55 ARGUMENTUM IN PSALMOS. MONITUM. 54 IX. Hæ autem expositiones multis in locis deficiunt, quia scilicet amanuenses non omnia aescripserunt, sed pauciora attulerunt quam ferrent Athanasii codices. Raro evenit ut peregrinæ interpretationes nomen Atha- nasii præferant, id quoad facultas tulit ad marginem notavimus. Et sane perfacile est in hisce stylum Atha- nasii internoscere, tum quia in argumento plerumque ceu synopsin quamdam totius psalmi ob oculos ponit, et quidem mox afferendæ interpretationi affinem, ut hac tessera facile sit vera a falsis secernere; tum quia tam perspicuus, tam brevis atque pressus in hisce est Athanasius, ut hac item in parte a cæteris perinde dis- tingui possit. In hisce autem vulgo sententiam exponit, ut vocant spiritualem, ita ut Nicetas in catena sua Theodoretum pro litterali, Athanasium ſere pro spirituali afferat. Est tamen haud raro cum litteram attingit et quidem rectissime ad scopum Prophetæ, ut nemo ŋon æstimaturus est. Argumenta psalmorum maximi sane pretii sunt, ubi litteralem etiam sæpe mentem apprime et acute tangit antequam ad spiritualem accedut. Multæ hic lectiones Aquila et Symmachi exstant hactenus inobservatæ a Drusio et aliis. Est locus psalmi lxv11, quem aliɛnum æstimamus et commentum olet, illud scilicet de calamo ad versum v. 17, dicitur Filius cum Patrem his verbis deprecaretur: Transeat a me calix iste, non in hypocrisi, non ut Satanam inescaret ac deciperet, non quod mundi voluntatem ut propriam efferret, ita locutum fuisse. Qui- ›us aperte repugnat explicatio quæ exstat in libro De passione Domini tom. IV, quem inter suspectos haud injuria ablegavimus. Argum. psalmi Lxx primum sub Romanis Jerosolymorum excidium memorat, quia se- cundum item a Romanis illatum fuit sub Adriano. Hæc de expositionibus in Psalmos satis sunte. Secundum hanc conscriptam admonitionem litteras accepi cl. V. Antonii Muratorii, qui manu propria mihi ea exscripsit in laudatum commentarium in Canticum Mariæ sororis Mosis paucissima sane ut vides. En igitur Commentarii nostri specimen in Canticum Deuteronomii. Σημαίνει καὶ αὐτὴ τὴν ἔκπτωσιν τῶν Ἰουδαίων καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ, ἣν παρέσχεν αὐτοῖς, καὶ τὴ εἰσαγωγὴν τῶν ἐθνῶν. Πρόσεχε, οὐρανέ, καὶ λαλήσω, καί, etc. Ἐπεὶ μέγα ἦν τὸ παράπτωμα Ἰουδαίων, καὶ ἐν οὐρανοῖς μάρτυρες οὐχ εὑρίσκοντο, τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν τὰ μεγάλα στοιχεία μαρτύρεται ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου. Προσδοκάσθω. Πολὺς γὰρ ὡς ὑετὸς, καὶ ἐπωφελής ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ κατεχόμενος. Καὶ καταβήτω. Μετὰ πραότητος καὶ ἡσυχίας, τουτέστιν ὡς ὄμβρος ἐπ' ἄγρωστιν, καὶ ὡς νιφετός. Post duos alios versiculos subditur: Desunt reliqua, atque hic finem expositiones Athanasianæ.habent. Ex Commentario autem memorato in Psalmos, aliquot clausulas brevissimas nostris sat dissimiles misit laudatus vir, ita ut brevitatis causa non possit judicium ferri eædemne sint illæ ac expositiones nostræ. Quid- quid tandem sit, cum sæpissime nostræ ab auctoribus laudentur Athanasii nomine, hinc conficitur, ipsas nor. vero alias esse germanas Athanasii expositiones. ADMONITIO In Argumentum Athanasii in Psalterium, et in supplementa subsequentia (a). Prodit egregium in Psalmos Argumentum ex codice bibliotheca Ambrosianæ membranaceo XI sæculi, cptimæ notæ cujus singula dicta judicium peritiamque scriptoris arguunt. Orditur autem Athanasius a Psalmorum ordine, quorum perturbatam seriem promanasse putat ex Judæorum incuria et negligentia. Paternis quippe despectis legibus, inclinanteque ad simulaerorum cultum animo, libros ac scriptores priscæ religionis interpretes pessumdederunt, ita ut multi hinc inde distracti ac vetustate pena obruti sint, magna pars etiam prorsus interierint. Sub hæc autem cum in pœnam scelerum, multis attriti cladibus, in Babylo- niam victorum jussu transmigrassent, quidam inter eos propheta sacros libros colligendi curam suscepit : quos ille uti sese dabant, partesque singulas uti primo occurrebant, nec nativo ordine, digessit. Hinc Psal- morum illa confusio, hinc seriei perturbatio oritur. Hæc vero ex Eusebio mutuatus videtur Athanasius, cujus etiam verba plerumque transcribit. In hoc tamen paulum varial, quod restaurandæ Scripturæ ope- . ram, quam Eusebius ab Esdra susceptam ait, ipse alicui prophetarum, nullo speciatim memorato, assignet.' (a) Hæc post absolutam Maurinam editionem publici juris fecit Montfauconius in Nova Bibliotheca Patrum. Argu- mentum in Psalterium mox sequitur; supplementa vero ex codice Ambrosiano deprompta distinctionis causa uneis conclusimus et priori textui inseruimus. EDIT. 31. Alia fortasse nonnulla non observata a nobis fuerint quæ erudito lectori supplenda demandamus. Psal. LXVIII,

γνησιότητος νοθείας γνησιότητος Ἡ μὲν προφητεία πληρούται εἰς τὸν Ἰωσὴφ τὸν Ἀριμαθαῖον. Α ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕ- ΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΨΑΛ ΜΟΥΣ. Ἐν τῇ Ἑβραϊκῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν ἄνευ τῆς τοῦ ἀριθμοῦ προσθήκης ἀνεγράφησαν οἱ πάντες καὶ δια φόρως· οἱ μέν εἰσι συνημμένοι, οἱ δὲ διῃρημένοι. Αυτ τίκα γοῦν ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος κατὰ τὸ Ἑβραί κὸν συνημμένοι· καὶ πάλιν ὁ ἔνατος, συνημμένος παρ' ἡμῖν, ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ διήρηται εἰς δύο. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ τῶν Ψαλμῶν βίβλος εἰς μέρη πέντε διήρηται. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι μὴ κατὰ ἀκολουθίαν τῶν τῆς ἱστορίας χρόνων ἡ τῶν Ψαλμῶν σύγκειται τάξις· ἐνήλ λακται δὲ παρὰ πολλοῖς τοῖς χρόνοις, ὡς ἡ βίβλος τῶν Βασιλειῶν δηλοί. Πολλῆς γὰρ εἰδωλολατρείας κατα- κρατησάσης τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἔθνους, λήθην αὐτοὺς Β πεποιῆσθαι τῶν πατρικῶν Γραφῶν, ὡς μηδὲ φαίνεσθαι βίβλον τοῦ Μωσέως νόμου, μηδὲ μὴν τῆς τῶν πατέ ρων εὐσεβείας τι σώζεσθαι παρ' αὐτοῖς. Ὅτε γοῦν καὶ τοὺς προφήτας ἀνήρουν, διελέγχοντας αὐτῶν τὰς δυσσεβείας, καὶ τούτων ἕνεκα τὸ πρῶτον τῇ τῶν Ασσυρίων παρεδόθησαν αἰχμαλωσίᾳ· μετὰ δὲ ταῦτά τινα τῶν προφητῶν, περὶ τῆς συναγωγῆς αὐτῶν ἐσπουδακότα, μετά γε τῶν λοιπῶν καὶ τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν συναγηοχέναι· οὐκ ἀθρόως εὑρόντα τοὺς πάντας, ἀλλὰ κατὰ διαφόρους χρόνους· κατατάττειν δὲ ἐν πρώτοις τους πρώτους ευρισκομένους· διὸ μελε τοῦ Δαυΐδ ἐφεξῆς εὑρίσκεσθαι τοὺς πάντας, ἐν δὲ τῷ μεταξὺ καὶ τῶν υἱῶν Κορέ, καὶ τοῦ Ἀσάφ, καὶ Σολυ- μῶντος, καὶ Μωσέως, Αἰθάμ τε τοῦ Ἰσραηλίτου, καὶ Αἰμὴν, καὶ πάλιν τοῦ Δαυΐδ, εὑρίσκεσθαι ἀναμίξ ἐν S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA. - Quæ de Psalmorum auctoribus postea dicuntur, accurata sane et erudite proposita, magnam liabent cum Origenis opusculo, a nobis, propediem edendo (a), affinitatem. Argumentum porro suum pulcherrima admo- nitione claudit Athanasius, ubi qua mente Psalmi sint legendi, ascetas alloquens, etsi paucis, egregie tamen edisserit. Supplementa Expositionum in Psalmos, ex codice Ambrosiano, dum Mediolani ageremus, exscripsimus. Estque codex ille recens, ab antiquiore Scorialensi desumptus. Nam, ut in Athanasii edito, a nobis haud ita pridem adornato, monuimus (supra, col. 53), Expositiones illæ Athanasii, non omnibus suis partibus et numeris absolutæ sunt, sed amanuensium ausibus passim truncate et in compendium redactæ : quædam e:iam ex calenis erutæ. Nihil moror scriptorem nuperum, qui Expositiones illas in Psalmos non esse Atha- nasii præpopere pronuntiavit, sed nulla oblata negandi ratione. Nihil ille curavit, imo potius dissimu- tavit, hoc operis omnibus post Athanasium sæculis, Athanasii nomine, allatis plerumque locis ut in hodierno Commentario exstant, a plerisque scriptoribus memorari : nihil movit affinitas styli, verbaque frequentia Athanasiani usus, nihil codicum unde prodierunt vetustas : quæ sane accurato censori, antequam sententiam ferret, serio erant excutiendu. Verum ille nasuti se critici partes egisse putavit, cum, missa inportune. illa investigandi et disquirendi opera, incunctanter pronuntiavit, Non sunt Athanasii. Cui nos pari facilitate reponimus, Sunt Athanasii: a qua re denuo comprobanda nos exemisti, d um nihil affers quo lot scriptorum testimonia, totque alia argumenta convellas. Nemo sane nobis dicam impingat, quod ex affectu vel præjudicata opinione spuria vel dubia opera pro germanis et assertis dederimus : num pro virili, et ut aqui ratio postulabat, vel notas quibusque præmisimus : ac licet cuique liberum sen- ientiæ adversum nos ferendæ arbitrium mittamus, si quis tamen hanc provinciam adeat, nonnisi excussis argumentis et notis, quas pro facultate tractatibus singulis præmisimus, judicis et censoris partes occupel Lectorem monere juvat, Commentarium alium Athanasii nomine ferri in bibliotheca Justiniana Venetiis, inque Ambrosiana Mediolani, prorsus diversum ab edilo, cujus initium : Sed cum a nemine scriptorum memoretur, vel allerius nostro gentilis opus fuerit, vel Athanasium illum magnum ementitur. SANCTI • ATHANASII ARCHIEPISCOPI ALEXANDRINI, ARGUMENTUM IN PSAL- MOS. In Hebraico libro Psalmorum, sine numeri addi- tione omnes psalmi inscripti sunt, atque variis modis. Alii quidem una juncti, alii divisi sunt. Statim quippe ab initio primus et secundus in textu Hebraico copulantur; contra vero nonus, qui apud nos conjunctus est, in Hebraico textu dividitur in duos. Totus porro Psalmorum liber in quinque partes distributus est. Observandum est autem or- dinem psalmorum nequaquam historiæ et tempo- rum seriem et rationem tenere; verum in multis mutari temporum ordinem, ut commonstrat liber Regnorum. Cum enim Judaicus populus idolorum cultui admodum addictus esset, in summam paterna- rum Scripturarum oblivionem venerunt, usque adeo ut ne Mosaicæ quidem legis liber compareret, nec quidpiam paternæ pietatis penes ipsos reliquum esset. Cum itaque prophetas interenissent, quod eorum im- pietates coarguerent, ac propterea in manus Assy- riorum traditi, in captivitatem abducti fuissent; sub hæc quidam propheta, qui Synagogam eorum strenue curabat, cum aliis Scripturis librum quoque Psal- morum collegit: non quod simul unoque tempore psalmos omnes repererit, sed diversis temporibus; ac primos ordine posuit eos qui primi reperti fuerant: quo factum est ut ne omnes quidem ipsius Davi- dis psalmi ordine ponantur, atque psalmi filiorum Core, et Asaph et Salomonis, Mosis quoque, Etham inter Prolegomena. EDIT. PATA. (a) Vide tom. XV,

τῇ βίβλῳ τεταγμένους· οὐ καθ᾽ οὓς ἐλέχθησαν χρό- νους, ἀλλὰ καθ᾽ οὖς εὔραντο. Τὸ δ᾽ αὐτὸ εὔροις γε- γενημένον καὶ ἐν ταῖς τῶν προφητῶν περικοπαῖς. Τοὺς δὲ μετὰ τὸν πρῶτον καὶ δωδέκατον ἀνεπιγρά φους ψαλμούς, καὶ τοὺς ἐπιγραφὴν ἔχοντας, οὐ δη- λοῦντας τίνος εἰσὶν, ἐκείνων εἶναι παῖδες Εβραίων φασί, ὧν τοὔνομα φέρεται ἐν ταῖς τῶν ἀνεπιγράφων προτεταγμέναις. Τὸν δὲ πρῶτον καὶ δεύτερον, ἕνα ὄντας ἄμφω, τοῦ Δαυΐδ ὑπάρχειν ἡγοῦμαι, διὰ τὸ πάν τας τοὺς ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τῶν Ψαλμῶν ἐφεξῆς· αὐτοῦ εἶναι. Από γοῦν τοῦ τρίτου μέχρι τοῦ μ' τοῦ Δαυΐδ ἐπιγράφονται οἱ πάντες· διό μοι δοκοῦσιν ὑπάρ χειν τοῦ αὐτοῦ ὅ τε πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος. Πιστοῦ- ται δὲ λόγον ἡ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων βίβλος, ἐν ᾗ εἴρηται· Δέσποτα, σὺ ἐποίησας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁ τοῦ πατρὸς ἡμῶν διὰ Πνεύματος αγίου στόματος παιδός σου Δαυΐδ εἰπών· Ἵνα τί ἐφρύαξαν έθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Σα φῶς γὰρ διὰ τούτων τὸν β' ψαλμὸν τοῦ Δαυΐδ ἔφησεν εἶναι. Αποσεσιωπῆσθαι δὲ εἰκὸς ἐπ' αὐτὸν τὴν τοῦ Δαυίδ προγραφήν, διὰ τὸ γυμνὴν ἔχειν περὶ τοῦ Κυ ρίου προφητείαν, ἐν ᾗ εἴρηται· Κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Οἷς ἀκολούθως ἐπι- λέγει ἐξ αὐτοῦ τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ τό· Κύριος εἶπε πρὸς μέ· Υιός μου εἶ σύ. Φέρονται τοίνυν ψαλ μοὶ οἱ πάντες ρν'. Τινὲς δὲ νομίζουσι τοὺς πάντας εἶναι τοῦ μακαρίου Δαυΐδ· οὐ σημαίνεται δὲ τοῦτο. Οἱ μὲν γὰρ πάντες ἀναφέρονται τοῦ Δαυΐδ · ἐν δὲ ταῖς ἐπιγραφαῖς δείκνυται τίς τίνος ψαλμός γεγένηται. Τέσσαρες γὰρ ἄρχοντες ᾠδῶν ἐξελέγησαν, σπη' ἀκό- λουθοι. Τῶν οὖν τεσσάρων ἀρχόντων παράκεινται ψαλμοί, ὡς καὶ αἱ ἐπιγραφαὶ διδάσκουσιν. Οπόταν γὰρ λέγῃ· Ψαλμὸς τοῖς υἱοῖς Κορέ, Αἰθὰν, Ασάφ, καὶ Αἰμάν· αὐτοὶ ψάλλουσιν οἱ υἱοὶ Κορέ, Αἰθάν, Ασάφ, καὶ Αἰμάν. Οταν εἴπῃ, Ψαλμὸς τοῦ ᾿Ασάφ, αὐτὸς εἶπεν ὁ ᾿Ασάφ· ὅταν εἴπῃ, Ψαλμὸς τοῦ Ἰδι- θούμ, αὐτὸς ψάλλει Ἰδιθούμ· ὁπόταν εἴπῃ, τοῦ Δαυΐδ, αὐτὸς λέγων ἦν Δαυΐδ· ἐπὰν δὲ λέγῃ, τῷ Δαυΐδ, ὑφ' ἑτέρων λέγεται εἰς τὸν Δαυΐδ. Εἰσὶ μὲν οἱ πάντες ργ', ὧν οβ' εἰσὶ τοῦ Δαυΐδ, θ' δὲ τῷ Δαυΐδ, ιβ' τοῦ Ασάφ, ιβ' τοῖς υἱοῖς Κορέ, εἰς τοῦ Ἰδιθούμ, εἰς τοῦ Αἰθαμ, εἷς τοῦ Αἰμὰν, εἷς τοῦ Σαλομών, δύο Αγγαίου και Ζαχαρίου, ἀνεπίγραφοι λθ' καὶ εἷς Μω- σέως· πάντες εν'. Δεῖ τοίνυν θεωρῆσαι τὸ μυστήριον τίνι λόγῳ, δια φόρων ᾠδῶν ὑπαρχόντων, καὶ μὴ πάντων τῶν ψαλ μῶν ὄντων Δαυΐδ, ἀναφέρεται εἰς τὸν Δαυΐδ· καὶ τοῦ το οὐ παραδραμούμεθα. Τούτου γὰρ χάριν ἐπεγράφη, ἐπεὶ αὐτὸς αἴτιος γεγένηται τοῦ εἶναι ταῦτα· αὐτὸς γὰρ ἐξέλεξε τοὺς ᾠδούς. Αὐτὸς τοίνυν αἴτιος γενόμενος ἠξιώθη τῆς τιμῆς ταύτης, ἵνα πάντες ὅσα εἶπαν οἱ ᾠδαὶ εἰς τὴν Δαυίδ καταλογισθῇ. ARGUMENTUM IN PSALMOS. A Israelitæ, man, rursumque Davidis permistim po- siti in libro occurrant ; non quo tempore editi, sed quo inventi fuere : quod ipsum in prophetarum periodis et clausulis reperias. B D C Qui psalmi vero post primum et duodecimum consequuntur sine titulo, necnon ii quibus titulus quidem præmittitur, nec tamen indicatur quo sint auctore editi, eorum esse dicunt Hebræi, quorum nomen scribitur in psalmis qui titulo vacuos an- tecedunt. Estimo autem primum et secundum, qui unum constituunt psalmum, Davidis esse; quia quotquot in prima parte subsequuntur, ipsius sunt. A tertio enim ad quadragesimum omnes Davidis inscribuntur, quamobrem mihi ad ipsum videntur pertinere primus atque secundus. Quam sententiam confirmat liber Actuum apostolorum, in quo dici- tur ss : Domine tu fecisti cœlum et terram, el mare, et omnia quæ in eis sunt. Deus patrum nostrorum qui dixisti per Spiritum sanctum per os David pueri tui : Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? His enim perspicue dixit, psalmum secun- dum Davidis esse. Verisimile autem est, ideo titu- lum, Davidis, omissum fuisse in eo psalmo, quia nudam et apertam complectitur prophetiam de Do- mino, qua dicitur, Adversus Dominum et adversus Christum ejus. Quibus consequenter adjicit ex ipsa Christi persona : Dominus dixit ad me : Filius meus es tu 65. Omnes itaque psalmi, centum quinquaginta feruntur. Quidam porro arbitrantur omnes beati Davidis esse : neque tamen id aliqua nota sigrill- catur. Et verum quidem est universos Davidi ascri- bi; at in titulis indicatur quo auctore quisque psal- mus editus sit. Nam quatuor canticorum principes, ministri vero ducenti octoginta octo, electi fuere. Horum quatuor principum psalmi aliquot circum- feruntur, ut vel ipsis docetur titulis. Quando enim dicit: Psalmus filiis Core, Ethan, Asaph et Æman, ab ipsis Athan, Asaph, Aman, filiis Core psallitur. Cum dicit, Psalmus Asaph; ipse Asaph recitavit, cum dicit, Psalmus Idithum, ipse Idithum psallit : ubi dicit, Davidis, ipse David est qui pronuntiavit. Cum autem dicit, Davidi, ab aliis recitatur psalinus in Davidem. Sunt quidem omnes centum quinqua- ginta, quorum septuaginta duo Davidis sunt, novem Davidi, duodecim Asapli, duodecim filiis Core, unus Idithum, unus Albam, unus Aman, unus Salo- monis, duo Aggæi et Zachariæ; sine titulo triginta novem, unusque Mosis: omnes centum quinqua- ginta. Act. iv, 24, 25; Psal. 11, 1. "Psal. 11, 2, 7. Animadvertendum itaque mysterium, quæ scilice causa sit cur, cum diversi sint cantores, neque omnes psalmi Davidis sint, psalterium tamen ad Davidem referatur: hæc ne silentio prætermitta- mus. Ideo sic inscriptum fuit, quia ipse David in cansa fuit cur istæc ederentur: ipse namque can- tores elegit. Is igitur qui causa fuit, tanto honorɔ dignatus est, ut quæcunque cantores dixerint, quasi Davidis reputentur esse.

τῇ βίβλῳ τεταγμένους· οὐ καθ᾽ οὓς ἐλέχθησαν χρό- νους, ἀλλὰ καθ᾽ οὖς εὔραντο. Τὸ δ᾽ αὐτὸ εὔροις γε- γενημένον καὶ ἐν ταῖς τῶν προφητῶν περικοπαῖς. Τοὺς δὲ μετὰ τὸν πρῶτον καὶ δωδέκατον ἀνεπιγρά φους ψαλμούς, καὶ τοὺς ἐπιγραφὴν ἔχοντας, οὐ δη- λοῦντας τίνος εἰσὶν, ἐκείνων εἶναι παῖδες Εβραίων φασί, ὧν τοὔνομα φέρεται ἐν ταῖς τῶν ἀνεπιγράφων προτεταγμέναις. Τὸν δὲ πρῶτον καὶ δεύτερον, ἕνα ὄντας ἄμφω, τοῦ Δαυΐδ ὑπάρχειν ἡγοῦμαι, διὰ τὸ πάν τας τοὺς ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τῶν Ψαλμῶν ἐφεξῆς· αὐτοῦ εἶναι. Από γοῦν τοῦ τρίτου μέχρι τοῦ μ' τοῦ Δαυΐδ ἐπιγράφονται οἱ πάντες· διό μοι δοκοῦσιν ὑπάρ χειν τοῦ αὐτοῦ ὅ τε πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος. Πιστοῦ- ται δὲ λόγον ἡ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων βίβλος, ἐν ᾗ εἴρηται· Δέσποτα, σὺ ἐποίησας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁ τοῦ πατρὸς ἡμῶν διὰ Πνεύματος αγίου στόματος παιδός σου Δαυΐδ εἰπών· Ἵνα τί ἐφρύαξαν έθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Σα φῶς γὰρ διὰ τούτων τὸν β' ψαλμὸν τοῦ Δαυΐδ ἔφησεν εἶναι. Αποσεσιωπῆσθαι δὲ εἰκὸς ἐπ' αὐτὸν τὴν τοῦ Δαυίδ προγραφήν, διὰ τὸ γυμνὴν ἔχειν περὶ τοῦ Κυ ρίου προφητείαν, ἐν ᾗ εἴρηται· Κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Οἷς ἀκολούθως ἐπι- λέγει ἐξ αὐτοῦ τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ τό· Κύριος εἶπε πρὸς μέ· Υιός μου εἶ σύ. Φέρονται τοίνυν ψαλ μοὶ οἱ πάντες ρν'. Τινὲς δὲ νομίζουσι τοὺς πάντας εἶναι τοῦ μακαρίου Δαυΐδ· οὐ σημαίνεται δὲ τοῦτο. Οἱ μὲν γὰρ πάντες ἀναφέρονται τοῦ Δαυΐδ · ἐν δὲ ταῖς ἐπιγραφαῖς δείκνυται τίς τίνος ψαλμός γεγένηται. Τέσσαρες γὰρ ἄρχοντες ᾠδῶν ἐξελέγησαν, σπη' ἀκό- λουθοι. Τῶν οὖν τεσσάρων ἀρχόντων παράκεινται ψαλμοί, ὡς καὶ αἱ ἐπιγραφαὶ διδάσκουσιν. Οπόταν γὰρ λέγῃ· Ψαλμὸς τοῖς υἱοῖς Κορέ, Αἰθὰν, Ασάφ, καὶ Αἰμάν· αὐτοὶ ψάλλουσιν οἱ υἱοὶ Κορέ, Αἰθάν, Ασάφ, καὶ Αἰμάν. Οταν εἴπῃ, Ψαλμὸς τοῦ ᾿Ασάφ, αὐτὸς εἶπεν ὁ ᾿Ασάφ· ὅταν εἴπῃ, Ψαλμὸς τοῦ Ἰδι- θούμ, αὐτὸς ψάλλει Ἰδιθούμ· ὁπόταν εἴπῃ, τοῦ Δαυΐδ, αὐτὸς λέγων ἦν Δαυΐδ· ἐπὰν δὲ λέγῃ, τῷ Δαυΐδ, ὑφ' ἑτέρων λέγεται εἰς τὸν Δαυΐδ. Εἰσὶ μὲν οἱ πάντες ργ', ὧν οβ' εἰσὶ τοῦ Δαυΐδ, θ' δὲ τῷ Δαυΐδ, ιβ' τοῦ Ασάφ, ιβ' τοῖς υἱοῖς Κορέ, εἰς τοῦ Ἰδιθούμ, εἰς τοῦ Αἰθαμ, εἷς τοῦ Αἰμὰν, εἷς τοῦ Σαλομών, δύο Αγγαίου και Ζαχαρίου, ἀνεπίγραφοι λθ' καὶ εἷς Μω- σέως· πάντες εν'. Δεῖ τοίνυν θεωρῆσαι τὸ μυστήριον τίνι λόγῳ, δια φόρων ᾠδῶν ὑπαρχόντων, καὶ μὴ πάντων τῶν ψαλ μῶν ὄντων Δαυΐδ, ἀναφέρεται εἰς τὸν Δαυΐδ· καὶ τοῦ το οὐ παραδραμούμεθα. Τούτου γὰρ χάριν ἐπεγράφη, ἐπεὶ αὐτὸς αἴτιος γεγένηται τοῦ εἶναι ταῦτα· αὐτὸς γὰρ ἐξέλεξε τοὺς ᾠδούς. Αὐτὸς τοίνυν αἴτιος γενόμενος ἠξιώθη τῆς τιμῆς ταύτης, ἵνα πάντες ὅσα εἶπαν οἱ ᾠδαὶ εἰς τὴν Δαυίδ καταλογισθῇ. ARGUMENTUM IN PSALMOS. A Israelitæ, man, rursumque Davidis permistim po- siti in libro occurrant ; non quo tempore editi, sed quo inventi fuere : quod ipsum in prophetarum periodis et clausulis reperias. B D C Qui psalmi vero post primum et duodecimum consequuntur sine titulo, necnon ii quibus titulus quidem præmittitur, nec tamen indicatur quo sint auctore editi, eorum esse dicunt Hebræi, quorum nomen scribitur in psalmis qui titulo vacuos an- tecedunt. Estimo autem primum et secundum, qui unum constituunt psalmum, Davidis esse; quia quotquot in prima parte subsequuntur, ipsius sunt. A tertio enim ad quadragesimum omnes Davidis inscribuntur, quamobrem mihi ad ipsum videntur pertinere primus atque secundus. Quam sententiam confirmat liber Actuum apostolorum, in quo dici- tur ss : Domine tu fecisti cœlum et terram, el mare, et omnia quæ in eis sunt. Deus patrum nostrorum qui dixisti per Spiritum sanctum per os David pueri tui : Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? His enim perspicue dixit, psalmum secun- dum Davidis esse. Verisimile autem est, ideo titu- lum, Davidis, omissum fuisse in eo psalmo, quia nudam et apertam complectitur prophetiam de Do- mino, qua dicitur, Adversus Dominum et adversus Christum ejus. Quibus consequenter adjicit ex ipsa Christi persona : Dominus dixit ad me : Filius meus es tu 65. Omnes itaque psalmi, centum quinquaginta feruntur. Quidam porro arbitrantur omnes beati Davidis esse : neque tamen id aliqua nota sigrill- catur. Et verum quidem est universos Davidi ascri- bi; at in titulis indicatur quo auctore quisque psal- mus editus sit. Nam quatuor canticorum principes, ministri vero ducenti octoginta octo, electi fuere. Horum quatuor principum psalmi aliquot circum- feruntur, ut vel ipsis docetur titulis. Quando enim dicit: Psalmus filiis Core, Ethan, Asaph et Æman, ab ipsis Athan, Asaph, Aman, filiis Core psallitur. Cum dicit, Psalmus Asaph; ipse Asaph recitavit, cum dicit, Psalmus Idithum, ipse Idithum psallit : ubi dicit, Davidis, ipse David est qui pronuntiavit. Cum autem dicit, Davidi, ab aliis recitatur psalinus in Davidem. Sunt quidem omnes centum quinqua- ginta, quorum septuaginta duo Davidis sunt, novem Davidi, duodecim Asapli, duodecim filiis Core, unus Idithum, unus Albam, unus Aman, unus Salo- monis, duo Aggæi et Zachariæ; sine titulo triginta novem, unusque Mosis: omnes centum quinqua- ginta. Act. iv, 24, 25; Psal. 11, 1. "Psal. 11, 2, 7. Animadvertendum itaque mysterium, quæ scilice causa sit cur, cum diversi sint cantores, neque omnes psalmi Davidis sint, psalterium tamen ad Davidem referatur: hæc ne silentio prætermitta- mus. Ideo sic inscriptum fuit, quia ipse David in cansa fuit cur istæc ederentur: ipse namque can- tores elegit. Is igitur qui causa fuit, tanto honorɔ dignatus est, ut quæcunque cantores dixerint, quasi Davidis reputentur esse.

Οτι προφήτης ὑπάρχων ὁ Δαυΐδ, καὶ ἡνεωγμένους ἔχων τοὺς ἔνδον ὀφθαλμοὺς, καὶ εἰδὼς, ὅτι χαίρουσι τῇ πτώσει τῶν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ πνεύματα, καὶ πάλιν ἀντιλυποῦνται ἡττώμενα ἐπὶ τῇ διορθώσει τῶν ἀνθρώπων, πάντως ὅτι νοητῶς τὰς κατ' αὐτῶν προς- ευχὰς ἐποιεῖτο, ἐκ τῶν αἰσθητῶν ἐχθρῶν πρὸς αὐτὰ μεταβαλλόμενος. Εἰ γὰρ μὴ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐκλάβωμεν τὸν σκοπὸν τῶν προφητῶν, οὐ μόνον οὐδε μίαν οἰκοδομὴν ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς εἰρημένων πρὸς κτῆσιν πραότητος ἕξομεν, ἀλλὰ καὶ σκληράν τι να καὶ ἐναντίαν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας διάθεσιν αναληψόμεθα ἐκ τοῦ κατεύχεσθαι συχνῶς τῶν ἐχθρῶν, καὶ μὴ ἀγαπᾶν· μυριοντάκις λέγοντος τοῦ Δαυΐδ, Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν πάντες οἱ ἐχθροί μου, καὶ μὴ αἰσχυνθείην ἐγώ. Ταῦτα δὲ οὐκ ἂν Β πεισθείημεν οὕτως εἰρηκέναι ἄνδρας προφήτας καὶ φίλους Θεοῦ, εἰ μὴ τῷ προειρημένῳ τρόπῳ. Οὕτω γὰρ χρὴ νοεῖν τὸν φιλόπονον, ἔνθα ἂν ἐπαρώμενον εὕροι προφήτην, ἐπὶ τοὺς νοητοὺς ἐχθροὺς ἀπὸ τῶν αἰσθη τῶν μεταβάλλοντα. Λοιπὸν δὴ κατασχολάζεσθαι τὸν ἀσκητὴν παντὸς ῥήματος τὴν κατανόησιν. ΨΑΛΜΟΣ Α΄. Υπόθεσις. Τὴν ἀρχὴν τῆς προφητείας τῷ ἐξ αὐτοῦ τεχθησομένῳ Χριστῷ ἀνατίθησιν ὁ Δαυΐδ. Διὸ ἐν πρώτοις μακα- ρίζει τοὺς εἰς αὐτὸν ἠλπικότας. [Μακαρίους δὲ καλεῖ τοὺς μὴ πορευθέντας ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, μήτε μὴν στάντας ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, μήτε ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν καθεστηκότας. Τρία γὰρ ἦν τὰ τάγματα παρὰ Ἰουδαίοις κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπανα- στάντα, γραμματεῖς, Φαρισαῖοι, καὶ νομικοί· οἳ καὶ κληθεῖεν εἰκότως ἀσεβεῖς καὶ ἁμαρτωλοὶ καὶ λοιμοί. Οδὸς μὲν ὁ βίος εἴρηται διὰ τὴν πρὸς τὸ τέλος τῶν γεννωμένων ἔπαξιν.] Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσε βῶν. Δυνατὸν δὲ βουλὴν ἀσεβῶν εἰπεῖν τὴν σύνοδον καὶ τὴν συνέλευσιν τῶν πονηρῶν. Καὶ ἐπεὶ βλαβερὸν τὸ τοῖς ἀθροίσμασι τῶν ἀσεβῶν παραβάλλειν, μαχα- ρίζει τὸν μηδὲ κατὰ ποσὸν εἰς τὸ αὐτὸν αὐτοῖς ἐρχό- μενον. Τοιοῦτος ὑπῆρχεν ὁ Ἰωσὴφ ὁ ἀπὸ Ἀριμαθίας, ὁ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ θάψας. Εἴρηται γὰρ περὶ αὐτοῦ, ὡς οὐκ ἦν συγκατατιθέμενος τῇ βουλῇ τῶν Ἰησοῦ προδοτῶν. Καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν· οὐκ S. ATHANASII OPP. PARS II. EXEGETICA. - Cum propheta esset David, atque interioribus A apertis oculis, probe nosset malignos spiritus gau- dere de lapsu hominum, et contra dolere quasi victos de eorumdem resipiscentia et emendatione, intelligibili ac spirituali modo orationes adversum illos emittebat; ex iis hostibus qui sub aspectum cadunt assumpta metaphora. Nisi enim hac ratione prophetarum scopum interpretemur, non modo nullam animæ utilitatem, ex eorum dictis, ad man- suetudinem adipiscendam, percipiemus; verum etiam in asperam quamdam atque evangelicæ do- ctrinæ adversam animi duritiem ex frequentibus adversus inimicos precibus delabemur, tantum abest ut diligamus illos. Nam sexcenties ait David " : Confundantur et pudore afficiantur omnes inimici mei, et non confundar ego. Similia enim ne credamus dixisse viros prophetas et amicos Dei alio quam superius a nobis explicato more. Atque ita intelligat oportet vir quisque sedulus ac studiosus, sicubi imprecantem prophetam inveniat, ab hostibus qui sub sensum cadunt ad intelligibiles inimicos facta translatione. Demum vacare oportet ascetam singulorum verborum intelligentiæ. ** Psal. xxxiv, 4. SANCTI ATHANASII ARCHIEPISCOPI ALEXANDRINI EXPOSITIONES IN PSALMOS. PSALMUS 1. Argumentum. Initium prophetiæ Christo ab ipso secundum car- nem nascituro offert David. Quamobrem in primis beatos dicit qui sperant in eo. [Beatos autem vocat eos qui non abeunt in consi- lium impiorum, neque stant in via peccatorum ne- que sedent in cathedra pestilentium. Nam tres or- dines apud Judæos erant contra Salvatorem insur- gentes, scriba scilicet, Pharisei et legisperiti, qui jure atque merito impii, peccatores et pestilentes nuncupentur. Via dicitur hæc vita, quia ii qui na- scuntur, ad finem pergunt.] Potest consilium impiorum cœtus dici ac conventus C improborum. Cumque noxium sit sese impiorum D cctibus immiscere, beatum dicit eum, qui ne tan- tillum quidem ad illorum conventus accedit. Hujus- modi erat Joseph ab Arimathia : qui corpus Domini ac Dei sepelivit. De illo namque dictum fuit quod nan astipularetur consilio eorum qui Jesum prodi- dere. Et in cathedra pestilentium non sedit. Per ca- 1. Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum.