$225 ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. φυλλίδα ἐν τρυγήτῳ, οὐχ ὑπάρχοντος βότρυος. Ορᾷς nulli sint botri ". Vides quanta sit hac collectio: τὴν συλλογὴν ὅση καὶ διὰ τοῦτο σπούδαζε πλουσιω τέραν ποιεῖν ἡμῖν τὴν ἄλω, καὶ τὴν ληνὸν πληρεστέραν. Διήγησαι καὶ τὴν ἡμετέραν κλήσιν, καὶ τὴν ἄπισ στον ἐπιδημίαν, ἣν οὐχ ὥστε συντρυφῶν, ἀλλ' ὥστε συγ κακοπαθεῖν, πεποιήμεθα· ἵνα τῶν δεινῶν μετασχόντες, καὶ τῆς δόξης μετάσχωμεν. Τοῦτόν σοι τὸν λαὸν Έχεις συλλήπτορα ταῖς εὐχαῖς, τοῦτον συνέκδημον, τὸ στενὸν ἀριθμῷ ποίμνιον, καὶ οὐ στενὸν εὐσεβείᾳ· οὗ πλέον αἰδοῦμαι την στένωσιν, ἢ τὴν ἑτέρων πλατύ τητα. Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· μετὰ τούτου καὶ πῦρ διαβήσῃ, καὶ θῆρας κοιμίσεις, καὶ ἡμερώσεις δυνάστας. Οὕτως ἐκδημεῖν, οὕτω στέλλεσθαι, καὶ πρὸς ἡμᾶς ἐπανήκειν πάλιν, πλουσίως πλούσιος, δεύτερος στεφανίτης, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν ἄσων τὸν ἐπινίκιον, νῦν τε καὶ ὕστερον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας Αμήν. ac nobiscum triumphale carmen cantaturus, et nunc, gloria in sæcula. Amen. 60 Mich. VII, 1. 1 Psal. LXV, 12. 62 Luc. x, 19. "Oon. Reg. hu, on; cum interrogationis nota Vides quanta sit?, Пouir nuir. Sic tres Regg., Or. 1, Pass. Deest iv in edit. ac proinde in eam curam incumbe, ut area nobis copiosior fat, lorcularque plenius. Narra, tum vocationem nostram, tum incredibilem nostram peregrinationem, quam, non ut luxus et deliciarum, sed ut ærumnarum socii essemus, inivimus; ut periculorum et acerbitatum participes facti, in gloriæ quoque partem aliquando veniamus. Hanc plebem habes votis faventem, hanc peregrinationis comitem; hunc, inquam, gregem, numero quidem angustum, at pietate nequaquam angustum: cujus ipse angustiam magis, quam aliorum amplitudinem et latitudinem, revereor. Hæc dicit Spiritus sanctus: cum hoc, et ignem pertransibis ", et ſerarum rabiem consopies, et proceres mites ac mansuelos reddes ". lla excede, ita naviga, atque ad nos rursum redi, eximie dives, secundo laureatus, et in posterum in Christo Jesu, Domino nostro, cui Τοῦτόν σοι. Reg. a, τοῦτον οὖν. Aloraç. Duo Regg. addunt, alwvwv, ‹ sæcu! lorum. › 470 MONITUM IN ORATIONEM XXVI. 1. Prava Maximi, quem in præcedenti oratione a Gregorio publice laudatum vidimus, non diu latuere consilia. Brevi e cineribus erupit ignis, et «Egyptium illud spectrum,» ut loquitur Gregorius cito nimis venenatum aspidis fetum produxit.» Invidia namque et ambitione flagrans, eo impietatis et audaciæ adductus est, ut sedis Constantinopolitanæ dignitatem, legitimo pastore de throno exturbato, ad se transferret. Idcirco primum sibi flagitiorum consortem asciscit unum e Gregorii sacerdotibus, qui secum pariter Theologi domus, mensæ ac intimæ familiaritatis particeps erat. Ingrati ambo ac factiosi homines ex Ægypto accersunt, vel potius, pecunia emunt seditiosos et ad quodlibet facinus expeditos viros, quorum subinde opera, missis insuper ab ipso Petro Alexandrino episcopis, qui clam Maximum consecrarent, noctu ecclesiam invadunt. Horrenda hæc, quamvis ad lucem usque producta, nondum perfecta erant, cum ad cleri notitiam venere. Ubi primum hæc pervulgata sunt, tota infremuit civitas. Ad ecclesiam advolant magistratus, cives, exteri, ac ipsi etiam hæretici. Omnes unanimi indignatione permoti, summo cum dedecore et ignominia consecratum et consecratores extrudunt; nec tali opprobrio sapientiores evasere. In nequissimo enim proposito obstinate perseverantes, tibicinis cujusdam domum ingressi, infandum opus peragunt. II. Interea Gregorius, non in suburbano, ut putarunt Billius et Baronius sed Constantinopoli, quemadmodum e Carmine de vita sua colligitur, morbo laborabat. Cum autem tot tantorumque facinorum seriem audivit, subito ac intimo animi dolore perculsùs, fugam cogital; et sacrum Anastasiae templum, quasi universæ Christianæ plebi extremum vale dicturus, ingreditur. Sed assiduis totius gregis precibus et lacrymis permotus, se tandem non discessurum promittit. Ut autem debilitatas corporis et animi vires instauraret, in proximam villam aliquantulum concessit; unde non multo post redux hanc orationem habuit. Illam Baronius, perperam certe, «Invectivam in Maximum vocat. Conjicit etiam vir doctus, hanc ipsam esse vituperationum librum» cujus meminit Hieronymus. Verum huic sententiæ adversantur tum inscriptio ipsa, tum oratoris scopus. Neque eniin hæc oratio liber ille esse potest, in qua ne Maximus quidem nominatur. Non negamus tamen pluribus in locis Maximum ac ipsius sectatores obiter lectisque verbis hic a Gregorio designari et perstringi; sed non inde sequitur hanc esse in Maximum Invectivam. Et certe si liber de quo loquitur Hieronymus differt ab iis quæ Gregorius Carmine de vita sua adversus Maximum scripsit, hunc jam Don exstare affirmare licet, cum nullibi supersit istius libri vestigium. Carm. de vita sua, vers. 751 et 822. Bill. or. arg. 7 Baron. Annal. t. V, edit. Lucæ, fol. 1759, p. PATROL, GR. XXXV. 483, n. 31. Hier., Script. eccl., Basil. edit. p. 149.

III. Constantinopoli dictam hanc orationem circa medium annum 380 conjiciunt eruditi. Mirus in ea statim ab exordio se prodit pastoris erga 471 oves amor. «Desiderabam vos, inquit (n. 1), Gilii, et pari a vobis desiderio expetebar.... Quorum enim communis est spiritus, horum quoque communis est affectus.... Quamobrem a vobis diutius abesse minime sustinui.» Nec vero sola mutuæ dilectionis ratio Gregorium ad celerem reditum impulit. Metuebat etiam adhuc (n. 3) pro dilecto grege, et a luporum» voracitatem, et «latronum» insidias, et «canum» rabiem, qui jam, irrito licet impetu, in pastores irruperant, atque oves diripere, mactare aut dispergere tentaverant. Tum fidei ac doctrinæ rationem a grege exigit (n. 5); neque ♥ mutuum» duntaxat exposcit, sed etiam «fenus;» nec «talentum» solum, sed et «talenti quæstum;» ne forte quis, talento in terra defosso et occultato, creditorem, ut durum et asperum,» falso criminetur. Hinc fidem sine operibus mortuam esse ostendit, et ab auditoribus postulat, num sedulo bonis operibus studuerint; atque dilucide pertractatis variis vitæ Christian officiis, ipse quoque rationem reddit de omnibus, quæ absens secum philosophatus est. Quod ut assequatur, amplum et magnificum veri philosophi exemplar eo loci ob oculos ponit, et eadem quæ Chrysostomus postmodum in oratione, a Nemo leditur nisi a se ipso» tractavit, ipse verbis et exemplis egregie demonstrat. Chrysost., t. ΙΙΙ, p. 444. ORATIO XXVI. In seipsum, cum rure rediisset, post ea qua a Εἰς ἑαυτὸν ἐξ ἀγροῦ ἐπανήκοντα μετά Maximo perpetrata fuerant. τὰ κατὰ Μάξιμον. I. Desiderabam vos, Gilii, et pari a vobis desiderio expetebar. Persuasum enim id habeo; ac si ad cam rem jusjurandum interponendum est, Juro, fratres, per vestram gloriationem, quam habeo in Christo Jesu Domino nostro ". Hanc enim jusjurandi formam mihi condidit Spiritus sanctus, cujus numine atque afflatu ad vos venimus, ut Domino populum eximium et peculiarem comparemus 64. Ac fidei magnitudinem, quæso, perspicite. Nam et animi niei affectum vobis persuasum reddo, et de vestro erga me animo affirmo et assevero. Nec id sane mirum videri debet. Quorum enim communis est Spiritus, horum affectus quoque communis: quibus autem idem affectus est, idem etiam ad credendum æque propensi sunt. Nam quod in seipso, aliquis minime sensit, is nec alteri id de se affirmanti unquam crediderit: qui autem ita aliquando se affectum sensit, is profecto ad assentiendum faclliorem se præbebit, utpote invisibilis affectionis invisibilis testis, formæque alienæ proprium speculum. Quamobrem a vobis 472 diutius abesse minime sustinui, quanquam alioqui res hasce ægre ac molesto animo ferens; non solum quas civitates ferunt (popularem scilicet multitudinem, tumultus, forum, spectacula, saturitates, contume63 1 Cor. xv, 31. es Deut. vil, 6. (a) Alias 28, quæ autem 26 erat, nunc 52. Habita circa medium annum 380. Εἰς ἑαυτόν. In seipsum. Addunt nonnulli, καὶ τὸν λαὸν, καὶ τοὺς ποιμένας, «et popuIun et pastores. Επανήκοντα. Plures codices habent, έπιστάντα. Nonnulli, ἐπιστάς. Νὴ τὴν ὑμετέραν. «Per vestram. Sic Vulgata, sic pene omnes codices, sic Patrum pars maxima, quibus posthabitis, mirum est Billium Complutense exemplar secutum, vertisse, per nostram. > Αδελφοί. Deest in Reg. bm. To. Deest in tribus Regg. et quatuor Colb. Α'. Ἐπόθουν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, καὶ ἀντεποθούμην τοῖς ἴσοις μέτροις. Πείθομαι γὰρ, εἰ δεῖ καὶ πίστιν προσθεῖναι τῷ λόγῳ, Ναὶ τὴ τὴν ὑμετέραν καύχησιν, ἀδελφοὶ ἢν ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Τοῦτον γάρ μοι πεποίηκε τὸν ὅρκον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ᾧ πρὸς ὑμᾶς κεκινήμεθα, ἵνα κατασκευάσωμεν Κυρίῳ λαὸν περιούσιον. Σκο πείτε τὴν πίστιν ὅση· καὶ τὸ ἐμαυτοῦ πείθω, καὶ τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διατείνομαι. Καὶ θαυμαστὸν οὐδέν. Τὴν γὰρ κοινὸν τὸ Πνεῦμα, κοινὸν καὶ τὸ πά θος· οἷς δὲ τὸ πάσχειν ἴσον, ἴσον καὶ τὸ πιστεύειν. Ο γάρ μή τις πέπονθεν, οὐδ᾽ ἂν ἑτέρῳ πιστεύο σειεν ὁ δὲ παθών, εἰς συγκατάθεσιν ἑτοιμάτερος, μάρτυς ἀόρατος ἀοράτου πάθους, μορφῆς ἀλλοτρίας οἰκεῖον ἔσοπτρον. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἠνεσχόμην ἀποφοιτῆσαι ὑμῶν μακρότερα, καίτοιγε ἱκανῶς τοῖς ἐνταῦθα δυσχεραίνων τε καὶ ἀχθόμενος· οὐχ οἷς αἱ πόλεις φέρουσι μόνον (δήμοις, θορύβοις, ἀγοραίς, θεάτροις, πλησμοναῖς, ὕβρεσιν, ἄγουσι καὶ ἀγομένοις, ζημιοῦσι καὶ ζημιουμένοις, πενθοῦσι καὶ πενθουμέ νοις, κλαίουσι, χαίρουσι, γαμοῦσι, θάπτουσιν, εὐφη μουμένοις, βλασφημουμένοις, ὕλῃ κακίας, κόσμου βράσματι, ταῖς ἀγχιστρόφοις μεταβολαῖς, ὥσπερ ἐν Ευρίπῳ καὶ πνεύμασιν), ἀλλὰ καὶ τούτοις ἤδη τοῖς σεμνοτέροις καὶ τιμιωτέροις, τοῖς περὶ τὸ βῆμα Ὑμῶν. Reg. bm et Savil., ἡμῶν. Πιστεύσειεν. Comb., πιστεύοιεν. Φέρουσι. Νonnulli codd., χαίρουσι. Τοῖς περὶ τὸ βῆμα, εἰ: Sacrarium et sacram mensam. Hæc enim sunt venerabiliora et præstantiora illa, quæ sibi displicere ait Gregorius, non vero ii, qui sacrarium et sacram mensar cingunt, ut vertit Billius, contra Theologi mentem, qui fidelem plebem deliniebat, et matuam ei amorem gratulabatur. Ipsi displicebant, tum quæ jam a Maximo in sacrario perpetrata fuerant, tum onus, quod fere invito susceperat, tum dignitas, quæ tot tantasque curas afferebat, et plurimorum invidiam conciliabat.

' ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. τοῦτο λέγω, καὶ τὴν ἁγίαν τράπεζαν· ὧν ἡμεῖς τὸ κράτος ἔχειν δοκοῦντες, καὶ τῶν ἐγγιζόντων ὄντες Θεῷ, δέδοικα μὴ κακῶς ἐγγίζωμεν, καὶ, ὡς καλάμη τυρί, πῦρ οὐ φέροντες. hanc, inquam, vitii silvam, mundi fervorem, subitas et repentinas, velut in Euripo et ventorum agitatione, mutationes), verum etiam venerabiliora hæc et præstantiora, sacrarium nempe et sacram mensam; quorum cum ipsi principatum tenere videamur, et in eorum, qui ad Deum appropinquant, numero simus, vereor ne male appropinquemus, et, tanquam stipula ad ignem, ignis vim ferre nequealias, eos qui ducunt, et qui ducuntur, eos qui damnum inferunt, et qui patiuntur, eos qui lugent, et qui lugentur, eos qui plorant, gaudent, matrimo nium ineunt, sepeliunt, laudantur, vituperantur, mus. Β'. Πλὴν ἐπανῆλθον ὑμῖν, βίᾳ μὲν ἀποδραμών, οὐ βίᾳ δὲ προσδραμὼν, ἀλλὰ καὶ μάλα προθύμως, καὶ αὐτομάτοις ποσί, τὸ τοῦ λόγου, τοῦ Πνεύματος οὕτως ἄγοντος, καθάπερ τι ῥεῦμα, πρὸς μὲν τὸ ἄναντες βιαζόμενον, εἰς δὲ τὸ πρανές ἐπειγόμενον. Ονο τως ἡμέρα μία, βίος ὅλος ἀνθρώπου, τοῖς πόθῳ κάμε νουσιν. Τὸ γὰρ τοῦ Ἰακώβ ἑτέρως ἔχειν μοι φαίνεται· ὃς ἔτη δεκατέσσαρα δουλεύων τῷ Σύρω Λάβαν ὑπὲρ τῶν δύο παρθένων οὐκ ἔκαμνεν· Ησαν γὰρ αὐτῷ, φησίν, αἱ πᾶσαι ἡμέραι, ὡς ἡμέρα μία, διὰ τὸ ἀγαπᾷν αὐτάς. Ἴσως ὅτι ἐν ὄψεσιν ἦν τὸ ποθούμενον, ἢ ὅτι κούφον τὸ κάμνειν ἔρωτι, κἂν ἡ ἀναβολὴ τὸ λυπηρόν ἔχῃ Οὕτως τὸ ἕτοιμον εἰς ἐξουσίαν, ἀργὸν εἰς ἐπιθυμίαν, ὥς τις ἔφη τῶν πρὸ ἡμῶν. Ἐγὼ γοῦν ἡνίκα μὲν παρήμην, ἐλάχιστα τοῦ πάθους ἐπαισθανόμενος, ἡνίκα δὲ ἐχωρίσθην, ἔγνων τὸν πόθον τὸν γλυκὺν τύραννον· καινόν δὲ οὐδέν. Εἰ γὰρ τοσοῦτον οδύρεται καὶ βουκόλος μόσχον τῆς ἀγέλης ἀποφοιτήσαντα, καὶ ποιμὴν πρόβατον ἐλλειψαν δεκάδι, καὶ ὄρνεον νοσσιάν, ἣν πρὸς ὀλίγον ἀπέλιπεν ὥστε οἱ μὲν τὰς σύριγγας λα βόντες, ἐπί τινα σκοπιὰν ἀνελθόντες, πληροῦσι τῆς ἀθυμίας τοὺς δόνακας, καὶ ἀνακαλοῦνται, ὡς λογικά, τὰ πλανώμενα· κἂν ὑπακούσωσι, χαίρουσι μᾶλλον ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις, ὧν οὐκ ἐφρόντισαν· τὸ δὲ τρύζον ἐπὶ τὴν καλιὰν ἴεται, καὶ τρύζουσι προσπίπτει τοῖς νεοσσοῖς, καὶ περιέπει ταῖς πτέρυξι· πηλίκον ἂν εἴη δεξιῷ ποιμένι λογικά θρέμματα, καὶ ὧν τι προεκινδύνευσεν, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τῷ φίλτρῳ προστίθησιν; II. Cæterum ad vos redii, et qui a vobis invitus discesseram, idem non invitus, sed animo perquam alacri, spontaneisque, ut dici solet, pedibus accurri, Spiritu scilicet me, luvii cujusdam in modum, agente, qui per acclivia quidem non nisi coactus fertur, per prona autem et declivia celerrime labitur. Ac profecto vel unicus dies totius vitæ humanæ instar est desiderio laborantibus. Nam illud patriarchæ Jacob mihi alio modo se habere videtur, qui pro duabus virginibus quatuordecim annis Laban Syro serviens, haudquaquam labore frangebatur. Brant enim, inquit, omnes illi dies quasi dies unus, quod earum amore flagraret. Cujus rei hæc fortasse causa erat, quia rei expetitæ conspectu fruebatur: vel etiam, quia levis est amori labor, tametsi dilatio ipsa molestiam afferat. Sic videlicet natura comparatum est, ut ea segnius appetamus, quibus facile libereque frui licet, quemadmodum veterum quidam affirmavit. Equidem ipse, qui, cum adessem, vim hujus affectus parum admodum sentiebam, posteaquam a vobis disjunctus sum, piditatem amoremque, dulcem tyrannum, agnoscere cepi; quod quidem non est cur novum videatur. Etenim si vel bubulcus ob vitulum unum ab armento aberrantem, vel pastor ob pecudem ex denario numero deficientem, vel avis ob nidulum, quem ad breve tempus reliquit, usque adeo discruciari solent, ut et illi, arreptis fistulis, 473 in spe culam quamdam evecti, mœstos inflent calamos, et palantia animalia, quasi ratione pradita, evocent; ac si paruerint, majorem ex illis, quam ex reliquis universis de quibus solliciti non fuerant, delectationem percipiant; hæc vero stridens ad nidum convolet, pullisque stridentibus allabatur, eosque pen nis foveat: quanto tandem chariores esse par est apud bonum ac pervigilem pastorem oves ratione præditas, et pro quarum salute nonnihil periculi subiit, cum hoc quoque acriores amoris flammas excitet? y Γ'. Ὡς ἐγὼ δέδοικα μὲν τοὺς βαρεῖς λύκους, μὴ τὴν σκοτόμαιναν ἡμῶν τηρήσαντες, τὴν ποίμνην σπαράξωσι λόγοις συναρπακτικοῖς τε καὶ βιαίοις· 68 Gen. xxvi,26. Αναντες. Sic plerique codd. Prave in edit., ἄνακτος. Πρανές. Sic tres Regg., Coisl. 1, et Combef. In ed., τρανές. Ετέρως. Coisl. i, οὐχ ἑτέρως. Sic etiam legit Rufinus. "Η ότι... λυπηρὸν ἔχῃ. Hec desunt in pluribus codd. Nec tamen a Gregorio nostro aliena. Augustinus enim lib. De bono viduitatis, tom. VI, pag. 384, eamdem fere sententiam habet: c Nullo modo, inquit, sunt onerosi labores amantium.. Nam in eo quod amatur, aut non laboratur, aut et labor amatur. › cuIII. Equidem ipse graves et atroces lupos timeo, ne, caligine nostra observata, rapaci ac violenta doctrina gregem dilacerent. Intempestam enim noΟὕτως το έτοιμον, etc. Plinius epist. 20, lib. vi, ait: «Omnium rerum cupido languescit.. cum facilis occasio est. › 'Ηνίκα μέν... ἡνίκα δέ. Sic plures codd. In ed. desunt μέν ει δέ. Καινόν. Reg. bm, καὶ καινόν. Απέλιπεν. Reg. bm, κατέλιπεν. Τῷ φίλτρο. Sic Reg. bm, Or. 1 et Comb. Deest in edit. Σκοτόμαιναν. Leuv. vertit, o interlunium. Συναρπακτικοῖς τε. Reg. ω, σπαρακτι κοῖς. Deest τε in duobus Regg.

clem caplant, quod palam aperteque nihil efficere 4 ἐπειδὴ τὰς ἀκαιρίας τηροῦσι, τὸ φανερῶς ἰσχύειν possint. Fures etiam ac latrones metuo, ne per caulam transilientes, aut impudenti atque aperto impetu oves diripiant, aut furtim intercipiant, ut mactent, et jugulent, ac perdant ", rapientes rapinas, et animas comedentes, ut propheta quispiam cecinit er. Quinetiam illud vereor, ne quis eorum, qui heri et nudiustertius a nobis stabant, angustius ostium baud clausum nactus, ac per familiaritatis speciem ingressus, jam ut alienus insidias moliatur. Multa enim variæque ejus, qui hujusmodi res in hominum animos immittit, artes et insidiæ sunt; nec quisquam tam solers est rerum variarum architectus, quam peritus vitii artifex est noster adversarius. Jam mihi quoque timorem injiciunt canes, per vim in pastorum classem irrumpentes, idque, quod absurdum valde est, cum ad pastoralis muneris administrationem nihil omnino aliud contulerint, quam quod comam, cui ornandæ et alendæ turpiter studuerant, raserunt; qui nec in canum ordine manserunt, nec pastores facti sunt, nisi ut lanient et dispergant, atque aliorum labores infringant. Quandoquidem facilius semper est labefactare ac perdere, quam conservare: et labori quidem homo nascitur, quemadmodum ait Job ®, et navis exstruitur, et domus ædificatur; interficere autem, aut evertere, aut incendere quivis facile potest. Ac proinde ne nunc quidem insolentius sese efferant, qui canes adversus gregem concitarunt, qui ne oviculam quidem unam proferre possunt, quam adduxerint, vel conservarint. Nec enim recte facere didicerunt, cum improbitatem studiose coluerunt. 474 Quod si gregem perturbant, idem et parva tempestas efficere potest, idem et exiguus morbus, idem et bestia ignominia sua gloriandi ansam arripiunt; atque improbitati suæ, si quidem possint, finem imponentes, adorent, et procidant, et plorent coram quotquot non sunt omnino insanabiles. οὐκ ἔχοντες. Δέδοικα δὲ τοὺς λῃστὰς καὶ κλέπτας, μὴ διὰ τῆς αὐλῆς ὑπερβάντες, ἢ ἀναιδείς συλήσω σιν, ἢ δι᾽ ἀπάτης κλέψωσιν, ὥστε θῦσαι, καὶ ἀποκτείναι, καὶ ἀπολέσαι, ἁρπάζοντες ἁρπάγματα, ψυχὰς κατεσθίοντες, ὥς τις ἔφη τῶν προφητῶν. Δέδοικα δὲ τὴν παράθυρον, μή τις ἄκλειστον εὑρὼν τῶν χθὲς ἡμετέρων καὶ πρώην, εἶτα ὡς ἴδιος εἰσελθὼν, ἐπιβουλεύσῃ ὡς ἀλλότριος. Πολλαὶ γὰρ καὶ ποικίλαι τοῦ τὰ τοιαῦτα ἐνεργοῦντος αἱ μεθοδεῖαι· καὶ οὐδεὶς οὕτως ἀρχιτέκτων οὐδενὸς τῶν ποικίλων, ὡς σοφιστις κακίας ὁ ἀντικείμενος. Δέδοικα δὲ ἤδη καὶ κύνας ποιμένας εἶναι βιαζομένους, καὶ τὸ παράδοξον, οὐδὲν εἰς ποιμαντικὴν εἰσενεγκόντας, ἢ τὸ κεῖραι κόμας, ἃς κακῶς ἤσκησαν· οἱ μήτε κύνες ἔμειναν, μήτε ποιμένες γεγόνασι, πλὴν τοῦ σπαράξαι, καὶ διασπεῖραι καὶ διαλύσαι κόπον ἀλλότριον. Ἐπειδὴ ῥᾷον ἀεὶ τὸ διαφθείρειν τοῦ συντηρεῖν· καὶ γεννᾶται μὲν ἄνθρωπος κόπῳ, φησὶν ὁ Ἰώβ, καὶ ναυπηγεῖται ναῦς, καὶ οἰκία συνίσταται· ἀποκτεῖναι δὲ, ἢ καταλῦσαι ἢ ἐμπρῆσαι, τοῦ βουλομένου παντός. Ὥστε μηδὲ νῦν μέγα φρονείτω σαν οἱ τῇ ποίμνῃ τοὺς κύνας ἐπαναστήσαντες, οι πρόβατον μὲν ἐν οὐκ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, ὡς προσήγαγον, ἢ διέσωσαν· οὐ γὰρ ἔμαθον καλὸν ποιεῖν, πονηρίαν ἀσκήσαντες. Εἰ δὲ τὴν ποίμνην ταράσσουσι, τοῦτο καὶ ζάλη μικρά, τοῦτο καὶ νόσος ὀλίγη, τοῦτο καὶ θηρίον ἐν ἀθρόως ἐπιπεσόν. Στήτωσαν οὖν οἱ τῇ ἑαυτῶν αἰσχύνῃ μεγαλαυχούμενοι· καὶ παυσάμενοι τῆς κακίας, ἂν ἄρα δύνωνται, προσκυνησάτωσαν, καὶ προσπεσέτωσαν, καὶ κλαυσάτωσαν ἐναντίον Κυρίου τοῦ ποιήσαντος αὐτοὺς, καὶ τῇ ποίμνῃ μιχθήτω σαν, ὅσοι μὴ παντελῶς ἀνίατοι. IV. Hoc ego ille timidus pastor et circumspectus, eamque ob causam cautionis, tanquam ignaviæ notam subiens. Non enim pastor sum ex eorum numero quispiam, qui lac comedunt, et lanis operiuntur, et quod crassum est jugulant 70, ac labore conficiunt,aut vendunt, et dicunt: Benedictus Dominus, quia divites facti sumus *; qui seipsos pascunt, et non oves, si prophetarum voces recordamini, quibus illi in malos pastores invebuntur; verum ex illis potius, qui cum Paulo dicere possunt: Quis infirmatur, et non infirmor? Quis scanσε Joan. x, 10. 6 Ezech: xall, 25. 68 Job v, 7. X), Τὰς ἀκαιρίας. «Intemnpesta tempora.» Intelligit Gregorius Catholicorum inter se dissidia. Χθὲς ἡμετέρων. Νotat eos, qui cum Maximo contra ipsum insurrexerant. Καὶ κύνας, etc. Hic allulit ad Maximun Cynicum. Vox enim Cynicus a canum latratu desumitur; quod philosophi cynici undequaque oblatrabant, et comæ alendæ et ornandæ turpiter Studebant. Kal ró. Reg. bm, 8 xat. Οι μήτε κύνες, etc. «Qui nec in cauum oruna repente irruens. Cohibeant ergo se, qui ex Domino qui fecit eus ", gregique adjungantur, Δ'. Ταῦτα ὁ δειλὸς ἐγὼ ποιμὴν καὶ περιεσκεμμε νος, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀσφάλειαν ὡς ῥαθυμίαν ἐγκα λούμενος. Οὐ γάρ εἰμι ποιμὴν ἐκείνων τις τῶν τὸ γάλα κατεσθιόντων, καὶ τὰ ἔμια περιβαλλομένων, καὶ τὸ παχὺ σφαζόντων, καὶ μόχθῳ κατεργαζομένων, ἢ ἀπεμπωλούντων καὶ λεγόντων· Εύλογητός Κύριος, καὶ πεπλουτήκαμεν· ποιμαινόντων ἑαυτοὺς, οὐ τὰ πρόβατα, εἴ τι τῶν προφητικῶν φωτ νῶν μέμνησθε δι' ὧν ἐκεῖνοι τοὺς κακοὺς ποιμένας ἐλαύνουσιν· ἀλλ' ἐκείνων μᾶλλον τῶν δυναμέ νων εἰπεῖν μετὰ Παύλου· Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ «Psal. xcv, 6. TO Ezech. XXXIV, 3. 11 Zach. dine manserunt, etc., id est, inquit Elias, • nec Cynicus mansit, nec vere Christianus effectus est, scilicet Maximus. Διασπείραι. Tres Colb., διαφθείραι, «corrumpere, labefactare.» Sic quoque legit Rulimus. Καταλῦσαι. Duo Regg., quatuor Culb., Or. 1, etc., καταδύσαι. Απεμπωλούντων. Reg. b, απεμπολούν των. Μέμνησθε. In quibusdam, νῦν μεμνῆσθαι. In aliis, μεμνήσθαι δεῖ ὧν.

ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐμὴ πυρω- dalizatur, et ego non uror, et cura discructor σις, ἢ φροντίς Οὐ γὰρ ζητῶ τὰ ὑμῶν, ἀλλ' ὑμᾶς. Καί· Εγενόμην συγκαιόμενος τῷ καύ σωνι τῆς ἡμέρας, καὶ τῷ παγετῷ τῆς νυκτὸς πιεζόμενος πατριάρχου φωνὴ ποιμένος, οὗ τὰ ἐπίσ σημα πρόβατα, καὶ ταῖς ἐκεῖθεν ληνοῖς ἐγκισσαν μελετήσαντα. Οὕτω μὲν οὖν, καὶ διὰ ταῦτα ἐπέστην ὑμῖν, καὶ οὕτως ἔχουσιν. Ἐπεὶ δὲ ἐπέστην, δῶμεν λόγον ἀλλήλοις, ὧν μεταξύ κατωρθώσαμεν. Επειδή καλὸν μὴ ῥήματος μόνον καὶ πράξεως, ἀλλὰ καὶ καιροῦ παντὸς, καὶ ὥρας αὐτῆς τοῦ ἀκαριαίου καὶ λεπτοτάτου οἴεσθαι λόγον ἀπαιτεῖσθαι ἡμᾶς. Ὑμεῖς μὲν ἀπαγγείλατέ μοι τὴν ἐργασίαν τὴν ὑμετέ ραν· ἐγὼ δὲ εἰς μέσον θήσω, ἃ καθ᾽ ἡσυχίαν ἐμαυ τῷ συγγενόμενος ἐφιλοσόφησα. Ε΄. Τίνα μὲν θεωρίαν τῶν ὑψηλῶν, ἡ παρ' ἐμοῦ λαβόντες ἐφυλάξατε, ἢ παρ' ὑμῶν αὐτῶν εἰσηνέγκατε, ἢ περὶ θεολογίας, ἢ περὶ τῶν ἄλλων δογμάτων, & πολλὰ καὶ πολλάκις ὑμῖν παρεθέμην; Ζητῶ γὰρ οὐ τὸ δάνειον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τόκον· οὐ τὸ τάλαντον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐργασίαν· μή τις κατακρύψας καὶ καταχώσας τὸ πιστευθὲν, ἔτι καὶ καταψεύδηται τοῦ πιστεύσαν τος, ὡς σκληροῦ τε καὶ τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμοῦντος. Τίνα δὲ πρᾶξιν τῶν ἐπαινουμένων, ἢ μηδὲ τῆς ἀρι στερᾶς γινωσκούσης, ἐκαρποφορήσατε, ἢ ὥστε λάμπειν τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ἶν' ἐκ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον δειχθῇ, καὶ διὰ τῶν μαθητῶν ὁ διδάσκαλος γνωρισθῇ, καὶ εἴπῃ τις τῶν ἐπε οπτευόντων τὰ ἡμέτερα (πολλοὶ δέ εἰσιν, οἱ μὲν δι' εὐδοκίαν, οἱ δὲ καὶ περιέργως), ὅτι ὄντως ὁ Θεὸς ἐν ὑμῖν ἐστιν, οὐ κηρυσσόμενος ὑγιῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ λατρευόμενος; ὡς γὰρ οὐκ ἔστι χωρίς πίστεως πρᾶξις ἔγκριτος (ἐπειδὴ καὶ δόξης ἕνεκεν οἱ πολλοὶ τὸ καλὸν ἐπιτηδεύουσι, καὶ φύσεως οὕτως ἔχοντες)· οὕτω καὶ ἡ πίστις χωρὶς ἔργων νεκρά. Καὶ μή τις ὑμᾶς ἀπατάτω κενοῖς λόγοις τῶν πάντα συγχωρούν. των ἑτοίμως, ὑπὲρ ἑνὸς τοῦ ἀσεβεῖν ἐν τοῖς δόγμασι, καὶ φαῦλον καταβαλλόντων μισθὸν φαύλου πράγματος. Δείξατε οὖν ἐκ τῶν ἔργων τὴν πίστιν, τῆς χώρας ὑμῶν τὸ γόνιμον, εἰ μὴ εἰς κενὸν ἐσπείραμεν, εἰ δράγμα τι ἐν ὑμῖν, τοῦ ποιῆσαι ἄλευρα ἰσχὺν ἔχον, καὶ ἀποθηκῶν ἄξιον, ἵνα καὶ προθυμότερον ὑμᾶς γεωργήσωμεν. Τίς εἰς ἑκατὸν καρποτοκεί, τίς εἰς ἑξήκοντα, τίς τὸ τελευταῖον κἂν εἰς τριάκοντα· ἢ τίς ἔμπαλιν ἀπὸ τοῦ τριάκοντα εἰς τὸν ἑξήκοντα προελθὼν (ἔχομεν γὰρ καὶ ταύτην ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τὴν τάξιν), εἰς τὸν ἑκατὸν ἐτελεύτησεν· ἵνα προβαίνων, ὡς ὁ Ἰσαάκ, μέγας γένηται, πορευόμενος ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν, καὶ τὰς ᾠδὰς τῶν ᾿Αναβαθμών ᾄδων, καὶ ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέμενος; Non enim quæ vestra sunt quæro, sed vos ''. Ει: Perustus sum æstu diei, et nocturna glacie vexatus, inquit patriarcha Jacob ", cujus sunt oves illæ signatæ 75, et quæ in cœlestibus canalibus concipere didicerunt. Sic igitur, atque his de causis, ad vos, ad hunc modum affectos, accessi. Posteaquam autem accessi, age, inter nos ea subducamus, quæ interea recte et cum virtute gessimus. Præclarum enim est nos in bac opinione versari, ut non modo sermonis, aut actionis, sed totius etiam temporis, atque adeo tenuissimi et brevissimi cujusque horæ momenti rationem a nobis reposci existimenius. Facite igitur, ut mihi operam vestram et studium exponatis et ipse vicissim in medium afferam, quæ mecum ipse, cum solus essem, philosophatus G sum. V. Ecquam rerum sublimium contemplationem, aut a me acceptam animis vestris retinuistis, aut a vobis ipsis contulistis, vel de divinitatis doctrina, vel de aliis fidei capitibus, quæ ego permulta et persæpe vobis apposui? Neque enim mutuun duntaxat quæro, verum etiam fenus; nec talentum solum, sed et talenti quæstum 76: ne quis forte, cum in terra id, quod ipsi commissum est, occultarit, et defoderit, creditorem insuper falso, ut durum et acerbum, atque alienarum rerum cupiditate 475 flagrantem criminetur. Quam honestam et laudabilem actionem protulistis, vel ita occulte, ut ne sinistra quidem manus sciat”, vel etiam aperte, ut lux vestra coram hominibus luceat 78, et arbor ex fructu agnoscatur 79, et magister per discipulos innotescat, ac dicat quispiam eorum, qui vitæ nostræ rationes inspectant (id quod multi faciunt, alii benigna voluntate ducti, alii curiositate impulsi), quod vere Deus in vobis sit 90, non modo sane ac sincere prædicatus, sed etiam cultus et adoratus? Ut enim actio sine fide non est accepta (quandoquidem multi gloriæ studio, atque etiam a natura ita informati, virtutem colunt), ita fides sine operibus mortua est ". Ac videte, ne quis eorum vos inanibus verbis decipiat, qui omnia omnibus hac una de causa facile concedunt, ut impia dogmata homines complexentur, malamque rei malæ mercedem persolvunt. Ex operibus ergo fidem, terræque vestræ fecunditatem ostendite, ut perspicuum fiat, an frustra sementem fecerimus, an manipulus quidam in vobis reperiatur, ex quo confici farina queat, dignusque qui in horreum inferatur, quo alacrioribus animis vos in posterum excolamus. Quis centesimum fructum edit? Quis sexagesimum? Quis postremo tri- ** Gen. xxx, 52, το Matth. χεν, 18, el seq. 1 11 Cor. x1, 29. 73 II Cor. xi, 14. i Gen. xxxí, 40. 17 Matth. vi, 3. 78 Matth. v, 16. το Matth. νιι, 16. " 1 Cor. χιν, 25. & Jac. 11, 20. et seq. Πύρωσις, ή φροντίς. Sic Reg. d. In edit., πύρωσις ἡ φροντίς. Συγκαιόμενος. Reg. bm et quinque Colb., συμφλεγόμενος. Ὑμεῖς μέν, etc.. Vos igitur negotiationem vestram exponite, meam ego vicissim in medium proferam. Διδάσκαλος. Οr. 1 addit, ὑμῶν. Υμῖν. Reg. a, ἡμῖν. Τὰς ᾠδὰς τῶν ᾿Αναβαθμῶν. Graduum cantica. Sic dicuntur, inquit Elias, Psalmi numero quindecim, pares gradibus illis qui erant in tem-lo

cesimum **? Aut converso ordine, quis a tricesimo ad sexagesimum progressus (hunc quoque in Evangeliis ordinem habemus), in centesimum desiit, ut novos subinde progressus faciens, velut Isaac"," magnus tandem flat, de virtute in virtutem ambulans", et cantica Graduum canens, atque ascensiones in corde suo ponens Ϛ'. Ζητῶ τὸν καρπὸν πλεονάζοντα εἰς λόγον ὑμῶν. Υμέτερον γὰρ, οὐκ ἐμὸν, τὸ κέρδος· εἰ δὲ καὶ ἡμέτερον, ὅτι ὑμέτερον, ἀντιστρεφούσης τῆς ὠφελείας ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς ἡμᾶς, ὥσπερ ἐν ταῖς αὐγαῖς τῶν ἀντανακλάσεων. Εἰ ἑπτωχοτροφήσατε, εἰ ἐξενοδοχήσατε, εἰ ἁγίων πόδας ἐνίψατε, εἰ τρυφῶντες τῇ καταργουμένη γαστρί (δεδόσθω γὰρ), καὶ διὰ τῶν ἐντολῶν ἐτρυφήσατε; ὡς οὐκ ἔστι ταύτης τρυφή τις ἀμείνων, οὐδὲ μονιμωτέρα τοῖς τρυφᾶν ἐθέλουσιν. Εἴ τινας τῶν λειτουργούντων τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ καλῶς πενομένων (δότε γάρ μοι καὶ τοῦτο εἰπεῖν), εἰς δύναμιν ἀνεπαύσατε, ἵν᾿ ἀπερισπάστως μᾶλ λον τῷ θυσιαστηρίῳ παρεδρεύωσι καὶ μεταλαμβάνοντες τῶν ὑμετέρων, τὰ παρ' ἑαυτῶν ἀντεισφέρωσιν; ὡς αἰσχρὸν ταῦτα καὶ ἡμᾶς ἀπαιτεῖν, καὶ μὴ παρέχειν ὑμᾶς. Οὐκ ἐνουθέτησα δὲ ταῦτα, ἵνα οὕτως ἐν ἐμοὶ γένηται (καλόν γάρ μοι μᾶλλον ἀποθανεῖν, ἢ κενωθῆναι μου τὸ καύχημα, καὶ ἄμισθόν μοι γενέσθαι τὸ Εὐαγγέλιον ἐνταῦθα καρπωσαμένῳ. Τὸ μὲν γὰρ εὐαγγελίσασθαι τῆς ἀνάγκης· ἡ φιλοτιμία δὲ, τὸ ἀδάπανον)· ἀλλ᾽ ἵν᾽ ὑμεῖς μάθητε Χριστὸν εὖ ποιεῖν, διὰ τοῦ καὶ τῶν μικρῶν τινα εξ ποιεῖν. Ἐπειδὴ, ὡς πάντα ὅσα ἐγώ, πλὴν ἁμαρτίας, ἐγένετο δι' ἐμέ· οὕτω καὶ τὰ ἐλάχιστα τῶν ἐμῶν εἰς ἑαυτὸν ἀναδέχεται· κἂν στέγης μεταδῷς, καν ἐνδύματος, κἂν ἐν φυλακῇ ἐπισκέψῃ, κἂν ἀῤῥω· στοῦντα ἴδης· τὸ φαυλότατον, κἂν ποτηρίῳ ψυχροῦ μόνῳ καταψύξης γλῶσσαν πιεζομένου ὥσπερ ἐδεῖτο Λαζάρου τοῦ πένητος ὁ κάμνων ἐν τῇ φλογί πλούσιος, καί τι τῆς ἐνταῦθα τρυφῆς ἀντιλαβών, καὶ τοῦ περιορᾷν Λάζαρον πεινῶντα καὶ ἡλκωμέ νον, τὸ ἐκεῖθεν δεῖσθαι Λαζάρου, καὶ μὴ τυγ χάνειν. VI. Quæro enim fructum abundantem in rationem vestram. Vestrum enim lucrum est, non neum: quanquam meum quoque, quoniam vestrum, cum utilitas a vobis ad nos, ut in radiorum solarium reflexione accidere videmus, sese reflectat. Num pauperes aluistis? Num hospitio excepistis? Num sanctorum pedes abluistis? Num ventris, qui destruitur 87, voluptatibus indulgentes (detur hoc enim), id etiam egistis, ut in mandatis divinis delicias positas haberetis? Nam profecto nec delicia ullæ his meliores sunt, nec diuturniores et stabiliores iis qui in deliciis vitam transigere volunt. Num quosdam ex iis, qui allari ministrant, et pulchre inopes sunt (liceat enim mihi hoc dicere), pro viribus recreastis, ut, animis minus distractis, altari magis 476 assideant, ac bonorum vestrorum participes facti, sua quoque vicissim vobis conferant? Turpe sane est, hæc et nos exposcere et vos non elargiri. Nec vero ideo hanc admonitionem habui, ut ita in me fiat (melius enim est mihi mori, quam ut gloriatio mea evacuetur ", ac mihi prædicati Evangelii merces pereat, si hic laborum messem fecero. Evangelii enim prædicatio necessitatis est; munificentia autem et laus in eo sita est, ut gratis hoc munus obeamus *); verum eo hac oratio spectal, ut de Christo bene mereri discatis: quod quidem vobis continget, si vel in unum ex parvis " et abjectis hominibus benignitatis aliquid conferatis. Quemadmodum enim ille salutis meæ causa, oninia, quæcunque sum ego, peccato excepto, factus est, ita vel minima mea officia in se recipit; sive tecto pauperem donaveris, sive in vincula conjectum inviseris, sive aegrotantem adieris, sive denique, quod vilissimum est, hominis siti oppressi linguam solo frigidæ poculo refrigeraveris, quod a paupere LaZaro exposcebat dives ille, qui in flamma torquebatur, ac pro bujus vitæ voluptatibus, et deliciis, Lazarique esurientis et ulcerosi contemptu, hanc mercedem referebat, ut illic Lazarum rogaret, nec tamen ejus opem impetraret ". VII. Hæc quidem sunt, quæ a vobis exigimus; al pro certo habeo, minime id vobis pudori esse, quod vitæ rationes a vobis reposcamus, nec etiam fore, cum eas extremo illo die referendas habebitis, ad ss Matth. xi111, 8. 88 Gen. xxvi, 13. • Psal. 13. 88 1 Cor. 1X, 15. 891 Cor. IX, 18. Ζ'. μὲν οὖν ὑμᾶς ἀπαιτοῦμεν, ταῦτά ἐστι· καὶ οἶδ', ὅτι οὐκ αἰσχύνεσθε, οὔτε παρ' ἡμῶν ἀπαιτούμενοι λόγον, οὔτε παρὰ τῆς τελευταίας ἡμέρας, εἰς ἣν πάντα συνάγεται τὰ ἡμέτερα, κατὰ LXXXII, 6, 8. 85 ibid. 8. 861 Tim. v, 10. 87 I Cor. Matth. XXV, 40. οι Luc. xvi, 24 sqq. Jerosolymitano, in quos ascendentes illi, qui ad cantandos hymnos erant ordinati, hæc ipsa cantica concinebant. Hæc autem cantica tractant de ascensu et reditu Judæorum e Babylone in Jerusaleın. Unde mystico sensu ii dicuntur Graduum cantica concinere, qui virtute proficiunt. Πλεονάζοντα. Οr. 1, πλεῖον. Τινας. Duo Regg., τινα. Απερισπάστως. Οr. 1, ἀπερισπάτως [prare]. Παρεδρεύωσι. Duo Regg. οι Or. 1, προσεδρεύωσι. Ευαγγελίσασθαι. Duo Colb., εὐαγγελί σεσθαι. Στέγης. Coisl. 1 addit, τινί· «sive tecto aliquem exceperis, sive vestimento donaveris. › Πιεζομένου. Coisl. 1 et Sav., πιεζομέ νην, carentem sit linguam refrigeraveris. Καί τι. Sic quinque Colb., Coisl. 1 et Comb. In ed., καί τις. Ἐκεῖθεν δεῖσθαι, etc. Bill: ut illic Lazaro opus haberet. Ημών. Sic Reg. bm et quinque Colb. In edit., ὑμῶν. Οὔτε παρά. Sic septem Regg. In edit.. παρά. οὐ

ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. τὸ εἰρημένον· Κἀγὼ ἔρχομαι τὰ βουλεύματα καὶ quem omnia nostra colliguntur, quemadmodum his τὰς πράξεις ὑμῶν συναγαγεῖν· καὶ Ἰδοὺ ἄν θρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ. Τὰ δὲ ἡμέτερα, καὶ ἃ παρὰ τῆς ἡ ἐρημίας ὑμῖν κομίζομεν. Ἐπειδὴ καὶ Ἠλίας ἡδέως ἐνεφιλοσόφει τῷ Καρμήλῳ, καὶ Ἰωάννης τῇ ἐρήμῳ, καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς, τὰς μὲν πράξεις τοῖς ὄχλοις, τὰς εὐχὰς δὲ τῇ σχολῇ καὶ ταῖς ἐρημίαις, ὡς τὰ πολλὰ, προσένεμεν. Τί νομοθετῶν; Ὡς οἶμαι, τὸ χρῆναι τι καὶ ἡσυχάζειν, ὥστε ἀθολώτως προσομι λεῖν τῷ Θεῷ, καὶ μικρὸν ἐπανάγειν τὸν νοῦν ἀπὸ τῶν πλανωμένων. Οὐ γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο ἀναχωρήσεως (οὐδὲ γὰρ εἶχεν εἰς ὅ τι συσταλῇ, Θεὸς ὤν, καὶ πάντα πληρῶν), ἀλλ᾽ ἵν᾿ ἡμεῖς μάθωμεν καὶ πράξεως και ρὸν, καὶ ἀσχολίας υψηλοτέρας. Τίνα οὖν τὰ τῆς ἐμῆς ἐρημίας; Βούλομαι γὰρ, ὡς ἀγαθὸς ἔμπορος καὶ πανταχόθεν κερδαίνων, κἀντεῦθέν τι προσ ενεγκεῖν ὑμῖν ἀγώγιμον. verbis Scriptura testatur: Et ego venio, ut consilia. vestra et actiones congregem ". Et, Ecce homo, et opus ejus, et merces ejus cum eo s. Jam nostra exponamus, atque ea, quæ a solitudine vobis afferimus. Nam et Elias libenter in Carmelo philosophatur " et Joannes in deserto ", et Jesus ipse ", ut actiones multitudini bominumque frequentiæ, ita preces quieti locisque ab hominum commercio semotis fere tribuebat. Quid hinc, velut lata lege, statuit? Nempe nobis quoque, ut opinor, nonnihil quiescendum esse, ut animo minime turbido cum Deo versemur, mentemque ab erroneis hisce rebus paululum reducamus. Neque enim ipsi secessione opus erat (non enim habebat quo se contraheret, cum Deus esset, et omnia impleret); verum ut et actionis, et sublimioris occupationis tempus esse disceremus. Quis ergo solitudinis nostra 477 fructus exstitit? Libet enim, instar boni negotiatoris et quæstum undecunque factitantis, ut hinc quoque vobis nonnihil mercium offeram. Η'. Ἐβάδιζον οὕτω κατ' ἐμαυτὸν, ἤδη κλινούσης ἡμέρας. ᾿Ακτὴ δὲ ἦν ὁ περίπατος· καὶ γάρ πως εἴωθα τοὺς πόνους ἀεὶ ταῖς τοιαύταις διαλύειν ἀνέσεσιν· ἐπεὶ μηδὲ νευρὰ φέρει τὸ σύντονον ἀεὶ τεινομένη, καὶ δεῖταί τι μικρὸν τῶν γλυφίδων ἐκλύεσθαι, εἰ μέλλοι ταθήσεσθαι πάλιν, καὶ μὴ ἄχρηστος ἔσεσθαι τῷ τοξότῃ, μηδὲ ἀνόνητος ἐν καιρῷ χρήσεως. Ἐβάδιζον οὖν, καὶ οἱ μὲν πόδες εφέροντο, ἡ δὲ ὄψις εἶχε τὴν θάλασσαν. Ἡ δὲ ἦν θέαμα οὐχ ἡδὺ, καίτοιγε ἄλλως ἥδιστον οὖσα, όταν γαλήνῃ πορφύρηται, καὶ προσπαίζῃ ταῖς ἀκταῖς ἡδύ τι καὶ ἡμερον. ᾿Αλλὰ τί τότε (φθέγγομαι γὰρ ἡδέως καὶ τὰ ῥήματα τῆς Γραφῆς); 'Ανέμου μεγάλου πνέοντος, διηγείρετο τε καὶ ἐπωρύετο· τῶν δὲ κυμάτων, ὃ φιλεῖ συμβαίνειν ἐν τοῖς τοιούτοις κινήμασι τὰ μὲν πόῤῥωθεν ἀνιστάμενα, καὶ κατὰ μικρὸν κορυφούμενα, εἶτ᾽ ἐλαττούμενα, πρὸς ταῖς ἀκταῖς ἐλύετο τὰ δὲ ταῖς γείτοσι πέτραις προσπίπτοντα καὶ ἀποκρουόμενα, εἰς ἄχνην ἀφρώδη καὶ ψιλὴν ἐσκορπίζετο. Ενθα κάχληκες μὲν, καὶ φυκία, καὶ κήρυκες, καὶ τῶν ὀστρέων τὰ ἐλαφρότατα ἐξωθεῖτο καὶ ἀπεπτύετο· ἔστι δὲ ἃ καὶ ἡρπάζετο πάλιν, ἀναχωροῦντος τοῦ κύματος. Δἱ δὲ ἦσαν ἄσειστοι καὶ ἀτίνακτοι, οὐδέν γε ἧττον ἢ διοχλοῦντος οὐδενὸς, πλὴν ὅσον τοῖς κύ μασι βάλλεσθαι. G VIII. Inambulabai ego solus, vergente jam in occasum sole. Locus porro in quo spatiabar, maris ripa erat. Semper enim soleo hujusmodi oblectamentis labores dissolvere et relaxare; quandoquidem nec perpetuam contentionem nervus ferre potest, sed laxari nonnunquam arcus cornua oportet, si quidem rursus intendendus sit, ac non sagittario inutilis tum futurus, cum eo utendum erit. Inambulabam igitur, atque ita pedibus ferebar, ut oculi maris aspectu fruerentur. Nec vero spectaculum illud latum ac jucundum erat, quanquam alioqui jucundissimum esse soleat, cum tranquillitate purpurascit, ac littoribus blandum quiddam et suave alludit. Sed quid tum? Mare (libenter enim utor Scripturæ verbis), vento magno dante, excitabatur et infremebat 7; fluctus autem, ut in talibus rebus fieri consuevit, modo procul exsurgentes, seseque paulatim in summam altitudinem ederentes, ac postea decrescentes ad ripam solvebantur; modo in propinquas petras incidentes, atque inde repulsi, in. spumosam ac tenuem asperginem dilabebantur. Hic et lapilli, et algæ, et murices, et levissima ostrea extrudebantur et quasi exspuebantur; nonnulla. etiam unda recedente rursus abripiebantur. Petræ autem interim non minus immotæ et inconcussæ remanebant, quam si nulla omnino vis ipsis adnoveretur, nisi quod fluctuum ictibus verberabantur. 1X. Ex hoc spectaculo nonnihil utilitatis ad philosophiam percepisse me sensi, et (ut omnia ad meipsum referre atque dirigere soleo, ac potissimum * Luc. V, * Luc. κ, 80. 16.» Joan. τι, 18. Θ'. Ἐντεῦθεν οἶδά τι πρὸς φιλοσοφίαν ὠφεληθείς, καὶ (οἷος ἐγὼ πάντα συντείνων πρὸς ἐμαυτὸν, καὶ μάλιστα εἰ τύχοιμι πρός τι τῶν συμβαινόντων es Isa. XL, of Isa. LXVI, 18. 10. III Reg. xvi, 19. Ἄνθρωπος. Sacer textus, Κύριος. Vulgata, • Dominus. › Εμῆς. Deest in duobus Regg., quatuor Colb. et Or. 1. Γλυφίδων. «Arcus cornua, id est, e crenas, seu. incisuras, in extrema arcus parte, quibus nervus inseritur. Φθέγγομαι. Reg. bm, φθέγξομαι, Καί. Deest in Reg. a. Κινήμασι. Deest in pluribus Regg. et Or. 1. Nec Billius agnoscit. 'Ελύετο. In quibusdam, διελύετο. Ψιλήν. Sic plerique codd. et Bas. Mendose in ed., ὑψηλήν. Συντείνων. Or. 1 cum aliis pluribus, au τείνω.

si ad aliquem rerum eventum animus meus stuet, ίλιγγιάσας, δ καὶ νῦν πέπονθα) οὐ παρέργως ἐδεξά et tanquam vertigine afficiatur, ut mihi nunc accidit) non obiter et negligenter id, quod oculis obversabatur, accepi; et in doctrinam mihi hoc spectaculum cessit. Ammon enim, inquiebam, nare, vita hæc nostra est, et res human? Nam hic quoque multum est amaritudinis et instabilitatis. Allnon venti, tentationes ingruentes, et inopinati rerum eventus? Quod mihi animadvertisse videtur David, cum diceret: Salvum me fac, Domine, quoniam intraverunt aquæ usque ad animam 478 meam. Et, Liberame, de profundis aquarum”. Etrursus, Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me '. Porro eorum, qui tentantur, alii mihi, velut levissima quædam corpora et spiritus expertia, abripi distralique videbantur, ac ne tantillum qui. dem adversarum rerum impetum sustinere; nec enim robur et firmitatem habent, neque pondus prudentis et cordatæ rationis, quæ fortuitis casibus obluctetur; alii autem petræ instar esse, ac petra illa ', supra quam stamus, et quam colimus, digni, quicunque nimirum philosophica ratione utuntur, ac supra vulgi humilitatem evecti, humana omnia immoto et firmo animo ferunt, atque eos quidem, qui talibus rebus quatiuntur, irrident, vel miserantur (illud ob philosophici animi generositatem, hoc propter bumanitatem et commiserationem); ipsi autem turpe esse statuunt, res graves et acerbas, cuu absunt, contemnere, ac ne graves quidem illas existimare, cum autem adsunt, succumbere, perinde scilicet atque eæ non fluxæ, sed firmæ ac staμην τὸ ὁρώμενον· καί μοι τὸ θέαμα παίδευμα γίνε ται. Η γὰρ οὐκ, ἔφην ἐγώ, θάλασσα μὲν ὁ ἡμέτερος βίος καὶ τὰ ἀνθρώπινα (πολὺ γὰρ κὰν τούτῳ τὸ ἁλμυ ρὸν καὶ ἄστατον), πνεύματα δὲ οἱ προσπίπτοντες πειρασμοὶ καὶ ὅσα τῶν ἀδοκήτων; "Ο μοι δοκεῖ καὶ ὁ θαυμασιώτατος Δαβὶδ κατανοήσας, Σωσόν με, Κύ ριε, λέγειν, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου καὶ, 'Ρῦσαί με ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων Ηλ θον δὲ εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Τῶν δὲ πειραζομένων οἱ μὲν ἐδό κουν μοι ὡς τὰ κουφότατα καὶ ἄπνοα παρασύρεσθαι, καὶ οὐδὲ μικρὸν ἀντέχειν πρὸς τὰς ἐπηρείας· οὐδὲ γὰρ ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς στερρότητα, καὶ βάρος λογισμοῦ σώφρονος, καὶ τοῖς προσπίπτουσιν ἀντιβαίνοντος· οἱ δὲ εἶναι πέτρα, τῆς πέτρας ἐκείνης ἄξιοι, ἐφ' ἧς βεβήκαμεν, καὶ ᾗ λατρεύομεν, ὅσοι φιλοσόφῳ χρώμενοι λόγῳ, καὶ ὑπεραναβεβηκότες τὴν τῶν πολλῶν ταπεινότητα, πάντα φέρουσιν ἀσείστως καὶ ἀτινάκτως, καὶ διαγελῶσι μὲν ἢ ἐλεοῦσι τοὺς σειομέ νους (τὸ μὲν ὑπὸ φιλοσοφίας, τὸ δὲ ὑπὸ φιλανθρωπίας)· αὐτοὶ δὲ τῶν αἰσχρῶν τίθενται, ἀπόντα μὲν τὰ δεινὰ περιφρονεῖν, μᾶλλον δὲ μηδὲ δεινὰ οἴεσθαι, παρόντων δὲ ἡττᾶσθαι, καὶ ταῦτα, τίνων; τῶν παρ ερχομένων, ὡς ἱσταμένων· καὶ τοῦ καιροῦ μὲν ἔξω φιλοσοφεῖν, ἐν δὲ ταῖς χρείαις ἀφιλοσόφους φαί νεσθαι· ὥσπερ ἂν εἴ τις ἄριστον ἑαυτὸν νομίζοι τῶν ἀθλητῶν, μηδὲ καταβαίνων εἰς στάδιον κυβερνήτην τῶν εὐδοκίμων, ἐν μὲν ταῖς εὐδίαις τῇ τέχνῃ μέγα φρονοῦντα ἐν δὲ ταῖς ζάλαις μεθ ιέντα τοὺς οἴακας. biles sint; atque extra tempus quidem philosophari, cum autem opus est, philosophiæ expertes apparere: quemadmodum si quis athletarum omnium præstantissimum se esse censeret, ne in arenam quidem descendens; aut probum et nobilem gubernatorem, in tranquillitate quidem artem suam magnifice jactans, coorta autem tempestate gubernacula de manibus ponens. X. Quoniam porro in hos sermones semel incidi, Ι. Ἐπεὶ δὲ ἅπαξ εἰς τούτους κατέστην τοὺς λό alteram mihi quoque imaginem, præsentibus rebus γους καὶ πρὸς ἑτέραν ἦλθον εἰκόνα, σφόδρα admodum congruentem, proposui. Forsan me velut τοῖς παροῦσι συμβαίνουσαν. Τάχα με γέροντα καὶ delirantem senem ac fabulatorem habebitis, si hanc μυθολόγον νομίσετε, ἂν καὶ ὑμῖν ταύτην γνω etiam vobis exposuero; exponam tamen, quando- ρίσω· γνωριστέον δ' οὖν, ἐπεὶ καὶ τὴν Γραφὴν quidem et Scriptura plerumque ad res dilucidius οἶδα πολλάκις τοιούτοις χρωμένην εἰς σαφεστέραν explicandas hujusmodi exemplis uti consuevit. Est διήγησιν Ἔστι τι μύθῳ φυτόν, 8 θάλλει quædam in fabulis arbor, quæ cum cæditur viret, τεμνόμενον, καὶ πρὸς τὸν σίδηρον ἀγωνίζεται· καὶ εἰ et adversus ferrum certat; ac, si de re nova novo δεῖ παραδόξως εἰπεῖν περὶ παραδόξου πράγματος, more loquendum est, morte vivit, et sectione pul- θανάτῳ ζῇ, καὶ τομῇ φύεται, καὶ αὔξεται δαπανώ ss Psal. Lxvnt, 2.. ibid. 13. 4 ibid. 3. 1 Cor. x, 4. Διαγελώσι μέν. Reg. a et Or. 1, διαγελώσι μᾶλλον. Τῶν παρερχομένων, ὡς ἱσταμένων. Elias: • tanquam durabilibus, cum transeant, nec in eodem statu permaneant.» Leuv. • Praesertim quæ transeant, ac minime fixæ sint. › Νομίζοι. Coisl. 4, ὑπολαμβάνοι. 168) Εἰς στάδιον. In nonnullis, εἰς τὸ στάδιον. Μέγα φρονοῦντα. Reg. b, Coisl. 1 et Or. 1, μεγαλοφρονοῦντα. λόγους. Ruf., λογισμούς. Νομίσετε, ἄr. Sic tres Regg., tres Colb., Or. 1, etc. In Coisl. 1, νομίσητ᾽ ἄν. In ed., νομίσαν τες ἄν. Ταύτην γνωρίσω. In quibusdam, ταῦτα γνω ρίζω. Διήγησιν. Duo Regg., Coisl. 1, Or. 1, δήλωσιν. Alludit hic ad parabolas, quæ in sacris Scripturis reperiuntur. "Εστι τι μύθῳ. Reg. bm, Ἔστι τι παρὰ μύθῳ. Huc referri potest quod de ilice Horatius lib. iv, ode 4, scripsit: Duris ut ilex tonsa bipennibus, Nigra feraci frondis in Algido, Per damna, per cædes, ab ipso Ducil opes animumque ſerra.

ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. μενον. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ μῦθος, καὶ ἡ αὐτονομία lulat, atque, cum assumitur, crescit. Habetis fabuτοῦ πλάσματος ἐμοὶ δὲ δοκεῖ σαφῶς τοιοῦ τον εἶναί τι ὁ φιλόσοφος. Ευδοκιμεί τοῖς πάθεσι, καὶ ὕλην ἀρετῆς ποιεῖται τὰ λυπηρά, καὶ τοῖς έναν τίοις ἐγκαλλωπίζεται· μήτε τοῖς δεξιοῖς ὅπλοις τῆς δικαιοσύνης αἱρόμενος, μήτε τοῖς ἀριστεροῖς καμπτό μενος· ἀλλ' ὁ αὐτὸς οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ διαμένων, ἢ καὶ δοκιμώτερος, ὥσπερ ἐν καμίνῳ χρυσός, εὑρι σκόμενος. Σκοπῶμεν δὲ οὕτως· Ευπατρίδης ἐστίν; ἀντεπιδείξεται τὴν εὐτροπίαν τῷ αἵματι· ὥστε διχόθεν εὐδοκιμεῖν, καὶ γενεαλογούμενος καὶ ὁρώμενος. Δυσγενής τὸν ἀνδριάντα καὶ τὸν πηλὸν (εἴπερ τι μέγα πηλὸς πηλοῦ διαφέρει); ἀντεισοίσει τὴν νοουμένην εὐγένειαν, καὶ ἣν ἕκαστος ἑαυτὴν διαπλάττει πρὸς τὸ χεῖρον ἢ βέλτιον τὴν δὲ ἄλλην παραγράψεται, ὅση σπείρεται ἢ γράφεται, ὡς οὐδενὸς ἀξίαν καὶ κίβδηλον. Εστι γάρ τι γένος τρισσόν· τὸ μὲν ἄνωθεν ἠργμένον, ὃ πάντες ἐσμὲν εὐγενεῖς ἐπ' ἴσης ἐπεὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγόναμεν τὸ δὲ ἀπὸ σαρκὸς ἐρχόμενον οὐκ οἶδ' εἴ τις εὐγενής, τοῦτο φθορᾷ συνιστάμενον· τὸ δὲ ἀπὸ κακίας ἢ ἀρε τῆς γνωριζόμενον, οὗ μᾶλλον καὶ ἧττον μεταλαμβάνομεν, ὅσον ἂν, οἶμαι, ἢ τηρήσωμεν τὴν εἰκόνα, ἢ διαφθείρωμεν. Ταύτην ἀγαπήσει τὴν εὐγένειαν ἶχε ἀληθῶς σοφὸς καὶ φιλόσοφος. Τὸ γὰρ τέταρτον γένος, τότε ἀξιώσω λόγου, τὸ ἐν γράμμασι καὶ προστάγμασιν, ὅταν καὶ κάλλος ἀποδέξωμαι τὸ ἐν χρώμασι, καὶ πίθηκον αἰδεσθῶ λέοντα εἶναι κεκελευσμένον. lam, jure suo quidvis libere confingentem. Mihi vero hujusmodi quiddam plane esse vir philosophus videtur. Floret enim inter cruciatus, ac 479 vitae molestias velut virtutis segetem existimat, atque in adversis gestit et gloriatur; nec ob dextra justitiæ arma effertur, nec ob sinistra inflectitur; sed in diversis rebus idem semper suique similis permanet, atque adeo probatior, tanquam aurum in fornace, reperitur. Quod ut perspicuum fiat, ita rem expendamus. Nobili loco natus est? Probitatem morum generis splendori opponet, atque ex adverso spectandam producet. Ita duplici nomine clarus erit; nempe et majorum imaginibus, et propria virtute inspectus. Obscuro et ignobili genere ortus est, quantum ad statuam et lutum attinet? (Si quid tamen magni inter lutum ac lutum interest.) At spiritualem nobilitatem illius loco afferet, et quam sibi quisque, vel in melius, vel in deterius elingit: reliquas autem nobilitates, quæ vel feruntur, vel principum diplomatibus comparantur, ut viles et adulterinas, nulloque in pretio habendas, procul submovebit. Est enim triples genus. Unum, quod superne originem traxit, quod quidem si consideremus, omnes peræque nobiles sumus, quippe ad imaginem Dei creati s. Alterum, quod a sanguine proficiscitur, cujus ratione haud quidem scio,an quisquam nobilis dici possit, cum corruptione comtet. Tertium a virtute aut vitio agnoscitur, cujus vel uberius vel exilius participes efficimur, prout, opinor, divinam imaginem vel integram servaverimus, vel corruperimus. Atque hanc demum nobilitatem amplectetur, quisquis vere sapiens ac philosophus fuerit. Nam quartum illud nobilitatis genus, quod in principum diplomatibus et edictis consistit, tum ullo loco ac pretio habebo, cum sitam in coloribus pulchritudinem amplexus fuero simiamque ob id venerari cœpero, quod leo esse jussa sit. ΙΑ΄. Νέος ἐστί; Κατὰ τῶν παθῶν ἀνδρισθήσεται, καὶ τοῦτο ἀπολαύσει τῆς νεότητος, τὸ μὴ τὰ νέων παθεῖν, ἀλλὰ δεῖξαι πρεσβυτικὴν φρόνησιν ἐν ἀκμαίῳ τῷ σώματι· καὶ χαιρήσει τῇ νίκῃ πλέον ἢ οἱ ἐν Ὀλυμπία στεφανούμενοι· νικήσει γὰρ ἐν κοινῷ θεάτρῳ τῇ οἰκουμένῃ, καὶ νίκην ἄπρατον. Νεύει πρὸς γῆρας; Αλλ' οὐχὶ γηράσει καὶ τὴν ψυχήν· δέ ξεται τὴν διάλυσιν, ὡς προθεσμίαν ἀναγκαίας ἐλευθε μίας· ἡδέως πρὸς τὰ ἑξῆς μεταβήσεται, ἔνθα οὐκ ἔστιν ἄωρος, οὐδὲ πρεσβύτης, ἀλλὰ πάντες τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν τέλειοι. Ὥρας έλαχεν; Αντιστίλψει τὸ κάλλος τῷ κάλλει, τὸ τῆς ψυχῆς τῷ τοῦ σώματος. Παρῆλθε τὸ ἄνθος ἀνεπηρέαστον; νεύει πρὸς ἑαυτὸν, οὐδὲ οἶδεν ὁρώμενος. Αἰσχρὸς τὸ φαινό- • Gen. 1, 27. Ταῦτα μὲν οὖν. llæc desunt in Or. 1. Η αυτονομία τοῦ πλάσματος. Sic. Or. 4. In ed., αὐτονομία πλάσματος. Σαφώς. Sic plures Regg. et Colb. In ed., σα φές. Deest in Reg. bm. Εὐδοκιμεῖ. Duo Regg., Coisl. 1 et Comb., ἐνευδοκιμεῖ. Αντεπιδείξεται, etc. • Probitatem morum ex adverso generis claritati respondentem ostendet.» Γενεαλογούμενος, etc. «Tum majorum, tum per se et propria virtute conspicuns. ▸ 181) Βέλτιον. Plures Regg. et Or. 1 addunt: ΤαύXI. Juvenis est? Adversus vitiosos animi motus viriliter se geret, atque hoc commodi ex juvenili ætate percipiet, ut iis affectibus, quibus hæc ætas obnoxia est, non indulgeat, sed in vigenti corpore semilem prudentiam exhibeat, majoremque ex hac victoria voluptatis sensum capiet, quam qui coronam in Olympiis adipiscuntur. Victoriam enim ferel in communi orbis terræ theatro, et quidem victoriam minime venalem. Ad senectutem vergit? At non animo quoque senescet; dissolutionem, ut præstitutum necessariæ libertatis tempus, accipiet: libens ad ea, quæ hanc vitam sequuntur, migrabit, ubi neno est immaturus, 480 nemo senex, sed omnes in spirituali ælate perfecti. Pulcher est? ld την ἀγαπήσει τὴν εὐγένειαν ὅγε ἀληθῶς σοφός και φιλόσοφος • Illam nobilitatem diliget ille vere si piens et philosophus.» Επ' ίσης. Or. 1 conjunctim, ἐπίσης. Ερχόμενον. Οr. 1, ἀρχόμενον. Ταύτην ἀγαπήσει, εἰς. Hæc usque ad Τὸ γάρ, desunt in quibusdam Regg. et Or. 1. Κάλλος, etc. Bill.: c cum pidam quoque pulchritudinem laudandam duxero.» Ηδέως. Regg. a, b et Coisl. 1, Ιλέως. Αισχρός. Ιn quibusdam additur ἐστι,

aget, ut pulchritudo animæ corporis pulchritudini μενον; ἀλλ᾽ εὐφυὴς τὸ κρυπτόμενον, ὥσπερ ἐν κά λυκι ρόδον ἀνθηρὸν οὐκ ἀνθηρᾷ καὶ ἀνέδμῳ τὸ εὐωδέστατον. Ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων; οὐδὲ καιρὸν δίδωσι τὸ ἐκτὸς καθορᾶσθαι, μεταστρέφων τὸν θεατὴν πρὸς τὸν ἐντὸς ἄνθρω πον. Εὐεκτεῖ; Χρήσεται τῇ ὑγιείᾳ πρὸς τὸ βέλτιστον νουθετήσει, πλήξει, λόγῳ παρρησιάσεται, ἀγρυπνή σει, χαμευνήσει, νηστεύσει, κενώσει τὴν ὕλην, θεωρήσει τὰ ἐπίγεια καὶ τὰ οὐράνια, κατὰ πᾶσαν σπουδὴν μελετήσει τὸν θάνατον. Αρρωστήσει; Μας χήσεται· ἂν δὲ ἡττηθῇ, νικήσει λαβὼν τὸ μηκέτι μάχεσθαι. Πλούσιός ἐστι; Φιλοσοφήσει τὸ ἀποπλουτεῖν, μεταδώσει τῷ δεομένῳ τῶν ὄντων, ὡς οἰκονό μος τῶν ἀλλοτρίων· ἵν᾿ ἐκεῖνός τε εὖ πάθῃ τῇ μετα λήψει, καὶ αὐτὸς πρὸς Θεὸν συναχθῇ, μηδὲν ἔχων πλὴν τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ σώματος. Πένεται; Πλου τήσει Θεὸν, καὶ τὸ καταγελῶν τῶν ἐχόντων, ὡς ἀεὶ μὲν κτωμένων, ἀεὶ δὲ πενομένων, τῷ δεῖσθαι τοῦ πλείονος, καὶ πινόντων ἵνα πλέον διψήσωσιν. ex adverso refulgeat. Inoffensus dos præteriit? In seipsum vergit, ac ne spectari quidem se novit. Deformis est quantum ad id quod in aspectum cadit? At ea parte formosus et elegans, quæ oculorum aciem fugit; rosæ non absimilis, quæ in bacca nec florida, nec odore grata, florida tamen ipsa est suavissimum que odorem elllat. Speciosus forma præ filiis hominum? Ne spatium quidem, id, quod externuin est, aspiciendi concedit, quippe qui spectatorem ad internum hominem convertit. Proba valetudine est? Ad optima quæque sanitate utetur; admonebit, increpabit, verborum aculeis punget, insomnes noctes ducet, in nuda humo dormiet, corporis molemn extenuabit, terrena et coelestia speculabitur, summo studio morien meditabitur. Morbo laborat. Pugnabit. Quod si victus fuerit, vincet, hoc scilicet asse cutus, ut non jam amplius pugnet. Dives est? Id studio habebit, ut opibus minuatur: pauperem bonorum suorum participem faciet, tanquam alienorum dispensator, ut et ille hac perceptione juvetur, et ipse ad Deum colligatur, nihil præter crucem et corpus habens. Pauper est? Pro divitiis Deum habebit, et divites irridebit, ut qui, licet facultates suas quotidie augeant, semper tamen pauperes sint, quia pluribus indigent, bibunique, ut majori siti inflammentur. XII. Fame vexatur? Cum avibus alelur, quibus victus sationis et arationis expers est: cum Elia apud Sarephthanam vivet: Lecythus olei non deficiet, et hydria farina non minuetur. Ille, fontis instar, semper scaturiet; hæc fructum copiose proferet, ut vidua hospitum studiosa honoretur, ac nutrix nutriatur. Sii angitur? Fontes ei et fumina potum suppeditabunt, et quidem potum non inebriantem, nec dimensum. Quod si omnia propter nimiaın siccitatem deficiant, torrentis aqua fortasse sitim sedabit. Algebit? Idem quoque Paulo accidit; sed quandiu? Est et quoddam petræ indumentum; fidem tibi Job faciat, his verbis utens: Eo quod veste carerent, petra induti sunt. Jam, quæ perfecliora sunt, considera. Maledictis lacerabitur? Vincet non regerendo maledicia. Persecutionem paties tur? Sustinebit. Blasphemabitur? Obsecrabil. Calumniis premetur? 481 Orabit. Percutietur in dextram maxillam? Præbebit et alteram; tertiam etiam, si haberet, objecturus, quo magis ad lenitaten percussorem erudial, opere docens, quæ ser mone non potest. Probris impeletur? Et Christus quoque: alictionis societale ornabitur. Quamvis eliam Samaritanus vocetur, quamvis ei objiciatur, quod dæmonium habeat, cum Deo omnia suscipiet. El licet multa toleraverit, multa adhuc ipsi superG " • Psal. XLIV, 3. • 111 Reg. xvur, 9, 14. Il Cor. x1, 'Εντός. Sic Reg. bm, quinque Colb., Coisl. 1, etc. Male in ed., εκτός. Πλέον. In nonnullis, πλεῖον. Μετὰ τῶν ὀρνέων, eic. Alludit Gregorius ad verba Matth. v, 20. • Respicite volatilia culi, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea. Καὶ τρέφῃ τὸν τρέφοντα. «Nutrientem nutriat, nempe, Eliam prophetam. › ΙΒ'. Πεινᾷ; Μετὰ τῶν ὀρνέων τραφήσεται, οἷς ὁ βίος ἄσπορος καὶ ἀνήροτος· μετὰ Ηλίου ζήσε ται παρὰ τῇ Σαραφθίᾳ· Ο καμψάκης τοῦ ἐλαίου οὐκ ἐκλείψει, καὶ ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου οὐκ ἐλαττονήσει· ὁ μὲν ἀεὶ πηγάσει, ἡ δὲ γεωργήσει πλου σίως, ἵνα τιμηθῇ χήρα φιλόξενος, καὶ τρέφῃ τὸν τρέφοντα Διψήσει; Κρῆναι τούτῳ καὶ ποταμοὶ τὸ ποτὸν, ποτὸν οὐ μεθύσκον, οὐδὲ μετρούμενον· ἂν πάντα ἐπιλίπῃ δι' ἀνομβρίαν, χειμάρρῳ τυχὸν ποτισθήσεται. Ριγώσει; Τοῦτο καὶ Παῦλος, ἀλλ᾽ ἐπὶ πόσον; Ἔστι τι καὶ πέτρας ἔνδυμα· πειθέτω σε ὁ Ἰὼβ λέγων· Παρὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς σκέπην, πέτραν περιεβάλοντο. Σκόπει μοι καὶ τὰ τελεώτερα. Λοιδορηθήσεται; νικήσει τῷ μὴ ἀντιλοιδορεῖσθαι. Διωχθήσεται; ἀνέξεται. Βλασφημηθήσεται; παρακαλέσει. Διαβληθήσεται; προσεύξεται. Τὴν δεξιὰν ῥαπισθήσεται σιαγόνα παρέξει καὶ τὴν ἑτέραν εἰ τρίτην εἶχε, καὶ ταύτην ἂν προ εβάλετο, ἵνα μᾶλλον διδάξῃ μακροθυμεῖν τὸν παίοντα, ἔργῳ παιδεύων, ἃ μὴ λόγῳ δυνατὸς ἦν. υνειδισθήσεται; τοῦτο καὶ ὁ Χριστός· τιμηθήσεται τῇ κοινωνίᾳ τοῦ πάθους. Κἂν Σαμαρείτης ἀκούσῃ, κἂν δαιμονᾷν ἐγκληθῇ, μετὰ Θεοῦ πάντα δέξεται. Πολλὰ ἔτι λείψει, κἂν πολλὰ πάθῃ, ὄξος, χολή, στέφανος ἀκάν· θινος, σκήπτρον καλάμινον, χλαμύς κοκκίνη, σταυ ρός, ἦλοι, λῃσταὶ συσταυρούμενοι, παριόντες ὑδρί27. 7 Job xxiv, 8. • Joan. vult, 48. • ibid. Επιλίπῃ. Reg. bm et Combef., έπιλείπῃ. Αλλ' ἐπὶ πόσον. Legendum sine interrogatione censet Combef.: ἀλλ' ἐπὶ ποσόν, sed algebi aliquandiu. Ita etiam legit Leuv. Αὐτούς. Deest in Reg. a. Σιαγόνα. Deest in pluribus codd. 'Ετέραν. In nonnullis, άριστεράν, «sini stram. >

ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. ζοντες. Δεῖ γὰρ πλέον ἔχειν Θεόν, ἐν τῷ πλεῖον erunt, que perferat, acetumn mempe, fel, corona spie φέρειν ἀτιμαζόμενον. nea, sceptrum arundineum, chlamys coccinea, crux, clavi, latrones simul cruci affixi, praetereuntium contumelia 10. Primas enim Deumn habere par est, quod plus ignominiæ pertulerit. ΙΓ΄. Οὐδὲν ἀναλωτότερον φιλοσοφίας, οὐδὲν ἀληπτότερον. Πάντα ἐνδώσει πρότερον, ἢ φιλόσοφος. Ονος ἐστὶν ἄγριος ἐν ἐρήμῳ, φησὶν ὁ Ἰώβ, ἄνετος καὶ ἐλεύθερος, καταγελῶν πολυοχλίας, πόλεως, μέμ ψιν φορολόγου μὴ ἀκούων. Μονόκερως ἐστι, ζῶον αὐτόνομον. Ει βουλήσεταί σοι δουλεῦσαι; εἰ δήσεις αὐτὸν ἐπὶ φάτνης; εἰ ὑπὸ ζυγὸν ἀχθής σεται "Οταν πάντων εξείργηται τῶν ἐπὶ γῆς, κατεσκεύασται αὐτῷ πτέρυγες ὥσπερ ἀετοῦ, ἐπιστρέψει εἰς τὸν οἶκον τοῦ προεστηκότος αὐτοῦ, πρὸς Θεὸν ἀναπτήσεται. Είπω τι κεφάλαιον· Δύο ταῦτα δυσκράτητα, Θεὸς καὶ ἄγγελος· καὶ τὸ τρίτον φιλό σοφος, ἄϋλος ἐν ὕλῃ, ἐν σώματι ἀπερίγραπτος, ἐπὶ γῆς οὐράνιος, ἐν πάθεσιν ἀπαθὴς, πάντα ἡττώμενος πλὴν φρονήματος, νικῶν τῷ νικᾶσθαι τοὺς κρατεῖν νομίζοντας. Ἐπεὶ δὲ τὸν φιλόσοφον ἡμῖν ὁ λόγος ἔγραψεν, ὅθεν εἶπον, ἀρξάμενος, φέρε, παρὰ τοῦτον τὰ ἡμέτερα θεωρήσωμεν (δοκῶ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν, καὶ εἴ τινι τούτων τρωτὸς ἐγὼ καὶ ἁλώσιμος)· ἵν' εἰ μὲν ἡττώμενον εὑρίσκοιεν οἱ μισοῦντες καὶ πολεμοῦντες, συγγινώσκοιντο γοῦν τῆς ἐγχειρήσεως, εἰ καὶ μὴ τῆς προαιρέσεως· εἰ δὲ κρείττονα τῶν πολεμούντων καὶ ὑψηλότερον, ἢ τῆς κακίας ἀπαλλαγεῖεν, ἢ καινοτέραν ὁδὸν τῆς ἀδικίας ἐπινοήσαιεν, ὡς τῆς παρούσης καταφρονουμένης, και c μὴ πρὸς τῇ κακίᾳ καὶ ἄνοιαν ἐγκαλοῖντο, ὡς ἀνομοῦντες διακενῆς, καὶ οὐδὲ εἰδότες ἀδικεῖν δ σπουδάζουσιν. excogitent, ne alioqui præter improbitatem, amentiæ quitatem frustra perpetrantes, 482 ac ne injuriam Incumbant. XIII. Nihil philosophia fortius est, inexpugnabilius nihil. Omnia prius cedent, quam ut manus det philosophus. Onager est in deserto, ut cum Job loquar ut, solutus et liber, urbis tumullus ridens, exactoris clamorem non audiens. Unicornis est, animal suis legibus vivens. Num tibi servire volet? Num ligabis eum ad præsepe? Num sub jugum ducetur? Si omnibus terræ commodis prohibeatur, paratæ sunt ipsi ale sicut aquile; ad patroni sui domum se conferet; ad Deum convolabit. Ut in summa dicam: Duo hæc superari nequeunt, Deus et angelus; tertium est philosophus, in materia materiæ expers, in corpore incircumscriptus, in terra cœlestis, in passionibus impatibilis, omnibus rebus vinci se facile ferens, præterquam animi magnitudine, eo ipso quod vinci se patitur, devincens eos, qui superiores sibi esse videntur. Quoniam autem philosophum nobis depinxit oratio, unde dixi, exorsa, age, jam ad ejus normam res nostras expendamus (nam ipse quoque Spiritum Dei habere videor 19, etsi me cuis piam eorum, quæ dixi, ad vulnus patere, ab eoque superari non diffitear); ut si me quidem inferiorem inveniant, qui mihi infesti sunt, ac bellum inferunt, etsi non pravæ voluntatis, at certe conatus sui veniam consequantur: sin autem iis, qui me bello lacesscndum duxerunt, præstantiorem ac sublimiorem; aut ab improbitate sua discedant, aut novam certe (nain præsentem contemnimus) lædendi viam etiam et stoliditatis notam subeant, velut iniquidem inferre scientes, cum in id summo studio XIV. Quid enim me, obsecro, lædere queant, cum omnia tentarint? Singula, in quibus homo ab hominibus injuriam accipere potest, inspiciamus, Indoctum nominabunt? Unam hanc sapientiam scio, quæ in timore Dei sita est. (Nam et principium sapientia, timor Domini 18; et fuis sermonis, omnia audi, Deum time. Hæc sapientissimi illius Salomonis verba sunt. Probent me timoris expertem esse, et vicerint.) Reliquam autem sapientiam atque doctrinam, partim præterii, partim assumere oplo, atque etiam, Spiritus sancti ope fretus, in spe 11abeo. Paupertatein objicient, meas scilicet opes, et 13 | Cor. vit, 40. scr. 13 Prov. 1, 7. ** Eccle. XII, 13. ΙΔ΄. Τί γὰρ δὴ καὶ λυπήσουσιν ἐπὶ πάντα ἐλθόντες; Ιδωμεν ὅσα ἂν ἀδικηθείη παρὰ ἀνθρώπων ἄνθρωπος. Απαίδευτον ὀνομάσουσιν; Μίαν σοφίαν οἶδα, τὸ φοβεῖσθαι Θεὸν (Αρχή τε γὰρ σοφίας, φό βος Κυρίου· καὶ τέλος λόγου, τὸ πᾶν ἄκουε, τὸν Θεὸν φοβοῦ. Ταῦτα Σολομὼν ὁ σοφώτατος. Δειξά τωσαν οὖν ἄφοβον, καὶ νικησάτωσαν [4])· τῆς δὲ ἄλλης σοφίας, τὴν μὲν παρέδραμον, τὴν δὲ προσλα δεῖν εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, θαῤῥῶν τῷ Πνεύματι. Πε- · νίαν ἐγκαλέσουσι, τὴν ἐμὴν περιουσίαν; εἴθε γὰρ ἀπολυσαίμην καὶ τὰ ῥάκια ταῦτα, ἵνα γυμνὸς διαδράμω τὰς ἀκάνθας τοῦ βίου· εἴθε καὶ τὸν βαρὺν * Matth. xxvi; xxvII, passim. 11 Job XXXIX, 5 Δεῖ γάρ, etc. Billins: Superiora enim Deum habere oportet, eo nomine in contemptum vementem, quod plures cruciatus ferat. Εἰ βουλήσεται... ἀχθήσεται. Totus hic locus in Billii et Leuve, klali interpretatione depravalus legitur. Sic vertit Bill.:Si tibi servire animum induxerit, videbis eum in præsepi: si sub jugum ducatur: si s etc. Τοῦ προεστηκότος. Sic duo Regg. et Or. 1. Deest τοῦ in ed. Κάγώ. Deest in Or. 1. Ειδότες. Reg. a addit, ἐκκαλεῖν καί. Τί γάρ, etc. • Ecqua enim nos in parte lesuri sunt videamus, singula percurrentes, in quibus lomo ab hominibus ledi potest. Νικησάτωσαν. In nonnullis, νικάτωσαν. Είθε γάρ. Quinque Colb., Or. 1, aliique εί γάρ. Εἴθε καὶ τὸν βαρύν, etc. Reg. bm, Coisl. 1, Or. 1, aliique optimae notae codd., εἰ γὰρ καὶ τὸν βαρὺν ἀπεθέμην χιτῶνα, «si enim esset possibile, grave corporis istius indumentum citius deponerem.» In ed., εἴτε καὶ τὸν βραχύν, «sive hanc eliam brevem, exiguam tunicam, etc.

Φυγόπατριν ἀποκαλέσουσιν; ὡς μικρὰ φρονοῦσι περὶ ἡμῶν ὄντως ὑβρισταὶ καὶ μισόξενοι! Ἔστι γάρ μοι πατρὶς, ὦ οὗτοι, περιγραπτός, ᾧ πᾶσα πατρὶς, καὶ οὐδεμία; Σὺ δὲ οὐ ξένος καὶ παρεπίδημος; Ούκ ἐπαινῶ σου τὴν κατοικίαν, ἂν οὕτως ἔχῃς, μὴ τῆς ἀληθινῆς πατρίδος ἐκπέσῃς, εἰς ἣν ἀποτίθεσθαι χρή τὸ πολίτευμα. Γῆρας δὲ οὐκ ὀνειδίσαις ἡμῖν καὶ τὸ νοσῶδες; οὐχ ὅλον τοῦτο τῆς ὕλης καὶ τῆς φύσ σεως, ἵνα εἰδῇς τι τῶν ἐμῶν ἀποῤῥήτων· ἔστιν ὁ καὶ ὁ λογισμὸς ἐδαπάνησεν, ἵνα μικρόν τι καυχήσωμαι. Οὐδὲ σὺ σφριγῶν μοι και σαρχοτροφών, δι θέαμα Είθε τι καὶ πολιᾶς ἐπήνθει σοι καὶ ὠχρό τητος, ἵνα πιστευθῇς γοῦν εἶναι συνετὸς καὶ φιλό copias? Atque utinam et pannos hosce exuere pos- χιτῶνα τοῦτὸν ὡς τάχιστα, ἵνα λάβω κουφότερον. sein, ut hujus vitæ spinas nudus percurrerem: utinam et gravem hanc tunicam quam celerrime abjicerem, vel leviorem acciperem. Exsulem vocabunt? Quam demisse de nobis sentiunt homines vere contumeliosi, et peregrinorum inimici! Estne enim mihi, o viri, circumscripta patria, cui et omnnis terra, et nulla terra patria est? Tu vero annor. hospes es, et advena? Equidem habitationem tuam haud laudo, si ita animo afficeris, ne a vera patria excidas, ad quam omnis vitæ conversatio referenda est. Nonne senectutem et valetudinis infirmitatem mihi ut probrum objicies? Ut autem arcanorum meorum quidpiam intelligas, non est hoc totum carneæ ejus molis et naturæ opus; quiddam etiam ratio absumpsit, libet enim paululum aliquid gloriari. Ne tu quidem mihi jucundum spectaculum præbes, ita vegetus et corpulentus. Atque utinam tibi quoque canitiei et palloris quidpiam affusum esset, ut fidem saltem et existimationem prudentiæ ac philosophiæ colligeres. σοφός. XV. Quid præterea? Episcopatum abrogabunt, ac thronis dejicient? Et quos tandem, aut nunc, antea, prompto atque hilari animo conscendi? An vero eos, qui ascendunt, beatos prædicare soleo? Tune mihi eos suaves et jucundos reddis, ita indigne conscendens? Quid? Ne hæc quidem quæ nuper acciderunt, animi mei sententiam vobis declararunt? An illa quoque deliciæ quædam et jocus erant, atque vestri erga me amoris et desiderii exploratio? Vafri homines facile adducuntur, ut vitia sua de aliis, partim suspicentur, 483 partim loquantur. Quid vero illa oppressio? Quid illæ imprecationes, quas adversus nos ipsos publice concepimus? Quid illæ lacrymæ, quæ vos etiam ad misericordiam moverunt, quamvis alioqui propter obluctationem odio pene essemus? Primariæ sedis dignitatem nobis eripient? Quisun- ^ quam mente præditus hanc admiratus est? Nunc autem eliam, ut mihi quidem videtur, prudentissimus est, quisquis eam fugit. Propter hanc enim, res omnes nostræ jactantur ac concutiuntur; propter hanc, fines orbis terræ suspicione et bello flagrant, eoque obscuro et ignobili; propter hanc, periculumn est, ne, qui a Deo creati sumus, hominibus subjiciamur, ac magnum illud, et novum nomen amittamus. Utinam potius ne ullus quidem sedis principatus esset, nec ulla loci prælatio, et tyrannica prærogativa! ut ex sola virtute cognosceremur. Nunc autem dextruin hoc, et sinistrum, ac medium latus, et sublimior atque inferior gradus, et præcedere, et simul incedere, multas nobis collisiones incassum pepererunt, ac multos in foveam impulerunt, atque ad hircorum regionem abduxerunt, non plebeiorum tantum, sed etiam pastorum, qui, cum magistri Israelis essent ♫, hæc ignoraverunt. ΙΕ΄. Τί ἔτι; Θρόνων καθαιρήσουσιν; Τίνων ἆρ᾽ ὧν ἡδέως ἐπέβην, ἢ νῦν, ἢ πρότερον; μακαρίζω δὲ τοὺς ἐπιβαίνοντας; Σὺ δέ μοι τούτους ἡδεῖς ποιεῖς, οὕτως ἐπιβαίνων ἀναξίως; Οὐδὲ τὰ πρώην συμβάντα τὴν ἐμὴν γνώμην ὑμῖν ἐδήλωσεν; ἢ κάτ κείνα θρύψις τις ἦν, καὶ τοῦ πόθου δοκιμασία; Πάντα ἂν οἱ τεχνικοὶ περὶ ἄλλων, τὰ ἑαυτῶν, τὰ μὲν ὑπονοήσαιεν, τὰ δὲ εἴποιεν. Τί δαὶ ἡ συντριβή τί δαὶ αἱ ἀραί, ἃς δημοσίᾳ καθ᾿ ἡμῶν αὐτῶν πεποιήμεθα; τί δαὶ τὰ δάκρυα, καὶ τὸ ἐλεεινούς γε νέσθαι ὑμῖν μικροῦ, καὶ μισουμένους διὰ τὴν ἔνστα σιν; Προεδρίας ἀποστερήσουσιν; ἣν πότε και τις τῶν εὖ φρονούντων ἐθαύμασε; νῦν δὲ καὶ τὸ φεύγειν, ὡς γοῦν ἐμοὶ δοκεῖ, πρῶτον συνέσεως· δι' Αν πάντα δονεῖται καὶ σείεται τὰ ἡμέτερα· δι᾿ ἣν τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ἐν ὑποψίᾳ, καὶ πολέμῳ κωφῷ τινι καὶ οὐδὲ ὄνομα ἔχοντι· δι' ἣν κινδυνεύομεν ἀνθρώπων εἶναι, παρὰ Θεοῦ γεγονότες, καὶ τὸ μέγα καὶ καινὸν ἀποβαλεῖν ὄνομα. Ως δφελόν γε μηδὲ ἦν προεδρία, μηδέ τις τόπου προτίμησις, καὶ τυραννικὴ προνομία! ἵν' ἐξ ἀρετῆς μόνης έγινωσκόμεθα Νῦν δὲ τὸ δεξιὸν τοῦτο, καὶ τὸ ἀριστερὸν, καὶ τὸ μέσον, καὶ τὸ ὑψηλότερον, καὶ τὸ χθαμαλώτερον, καὶ τὸ προβαδίζειν ἢ συμβαδίζειν, πολλὰ πεποίηκε τα συντρίμματα ἡμῶν διακενῆς, καὶ πολλοὺς εἰς βόθρον ὦσε, καὶ εἰς τὴν τῶν ἐρίφων χώραν ἀπήγαγεν· οὐ τῶν κάτω μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν ποιμέ νων, οἳ διδάσκαλοι τοῦ Ἰσραὴλ ὄντες. ταῦτα ἡγνώ ησαν. : XVI. Quid postea? Al altaribus arcebunt? At altare aliud scio, cujus figuræ sunt ea, quæ nunc oculis cernimus: super quod nec ascia, uec manus ascendit, nec ferrum, nec ullum artificum instru18 Joan. 111, 10. Γήγας. Plerique codd., τὸ γῆρας. Οὐδὲ σύ. Reg. a, σὺ δὲ οὐ. Ηδὺ θέαμα. In nonnullis, μέγα θέαμα. 'Ηδεῖς. Plures Regg. et Colb. etc., ήδίως. 14. Θυσιαστηρίων εἴρξουσιν; Αλλ' οἶδα καὶ ἄλλο θυσιαστήριον, οὗ τύποι τὰ νῦν ὁρώμενα· ἐφ' ὅ λαξευτήριον οὐκ ἀναβέβηκεν, οὐδὲ χείρ, οὐδὲ ἠκούσθη σίδηρος, ή τι (14-15) τῶν τεχνιτῶν καὶ Η συντριβή. Colb. 1, αἱ συντριβαί. 'Εγινωσκόμεθα. Savil., ἐπιγινωσκώμεθα. Καὶ ἄλλο. Deest xal in Reg. bu. (14-15) "Η τι. Plures Regg. et Colb., ούτε τι

ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. ποικίλων, ἀλλ' ὅλον τοῦ νοῦ τὸ ἔργον, καὶ διὰ mentum auditum est, sed mentis totum hoc opus θεωρίας ἡ ἀνάβασις Τούτῳ παραστήσομαι, τούτῳ θύσω δεκτά, θυσίαν, καὶ προσφοράν, καὶ ὅλο καυτώματα, κρείττονα τῶν νῦν προσαγομένων, ὅσῳ · κρεῖττον σκιᾶς ἀλήθεια· περὶ οὗ μοι δοκεῖ καὶ Δαβὶδ ὁ μέγας φιλοσοφεῖν, λέγων· Καὶ εἰσελεύσομαι πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ, τοῦ εὐφραίνοντος τὴν πνευματικήν μου νεότητα. Τούτου μὲν οὐκ ἀπάξει με τοῦ θυσιαστηρίου πᾶς ὁ βουλόμενος. Πόλεως ἀπελάσουσιν; ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τῆς ἄνω κειμένης. Τοῦτο δυνηθήτωσαν οἱ μισοῦντες ἡμᾶς, καὶ ὄντως πεπο λεμήκασιν· ἕως δ᾽ ἂν μὴ τοῦτο δύνωνται, α νίσι βάλλουσιν, ἢ αὔραις παίουσιν, ἢ παίζουσιν ἐνύπνια· οὕτως αὐτῶν ἐγὼ βλέπω τὸν πόλεμον. Χρημάτων περιαιρήσουσιν; Τίνων; Εἰ μὲν τῶν ἐμῶν, καὶ τῶν πτερύγων περικοπτέτωσαν, ὧν οὐκ ἐπιβέβλημαι· εἰ δὲ τῶν τῆς Ἐκκλησίας, τοῦτό ἐστιν ὑπὲρ οὗ πᾶς ὁ πόλεμος· δι᾽ ἃ ζηλοτυπεῖ τὸ γλωσ σόκομον ὁ κλέπτης, καὶ τὸν Θεὸν προδίδωσι τριάκοντα ἀργυρίων, τὸ δεινότατον. Τοσούτου γὰρ, οὐχ ὁ προδιδόμενος, ἀλλ' ὁ προδιδοὺς ἄξιος. ΙΖ΄. Οἰκίας ἀποκλείσουσι; Τρυφάς περικόψουσι, Φίλους ἀλλοτριώσουσι; Πάνυ γὰρ, ὡς ὁρᾷς, πλείστων κατεναρκήσαμεν, καίτοιγε προκαλουμένων (οὐ γὰρ ἀχαριστήσομεν )· εἰ δὲ καὶ κατα εναρχήσαμεν, τῷ φείδεσθαι μᾶλλον ἢ τῷ προσίεσθαι. Τὸ δὲ αἴτιον, οἶκός τις ἀνέπαυσεν ἡμᾶς εὐσεβὴς καὶ φιλά θεος, καὶ οἷος τὸν Ἐλισσαῖον ὁ τῆς Σουναμίτιδος, συγγε νῶν τὸ σῶμα, συγγενῶν τὸ πνεῦμα, πάντα φιλότιμος· παρ' οἷς καὶ ὁ λαὸς οὗτος ἐπάγη, κλέπτων ἔτι τὴν διωκομένην εὐσέβειαν, οὐκ ἀδεῶς, οὐδὲ ἀκινδύνως. Αν τιμετρήσαι αὐτῷ Κύριος ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως! Τρυφὴν δὲ εἰ διώκομεν τρυφήσαιεν καθ᾿ ἡμῶν οἱ μισοῦντες ἡμᾶς· οὐ γὰρ ἄλλο τι μείζον ἐμαυτῷ καταράσομαι. Φίλων δὲ, οἱ μὲν οὐδὲ πάσχοντες και κῶς, εὖ οἶδα, φεύξονται ἡμᾶς (τὸ γὰρ συναδικεῖσθαι, καὶ συναλγεῖν πεποίηκε)· τῶν δὲ ἤδη γεγυμνάσμεθα καὶ ὑπερορώμενοι φέρειν τὴν ὑπεροψίαν. Τῶν γὰρ φίλων καὶ τῶν πλησίον οἱ μὲν καὶ φανερῶς ἐξ ἐναντίας ἤγγισαν καὶ ἔστησαν· οἱ δὲ, τὸ φι λανθρωπότατον, ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν, καὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ πάντες ἐσκανδαλίσθησαν. Μικροῦ καὶ Πέτρος ηρνήσατό με· καὶ τυχὸν οὐδὲ κλαίει πιχρῶς, ἵνα θεραπεύσῃ τὴν ἁμαρτίαν. est, eoque per contemplationem subvebimur. Huic astabo, super illud grata immolabo, sacrificium nempe, et oblationem, et holocausta, tanto iis, que nunc offeruntur, excellentiora, quanto veritas umbræ antecellit. De quo mihi quoque David philosophari videtur, cum ait: Et introibo ad altare Dei, qui spiritualem meam juventutem latificat. Ab hoc altari me non abstrahet, quisquis volet. civitate ejicient? Verum non ita ex ea, quæ in cœlo sita est. Hoc si efficere possent ii, qui nos invisos habent, vere bellum inferrent. Quandiu autem minime potuerint, guttulis aquæ me petunt, aut ventis feriunt, aut in somnis ludunt. Sic enim eorum bellum interpretor. Pecunias eripient? Quas tandem? Si meas quidem, ipsi eadem opera pennas etiam, quibus minime indulus sum, abscindant. Si autem fcclesiae, illud quippe est, pro quo bellum omne ge ritur. Ob pecunias fur ille zelotypia erga crumenam aestual 18, ac Deum prodit, et, quod gravissimum est, triginta argenteis vendit ". 484 Hoc euim pretio dignus erat, non qui prodebatur, sed qui prodebat. XVII. At domo excludent? Delicias resecabunt? Amicorum animos a nobis avertent? Permultos videlicet gravavimus, quamvis ab ipsis invitati (non enim ingrati animi vitio laboravimus). Quod si gravavimus, id parcendo potius, quam accipiendo fuit. Hujus rei si causam quæritis, domus quædam pia Deique amore flagrans, non secus atque Eliseum Sunanitidis domus 30 nos refocillavit, domus, inquam, hominum, qui tumn corporis, tum spiritus cognatione mecum conjuncti sunt, ac singulari liberalitate præditi, apud quos hic quoque populus compactus est, cum exagitatam et vexatam fidei pietatem adhuc surriperet, nequaquam libere, nec sine periculo. Rependat illi Dominus in die retributionis! Delicias autem si consectamur, efferantur adversus nos, qui nobis inimicitias indixerunt; nec enim gravius aliud quidquam imprecabor. Quod autem ad amicos attinet, alii, sat scio, ne læsi quidem, nos fugient (nam ii demum doloris socios se præbent, qui injuria simul afficiuntur): aliorum autem arrogantiam nostrique contemptum æquo animo ferre diuturno jam usu didicimus. Ex amicis enim et proxim mis meis, alii haud obscure adversum me appropinquaverunt, et steterunt'l: alii, et quidem ii, qui humanissime mecum egerunt, a longe steterunt *, et 16 111 Reg. vi, 7. 17 Psal. xLII, 4. es ibid. 13. 18 Joan. XII, Όλον. Sic Reg. bm et Or. 1. In ed., ὅλων. Ἡ ἀνάβασις. Deest in Or. 1. Ed., ἢ ἀνά βασις. Μὴ τοῦτο. Sic Reg. lm. Deest τοῦτο in ed. Ζηλοτυπεῖ. Hic Maximum designare vi. detur. Τοσούτου. Sic Reg. bm et Coisl. 1. In ed., τοσοῦτον. Τρυφάς. Coisl. 1, τροφάς, «alimenta. Πλείστων. Reg. 3, πλείστον. 19 Matth.xxvi, 15. 10 1V Reg. 1V, 8. st Psal. Προκαλουμένων. In nonnullis, προσκαλού μένων. Εἰ διώκομεν. Reg. bm, εἰ ἐδιώκομεν. Φίλων καὶ τῶν πλησίον. Duo Regg. et Or. 1, φίλων μου καὶ τῶν πλησίων. Εξ εναντίας. Reg. a addit, μου. Πέτρος. Αlludit forsan ad Petrum Alesandrum præsulem, qui aliquandiu Maximo favere visus est. Elias id refert ad quemdam e discipulis sibi familiarissimum.

S. GREGORII THEOLOGI ORATIO XXVI. IN SEIPSUM. in nocte hac omnes scandalum passi sunt ". Nihi propius factum est, quam ut Petrus etiam me abjurarel s: ac nequaquam fortasse ffet amare, ut peccato medeatur. ΙΗ'. Μόνος τολμηρὸς ἐγώ, καὶ θράσους γέμων, ὡς ἔοικε· μόνος εὔελπις ἐν τοῖς φοβεροίς, μόνος καρτ τερικὸς, καὶ δημοσίᾳ προτιθέμενος, καὶ ἰδίᾳ καταφρονούμενος, καὶ ᾿Ανατολῇ καὶ Δύσει τῷ πολεμεῖσθαι γνωριζόμενος. Τῆς ἀπονοίας! Ἐὰν παρατάξηται ἐπ' ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου· ἐὰν ἐπαναστῇ ἐπ' ἐμὲ πόλεμος, ἐν ταύτῃ ἐγὼ ἐλπίζω. Τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ φοβερὸν ἡγεῖσθαι τι τῶν παρόντων, ὥστε τὸ κατ' ἐμαυτὸν ἀφεὶς, θρηνώ τοὺς λυπήσαντας. Μέλη Χριστοῦ ποτε, μέλη τίμια ἐμοὶ, εἰ καὶ νῦν διεφθαρμένα, μέλη τῆς ποίμνης ταύτης, ἣν προδεδώκατε μικροῦ, καὶ πρὶν συναχθῆναι. Πῶς διεσπάσθητε καὶ διεσπάσατε, ὡς βοΐδια ἐκ δεσμῶν ἀνειμένα; πῶς θυσιαστηρίῳ θυσιαστήριον ἀντηγείρατε; πῶς ἐγένεσθε εἰς ἐρήκαὶ ἡμᾶς ἀλγεῖν πεποιήκατε; πῶς ἁπλότητι ποιμέν νων εἰς ποίμνης διάλυσιν κατεχρήσασθε; Οὐδὲ γὰρ ἐκείνους μέμψομαι τῆς ἀπειρίας, ἀλλ' ὑμᾶς αἶτιάσομαι τῆς κακίας. Τῇ διαφθορᾷ σου, Ἰσραὴλ, τις βοηθήσει; Τί φάρμακον εὕρωμαι συνουλω τικόν; ποῖον ἐπίδεσμον; πῶς συνάψω τὰ διεστῶτα; τίσι δάκρυσι, τίσι λόγοις, τίσιν εὐχαῖς θεραπεύσω τὸ σύντριμμα; ἢ τάχα τὸν τοῦτον τρόπον; obligabo? quomodo disjuncta connectam? quibus XVIII. Unus ego audax, ut apparet, ac temerita tis plenus, unus in rebus horrendis spe bona submisus, unus constanter adversa tolerans, et publice propositus, et privatim contemptus, et ex bellis, quæ mihi inferuntur, Orienti et Occidenti notus. O insignem audaciam! Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum. Si exsurgat adversum me pralium, in hoc ego sperabos. Ac tantum abest, ut quidquam humanarum et præsentium rerumn acerbum et formidolosum existimem, ut meipsum missum faciens, eos lugeam, qui mihi molestiam exhibuerunt. O membra olim Christi, membra mihi chara, etsi nunc corrupta, 485 membra hujus gregis, quem prius etiam fere, quam collecti essetis, prodidistis. Quomodo distracti estis, ac distraxistis, quasi tenelli boves vinculis soluti? quomodo altare μωσιν ἐξάπινα; πῶς καὶ αὐτοὶ νενέκρωσθε τῇ τομή, adversus akare erexistis? quomodo repente in de solationem ac vastitatem facti estis"? quomodo, e ipsi per hanc sectionem morte affecti estis, et nobis doloremn inussistis? quomodo pastorum simplicitate ad gregis dissolutionem et exitium abusi estis? Non enim eos ob imperitiam reprehendam, sed vestram improbitatem accusabo. Corruptela tua, Israel, quis succurret? Quod medicamentum nanciscar, cicatricis obducendæ vim habens? qua fascia vulnus lacrymis, quibus verbis, quibus precibus huic calamitati medebor? an hoc fortasse modo? XIX. Trinitas sancta, et adoranda, et perfecta, et quæ recte a nobis conjungeris atque religiose coleris, tuum hoc opus est, tua conficiendi hujus negotii laus. Utinam tu hos nobis restituas, hactenus a nobis diremptos, ut per ipsam disjunctionem ad concordiam et pacis studium erudiantur: ac nobis pro hujus vitæ laboribus et ærumnis cœlestia bona, et ab omni dissidio innunia, rependas. Morum: adtem primarium illud est, et maximum, ut purius pleniusque a te illuminati, sciamus, quomodo eadem, et unitas intelligeris, et Trinitas reperiris; quomodo ingenitus, genitus, et procedens, una sit naiura, tres proprietates, Unus Deus, qui es super omnia, et per omnia, et in omnibus *: qui nec superiori nec inferiori gradu collocaris, nec decrescis, nec sectionem admittis; ac partim quidem jam comprehenderis, partim inquireris, aliquando autem fortasse, quantus es, percipieris, nimirum ab iis, qui per vitæ probitatem et contemplationem te in hoc sæculo rium in saecula. Anien. ΙΘ'. Τριὰς ἁγία, καὶ προσκυνητή, καὶ τελεία, καὶ καλῶς ὑφ' ἡμῶν συναγομένη τε καὶ σεβομένη, σὸν τὸ ἔργον, σὸν τὸ κατόρθωμα. Σὺ τούτους τε πά λιν ἀποκαταστήσαις ἡμῖν, τοσοῦτον διαστάντας, ὅσον παιδευθῆναι τῷ χωρισμῷ πρὸς ὁμόνοιαν· καὶ ἡμῖν τῶν ἐντεῦθεν μόχθων ἀντιδοίης τὰ ἐπουράνιά τε καὶ ἀστασίαστα. Τῶν δέ ἐστι τὸ πρῶτον καὶ μέσ γιστον, ἐλλαμφθῆναί σοι τελεώτερόν τε καὶ και θαρώτερον, πῶς ἡ αὐτὴ, καὶ μονὰς νοῇ, καὶ Τριὰς εὑρίσκῃ· πῶς τὸ ἀγέννητον, καὶ τὸ γεννητὸν, καὶ τὸ προϊόν, μία φύσις, τρεῖς ἰδιότητες, Εἷς Θεὸς, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν· οὔτε ὑπερτιθέμενος οὔτε μετατιθέμενος, οὔτε μειούμενος, οὔτε τεμνόμενος· τὸ μὲν ἄρτι καταλαμβανόμε νος, τὸ δὲ ζητούμενος, ποτὲ δὲ, ὅσον εἶ, τυχόν και ταληφθησόμενος τοῖς ἐνταῦθα καλῶς ζητήσασι διὰ βίου καὶ θεωρίας· ᾧ πᾶσα δόξα, τιμή, κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. recte quæsiverint: cui omnis gloria, honor et impe23 Matth. XXVI, 31. ** ibid. 69-75. 95 Psal. xxvi, 3. * Psal. Lxxi, 19. 27 Ose. XIII, 9. ιν, 6. Μέλη Χριστοῦ. • Membra Christi. Ilic designat eos, qui cum ab eo nihil læsi fuissent, partes Maximi secuti erant, atque eum pontificem creaverant, altari adversus altare erecto. El xal. Sic Reg. bm. In ed., xal ɛl. Βοΐδια. «Burculi. Πῶς ἁπλότητι ποιμένων. Si Elia Gides, Gregorius hic de se plurali numero loquitur. Verum hæc interpretatio cum sequentibus minime congruit. Εύρωμαι. Reg. b, εὕρομαι. 38 Ephes. Τὸ πρῶτον. Deest τo in Or. 1. Τελεώτερόν τε. Sic duo Regg. et tres Colb. Deest te in ed. Οὔτε ὑπερτιθέμενος, etc. Bill.: «qui nec superponeris, nec transponeris. Ζητήσασι. Reg. a, ἐκζητήσασι.