Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in orationem XVII (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:963〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
em rationibus, quibus in præcedenti monito (), utimur. Vivebat adhuc Gregorius senior, et Theologus noster episcopali jam unctione erat consecratus. Hanc orationem in duas veluti partes dividit orator. Prima pars ad Nazianzenos, secunda ad magistratus di- rigitur. Quænam autem fuerit Nazianzenorum culpa, non satis in hac oratione declaratur. Conjicit Billius Nazianzenos edicto quodam, aut tributorum et vectigalium gravitate offensos, signa quædam animorum ad seditionem spectantium dedisse. At verisimile est non ita grave fuisse Nazianzenorum crimen; alioquin multo acriorem ad eos habiturus fuisset orationem Gregorius, si non tantum in animo habuissent, sed etiam reipsa seditionem excitassent. In hac enim oratione neutiquam: Nazianzenos increpat orator; sed eos blande consolatur, et ad patientiam revocat. Hortatur etiam ut Dei memores sint, si consolatio- nem et delectationem in malis consequi velint; nec obliviscantur homines sæpe « a Deo per contraria erudiri (n. 4),» ac proinde Deo, sive benefaciat, sive corripiat, pari studio ac voluntate subjiciendos, neque Deo solum, sed iis etiam qui imperium in terra gerunt. Alia hujusmodi plurima, ac digna quæ legantur, Theologus ad populum Nazianzenum concionatur. II. In secunda parte magistratus alloquitur, et præcipue præfectum; non quidem Ju- Jianum tributorum duntaxat exæquatorem, ut arbitratur Nicetas, sed alium totius provinciæ procuratorem, seu præfectum, utpote qui « a Deo gladium acceperat (n. 9). » Hunc modis omnibus aggreditur Gregorius, ut ipsius iratum animum sedet ac leniat. a Vos quoque,» inquit (ibid.), imperio meo ac throno lex Christi subjicit. Imperium enim nos quoque gerimus, addo etiam præstantius ac perfectius... nec dubito (præfectum compellans) quin hanc dicendi libertatem in optimam partem accepturus sis, utpote sacra sacri mei gregis ovis.... A Christo gladium accepisti, non tam ut eo utaris, quam ut mineris et terress. Imago Dei es, Dei quoque imagini imperas..... Flectat te naturæ cognatio, » etc. His aliisque pluribus admonitum officii præfectum ad clementiam et mansuetudinem revocare conatur Gregorius. Deinde his etiam canitiem Patris, cleri reverentiam, imo ipsius Christi in carne dispensationem, et sacram mensam adjungens, mira arte ho- minem urget, ut lenitatem terrori admisceat, ut minas spe temperet, ut denique nihil, nec tempus, nec princeps, »nee majorum dignitatum spesa misericordia et be- nignitate eum remoretur, ac detorqueat (n.). ORATIO XVIIª. Ad cives Nazianzenos gravi timore perculsos, B el præfectum irascentem. I. Ventrem meum, ventrem meum doleo, et sensus a Alias et nunc . . - Habita circa finem anni () Mann. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1, Or. 2, etc. () Θεόν. Reg. μη, Θεῷ. () Προσάγοντος. Nonnulli codices, προσάγον () Aάεa. Duo Regg. addunt, xal to xpátos 1. Nazianzı habita est hæc oratio, circa finem anni . In cujus rei confirmationem, () Monit. ad. or. xvi, n. 2. () Načiarčov. Deest in Or. 2 et Par.
PG 35:964ΛΟΓΟΣ ΙΖ. Πρὸς τοὺς πολιτευομένους Ναζιανζοῦ ἀγωνιῶντας, καὶ τὸν ἄρχοντα ὀργιζόμενον. Α. Τὴν κοιλίαν μου, τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ, καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάςσει, φησί που τῶν ἑαυτοῦ λόγων Ἱερεμίας, ὁ τῶν προφητῶν συμπαθέστατος, ἀποκλαιόμενος τὸν Ἰσραὴλ ἀπειθοῦντα, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀλλοτριούμενον, κοιλίαν μὲν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὀνομάζων, κατὰ τοὺς τῆς τροπῆς νόμους. Οὕτω γὰρ εὑρίσκω πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς, εἴτε ὡς ἀπόκρυφον καὶ ἀόρατον (τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ ψυχῆς καὶ γαστρὸς τὸ κρύπτεσθαι), εἴτε ὡς χωρητικὴν καὶ ἀναδοτικὴν, ἵν’ οὕτως εἴπω, τῶν ἐκ τοῦ λόγου τροφῶν· ὃ γάρ ἐστιν ἐν σώματι τροφὴ, τοῦτο ἐν ψυχῇ λόγος. Αἰσθητήρια δὲ τάχα μὲν τὰ τῆς ψυχῆς κινήματα καὶ διανοήματα, καὶ τούτων μάλιστα, ὅσα ἐκ τῆς αἰσθήσεως, οἷς ὁ δίκαιος σπαράσσεται, καὶ θερμαίνεται, καὶ ὁρμητικῶς ἔχει, καὶ οὐδὲ καθεκτός ἐστι διὰ τὴν ζέσιν τοῦ Πνεύματος· τοῦτο γὰρ τὸ μαιμάσσειν, οἷον προθυμία τις θυμῷ σύγκρατος. Εἰ δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἔστιν ἃ λαμβάνοι τις αἰσθητηρίων, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λήψεται·
λαὸν πληγῇ (59) καὶ φόβῳ κεκαθαρμένον. Αίτησας πληγῆς. τὴν σωματικήν τροφήν· αίτησαι πρὸ ταύτης καὶ τὴν ἀγγελικὴν ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνουσαν. "Αν τοῦτο ποιήσῃς, οἰκειώσεις Θεὸν (60), ἡμερώσεις οὐρανὸν, ἀποδώσεις ὑετὸν πρώιμόν τε καὶ όψιμον. Ο Κύριος δώσει χρηστότητα, καὶ ἡ γῆ ἡμῶν δώσει τὸν καρπὸν αὐτῆς, ἡ κάτω γε, τὸν ἐφήμερον, καὶ ὁ χοῦς ἡμῶν, τὸν αἰώνιον, ἐν ταῖς θείαις ληνοῖς ἐνα αποθησόμεθα διὰ σοῦ, προσάγοντος (61) ἡμᾶς τε καὶ τὰ ἡμέτερα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα (62) εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ἅμα Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν α ΛΟΓΟΣ ΙΖ Β Πρὸς τοὺς πολιτευομένους Ναζιανζού (64) αγω- νιώντας, καὶ τὸν ἄρχοντα ὀργιζόμενον. Α'. Τὴν κοιλίαν μου, την κοιλίαν μου ἀλγώ, S. GREGORII THEOLOGI lamitate ac metu purgatum. Corpoream alimoniam A pele; angelicam etiam e caelo descendentem prius pete. Iloc si feceris, Deum nobis conciliabis, cœ- lum mitigabis, matutinam et serotinam pluviam ” reddes. Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum : hæc, inquam, inferior, quotidianum ; carnis autem nostræ terra, sempi- ternum, quem divinis horreis per te, et nos et mu- nera nostra offerentem, imponemus, in Christo Jesu Domino nostro, cui sit gloria in sæcula. Amen. Joel 11, 23. Psa!. LXXXIV, 13. Male in editis, Te, offerentes. › alwvwv, cui gloria et potestas una cum Patre et sancto Spiritu in sæcula sæculorum. › MONITUM IN ORATIONEM XVII. iisdem rationibus, quibus in præcedenti monito (63), utimur. Vivebat adhuc Gregorius senior, et Theologus noster episcopali jam unctione erat consecratus. Hanc orationem in duas veluti partes dividit orator. Prima pars ad Nazianzenos, secunda ad magistratus di- rigitur. Quænam autem fuerit Nazianzenorum culpa, non satis in hac oratione declaratur. Conjicit Billius Nazianzenos edicto quodam, aut tributorum et vectigalium gravitate offensos, signa quædam animorum ad seditionem spectantium dedisse. At verisimile est non ita grave fuisse Nazianzenorum crimen; alioquin multo acriorem ad eos habiturus fuisset orationem Gregorius, si non tantum in animo habuissent, sed etiam reipsa seditionem excitassent. In hac enim oratione neutiquam: Nazianzenos increpat orator; sed eos blande consolatur, et ad patientiam revocat. Hortatur etiam ut Dei memores sint, si consolatio- nem et delectationem in malis consequi velint; nec obliviscantur homines sæpe « a Deo per contraria erudiri (n. 4),» ac proinde Deo, sive benefaciat, sive corripiat, pari studio ac voluntate subjiciendos, neque Deo solum, sed iis etiam qui imperium in terra gerunt. Alia hujusmodi plurima, ac digna quæ legantur, Theologus ad populum Nazianzenum concionatur. II. In secunda parte magistratus alloquitur, et præcipue præfectum; non quidem Ju- Jianum tributorum duntaxat exæquatorem, ut arbitratur Nicetas, sed alium totius provinciæ procuratorem, seu præfectum, utpote qui « a Deo gladium acceperat (n. 9). » Hunc modis omnibus aggreditur Gregorius, ut ipsius iratum animum sedet ac leniat. a Vos quoque,» inquit (ibid.), imperio meo ac throno lex Christi subjicit. Imperium enim nos quoque gerimus, addo etiam præstantius ac perfectius... nec dubito (præfectum compellans) quin hanc dicendi libertatem in optimam partem accepturus sis, utpote sacra sacri mei gregis ovis.... A Christo gladium accepisti, non tam ut eo utaris, quam ut mineris et terress. Imago Dei es, Dei quoque imagini imperas..... Flectat te naturæ cognatio, » etc. His aliisque pluribus admonitum officii præfectum ad clementiam et mansuetudinem revocare conatur Gregorius. Deinde his etiam canitiem Patris, cleri reverentiam, imo ipsius Christi in carne dispensationem, et sacram mensam adjungens, mira arte ho- minem urget, ut lenitatem terrori admisceat, ut minas spe temperet, ut denique nihil, nec tempus, nec princeps, »nee majorum dignitatum spesa misericordia et be- nignitate eum remoretur, ac detorqueat (n.10). ORATIO XVIIª. Ad cives Nazianzenos gravi timore perculsos, B el præfectum irascentem. I. Ventrem meum, ventrem meum doleo, et sensus a Alias et nunc 17. 373. - Habita circa finem anni (59) Mann. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1, Or. 2, etc. (60) Θεόν. Reg. μη, Θεῷ. (61) Προσάγοντος. Nonnulli codices, προσάγον (62) Aάεa. Duo Regg. addunt, xal to xpátos 1. Nazianzı habita est hæc oratio, circa finem anni 373. In cujus rei confirmationem, (63) Monit. ad. or. xvi, n. 2. (64) Načiarčov. Deest in Or. 2 et Par.
PG 35:965καὶ ὀφθαλμῶν, καὶ ὤτων, οὐ μόνον ἀχθομένων τοῖς χείροσι καὶ θεάμασι καὶ ἀκούσμασιν, ἀλλὰ καὶ τὰ βελτίω ποθούντων καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι διὰ τὸ εὔσπλαγχνον. Πλὴν ὅπως ἂν νοῆται ταῦτα, ὁ δίκαιος ἀλγεῖ καὶ μαιμάσσει, καὶ οὐ μετρίως φέρει τὰ πάθη τοῦ Ἰσραὴλ, ὁποτέρως βούλει ταῦτα νοεῖν· εἴτε τὰ σωματικὰ, καὶ τοῦ σωματικῶς ὁρωμένου, εἴτε τὰ πνευματικὰ, καὶ τοῦ νοουμένου πνευματικῶς. Ἐπεὶ καὶ πηγὴν δακρύων ὁ αὐτὸς προφήτης ἐπιζητεῖ, καὶ σταθμὸν ἔσχατον ἐπιποθεῖ, καὶ ἐρημίαν ἀσπάζεται, ἵνα κενώσῃ τὸ πολὺ τῆς λύπης, καὶ κουφισθῇ πως τῆς ἔνδον πληγῆς, καθ’ ἡσυχίαν θρηνήσας τὸν Ἰσραήλ. Β. Τὸ δ’ αὐτὸ καὶ ὁ θεῖος Δαβὶδ, οὐ μικρὸν ἔμπροσθεν ἐπὶ τοῖς καθ’ ἑαυτὸν δυσχεραίνων, Τίς δώσει μοι, φησὶ, πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς ἐπιζητεῖ πτέρυγας, εἴτε ὡς κουφοτέρας καὶ ταχυτέρας· τοιοῦτος γὰρ ἅπας δίκαιος· εἴτε ὡς τὸ Πνεῦμα σκιαγραφούσας, ᾧ μόνῳ τὰ δεινὰ φεύγομεν, ἵν’ ὡς ποῤῥωτάτω γένηται ἀπὸ παρόντων κακῶν. Εἶτα τὸ ἐν τοῖς στενοῖς φάρμακον, ἡ ἐλπίς· Προσεδεχόμην, φησὶ, τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος.
Β καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάς. σει (65), φησί που τῶν ἑαυτοῦ λόγων Ἱερεμίας, ὁ τῶν προφητῶν συμπαθέστατος, ἀποκλαιόμενος (16) τὸν Ἰσραὴλ ἀπειθοῦντα, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίας ἀλλοτριούμενον, κοιλίαν μὲν (67) τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὀνομάζων, κατὰ τοὺς τῆς τροπῆς νόμους. Ο - τω (68) γὰρ εὑρίσκω πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς, εἴτε ὡς ἀπόκρυφον καὶ ἀόρατον (τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ ψυχῆς καὶ γαστρὸς τὸ κρύπτεσθαι), εἴτε ὡς χωρητικὴν καὶ ἀνα- δοτικὴν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τῶν ἐκ τοῦ λόγου τροφῶν· γάρ ἐστιν ἐν σώματι (69) τροφή, τοῦτο ἐν ψυχῇ λό- γος. Αἰσθητήρια δὲ τάχα μὲν τὰ τῆς ψυχῆς κινήματα καὶ διανοήματα, καὶ τούτων μάλιστα, ὅσα ἐκ τῆς αἰ σθήσεως, οἷς ὁ δίκαιος σπαράσσεται, καὶ θερμαίνε- ται, καὶ ὁρμητικῶς ἔχει, καὶ οὐδὲ καθεκτός έστι διὰ τὴν ζέσιν τοῦ Πνεύματος· τοῦτο γὰρ τὸ μαιμάσσειν, οἷον προθυμία τις θυμῷ σύγχρατος. Εἰ δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἔστιν ὁ λαμβάνοι τις αισθητηρίων (70), οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λήψεται· καὶ ὀφθαλμῶν, καὶ ὤτων, οὐ μόνον ἀχθομένων τοῖς χείροσι καὶ θεάμασι καὶ ἀκούσμασιν, ἀλλὰ καὶ τὰ βελτίω ποθούντων καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι διὰ τὸ εὔσπλαγχνον. Πλὴν ὅπως ἂν νοῆ- ται ταῦτα, ὁ δίκαιος ἀλγεῖ καὶ μαιμάσσει, καὶ οὐ με- τρίως φέρει τὰ πάθη τοῦ Ἰσραήλ, ὁποτέρως βούλει ταῦτα νοεῖν· εἴτε τὰ σωματικά, καὶ τοῦ σωματικῶς ὁρωμένου, εἴτε τα πνευματικά, καὶ τοῦ νοουμέ- νου (71) πνευματικῶς. Ἐπεὶ καὶ πηγὴν δακρύων ὁ αὐτὸς προφήτης ἐπιζητεῖ, καὶ σταθμὸν ἔσχατον ἐπι ποθεῖ, καὶ ἐρημίαν ασπάζεται, ἵνα κενώσῃ τὸ πολὺ τῆς λύπης, καὶ κουφισθῇ πως τῆς ἔνδον πληγῆς, καθ' ἡσυχίαν θρηνήσας τὸν Ἰσραήλ. μαιμάσσειν Β'. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ, οὐ μικρον ἔμπρο- σθεν ἐπὶ τοῖς καθ' ἑαυτὸν δυσχεραίνων, Τίς δώσει μοι, φησί, πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετα- σθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς ἐπιζητεί πτέρυγας, εἴτε ὡς κουφοτέρας καὶ ταχυτέρας· τοι- οὗτος γὰρ ἅπας δίκαιος· εἴτε ὡς τὸ Πνεῦμα σκιαγρα φούσας (72), ᾧ μόνῳ τὰ δεινὰ φεύγομεν, ἵν᾿ ὡς πολ ῥωτάτω γένηται ἀπὸ παρόντων (73) κακῶν. Εἶτα τὸ ἐν τοῖς στενοῖς φάρμακον, ἡ ἐλπίς· Προσεδεχόμην, φησί, τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Οπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ποιῶν φαίνεται, τάχιστα τῷ λυποῦντι τὸ ἴαμα προστιθεὶς, καὶ ἀγαθὸν ἡμῖν παρέχων παίδευμα καὶ λόγῳ καὶ ἔρ γῳ τῆς πρὸς τὰ δεινὰ μεγαλοψυχίας. Απηνήνατο, φησὶ (74), παρακληθῆναι ἡ ψυχή μου. Ορᾶς ἀκη- καχλάζει, κατὰ τοὺς τῆς τροπῆς νόμους, « ἐν τις αἰσθητηρίων. εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν σωματι κῶν αἰσθητηρίων λαμβάνοι τις. λαμβά- ναι, λαμβάνει. σης. από, τῶν παρόντων φησί - ORATIO XVII. AD CIVES NAZIANZENOS. A cordis mei turbali sunt in me, ait quodam sermo- num suorum loco Jeremias", prophetarum om- nium ad commiserationem propensissimus, contu- macem Israelem, atque a Dei benignitate se aver- tentem deplorans, et suam quidem ipsius animam, juxta allegoriae leges, ventrem nominans. Hoc enim sensu persæpe hanc vocem in Scripturis acceptam reperio; vel quod abdita sit, atque oculorum obtu- tum fugiat (id enim habet anima cum ventre con- nune), vel quod sermonis alimenta capial, atque, ut sic loquar, digerat. Quod enim corpori cibus est, hoc in animo est serino. Per sensus aulem, fortasse impulsiones animæ, cogitationesque intel- ligit, easque potissimum, quæ a sensibus profici- scuntur, quibus justus percellitur et incalescit, al- que impetu fertur, nec jam præ Spiritus astu co- hiberi potest : hoc enim verbum prom- ptitudinem quamdam iracundia permistam indicat. Quod si quis hæc ad ipsius etiam corporis sensus referal, a scopo non aberrabit: quandoquidem oculi et aures, non modo tristi visu et auditu discru- ciantur, verum eliam ob commiserationem lælicra videre atque audire concupiscunt. Quocunque vero sensu hæc accipiantur, perspicuum est utique pro- phetam gravi dolore affici, et incitari, atque Israe- lis calamitates molestissime ferre; sive corporeas illas intelligas, ejusque, qui corporeo modo cerni- tur, sive spirituales, ejusque, qui spirituali modo percipitur. Nam et alio loco lacrymarum fontem ” idem propheta requirit, atque extremum quemdam recessum exoptat, solitudinemque amplectitur, ut magnam mæroris sui partem exnauriat, atque, posteaquam Israelem in silentio deplorarit, ab in- terna plaga quodammodo levetur. • haud paulo ante calamitates suas acerbe ferens : Quis, inquit, mihi dabit pennas sicut columbæ, et volabo, el requiescam"?318 Columba pennas ex- petit (vel quod leviores ac velociores sint, talis enim est quisquis justitiam colit, vel quod Spiri- tum adumbrent, cujus unius auxilio pericula fugi- mus), ut quam longissime se a præsentibus malis removeat. Sequitur deinde spes, in augustis rebus medicina : Exspectabam, inquit, Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate et tempestate". Quod etiam ipsum alio loco facere perspicitur, ubi con- festim dolori remedium adjungit, probumque nobis, et verbo et opere, magnitudinis animi adversus res D graves et periculosas documentum præbet: Renuit, 19. » Jer. IV, st der. 15, 1. Psal. LIV, quæ sunt hujus vocis interpretationes. nomine suam ipsius animam intelligit. » Verba au- tem, juxta allego- riæ leges, vel a Billio non reddita, vel a typo- grapho omissa. 2, etc. Deest in ed. Sic Regg. a, bm, tres Colb., Or. 2, Par., et Jes. In elit., Nonnulli, pro habent, bni. Alii, sublato habent, me- lius]. Or. 2, etc. Deest in ed. 11. Consimilem in modum divinus etiam David 7. . ibid. 9. (65) Μαιμάσσει. Schol.: φυσει, προθυμεῖ, πηδᾷ, (66) Αποκλαιόμενος. Regg. bu, hu, ἀποκλαίων. (67) Κοιλίαν μέν, etc. Billius : « Ventris quidem (68) Ούτω. Reg. bm, τοῦτο. (69) 'Εν σώματι. Sic plures Regg., Coisl. 1, Or. (70) Εἰ δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἔστιν α λαμβάνει (71) Νοουμένου. Reg. a. δρωμένου. (72) Σκιαγραφούσας. Regius bu, σκιαγραφού (73) ᾿Απὸ παρόντων. Deest από in Regg. a el (14) ᾿Απηνήνατο, φησί. Sic plures Regg. et Colb.,
PG 35:966Ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ποιῶν φαίνεται, τάχιστα τῷ λυποῦντι τὸ ἴαμα προστιθεὶς, καὶ ἀγαθὸν ἡμῖν παρέχων παίδευμα καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ τῆς πρὸς τὰ δεινὰ μεγαλοψυχίας· Ἀπηνήνατο, φησὶ, παρακληθῆναι ἡ ψυχή μου. Ὁρᾷς ἀκηδίας ῥήματα καὶ ἀπογνώσεως; Ἆρ’ οὐκ ἔδεισας ὡς περὶ ἀθεραπεύτου τοῦ Δαβίδ; Τί λέγεις; Οὐ δέχῃ παράκλησιν; ἀπελπίζεις παραμυθίαν; οὐδεὶς θεραπεύσει σε; οὐ λόγος, οὐ φίλος, οὐ συγγενὴς, οὐ συμβουλεύων, οὐ συναλγῶν, οὐ τὰ καθ’ ἑαυτὸν διηγούμενος, οὐ τὰ ἀρχαῖα λέγων, οὐ τὰ νῦν παρατιθεὶς, ὅσοι καὶ ἀπὸ χαλεπωτέρων κακῶν διεσώθησαν; Ἔῤῥιπται πάντα; οἴχεται; περικέκοπται; ἀπόλωλε πᾶσα ἐλπίς; κεῖσθαι δεῖ μόνον, τὸ τέλος ἐκδεχομένους; Ταῦτα ὁ μέγας Δαβὶδ, ὁ ἐν θλίψεσι πλατυνόμενος· ὁ καὶ σκιᾶς θανάτου κυκλούσης μετὰ τοῦ Θεοῦ κατεξανιστάμενος. Τί οὖν ἐγὼ πάθω, ὁ μικρὸς, ὁ ἀσθενὴς, ὁ γήϊνος, ὁ μὴ τοσοῦτος τῷ πνεύματι; Δαβὶδ ἰλιγγιᾷ, καὶ τίς σώζεται; Τίνα βοήθειαν εὕροιμι κακοπαθῶν, ἢ τίνα παράκλησιν; πρὸς τίνα καταφύγω στενοχωρούμενος; Ἀποκρίνεταί σοι Δαβὶδ ὁ μέγας θεραπευτὴς, ὁ καὶ πνευμάτων πονηρῶν κατεπᾴδων διὰ τοῦ ἐν αὐτῷ Πνεύματος.
Β καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάς. σει (65), φησί που τῶν ἑαυτοῦ λόγων Ἱερεμίας, ὁ τῶν προφητῶν συμπαθέστατος, ἀποκλαιόμενος (16) τὸν Ἰσραὴλ ἀπειθοῦντα, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίας ἀλλοτριούμενον, κοιλίαν μὲν (67) τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὀνομάζων, κατὰ τοὺς τῆς τροπῆς νόμους. Ο - τω (68) γὰρ εὑρίσκω πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς, εἴτε ὡς ἀπόκρυφον καὶ ἀόρατον (τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ ψυχῆς καὶ γαστρὸς τὸ κρύπτεσθαι), εἴτε ὡς χωρητικὴν καὶ ἀνα- δοτικὴν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τῶν ἐκ τοῦ λόγου τροφῶν· γάρ ἐστιν ἐν σώματι (69) τροφή, τοῦτο ἐν ψυχῇ λό- γος. Αἰσθητήρια δὲ τάχα μὲν τὰ τῆς ψυχῆς κινήματα καὶ διανοήματα, καὶ τούτων μάλιστα, ὅσα ἐκ τῆς αἰ σθήσεως, οἷς ὁ δίκαιος σπαράσσεται, καὶ θερμαίνε- ται, καὶ ὁρμητικῶς ἔχει, καὶ οὐδὲ καθεκτός έστι διὰ τὴν ζέσιν τοῦ Πνεύματος· τοῦτο γὰρ τὸ μαιμάσσειν, οἷον προθυμία τις θυμῷ σύγχρατος. Εἰ δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἔστιν ὁ λαμβάνοι τις αισθητηρίων (70), οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λήψεται· καὶ ὀφθαλμῶν, καὶ ὤτων, οὐ μόνον ἀχθομένων τοῖς χείροσι καὶ θεάμασι καὶ ἀκούσμασιν, ἀλλὰ καὶ τὰ βελτίω ποθούντων καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι διὰ τὸ εὔσπλαγχνον. Πλὴν ὅπως ἂν νοῆ- ται ταῦτα, ὁ δίκαιος ἀλγεῖ καὶ μαιμάσσει, καὶ οὐ με- τρίως φέρει τὰ πάθη τοῦ Ἰσραήλ, ὁποτέρως βούλει ταῦτα νοεῖν· εἴτε τὰ σωματικά, καὶ τοῦ σωματικῶς ὁρωμένου, εἴτε τα πνευματικά, καὶ τοῦ νοουμέ- νου (71) πνευματικῶς. Ἐπεὶ καὶ πηγὴν δακρύων ὁ αὐτὸς προφήτης ἐπιζητεῖ, καὶ σταθμὸν ἔσχατον ἐπι ποθεῖ, καὶ ἐρημίαν ασπάζεται, ἵνα κενώσῃ τὸ πολὺ τῆς λύπης, καὶ κουφισθῇ πως τῆς ἔνδον πληγῆς, καθ' ἡσυχίαν θρηνήσας τὸν Ἰσραήλ. μαιμάσσειν Β'. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ, οὐ μικρον ἔμπρο- σθεν ἐπὶ τοῖς καθ' ἑαυτὸν δυσχεραίνων, Τίς δώσει μοι, φησί, πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετα- σθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς ἐπιζητεί πτέρυγας, εἴτε ὡς κουφοτέρας καὶ ταχυτέρας· τοι- οὗτος γὰρ ἅπας δίκαιος· εἴτε ὡς τὸ Πνεῦμα σκιαγρα φούσας (72), ᾧ μόνῳ τὰ δεινὰ φεύγομεν, ἵν᾿ ὡς πολ ῥωτάτω γένηται ἀπὸ παρόντων (73) κακῶν. Εἶτα τὸ ἐν τοῖς στενοῖς φάρμακον, ἡ ἐλπίς· Προσεδεχόμην, φησί, τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Οπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ποιῶν φαίνεται, τάχιστα τῷ λυποῦντι τὸ ἴαμα προστιθεὶς, καὶ ἀγαθὸν ἡμῖν παρέχων παίδευμα καὶ λόγῳ καὶ ἔρ γῳ τῆς πρὸς τὰ δεινὰ μεγαλοψυχίας. Απηνήνατο, φησὶ (74), παρακληθῆναι ἡ ψυχή μου. Ορᾶς ἀκη- καχλάζει, κατὰ τοὺς τῆς τροπῆς νόμους, « ἐν τις αἰσθητηρίων. εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν σωματι κῶν αἰσθητηρίων λαμβάνοι τις. λαμβά- ναι, λαμβάνει. σης. από, τῶν παρόντων φησί - ORATIO XVII. AD CIVES NAZIANZENOS. A cordis mei turbali sunt in me, ait quodam sermo- num suorum loco Jeremias", prophetarum om- nium ad commiserationem propensissimus, contu- macem Israelem, atque a Dei benignitate se aver- tentem deplorans, et suam quidem ipsius animam, juxta allegoriae leges, ventrem nominans. Hoc enim sensu persæpe hanc vocem in Scripturis acceptam reperio; vel quod abdita sit, atque oculorum obtu- tum fugiat (id enim habet anima cum ventre con- nune), vel quod sermonis alimenta capial, atque, ut sic loquar, digerat. Quod enim corpori cibus est, hoc in animo est serino. Per sensus aulem, fortasse impulsiones animæ, cogitationesque intel- ligit, easque potissimum, quæ a sensibus profici- scuntur, quibus justus percellitur et incalescit, al- que impetu fertur, nec jam præ Spiritus astu co- hiberi potest : hoc enim verbum prom- ptitudinem quamdam iracundia permistam indicat. Quod si quis hæc ad ipsius etiam corporis sensus referal, a scopo non aberrabit: quandoquidem oculi et aures, non modo tristi visu et auditu discru- ciantur, verum eliam ob commiserationem lælicra videre atque audire concupiscunt. Quocunque vero sensu hæc accipiantur, perspicuum est utique pro- phetam gravi dolore affici, et incitari, atque Israe- lis calamitates molestissime ferre; sive corporeas illas intelligas, ejusque, qui corporeo modo cerni- tur, sive spirituales, ejusque, qui spirituali modo percipitur. Nam et alio loco lacrymarum fontem ” idem propheta requirit, atque extremum quemdam recessum exoptat, solitudinemque amplectitur, ut magnam mæroris sui partem exnauriat, atque, posteaquam Israelem in silentio deplorarit, ab in- terna plaga quodammodo levetur. • haud paulo ante calamitates suas acerbe ferens : Quis, inquit, mihi dabit pennas sicut columbæ, et volabo, el requiescam"?318 Columba pennas ex- petit (vel quod leviores ac velociores sint, talis enim est quisquis justitiam colit, vel quod Spiri- tum adumbrent, cujus unius auxilio pericula fugi- mus), ut quam longissime se a præsentibus malis removeat. Sequitur deinde spes, in augustis rebus medicina : Exspectabam, inquit, Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate et tempestate". Quod etiam ipsum alio loco facere perspicitur, ubi con- festim dolori remedium adjungit, probumque nobis, et verbo et opere, magnitudinis animi adversus res D graves et periculosas documentum præbet: Renuit, 19. » Jer. IV, st der. 15, 1. Psal. LIV, quæ sunt hujus vocis interpretationes. nomine suam ipsius animam intelligit. » Verba au- tem, juxta allego- riæ leges, vel a Billio non reddita, vel a typo- grapho omissa. 2, etc. Deest in ed. Sic Regg. a, bm, tres Colb., Or. 2, Par., et Jes. In elit., Nonnulli, pro habent, bni. Alii, sublato habent, me- lius]. Or. 2, etc. Deest in ed. 11. Consimilem in modum divinus etiam David 7. . ibid. 9. (65) Μαιμάσσει. Schol.: φυσει, προθυμεῖ, πηδᾷ, (66) Αποκλαιόμενος. Regg. bu, hu, ἀποκλαίων. (67) Κοιλίαν μέν, etc. Billius : « Ventris quidem (68) Ούτω. Reg. bm, τοῦτο. (69) 'Εν σώματι. Sic plures Regg., Coisl. 1, Or. (70) Εἰ δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἔστιν α λαμβάνει (71) Νοουμένου. Reg. a. δρωμένου. (72) Σκιαγραφούσας. Regius bu, σκιαγραφού (73) ᾿Απὸ παρόντων. Deest από in Regg. a el (14) ᾿Απηνήνατο, φησί. Sic plures Regg. et Colb.,
PG 35:967Πρὸς τίνα καταφεύξῃ παρ’ ἐμοῦ βούλει μαθεῖν, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐπίστασαι; Τίς ὁ τὰς παρειμένας ἐνισχύων χεῖρας, καὶ γόνατα παραλελυμένα παρακαλῶν, καὶ διὰ πυρὸς ἄγων, καὶ σώζων δι’ ὕδατος; Οὐδὲν δεῖ σοι παρατάξεως, φησὶν, οὐχ ὅπλων, οὐ τοξοτῶν, οὐχ ἱππέων, οὐ συμβούλων, οὐ φίλων, οὐκ ἐπικουρίας τῆς ἔξωθεν. Ἔχεις ἐν σεαυτῷ τὴν συμμαχίαν, ἣν κἀγὼ καὶ πᾶς ὁ βουλόμενος. Θελῆσαι δεῖ μόνον, ὁρμῆσαι μόνον. Ἐγγὺς ἡ παράκλησις, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου· Ἐμνήσθην τοῦ Θεοῦ, φησὶ, καὶ εὐφράνθην. Τί μνήμης ἑτοιμότερον; Μνήσθητι καὶ σὺ, καὶ εὐφράνθητι. Ὢ τοῦ εὐπορίστου τῆς ἰατρείας ὢ τοῦ τάχους τῆς θεραπείας ὢ τοῦ μεγέθους τῆς δωρεᾶς Οὐ κοιμίζει μόνον ὀλιγοψυχίαν καὶ λύπην μνημονευθεὶς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ εὐφροσύνην ἐργάζεται. Γ. Βούλει καὶ ἄλλων ἀκοῦσαι φιλανθρωπίας ῥημάτων; Ἐὰν ἐπιστραφεὶς, φησὶ, πρὸς Κύριον στενάξῃς, τότε σωθήσῃ. Ὁρᾶτε τῷ στεναγμῷ τὴν σωτηρίαν συνεζευγμένην; Καὶ ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι· καὶ φθέγξεται τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ. Οὐδὲν μέσον τῆς αἰτήσεως καὶ τῆς ἐπιτεύξεως·
δίας ῥήματα (75) καὶ ἀπογνώσεως ; "Αρ' οὐκ ἔδεισας ὡς περὶ ἀθεραπεύτου τοῦ Δαβίδ; Τί λέγεις ; Οὐ δέχῃ παράκλησιν; ἀπελπίζεις παραμυθίαν; οὐδεὶς θερα πεύσει (76) σε ; οὐ λόγος, οὐ φίλος, οὐ συγγενής, οὐ συμβουλεύων, οὐ συναλγῶν, οὐ τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν δι ηγούμενος, οὐ τὰ ἀρχαῖα λέγων, οὐ τὰ νῦν παρατι θεὶς, ὅσοι καὶ ἀπὸ χαλεπωτέρων κακῶν διεσώθησαν ; Ἔῤῥιπται πάντα ; οἴχεται; περικέκοπται; ἀπόλωλε πᾶσα ἐλπίς ; κεῖσθαι δεῖ μόνον, τὸ τέλος ἐκδεχομέ νους; Ταῦτα ὁ μέγας Δαβίδ, ὁ ἐν θλίψεσι πλατυνόμε νος· ὁ καὶ σκιᾶς θανάτου κυκλούσης μετὰ τοῦ Θεοῦ κατεξανιστάμενος. Τί οὖν ἐγὼ πάθω, ὁ μικρός, ὁ ἀσθενὴς, ὁ γήϊνος, ὁ μή τοσοῦτος τῷ πνεύματι ; Δα- βὶδ ιλιγγιᾷ, καὶ τίς σώζεται; Τίνα βοήθειαν εὕροι- μι (77) κακοπαθῶν, ἢ τίνα παράκλησιν; πρὸς είνα καταφύγω στενοχωρούμενος; Αποκρίνεται σοι Δα- σὶδ ὁ μέγας θεραπευτής, ὁ καὶ πνευμάτων πονηρῶν κατεπάδων διὰ τοῦ ἐν αὐτῷ Πνεύματος. Πρὸς τίνα καταφεύξῃ (78) παρ' ἐμοῦ βούλει μαθεῖν, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐπίστασαι ; Τίς ὁ τὰς παρειμένας ενισχύων χεῖ ρας, καὶ γόνατα παραλελυμένα παρακαλῶν (79), καὶ διὰ πυρὸς ἄγων, καὶ σώζων δι' ὕδατος ; Οὐδὲν δεῖ σοι παρατάξεως, φησίν, οὐχ ὅπλων, οὐ τοξοτῶν, οὐχ ὑπε πέων, οὐ συμβούλων, οὐ φίλων, οὐκ ἐπικουρίας τῆς ἔξωθεν. ῎Εχεις ἐν σεαυτῷ τὴν συμμαχίαν, ἣν κἀγὼ καὶ πᾶς ὁ βουλόμενος. Θελῆσαι δεῖ μόνον, ὁρμῆσαι μένον. Ἐγγὺς ἡ παράκλησις, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου· Ἐμνήσθην τοῦ Θεοῦ, φησί, καὶ εὐφράνθην. Τί μνήμης ἑτοιμότερον; Μνήσθητι καὶ σὺ, καὶ εὐφράνθητι. Ὢ τοῦ εὐπορίστου τῆς ἰατρείας! ὢ τοῦ τάχους τῆς θεραπείας! ὢ τοῦ μεγέθους τῆς δωρεᾶς! Οὐ κοιμίζει μόνον ὀλιγοψυχίαν καὶ λύπην μνημονευθεὶς ὁ (80) Θεὸς, ἀλλὰ καὶ εὐφροσύνην ἐρ γάζεται. Ο Γ'. Βούλει καὶ ἄλλων ἀκοῦσαι φιλανθρωπίας ῥημά των ; Ἐὰν ἐπιστραφείς, φησί, προς Κύριον (81) στενάξης, τότε σωθήσῃ. Ορᾶτε τῷ στεναγμῷ τὴν σωτηρίαν συνεζευγμένην; Καὶ ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι· καὶ φθέγξεται τῇ ψυχῇ σου Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ. Οὐδὲν μέσον τῆς αἰτήσεως καὶ τῆς ἐπιτεύξεως· οὐ χρυσός, οὐκ ἄργυρος, οὐ λί- θοι τῶν διαφανῶν καὶ τιμίων, οὐχ ὅσοις ἄνθρωποι κάμπτονται πρὸς τὸ ἡμερον. Οταν εἴπῃ (82) Σοφο νίας, ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγων ὠργισμένου καὶ χαλε- παίνοντος· Ἐξερημώσω τὰς ὁδοὺς αὐτῶν τὸ πά πεύει. μαι. S. GREGORI THEOLOGI inquit, consolari anima meat. Audisue anxietatis A et desperationis verba? Num quis te Davidis causa timor invasit, quasi incurabili morbo laboraret? Quid ais? Non admittis consolationem? Negas tibi solatii spem ullam superstitem esse? Nihilne tibi medebitur? Non sermo, non amicus, non propinquus, non monitor, non doloris socium se præbens, non res suas adversas exponens, non vetera commemorans, non præsentia cum illis comparans atque ostendens, quam multi homines etiam ex atrocioribus malis evaserint? Siccine projecta sunt, interierunt, concisa sunt omnia ? Siccine spes omnis periit? Nec quidquam aliud superest, quam ut jacentes et supini finem exspe- ctemus? Hæc magnus ille David, qui alioqui in tribulationibus dilataturs; qui, vel mortis umbra B circumfusus, Dei tamen ope obnixus, adversus eam exsurgit. Quidnam igitur me facere par est, me parvum et imbecillem, me terrenum, nec tanta spiritus facultate præditum? David æstnat, neque habet quo se vertat, et quis salvus esse poterit? Quæ res mihi laboranti, vel subsidio, vel solatio futura est? Ad quem in angustias redactus fugiam? Tibi responsum præbet David, magnus ille medicus, ac malos etiam spiritus per Spiritum in ipso habi- tantem incantans *. Ad quem confugies ex me scire cupis, nec per te ipse intelligis? Quis est, qui lan- guidas manus roborat, et genua dissoluta confir- mat, et per ignem ducit, et per aquam salutem affert? Nihil, inquit, instructa acie opus est, non armis, non sagittariis, non equitibus, non consul- toribus, non amicis, non externo subsidio. Αuxi- liares copias in teipso habes, quæ, et tibi, et mihi, et cuivis in promptu sunt. Velle tantum oportet, animique impetum afferre. In propinquo est consolatio, in ore tuo, et in corde tuo. Memor fui Dei, in- quit, et delectatus sum. Quid memoria paratius ? Tu quoque memor esto, et delectare. faci- lem medicinam! O celerem curandi rationem! O ingentem beneficii magnitudinem! Non modo animi imbecillitatem mæstitiamque sedat Dei recordatio, sed et delectationem parit. C III. Vis alia insuper divinæ erga humanum genus benevolentia testimonia producam? Si, inquit, con- versus ad Dominum ingemueris, tunc salvus eris. Videtisne quemadmodum salus cum gemitu con- juncta sit? Et adhuc te loquente dicet : Ecce ad- sum; et loquetur animæ tuæ : Salus tua ego sum³. Nihil inter petitionem et impetrationem interce- D dit; non aurum, non argentum, non splendidæ et eximiæ gemmæ, non cætera quibus hominum men- tes ad lenitatem et clementiam inflectuntur. Post- quam dixit Sophonias, tanquam ex Dei irati et Pral. Lxxvi, 5. • Psal. 19, 2. Psal. xxii, 4. * | Reg. xvi, 25. Isa. xxx, 15. * Isa. Lvin, 9. Psal. xxxν, 5. Deest in ed. aliisque pluribus codd. deest. ]sa. XXXV, 3. Psal. LXXVI, detur ad metaphoram. atque infensus Deus per Sophoniam sie locutus est. › Hic nulla ratione Gregorii phrasim invertit inter- pres. 75) Ρήματα. Sic Reg. hu. Or. 2, Par., Jes., etc. (76) Θεραπεύσει. Reg. a, et tres Colb., θερα- (77) Εύροιμι. Reg. h, Colbert. 2, Orat. 2, ευρω (78) Καταφεύξῃ. Sic Reg. a, et Coisl. 1. In ed. (79) Παρακαλών. • Consolatur, quod durius vi- (80) 'O. Deest in Regg. a, bm. (81) Πρὸς Κύριον. In LXX deest. (82) "Οταν εἴπῃ, etc. Billius, e postquam iratus
PG 35:969οὐ χρυσὸς, οὐκ ἄργυρος, οὐ λίθοι τῶν διαφανῶν καὶ τιμίων, οὐχ ὅσοις ἄνθρωποι κάμπτονται πρὸς τὸ ἥμερον. Ὅταν εἴπῃ Σοφονίας, ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγων ὠργισμένου καὶ χαλεπαίνοντος· Ἐξερημώσω τὰς ὁδοὺς αὐτῶν τὸ παράπαν, τοῦ μὴ διοδεύειν. Ἐξέλιπον αἱ πόλεις αὐτῶν διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν, μηδὲ κατοικεῖσθαι· ὅταν ἀπειλήσῃ τὰ φρικωδέστατα, ὅταν καταβάλῃ τῇ ἀθυμίᾳ, ὅταν ζόφον ἐργάσηται διὰ τῆς ἀπειλῆς, εὐθὺς ἐπάγει καὶ τὸ τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος φῶς, καὶ ἀνακτᾶταί με τούτοις τοῖς ῥήμασι· Πλὴν εἶπα· Φοβεῖσθέ με, καὶ δέξασθε παιδείαν, καὶ οὐ μὴ ἐξολοθρευθῆτε ἐξ ὀφθαλμῶν αὐτῆς· καὶ ἔτι φαιδροτέροις μικρὸν προϊὼν καὶ φιλανθρωποτέροις· Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐρεῖ Κύριος· Θάρσει, Σιὼν, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρές σου. Κύριος ὁ Θεός σου ἐν σοὶ, δυνατὸς σῶσαί σε· καὶ ἐπάξει ἐπὶ σὲ εὐφροσύνην, καὶ καινιεῖ σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ, καὶ συνάξει τοὺς συντετριμμένους, καὶ σώσει τοὺς ἐκπεπιεσμένους, καὶ τοὺς ἀπωσμένους εἰσδέξεται. Ταῦτα καὶ οἱ ἅγιοι καὶ οἱ λογισμοὶ βούλονται, καὶ ὁ ἐμὸς ἀπαιτεῖ λόγος.
ράπαν, τοῦ μὴ διοδεύειν. Ἐξέλιπον (83) αἱ πό- λεις αὐτῶν διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν, μηδὲ κατοικεί σθαι· ὅταν ἀπειλήσῃ τὰ φρικωδέστατα, ὅταν κατα- βάλῃ τῇ ἀθυμίᾳ (84), ὅταν ζόφον ἐργάσηται (85) διὰ τῆς ἀπειλῆς, εὐθὺς ἐπάγει καὶ τὸ τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος φῶς, καὶ ἀνακτᾶταί (86) με τούτοις τοῖς ῥή- μασι· Πλὴν εἶπα· Φοβεῖσθέ με, καὶ δέξασθε παι- δείαν, καὶ οὐ μὴ ἐξολοθρευθῆτε ἐξ ὀφθαλμῶν αὐτ τῆς· καὶ ἔτι φαιδροτέροις μικρὸν προϊὼν καὶ φιλαν θρωποτέροις· Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐρεῖ Κύριος Θάρσει, Σιών, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρές σου. Κύριος ὁ Θεός σου ἐν σοὶ, δυνατὸς σῶσαι (87) σε καὶ ἐπάξει ἐπὶ σὲ εὐφροσύνην, καὶ καινιεῖ (88) σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ, καὶ συνάξει τοὺς συν τετριμμένους, καὶ σώσει τοὺς ἐκπεπιεσμένους, καὶ τοὺς ἀπωσμένους εἰσδέξεται. Ταῦτα καὶ οἱ ἅγιοι καὶ οἱ λογισμοί βούλονται, καὶ ὁ ἐμὸς ἀπαιτεῖ λόγος. ᾿Αλλὰ δέξασθε λόγους φρονήσεως, ως (89) φτι σιν ὁ θεῖος Σολομών, ἵνα μὴ ἐμπεσόντες εἰς κακῶν βάθος καταφρονήσητε (90), μηδὲ ὑπὸ τῆς ἰδίας ἀμα- θίας (91) μᾶλλον ἢ τῆς κατεχούσης δυσχερείας κατα- πούῆτε. Β Δ΄. Κύκλος τίς ἐστιν, ἀδελφοί, τῶν ἀνθρωπί νων (92) πραγμάτων, καὶ παιδεύει διὰ τῶν ἐναντίων ἡμᾶς ὁ Θεός· ὥσπερ συνεστήσατο τὰ πάντα σοφῶς καὶ συνέδησεν, οὕτω σοφῶς τὸ πᾶν διεξάγων καὶ κυ- βερνῶν τοῖς ἀνεφίκτοις (93) αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνιάστοις κρίμασιν, ἐν δὲ τοῖς πᾶσι καὶ τὰ ἡμέτερα. Κινεῖται γὰρ (94), ἵν' οὕτως εἴπω, τὸ πᾶν περὶ τὸν ἀκίνητον, καὶ σαλεύεται, λόγῳ μὲν οὐδαμῶς (95) ὁ γὰρ αὐτὸς ἐν πᾶσιν ἑστὼς καὶ ἀκίνητος, κἂν διαφεύγῃ τὴν ἡμε τέραν ἀσθένειαν [96]), τοῖς δὲ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαντῶσί τε καὶ συμπίπτουσιν. Καὶ τοῦτό ἐστι δό- γμα Θεοῦ παλαιόν τε καὶ πάγιον, σκότος εἶναι ἀποκρυφὴν αὐτοῦ πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν (97) κεχυμένον· καὶ τὰ πολλὰ μὴ καθορᾶσθαι τῆς αὐτοῦ. διοικήσεως, πλὴν ὅσον ἐν ἀμυδροῖς αἰνίγμασι καὶ φαντάσμασιν· εἴτε τὸν τύφον ἡμῶν συστέλλοντος, ἵν' εἰδῶμεν τὸ μηδὲν ὄντες πρὸς τὴν ἀληθινὴν σοφίαν καὶ πρώτην, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν νεύωμεν μόνον, καὶ ζη- τῶμεν ἀεὶ ταῖς ἐκεῖθεν αὐγαῖς ἐναστράπτεσθαι· εἴτε διὰ τῆς ἀνωμαλίας τῶν ὁρωμένων καὶ περιτρεπομέ νων μετάγοντος ἡμᾶς ἐπὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μένοντα. Πλὴν οὐδὲν ἀκίνητον, ὅπερ ἔφην, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αύταρκες, οὐδὲ εἰς τέλος ὅμοιον, οὔτε τὸ εὐθυμεῖν, οὔτε τὸ ἀθυμεῖν, οὐ πλοῦτος, οὐ πενία, οὐ δύναμις, μίας, ο διαφύγῃ. αἴσθησιν, « πρὸ τῶν ὀθαλμῶν τῶν ἡμετέρων. - ORATIO XVII. AD CIVES NAZIANZENOS. A indignantis persona loquens B " : Penitus deserlas faciam vias eorum, ut non sit qui ingrediatur. Defe- cerunt civitates eorum, eo quod nullus supersit, nec inhabiten.ur; postquam acerbissima quæque mina- tus est, postquam summo mœrore animos con- sternavit, ac minarum caliginem offudit, spei me- lioris lumen statim inducit, meque hujusmodi ora- tione recreat et reficit: Veruntamen dixi: Timete me, el accipite disciplinam, et non disperdemini de oculis ejus ". Aliquantoque ulterius progressus, lætioribus adhuc humanioribusque verbis utitur : In tempore illo dicet Dominus: Bono animo esto, Sion, ne languescant manus tuæ. Dominus Deus tuus in le est, qui te salvam facere potest : et inducet su- per te jucunditatem, et innovabit te per dilectionem suam, et contritos colliget, et oppressos servabit, et ejectos admittet“. Hæc sancti viri, hæc rationes vo- lunt, hæc mea postulat oratio. Vos autem suscipite serinones prudentia, ut est apud Salomonem 18, ne tandein in profundum malorum prolapsi, contem- natis, atque ab imperitia vestra potius quam a mo- lestia et difficultate, in qua nunc estis, absorbea mini. D tendamus, nec quidquam aliud quæramus, quam ut IV. Res humanæ, velut orbis quidam, volvuntur, fratres, ac Deus per contraria nos erudit; ut sa- pienter omnia coagmentavit, et quasi vinculis astrinxit, sic non minori sapientia, inaccessis et inscrutabilibus judiciis, tum universam rerum machinam, tum res quoque nostras regit ac guber- nat. Movetur enim, ut sic dicam, ac fluctuat uni- C versitas rerum circa immobilen, hand quidem quantum ad rationem (nam ca ipsa inter omnia firma et immobilis stat, etiamsi nostram infirmi- tatem atque animorum hebetudinem effugiat), ve- rum quantum ad ea quæ singulis diebus nobis occurrunt et eveniunt. Atque hoc vetus fixumque Dei decretum est, tenebras oculis nostris undique affusas, ipsius latibulum esse : permultaque in ipsius gubernatione hanc rationem habere, ut a nobis, nisi in obscuris ænigmatibus ac veluti spe ctris perspici nequeant; sive hac ratione fastum no- strum et arrogantiam coercere velit, ut intelliga- mus nos nihil esse, si cum prima illa et vera sa- pientia conferamur; eamque ob rem ad ipsum unum promanantibus illinc radiis collustremur; sive per earum rerum, quæ oculis cernuntur, ac conversioni Sophon. 111, 6. ibid. 7. ss ibid. sq. ¹³ Prov. 1, 3. atque infensus Deus per Sophoniam sic locutus est. Hic nulla ratione Gregorii phrasim invertit inter- pres. PATROL. GR. XXXV - molestia, animni dejectio. sunt illius judicia, minimeque humana mente per- vestigari possunt, » etc. busdam, Coisl. 1, sensum nus- trum effugiat; quæ forsan genuina est lectio. In ed., (83) Ἐζέλιπον, etc. Billius ‹ Postquam iratus (84) Τῇ ἀθυμίᾳ. In pluribus, ταῖς ἀθυμίαις. (85) Εργάσηται. Coinber., εἰργάσατο [perperam]. (86) ᾿Ανακτᾶται. Reg. hu, Or. 2, ἀνακαλεῖται. (87) Σῶσαι. Reg. hu, Or. 2, σώσει. (88) Καινιεῖ. Or. 2, ἀνακαινιεῖ. (89) "Ως. Deest in Regg. a, um, Or. 2, etc. (90) Καταφρονήσητε. Regg.bin, hu, καταφρονῆτε. (91) Αμαθίας. Combef. post Eliam profert, άθυ (92) ᾿Ανθρωπίνων. In quibusdam, ἡμετέρων. (93) Τοῖς ἀνεφίκτοις, etc. Billius : « Ut inaccessa (94) Κινείται γάρ. In quibusdam, κινεῖται μὲν γάρ. (95) Οὐδαμῶς. Duo Coislin. addunt, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς. (96) Διαφεύγῃ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν. Ιn qui (97) Πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμών. Sic Reg. bm
PG 35:970Ἀλλὰ δέξασθε λόγους φρονήσεως, ὥς φησιν ὁ θεῖος Σολομὼν, ἵνα μὴ ἐμπεσόντες εἰς κακῶν βάθος καταφρονήσητε, μηδὲ ὑπὸ τῆς ἰδίας ἀμαθίας μᾶλλον ἢ τῆς κατεχούσης δυσχερείας καταποθῆτε. Δ. Κύκλος τίς ἐστιν, ἀδελφοὶ, τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ παιδεύει διὰ τῶν ἐναντίων ἡμᾶς ὁ Θεός· ὥσπερ συνεστήσατο τὰ πάντα σοφῶς καὶ συνέδησεν, οὕτω σοφῶς τὸ πᾶν διεξάγων καὶ κυβερνῶν τοῖς ἀνεφίκτοις αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνιάστοις κρίμασιν, ἐν δὲ τοῖς πᾶσι καὶ τὰ ἡμέτερα. Κινεῖται γὰρ, ἵν’ οὕτως εἴπω, τὸ πᾶν περὶ τὸν ἀκίνητον, καὶ σαλεύεται, λόγῳ μὲν οὐδαμῶς (ὁ γὰρ αὐτὸς ἐν πᾶσιν ἑστὼς καὶ ἀκίνητος, κἂν διαφεύγῃ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, τοῖς δὲ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαντῶσί τε καὶ συμπίπτουσιν. Καὶ τοῦτό ἐστι δόγμα Θεοῦ παλαιόν τε καὶ πάγιον, σκότος εἶναι ἀποκρυφὴν αὐτοῦ πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν κεχυμένον· καὶ τὰ πολλὰ μὴ καθορᾶσθαι τῆς αὐτοῦ διοικήσεως, πλὴν ὅσον ἐν ἀμυδροῖς αἰνίγμασι καὶ φαντάσμασιν· εἴτε τὸν τῦφον ἡμῶν συστέλλοντος, ἵν’ εἰδῶμεν τὸ μηδὲν ὄντες πρὸς τὴν ἀληθινὴν σοφίαν καὶ πρώτην, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν νεύωμεν μόνον, καὶ ζητῶμεν ἀεὶ ταῖς ἐκεῖθεν αὐγαῖς ἐναστράπτεσθαι·
ράπαν, τοῦ μὴ διοδεύειν. Ἐξέλιπον (83) αἱ πό- λεις αὐτῶν διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν, μηδὲ κατοικεί σθαι· ὅταν ἀπειλήσῃ τὰ φρικωδέστατα, ὅταν κατα- βάλῃ τῇ ἀθυμίᾳ (84), ὅταν ζόφον ἐργάσηται (85) διὰ τῆς ἀπειλῆς, εὐθὺς ἐπάγει καὶ τὸ τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος φῶς, καὶ ἀνακτᾶταί (86) με τούτοις τοῖς ῥή- μασι· Πλὴν εἶπα· Φοβεῖσθέ με, καὶ δέξασθε παι- δείαν, καὶ οὐ μὴ ἐξολοθρευθῆτε ἐξ ὀφθαλμῶν αὐτ τῆς· καὶ ἔτι φαιδροτέροις μικρὸν προϊὼν καὶ φιλαν θρωποτέροις· Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐρεῖ Κύριος Θάρσει, Σιών, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρές σου. Κύριος ὁ Θεός σου ἐν σοὶ, δυνατὸς σῶσαι (87) σε καὶ ἐπάξει ἐπὶ σὲ εὐφροσύνην, καὶ καινιεῖ (88) σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ, καὶ συνάξει τοὺς συν τετριμμένους, καὶ σώσει τοὺς ἐκπεπιεσμένους, καὶ τοὺς ἀπωσμένους εἰσδέξεται. Ταῦτα καὶ οἱ ἅγιοι καὶ οἱ λογισμοί βούλονται, καὶ ὁ ἐμὸς ἀπαιτεῖ λόγος. ᾿Αλλὰ δέξασθε λόγους φρονήσεως, ως (89) φτι σιν ὁ θεῖος Σολομών, ἵνα μὴ ἐμπεσόντες εἰς κακῶν βάθος καταφρονήσητε (90), μηδὲ ὑπὸ τῆς ἰδίας ἀμα- θίας (91) μᾶλλον ἢ τῆς κατεχούσης δυσχερείας κατα- πούῆτε. Β Δ΄. Κύκλος τίς ἐστιν, ἀδελφοί, τῶν ἀνθρωπί νων (92) πραγμάτων, καὶ παιδεύει διὰ τῶν ἐναντίων ἡμᾶς ὁ Θεός· ὥσπερ συνεστήσατο τὰ πάντα σοφῶς καὶ συνέδησεν, οὕτω σοφῶς τὸ πᾶν διεξάγων καὶ κυ- βερνῶν τοῖς ἀνεφίκτοις (93) αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνιάστοις κρίμασιν, ἐν δὲ τοῖς πᾶσι καὶ τὰ ἡμέτερα. Κινεῖται γὰρ (94), ἵν' οὕτως εἴπω, τὸ πᾶν περὶ τὸν ἀκίνητον, καὶ σαλεύεται, λόγῳ μὲν οὐδαμῶς (95) ὁ γὰρ αὐτὸς ἐν πᾶσιν ἑστὼς καὶ ἀκίνητος, κἂν διαφεύγῃ τὴν ἡμε τέραν ἀσθένειαν [96]), τοῖς δὲ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἀπαντῶσί τε καὶ συμπίπτουσιν. Καὶ τοῦτό ἐστι δό- γμα Θεοῦ παλαιόν τε καὶ πάγιον, σκότος εἶναι ἀποκρυφὴν αὐτοῦ πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν (97) κεχυμένον· καὶ τὰ πολλὰ μὴ καθορᾶσθαι τῆς αὐτοῦ. διοικήσεως, πλὴν ὅσον ἐν ἀμυδροῖς αἰνίγμασι καὶ φαντάσμασιν· εἴτε τὸν τύφον ἡμῶν συστέλλοντος, ἵν' εἰδῶμεν τὸ μηδὲν ὄντες πρὸς τὴν ἀληθινὴν σοφίαν καὶ πρώτην, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν νεύωμεν μόνον, καὶ ζη- τῶμεν ἀεὶ ταῖς ἐκεῖθεν αὐγαῖς ἐναστράπτεσθαι· εἴτε διὰ τῆς ἀνωμαλίας τῶν ὁρωμένων καὶ περιτρεπομέ νων μετάγοντος ἡμᾶς ἐπὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μένοντα. Πλὴν οὐδὲν ἀκίνητον, ὅπερ ἔφην, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αύταρκες, οὐδὲ εἰς τέλος ὅμοιον, οὔτε τὸ εὐθυμεῖν, οὔτε τὸ ἀθυμεῖν, οὐ πλοῦτος, οὐ πενία, οὐ δύναμις, μίας, ο διαφύγῃ. αἴσθησιν, « πρὸ τῶν ὀθαλμῶν τῶν ἡμετέρων. - ORATIO XVII. AD CIVES NAZIANZENOS. A indignantis persona loquens B " : Penitus deserlas faciam vias eorum, ut non sit qui ingrediatur. Defe- cerunt civitates eorum, eo quod nullus supersit, nec inhabiten.ur; postquam acerbissima quæque mina- tus est, postquam summo mœrore animos con- sternavit, ac minarum caliginem offudit, spei me- lioris lumen statim inducit, meque hujusmodi ora- tione recreat et reficit: Veruntamen dixi: Timete me, el accipite disciplinam, et non disperdemini de oculis ejus ". Aliquantoque ulterius progressus, lætioribus adhuc humanioribusque verbis utitur : In tempore illo dicet Dominus: Bono animo esto, Sion, ne languescant manus tuæ. Dominus Deus tuus in le est, qui te salvam facere potest : et inducet su- per te jucunditatem, et innovabit te per dilectionem suam, et contritos colliget, et oppressos servabit, et ejectos admittet“. Hæc sancti viri, hæc rationes vo- lunt, hæc mea postulat oratio. Vos autem suscipite serinones prudentia, ut est apud Salomonem 18, ne tandein in profundum malorum prolapsi, contem- natis, atque ab imperitia vestra potius quam a mo- lestia et difficultate, in qua nunc estis, absorbea mini. D tendamus, nec quidquam aliud quæramus, quam ut IV. Res humanæ, velut orbis quidam, volvuntur, fratres, ac Deus per contraria nos erudit; ut sa- pienter omnia coagmentavit, et quasi vinculis astrinxit, sic non minori sapientia, inaccessis et inscrutabilibus judiciis, tum universam rerum machinam, tum res quoque nostras regit ac guber- nat. Movetur enim, ut sic dicam, ac fluctuat uni- C versitas rerum circa immobilen, hand quidem quantum ad rationem (nam ca ipsa inter omnia firma et immobilis stat, etiamsi nostram infirmi- tatem atque animorum hebetudinem effugiat), ve- rum quantum ad ea quæ singulis diebus nobis occurrunt et eveniunt. Atque hoc vetus fixumque Dei decretum est, tenebras oculis nostris undique affusas, ipsius latibulum esse : permultaque in ipsius gubernatione hanc rationem habere, ut a nobis, nisi in obscuris ænigmatibus ac veluti spe ctris perspici nequeant; sive hac ratione fastum no- strum et arrogantiam coercere velit, ut intelliga- mus nos nihil esse, si cum prima illa et vera sa- pientia conferamur; eamque ob rem ad ipsum unum promanantibus illinc radiis collustremur; sive per earum rerum, quæ oculis cernuntur, ac conversioni Sophon. 111, 6. ibid. 7. ss ibid. sq. ¹³ Prov. 1, 3. atque infensus Deus per Sophoniam sic locutus est. Hic nulla ratione Gregorii phrasim invertit inter- pres. PATROL. GR. XXXV - molestia, animni dejectio. sunt illius judicia, minimeque humana mente per- vestigari possunt, » etc. busdam, Coisl. 1, sensum nus- trum effugiat; quæ forsan genuina est lectio. In ed., (83) Ἐζέλιπον, etc. Billius ‹ Postquam iratus (84) Τῇ ἀθυμίᾳ. In pluribus, ταῖς ἀθυμίαις. (85) Εργάσηται. Coinber., εἰργάσατο [perperam]. (86) ᾿Ανακτᾶται. Reg. hu, Or. 2, ἀνακαλεῖται. (87) Σῶσαι. Reg. hu, Or. 2, σώσει. (88) Καινιεῖ. Or. 2, ἀνακαινιεῖ. (89) "Ως. Deest in Regg. a, um, Or. 2, etc. (90) Καταφρονήσητε. Regg.bin, hu, καταφρονῆτε. (91) Αμαθίας. Combef. post Eliam profert, άθυ (92) ᾿Ανθρωπίνων. In quibusdam, ἡμετέρων. (93) Τοῖς ἀνεφίκτοις, etc. Billius : « Ut inaccessa (94) Κινείται γάρ. In quibusdam, κινεῖται μὲν γάρ. (95) Οὐδαμῶς. Duo Coislin. addunt, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς. (96) Διαφεύγῃ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν. Ιn qui (97) Πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμών. Sic Reg. bm
PG 35:971εἴτε διὰ τῆς ἀνωμαλίας τῶν ὁρωμένων καὶ περιτρεπομένων μετάγοντος ἡμᾶς ἐπὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μένοντα. Πλὴν οὐδὲν ἀκίνητον, ὅπερ ἔφην, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αὔταρκες, οὐδὲ εἰς τέλος ὅμοιον, οὔτε τὸ εὐθυμεῖν, οὔτε τὸ ἀθυμεῖν, οὐ πλοῦτος, οὐ πενία, οὐ δύναμις, οὐκ ἀσθένεια, οὐ ταπεινότης, οὐ δυναστεία, οὐ τὸ παρὸν, οὐ τὸ μέλλον, οὐ τὸ ἡμέτερον, οὐ τὸ ἀλλότριον, οὐ μικρὸν, οὐ μεῖζον, οὐχ ὅ τι ἂν εἴποι τις. Καὶ τοῦτο ἴσον ἡ ἀνισότης ἔχει, τὴν περὶ πάντα μεταβολήν. Περιχωρεῖ γὰρ τὰ πάντα ῥᾳδίως, καὶ μεταχωρεῖ, καὶ ἀντικαθίσταται· ὡς αὔραις εἶναι μᾶλλον πιστεύειν καὶ γράμμασι τοῖς καθ’ ὕδατος, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ. Καὶ φθόνος μὲν εὐπραξίαν, συμφορὰν δὲ ἔλεος ἵστησιν· καὶ τοῦτο σοφῶς, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, καὶ θαυμασίως, ἵνα μήτε τὸ ἀλγεῖν ἀπαραμύθητον ᾖ, μήτε τὸ εὖ πράττειν ἀπαιδαγώγητον. Ε. Σωφρόνων δὲ ἀνδρῶν, οἵτινες παιδεύονται ταῖς συμφοραῖς, καὶ ὡς χρυσὸς πυρὶ καθαιρόμενοι λέγουσιν· Ἀγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου· ὡς τικτούσης τῆς ταπεινώσεως τὸ γινώσκειν τὰ δικαιώματα.
Α οὐκ ἀσθένεια, οὐ ταπεινότης, οι δυναστεία, οὐ τὸ παρόν, οὐ τὸ μέλλον, οὐ τὸ ἡμέτερον, οὐ τὸ ἀλλό τριον, οὐ μικρὸν, οὐ μείζον, οὐχ ὅ τι ἂν εἴποι τις. Καὶ τοῦτο ἴσον ἡ ἀνισότης ἔχει, τὴν περὶ πάντα μεταβο λήν. Περιχωρεῖ γὰρ τὰ πάντα ῥᾳδίως, καὶ μεταχω ρεῖ, καὶ ἀντικαθίσταται· ὡς αὔραις εἶναι μᾶλλον πιο στεύειν καὶ γράμμασι τοῖς καθ᾽ ὕδατος, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ. Καὶ φθόνος μὲν εὐπραξίαν, συμφορὰν δὲ Έλεος ίστησιν· καὶ τοῦτο σοφῶς, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, καὶ θαυμασίως, ἵνα μήτε τὸ ἀλγεῖν ἀπαραμύ θητον ᾖ, μήτε τὸ εὖ πράττειν ἀπαιδαγώγητον. Ε΄. Σωφρόνων δὲ ἀνδρῶν, οἵτινες παιδεύονται ταῖς συμφοραῖς, καὶ ὡς χρυσὸς πυρὶ καθαιρόμενοι (98) λέγουσιν· ᾿Αγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου (99) · ὡς τικτούσης τῆς ταπεινώσεως τὸ γινώσκειν τὰ δικαιώματα. Καὶ τὸ τοῦ Πέτρου πάσχουσιν (4), ἐπικαλεσαμένου τὴν σωτηρίαν ἐν τῷ μέλλειν καταδύεσθαι· καὶ μᾶλλόν τι προσχωροῦσι Θεῷ (2) διὰ τὸ ἀλγεῖν, καὶ τὸν εὐεργέτην οἰκειοῦνται (3) διὰ τῆς θλίψεως. Ἐπειδὴ κάμνουσα ψυχὴ ἐγγὺς ἐστι Θεοῦ, καὶ τὸ χρήζειν (4) ἐπιστρέφει πρὸς τὸν δοῦναι δυνάμενον, τῷ ἀφθόνῳ τῆς δωρεᾶς τυχὸν καὶ καταφρονούμενον. Διὰ τοῦτο ἄνω νεύω- μεν (5), ἀδελφοὶ, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ περιστάσει πάσῃ προβαλώμεθα (6) τὴν καλὴν ἐλπίδα, μήτε ἐν ταῖς εὐθυμίαις ἀποβάλωμεν τὸν φόβον, μήτε ἐν τοῖς λυπηροῖς τὸ εὔελπι. Μνησθῶμεν καὶ ἐν εὐδίᾳ τῆς ζά λης, καὶ ἐν χειμῶνι τοῦ κυβερνήτου· ἀλλὰ μὴ ταῖς θλίψεσιν ἐκκακήσωμεν, μηδὲ γενώμεθα (7) δοῦλοι και κοὶ, ἀγαθύνοντι μὲν ἐξομολογούμενοι τῷ Δεσπότῃ, παιδεύοντι δὲ μὴ προστιθέμενοι· καίτοι ποτὲ κρείσ σων ὑγιείας (8) πόνος (9), καὶ ὑπομονὴ (10) ἀνέσεως, καὶ ἐπίσκεψις ἀμελείας, καὶ ἐπιστροφὴ συγχωρή- σεως. Εἴπω συντόμως, μήτε διὰ τὰς συμφορὰς πίπτω μεν, μήτε διὰ τὸν κόρον ὑβρίζωμεν χιν, 30. καθαιρόμεναι. " πάσχωσιν. καὶ προσχωρῶσι μᾶλλον τι Θεῷ. οἰκειῶνται. τῷ χρήζειν. Γ'. Υποτασσώμεθα καὶ Θεῷ καὶ ἀλλήλοις, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς ἄρχουσιν· Θεῷ διὰ πάντα, διὰ τὴν φιλ. αδελφίαν ἀλλήλοις, δι᾿ εὐταξίαν τοῖς ἄρχουσιν· καὶ νο- περιστάσει πάσῃ, τοῖς ἐν περιστάσεσιν οὖσι παρίστασθαι, ὑπόμνησις. S. GREGORII THEOLOGI subjecta sunt, inconstantiam, ad ea, que stabilia et æterna sunt, revocare. Cæterum nihil immotum est, ut diximus, nihil planum et æquabile, atque in finem usque sibi simile, non hilaritas, non mœ- stitia, non opes, non paupertas, non vires, non infirmitas, non humilitas, non potentia, non præsens tempus, non futurum, non res nostræ, non alienæ, non parvum, non majus, nec denique quidquid dicere quispiam possit. Atque hoc unum aquale inæquabilitas habet, nempe in omnibus rebus mu- tationem. Omnia enim facile in orbem feruntur, atque in diversum migrant, sibique invicem adversantur; ut ventis tutius, aut litteris in aqua scriptis fides baberi posse videatur, quam hominum felicitati. Ac livor quidem res secundas, misericordia autem calamitatem sistit. Idque meo quidem judicio sapienter et admirande, ne vel adversitas sola- tio, vel prosperitas freno et disciplina careat. V. Prudenter vero illi faciunt, qui calamitatibus B erudiuntur, ac dum illis, velut aurum igne, purgantur, Davidicum illud in ore habent : Bunum mihi, quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas “. Quod videlicet ea res justificationum Dei cognitionein pariat, quique Petrum imitantur, Salvatoris opem, cum jam pene mergeretur 15, implorantem : qui de- nique ob dolorem ad Deum sese magis adjungunt, ac beneficiorum omnium auctorem per ali- clionem sibi conciliant. Quandoquidem ægra anima Deo propinqua est; ac penuria ipsa efficit, ut ad Deum, qui largiendi potestatem habet, nosmetipsos conferamus, qui alioqui fortasse ob effusam libera- litatem contemnnitur. Quocirca, fratres, oculos in coelum erectos habeamus, in omni tempore atque omni adverso rerum eventu bonam spem præfera- C mus, neque vel in prosperis rebus timorem, vel in adversis spem abjiciamus. Memores simus, tum tempestatis in tranquillitate, tum gubernatoris in tempestate nec in afflictionibus franganur animis ac debilitemur, nec improbos servos imitemur, qui confitentur quidem Domino cum benefacit eis, veruin eidem corripienti nequaquam pari studio et volun- tate adjunguntur; cum tamen interdum accidat, ut dolor sanitate, et patientia remissione atque indulgentia, et visitatio neglectu, et castigatio venia melior sit et praestabilior. Atque, ut rem in pauca conferam, sic nos instituamus, ut nec propter cala- mitates concidamus, nec propter saturitatem insolentia efferamur. .. VI. Submittamus nos, tum Deo, tum alii aliis, D tum iis qui imperium in terra gerunt: Deo qui- dem, omnibus de causis alii autem aliis, propter Psal. cxvili, 71. Matth. Coisl. 1, 2, etc. Desunt in ed. etc. in ed., a, hu, Coisl. 3, Jes., etc. in real., In ed., nam spem præferamus. Quæ verba ostendunt, ces has, non de e opibus et_pau- pertate, » de c gloria et ignominia, ut vult Elias, sed de c quibusvis casibus adversis, » esse intelli- gendas. Sic apud Chrysostomum frequens hæc phra- sis, e iis qui adversis casibus conflictantur præsto esse. › Reg. bm, Coisl. 2, et Jes., Sic videntur legisse Billius et Leuvenklaius, qui reddunt, ad- monitio, submonitio. 199) Καθαιρόμενοι. Sic Coisl. 1, aliique. In el., 199) Όπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου. Sic (1) Πάσχουσιν. Sic Regg. a, bin, Coisl. 3, Jes., (2) Καὶ μᾶλλον τι προσχωροῦσι Θεῷ. Sic Regg. (5) Οἰκειοῦνται. Sic Regg. hu. Coisl. 2, Jes., etc. (4) Το χρήζειν. Ita Reg. a, bm, Jes., etc. In ed., (5) Ανω νεύωμεν. Reg. bu, ἀνανεύωμεν. (6) Προβαλώμεθα. Reg. bu, προβαλλώμεθα, ο be- (7) Γενώμεθα. Reg. bm., γινώμεθα. (8) Υγιείας. Reg. bni, υγείας. (9) Πόνος. in pluribus, νόσος, « morbus. (10) Υπομονή. Malorum tolerantin, patientia.
PG 35:972Καὶ τὸ τοῦ Πέτρου πάσχουσιν, ἐπικαλεσαμένου τὴν σωτηρίαν ἐν τῷ μέλλειν καταδύεσθαι· καὶ μᾶλλόν τι προσχωροῦσι Θεῷ διὰ τὸ ἀλγεῖν, καὶ τὸν εὐεργέτην οἰκειοῦνται διὰ τῆς θλίψεως. Ἐπειδὴ κάμνουσα ψυχὴ ἐγγύς ἐστι Θεοῦ, καὶ τὸ χρῄζειν ἐπιστρέφει πρὸς τὸν δοῦναι δυνάμενον, τῷ ἀφθόνῳ τῆς δωρεᾶς τυχὸν καὶ καταφρονούμενον. Διὰ τοῦτο ἄνω νεύωμεν, ἀδελφοὶ, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ περιστάσει πάσῃ προβαλώμεθα τὴν καλὴν ἐλπίδα, μήτε ἐν ταῖς εὐθυμίαις ἀποβάλωμεν τὸν φόβον, μήτε ἐν τοῖς λυπηροῖς τὸ εὔελπι. Μνησθῶμεν καὶ ἐν εὐδίᾳ τῆς ζάλης, καὶ ἐν χειμῶνι τοῦ κυβερνήτου· ἀλλὰ μὴ ταῖς θλίψεσιν ἐκκακήσωμεν, μηδὲ γενώμεθα δοῦλοι κακοὶ, ἀγαθύνοντι μὲν ἐξομολογούμενοι τῷ Δεσπότῃ, παιδεύοντι δὲ μὴ προστιθέμενοι· καίτοι ποτὲ κρείςσων ὑγιείας πόνος, καὶ ὑπομονὴ ἀνέσεως, καὶ ἐπίσκεψις ἀμελείας, καὶ ἐπιστροφὴ συγχωρήσεως. Εἴπω συντόμως, μήτε διὰ τὰς συμφορὰς πίπτωμεν, μήτε διὰ τὸν κόρον ὑβρίζωμεν. Ϛ. Ὑποτασσώμεθα καὶ Θεῷ καὶ ἀλλήλοις, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς ἄρχουσιν· Θεῷ διὰ πάντα, διὰ τὴν φιλαδελφίαν ἀλλήλοις, δι’ εὐταξίαν τοῖς ἄρχουσιν· καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὦσιν ἡμερώτεροι καὶ χρηστότεροι.
Α οὐκ ἀσθένεια, οὐ ταπεινότης, οι δυναστεία, οὐ τὸ παρόν, οὐ τὸ μέλλον, οὐ τὸ ἡμέτερον, οὐ τὸ ἀλλό τριον, οὐ μικρὸν, οὐ μείζον, οὐχ ὅ τι ἂν εἴποι τις. Καὶ τοῦτο ἴσον ἡ ἀνισότης ἔχει, τὴν περὶ πάντα μεταβο λήν. Περιχωρεῖ γὰρ τὰ πάντα ῥᾳδίως, καὶ μεταχω ρεῖ, καὶ ἀντικαθίσταται· ὡς αὔραις εἶναι μᾶλλον πιο στεύειν καὶ γράμμασι τοῖς καθ᾽ ὕδατος, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ. Καὶ φθόνος μὲν εὐπραξίαν, συμφορὰν δὲ Έλεος ίστησιν· καὶ τοῦτο σοφῶς, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, καὶ θαυμασίως, ἵνα μήτε τὸ ἀλγεῖν ἀπαραμύ θητον ᾖ, μήτε τὸ εὖ πράττειν ἀπαιδαγώγητον. Ε΄. Σωφρόνων δὲ ἀνδρῶν, οἵτινες παιδεύονται ταῖς συμφοραῖς, καὶ ὡς χρυσὸς πυρὶ καθαιρόμενοι (98) λέγουσιν· ᾿Αγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου (99) · ὡς τικτούσης τῆς ταπεινώσεως τὸ γινώσκειν τὰ δικαιώματα. Καὶ τὸ τοῦ Πέτρου πάσχουσιν (4), ἐπικαλεσαμένου τὴν σωτηρίαν ἐν τῷ μέλλειν καταδύεσθαι· καὶ μᾶλλόν τι προσχωροῦσι Θεῷ (2) διὰ τὸ ἀλγεῖν, καὶ τὸν εὐεργέτην οἰκειοῦνται (3) διὰ τῆς θλίψεως. Ἐπειδὴ κάμνουσα ψυχὴ ἐγγὺς ἐστι Θεοῦ, καὶ τὸ χρήζειν (4) ἐπιστρέφει πρὸς τὸν δοῦναι δυνάμενον, τῷ ἀφθόνῳ τῆς δωρεᾶς τυχὸν καὶ καταφρονούμενον. Διὰ τοῦτο ἄνω νεύω- μεν (5), ἀδελφοὶ, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ περιστάσει πάσῃ προβαλώμεθα (6) τὴν καλὴν ἐλπίδα, μήτε ἐν ταῖς εὐθυμίαις ἀποβάλωμεν τὸν φόβον, μήτε ἐν τοῖς λυπηροῖς τὸ εὔελπι. Μνησθῶμεν καὶ ἐν εὐδίᾳ τῆς ζά λης, καὶ ἐν χειμῶνι τοῦ κυβερνήτου· ἀλλὰ μὴ ταῖς θλίψεσιν ἐκκακήσωμεν, μηδὲ γενώμεθα (7) δοῦλοι και κοὶ, ἀγαθύνοντι μὲν ἐξομολογούμενοι τῷ Δεσπότῃ, παιδεύοντι δὲ μὴ προστιθέμενοι· καίτοι ποτὲ κρείσ σων ὑγιείας (8) πόνος (9), καὶ ὑπομονὴ (10) ἀνέσεως, καὶ ἐπίσκεψις ἀμελείας, καὶ ἐπιστροφὴ συγχωρή- σεως. Εἴπω συντόμως, μήτε διὰ τὰς συμφορὰς πίπτω μεν, μήτε διὰ τὸν κόρον ὑβρίζωμεν χιν, 30. καθαιρόμεναι. " πάσχωσιν. καὶ προσχωρῶσι μᾶλλον τι Θεῷ. οἰκειῶνται. τῷ χρήζειν. Γ'. Υποτασσώμεθα καὶ Θεῷ καὶ ἀλλήλοις, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς ἄρχουσιν· Θεῷ διὰ πάντα, διὰ τὴν φιλ. αδελφίαν ἀλλήλοις, δι᾿ εὐταξίαν τοῖς ἄρχουσιν· καὶ νο- περιστάσει πάσῃ, τοῖς ἐν περιστάσεσιν οὖσι παρίστασθαι, ὑπόμνησις. S. GREGORII THEOLOGI subjecta sunt, inconstantiam, ad ea, que stabilia et æterna sunt, revocare. Cæterum nihil immotum est, ut diximus, nihil planum et æquabile, atque in finem usque sibi simile, non hilaritas, non mœ- stitia, non opes, non paupertas, non vires, non infirmitas, non humilitas, non potentia, non præsens tempus, non futurum, non res nostræ, non alienæ, non parvum, non majus, nec denique quidquid dicere quispiam possit. Atque hoc unum aquale inæquabilitas habet, nempe in omnibus rebus mu- tationem. Omnia enim facile in orbem feruntur, atque in diversum migrant, sibique invicem adversantur; ut ventis tutius, aut litteris in aqua scriptis fides baberi posse videatur, quam hominum felicitati. Ac livor quidem res secundas, misericordia autem calamitatem sistit. Idque meo quidem judicio sapienter et admirande, ne vel adversitas sola- tio, vel prosperitas freno et disciplina careat. V. Prudenter vero illi faciunt, qui calamitatibus B erudiuntur, ac dum illis, velut aurum igne, purgantur, Davidicum illud in ore habent : Bunum mihi, quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas “. Quod videlicet ea res justificationum Dei cognitionein pariat, quique Petrum imitantur, Salvatoris opem, cum jam pene mergeretur 15, implorantem : qui de- nique ob dolorem ad Deum sese magis adjungunt, ac beneficiorum omnium auctorem per ali- clionem sibi conciliant. Quandoquidem ægra anima Deo propinqua est; ac penuria ipsa efficit, ut ad Deum, qui largiendi potestatem habet, nosmetipsos conferamus, qui alioqui fortasse ob effusam libera- litatem contemnnitur. Quocirca, fratres, oculos in coelum erectos habeamus, in omni tempore atque omni adverso rerum eventu bonam spem præfera- C mus, neque vel in prosperis rebus timorem, vel in adversis spem abjiciamus. Memores simus, tum tempestatis in tranquillitate, tum gubernatoris in tempestate nec in afflictionibus franganur animis ac debilitemur, nec improbos servos imitemur, qui confitentur quidem Domino cum benefacit eis, veruin eidem corripienti nequaquam pari studio et volun- tate adjunguntur; cum tamen interdum accidat, ut dolor sanitate, et patientia remissione atque indulgentia, et visitatio neglectu, et castigatio venia melior sit et praestabilior. Atque, ut rem in pauca conferam, sic nos instituamus, ut nec propter cala- mitates concidamus, nec propter saturitatem insolentia efferamur. .. VI. Submittamus nos, tum Deo, tum alii aliis, D tum iis qui imperium in terra gerunt: Deo qui- dem, omnibus de causis alii autem aliis, propter Psal. cxvili, 71. Matth. Coisl. 1, 2, etc. Desunt in ed. etc. in ed., a, hu, Coisl. 3, Jes., etc. in real., In ed., nam spem præferamus. Quæ verba ostendunt, ces has, non de e opibus et_pau- pertate, » de c gloria et ignominia, ut vult Elias, sed de c quibusvis casibus adversis, » esse intelli- gendas. Sic apud Chrysostomum frequens hæc phra- sis, e iis qui adversis casibus conflictantur præsto esse. › Reg. bm, Coisl. 2, et Jes., Sic videntur legisse Billius et Leuvenklaius, qui reddunt, ad- monitio, submonitio. 199) Καθαιρόμενοι. Sic Coisl. 1, aliique. In el., 199) Όπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου. Sic (1) Πάσχουσιν. Sic Regg. a, bin, Coisl. 3, Jes., (2) Καὶ μᾶλλον τι προσχωροῦσι Θεῷ. Sic Regg. (5) Οἰκειοῦνται. Sic Regg. hu. Coisl. 2, Jes., etc. (4) Το χρήζειν. Ita Reg. a, bm, Jes., etc. In ed., (5) Ανω νεύωμεν. Reg. bu, ἀνανεύωμεν. (6) Προβαλώμεθα. Reg. bu, προβαλλώμεθα, ο be- (7) Γενώμεθα. Reg. bm., γινώμεθα. (8) Υγιείας. Reg. bni, υγείας. (9) Πόνος. in pluribus, νόσος, « morbus. (10) Υπομονή. Malorum tolerantin, patientia.
PG 35:973Δεινὸν ἐπιείκειαν δαπανῆσαι τῷ συνεχεῖ τῆς συγγνώμης, ἵνα μὴ καὶ τῆς ἐκείνων τραχύτητος αὐτοὶ δίκας ἀπαιτηθῶμεν, γαλήνην πνεύματι λύσαντες, καὶ φωτὶ ζόφον ἐπάγοντες, καὶ μέλιτι καταμιγνύντες ἀψίνθιον. Ἔστι καὶ οὗτος εἷς τῶν ἡμετέρων νόμων, καὶ οὗτος τῶν ἐπαινουμένων, καὶ κάλλιστα διατεταγμένων τῷ Πνεύματι, τὸ δυνατὸν μετὰ τοῦ καλοῦ δοκιμάσαντι, καὶ νομοθετήσαντι, ὥσπερ δούλους ὑπακούειν δεσπόταις, καὶ γυναῖκας ἀνδράσι, καὶ Κυρίῳ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ μαθητὰς ποιμέσι καὶ διδασκάλοις· οὕτω δὲ καὶ πάσαις ἐξουσίαις ὑπερεχούσαις ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνείδησιν, ὡς ὑποτελεῖς φόρου τυγχάνοντας· καὶ μὴ κακοποιοῦντας μισεῖν τὸν νόμον, μηδὲ ἀναμένειν τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ τῷ φόβῳ καθαιρομένους ἐπαινεῖσθαι ὑπὸ τῆς ἐξουσίας. Ζ. Μία καὶ ἡ αὐτὴ στάθμη· ἀλλὰ φείδεται μὲν τοῦ ὀρθοῦ, περικόπτει δὲ τὸ περιττόν. Εἷς ἥλιος· ἀλλὰ φωτίζει μὲν τὴν ὑγιαίνουσαν ὄψιν, ἀμαυροῖ δὲ τὴν ἀσθενοῦσαν. Βούλει τι καὶ τῶν ἡμετέρων εἴπω θαῤῥήσας; Εἷς Χριστός· ἀλλ’ εἰς πτῶσιν κεῖται καὶ ἀνάστασιν· πτῶσιν μὲν τοῖς ἀπίστοις, ἀνάστασιν δὲ τοῖς πιστεύουσι·
τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὦσιν ἡμερώτεροι και Α χρηστότεροι (11). Δεινὸν ἐπιείκειαν δαπανῆσαι τῷ συνεχεί τῆς συγγνώμης, ἵνα μὴ καὶ τῆς ἐκείνων τρα- χύτητος (12) αὐτοὶ δίκας ἀπαιτηθῶμεν, γαλήνην πνεύματι λύσαντες, καὶ φωτὶ ζόφον ἐπάγοντες, καὶ μέλιτι καταμιγνύντες ἀψίνθιον. Ἔστι καὶ οὗτος εἷς τῶν ἡμετέρων νόμων, καὶ οὗτος τῶν ἐπαινουμένων, καὶ κάλλιστα διατεταγμένων τῷ Πνεύματι, τὸ δυνα τὸν μετὰ τοῦ καλοῦ δοκιμάσαντι, καὶ νομοθετήσαντι, ὥσπερ δούλους ὑπακούειν δεσπόταις, καὶ γυναῖκας ἀνδράσι, καὶ Κυρίῳ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ μαθητὰς ποιμέσι καὶ διδασκάλοις· οὕτω δὲ καὶ πάσαις ἐξου σίαις ὑπερεχούσαις ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνείδησιν, ὡς ὑποτελεῖς φόρου τυγχάνοντας· καὶ μὴ κακοποιοῦντας μισεῖν τὸν νόμον, μηδὲ ἀναμένειν τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ τῷ φόβῳ Β καθαιρομένους ἐπαινεῖσθαι ὑπὸ τῆς ἐξουσίας. Ζ'. Μία καὶ ἡ αὐτὴ στάθμη· ἀλλὰ φείδεται μὲν τοῦ ὀρθοῦ, περικόπτει δὲ τὸ περιττόν. Εἷς ἥλιος· ἀλλὰ φωτίζει μὲν τὴν ὑγιαίνουσαν ὄψιν, ἀμαυροῖ δὲ τὴν ἀσθενοῦσαν. Βούλει τι καὶ τῶν ἡμετέρων εἴπω θαρ- βήσας ; Εἷς Χριστός· ἀλλ᾽ εἰς πτῶσιν κεῖται καὶ ἀνά- στασιν (15)· πτῶσιν μὲν τοῖς ἀπίστοις, ἀνάστασιν δὲ τοῖς πιστεύουσι· καὶ τοῖς μὲν ἔστι πέτρα προστ κόμματος, καὶ πέτρα (14) σκανδάλου, ὅσοι μὴ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, ἀλλ᾽ ἐν σκότει διαπορεύον ται, είτε εἰδώλοις θρησκεύοντες, εἴτε μέχρι τοῦ γράμματος διαβλέποντες, καὶ ὑπὲρ τοῦτο αὐγασθῆναι μήτε θέλοντες (15), μήτε ἰσχύοντες· τοῖς δὲ λίθος ἀκρογωνιαίος, καὶ πέτρα επαινουμένη, ὅσοι συν δεσμοῦνται τῷ λόγῳ, καὶ ἐπ' αὐτῆς βεβήκασιν· εἰ βούλει δὲ, ὁ μαργαρίτης ἐκεῖνος, ὃν πάντων ὧν ἔχει δ ὠνεῖται ὁ καλὸς ἔμπορος. Ἡμεῖς δὲ τοιοῦτόν τι πά- σχομεν, ἀδελφοί, μὴ τὰ ἑαυτῶν κατορθοῦντες, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐξουσίαν δυσχεραίνοντες· ὥσπερ ἂν εἴ τις αἰτιῷτο (16) τὸν ἀγωνοθέτην ὡς μοχθηρόν, αὐτὸς ἐκ· παλαίων· ἢ τὸν ἰατρὸν ὡς (17) ἀμαθῆ καὶ θρασὺν ταῖς τομαῖς καὶ ταῖς καύσεσι κεχρημένον (18), αὐτὸς πονήρως διακείμενος, καὶ τῶν αυστηροτέρων δεόμε- νος φαρμάκων. Ταῦτά μοι πρὸς τοὺς ἀρχομένους πα ραμυθία τε ἅμα καὶ νουθεσία· ταῦτα ὁ πενιχρὸς ποι- μὴν καταρτίζων τὸ μικρὸν ποίμνιον, ᾧ χαίροντι συν ευθυμεῖν, καὶ σκυθρωπάζοντι (19) συστενάζειν, τῆς ἐμῆς ποιμαντικῆς ὁ (20) νόμος. τος, σιν. τες. αἰτιῷ. σκυθρωπάζον. - ORATIO XVII. AD CIVES NAZIANZENOS. et charitatis foedus : principibus denique, propter ordi nem publicæque disciplinæ rationem; idque tanto etiam magis, quanto facilioribus illis ac benignio- ribus utimur. Grave ac periculosum est, ignoscendi assiduitate clementiam exhaurire, ne alioqui illo- rum acerbitatis pœnæ a nobis expetantur, ut qui ventis invectis tranquillitatem sustulerimus, luci caliginem induxerimus, mellique absinthium admiscuerimus. Jam vero inter cæteras nostræ doctrinæ leges, banc quoque habemus cumprimis laudandam, et a Spiritu, qui id, quod præstare possumus, cum eo quod pulchrum et honestum est, exploravit, legeque sanxit, praclare constitutarn ; qua, ut servi heris suis 16, et uxores viris, et Ec- clesia Christo, et discipuli magistris ac pastoribus obtemperare jubentur '', ita nobis etiam prascribi- tur, ut sublimioribus potestatibus pareamus, non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam 18, nt qui pendendo tributo simus obnoxii ; nec committamus, ut ob scelera nostra legem odio habeamus ", ac vindicem gladium exspectemus ; quin potius id agamus, ut per timorem purgati, laudem a potestate consequamur. B VII. Una atque eadem est regula : et ta- men recto parcit, quod autem superfluum est, re- secat. Unus itidem sol : et tamen, ut sanis oculis splendorem affert, ita ægros et imbecilles obscurar. Vis ex nostra doctrina quidpiam audacter profe- ram? Unus est Christus: idem tamen in ruinam et resurrectionem positus est "; in ruinam nimirum incredulis, in resurrectionem autem credentibus : et aliis quidem petra offensionis est, ac lapis scair C dalist, iis nempe, qui nescierunt neque intellexe- runt, verum in tenebris ambulant " ; quales illi sunt, qui vel idolis cultum adbibent, vel ad litte ram usque duntaxat prospiciunt, nec quidquam præterea splendoris haurire vel cupiunt, vel pos sunt; aliis contra, lapis angularis ", et petra lau data, iis videlicet qui verbi divini vinculo constrin- guntur, eique insident; aut, si navis, margarita illa, quam bonus negotiator omnibus suis faculta- tibus emercatur ". At nos, fratres, dum officium ipsi deserentes, magistratus potestatem iniquo ani- mo ferimus, perinde utique facimus, ac si quis certaminis præsidem ut improbum accuset, cum ipse in palestre leges peccet, aut medicum ut in- doctum et audacem, quod sectionibus et cauteriis utatur, cum ipse gravi morbo laboret, asperiori- busque remediis indigeat. Atque hæc mihi ad subdi- tos, partim monendi, partim consolandi gratia, di- cla sint; mihi, inquam, pauperi pastori, qui parum hunc gregem compono ac instruo, cum quo gaudente gaudere, et moerente ingemiscere, pastoralis meæ legis præscripto jubeor. Ephes. vi, 5; Col. 111, 22. Petr. 11, 8. is Psal. Lxxxi, 5. Hebr. III, 17. Ephes. 11, 20. c audacie. D Rom. X111, 1. "Amos v, 10. Luc. 11, 34. st Matth. xil, 46. Colb. in ed., et ires Colb. In ed., tis. (11) Καὶ χρηστότεροι. Hæc desunt in Reg. bm. (12) Τραχύτητος. Coislin. 1, et Par., θρασύτης (15) Καὶ ἀνάστασιν. Reg. bm καὶ εἰς ἀνάστα (14) Πέτρα. Regg. a, um, λίθος, « lapis. » (15) Μήτε θέλοντες. Regius bin μήτ' ἐθέλον (16) Αιτιτο. Sic Regg. a, bm, Coisl. 1, et tres (17) Ὡς. Sic Reg. bin. Deest in ed. (18) Κεχρημένοr. Deest in Regg. a et bm. (19) Σκυθρωπάζοντι. Sic Regg. a, bm, duo Coisl. (20) '0. Sic Coisl. 1, et tres Colb. Deest in eal-
PG 35:974καὶ τοῖς μὲν ἔστι πέτρα προςκόμματος, καὶ πέτρα σκανδάλου, ὅσοι μὴ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, ἀλλ’ ἐν σκότει διαπορεύονται, εἴτε εἰδώλοις θρησκεύοντες, εἴτε μέχρι τοῦ γράμματος διαβλέποντες, καὶ ὑπὲρ τοῦτο αὐγασθῆναι μήτε θέλοντες, μήτε ἰσχύοντες· τοῖς δὲ λίθος ἀκρογωνιαῖος, καὶ πέτρα ἐπαινουμένη, ὅσοι συνδεσμοῦνται τῷ λόγῳ, καὶ ἐπ’ αὐτῆς βεβήκασιν· εἰ βούλει δὲ, ὁ μαργαρίτης ἐκεῖνος, ὃν πάντων ὧν ἔχει ὠνεῖται ὁ καλὸς ἔμπορος. Ἡμεῖς δὲ τοιοῦτόν τι πάσχομεν, ἀδελφοὶ, μὴ τὰ ἑαυτῶν κατορθοῦντες, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐξουσίαν δυσχεραίνοντες· ὥσπερ ἂν εἴ τις αἰτιῷτο τὸν ἀγωνοθέτην ὡς μοχθηρὸν, αὐτὸς ἐκπαλαίων· ἢ τὸν ἰατρὸν ὡς ἀμαθῆ καὶ θρασὺν ταῖς τομαῖς καὶ ταῖς καύσεσι κεχρημένον, αὐτὸς πονήρως διακείμενος, καὶ τῶν αὐστηροτέρων δεόμενος φαρμάκων. Ταῦτά μοι πρὸς τοὺς ἀρχομένους παραμυθία τε ἅμα καὶ νουθεσία· ταῦτα ὁ πενιχρὸς ποιμὴν καταρτίζων τὸ μικρὸν ποίμνιον, ᾧ χαίροντι συνευθυμεῖν, καὶ σκυθρωπάζοντι συστενάζειν, τῆς ἐμῆς ποιμαντικῆς ὁ νόμος. Η. Τί δὲ ὑμεῖς, οἱ δυνάσται καὶ ἄρχοντες;
τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὦσιν ἡμερώτεροι και Α χρηστότεροι (11). Δεινὸν ἐπιείκειαν δαπανῆσαι τῷ συνεχεί τῆς συγγνώμης, ἵνα μὴ καὶ τῆς ἐκείνων τρα- χύτητος (12) αὐτοὶ δίκας ἀπαιτηθῶμεν, γαλήνην πνεύματι λύσαντες, καὶ φωτὶ ζόφον ἐπάγοντες, καὶ μέλιτι καταμιγνύντες ἀψίνθιον. Ἔστι καὶ οὗτος εἷς τῶν ἡμετέρων νόμων, καὶ οὗτος τῶν ἐπαινουμένων, καὶ κάλλιστα διατεταγμένων τῷ Πνεύματι, τὸ δυνα τὸν μετὰ τοῦ καλοῦ δοκιμάσαντι, καὶ νομοθετήσαντι, ὥσπερ δούλους ὑπακούειν δεσπόταις, καὶ γυναῖκας ἀνδράσι, καὶ Κυρίῳ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ μαθητὰς ποιμέσι καὶ διδασκάλοις· οὕτω δὲ καὶ πάσαις ἐξου σίαις ὑπερεχούσαις ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνείδησιν, ὡς ὑποτελεῖς φόρου τυγχάνοντας· καὶ μὴ κακοποιοῦντας μισεῖν τὸν νόμον, μηδὲ ἀναμένειν τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ τῷ φόβῳ Β καθαιρομένους ἐπαινεῖσθαι ὑπὸ τῆς ἐξουσίας. Ζ'. Μία καὶ ἡ αὐτὴ στάθμη· ἀλλὰ φείδεται μὲν τοῦ ὀρθοῦ, περικόπτει δὲ τὸ περιττόν. Εἷς ἥλιος· ἀλλὰ φωτίζει μὲν τὴν ὑγιαίνουσαν ὄψιν, ἀμαυροῖ δὲ τὴν ἀσθενοῦσαν. Βούλει τι καὶ τῶν ἡμετέρων εἴπω θαρ- βήσας ; Εἷς Χριστός· ἀλλ᾽ εἰς πτῶσιν κεῖται καὶ ἀνά- στασιν (15)· πτῶσιν μὲν τοῖς ἀπίστοις, ἀνάστασιν δὲ τοῖς πιστεύουσι· καὶ τοῖς μὲν ἔστι πέτρα προστ κόμματος, καὶ πέτρα (14) σκανδάλου, ὅσοι μὴ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, ἀλλ᾽ ἐν σκότει διαπορεύον ται, είτε εἰδώλοις θρησκεύοντες, εἴτε μέχρι τοῦ γράμματος διαβλέποντες, καὶ ὑπὲρ τοῦτο αὐγασθῆναι μήτε θέλοντες (15), μήτε ἰσχύοντες· τοῖς δὲ λίθος ἀκρογωνιαίος, καὶ πέτρα επαινουμένη, ὅσοι συν δεσμοῦνται τῷ λόγῳ, καὶ ἐπ' αὐτῆς βεβήκασιν· εἰ βούλει δὲ, ὁ μαργαρίτης ἐκεῖνος, ὃν πάντων ὧν ἔχει δ ὠνεῖται ὁ καλὸς ἔμπορος. Ἡμεῖς δὲ τοιοῦτόν τι πά- σχομεν, ἀδελφοί, μὴ τὰ ἑαυτῶν κατορθοῦντες, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐξουσίαν δυσχεραίνοντες· ὥσπερ ἂν εἴ τις αἰτιῷτο (16) τὸν ἀγωνοθέτην ὡς μοχθηρόν, αὐτὸς ἐκ· παλαίων· ἢ τὸν ἰατρὸν ὡς (17) ἀμαθῆ καὶ θρασὺν ταῖς τομαῖς καὶ ταῖς καύσεσι κεχρημένον (18), αὐτὸς πονήρως διακείμενος, καὶ τῶν αυστηροτέρων δεόμε- νος φαρμάκων. Ταῦτά μοι πρὸς τοὺς ἀρχομένους πα ραμυθία τε ἅμα καὶ νουθεσία· ταῦτα ὁ πενιχρὸς ποι- μὴν καταρτίζων τὸ μικρὸν ποίμνιον, ᾧ χαίροντι συν ευθυμεῖν, καὶ σκυθρωπάζοντι (19) συστενάζειν, τῆς ἐμῆς ποιμαντικῆς ὁ (20) νόμος. τος, σιν. τες. αἰτιῷ. σκυθρωπάζον. - ORATIO XVII. AD CIVES NAZIANZENOS. et charitatis foedus : principibus denique, propter ordi nem publicæque disciplinæ rationem; idque tanto etiam magis, quanto facilioribus illis ac benignio- ribus utimur. Grave ac periculosum est, ignoscendi assiduitate clementiam exhaurire, ne alioqui illo- rum acerbitatis pœnæ a nobis expetantur, ut qui ventis invectis tranquillitatem sustulerimus, luci caliginem induxerimus, mellique absinthium admiscuerimus. Jam vero inter cæteras nostræ doctrinæ leges, banc quoque habemus cumprimis laudandam, et a Spiritu, qui id, quod præstare possumus, cum eo quod pulchrum et honestum est, exploravit, legeque sanxit, praclare constitutarn ; qua, ut servi heris suis 16, et uxores viris, et Ec- clesia Christo, et discipuli magistris ac pastoribus obtemperare jubentur '', ita nobis etiam prascribi- tur, ut sublimioribus potestatibus pareamus, non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam 18, nt qui pendendo tributo simus obnoxii ; nec committamus, ut ob scelera nostra legem odio habeamus ", ac vindicem gladium exspectemus ; quin potius id agamus, ut per timorem purgati, laudem a potestate consequamur. B VII. Una atque eadem est regula : et ta- men recto parcit, quod autem superfluum est, re- secat. Unus itidem sol : et tamen, ut sanis oculis splendorem affert, ita ægros et imbecilles obscurar. Vis ex nostra doctrina quidpiam audacter profe- ram? Unus est Christus: idem tamen in ruinam et resurrectionem positus est "; in ruinam nimirum incredulis, in resurrectionem autem credentibus : et aliis quidem petra offensionis est, ac lapis scair C dalist, iis nempe, qui nescierunt neque intellexe- runt, verum in tenebris ambulant " ; quales illi sunt, qui vel idolis cultum adbibent, vel ad litte ram usque duntaxat prospiciunt, nec quidquam præterea splendoris haurire vel cupiunt, vel pos sunt; aliis contra, lapis angularis ", et petra lau data, iis videlicet qui verbi divini vinculo constrin- guntur, eique insident; aut, si navis, margarita illa, quam bonus negotiator omnibus suis faculta- tibus emercatur ". At nos, fratres, dum officium ipsi deserentes, magistratus potestatem iniquo ani- mo ferimus, perinde utique facimus, ac si quis certaminis præsidem ut improbum accuset, cum ipse in palestre leges peccet, aut medicum ut in- doctum et audacem, quod sectionibus et cauteriis utatur, cum ipse gravi morbo laboret, asperiori- busque remediis indigeat. Atque hæc mihi ad subdi- tos, partim monendi, partim consolandi gratia, di- cla sint; mihi, inquam, pauperi pastori, qui parum hunc gregem compono ac instruo, cum quo gaudente gaudere, et moerente ingemiscere, pastoralis meæ legis præscripto jubeor. Ephes. vi, 5; Col. 111, 22. Petr. 11, 8. is Psal. Lxxxi, 5. Hebr. III, 17. Ephes. 11, 20. c audacie. D Rom. X111, 1. "Amos v, 10. Luc. 11, 34. st Matth. xil, 46. Colb. in ed., et ires Colb. In ed., tis. (11) Καὶ χρηστότεροι. Hæc desunt in Reg. bm. (12) Τραχύτητος. Coislin. 1, et Par., θρασύτης (15) Καὶ ἀνάστασιν. Reg. bm καὶ εἰς ἀνάστα (14) Πέτρα. Regg. a, um, λίθος, « lapis. » (15) Μήτε θέλοντες. Regius bin μήτ' ἐθέλον (16) Αιτιτο. Sic Regg. a, bm, Coisl. 1, et tres (17) Ὡς. Sic Reg. bin. Deest in ed. (18) Κεχρημένοr. Deest in Regg. a et bm. (19) Σκυθρωπάζοντι. Sic Regg. a, bm, duo Coisl. (20) '0. Sic Coisl. 1, et tres Colb. Deest in eal-
PG 35:975Ἤδη γὰρ πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος μέτεισιν, ἵνα μὴ δόξωμεν πάντη τυγχάνειν ἄνισοι, καὶ τοῖς μὲν τὰ εἰκότα παραινεῖν, ὑμῶν δὲ τῇ δυναστείᾳ παραχωρεῖν, ὥσπερ αἰδοῖ τὴν κατὰ Χριστὸν ἡμῶν ἐλευθερίαν, ἢ δέει ἐκκλίνοντες· ἢ τῶν μὲν κήδεσθαι μᾶλλον, ὑμῶν δ’ ἀμελεῖν, ὧν καὶ μᾶλλον φροντίζειν ἄξιον, ὅσῳ καὶ εἰς μείζω φέρουσα ἡ ῥοπὴ ὁποτέρως ἂν ἔχῃ, καὶ πλεῖον τὸ κατορθούμενον· τὸ γὰρ ἐναντίον ἀπείη, καὶ ἡμῶν, καὶ τοῦ λόγου. Τί οὖν φατε; καὶ τί διομολογούμεθα πρὸς ἀλλήλους; Ἆρα δέξεσθε σὺν παῤῥησίᾳ τὸν λόγον; Καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ νόμος ὑποτίθησιν ὑμᾶς τῇ ἐμῇ δυναστείᾳ καὶ τῷ ἐμῷ βήματι. Ἄρχομεν γὰρ καὶ αὐτοί· προσθήσω δὲ, ὅτι καὶ τὴν μείζονα καὶ τελεωτέραν ἀρχήν· ἢ δεῖ τὸ πνεῦμα ὑποχωρῆσαι τῇ σαρκὶ, καὶ τοῖς γηίνοις τὰ ἐπουράνια. Δέξῃ τὴν παῤῥησίαν, οἶδ’, ὅτι πρόβατον εἶ τῆς ἐμῆς ποίμνης, τῆς ἱερᾶς ἱερὸν, καὶ θρέμμα τοῦ μεγάλου Ποιμένος, καὶ καλῶς ἄνωθεν ἠγμένον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, καὶ τῷ φωτὶ τῆς ἁγίας καὶ μακαρίας Τριάδος ὁμοίως ἡμῖν ἐλλαμπόμενον. Διὰ τοῦτό μοι καὶ βραχὺς ὁ πρὸς σὲ λόγος καὶ σύντομος. Θ. Χριστῷ συνάρχεις, Χριστῷ καὶ συνδιοικεῖς·
Β πνεύματι ὑποχωρῆσαι τὴν σάρκα, καὶ τὰ γήινα τοῖς ἐπουρανίοις, Η'. Τί δὲ ὑμεῖς, οἱ δυνάσται καὶ ἄρχοντες ; Ηδη γὰρ πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος μέτεισιν, ἵνα μὴ δόξωμεν πάντη τυγχάνειν ἄνισοι, καὶ τοῖς μὲν τὰ εἰκότα (21) παραινεῖν, ὑμῶν δὲ τῇ δυναστείᾳ παραχωρεῖν, ὥσπερ αἰδοῖ τὴν κατὰ Χριστὸν ἡμῶν ἐλευθερίαν, ἢ δέει ἐκε κλίνοντες (22)· ἢ τῶν μὲν κήδεσθαι μᾶλλον, ὑμῶν δ' ἀμελεῖν, ὧν καὶ μᾶλλον φροντίζειν ἄξιον, ὅσῳ καὶ εἰς μείζω φέρουσα ἡ ῥοπὴ ὁποτέρως ἂν ἔχῃ, καὶ πλεῖον τὸ κατορθούμενον· τὸ γὰρ ἐναντίον ἀπείη (23), και. ἡμῶν, καὶ τοῦ λόγου. Τί οὖν φατε ; καὶ τί διομολο- γούμεθα πρὸς ἀλλήλους; Αρα δέξεσθε σὺν παῤῥη σία τὸν λόγον ; Καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ νόμος ὑποτίθησιν ὑμᾶς τῇ ἐμῇ δυναστείᾳ καὶ τῷ ἐμῷ βήματι. "Αρχο μεν γὰρ καὶ αὐτοί· προσθήσω δὲ, ὅτι καὶ τὴν μείζονα καὶ τελεωτέραν ἀρχήν· ἢ δεῖ τὸ πνεῦμα (24) ὑποχω ρῆσαι τῇ σαρκί, καὶ τοῖς γηίνοις τὰ ἐπουράνια. Δέ- ξῃ τὴν παῤῥησίαν, οἶδ', ὅτι πρόβατον εἰ (25) τῆς ἐμῆς ποίμνης, τῆς ἱερᾶς ἱερὸν, καὶ θρέμμα τοῦ μετ γάλου Ποιμένος (26), καὶ καλῶς ἄνωθεν ἡγμένον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, καὶ τῷ φωτὶ τῆς ἁγίας καὶ μακα- ρίας (27) Τριάδος ὁμοίως ἡμῖν ἐλλαμπόμενον. Διὰ τοῦτό μοι καὶ βραχὺς ὁ πρὸς σὲ λόγος καὶ σύντομος. Θ'. Χριστῷ συνάρχεις, Χριστῷ καὶ (28) συνδιοικεῖς· παρ' ἐκείνου σοι τὸ ξίφος, οὐκ εἰς ἔργον, ἀλλ᾽ εἰς ἀπειλήν· ὁ καθαρὸν ἀνάθημα τῷ δεδωκότι φυλάσσοι- το. Εἰκὼν εἶ τοῦ (29) Θεοῦ· καὶ εἰκόνα διὰ χειρός ἄγεις (50), ἐνταῦθα οἰκονομουμένην, καὶ πρὸς βίον ἄλλον μεθισταμένην, εἰς ὃν πάντες μεταβησόμεθα, μικρὰ παίξαντες ἐν τῷ τῆς ζωῆς τούτῳ, εἴτε δεσμω τηρίῳ, εἴτε σταδίῳ, εἴτε προχαράγματι, είτε σκιά- σματι. Τίμησον τὴν συμφυΐαν· αἰδέσθητι τὸ ἀρχέτυ που· γενοῦ μετὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τοῦ κοσμοκράτορος· μετὰ τοῦ χρηστοῦ (51) Δεσπότου, μὴ τοῦ πικροῦ τυράννου. Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ' ἀρχῆς· ἐκεῖνος καὶ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον διὰ τῆς παρακοῆς ἔπληξε, καὶ τὴν ἐπίμοχθον ζωὴν ἐπεισήγαγε, καὶ τὸ κολάζειν, καὶ τὸ κολάζεσθαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐνομοθέτησε. Σὺ δὲ, ἄνθρωπο τοῦ Θεοῦ, μνήσθητι τίνος εἶ ποίημα, καὶ τοῦ καλῇ, καὶ πόσα ἔχεις, καὶ πόσον ὀφείλεις, παρὰ τίνος σοι λόγος, νόμος (32), προφῆται, αὐτὸ τὸ εἰδέναι Θεόν, τὸ μὴ ἀπελπίζειν τὰ προσδοκώμενα. Μίμησαι διὰ ταῦτα Θεοῦ φιλαν- θρωπίαν. Τοῦτο ἔχει (55) μάλιστα θεῖον ἄνθρωπος, τὸ εὖ ποιεῖν. Εξεστί σοι Θεὸν γενέσθαι μηδὲν που νήσαντι (54)· μὴ πρόῃ τὸν καιρὸν τῆς θεώσεως. σαντι. S. GREGORII THEOLOGI III. Quid autem vos, principes et præfecti ? Ad A vos enim jam nostra se convertit oratio; ne alio- qui inique omnino facere videamur, atque his qui- dem, quæ ipsorum officii sunt, suadere, vestræ au- tein dignitati et potentiæ cedere, quasi vel pudore, vel metu, libere, ut Christianum decet, loqui non audeamus; aut illorum quidem commodis consu- lere, vos autem negligere, quorum curam eo ma- jorem gerere par est, quod ea res plus in utramque partem momenti habeat, majorque inde utilitas promanet, si negotiumn prospere successerit. Con- trarium enim, tum a nobis absit, tum ab oratione nostra. Quid igitur dicitis? Aut quid inter nos con- venit? An me libere loquentem æquo animo feretis ? Nam vos quoque imperio meo ac throno lex Christi subjicit. Imperium enim nos quoque geri- mus; addo etiam præstantius ac perfectius : nisi vero æquum sit spiritum carni, et coelestia terrenis cedere. Hanc dicendi libertatem in optimam partem accipies, certo scio, utpote sacra sacri mei gregis ovis, magnique Pastoris alumna, recteque jam olim a Spiritu ducta et instituta, sanctæque et beatæ Tri- nitatis lumine, æque ac nos ipsi, collustrata. Proinde brevis mihi ad te erit oratio. C IX. Cum Christo imperium geris, cum Christo munus hoc administras. Ab illo gladium accepisti, non tam ut eo utaris, quam ut mineris ac terreas. Quare tibi videndum est, ut illum, tanquam dona- rium quoddam purum et integrum, ei, qui dedit, serves. Imago Dei es : verum Dei quoque imagiki imperas ; quæ quidem bic certa dispensatione gu- bernatur, ad aliam autem vitam migrat, ad quam omnes quoque concedemus, posteaquam in hoc vita' carcere, vel stadio, vel præsignatione, vel adumbra- tione, aliquantisper luserimus. Flectat te naturæ cdgnatio; moveat te exemplar tuum; ad Deum te adjunge, non ad mundi principem ; ad benignumn Dominum, non ad acerbum tyrannum. Ille homicida erat ab initio *. Ille, et primo homini per mandati transgressionem vulnus inflixit, et ærumnosam vi- tam invexit, et tum inferendæ, tum subeundæ pœ- mæ legem per peccatum induxit". Tibi vero, homo Dei, in mentem veniat, quis te fnxerit, quo voceris, quot quantaque habeas, quot nominibus obstrictus sis, a quo rationem, legem, prophetas acceperis, a D quo hoc ipsum quod Deum cognoscis, quod bona in exspectatione posita non desperas. Quocirca Dei Juan. viii, 44. Gen. 111, sqq. sint, s etc. etentes. Billius: Christianam nostram liberta- tem demittentes. siquidem par est ut caro cedat spi- riti, et terrena coelestibus. > • (25) El. Deest in Reg. bm. intelligit. 9:0 habes Dei imaginem. in potestate gelium. homo ad Deum, quam beneficentia. » (21) Τὰ εἰκότα. Billius : e quæ in rem futura (22) 'Εκκλίνοντες. Reg. a, κλίνοντες, « infe- (25) 'Απείη. Coisl. 1, ἀπίει. (24) Η δεῖ τὸ πνεῦμα, etc. Coisl. 1, εἰ δεῖ τῷ (26) Τοῦ μεγάλου Ποιμένος. • Patrem suum (27) Καὶ μακαρίας. Hæc desunt in Reg.bin, et Or 2. (28) Καί. Deest in Reg. bm. (29) Του. Deest in Regg. a, bm. (50) Διά χειρὸς ἄγεις. e lu manu (31) Χρηστοῦ. Sic duo Coisl., tres Colb., et Or. 2. in ed., Χριστοῦ, « Christum. (52) Λόγος, νόμος. Sic Reg. bm, et Or. 2 . Evan- (55) Τοῦτο ἔχει, etc. • Nulla re propius accedit (34) Πονήσαντι. Sic duo Coislin. in ed., ποιή
PG 35:976παρ’ ἐκείνου σοι τὸ ξίφος, οὐκ εἰς ἔργον, ἀλλ’ εἰς ἀπειλήν· ὃ καθαρὸν ἀνάθημα τῷ δεδωκότι φυλάσσοιτο. Εἰκὼν εἶ τοῦ Θεοῦ· καὶ εἰκόνα διὰ χειρὸς ἄγεις, ἐνταῦθα οἰκονομουμένην, καὶ πρὸς βίον ἄλλον μεθισταμένην, εἰς ὃν πάντες μεταβησόμεθα, μικρὰ παίξαντες ἐν τῷ τῆς ζωῆς τούτῳ, εἴτε δεσμωτηρίῳ, εἴτε σταδίῳ, εἴτε προχαράγματι, εἴτε σκιάσματι. Τίμησον τὴν συμφυί̈αν· αἰδέσθητι τὸ ἀρχέτυπον· γενοῦ μετὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τοῦ κοσμοκράτορος· μετὰ τοῦ χρηστοῦ Δεσπότου, μὴ τοῦ πικροῦ τυράννου. Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ’ ἀρχῆς· ἐκεῖνος καὶ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον διὰ τῆς παρακοῆς ἔπληξε, καὶ τὴν ἐπίμοχθον ζωὴν ἐπεισήγαγε, καὶ τὸ κολάζειν, καὶ τὸ κολάζεσθαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐνομοθέτησε. Σὺ δὲ, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, μνήσθητι τίνος εἶ ποίημα, καὶ ποῦ καλῇ, καὶ πόσα ἔχεις, καὶ πόσον ὀφείλεις, παρὰ τίνος σοι λόγος, νόμος, προφῆται, αὐτὸ τὸ εἰδέναι Θεὸν, τὸ μὴ ἀπελπίζειν τὰ προσδοκώμενα. Μίμησαι διὰ ταῦτα Θεοῦ φιλανθρωπίαν. Τοῦτο ἔχει μάλιστα θεῖον ἄνθρωπος, τὸ εὖ ποιεῖν. Ἔξεστί σοι Θεὸν γενέσθαι μηδὲν πονήσαντι· μὴ πρόῃ τὸν καιρὸν τῆς θεώσεως. Ι.
Β πνεύματι ὑποχωρῆσαι τὴν σάρκα, καὶ τὰ γήινα τοῖς ἐπουρανίοις, Η'. Τί δὲ ὑμεῖς, οἱ δυνάσται καὶ ἄρχοντες ; Ηδη γὰρ πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος μέτεισιν, ἵνα μὴ δόξωμεν πάντη τυγχάνειν ἄνισοι, καὶ τοῖς μὲν τὰ εἰκότα (21) παραινεῖν, ὑμῶν δὲ τῇ δυναστείᾳ παραχωρεῖν, ὥσπερ αἰδοῖ τὴν κατὰ Χριστὸν ἡμῶν ἐλευθερίαν, ἢ δέει ἐκε κλίνοντες (22)· ἢ τῶν μὲν κήδεσθαι μᾶλλον, ὑμῶν δ' ἀμελεῖν, ὧν καὶ μᾶλλον φροντίζειν ἄξιον, ὅσῳ καὶ εἰς μείζω φέρουσα ἡ ῥοπὴ ὁποτέρως ἂν ἔχῃ, καὶ πλεῖον τὸ κατορθούμενον· τὸ γὰρ ἐναντίον ἀπείη (23), και. ἡμῶν, καὶ τοῦ λόγου. Τί οὖν φατε ; καὶ τί διομολο- γούμεθα πρὸς ἀλλήλους; Αρα δέξεσθε σὺν παῤῥη σία τὸν λόγον ; Καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ νόμος ὑποτίθησιν ὑμᾶς τῇ ἐμῇ δυναστείᾳ καὶ τῷ ἐμῷ βήματι. "Αρχο μεν γὰρ καὶ αὐτοί· προσθήσω δὲ, ὅτι καὶ τὴν μείζονα καὶ τελεωτέραν ἀρχήν· ἢ δεῖ τὸ πνεῦμα (24) ὑποχω ρῆσαι τῇ σαρκί, καὶ τοῖς γηίνοις τὰ ἐπουράνια. Δέ- ξῃ τὴν παῤῥησίαν, οἶδ', ὅτι πρόβατον εἰ (25) τῆς ἐμῆς ποίμνης, τῆς ἱερᾶς ἱερὸν, καὶ θρέμμα τοῦ μετ γάλου Ποιμένος (26), καὶ καλῶς ἄνωθεν ἡγμένον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, καὶ τῷ φωτὶ τῆς ἁγίας καὶ μακα- ρίας (27) Τριάδος ὁμοίως ἡμῖν ἐλλαμπόμενον. Διὰ τοῦτό μοι καὶ βραχὺς ὁ πρὸς σὲ λόγος καὶ σύντομος. Θ'. Χριστῷ συνάρχεις, Χριστῷ καὶ (28) συνδιοικεῖς· παρ' ἐκείνου σοι τὸ ξίφος, οὐκ εἰς ἔργον, ἀλλ᾽ εἰς ἀπειλήν· ὁ καθαρὸν ἀνάθημα τῷ δεδωκότι φυλάσσοι- το. Εἰκὼν εἶ τοῦ (29) Θεοῦ· καὶ εἰκόνα διὰ χειρός ἄγεις (50), ἐνταῦθα οἰκονομουμένην, καὶ πρὸς βίον ἄλλον μεθισταμένην, εἰς ὃν πάντες μεταβησόμεθα, μικρὰ παίξαντες ἐν τῷ τῆς ζωῆς τούτῳ, εἴτε δεσμω τηρίῳ, εἴτε σταδίῳ, εἴτε προχαράγματι, είτε σκιά- σματι. Τίμησον τὴν συμφυΐαν· αἰδέσθητι τὸ ἀρχέτυ που· γενοῦ μετὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τοῦ κοσμοκράτορος· μετὰ τοῦ χρηστοῦ (51) Δεσπότου, μὴ τοῦ πικροῦ τυράννου. Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ' ἀρχῆς· ἐκεῖνος καὶ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον διὰ τῆς παρακοῆς ἔπληξε, καὶ τὴν ἐπίμοχθον ζωὴν ἐπεισήγαγε, καὶ τὸ κολάζειν, καὶ τὸ κολάζεσθαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐνομοθέτησε. Σὺ δὲ, ἄνθρωπο τοῦ Θεοῦ, μνήσθητι τίνος εἶ ποίημα, καὶ τοῦ καλῇ, καὶ πόσα ἔχεις, καὶ πόσον ὀφείλεις, παρὰ τίνος σοι λόγος, νόμος (32), προφῆται, αὐτὸ τὸ εἰδέναι Θεόν, τὸ μὴ ἀπελπίζειν τὰ προσδοκώμενα. Μίμησαι διὰ ταῦτα Θεοῦ φιλαν- θρωπίαν. Τοῦτο ἔχει (55) μάλιστα θεῖον ἄνθρωπος, τὸ εὖ ποιεῖν. Εξεστί σοι Θεὸν γενέσθαι μηδὲν που νήσαντι (54)· μὴ πρόῃ τὸν καιρὸν τῆς θεώσεως. σαντι. S. GREGORII THEOLOGI III. Quid autem vos, principes et præfecti ? Ad A vos enim jam nostra se convertit oratio; ne alio- qui inique omnino facere videamur, atque his qui- dem, quæ ipsorum officii sunt, suadere, vestræ au- tein dignitati et potentiæ cedere, quasi vel pudore, vel metu, libere, ut Christianum decet, loqui non audeamus; aut illorum quidem commodis consu- lere, vos autem negligere, quorum curam eo ma- jorem gerere par est, quod ea res plus in utramque partem momenti habeat, majorque inde utilitas promanet, si negotiumn prospere successerit. Con- trarium enim, tum a nobis absit, tum ab oratione nostra. Quid igitur dicitis? Aut quid inter nos con- venit? An me libere loquentem æquo animo feretis ? Nam vos quoque imperio meo ac throno lex Christi subjicit. Imperium enim nos quoque geri- mus; addo etiam præstantius ac perfectius : nisi vero æquum sit spiritum carni, et coelestia terrenis cedere. Hanc dicendi libertatem in optimam partem accipies, certo scio, utpote sacra sacri mei gregis ovis, magnique Pastoris alumna, recteque jam olim a Spiritu ducta et instituta, sanctæque et beatæ Tri- nitatis lumine, æque ac nos ipsi, collustrata. Proinde brevis mihi ad te erit oratio. C IX. Cum Christo imperium geris, cum Christo munus hoc administras. Ab illo gladium accepisti, non tam ut eo utaris, quam ut mineris ac terreas. Quare tibi videndum est, ut illum, tanquam dona- rium quoddam purum et integrum, ei, qui dedit, serves. Imago Dei es : verum Dei quoque imagiki imperas ; quæ quidem bic certa dispensatione gu- bernatur, ad aliam autem vitam migrat, ad quam omnes quoque concedemus, posteaquam in hoc vita' carcere, vel stadio, vel præsignatione, vel adumbra- tione, aliquantisper luserimus. Flectat te naturæ cdgnatio; moveat te exemplar tuum; ad Deum te adjunge, non ad mundi principem ; ad benignumn Dominum, non ad acerbum tyrannum. Ille homicida erat ab initio *. Ille, et primo homini per mandati transgressionem vulnus inflixit, et ærumnosam vi- tam invexit, et tum inferendæ, tum subeundæ pœ- mæ legem per peccatum induxit". Tibi vero, homo Dei, in mentem veniat, quis te fnxerit, quo voceris, quot quantaque habeas, quot nominibus obstrictus sis, a quo rationem, legem, prophetas acceperis, a D quo hoc ipsum quod Deum cognoscis, quod bona in exspectatione posita non desperas. Quocirca Dei Juan. viii, 44. Gen. 111, sqq. sint, s etc. etentes. Billius: Christianam nostram liberta- tem demittentes. siquidem par est ut caro cedat spi- riti, et terrena coelestibus. > • (25) El. Deest in Reg. bm. intelligit. 9:0 habes Dei imaginem. in potestate gelium. homo ad Deum, quam beneficentia. » (21) Τὰ εἰκότα. Billius : e quæ in rem futura (22) 'Εκκλίνοντες. Reg. a, κλίνοντες, « infe- (25) 'Απείη. Coisl. 1, ἀπίει. (24) Η δεῖ τὸ πνεῦμα, etc. Coisl. 1, εἰ δεῖ τῷ (26) Τοῦ μεγάλου Ποιμένος. • Patrem suum (27) Καὶ μακαρίας. Hæc desunt in Reg.bin, et Or 2. (28) Καί. Deest in Reg. bm. (29) Του. Deest in Regg. a, bm. (50) Διά χειρὸς ἄγεις. e lu manu (31) Χρηστοῦ. Sic duo Coisl., tres Colb., et Or. 2. in ed., Χριστοῦ, « Christum. (52) Λόγος, νόμος. Sic Reg. bm, et Or. 2 . Evan- (55) Τοῦτο ἔχει, etc. • Nulla re propius accedit (34) Πονήσαντι. Sic duo Coislin. in ed., ποιή
PG 35:978Ἄλλοι χρήματα κενοῦσιν, ἄλλοι σάρκας τῷ πνεύματι, καὶ νεκροῦνται Χριστῷ, καὶ κόσμου παντελῶς ἀπανίστανται· ἄλλοι καθιεροῦσι Θεῷ τὰ φίλτατα. Καὶ τὴν Ἀβραὰμ θυσίαν πάντως ἀκήκοας· ὃς προθυμότερον ἔδωκε τῷ Θεῷ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ εἰς ὃν ἡ ἐπαγγελία, ἢ παρὰ Θεοῦ τὸ ἀπ’ ἀρχῆς ἐκομίσατο. Σὲ δὲ τούτων οὐδὲν αἰτοῦμεν· ἓν ἀντὶ πάντων εἰσένεγκε, τὴν φιλανθρωπίαν· ᾗ χαίρει Θεὸς μᾶλλον, ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις· δῶρον ἴδιον, δῶρον ἄμωμον, δῶρον φιλοτιμίαν Θεοῦ προκαλούμενον. Μῖξον τῷ φόβῳ τὴν ἐπιείκειαν· κέρασον τῇ ἀπειλῇ τὴν ἐλπίδα. Πολλὰ καὶ χρηστότητα κατορθοῦσαν οἶδα, δυσωποῦσαν εἰς ὀφειλομένην ἀντίδοσιν, ὅταν βιάζεσθαι παρὸν συγχωρήσαντες, δυσωπήσωμεν εὐνοίᾳ τὸν ἐλεούμενον. Μηδὲν εἶναί σε πειθέτω τῆς ἀρχῆς ἀνάξιον· μηδὲν ἀποκλειέτω τὸν οἶκτον καὶ τὴν ἡμερότητα, μὴ καιρὸς, μὴ δυνάστης, μὴ φόβος, μὴ μειζόνων ἀρχῶν ἐλπὶς, μὴ θρασύτης τὸ πλέον ἔχουσα. Κτῆσαι τὴν εὔνοιαν ἐν τοῖς ἀναγκαίοις καιροῖς, τὴν ἄνω· χρῆσον Θεῷ τὸν ἔλεον. Οὐδεὶς μετέγνω τῶν Θεῷ τι προεισενεγκάντων.
Γ. Αλλοι χρήματα κενοῦσιν, ἄλλοι σάρκας τῷ Α πνεύματι, καὶ νεκροῦνται Χριστῷ (35), καὶ κόσμου παντελῶς ἀπανίστανται· ἄλλοι καθιεροῦσι Θεῷ τὰ φίλτατα. Καὶ τὴν ᾿Αβραὰμ θυσίαν πάντως ἀκήκοας &ς προθυμότερον ἔδωκε τῷ Θεῷ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ εἰς ἂν ἡ ἐπαγγελία, ἢ (36) παρὰ Θεοῦ τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐκομίσατο. Σὲ δὲ τούτων οὐδὲν αἰτοῦμεν· ἓν ἀντὶ πάντων εἰσένεγκε, τὴν φιλο ανθρωπίαν· ᾗ χαίρει Θεὸς μᾶλλον, ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις· δῶρον ἴδιον, δῶρον ἄμωμον, δῶρον φι λοτιμίαν Θεοῦ προκαλούμενον (37). Μιξον τῷ φόβῳ τὴν ἐπιείκειαν· κέρασον τῇ ἀπειλῇ τὴν ἐλπίδα. Πολλὰ καὶ χρηστότητα κατορθοῦσαν (58' οἶδα, δυσωποῦσαν εἰς ὀφειλομένην ἀντίδοσιν, ὅταν βιάζεσθαι παρόν συγχωρήσαντες, δυσωπήσωμεν εὐνοίᾳ τὸν ἐλεούμε- νον. Μηδὲν εἶνα! σε πειθέτω τῆς ἀρχῆς ἀνάξιον· Β μηδὲν ἀποκλειέτω τὸν οἶκτον καὶ τὴν ἡμερότητα, μὴ καιρός, μὴ δυνάστης, μὴ φόβος, μὴ μειζόνων ἀρχῶν ἐλπὶς (59), μὴ θρασύτης (40) τὸ πλέον ἔχουσα. Κτῆσαι τὴν εὔνοιαν ἐν τοῖς ἀναγκαίοις καιροῖς (41), τὴν ἄνω χρῆσον Θεῷ τὸν ἔλεον. Οὐδεὶς μετέγνω τῶν Θεῷ τι προεισενεγκάντων (42). Πολὺς ἐστιν εἰς ἀντίδοσιν, μάλιστα μὲν τοῖς ἐκεῖθεν ἀγαθοῖς ἀμειβόμενος τοὺς προκαταβαλόντας τι, καὶ προχρήσαντας· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοῖς ἐνταῦθα πρὸς πίστιν τῶν ὕστερον. ΙΑ'. Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος παρέρχεται, καὶ ή σκηνή (43) καταλύεται. Πραγματευσώμεθα τὸν καιρόν· τοῖς οὐχ ἑστῶσι τὰ μένοντα ὠνησώμεθα. Εκαστος ἡμῶν ἐστιν ἐν ἐπιτιμίοις· καὶ ὁ χοῦς πολλὰ φέρει τὰ ὀφλήματα. Συγχωρήσωμεν, ἵνα συγχωρηθώ μεν· ἀφῶμεν, ἵνα αἰτήσωμεν ἄφεσιν. Ορᾶς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Χρεωφειλέτης εισάγεται (44) τις πολλῶν ταλάντων, καὶ ἀφίεται τοῦ χρέους· προσάγεται γὰρ ἀγαθῷ δεσπότῃ. Καὶ συγχωρεῖται μὲν, οὐ συγχωρεῖ δέ· δοῦλος γάρ ἐστι καὶ τὴν προαίρεσιν (45)· ἀλλ᾽ ῆς ἔτυχε φιλανθρωπίας περὶ τὸ πλεῖον, ταύτης οὐ μεταδίδωσι τῷ ὁμοδούλῳ περὶ τὸ ἔλαττον, οὐδὲ, εἰ μή τινι ἄλλῳ, τῷ τῆς μεγαλοψυχίας ἑπόμενος ὑπο- δείγματι περὶ τὸ ἀλλότριον· καὶ ὁ δεσπότης ἀγανα- κτεῖ. Καὶ τὸ ἑξῆς σιωπήσομαι· πλὴν ἄμεινον τῷ παντί, Οr. 2, διὰ Χριστόν. προκαλοῦμεν. θοῦν. μειζόνων, ἀρχῶν. ἐλπίς. προσενεγκόντων. άγεται. « ORATIO XVII. - AD CIVES NAZIANZENOS. humanitatem et misericordiam æmulare. Nihil tam divinum homo habet, quam benignitatem ac beneli- centiam. Licet tibi nullo labore Deum fieri : noli divinitatis consequendæ occasionem abjicere. X. Alii opes suas effundunt, alii exhaustam car- nem spiritui mancipant, ac propter Christum emo- riuntur, atque omnino a mundo se removent. Alii charissima quæque sibi pignora Deo consecrant. Nec vero tibi Abrahæ sacrificium inauditum est, qui unicum filium, divinitusque promissum, imo ad quem ipsa promissio referebatur, Deo libentius ob- tulit”, quam ab eo primum acceperat. Ho- ruam nihil a te postulamus : pro omnibus hoc unum offer, nempe benignitatem, qua Deus magis, quam cunctis aliis rebus in unum collatis, delectatur; donum proprium, donum omni labe vacuum, do- num Dei liberalitatem et munificentiam invitans. Lenitatem terrori admisce : minas spe tempera. Multa quoque humanitate ac benignitate perfici scio, ut quæ ad debitam gratiam referendam pudore ipso compellat; cum videlicet oblata ulciscendi atque animadvertendi potestate noxam condonantes, ei, cui misericordiam impertimur, benevolentia nostra pudorem incutimus. Nihil tibi tanti sit, ut propter- ea inducas in animum aliquid admittere, quod te magistratu indignum reddat. Nihil misericordiam et mansuetudinem excludat, non tempus, princeps, non metus, non majorum dignitatum spes, non temeritas quæ sui juris nimium retinet. Ad necessaria tempora supernæ benevolentiæ tibi præsidium para; misericordiam Deo commoda. Ne- minem unquam Deo aliquid prius obtulisse pœnituit. In beneficio referendo copiosus est, maxime ille quidem cœlestia bona, iis, a quibus ipsi ante quidpiam collatum mutuoque datum fuerit, rependens; nonnunquam autem hujus quoque vitæ commoda refundens, ut de futuris fidem faciat. C s Gen. XXII, sqq. Matth. xviii, sqq. non XI. Adhuc paululum, et mundus transibit, et hoc tabernaculum dissolvetur. Temporis commoditate ad quæstuin utamur; Quxis et fragilibus æterna coemamus. Unusquisque nostrum in correptione est; ac lutea hæc massa plurimum æris alieni secum circumfert. Alienis ergo peccatis veniam denius, ut nostris impetremus; remittamus, ut vi- cissim nobis remitti postulemus. Vides in Evangelio quemadmodum quidam multorum talentorum debi- tor adducatur, ac debito liberetur; ad bonum enim et facilem dominum accesserat. At non, ut ei debitum remissum fuerat, ita ipse quoque remittit; nam animi etiam proposito servus erat; nec mise- ricordiam, quam in majori pecunia summa couse- cutus fuerat, in minori pecunia conservo suo imper- Coisl. 1, Or. 2, et Jes. In ed., duo Coisl. et Or. 2. Alii resecant, alii, In ed. deest tribuens, quæ modum excedit. » Vel cum Leuven- ditione freta. » Billius : . Non audacia et importa- nitas potiora omnia habens, ɔ vetur. » Judicio sistitur ad reddendam rationem. ne. (35) Χριστῷ. Regg. a, um, duo Coisl., tres Colb., D klaio: Non audacia meliori rerum suarum con- (36) 'H. Coisl. 1, ἤν. (37) Προκαλούμενον. Sic Reg. bm, tres Colb., (38) Karopbovoar. Regg. a, bin, Orat. 2, xztop- (39) Μειζόνων ἀρχῶν ἐλπίς. Sic Regg. a, b, (10) Μὴ θρασύτης, etc. e Non temeritas plus sibi (41) Καιροίς. Deest in Reg. bm, et tribus Colb. (42) Προεισενεγκάντων. Regg. a, bm, et Or. 2, (43) Καὶ ἡ σκηνή, etc. Billius: • Ac scena dissol. (44) Εισάγεται. Reg. bm, tres Colb., Or. 2, προς- (45) Τὴν προαίρεσιν. Billius : c Amini inductio-
PG 35:979Πολύς ἐστιν εἰς ἀντίδοσιν, μάλιστα μὲν τοῖς ἐκεῖθεν ἀγαθοῖς ἀμειβόμενος τοὺς προκαταβαλόντας τι, καὶ προχρήσαντας· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοῖς ἐνταῦθα πρὸς πίστιν τῶν ὕστερον. ΙΑ. Ἔτι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος παρέρχεται, καὶ ἡ σκηνὴ καταλύεται. Πραγματευσώμεθα τὸν καιρόν· τοῖς οὐχ ἑστῶσι τὰ μένοντα ὠνησώμεθα. Ἕκαστος ἡμῶν ἐστιν ἐν ἐπιτιμίοις· καὶ ὁ χοῦς πολλὰ φέρει τὰ ὀφλήματα. Συγχωρήσωμεν, ἵνα συγχωρηθῶμεν· ἀφῶμεν, ἵνα αἰτήσωμεν ἄφεσιν. Ὁρᾷς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Χρεωφειλέτης εἰσάγεταί τις πολλῶν ταλάντων, καὶ ἀφίεται τοῦ χρέους· προσάγεται γὰρ ἀγαθῷ δεσπότῃ. Καὶ συγχωρεῖται μὲν, οὐ συγχωρεῖ δέ· δοῦλος γάρ ἐστι καὶ τὴν προαίρεσιν· ἀλλ’ ἧς ἔτυχε φιλανθρωπίας περὶ τὸ πλεῖον, ταύτης οὐ μεταδίδωσι τῷ ὁμοδούλῳ περὶ τὸ ἔλαττον, οὐδὲ, εἰ μή τινι ἄλλῳ, τῷ τῆς μεγαλοψυχίας ἑπόμενος ὑποδείγματι περὶ τὸ ἀλλότριον· καὶ ὁ δεσπότης ἀγανακτεῖ. Καὶ τὸ ἑξῆς σιωπήσομαι· πλὴν ἄμεινον τῷ παντὶ, προεισφέρειν τοῦ ἐκεῖσε λόγου τὴν ἐντεῦθεν χρηστότητα. ΙΒ. Τί φῄς; Ἔχομέν σε τοῖς λόγοις τούτοις, ὧν ἐραστὴς εἶναι πολλάκις καθωμολόγησας, ὦ κάλλιστε ἀρχόντων, εἴη δὲ προσθεῖναι, καὶ ἡμερώτατε;
Α προεισφέρειν τοῦ ἐκεῖσε λόγου (46) τὴν ἐντεῦθεν χρη- στότητα. Β ΙΒ'. Τί φής; Εχομέν σε τοῖς λόγοις τούτοις, ὧν ἐραστῆς εἶναι πολλάκις καθωμολόγησας, ὦ κάλλιστε ἀρχόντων, εἴη δὲ προσθεῖναι (47), καὶ ἡμερώτατε; Η δεῖ, καὶ τὴν πολιάν (48) σοι ταύτην ἀνθ' ἱκετηρίας προσαγαγεῖν, καὶ τὸν τῶν ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ τὴν μακρὰν ἱερωσύνην καὶ ἄσπιλον ταύτην, ἣν αἰδοῦνται τυχὸν καὶ ἄγγελοι, καθαρῶς τῷ καθαρωτάτῳ λα τρεύοντες, ὡς τῆς ἑαυτῶν λατρείας ἀξίαν. Πείθει ταῦτα ; ἤ τι τολμήσω μείζον (49) ; τολμηρὸν δέ με ποιε τὸ ἀλγεῖν. Χριστὸν προσάγω σοι (50). καὶ τὴν Χριστοῦ κένωσιν τὴν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὰ τοῦ ἀπαθοῦς πάθη, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τοὺς ἤλους, οἷς ἐλύθην ἐγὼ τῆς ἁμαρτίας· καὶ τὸ αἷμα, καὶ τὴν ταφὴν, καὶ τὴν ἀνάστασιν (51), καὶ τὴν ἄνοδον, ἢ καὶ τὴν τράπεζαν ταύτην, ᾗ κοινῇ πρόσιμεν· καὶ τοὺς τύπους (52) τῆς ἐμῆς σωτηρίας, οὓς ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τελῶ στόματος, ἀφ' οὗ ταῦτα πρὸς σε πρεσβεύω, τὴν ἱερὰν καὶ ἄνω φέρουσαν ἡμᾶς μυσταγωγίαν ΙΓ΄. Εἰ καὶ μὴ δι' ἓν (55) τούτοιν, ἀλλ᾽ οὖν (54) διὰ πάντα, δὸς καὶ ἡμῖν καὶ σεαυτῷ (55) τὴν χάριν, καὶ τῇ (56) κατ' οἶκόν σου Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῷ καλῷ τούτῳ Χριστοῦ πληρώματι· ὁ νόμισον ἡμῖν συμ- πρεσβεύειν, εἰ καὶ ἡμῖν παραχωρεί τῆς πρεσβείας, προσάγωσι ὡς αἰδεσιμωτέροις (57) διὰ τὸν τιμήσαντα, καὶ ἅμα τῷ τῆς ἀρχῆς (58) νόμῳ κατείργεται. Ἐν τοῦτο και λῶς ἡττήθητι· νίκησον ἡμᾶς φιλανθρωπία. Ἰδοὺ προσάγω σοι τοὺς ἐμοὺς ἱκέτας ἐναντίον Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων, καὶ βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀνταποδόσεως. Τίμησον τὴν ἐμὴν πίστιν (59), ἣν ἐπιστεύθην τε καὶ ἐπίστευσα· ὡς ἂν καὶ ἡ σὴ (60) τιμηθείη περὶ τὰ μείζω καὶ τελεώτερα. Κεφάλαιον καὶ τῷ καλῷ τούτῳ Χριστοῦ πλη- ρώματι, « τὴν τῇ, S. GREGORII THEOLOGI titur, nec, si nibil aliud, propositum sibi certe libe- ralis erga alios animi exemplum sequitur. Quam ob causam dominus ira commovetur. Nam quæ postea sequuntur, silentio præteribo. Tantum hoc dicam, conducibilius omnino esse, ut priusquam in altero sæculo vitæ rationes referamus, bujus vitæ benigni- tatem impendamus. XII. Quid ais ? Num te his sermonibus ca- plum tenemus, quorum te amore inflammari sæpe confessus es, præfectorum optime, atque, utinam addere liceat, clementissime? Num tibi præterea supplicis cujusdam libelli loco canities hæc offe- renda erit, atque annorum numerus, diuturnumque et labis expers hoc sacerdotium, quod ipsi quoque angeli, puri purissimi Dei cultores, tanquam ipso- rum cultui minime impar, fortasse veneratione prosequuntur. Nun hæc te permovent? An majus aliquid audendum erit? Audacem autem me dolor eficit. Christum tibi offero, Christi pro nobis inani- tionem, et impatibilis passiones, et crucem, et cla- vos, quibus peccato solutus suin, et sanguinem, et sepulturam, et resurrectionem, et ascensionem, atque adeo mensam banc, ad quam communiter accedimus, salutisque meæ typos, quos eodem ore perago, quo hanc ad te deprecationem obeo, hoc, inquam, sacrosanctum atque in cœlum nos evehens mysterium. XIII. Quod si non propter unum ex his, saltem propter omnia, da hanc gratiam, et nobis, et tibi ipsi, et domesticæ Ecclesiæ tuæ, atque huic pulchro Christi coetui ; de quo ita velim existimes, eum tibi nobiscum supplicem esse, tametsi obeundae legatio- C nis munere nobis cedat, ut majorem apud te, ob sacerdotii dignitatem, qua a Deo ornati sumus, au- ctoritatem habituris ; ne illud etiam dicam, quod im- perii lege prohibetur. Hac una re pulchre vincaris; benignitate nos supera. En tibi, coram Deo, et an- gelis, et regno ccelorum, illiusque vitæ præmiis, supplices meos offero. Fidem meam honora, quam mihi commissam aliis commisi: ita fiet, ut et tua diæ.> ‹ Datrem suum indicat Gregorius. 2, etc. In ed., [perperam. tam. » • typos. Nullum scrupulum movere debent hæc verba. Typis quidem sunt et c signa; » sed c si- gna rerum præsentium. His vocibus usi sunt SS. Patres, et nibil aliud intelligunt, inquit Billius, ‹ quam partem sacramenti quæ in oculorum sen- sum cadit. Sic in Eucharistia, species panis et vini sunt typi seu signa> corporis et sanguinis Christi realiter et substantialiter præsentis. Item alia omnia sacramenta ita sunt typi› vel ‹ signa salutis, ut eam simul efficiant et significent, » singula minus apud te valent, at universa certe valeant. » Ec- clesia tue. Hic præfecti • familiam, quæ, nu- mero et pietate, Ecclesiæ formam exhibebat, signi- ficare videtur Gregorius, non • Nazianzenan Ec- clesiam, , ut putat Elias. Siquidem in his sequen- tibus verbis, et huic pulchro Christi celui, D designatur Nazianzena Ecclesia. In editis, etc. ipsa cut majorem apud te, a quo honore affecti sumus, auctoritatem habituris. Ascribit siquidem præ- fecto id, quod Gregorius Deo tribuit. ne populus legationis munere fungeretur, quia non permittebat, inquit Elias, cut quisquam ordinis sui fines transiliret. › fidem meam; secundum quam, › juxta Eliam, ‹fi- delis ac verax esse huic populo creditus sum, cum dicerem omnino te nobis obtemperaturum,¿quaque fide credidi te nos exauditurum, ut et tua fides bonoretur, qua fiduciam concepisti, majorate bona consecuturum credens.) Par. Deest iu editis. (46) Λόγου. Unus Regius, ἐλέου, « misericor- (47) Προσθεῖναι. Or. 2 addit, ὅτι. (48) Τὴν πολιάν, « canitiem, etc. His verbis (49) Μείζον. Οr. 2, καὶ μείζον. (50) Προσάγω σοι. Sic tres Colb., Coisl. 1, Or. (51) Τὴν ἀνάστασιν. Billius, c reditum ad vi- (52) Καὶ τοὺς τύπους, etc., c et salutis meæ (53) Εἰ καὶ μὴ δι' ἕν, etc. Billius: • Quod si hæc (54) Ovr. Deest in Regg. a, bm, et Or. 2. (55) Σεαυτῷ. Sic Or. 2. In ed., σαυτῷ. (56) Καὶ τῇ, etc. Sic codd. : et domestic (57) Ὡς αἰδεσιμωτέροις, etc. Non bene Billius, (58) Τῷ τῆς ἀρχῆς, etc. Vetabat lex præloria, (59) Τίμησον τὴν ἐμὴν πίστιν, etc. « Honora (60) 'Η σή. Sic Reg. bm, Coisl. 1 et 2, Or. 2, ει
PG 35:980Ἢ δεῖ, καὶ τὴν πολιάν σοι ταύτην ἀνθ’ ἱκετηρίας προσαγαγεῖν, καὶ τὸν τῶν ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ τὴν μακρὰν ἱερωσύνην καὶ ἄσπιλον ταύτην, ἣν αἰδοῦνται τυχὸν καὶ ἄγγελοι, καθαρῶς τῷ καθαρωτάτῳ λατρεύοντες, ὡς τῆς ἑαυτῶν λατρείας ἀξίαν. Πείθει ταῦτα; ἤ τι τολμήσω μεῖζον; τολμηρὸν δέ με ποιεῖ τὸ ἀλγεῖν. Χριστὸν προσάγω σοι, καὶ τὴν Χριστοῦ κένωσιν τὴν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὰ τοῦ ἀπαθοῦς πάθη. καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τοὺς ἥλους, οἷς ἐλύθην ἐγὼ τῆς ἁμαρτίας· καὶ τὸ αἷμα, καὶ τὴν ταφὴν, καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὴν ἄνοδον, ἢ καὶ τὴν τράπεζαν ταύτην, ᾗ κοινῇ πρόσιμεν· καὶ τοὺς τύπους τῆς ἐμῆς σωτηρίας, οὓς ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τελῶ στόματος, ἀφ’ οὗ ταῦτα πρὸς σὲ πρεσβεύω, τὴν ἱερὰν καὶ ἄνω φέρουσαν ἡμᾶς μυσταγωγίαν. ΙΓ. Εἰ καὶ μὴ δι’ ἓν τούτοιν, ἀλλ’ οὖν διὰ πάντα, δὸς καὶ ἡμῖν καὶ σεαυτῷ τὴν χάριν, καὶ τῇ κατ’ οἶκόν σου Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῷ καλῷ τούτῳ Χριστοῦ πληρώματι· ὃ νόμισον ἡμῖν συμπρεσβεύειν, εἰ καὶ ἡμῖν παραχωρεῖ τῆς πρεσβείας, ὡς αἰδεσιμωτέροις διὰ τὸν τιμήσαντα, καὶ ἅμα τῷ τῆς ἀρχῆς νόμῳ κατείργεται. Ἓν τοῦτο καλῶς ἡττήθητι· νίκησον ἡμᾶς φιλανθρωπίᾳ.
Α προεισφέρειν τοῦ ἐκεῖσε λόγου (46) τὴν ἐντεῦθεν χρη- στότητα. Β ΙΒ'. Τί φής; Εχομέν σε τοῖς λόγοις τούτοις, ὧν ἐραστῆς εἶναι πολλάκις καθωμολόγησας, ὦ κάλλιστε ἀρχόντων, εἴη δὲ προσθεῖναι (47), καὶ ἡμερώτατε; Η δεῖ, καὶ τὴν πολιάν (48) σοι ταύτην ἀνθ' ἱκετηρίας προσαγαγεῖν, καὶ τὸν τῶν ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ τὴν μακρὰν ἱερωσύνην καὶ ἄσπιλον ταύτην, ἣν αἰδοῦνται τυχὸν καὶ ἄγγελοι, καθαρῶς τῷ καθαρωτάτῳ λα τρεύοντες, ὡς τῆς ἑαυτῶν λατρείας ἀξίαν. Πείθει ταῦτα ; ἤ τι τολμήσω μείζον (49) ; τολμηρὸν δέ με ποιε τὸ ἀλγεῖν. Χριστὸν προσάγω σοι (50). καὶ τὴν Χριστοῦ κένωσιν τὴν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὰ τοῦ ἀπαθοῦς πάθη, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τοὺς ἤλους, οἷς ἐλύθην ἐγὼ τῆς ἁμαρτίας· καὶ τὸ αἷμα, καὶ τὴν ταφὴν, καὶ τὴν ἀνάστασιν (51), καὶ τὴν ἄνοδον, ἢ καὶ τὴν τράπεζαν ταύτην, ᾗ κοινῇ πρόσιμεν· καὶ τοὺς τύπους (52) τῆς ἐμῆς σωτηρίας, οὓς ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τελῶ στόματος, ἀφ' οὗ ταῦτα πρὸς σε πρεσβεύω, τὴν ἱερὰν καὶ ἄνω φέρουσαν ἡμᾶς μυσταγωγίαν ΙΓ΄. Εἰ καὶ μὴ δι' ἓν (55) τούτοιν, ἀλλ᾽ οὖν (54) διὰ πάντα, δὸς καὶ ἡμῖν καὶ σεαυτῷ (55) τὴν χάριν, καὶ τῇ (56) κατ' οἶκόν σου Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῷ καλῷ τούτῳ Χριστοῦ πληρώματι· ὁ νόμισον ἡμῖν συμ- πρεσβεύειν, εἰ καὶ ἡμῖν παραχωρεί τῆς πρεσβείας, προσάγωσι ὡς αἰδεσιμωτέροις (57) διὰ τὸν τιμήσαντα, καὶ ἅμα τῷ τῆς ἀρχῆς (58) νόμῳ κατείργεται. Ἐν τοῦτο και λῶς ἡττήθητι· νίκησον ἡμᾶς φιλανθρωπία. Ἰδοὺ προσάγω σοι τοὺς ἐμοὺς ἱκέτας ἐναντίον Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων, καὶ βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀνταποδόσεως. Τίμησον τὴν ἐμὴν πίστιν (59), ἣν ἐπιστεύθην τε καὶ ἐπίστευσα· ὡς ἂν καὶ ἡ σὴ (60) τιμηθείη περὶ τὰ μείζω καὶ τελεώτερα. Κεφάλαιον καὶ τῷ καλῷ τούτῳ Χριστοῦ πλη- ρώματι, « τὴν τῇ, S. GREGORII THEOLOGI titur, nec, si nibil aliud, propositum sibi certe libe- ralis erga alios animi exemplum sequitur. Quam ob causam dominus ira commovetur. Nam quæ postea sequuntur, silentio præteribo. Tantum hoc dicam, conducibilius omnino esse, ut priusquam in altero sæculo vitæ rationes referamus, bujus vitæ benigni- tatem impendamus. XII. Quid ais ? Num te his sermonibus ca- plum tenemus, quorum te amore inflammari sæpe confessus es, præfectorum optime, atque, utinam addere liceat, clementissime? Num tibi præterea supplicis cujusdam libelli loco canities hæc offe- renda erit, atque annorum numerus, diuturnumque et labis expers hoc sacerdotium, quod ipsi quoque angeli, puri purissimi Dei cultores, tanquam ipso- rum cultui minime impar, fortasse veneratione prosequuntur. Nun hæc te permovent? An majus aliquid audendum erit? Audacem autem me dolor eficit. Christum tibi offero, Christi pro nobis inani- tionem, et impatibilis passiones, et crucem, et cla- vos, quibus peccato solutus suin, et sanguinem, et sepulturam, et resurrectionem, et ascensionem, atque adeo mensam banc, ad quam communiter accedimus, salutisque meæ typos, quos eodem ore perago, quo hanc ad te deprecationem obeo, hoc, inquam, sacrosanctum atque in cœlum nos evehens mysterium. XIII. Quod si non propter unum ex his, saltem propter omnia, da hanc gratiam, et nobis, et tibi ipsi, et domesticæ Ecclesiæ tuæ, atque huic pulchro Christi coetui ; de quo ita velim existimes, eum tibi nobiscum supplicem esse, tametsi obeundae legatio- C nis munere nobis cedat, ut majorem apud te, ob sacerdotii dignitatem, qua a Deo ornati sumus, au- ctoritatem habituris ; ne illud etiam dicam, quod im- perii lege prohibetur. Hac una re pulchre vincaris; benignitate nos supera. En tibi, coram Deo, et an- gelis, et regno ccelorum, illiusque vitæ præmiis, supplices meos offero. Fidem meam honora, quam mihi commissam aliis commisi: ita fiet, ut et tua diæ.> ‹ Datrem suum indicat Gregorius. 2, etc. In ed., [perperam. tam. » • typos. Nullum scrupulum movere debent hæc verba. Typis quidem sunt et c signa; » sed c si- gna rerum præsentium. His vocibus usi sunt SS. Patres, et nibil aliud intelligunt, inquit Billius, ‹ quam partem sacramenti quæ in oculorum sen- sum cadit. Sic in Eucharistia, species panis et vini sunt typi seu signa> corporis et sanguinis Christi realiter et substantialiter præsentis. Item alia omnia sacramenta ita sunt typi› vel ‹ signa salutis, ut eam simul efficiant et significent, » singula minus apud te valent, at universa certe valeant. » Ec- clesia tue. Hic præfecti • familiam, quæ, nu- mero et pietate, Ecclesiæ formam exhibebat, signi- ficare videtur Gregorius, non • Nazianzenan Ec- clesiam, , ut putat Elias. Siquidem in his sequen- tibus verbis, et huic pulchro Christi celui, D designatur Nazianzena Ecclesia. In editis, etc. ipsa cut majorem apud te, a quo honore affecti sumus, auctoritatem habituris. Ascribit siquidem præ- fecto id, quod Gregorius Deo tribuit. ne populus legationis munere fungeretur, quia non permittebat, inquit Elias, cut quisquam ordinis sui fines transiliret. › fidem meam; secundum quam, › juxta Eliam, ‹fi- delis ac verax esse huic populo creditus sum, cum dicerem omnino te nobis obtemperaturum,¿quaque fide credidi te nos exauditurum, ut et tua fides bonoretur, qua fiduciam concepisti, majorate bona consecuturum credens.) Par. Deest iu editis. (46) Λόγου. Unus Regius, ἐλέου, « misericor- (47) Προσθεῖναι. Or. 2 addit, ὅτι. (48) Τὴν πολιάν, « canitiem, etc. His verbis (49) Μείζον. Οr. 2, καὶ μείζον. (50) Προσάγω σοι. Sic tres Colb., Coisl. 1, Or. (51) Τὴν ἀνάστασιν. Billius, c reditum ad vi- (52) Καὶ τοὺς τύπους, etc., c et salutis meæ (53) Εἰ καὶ μὴ δι' ἕν, etc. Billius: • Quod si hæc (54) Ovr. Deest in Regg. a, bm, et Or. 2. (55) Σεαυτῷ. Sic Or. 2. In ed., σαυτῷ. (56) Καὶ τῇ, etc. Sic codd. : et domestic (57) Ὡς αἰδεσιμωτέροις, etc. Non bene Billius, (58) Τῷ τῆς ἀρχῆς, etc. Vetabat lex præloria, (59) Τίμησον τὴν ἐμὴν πίστιν, etc. « Honora (60) 'Η σή. Sic Reg. bm, Coisl. 1 et 2, Or. 2, ει
PG 35:981Ἰδοὺ προσάγω σοι τοὺς ἐμοὺς ἱκέτας ἐναντίον Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων, καὶ βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀνταποδόσεως. Τίμησον τὴν ἐμὴν πίστιν, ἣν ἐπιστεύθην τε καὶ ἐπίστευσα· ὡς ἂν καὶ ἡ σὴ τιμηθείη περὶ τὰ μείζω καὶ τελεώτερα. Κεφάλαιον δὲ τοῦ λόγου, ἔχεις καὶ αὐτὸς ἐν οὐρανῷ Κύριον· τοιούτου τύχοις περὶ σεαυτὸν τοῦ κριτοῦ, οἷόσπερ ἂν αὐτὸς γένῃ τοῖς ἀρχομένοις. Τύχοιμεν δὲ πάντες, καὶ τῶν ἐντεῦθεν χρηστῶν, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀνεκτοτέρων, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ᾧ τιμὴ καὶ βασιλεία, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ὥσπερ ἦν, καὶ προῆν, καὶ ἔσται, καὶ νῦν, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
981 ORATIO XVIII. - δὲ (61) τοῦ λόγου, ἔχεις καὶ αὐτὸς ἐν οὐρανῷ Κύριον· τοιούτου τύχοις περὶ σεαυτὸν τοῦ κριτοῦ, ο όσπερ (62) ἂν αὐτὸς γένῃ τοῖς ἀρχομένοις. Τύχοιμεν δὲ πάντες, καὶ τῶν ἐντεῦθεν χρηστῶν, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀνεκτο- τέρων, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα (65) καὶ τὸ κράτος, ᾧ τιμὴ καὶ βασιλεία, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ὥσπερ ἦν, καὶ προῆν, καὶ ἔσται, καὶ νῦν (64), καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. etc. In ed., οἷς ὅς περ. FUNEBRIS IN PATREM. 982 Α quoque in majoribus et perfectioribus benoretur. Atque, ut uno verbo ren complectar, Domium ipse quoque in cœlo habes. Hunc tibi talem erga te judicem experiri contingat, qualem te his 326 qui imperio tuo subsunt, prastiteris. Utinam autem nobis, et in hac vita mitia et benigna cuncta con- tingant, et in altero sæculo leviora, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et imperium, et honor, et regnum, cum Patre et sancto Spiritu, sicut erat, et erit, et nunc est, in sæcula sæculorum. Amen. δόξα, τιμή, βασιλεία. 327 MONITUM IN ORATIONEM XVIII. - « Hac oratione,» inquit Buus, « primum Basilium Magnum alloquitur, eique velut argumentum quoddam orationis subministrat. Deinde paternæ vitæ historiam exordiens, ostendit quemadmodum, portentosa quadam atque impia superstitione abjecta, Christia- nam fidem amplexus sit, idque miris modis exornat, ac simul captata occasione laudem matris annectit. Tum ad orationis institutum rediens, miracula quædam narrat, quæ in illius baptismate contigerant. Hinc ad episcopatum ejus transit, ubi varias ejus laudes prosequitur, ac pietatem quidem illius et fidei constantiam per collationem amplificat, eumque obiter purgat, quod imprudens falso cuidam et sacrilego hæreticorum dogmati subscripsisset. Mox ejusdem liberalitatem benignitatemque in complectendis pauperibus, gloriæque humanæ contemptum laudat; et, quibusdam virtutibus per congeriem enu- meratis, ad humilitatis laudem redit, eamque eleganter pertractat. Cui ignoscendi fa- cilitatem subjungit, atque injuriarum oblivionem, eximiamque humanitatem cum mira in rebus gerendis dexteritate conjunctam. Ita demum exponit, quemadmodum eum duplici miraculo Deus celebravit, dum, et eos, a quibus fuerat offensus, ultio divina statim secuta est, et eumdem a medicis comploratum, præter omnium spem, ipse pristinæ valetudini restituit; et quia his rebus hominum sanctimonia perspicue declaratur, addit quemadmodum mater gravissimo et atrocissimo morbo laborans, repente sanitatem re- ceperit; ac præterea quonam modo ipse periculosa tempestate jactatus, parentum precibus, certissimum mortis periculum effugerit. Hinc ad fortitudinis constantiæque laudem se confert. Qua pluribus exemplis demonstrata, patris encomio finem imponit, atque ad matrem jam senio confectam orationem convertens, eam elegantissime et doctissime consolatur. » II. Nazianzi medio circiter anno 374 habita est hæc oratio. Mense enim Martio vel Aprili hujusce anni, juxta eruditos, obierat Gregorius senior. Id etiam nonnullis mo- numentis probari potest. Ac primo quidem constat mortuum jam fuisse Gregorium patrem, cum ad Iconiensem sedem assumptus est Amphilochius. Etenim quo tempore is ordi- natus fuit Iconii episcopus, Gregorius noster in luctu de parentis funere versabatur, ut ipsemet scribit ad Amphilochium patrem: « An te quidem,» inquit (63), « in mœ- rorem conjicit filius, quod ob virtutem arripiatur, et honore afficiatur.... me autem non discruciat pater, qui postremam a nobis peregrinationem iniit, ex qua non jam ad nos revertetur, nec a nobis conspicietur? » Præterea Faustinus, cui successit Amphilochius, vita functus erat anno 373. Basilius namque ad Eusebium Samosatensem episcopum scribens, ait (66): « Iconium civitas est Pisidiæ... Ipsa nos invitat, ut se invisamus, ut episcopum ei demus. Mortuus est enim Faustinus. » Hanc autem epistolam scriptam anno 373 consentiunt eruditi. Utrum vero Amphilochius proxime Faustino successerit, an hæreticus .quidam, qui 328 brevi defunctus aut pulsus est, medius Faustinum inter et Amphilochium sederit, ut arbitrantur nonnulli, non satis liquet. Quidquid sit, certum est Amphilochium Iconiensis Ecclesiæ administrationem suscepisse anno 374. Hunc enim ordinatum episcopum datis litteris eodem anno Basilius consolatur his verbis (67) : ⚫ Benedictus Deus, qui sibi placentes in singulis ætatibus elegit, electionisque secernit vasa, et his utitur ad ministerium sanctorum: qui nunc etiam te cum fugeres, ut tumet dixisti, non nos, sed vocationem quam per nos futuram suspicabaris, inevita- bilibus gratiæ retibus illigavit, ac in mediam Pisidiam deduxit, ut homines Deo capias, » etc. Cum ergo et ordinationis Amphilochii et Gregorii senioris obitus tempora con- (64) A. Deest in Or. 2. (62) Olórzɛp. Sie Reg. bm, Coisl. 2, Jes., Par., (63) 'ρ ἡ δόξα, etc. Reg. a, et Or. 2, ᾧ κράτος, (64) Kal rur. Jes. addit, xat &ɛt, ‹ et semper. ▸ (65) Epist. 63. (66) Epist. 158. (67) Epist. 161.
Second witness · khazarzar edition
Ad cives Nazianzenos ΛΟΓΟΣ ΙΖʹ. Πρὸς τοὺς πολιτευομένους Ναζιανζοῦ ἀγωνιῶντας, καὶ τὸν ἄρχοντα ὀργιζόμενον. Αʹ. Τὴν κοιλίαν μου, τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ, 35.965 καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάσ σει, φησί που τῶν ἑαυτοῦ λόγων Ἱερεμίας, ὁ τῶν προφητῶν συμπαθέστατος, ἀποκλαιόμενος τὸν Ἰσραὴλ ἀπειθοῦντα, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀλλοτριούμενον, κοιλίαν μὲν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὀνομάζων, κατὰ τοὺς τῆς τροπῆς νόμους. Οὕ τω γὰρ εὑρίσκω πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς, εἴτε ὡς ἀπόκρυφον καὶ ἀόρατον (τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ ψυχῆς καὶ γαστρὸς τὸ κρύπτεσθαι), εἴτε ὡς χωρητικὴν καὶ ἀνα δοτικὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, τῶν ἐκ τοῦ λόγου τροφῶν· ὃ γάρ ἐστιν ἐν σώματι τροφὴ, τοῦτο ἐν ψυχῇ λό γος. Αἰσθητήρια δὲ τάχα μὲν τὰ τῆς ψυχῆς κινήματα καὶ διανοήματα, καὶ τούτων μάλιστα, ὅσα ἐκ τῆς αἰ σθήσεως, οἷς ὁ δίκαιος σπαράσσεται, καὶ θερμαίνε ται, καὶ ὁρμητικῶς ἔχει, καὶ οὐδὲ καθεκτός ἐστι διὰ τὴν ζέσιν τοῦ Πνεύματος· τοῦτο γὰρ τὸ μαιμάσσειν, οἷον προθυμία τις θυμῷ σύγκρατος. Εἰ δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἔστιν ἃ λαμβάνοι τις αἰσθητηρίων, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λήψεται· καὶ ὀφθαλμῶν, καὶ ὤτων, οὐ μόνον ἀχθομένων τοῖς χείροσι καὶ θεάμασι καὶ ἀκούσμασιν, ἀλλὰ καὶ τὰ βελτίω ποθούντων καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι διὰ τὸ εὔσπλαγχνον. Πλὴν ὅπως ἂν νοῆ ται ταῦτα, ὁ δίκαιος ἀλγεῖ καὶ μαιμάσσει, καὶ οὐ με τρίως φέρει τὰ πάθη τοῦ Ἰσραὴλ, ὁποτέρως βούλει ταῦτα νοεῖν· εἴτε τὰ σωματικὰ, καὶ τοῦ σωματικῶς ὁρωμένου, εἴτε τὰ πνευματικὰ, καὶ τοῦ νοουμέ νου πνευματικῶς. Ἐπεὶ καὶ πηγὴν δακρύων ὁ αὐτὸς προφήτης ἐπιζητεῖ, καὶ σταθμὸν ἔσχατον ἐπι ποθεῖ, καὶ ἐρημίαν ἀσπάζεται, ἵνα κενώσῃ τὸ πολὺ τῆς λύπης, καὶ κουφισθῇ πως τῆς ἔνδον πληγῆς, καθ' ἡσυχίαν θρηνήσας τὸν Ἰσραήλ. Βʹ. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ὁ θεῖος Δαβὶδ, οὐ μικρὸν ἔμπρο σθεν ἐπὶ τοῖς καθ' ἑαυτὸν δυσχεραίνων, Τίς δώσει μοι, φησὶ, πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετα σθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς ἐπιζητεῖ πτέρυγας, εἴτε ὡς κουφοτέρας καὶ ταχυτέρας· τοι οῦτος γὰρ ἅπας δίκαιος· εἴτε ὡς τὸ Πνεῦμα σκιαγρα φούσας, ᾧ μόνῳ τὰ δεινὰ φεύγομεν, ἵν' ὡς ποῤ ῥωτάτω γένηται ἀπὸ παρόντων κακῶν. Εἶτα τὸ ἐν τοῖς στενοῖς φάρμακον, ἡ ἐλπίς· Προσεδεχόμην, φησὶ, τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ποιῶν φαίνεται, τάχιστα τῷ λυποῦντι τὸ ἴαμα προστιθεὶς, καὶ ἀγαθὸν ἡμῖν παρέχων παίδευμα καὶ λόγῳ καὶ ἔρ γῳ τῆς πρὸς τὰ δεινὰ μεγαλοψυχίας· Ἀπηνήνατο, φησὶ, παρακληθῆναι ἡ ψυχή μου. Ὁρᾷς ἀκη 35.968 δίας ῥήματα καὶ ἀπογνώσεως; Ἆρ' οὐκ ἔδεισας ὡς περὶ ἀθεραπεύτου τοῦ Δαβίδ; Τί λέγεις; Οὐ δέχῃ παράκλησιν; ἀπελπίζεις παραμυθίαν; οὐδεὶς θερα πεύσει σε; οὐ λόγος, οὐ φίλος, οὐ συγγενὴς, οὐ συμβουλεύων, οὐ συναλγῶν, οὐ τὰ καθ' ἑαυτὸν δι ηγούμενος, οὐ τὰ ἀρχαῖα λέγων, οὐ τὰ νῦν παρατι θεὶς, ὅσοι καὶ ἀπὸ χαλεπωτέρων κακῶν διεσώθησαν; Ἔῤῥιπται πάντα; οἴχεται; περικέκοπται; ἀπόλωλε πᾶσα ἐλπίς; κεῖσθαι δεῖ μόνον, τὸ τέλος ἐκδεχομέ νους; Ταῦτα ὁ μέγας Δαβὶδ, ὁ ἐν θλίψεσι πλατυνόμε νος· ὁ καὶ σκιᾶς θανάτου κυκλούσης μετὰ τοῦ Θεοῦ κατεξανιστάμενος. Τί οὖν ἐγὼ πάθω, ὁ μικρὸς, ὁ ἀσθενὴς, ὁ γήϊνος, ὁ μὴ τοσοῦτος τῷ πνεύματι; Δα βὶδ ἰλιγγιᾷ, καὶ τίς σώζεται; Τίνα βοήθειαν εὕροι μι κακοπαθῶν, ἢ τίνα παράκλησιν; πρὸς τίνα καταφύγω στενοχωρούμενος; Ἀποκρίνεταί σοι Δα βὶδ ὁ μέγας θεραπευτὴς,
ὁ καὶ πνευμάτων πονηρῶν κατεπᾴδων διὰ τοῦ ἐν αὐτῷ Πνεύματος. Πρὸς τίνα καταφεύξῃ παρ' ἐμοῦ βούλει μαθεῖν, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐπίστασαι; Τίς ὁ τὰς παρειμένας ἐνισχύων χεῖ ρας, καὶ γόνατα παραλελυμένα παρακαλῶν, καὶ διὰ πυρὸς ἄγων, καὶ σώζων δι' ὕδατος; Οὐδὲν δεῖ σοι παρατάξεως, φησὶν, οὐχ ὅπλων, οὐ τοξοτῶν, οὐχ ἱππέων, οὐ συμβούλων, οὐ φίλων, οὐκ ἐπικουρίας τῆς ἔξωθεν. Ἔχεις ἐν σεαυτῷ τὴν συμμαχίαν, ἣν κἀγὼ καὶ πᾶς ὁ βουλόμενος. Θελῆσαι δεῖ μόνον, ὁρμῆσαι μόνον. Ἐγγὺς ἡ παράκλησις, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου· Ἐμνήσθην τοῦ Θεοῦ, φησὶ, καὶ εὐφράνθην. Τί μνήμης ἑτοιμότερον; Μνήσθητι καὶ σὺ, καὶ εὐφράνθητι. Ὢ τοῦ εὐπορίστου τῆς ἰατρείας! ὢ τοῦ τάχους τῆς θεραπείας! ὢ τοῦ μεγέθους τῆς δωρεᾶς! Οὐ κοιμίζει μόνον ὀλιγοψυχίαν καὶ λύπην μνημονευθεὶς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ εὐφροσύνην ἐρ γάζεται. Γʹ. Βούλει καὶ ἄλλων ἀκοῦσαι φιλανθρωπίας ῥημά των; Ἐὰν ἐπιστραφεὶς, φησὶ, πρὸς Κύριον στενάξῃς, τότε σωθήσῃ. Ὁρᾶτε τῷ στεναγμῷ τὴν σωτηρίαν συνεζευγμένην; Καὶ ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι· καὶ φθέγξεται τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ. Οὐδὲν μέσον τῆς αἰτήσεως καὶ τῆς ἐπιτεύξεως· οὐ χρυσὸς, οὐκ ἄργυρος, οὐ λί θοι τῶν διαφανῶν καὶ τιμίων, οὐχ ὅσοις ἄνθρωποι κάμπτονται πρὸς τὸ ἥμερον. Ὅταν εἴπῃ Σοφο νίας, ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγων ὠργισμένου καὶ χαλε παίνοντος· Ἐξερημώσω τὰς ὁδοὺς αὐτῶν τὸ πα 35.969 ράπαν, τοῦ μὴ διοδεύειν. Ἐξέλιπον αἱ πό λεις αὐτῶν διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν, μηδὲ κατοικεῖ σθαι· ὅταν ἀπειλήσῃ τὰ φρικωδέστατα, ὅταν κατα βάλῃ τῇ ἀθυμίᾳ, ὅταν ζόφον ἐργάσηται διὰ τῆς ἀπειλῆς, εὐθὺς ἐπάγει καὶ τὸ τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος φῶς, καὶ ἀνακτᾶταί με τούτοις τοῖς ῥή μασι· Πλὴν εἶπα· Φοβεῖσθέ με, καὶ δέξασθε παι δείαν, καὶ οὐ μὴ ἐξολοθρευθῆτε ἐξ ὀφθαλμῶν αὐ τῆς· καὶ ἔτι φαιδροτέροις μικρὸν προϊὼν καὶ φιλαν θρωποτέροις· Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐρεῖ Κύριος· Θάρσει, Σιὼν, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρές σου. Κύριος ὁ Θεός σου ἐν σοὶ, δυνατὸς σῶσαί σε· καὶ ἐπάξει ἐπὶ σὲ εὐφροσύνην, καὶ καινιεῖ σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ, καὶ συνάξει τοὺς συν τετριμμένους, καὶ σώσει τοὺς ἐκπεπιεσμένους, καὶ τοὺς ἀπωσμένους εἰσδέξεται. Ταῦτα καὶ οἱ ἅγιοι καὶ οἱ λογισμοὶ βούλονται, καὶ ὁ ἐμὸς ἀπαιτεῖ λόγος. Ἀλλὰ δέξασθε λόγους φρονήσεως, ὥς φη σιν ὁ θεῖος Σολομὼν, ἵνα μὴ ἐμπεσόντες εἰς κακῶν βάθος καταφρονήσητε, μηδὲ ὑπὸ τῆς ἰδίας ἀμα θίας μᾶλλον ἢ τῆς κατεχούσης δυσχερείας κατα ποθῆτε. Δʹ. Κύκλος τίς ἐστιν, ἀδελφοὶ, τῶν ἀνθρωπί νων πραγμάτων, καὶ παιδεύει διὰ τῶν ἐναντίων ἡμᾶς ὁ Θεός· ὥσπερ συνεστήσατο τὰ πάντα σοφῶς καὶ συνέδησεν, οὕτω σοφῶς τὸ πᾶν διεξάγων καὶ κυ βερνῶν τοῖς ἀνεφίκτοις αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνιάστοις κρίμασιν, ἐν δὲ τοῖς πᾶσι καὶ τὰ ἡμέτερα. Κινεῖται γὰρ, ἵν' οὕτως εἴπω, τὸ πᾶν περὶ τὸν ἀκίνητον, καὶ σαλεύεται, λόγῳ μὲν οὐδαμῶς (ὁ γὰρ αὐτὸς ἐν πᾶσιν ἑστὼς καὶ ἀκίνητος, κἂν διαφεύγῃ τὴν ἡμε τέραν ἀσθένειαν, τοῖς δὲ καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀπαντῶσί τε καὶ συμπίπτουσιν. Καὶ τοῦτό ἐστι δό γμα Θεοῦ παλαιόν τε καὶ πάγιον, σκότος εἶναι ἀποκρυφὴν αὐτοῦ πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν κεχυμένον· καὶ τὰ πολλὰ μὴ καθορᾶσθαι τῆς αὐτοῦ διοικήσεως, πλὴν ὅσον ἐν ἀμυδροῖς αἰνίγμασι καὶ φαντάσμασιν· εἴτε τὸν τῦφον ἡμῶν συστέλλοντος, ἵν' εἰδῶμεν τὸ μηδὲν ὄντες πρὸς τὴν ἀληθινὴν σοφίαν καὶ πρώτην, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν νεύωμεν μόνον, καὶ ζη τῶμεν ἀεὶ ταῖς ἐκεῖθεν αὐγαῖς ἐναστράπτεσθαι· εἴτε διὰ τῆς ἀνωμαλίας τῶν ὁρωμένων καὶ περιτρεπομέ νων μετάγοντος ἡμᾶς ἐπὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μένοντα. Πλὴν οὐδὲν ἀκίνητον, ὅπερ ἔφην, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αὔταρκες, οὐδὲ εἰς τέλος ὅμοιον, οὔτε τὸ εὐθυμεῖν, οὔτε τὸ ἀθυμεῖν, οὐ πλοῦτος, οὐ πενία, οὐ δύναμις, 35.972 οὐκ ἀσθένεια, οὐ ταπεινότης, οὐ δυναστεία, οὐ τὸ παρὸν, οὐ τὸ μέλλον, οὐ τὸ ἡμέτερον, οὐ τὸ ἀλλό τριον, οὐ μικρὸν, οὐ μεῖζον, οὐχ ὅ τι ἂν εἴποι τις. Καὶ τοῦτο
ἴσον ἡ ἀνισότης ἔχει, τὴν περὶ πάντα μεταβο λήν. Περιχωρεῖ γὰρ τὰ πάντα ῥᾳδίως, καὶ μεταχω ρεῖ, καὶ ἀντικαθίσταται· ὡς αὔραις εἶναι μᾶλλον πι στεύειν καὶ γράμμασι τοῖς καθ' ὕδατος, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ. Καὶ φθόνος μὲν εὐπραξίαν, συμφορὰν δὲ ἔλεος ἵστησιν· καὶ τοῦτο σοφῶς, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, καὶ θαυμασίως, ἵνα μήτε τὸ ἀλγεῖν ἀπαραμύ θητον ᾖ, μήτε τὸ εὖ πράττειν ἀπαιδαγώγητον. Εʹ. Σωφρόνων δὲ ἀνδρῶν, οἵτινες παιδεύονται ταῖς συμφοραῖς, καὶ ὡς χρυσὸς πυρὶ καθαιρόμενοι λέγουσιν· Ἀγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου· ὡς τικτούσης τῆς ταπεινώσεως τὸ γινώσκειν τὰ δικαιώματα. Καὶ τὸ τοῦ Πέτρου πάσχουσιν, ἐπικαλεσαμένου τὴν σωτηρίαν ἐν τῷ μέλλειν καταδύεσθαι· καὶ μᾶλλόν τι προσχωροῦσι Θεῷ διὰ τὸ ἀλγεῖν, καὶ τὸν εὐεργέτην οἰκειοῦνται διὰ τῆς θλίψεως. Ἐπειδὴ κάμνουσα ψυχὴ ἐγγύς ἐστι Θεοῦ, καὶ τὸ χρῄζειν ἐπιστρέφει πρὸς τὸν δοῦναι δυνάμενον, τῷ ἀφθόνῳ τῆς δωρεᾶς τυχὸν καὶ καταφρονούμενον. Διὰ τοῦτο ἄνω νεύω μεν, ἀδελφοὶ, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ περιστάσει πάσῃ προβαλώμεθα τὴν καλὴν ἐλπίδα, μήτε ἐν ταῖς εὐθυμίαις ἀποβάλωμεν τὸν φόβον, μήτε ἐν τοῖς λυπηροῖς τὸ εὔελπι. Μνησθῶμεν καὶ ἐν εὐδίᾳ τῆς ζά λης, καὶ ἐν χειμῶνι τοῦ κυβερνήτου· ἀλλὰ μὴ ταῖς θλίψεσιν ἐκκακήσωμεν, μηδὲ γενώμεθα δοῦλοι κα κοὶ, ἀγαθύνοντι μὲν ἐξομολογούμενοι τῷ Δεσπότῃ, παιδεύοντι δὲ μὴ προστιθέμενοι· καίτοι ποτὲ κρείσ σων ὑγιείας πόνος, καὶ ὑπομονὴ ἀνέσεως, καὶ ἐπίσκεψις ἀμελείας, καὶ ἐπιστροφὴ συγχωρή σεως. Εἴπω συντόμως, μήτε διὰ τὰς συμφορὰς πίπτω μεν, μήτε διὰ τὸν κόρον ὑβρίζωμεν. ςʹ. Ὑποτασσώμεθα καὶ Θεῷ καὶ ἀλλήλοις, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς ἄρχουσιν· Θεῷ διὰ πάντα, διὰ τὴν φιλ αδελφίαν ἀλλήλοις, δι' εὐταξίαν τοῖς ἄρχουσιν· καὶ 35.975 τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὦσιν ἡμερώτεροι καὶ χρηστότεροι. Δεινὸν ἐπιείκειαν δαπανῆσαι τῷ συνεχεῖ τῆς συγγνώμης, ἵνα μὴ καὶ τῆς ἐκείνων τρα χύτητος αὐτοὶ δίκας ἀπαιτηθῶμεν, γαλήνην πνεύματι λύσαντες, καὶ φωτὶ ζόφον ἐπάγοντες, καὶ μέλιτι καταμιγνύντες ἀψίνθιον. Ἔστι καὶ οὗτος εἷς τῶν ἡμετέρων νόμων, καὶ οὗτος τῶν ἐπαινουμένων, καὶ κάλλιστα διατεταγμένων τῷ Πνεύματι, τὸ δυνα τὸν μετὰ τοῦ καλοῦ δοκιμάσαντι, καὶ νομοθετήσαντι, ὥσπερ δούλους ὑπακούειν δεσπόταις, καὶ γυναῖκας ἀνδράσι, καὶ Κυρίῳ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ μαθητὰς ποιμέσι καὶ διδασκάλοις· οὕτω δὲ καὶ πάσαις ἐξου σίαις ὑπερεχούσαις ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνείδησιν, ὡς ὑποτελεῖς φόρου τυγχάνοντας· καὶ μὴ κακοποιοῦντας μισεῖν τὸν νόμον, μηδὲ ἀναμένειν τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ τῷ φόβῳ καθαιρομένους ἐπαινεῖσθαι ὑπὸ τῆς ἐξουσίας. Ζʹ. Μία καὶ ἡ αὐτὴ στάθμη· ἀλλὰ φείδεται μὲν τοῦ ὀρθοῦ, περικόπτει δὲ τὸ περιττόν. Εἷς ἥλιος· ἀλλὰ φωτίζει μὲν τὴν ὑγιαίνουσαν ὄψιν, ἀμαυροῖ δὲ τὴν ἀσθενοῦσαν. Βούλει τι καὶ τῶν ἡμετέρων εἴπω θαῤ ῥήσας; Εἷς Χριστός· ἀλλ' εἰς πτῶσιν κεῖται καὶ ἀνά στασιν· πτῶσιν μὲν τοῖς ἀπίστοις, ἀνάστασιν δὲ τοῖς πιστεύουσι· καὶ τοῖς μὲν ἔστι πέτρα προσ κόμματος, καὶ πέτρα σκανδάλου, ὅσοι μὴ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, ἀλλ' ἐν σκότει διαπορεύον ται, εἴτε εἰδώλοις θρησκεύοντες, εἴτε μέχρι τοῦ γράμματος διαβλέποντες, καὶ ὑπὲρ τοῦτο αὐγασθῆναι μήτε θέλοντες, μήτε ἰσχύοντες· τοῖς δὲ λίθος ἀκρογωνιαῖος, καὶ πέτρα ἐπαινουμένη, ὅσοι συν δεσμοῦνται τῷ λόγῳ, καὶ ἐπ' αὐτῆς βεβήκασιν· εἰ βούλει δὲ, ὁ μαργαρίτης ἐκεῖνος, ὃν πάντων ὧν ἔχει ὠνεῖται ὁ καλὸς ἔμπορος. Ἡμεῖς δὲ τοιοῦτόν τι πά σχομεν, ἀδελφοὶ, μὴ τὰ ἑαυτῶν κατορθοῦντες, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐξουσίαν δυσχεραίνοντες· ὥσπερ ἂν εἴ τις αἰτιῷτο τὸν ἀγωνοθέτην ὡς μοχθηρὸν, αὐτὸς ἐκ παλαίων· ἢ τὸν ἰατρὸν ὡς ἀμαθῆ καὶ θρασὺν ταῖς τομαῖς καὶ ταῖς καύσεσι κεχρημένον, αὐτὸς πονήρως διακείμενος, καὶ τῶν αὐστηροτέρων δεόμε νος φαρμάκων. Ταῦτά μοι πρὸς τοὺς ἀρχομένους πα ραμυθία τε ἅμα καὶ νουθεσία· ταῦτα ὁ πενιχρὸς ποι μὴν
καταρτίζων τὸ μικρὸν ποίμνιον, ᾧ χαίροντι συν ευθυμεῖν, καὶ σκυθρωπάζοντι συστενάζειν, τῆς ἐμῆς ποιμαντικῆς ὁ νόμος. 35.976 Ηʹ. Τί δὲ ὑμεῖς, οἱ δυνάσται καὶ ἄρχοντες; Ἤδη γὰρ πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος μέτεισιν, ἵνα μὴ δόξωμεν πάντη τυγχάνειν ἄνισοι, καὶ τοῖς μὲν τὰ εἰκότα παραινεῖν, ὑμῶν δὲ τῇ δυναστείᾳ παραχωρεῖν, ὥσπερ αἰδοῖ τὴν κατὰ Χριστὸν ἡμῶν ἐλευθερίαν, ἢ δέει ἐκ κλίνοντες· ἢ τῶν μὲν κήδεσθαι μᾶλλον, ὑμῶν δ' ἀμελεῖν, ὧν καὶ μᾶλλον φροντίζειν ἄξιον, ὅσῳ καὶ εἰς μείζω φέρουσα ἡ ῥοπὴ ὁποτέρως ἂν ἔχῃ, καὶ πλεῖον τὸ κατορθούμενον· τὸ γὰρ ἐναντίον ἀπείη, καὶ ἡμῶν, καὶ τοῦ λόγου. Τί οὖν φατε; καὶ τί διομολο γούμεθα πρὸς ἀλλήλους; Ἆρα δέξεσθε σὺν παῤῥη σίᾳ τὸν λόγον; Καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ νόμος ὑποτίθησιν ὑμᾶς τῇ ἐμῇ δυναστείᾳ καὶ τῷ ἐμῷ βήματι. Ἄρχο μεν γὰρ καὶ αὐτοί· προσθήσω δὲ, ὅτι καὶ τὴν μείζονα καὶ τελεωτέραν ἀρχήν· ἢ δεῖ τὸ πνεῦμα ὑποχω ρῆσαι τῇ σαρκὶ, καὶ τοῖς γηίνοις τὰ ἐπουράνια. Δέ ξῃ τὴν παῤῥησίαν, οἶδ', ὅτι πρόβατον εἶ τῆς ἐμῆς ποίμνης, τῆς ἱερᾶς ἱερὸν, καὶ θρέμμα τοῦ με γάλου Ποιμένος, καὶ καλῶς ἄνωθεν ἠγμένον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, καὶ τῷ φωτὶ τῆς ἁγίας καὶ μακα ρίας Τριάδος ὁμοίως ἡμῖν ἐλλαμπόμενον. Διὰ τοῦτό μοι καὶ βραχὺς ὁ πρὸς σὲ λόγος καὶ σύντομος. Θʹ. Χριστῷ συνάρχεις, Χριστῷ καὶ συνδιοικεῖς· παρ' ἐκείνου σοι τὸ ξίφος, οὐκ εἰς ἔργον, ἀλλ' εἰς ἀπειλήν· ὃ καθαρὸν ἀνάθημα τῷ δεδωκότι φυλάσσοι το. Εἰκὼν εἶ τοῦ Θεοῦ· καὶ εἰκόνα διὰ χειρὸς ἄγεις, ἐνταῦθα οἰκονομουμένην, καὶ πρὸς βίον ἄλλον μεθισταμένην, εἰς ὃν πάντες μεταβησόμεθα, μικρὰ παίξαντες ἐν τῷ τῆς ζωῆς τούτῳ, εἴτε δεσμω τηρίῳ, εἴτε σταδίῳ, εἴτε προχαράγματι, εἴτε σκιά σματι. Τίμησον τὴν συμφυΐαν· αἰδέσθητι τὸ ἀρχέτυ πον· γενοῦ μετὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τοῦ κοσμοκράτορος· μετὰ τοῦ χρηστοῦ Δεσπότου, μὴ τοῦ πικροῦ τυράννου. Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ' ἀρχῆς· ἐκεῖνος καὶ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον διὰ τῆς παρακοῆς ἔπληξε, καὶ τὴν ἐπίμοχθον ζωὴν ἐπεισήγαγε, καὶ τὸ κολάζειν, καὶ τὸ κολάζεσθαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐνομοθέτησε. Σὺ δὲ, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, μνήσθητι τίνος εἶ ποίημα, καὶ ποῦ καλῇ, καὶ πόσα ἔχεις, καὶ πόσον ὀφείλεις, παρὰ τίνος σοι λόγος, νόμος, προφῆται, αὐτὸ τὸ εἰδέναι Θεὸν, τὸ μὴ ἀπελπίζειν τὰ προσδοκώμενα. Μίμησαι διὰ ταῦτα Θεοῦ φιλαν θρωπίαν. Τοῦτο ἔχει μάλιστα θεῖον ἄνθρωπος, τὸ εὖ ποιεῖν. Ἔξεστί σοι Θεὸν γενέσθαι μηδὲν πο νήσαντι· μὴ πρόῃ τὸν καιρὸν τῆς θεώσεως. 35.977 Ιʹ. Ἄλλοι χρήματα κενοῦσιν, ἄλλοι σάρκας τῷ πνεύματι, καὶ νεκροῦνται Χριστῷ, καὶ κόσμου παντελῶς ἀπανίστανται· ἄλλοι καθιεροῦσι Θεῷ τὰ φίλτατα. Καὶ τὴν Ἀβραὰμ θυσίαν πάντως ἀκήκοας· ὃς προθυμότερον ἔδωκε τῷ Θεῷ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ εἰς ὃν ἡ ἐπαγγελία, ἢ παρὰ Θεοῦ τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἐκομίσατο. Σὲ δὲ τούτων οὐδὲν αἰτοῦμεν· ἓν ἀντὶ πάντων εἰσένεγκε, τὴν φιλ ανθρωπίαν̣ ᾗ χαίρει Θεὸς μᾶλλον, ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις· δῶρον ἴδιον, δῶρον ἄμωμον, δῶρον φι λοτιμίαν Θεοῦ προκαλούμενον. Μῖξον τῷ φόβῳ τὴν ἐπιείκειαν· κέρασον τῇ ἀπειλῇ τὴν ἐλπίδα. Πολλὰ καὶ χρηστότητα κατορθοῦσαν οἶδα, δυσωποῦσαν εἰς ὀφειλομένην ἀντίδοσιν, ὅταν βιάζεσθαι παρὸν συγχωρήσαντες, δυσωπήσωμεν εὐνοίᾳ τὸν ἐλεούμε νον. Μηδὲν εἶναί σε πειθέτω τῆς ἀρχῆς ἀνάξιον· μηδὲν ἀποκλειέτω τὸν οἶκτον καὶ τὴν ἡμερότητα, μὴ καιρὸς, μὴ δυνάστης, μὴ φόβος, μὴ μειζόνων ἀρχῶν ἐλπὶς, μὴ θρασύτης τὸ πλέον ἔχουσα. Κτῆσαι τὴν εὔνοιαν ἐν τοῖς ἀναγκαίοις καιροῖς, τὴν ἄνω· χρῆσον Θεῷ τὸν ἔλεον. Οὐδεὶς μετέγνω τῶν Θεῷ τι προεισενεγκάντων. Πολύς ἐστιν εἰς ἀντίδοσιν, μάλιστα μὲν τοῖς ἐκεῖθεν ἀγαθοῖς ἀμειβόμενος τοὺς προκαταβαλόντας τι, καὶ προχρήσαντας· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοῖς ἐνταῦθα πρὸς πίστιν τῶν ὕστερον.
ΙΑʹ. Ἔτι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος παρέρχεται, καὶ ἡ σκηνὴ καταλύεται. Πραγματευσώμεθα τὸν καιρόν· τοῖς οὐχ ἑστῶσι τὰ μένοντα ὠνησώμεθα. Ἕκαστος ἡμῶν ἐστιν ἐν ἐπιτιμίοις· καὶ ὁ χοῦς πολλὰ φέρει τὰ ὀφλήματα. Συγχωρήσωμεν, ἵνα συγχωρηθῶ μεν· ἀφῶμεν, ἵνα αἰτήσωμεν ἄφεσιν. Ὁρᾷς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Χρεωφειλέτης εἰσάγεταί τις πολλῶν ταλάντων, καὶ ἀφίεται τοῦ χρέους· προσάγεται γὰρ ἀγαθῷ δεσπότῃ. Καὶ συγχωρεῖται μὲν, οὐ συγχωρεῖ δέ· δοῦλος γάρ ἐστι καὶ τὴν προαίρεσιν· ἀλλ' ἧς ἔτυχε φιλανθρωπίας περὶ τὸ πλεῖον, ταύτης οὐ μεταδίδωσι τῷ ὁμοδούλῳ περὶ τὸ ἔλαττον, οὐδὲ, εἰ μή τινι ἄλλῳ, τῷ τῆς μεγαλοψυχίας ἑπόμενος ὑπο δείγματι περὶ τὸ ἀλλότριον· καὶ ὁ δεσπότης ἀγανα κτεῖ. Καὶ τὸ ἑξῆς σιωπήσομαι· πλὴν ἄμεινον τῷ παντὶ, 35.980 προεισφέρειν τοῦ ἐκεῖσε λόγου τὴν ἐντεῦθεν χρη στότητα. ΙΒʹ. Τί φῄς; Ἔχομέν σε τοῖς λόγοις τούτοις, ὧν ἐραστὴς εἶναι πολλάκις καθωμολόγησας, ὦ κάλλιστε ἀρχόντων, εἴη δὲ προσθεῖναι, καὶ ἡμερώτατε; Ἢ δεῖ, καὶ τὴν πολιάν σοι ταύτην ἀνθ' ἱκετηρίας προσαγαγεῖν, καὶ τὸν τῶν ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ τὴν μακρὰν ἱερωσύνην καὶ ἄσπιλον ταύτην, ἣν αἰδοῦνται τυχὸν καὶ ἄγγελοι, καθαρῶς τῷ καθαρωτάτῳ λατρεύοντες, ὡς τῆς ἑαυτῶν λατρείας ἀξίαν. Πείθει ταῦτα; ἤ τι τολμήσω μεῖζον; τολμηρὸν δέ με ποιεῖ τὸ ἀλγεῖν. Χριστὸν προσάγω σοι, καὶ τὴν Χριστοῦ κένωσιν τὴν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὰ τοῦ ἀπαθοῦς πάθη. καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τοὺς ἥλους, οἷς ἐλύθην ἐγὼ τῆς ἁμαρτίας· καὶ τὸ αἷμα, καὶ τὴν ταφὴν, καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὴν ἄνοδον, ἢ καὶ τὴν τράπεζαν ταύτην, ᾗ κοινῇ πρόσιμεν· καὶ τοὺς τύπους τῆς ἐμῆς σωτηρίας, οὓς ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τελῶ στόματος, ἀφ' οὗ ταῦτα πρὸς σὲ πρεσβεύω, τὴν ἱερὰν καὶ ἄνω φέρουσαν ἡμᾶς μυσταγωγίαν. ΙΓʹ. Εἰ καὶ μὴ δι' ἓν τούτοιν, ἀλλ' οὖν διὰ πάντα, δὸς καὶ ἡμῖν καὶ σεαυτῷ τὴν χάριν, καὶ τῇ κατ' οἶκόν σου Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῷ καλῷ τούτῳ Χριστοῦ πληρώματι· ὃ νόμισον ἡμῖν συμπρεσβεύειν, εἰ καὶ ἡμῖν παραχωρεῖ τῆς πρεσβείας, ὡς αἰδεσιμωτέροις διὰ τὸν τιμήσαντα, καὶ ἅμα τῷ τῆς ἀρχῆς νόμῳ κατείργεται. Ἓν τοῦτο καλῶς ἡττήθητι· νίκησον ἡμᾶς φιλανθρωπίᾳ. Ἰδοὺ προσάγω σοι τοὺς ἐμοὺς ἱκέτας ἐναντίον Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων, καὶ βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀνταποδόσεως. Τίμησον τὴν ἐμὴν πίστιν, ἣν ἐπιστεύθην τε καὶ ἐπίστευσα· ὡς ἂν καὶ ἡ σὴ τιμηθείη περὶ τὰ μείζω καὶ τελεώτερα. Κεφάλαιον 35.981 δὲ τοῦ λόγου, ἔχεις καὶ αὐτὸς ἐν οὐρανῷ Κύριον· τοιούτου τύχοις περὶ σεαυτὸν τοῦ κριτοῦ, οἷόσπερ ἂν αὐτὸς γένῃ τοῖς ἀρχομένοις. Τύχοιμεν δὲ πάντες, καὶ τῶν ἐντεῦθεν χρηστῶν, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀνεκτοτέρων, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ᾧ τιμὴ καὶ βασιλεία, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ὥσπερ ἦν, καὶ προῆν, καὶ ἔσται, καὶ νῦν, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 35: Ad Gregorium Nyssenum →≣ entire volume