Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in orationem XII (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:841〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
ibus cervicem, non animum flexerat » Gregorius (). Itaque, postquam ordinatus est episcopus, quemadmodum jam antea post collatum sibi sacer- dotii ordinem, fugam, quam sub ipsa pene manuum impositione meditabatur, arripuit. Non tantum solitudinis amor, verum etiam contentionum timor, hanc ipsi fugam suasit. Jam enim magnum eruperat dissidium inter Basilium et Anthimum, quorum alter Cæ- sareæ, alter Tyanæ erat antistes. Cappadocia siquidem in duas provincias, seu, in pri- mam et secundam Cappadociam nuperrime divisa, factum est, ut in duas quoque metropoles divisa sit spiritualis potestas. Primæ autem Cappadocia præerat Basilius, secundæ vero Authimus. Hinc dissidiorum origo. « Plurima » enim a ex priori novæ metropoli adjungebantur (). » De Sasimis præcipue litigabant ambo præsules. Idcirco a Basilio Theologus noster creatus est Sasimorum episcopus. Cum autem vir pacis amaus timeret ne pro Sasimensi sede bellum gerere videretur, « concitus in montem fugit, ut chara solitudinis deliciis frueretur, seque totum philosophiæ (), » id est solitariæ et monasticæ vitæ exercitationi « daret. » II. Verum Gregorius, « aliis in rebus constans, ut de se ipse testatur (), « in eo erat ignavus, quod patris iram ferre non posset. » Cessit igitur parenti, et cito e fuga rediit. Tum pater iterum atque iterum filium vehementius hortari cœpit, ut Sasimensis Ecclesiæ regimen susciperet. Ipse vero, constanter in proposito perseverans, prorsus recusavit. Tunc demum pater, tum precibus, tum minis, tum auctoritate, tum rationi- bus, obtinuit, ut filius una secum a collaborans Nazianzenæ Ecclesiæ curam gereret, ac velut magnæ cuidam aquilæ, et altissime volanti, pullus non inutilis e propinquo cir- cum assidue volaret (); » ea tamen conditione, ut ne invitus huic alligaretur Eccle- siæ, et, parente mortuo, discedendi, et quo vellet liberam haberet abeundi facultatem. III. Hac igitur occasione, et hoc ipso tempore, exeunte nimirum anno , duode- cimam hanc orationem habuit. In ea debitas Gregorio patri laudes tribuit, qui, etsi quovis alio « valentior ac fervidior (n. 3), » adjutorem tamen sibi quæreret, nec homi- PATROL. GR. XXXV. () Noμоbετnon. Ut fraternam, mutuam cha- () Σύν λόγῳ. Reg. ph, συλλόγων, () Καὶ εἰς τὰ ἔμπροσθεν. Billius : c ad ea () "Erða. Ubi. › () Εποφθείσης ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Quæ in () Carm. 2, vers. . () Or. XLIII, n. . () Carm. 2, vers. . () Ibid., vers. . () Or. x11, n. 5. ὁ τῆς ἀγάπης πατήρ, ἡ ἀγάπη· ταῦτα γὰρ πρὸ τῶν Α ἄλλων χαίρει καλούμενος, ἵνα νομοθετήσῃ () και τοῖς ὀνόμασι τὸ φιλάδελφον, ὁ τὴν καινὴν ἐντολὴν δοὺς ἐν τῷ τοσοῦτον ἀγαπᾶν ἀλλήλους, ὅσον καὶ ἡγα- πήμεθα· ὁ δοὺς καὶ τυραννεῖν καλῶς, καὶ τυραν νεῖσθαι διὰ τὸν φόβον, καὶ ἀναδύεσθαι σὺν λόγῳ (), καὶ θαῤῥεῖν πάλιν διὰ τὸν λόγον· ὁ καὶ τὰ μεγάλα ποίμνια καταρτίζων, καὶ τὰ μικρὰ μεγαλύνων διὰ τῆς χάριτος, αὐτὸς, κατὰ τὸ πλῆθος τῆς ἑαυτοῦ χρη- στότητος, ἡμᾶς μὲν παρακαλέσαι παρακλήσει πολλῇ, καὶ εἰς τὰ ἔμπροσθεν () ἄγοι συμποιμαίνων καὶ διασώζων τὸ ποίμνιον· ὑμᾶς δὲ καταρτίσειεν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, καὶ πνευματικῶς πανηγυρίζειν τοῖς μάρτυσι πείσειε, καὶ τῆς ἐκεῖθεν τρυφῆς καταξιώ σειεν, ἔνθα () πάντων εὐφραινομένων ή κατοικία, καὶ ὀφθέντας ἐν δικαιοσύνῃ τῆς ἑαυτοῦ δόξης κορέ- Β σειεν, ἐποφθείσης ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ () τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσκύ νησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν, « ORATIO XII. - AD PATREM. iis qui legi subjecti, tum illis, qui a lege alieni erant, attulit ille, inquam, charitatis parens, imo ipsa charitas ; his enim omnibus præcipue delectatur, '; ut per ipsa quoque vocabula mutuum amorem quasi lata lege promulget, qui novum mandatum dedit, ut tantum nos ipsos mutuo diligamus 8, quam di- lecti sumus; qui dedit et recte atque honeste vim afferre, et recte item propter metum cedere, ac vim perpeti, et cum ratione cunctari, ac refugere, et rursus cum ratione fiduciam concipere; qui et ma- gnos greges perficit, et parvos p
PG 35:843ΛΟΓΟΣ ΙΒ. Εἰς τὸν πατέρα ἑαυτοῦ, ἡνίκ’ ἐπέτρεψεν αὐτὸν φροντίζειν τῆς Ναζιανζοῦ Ἐκκλησίας. Α. Τὸ στόμα μου ἤνοιξα, καὶ εἵλκυσα Πνεῦμα, καὶ δίδωμι τὰ ἐμαυτοῦ πάντα, καὶ ἐμαυτὸν τῷ Πνεύματι, καὶ πρᾶξιν, καὶ λόγον, καὶ ἀπραξίαν, καὶ σιωπήν· μόνον ἐχέτω με, καὶ ἀγέτω, καὶ κινείτω καὶ χεῖρα, καὶ νοῦν, καὶ γλῶσσαν, ἐφ’ ἃ δεῖ καὶ βούλεται· καὶ ἀπαγέτω πάλιν ἀφ’ ὧν δεῖ, καὶ ὧν ἄμεινον. Ὄργανόν εἰμι θεῖον, ὄργανον λογικὸν, ὄργανον καλῷ τεχνίτῃ τῷ Πνεύματι ἁρμοζόμενον καὶ κρουόμενον. Χθὲς ἐνήργει τὴν σιωπήν; τὸ μὴ λέγειν ἐφιλοσόφουν. Σήμερον κρούει τὸν νοῦν; ἠχήσω τὸν λόγον, καὶ φιλοσοφήσω τὸ φθέγγεσθαι. Καὶ οὔτε λάλος οὕτως εἰμὶ, ὡς λέγειν ἐπιθυμεῖν, τὸ σιωπᾷν ἐνεργούμενος· οὔτε σιωπηλὸς οὕτω καὶ ἀμαθὴς, ὡς ἐν καιρῷ λόγου τιθέναι φυλακὴν τοῖς χείλεσιν· ἀλλὰ καὶ κλείω καὶ ἀνοίγω τὴν ἐμὴν θύραν Νῷ, καὶ Λόγῳ, καὶ Πνεύματι, τῇ μιᾷ συμφυί̈ᾳ τε καὶ θεότητι. Β. Φθέγξομαι μὲν οὖν, ἐπειδὴ τοῦτο κελεύομαι, φθέγξομαι δὲ πρός τε τὸν ἀγαθὸν τοῦτον ποιμένα, καὶ τὴν ἱερὰν ποίμνην ὑμᾶς, ἅ μοι δοκεῖ βέλτιον εἶναι, ἐμέ τε εἰπεῖν, καὶ ὑμᾶς ἀκοῦσαι σήμερον. Τί ὅτι τοῦ συμποιμαίνοντος ἐδεήθης;
ΛΟΓΟΣ ΙΒ΄. Α Εἰς τὸν πατέρα (38) ἑαυτοῦ, ἡνίκ᾽ ἐπέτρεψεν αὐτὸν φροντίζειν τῆς Ναζιανζού Εκκλησίας. Α'. Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα Πνεῦμα, καὶ δίδωμι τὰ ἐμαυτοῦ πάντα, καὶ ἐμαυτὸν τῷ Πνεύ ματι, καὶ πρᾶξιν, καὶ λόγον, καὶ ἀπραξίαν, καὶ σιω- πήν· μόνον ἐχέτω με, καὶ ἀγέτω, καὶ κινείτω καὶ χεῖρα, καὶ νοῦν, καὶ γλῶσσαν, ἐφ᾽ ἃ δεῖ καὶ βούλε ται (59)· καὶ ἀπαγέτω πάλιν ἀφ᾽ ὧν (40) δεῖ, καὶ ὧν ἄμεινον. Οργανόν εἰμι θεῖον, ὄργανον λογικόν, ἔργα νον καλῷ τεχνίτῃ τῷ Πνεύματι ἁρμοζόμενον καὶ (41) κρουόμενον. Χθὲς ἐνήργει τὴν σιωπήν; τὸ μὴ λέγειν ἐφιλοσόφουν. Σήμερον κρούει τὸν νοῦν; ἠχήσω τὸν λόγον, καὶ φιλοσοφήσω τὸ φθέγγεσθαι. Καὶ οὔτε λά λος (42) οὕτως εἰμὶ, ὡς λέγειν ἐπιθυμεῖν, τὸ σιωπᾷν ένεργούμενος· οὔτε σιωπηλὸς οὕτω καὶ ἀμαθής, ὡς Β ἐν καιρῷ λόγου (43) τιθέναι φυλακὴν τοῖς χείλεσιν· ἀλλὰ καὶ κλείω καὶ ἀνοίγω τὴν ἐμὴν θύραν Νῷ, καὶ Λόγῳ, καὶ Πνεύματι, τῇ μια συμφυΐα τε καὶ θεότητι. Β'. Φθέγξομαι μὲν οὖν, ἐπειδὴ τοῦτο κελευομαι, φθέγξομαι δὲ πρός τε τὸν ἀγαθὸν τοῦτον ποιμένα, καὶ τὴν ἱερὰν ποίμνην ὑμᾶς, ἅ μοι δοκεῖ βέλτιον εἶναι, ἐμέ τε εἰπεῖν, καὶ ὑμᾶς ἀκοῦσαι σήμερον. Τί ὅτι τοῦ συμποιμαίνοντος ἐδεήθης; Ἀπὸ σοῦ γὰρ ὁ λόγος ἄρξεται, ὦ φίλη καὶ τιμία μοι κεφαλὴ, καὶ τῆς Ἀαρὼν ἐκείνης ἀξία, καθ᾿ ἧς στάζει τὸ πνευμα τικόν τε καὶ ἱερατικὸν ἐκεῖνο μύρον ἄχρι πώγωνος καὶ ἐνδύματος. Τί ὅτι (44), πολλοὺς στηρίζειν ἔτι καὶ χειραγωγεῖν δυνάμενος, καὶ μέντοι καὶ χειραγω γῶν ἐν τῇ ἰσχύϊ τοῦ Πνεύματος, βακτηρίαν ὑποβάλλῃ τοῖς πνευματικοῖς ἔργοις καὶ ἔρεισμα; Η τοῦτο εἰδὼς καὶ ἀκούων, ὅτι καὶ μετὰ ᾿Ααρὼν ἐκείνου τοῦ πάνυ ἐχρίσθησαν Ἐλεάζαρ καὶ Ἰθάμαρ οἱ υἱοὶ 'Δα- * οι Εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς γέροντα. « επέτρεψεν, επ- ετράφη. ἐπετράπη φροντίζειν. S. GREGORII THEOLOGI num judicia metueret, eo presertim tempore, quo « episcopalis dignitas, multorum vitio, inirifica cujusdam voluptatis plena judicabatur (n. 3). » Exponit deinde, hinc suum so- litudinis quietisque desiderium, illinc metum quo percellitur, ne Deo vocanti, atque Ecclesiæ utilitati desit. Quos inter affectus, a timorem » scilicet « et cupiditatem, ita me- chium quoddam iter sequitur, ut partim cupiditati, partim spiritui satisfaciat (n. 5) ; » ac ita paciscitur, ut neque se Ecclesiæ penitus negaret, neque etiam a dilectæ soli- tudinis desiderio descisceret, si aliquando ipsam repetere per se licuerit. Unde suæ libertatis recuperandæ tempus ad parentis obitum præstituit; atque hanc conditionem, tam clare, tanque diserte enuntiat, ut mirum sit exstare, aut etiam exstitisse unquam aliquem, qui Theologum nostrum Nazianzenæ Ecclesiæ episcopum dixerit, aut credi- derit. ORATIO XII'. Ad patrem, cum ei Nazianzena Ecclesia curam commisisset. mea omnia, meque adeo ipsum Spiritui dono of- fero, actionem ac sermonem, olium ac silentium : tantum me habeat, ac ducat, atque et manum, et mentem, et linguam ad ea quæ oportet et vult, mo- veal; rursusque ab iis abducat, a quibus decet, et abstinere præstat. Organum divinum ipse sum, or- ganum ratione præditum, organum quod a præclaro artifice, hoc est, a Spiritu sancto, concors redditur ac pulsatur. Heri silentium operabatur ? silentio studebam. Hodie mentem pulsat? sermonis sonum edam, ac loqui studebo. Nec vero, aut tanta lo- quacitate sum, ut verba facere cupiain, cum Spiri- tus in me silentium elicit : aut tam supina tacitur nitate et inscitia, ut cum loqui commodum est, Jabiis meis custodiam ponam ; sed ad Mentis, et Verbi, et Spiritus, quorum una et eadem est natura vel aperio. I. Loquar igitur, quando uta jubeor; et quidem ad bonum hunc pastorem, et ad vos, gregem sacro- sanctum, sermonem habeo, eaque dicam quæ ho- dierno die, et mihi dictu, et vobis auditu meliora esse arbitror. Quid tibi accidit, ut collega opus ha- beres ? A te enim initium ducam, o charum mibi- que venerandum caput, nec illo Aaronis capite in- ferius, in quod usque ad barbam et vestem unguen- tum illud spirituale ac sacerdotale defluit *. Quid causa est, quamobrem cumn adhuc multos fulcire ac chicere queas, atque adeo Spiritus viribus ducas, spiritualibus tamen muneribus et actionibus bacil- lum et adminiculum subjicis ? An quia te minime fugit, cum Aarone illo perillustri viro, Eleazarum G et divinitas, arbitrium, vel januam meam claudo Psal. cxvult, 131. Psal. cxt, 3. Psal. cxxΙΙ, • Alias VIII; quæ autem erat, nunc 6.- Habita circa annum exeuntem. cibus est hujus orationis titulus. Tres Colb. habent: 1n seipsum et ad se- nem. » in Reg. bm, pro legitur In Reg. Inu, sunt ipsique grata. › 2. praestet. artifici aptatum, et quod ab illo pulsatur. › silentium afflatu indicitur. › quendi.. 1. Os meum aperui, et attraxi Spiritum ", ac (58) Εἰς τὸν πατέρα, etc. Varius in variis codi- (39) Δεῖ καὶ βούλεται. Billius : c quæ honesta (40) Αφ' ὧν, etc. Bill. . A quibus abstinere (41) 'Αρμοζόμενον και, etc. • Organum præclaro (42) Λάλος. • Nec vero ita sum garrulus.... cum (43) 'Εν καιρῷ λόγου. • Cum tempus est lo- (44) Τι ὅτι. Sic Colbert. c, e' Herv. Deest ὅτι, in ed.
PG 35:844Ἀπὸ σοῦ γὰρ ὁ λόγος ἄρξεται, ὦ φίλη καὶ τιμία μοι κεφαλὴ, καὶ τῆς Ἀαρὼν ἐκείνης ἀξία, καθ’ ἧς στάζει τὸ πνευματικόν τε καὶ ἱερατικὸν ἐκεῖνο μύρον ἄχρι πώγωνος καὶ ἐνδύματος. Τί ὅτι, πολλοὺς στηρίζειν ἔτι καὶ χειραγωγεῖν δυνάμενος, καὶ μέντοι καὶ χειραγωγῶν ἐν τῇ ἰσχύϊ τοῦ Πνεύματος, βακτηρίαν ὑποβάλλῃ τοῖς πνευματικοῖς ἔργοις καὶ ἔρεισμα; Ἢ τοῦτο εἰδὼς καὶ ἀκούων, ὅτι καὶ μετὰ Ἀαρὼν ἐκείνου τοῦ πάνυ ἐχρίσθησαν Ἐλεάζαρ καὶ Ἰθάμαρ οἱ υἱοὶ Ἀαρών; τὸν γὰρ Ναδὰβ καὶ Ἀβιοὺδ ἐκὼν ὑπερβήσομαι, δέει τῆς βλασφημίας· καὶ Μωϋσῆς ἀνθ’ ἑαυτοῦ τὸν Ἰησοῦν ἀναδείκνυσιν ἔτι ζῶν ἀντὶ νομοθέτου καὶ στρατηγοῦ, τοῖς ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ἐπειγομένοις; Καὶ τὸ μὲν γὰρ τοῦ Ἀαρὼν καὶ τοῦ Ὢρ ὑποστηριζόντων τὰς χεῖρας Μωϋσέως ἐπὶ τοῦ ὄρους, ἵν’ ὁ Ἀμαλὴκ καταπολεμηθῇ τῷ σταυρῷ, πόῤῥωθεν σκιαγραφουμένῳ καὶ τυπουμένῳ, δοκῶ μοι παρήσειν ἑκὼν, ὡς οὐ σφόδρα οἰκεῖον ἡμῖν καὶ πρόσφορον· οὐ γὰρ συννομοθέτας ᾑρεῖτο τούτους Μωϋσῆς, ἀλλ’ εὐχῆς βοηθοὺς, καὶ καμάτου χειρῶν ἐρείσματα. Γ. Σοὶ δὲ τί πάσχει; τί κάμνει; Τὸ σῶμα; Ὑποστηρίζειν ἕτοιμος·
ΛΟΓΟΣ ΙΒ΄. Α Εἰς τὸν πατέρα (38) ἑαυτοῦ, ἡνίκ᾽ ἐπέτρεψεν αὐτὸν φροντίζειν τῆς Ναζιανζού Εκκλησίας. Α'. Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα Πνεῦμα, καὶ δίδωμι τὰ ἐμαυτοῦ πάντα, καὶ ἐμαυτὸν τῷ Πνεύ ματι, καὶ πρᾶξιν, καὶ λόγον, καὶ ἀπραξίαν, καὶ σιω- πήν· μόνον ἐχέτω με, καὶ ἀγέτω, καὶ κινείτω καὶ χεῖρα, καὶ νοῦν, καὶ γλῶσσαν, ἐφ᾽ ἃ δεῖ καὶ βούλε ται (59)· καὶ ἀπαγέτω πάλιν ἀφ᾽ ὧν (40) δεῖ, καὶ ὧν ἄμεινον. Οργανόν εἰμι θεῖον, ὄργανον λογικόν, ἔργα νον καλῷ τεχνίτῃ τῷ Πνεύματι ἁρμοζόμενον καὶ (41) κρουόμενον. Χθὲς ἐνήργει τὴν σιωπήν; τὸ μὴ λέγειν ἐφιλοσόφουν. Σήμερον κρούει τὸν νοῦν; ἠχήσω τὸν λόγον, καὶ φιλοσοφήσω τὸ φθέγγεσθαι. Καὶ οὔτε λά λος (42) οὕτως εἰμὶ, ὡς λέγειν ἐπιθυμεῖν, τὸ σιωπᾷν ένεργούμενος· οὔτε σιωπηλὸς οὕτω καὶ ἀμαθής, ὡς Β ἐν καιρῷ λόγου (43) τιθέναι φυλακὴν τοῖς χείλεσιν· ἀλλὰ καὶ κλείω καὶ ἀνοίγω τὴν ἐμὴν θύραν Νῷ, καὶ Λόγῳ, καὶ Πνεύματι, τῇ μια συμφυΐα τε καὶ θεότητι. Β'. Φθέγξομαι μὲν οὖν, ἐπειδὴ τοῦτο κελευομαι, φθέγξομαι δὲ πρός τε τὸν ἀγαθὸν τοῦτον ποιμένα, καὶ τὴν ἱερὰν ποίμνην ὑμᾶς, ἅ μοι δοκεῖ βέλτιον εἶναι, ἐμέ τε εἰπεῖν, καὶ ὑμᾶς ἀκοῦσαι σήμερον. Τί ὅτι τοῦ συμποιμαίνοντος ἐδεήθης; Ἀπὸ σοῦ γὰρ ὁ λόγος ἄρξεται, ὦ φίλη καὶ τιμία μοι κεφαλὴ, καὶ τῆς Ἀαρὼν ἐκείνης ἀξία, καθ᾿ ἧς στάζει τὸ πνευμα τικόν τε καὶ ἱερατικὸν ἐκεῖνο μύρον ἄχρι πώγωνος καὶ ἐνδύματος. Τί ὅτι (44), πολλοὺς στηρίζειν ἔτι καὶ χειραγωγεῖν δυνάμενος, καὶ μέντοι καὶ χειραγω γῶν ἐν τῇ ἰσχύϊ τοῦ Πνεύματος, βακτηρίαν ὑποβάλλῃ τοῖς πνευματικοῖς ἔργοις καὶ ἔρεισμα; Η τοῦτο εἰδὼς καὶ ἀκούων, ὅτι καὶ μετὰ ᾿Ααρὼν ἐκείνου τοῦ πάνυ ἐχρίσθησαν Ἐλεάζαρ καὶ Ἰθάμαρ οἱ υἱοὶ 'Δα- * οι Εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς γέροντα. « επέτρεψεν, επ- ετράφη. ἐπετράπη φροντίζειν. S. GREGORII THEOLOGI num judicia metueret, eo presertim tempore, quo « episcopalis dignitas, multorum vitio, inirifica cujusdam voluptatis plena judicabatur (n. 3). » Exponit deinde, hinc suum so- litudinis quietisque desiderium, illinc metum quo percellitur, ne Deo vocanti, atque Ecclesiæ utilitati desit. Quos inter affectus, a timorem » scilicet « et cupiditatem, ita me- chium quoddam iter sequitur, ut partim cupiditati, partim spiritui satisfaciat (n. 5) ; » ac ita paciscitur, ut neque se Ecclesiæ penitus negaret, neque etiam a dilectæ soli- tudinis desiderio descisceret, si aliquando ipsam repetere per se licuerit. Unde suæ libertatis recuperandæ tempus ad parentis obitum præstituit; atque hanc conditionem, tam clare, tanque diserte enuntiat, ut mirum sit exstare, aut etiam exstitisse unquam aliquem, qui Theologum nostrum Nazianzenæ Ecclesiæ episcopum dixerit, aut credi- derit. ORATIO XII'. Ad patrem, cum ei Nazianzena Ecclesia curam commisisset. mea omnia, meque adeo ipsum Spiritui dono of- fero, actionem ac sermonem, olium ac silentium : tantum me habeat, ac ducat, atque et manum, et mentem, et linguam ad ea quæ oportet et vult, mo- veal; rursusque ab iis abducat, a quibus decet, et abstinere præstat. Organum divinum ipse sum, or- ganum ratione præditum, organum quod a præclaro artifice, hoc est, a Spiritu sancto, concors redditur ac pulsatur. Heri silentium operabatur ? silentio studebam. Hodie mentem pulsat? sermonis sonum edam, ac loqui studebo. Nec vero, aut tanta lo- quacitate sum, ut verba facere cupiain, cum Spiri- tus in me silentium elicit : aut tam supina tacitur nitate et inscitia, ut cum loqui commodum est, Jabiis meis custodiam ponam ; sed ad Mentis, et Verbi, et Spiritus, quorum una et eadem est natura vel aperio. I. Loquar igitur, quando uta jubeor; et quidem ad bonum hunc pastorem, et ad vos, gregem sacro- sanctum, sermonem habeo, eaque dicam quæ ho- dierno die, et mihi dictu, et vobis auditu meliora esse arbitror. Quid tibi accidit, ut collega opus ha- beres ? A te enim initium ducam, o charum mibi- que venerandum caput, nec illo Aaronis capite in- ferius, in quod usque ad barbam et vestem unguen- tum illud spirituale ac sacerdotale defluit *. Quid causa est, quamobrem cumn adhuc multos fulcire ac chicere queas, atque adeo Spiritus viribus ducas, spiritualibus tamen muneribus et actionibus bacil- lum et adminiculum subjicis ? An quia te minime fugit, cum Aarone illo perillustri viro, Eleazarum G et divinitas, arbitrium, vel januam meam claudo Psal. cxvult, 131. Psal. cxt, 3. Psal. cxxΙΙ, • Alias VIII; quæ autem erat, nunc 6.- Habita circa annum exeuntem. cibus est hujus orationis titulus. Tres Colb. habent: 1n seipsum et ad se- nem. » in Reg. bm, pro legitur In Reg. Inu, sunt ipsique grata. › 2. praestet. artifici aptatum, et quod ab illo pulsatur. › silentium afflatu indicitur. › quendi.. 1. Os meum aperui, et attraxi Spiritum ", ac (58) Εἰς τὸν πατέρα, etc. Varius in variis codi- (39) Δεῖ καὶ βούλεται. Billius : c quæ honesta (40) Αφ' ὧν, etc. Bill. . A quibus abstinere (41) 'Αρμοζόμενον και, etc. • Organum præclaro (42) Λάλος. • Nec vero ita sum garrulus.... cum (43) 'Εν καιρῷ λόγου. • Cum tempus est lo- (44) Τι ὅτι. Sic Colbert. c, e' Herv. Deest ὅτι, in ed.
PG 35:845ἀλλὰ καὶ ὑπεστήριξα, καὶ ἐστηρίχθην, ὡς ὁ Ἰακὼβ ἐκεῖνος, πατρικαῖς εὐλογίαις. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα; Τίς ἰσχυρότερος, καὶ θερμότερος, καὶ νῦν μάλιστα, ὅσῳ τὰ τῆς σαρκὸς ὑποβαίνει καὶ ὑπεξίσταται, ὥσπερ φωτὶ, τὸ ἀντιφράττον καὶ ἀντικείμενον, καὶ κωλύον τὴν λαμπηδόνα; Φιλεῖ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀντιπολεμεῖν ταῦτα ἀλλήλοις καὶ ἀντικαθέζεσθαι· καὶ σῶμα μὲν εὐεκτεῖν, καμνούσης ψυχῆς, ψυχὴν δὲ θάλλειν καὶ ἄνω βλέπειν, τῶν ἡδονῶν ὑποβαινουσῶν καὶ συναπομαραινομένων τῷ σώματι. Σοῦ δὲ καὶ ἄλλως ἐθαύμασα τὸ ἀρχαϊκὸν καὶ γενναῖον, πῶς οὐδὲ τοῦτο ἔδεισας, σφόδρα τῶν νῦν ὑπάρχον καιρῶν, μή σοι τὸ πνεῦμα πρόφασις νομισθῇ, καὶ σαρκικῶς ταῦτα λαμβάνειν δοκῶμεν τοῖς πολλοῖς, πνευματικῶς προσποιούμενοι. Ἐπειδὴ μέγα τὸ πρᾶγμα καὶ τυραννικὸν, καὶ θαυμασίαν οἵαν ἔχον ἀπόλαυσιν, οἱ πολλοὶ νομίζεσθαι πεποιήκασιν· κἂν ἔτι στενοτέρας τις ἢ κατὰ ταύτην προστατῇ καὶ ἐξηγῆται ποίμνης, καὶ πλέον φερούσης τῶν ἡδέων τὰ μοχθηρά. Τοῦτο μὲν δὴ τῆς σῆς εἴτε ἁπλότητος εἴτε φιλοτεκνίας, ὑφ’ ἧς οὔτε τι τῶν πονηρῶν, οὔτε αὐτὸς παραδέχῃ, οὔτε περὶ τῶν ἄλλων ῥᾳδίως ὑπολαμβάνεις·
ρών ; τὸν γὰρ Ναδάβ καὶ ᾿Αβιοὺδ ἐκὼν ὑπερβήσομαι, Α δέει τῆς βλασφημίας· καὶ Μωϋσῆς ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν Ἰησοῦν ἀναδείκνυσιν ἔτι ζῶν ἀντὶ νομοθέτου καὶ στρατηγοῦ (45), τοῖς ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ἐπειγομένοις ; Καὶ τὸ μὲν γὰρ (46) τοῦ Ἀαρὼν καὶ τοῦ ὰρ ὑποστηριζόντων τὰς χεῖρας Μωϋσέως ἐπὶ τοῦ ὄρους, ἵν' (47) ὁ ᾿Αμαληκ καταπολεμηθῇ (48) τῷ σταυρῷ, πόρρωθεν σκιαγραφουμένῳ καὶ τυπουμένῳ, δοκῶ (49) μοι παρήσειν ἑκών, ὡς οὐ σφόδρα οἰκεῖον ἡμῖν καὶ πρόσφορον· οὐ γὰρ συννομοθέτας ᾑρεῖτο (50) τούτους Μωϋσῆς, ἀλλ᾽ εὐχῆς βοηθούς, καὶ καμάτου χειρῶν ἐρείσματα. Γ. Σοὶ δὲ τί πάσχει ; τί κάμνει; Τὸ σῶμα ; Ὑπου στηρίζειν ἕτοιμος (51)· ἀλλὰ καὶ ὑπεστήριξα, καὶ ἐστηρίχθην, ὡς ὁ Ἰακὼβ ἐκεῖνος, πατρικαῖς εὐλο γίαις. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα; Τίς ἰσχυρότερος (52), καὶ θερμότερος, καὶ νῦν μάλιστα, ὅσῳ τὰ τῆς σαρκὸς ὑποβαίνει καὶ ὑπεξίσταται (53), ὥσπερ φωτί, τὸ ἀν- τιφράττον καὶ ἀντικείμενον, καὶ κωλύον τὴν λαμπη- δόνα ; Φιλεῖ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀντιπολεμεῖν ταῦτα ἀλ- λήλοις καὶ ἀντικαθέζεσθαι (54)· καὶ σῶμα μὲν εὐ- εκτεῖν, καμνούσης ψυχῆς, ψυχὴν δὲ (55) θάλλειν καὶ ἄνω βλέπειν, τῶν ἡδονῶν ὑποβαινουσῶν καὶ συναπο μαραινομένων τῷ σώματι. Σοῦ δὲ καὶ ἄλλως ἐθαύ μασα τὸ ἀρχαϊκὸν (56) καὶ γενναῖον, πῶς οὐδὲ τοῦτο Έδεισας (57), σφόδρα τῶν νῦν ὑπάρχον καιρῶν (58), μή σοι τὸ πνεῦμα πρόφασις νομισθῇ, καὶ σαρκικῶς ταῦτα λαμβάνειν δοκῶμεν τοῖς πολλοῖς, πνευματι- χῶς προσποιούμενοι. Ἐπειδὴ μέγα τὸ πρᾶγμα καὶ τυραννικὸν, καὶ θαυμασίαν οἵαν ἔχον ἀπόλαυσιν, οἱ πολλοὶ νομίζεσθαι πεποιήκασιν· κἂν ἔτι στενοτέρας τις (59) ἢ κατὰ ταύτην προστατῇ καὶ ἐξηγῆται ποί- μνης, καὶ πλέον φερούσης τῶν ἡδέων τὰ μοχθηρά. Τοῦτο μὲν δὴ τῆς σῆς εἴτε ἁπλότητος είτε φιλοτε κνίας (60), ὑφ᾽ ἧς οὔτε τι τῶν πονηρῶν, οὔτε αὐτὸς παραδέχῃ, οὔτε περὶ τῶν ἄλλων ῥᾳδίως ὑπολαμβά- νεις· (βραδὺ γὰρ εἰς ὑπόνοιαν κακοῦ τὸ πρὸς κα καν δυσκίνητον·) ἐμοὶ δὲ καὶ δεύτερον πρὸς τὸν εἴτε σὸν εἴτε καὶ ἐμὸν λαὸν τοῦτον βραχέα διαλεχθῆ ναι. Β Δ'. Τετυραννήμεθα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ὑμᾶς γὰρ, εἰ καὶ μὴ τότε, ἀλλὰ νῦν ἐπιβοησόμεθα· τετυ- 2. Τοῦ μὲν γὰρ τοῦ. τo σθαι. γρ. καὶ καθέζεσθαι. στενωτέρας τις. τις φιλο τεχνίας. 8:45 ORATIO XI. AD PATREM. - sid etiam et libamarum Aaronis filios sacerdotii oleu C . fuisse delibutos •* ! Nadab enim et Abiud s, ne quid mali ominis importet oratio, consulto præter- ibo. Moysem insuper, cum adhuc vitæ usura frue- retur, suo loco Jesum designasse, qui Judæis ad promissionis terram properantibus pro legislatore ac rei militaris præfecto esset? (Nam illud Aaronis atque Hur, qui Moysis manus in monte sur. fulciebant, ut per crucem tanto ante adumbratam; Amalec opprimeretur Amalec opprimeretur, non invitus prætermittam, velut nobis haudquaquam aptum atque appositum. Neque enim eos in legum institutione socios Moyses habebat, sed in orationis adjumentum, languentium- que manuum levamen asciscebat.) fil. Quid autem tibi condolet ? quid fatiscit ? An- ne corpus ? Paratus quidem ego ut illud fulciam ; imo jam fulcivi, atque ipse vicissim, non secus ac Jacob ille, paternis benedictionibus fultus suun " An spiritus ? Quis valentior, atque fervidior, 'bac præsertim ætate, qua carnis affectus subsidit, ce- diique, velut lumini, id quod objectu suo adversa- tur, splendorique impedimentum affert ? Hæc enim bellum inter se ut plurimum gerunt, castraque ex adverso habent: et corpus quidem ægrotante anima belle habet; anima autem floret, atque erectos in coelum oculos habet, cum voluptates decedunt, a: que una cum corpore marcescunt. Quin tuam quo- que veterem simplicitatem animique generositatem demirari mihi subiit, qui ne hoc quidem, quod bis temporibus admodum frequens est, providendunt tibi duxeris, ne spiritus, quo moveris, fucus quidant esse existimetur, ac nos plerique carnali modo hæc accipere videamur, tametsi spirituali accipere, prae nobis feramus. Quandoquidem multorum vitio fa- ctum est, ut hæc dignitas, ampla et regia, mirifica- que cujusdam voluptatis plena esse judicetur : quamlibet etiam angustiori, quam sit hic noster, gregi quispiam præsit, plusque molestiarum quand voluptatum afferenti. Ac de tua quidem sive animi simplicitate, sive paterna dilectione, qua fit ut nec ipse quidquam turpe admittas, nec de aliis temere suspiceris (nec enim is facile de alío malum suspi- mihi dicta qufficiant. Sequitur jam, út brevem að catur, qui non facile ad malum impellitur), hæc iuum, vel etiam meum, hunc populum orationen habeam. D IV. Vis nobis allata est, fratres et amici ; ve- stram enim fidem, si non eo tempore, nunc quidem Gen. xxvII, 28. as Levil. vılı, Levit. I, legislatoris et imperatoris partes expleret.▸ Coisl. 1. Deest in ed. retur. › fausæ dico, quominus illud fulciam. Ad marg. non sis, ne » etc. unus, Deest in editis. etiam legit Billius, quamvis edit. Par. habeat 1. 97 Exod. xvii, 12. (45) Αντι νομοθέτου καὶ στρατηγοῦ. & Qui (46) Καὶ τὸ μὲν γάρ. Ita Regg. bm et bu. In (47) "I'. Or. 1, Eva.. (48) Καταπολεμηθῇ. • Vinceretur, expugna- (49) Δοκώ. Nonnulli codices, δοκεῖ μοι. (50) Ηρεῖτο. « Elegerat. (51) Υποστηρίζειν ἕτοιμος. Billius, e at nibil (52) Τις ισχυρότερος. Reg. a, καὶ τό. (53) Υπεξίσταται. Reg. a, ἐξίσταται. (54) 'Αντικαθέζεσθαι. Reg. hu, ἀντικαθιστά (55) Ψυχὴν δέ. Reg. hu et Or. 1, ψυχὴ δέ. (56) Τὸ ἀρχαϊκόν. Coisl. 1, άρχικόν. (57) Πῶς οὐδὲ τοῦτο ἔδεισας. • Qui hoc veritus (58) Τῶν νῦν... καιρών. Coisl. 1, τῷ νῦν... καιρῷ. (59) Στενοτέρας τις. Sic duo Coisl., quoruin (60) Είτε φιλοτεχνίας. Sic Coisl. 1 et 3. Sic
PG 35:846(βραδὺ γὰρ εἰς ὑπόνοιαν κακοῦ τὸ πρὸς κακίαν δυσκίνητον·) ἐμοὶ δὲ καὶ δεύτερον πρὸς τὸν εἴτε σὸν εἴτε καὶ ἐμὸν λαὸν τοῦτον βραχέα διαλεχθῆναι. Δ. Τετυραννήμεθα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ὑμᾶς γὰρ, εἰ καὶ μὴ τότε, ἀλλὰ νῦν ἐπιβοησόμεθα· τετυραννήμεθα γήρᾳ πατρὸς καὶ φίλου, ἵνα μετρίως εἴπω, χρηστότητι. Καί μοι βοηθεῖτε, ὅστις ἂν οἷός τε ᾖ, καὶ δότε χεῖρα πιεζομένῳ, καὶ διελκομένῳ ὑπὸ πόθου καὶ πνεύματος· ὁ μὲν εἰσηγεῖται δρασμοὺς, καὶ ὄρη, καὶ ἐρημίας, καὶ ἡσυχίαν ψυχῆς καὶ σώματος, καὶ τὸν νοῦν εἰς ἑαυτὸν ἀναχωρῆσαι, καὶ συστραφῆναι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων, ὥστε ὁμιλεῖν ἀκηλιδώτως Θεῷ, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος αὐγαῖς καθαρῶς ἐναστράπτεσθαι, μηδενὸς ἐπιμιγνυμένου τῶν κάτω καὶ θολερῶν, μηδὲ τῷ θείῳ φωτὶ παρεμπίπτοντος, ἕως ἂν ἐπὶ τὴν πηγὴν ἔλθωμεν τῶν τῇδε ἀπαυγασμάτων, καὶ στῶμεν τοῦ πόθου καὶ τῆς ἐφέσεως, λυθέντων τῶν ἐσόπτρων τῇ ἀληθείᾳ. Βούλεται τὸ δὲ εἰς μέσον ἄγειν, καὶ καρποφορεῖν τῷ κοινῷ βούλεται, καὶ τοῦτο ὠφελεῖσθαι, τὸ ὠφελεῖν ἀλλήλους, καὶ δημοσιεύειν τὴν ἔλλαμψιν, καὶ προσάγειν Θεῷ λαὸν περιούσιον, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ἱεράτευμα, ἐν πλείοσι εἰκόνα κεκαθαρμένην.
ρών ; τὸν γὰρ Ναδάβ καὶ ᾿Αβιοὺδ ἐκὼν ὑπερβήσομαι, Α δέει τῆς βλασφημίας· καὶ Μωϋσῆς ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν Ἰησοῦν ἀναδείκνυσιν ἔτι ζῶν ἀντὶ νομοθέτου καὶ στρατηγοῦ (45), τοῖς ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ἐπειγομένοις ; Καὶ τὸ μὲν γὰρ (46) τοῦ Ἀαρὼν καὶ τοῦ ὰρ ὑποστηριζόντων τὰς χεῖρας Μωϋσέως ἐπὶ τοῦ ὄρους, ἵν' (47) ὁ ᾿Αμαληκ καταπολεμηθῇ (48) τῷ σταυρῷ, πόρρωθεν σκιαγραφουμένῳ καὶ τυπουμένῳ, δοκῶ (49) μοι παρήσειν ἑκών, ὡς οὐ σφόδρα οἰκεῖον ἡμῖν καὶ πρόσφορον· οὐ γὰρ συννομοθέτας ᾑρεῖτο (50) τούτους Μωϋσῆς, ἀλλ᾽ εὐχῆς βοηθούς, καὶ καμάτου χειρῶν ἐρείσματα. Γ. Σοὶ δὲ τί πάσχει ; τί κάμνει; Τὸ σῶμα ; Ὑπου στηρίζειν ἕτοιμος (51)· ἀλλὰ καὶ ὑπεστήριξα, καὶ ἐστηρίχθην, ὡς ὁ Ἰακὼβ ἐκεῖνος, πατρικαῖς εὐλο γίαις. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα; Τίς ἰσχυρότερος (52), καὶ θερμότερος, καὶ νῦν μάλιστα, ὅσῳ τὰ τῆς σαρκὸς ὑποβαίνει καὶ ὑπεξίσταται (53), ὥσπερ φωτί, τὸ ἀν- τιφράττον καὶ ἀντικείμενον, καὶ κωλύον τὴν λαμπη- δόνα ; Φιλεῖ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀντιπολεμεῖν ταῦτα ἀλ- λήλοις καὶ ἀντικαθέζεσθαι (54)· καὶ σῶμα μὲν εὐ- εκτεῖν, καμνούσης ψυχῆς, ψυχὴν δὲ (55) θάλλειν καὶ ἄνω βλέπειν, τῶν ἡδονῶν ὑποβαινουσῶν καὶ συναπο μαραινομένων τῷ σώματι. Σοῦ δὲ καὶ ἄλλως ἐθαύ μασα τὸ ἀρχαϊκὸν (56) καὶ γενναῖον, πῶς οὐδὲ τοῦτο Έδεισας (57), σφόδρα τῶν νῦν ὑπάρχον καιρῶν (58), μή σοι τὸ πνεῦμα πρόφασις νομισθῇ, καὶ σαρκικῶς ταῦτα λαμβάνειν δοκῶμεν τοῖς πολλοῖς, πνευματι- χῶς προσποιούμενοι. Ἐπειδὴ μέγα τὸ πρᾶγμα καὶ τυραννικὸν, καὶ θαυμασίαν οἵαν ἔχον ἀπόλαυσιν, οἱ πολλοὶ νομίζεσθαι πεποιήκασιν· κἂν ἔτι στενοτέρας τις (59) ἢ κατὰ ταύτην προστατῇ καὶ ἐξηγῆται ποί- μνης, καὶ πλέον φερούσης τῶν ἡδέων τὰ μοχθηρά. Τοῦτο μὲν δὴ τῆς σῆς εἴτε ἁπλότητος είτε φιλοτε κνίας (60), ὑφ᾽ ἧς οὔτε τι τῶν πονηρῶν, οὔτε αὐτὸς παραδέχῃ, οὔτε περὶ τῶν ἄλλων ῥᾳδίως ὑπολαμβά- νεις· (βραδὺ γὰρ εἰς ὑπόνοιαν κακοῦ τὸ πρὸς κα καν δυσκίνητον·) ἐμοὶ δὲ καὶ δεύτερον πρὸς τὸν εἴτε σὸν εἴτε καὶ ἐμὸν λαὸν τοῦτον βραχέα διαλεχθῆ ναι. Β Δ'. Τετυραννήμεθα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ὑμᾶς γὰρ, εἰ καὶ μὴ τότε, ἀλλὰ νῦν ἐπιβοησόμεθα· τετυ- 2. Τοῦ μὲν γὰρ τοῦ. τo σθαι. γρ. καὶ καθέζεσθαι. στενωτέρας τις. τις φιλο τεχνίας. 8:45 ORATIO XI. AD PATREM. - sid etiam et libamarum Aaronis filios sacerdotii oleu C . fuisse delibutos •* ! Nadab enim et Abiud s, ne quid mali ominis importet oratio, consulto præter- ibo. Moysem insuper, cum adhuc vitæ usura frue- retur, suo loco Jesum designasse, qui Judæis ad promissionis terram properantibus pro legislatore ac rei militaris præfecto esset? (Nam illud Aaronis atque Hur, qui Moysis manus in monte sur. fulciebant, ut per crucem tanto ante adumbratam; Amalec opprimeretur Amalec opprimeretur, non invitus prætermittam, velut nobis haudquaquam aptum atque appositum. Neque enim eos in legum institutione socios Moyses habebat, sed in orationis adjumentum, languentium- que manuum levamen asciscebat.) fil. Quid autem tibi condolet ? quid fatiscit ? An- ne corpus ? Paratus quidem ego ut illud fulciam ; imo jam fulcivi, atque ipse vicissim, non secus ac Jacob ille, paternis benedictionibus fultus suun " An spiritus ? Quis valentior, atque fervidior, 'bac præsertim ætate, qua carnis affectus subsidit, ce- diique, velut lumini, id quod objectu suo adversa- tur, splendorique impedimentum affert ? Hæc enim bellum inter se ut plurimum gerunt, castraque ex adverso habent: et corpus quidem ægrotante anima belle habet; anima autem floret, atque erectos in coelum oculos habet, cum voluptates decedunt, a: que una cum corpore marcescunt. Quin tuam quo- que veterem simplicitatem animique generositatem demirari mihi subiit, qui ne hoc quidem, quod bis temporibus admodum frequens est, providendunt tibi duxeris, ne spiritus, quo moveris, fucus quidant esse existimetur, ac nos plerique carnali modo hæc accipere videamur, tametsi spirituali accipere, prae nobis feramus. Quandoquidem multorum vitio fa- ctum est, ut hæc dignitas, ampla et regia, mirifica- que cujusdam voluptatis plena esse judicetur : quamlibet etiam angustiori, quam sit hic noster, gregi quispiam præsit, plusque molestiarum quand voluptatum afferenti. Ac de tua quidem sive animi simplicitate, sive paterna dilectione, qua fit ut nec ipse quidquam turpe admittas, nec de aliis temere suspiceris (nec enim is facile de alío malum suspi- mihi dicta qufficiant. Sequitur jam, út brevem að catur, qui non facile ad malum impellitur), hæc iuum, vel etiam meum, hunc populum orationen habeam. D IV. Vis nobis allata est, fratres et amici ; ve- stram enim fidem, si non eo tempore, nunc quidem Gen. xxvII, 28. as Levil. vılı, Levit. I, legislatoris et imperatoris partes expleret.▸ Coisl. 1. Deest in ed. retur. › fausæ dico, quominus illud fulciam. Ad marg. non sis, ne » etc. unus, Deest in editis. etiam legit Billius, quamvis edit. Par. habeat 1. 97 Exod. xvii, 12. (45) Αντι νομοθέτου καὶ στρατηγοῦ. & Qui (46) Καὶ τὸ μὲν γάρ. Ita Regg. bm et bu. In (47) "I'. Or. 1, Eva.. (48) Καταπολεμηθῇ. • Vinceretur, expugna- (49) Δοκώ. Nonnulli codices, δοκεῖ μοι. (50) Ηρεῖτο. « Elegerat. (51) Υποστηρίζειν ἕτοιμος. Billius, e at nibil (52) Τις ισχυρότερος. Reg. a, καὶ τό. (53) Υπεξίσταται. Reg. a, ἐξίσταται. (54) 'Αντικαθέζεσθαι. Reg. hu, ἀντικαθιστά (55) Ψυχὴν δέ. Reg. hu et Or. 1, ψυχὴ δέ. (56) Τὸ ἀρχαϊκόν. Coisl. 1, άρχικόν. (57) Πῶς οὐδὲ τοῦτο ἔδεισας. • Qui hoc veritus (58) Τῶν νῦν... καιρών. Coisl. 1, τῷ νῦν... καιρῷ. (59) Στενοτέρας τις. Sic duo Coisl., quoruin (60) Είτε φιλοτεχνίας. Sic Coisl. 1 et 3. Sic
PG 35:847Κρεῖσσον γὰρ εἶναι καὶ πλεῖον, ὥσπερ φυτοῦ παράδεισον, καὶ ἀστέρος ἑνὸς οὐρανὸν ὅλον σὺν τοῖς ἑαυτοῦ κάλλεσι, καὶ μέλους σῶμα, οὕτω καὶ Θεῷ κατορθοῦντος ἑνὸς ὅλην Ἐκκλησίαν κατηρτισμένην· καὶ χρῆναι μὴ τὸ ἑαυτοῦ μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ἄλλων. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς οὕτως, ᾧ μένειν ἐξὸν ἐπὶ τῆς ἰδίας τιμῆς καὶ θεότητος, οὐ μόνον ἐκένωσεν ἑαυτὸν μέχρι τῆς τοῦ δούλου μορφῆς, ἀλλὰ καὶ σταυρὸν ὑπέμεινεν αἰσχύνης καταφρονήσας, ἵν’ ἐν τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσιν ἀναλώσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀποκτείνῃ τῷ θανάτῳ τὸν θάνατον. Ἐκεῖνα μὲν δὴ τῆς ἐπιθυμίας τὰ πλάσματα, ταῦτα δὲ τοῦ Πνεύματος τὰ διδάγματα. Μέσος δὲ ὢν πόθου καὶ πνεύματος, καὶ οὐκ ἔχων τίνι τὸ πλέον χαρίσομαι, ὅ μοι δοκῶ κάλλιστον εὑρηκέναι καὶ ἀσφαλέστατον, κοινώσομαι καὶ ὑμῖν, ἵνα μοι συνδοκιμάσητε καὶ συλλάβησθε τοῦ βουλεύματος. Ε. Ἔδοξέ μοι κράτιστον εἶναι καὶ ἀκινδυνότατον, μέσην τινὰ τραπέσθαι τοῦ πόθου καὶ τῆς δειλίας, καὶ τὸ μὲν τῇ ἐπιθυμίᾳ δοῦναι, τὸ δὲ τῷ πνεύματι·
Α ραννήμεθα γήρα πατρὸς καὶ φίλου (61), ἵνα μετρίως εἴπω, χρηστότητι. Καί μοι βοηθεῖτε, ὅστις ἂν οἷός το ᾖ, καὶ δότε χεῖρα πιεζομένῳ, καὶ διελκομένῳ ὑπὸ πόθου καὶ πνεύματος· ὁ μὲν εἰσηγεῖται δρασμούς, καὶ ὄρη, καὶ ἐρημίας, καὶ ἡσυχίαν ψυχῆς καὶ σώμα τος, καὶ τὸν νοῦν εἰς ἑαυτὸν ἀναχωρῆσαι, καὶ συ στραφῆναι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων, ὥστε ὁμιλεῖν ἀκηλι δώτως Θεῷ, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος αὐγαῖς καθαρῶς ένα στράπτεσθαι, μηδενὸς ἐπιμιγνυμένου τῶν κάτω καὶ θολερῶν, μηδὲ τῷ θείῳ φωτ! παρεμπίπτοντος, ἕως ἂν ἐπὶ τὴν πηγὴν ἔλθωμεν τῶν τῇδε ἀπαυγασμά των, καὶ στῶμεν τοῦ πόθου καὶ τῆς ἐφέσεως, λυθέν των τῶν ἐσόπτρων τῇ ἀληθείᾳ. Βούλεται (62) τὸ δὲ εἰς μέσον ἄγειν, καὶ καρποφορεῖν τῷ κοινῷ βούλεται, καὶ τοῦτο ὠφελεῖσθαι, τὸ ὠφελεῖν ἀλλήλους, καὶ δη- μοσιεύειν τὴν ἔλλαμψιν, καὶ προσάγειν Θεῷ λαὸν πε- ριούσιον, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ἱεράτευμα, ἐν πλείοσι εἰκόνα κεκαθαρμένην. Κρεῖσσον γὰρ εἶναι καὶ πλεῖον, ὥσπερ φυτοῦ παράδεισον, καὶ ἀστέρος ἑνὸς οὐρανὸν ὅλον σὺν τοῖς ἑαυτοῦ κάλλεσι, καὶ μέ λους σῶμα, οὕτω καὶ Θεῷ κατορθοῦντος ἑνὸς ὅλην Ἐκκλησίαν κατηρτισμένην· καὶ χρῆναι μὴ τὸ ἑαυ τοῦ μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ἄλλων. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς οὕτως, ᾧ μένειν ἐξὸν ἐπὶ τῆς ἰδίας τιμῆς καὶ θεότητος, οὐ μόνον εκένωσεν ἑαυτὸν μέχρι τῆς τοῦ δούλου μορφῆς, ἀλλὰ καὶ σταυρὸν ὑπέμεινεν αἰτ σχύνης καταφρονήσας, ἵν᾿ ἐν τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσιν ἀναλώσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀποκτείνῃ τῷ θανάτῳ τὸν θάνατον. Ἐκεῖνα μὲν δὴ τῆς ἐπιθυμίας τὰ πλά σματα (63), ταῦτα δὲ τοῦ Πνεύματος τὰ διδάγματα. Μέσος δὲ ὢν πόθου καὶ πνεύματος, καὶ οὐκ ἔχων τίνε τὸ πλέον χαρίσομαι (64), δ μοι δοκῶ κάλλιστον εὑρτ κέναι καὶ ἀσφαλέστατον, κοινώσομαι καὶ ὑμῖν, ἵνα μοι συνδοκιμάσητε καὶ συλλάβησθε (65) τοῦ βουλεύ τὸν φίλον λέγειν οἶμαι, τὸν Βασίλειον χειροτονήσαντα • ματος. Ε'. Εδοξέ μοι κράτιστον εἶναι καὶ ἀκινδυνότατον, μέσην τινὰ τραπέσθαι τοῦ πόθου καὶ τῆς δειλίας, καὶ τὸ μὲν τῇ ἐπιθυμίᾳ δοῦναι, τὸ δὲ τῷ πνεύματι· τοῦ το δὲ ἂν γενέσθαι, μήτε πάντῃ φυγόντος τὴν λειτουρ γίαν, ὥστε ἀθετῆσαι τὴν χάριν, ἐπισφαλὲς γὰρ, μή τε μεῖζον ἢ κατ' ἐμαυτὸν ἀραμένου (66) φορτίον, βα- ρύ γάρ· καὶ τὸ μὲν κεφαλῆς ἄλλου (67), τὸ δὲ δυνά- μεως· μᾶλλον δὲ ἀπονοίας ἀμφότερα. Εὐσεβείας δὲ εἶναι ἅμα καὶ ἀσφαλείας (68) μετρῆσαι τῇ δυνάμει τὴν λειτουργίαν· καὶ ὥσπερ τροφῆς τὴν μὲν κατὰ δύο να μιν προσίεσθαι, τὴν δὲ ὑπὲρ δύναμιν ἀποπέμψα- σθαι· οὕτω γὰρ (69) σώματι μὲν εὐεξίαν παραγί βητε. « S. GREGORII THEOLOGI certe implorabo ; vim, inquam, nobis attulit, tum patris senectus, tum amici, ut leniter dicam, beni- guitas. Ac mihi, quæso, pro vestra quisque facul- tate, opem adferte, ac manum porrigite oppresso, atque a cupiditate et spiritu varie distracto. Illa fugam, et montes, et solitudines, et corporis atque animi quietem, mentique in seipsam seces - sionem, et a sensibus collectionem suadet, ut omni- 'bus maculis vacuus consuetudinem cum Deo ha- beam, Spiritusque splendore pure collustrer, nulla scilicet terrena et turbida re se admiscente, atque in lumen divinum incidente, quousque ad ipsum tandem radiorum hujus vitæ fontem perveniamus, ac depulsis a veritate speculis, desiderio nostro ci- piditatique finem imponamus. Hic contra, hortatur `ut in medium prodeam, publicæque utilita:i consu- lam, atque alios juvando meipsum juvem, divinum- que splendorem in publicum proferam, et ad Deum adducam eximium populum, gentem sanctam, re- gale sacerdotium ", atque imaginem in pluribus perpurgatam. Ut enim hortus præstantior est quam stirps una, et cœlum universum cum suis ornamen- tis, quam unica stella, et corpus quam unicum membrum ; ita apud Deum præstabiliorem esse istam Ecclesiam recte compositam, uno homine, qui officio suo probe fungitur: atque etiam opor- tere, non sua quemque duntaxat commoda spectare, sed et aliorum rationem habere. Nam ipse quoque Christus, cui cum in suo honore ac deitate manere B iceret, non solum usque ad servi formam seipsum c exinanivit ', sed etiam, contempla ignominia, crucis supplicium subiit, ut per ea quæ perferebat, pec- catum deleret, ac morte sua mortem de medio tol- leret *. Illa cupiditatis figmenta sunt, hæc Spiritus documenta. Porro inter cupiditatem spiritumque constitutus, atque addubitans utri potius favere debeam, quod mihi optimum tutissimumque reperisse videor, vobis exponam, ut id quale sit, mecum expendatis, meumque consilium simul adjuvetis V. Mihi igitur optimum atque a periculo remotis - simum visum est, medium quoddam iter, cupidita- tem inter et timorem sequi, ac partim cupiditati partim spiritui satisfacere. Id autem sic fieri posse, si nec sacrum munus omnino defugiam, ne, quod periculosum est, gratiam rejiciam : nec rursus, quod molestum et acerbum est, graviorem quam vires ferant, sarcinam humeris tollam. Illud enim D alterius capitis esse, hoc aliarum virium : ino utrumque animi parum sani. Pii autem viri, simulque securitati suæ consulentis esse, functio- nem sacram viribus metiri; ut scilicet, tanquam in " • Petr. 11, 9. Philipp. x1, 7. • Hebr. XII, 2. Amicum, ut arbitror, appellat Basilium, qui ipsi ad episcopatum manus imposuerat.› luctationes. Mihique ad ineundum consilium opem fera- tis. > Billius : « exploretis. » • imbecilli capitis. Billius, e tranquillitati consulentis. (61) Καὶ φίλου. Basilium intelligit. Unde Schol. (62) Βούλεται. Sic plerique codices. Deest in edit. (63) Πλάσματα. Herv. παλαίσματα, « artificiose (64) Χαρίσομαι. Reg. bm et Or. 1, χαρίσωμα:. (65) Συλλάβησθε, etc. Reg. a, Coisl. 1, συλλά (66) 'Αραμένου. Οr. 1, ἀραμένῳ. (67) Κεφαλῆς άλλου. Coinbef. κεφαλῆς φαύλου, (68) Ασφαλείας. • Tuto ac caule incedentis. (69) Γάρ. Deest in duobus Regg.
PG 35:848τοῦτο δὲ ἂν γενέσθαι, μήτε πάντῃ φυγόντος τὴν λειτουργίαν, ὥστε ἀθετῆσαι τὴν χάριν, ἐπισφαλὲς γὰρ, μήτε μεῖζον ἢ κατ’ ἐμαυτὸν ἀραμένου φορτίον, βαρὺ γάρ· καὶ τὸ μὲν κεφαλῆς ἄλλου, τὸ δὲ δυνάμεως· μᾶλλον δὲ ἀπονοίας ἀμφότερα. Εὐσεβείας δὲ εἶναι ἅμα καὶ ἀσφαλείας μετρῆσαι τῇ δυνάμει τὴν λειτουργίαν· καὶ ὥσπερ τροφῆς τὴν μὲν κατὰ δύναμιν προσίεσθαι, τὴν δὲ ὑπὲρ δύναμιν ἀποπέμψασθαι· οὕτω γὰρ σώματι μὲν εὐεξίαν παραγίνεσθαι, ψυχῇ δὲ ἀσφάλειαν τῷ μετριάζειν ἐν ἀμφοτέροις. Διὰ τοῦτο νῦν μὲν δέχομαι τῷ καλῷ πατρὶ συνδιαφέρειν τὴν ἐπιμέλειαν, ὥσπερ ἀετῷ μεγάλῳ καὶ ὑψιπέτῃ νεοσσὸς οὐκ ἄχρηστος ἐγγύθεν συμπαριπτάμενος· μετὰ δὲ τοῦτο δώσω τῷ Πνεύματι τὴν ἐμὴν πτέρυγα φέρειν ᾗ βούλεται, καὶ ὡς βούλεται· καὶ οὐδεὶς ὁ βιασόμενος, οὐδὲ ἀπάξων ἑτέρωθι, μετὰ τούτου βουλευόμενον. Ἡδὺ μὲν γὰρ πατρὸς πόνοι κληρονομούμενοι, καὶ τὸ συνηθέστερον ποίμνιον τοῦ ξένου καὶ ἀλλοτρίου· προσθείην δ’ ἂν, ὅτι καὶ Θεῷ τιμιώτερον, εἰ μή με ἀπατᾷ τὸ φίλτρον, καὶ κλέπτει τὴν αἴσθησιν ἡ συνήθεια· οὔπω δὲ χρησιμώτερον τοῦ ἑκόντας ἑκόντων ἄρχειν, οὐδὲ ἀσφαλέστερον·
Α ραννήμεθα γήρα πατρὸς καὶ φίλου (61), ἵνα μετρίως εἴπω, χρηστότητι. Καί μοι βοηθεῖτε, ὅστις ἂν οἷός το ᾖ, καὶ δότε χεῖρα πιεζομένῳ, καὶ διελκομένῳ ὑπὸ πόθου καὶ πνεύματος· ὁ μὲν εἰσηγεῖται δρασμούς, καὶ ὄρη, καὶ ἐρημίας, καὶ ἡσυχίαν ψυχῆς καὶ σώμα τος, καὶ τὸν νοῦν εἰς ἑαυτὸν ἀναχωρῆσαι, καὶ συ στραφῆναι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων, ὥστε ὁμιλεῖν ἀκηλι δώτως Θεῷ, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος αὐγαῖς καθαρῶς ένα στράπτεσθαι, μηδενὸς ἐπιμιγνυμένου τῶν κάτω καὶ θολερῶν, μηδὲ τῷ θείῳ φωτ! παρεμπίπτοντος, ἕως ἂν ἐπὶ τὴν πηγὴν ἔλθωμεν τῶν τῇδε ἀπαυγασμά των, καὶ στῶμεν τοῦ πόθου καὶ τῆς ἐφέσεως, λυθέν των τῶν ἐσόπτρων τῇ ἀληθείᾳ. Βούλεται (62) τὸ δὲ εἰς μέσον ἄγειν, καὶ καρποφορεῖν τῷ κοινῷ βούλεται, καὶ τοῦτο ὠφελεῖσθαι, τὸ ὠφελεῖν ἀλλήλους, καὶ δη- μοσιεύειν τὴν ἔλλαμψιν, καὶ προσάγειν Θεῷ λαὸν πε- ριούσιον, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ἱεράτευμα, ἐν πλείοσι εἰκόνα κεκαθαρμένην. Κρεῖσσον γὰρ εἶναι καὶ πλεῖον, ὥσπερ φυτοῦ παράδεισον, καὶ ἀστέρος ἑνὸς οὐρανὸν ὅλον σὺν τοῖς ἑαυτοῦ κάλλεσι, καὶ μέ λους σῶμα, οὕτω καὶ Θεῷ κατορθοῦντος ἑνὸς ὅλην Ἐκκλησίαν κατηρτισμένην· καὶ χρῆναι μὴ τὸ ἑαυ τοῦ μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ἄλλων. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς οὕτως, ᾧ μένειν ἐξὸν ἐπὶ τῆς ἰδίας τιμῆς καὶ θεότητος, οὐ μόνον εκένωσεν ἑαυτὸν μέχρι τῆς τοῦ δούλου μορφῆς, ἀλλὰ καὶ σταυρὸν ὑπέμεινεν αἰτ σχύνης καταφρονήσας, ἵν᾿ ἐν τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσιν ἀναλώσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀποκτείνῃ τῷ θανάτῳ τὸν θάνατον. Ἐκεῖνα μὲν δὴ τῆς ἐπιθυμίας τὰ πλά σματα (63), ταῦτα δὲ τοῦ Πνεύματος τὰ διδάγματα. Μέσος δὲ ὢν πόθου καὶ πνεύματος, καὶ οὐκ ἔχων τίνε τὸ πλέον χαρίσομαι (64), δ μοι δοκῶ κάλλιστον εὑρτ κέναι καὶ ἀσφαλέστατον, κοινώσομαι καὶ ὑμῖν, ἵνα μοι συνδοκιμάσητε καὶ συλλάβησθε (65) τοῦ βουλεύ τὸν φίλον λέγειν οἶμαι, τὸν Βασίλειον χειροτονήσαντα • ματος. Ε'. Εδοξέ μοι κράτιστον εἶναι καὶ ἀκινδυνότατον, μέσην τινὰ τραπέσθαι τοῦ πόθου καὶ τῆς δειλίας, καὶ τὸ μὲν τῇ ἐπιθυμίᾳ δοῦναι, τὸ δὲ τῷ πνεύματι· τοῦ το δὲ ἂν γενέσθαι, μήτε πάντῃ φυγόντος τὴν λειτουρ γίαν, ὥστε ἀθετῆσαι τὴν χάριν, ἐπισφαλὲς γὰρ, μή τε μεῖζον ἢ κατ' ἐμαυτὸν ἀραμένου (66) φορτίον, βα- ρύ γάρ· καὶ τὸ μὲν κεφαλῆς ἄλλου (67), τὸ δὲ δυνά- μεως· μᾶλλον δὲ ἀπονοίας ἀμφότερα. Εὐσεβείας δὲ εἶναι ἅμα καὶ ἀσφαλείας (68) μετρῆσαι τῇ δυνάμει τὴν λειτουργίαν· καὶ ὥσπερ τροφῆς τὴν μὲν κατὰ δύο να μιν προσίεσθαι, τὴν δὲ ὑπὲρ δύναμιν ἀποπέμψα- σθαι· οὕτω γὰρ (69) σώματι μὲν εὐεξίαν παραγί βητε. « S. GREGORII THEOLOGI certe implorabo ; vim, inquam, nobis attulit, tum patris senectus, tum amici, ut leniter dicam, beni- guitas. Ac mihi, quæso, pro vestra quisque facul- tate, opem adferte, ac manum porrigite oppresso, atque a cupiditate et spiritu varie distracto. Illa fugam, et montes, et solitudines, et corporis atque animi quietem, mentique in seipsam seces - sionem, et a sensibus collectionem suadet, ut omni- 'bus maculis vacuus consuetudinem cum Deo ha- beam, Spiritusque splendore pure collustrer, nulla scilicet terrena et turbida re se admiscente, atque in lumen divinum incidente, quousque ad ipsum tandem radiorum hujus vitæ fontem perveniamus, ac depulsis a veritate speculis, desiderio nostro ci- piditatique finem imponamus. Hic contra, hortatur `ut in medium prodeam, publicæque utilita:i consu- lam, atque alios juvando meipsum juvem, divinum- que splendorem in publicum proferam, et ad Deum adducam eximium populum, gentem sanctam, re- gale sacerdotium ", atque imaginem in pluribus perpurgatam. Ut enim hortus præstantior est quam stirps una, et cœlum universum cum suis ornamen- tis, quam unica stella, et corpus quam unicum membrum ; ita apud Deum præstabiliorem esse istam Ecclesiam recte compositam, uno homine, qui officio suo probe fungitur: atque etiam opor- tere, non sua quemque duntaxat commoda spectare, sed et aliorum rationem habere. Nam ipse quoque Christus, cui cum in suo honore ac deitate manere B iceret, non solum usque ad servi formam seipsum c exinanivit ', sed etiam, contempla ignominia, crucis supplicium subiit, ut per ea quæ perferebat, pec- catum deleret, ac morte sua mortem de medio tol- leret *. Illa cupiditatis figmenta sunt, hæc Spiritus documenta. Porro inter cupiditatem spiritumque constitutus, atque addubitans utri potius favere debeam, quod mihi optimum tutissimumque reperisse videor, vobis exponam, ut id quale sit, mecum expendatis, meumque consilium simul adjuvetis V. Mihi igitur optimum atque a periculo remotis - simum visum est, medium quoddam iter, cupidita- tem inter et timorem sequi, ac partim cupiditati partim spiritui satisfacere. Id autem sic fieri posse, si nec sacrum munus omnino defugiam, ne, quod periculosum est, gratiam rejiciam : nec rursus, quod molestum et acerbum est, graviorem quam vires ferant, sarcinam humeris tollam. Illud enim D alterius capitis esse, hoc aliarum virium : ino utrumque animi parum sani. Pii autem viri, simulque securitati suæ consulentis esse, functio- nem sacram viribus metiri; ut scilicet, tanquam in " • Petr. 11, 9. Philipp. x1, 7. • Hebr. XII, 2. Amicum, ut arbitror, appellat Basilium, qui ipsi ad episcopatum manus imposuerat.› luctationes. Mihique ad ineundum consilium opem fera- tis. > Billius : « exploretis. » • imbecilli capitis. Billius, e tranquillitati consulentis. (61) Καὶ φίλου. Basilium intelligit. Unde Schol. (62) Βούλεται. Sic plerique codices. Deest in edit. (63) Πλάσματα. Herv. παλαίσματα, « artificiose (64) Χαρίσομαι. Reg. bm et Or. 1, χαρίσωμα:. (65) Συλλάβησθε, etc. Reg. a, Coisl. 1, συλλά (66) 'Αραμένου. Οr. 1, ἀραμένῳ. (67) Κεφαλῆς άλλου. Coinbef. κεφαλῆς φαύλου, (68) Ασφαλείας. • Tuto ac caule incedentis. (69) Γάρ. Deest in duobus Regg.
PG 35:849ἐπειδὴ μὴ πρὸς βίαν ἄγειν τοῦ ἡμετέρου νόμου, μηδὲ ἀναγκαστῶς, ἀλλ’ ἑκουσίως. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδ’ ἂν ἄλλην ἀρχὴν συστήσειεν, ἐπειδὴ φιλεῖ τὸ βίᾳ κρατούμενον ἐλευθεριάζειν ποτὲ καιροῦ λαβόμενον· τὴν δὲ ἡμετέραν οὐκ ἀρχὴν, ἀλλὰ παιδαγωγίαν, καὶ πάντων μάλιστα συντηρεῖ τὸ ἑκούσιον. Βουλομένων γὰρ, οὐ τυραννουμένων, τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον. Ϛ. Οὗτος ὁ παρ’ ἐμοῦ λόγος ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ἁπλῶς τε καὶ μετὰ πάσης εὐνοίας εἰρημένος, καὶ τοῦτο τὸ τῆς ἐμῆς διανοίας μυστήριον. Νικώῃ δὲ ὅ τι ἂν καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν μέλλῃ συνοίσειν, τοῦ Πνεύματος ἄγοντος τὰ ἡμέτερα (πάλιν γὰρ εἰς ταυτὸν ὁ λόγος ἀνέρχεται), ᾧ δεδώκαμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ τὴν χρισθεῖσαν κεφαλὴν τῷ ἐλαίῳ τῆς τελειώσεως ἐν Πατρὶ παντοκράτορι, καὶ τῷ μονογενεῖ Λόγῳ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ Θεῷ. Μέχρι γὰρ τίνος τῷ μοδίῳ τὸν λύχνον περικαλύψομεν, καὶ φθονήσομεν τοῖς ἄλλοις τῆς τελείας θειότητος, δέον ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἤδη τιθέναι καὶ λάμπειν πάσαις Ἐκκλησίαις τε καὶ ψυχαῖς, καὶ παντὶ τῷ τῆς οἰκουμένης πληρώματι, μηκέτι εἰκαζόμενον, μηδὲ τῇ διανοίᾳ σκιαγραφούμενον, ἀλλὰ καὶ φανερῶς ἐκλαλούμενον;
κεσθαι, ψυχῇ δὲ ἀσφάλειαν (70) τῷ μετριάζειν ἐν Λ ἀμφοτέροις. Διὰ τοῦτο νῦν μὲν δέχομαι τῷ καλῷ πα τρί συνδιαφέρειν τὴν ἐπιμέλειαν, ὥσπερ ἀετῷ μεγά λῳ καὶ ὑψιπέτῃ (71) νεοσσὸς οὐκ ἄχρηστος (72) έγ γύθεν συμπαριπτάμενος· μετὰ δὲ τοῦτο δώσω τῷ Πνεύματι τὴν ἐμὴν πτέρυγα φέρειν ή βούλεται, καὶ ὡς βούλεται· καὶ οὐδεὶς ὁ βιασόμενος, οὐδὲ ἀπάξων ἑτέρωθι, μετὰ τούτου βουλευόμενον. Ηοὺ μὲν γὰρ πατρὸς πόνοι κληρονομούμενοι, καὶ τὸ συνηθέστερον ποίμνιον τοῦ ξένου καὶ ἀλλοτρίου· προσθείην δ' ἂν, ὅτι καὶ Θεῷ τιμιώτερον, εἰ μή με ἀπατᾷ τὸ φίλτρον, καὶ κλέπτει τὴν αἴσθησιν ἡ συνήθεια· οὔπω δὲ (73) χρησιμώτερον τοῦ ἑκόντας ἑκόντων ἄρχειν, οὐδὲ ἀσφαλέστερον· ἐπειδὴ μὴ πρὸς βίαν ἄγειν τοῦ ἡμετέ του νόμου (74), μηδὲ ἀναγκαστῶς, ἀλλ᾽ ἑκουσίως. Τοῦτο μὲν γὰρ (75) οὐδ' ἂν ἄλλην ἀρχὴν συστήσειεν, Β ἐπειδὴ φιλεῖ τὸ βίᾳ κρατούμενον ἐλευθεριάζειν που τὲ (76) καιροῦ λαβόμενον· τὴν δὲ ἡμετέραν οὐκ ἀρ- χήν, ἀλλὰ παιδαγωγίαν, καὶ πάντων (77) μάλιστα συντηρεῖ τὸ ἑκούσιον. Βουλομένων γάρ, οὐ τυραννου- μένων, τὸ τῆς εὐσεβείας (78) μυστήριον. Γ'. Οὗτος ὁ παρ' ἐμοῦ λόγος ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ἁπλῶς τε (79) καὶ μετὰ πάσης εὐνοίας εἰρημένος, καὶ τοῦ το τὸ τῆς ἐμῆς διανοίας μυστήριον. Νικώῃ δὲ ὅ τι ἂν καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν μέλλῃ συνοίσειν, τοῦ Πνεύματος ἄγοντος τὰ ἡμέτερα (πάλιν γὰρ εἰς ταυτὸν ὁ λόγος ἀνέρχεται [80]), ᾧ δεδώκαμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ τὴν χρισθεῖσαν κεφαλὴν τῷ ἐλαίῳ τῆς τελειώσεως ἐν Πa- το παντοκράτορι, καὶ τῷ μονογενεῖ Λόγῳ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ Θεῷ. Μέχρι γὰρ τίνος τῷ μοδίῳ τὸν λύχνον περικαλύψομεν (81), καὶ φθονήσομεν τοῖς · ἄλλοις τῆς τελείας θειότητος, δέον ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἤδη τιθέναι καὶ λάμπειν πάσαις Εκκλησίαις τε καὶ ψυχαῖς, καὶ παντὶ τῷ τῆς οἰκουμένης (82) πληρώμα- τι, μηκέτι εἰκαζόμενον, μηδὲ τῇ διανοία σκιαγρα φούμενον, ἀλλὰ καὶ φανερῶς ἐκλαλούμενον; "Ηπερ δὴ τελεωτάτη τῆς θεολογίας ἀπόδειξις τοῖς ταύτης ἠξιωμένοις τῆς χάριτος ἐν αὐτῷ Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα, τιμή, κράτος εἰς τοὺς αἰῶν νας. Αμήν. ἀσφάλεια, ο σωτηρίας, « ψωμεν καὶ φθονήσωμεν. θεία λόγια, • Τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Θεοῦ Λόγου καλοῦμεν οἰκονομίαν, • ORATIO XII. AD PATREM. cibis, eam admittamus, cui pares esse possumus, cam autem, quæ vires nostras superat, repudie- mus. Sic enim fore, ut et corpori sanitas, et animæ tranquillitas constet, si in utrisque me- diocritas teneatur. Ac proinde nunc quidem cum præclaro parente curam hanc suscipere non recuso, velut magnæ aquilæ et altissime volanti pullus non inutilis e propinquo advolans. Postea vero pennam meam Spiritui, quo volet, et quoquo modo volet, ferendam dabo: nec quisquam erit, qui me cogere, aut aliorsum traducere possit, cum eo consultan-. tein. Nam etsi paternis laboribus succedere dulce sit, ac noto et familiari gregi præesse jucundius, quam externo et alieno; addam etiam Deo charius, nisi me fallit amor, et sensum surripit consuetudo ;. non tamen conducibilius est, nec tutius, quam ut c non dicam imperium, sed magisterium, quod nulla re tium enim, non coactorum, pietatis sacramentum est. securitas. est, volentibus præesse, nec tutius. vi duci vult lex nostra, coacteque ac non sponte gubernari. Alludit Gregorius ad hæc verba Petr. v, 2, ‹ Pascite, qui in vobis est, gregem Dei, provi- dentes non coacle, sed spontanee. modo ne alia quidem imperia contineri ac conser- vari possunt, quod ita natura comparatum sit, ut quidquid vi tenetur, arrepta occasione statim se in libertatem asserat. › Coisl. et 2, Or. 1, salutis mysterium. volentes volentibus præsint. Quandoquidem legis. nostrae non est, vi et coacte, sed sponte gubernari. Hoc enim ne aliud quidem imperium continere pos- sit, quandoquidem quod vi cogitur, oblata occasio- ne, ad libertatem redire consuevit, nedum nostrum, æque ac voluntatis libertate conservatur. Volen- VI. Haec habui, viri Nazianzeni, quæ simplici animo benevolentiæque pleno ad vos dicerem; at- que hoc est animi mei arcanum. Vincat autem ve. lin, quod vobis mihique profuturum est, Spiritu nimirum res nostras moderante (nam eodem rursus ascendit oratio), cui nos ipsos dono dedimus, et. caput sacrae initiationis oleo perfusum, in Patre omnipotente, et Filio unigenito, et Spiritu sancto ac Deo. Quousque enim lucernam molio contege mus, ac plenam numerisque absolutam divinitatem aliis invidebimus, cum jam supra candelabrum col- locanda sit, ut cunctis ille Ecclesiis et animis, ac denique universo orbi luceat, non jam imagine qua- dam notatus, ac cogitatione adumbratus, sed plane aperteque prædicatus ? Quod quidem perfectissi- mum theologiæ argumentum est, apud eos utique, qui hanc gratiam consecuti sunt in eodem Christo Jesu Domino nostro, cui gloria, honor et imperium. ip sacula saeculorum. Amen. universo Ecclesiæ cœtui. Quæ quidem theolo- giæ, deitatis nimirum doctrinae ac trinitatis, abso- lutissima professio est. Apud Graecos, sacra Scriptura, nuncupatur . theologia ; ; et • theologi, dicuntur, qui huic incumbunt studio, nempe qui vel scripto vel sermone ‹ divinitatis doctrinam » prosequuntur. Hinc Gregorius, solus ex Patribus, Theologus, est appellatus, quod nullus hanc materiam sublimiori et graviori stylo pertractarit. Itaque qui‹ de Christi divinitate › sermonem instituit, is in theologia versari, dici- tur. Si autem de Christi humanitate et incarna- tione, sermo fiat, c ceconomia » appellatur. Incarnationem Dei, economiam Verbi appellamus. » (70) Ασφάλειαν. Reg. a, tres Colb. et Coisl. 1, (71) Υψιπέτη. Reg. a et Or. 2, ὑψιπετεῖ. (72) Οὐκ ἄχρηστος. Billius, e non incommodus. (73) Ούπω δέ, etc. . Non tamen conducibilius (74) Τοῦ ἡμετέρου νόμου. Billius, c neminem (75) Τοῦτο μὲν γάρ, etc. Billius, c hoc enim (76) Ποτέ. Sic Coisl. 1. Deest in editis. (77) Καὶ πάντων. Coisl. 1, 8 καὶ πάντων. (78) Εὐσεβείας. Regg. a, lu, quatuor Colb. (79) 'Απλώς. Coisl. 1, ἁπλοῦς. (80) Ανέρχεται. Coisl. 1, επανέρχεται. (81) Περικαλύψομεν, etc. Reg. bu, περικαλύ (82) Τῆς οἰκουμένης. Coisl. 1 addit Ἐκκλησίας,
PG 35:850Ἥπερ δὴ τελεωτάτη τῆς θεολογίας ἀπόδειξις τοῖς ταύτης ἠξιωμένοις τῆς χάριτος ἐν αὐτῷ Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα, τιμὴ, κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
κεσθαι, ψυχῇ δὲ ἀσφάλειαν (70) τῷ μετριάζειν ἐν Λ ἀμφοτέροις. Διὰ τοῦτο νῦν μὲν δέχομαι τῷ καλῷ πα τρί συνδιαφέρειν τὴν ἐπιμέλειαν, ὥσπερ ἀετῷ μεγά λῳ καὶ ὑψιπέτῃ (71) νεοσσὸς οὐκ ἄχρηστος (72) έγ γύθεν συμπαριπτάμενος· μετὰ δὲ τοῦτο δώσω τῷ Πνεύματι τὴν ἐμὴν πτέρυγα φέρειν ή βούλεται, καὶ ὡς βούλεται· καὶ οὐδεὶς ὁ βιασόμενος, οὐδὲ ἀπάξων ἑτέρωθι, μετὰ τούτου βουλευόμενον. Ηοὺ μὲν γὰρ πατρὸς πόνοι κληρονομούμενοι, καὶ τὸ συνηθέστερον ποίμνιον τοῦ ξένου καὶ ἀλλοτρίου· προσθείην δ' ἂν, ὅτι καὶ Θεῷ τιμιώτερον, εἰ μή με ἀπατᾷ τὸ φίλτρον, καὶ κλέπτει τὴν αἴσθησιν ἡ συνήθεια· οὔπω δὲ (73) χρησιμώτερον τοῦ ἑκόντας ἑκόντων ἄρχειν, οὐδὲ ἀσφαλέστερον· ἐπειδὴ μὴ πρὸς βίαν ἄγειν τοῦ ἡμετέ του νόμου (74), μηδὲ ἀναγκαστῶς, ἀλλ᾽ ἑκουσίως. Τοῦτο μὲν γὰρ (75) οὐδ' ἂν ἄλλην ἀρχὴν συστήσειεν, Β ἐπειδὴ φιλεῖ τὸ βίᾳ κρατούμενον ἐλευθεριάζειν που τὲ (76) καιροῦ λαβόμενον· τὴν δὲ ἡμετέραν οὐκ ἀρ- χήν, ἀλλὰ παιδαγωγίαν, καὶ πάντων (77) μάλιστα συντηρεῖ τὸ ἑκούσιον. Βουλομένων γάρ, οὐ τυραννου- μένων, τὸ τῆς εὐσεβείας (78) μυστήριον. Γ'. Οὗτος ὁ παρ' ἐμοῦ λόγος ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ἁπλῶς τε (79) καὶ μετὰ πάσης εὐνοίας εἰρημένος, καὶ τοῦ το τὸ τῆς ἐμῆς διανοίας μυστήριον. Νικώῃ δὲ ὅ τι ἂν καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν μέλλῃ συνοίσειν, τοῦ Πνεύματος ἄγοντος τὰ ἡμέτερα (πάλιν γὰρ εἰς ταυτὸν ὁ λόγος ἀνέρχεται [80]), ᾧ δεδώκαμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ τὴν χρισθεῖσαν κεφαλὴν τῷ ἐλαίῳ τῆς τελειώσεως ἐν Πa- το παντοκράτορι, καὶ τῷ μονογενεῖ Λόγῳ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ Θεῷ. Μέχρι γὰρ τίνος τῷ μοδίῳ τὸν λύχνον περικαλύψομεν (81), καὶ φθονήσομεν τοῖς · ἄλλοις τῆς τελείας θειότητος, δέον ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἤδη τιθέναι καὶ λάμπειν πάσαις Εκκλησίαις τε καὶ ψυχαῖς, καὶ παντὶ τῷ τῆς οἰκουμένης (82) πληρώμα- τι, μηκέτι εἰκαζόμενον, μηδὲ τῇ διανοία σκιαγρα φούμενον, ἀλλὰ καὶ φανερῶς ἐκλαλούμενον; "Ηπερ δὴ τελεωτάτη τῆς θεολογίας ἀπόδειξις τοῖς ταύτης ἠξιωμένοις τῆς χάριτος ἐν αὐτῷ Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα, τιμή, κράτος εἰς τοὺς αἰῶν νας. Αμήν. ἀσφάλεια, ο σωτηρίας, « ψωμεν καὶ φθονήσωμεν. θεία λόγια, • Τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Θεοῦ Λόγου καλοῦμεν οἰκονομίαν, • ORATIO XII. AD PATREM. cibis, eam admittamus, cui pares esse possumus, cam autem, quæ vires nostras superat, repudie- mus. Sic enim fore, ut et corpori sanitas, et animæ tranquillitas constet, si in utrisque me- diocritas teneatur. Ac proinde nunc quidem cum præclaro parente curam hanc suscipere non recuso, velut magnæ aquilæ et altissime volanti pullus non inutilis e propinquo advolans. Postea vero pennam meam Spiritui, quo volet, et quoquo modo volet, ferendam dabo: nec quisquam erit, qui me cogere, aut aliorsum traducere possit, cum eo consultan-. tein. Nam etsi paternis laboribus succedere dulce sit, ac noto et familiari gregi præesse jucundius, quam externo et alieno; addam etiam Deo charius, nisi me fallit amor, et sensum surripit consuetudo ;. non tamen conducibilius est, nec tutius, quam ut c non dicam imperium, sed magisterium, quod nulla re tium enim, non coactorum, pietatis sacramentum est. securitas. est, volentibus præesse, nec tutius. vi duci vult lex nostra, coacteque ac non sponte gubernari. Alludit Gregorius ad hæc verba Petr. v, 2, ‹ Pascite, qui in vobis est, gregem Dei, provi- dentes non coacle, sed spontanee. modo ne alia quidem imperia contineri ac conser- vari possunt, quod ita natura comparatum sit, ut quidquid vi tenetur, arrepta occasione statim se in libertatem asserat. › Coisl. et 2, Or. 1, salutis mysterium. volentes volentibus præsint. Quandoquidem legis. nostrae non est, vi et coacte, sed sponte gubernari. Hoc enim ne aliud quidem imperium continere pos- sit, quandoquidem quod vi cogitur, oblata occasio- ne, ad libertatem redire consuevit, nedum nostrum, æque ac voluntatis libertate conservatur. Volen- VI. Haec habui, viri Nazianzeni, quæ simplici animo benevolentiæque pleno ad vos dicerem; at- que hoc est animi mei arcanum. Vincat autem ve. lin, quod vobis mihique profuturum est, Spiritu nimirum res nostras moderante (nam eodem rursus ascendit oratio), cui nos ipsos dono dedimus, et. caput sacrae initiationis oleo perfusum, in Patre omnipotente, et Filio unigenito, et Spiritu sancto ac Deo. Quousque enim lucernam molio contege mus, ac plenam numerisque absolutam divinitatem aliis invidebimus, cum jam supra candelabrum col- locanda sit, ut cunctis ille Ecclesiis et animis, ac denique universo orbi luceat, non jam imagine qua- dam notatus, ac cogitatione adumbratus, sed plane aperteque prædicatus ? Quod quidem perfectissi- mum theologiæ argumentum est, apud eos utique, qui hanc gratiam consecuti sunt in eodem Christo Jesu Domino nostro, cui gloria, honor et imperium. ip sacula saeculorum. Amen. universo Ecclesiæ cœtui. Quæ quidem theolo- giæ, deitatis nimirum doctrinae ac trinitatis, abso- lutissima professio est. Apud Graecos, sacra Scriptura, nuncupatur . theologia ; ; et • theologi, dicuntur, qui huic incumbunt studio, nempe qui vel scripto vel sermone ‹ divinitatis doctrinam » prosequuntur. Hinc Gregorius, solus ex Patribus, Theologus, est appellatus, quod nullus hanc materiam sublimiori et graviori stylo pertractarit. Itaque qui‹ de Christi divinitate › sermonem instituit, is in theologia versari, dici- tur. Si autem de Christi humanitate et incarna- tione, sermo fiat, c ceconomia » appellatur. Incarnationem Dei, economiam Verbi appellamus. » (70) Ασφάλειαν. Reg. a, tres Colb. et Coisl. 1, (71) Υψιπέτη. Reg. a et Or. 2, ὑψιπετεῖ. (72) Οὐκ ἄχρηστος. Billius, e non incommodus. (73) Ούπω δέ, etc. . Non tamen conducibilius (74) Τοῦ ἡμετέρου νόμου. Billius, c neminem (75) Τοῦτο μὲν γάρ, etc. Billius, c hoc enim (76) Ποτέ. Sic Coisl. 1. Deest in editis. (77) Καὶ πάντων. Coisl. 1, 8 καὶ πάντων. (78) Εὐσεβείας. Regg. a, lu, quatuor Colb. (79) 'Απλώς. Coisl. 1, ἁπλοῦς. (80) Ανέρχεται. Coisl. 1, επανέρχεται. (81) Περικαλύψομεν, etc. Reg. bu, περικαλύ (82) Τῆς οἰκουμένης. Coisl. 1 addit Ἐκκλησίας,
Second witness · khazarzar edition
Ad patrem ΛΟΓΟΣ ΙΒʹ. Εἰς τὸν πατέρα ἑαυτοῦ, ἡνίκ' ἐπέτρεψεν αὐτὸν φροντίζειν τῆς Ναζιανζοῦ Ἐκκλησίας. Αʹ. Τὸ στόμα μου ἤνοιξα, καὶ εἵλκυσα Πνεῦμα, καὶ δίδωμι τὰ ἐμαυτοῦ πάντα, καὶ ἐμαυτὸν τῷ Πνεύ ματι, καὶ πρᾶξιν, καὶ λόγον, καὶ ἀπραξίαν, καὶ σιω πήν· μόνον ἐχέτω με, καὶ ἀγέτω, καὶ κινείτω καὶ χεῖρα, καὶ νοῦν, καὶ γλῶσσαν, ἐφ' ἃ δεῖ καὶ βούλε ται· καὶ ἀπαγέτω πάλιν ἀφ' ὧν δεῖ, καὶ ὧν ἄμεινον. Ὄργανόν εἰμι θεῖον, ὄργανον λογικὸν, ὄργανον καλῷ τεχνίτῃ τῷ Πνεύματι ἁρμοζόμενον καὶ κρουόμενον. Χθὲς ἐνήργει τὴν σιωπήν; τὸ μὴ λέγειν ἐφιλοσόφουν. Σήμερον κρούει τὸν νοῦν; ἠχήσω τὸν λόγον, καὶ φιλοσοφήσω τὸ φθέγγεσθαι. Καὶ οὔτε λά λος οὕτως εἰμὶ, ὡς λέγειν ἐπιθυμεῖν, τὸ σιωπᾷν ἐνεργούμενος· οὔτε σιωπηλὸς οὕτω καὶ ἀμαθὴς, ὡς ἐν καιρῷ λόγου τιθέναι φυλακὴν τοῖς χείλεσιν· ἀλλὰ καὶ κλείω καὶ ἀνοίγω τὴν ἐμὴν θύραν Νῷ, καὶ Λόγῳ, καὶ Πνεύματι, τῇ μιᾷ συμφυΐᾳ τε καὶ θεότητι. Βʹ. Φθέγξομαι μὲν οὖν, ἐπειδὴ τοῦτο κελεύομαι, φθέγξομαι δὲ πρός τε τὸν ἀγαθὸν τοῦτον ποιμένα, καὶ τὴν ἱερὰν ποίμνην ὑμᾶς, ἅ μοι δοκεῖ βέλτιον εἶναι, ἐμέ τε εἰπεῖν, καὶ ὑμᾶς ἀκοῦσαι σήμερον. Τί ὅτι τοῦ συμποιμαίνοντος ἐδεήθης; Ἀπὸ σοῦ γὰρ ὁ λόγος ἄρξεται, ὦ φίλη καὶ τιμία μοι κεφαλὴ, καὶ τῆς Ἀαρὼν ἐκείνης ἀξία, καθ' ἧς στάζει τὸ πνευμα τικόν τε καὶ ἱερατικὸν ἐκεῖνο μύρον ἄχρι πώγωνος καὶ ἐνδύματος. Τί ὅτι, πολλοὺς στηρίζειν ἔτι καὶ χειραγωγεῖν δυνάμενος, καὶ μέντοι καὶ χειραγω γῶν ἐν τῇ ἰσχύϊ τοῦ Πνεύματος, βακτηρίαν ὑποβάλλῃ τοῖς πνευματικοῖς ἔργοις καὶ ἔρεισμα; Ἢ τοῦτο εἰδὼς καὶ ἀκούων, ὅτι καὶ μετὰ Ἀαρὼν ἐκείνου τοῦ πάνυ ἐχρίσθησαν Ἐλεάζαρ καὶ Ἰθάμαρ οἱ υἱοὶ Ἀα 35.845 ρών; τὸν γὰρ Ναδὰβ καὶ Ἀβιοὺδ ἐκὼν ὑπερβήσομαι, δέει τῆς βλασφημίας· καὶ Μωϋσῆς ἀνθ' ἑαυτοῦ τὸν Ἰησοῦν ἀναδείκνυσιν ἔτι ζῶν ἀντὶ νομοθέτου καὶ στρατηγοῦ, τοῖς ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ἐπειγομένοις; Καὶ τὸ μὲν γὰρ τοῦ Ἀαρὼν καὶ τοῦ Ὢρ ὑποστηριζόντων τὰς χεῖρας Μωϋσέως ἐπὶ τοῦ ὄρους, ἵν' ὁ Ἀμαλὴκ καταπολεμηθῇ τῷ σταυρῷ, πόῤῥωθεν σκιαγραφουμένῳ καὶ τυπουμένῳ, δοκῶ μοι παρήσειν ἑκὼν, ὡς οὐ σφόδρα οἰκεῖον ἡμῖν καὶ πρόσφορον· οὐ γὰρ συννομοθέτας ᾑρεῖτο τούτους Μωϋσῆς, ἀλλ' εὐχῆς βοηθοὺς, καὶ καμάτου χειρῶν ἐρείσματα. Γʹ. Σοὶ δὲ τί πάσχει; τί κάμνει; Τὸ σῶμα; Ὑπο στηρίζειν ἕτοιμος· ἀλλὰ καὶ ὑπεστήριξα, καὶ ἐστηρίχθην, ὡς ὁ Ἰακὼβ ἐκεῖνος, πατρικαῖς εὐλο γίαις. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα; Τίς ἰσχυρότερος, καὶ θερμότερος, καὶ νῦν μάλιστα, ὅσῳ τὰ τῆς σαρκὸς ὑποβαίνει καὶ ὑπεξίσταται, ὥσπερ φωτὶ, τὸ ἀν τιφράττον καὶ ἀντικείμενον, καὶ κωλύον τὴν λαμπη δόνα; Φιλεῖ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀντιπολεμεῖν ταῦτα ἀλ λήλοις καὶ ἀντικαθέζεσθαι· καὶ σῶμα μὲν εὐ εκτεῖν, καμνούσης ψυχῆς, ψυχὴν δὲ θάλλειν καὶ ἄνω βλέπειν, τῶν ἡδονῶν ὑποβαινουσῶν καὶ συναπο μαραινομένων τῷ σώματι. Σοῦ δὲ καὶ ἄλλως ἐθαύ μασα τὸ ἀρχαϊκὸν καὶ γενναῖον, πῶς οὐδὲ τοῦτο ἔδεισας, σφόδρα τῶν νῦν ὑπάρχον καιρῶν, μή σοι τὸ πνεῦμα πρόφασις νομισθῇ, καὶ σαρκικῶς ταῦτα λαμβάνειν δοκῶμεν τοῖς πολλοῖς, πνευματι κῶς προσποιούμενοι. Ἐπειδὴ μέγα τὸ πρᾶγμα καὶ τυραννικὸν, καὶ θαυμασίαν οἵαν ἔχον ἀπόλαυσιν, οἱ πολλοὶ νομίζεσθαι πεποιήκασιν· κἂν ἔτι στενοτέρας τις ἢ κατὰ ταύτην προστατῇ καὶ ἐξηγῆται ποί μνης, καὶ πλέον φερούσης τῶν ἡδέων τὰ μοχθηρά. Τοῦτο μὲν δὴ τῆς σῆς εἴτε ἁπλότητος
εἴτε φιλοτε κνίας, ὑφ' ἧς οὔτε τι τῶν πονηρῶν, οὔτε αὐτὸς παραδέχῃ, οὔτε περὶ τῶν ἄλλων ῥᾳδίως ὑπολαμβά νεις· (βραδὺ γὰρ εἰς ὑπόνοιαν κακοῦ τὸ πρὸς κα κίαν δυσκίνητον·) ἐμοὶ δὲ καὶ δεύτερον πρὸς τὸν εἴτε σὸν εἴτε καὶ ἐμὸν λαὸν τοῦτον βραχέα διαλεχθῆναι. Δʹ. Τετυραννήμεθα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ὑμᾶς γὰρ, εἰ καὶ μὴ τότε, ἀλλὰ νῦν ἐπιβοησόμεθα· τετυ 35.848 ραννήμεθα γήρᾳ πατρὸς καὶ φίλου, ἵνα μετρίως εἴπω, χρηστότητι. Καί μοι βοηθεῖτε, ὅστις ἂν οἷός τε ᾖ, καὶ δότε χεῖρα πιεζομένῳ, καὶ διελκομένῳ ὑπὸ πόθου καὶ πνεύματος· ὁ μὲν εἰσηγεῖται δρασμοὺς, καὶ ὄρη, καὶ ἐρημίας, καὶ ἡσυχίαν ψυχῆς καὶ σώμα τος, καὶ τὸν νοῦν εἰς ἑαυτὸν ἀναχωρῆσαι, καὶ συ στραφῆναι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων, ὥστε ὁμιλεῖν ἀκηλι δώτως Θεῷ, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος αὐγαῖς καθαρῶς ἐναστράπτεσθαι, μηδενὸς ἐπιμιγνυμένου τῶν κάτω καὶ θολερῶν, μηδὲ τῷ θείῳ φωτὶ παρεμπίπτοντος, ἕως ἂν ἐπὶ τὴν πηγὴν ἔλθωμεν τῶν τῇδε ἀπαυγασμάτων, καὶ στῶμεν τοῦ πόθου καὶ τῆς ἐφέσεως, λυθέντων τῶν ἐσόπτρων τῇ ἀληθείᾳ. Βούλεται τὸ δὲ εἰς μέσον ἄγειν, καὶ καρποφορεῖν τῷ κοινῷ βούλεται, καὶ τοῦτο ὠφελεῖσθαι, τὸ ὠφελεῖν ἀλλήλους, καὶ δημοσιεύειν τὴν ἔλλαμψιν, καὶ προσάγειν Θεῷ λαὸν περιούσιον, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ἱεράτευμα, ἐν πλείοσι εἰκόνα κεκαθαρμένην. Κρεῖσσον γὰρ εἶναι καὶ πλεῖον, ὥσπερ φυτοῦ παράδεισον, καὶ ἀστέρος ἑνὸς οὐρανὸν ὅλον σὺν τοῖς ἑαυτοῦ κάλλεσι, καὶ μέλους σῶμα, οὕτω καὶ Θεῷ κατορθοῦντος ἑνὸς ὅλην Ἐκκλησίαν κατηρτισμένην· καὶ χρῆναι μὴ τὸ ἑαυτοῦ μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ἄλλων. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς οὕτως, ᾧ μένειν ἐξὸν ἐπὶ τῆς ἰδίας τιμῆς καὶ θεότητος, οὐ μόνον ἐκένωσεν ἑαυτὸν μέχρι τῆς τοῦ δούλου μορφῆς, ἀλλὰ καὶ σταυρὸν ὑπέμεινεν αἰσχύνης καταφρονήσας, ἵν' ἐν τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσιν ἀναλώσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀποκτείνῃ τῷ θανάτῳ τὸν θάνατον. Ἐκεῖνα μὲν δὴ τῆς ἐπιθυμίας τὰ πλάσματα, ταῦτα δὲ τοῦ Πνεύματος τὰ διδάγματα. Μέσος δὲ ὢν πόθου καὶ πνεύματος, καὶ οὐκ ἔχων τίνι τὸ πλέον χαρίσομαι, ὅ μοι δοκῶ κάλλιστον εὑρηκέναι καὶ ἀσφαλέστατον, κοινώσομαι καὶ ὑμῖν, ἵνα μοι συνδοκιμάσητε καὶ συλλάβησθε τοῦ βουλεύματος. Εʹ. Ἔδοξέ μοι κράτιστον εἶναι καὶ ἀκινδυνότατον, μέσην τινὰ τραπέσθαι τοῦ πόθου καὶ τῆς δειλίας, καὶ τὸ μὲν τῇ ἐπιθυμίᾳ δοῦναι, τὸ δὲ τῷ πνεύματι· τοῦτο δὲ ἂν γενέσθαι, μήτε πάντῃ φυγόντος τὴν λειτουργίαν, ὥστε ἀθετῆσαι τὴν χάριν, ἐπισφαλὲς γὰρ, μήτε μεῖζον ἢ κατ' ἐμαυτὸν ἀραμένου φορτίον, βαρὺ γάρ· καὶ τὸ μὲν κεφαλῆς ἄλλου, τὸ δὲ δυνάμεως· μᾶλλον δὲ ἀπονοίας ἀμφότερα. Εὐσεβείας δὲ εἶναι ἅμα καὶ ἀσφαλείας μετρῆσαι τῇ δυνάμει τὴν λειτουργίαν· καὶ ὥσπερ τροφῆς τὴν μὲν κατὰ δύναμιν προσίεσθαι, τὴν δὲ ὑπὲρ δύναμιν ἀποπέμψασθαι· οὕτω γὰρ σώματι μὲν εὐεξίαν παραγί 35.849 νεσθαι, ψυχῇ δὲ ἀσφάλειαν τῷ μετριάζειν ἐν ἀμφοτέροις. Διὰ τοῦτο νῦν μὲν δέχομαι τῷ καλῷ πατρὶ συνδιαφέρειν τὴν ἐπιμέλειαν, ὥσπερ ἀετῷ μεγάλῳ καὶ ὑψιπέτῃ νεοσσὸς οὐκ ἄχρηστος ἐγγύθεν συμπαριπτάμενος· μετὰ δὲ τοῦτο δώσω τῷ Πνεύματι τὴν ἐμὴν πτέρυγα φέρειν ᾗ βούλεται, καὶ ὡς βούλεται· καὶ οὐδεὶς ὁ βιασόμενος, οὐδὲ ἀπάξων ἑτέρωθι, μετὰ τούτου βουλευόμενον. Ἡδὺ μὲν γὰρ πατρὸς πόνοι κληρονομούμενοι, καὶ τὸ συνηθέστερον ποίμνιον τοῦ ξένου καὶ ἀλλοτρίου· προσθείην δ' ἂν, ὅτι καὶ Θεῷ τιμιώτερον, εἰ μή με ἀπατᾷ τὸ φίλτρον, καὶ κλέπτει τὴν αἴσθησιν ἡ συνήθεια· οὔπω δὲ χρησιμώτερον τοῦ ἑκόντας ἑκόντων ἄρχειν, οὐδὲ ἀσφαλέστερον· ἐπειδὴ μὴ πρὸς βίαν ἄγειν τοῦ ἡμετέρου νόμου, μηδὲ ἀναγκαστῶς, ἀλλ' ἑκουσίως. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδ' ἂν ἄλλην ἀρχὴν συστήσειεν, ἐπειδὴ φιλεῖ τὸ βίᾳ κρατούμενον ἐλευθεριάζειν ποτὲ καιροῦ λαβόμενον· τὴν δὲ ἡμετέραν οὐκ ἀρχὴν, ἀλλὰ παιδαγωγίαν, καὶ πάντων μάλιστα συντηρεῖ τὸ ἑκούσιον. Βουλομένων γὰρ, οὐ τυραννουμένων, τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον.
ςʹ. Οὗτος ὁ παρ' ἐμοῦ λόγος ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ἁπλῶς τε καὶ μετὰ πάσης εὐνοίας εἰρημένος, καὶ τοῦτο τὸ τῆς ἐμῆς διανοίας μυστήριον. Νικώῃ δὲ ὅ τι ἂν καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν μέλλῃ συνοίσειν, τοῦ Πνεύματος ἄγοντος τὰ ἡμέτερα (πάλιν γὰρ εἰς ταυτὸν ὁ λόγος ἀνέρχεται), ᾧ δεδώκαμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ τὴν χρισθεῖσαν κεφαλὴν τῷ ἐλαίῳ τῆς τελειώσεως ἐν Πατρὶ παντοκράτορι, καὶ τῷ μονογενεῖ Λόγῳ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ Θεῷ. Μέχρι γὰρ τίνος τῷ μοδίῳ τὸν λύχνον περικαλύψομεν, καὶ φθονήσομεν τοῖς ἄλλοις τῆς τελείας θειότητος, δέον ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἤδη τιθέναι καὶ λάμπειν πάσαις Ἐκκλησίαις τε καὶ ψυχαῖς, καὶ παντὶ τῷ τῆς οἰκουμένης πληρώματι, μηκέτι εἰκαζόμενον, μηδὲ τῇ διανοίᾳ σκιαγραφούμενον, ἀλλὰ καὶ φανερῶς ἐκλαλούμενον; Ἥπερ δὴ τελεωτάτη τῆς θεολογίας ἀπόδειξις τοῖς ταύτης ἠξιωμένοις τῆς χάριτος ἐν αὐτῷ Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα, τιμὴ, κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Continue reading PG 35: Ad eos qui ipsum acciverant nec occurrerant →≣ entire volume