Antiocheno episcopatu contendebant, et quorum causa, non Oriens modo, sed universus orbis miserandum in modum in contrarias partes scindebatur. Inter hæc dissidiorum incendia, medias partes sequitur Gregorius, ac vehementi genere dicendi utens, able gatam pacem totis viribus revocare conatur (n. 1): «Pax Dei, inquit, et Deus pacis, pax amica, bonum ab omnibus quidem laudatum, a paucis autem conservatum, ubinam nos tanto jam temporis spatio reliquisti? Quando ad nos reditura es?» Tum in præsentem rerum statum invehens, ostendit, quot et quanta secum incommoda discordia afferat, Christianis præcipue, quorum Deus charitas est. Dissidentium levitatem increpat (n. 5), qua fit, ut, qui heri, velut Elias aut Joannes prædicabatur, hodie, ut Judas aut Caiphas habeatur.» Deinde ad fidei doctrinam orationem convertens, docet quid in doctrinal cavendum; atque insuper admonet quædam esse, ne quidem omnino investiganda, quæ dam autem contentiosis hominibus relinquenda, quædam vero, «non armis et ferro (D. 11),» sed ratione propugnanda. Unde caute prudenterque colligit (n. 12), «omnes superfluos quæstionum surculos prorsus esse amputandos, cum pietatis regula in tuto est, et fidei caput semel est constitutum.» II. Non multo post, inita jam pace, atque Meletio et Paulino, dissidentium etiam votis et suffragio, in Antiochena sede collocatis, ea lege, «ut, altero contendentium de mortuo, alter qui superstes esset, episcopus ab omnibus agnosceretur alteram orationem habuit Theologus. Hic iterum pacis utilitatem et delicias obiter attingens, insurgit maxime adversus hæreticos, qui, obtentu religionis et charitatis specie, Catho licorum dissensiones acriter criminabantur. Eos in testimonium appellat et provocat orator Vos, inquit, arcanorum nostrorum participes estote. Ad concilium vos, etiam exosi, vocainus; arbitris hostibus utimur, ut pudore suffusi victique recedatis. Dissensimus quidem non de deitate, sed de ordine et disciplina.... Hoc nostrum erratum fuit, quod nimio pastoris amore affecti sumus, nec ex duobus eximiis præsu libus, uter magis expetendus esset, reperire potuimus, quoadusque in hoc convenimus, ut utrumque pari in laude et admiratione poneremus.» Tales sunt, quas hic affert Gre gorius, dissensionis 413 causa, et pacis conditiones. Peccarunt quidem, sed nimio tantum pastoris amore. Inter duos pastores, vita pariter, moribus et doctrina conspicuos, incerti ac dissentientes hæserunt, donec tandem in hoc convenerunt, ut pari utrumque in laude et admiratione ponerent. Nam «de fide et divinitate, una erat omnium vox et labium unum Præterea pacem, quam se in priori oratione optare prædicaverat Theologus, nunc in ísta compositam gratulatur, simulque hæreticis probat, tantam non fuisse inter Catholicos dissensionem, quanta ipsis videbatur. Unde ipsorum invidiam et hypocrisim exagitat, atque contutatis illorum de Trinitate erroribus, pro eorum salute amanter exorat, et theologicas orationes pollicetur. III. Has orationes Constantinopoli nabitas, circa medium annum 379, ut verisimilius, cum Tillemontio arbitramur. De priori quidem nullum est dubium; et titulus, quem præ se ferunt codices, id etiam confirmat. De posteriori vero dissentiunt eruditi. Elias siquidem, Billius et Papebrochius Nazianzi, Gregorio patre adhuc superstite, dictam existimarunt. Unde in editis primum locum obtinet. Nihil tamen ex hac oratione colligi potest, quod eorum sententiæ faveat. Ac primo quidem, quandiu Gregorius senior Na zianzenæ Ecclesiæ curam gessit, nullum unquam fuit dissidium inter Gregorium patrem et Gregorium filium, ac proinde nulla reconciliationis necessitas fingi potest. Deinde, si quod exstitit inter utrumque Gregorium et monachos certamen, illud ad fidem», non ad ordinem et disciplinam de quibus hic tantum agitur, pertinebat. Non dum etiam his temporibus, Nazianzi ad id temeritatis et arrogantiæ venerant hæretici, ut Theologo opus fuerit, ad retundendam illorum audaciam, eos tam acriter tamque frequenter iisdem de rebus arguere et insectari, ac insuper uti duris solidisque,» ut loquitur «de Trinitate disputationibus;» quo nomine theologicæ, quas promise rat, designantur orationes. Nec quemquam moveat, quod ait Theologus a de benigno patre, ejusque obsequenti filio, una sedentibus, mutuumque sibi ornamentum afferenti bus, quod forsan Eliæ cæterisque fucum fecit. Illud enim, ut ex dictis manifestum est, ad utrumque Gregorium nullatenus referri potest. Merito, juxta Tillemontium, in telligitur vel de quodam episcopo, qui dissidentium partibus præerat, quique forte Gregorio nostro dignitate præstabat, quem honoris causa, «patrem appellat, seque ipse «filium nominat; vel potius, ac verisimilius, ipse Theologus pater» est, et «filii» nomine designat unum e sacerdotibus, quein, etiamsi dissidentium agmen Constanti nopoli duxisset, composita pace, in gratiam recipit; cujus pacis ut fidem facerent, necesse fuit, ut ambo una sederent, mutuas coram populo dexteras jungerent, atque una anima et uno ore sermonem separation uterque pronuntiaret. Socrat. lib. v, c. 5. Or. XXIII, n. 3 Ibid., n. 4. Or. xxi, n. 4. Tom. X art. 57, p. 436. Bolland., 9 Mail, pag. 403. Or. xx, n. 3. Ibid., n. 14. Ibid., n. 5.

quasi,» addit sanctus Doctor, «non licuerit eumdem et laudare et vituperare pro tem pore.»Billius vero quamvis non diffiteatur Maximi laudes hac oratione comprehendi, censet tamen, non ab alio quodam, sed ab ipso Gregorio Maximi nomen consulto muta tum fuisse, «ne,» inquit, & ingratissimi hominis nomen in suis monumentis exstaret;» illudque ab Elia non observatum miratur. Verum debile prorsus ac infirmum videtur istud argumenti genus; præsertim, cum Gregorius ipse, ut alia omittamus, alibi «se Maxi mum laudasse» non inficietur Conjiciunt alii, inter quos Tillemontius, philosophum istum binominem fuisse, ac apud Ægyptios, unde oriundus erat, Heronis, et Constanti nopoli, ubi nimis clarus evasit, Maximi nomine nuncupatum. Verisimilior forsan videri posset hæc doctissimorum virorum conjectura; sed nos tam expresse consignata Hiero nymi sententia suspensos adhuc detinet. Nam, si binominis revera fuisset Maximus, quis credat, ut observat ipse Tillemontius (68*), Hieronymum, qui cum Gregorio Constanti nopoli tam familiariter versabatur, id ignorasse? una II. Cyrillus Scythopolitanus, in Vita sancti Euthymii et sancti Sabæ, inter chronolo gos, post Hippolytum et Epiphanium, collocat & Heronem» quemdam philosophum et confessorem.» Hinc Cotelerius sic conjiciendo adnotat «Neque pudet me nescire, quod a viris longe doctissimis fuit ignoratum; neque lacebo conjecturam meam, aut si velis, hariolationem, num Hero iste philosophus et confessor sit Maximus Cynicus, quem jis sub nominibus laudat oratione Gregorius Theologus; quique scripsit, teste Hiero nymo, insignem librum adversus Arianos, et forte alia reliquit ingenii sui monumenta, atque alicubi operum inseruit nonnihil chronologicum, ob quod ab auctore nostro cum Hippolyto et Epiphanio citetur. Verum huic conjecturæ ultro ascribendum non putamus, cum nihil apud Hieronymum, de hac Maximi seu Heronis chronologia reperia tur. Prius quippe probandum esset, Heronem, qui a Cyrillo inter chronologos citatur, ipsum revera fuisse Maximum 452 Cynicum; quod probatu certe nobis perquam diffi cile, ne dicamus impossibile, videtur. Mirum quidem non esset, quosdam Maximos, seu Herones philosophos et confessores, iisdem fere temporibus exstitisse; sed quod maxime mirandum est, Gregorium, qui in aliis, tum Athanasii, tum Cypriani encomiis, eos sæ pius proprio nomine compellat, ne semel quidem in hac oratione, vel Maximum, vel He ronem nominasse. Forsan igitur satius esset, Hieronymi sententiæ simpliciter adhærere, quan conjecturis jugiter inhiare. Ill. Objici eliam potest, utrum Maximus a Gregorio laudatus, idem sit ac ille ad quem honorifica Athanasii et Basilii exstant epistolæ. Quod ad Athanasium attinet, non om mino assentimur nostris, qui novam sancti Doctoris Operum editionem adornarunt. Illi siquidem hac de re sic admonent Hic Maximus philosophus, ad quem epistolam mittit sanctus Athanasius, non alius profecto videtur esse, quam Alexandrinus ille, cujus laudes oratione celebrat Gregorius, cujus nomine postea suppresso, falsum Heronis no men superscriptum fuisse narrat Hieronymus.»Verum, si attente perpendantur, tum ipsamet Athanasii epistola, tum temporis et rerum circumstantiæ, plura occurrent quæ illorum sententiæ minime faveant. Ac primo quidem nullum est dubiuni, quin iste Maxi mus, in libro quem ad Athanasium misit, plurima, non tantum adversus Arianos, sed etiam adversus gentiles, Judæos, Manichæos aliosque hæreticos, docuerit. Id ex ipsa Atha nasii responsione colligitur. Fatetur enim sanctus Doctor, se, responsum dictando, ex ipso libro mutuari quæcunque de Christi divinitate pertractat. Maximi quoque scripto nihil addendum arbitratur. «Satis sunt,» inquit & quæ ipse scripsisti. Tu autem in fideles, ȧniotous, rite perdoce. Forte enim futurum est, ut, relicta inscitia, ad veritatis co gnitionem perveniant.» Laudat insuper Maximi pietatem, doctriuam et ardens pro veritate studium; quæ profecto ad Cynicum nostrum referri non possunt. Deinde Athanasius ad Maximum suum scribebat, ut nostris visum est, anno 371, et e vivis excessit anno 373. Nondum autem tunc temporis pietatis larvam induerat Maximus Cynicus, cum nonnisi anno 379, ab exsilio redux, Constantinopoli a Gregorio exceptus fuerit. Non igitur ad Ma ximum Cynicum scripsit Athanasius, ut falso putarunt ipsius editores IV. Multo minus difficultatis occurrit circa Maximum illum ad quem scripsit sanctus Basilius. Ut penitus solvatur nodus, satis erit utriusque Maximi mores et indolem ape rire. Basilii Maximus fuit quidem philosophus, non Cynicus, vel e Porticu, sed Christia nus. Ex aliena radice,» inquit Basilius (71*), «ex ampla familia et illustri genere, ad evangelicam translatus vitam» (id est in ore sanctorum Patrum, ad monasticam vitain), «ratione juventutem refrenabat, carnis libidinem rationis imperio subjiciebat, et consen taneam Christiano humilitatem amplexabatur.» Tanta ipsi inerat pietas, tantum virtutis ac religionis studium, ut Basilius ipse, ni fuisset senio et infirmitate gravatus, variisque Ecclesiæ curis impeditus, ad eum visendi desiderio se contulisset. En Basilii Maximus. Quantum autem ab illo discrepat Maximus 453 alter, seu Hero, quem celebravit Grego rius Iste enim, genere Ægyptius, patria Alexandrinus, nulla sanguinis nobilitate clarus, licet parentes habuerit, non solum Christianos, sed etiam, si scelesto filio fides addenda In orationis argumento. Carm. de vita sua, vers. 965. (68°) Art. Lix, p. 443 et 712. Monum. Eccl. Græc., t. II, in not., p. 640. Nova Athan. ed., admon. in Epist. ad Mus. phil., tom. 1, n. 2, p. 917. Id., ibid., p. 920. Opp. t. III, epist. 277, p. 421.