SIMILIA QUIBUS D. GREGORIUS NAZIANZENUS IN SUIS IPSIUS SCRIPTIS EST USUS Equalitas rerum omnium apud Deum: et in cor poribus eminentes ac demissæ partes ex quibus pal chritudo nascitur, seu etiam quæ se in terra effe runt, et quæ subsidunt, Amicitia, et flamma ignis, Amicorum disjunctorum redintegratio; et plan tarum per vim in diversum tractarum reunio, 183. Amicus post afflictionem, et post hostilem impe tum suppetiæ, seu etiam post tempestatem guber nator, post cicatricem medicina, Amores corporum, et flores veris, seu etiam flamma, Anima versuta ac ſide dubia prædita, et vulpes, Anima multiplici virtutis et disciplinæ genere ornata, et navis omnis generis mercibus onerata, Animarum curandarum ratio, et corporum medi cina, Animi nobilis et egregia indoles, vanis studiis occupata, et imperiti athletæ aerem plus quam cor pora ferientes, Christus aliorum salus, et aliorum ruina; et re gula recto parcens, et superfluum resecans; item que sol sanis oculis splendorem afferens, et imbe cilles obscurans, Christus Judæis quædam permittens; et medici ægrotis, Concio gravidam mentem feriens, et ferruin sili cem. Constantes in adversis, et petra, Contentio et flamma per stipulam currens, 417. De Dei natura disputantes: et qui aerem totum haurire tentant, Deum cognoscere cupientes, sine corporearum ac sensilium rerum adminiculo; et qui umbraın suam antevertere, vel etiam oculos rebus in aspe ctum cadentibus citra intermediam lucem et aerem conjungere, aut pisces extra undas volvere conan tur, Deus, et sol, Deus animæ morbum adventu suo indicans, et sol oculorum imbecillitatem prodens, Animus, et via, Antistes, et qui multiplicem ac variam belluam cicurare ac ducere aggreditur, Deus, hujus universi conditor: et citharosdus, seu citharæ confector, Athanasius, et adamas, sive magnes, Avarus, et facultates raptu collectæ, Deus muneribus nostris vinci nequit: et umbram suam nemo præterire, ut nec corporis magnitudo supra capul sese efferre potest, Avarus, et infernus, ignis. mare, et si qualia im pleri nequeunt Baptismi ministri probi vel mali; et annuli di versæ materiæ, Ad baptismuin accedentes, et febricitantes, 699. Basilius, et aquila, Basilius adhuc juvenis, et pullus equinus vel vitulus, Deus Pater essentia trinus, et fons quinam bifluus ac bifidus, Vide infra Trinitas. Disputantes acrius pro verbo quam par sit et nsani, Ex disputationis unius tædio, ad cæteras onies nauseantes, et qui ex unius cibi fastidio cibos omnes aversantur, Disputationibus stringendis vel solvendis dediti, et qui in theatris certamina proponunt, 488. Dissidii compositio, et membrorum corporis con sensus, Dissidium Christianorum, et nocturna pugna, Doctrina, et cibus, Basilius officio probe functis benignus, peccanti bus autem severus, et leo, seu etiam histrio, 819. Basilius, et sol, Bellum civile ac domesticum foventes, et qui proprias carnes morsibus appetunt, Doctrina jejuna ac minuta, et aranearum telæ, Doctrinam adulterantes, et qui vinum aquæ ixi scent, Calamitates, et ignis, Charitas, et plantæ, per vim in diversum tractæ, et deinde laxatæ, Ecclesia, et corpus humanum, Ecclesia Dei, et Mosis tabernaculum, Christiani in virtute quotidie non proficientes, et trochi scuticæ vi in orbem rotati,| Ecclesia recte composita, et hortus, cœlum, et corpus, Christiani Catholici, et milites ejusdem exercitus invicem se ex armorum signis agnoscentes, 623. Christiani Catholici inter se dissidentes, et furen tes qui in proprias carnes sæviunt, Ecclesiæ pastores, et membra corporis, 12. Episcopatum ambientes lucri causa et navigan tes quæstus gratia, Christiani mortui qui loco male atque improbe distrahuntur, cum doctrinæ vinculo constricti sunt et oculi distorti unam eamdemque rein cernentes; ac non obtutu, sed situ duntaxat inter se dissiden les, Christianorum linguæ, et Nili cataractæ, vel etiam solis radius, tes, Ethnici a divino afflatu constitutionis suæ robur non habentes, et radices quæ quod stabili loco mi nime fixæ sint undis feruntur, Episcopi, et in pendulo et sublimi fane gradien Episcopi, et pastores, Episcopus vel concionator evangelicus: et belluæ multorum capitum moderator,

Felicitatis præsentis conservatio, et ægrorum corporum curatio, Julianus, et Rapsaces, 138, et simia, Julianus, et qui sementem facit, aut qui ignem Fidei desertores, et semen supra petram siccam seminatum, excitat, Julianus, et Ætnæens ignis, Fidem nostram irridentes ut incertam, et qui oculorum vel aurium vitio laborant, Filius Dei, et solis splendor, Filius Dei homo factus, et sol nube tectus, 903. Filius Dei iniquitates nostras in se suscipiens, et ignis ceram conficiens, aut etiam solis radius terræ vaporein absumens, Filius Dei, et Spiritus sanctus, et lumen ex sole, Fortunarum omnium suarum periculo dimicans, et malus pugili seu etiam gubernator navis,· 152. Julianus, et Chamæleon, 105, vel etiam Proteus. ibid. et 118. Julianus adversus Christianos, et venator, 106. Julianus, et ii qui cibis toxicum immiscent, 117. Julianus multiplices Christianis persecutiones pa rans, et draco, atque etiam fulinen, Julianus suam occultans impietatem, et ignis in obscura et crassa materia latens, vel fontes per specus quosdam fluentes, Juventus imperita, et temeritas inconsulta, 48. Gregorius acerbitate et moestitia impletus, et puerorum ad fulgetra affectio, Gregorius et silex ex quo latens ferro excutitur ignis, Gregorius cum amicis in gratiam rediens, et plantæ per vim in diversum tractæ, ac deinde Gregorius maledictis impetitus, et arbor excelsa ouam auræ circumfluunt, Gregorius Basilii laudes celebrans et athleta currentes, Gregorius de disciplinis et litteris locuturus, et qui quod in aere et terra est aut utile aut gratum decerpunt: aut etiam qui igne, cibo vel ferro utun tur, Gregorius, et polypus, Gregorius Ecclesiam Constantinopolitanam susci piens, et navi periclitanti, vel urbi obsidione cinctæ opem ferentes, vel etiam ædibus flammis conflagrantibus aquain injicientes, Gregorius ad suum rediens episcopatum: et flu vius, qui non nisi coactus per acclivia fertur, sed per declivia celerrime labitur, Gregorius oblectamentis labores dissolvens, cornuum arcus laxatio, Lex vetus, rum domitor, Lex vetus, et maceria, et meaicus, vel etiam pruuens eqno Machabæi septem martyrium patientes, et flu etuum jactatio, Machabæorum septem fratrum mater suos filios cernens in tormentis, et avicula pullos suos ab angue arripi contuens, Martyres, et nodi, Martyrum gloria ex mysteriis istis migrantium, et sol ex nube qua obducebatur prius liberatus, et ver post hiemem, atque etiam sedatis ventis æquor, Mens quæ id quod sentit verbis exprimere ne quit, et incessus hominum torpore laborantium, Moror, et zizania, Mors, et portus, cl Mortui, et peregrini qui in patriam redierunt, 332. Multitudo populi, et instrumentum musicum mul tis fidibus constans, Multitudo cupiditates suas coercens, et ignis in materia latens, aut amnis repressus, Nonnæ Gregorii matris pietas, et sol, Hæresis, et letale poculum, Hæresis contrita paululum adhuc et languide pal pitans, et serpentis intercisi cauda, Hæretici Ecclesiæ gloriam detondentes, et qui Sampsoni crinem abstulerunt, vel etiam arcem quamdam expugnantes, Hæretici Catholicorum erratis imminentes, et muscæ vulneribus, Homines sub imperio, et membra corporis, Hominis passiones, et anni partes, Officium suum deserentes, et athlete leges pa læstræ non servantes, item et ægroti medico male dicentes, Homo prudens ac cordatus, et aurum, Homo sapiens in sermone, peritus autem animo, et sepulcra, Homo erectus incedens, et qui navigat, Homo fortis et generosus, et equus Pastores imperite docentes, et sepiæ, Pastoris functio, et cibus, Improbitas, et flamma, Impuri de Deo disputantes, et qui ægris oculis solis radios intuentur, Inconstantes, et polypi, Inimicitias exercentes, et eadem terra, quæ sanis immota, et vertigine laborantibus videtur in stabilis, 417. Seu etiam idem columnarum inter- ♥ vallum, quod his qui propius majus, qui longius remoti sunt, minus videtur, Iratus, et Ætna, Peccator, et aspis surda obturans aures suas, 22. Peccatores seipsos gravissimis malis afficientes, et qui carnes proprias commordent, Philosophantes extra tempus, et athletæ extra arenam præstantissimos se jactantes, vel etiam gubernatores artem suam in tranquillitate magni facientes, Philosophi in speciem sciti et elegantes, et mu Mierculæ nativa pulchritudine destitutæ, ad colores confugientes, ibid. Pietatis cultores ab orthodoxis non in parvis dogmatis præcisi, et aqua quæ manu comprehensa per digitos effluit, Præcepta sapientum, et stimulus,

Præfecti ecclesiastici, et subterraneæ aquæ, Præfectorum ac subditorum conditio, et varii va riorum animalium motus atque impetus, sicut et ætatum ac qualitatum inter bomines discrimen, Prosperitas, et venti, aut etiam litteræ in arena scriptæ, Salutis viæ, et vitæ humanæ instituta, Sapientiæ defectus et excessus, et regulæ additio ant subtractio, Seminis germina, et venti naufragia, Verba stulta, quibus nugacitas conjuncta es., et variæ animæ curæ quas multiplex insomniorum species subsequitur, Verba vana, et magna insomniorum ars, 881. Via impura iter facientes, ac sese leviter inqui nantes, et qui compedibus vincti non nihil progre diuntur, Violentia ac necessitate expressum, et planta per vim manibus inflexa, Vir parvus ouus aliquod subiens, et qui turrim ædificat, Virgo tota Deo amore conjuncta, et aquarum pro fluvia plumbeis canalibus inclusa, Senectus prudens, et considerata tarditas, 48. Sermo, et musicus concentus, Sermo, et cibus, Virtutem amplectentes, et qui clarissimæ lucis tempore iter faciunt, Virtutum præstantissima, et prati florum fragran tissimus, et pulcherrimus, Vita, et carcer, seu etiam stadium, Vita hominum, et torrentium transitus, Sermo de rebus suavissimis, et oculi spectacula cernentes, Sophistarum contentionibus qui oblectantur, et qui equestribus certaminibus lætantur, Vita activa et contemplativa, et mare ac terra, Vita humana, et mare, tudium præceps, et semina quæ in petras ce ciderunt, et fundamentum in arena jactum. Vitæ humanæ vanitas, et avis volatus, mari, pulvis, vapor, ros matutinus, flos, Vitiose implicantes, et qui in obscura berrant, navis in caligine Trinitas, et margarita undique fuigens, Trinitas, et sol, radius, atque lux, Vitium, et aqua, sive etiam festuca, Vitiuni, et absinthium, PROVERBIA QUE SCITE ET APPOSITE CITAVIT D. GREGORIUS NAZIANZENUS. Luto lutum purgare, Luto margaritam committere, Absalonis manus, In abyssi vestigiis deambulantes, Auri in:becille tonitrui sonum committere, 736. Manibus vinctis linguam armare, Bilis etiam aliqua utilitas, Nudo capite in tragitium prorumpere, Briarei manus, Obolo nihu præstantius, Crates Cratetem Thebanum libertate donat, 815. Ferrum quandiu calet, frigida obduretur, 711. Figulinam in dolio discere, Pedites ad Lydum currum, Phoebus sine ære non divinat, In fonte medio siti cruciari, Frontem perfricare, Saul num inter prophetas? Gutta carat lapidem sæpe cadendo, Hirundo una non facit ver, Solem infirmis oculis committere, Sus in cœno provoluta, Ultra Gades transmeare non omnious concessum, Lacte adhuc utentibus solidum cibum commit tere, Leonem ab unguibus laudare, et statuam ab ambra, Vestem hanc Histiæus consuit, induit autem Artstagoras; de Samiorum tyrannide, Vulneribus scatens, aliis mederi teptat.

quid acerbius dicam, qui Eunapii, Zozimi, Libanii vestigiis inhærentes, miserum Aposta iam non modo maximis laudibus efferunt, verum etiam eam laudationem cum sanctorum Patrum vituperatione ac Christiani nominis injuria, conjungunt. Quis tulerit Petrum Cu næum asserentem «viros pietate insignes, studio partium obcæcatos et perquam acer bos fuisse; indeque accidisse, «ut cum de iis, qui olim vixere, principibus judicium fer tur, multum nos decipiat veterum quorumdam, quos in Ecclesia Dei claros atque illustres fuisse scimus, auctoritas.» Me pudet cætera prosequi quæ in sanctos Patres per calumniam evomit, ac quæ gloriose prædicat de Juliano, quem Constantino longe præstantiorem non veretur asserere, et eo usque progreditur impietatis, imo amentiæ, ut dicat, «subiisse animum suum Juliani venerationem;» viri nimirum cujus exsecranda omnibus retro sæ culis fuit, eritque semper memoria. Clericus eodem ac Cunæus delirio vexatus, Theo logo acerbitatem animi et impotentiam.» affingit. Vox Libanio et Zozimo digna, atque iis, qui a catholica religione defecerunt. His sanctissimos Ecclesiæ Patres aspernari, et Apostatam laudare concessum est. At unde, quæso, illis de Juliani virtutibus constat? Non aliunde profecto, si vera fateri velint, quam ex ipsius de se Juliani testimonio vel Libanii, Zozimi, Ammiani Marcellini, ethnicorum nempe scriptorum, qui pro suo in re ligionis Christiane desertorem amore atque in Christianos odio ac livore, plurima de eo sunt mentiti. Quo jure? qua æquitate, ethnicis scriptoribus sanctissimi ac doctissimi Ecclesiæ Patres posthabentur? An vero graviores ac luculentiores sunt veritatis testes Li banius et Zozimus, gentiles, quam Gregorius noster et Cyrillus Alexandrinus? Hæc serio perpendant illi e nostris, qui inconsiderate de Juliano plura nimium gloriose, nec sat ve recunde de SS. Patribus, maxime Gregorio, scripserunt. Legant Apostatæ laudatores, quid scripserit Augustinus adversus Donatistas, qui, oblato huic imperatori supplici li bello, ejus justitiam laudaverant, ne quidem passus S. Doctor vel unius justitiæ laudem Juliano tribui, nec id Christianos decere ratus, acriter objurgat atque exagitat Donati stas. Hæc a nobis nostra in sanctos Patres observantia, et debitum religioni studium elicuit. IV. Posthabito igitur adulatorio ethnicorum de Apostata testimonio, vera esse quæ de ipso scripsere sancti Patres, atque inprimis Theologus, agnoscamus. Hæc firma, hæc in concussa manent; et jam cum clarissimo «Annalium ecclesiasticorum»parente mi rari subit, quam graphica sub adumbrata hominis apostate forma, ipsius Juliani singula quæque lineamenta Scriptor sacer expresserit hisce verbis: «Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo corde machinatur malum, et omni tempore jurgia seminat. Huic extemplo veniet perditio sua, et subito conteretur, nec habebit ultra medicinam ".» V. In prima Steleutica, hominis,» ut ipse ait Gregorius, seu Juliani improbitas ac per versitas abunde ostenditur, tam per ea quæ adversus Catholicos 75 perpetravit, quam per ea quæ facere parabat.» In altera autem Invectiva, seu oratione quinta (+1), quæ est pars altera et appendix hujus operis, alium sibi orator scopum proponit, eumque, tum apud Deum sanctiorem, tum auditoribus jucundiorem, atque adeo posteris utiliorem; nimirum ut ad ea quæ superius dicta sunt, justas Dei lances adjungat, easque pœnas quibus impro bitas compensatur et exercetur» describat. Is est scopus alterius invective, in qua Juliani mortem prosequitur. Duo igitur nobis expendenda supersunt. Primum quidem, de Ora tionibus, an scriptæ tantuin, an dictæ quoque fuerint: alterum de Constantii laudibus, qua non paucorum animos offenderunt olim, hodieque etiam offendunt. VI. Has Orationes factas scriptasque, ut coram populo declamarentur, exordium prioris, aliaque passim verba videntur demonstrare; at re ipsa pronuntiatas non fuisse ex ipso Gregorio credere cogimur: quippe qui, divisis «a Patre» discissisque monachis, sermonem se abjecisse, neminique concessise, iterum atque iterum profitetur Illa au tem divisio perseverabat, et de Naziauzenæ Ecclesiæ schismate dolor, qui a veluti nubes aliqua cor Gregorii subiens sermonis radios obtegebat, cum Invectivas scribe ret. Quod quidem manifestum est his verbis Gregorii, quibus non alios quam monachos fidei zelo ferventiores, et a Gregorio patre idcirco dissidentes notat «Atque utinam ille quoque cœtus ad chorum nostrum se adjungat, qui cum prius cantionem haudquaquam adulterinam et ignobilem (atque ideo non Arianam) Deo accineret, ac dextro quondam or dine (quo statuebantur honoris causa monachi) dignus haberetur, atque etiam, ut confido, brevi habebitur, haud scio qua re commotus, repente cantum in diversum mutat, alioque gradu atque ordine se collocat; ac ne ob communem quidem lætitiam adduci potest, ut nobiscum conjungatur, etc. Hæc nullatenus Arianis, sed monachis optime conveniunt, uti permulta alia. Istorum «se retineri fide,» ne zelum in eos exerceat, eosdem, «ut membra sua fovere se adhuc atque complecti,»ait Theologus Itane de Arianis locutus fuisset? De monachis igitur a patre Gregorio dissidentibus hæc sunt intelligenda; dissi Prov. vi, 12-15. Petr. Cunæus, Præf. in Juliani Cæsares. Clericus Bibl. univ. t. XVIII, ann. 1690, art. 1, p. 34. Præf. edit. Oper. Juliani ann. 1630. Aug. eontr. Epist. Parmen. lib. 1, c. 12, n. 19, p. 23, t. IX. Bar. ad an. 363, t. IV, p. 141. Or. v, n. t. Or. vi, n. 3. lb. n. 2. Or. iv, n. 10. lb.

dium autem istud fantam Theologo molestiam attulit, ut, quandiu perseveraverit, sermonem omnem abjecerit, ac nemini concesserit. Inde sequitur geminas «contra Julianum» In vectivas quas scripsit Gregorius quo tempore tronachi Nazianzeni ab episcopo suo dissi debant, scriptas tantummodo, non autem coram frequenti populo habitas.. VII. Jam vero quod ad Constantii laudes attinet, Gregorii de eo præconiis plures olim, ut jam dictum, offensi sunt, atque etiam hodie offenduntur; eoque progressi sunt com plures, teste Baronio a ut Gregorium inverecunde atque admodum temere in crimen vocarent prodita veritatis.» Iniquiorem certe Catholicis, et Arianæ hæreseos defensori bus faciliorem se præbuit Constantius, quam ut excusari, nedum absolvi possit; excusari tamen et defendi potest Gregorius, qui eum laudavit. Primo quidem observandum est, non tanto apud veteres odio flagrasse Constantium, quanto apud nos flagrat. Hodie namque Constantii nomen vix ac ne vix quidem aliud sonat, præter Christi ac veritatis hostem Ecclesiæ persecutorem, 76 ac pene Antichristum. Indulgentiores fuere veteres, qui non Dullas hujus imperatoris egregias dotes, ac præclara quædam facinora conspicientes, mi tiorem de eo sententiam tulerunt, atque etiam laudibus ornarunt. Cujus rei ut unum e multis, gravissimum testem proferam. Ambrosius de eo sic honorifice loquitur scribens. Valentiniano «Constantius Augustæ memoriæ nondum sacris initiatus mysteriis, con taminari se putavit, si aram illam videret; jussit auferri; non jussit reponi.» Id quidem Romæ accidit, cum Constantius ascendens Capitolium, aram Victoria inde tolli præcepit. VIII. Præconia Gregorii de Constantio in iis occurrunt Orationibus, quas contra Julia num ejus successorem scripsit. Quis porro adeo severum ac rigidum oratoris censorem se exhibebit, ut nihil ei concedendum putet, si comparans cum Juliano Constantium, illum deprimat, hunc extollat? Hac igitur ratione, licuit Gregorio comparatione Juliani laudare Constantium, et in laudando excusationem mereri potest, si nimius fuerit. Comparatione pessimi interdum laudari malum usu venit. IX. Commendari etiam potuit Constantius, citra adulationem et mendacium, ex pietate, seu ex cultu erga religionem exhibito. Luculentissima certe testimonia sunt illius in Chri stianam religionem cultus, promulgatæ a Constantio ea de causa leges, et sancita adversus idololatras, superstitiosos, incantatores, magosque edicta; quibus patri suo Constantino, aliisque compluribus orthodoxæ fidei principibus minime impar videri possit. Si in crimen vocatur Gregorius, eo quod laudarit Constantium, vocandus etiam erit S. Hilarius Picta viensis; ille ipse præsul, quo non alter ferventior catholicæ fidei defensor contra Arianos. Laudat namque Hilarius Constantium, «a singulari et admirabili sapientia, a beata et re ligiosa voluntate.»-«Vere te, Domine Constanti imperator, inquit, «admiror fidem tantum secundum ea quæ scripta sunt desiderantem; et merito plane ad illa ipsa Unigeniti Dei eloquia festinans, ut imperatoriæ sollicitudinis capax pectus etiam divinorum eloquiorum conscientia plenum sit.» Si laudasse Constantium crimen est, magnus Athanasius in cri men vocabitur, invictus ille orthodoxæ fidei propugnator, in quo annis pluribus catholica Ades inclinata recumbere visa est: quippe qui a humanum et pium imperatorem» appel lat Constantium. «Illi,» inquit, de Arianis episcopis loquens «præter mentem Constan tii imperatoris humani et pii pro libidine quæ volunt promulgant,». etc. Cujusmodi plu rima alia in Apologiis Athanasii reperias quanquam ab eo, ut ab Hilario, patronus im pietatis, hæreseos imperator et Antichristus non semel audierit. Hinc colligere est, quam vere Gregorius hæc de infelici principe scripserit a Qui quidem (Constantius), si quid molestiæ nobis exhibuit, non nostri contemptu id fecit, nec ut nos contumelia afficeret nec ut aliis quibusdam potius quam nobis indulgeret; sed ut omnes in unum coiremus animorumque consensione conjungeremur, nec per schismata internos dirempti atque dissecti essemus.» Et in Steleutica secunda «Nam etsi a recta fide non nihil declinare visus est. hoc tamen crimen importunitati procerum fideique parvitati tribuendum est,» etc, 77 X. Deceptus nimirum, tametsi, teste Hilario cupidissimus audiendæ veritatis, bonus princeps Catholicos nesciens urgebat, atque in eos sævire compellebatur. Quia ii non erant, qui, prodita veritate atque conscientia, falsam pacem emerent. Eoque credibi lius istud evadit, quod Theodoretus scribit: «Etsi Constantius deceptus ab iis, qui bus se regendum permiserat, consubstantialis vocabulum non admisit, sensum tamen ejus sincere confessus est. Quæ profecto, si vera sunt, minuenda est Constantii culpa, quan quam absolvi penitus non possit. XI. Hunc tamen videtur absolvere Gregorius, atque etiam in coelis collocare. Sed error ignoscendus, cum ignorans facti Constantium putaverit pœnitentem; quippe quem au dierat morientem doluisse, quod novis studuisset dogmatibus. Pro certo habebat Grego rius, cum invectivas scriberet «Constantium pio tine vitam clausisse. Quod si vere, prout ipse putavit, inquit Baronius accidisse contigerit; haud abhorret a fide, quod relatione multorum fuerat diffamatum de audito cœlitus cantu, cum gaudium fiat in cœlo. super uno peccatore pœnitentiam agente.» Bar. ad ann. 361, t. II, p. 838. Epist. xvi, n. 32. Lib. 1, ad Const. n. 2, pag. 1219; lib.. n, p. 8. Hist. Arian, n. 45. Ibid. n. 74 et 75. Or. Iv, n. 37. Or. v, n. 17. Lib. 11 ad Const. n. 4 et!. Hist. 1. 111, c. 1, p. 126. Or. v, n. 18. Bar., ad ann. 361, 31.

ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. 196 V. Sunt in hac eratione nonnulla a Theologo relata, quæ eruditis nonnihil negotii facessunt. Etenim de Cæsario loquens Gregorius, ait: «In Bithynia degebat, præfecturam ab imperatore haud postremam administrans. Ea autem erat exigere pro imperatore pecu nias, ac thesaurorum curam gerere (ibid).» Hærent hic eruditi, et dubitant quamnani hæc verba præfecturam significent; num «quæstoris munus,»ut Billius interpretatur; num «comitivam sacrarum largitionum,» aut «rerum privatarum» alteram, ut contendit Go thofredus num denique «simplicem» in ea provincia «præfectum,» vel «comitem thesaurorum, qui sub illustri viro comite sacrarum largitionum esset, ut volunt Bollan distæ ac Tillemontius. VI. Nihil certe immorabimur, ut hanc Billii interpretationem: «Quæstoris munere fungebatur,» refellamus. Etenim, ut observat Gothofredus, «quæstoris appellatione Græca Vox, Tapеú, perperam hoc ævo exprimitur, quo quæstor non, ut olim, erat qui pecuniæ publicæ præerat; verum quem hodie ferme cancellarium dicimus, penes quem legum di cendarum pro principe, et rescriptorum ad preces supplicum jus erat, ut patet ex Clau diano et notitia imperii.» Nihil etiam fere de Gothofredi, Bollandistarum ac Tillemontii opinione dicemus. Šuam quisque sententiam variis momentis confirmare nititur. Verum non magnum est utrinque rationum pondus ac firmitas. Ipse clarissimus vir Tillemontius fatetur, harum quamlibet dignitatum, Gregorii verbis, significari posse; atque etiam cum Gothofredi opinione mirum in modum cousentire, quod ait Gregorius: «Provinciam sci licet Cæsario creditam, non postremum inter imperii dignitates locum obtinere.» Dubitat autem vir doctus, num comitiva lanta «præludium» ad ampliores gradus dici possit. Deinde, num Cæsarius in ea dignitate ab anno 364 ad annum 369 hærere debuerit, nec ad majora interim promoveri. At, pace doctissimi viri, dicere liceat, nullum de primo enasci posse dubium. Hanc enim præfecturam ipse Gregorius quasi præludium» vocat. Quod autem ad secundum attinet, posito, quod contendit Tillemontius, «Cæsarium ad majora nunquam promotum, si quid inde sequitur, nihil aliud sane, nisi quod Cæsarii dignitas non è tantulis, sed ex insignioribus aliqua fuerit, in qua pluribus annis eum hærere per miserit, cujus promovendi cupidissimus erat imperator. Neque vero id concedit Gothofre dus, qui deinceps Cæsarium a Valente præfectura urbis Constantinopolitanæ auctum fuisse affirmat, ejusque meminisse Ammianum Marcellinum in gestis anni 365, et Zosimum lib. IV, quod et Leuvenklaius ad Zosimum annotavit. Vil. In tanta opinionum varietate, non facile, quæ tenenda sit via, dignoscitur. Tutius igitur erit Gregorii vestigiis adhærere; et cum ipse non meminerit ullius præfecturæ illa amplioris, quam in Bithynia administravit Cæsarius, atque etiam administrabat, cum morte. sublatus est, commissam ipsi fuisse Constantinopolitanæ urbis præfecturam asserere nobis non licet; imo vix concedere possumus eum a rei privatæ comitem» fuisse. Diu namque habitavit in provincia, in quibus singulis, ut notat Pancirolus, erant thesaurorum præfe cti. Præterea, comitiva rei privatæ, una erat e primariis tribus imperii dignitatibus, ac proinde gradus ad 197 majora, aut preludium» dic: non debuit, nec reipsa fuit. Repu gnat enim Gregorii verbis, Cæsarium fratrem primo «comitem rei privatæ ac thesauro rum, deinde præfectum,» aut etiam «quæstorem» fuisse designatum. Si ita esset, longa profecto a majoribus ad minora descendisset, nedum prælusisset amplioribus. Id autem forte doctissimos viros in errorem induxit, quod non satis attenderint, non unum his temporibus exstitisse Cæsarium. Fuit namque Cæsarius, alter a Cæsario Gregorii fratre, vir potens, cui duas epistolas, quæ inter Gregorianas reperiuntur, inscripsit Gregorius. Is forte fuit anno 364 «rei private comes, ac deinceps «magister officiorum, prætorii præfectus,» atque etiam «consul,» nisi mavis hæc munera duos inter Cæsarios par tiri. VIII. Observare juvat Gregorium, in hac funebri Cæsarii laudatione, ne verbum quidem facere de scriptis, quæ ejus nomine circumferuntur. Quod silentium satis esse videtur, ut quatuor dialogos, qui sibi Cæsarii nomen præscribunt, ipsi falso ascriptos esse existime mus. Auctor siquidem dialogorum laudat Maximum, qui longo post Cæsarium tempore floruit, nempe sæculo septimo, adeoque recentior. Ridendus sane potius quam refel Jendus serio Leuvenklaius, qui mavult credere testimonia, quæ passim de Maximo in dialogis occurrunt, temere a quopiam assuta esse, quam Cæsario abjudicare dia logos. IX. Deinde, dialogi præ se ferunt epigraphen, quæ ipsa dialogos Cæsarii fetum esse non posse prædicat; quippe quæ hujusmodi est, tum apud Leuvenklaium, tum in Bibliothecis Patrum, ut quæstiones tum propositas significet, cum Cæsarius «a secretis erat,» et Con stantinopoli docens viginti totos annos commorabatur.» Quæ de Cæsario dici nequaquam possunt. Nec enim aut «docens, aut a secretis» unquam legitur, multoque minus * viginti totos annos Constantinopoli docere» potuit, qui in ea urbe, ne quidem decem, aut etiam octo annis versatus est. Et certe Theologus aperte satis indical nihil a fratre Cæsario, de arte oratoria, de medica, de mathesi, de philosophia, etc., in publicam lucem editum. Potuisset sane de his artibus cum laude disserere; non vero de theologia, qua in palæstra non desudarat homo catechumenus. Unde dubitari merito potest, utrum hos dia Cod. Theod. tit. 1, 1. vili, tom. III, p. 385 et 386. Febr. p. 496.