Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 31:1476ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. Τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναιρεῖν τολμώντων τὴν ἀλαζονείαν μὴ ἐνεγκὼν ὁ τιμιώτατος ἀδελφὸς, δεύτερον ἡμῖν ἐπίταγμα προσέταξε, τοῦτο τὸ ὑπερήφανον βλέπων, σώφρονα δὲ τοῖς ἀδελφοῖς δεξιὰν ὀρέξων εἰς μετάνοιαν. Χρησιμώτατος δὲ ὁ λόγος ἀνθρώποις ἐστίν. Ἀνθρώπων γὰρ οὐδεὶς ἀναμάρτητος. Ἑνὶ γὰρ μαρτυρεῖται, ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησε. Λέξομεν οὖν περὶ μετανοίας ἐκ Παλαιᾶς τε καὶ Καινῆς. Οὗτοι γὰρ τῆς Ἐκκλησίας θησαυροί. Συνιστῶμεν δὲ μετάνοιαν, οὐχ ἁμαρτίαν ἀδελφοῦ προτρεπόμενοι (οὐ γὰρ ἐπ’ ἐλπίδι μετανοίας βουλόμεθα ἐφ’ ἁμαρτίας ἰέναι τὸν ἁμαρτήσαντα), ἀλλ’ ἀναστῆσαι τὸν πεσόντα σπεύδοντες. Ἡ γὰρ παρὰ τῶν ἐναντίων εἰσαγομένη ἀνελπιστία τὸν ἅπαξ πεσόντα συνειλεῖσθαι τοῖς ἁμαρτήμασι προτρέπεται· ἡ δὲ προσδοκία τῆς μετανοίας τὸν πεσόντα ἀναστῆναι καὶ μηκέτι ἁμαρτάνειν προτρέπεται. Τίνες δέ ἐσμεν τῷ Θεῷ νομοθετοῦντες; Βούλεται ὁ Θεὸς ἀφιέναι· καὶ τίς ὁ κωλύων; Ὅτι ἡμεῖς λέγομεν οὐ τί ἐκεῖνοι τολμῶσιν, ἀλλὰ τί ὁ Θεὸς προστάσσει. Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται; Ἀντιφθέγγονται τῷ Θεῷ. Ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται.
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. ἀλαζονείαν μὴ ἐνεγκὼν ὁ τιμιώτατος ἀδελφὸς, δεύ τερον ἡμῖν ἐπίταγμα προσέταξε, τοῦτο τὸ ὑπερήφαν νον βλέπων, σώφρονα δὲ τοῖς ἀδελφοῖς δεξιὰν ὀρέξων εἰς μετάνοιαν. Χρησιμώτατος δὲ ὁ λόγος ἀνθρώποις ἐστίν. Ανθρώπων γὰρ οὐδεὶς ἀναμάρτητος. Ενὶ γὰρ μαρτυρεῖται, ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησε. Λέξομεν οὖν περὶ μετανοίας ἐκ Παλαιᾶς τε καὶ Καινῆς. Οὗτοι γὰρ τῆς Ἐκκλησίας θησαυροί. Συνιστῶμεν δὲ μετά νοιαν, οὐχ ἁμαρτίαν ἀδελφοῦ προτρεπόμενοι (οὐ γὰρ ἐπ' ἐλπίδι μετανοίας βουλόμεθα ἐφ᾽ ἁμαρτίας ἰέναι τὸν ἁμαρτήσανται, ἀλλ' ἀναστῆσαι τὸν πεσόντα σπεύ δοντες. Ἡ γὰρ παρὰ τῶν ἐναντίων εἰσαγομένη ἀνελ- πιστία τὸν ἅπαξ πεσόντα συνειλεῖσθαι τοῖς ἁμαρτή μασι προτρέπεται· ἡ δὲ προσδοκία της μετανοίας τὸν πεσόντα ἀναστῆναι καὶ μηκέτι ἁμαρτάνειν προτρέ πεται. Τίνες δὲ ἐσμεν τῷ Θεῷ νομοθετοῦντες ; Βού- λεται ὁ Θεὸς ἀφιέναι· καὶ τίς ὁ κωλύων; Ὅτι ἡμεῖς λέγομεν (70) οὐ τί ἐκεῖνοι τολμῶσιν, ἀλλὰ τί ὁ Θεὸς προστάσσει. « Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται ; » Αντι- φθέγγονται τῷ Θεῷ. Ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται. Οὐκ Επεισέ σε ψιλῷ ῥήματι, πείσει σε δι᾽ ὑποδείγματος ἐναργοῦς. Τί γὰρ οὕτως ἄπλυτον ὡς κόκκινον; τί δὲ λευκὸν παρ' ἡμῖν ὡς χιών, ἢ ὡς ἔριον καθαρόν; Φη- σὶν ὁ ταῦτα πλάσας, ὅτι Ἐὰν γένωνται αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς τὰ ἄπλυτα χρώματα, εἰ λούσοισθε, μεταπί πτει εἰς καθαρότητα χιόνος. Αλλ' οὐ μετὰ τὸ βάπο σμά ἐστιν αὕτη ἡ ἄφεσις. Εἶπε γάρ, φησί, ο Λούσιο σθε, καθαροί γίνεσθε. » Τοῦτο δὲ μάλιστα, παρ' ἡμῶν εἰ ᾐτήσασθε, ἠδυνάμεθα ἀπὸ Γραφῆς δεῖξαι, ότι μετ τὰ τὸ βάπτισμά ἐστι συγχώρησις. Οὐ γὰρ τὰ εύκολα δεῖ ἐκλεγομένους ἀντιλέγειν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὰ τὰ δο κοῦντα ἰσχυρὰ ἐν τῷ ἐναντίῳ λόγῳ διανίστασθαι. Εφ' ὅσον γὰρ τὰ ἀντιπίπτοντα οὐκ αἴρεται ἀπὸ τῆς ψυ χῆς, ἀνίατός ἐστιν ὁ κάμνων. ἀλμυρά, λέγομεν δὲ καὶ ἡμεῖς νῦν ἀπὸ Παλαιᾶς· εἶν πωμεν τί ἀντιλέγουσι πρὸς τὰ ἐκ τῆς Παλαιᾶς λεγό μενα. Λέγουσι γὰρ, ὅτι πρὸ τοῦ πάθους Σωτῆρος, πρὸ τοῦ τὸ αἷμα τὸ ἅγιον ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχυθῆναι, ἐὰν ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς ἀναγνῶτε ἡμῖν περὶ μετανοίας, λέγο μεν, ὅτι ἐν τῇ Παλαιᾷ συγκεχώρηται· ἐν δὲ τῇ Και νῇ διὰ τὸ πάθος οὐκ ἔσται συγχώρησις. Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῆς Καινῆς δείξωμεν, ὅτι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα και μετάληψιν τοῦ Πνεύματος ἁμαρτήσας τις ἀνακαλεῖ- ται διὰ μετανοίας τὸ χάρισμα, δῆλον, ὅτι ἔστι μετά APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. divina per humanum corpus quasi lux per vitreas A membranas apparebat, iis qui oculos cordis ex- purgatos habebant affulgens: cum quibus utinam nos quoque inveniamur, retecta facie gloriam Do. mini quasi in speculo contuentes, ut et ipsi transformemur a gloria in gloriam, " gratia et benigni- tate Domini nostri Jesu Christi, cui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA DE POENITENTIA. tollere audent, non ferens frater observantia omni dignissimus, alterum nobis mandatum dedit, ubi hac superbia conspecta prudentem dextram fratri- bus ad poenitentiam porrexit. Hic autem sermo ho- minibus utilissimus est. Nemo enim homo sine peccato est. Nam de uno testimonium affertur, quod peccatum non fecerit 80. Dicemus igitur de pani- tentia cum ex Veteri tum ex Novo Testamento. Hi enim thesauri sunt Ecclesiæ. Commendamus au- tem poenitentiam, non quod peccatum fratris pro- moveamus (siquidem nolumus peccatorem in pec- catum spe pœnitentiæ ruere), sed quod lapsum stu- deamus erigere. Desperatio enim quæ ab adversa- riis introducitur, eum qui semel lapsus est eo in- pellit, ut se in peccatis volutet; poenitentiæ vero exspectatio hominem lapsum ad surgendum et ad amplius non peccandum instigat. Qui vero nos sumus, ut Deo legem imponamus? Vult Deus di- mittere ; ecquis est qui prohibeat? Nos dicimus, non quid illi ausint, sed quod Deus præcipiat. • Nunquid qui cadit, non resurgit ® ?, Contradi- cunt Deo. Qui cadit, non resurgit. Non adduxit te tenui verbo ad fidem adhibendam, adducet te ad C credendum, exemplo claro. Quid enim ita lautu difficile est ut coccinun? quid vero album apud nos ut nix, aut ut lana munda? Dicit tamen qui hæc condidit: Si fuerint peccata vestra velut co- lores, qui elui non possunt, si modo lavemini, in mivis puritatem transibunt 8. At post baptismum non est haec remissio. Dixit enim, inquit, c Lava- mini, mundi estote ª³. » Atqui hoc maxime, si a no- bis petissetis, poteramus ex Scriptura ostendere, veniam scilicet ac remissionem esse post baptisma. Non enim oportet ita contradicere, ut facilia seli- gamus: sed adversus ea quæ valida videntur, contrario sermone est insurgendum. Dum enim obsi- stentia ab animo non amoventur, curari æger non potest. Isa. 1, 18. ibid. 16. datur dulcescendi locus, nosque nunc verba pro- ferimus ex Veteri Testamento; referamus quid op- ponant adversus ea quæ ex Veteri dicuntur. Aiunt enim quod si ante Servatoris passionem, priusquam sacer ille sanguis pro nobis effunderetur, quidpiam ex Veteri Testamento 604. de penitentia nobis legeritis, dicimus in Veteri Testamento fuisse peccata remis- sa, sed in Novo propter passionem veniam non fu- turam. Si vero ex Novo ostenderimus et post ba- ptismum et Spiritus participationem, qui peccave- Cor. m, 18. Isa. Li!!, 9. Jerem. vIII, 4. 1. Τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναιρεῖν τολμώντων τὴν 1. Arrogantiam eorum qui pœnitentiam e medio 2. Sed, quoniam rebus salsugine imbutis non D 2. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἔχει χώραν γλυκαίνεσθαι τὰ (70) Combeâsius putat potius legendum esse. Διότι ἡμεῖς, quapropter diximus nos, etc.
PG 31:1477Οὐκ ἔπεισέ σε ψιλῷ ῥήματι, πείσει σε δι’ ὑποδείγματος ἐναργοῦς. Τί γὰρ οὕτως ἄπλυτον ὡς κόκκινον; τί δὲ λευκὸν παρ’ ἡμῖν ὡς χιὼν, ἢ ὡς ἔριον καθαρόν; Φησὶν ὁ ταῦτα πλάσας, ὅτι Ἐὰν γένωνται αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς τὰ ἄπλυτα χρώματα, εἰ λούσοισθε, μεταπίπτει εἰς καθαρότητα χιόνος. Ἀλλ’ οὐ μετὰ τὸ βάπτισμά ἐστιν αὕτη ἡ ἄφεσις. Εἶπε γὰρ, φησὶ, Λούσασθε, καθαροὶ γίνεσθε. Τοῦτο δὲ μάλιστα, παρ’ ἡμῶν εἰ ᾐτήσασθε, ἠδυνάμεθα ἀπὸ Γραφῆς δεῖξαι, ὅτι μετὰ τὸ βάπτισμά ἐστι συγχώρησις. Οὐ γὰρ τὰ εὔκολα δεῖ ἐκλεγομένους ἀντιλέγειν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὰ τὰ δοκοῦντα ἰσχυρὰ ἐν τῷ ἐναντίῳ λόγῳ διανίστασθαι. Ἐφ’ ὅσον γὰρ τὰ ἀντιπίπτοντα οὐκ αἴρεται ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ἀνίατός ἐστιν ὁ κάμνων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐκ ἔχει χώραν γλυκαίνεσθαι τὰ ἁλμυρὰ, λέγομεν δὲ καὶ ἡμεῖς νῦν ἀπὸ Παλαιᾶς· εἴπωμεν τί ἀντιλέγουσι πρὸς τὰ ἐκ τῆς Παλαιᾶς λεγόμενα. Λέγουσι γὰρ, ὅτι πρὸ τοῦ πάθους Σωτῆρος, πρὸ τοῦ τὸ αἷμα τὸ ἅγιον ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχυθῆναι, ἐὰν ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς ἀναγνῶτε ἡμῖν περὶ μετανοίας, λέγομεν, ὅτι ἐν τῇ Παλαιᾷ συγκεχώρηται· ἐν δὲ τῇ Καινῇ διὰ τὸ πάθος οὐκ ἔσται συγχώρησις.
νοια τοῖς παραπεσοῦσι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τὰ Α ἐν τῇ Παλαιᾷ ἔσται ὑπὲρ τῆς μετανοίας κύρια. Ως προσέχουσι δὲ λέγω· ὅθεν καὶ βαρυτέρων ἅπτομαι, ἵνα, εὐέλπιδες γενόμενοι, μὴ ἅπαξ πεσόντες ἐπιμέ- νωμεν τῷ πτώματι. Οὐκ ἐπείσθης αὐτῷ δι᾽ ὑποδεί γματος παριστῶντι, ὅρκῳ πείσθητι τοῦ Θεοῦ. Λέγει ὁ Θεός· « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος. » Τοῦτο δὲ ὅρκος Θεῷ πρέπων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἶχε μείζονα ἑαυτοῦ, ἥμνυσι δὲ διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναι- ρούντων, « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ο [καὶ οὐδεὶς φο δείτω,] ὅτι « οὐ θέλω τὸν θάνατον τὸν τοῦ ἁμαρτω λοῦ, ἀλλ' ἢ ἐπιστρέψαι αὐτὸν καὶ ζῆν. » Ο ζῶν, ζῆ- σαι θέλει. Οὐδὲ ὅτε ὄμνυσι Θεὸς ἀξιόπιστος; Οὔτε λό- γῳ, οὔτε ὑποδείγματι, οὔτε ὅρκῳ πείθῃ; Ἔργούς πείσθητι. Οὐ κατεστράφη Νινευΐ· μετενόησε γάρ. Ἡ ἀγανάκτησις τοῦ προφήτου, ὅτι οὐ κατεστράφη· ἀνε- φύη κολόκυνθα. ᾿Απολογεῖταί σοι, ἵνα μνησθῆς, ὅτι ἔστιν ἀγαθός. Δέδοικα δὲ μὴ ἀκούσῃς παρ' αὐτοῦ· • Εἰ ὁ ὀφθαλμός του πονηρός ἐστιν, ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι ; » Τίς ἀσεβέστερος αναγέγραπται τοῦ ᾿Αχαάβ ; ὺς ἀναγινώσκουσι λέγω. Ηρπασε πρὸς ταῖς ἄλλαις ἁρπαγαῖς ἀμπελῶνα, φονεύσας τὸν δεσπότην· κατῆλθε κληρονομῆσαι· κατῆλθε χαίρων. Απήντησεν ὁ λυπῶν, ὁ ἐλέγχων προφήτης· οὐχὶ ἐχθρὸς, ἀλλ' ὡς φειδόμε- νος ἀπεφήνατο οὐ τὴν ἑαυτοῦ ἀπόφασιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐνεδύσατο σάκκον, καὶ ἀποδύεται τὴν δεσποτείαν. Γέγραπται γάρ, ὅτι αὐτὸς ὁ προφήτης, ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ τὴν ἀπόφασιν, ἤκουσε παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἐπειδὴ ἐδεήθη Αχαάβ, τὴν ἀπειλὴν φοβούμενος, οὐκ ἔσται ἃ εἶπον ἐν ταῖς ἡμέ ραις αὐτοῦ. Ἀναγκάζομαι ἐπιθυμῆσαι καλοῦ φαρμά κου. Δαβὶδ ὁ ὅσιος, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ὅσιος, τῶν δέκα ἐντολῶν ἐν μιᾷ ὑποθέσει τρεῖς παρέβη. Επειδή ὑμῖν λαλοῦμεν, εἴπωμεν καὶ σαφέστερον. Γέγονε μοι γεία, καὶ φόνος, καὶ ἐπιθυμία ἀλλοτρίας γυναικός. Ημαρτεν ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, καὶ ὁ Θεὸς κριτὴν αὐ- τὸν ἐποίησε τῆς ἰδίας ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ βλέ- πομεν δοκὸν ἐν ὀφθαλμῷ ἡμῶν, κάρφος δὲ ἐν ἀλλο τρίῳ, εἰσάγει αὐτῷ τὴν δίκην αὐτοῦ ὡς ἀλλοτρίαν, και φησιν, ὅτι • Δύο ἄνδρες ἦταν ἐν πόλει μιᾷ, ὁ μὲν πλούσιος, ὁ δὲ πένης. Τῷ πλουσίῳ ὑπῆρχε πολλά· τῷ δὲ πένητι ἀμνὰς μία, ἢ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ ἐκάθε ευδε (τοῦτο δὲ γυναικὸς μυστήριον), μετ᾿ αὐτοῦ ἤσθιε, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ ἔπινεν. Ηλθε, φη- σι, ξένος τῷ πλουσίῳ· › καλῶς δὲ ὅτι ο ξένος· : οὐ γὰρ ἐν τούτοις εἶχε συνήθειαν ὁ Δαβίδ. «Ήλθεν οὖν αὐτῷ ξένος. Εσσας, φησί, τῷ ξένῳ ἀφ᾽ ὧν εἶχε θῦσαι, τὴν μίαν ἀμνάδα, φησί, τοῦ πένητος αφαρπάσας θύει. » "Οσον ἂν πέσῃ ὁ ἰσχυρὸς, ταχεῖαν ἔχει τὴν ἀνάστασιν. Αγανακτεῖ ὁ Δαβίδ· ἦν γὰρ Δαβὶδ καὶ πεσών. « Ζ. Κύριος, ἄξιος θανάτου ἐστὶν ὁ ποιήσας τοῦτο. » Απεφήνατο αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ. Ως ἀπεφήνα- το, ἐφανέρωσεν ὁ προφήτης τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Εὐθὺς ἐπὶ τὸ φάρμακον ἐλήλυθεν· εἶδε τὸ τραῦμα· προσέφυγε τῷ ἰατρῷ. «Ήμαρτον, » φησὶ, καὶ εὐθὺς ἡ ἴασις. « Καὶ ὁ Κύριος παρήνεγκέ σου τὸ ἁμάρτη- ** HOMILIA DE POENITENTIA. rit, eum poenitentiæ beneficio revocari, palam est B D Ezech. xxx¡¡n, 11. seqq. ibid. 29. * 8s ibid. Joan. 111, 10. Reg. x1, seqq. C lapsis poenitentiæ locum esse etiam post bapti- suum, sicque ea quæ in Veteri leguntur, robur auctoritatemque ad astruendam poenitentiam habe- bunt. Alloquor velut attentos : unde et graviora ale tingo, ut semel lapsi, concepta spe bona, haudqua- quam in peccato permaneamus. Non credidisti ei per exemplum probanti, Dei crede juramento. Di- cit Deus: e Vivo ego, dicit Dominus ". » Convenit autem Deo hoc jusjurandum. Quoniam enim non habebat majorem semetipso, jurat autem propter incredulitatem eorum qui penitentiam abolent, « Vivo ego, dicit Dominus, sed nemo absterrea- tur, quoniam ‹ nolo mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat 88. Qui vivit, vivere te vult. Itane etiam cum Deus jurat, indignus est cui credatur ? Neque verbo, neque exemplo, neque ju- ramento credis? Crede factis. Ninive eversa non est: egit enim pœnitentiam 86. Eversam eam non fuisse indigne ferebat propheta: enata est cucur- bita 87. Excusat se tibi, ut nemineris eum esse bo- num. Vereor autem ne audias ab ipso: An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? » Quis magis impius quam Achaab descriptus est? Velut legentibus loquor. Vineam præter reliquas prædas, domino occiso, rapuit descendit ad hæredium capiendum : descendit gaudens. Obviam venit qui tristitiam inferret, qui eum redargueret, propheta videlicet, non inimicus, sed velut parcens pronun- tiavit non suam, sed Dei sententiam. Lata senten- tia, induit sɔceum, exuit dominium. Scriptum est enim quod ipse propheta, qui ad sententiam dicen- dam missus fuerat, audierit a Deo. Quoniam pre- catus est Achaab, veritus minas, non in ipsius diebus erunt quæ dixi ". Cogor remedium bonum exoptare. Sanctus ille David, vel post peccatum sanctus, ex decem præceptis tria in una causa trans- gressus est. Quoniam alloquimur vos, loquamur jam clarius. Factum est adulterium, et cades, et concupiscentia alienæ uxoris ". Peccavit justus homo, et Deus ipsum proprii peccati constituit judicem. Et quoniam in nostro oculo trabem non videmus, videmus vero festucam in alieno " crimen ejus tanquam alienum ei proponit, et dicit ss : c Viri duo erant in civitate una, unus dives, alter pauper. Diviti erant multa : pauperi vero agna una quæ et in sinu ejus dormiebat > (hoc autem uxoris erat mysterium), « manducabat cum ipso, et de poculo ejus bibebat. Venit, in- quit, hospes ad divitem ; » recte vero dicitur c hospes ; » David videlicet his non assueveral. • Venit igitur ad eum hospes : Parcens ille, quit, hospiti mactare de his quæ habebat, unam illam, inquit, pauperis agnam abreptammactat. » Quantumvis sane cadat fortis, cito resurgit. Rem moleste fert David, erat enim David et in Joan. iv, 6. ss Matth. vi, 5. • ' in- Matth. xx, 15. III Reg. SS, Reg. s", 1-4.
PG 31:1478Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῆς Καινῆς δείξωμεν, ὅτι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ μετάληψιν τοῦ Πνεύματος ἁμαρτήσας τις ἀνακαλεῖται διὰ μετανοίας τὸ χάρισμα, δῆλον, ὅτι ἔστι μετάνοια τοῖς παραπεσοῦσι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τὰ ἐν τῇ Παλαιᾷ ἔσται ὑπὲρ τῆς μετανοίας κύρια. Ὡς προσέχουσι δὲ λέγω· ὅθεν καὶ βαρυτέρων ἅπτομαι, ἵνα, εὐέλπιδες γενόμενοι, μὴ ἅπαξ πεσόντες ἐπιμένωμεν τῷ πτώματι. Οὐκ ἐπείσθης αὐτῷ δι’ ὑποδείγματος παριστῶντι, ὅρκῳ πείσθητι τοῦ Θεοῦ. Λέγει ὁ Θεός· Ζῶ ἐγὼ, λέγει Κύριος. Τοῦτο δὲ ὅρκος Θεῷ πρέπων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἶχε μείζονα ἑαυτοῦ, ὄμνυσι δὲ διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναιρούντων, Ζῶ ἐγὼ, λέγει Κύριος, [καὶ οὐδεὶς φοβείτω,] ὅτι οὐ θέλω τὸν θάνατον τὸν τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἀλλ’ ἢ ἐπιστρέψαι αὐτὸν καὶ ζῇν. Ὁ ζῶν, ζῆσαι θέλει. Οὐδὲ ὅτε ὄμνυσι Θεὸς ἀξιόπιστος; Οὔτε λόγῳ, οὔτε ὑποδείγματι, οὔτε ὅρκῳ πείθῃ; Ἔργοις πείσθητι. Οὐ κατεστράφη Νινευί̈· μετενόησε γάρ. Ἡ ἀγανάκτησις τοῦ προφήτου, ὅτι οὐ κατεστράφη· ἀνεφύη κολόκυνθα. Ἀπολογεῖταί σοι, ἵνα μνησθῇς, ὅτι ἔστιν ἀγαθός. Δέδοικα δὲ μὴ ἀκούσῃς παρ’ αὐτοῦ·
νοια τοῖς παραπεσοῦσι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τὰ Α ἐν τῇ Παλαιᾷ ἔσται ὑπὲρ τῆς μετανοίας κύρια. Ως προσέχουσι δὲ λέγω· ὅθεν καὶ βαρυτέρων ἅπτομαι, ἵνα, εὐέλπιδες γενόμενοι, μὴ ἅπαξ πεσόντες ἐπιμέ- νωμεν τῷ πτώματι. Οὐκ ἐπείσθης αὐτῷ δι᾽ ὑποδεί γματος παριστῶντι, ὅρκῳ πείσθητι τοῦ Θεοῦ. Λέγει ὁ Θεός· « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος. » Τοῦτο δὲ ὅρκος Θεῷ πρέπων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἶχε μείζονα ἑαυτοῦ, ἥμνυσι δὲ διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναι- ρούντων, « Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, ο [καὶ οὐδεὶς φο δείτω,] ὅτι « οὐ θέλω τὸν θάνατον τὸν τοῦ ἁμαρτω λοῦ, ἀλλ' ἢ ἐπιστρέψαι αὐτὸν καὶ ζῆν. » Ο ζῶν, ζῆ- σαι θέλει. Οὐδὲ ὅτε ὄμνυσι Θεὸς ἀξιόπιστος; Οὔτε λό- γῳ, οὔτε ὑποδείγματι, οὔτε ὅρκῳ πείθῃ; Ἔργούς πείσθητι. Οὐ κατεστράφη Νινευΐ· μετενόησε γάρ. Ἡ ἀγανάκτησις τοῦ προφήτου, ὅτι οὐ κατεστράφη· ἀνε- φύη κολόκυνθα. ᾿Απολογεῖταί σοι, ἵνα μνησθῆς, ὅτι ἔστιν ἀγαθός. Δέδοικα δὲ μὴ ἀκούσῃς παρ' αὐτοῦ· • Εἰ ὁ ὀφθαλμός του πονηρός ἐστιν, ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι ; » Τίς ἀσεβέστερος αναγέγραπται τοῦ ᾿Αχαάβ ; ὺς ἀναγινώσκουσι λέγω. Ηρπασε πρὸς ταῖς ἄλλαις ἁρπαγαῖς ἀμπελῶνα, φονεύσας τὸν δεσπότην· κατῆλθε κληρονομῆσαι· κατῆλθε χαίρων. Απήντησεν ὁ λυπῶν, ὁ ἐλέγχων προφήτης· οὐχὶ ἐχθρὸς, ἀλλ' ὡς φειδόμε- νος ἀπεφήνατο οὐ τὴν ἑαυτοῦ ἀπόφασιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐνεδύσατο σάκκον, καὶ ἀποδύεται τὴν δεσποτείαν. Γέγραπται γάρ, ὅτι αὐτὸς ὁ προφήτης, ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ τὴν ἀπόφασιν, ἤκουσε παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἐπειδὴ ἐδεήθη Αχαάβ, τὴν ἀπειλὴν φοβούμενος, οὐκ ἔσται ἃ εἶπον ἐν ταῖς ἡμέ ραις αὐτοῦ. Ἀναγκάζομαι ἐπιθυμῆσαι καλοῦ φαρμά κου. Δαβὶδ ὁ ὅσιος, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ὅσιος, τῶν δέκα ἐντολῶν ἐν μιᾷ ὑποθέσει τρεῖς παρέβη. Επειδή ὑμῖν λαλοῦμεν, εἴπωμεν καὶ σαφέστερον. Γέγονε μοι γεία, καὶ φόνος, καὶ ἐπιθυμία ἀλλοτρίας γυναικός. Ημαρτεν ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, καὶ ὁ Θεὸς κριτὴν αὐ- τὸν ἐποίησε τῆς ἰδίας ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ βλέ- πομεν δοκὸν ἐν ὀφθαλμῷ ἡμῶν, κάρφος δὲ ἐν ἀλλο τρίῳ, εἰσάγει αὐτῷ τὴν δίκην αὐτοῦ ὡς ἀλλοτρίαν, και φησιν, ὅτι • Δύο ἄνδρες ἦταν ἐν πόλει μιᾷ, ὁ μὲν πλούσιος, ὁ δὲ πένης. Τῷ πλουσίῳ ὑπῆρχε πολλά· τῷ δὲ πένητι ἀμνὰς μία, ἢ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ ἐκάθε ευδε (τοῦτο δὲ γυναικὸς μυστήριον), μετ᾿ αὐτοῦ ἤσθιε, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ ἔπινεν. Ηλθε, φη- σι, ξένος τῷ πλουσίῳ· › καλῶς δὲ ὅτι ο ξένος· : οὐ γὰρ ἐν τούτοις εἶχε συνήθειαν ὁ Δαβίδ. «Ήλθεν οὖν αὐτῷ ξένος. Εσσας, φησί, τῷ ξένῳ ἀφ᾽ ὧν εἶχε θῦσαι, τὴν μίαν ἀμνάδα, φησί, τοῦ πένητος αφαρπάσας θύει. » "Οσον ἂν πέσῃ ὁ ἰσχυρὸς, ταχεῖαν ἔχει τὴν ἀνάστασιν. Αγανακτεῖ ὁ Δαβίδ· ἦν γὰρ Δαβὶδ καὶ πεσών. « Ζ. Κύριος, ἄξιος θανάτου ἐστὶν ὁ ποιήσας τοῦτο. » Απεφήνατο αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ. Ως ἀπεφήνα- το, ἐφανέρωσεν ὁ προφήτης τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Εὐθὺς ἐπὶ τὸ φάρμακον ἐλήλυθεν· εἶδε τὸ τραῦμα· προσέφυγε τῷ ἰατρῷ. «Ήμαρτον, » φησὶ, καὶ εὐθὺς ἡ ἴασις. « Καὶ ὁ Κύριος παρήνεγκέ σου τὸ ἁμάρτη- ** HOMILIA DE POENITENTIA. rit, eum poenitentiæ beneficio revocari, palam est B D Ezech. xxx¡¡n, 11. seqq. ibid. 29. * 8s ibid. Joan. 111, 10. Reg. x1, seqq. C lapsis poenitentiæ locum esse etiam post bapti- suum, sicque ea quæ in Veteri leguntur, robur auctoritatemque ad astruendam poenitentiam habe- bunt. Alloquor velut attentos : unde et graviora ale tingo, ut semel lapsi, concepta spe bona, haudqua- quam in peccato permaneamus. Non credidisti ei per exemplum probanti, Dei crede juramento. Di- cit Deus: e Vivo ego, dicit Dominus ". » Convenit autem Deo hoc jusjurandum. Quoniam enim non habebat majorem semetipso, jurat autem propter incredulitatem eorum qui penitentiam abolent, « Vivo ego, dicit Dominus, sed nemo absterrea- tur, quoniam ‹ nolo mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat 88. Qui vivit, vivere te vult. Itane etiam cum Deus jurat, indignus est cui credatur ? Neque verbo, neque exemplo, neque ju- ramento credis? Crede factis. Ninive eversa non est: egit enim pœnitentiam 86. Eversam eam non fuisse indigne ferebat propheta: enata est cucur- bita 87. Excusat se tibi, ut nemineris eum esse bo- num. Vereor autem ne audias ab ipso: An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? » Quis magis impius quam Achaab descriptus est? Velut legentibus loquor. Vineam præter reliquas prædas, domino occiso, rapuit descendit ad hæredium capiendum : descendit gaudens. Obviam venit qui tristitiam inferret, qui eum redargueret, propheta videlicet, non inimicus, sed velut parcens pronun- tiavit non suam, sed Dei sententiam. Lata senten- tia, induit sɔceum, exuit dominium. Scriptum est enim quod ipse propheta, qui ad sententiam dicen- dam missus fuerat, audierit a Deo. Quoniam pre- catus est Achaab, veritus minas, non in ipsius diebus erunt quæ dixi ". Cogor remedium bonum exoptare. Sanctus ille David, vel post peccatum sanctus, ex decem præceptis tria in una causa trans- gressus est. Quoniam alloquimur vos, loquamur jam clarius. Factum est adulterium, et cades, et concupiscentia alienæ uxoris ". Peccavit justus homo, et Deus ipsum proprii peccati constituit judicem. Et quoniam in nostro oculo trabem non videmus, videmus vero festucam in alieno " crimen ejus tanquam alienum ei proponit, et dicit ss : c Viri duo erant in civitate una, unus dives, alter pauper. Diviti erant multa : pauperi vero agna una quæ et in sinu ejus dormiebat > (hoc autem uxoris erat mysterium), « manducabat cum ipso, et de poculo ejus bibebat. Venit, in- quit, hospes ad divitem ; » recte vero dicitur c hospes ; » David videlicet his non assueveral. • Venit igitur ad eum hospes : Parcens ille, quit, hospiti mactare de his quæ habebat, unam illam, inquit, pauperis agnam abreptammactat. » Quantumvis sane cadat fortis, cito resurgit. Rem moleste fert David, erat enim David et in Joan. iv, 6. ss Matth. vi, 5. • ' in- Matth. xx, 15. III Reg. SS, Reg. s", 1-4.
PG 31:1479Εἰ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός ἐστιν, ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι; Τίς ἀσεβέστερος ἀναγέγραπται τοῦ Ἀχαάβ; Ὡς ἀναγινώσκουσι λέγω. Ἥρπασε πρὸς ταῖς ἄλλαις ἁρπαγαῖς ἀμπελῶνα, φονεύσας τὸν δεσπότην· κατῆλθε κληρονομῆσαι· κατῆλθε χαίρων. Ἀπήντησεν ὁ λυπῶν, ὁ ἐλέγχων προφήτης· οὐχὶ ἐχθρὸς, ἀλλ’ ὡς φειδόμενος ἀπεφήνατο οὐ τὴν ἑαυτοῦ ἀπόφασιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐνεδύσατο σάκκον, καὶ ἀποδύεται τὴν δεσποτείαν. Γέγραπται γὰρ, ὅτι αὐτὸς ὁ προφήτης, ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ τὴν ἀπόφασιν, ἤκουσε παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἐπειδὴ ἐδεήθη Ἀχαὰβ, τὴν ἀπειλὴν φοβούμενος, οὐκ ἔσται ἃ εἶπον ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ. Ἀναγκάζομαι ἐπιθυμῆσαι καλοῦ φαρμάκου. Δαβὶδ ὁ ὅσιος, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ὅσιος, τῶν δέκα ἐντολῶν ἐν μιᾷ ὑποθέσει τρεῖς παρέβη. Ἐπειδὴ ὑμῖν λαλοῦμεν, εἴπωμεν καὶ σαφέστερον. Γέγονε μοιχεία, καὶ φόνος, καὶ ἐπιθυμία ἀλλοτρίας γυναικός. Ἥμαρτεν ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, καὶ ὁ Θεὸς κριτὴν αὐτὸν ἐποίησε τῆς ἰδίας ἁμαρτίας.
ἐσίοις, ἢ πολλὴν δικαιοσύνην; Εποίησεν ἁμαρτίαν, ἀλλ' ἐποίησε καὶ πολλὰς δικαιοσύνας. Τί δίκαιον παρά δικαίῳ Θεῷ, τῶν ὀλίγων μνημονεῦσαι, ἢ τῶν πολλῶν ἐπιλανθάνεσθαι; Ἔστω ζυγὸς, καὶ ᾧ μετροῦμεν, μετρηθήσεται ἡμῖν. Εἰ πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός· εἰ δὲ πλείονα τὰ δικαιώματα, έστω δί- καιος. Εἷς καὶ εἷς. Τὰ γὰρ παρ' ἡμῖν πάντα ἐκ τοῦ πλείονος λέγεται. Καὶ τοῦ λευκοῦ ἐστι λευκότερον, καὶ τοῦ γλυκέος εἰς σύγκρισιν ἄλλο γλυκύτερον. Οϋ- τως καὶ οἱ δίκαιοι ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς ἡ ἁμαρτία δικαιοσύνη. "Οθεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δικαιο σύνη ἀκούει· ἡμεῖς δὲ μεταλήψει δικαιοσύνης δίκαιοι. Καὶ Μωϋσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ' οὐκ ἀπελή φθη τῇ ἱστορία. Καὶ ᾿Αβραὰμ εὑρίσκεται πιστὸς, καὶ ἔστιν ὅπου ἐπίστησεν. Ου τῶν δικαίων κατηγορῶ, ἀλλὰ τὸν Θεὸν δοξάζω. Οὐ προτρέπομαι, ἵνα ἁμαρτή σωμεν."Πρεσεν Ενώχ τῷ Θεῷ, λέγει ἡ Γραφή, μετά τὸ γεννῆσαι τὸν υἱόν. Εἰ μετὰ ταῦτα ήρεσεν, ἔστιν ἀρέσαι μὴ ἀρεσκόμενον. μα. » (71) Τί γὰρ βούλει, ἐν ἁμάρτημα λογισθῆναι ἔχοντες ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς. Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τ τραπρόσωπα (72) εἴδωλα ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ θείν, ἵν᾿ ὅθεν ἄν τις εἰσέλθῃ τοῖς εἰδώλοις προσκυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεκλήθη ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας. Ελθωμεν ἐπὶ τὴν Καινήν. Αφ' ἧς γὰρ μάλιστα θέλουσιν ἀπό κλεῖσαι τὴν μετάνοιαν, ἀπ' αὐτῆς μάλιστα κηρύττι. ται ἡ μετάνοια. Πυνθανώμεθα τοῦ Σωτῆρος, Τί ελ θες; καὶ ἀποκρίνεται· « Οὐκ ἦλθον δικαίους σῶσαι (75), ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς, φησὶν, εἰς μετάνοιαν. » Εξετάσω μεν αὐτὸν, Τί βαστάζεις ἐπ' ὤμων; Απολωλός, λέο γει, πρόβατον. Ἐπὶ τίνος γίνεται χαρὰ ἐν οὐρανοῖς; λέγει, Ἐπί τινος ἁμαρτωλοῦ μετανοοῦντος. Αγγελο: χαίρουσι, καὶ σὺ βασκαίνεις; Ὁ Θεὸς χαίρων δέχι ται, καὶ σὺ κωλύεις; Σφοδρότερον προσφευξώμεθα ἀγαθῷ Θεῷ. Δύο, φησίν, ἦσαν, ἀμφότεροι υἱεὶ (οὐ δύνασαί μοι εἰπεῖν, ὅτι ἡ ἀπὸ Ἑλλήνων ἐστὶν ἡ ὡς μετάνοια, ἀλλ' ἀμφότεροι υἱο!, ἐξ ἴσου μερίσαντες). Αναλίσκει εἶχεν ὁ νεώτερος· δίκαιος ὤν, ἐκπίπτει. ᾿Αναλώσας δὲ πάντα, ἦλθεν ἐπὶ μετάνοιαν, καὶ σπεύ δει (74) πρὸς τὸν πατέρα, καὶ μελετά, πατρὶ ἀπαν τήσων, τί εἴποι. «Ημαρτον, εἶπεν, ἐπὶ σοὶ, καὶ ἔμ- προσθεν τοῦ οὐρανοῦ. » Ταῦτα ἐβουλεύσατο, οὐκ ἔλαθε τὸν ἀγαθὸν πατέρα. Ηλθεν ἀπολογήσασθαι, ἀπήντη σεν ὁ αἰσχυνόμενος (73). Μόνον θέλησον, καὶ αὐτὸς ὁ τετραπρόσωπα. καλέσαι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. lapsul. e Vivit Dominus, dignus est morte qui fecit A hoc . » Sententiam in se ipso tulit. Hanc ubi tu- lit, declaravit propheta quis esset homo ille. Sta- tim David accessit ad remedium vidit vulnus, ad medicum confugit. Peccavi, › inquit, etsta- tim adest medela ; Et Dominus transtulit pecca- tum tuam . » Quid enim vis, unumne peccatumn imputarı sanctis, an justitiam multam ? Fecit pec- catum, at fecit etiam justitias multas. Quid justum est apud justum Deum, paucorumne meminisse, an multorum oblivisci? Sit statera, et qua men- sura mensi fuerimus, admetientur nobis 9. Si peccata plura sunt, sit peccator : justitiæ plures, sit justus. Unus et unus. Nam omnia nostra ex abundantiori judicantur. Et res una alba albore superatur ab altera ; et dulci, si compares aliquid B aliud, dnleius est. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non quod peccatum justitia sit. Unde Filius Dei justitia vocatur: nos vero participatione justitiæ justi sumus. Et Moyses aliquid lingua lo- cutus est 97, quod tamen non con.prehensum est historia. E: Abraham invenitur fidelis fuisse ", et tamen fuit tempus cum esset incredulus ". Non accuso justos, sed Deum gloria aflicio. Non invito quemquam ut peccemus. Placuit Enoch Deo, inquit Scriptura ', postquam genuisset Gilium. Si postea placuit, potest placere qui non placuit. re- occurrant adhuc nobis plura e Veteri. Nam et Manasses qui idola quadruplicem faciem habentia in templo Dei collocarat, ut undecunque quis angrederetur, idola adoraret, acta pœnitentia revo- catus est ex captivitate. Transeamus ad Novum, Ex illo namque, unde potissimum excludere volunt pœnitentiam, pœnitentia potissimum prædicatur. Interrogemus Servatorem, Cur venisti? et spondet : • Non veni, ut justos salvos faciam, sed peccatores, inquit *, ob penitentiam. » Scisci- temur ex ipso. Quid gestas in humeris? Oven, inquit, perditam. Super quo gaudium fit in cœlo ? Super aliquo peccatore, inquit 3, penitentiam agente. Angeli gaudent, et tu invides? Deus gau- dens suscipit, et tu prohibes? Confugiamus að Deum bonum alacritate majore. Duo, inquit *, erant, ambo filii (dicere mihi non potes peniten- tiam illam gentilium fuisse : sed ambo erant filii qui sua ex æquo diviserant). Junior quod habebat consumit : justus cum esset, excidit. Al con- sumptis omnibus venit ad pœnitentiam, et ad patrem properat, et patri occursurus, cogitat quid sit ei dicturus. • Peccavi, inquit, in te, et coram cœlo 5. Ilae apud se statuit, nec latuit C D Exod. 1, 13, 14. Gen. xv. 6. s iuid. XXI, » II Reg. x, 5. ibid. 13. Do Matth. vi, 2. Gen. v, 22. • Mall. 15, 15. * Luc. xv, 5-7. * Luc. xv, 11. XVII, 17. logiæ, ita veritati prorsus est contraria; nec satis mirari queo Combefisium, qui, ut ejus verbis utar, eam cum aliis Basilianis conciliare conatur. Certe si ex nulla alia re, at ex perversitate doctrinæ tam novæ quam Basilio indigne discere ei licebat, ora- tionem ejusmodi Basilio Magno tribui nec debere, nec posse. Gen. illud, non veni, ut vocem justos, sed percalores ad penitentiam. exemplum Combelisii secuti. 3. Sed veniamus ad Novum Testamentum, licet 3. 'Αλλ' ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινὴν, ἔτι πλείονα (71) Quæ hoc loco traditur doctrina ut sanæ theo- (72) Legas velim Ducæi eruditissimam notam in (75) Σῶσαι, si credamus Combefisio, hoc loco est (74) Elliti καὶ εἰ σπεύδει. Voculam ei delerimus, (75) lilud, ἀπήντησεν ὁ αἰσχυνόμενος, ita iter
Ἐπειδὴ γὰρ οὐ βλέπομεν δοκὸν ἐν ὀφθαλμῷ ἡμῶν, κάρφος δὲ ἐν ἀλλοτρίῳ, εἰσάγει αὐτῷ τὴν δίκην αὐτοῦ ὡς ἀλλοτρίαν, καί φησιν, ὅτι Δύο ἄνδρες ἦσαν ἐν πόλει μιᾷ, ὁ μὲν πλούσιος, ὁ δὲ πένης. Τῷ πλουσίῳ ὑπῆρχε πολλά· τῷ δὲ πένητι ἀμνὰς μία, ἣ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ ἐκάθευδε (τοῦτο δὲ γυναικὸς μυστήριον), μετ’ αὐτοῦ ἤσθιε, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ ἔπινεν. Ἦλθε φησι, ξένος τῷ πλουσίῳ· καλῶς δὲ ὅτι ξένος· οὐ γὰρ ἐν τούτοις εἶχε συνήθειαν ὁ Δαβίδ. Ἦλθεν οὖν αὐτῷ ξένος. Ἐάσας, φησὶ, τῷ ξένῳ ἀφ’ ὧν εἶχε θῦσαι, τὴν μίαν ἀμνάδα, φησὶ, τοῦ πένητος ἀφαρπάσας θύει. Ὅσον ἂν πέσῃ ὁ ἰσχυρὸς, ταχεῖαν ἔχει τὴν ἀνάστασιν. Ἀγανακτεῖ ὁ Δαβίδ· ἦν γὰρ Δαβὶδ καὶ πεσών. Ζῇ Κύριος, ἄξιος θανάτου ἐστὶν ὁ ποιήσας τοῦτο. Ἀπεφήνατο αὐτὸς καθ’ ἑαυτοῦ. Ὡς ἀπεφήνατο, ἐφανέρωσεν ὁ προφήτης τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Εὐθὺς ἐπὶ τὸ φάρμακον ἐλήλυθεν· εἶδε τὸ τραῦμα· προσέφυγε τῷ ἰατρῷ. Ἥμαρτον, φησὶ, καὶ εὐθὺς ἡ ἴασις. Καὶ ὁ Κύριος παρήνεγκέ σου τὸ ἁμάρτημα. Τί γὰρ βούλει, ἓν ἁμάρτημα λογισθῆναι ὁσίοις, ἢ πολλὴν δικαιοσύνην; Ἐποίησεν ἁμαρτίαν, ἀλλ’ ἐποίησε καὶ πολλὰς δικαιοσύνας.
ἐσίοις, ἢ πολλὴν δικαιοσύνην; Εποίησεν ἁμαρτίαν, ἀλλ' ἐποίησε καὶ πολλὰς δικαιοσύνας. Τί δίκαιον παρά δικαίῳ Θεῷ, τῶν ὀλίγων μνημονεῦσαι, ἢ τῶν πολλῶν ἐπιλανθάνεσθαι; Ἔστω ζυγὸς, καὶ ᾧ μετροῦμεν, μετρηθήσεται ἡμῖν. Εἰ πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός· εἰ δὲ πλείονα τὰ δικαιώματα, έστω δί- καιος. Εἷς καὶ εἷς. Τὰ γὰρ παρ' ἡμῖν πάντα ἐκ τοῦ πλείονος λέγεται. Καὶ τοῦ λευκοῦ ἐστι λευκότερον, καὶ τοῦ γλυκέος εἰς σύγκρισιν ἄλλο γλυκύτερον. Οϋ- τως καὶ οἱ δίκαιοι ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς ἡ ἁμαρτία δικαιοσύνη. "Οθεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δικαιο σύνη ἀκούει· ἡμεῖς δὲ μεταλήψει δικαιοσύνης δίκαιοι. Καὶ Μωϋσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ' οὐκ ἀπελή φθη τῇ ἱστορία. Καὶ ᾿Αβραὰμ εὑρίσκεται πιστὸς, καὶ ἔστιν ὅπου ἐπίστησεν. Ου τῶν δικαίων κατηγορῶ, ἀλλὰ τὸν Θεὸν δοξάζω. Οὐ προτρέπομαι, ἵνα ἁμαρτή σωμεν."Πρεσεν Ενώχ τῷ Θεῷ, λέγει ἡ Γραφή, μετά τὸ γεννῆσαι τὸν υἱόν. Εἰ μετὰ ταῦτα ήρεσεν, ἔστιν ἀρέσαι μὴ ἀρεσκόμενον. μα. » (71) Τί γὰρ βούλει, ἐν ἁμάρτημα λογισθῆναι ἔχοντες ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς. Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τ τραπρόσωπα (72) εἴδωλα ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ θείν, ἵν᾿ ὅθεν ἄν τις εἰσέλθῃ τοῖς εἰδώλοις προσκυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεκλήθη ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας. Ελθωμεν ἐπὶ τὴν Καινήν. Αφ' ἧς γὰρ μάλιστα θέλουσιν ἀπό κλεῖσαι τὴν μετάνοιαν, ἀπ' αὐτῆς μάλιστα κηρύττι. ται ἡ μετάνοια. Πυνθανώμεθα τοῦ Σωτῆρος, Τί ελ θες; καὶ ἀποκρίνεται· « Οὐκ ἦλθον δικαίους σῶσαι (75), ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς, φησὶν, εἰς μετάνοιαν. » Εξετάσω μεν αὐτὸν, Τί βαστάζεις ἐπ' ὤμων; Απολωλός, λέο γει, πρόβατον. Ἐπὶ τίνος γίνεται χαρὰ ἐν οὐρανοῖς; λέγει, Ἐπί τινος ἁμαρτωλοῦ μετανοοῦντος. Αγγελο: χαίρουσι, καὶ σὺ βασκαίνεις; Ὁ Θεὸς χαίρων δέχι ται, καὶ σὺ κωλύεις; Σφοδρότερον προσφευξώμεθα ἀγαθῷ Θεῷ. Δύο, φησίν, ἦσαν, ἀμφότεροι υἱεὶ (οὐ δύνασαί μοι εἰπεῖν, ὅτι ἡ ἀπὸ Ἑλλήνων ἐστὶν ἡ ὡς μετάνοια, ἀλλ' ἀμφότεροι υἱο!, ἐξ ἴσου μερίσαντες). Αναλίσκει εἶχεν ὁ νεώτερος· δίκαιος ὤν, ἐκπίπτει. ᾿Αναλώσας δὲ πάντα, ἦλθεν ἐπὶ μετάνοιαν, καὶ σπεύ δει (74) πρὸς τὸν πατέρα, καὶ μελετά, πατρὶ ἀπαν τήσων, τί εἴποι. «Ημαρτον, εἶπεν, ἐπὶ σοὶ, καὶ ἔμ- προσθεν τοῦ οὐρανοῦ. » Ταῦτα ἐβουλεύσατο, οὐκ ἔλαθε τὸν ἀγαθὸν πατέρα. Ηλθεν ἀπολογήσασθαι, ἀπήντη σεν ὁ αἰσχυνόμενος (73). Μόνον θέλησον, καὶ αὐτὸς ὁ τετραπρόσωπα. καλέσαι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. lapsul. e Vivit Dominus, dignus est morte qui fecit A hoc . » Sententiam in se ipso tulit. Hanc ubi tu- lit, declaravit propheta quis esset homo ille. Sta- tim David accessit ad remedium vidit vulnus, ad medicum confugit. Peccavi, › inquit, etsta- tim adest medela ; Et Dominus transtulit pecca- tum tuam . » Quid enim vis, unumne peccatumn imputarı sanctis, an justitiam multam ? Fecit pec- catum, at fecit etiam justitias multas. Quid justum est apud justum Deum, paucorumne meminisse, an multorum oblivisci? Sit statera, et qua men- sura mensi fuerimus, admetientur nobis 9. Si peccata plura sunt, sit peccator : justitiæ plures, sit justus. Unus et unus. Nam omnia nostra ex abundantiori judicantur. Et res una alba albore superatur ab altera ; et dulci, si compares aliquid B aliud, dnleius est. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non quod peccatum justitia sit. Unde Filius Dei justitia vocatur: nos vero participatione justitiæ justi sumus. Et Moyses aliquid lingua lo- cutus est 97, quod tamen non con.prehensum est historia. E: Abraham invenitur fidelis fuisse ", et tamen fuit tempus cum esset incredulus ". Non accuso justos, sed Deum gloria aflicio. Non invito quemquam ut peccemus. Placuit Enoch Deo, inquit Scriptura ', postquam genuisset Gilium. Si postea placuit, potest placere qui non placuit. re- occurrant adhuc nobis plura e Veteri. Nam et Manasses qui idola quadruplicem faciem habentia in templo Dei collocarat, ut undecunque quis angrederetur, idola adoraret, acta pœnitentia revo- catus est ex captivitate. Transeamus ad Novum, Ex illo namque, unde potissimum excludere volunt pœnitentiam, pœnitentia potissimum prædicatur. Interrogemus Servatorem, Cur venisti? et spondet : • Non veni, ut justos salvos faciam, sed peccatores, inquit *, ob penitentiam. » Scisci- temur ex ipso. Quid gestas in humeris? Oven, inquit, perditam. Super quo gaudium fit in cœlo ? Super aliquo peccatore, inquit 3, penitentiam agente. Angeli gaudent, et tu invides? Deus gau- dens suscipit, et tu prohibes? Confugiamus að Deum bonum alacritate majore. Duo, inquit *, erant, ambo filii (dicere mihi non potes peniten- tiam illam gentilium fuisse : sed ambo erant filii qui sua ex æquo diviserant). Junior quod habebat consumit : justus cum esset, excidit. Al con- sumptis omnibus venit ad pœnitentiam, et ad patrem properat, et patri occursurus, cogitat quid sit ei dicturus. • Peccavi, inquit, in te, et coram cœlo 5. Ilae apud se statuit, nec latuit C D Exod. 1, 13, 14. Gen. xv. 6. s iuid. XXI, » II Reg. x, 5. ibid. 13. Do Matth. vi, 2. Gen. v, 22. • Mall. 15, 15. * Luc. xv, 5-7. * Luc. xv, 11. XVII, 17. logiæ, ita veritati prorsus est contraria; nec satis mirari queo Combefisium, qui, ut ejus verbis utar, eam cum aliis Basilianis conciliare conatur. Certe si ex nulla alia re, at ex perversitate doctrinæ tam novæ quam Basilio indigne discere ei licebat, ora- tionem ejusmodi Basilio Magno tribui nec debere, nec posse. Gen. illud, non veni, ut vocem justos, sed percalores ad penitentiam. exemplum Combelisii secuti. 3. Sed veniamus ad Novum Testamentum, licet 3. 'Αλλ' ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινὴν, ἔτι πλείονα (71) Quæ hoc loco traditur doctrina ut sanæ theo- (72) Legas velim Ducæi eruditissimam notam in (75) Σῶσαι, si credamus Combefisio, hoc loco est (74) Elliti καὶ εἰ σπεύδει. Voculam ei delerimus, (75) lilud, ἀπήντησεν ὁ αἰσχυνόμενος, ita iter
PG 31:1480Τί δίκαιον παρὰ δικαίῳ Θεῷ, τῶν ὀλίγων μνημονεῦσαι, ἢ τῶν πολλῶν ἐπιλανθάνεσθαι; Ἔστω ζυγὸς, καὶ ᾧ μετροῦμεν, μετρηθήσεται ἡμῖν. Εἰ πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός· εἰ δὲ πλείονα τὰ δικαιώματα, ἔστω δίκαιος. Εἷς καὶ εἷς. Τὰ γὰρ παρ’ ἡμῖν πάντα ἐκ τοῦ πλείονος λέγεται. Καὶ τοῦ λευκοῦ ἐστι λευκότερον, καὶ τοῦ γλυκέος εἰς σύγκρισιν ἄλλο γλυκύτερον. Οὕτως καὶ οἱ δίκαιοί ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς ἡ ἁμαρτία δικαιοσύνη. Ὅθεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνη ἀκούει· ἡμεῖς δὲ μεταλήψει δικαιοσύνης δίκαιοι. Καὶ Μωϋσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ’ οὐκ ἀπελήφθη τῇ ἱστορίᾳ. Καὶ Ἀβραὰμ εὑρίσκεται πιστὸς, καὶ ἔστιν ὅπου ἠπίστησεν. Οὐ τῶν δικαίων κατηγορῶ, ἀλλὰ τὸν Θεὸν δοξάζω. Οὐ προτρέπομαι, ἵνα ἁμαρτήσωμεν. Ἤρεσεν Ἐνὼχ τῷ Θεῷ, λέγει ἡ Γραφὴ, μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν υἱόν. Εἰ μετὰ ταῦτα ἤρεσεν, ἔστιν ἀρέσαι μὴ ἀρεσκόμενον. Ἀλλ’ ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινὴν, ἔτι πλείονα ἔχοντες ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς. Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τετραπρόσωπα εἴδωλα ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ θεὶς, ἵν’ ὅθεν ἄν τις εἰσέλθῃ τοῖς εἰδώλοις προσκυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεκλήθη ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας. Ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινήν.
ἐσίοις, ἢ πολλὴν δικαιοσύνην; Εποίησεν ἁμαρτίαν, ἀλλ' ἐποίησε καὶ πολλὰς δικαιοσύνας. Τί δίκαιον παρά δικαίῳ Θεῷ, τῶν ὀλίγων μνημονεῦσαι, ἢ τῶν πολλῶν ἐπιλανθάνεσθαι; Ἔστω ζυγὸς, καὶ ᾧ μετροῦμεν, μετρηθήσεται ἡμῖν. Εἰ πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός· εἰ δὲ πλείονα τὰ δικαιώματα, έστω δί- καιος. Εἷς καὶ εἷς. Τὰ γὰρ παρ' ἡμῖν πάντα ἐκ τοῦ πλείονος λέγεται. Καὶ τοῦ λευκοῦ ἐστι λευκότερον, καὶ τοῦ γλυκέος εἰς σύγκρισιν ἄλλο γλυκύτερον. Οϋ- τως καὶ οἱ δίκαιοι ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς ἡ ἁμαρτία δικαιοσύνη. "Οθεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δικαιο σύνη ἀκούει· ἡμεῖς δὲ μεταλήψει δικαιοσύνης δίκαιοι. Καὶ Μωϋσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ' οὐκ ἀπελή φθη τῇ ἱστορία. Καὶ ᾿Αβραὰμ εὑρίσκεται πιστὸς, καὶ ἔστιν ὅπου ἐπίστησεν. Ου τῶν δικαίων κατηγορῶ, ἀλλὰ τὸν Θεὸν δοξάζω. Οὐ προτρέπομαι, ἵνα ἁμαρτή σωμεν."Πρεσεν Ενώχ τῷ Θεῷ, λέγει ἡ Γραφή, μετά τὸ γεννῆσαι τὸν υἱόν. Εἰ μετὰ ταῦτα ήρεσεν, ἔστιν ἀρέσαι μὴ ἀρεσκόμενον. μα. » (71) Τί γὰρ βούλει, ἐν ἁμάρτημα λογισθῆναι ἔχοντες ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς. Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τ τραπρόσωπα (72) εἴδωλα ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ θείν, ἵν᾿ ὅθεν ἄν τις εἰσέλθῃ τοῖς εἰδώλοις προσκυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεκλήθη ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας. Ελθωμεν ἐπὶ τὴν Καινήν. Αφ' ἧς γὰρ μάλιστα θέλουσιν ἀπό κλεῖσαι τὴν μετάνοιαν, ἀπ' αὐτῆς μάλιστα κηρύττι. ται ἡ μετάνοια. Πυνθανώμεθα τοῦ Σωτῆρος, Τί ελ θες; καὶ ἀποκρίνεται· « Οὐκ ἦλθον δικαίους σῶσαι (75), ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς, φησὶν, εἰς μετάνοιαν. » Εξετάσω μεν αὐτὸν, Τί βαστάζεις ἐπ' ὤμων; Απολωλός, λέο γει, πρόβατον. Ἐπὶ τίνος γίνεται χαρὰ ἐν οὐρανοῖς; λέγει, Ἐπί τινος ἁμαρτωλοῦ μετανοοῦντος. Αγγελο: χαίρουσι, καὶ σὺ βασκαίνεις; Ὁ Θεὸς χαίρων δέχι ται, καὶ σὺ κωλύεις; Σφοδρότερον προσφευξώμεθα ἀγαθῷ Θεῷ. Δύο, φησίν, ἦσαν, ἀμφότεροι υἱεὶ (οὐ δύνασαί μοι εἰπεῖν, ὅτι ἡ ἀπὸ Ἑλλήνων ἐστὶν ἡ ὡς μετάνοια, ἀλλ' ἀμφότεροι υἱο!, ἐξ ἴσου μερίσαντες). Αναλίσκει εἶχεν ὁ νεώτερος· δίκαιος ὤν, ἐκπίπτει. ᾿Αναλώσας δὲ πάντα, ἦλθεν ἐπὶ μετάνοιαν, καὶ σπεύ δει (74) πρὸς τὸν πατέρα, καὶ μελετά, πατρὶ ἀπαν τήσων, τί εἴποι. «Ημαρτον, εἶπεν, ἐπὶ σοὶ, καὶ ἔμ- προσθεν τοῦ οὐρανοῦ. » Ταῦτα ἐβουλεύσατο, οὐκ ἔλαθε τὸν ἀγαθὸν πατέρα. Ηλθεν ἀπολογήσασθαι, ἀπήντη σεν ὁ αἰσχυνόμενος (73). Μόνον θέλησον, καὶ αὐτὸς ὁ τετραπρόσωπα. καλέσαι, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. lapsul. e Vivit Dominus, dignus est morte qui fecit A hoc . » Sententiam in se ipso tulit. Hanc ubi tu- lit, declaravit propheta quis esset homo ille. Sta- tim David accessit ad remedium vidit vulnus, ad medicum confugit. Peccavi, › inquit, etsta- tim adest medela ; Et Dominus transtulit pecca- tum tuam . » Quid enim vis, unumne peccatumn imputarı sanctis, an justitiam multam ? Fecit pec- catum, at fecit etiam justitias multas. Quid justum est apud justum Deum, paucorumne meminisse, an multorum oblivisci? Sit statera, et qua men- sura mensi fuerimus, admetientur nobis 9. Si peccata plura sunt, sit peccator : justitiæ plures, sit justus. Unus et unus. Nam omnia nostra ex abundantiori judicantur. Et res una alba albore superatur ab altera ; et dulci, si compares aliquid B aliud, dnleius est. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non quod peccatum justitia sit. Unde Filius Dei justitia vocatur: nos vero participatione justitiæ justi sumus. Et Moyses aliquid lingua lo- cutus est 97, quod tamen non con.prehensum est historia. E: Abraham invenitur fidelis fuisse ", et tamen fuit tempus cum esset incredulus ". Non accuso justos, sed Deum gloria aflicio. Non invito quemquam ut peccemus. Placuit Enoch Deo, inquit Scriptura ', postquam genuisset Gilium. Si postea placuit, potest placere qui non placuit. re- occurrant adhuc nobis plura e Veteri. Nam et Manasses qui idola quadruplicem faciem habentia in templo Dei collocarat, ut undecunque quis angrederetur, idola adoraret, acta pœnitentia revo- catus est ex captivitate. Transeamus ad Novum, Ex illo namque, unde potissimum excludere volunt pœnitentiam, pœnitentia potissimum prædicatur. Interrogemus Servatorem, Cur venisti? et spondet : • Non veni, ut justos salvos faciam, sed peccatores, inquit *, ob penitentiam. » Scisci- temur ex ipso. Quid gestas in humeris? Oven, inquit, perditam. Super quo gaudium fit in cœlo ? Super aliquo peccatore, inquit 3, penitentiam agente. Angeli gaudent, et tu invides? Deus gau- dens suscipit, et tu prohibes? Confugiamus að Deum bonum alacritate majore. Duo, inquit *, erant, ambo filii (dicere mihi non potes peniten- tiam illam gentilium fuisse : sed ambo erant filii qui sua ex æquo diviserant). Junior quod habebat consumit : justus cum esset, excidit. Al con- sumptis omnibus venit ad pœnitentiam, et ad patrem properat, et patri occursurus, cogitat quid sit ei dicturus. • Peccavi, inquit, in te, et coram cœlo 5. Ilae apud se statuit, nec latuit C D Exod. 1, 13, 14. Gen. xv. 6. s iuid. XXI, » II Reg. x, 5. ibid. 13. Do Matth. vi, 2. Gen. v, 22. • Mall. 15, 15. * Luc. xv, 5-7. * Luc. xv, 11. XVII, 17. logiæ, ita veritati prorsus est contraria; nec satis mirari queo Combefisium, qui, ut ejus verbis utar, eam cum aliis Basilianis conciliare conatur. Certe si ex nulla alia re, at ex perversitate doctrinæ tam novæ quam Basilio indigne discere ei licebat, ora- tionem ejusmodi Basilio Magno tribui nec debere, nec posse. Gen. illud, non veni, ut vocem justos, sed percalores ad penitentiam. exemplum Combelisii secuti. 3. Sed veniamus ad Novum Testamentum, licet 3. 'Αλλ' ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινὴν, ἔτι πλείονα (71) Quæ hoc loco traditur doctrina ut sanæ theo- (72) Legas velim Ducæi eruditissimam notam in (75) Σῶσαι, si credamus Combefisio, hoc loco est (74) Elliti καὶ εἰ σπεύδει. Voculam ei delerimus, (75) lilud, ἀπήντησεν ὁ αἰσχυνόμενος, ita iter
PG 31:1481Ἀφ’ ἧς γὰρ μάλιστα θέλουσιν ἀποκλεῖσαι τὴν μετάνοιαν, ἀπ’ αὐτῆς μάλιστα κηρύττεται ἡ μετάνοια. Πυνθανώμεθα τοῦ Σωτῆρος, Τί ἦλθες; καὶ ἀποκρίνεται· Οὐκ ἦλθον δικαίους σῶσαι, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς, φησὶν, εἰς μετάνοιαν. Ἐξετάσωμεν αὐτὸν, Τί βαστάζεις ἐπ’ ὤμων; Ἀπολωλὸς, λέγει, πρόβατον. Ἐπὶ τίνος γίνεται χαρὰ ἐν οὐρανοῖς; λέγει, Ἐπί τινος ἁμαρτωλοῦ μετανοοῦντος. Ἄγγελοι χαίρουσι, καὶ σὺ βασκαίνεις; Ὁ Θεὸς χαίρων δέχεται, καὶ σὺ κωλύεις; Σφοδρότερον προσφευξώμεθα ἀγαθῷ Θεῷ. Δύο, φησὶν, ἦσαν, ἀμφότεροι υἱοὶ (οὐ δύνασαί μοι εἰπεῖν, ὅτι ἡ ἀπὸ Ἑλλήνων ἐστὶν ἡ ὧδε μετάνοια, ἀλλ’ ἀμφότεροι υἱοὶ, ἐξ ἴσου μερίσαντες). Ἀναλίσκει ὃ εἶχεν ὁ νεώτερος· δίκαιος ὢν, ἐκπίπτει. Ἀναλώσας δὲ πάντα, ἦλθεν ἐπὶ μετάνοιαν, καὶ σπεύδει πρὸς τὸν πατέρα, καὶ μελετᾷ, πατρὶ ἀπαντήσων, τί εἴποι. Ἥμαρτον, εἶπεν, ἐπὶ σοὶ, καὶ ἔμπροσθεν τοῦ οὐρανοῦ. Ταῦτα ἐβουλεύσατο, οὐκ ἔλαθε τὸν ἀγαθὸν πατέρα. Ἦλθεν ἀπολογήσασθαι, ἀπήντησεν ὁ αἰσχυνόμενος. Μόνον θέλησον, καὶ αὐτὸς προαπαντᾷ. Ἄρχεται λέγειν, καὶ ὁ πατὴρ προσλαμβάνεται. Κατανόει τὰ σπλάγχνα, καὶ μὴ ἀποκόψῃς· τὴν ἐλπίδα. Ἐδέξατο, καί φησι·
προαπαντᾷ. Αρχεται λέγειν, καὶ ὁ πατὴρ προσλαμ- βάνεται. Κατανόει τὰ σπλάγχνα, καὶ μὴ ἀποκόψῃς· τὴν ἐλπίδα. Ἐδέξατο, καί φησι· Θύσατε ταῦρον, καὶ στολὴν ἐξενέγκατε, καὶ ταύτην ἀρχαίαν, καὶ δακτύ λιον ἐν τῇ χειρί. Ταῦτα πάντα παρερμηνεύεται μὲν, δηλοῖ δὲ συντόμως την προτροπὴν τὴν ἀγαθὴν τοῦ ὑποδεξαμένου, οὐ πρὸς ἃ θέλω, ἀλλὰ πρὸς ἃ λέγει. Εἰ δὲ ἀγανακτεῖς, ὅτι δέχεται μετὰ τὸ βοσκῆσαι χοίρους, μετὰ τὸ ἀναλῶσαι πάντα, ηγανάκτησε καὶ ὁ ἀδελφὸς, ἀλλ᾽ οὖν ἐδέξατο ὁ αἰσχυνόμενος. μὴ δοῦσα καρπὸν, ἀφείθη, καὶ οὐκ ἐξετμήθη ἐπ' ἐλπίδι τοῦ δοῦναι. Δεσπότης χαρίζεται, καὶ σὺ ἀντερεῖς; Μὴ γὰρ ίδια πράγματά τις ἑαυτῷ ἁρπά- ζει; Εἰ δὲ χαρίζεται ὁ Θεὸς, τίς ὁ ἀντιλέγων; Ἐπεὶ διδαχθῶμεν εὔχεσθαι· ε῎Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, διότι ἀφήκαμεν καὶ ἡμεῖς. » Σὺ ἀφίης, Θεὸς οὐκ ἀφίησι; Σὲ ἐποίησεν ἰατρὸν σεαυτοῦ. "Ο μέτρῳ ἀντιμετρῇς, ἀντιμετρηθήσεταί σοι. Αφίης, ἀφίησί σοι. ᾿Αλλὰ σὺ ὁ πονηρὸς χρηστεύῃ, ὁ ἀγαθὸς οὐ πολὺ μᾶλλον; Μετὰ ἁμαρτωλῶν (76) Ἰησοῦς, μετὰ νο σούντων ὁ ἰατρός. ᾿Αγανακτοῦσι Φαρισαῖοι, οι πα τέρες τῶν νῦν ἀγανακτούντων· οὐκ ἀποστρέφεται ὁ ἐλεήμων. Εἰσῆλθεν εἰ; οἶκον Φαρισαίου κληθείς· ἐπεις. ἦλθεν αὐτῷ ἁμαρτωλός γυνὴ μὴ κληθεῖσα. Εἶδε τὴν ἁμαρτίαν, προσῆλθε τῇ δικαιοσύνῃ· εἶδε τὴν νόσον, ἀπῆλθεν ὅπου ὁ ἰατρός. Προσῆλθεν οὐ πρὸς προστ ώπῳ, οὐ γὰρ εἶχε παῤῥησίαν· οὐκ ἐκράτησεν αὐτοῦ χεῖρα, οὐ γὰρ ἐτόλμα· ἀλλ' ἐπὶ τοὺς πόδας, οὓς τοῖς δάκρυσιν ἔπλυνεν, ἐξέβαλε τὰς τρίχας τότε μόνον καλῶς, τὰς πολλάκις κακῶς φανείσας τότε καλῶς ἐγύμνωσεν. Υπεγράφη σοι τὸ προσφυγεῖν τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ. Ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλά φησιν· « Εγώ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι. » Οπότε θέλεις, πρόσφυγε θαῤῥῶν, βρέξον πόδας, ἐγγίζων ἐστί. Καὶ ἦλθε παρών, καὶ ἀπῆλθε παρών. Ταῦτα ἀπὸ Καινῆς ἀδελφὰ τῶν ἐν Παλαιᾷ. Τί κηρύττει ὁ Ἰωάννης; Βάπτισμα μετανοίας. Καὶ διδάσκει ἐν παραβολαῖς, οὐχ ἅπαξ, οὐ δις, ἵνα πολλάκις διδασκόμενος μάθης. Πέτρος τρὶς ἀπαρνεῖται, καὶ κεῖται ἐν θεμελίῳ. Παϋ- λος ἀπὸ διωκτῶν κῆρυξ. 'Αλλ' ἐνταῦθα ἐστι ζήτημα. ᾿Αλλὰ τί λέγει αὐτός; « Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτος εἰμι ἐγώ.» Τὸ ἴδιον ἐλάττωμα φανεροί, ἵνα δείξῃ τὸ μέγε θος τῆς χάριτος. ᾿Αλλὰ Πέτρος εἰπὼν καὶ εὐλογη θεὶς, εἰπὼν, ὅτι « Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, τοῦ ὑψίστου, καὶ ἀκούσας, ὅτι « Πέτρα εἶ, ο ένεγκωμιάσθη. Εἰ γὰρ καὶ πέτρα, οὐχ ὡς Χριστὸς πέτρα, ὡς Πέτρος πέτρα· Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος· Πέτρος δὲ διὰ ' ται, αἰσχύνεσθαι προτροπὴν τὴν ἀγαθήν, μετὰ ἁμαρτ., HOMILIA DE POENITENTIA. A bonum patrem. Excusaturus se accessit : obviam ivit ille, habens ei honoren. Solum velis, et ipse præcurrit. Incipit loqui, et pater admittit. Consi- dera viscera, et ne abscindas spem. Excepit, et ait : Maclate taurum, et stolam alerte, eamque primariam, et annulum in manum ipsius. Hæc omnia in aliam quidem sententiam exponuntur : sed tamen compendio significant bonam sus- cipientis cohortationem, non ad ea que volo, sed ad ea quæ dicit. Quod si suscipi hunc, posteaquam pavit porcos, posteaquam absumpsit omnia, indigne fers, indigne tulit et frater : contra ille hono- rifice excepit. B c non dederat, dimissa est, nec excisa ob spem fu- turi fructus. Dominus condonat, et tu contradicis ? Num quisquam est qui res sibi proprias rapiat ? Quod si Deus indulget, quis est qui contradicat? Alioqui discamus orare : Dimitte nobis debila nostra quoniam dimisimus et nos 6. Tu dimittis, et Deus non dimittit? Te tui ipsius fecit medicum. Qua mensura mensus fueris, remedietur tibi 7. Di- mittis: dimittit tibi. Tumalus cum sis, tamen benigne agis; nonne multo magis is qui bonus est? Ver- satur Jesus cum peccatoribus, medicus cum infir- mis. Indignantur Pharisæi, patres eorum qui nunc indignantur; non aversatur misericors. Ingressus est in domum Pharisæi, vocatus ; ingressa est post illum mulier peccatrix non vocata. Vidit pecca- tum, ivit ad justitiam ; vidit morbum, abiit eo, ubi erat medicus. Accessit non ad faciem, neque C enim usque adeo audax erat; non ipsius appre- hendit manum, non enimn audebat : sed ad pedes, quos lacrymis lavabat, effudit comam tunc solum honeste; eam plerumque turpiter ostensam, tunc honeste nudavit. Datum tibi est exemplum, ut ad pedes Jesu confugias. Rediit ad Patrem, sed dicit : • Ego vobiscum sum *. › Quandocunque libuerit, confugito confidenter, riga pedes, propinquus est 1. Et venit præsens, et abiit præsens. Hæc quæ ex Novo Testamento desumpta sunt, iis qua in Veteri comperiuntur germana sunt et aſſinia. Quid prædicat Joannes? Baptismum pœnitentiæ. Atque in parabolis docet, non semel, non bis, ut dum sæpe doceris, discas. Petrus ter negat, ta- D men in fundamento collocatur. Paulus ex perse- cutoribus factus est prædicator. Sed hic quæstio est. Quid vero dicit ipse ? « Jesus Christus venit in mundum, ut peccatores salvos faceret, quorum primus sum ego "., Declarat suum ipsius vitium, ut gratiæ ostendat magnitudinem. At dixerat Petrus, et benedictionem consecutus fuerat; • Matth. XXVIII, Deut. 1V, 7. • Matth. vi. 12. * Matth. vi, 2. * Luc. vil, seqq. I Tim. 1, 15. pretatur Combefisius : Occurrit, cui is pudore fue. qui ejus offensus luxuria, cui ille probro fuerat : quarum interpretationum mihi nulla placet. Existi- mo verbum hoc loco sumi pro eo quod est revereri, honorem habere : quasi dixisset auctor: pater filio occurrit honorifice. Quod sequitur, thy PATROL. GR. XXXI. 20. etc., id quoque explanat Combefisius ego autem hanc orationem tanti non facio, ut in ea explananda multum laboris aç in- dustriæ ponere velim. Basil. recte. 4. Καὶ συχῆ γεωργουμένη, καὶ ἐν τρισὶν ἔτεσι 4. Et ficus quæ colebatur, et annos tres fructum (76) Editio Paris. κατὰ ἁμαρτωλῶν, male. Editio
PG 31:1482Θύσατε ταῦρον, καὶ στολὴν ἐξενέγκατε, καὶ ταύτην ἀρχαίαν, καὶ δακτύλιον ἐν τῇ χειρί. Ταῦτα πάντα παρερμηνεύεται μὲν, δηλοῖ δὲ συντόμως τὴν προτροπὴν τὴν ἀγαθὴν τοῦ ὑποδεξαμένου, οὐ πρὸς ἃ θέλω, ἀλλὰ πρὸς ἃ λέγει. Εἰ δὲ ἀγανακτεῖς, ὅτι δέχεται μετὰ τὸ βοσκῆσαι χοίρους, μετὰ τὸ ἀναλῶσαι πάντα, ἠγανάκτησε καὶ ὁ ἀδελφὸς, ἀλλ’ οὖν ἐδέξατο ὁ αἰσχυνόμενος. Καὶ συκῆ γεωργουμένη, καὶ ἐν τρισὶν ἔτεσι μὴ δοῦσα καρπὸν, ἀφείθη, καὶ οὐκ ἐξετμήθη ἐπ’ ἐλπίδι τοῦ δοῦναι. Δεσπότης χαρίζεται, καὶ σὺ ἀντερεῖς; Μὴ γὰρ ἴδια πράγματά τις ἑαυτῷ ἁρπάζει; Εἰ δὲ χαρίζεται ὁ Θεὸς, τίς ὁ ἀντιλέγων; Ἐπεὶ διδαχθῶμεν εὔχεσθαι· Ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, διότι ἀφήκαμεν καὶ ἡμεῖς. Σὺ ἀφίης, Θεὸς οὐκ ἀφίησι; Σὲ ἐποίησεν ἰατρὸν σεαυτοῦ. Ὧ μέτρῳ ἀντιμετρῇς, ἀντιμετρηθήσεταί σοι. Ἀφίης, ἀφίησί σοι. Ἀλλὰ σὺ ὁ πονηρὸς χρηστεύῃ, ὁ ἀγαθὸς οὐ πολὺ μᾶλλον; Μετὰ ἁμαρτωλῶν Ἰησοῦς, μετὰ νοσούντων ὁ ἰατρός. Ἀγανακτοῦσι Φαρισαῖοι, οἱ πατέρες τῶν νῦν ἀγανακτούντων· οὐκ ἀποστρέφεται ὁ ἐλεήμων. Εἰσῆλθεν εἰς οἶκον Φαρισαίου κληθείς· ἐπειςῆλθεν αὐτῷ ἁμαρτωλὸς γυνὴ μὴ κληθεῖσα. Εἶδε τὴν ἁμαρτίαν, προσῆλθε τῇ δικαιοσύνῃ·
προαπαντᾷ. Αρχεται λέγειν, καὶ ὁ πατὴρ προσλαμ- βάνεται. Κατανόει τὰ σπλάγχνα, καὶ μὴ ἀποκόψῃς· τὴν ἐλπίδα. Ἐδέξατο, καί φησι· Θύσατε ταῦρον, καὶ στολὴν ἐξενέγκατε, καὶ ταύτην ἀρχαίαν, καὶ δακτύ λιον ἐν τῇ χειρί. Ταῦτα πάντα παρερμηνεύεται μὲν, δηλοῖ δὲ συντόμως την προτροπὴν τὴν ἀγαθὴν τοῦ ὑποδεξαμένου, οὐ πρὸς ἃ θέλω, ἀλλὰ πρὸς ἃ λέγει. Εἰ δὲ ἀγανακτεῖς, ὅτι δέχεται μετὰ τὸ βοσκῆσαι χοίρους, μετὰ τὸ ἀναλῶσαι πάντα, ηγανάκτησε καὶ ὁ ἀδελφὸς, ἀλλ᾽ οὖν ἐδέξατο ὁ αἰσχυνόμενος. μὴ δοῦσα καρπὸν, ἀφείθη, καὶ οὐκ ἐξετμήθη ἐπ' ἐλπίδι τοῦ δοῦναι. Δεσπότης χαρίζεται, καὶ σὺ ἀντερεῖς; Μὴ γὰρ ίδια πράγματά τις ἑαυτῷ ἁρπά- ζει; Εἰ δὲ χαρίζεται ὁ Θεὸς, τίς ὁ ἀντιλέγων; Ἐπεὶ διδαχθῶμεν εὔχεσθαι· ε῎Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, διότι ἀφήκαμεν καὶ ἡμεῖς. » Σὺ ἀφίης, Θεὸς οὐκ ἀφίησι; Σὲ ἐποίησεν ἰατρὸν σεαυτοῦ. "Ο μέτρῳ ἀντιμετρῇς, ἀντιμετρηθήσεταί σοι. Αφίης, ἀφίησί σοι. ᾿Αλλὰ σὺ ὁ πονηρὸς χρηστεύῃ, ὁ ἀγαθὸς οὐ πολὺ μᾶλλον; Μετὰ ἁμαρτωλῶν (76) Ἰησοῦς, μετὰ νο σούντων ὁ ἰατρός. ᾿Αγανακτοῦσι Φαρισαῖοι, οι πα τέρες τῶν νῦν ἀγανακτούντων· οὐκ ἀποστρέφεται ὁ ἐλεήμων. Εἰσῆλθεν εἰ; οἶκον Φαρισαίου κληθείς· ἐπεις. ἦλθεν αὐτῷ ἁμαρτωλός γυνὴ μὴ κληθεῖσα. Εἶδε τὴν ἁμαρτίαν, προσῆλθε τῇ δικαιοσύνῃ· εἶδε τὴν νόσον, ἀπῆλθεν ὅπου ὁ ἰατρός. Προσῆλθεν οὐ πρὸς προστ ώπῳ, οὐ γὰρ εἶχε παῤῥησίαν· οὐκ ἐκράτησεν αὐτοῦ χεῖρα, οὐ γὰρ ἐτόλμα· ἀλλ' ἐπὶ τοὺς πόδας, οὓς τοῖς δάκρυσιν ἔπλυνεν, ἐξέβαλε τὰς τρίχας τότε μόνον καλῶς, τὰς πολλάκις κακῶς φανείσας τότε καλῶς ἐγύμνωσεν. Υπεγράφη σοι τὸ προσφυγεῖν τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ. Ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλά φησιν· « Εγώ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι. » Οπότε θέλεις, πρόσφυγε θαῤῥῶν, βρέξον πόδας, ἐγγίζων ἐστί. Καὶ ἦλθε παρών, καὶ ἀπῆλθε παρών. Ταῦτα ἀπὸ Καινῆς ἀδελφὰ τῶν ἐν Παλαιᾷ. Τί κηρύττει ὁ Ἰωάννης; Βάπτισμα μετανοίας. Καὶ διδάσκει ἐν παραβολαῖς, οὐχ ἅπαξ, οὐ δις, ἵνα πολλάκις διδασκόμενος μάθης. Πέτρος τρὶς ἀπαρνεῖται, καὶ κεῖται ἐν θεμελίῳ. Παϋ- λος ἀπὸ διωκτῶν κῆρυξ. 'Αλλ' ἐνταῦθα ἐστι ζήτημα. ᾿Αλλὰ τί λέγει αὐτός; « Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτος εἰμι ἐγώ.» Τὸ ἴδιον ἐλάττωμα φανεροί, ἵνα δείξῃ τὸ μέγε θος τῆς χάριτος. ᾿Αλλὰ Πέτρος εἰπὼν καὶ εὐλογη θεὶς, εἰπὼν, ὅτι « Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, τοῦ ὑψίστου, καὶ ἀκούσας, ὅτι « Πέτρα εἶ, ο ένεγκωμιάσθη. Εἰ γὰρ καὶ πέτρα, οὐχ ὡς Χριστὸς πέτρα, ὡς Πέτρος πέτρα· Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος· Πέτρος δὲ διὰ ' ται, αἰσχύνεσθαι προτροπὴν τὴν ἀγαθήν, μετὰ ἁμαρτ., HOMILIA DE POENITENTIA. A bonum patrem. Excusaturus se accessit : obviam ivit ille, habens ei honoren. Solum velis, et ipse præcurrit. Incipit loqui, et pater admittit. Consi- dera viscera, et ne abscindas spem. Excepit, et ait : Maclate taurum, et stolam alerte, eamque primariam, et annulum in manum ipsius. Hæc omnia in aliam quidem sententiam exponuntur : sed tamen compendio significant bonam sus- cipientis cohortationem, non ad ea que volo, sed ad ea quæ dicit. Quod si suscipi hunc, posteaquam pavit porcos, posteaquam absumpsit omnia, indigne fers, indigne tulit et frater : contra ille hono- rifice excepit. B c non dederat, dimissa est, nec excisa ob spem fu- turi fructus. Dominus condonat, et tu contradicis ? Num quisquam est qui res sibi proprias rapiat ? Quod si Deus indulget, quis est qui contradicat? Alioqui discamus orare : Dimitte nobis debila nostra quoniam dimisimus et nos 6. Tu dimittis, et Deus non dimittit? Te tui ipsius fecit medicum. Qua mensura mensus fueris, remedietur tibi 7. Di- mittis: dimittit tibi. Tumalus cum sis, tamen benigne agis; nonne multo magis is qui bonus est? Ver- satur Jesus cum peccatoribus, medicus cum infir- mis. Indignantur Pharisæi, patres eorum qui nunc indignantur; non aversatur misericors. Ingressus est in domum Pharisæi, vocatus ; ingressa est post illum mulier peccatrix non vocata. Vidit pecca- tum, ivit ad justitiam ; vidit morbum, abiit eo, ubi erat medicus. Accessit non ad faciem, neque C enim usque adeo audax erat; non ipsius appre- hendit manum, non enimn audebat : sed ad pedes, quos lacrymis lavabat, effudit comam tunc solum honeste; eam plerumque turpiter ostensam, tunc honeste nudavit. Datum tibi est exemplum, ut ad pedes Jesu confugias. Rediit ad Patrem, sed dicit : • Ego vobiscum sum *. › Quandocunque libuerit, confugito confidenter, riga pedes, propinquus est 1. Et venit præsens, et abiit præsens. Hæc quæ ex Novo Testamento desumpta sunt, iis qua in Veteri comperiuntur germana sunt et aſſinia. Quid prædicat Joannes? Baptismum pœnitentiæ. Atque in parabolis docet, non semel, non bis, ut dum sæpe doceris, discas. Petrus ter negat, ta- D men in fundamento collocatur. Paulus ex perse- cutoribus factus est prædicator. Sed hic quæstio est. Quid vero dicit ipse ? « Jesus Christus venit in mundum, ut peccatores salvos faceret, quorum primus sum ego "., Declarat suum ipsius vitium, ut gratiæ ostendat magnitudinem. At dixerat Petrus, et benedictionem consecutus fuerat; • Matth. XXVIII, Deut. 1V, 7. • Matth. vi. 12. * Matth. vi, 2. * Luc. vil, seqq. I Tim. 1, 15. pretatur Combefisius : Occurrit, cui is pudore fue. qui ejus offensus luxuria, cui ille probro fuerat : quarum interpretationum mihi nulla placet. Existi- mo verbum hoc loco sumi pro eo quod est revereri, honorem habere : quasi dixisset auctor: pater filio occurrit honorifice. Quod sequitur, thy PATROL. GR. XXXI. 20. etc., id quoque explanat Combefisius ego autem hanc orationem tanti non facio, ut in ea explananda multum laboris aç in- dustriæ ponere velim. Basil. recte. 4. Καὶ συχῆ γεωργουμένη, καὶ ἐν τρισὶν ἔτεσι 4. Et ficus quæ colebatur, et annos tres fructum (76) Editio Paris. κατὰ ἁμαρτωλῶν, male. Editio
PG 31:1483εἶδε τὴν νόσον, ἀπῆλθεν ὅπου ὁ ἰατρός. Προσῆλθεν οὐ πρὸς προςώπῳ, οὐ γὰρ εἶχε παῤῥησίαν· οὐκ ἐκράτησεν αὐτοῦ χεῖρα, οὐ γὰρ ἐτόλμα· ἀλλ’ ἐπὶ τοὺς πόδας, οὓς τοῖς δάκρυσιν ἔπλυνεν, ἐξέβαλε τὰς τρίχας τότε μόνον καλῶς, τὰς πολλάκις κακῶς φανείσας τότε καλῶς ἐγύμνωσεν. Ὑπεγράφη σοι τὸ προσφυγεῖν τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ. Ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλά φησιν· Ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι. Ὁπότε θέλεις, πρόσφυγε θαῤῥῶν, βρέξον πόδας, ἐγγίζων ἐστί. Καὶ ἦλθε παρὼν, καὶ ἀπῆλθε παρών. Ταῦτα ἀπὸ Καινῆς ἀδελφὰ τῶν ἐν Παλαιᾷ. Τί κηρύττει ὁ Ἰωάννης; Βάπτισμα μετανοίας. Καὶ διδάσκει ἐν παραβολαῖς, οὐχ ἅπαξ, οὐ δὶς, ἵνα πολλάκις διδασκόμενος μάθῃς. Πέτρος τρὶς ἀπαρνεῖται, καὶ κεῖται ἐν θεμελίῳ. Παῦλος ἀπὸ διωκτῶν κῆρυξ. Ἀλλ’ ἐνταῦθά ἐστι ζήτημα. Ἀλλὰ τί λέγει αὐτός; Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγώ. Τὸ ἴδιον ἐλάττωμα φανεροῖ, ἵνα δείξῃ τὸ μέγεθος τῆς χάριτος. Ἀλλὰ Πέτρος εἰπὼν καὶ εὐλογηθεὶς, εἰπὼν, ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, καὶ ἀκούσας, ὅτι Πέτρα εἶ, ἐνεγκωμιάσθη. Εἰ γὰρ καὶ πέτρα, οὐχ ὡς Χριστὸς πέτρα, ὡς Πέτρος πέτρα·
Α τὴν πέτραν. Χαρίζεται γὰρ Ἰησοῦς τὰ ἑαυτοῦ ἀξιώ ' ματα, οὐκ ἀποκενοῦμενος, ἀλλ᾽ ἔχων ἃ δίδωσι. Φῶς ἐστιν. « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. » Ἱερεύς ἐστι· ποιεῖ ἱερέας. Πρόβατόν ἐστιν. « Ἰδοὺ ἀποστέλ- λω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. » Πέτρα ἐστί· πέτραν ποιεῖ, καὶ τὰ ἴδια χαρίζεται τοῖς δούλοις. Τοῦτο γὰρ σημεῖον πλουσίου, τὸ ἔχειν καὶ χαρίζεσθαι. Αλλ' οἱ παρ' ἡμῖν πλούσιοι χαριζόμενοι ἐλαττοῦσιν - ἃ ἔχουσιν. Οὐ γὰρ πλούσιοι, ἀλλότρια γὰρ κεκτήμεθα. Ο δὲ οὕτως πλουτῶν, ὅσα ἐὰν χαρίζηται, τοσοῦτον μένει πλούσιος ὤν· ὥσπερ πηγὴ ἀένναος. Ὅσον ἐὰν λάβῃς, οὐκ ἀπομειούται τὸ ῥεῦμα. Καὶ οὐχ ὡς πηγής οὐδὲν γὰρ ἄξιον ὑπόδειγμα τῶν παρ' ἡμῶν ἐκείνης τῆς φύσεως. Ἀλλὰ μὴ ἔχοντές τι ἄξιον, χρώμεθα τοῖς ἐλάττοσιν, ἵνα ὁπωσδήποτε γνῶμεν τὰ ἄγνωστα. Τρὶς ὁ Πέτρος ἀρνεῖται, οὐχ ἵνα Πέτρος πέσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ σὺ σχῆς (77) παραμυθίαν. Εδάκρυσεν, έκαμψε τὰ δάκρυα τὸν ἐλεήμονα ἡμῶν. Ἡ γὰρ προθυμία ἦν ἀγαθή. Πανταχοῦ ὁμολογεῖ μόνος. « Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον· ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. » Οἶδεν ὁ πλάσας τὴν πλάσιν, καὶ βαστάζει τὰ ἀσθενήματα, συγχωρῶν τὰ παραπτώματα. Β Τί γὰρ ἡμῶν ἡ δικαιοσύνη; Μέγας ἦν όντως Αβραάμ. Οὕτως ἦν μέγας, διότι γῆ ἐστι καὶ σποδός. Ο γὰρ γινώσκων ὅσον μεταξύ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, οἶδεν ἑαυτόν. Ακουε καὶ ἄλλους μακαρισμούς. • Μακάριοι ὧν ἀφείθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν απ άμαρτίαι. ὁ Θεὸς μακαρίζει, καὶ σὺ ἀποκωλύεις; "Αρα πότερον ὡς βουλόμεθα λέγουσιν αἱ Γραφαι, ἢ ὡς γέγραπται ὀφείλομεν ἀκολουθῆσαι; Καὶ ταῦτα καθ' ἡμῶν. Οὐ καλὴ ἡ φιλονεικία, ἐλπίδα ἀποκό πτουσα. Αλλ' ἐπειδὴ ἐπαγγελλόμεθα μετὰ τὸ βά πτισμα συγχώρησιν (τοῦτο γὰρ τὸ συνεκτικώτατον πρὸς τὴν κακουργίαν), γράφει ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολῇ πρὸς Κορινθίους, ὅτι « Πορνεία ὅλως ἐν ὑμῖν ὀνομάζεται, καὶ τοιαύτη πορνεία ήτις οὐδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὀνομάζεται. » Ἠκούσατε τὸ μέσ γεθος τοῦ κακοῦ, ἀκούσατε καὶ τὸ μέγεθος της ἀποφάσεως. • Συναχθέντων, φησίν, ὑμῶν, καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Χριστοῦ, παρα- δοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρ κὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. » Παιδεύει, οὐ γὰρ ὡς ἐχθρὸς ἀποῤῥίπτει. Ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ τῷ Σαταν παραδέδωκεν· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ γράφει οὐδὲν τῇ προτέρᾳ ἐναντίον. < Κυρῶσαι εἰς αὐτὸν ἀγάπην, μὴ τῇ ὑπερβολῇ τῆς λύπης ἀπόληται ὁ τοιοῦτος. Έλυσε καὶ τὰ ἄλυτα ὁ ᾿Απόστολος. Τότε λέγει παραδούναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ μετὰ ταῦτα περὶ τοῦ αὐτοῦ γράφων καὶ συγχωρῶν, φησίν· « Ἵνα μὴ πλεονεκτη- θῶμεν ὑπὸ Σατανᾷ. ο Ἐὰν γὰρ λάβῃ τινὰ ἡμῶν, καὶ APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. dixerat : • Filius es Dei , altissimi : cumque audisset Petra es › præconio nobilitatus est. Quanquam autem petra est, non ut Christus petra, sed ut Petrus petra : Christus enim vere petra est inconcussa: Petrus vero propter petram. Nam Jesus dignitates suas largitur, nec exhauritur : sed quæ tribuit, retinet. Lux est. • Vos estis lux mundi ". » Sacerdos est; facit sacerdotes. Ovis est. • Ecce mitto vos sicut oves in medio lupo- rum 15. » Petra est, petram facit, et servis dat sua. Hoc enim indicium est divitis, habere et tribuere. Verum qui apud nos divites sunt, cum largiuntur, ea quæ habent imminuunt. Divites enim non sumus, nam aliena possidemus. Ille vero sic dives est, ut quantumcunque largitus fuerit, tantum nihilo secius dives permanet, velut fons perennis. Quantum- cunque hauseris, non decrescit fluentum. Imo non velut fons: nullum enim apud nos exemplum naturæ illi potest comparari. Quare cum habeamus dignum nihil, minoribus utimur, ut ignota utcunque co- gnoscamus. Negal ter Petrus, non ut Petrus cadat, sed ut et tu habeas consolationem. Flevit; lacrymæ eum qui nostri miseretur, flexerunt. Nam bonum erat propositum animi. Ubique solus confitetur.< Spiritus quidem promptus : caro vero infirma '. . Qui finxit, figmentum novit, portatque infirmitates, condonans delicta. B sumus 18. » Ecquid enim est justitia nostra ? Vere magnus erat Abraham. Ita erat magnus, quoniam terra est et cinis 19. Qui enim cognoscit quantum intersit Deum inter et homines, novit seipsum. Audi et alias beatitudines. • Beati quorum re- C missa sunt iniquitates, et quorum tecta sunt pec- cata s. • Deus beatos pradicat, et tu prohibes ? Loquunturne Scripturæ uti volumus? debemusne obtemperare ita, ut scriptum est? Atque hæc contra nos. Contentio quæ spem amputat, bona non est. Sed quia veniam post baptisma pollice- mur (hoc enim maxime communit adversus sce- lus), scribit Apostolus in priore Epistola ad Co- rinthios : e Scortatio omnino inter vos nominatur, et talis scortatio qualis nec inter gentes nomina- tur s. » Audistis mali magnitudinem, etiam latæ sententiæ vchementiam audite. • Congregatis vo- bis, inquit, et meo spiritu, in virtute Christi, tradatur qui hujusmodi est Satanæ, in interitum carnis, ut spiritus salvus sit". › Castigat, non enim tanquam inimicus rejicit. In priore quidem Sa- tanæ tradidit; in posteriore vero nibil priori con- trarium scribit. Confirmetur in illum charitas, ne tristitiæ nimietate pereat qui ejusmodi est ¹³, ▸ Solvit etiam indissolubilia Apostolus. Tunc jubet talem Satanæ tradere; postea de eodem scribens, ac veniam dans, ait : « Ut ne circumveniamur a Satana ". » Nam si quem nostrum rapuit, jam nos Matth. xvΙ, 16. ibid. ss ibid. 11. 14. 6, 7. D ibid. 18. Matth. v, 14. Gen. xvil, Psal. XXXI, 27. Matth. x, 16. Matth. xxνι, 41. Psal. 1. ss ibid. 4, ss Cor. 11, Cor. v 1. 5. 5. 4 Memento, Domine, inquit, quod pulvis 5. « Μνήσθητι, φησί, Κύριε, ὅτι χοῦς ἐσμεν.» (77) Ita hunc locum emendat Combefisius, ut pro καὶ συσχῇ legal καὶ σὺ σχῆς, quem sequimur.
PG 31:1484Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος· Πέτρος δὲ διὰ τὴν πέτραν. Χαρίζεται γὰρ Ἰησοῦς τὰ ἑαυτοῦ ἀξιώματα, οὐκ ἀποκενούμενος, ἀλλ’ ἔχων ἃ δίδωσι. Φῶς ἐστιν. Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ἱερεύς ἐστι· ποιεῖ ἱερέας. Πρόβατόν ἐστιν. Ἰδοὺ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Πέτρα ἐστί· πέτραν ποιεῖ, καὶ τὰ ἴδια χαρίζεται τοῖς δούλοις. Τοῦτο γὰρ σημεῖον πλουσίου, τὸ ἔχειν καὶ χαρίζεσθαι. Ἀλλ’ οἱ παρ’ ἡμῖν πλούσιοι χαριζόμενοι ἐλαττοῦσιν ἃ ἔχουσιν. Οὐ γὰρ πλούσιοι, ἀλλότρια γὰρ κεκτήμεθα. Ὁ δὲ οὕτως πλουτῶν, ὅσα ἐὰν χαρίζηται, τοσοῦτον μένει πλούσιος ὤν· ὥσπερ πηγὴ ἀένναος. Ὅσον ἐὰν λάβῃς, οὐκ ἀπομειοῦται τὸ ῥεῦμα. Καὶ οὐχ ὡς πηγή· οὐδὲν γὰρ ἄξιον ὑπόδειγμα τῶν παρ’ ἡμῶν ἐκείνης τῆς φύσεως. Ἀλλὰ μὴ ἔχοντές τι ἄξιον, χρώμεθα τοῖς ἐλάττοσιν, ἵνα ὁπωσδήποτε γνῶμεν τὰ ἄγνωστα. Τρὶς ὁ Πέτρος ἀρνεῖται, οὐχ ἵνα Πέτρος πέσῃ, ἀλλ’ ἵνα καὶ σὺ σχῇς παραμυθίαν. Ἐδάκρυσεν, ἔκαμψε τὰ δάκρυα τὸν ἐλεήμονα ἡμῶν. Ἡ γὰρ προθυμία ἦν ἀγαθή. Πανταχοῦ ὁμολογεῖ μόνος. Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον· ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Οἶδεν ὁ πλάσας τὴν πλάσιν, καὶ βαστάζει τὰ ἀσθενήματα, συγχωρῶν τὰ παραπτώματα.
Α τὴν πέτραν. Χαρίζεται γὰρ Ἰησοῦς τὰ ἑαυτοῦ ἀξιώ ' ματα, οὐκ ἀποκενοῦμενος, ἀλλ᾽ ἔχων ἃ δίδωσι. Φῶς ἐστιν. « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. » Ἱερεύς ἐστι· ποιεῖ ἱερέας. Πρόβατόν ἐστιν. « Ἰδοὺ ἀποστέλ- λω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. » Πέτρα ἐστί· πέτραν ποιεῖ, καὶ τὰ ἴδια χαρίζεται τοῖς δούλοις. Τοῦτο γὰρ σημεῖον πλουσίου, τὸ ἔχειν καὶ χαρίζεσθαι. Αλλ' οἱ παρ' ἡμῖν πλούσιοι χαριζόμενοι ἐλαττοῦσιν - ἃ ἔχουσιν. Οὐ γὰρ πλούσιοι, ἀλλότρια γὰρ κεκτήμεθα. Ο δὲ οὕτως πλουτῶν, ὅσα ἐὰν χαρίζηται, τοσοῦτον μένει πλούσιος ὤν· ὥσπερ πηγὴ ἀένναος. Ὅσον ἐὰν λάβῃς, οὐκ ἀπομειούται τὸ ῥεῦμα. Καὶ οὐχ ὡς πηγής οὐδὲν γὰρ ἄξιον ὑπόδειγμα τῶν παρ' ἡμῶν ἐκείνης τῆς φύσεως. Ἀλλὰ μὴ ἔχοντές τι ἄξιον, χρώμεθα τοῖς ἐλάττοσιν, ἵνα ὁπωσδήποτε γνῶμεν τὰ ἄγνωστα. Τρὶς ὁ Πέτρος ἀρνεῖται, οὐχ ἵνα Πέτρος πέσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ σὺ σχῆς (77) παραμυθίαν. Εδάκρυσεν, έκαμψε τὰ δάκρυα τὸν ἐλεήμονα ἡμῶν. Ἡ γὰρ προθυμία ἦν ἀγαθή. Πανταχοῦ ὁμολογεῖ μόνος. « Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον· ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. » Οἶδεν ὁ πλάσας τὴν πλάσιν, καὶ βαστάζει τὰ ἀσθενήματα, συγχωρῶν τὰ παραπτώματα. Β Τί γὰρ ἡμῶν ἡ δικαιοσύνη; Μέγας ἦν όντως Αβραάμ. Οὕτως ἦν μέγας, διότι γῆ ἐστι καὶ σποδός. Ο γὰρ γινώσκων ὅσον μεταξύ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, οἶδεν ἑαυτόν. Ακουε καὶ ἄλλους μακαρισμούς. • Μακάριοι ὧν ἀφείθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν απ άμαρτίαι. ὁ Θεὸς μακαρίζει, καὶ σὺ ἀποκωλύεις; "Αρα πότερον ὡς βουλόμεθα λέγουσιν αἱ Γραφαι, ἢ ὡς γέγραπται ὀφείλομεν ἀκολουθῆσαι; Καὶ ταῦτα καθ' ἡμῶν. Οὐ καλὴ ἡ φιλονεικία, ἐλπίδα ἀποκό πτουσα. Αλλ' ἐπειδὴ ἐπαγγελλόμεθα μετὰ τὸ βά πτισμα συγχώρησιν (τοῦτο γὰρ τὸ συνεκτικώτατον πρὸς τὴν κακουργίαν), γράφει ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολῇ πρὸς Κορινθίους, ὅτι « Πορνεία ὅλως ἐν ὑμῖν ὀνομάζεται, καὶ τοιαύτη πορνεία ήτις οὐδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὀνομάζεται. » Ἠκούσατε τὸ μέσ γεθος τοῦ κακοῦ, ἀκούσατε καὶ τὸ μέγεθος της ἀποφάσεως. • Συναχθέντων, φησίν, ὑμῶν, καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Χριστοῦ, παρα- δοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρ κὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. » Παιδεύει, οὐ γὰρ ὡς ἐχθρὸς ἀποῤῥίπτει. Ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ τῷ Σαταν παραδέδωκεν· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ γράφει οὐδὲν τῇ προτέρᾳ ἐναντίον. < Κυρῶσαι εἰς αὐτὸν ἀγάπην, μὴ τῇ ὑπερβολῇ τῆς λύπης ἀπόληται ὁ τοιοῦτος. Έλυσε καὶ τὰ ἄλυτα ὁ ᾿Απόστολος. Τότε λέγει παραδούναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ μετὰ ταῦτα περὶ τοῦ αὐτοῦ γράφων καὶ συγχωρῶν, φησίν· « Ἵνα μὴ πλεονεκτη- θῶμεν ὑπὸ Σατανᾷ. ο Ἐὰν γὰρ λάβῃ τινὰ ἡμῶν, καὶ APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. dixerat : • Filius es Dei , altissimi : cumque audisset Petra es › præconio nobilitatus est. Quanquam autem petra est, non ut Christus petra, sed ut Petrus petra : Christus enim vere petra est inconcussa: Petrus vero propter petram. Nam Jesus dignitates suas largitur, nec exhauritur : sed quæ tribuit, retinet. Lux est. • Vos estis lux mundi ". » Sacerdos est; facit sacerdotes. Ovis est. • Ecce mitto vos sicut oves in medio lupo- rum 15. » Petra est, petram facit, et servis dat sua. Hoc enim indicium est divitis, habere et tribuere. Verum qui apud nos divites sunt, cum largiuntur, ea quæ habent imminuunt. Divites enim non sumus, nam aliena possidemus. Ille vero sic dives est, ut quantumcunque largitus fuerit, tantum nihilo secius dives permanet, velut fons perennis. Quantum- cunque hauseris, non decrescit fluentum. Imo non velut fons: nullum enim apud nos exemplum naturæ illi potest comparari. Quare cum habeamus dignum nihil, minoribus utimur, ut ignota utcunque co- gnoscamus. Negal ter Petrus, non ut Petrus cadat, sed ut et tu habeas consolationem. Flevit; lacrymæ eum qui nostri miseretur, flexerunt. Nam bonum erat propositum animi. Ubique solus confitetur.< Spiritus quidem promptus : caro vero infirma '. . Qui finxit, figmentum novit, portatque infirmitates, condonans delicta. B sumus 18. » Ecquid enim est justitia nostra ? Vere magnus erat Abraham. Ita erat magnus, quoniam terra est et cinis 19. Qui enim cognoscit quantum intersit Deum inter et homines, novit seipsum. Audi et alias beatitudines. • Beati quorum re- C missa sunt iniquitates, et quorum tecta sunt pec- cata s. • Deus beatos pradicat, et tu prohibes ? Loquunturne Scripturæ uti volumus? debemusne obtemperare ita, ut scriptum est? Atque hæc contra nos. Contentio quæ spem amputat, bona non est. Sed quia veniam post baptisma pollice- mur (hoc enim maxime communit adversus sce- lus), scribit Apostolus in priore Epistola ad Co- rinthios : e Scortatio omnino inter vos nominatur, et talis scortatio qualis nec inter gentes nomina- tur s. » Audistis mali magnitudinem, etiam latæ sententiæ vchementiam audite. • Congregatis vo- bis, inquit, et meo spiritu, in virtute Christi, tradatur qui hujusmodi est Satanæ, in interitum carnis, ut spiritus salvus sit". › Castigat, non enim tanquam inimicus rejicit. In priore quidem Sa- tanæ tradidit; in posteriore vero nibil priori con- trarium scribit. Confirmetur in illum charitas, ne tristitiæ nimietate pereat qui ejusmodi est ¹³, ▸ Solvit etiam indissolubilia Apostolus. Tunc jubet talem Satanæ tradere; postea de eodem scribens, ac veniam dans, ait : « Ut ne circumveniamur a Satana ". » Nam si quem nostrum rapuit, jam nos Matth. xvΙ, 16. ibid. ss ibid. 11. 14. 6, 7. D ibid. 18. Matth. v, 14. Gen. xvil, Psal. XXXI, 27. Matth. x, 16. Matth. xxνι, 41. Psal. 1. ss ibid. 4, ss Cor. 11, Cor. v 1. 5. 5. 4 Memento, Domine, inquit, quod pulvis 5. « Μνήσθητι, φησί, Κύριε, ὅτι χοῦς ἐσμεν.» (77) Ita hunc locum emendat Combefisius, ut pro καὶ συσχῇ legal καὶ σὺ σχῆς, quem sequimur.
PG 31:1485Μνήσθητι, φησὶ, Κύριε, ὅτι χοῦς ἐσμεν. Τί γὰρ ἡμῶν ἡ δικαιοσύνη; Μέγας ἦν ὄντως Ἀβραάμ. Οὕτως ἦν μέγας, διότι γῆ ἐστι καὶ σποδός. Ὁ γὰρ γινώσκων ὅσον μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, οἶδεν ἑαυτόν. Ἄκουε καὶ ἄλλους μακαρισμούς. Μακάριοι ὧν ἀφείθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι. Θεὸς μακαρίζει, καὶ σὺ ἀποκωλύεις; Ἆρα πότερον ὡς βουλόμεθα λέγουσιν αἱ Γραφαὶ, ἢ ὡς γέγραπται ὀφείλομεν ἀκολουθῆσαι; Καὶ ταῦτα καθ’ ἡμῶν. Οὐ καλὴ ἡ φιλονεικία, ἐλπίδα ἀποκόπτουσα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπαγγελλόμεθα μετὰ τὸ βάπτισμα συγχώρησιν (τοῦτο γὰρ τὸ συνεκτικώτατον πρὸς τὴν κακουργίαν), γράφει ὁ Ἀπόστολος ἐν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολῇ πρὸς Κορινθίους, ὅτι Πορνεία ὅλως ἐν ὑμῖν ὀνομάζεται, καὶ τοιαύτη πορνεία ἥτις οὐδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὀνομάζεται. Ἠκούσατε τὸ μέγεθος τοῦ κακοῦ, ἀκούσατε καὶ τὸ μέγεθος τῆς ἀποφάσεως. Συναχθέντων, φησὶν, ὑμῶν, καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Χριστοῦ, παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Παιδεύει, οὐ γὰρ ὡς ἐχθρὸς ἀποῤῥίπτει. Ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ τῷ Σατανᾷ παραδέδωκεν·
ἐπλεονέκτησεν ἡμῶν. Ἐξέρχεται πρόβατον ἀπὸ ποί- Α μνης, λύκων γίνεται βορά. Εισάγαγε, ἵνα φύγῃ τὴν ἐπιβουλήν· ὥσπερ οἱ ἀγαθοὶ ποιμένες, κἂν ἀρθῇ τὸ πρόβατον, δέρμα γοῦν σπεύδουσι λαβεῖν. Εἰ δέρμα νεκροῦ καλὸν ἀποσπάσαι (78), ψυχὴν ἀπὸ στόματος λύκου οὐκ ἄξιον λαμβάνειν; Καὶ ἐν πολέμῳ τιτρώ σκεται ἀριστεὺς, καὶ οὐχ ὅτι ἐτρώθη, διὰ τοῦτο οὐ στέφεται· ἀλλ᾽ ἔλαβε τραύματα πολλὰ ἐργασάμενος. Τὸ μὲν ἐν λογίζεται κακόν, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογίζεται Θεός; Πόσοι μάρτυρες, πρῶτον ἀρνησάμε νοι, τὸ δεύτερον ἀνεκαλέσαντο τὴν ἧτταν; Αλλ' ἀρ νησάμενοι οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Ἡ σὰρξ γὰρ ἀσθενής. Απαρνούμενος ἐκπίπτει, πάλιν όμο λογῶν ἀνακαλεῖται. Οὐ γὰρ τὰ κακὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ καλὰ ἀθετεῖ. Καὶ βασανιζόμενός τις, πολλάκις ἐνέδωκε, μὴ ἐνεγκών, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν Β πόνον. ᾿Αλλὰ κατενεχθεὶς, καὶ ἄνεσιν λαβών, ἀνακα- λεῖται. Τὸ μικρὸν ῥῆμα φυλαχθήσεται αὐτῷ, αἱ δὲ βάσανοι οὐκ ἀριθμηθήσονται; ᾿Αλλὰ Θεὸς κριτής, οὐκ ἀνθρώπων ἡ τόλμα. Τολμᾷς νομοθετεῖν Θεῷ, ὅς οἶδε τὴν ἀσθένειαν, καὶ χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, καὶ δώσει τὴν νίκην; Πόσοι οὐκ ἀπὸ καλοῦ βίου ἐμαρτύρησαν; Αρα ἐπειδὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσον ται τῶν καμάτων; Οὐκ ἄγγελοί εσμεν, ἀλλ᾽ ἄνθρω- ποι· καὶ πίπτομεν καὶ ἐγειρόμεθα, καὶ πολλάκις τῆς αὐτῆς ὥρας. « Καὶ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ. » Διὰ τί; Εἰ γὰρ μέτρον τί ἐστι τῆς δικαιοσύνης, πάν τες ὀφείλουσι τὸ ἴσον ἔχειν· εἰ δὲ οἱ μὲν λάμπουσιν ὡς ὁ ἥλιος, οἱ δὲ αὐγάζουσιν ὡς σελήνη, οἱ δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἄστρων λάμπουσι, δῆλον, ὅτι ἄλλος ὑπερέχει· ὁ δὲ ἐλαττούμενος δῆλον ὅτι ἔχει μικρὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος ἡ ἄφεσις, ἡ διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλία (79). πτισμα σωζομένους τοὺς παραπεσόντας, φοβούμενος λέγω, μὴ παρὰ τὸ ἐμὸν βούλημα ἀποστῆτε πάνυ γὰρ θέλω τοὺς λαμβάνοντας τὸ βάπτισμα μὴ ἁμαρτάνειν. Εἰ δὲ παραπίπτοιέν ποτέ τινες μὴ βουλόμενοι, οὐ βού- λομαι βούλονται οἱ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντες, μὴ βουλόμενοι συναποθανεῖν ἡμᾶς τῷ σταυρῷ· ἀλλ᾽ Απόστολος, καὶ συνταφῆναι αὐτῷ, καὶ μηκέτι ζῇν ἁμαρτία, τοῦτο μὲν βούλομαι. « Οὐκ ἀθετῶ δὲ τὴν χά ριν τοῦ Θεοῦ, › Γαλάταις γράφων ὁ ᾿Απόστολός φησιν, ὅτι ἔλαβον Πνεῦμα. Μὴ τούτου εναργέστερον ζητεῖς; Αλλ' ἐπιφέρει· « Οὕτως ἀνόητοί έστε, ἐναρξάμενοι Πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε. » Οὐκοῦν εἰλήφασι Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· . Τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν παρ' ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; Ετρέχετε καλῶς. Βλέπετε πόσα πλεον εκτήματα. Ακουε τὰ ἁμαρτήματα. « Νῦν σαρκὶ ἐπι- τελεῖσθε, ἐξεπέσατε ἀπὸ Χριστοῦ. » Εἶδες αὐτοὺς ἔχοντας τὸ Πνεῦμα· ἤκουσας, ὅτι ο Κατηργήθητε ἀποσχάσαι. HOMILIA DE POENITENTIA. circumvenit. Egreditur ovis ex caula, luporum ft C pabulum. Introduc, ut insidias effugiat. Ita boni pastores, etiamsi rapta ovis sit, vellus saltem recuperare student. Si vellus mortuæ abstrahere bonum est, animam ex ore lupi eripere res nihili est? Et victor in bello vulneratur, nec ob id non coronatur, quod vulneratus est : sed laboribus multis perfunctus, vulnera accepit. Unumne ma- lum reputat Deus, multa vero bona non reputat ? Quot martyres qui primum negarant, rursus red- integrata pugna cladem resarsere? Negarant autem non animo, sed lingua. Caro namque infir ma est. Excidit qui abnegat; rursus, cun confitetur, instauratur. Nec enim mala observat Deus, bona vero nullo loco numerat. Et cum quis torqueretur, plerumque cessit, cum ferre non posset, non con- mutans voluntatis propositum, sed labore vi- ctus. At dimissus, ac requiem nactus, restauratur. Servabiturne dictum breve adversus illum, tor- menta vero non enumerabuntur? At Deus judex est, non hominum audacia. Audes legem præscri- bere Deo, qui infirmitatem novit, et suppedi tat auxilium, dabitque victoriam? Quot sunt qui post vitam malam martyrium 60% sustinuerunt? Num quoniam cupiditas illexit, privabuntur labo- ribus? Non angeli sumus, sed homines, et cadimus et resurgimus, idque sæpenumero hora eadem. ‹ Et stella a stella differt in gloria ". › Quam ob causam? Etenim si mensura quædam est justitiæ, debent omnes æque justi esse : sin alii fulgent ut sol, alii splendent ut luna, alii autem pro astrorum discrimine coruscant, perspectum est alium ab alio superari: qui autem superatur, liquet eum peccatis parvis obnoxium esse. Quod si nemini qui peccavisset, daretur venia, foret discrimen in varietale. Cor. xv, 41. Rom. vi, Galat. 1, 21. post baptisma salutem consequi, non sine metu loquor, ne præter animi mei sententiam descisca- tis omnino enim cupio non peccare qui bapti- smum accipiunt. Quod si qui aliquando præter voluntatem lapsi fuerint, non volo quod volunt qui poenitentiam abrogant, nolentes nos una com- mori in cruce : sed quod Apostolus vult *, nos una cum ipsa sepeliri, nec amplius vivere nos pec- cato; hoc ipsum volo. Non abjicio autem gra- tiam Dei, ait Apostolus scribens ad Galatas ”, quod Spiritum acceperant. Num hoc manifestius quiddam quæris? Sed infert : Sie stulti estis, ut « cum Spiritu cœperitis, nunc carne consumme- mini ss. » Ergo Spiritum acceperant. Et iterum : • Hoc solum volo discere a vobis : ex operibus legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei ”? Currebatis bene. Videle quot prærogative. Audi peccata. Nunc carne consummamini, excidistis Galat. 111, 3. ** ibid. 2. Galat. v, 5, 7. 6. Αλλ' ἐπειδὴ ἀναγκαῖόν ἐστι δεῖξαι μετὰ τὸ βά (78) Editio Basil. ἀποσπάσαι, recte. Editio Paris. 6. Sed quoniam demonstrare necesse est, lapsos (79) Voculam οὐκ de suo addidit Combefisius.
ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ γράφει οὐδὲν τῇ προτέρᾳ ἐναντίον. Κυρῶσαι εἰς αὐτὸν ἀγάπην, μὴ τῇ ὑπερβολῇ τῆς λύπης ἀπόληται ὁ τοιοῦτος. Ἔλυσε καὶ τὰ ἄλυτα ὁ Ἀπόστολος. Τότε λέγει παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ· μετὰ ταῦτα περὶ τοῦ αὐτοῦ γράφων καὶ συγχωρῶν, φησίν· Ἵνα μὴ πλεονεκτηθῶμεν ὑπὸ Σατανᾷ. Ἐὰν γὰρ λάβῃ τινὰ ἡμῶν, καὶ ἐπλεονέκτησεν ἡμῶν. Ἐξέρχεται πρόβατον ἀπὸ ποίμνης, λύκων γίνεται βορά. Εἰσάγαγε, ἵνα φύγῃ τὴν ἐπιβουλήν· ὥσπερ οἱ ἀγαθοὶ ποιμένες, κἂν ἀρθῇ τὸ πρόβατον, δέρμα γοῦν σπεύδουσι λαβεῖν. Εἰ δέρμα νεκροῦ καλὸν ἀποσπάσαι, ψυχὴν ἀπὸ στόματος λύκου οὐκ ἄξιον λαμβάνειν; Καὶ ἐν πολέμῳ τιτρώσκεται ἀριστεὺς, καὶ οὐχ ὅτι ἐτρώθη, διὰ τοῦτο οὐ στέφεται· ἀλλ’ ἔλαβε τραύματα πολλὰ ἐργασάμενος. Τὸ μὲν ἓν λογίζεται κακὸν, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογίζεται Θεός· Πόσοι μάρτυρες, πρῶτον ἀρνησάμενοι, τὸ δεύτερον ἀνεκαλέσαντο τὴν ἧτταν; Ἀλλ’ ἀρνησάμενοι οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Ἡ σὰρξ γὰρ ἀσθενής. Ἀπαρνούμενος ἐκπίπτει, πάλιν ὁμολογῶν ἀνακαλεῖται. Οὐ γὰρ τὰ κακὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ καλὰ ἀθετεῖ.
ἐπλεονέκτησεν ἡμῶν. Ἐξέρχεται πρόβατον ἀπὸ ποί- Α μνης, λύκων γίνεται βορά. Εισάγαγε, ἵνα φύγῃ τὴν ἐπιβουλήν· ὥσπερ οἱ ἀγαθοὶ ποιμένες, κἂν ἀρθῇ τὸ πρόβατον, δέρμα γοῦν σπεύδουσι λαβεῖν. Εἰ δέρμα νεκροῦ καλὸν ἀποσπάσαι (78), ψυχὴν ἀπὸ στόματος λύκου οὐκ ἄξιον λαμβάνειν; Καὶ ἐν πολέμῳ τιτρώ σκεται ἀριστεὺς, καὶ οὐχ ὅτι ἐτρώθη, διὰ τοῦτο οὐ στέφεται· ἀλλ᾽ ἔλαβε τραύματα πολλὰ ἐργασάμενος. Τὸ μὲν ἐν λογίζεται κακόν, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογίζεται Θεός; Πόσοι μάρτυρες, πρῶτον ἀρνησάμε νοι, τὸ δεύτερον ἀνεκαλέσαντο τὴν ἧτταν; Αλλ' ἀρ νησάμενοι οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Ἡ σὰρξ γὰρ ἀσθενής. Απαρνούμενος ἐκπίπτει, πάλιν όμο λογῶν ἀνακαλεῖται. Οὐ γὰρ τὰ κακὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ καλὰ ἀθετεῖ. Καὶ βασανιζόμενός τις, πολλάκις ἐνέδωκε, μὴ ἐνεγκών, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν Β πόνον. ᾿Αλλὰ κατενεχθεὶς, καὶ ἄνεσιν λαβών, ἀνακα- λεῖται. Τὸ μικρὸν ῥῆμα φυλαχθήσεται αὐτῷ, αἱ δὲ βάσανοι οὐκ ἀριθμηθήσονται; ᾿Αλλὰ Θεὸς κριτής, οὐκ ἀνθρώπων ἡ τόλμα. Τολμᾷς νομοθετεῖν Θεῷ, ὅς οἶδε τὴν ἀσθένειαν, καὶ χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, καὶ δώσει τὴν νίκην; Πόσοι οὐκ ἀπὸ καλοῦ βίου ἐμαρτύρησαν; Αρα ἐπειδὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσον ται τῶν καμάτων; Οὐκ ἄγγελοί εσμεν, ἀλλ᾽ ἄνθρω- ποι· καὶ πίπτομεν καὶ ἐγειρόμεθα, καὶ πολλάκις τῆς αὐτῆς ὥρας. « Καὶ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ. » Διὰ τί; Εἰ γὰρ μέτρον τί ἐστι τῆς δικαιοσύνης, πάν τες ὀφείλουσι τὸ ἴσον ἔχειν· εἰ δὲ οἱ μὲν λάμπουσιν ὡς ὁ ἥλιος, οἱ δὲ αὐγάζουσιν ὡς σελήνη, οἱ δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἄστρων λάμπουσι, δῆλον, ὅτι ἄλλος ὑπερέχει· ὁ δὲ ἐλαττούμενος δῆλον ὅτι ἔχει μικρὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος ἡ ἄφεσις, ἡ διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλία (79). πτισμα σωζομένους τοὺς παραπεσόντας, φοβούμενος λέγω, μὴ παρὰ τὸ ἐμὸν βούλημα ἀποστῆτε πάνυ γὰρ θέλω τοὺς λαμβάνοντας τὸ βάπτισμα μὴ ἁμαρτάνειν. Εἰ δὲ παραπίπτοιέν ποτέ τινες μὴ βουλόμενοι, οὐ βού- λομαι βούλονται οἱ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντες, μὴ βουλόμενοι συναποθανεῖν ἡμᾶς τῷ σταυρῷ· ἀλλ᾽ Απόστολος, καὶ συνταφῆναι αὐτῷ, καὶ μηκέτι ζῇν ἁμαρτία, τοῦτο μὲν βούλομαι. « Οὐκ ἀθετῶ δὲ τὴν χά ριν τοῦ Θεοῦ, › Γαλάταις γράφων ὁ ᾿Απόστολός φησιν, ὅτι ἔλαβον Πνεῦμα. Μὴ τούτου εναργέστερον ζητεῖς; Αλλ' ἐπιφέρει· « Οὕτως ἀνόητοί έστε, ἐναρξάμενοι Πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε. » Οὐκοῦν εἰλήφασι Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· . Τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν παρ' ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; Ετρέχετε καλῶς. Βλέπετε πόσα πλεον εκτήματα. Ακουε τὰ ἁμαρτήματα. « Νῦν σαρκὶ ἐπι- τελεῖσθε, ἐξεπέσατε ἀπὸ Χριστοῦ. » Εἶδες αὐτοὺς ἔχοντας τὸ Πνεῦμα· ἤκουσας, ὅτι ο Κατηργήθητε ἀποσχάσαι. HOMILIA DE POENITENTIA. circumvenit. Egreditur ovis ex caula, luporum ft C pabulum. Introduc, ut insidias effugiat. Ita boni pastores, etiamsi rapta ovis sit, vellus saltem recuperare student. Si vellus mortuæ abstrahere bonum est, animam ex ore lupi eripere res nihili est? Et victor in bello vulneratur, nec ob id non coronatur, quod vulneratus est : sed laboribus multis perfunctus, vulnera accepit. Unumne ma- lum reputat Deus, multa vero bona non reputat ? Quot martyres qui primum negarant, rursus red- integrata pugna cladem resarsere? Negarant autem non animo, sed lingua. Caro namque infir ma est. Excidit qui abnegat; rursus, cun confitetur, instauratur. Nec enim mala observat Deus, bona vero nullo loco numerat. Et cum quis torqueretur, plerumque cessit, cum ferre non posset, non con- mutans voluntatis propositum, sed labore vi- ctus. At dimissus, ac requiem nactus, restauratur. Servabiturne dictum breve adversus illum, tor- menta vero non enumerabuntur? At Deus judex est, non hominum audacia. Audes legem præscri- bere Deo, qui infirmitatem novit, et suppedi tat auxilium, dabitque victoriam? Quot sunt qui post vitam malam martyrium 60% sustinuerunt? Num quoniam cupiditas illexit, privabuntur labo- ribus? Non angeli sumus, sed homines, et cadimus et resurgimus, idque sæpenumero hora eadem. ‹ Et stella a stella differt in gloria ". › Quam ob causam? Etenim si mensura quædam est justitiæ, debent omnes æque justi esse : sin alii fulgent ut sol, alii splendent ut luna, alii autem pro astrorum discrimine coruscant, perspectum est alium ab alio superari: qui autem superatur, liquet eum peccatis parvis obnoxium esse. Quod si nemini qui peccavisset, daretur venia, foret discrimen in varietale. Cor. xv, 41. Rom. vi, Galat. 1, 21. post baptisma salutem consequi, non sine metu loquor, ne præter animi mei sententiam descisca- tis omnino enim cupio non peccare qui bapti- smum accipiunt. Quod si qui aliquando præter voluntatem lapsi fuerint, non volo quod volunt qui poenitentiam abrogant, nolentes nos una com- mori in cruce : sed quod Apostolus vult *, nos una cum ipsa sepeliri, nec amplius vivere nos pec- cato; hoc ipsum volo. Non abjicio autem gra- tiam Dei, ait Apostolus scribens ad Galatas ”, quod Spiritum acceperant. Num hoc manifestius quiddam quæris? Sed infert : Sie stulti estis, ut « cum Spiritu cœperitis, nunc carne consumme- mini ss. » Ergo Spiritum acceperant. Et iterum : • Hoc solum volo discere a vobis : ex operibus legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei ”? Currebatis bene. Videle quot prærogative. Audi peccata. Nunc carne consummamini, excidistis Galat. 111, 3. ** ibid. 2. Galat. v, 5, 7. 6. Αλλ' ἐπειδὴ ἀναγκαῖόν ἐστι δεῖξαι μετὰ τὸ βά (78) Editio Basil. ἀποσπάσαι, recte. Editio Paris. 6. Sed quoniam demonstrare necesse est, lapsos (79) Voculam οὐκ de suo addidit Combefisius.
PG 31:1486Καὶ βασανιζόμενός τις, πολλάκις ἐνέδωκε, μὴ ἐνεγκὼν, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον. Ἀλλὰ κατενεχθεὶς, καὶ ἄνεσιν λαβὼν, ἀνακαλεῖται. Τὸ μικρὸν ῥῆμα φυλαχθήσεται αὐτῷ, αἱ δὲ βάσανοι οὐκ ἀριθμηθήσονται; Ἀλλὰ Θεὸς κριτὴς, οὐκ ἀνθρώπων ἡ τόλμα. Τολμᾷς νομοθετεῖν Θεῷ, ὃς οἶδε τὴν ἀσθένειαν, καὶ χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, καὶ δώσει τὴν νίκην; Πόσοι οὐκ ἀπὸ καλοῦ βίου ἐμαρτύρησαν; Ἆρα ἐπειδὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσονται τῶν καμάτων; Οὐκ ἄγγελοί ἐσμεν, ἀλλ’ ἄνθρωποι· καὶ πίπτομεν καὶ ἐγειρόμεθα, καὶ πολλάκις τῆς αὐτῆς ὥρας. Καὶ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ. Διὰ τί; Εἰ γὰρ μέτρον τί ἐστι τῆς δικαιοσύνης, πάντες ὀφείλουσι τὸ ἴσον ἔχειν· εἰ δὲ οἱ μὲν λάμπουσιν ὡς ὁ ἥλιος, οἱ δὲ αὐγάζουσιν ὡς σελήνη, οἱ δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἄστρων λάμπουσι, δῆλον, ὅτι ἄλλος ὑπερέχει· ὁ δὲ ἐλαττούμενος δῆλον ὅτι ἔχει μικρὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος ἡ ἄφεσις, ἡ διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλίᾳ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀναγκαῖόν ἐστι δεῖξαι μετὰ τὸ βάπτισμα σωζομένους τοὺς παραπεσόντας, φοβούμενος λέγω, μὴ παρὰ τὸ ἐμὸν βούλημα ἀποστῆτε· πάνυ γὰρ θέλω τοὺς λαμβάνοντας τὸ βάπτισμα μὴ ἁμαρτάνειν.
ἐπλεονέκτησεν ἡμῶν. Ἐξέρχεται πρόβατον ἀπὸ ποί- Α μνης, λύκων γίνεται βορά. Εισάγαγε, ἵνα φύγῃ τὴν ἐπιβουλήν· ὥσπερ οἱ ἀγαθοὶ ποιμένες, κἂν ἀρθῇ τὸ πρόβατον, δέρμα γοῦν σπεύδουσι λαβεῖν. Εἰ δέρμα νεκροῦ καλὸν ἀποσπάσαι (78), ψυχὴν ἀπὸ στόματος λύκου οὐκ ἄξιον λαμβάνειν; Καὶ ἐν πολέμῳ τιτρώ σκεται ἀριστεὺς, καὶ οὐχ ὅτι ἐτρώθη, διὰ τοῦτο οὐ στέφεται· ἀλλ᾽ ἔλαβε τραύματα πολλὰ ἐργασάμενος. Τὸ μὲν ἐν λογίζεται κακόν, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογίζεται Θεός; Πόσοι μάρτυρες, πρῶτον ἀρνησάμε νοι, τὸ δεύτερον ἀνεκαλέσαντο τὴν ἧτταν; Αλλ' ἀρ νησάμενοι οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Ἡ σὰρξ γὰρ ἀσθενής. Απαρνούμενος ἐκπίπτει, πάλιν όμο λογῶν ἀνακαλεῖται. Οὐ γὰρ τὰ κακὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ καλὰ ἀθετεῖ. Καὶ βασανιζόμενός τις, πολλάκις ἐνέδωκε, μὴ ἐνεγκών, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν Β πόνον. ᾿Αλλὰ κατενεχθεὶς, καὶ ἄνεσιν λαβών, ἀνακα- λεῖται. Τὸ μικρὸν ῥῆμα φυλαχθήσεται αὐτῷ, αἱ δὲ βάσανοι οὐκ ἀριθμηθήσονται; ᾿Αλλὰ Θεὸς κριτής, οὐκ ἀνθρώπων ἡ τόλμα. Τολμᾷς νομοθετεῖν Θεῷ, ὅς οἶδε τὴν ἀσθένειαν, καὶ χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, καὶ δώσει τὴν νίκην; Πόσοι οὐκ ἀπὸ καλοῦ βίου ἐμαρτύρησαν; Αρα ἐπειδὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσον ται τῶν καμάτων; Οὐκ ἄγγελοί εσμεν, ἀλλ᾽ ἄνθρω- ποι· καὶ πίπτομεν καὶ ἐγειρόμεθα, καὶ πολλάκις τῆς αὐτῆς ὥρας. « Καὶ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ. » Διὰ τί; Εἰ γὰρ μέτρον τί ἐστι τῆς δικαιοσύνης, πάν τες ὀφείλουσι τὸ ἴσον ἔχειν· εἰ δὲ οἱ μὲν λάμπουσιν ὡς ὁ ἥλιος, οἱ δὲ αὐγάζουσιν ὡς σελήνη, οἱ δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἄστρων λάμπουσι, δῆλον, ὅτι ἄλλος ὑπερέχει· ὁ δὲ ἐλαττούμενος δῆλον ὅτι ἔχει μικρὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος ἡ ἄφεσις, ἡ διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλία (79). πτισμα σωζομένους τοὺς παραπεσόντας, φοβούμενος λέγω, μὴ παρὰ τὸ ἐμὸν βούλημα ἀποστῆτε πάνυ γὰρ θέλω τοὺς λαμβάνοντας τὸ βάπτισμα μὴ ἁμαρτάνειν. Εἰ δὲ παραπίπτοιέν ποτέ τινες μὴ βουλόμενοι, οὐ βού- λομαι βούλονται οἱ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντες, μὴ βουλόμενοι συναποθανεῖν ἡμᾶς τῷ σταυρῷ· ἀλλ᾽ Απόστολος, καὶ συνταφῆναι αὐτῷ, καὶ μηκέτι ζῇν ἁμαρτία, τοῦτο μὲν βούλομαι. « Οὐκ ἀθετῶ δὲ τὴν χά ριν τοῦ Θεοῦ, › Γαλάταις γράφων ὁ ᾿Απόστολός φησιν, ὅτι ἔλαβον Πνεῦμα. Μὴ τούτου εναργέστερον ζητεῖς; Αλλ' ἐπιφέρει· « Οὕτως ἀνόητοί έστε, ἐναρξάμενοι Πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε. » Οὐκοῦν εἰλήφασι Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· . Τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν παρ' ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; Ετρέχετε καλῶς. Βλέπετε πόσα πλεον εκτήματα. Ακουε τὰ ἁμαρτήματα. « Νῦν σαρκὶ ἐπι- τελεῖσθε, ἐξεπέσατε ἀπὸ Χριστοῦ. » Εἶδες αὐτοὺς ἔχοντας τὸ Πνεῦμα· ἤκουσας, ὅτι ο Κατηργήθητε ἀποσχάσαι. HOMILIA DE POENITENTIA. circumvenit. Egreditur ovis ex caula, luporum ft C pabulum. Introduc, ut insidias effugiat. Ita boni pastores, etiamsi rapta ovis sit, vellus saltem recuperare student. Si vellus mortuæ abstrahere bonum est, animam ex ore lupi eripere res nihili est? Et victor in bello vulneratur, nec ob id non coronatur, quod vulneratus est : sed laboribus multis perfunctus, vulnera accepit. Unumne ma- lum reputat Deus, multa vero bona non reputat ? Quot martyres qui primum negarant, rursus red- integrata pugna cladem resarsere? Negarant autem non animo, sed lingua. Caro namque infir ma est. Excidit qui abnegat; rursus, cun confitetur, instauratur. Nec enim mala observat Deus, bona vero nullo loco numerat. Et cum quis torqueretur, plerumque cessit, cum ferre non posset, non con- mutans voluntatis propositum, sed labore vi- ctus. At dimissus, ac requiem nactus, restauratur. Servabiturne dictum breve adversus illum, tor- menta vero non enumerabuntur? At Deus judex est, non hominum audacia. Audes legem præscri- bere Deo, qui infirmitatem novit, et suppedi tat auxilium, dabitque victoriam? Quot sunt qui post vitam malam martyrium 60% sustinuerunt? Num quoniam cupiditas illexit, privabuntur labo- ribus? Non angeli sumus, sed homines, et cadimus et resurgimus, idque sæpenumero hora eadem. ‹ Et stella a stella differt in gloria ". › Quam ob causam? Etenim si mensura quædam est justitiæ, debent omnes æque justi esse : sin alii fulgent ut sol, alii splendent ut luna, alii autem pro astrorum discrimine coruscant, perspectum est alium ab alio superari: qui autem superatur, liquet eum peccatis parvis obnoxium esse. Quod si nemini qui peccavisset, daretur venia, foret discrimen in varietale. Cor. xv, 41. Rom. vi, Galat. 1, 21. post baptisma salutem consequi, non sine metu loquor, ne præter animi mei sententiam descisca- tis omnino enim cupio non peccare qui bapti- smum accipiunt. Quod si qui aliquando præter voluntatem lapsi fuerint, non volo quod volunt qui poenitentiam abrogant, nolentes nos una com- mori in cruce : sed quod Apostolus vult *, nos una cum ipsa sepeliri, nec amplius vivere nos pec- cato; hoc ipsum volo. Non abjicio autem gra- tiam Dei, ait Apostolus scribens ad Galatas ”, quod Spiritum acceperant. Num hoc manifestius quiddam quæris? Sed infert : Sie stulti estis, ut « cum Spiritu cœperitis, nunc carne consumme- mini ss. » Ergo Spiritum acceperant. Et iterum : • Hoc solum volo discere a vobis : ex operibus legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei ”? Currebatis bene. Videle quot prærogative. Audi peccata. Nunc carne consummamini, excidistis Galat. 111, 3. ** ibid. 2. Galat. v, 5, 7. 6. Αλλ' ἐπειδὴ ἀναγκαῖόν ἐστι δεῖξαι μετὰ τὸ βά (78) Editio Basil. ἀποσπάσαι, recte. Editio Paris. 6. Sed quoniam demonstrare necesse est, lapsos (79) Voculam οὐκ de suo addidit Combefisius.
PG 31:1487Εἰ δὲ παραπίπτοιέν ποτέ τινες μὴ βουλόμενοι, οὐ βούλομαι ὃ βούλονται οἱ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντες, μὴ βουλόμενοι συναποθανεῖν ἡμᾶς τῷ σταυρῷ· ἀλλ’ ὃ Ἀπόστολος, καὶ συνταφῆναι αὐτῷ, καὶ μηκέτι ζῇν ἁμαρτίᾳ, τοῦτο μὲν βούλομαι. Οὐκ ἀθετῶ δὲ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, Γαλάταις γράφων ὁ Ἀπόστολός φησιν, ὅτι ἔλαβον Πνεῦμα. Μὴ τούτου ἐναργέστερον ζητεῖς; Ἀλλ’ ἐπιφέρει· Οὕτως ἀνόητοί ἐστε, ἐναρξάμενοι Πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε. Οὐκοῦν εἰλήφασι Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· Τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν παρ’ ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἣ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; Ἐτρέχετε καλῶς. Βλέπετε πόσα πλεονεκτήματα. Ἄκουε τὰ ἁμαρτήματα. Νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε, ἐξεπέσατε ἀπὸ Χριστοῦ. Εἶδες αὐτοὺς ἔχοντας τὸ Πνεῦμα· ἤκουσας, ὅτι Κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ· ὁμοίως καὶ, Τῆς χάριτος ἐξεπέσατε. Τί μετὰ ταῦτα ἐπιφέρει, διδοὺς τόπον ἐγκαινισμοῦ; Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω. Ἅπαξ ἦν γεννήσας· ἀλλ’ οὐχ ὁ ἅπαξ γεννήσας παραιτεῖται καὶ ἐκ δευτέρου γεννῆσαι εἰς σωτηρίαν. Εἰ τὰ ἄλλα πάντα τις κακουργήσει, τοῦτο αὐτὸ ἄθεον.
ἀπὸ Χριστοῦ· ἡ ὁμοίως και, « Τῆς χάριτος ἐξεπέ- σατε. » Τί μετὰ ταῦτα ἐπιφέρει, διδοὺς τόπον έγκαι νισμοῦ; • Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω. » Απαξ ἦν γεννήσας· ἀλλ' οὐχ ὁ ἅπαξ γεννήσας παραιτείται καὶ ἐκ δευτέρου γεννῆσαι εἰς σωτηρίαν. Εἰ τὰ ἄλλα πάντα τις κακουργήσει, τοῦτο αὐτὸ ἄθεον (80). "Ανθρωποι δὲ, λαβόντες τὸ Πνεῦμα, καλῶς τρέχοντες, τοσαῦτα ὑπομείναντες, κινδυνεύσαντες, εἰκῇ ὑπομεμενηκότες, ἐκπεσόντες καὶ καταργηθέντες, πάλιν ἀναγεννῶνται, ἵνα πάλιν μορφὴν Θεοῦ ἀναδέξωνται. Μή πάλιν ὑπο λείπεταί σοι ἀντιλογία περὶ μετανοίας; Τίς ἡμᾶς ἔπλασε ; Θεός. Ἐποίησεν ἡμῖν σῶμα, ἐποίησεν ἡμῖν ψυχήν. Περιορᾷ; Τίς δέδωκεν ἡμῖν φάρμακον ζωῆς; Διὰ τί ἀναγνώσματα; Ἵνα ἀποστῶμεν ἁμαρτημά των. Διὰ τί ἀρδευόμεθα ; "Ινα καρποφορήσωμεν. Τί εξα Β χόμεθα ; "Ινα ἀφεθῶσιν ἡμῶν αἱ ἁμαρτίαι. Πληρώ σωμεν τὸν λόγον. Τίσιν οὐκ ἔστι μετάνοια; Ὁ δ' ἐλ- πίδι τῆς μετανοίας κακουργῶν κακουργίας ἔχει τὸν τρόπον, καὶ ἀπεστέρηται μετανοίας. Ἔστιν ἐλπὶς καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἔστιν ἴασις καὶ μετὰ τὸ ἕλκος, ἀλλὰ μένει ἡ οὐλή. Μακάριον τὸ μηδὲ διστάσαι· δεύο τερος μακαρισμὸς ἡ μετὰ τὴν πληγὴν ἴασις. Θεῷ δὲ τῷ πλάστῃ ἐξ ἀρχῆς, καὶ συνερχομένῳ τῇ ἀσθενείᾳ, καὶ φυλάττοντι τὴν προαίρεσιν, καὶ χαριζομένῳ με τάνοιαν, διὰ τοῦ ἄγοντος ἡμῖν τὰ ἀγαθὰ, Ἰησοῦ Χρι στοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΟΜΙΛΙΑ Πρὸς τοὺς (81) συκοφαντοῦντας ἡμᾶς, ὅτι τρεῖς θεοὺς λέγομεν. κεκακωμέναις (82), τὸ μετὰ Κυρίου μισεῖσθαι. « Εἰ ὁ κόσμος γὰρ ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε, φησὶν, ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκε. » Διὸ εἰ ὁ ᾿Αγαπητὸς μισεῖ ται, τί μέγα, εἰ ἡμεῖς τοῦ μίσους ἀξιούμεθα παρ' ἀν θρώποις, οἷς περισσεύει τὸ κτῆμα τοῦ μίσους; Επ- έχει μου τὸν λόγον ἡ μνήμη τῶν λυπηρῶν, ὑποτρέ χουσα τὴν καρδίαν (85)· καὶ προπίπτον τὸ δάκρυον τὴν φωνὴν ἐπικόπτει, ὅταν ἐνθυμηθῶ, ὅτι ἀγάπης καὶ εἰρήνης ἡμῖν παρὰ Κυρίου καταλειφθείσης, οὐ ζητοῦμεν τὸ καταλειφθέν. Αφανές ἐστι τὸ δῶρον ἐν οὐδενὶ εὑρισκόμενον. Αγάπη κατελείφθη· καὶ μάχη ἐμπολιτεύεται. Ενωσις ἐδόθη· καὶ μῖσος ἐξήφθη. Με γάλην κατ' ἀλλήλων τὴν πυρκαϊὰν τοῦ μίσους ἐξω ήψαμεν· ἕκαστος καθ' ἑαυτὸν ὀδυρόμεθα, εἰς ἀλλήλους δὲ οὐ συμβιβαζόμεθα. Τίς μοι δώσει (84) θέατρον τὴν οἰκουμένην ἅπασαν, καὶ φωνὴν σάλπιγγος εὐτονωτέ- ραν, καὶ θρήνους Ἱερεμίου, καὶ δάκρυον δαψιλὲς κα- μετὰ Κυρίου ἢ διὰ Κύριον μισεῖσθαι, ἡμῖν κατακεχυμένην. ἡμῖν $187 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. a Christo. Vidisti ipsos habere Spiritum : au- A disti illud, « Evacuati estis a Christo :> simili- ter quoque, • A gratia excidistis "., Quid postea subjungit, locum dans instaurationi? • Filioli mei, quos iterum parturio 88. . Semel genuerat; sed qui semel genuerat, non recusat etiam denuo gignere ad salutem. Quod si quis- piam omnia alia animo malo agat, idipsum fuerit impium. Homines vero qui Spiritum acceperunt, qui bene cucurrerunt, tanta passi, periclitati, fru- stra toleratis adversis, lapsi et evacuati, iterum tamen regenerantur, ut rursus Dei formam reci- piant. Num quidquam superest tibi, quod adver- sus penitentiam opponas? Quis nos formavit ? Deus. Fecit nobis corpus, fecit nobis animam. Contemnitne ? Quis dedit nobis pharmacum vitæ? Cur adhibentur lectiones ? Ut desistamus a pecca- tis. Cur irrigamur? Ut fructum afferamus. Quid oramus? Ut dimittantur nobis peccata. Impona- mus finem orationi. Quibusnam non est pœniten- tia? Ille ipse est, qui penitentiæ spe male agens, habet maleficii habitum, ac poenitentia privatus est. Spes est etiam post peccatum, est curatio etiam post ulcus, sed manet cicatrix. Beatum fuerit, ne vacillasse quidem : beatitudo altera, reddita post plagam sanitas. Deo autem, qui initio condidit, seque demittit ad infirmitatem, et pro- positum servat, ac pœnitentiam largitur, per eum qui nobis bona confert, Jesum Christum Domi- num nostrum, gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. EJUSDEM IIOMILIA Adversus eos qui per calumniam dicunt dici a nobis deos tres. . C tum in se odium afflictantur, una cum Domino odio haberi. Si enim mundus vos odit, scitote, inquit, quod me ante vos odio habuit s. Qua- propter si Dilectus odio habetur, quid est magni, si nos apud homines quibus copiosa est odii supel- lex, odio digni habeamur? Prohibeor loqui tristium recordatione, quæ animum subit; atque decidentes lacryma vocem intercipiunt, cum cogito quod di- lectione et pace nobis a Domino relicta, nequaquam tamen quæramus quod relictum est. Donum est quod oculos fugit, nec in quoquam reperitur. Cha- D ritas relicta est, sed pugna manet. Data concordia est, sed odium accensum est. Magnum odii rogum inter nos accendimus. Plangimus quisque priva- tim, nec tamen convenit inter nos. Quis mihi dabit theatrum universum orbem terrarum, et vocem tuba validiorem, et lamentationes Jeremiæ, et la- as Galat. v, 4. ss ibid. ss Galat. iv, 19. ** Joan. xv, 18. ctissimus Combef. tio: quas inscriptiones, cum sensu inter se non dissideant, notare inutile foret. Hæc oratio in mo- dum epistolæ scripta invenitur in aliquibus mss. uti in Harl. et Clarom. libris veteribus deest. Mox unus codex Combef. una cum Do: mino aut propter Dominum odio haberi: cui codici favet Reg. tertius secundis curis. plerique omnes Vox de- est in vulgatis. 1. Solatium magnum est animis qui ob concita- 1. Μεγάλη παράκλησις ψυχαῖς, για το μισεῖσθαι (80) Pro άθεον legi debere ἄπορον putat vir do- (81) Aliter in aliis codicibus inscribitur hæc ora- (82) Editi ψυχαῖς κεκακωμέναις. Vox ψυχαῖς in (83) Antiqui duo libri τῇ καρδίᾳ. (84) Codex Harl. δώη. Nec ita multo post mss.
PG 31:1488Ἄνθρωποι δὲ, λαβόντες τὸ Πνεῦμα, καλῶς τρέχοντες, τοσαῦτα ὑπομείναντες, κινδυνεύσαντες, εἰκῆ ὑπομεμενηκότες, ἐκπεσόντες καὶ καταργηθέντες, πάλιν ἀναγεννῶνται, ἵνα πάλιν μορφὴν Θεοῦ ἀναδέξωνται. Μὴ πάλιν ὑπολείπεταί σοι ἀντιλογία περὶ μετανοίας; Τίς ἡμᾶς ἔπλασε; Θεός. Ἐποίησεν ἡμῖν σῶμα, ἐποίησεν ἡμῖν ψυχήν. Περιορᾷ; Τίς δέδωκεν ἡμῖν φάρμακον ζωῆς; Διὰ τί ἀναγνώσματα; Ἵνα ἀποστῶμεν ἁμαρτημάτων. Διὰ τί ἀρδευόμεθα; Ἵνα καρποφορήσωμεν. Τί εὐχόμεθα; Ἵνα ἀφεθῶσιν ἡμῶν αἱ ἁμαρτίαι. Πληρώσωμεν τὸν λόγον. Τίσιν οὐκ ἔστι μετάνοια; Ὁ δ’ ἐλπίδι τῆς μετανοίας κακουργῶν κακουργίας ἔχει τὸν τρόπον, καὶ ἀπεστέρηται μετανοίας. Ἔστιν ἐλπὶς καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἔστιν ἴασις καὶ μετὰ τὸ ἕλκος, ἀλλὰ μένει ἡ οὐλή. Μακάριον τὸ μηδὲ διστάσαι· δεύτερος μακαρισμὸς ἡ μετὰ τὴν πληγὴν ἴασις. Θεῷ δὲ τῷ πλάστῃ ἐξ ἀρχῆς, καὶ συνερχομένῳ τῇ ἀσθενείᾳ, καὶ φυλάττοντι τὴν προαίρεσιν, καὶ χαριζομένῳ μετάνοιαν, διὰ τοῦ ἄγοντος ἡμῖν τὰ ἀγαθὰ, Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ἀπὸ Χριστοῦ· ἡ ὁμοίως και, « Τῆς χάριτος ἐξεπέ- σατε. » Τί μετὰ ταῦτα ἐπιφέρει, διδοὺς τόπον έγκαι νισμοῦ; • Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω. » Απαξ ἦν γεννήσας· ἀλλ' οὐχ ὁ ἅπαξ γεννήσας παραιτείται καὶ ἐκ δευτέρου γεννῆσαι εἰς σωτηρίαν. Εἰ τὰ ἄλλα πάντα τις κακουργήσει, τοῦτο αὐτὸ ἄθεον (80). "Ανθρωποι δὲ, λαβόντες τὸ Πνεῦμα, καλῶς τρέχοντες, τοσαῦτα ὑπομείναντες, κινδυνεύσαντες, εἰκῇ ὑπομεμενηκότες, ἐκπεσόντες καὶ καταργηθέντες, πάλιν ἀναγεννῶνται, ἵνα πάλιν μορφὴν Θεοῦ ἀναδέξωνται. Μή πάλιν ὑπο λείπεταί σοι ἀντιλογία περὶ μετανοίας; Τίς ἡμᾶς ἔπλασε ; Θεός. Ἐποίησεν ἡμῖν σῶμα, ἐποίησεν ἡμῖν ψυχήν. Περιορᾷ; Τίς δέδωκεν ἡμῖν φάρμακον ζωῆς; Διὰ τί ἀναγνώσματα; Ἵνα ἀποστῶμεν ἁμαρτημά των. Διὰ τί ἀρδευόμεθα ; "Ινα καρποφορήσωμεν. Τί εξα Β χόμεθα ; "Ινα ἀφεθῶσιν ἡμῶν αἱ ἁμαρτίαι. Πληρώ σωμεν τὸν λόγον. Τίσιν οὐκ ἔστι μετάνοια; Ὁ δ' ἐλ- πίδι τῆς μετανοίας κακουργῶν κακουργίας ἔχει τὸν τρόπον, καὶ ἀπεστέρηται μετανοίας. Ἔστιν ἐλπὶς καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἔστιν ἴασις καὶ μετὰ τὸ ἕλκος, ἀλλὰ μένει ἡ οὐλή. Μακάριον τὸ μηδὲ διστάσαι· δεύο τερος μακαρισμὸς ἡ μετὰ τὴν πληγὴν ἴασις. Θεῷ δὲ τῷ πλάστῃ ἐξ ἀρχῆς, καὶ συνερχομένῳ τῇ ἀσθενείᾳ, καὶ φυλάττοντι τὴν προαίρεσιν, καὶ χαριζομένῳ με τάνοιαν, διὰ τοῦ ἄγοντος ἡμῖν τὰ ἀγαθὰ, Ἰησοῦ Χρι στοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΟΜΙΛΙΑ Πρὸς τοὺς (81) συκοφαντοῦντας ἡμᾶς, ὅτι τρεῖς θεοὺς λέγομεν. κεκακωμέναις (82), τὸ μετὰ Κυρίου μισεῖσθαι. « Εἰ ὁ κόσμος γὰρ ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε, φησὶν, ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκε. » Διὸ εἰ ὁ ᾿Αγαπητὸς μισεῖ ται, τί μέγα, εἰ ἡμεῖς τοῦ μίσους ἀξιούμεθα παρ' ἀν θρώποις, οἷς περισσεύει τὸ κτῆμα τοῦ μίσους; Επ- έχει μου τὸν λόγον ἡ μνήμη τῶν λυπηρῶν, ὑποτρέ χουσα τὴν καρδίαν (85)· καὶ προπίπτον τὸ δάκρυον τὴν φωνὴν ἐπικόπτει, ὅταν ἐνθυμηθῶ, ὅτι ἀγάπης καὶ εἰρήνης ἡμῖν παρὰ Κυρίου καταλειφθείσης, οὐ ζητοῦμεν τὸ καταλειφθέν. Αφανές ἐστι τὸ δῶρον ἐν οὐδενὶ εὑρισκόμενον. Αγάπη κατελείφθη· καὶ μάχη ἐμπολιτεύεται. Ενωσις ἐδόθη· καὶ μῖσος ἐξήφθη. Με γάλην κατ' ἀλλήλων τὴν πυρκαϊὰν τοῦ μίσους ἐξω ήψαμεν· ἕκαστος καθ' ἑαυτὸν ὀδυρόμεθα, εἰς ἀλλήλους δὲ οὐ συμβιβαζόμεθα. Τίς μοι δώσει (84) θέατρον τὴν οἰκουμένην ἅπασαν, καὶ φωνὴν σάλπιγγος εὐτονωτέ- ραν, καὶ θρήνους Ἱερεμίου, καὶ δάκρυον δαψιλὲς κα- μετὰ Κυρίου ἢ διὰ Κύριον μισεῖσθαι, ἡμῖν κατακεχυμένην. ἡμῖν $187 APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. a Christo. Vidisti ipsos habere Spiritum : au- A disti illud, « Evacuati estis a Christo :> simili- ter quoque, • A gratia excidistis "., Quid postea subjungit, locum dans instaurationi? • Filioli mei, quos iterum parturio 88. . Semel genuerat; sed qui semel genuerat, non recusat etiam denuo gignere ad salutem. Quod si quis- piam omnia alia animo malo agat, idipsum fuerit impium. Homines vero qui Spiritum acceperunt, qui bene cucurrerunt, tanta passi, periclitati, fru- stra toleratis adversis, lapsi et evacuati, iterum tamen regenerantur, ut rursus Dei formam reci- piant. Num quidquam superest tibi, quod adver- sus penitentiam opponas? Quis nos formavit ? Deus. Fecit nobis corpus, fecit nobis animam. Contemnitne ? Quis dedit nobis pharmacum vitæ? Cur adhibentur lectiones ? Ut desistamus a pecca- tis. Cur irrigamur? Ut fructum afferamus. Quid oramus? Ut dimittantur nobis peccata. Impona- mus finem orationi. Quibusnam non est pœniten- tia? Ille ipse est, qui penitentiæ spe male agens, habet maleficii habitum, ac poenitentia privatus est. Spes est etiam post peccatum, est curatio etiam post ulcus, sed manet cicatrix. Beatum fuerit, ne vacillasse quidem : beatitudo altera, reddita post plagam sanitas. Deo autem, qui initio condidit, seque demittit ad infirmitatem, et pro- positum servat, ac pœnitentiam largitur, per eum qui nobis bona confert, Jesum Christum Domi- num nostrum, gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. EJUSDEM IIOMILIA Adversus eos qui per calumniam dicunt dici a nobis deos tres. . C tum in se odium afflictantur, una cum Domino odio haberi. Si enim mundus vos odit, scitote, inquit, quod me ante vos odio habuit s. Qua- propter si Dilectus odio habetur, quid est magni, si nos apud homines quibus copiosa est odii supel- lex, odio digni habeamur? Prohibeor loqui tristium recordatione, quæ animum subit; atque decidentes lacryma vocem intercipiunt, cum cogito quod di- lectione et pace nobis a Domino relicta, nequaquam tamen quæramus quod relictum est. Donum est quod oculos fugit, nec in quoquam reperitur. Cha- D ritas relicta est, sed pugna manet. Data concordia est, sed odium accensum est. Magnum odii rogum inter nos accendimus. Plangimus quisque priva- tim, nec tamen convenit inter nos. Quis mihi dabit theatrum universum orbem terrarum, et vocem tuba validiorem, et lamentationes Jeremiæ, et la- as Galat. v, 4. ss ibid. ss Galat. iv, 19. ** Joan. xv, 18. ctissimus Combef. tio: quas inscriptiones, cum sensu inter se non dissideant, notare inutile foret. Hæc oratio in mo- dum epistolæ scripta invenitur in aliquibus mss. uti in Harl. et Clarom. libris veteribus deest. Mox unus codex Combef. una cum Do: mino aut propter Dominum odio haberi: cui codici favet Reg. tertius secundis curis. plerique omnes Vox de- est in vulgatis. 1. Solatium magnum est animis qui ob concita- 1. Μεγάλη παράκλησις ψυχαῖς, για το μισεῖσθαι (80) Pro άθεον legi debere ἄπορον putat vir do- (81) Aliter in aliis codicibus inscribitur hæc ora- (82) Editi ψυχαῖς κεκακωμέναις. Vox ψυχαῖς in (83) Antiqui duo libri τῇ καρδίᾳ. (84) Codex Harl. δώη. Nec ita multo post mss.
Second witness · khazarzar edition
Homilia de paenitentia ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. Τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναιρεῖν τολμώντων τὴν ἀλαζονείαν μὴ ἐνεγκὼν ὁ τιμιώτατος ἀδελφὸς, δεύ τερον ἡμῖν ἐπίταγμα προσέταξε, τοῦτο τὸ ὑπερήφα νον βλέπων, σώφρονα δὲ τοῖς ἀδελφοῖς δεξιὰν ὀρέξων εἰς μετάνοιαν. Χρησιμώτατος δὲ ὁ λόγος ἀνθρώποις ἐστίν. Ἀνθρώπων γὰρ οὐδεὶς ἀναμάρτητος. Ἑνὶ γὰρ μαρτυρεῖται, ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησε. Λέξομεν οὖν περὶ μετανοίας ἐκ Παλαιᾶς τε καὶ Καινῆς. Οὗτοι γὰρ τῆς Ἐκκλησίας θησαυροί. Συνιστῶμεν δὲ μετά νοιαν, οὐχ ἁμαρτίαν ἀδελφοῦ προτρεπόμενοι (οὐ γὰρ ἐπ' ἐλπίδι μετανοίας βουλόμεθα ἐφ' ἁμαρτίας ἰέναι τὸν ἁμαρτήσαντα), ἀλλ' ἀναστῆσαι τὸν πεσόντα σπεύ δοντες. Ἡ γὰρ παρὰ τῶν ἐναντίων εἰσαγομένη ἀνελ πιστία τὸν ἅπαξ πεσόντα συνειλεῖσθαι τοῖς ἁμαρτή μασι προτρέπεται· ἡ δὲ προσδοκία τῆς μετανοίας τὸν πεσόντα ἀναστῆναι καὶ μηκέτι ἁμαρτάνειν προτρέ πεται. Τίνες δέ ἐσμεν τῷ Θεῷ νομοθετοῦντες; Βού λεται ὁ Θεὸς ἀφιέναι· καὶ τίς ὁ κωλύων; Ὅτι ἡμεῖς λέγομεν οὐ τί ἐκεῖνοι τολμῶσιν, ἀλλὰ τί ὁ Θεὸς προστάσσει. «Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται;» Ἀντι φθέγγονται τῷ Θεῷ. Ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται. Οὐκ ἔπεισέ σε ψιλῷ ῥήματι, πείσει σε δι' ὑποδείγματος ἐναργοῦς. Τί γὰρ οὕτως ἄπλυτον ὡς κόκκινον; τί δὲ λευκὸν παρ' ἡμῖν ὡς χιὼν, ἢ ὡς ἔριον καθαρόν; Φη σὶν ὁ ταῦτα πλάσας, ὅτι Ἐὰν γένωνται αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς τὰ ἄπλυτα χρώματα, εἰ λούσοισθε, μεταπί πτει εἰς καθαρότητα χιόνος. Ἀλλ' οὐ μετὰ τὸ βάπτισμα ἐστιν αὕτη ἡ ἄφεσις. Εἶπε γὰρ, φησὶ, «Λούσα σθε, καθαροὶ γίνεσθε.» Τοῦτο δὲ μάλιστα, παρ' ἡμῶν εἰ ᾐτήσασθε, ἠδυνάμεθα ἀπὸ Γραφῆς δεῖξαι, ὅτι με τὰ τὸ βάπτισμά ἐστι συγχώρησις. Οὐ γὰρ τὰ εὔκολα δεῖ ἐκλεγομένους ἀντιλέγειν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὰ τὰ δο κοῦντα ἰσχυρὰ ἐν τῷ ἐναντίῳ λόγῳ διανίστασθαι. Ἐφ' ὅσον γὰρ τὰ ἀντιπίπτοντα οὐκ αἴρεται ἀπὸ τῆς ψυ χῆς, ἀνίατός ἐστιν ὁ κάμνων. Ἀλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἔχει χώραν γλυκαίνεσθαι τὰ ἁλμυρὰ, λέγομεν δὲ καὶ ἡμεῖς νῦν ἀπὸ Παλαιᾶς· εἴ πωμεν τί ἀντιλέγουσι πρὸς τὰ ἐκ τῆς Παλαιᾶς λεγό μενα. Λέγουσι γὰρ, ὅτι πρὸ τοῦ πάθους Σωτῆρος, πρὸ τοῦ τὸ αἷμα τὸ ἅγιον ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχυθῆναι, ἐὰν ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς ἀναγνῶτε ἡμῖν περὶ μετανοίας, λέγο μεν, ὅτι ἐν τῇ Παλαιᾷ συγκεχώρηται· ἐν δὲ τῇ Και νῇ διὰ τὸ πάθος οὐκ ἔσται συγχώρησις. Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῆς Καινῆς δείξωμεν, ὅτι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ μετάληψιν τοῦ Πνεύματος ἁμαρτήσας τις ἀνακαλεῖ ται διὰ μετανοίας τὸ χάρισμα, δῆλον, ὅτι ἔστι μετά 31.1477 νοια τοῖς παραπεσοῦσι καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τὰ ἐν τῇ Παλαιᾷ ἔσται ὑπὲρ τῆς μετανοίας κύρια. Ὡς προσέχουσι δὲ λέγω· ὅθεν καὶ βαρυτέρων ἅπτομαι, ἵνα, εὐέλπιδες γενόμενοι, μὴ ἅπαξ πεσόντες ἐπιμέ νωμεν τῷ πτώματι. Οὐκ ἐπείσθης αὐτῷ δι' ὑποδεί γματος παριστῶντι, ὅρκῳ πείσθητι τοῦ Θεοῦ. Λέγει ὁ Θεός· «Ζῶ ἐγὼ, λέγει Κύριος.» Τοῦτο δὲ ὅρκος Θεῷ πρέπων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἶχε μείζονα ἑαυτοῦ, ὄμνυσι δὲ διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν τὴν μετάνοιαν ἀναι ρούντων, «Ζῶ ἐγὼ, λέγει Κύριος,» [καὶ οὐδεὶς φο βείτω,] ὅτι «οὐ θέλω τὸν θάνατον τὸν τοῦ ἁμαρτω λοῦ, ἀλλ' ἢ ἐπιστρέψαι αὐτὸν καὶ ζῇν.» Ὁ ζῶν, ζῆ σαι θέλει. Οὐδὲ ὅτε ὄμνυσι Θεὸς ἀξιόπιστος; Οὔτε λό γῳ, οὔτε ὑποδείγματι, οὔτε ὅρκῳ πείθῃ; Ἔργοις πείσθητι. Οὐ κατεστράφη Νινευΐ· μετενόησε γάρ. Ἡ ἀγανάκτησις τοῦ προφήτου, ὅτι οὐ κατεστράφη· ἀνε φύη κολόκυνθα. Ἀπολογεῖταί σοι, ἵνα μνησθῇς, ὅτι ἔστιν ἀγαθός. Δέδοικα δὲ μὴ ἀκούσῃς παρ' αὐτοῦ· «Εἰ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός ἐστιν, ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι;» Τίς ἀσεβέστερος ἀναγέγραπται τοῦ Ἀχαάβ; Ὡς ἀναγινώσκουσι λέγω. Ἥρπασε πρὸς ταῖς ἄλλαις ἁρπαγαῖς ἀμπελῶνα, φονεύσας τὸν δεσπότην· κατῆλθε κληρονομῆσαι·
κατῆλθε χαίρων. Ἀπήντησεν ὁ λυπῶν, ὁ ἐλέγχων προφήτης· οὐχὶ ἐχθρὸς, ἀλλ' ὡς φειδόμε νος ἀπεφήνατο οὐ τὴν ἑαυτοῦ ἀπόφασιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐνεδύσατο σάκκον, καὶ ἀποδύεται τὴν δεσποτείαν. Γέγραπται γὰρ, ὅτι αὐτὸς ὁ προφήτης, ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ τὴν ἀπόφασιν, ἤκουσε παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι Ἐπειδὴ ἐδεήθη Ἀχαὰβ, τὴν ἀπειλὴν φοβούμενος, οὐκ ἔσται ἃ εἶπον ἐν ταῖς ἡμέ ραις αὐτοῦ. Ἀναγκάζομαι ἐπιθυμῆσαι καλοῦ φαρμά κου. Δαβὶδ ὁ ὅσιος, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ὅσιος, τῶν δέκα ἐντολῶν ἐν μιᾷ ὑποθέσει τρεῖς παρέβη. Ἐπειδὴ ὑμῖν λαλοῦμεν, εἴπωμεν καὶ σαφέστερον. Γέγονε μοι χεία, καὶ φόνος, καὶ ἐπιθυμία ἀλλοτρίας γυναικός. Ἥμαρτεν ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, καὶ ὁ Θεὸς κριτὴν αὐ τὸν ἐποίησε τῆς ἰδίας ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ βλέ πομεν δοκὸν ἐν ὀφθαλμῷ ἡμῶν, κάρφος δὲ ἐν ἀλλο τρίῳ, εἰσάγει αὐτῷ τὴν δίκην αὐτοῦ ὡς ἀλλοτρίαν, καί φησιν, ὅτι «Δύο ἄνδρες ἦσαν ἐν πόλει μιᾷ, ὁ μὲν πλούσιος, ὁ δὲ πένης. Τῷ πλουσίῳ ὑπῆρχε πολλά· τῷ δὲ πένητι ἀμνὰς μία, ἣ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ ἐκάθ ευδε (τοῦτο δὲ γυναικὸς μυστήριον), μετ' αὐτοῦ ἤσθιε, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ ἔπινεν. Ἦλθε φη σι, ξένος τῷ πλουσίῳ·» καλῶς δὲ ὅτι «ξένος·» οὐ γὰρ ἐν τούτοις εἶχε συνήθειαν ὁ Δαβίδ. «Ἦλθεν οὖν αὐτῷ ξένος. Ἐάσας, φησὶ, τῷ ξένῳ ἀφ' ὧν εἶχε θῦσαι, τὴν μίαν ἀμνάδα, φησὶ, τοῦ πένητος ἀφαρπάσας θύει.» Ὅσον ἂν πέσῃ ὁ ἰσχυρὸς, ταχεῖαν ἔχει τὴν ἀνάστασιν. Ἀγανακτεῖ ὁ Δαβίδ· ἦν γὰρ Δαβὶδ καὶ πεσών. «Ζῇ Κύριος, ἄξιος θανάτου ἐστὶν ὁ ποιήσας τοῦτο.» Ἀπεφήνατο αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ. Ὡς ἀπεφήνατο, ἐφανέρωσεν ὁ προφήτης τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Εὐθὺς ἐπὶ τὸ φάρμακον ἐλήλυθεν· εἶδε τὸ τραῦμα· προσέφυγε τῷ ἰατρῷ. «Ἥμαρτον,» φησὶ, καὶ εὐθὺς ἡ ἴασις. «Καὶ ὁ Κύριος παρήνεγκέ σου τὸ ἁμάρτη 31.1480 μα.» Τί γὰρ βούλει, ἓν ἁμάρτημα λογισθῆναι ὁσίοις, ἢ πολλὴν δικαιοσύνην; Ἐποίησεν ἁμαρτίαν, ἀλλ' ἐποίησε καὶ πολλὰς δικαιοσύνας. Τί δίκαιον παρὰ δικαίῳ Θεῷ, τῶν ὀλίγων μνημονεῦσαι, ἢ τῶν πολλῶν ἐπιλανθάνεσθαι; Ἔστω ζυγὸς, καὶ ᾧ μετροῦμεν, μετρηθήσεται ἡμῖν. Εἰ πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός· εἰ δὲ πλείονα τὰ δικαιώματα, ἔστω δί καιος. Εἷς καὶ εἷς. Τὰ γὰρ παρ' ἡμῖν πάντα ἐκ τοῦ πλείονος λέγεται. Καὶ τοῦ λευκοῦ ἐστι λευκότερον, καὶ τοῦ γλυκέος εἰς σύγκρισιν ἄλλο γλυκύτερον. Οὕ τως καὶ οἱ δίκαιοί ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς ἡ ἁμαρτία δικαιοσύνη. Ὅθεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δικαιο σύνη ἀκούει· ἡμεῖς δὲ μεταλήψει δικαιοσύνης δίκαιοι. Καὶ Μωϋσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ' οὐκ ἀπελή φθη τῇ ἱστορίᾳ. Καὶ Ἀβραὰμ εὑρίσκεται πιστὸς, καὶ ἔστιν ὅπου ἠπίστησεν. Οὐ τῶν δικαίων κατηγορῶ, ἀλλὰ τὸν Θεὸν δοξάζω. Οὐ προτρέπομαι, ἵνα ἁμαρτή σωμεν. Ἤρεσεν Ἐνὼχ τῷ Θεῷ, λέγει ἡ Γραφὴ, μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν υἱόν. Εἰ μετὰ ταῦτα ἤρεσεν, ἔστιν ἀρέσαι μὴ ἀρεσκόμενον. Ἀλλ' ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινὴν, ἔτι πλείονα ἔχοντες ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς. Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τε τραπρόσωπα εἴδωλα ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ θεὶς, ἵν' ὅθεν ἄν τις εἰσέλθῃ τοῖς εἰδώλοις προσκυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεκλήθη ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας. Ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Καινήν. Ἀφ' ἧς γὰρ μάλιστα θέλουσιν ἀπο κλεῖσαι τὴν μετάνοιαν, ἀπ' αὐτῆς μάλιστα κηρύττε ται ἡ μετάνοια. Πυνθανώμεθα τοῦ Σωτῆρος, Τί ἦλ θες; καὶ ἀποκρίνεται· «Οὐκ ἦλθον δικαίους σῶσαι, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς, φησὶν, εἰς μετάνοιαν.» Ἐξετάσω μεν αὐτὸν, Τί βαστάζεις ἐπ' ὤμων; Ἀπολωλὸς, λέ γει, πρόβατον. Ἐπὶ τίνος γίνεται χαρὰ ἐν οὐρανοῖς; λέγει, Ἐπί τινος ἁμαρτωλοῦ μετανοοῦντος. Ἄγγελοι χαίρουσι, καὶ σὺ βασκαίνεις; Ὁ Θεὸς χαίρων δέχε ται, καὶ σὺ κωλύεις; Σφοδρότερον προσφευξώμεθα ἀγαθῷ Θεῷ. Δύο, φησὶν, ἦσαν, ἀμφότεροι υἱοὶ (οὐ δύνασαί μοι εἰπεῖν, ὅτι ἡ ἀπὸ Ἑλλήνων ἐστὶν ἡ ὧδε μετάνοια, ἀλλ' ἀμφότεροι υἱοὶ, ἐξ ἴσου μερίσαντες). Ἀναλίσκει ὃ εἶχεν ὁ νεώτερος· δίκαιος ὢν, ἐκπίπτει. Ἀναλώσας δὲ πάντα, ἦλθεν ἐπὶ μετάνοιαν, καὶ σπεύ δει πρὸς τὸν πατέρα, καὶ μελετᾷ, πατρὶ
ἀπαν τήσων, τί εἴποι. «Ἥμαρτον, εἶπεν, ἐπὶ σοὶ, καὶ ἔμ προσθεν τοῦ οὐρανοῦ.» Ταῦτα ἐβουλεύσατο, οὐκ ἔλαθε τὸν ἀγαθὸν πατέρα. Ἦλθεν ἀπολογήσασθαι, ἀπήντη σεν ὁ αἰσχυνόμενος. Μόνον θέλησον, καὶ αὐτὸς 31.1481 προαπαντᾷ. Ἄρχεται λέγειν, καὶ ὁ πατὴρ προσλαμ βάνεται. Κατανόει τὰ σπλάγχνα, καὶ μὴ ἀποκόψῃς· τὴν ἐλπίδα. Ἐδέξατο, καί φησι· Θύσατε ταῦρον, καὶ στολὴν ἐξενέγκατε, καὶ ταύτην ἀρχαίαν, καὶ δακτύ λιον ἐν τῇ χειρί. Ταῦτα πάντα παρερμηνεύεται μὲν, δηλοῖ δὲ συντόμως τὴν προτροπὴν τὴν ἀγαθὴν τοῦ ὑποδεξαμένου, οὐ πρὸς ἃ θέλω, ἀλλὰ πρὸς ἃ λέγει. Εἰ δὲ ἀγανακτεῖς, ὅτι δέχεται μετὰ τὸ βοσκῆσαι χοίρους, μετὰ τὸ ἀναλῶσαι πάντα, ἠγανάκτησε καὶ ὁ ἀδελφὸς, ἀλλ' οὖν ἐδέξατο ὁ αἰσχυνόμενος. Καὶ συκῆ γεωργουμένη, καὶ ἐν τρισὶν ἔτεσι μὴ δοῦσα καρπὸν, ἀφείθη, καὶ οὐκ ἐξετμήθη ἐπ' ἐλπίδι τοῦ δοῦναι. Δεσπότης χαρίζεται, καὶ σὺ ἀντερεῖς; Μὴ γὰρ ἴδια πράγματά τις ἑαυτῷ ἁρπά ζει; Εἰ δὲ χαρίζεται ὁ Θεὸς, τίς ὁ ἀντιλέγων; Ἐπεὶ διδαχθῶμεν εὔχεσθαι· «Ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, διότι ἀφήκαμεν καὶ ἡμεῖς.» Σὺ ἀφίης, Θεὸς οὐκ ἀφίησι; Σὲ ἐποίησεν ἰατρὸν σεαυτοῦ. Ὧ μέτρῳ ἀντιμετρῇς, ἀντιμετρηθήσεταί σοι. Ἀφίης, ἀφίησί σοι. Ἀλλὰ σὺ ὁ πονηρὸς χρηστεύῃ, ὁ ἀγαθὸς οὐ πολὺ μᾶλλον; Μετὰ ἁμαρτωλῶν Ἰησοῦς, μετὰ νο σούντων ὁ ἰατρός. Ἀγανακτοῦσι Φαρισαῖοι, οἱ πα τέρες τῶν νῦν ἀγανακτούντων· οὐκ ἀποστρέφεται ὁ ἐλεήμων. Εἰσῆλθεν εἰς οἶκον Φαρισαίου κληθείς· ἐπεισ ῆλθεν αὐτῷ ἁμαρτωλὸς γυνὴ μὴ κληθεῖσα. Εἶδε τὴν ἁμαρτίαν, προσῆλθε τῇ δικαιοσύνῃ· εἶδε τὴν νόσον, ἀπῆλθεν ὅπου ὁ ἰατρός. Προσῆλθεν οὐ πρὸς προσ ώπῳ, οὐ γὰρ εἶχε παῤῥησίαν· οὐκ ἐκράτησεν αὐτοῦ χεῖρα, οὐ γὰρ ἐτόλμα· ἀλλ' ἐπὶ τοὺς πόδας, οὓς τοῖς δάκρυσιν ἔπλυνεν, ἐξέβαλε τὰς τρίχας τότε μόνον καλῶς, τὰς πολλάκις κακῶς φανείσας τότε καλῶς ἐγύμνωσεν. Ὑπεγράφη σοι τὸ προσφυγεῖν τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ. Ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλά φησιν· «Ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι.» Ὁπότε θέλεις, πρόσφυγε θαῤῥῶν, βρέξον πόδας, ἐγγίζων ἐστί. Καὶ ἦλθε παρὼν, καὶ ἀπῆλθε παρών. Ταῦτα ἀπὸ Καινῆς ἀδελφὰ τῶν ἐν Παλαιᾷ. Τί κηρύττει ὁ Ἰωάννης; Βάπτισμα μετανοίας. Καὶ διδάσκει ἐν παραβολαῖς, οὐχ ἅπαξ, οὐ δὶς, ἵνα πολλάκις διδασκόμενος μάθῃς. Πέτρος τρὶς ἀπαρνεῖται, καὶ κεῖται ἐν θεμελίῳ. Παῦ λος ἀπὸ διωκτῶν κῆρυξ. Ἀλλ' ἐνταῦθά ἐστι ζήτημα. Ἀλλὰ τί λέγει αὐτός; «Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγώ.» Τὸ ἴδιον ἐλάττωμα φανεροῖ, ἵνα δείξῃ τὸ μέγε θος τῆς χάριτος. Ἀλλὰ Πέτρος εἰπὼν καὶ εὐλογη θεὶς, εἰπὼν, ὅτι «Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ» τοῦ ὑψίστου, καὶ ἀκούσας, ὅτι «Πέτρα εἶ,» ἐνεγκωμιάσθη. Εἰ γὰρ καὶ πέτρα, οὐχ ὡς Χριστὸς πέτρα, ὡς Πέτρος πέτρα· Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος· Πέτρος δὲ διὰ 31.1484 τὴν πέτραν. Χαρίζεται γὰρ Ἰησοῦς τὰ ἑαυτοῦ ἀξιώ ματα, οὐκ ἀποκενούμενος, ἀλλ' ἔχων ἃ δίδωσι. Φῶς ἐστιν. «Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου.» Ἱερεύς ἐστι· ποιεῖ ἱερέας. Πρόβατόν ἐστιν. «Ἰδοὺ ἀποστέλ λω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων.» Πέτρα ἐστί· πέτραν ποιεῖ, καὶ τὰ ἴδια χαρίζεται τοῖς δούλοις. Τοῦτο γὰρ σημεῖον πλουσίου, τὸ ἔχειν καὶ χαρίζεσθαι. Ἀλλ' οἱ παρ' ἡμῖν πλούσιοι χαριζόμενοι ἐλαττοῦσιν ἃ ἔχουσιν. Οὐ γὰρ πλούσιοι, ἀλλότρια γὰρ κεκτήμεθα. Ὁ δὲ οὕτως πλουτῶν, ὅσα ἐὰν χαρίζηται, τοσοῦτον μένει πλούσιος ὤν· ὥσπερ πηγὴ ἀένναος. Ὅσον ἐὰν λάβῃς, οὐκ ἀπομειοῦται τὸ ῥεῦμα. Καὶ οὐχ ὡς πηγή· οὐδὲν γὰρ ἄξιον ὑπόδειγμα τῶν παρ' ἡμῶν ἐκείνης τῆς φύσεως. Ἀλλὰ μὴ ἔχοντές τι ἄξιον, χρώμεθα τοῖς ἐλάττοσιν, ἵνα ὁπωσδήποτε γνῶμεν τὰ ἄγνωστα. Τρὶς ὁ Πέτρος ἀρνεῖται, οὐχ ἵνα Πέτρος πέσῃ, ἀλλ' ἵνα καὶ σὺ σχῇς παραμυθίαν. Ἐδάκρυσεν, ἔκαμψε τὰ δάκρυα τὸν ἐλεήμονα ἡμῶν. Ἡ γὰρ προθυμία ἦν ἀγαθή. Πανταχοῦ ὁμολογεῖ μόνος. «Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον· ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.» Οἶδεν ὁ πλάσας τὴν πλάσιν, καὶ βαστάζει τὰ ἀσθενήματα, συγχωρῶν τὰ παραπτώματα. «Μνήσθητι, φησὶ, Κύριε, ὅτι χοῦς ἐσμεν.» Τί γὰρ ἡμῶν ἡ δικαιοσύνη; Μέγας ἦν ὄντως Ἀβραάμ. Οὕτως
ἦν μέγας, διότι γῆ ἐστι καὶ σποδός. Ὁ γὰρ γινώσκων ὅσον μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, οἶδεν ἑαυτόν. Ἄκουε καὶ ἄλλους μακαρισμούς. «Μακάριοι ὧν ἀφείθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι.» Θεὸς μακαρίζει, καὶ σὺ ἀποκωλύεις; Ἆρα πότερον ὡς βουλόμεθα λέγουσιν αἱ Γραφαὶ, ἢ ὡς γέγραπται ὀφείλομεν ἀκολουθῆσαι; Καὶ ταῦτα καθ' ἡμῶν. Οὐ καλὴ ἡ φιλονεικία, ἐλπίδα ἀποκό πτουσα. Ἀλλ' ἐπειδὴ ἐπαγγελλόμεθα μετὰ τὸ βά πτισμα συγχώρησιν (τοῦτο γὰρ τὸ συνεκτικώτατον πρὸς τὴν κακουργίαν), γράφει ὁ Ἀπόστολος ἐν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολῇ πρὸς Κορινθίους, ὅτι «Πορνεία ὅλως ἐν ὑμῖν ὀνομάζεται, καὶ τοιαύτη πορνεία ἥτις οὐδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὀνομάζεται.» Ἠκούσατε τὸ μέ γεθος τοῦ κακοῦ, ἀκούσατε καὶ τὸ μέγεθος τῆς ἀποφάσεως. «Συναχθέντων, φησὶν, ὑμῶν, καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Χριστοῦ, παρα δοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρ κὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ.» Παιδεύει, οὐ γὰρ ὡς ἐχθρὸς ἀποῤῥίπτει. Ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ τῷ Σατανᾷ παραδέδωκεν· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ γράφει οὐδὲν τῇ προτέρᾳ ἐναντίον. «Κυρῶσαι εἰς αὐτὸν ἀγάπην, μὴ τῇ ὑπερβολῇ τῆς λύπης ἀπόληται ὁ τοιοῦτος.» Ἔλυσε καὶ τὰ ἄλυτα ὁ Ἀπόστολος. Τότε λέγει παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ· μετὰ ταῦτα περὶ τοῦ αὐτοῦ γράφων καὶ συγχωρῶν, φησίν· «Ἵνα μὴ πλεονεκτηθῶμεν ὑπὸ Σατανᾷ.» Ἐὰν γὰρ λάβῃ τινὰ ἡμῶν, καὶ 31.1485 ἐπλεονέκτησεν ἡμῶν. Ἐξέρχεται πρόβατον ἀπὸ ποί μνης, λύκων γίνεται βορά. Εἰσάγαγε, ἵνα φύγῃ τὴν ἐπιβουλήν· ὥσπερ οἱ ἀγαθοὶ ποιμένες, κἂν ἀρθῇ τὸ πρόβατον, δέρμα γοῦν σπεύδουσι λαβεῖν. Εἰ δέρμα νεκροῦ καλὸν ἀποσπάσαι, ψυχὴν ἀπὸ στόματος λύκου οὐκ ἄξιον λαμβάνειν; Καὶ ἐν πολέμῳ τιτρώ σκεται ἀριστεὺς, καὶ οὐχ ὅτι ἐτρώθη, διὰ τοῦτο οὐ στέφεται· ἀλλ' ἔλαβε τραύματα πολλὰ ἐργασάμενος. Τὸ μὲν ἓν λογίζεται κακὸν, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογίζεται Θεός· Πόσοι μάρτυρες, πρῶτον ἀρνησάμε νοι, τὸ δεύτερον ἀνεκαλέσαντο τὴν ἧτταν; Ἀλλ' ἀρ νησάμενοι οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Ἡ σὰρξ γὰρ ἀσθενής. Ἀπαρνούμενος ἐκπίπτει, πάλιν ὁμο λογῶν ἀνακαλεῖται. Οὐ γὰρ τὰ κακὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ καλὰ ἀθετεῖ. Καὶ βασανιζόμενός τις, πολλάκις ἐνέδωκε, μὴ ἐνεγκὼν, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον. Ἀλλὰ κατενεχθεὶς, καὶ ἄνεσιν λαβὼν, ἀνακα λεῖται. Τὸ μικρὸν ῥῆμα φυλαχθήσεται αὐτῷ, αἱ δὲ βάσανοι οὐκ ἀριθμηθήσονται; Ἀλλὰ Θεὸς κριτὴς, οὐκ ἀνθρώπων ἡ τόλμα. Τολμᾷς νομοθετεῖν Θεῷ, ὃς οἶδε τὴν ἀσθένειαν, καὶ χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, καὶ δώσει τὴν νίκην; Πόσοι οὐκ ἀπὸ καλοῦ βίου ἐμαρτύρησαν; Ἆρα ἐπειδὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσονται τῶν καμάτων; Οὐκ ἄγγελοί ἐσμεν, ἀλλ' ἄνθρωποι· καὶ πίπτομεν καὶ ἐγειρόμεθα, καὶ πολλάκις τῆς αὐτῆς ὥρας. «Καὶ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ.» Διὰ τί; Εἰ γὰρ μέτρον τί ἐστι τῆς δικαιοσύνης, πάντες ὀφείλουσι τὸ ἴσον ἔχειν· εἰ δὲ οἱ μὲν λάμπουσιν ὡς ὁ ἥλιος, οἱ δὲ αὐγάζουσιν ὡς σελήνη, οἱ δὲ κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἄστρων λάμπουσι, δῆλον, ὅτι ἄλλος ὑπερέχει· ὁ δὲ ἐλαττούμενος δῆλον ὅτι ἔχει μικρὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος ἡ ἄφεσις, ἡ διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλίᾳ. Ἀλλ' ἐπειδὴ ἀναγκαῖόν ἐστι δεῖξαι μετὰ τὸ βά-πτισμα σωζομένους τοὺς παραπεσόντας, φοβούμενος λέγω, μὴ παρὰ τὸ ἐμὸν βούλημα ἀποστῆτε· πάνυ γὰρ θέλω τοὺς λαμβάνοντας τὸ βάπτισμα μὴ ἁμαρτάνειν. Εἰ δὲ παραπίπτοιέν ποτέ τινες μὴ βουλόμενοι, οὐ βούλομαι ὃ βούλονται οἱ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντες, μὴ βουλόμενοι συναποθανεῖν ἡμᾶς τῷ σταυρῷ· ἀλλ' ὃ Ἀπόστολος, καὶ συνταφῆναι αὐτῷ, καὶ μηκέτι ζῇν ἁμαρτίᾳ, τοῦτο μὲν βούλομαι. «Οὐκ ἀθετῶ δὲ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ,» Γαλάταις γράφων ὁ Ἀπόστολός φησιν, ὅτι ἔλαβον Πνεῦμα. Μὴ τούτου ἐναργέστερον ζητεῖς; Ἀλλ' ἐπιφέρει· «Οὕτως ἀνόητοί ἐστε, ἐναρξάμενοι Πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε.» Οὐκοῦν εἰλήφασι Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· «Τοῦτο μόνον θέλω
μαθεῖν παρ' ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἣ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; Ἐτρέχετε καλῶς.» Βλέπετε πόσα πλεονεκτήματα. Ἄκουε τὰ ἁμαρτήματα. «Νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε, ἐξεπέσατε ἀπὸ Χριστοῦ.» Εἶδες αὐτοὺς ἔχοντας τὸ Πνεῦμα· ἤκουσας, ὅτι «Κατηργήθητε 31.1488 ἀπὸ Χριστοῦ·» ὁμοίως καὶ, «Τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Τί μετὰ ταῦτα ἐπιφέρει, διδοὺς τόπον ἐγκαινισμοῦ; «Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω.» Ἅπαξ ἦν γεννήσας· ἀλλ' οὐχ ὁ ἅπαξ γεννήσας παραιτεῖται καὶ ἐκ δευτέρου γεννῆσαι εἰς σωτηρίαν. Εἰ τὰ ἄλλα πάντα τις κακουργήσει, τοῦτο αὐτὸ ἄθεον. Ἄνθρωποι δὲ, λαβόντες τὸ Πνεῦμα, καλῶς τρέχοντες, τοσαῦτα ὑπομείναντες, κινδυνεύσαντες, εἰκῆ ὑπομεμενηκότες, ἐκπεσόντες καὶ καταργηθέντες, πάλιν ἀναγεννῶνται, ἵνα πάλιν μορφὴν Θεοῦ ἀναδέξωνται. Μὴ πάλιν ὑπολείπεταί σοι ἀντιλογία περὶ μετανοίας; Τίς ἡμᾶς ἔπλασε; Θεός. Ἐποίησεν ἡμῖν σῶμα, ἐποίησεν ἡμῖν ψυχήν. Περιορᾷ; Τίς δέδωκεν ἡμῖν φάρμακον ζωῆς; Διὰ τί ἀναγνώσματα; Ἵνα ἀποστῶμεν ἁμαρτημάτων. Διὰ τί ἀρδευόμεθα; Ἵνα καρποφορήσωμεν. Τί εὐχόμεθα; Ἵνα ἀφεθῶσιν ἡμῶν αἱ ἁμαρτίαι. Πληρώσωμεν τὸν λόγον. Τίσιν οὐκ ἔστι μετάνοια; Ὁ δ' ἐλπίδι τῆς μετανοίας κακουργῶν κακουργίας ἔχει τὸν τρόπον, καὶ ἀπεστέρηται μετανοίας. Ἔστιν ἐλπὶς καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἔστιν ἴασις καὶ μετὰ τὸ ἕλκος, ἀλλὰ μένει ἡ οὐλή. Μακάριον τὸ μηδὲ διστάσαι· δεύτερος μακαρισμὸς ἡ μετὰ τὴν πληγὴν ἴασις. Θεῷ δὲ τῷ πλάστῃ ἐξ ἀρχῆς, καὶ συνερχομένῳ τῇ ἀσθενείᾳ, καὶ φυλάττοντι τὴν προαίρεσιν, καὶ χαριζομένῳ μετάνοιαν, διὰ τοῦ ἄγοντος ἡμῖν τὰ ἀγαθὰ, Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 31: Homilia dicta in Lacisis →≣ entire volume