ΛΟΓΟΣ Ι΄. Α Εἰς ἑαυτὸν (42), καὶ εἰς τὸν πατέρα καὶ Βασί- λειον τὸν μέγαν, μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἐκ ου- γῆς. Α'. Οὐδὲν ἰσχυρότερον γήρως, καὶ οὐδὲν φιλίας αι- δεσιμώτερον. Ὑπὸ τούτων ἤχθην ὑμῖν ἐγὼ δέσμιος ἐν Χριστῷ, δεθεὶς οὐκ ἀλύσεσι σιδηραῖς, ἀλλὰ τοῖς ἀλύτοις δεσμοῖς τοῦ Πνεύματος. Τέως δὲ ᾤμην ἰσχυ ρὸς εἶναί τις καὶ αήττητος, καὶ, ὦ τῆς ἀλογίας ! οὐκ ἐδίδουν τοὺς λόγους οὐδὲ τοῖς ἐμοῖς ἐρασταῖς τούτοις καὶ ἀδελφοῖς, ἵν' ἔχω τὴν ἀπραγμοσύνην, καὶ τὸ φι- λοσοφεῖν ἐν ἡσυχία, πάντα παρεὶς τοῖς βουλομένοις. ἐμαυτῷ δὲ (45) προσλαλῶν καὶ τῷ Πνεύματι. Ηλίου περιενόουν τὸν Κάρμηλον, καὶ Ἰωάννου τὴν ἔρημον, καὶ τῶν οὕτω φιλοσοφούντων τὸ ὑπερκόσμιον· καὶ ζάλην τὰ παρόντα ἐνόμιζον, καὶ πέτραν τινὰ ἐξή τουν, ἢ κρημνόν, ἢ τειχίον, ὑφ᾽ οἷς σκεπασθήσομαι. *Αλλων, ἔλεγον, ἔστωσαν αἱ τιμαὶ καὶ οἱ πόνοι, ἄλ λων οι πόλεμοι καὶ τὰ νικητήρια· ἐμοὶ δὲ ἀρκείτω φεύγοντι τοὺς πολέμους, εἰς ἐμαυτὸν βλέποντι ζῆν οὕτως, ὅπως ἂν δύνωμαι, καθάπερ ἐπὶ λεπτῆς σχετ δίας διαπεραιουμένῳ μικρόν τι πέλαγος· καὶ μικρὰν τὴν ἐκεῖθεν μονὴν, τῷ πενιχρῷ (44) τῆς ἐντεῦθεν που λιτείας κατακτωμένῳ. Ταπεινοτέρων (45) ὁ λογι σμὸς ἴσως, ἀλλ᾽ οὖν ἀσφαλεστέρων· ἴσον (46) ἀπο έχειν καὶ ὕψους καὶ πτώματος. Β πατέρα ἑαυτοῦ, καὶ εἰς τὸν Βασίλειον μέγαν, ἡνίκα ἔμελλον χειροτονεῖν αὐτὸν ἐπίσκοπον· « δέ Β'. Ταῦτα ἕως ἐξῆν γράφειν ἔτι σκιὰς καὶ ὀνείρα τα, καὶ τοῖς ματαίοις ἀναπλασμοῖς ἑστιᾷν τὴν διά νοιαν· νῦν δὲ τί; Φιλία παρεστήσατό (47) με, καὶ πολιὰ πατρὸς ἐχειρώσατο· γῆρας φρονήσεως, προ- θεσμία βίου, λιμὴν ἀσφαλέστερος, καὶ φιλία πλου τοῦντος Θεῷ, καὶ πλουτίζοντος. Ηδη γὰρ ἀποπέμπου μαι τὴν ὀργήν (ἀκουσάτωσαν πραεῖς, καὶ εὐ- φρανθήτωσαν )· καὶ πρὸς τὴν χεῖρα ήμερον βλέπω την τυραννήσασαν, καὶ προσγελῶ τῷ Πνεύματι, καὶ ἡ καρδία καθίσταταί μοι, καὶ ὁ λογισμὸς ἐπανέρχε ται, καὶ ἡ φιλία, καθάπερ τις φλόξ, κατασβεσθεῖσα καὶ ἀπομαρανθεῖσα, πάλιν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος ἀνα- ζῇ καὶ ἀνάπτεται. Απηνήνατο παρακληθῆναι ἡ ψυ χή μου, καὶ ἠκηδίασεν ἐπ' ἐμὲ τὸ πνεῦμά (48) μου. Εἶπα· Οὐ μὴ προσθῶ ἔτι πιστεῦσαι φιλίᾳ. Καὶ ἵνα τί μοι ἐλπίζειν ἐπ' ἄνθρωπον ; ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δο λίως πορεύεται, καὶ πᾶς ἀδελφὸς πτέρνῃ πτερνιεῖ τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ πάντες ἡμεν (49) τοῦ αὐτοῦ 3. τευσε, καὶ κράματος, « ORATIO X' S. GREGORII THEOLOGI In seipsum, ad patrem et Basilium magnum, post reditum e fuga. bilius. Ab his ego ad vos ductus sum, vinctus in Christo, non catenis ferreis, sed tenacissimis Spi- ritos vinculis constrictus. Equidem ipse mihi antea invicto quodam animi robore pollere videbar, atque, o stoliditatem! ne his quidemt meis amantissimis ac fratribus sermones impertire sustinebam, utpote qui volentibus omnia reliquissem, ut ab omni ne- gotio feriatus, tranquille philosopharer, mecumque ipse et cum Spiritu colloquium haberein. Eliæ Car- meluin animo agitabam, et Joannis desertum, et caelestem eorum, qui hoc philosophiae genus profi - tentur, vivendi rationem : atque res praesentes, tempestatis iustar, existimabam, ac rupem aliquam, aut præruptum quemdam locum, aut exiguum mu- rum conquirebam, quibus obtegi possen. Aliorum, inquiebam, sint labores et honores, aliorum bella et palmæ : mihi autem hoc sufficiat, ut bella fugiens, atque oculos in meipsum conjiciens, sic vitam, ut potero, instituam, velut tenui rale parvum quod- dam pelagus trajiciens, ac per inopem et exiguamn vitæ functionem, parvami in altero ævo mansionem mihi comparans. Abjectiorum quidem fortasse hoc consilium, verum tutius sibi prospicientium ; nimi- rum æquo intervallo, et a summo fastigio, et a casu distare. insomnia pingere, atque inanibus figmentis animum pascere licebat. Quid autem nunc? Amicitia .me subegit, patris canities me subdidit : prudentia, inquam, senectus, vile lines, portus tutior, atque ¡llius amicitia, qui et apud Deum dives est, et alios ditat. Jam enim iram abjicio (audiant mansueti el lalentur 50) : manumque hanc, quæ mihi vim attulit, placido vultu conspicio, ac Spiritu arrideo, mihique commotum pectus sedatur, reditque ratio; atque amicitia, velut flamma quædam, consopita et exstin- cla, rursus ex parvo igniculo reviviscit et excitatur. Renuerat consolari anima mea, et anxietate affìcie- batur in me spiritus meus 51. Dixi, Nunquam in po- sterum amicitiæ fidem habebo. Et cur tandem in homine spem meam collocem? cum omnis D bono fraudulenter incedat, ac frater omnis proxi- mum suum omni arte supplantet ³, atque omnes ex Ephes. iv, 5. Psal. xxxIII, 3. Psal. LXXVI, - a Alias 5, quæ autem erat, nunc 7. Ha- bita medio circiter anno 572. Adl patrem suum, et ad Basilium magnum, cum episcopuin eum essent consecraturi. › Deest in Par. ed. 2, : ss Jer. IX, 4. pere cultu ac disciplinæe. id est, e in captivitatem abduxit. in ed. sumus ex eodem lulo et massa concreti. > 1. Nihil senectute fortius, nihil amicitia venera- 11. Hæc ipse mecum, quandiu umbras adhuc et C (42) Εἰς ἑαυτόν. In Jes. cod. sic titulus : Εἰς τὸν (43) 'Εμαυτῷ δέ. Sic Regg. bm, hu, et Or. (44) Τῷ πενιχρῷ, etc. Combef. c vitæ hic pau- (45) Ταπεινοτέρων. Duo Regg. ταπεινότερον. (46) Ισον. Reg. tu, ὅσον. (47) Παρεστήσατο. Basil. τοῦτ' ἔστιν, ᾐχμαλώ (48) Τὸ πνεῦμα. Sic duo Regg. et Jes. Deest το (49) Ημεν, etc. Coisl. 1, ἐτμὲν τοῦ αὐτοῦ πηλού

ΛΟΓΟΣ Ι΄. Α Εἰς ἑαυτὸν (42), καὶ εἰς τὸν πατέρα καὶ Βασί- λειον τὸν μέγαν, μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἐκ ου- γῆς. Α'. Οὐδὲν ἰσχυρότερον γήρως, καὶ οὐδὲν φιλίας αι- δεσιμώτερον. Ὑπὸ τούτων ἤχθην ὑμῖν ἐγὼ δέσμιος ἐν Χριστῷ, δεθεὶς οὐκ ἀλύσεσι σιδηραῖς, ἀλλὰ τοῖς ἀλύτοις δεσμοῖς τοῦ Πνεύματος. Τέως δὲ ᾤμην ἰσχυ ρὸς εἶναί τις καὶ αήττητος, καὶ, ὦ τῆς ἀλογίας ! οὐκ ἐδίδουν τοὺς λόγους οὐδὲ τοῖς ἐμοῖς ἐρασταῖς τούτοις καὶ ἀδελφοῖς, ἵν' ἔχω τὴν ἀπραγμοσύνην, καὶ τὸ φι- λοσοφεῖν ἐν ἡσυχία, πάντα παρεὶς τοῖς βουλομένοις. ἐμαυτῷ δὲ (45) προσλαλῶν καὶ τῷ Πνεύματι. Ηλίου περιενόουν τὸν Κάρμηλον, καὶ Ἰωάννου τὴν ἔρημον, καὶ τῶν οὕτω φιλοσοφούντων τὸ ὑπερκόσμιον· καὶ ζάλην τὰ παρόντα ἐνόμιζον, καὶ πέτραν τινὰ ἐξή τουν, ἢ κρημνόν, ἢ τειχίον, ὑφ᾽ οἷς σκεπασθήσομαι. *Αλλων, ἔλεγον, ἔστωσαν αἱ τιμαὶ καὶ οἱ πόνοι, ἄλ λων οι πόλεμοι καὶ τὰ νικητήρια· ἐμοὶ δὲ ἀρκείτω φεύγοντι τοὺς πολέμους, εἰς ἐμαυτὸν βλέποντι ζῆν οὕτως, ὅπως ἂν δύνωμαι, καθάπερ ἐπὶ λεπτῆς σχετ δίας διαπεραιουμένῳ μικρόν τι πέλαγος· καὶ μικρὰν τὴν ἐκεῖθεν μονὴν, τῷ πενιχρῷ (44) τῆς ἐντεῦθεν που λιτείας κατακτωμένῳ. Ταπεινοτέρων (45) ὁ λογι σμὸς ἴσως, ἀλλ᾽ οὖν ἀσφαλεστέρων· ἴσον (46) ἀπο έχειν καὶ ὕψους καὶ πτώματος. Β πατέρα ἑαυτοῦ, καὶ εἰς τὸν Βασίλειον μέγαν, ἡνίκα ἔμελλον χειροτονεῖν αὐτὸν ἐπίσκοπον· « δέ Β'. Ταῦτα ἕως ἐξῆν γράφειν ἔτι σκιὰς καὶ ὀνείρα τα, καὶ τοῖς ματαίοις ἀναπλασμοῖς ἑστιᾷν τὴν διά νοιαν· νῦν δὲ τί; Φιλία παρεστήσατό (47) με, καὶ πολιὰ πατρὸς ἐχειρώσατο· γῆρας φρονήσεως, προ- θεσμία βίου, λιμὴν ἀσφαλέστερος, καὶ φιλία πλου τοῦντος Θεῷ, καὶ πλουτίζοντος. Ηδη γὰρ ἀποπέμπου μαι τὴν ὀργήν (ἀκουσάτωσαν πραεῖς, καὶ εὐ- φρανθήτωσαν )· καὶ πρὸς τὴν χεῖρα ήμερον βλέπω την τυραννήσασαν, καὶ προσγελῶ τῷ Πνεύματι, καὶ ἡ καρδία καθίσταταί μοι, καὶ ὁ λογισμὸς ἐπανέρχε ται, καὶ ἡ φιλία, καθάπερ τις φλόξ, κατασβεσθεῖσα καὶ ἀπομαρανθεῖσα, πάλιν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος ἀνα- ζῇ καὶ ἀνάπτεται. Απηνήνατο παρακληθῆναι ἡ ψυ χή μου, καὶ ἠκηδίασεν ἐπ' ἐμὲ τὸ πνεῦμά (48) μου. Εἶπα· Οὐ μὴ προσθῶ ἔτι πιστεῦσαι φιλίᾳ. Καὶ ἵνα τί μοι ἐλπίζειν ἐπ' ἄνθρωπον ; ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δο λίως πορεύεται, καὶ πᾶς ἀδελφὸς πτέρνῃ πτερνιεῖ τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ πάντες ἡμεν (49) τοῦ αὐτοῦ 3. τευσε, καὶ κράματος, « ORATIO X' S. GREGORII THEOLOGI In seipsum, ad patrem et Basilium magnum, post reditum e fuga. bilius. Ab his ego ad vos ductus sum, vinctus in Christo, non catenis ferreis, sed tenacissimis Spi- ritos vinculis constrictus. Equidem ipse mihi antea invicto quodam animi robore pollere videbar, atque, o stoliditatem! ne his quidemt meis amantissimis ac fratribus sermones impertire sustinebam, utpote qui volentibus omnia reliquissem, ut ab omni ne- gotio feriatus, tranquille philosopharer, mecumque ipse et cum Spiritu colloquium haberein. Eliæ Car- meluin animo agitabam, et Joannis desertum, et caelestem eorum, qui hoc philosophiae genus profi - tentur, vivendi rationem : atque res praesentes, tempestatis iustar, existimabam, ac rupem aliquam, aut præruptum quemdam locum, aut exiguum mu- rum conquirebam, quibus obtegi possen. Aliorum, inquiebam, sint labores et honores, aliorum bella et palmæ : mihi autem hoc sufficiat, ut bella fugiens, atque oculos in meipsum conjiciens, sic vitam, ut potero, instituam, velut tenui rale parvum quod- dam pelagus trajiciens, ac per inopem et exiguamn vitæ functionem, parvami in altero ævo mansionem mihi comparans. Abjectiorum quidem fortasse hoc consilium, verum tutius sibi prospicientium ; nimi- rum æquo intervallo, et a summo fastigio, et a casu distare. insomnia pingere, atque inanibus figmentis animum pascere licebat. Quid autem nunc? Amicitia .me subegit, patris canities me subdidit : prudentia, inquam, senectus, vile lines, portus tutior, atque ¡llius amicitia, qui et apud Deum dives est, et alios ditat. Jam enim iram abjicio (audiant mansueti el lalentur 50) : manumque hanc, quæ mihi vim attulit, placido vultu conspicio, ac Spiritu arrideo, mihique commotum pectus sedatur, reditque ratio; atque amicitia, velut flamma quædam, consopita et exstin- cla, rursus ex parvo igniculo reviviscit et excitatur. Renuerat consolari anima mea, et anxietate affìcie- batur in me spiritus meus 51. Dixi, Nunquam in po- sterum amicitiæ fidem habebo. Et cur tandem in homine spem meam collocem? cum omnis D bono fraudulenter incedat, ac frater omnis proxi- mum suum omni arte supplantet ³, atque omnes ex Ephes. iv, 5. Psal. xxxIII, 3. Psal. LXXVI, - a Alias 5, quæ autem erat, nunc 7. Ha- bita medio circiter anno 572. Adl patrem suum, et ad Basilium magnum, cum episcopuin eum essent consecraturi. › Deest in Par. ed. 2, : ss Jer. IX, 4. pere cultu ac disciplinæe. id est, e in captivitatem abduxit. in ed. sumus ex eodem lulo et massa concreti. > 1. Nihil senectute fortius, nihil amicitia venera- 11. Hæc ipse mecum, quandiu umbras adhuc et C (42) Εἰς ἑαυτόν. In Jes. cod. sic titulus : Εἰς τὸν (43) 'Εμαυτῷ δέ. Sic Regg. bm, hu, et Or. (44) Τῷ πενιχρῷ, etc. Combef. c vitæ hic pau- (45) Ταπεινοτέρων. Duo Regg. ταπεινότερον. (46) Ισον. Reg. tu, ὅσον. (47) Παρεστήσατο. Basil. τοῦτ' ἔστιν, ᾐχμαλώ (48) Τὸ πνεῦμα. Sic duo Regg. et Jes. Deest το (49) Ημεν, etc. Coisl. 1, ἐτμὲν τοῦ αὐτοῦ πηλού

χούς και φυράματος, καὶ τοῦ αὐτοῦ ξύλου τῆς κα- Α κίας γεγεύμεθα (50)· σκηνὴν δὲ ἄλλος ἄλλην εὐπρε πεστέραν προβέβληται ; καὶ τί μοι τῆς φιλίας ἐκείνης ὄφελος, ἔλεγον, τῆς ζηλωτής (51) καὶ περιβοήτου, ἀρξαμένης ἀπὸ κόσμου, καὶ προελθούσης εἰς πνεῦ μα; Τί δαὶ (52) τῆς μιᾶς στέγης τε καὶ τραπέζης; ἢ τί τῶν κοινῶν παιδευτῶν τε καὶ παιδευμάτων; τί 5αὶ τῆς ὑπὲρ ἀδελφοὺς ἀνακράσεως, ἢ τῆς γνησίας συμπνοίας ὕστερον, εἰ μηδὲ τοσοῦτον ὑπῆρξε μοι κάτ τω μένειν ἐν καιρῷ δυναστείας καὶ ὕψους, ὁπότε τὸ (55) ἐναντίον τοῖς πολλοῖς σπουδάζεται καὶ ἐπι- τυγχάνεται, τὸ παραδυναστεύειν λέγω, καὶ τῆς τῶν φίλων μετέχειν ευημερίας (54); Γ'. Τί μοι πάντα λέγειν τὰ τῆς λύπης καὶ τῆς Β ἀκηδίας, ἣν ζόφον ἐγὼ καλῶν, τοῦ νοῦ εὑρήματα (55); Καὶ γὰρ ταῦτα, καὶ τούτων ἦν ἀτοπώτερα· κατηγο ρήσω γὰρ αὐτὸς ἐγὼ τῆς ἐμῆς εἴτε ἀπονοίας εἴτε ἀνοίας. Ἀλλὰ νῦν μεταλαμβάνω καὶ μεθαρμόζομαι ὡς πολὺ τούτων καὶ ἀληθέστερα, καὶ ἡμῖν πρεπωδέ- στερα. Καὶ ἵνα εἰδῇς (56) τὸ γνήσιον τῆς ἡμετέρας μεταβολῆς, ὦ θαυμάσιε, οὐ λύεις μόνον τὴν σιωπὴν ἣν ἐμέμψω, καὶ ἧς πολλὰ κατεβόησας, ἀλλὰ καὶ συν- ηγόρους ἔχεις τοὺς λόγους. Τοῦτο μὲν ἤδη τῆς ἡμετέρας φιλίας καθαρῶς, καὶ τοῦ ἐν ἡμῖν Πνεύματος. Αλλά τις ἡ συνηγορία ; καὶ εἴ τι ἁμαρτάνω (57), αὐτὸς ἐπανόρ θου, ὥσπερ καὶ τἄλλα εἴωθας. Οὐκ ἤνεγκας τὸ πνεῦ μα τῆς φιλίας ποιῆσαι δεύτερον· ἐπεὶ τῶν μὲν ἄλλων ἴσως ἡμεῖς, ἡμῶν δὲ τὸ Πνεῦμά σοι (58) πολλῷ τι μιώτερον. Οὐκ ἤνεγκας ἐν τῇ γῇ κατακεκρύφθαι καὶ κατωρύχθαι (59) τὸ τάλαντον· οὐκ ἤνεγκας ἐπὶ πολύ τὸν λύχνον τῷ μοδίῳ περικαλύπτεσθαι, ὅτι δὴ τοῦτο τὸ ἐμὸν φῶς, καὶ τὴν ἐμὴν ἐργασίαν ὑπολαμβάνεις. Ἐζήτησας τῷ Παύλῳ σοι προστεθῆναι καὶ τὸν Βαρνάβαν· ἐζήτησας Σιλουανῷ καὶ Τιμοθέω προσ γενέσθαι καὶ Τίτον (60), ἵνα σου τρέχῃ τὸ χάρισμα διά τῶν γνησίως ὑπὲρ σοῦ μεριμνώντων, καὶ κύκλῳ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ πληρώσῃς τὸ Εὐα αγγέλιον. Δ'. Διὰ τοῦτο εἰς μέσον ἄγεις, καὶ ὑποχωροῦν- τος λαμβάνῃ (61), καὶ παρὰ σεαυτὸν καθίζεις· τοῦτο τὸ ἐμὸν ἀδίκημα, φαίης ἂν, καὶ κοινωνὸν ποιῇ τῶν φροντίδων καὶ τῶν στεφάνων. Διὰ τοῦτο χρίεις ἀρ χιερέα (62), καὶ περιβάλλεις τὸν ποδήρη, καὶ περι τίθης (65) τὴν κίδαριν, καὶ προσάγεις τῷ θυσιαστη ρίῳ τῆς πνευματικῆς ὁλοκαυτώσεως, καὶ θύεις τὸν οπότε ὅ. τό. διαμαρτάνω. θέω… Τίτον. ORATIO X. IN SEIPSUM. - S50 cadem terra et massa coagmentati simus, eamden- C que vitii arborem gustaverimus: utcunque alius alio speciosiorem larvam præferat? Quid vero, dicebam, mihi fructu attulerit praclara illa et cele bris amicitia, quæ a mundo exorsa, ad spiritum progressa est? Quid idem tectum, eamdem mensam habuisse ? Quid eosdem praceptores, easdem artes et disciplinas? Quid denique illa nostra fraternuin amorem superans temperatio, aut hæc etiam, quæ postea secuta est, sincera animorum consensio, si ne hoc quidem mihi licuit, ut imperii sublimitatis- `que tempore humili loco manerem; cum præsertim in contrarium multi incumbant, votique sui compo- tes fiant, hoc est, ut proximam potestatem habeant atque in amicorum felicitatis partem veniant? III. Quid cuncta ea referre attinet, quæ mœror animique consternatio, quam ego mentis tenebras appello, excogitabat? læc enim erant, atque etiam his absurdiora meam enim ipsemet accusabo, sive contumaciam eam dicere oportet, sive dementiam. Nunc vero orationem retexo, ac reconcinno, eaque dicam, quæ et his multo veriora sunt, et nobis digniora. Atque ut intelligas, vir praclare, quam sincera sit hæc nostra mutatio; non id duntaxat consecutus es, ut silentium nostrum solveres, cujus nomine magnis me clamoribus exagitabas: verum sermones quoque ipsos defensores habes. Id quod amicitiæ nostræ. Spiritusque in nobis habitantis, certissimum est argumentum. Cujusmodi autem est hoc patrocinium? Ac si forte erravero, erratum hoc, ut cætera soles, corrige. Spiritum amicitiæ posthabere minime sustinuisti: quandoquidem ut nos pluris fortasse, quam alios omnes ducis, rursus Spiritum nobis longe anteponis. Non passus es talentum in terra defossum atque obrutum late- re 53. Non passus es lucernam modio diutius obdu- cius : hoc enim lumen meum meamque negotiatio- nem esse existimas. Id studuisti, nt tibi Paulo Bar- nabas adjungeretur . Id studuisti, ut Silvano et Timotheo tertius accederet Titus, nimirum ut corum ita opera, qui tua causa sollicitudinem non fictam suscipiunt, divina gratia longius latiusque a te propagetur atque ab Hierosolymis ad Illyricum usque per circuitum Evangelium impleas **. D IV. Idcirco me in medium producis, et suffugienti ss Matth. xxv, 18. * Luc. xi, 33. ss Gal. 11, 1. In eul. deest manum injicis, ac juxta te collocas: hæc videlicet est illa tibi a me irrogata injuria, inquies, atque curarum simul et coronarum socium asciscis. Idcirco me pontificem ungis, ac podere cingis, capi- tique cidarim imponis ", atque holocausti spiri、 tualis altari adıoves, et initiationis vitulum mactaš, Gregorius hic, juxta Eliam. per « Pall- Jum › intelligit Basilium magnum, per Barnabam et Titum, › se ipsum, per ‹ Silvanum, › Gregorium Nyssenum, et per • Timotheusn, » Petrum, ambo Basilii fratres. (50) Γεγεύμεθα. Jes. γεγεύσμεθα. (51) Τῆς ζηλωτής. • Invidenda. (52) Τί δαί. Reg. bm, Jes. Τί δέ. (55) 'Οπότε τό. Sic tres Regg. et Jes. Coisl. 1, (54) Ευημερίας. Sic tres Regg. sublato τῆς. (55) Ευρήματα. Reg. lu, εὑρέματα. (56) Ινα εἰδῇς. Ita Jes. In ed. ἵν' εἰδῇς. (37) Καὶ εἴ τι ἁμαρτάνω. Reg. hu, καὶ ἤ τι. Jes. (58) Σοι. Reg. hu, σου. 16. Rom. xv, 19. 87 Exod. XIX, 1 seqq. (59) Κατωρύχθαι. Reg. lu, et Jes. κατορωρύχθαι. (60) Τῷ Παύλῳ. Βαρνάβαν ... Σιλουανῷ.. Τιμο (61) Λαμβάνῃ. Coisl. 1. λαμβάνεις. (62) ᾿Αρχιερέα. Sic duo Regg. sublato τόν. (65) Περιτίθης Reg. bm. περιτιθεῖς.

χούς και φυράματος, καὶ τοῦ αὐτοῦ ξύλου τῆς κα- Α κίας γεγεύμεθα (50)· σκηνὴν δὲ ἄλλος ἄλλην εὐπρε πεστέραν προβέβληται ; καὶ τί μοι τῆς φιλίας ἐκείνης ὄφελος, ἔλεγον, τῆς ζηλωτής (51) καὶ περιβοήτου, ἀρξαμένης ἀπὸ κόσμου, καὶ προελθούσης εἰς πνεῦ μα; Τί δαὶ (52) τῆς μιᾶς στέγης τε καὶ τραπέζης; ἢ τί τῶν κοινῶν παιδευτῶν τε καὶ παιδευμάτων; τί 5αὶ τῆς ὑπὲρ ἀδελφοὺς ἀνακράσεως, ἢ τῆς γνησίας συμπνοίας ὕστερον, εἰ μηδὲ τοσοῦτον ὑπῆρξε μοι κάτ τω μένειν ἐν καιρῷ δυναστείας καὶ ὕψους, ὁπότε τὸ (55) ἐναντίον τοῖς πολλοῖς σπουδάζεται καὶ ἐπι- τυγχάνεται, τὸ παραδυναστεύειν λέγω, καὶ τῆς τῶν φίλων μετέχειν ευημερίας (54); Γ'. Τί μοι πάντα λέγειν τὰ τῆς λύπης καὶ τῆς Β ἀκηδίας, ἣν ζόφον ἐγὼ καλῶν, τοῦ νοῦ εὑρήματα (55); Καὶ γὰρ ταῦτα, καὶ τούτων ἦν ἀτοπώτερα· κατηγο ρήσω γὰρ αὐτὸς ἐγὼ τῆς ἐμῆς εἴτε ἀπονοίας εἴτε ἀνοίας. Ἀλλὰ νῦν μεταλαμβάνω καὶ μεθαρμόζομαι ὡς πολὺ τούτων καὶ ἀληθέστερα, καὶ ἡμῖν πρεπωδέ- στερα. Καὶ ἵνα εἰδῇς (56) τὸ γνήσιον τῆς ἡμετέρας μεταβολῆς, ὦ θαυμάσιε, οὐ λύεις μόνον τὴν σιωπὴν ἣν ἐμέμψω, καὶ ἧς πολλὰ κατεβόησας, ἀλλὰ καὶ συν- ηγόρους ἔχεις τοὺς λόγους. Τοῦτο μὲν ἤδη τῆς ἡμετέρας φιλίας καθαρῶς, καὶ τοῦ ἐν ἡμῖν Πνεύματος. Αλλά τις ἡ συνηγορία ; καὶ εἴ τι ἁμαρτάνω (57), αὐτὸς ἐπανόρ θου, ὥσπερ καὶ τἄλλα εἴωθας. Οὐκ ἤνεγκας τὸ πνεῦ μα τῆς φιλίας ποιῆσαι δεύτερον· ἐπεὶ τῶν μὲν ἄλλων ἴσως ἡμεῖς, ἡμῶν δὲ τὸ Πνεῦμά σοι (58) πολλῷ τι μιώτερον. Οὐκ ἤνεγκας ἐν τῇ γῇ κατακεκρύφθαι καὶ κατωρύχθαι (59) τὸ τάλαντον· οὐκ ἤνεγκας ἐπὶ πολύ τὸν λύχνον τῷ μοδίῳ περικαλύπτεσθαι, ὅτι δὴ τοῦτο τὸ ἐμὸν φῶς, καὶ τὴν ἐμὴν ἐργασίαν ὑπολαμβάνεις. Ἐζήτησας τῷ Παύλῳ σοι προστεθῆναι καὶ τὸν Βαρνάβαν· ἐζήτησας Σιλουανῷ καὶ Τιμοθέω προσ γενέσθαι καὶ Τίτον (60), ἵνα σου τρέχῃ τὸ χάρισμα διά τῶν γνησίως ὑπὲρ σοῦ μεριμνώντων, καὶ κύκλῳ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ πληρώσῃς τὸ Εὐα αγγέλιον. Δ'. Διὰ τοῦτο εἰς μέσον ἄγεις, καὶ ὑποχωροῦν- τος λαμβάνῃ (61), καὶ παρὰ σεαυτὸν καθίζεις· τοῦτο τὸ ἐμὸν ἀδίκημα, φαίης ἂν, καὶ κοινωνὸν ποιῇ τῶν φροντίδων καὶ τῶν στεφάνων. Διὰ τοῦτο χρίεις ἀρ χιερέα (62), καὶ περιβάλλεις τὸν ποδήρη, καὶ περι τίθης (65) τὴν κίδαριν, καὶ προσάγεις τῷ θυσιαστη ρίῳ τῆς πνευματικῆς ὁλοκαυτώσεως, καὶ θύεις τὸν οπότε ὅ. τό. διαμαρτάνω. θέω… Τίτον. ORATIO X. IN SEIPSUM. - S50 cadem terra et massa coagmentati simus, eamden- C que vitii arborem gustaverimus: utcunque alius alio speciosiorem larvam præferat? Quid vero, dicebam, mihi fructu attulerit praclara illa et cele bris amicitia, quæ a mundo exorsa, ad spiritum progressa est? Quid idem tectum, eamdem mensam habuisse ? Quid eosdem praceptores, easdem artes et disciplinas? Quid denique illa nostra fraternuin amorem superans temperatio, aut hæc etiam, quæ postea secuta est, sincera animorum consensio, si ne hoc quidem mihi licuit, ut imperii sublimitatis- `que tempore humili loco manerem; cum præsertim in contrarium multi incumbant, votique sui compo- tes fiant, hoc est, ut proximam potestatem habeant atque in amicorum felicitatis partem veniant? III. Quid cuncta ea referre attinet, quæ mœror animique consternatio, quam ego mentis tenebras appello, excogitabat? læc enim erant, atque etiam his absurdiora meam enim ipsemet accusabo, sive contumaciam eam dicere oportet, sive dementiam. Nunc vero orationem retexo, ac reconcinno, eaque dicam, quæ et his multo veriora sunt, et nobis digniora. Atque ut intelligas, vir praclare, quam sincera sit hæc nostra mutatio; non id duntaxat consecutus es, ut silentium nostrum solveres, cujus nomine magnis me clamoribus exagitabas: verum sermones quoque ipsos defensores habes. Id quod amicitiæ nostræ. Spiritusque in nobis habitantis, certissimum est argumentum. Cujusmodi autem est hoc patrocinium? Ac si forte erravero, erratum hoc, ut cætera soles, corrige. Spiritum amicitiæ posthabere minime sustinuisti: quandoquidem ut nos pluris fortasse, quam alios omnes ducis, rursus Spiritum nobis longe anteponis. Non passus es talentum in terra defossum atque obrutum late- re 53. Non passus es lucernam modio diutius obdu- cius : hoc enim lumen meum meamque negotiatio- nem esse existimas. Id studuisti, nt tibi Paulo Bar- nabas adjungeretur . Id studuisti, ut Silvano et Timotheo tertius accederet Titus, nimirum ut corum ita opera, qui tua causa sollicitudinem non fictam suscipiunt, divina gratia longius latiusque a te propagetur atque ab Hierosolymis ad Illyricum usque per circuitum Evangelium impleas **. D IV. Idcirco me in medium producis, et suffugienti ss Matth. xxv, 18. * Luc. xi, 33. ss Gal. 11, 1. In eul. deest manum injicis, ac juxta te collocas: hæc videlicet est illa tibi a me irrogata injuria, inquies, atque curarum simul et coronarum socium asciscis. Idcirco me pontificem ungis, ac podere cingis, capi- tique cidarim imponis ", atque holocausti spiri、 tualis altari adıoves, et initiationis vitulum mactaš, Gregorius hic, juxta Eliam. per « Pall- Jum › intelligit Basilium magnum, per Barnabam et Titum, › se ipsum, per ‹ Silvanum, › Gregorium Nyssenum, et per • Timotheusn, » Petrum, ambo Basilii fratres. (50) Γεγεύμεθα. Jes. γεγεύσμεθα. (51) Τῆς ζηλωτής. • Invidenda. (52) Τί δαί. Reg. bm, Jes. Τί δέ. (55) 'Οπότε τό. Sic tres Regg. et Jes. Coisl. 1, (54) Ευημερίας. Sic tres Regg. sublato τῆς. (55) Ευρήματα. Reg. lu, εὑρέματα. (56) Ινα εἰδῇς. Ita Jes. In ed. ἵν' εἰδῇς. (37) Καὶ εἴ τι ἁμαρτάνω. Reg. hu, καὶ ἤ τι. Jes. (58) Σοι. Reg. hu, σου. 16. Rom. xv, 19. 87 Exod. XIX, 1 seqq. (59) Κατωρύχθαι. Reg. lu, et Jes. κατορωρύχθαι. (60) Τῷ Παύλῳ. Βαρνάβαν ... Σιλουανῷ.. Τιμο (61) Λαμβάνῃ. Coisl. 1. λαμβάνεις. (62) ᾿Αρχιερέα. Sic duo Regg. sublato τόν. (65) Περιτίθης Reg. bm. περιτιθεῖς.

μόσχον τῆς τελειώσεως, καὶ τελειοῖς τὰς χεῖρας τῷ Πνεύματι, καὶ εἰσάγεις εἰς τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων ἐπι οπτεύσοντα, καὶ ποιεῖς λειτουργὸν τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος καί, (64) οὐκ ἄνθρω πος. Εἰ δὲ καὶ ἄξιον ὑμῶν τε τῶν χριόντων, καὶ ὑπὲρ οὗ, καὶ εἰς ὃν ἡ χρίσις (65), οἶδε τοῦτο ὁ Πα- τὴρ τοῦ ἀληθινοῦ καὶ ὄντως Χριστοῦ, ὃν ἔχρισεν ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους αὐτοῦ, χρί- σας τὴν ἀνθρωπότητα τῇ θεότητι, ὥστε ποιῆσαι τὰ ἀμφότερα ἔν· καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς καὶ Κύριος (66) ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὴν καταλλαγὴν ἐσχήκαμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ ἔθετο ἡμᾶς εἰς τὴν δια- κονίαν ταύτην, ἐν ᾗ καὶ ἑστήκαμεν, καὶ καυχώμεθα ἐπ' ἐλπίδι (67) τῆς δόξης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Β Αμήν. 14. ἐπ' ΧΙ. ΛΟΓΟΣ ΙΑ΄. Τοῦ αὐτοῦ (68), εἰς Γρηγόριον Νύσσης, τὸν τοῦ με γάλου Βασιλείου ἀδελφὸν, ἐπιστάντα μετὰ τὴν χειροτονίαν. τῶν ὄντων οὐδὲν, οὐδέ τις σταθμὸς τῆς καλλο τῆς (70) αὐτοῦ. Φίλος πιστὲς σκέπη κραταιά, και ὠχυρωμένον βασίλειον. Φίλος πιστός θησαυρὸς ἔμ- ψυχος (71). Φίλος πιστὸς ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν. Φίλος πιστὸς κῆπος κεκλεισμένος, πηγή εσφραγισμένη, κατὰ καιρὸν ἀνοιγόμενά τε καὶ μετ ταλαμβανόμενα. Φίλος πιστὸς λιμὴν ἀναψύξεως (72). *Αν δὲ καὶ συνέσει διαφέρῃ, πηλίκον; Εἰ δὲ καὶ παι- δείαν ἄκρος, καὶ παιδείαν παντοίαν, τήν τε ἡμετέραν λέγω καὶ τήν ποτε ἡμετέραν, ὅσῳ λαμπρότερον; Εἰ δὲ καὶ υἱὸς φωτός, ἢ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, ἢ ἐγ- γίζων Θεῷ, ἢ ἀνὴρ ἐπιθυμιών (75) τῶν κρειττόνων. ἤ τι τῶν τοιούτων ὀνομάζεσθαι ἄξιος, οἷς (74) ἡ Γραφὴ τιμὰ τοὺς ἐνθέους, καὶ ὑψηλούς, καὶ τῆς ἄνω μερί δος, τοῦτο μὲν ἤδη δῶρον Θεοῦ, καὶ φανερῶς ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν. Εἰ δὲ καὶ παρὰ φίλου πρὸς ἡμᾶς ἥκων, καὶ τούτου τήν τε ἀρετὴν ὁμοτίμου, καὶ τὴν φιλίαν τὴν ἡμετέραν, ἔτι τερπνότερόν τε καὶ χαριέστερον, καὶ μύρου τοῦ κοσμοῦντης πώγωνά τε ἱερέως καὶ ὤαν ἐνδύματος εὐωδέστερον. σε ν. 8. Εἰς Γρηγόριον ἀδελ φὸν Βασιλείου ἐπιστάντα μετὰ τὴν χειροτονίαν, « Απ επιθυμῶν. S. GREGORII THEOLOGI mauusque spiritui consecras, et Sancta sanctorum A spectatum introducis, verique illius tabernaculi, quod non homo, sed Dominus fixit 58, ministrum efficis : dignumne vero, et vobis qui ungitis, et eo, propter quem peragitur, et in quem tendit hæc unctio, perspectum hoc habet Pater veri illius ac genuini Christi, quem exsultationis oleo præ con sortibus suis so perfudit, cum humanitatem divini- tate unxit, ut faceret utraque unuin : perspectum etiam Deus ipse ac Dominus noster Jesus Christus, per quem reconciliationem obtinuimus, Spiritusque sanctus, qui nos huic muneri præfecit, in quo et stamus, et gloriamur, ob spem gloriæ Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula sa:culorum. Amen. 6º Eph. 11, Deest xal in ss Hebr. viii, 2. » Psal. XLIV, 8. Par. edl. Par. el. xal in Par. el. in Par. ed. ORAT!O Ejusdem, ad Gregorium Nyssenum, Basilii magni fratrem aui post illius consecrationem advenerat, digna ponderatio contra bonitatem illius. Amicus fidelis, protectio fortis ", et munitum palatium. Amicus fidelis, vivus thesaurus. Amicus fidelis, super aurum et lapidem pretiosum multum 6. Amicus fidelis, hortus conclusus, fons signatus ", qui opportune aperiuntur et communicantur. Ami- cus fidelis, solatii portus. Quod si prudentia etiam et judicio excellat, quanti hoc faciendum? Quod si præterea summa doctrina instructus sit, et quidem omnis generis doctrina, hoc est tam nostra, quam ea quæ quondam nostra erat, quanto tandem istud luculentius? Quod si ad has quoque dotes id accedat, ut lucis sit filius ", aut homo Dei o, aut ad Deum propius accedens, aut vir desideriorum *7 bonorum, aut quibusdam id genus nominibus dignus, quibus homines divinos et excelsos ac su- perna partis exornat Scriptura, id vero Dei jam donum est, meritumque nostrum prorsus excedit. Quod si insuper ab amico ad nos veniat, eoque, nec virtute, nec amore erga nos, inferiori, hoc utique adhuc gratius atque jucundius, unguentoque illo, sacerdotis barbam et vestimenti oram fragrantius. C * Eccli. vi, 15. Psal. xviit, 11. Cal.1, 12. Joan. x 36; Εph. Tim. vi, 2. Ezech.xLI", 19. Dall. IX, 23. Psal. cxxx, 2. • Alias 6, quæ autem erat, nunc 8. medio circiter anno 572. - Habita D æquaverit.» Regg. hunc legimus titulum : Gregorium Basilii fratrem, › etc. coinmutatio, nec ulla ponderatio probitatem illius decorante, 6³ IV Reg. 1, 9; sunt in duobus Regg. cim Colb. Ed. (64) Ὁ Κύριος καί. Sic Reg. b. (65) Η χρίσις. Sic Regg. bm, et lu. Deest ή in (66) Ο Θεός και Κύριος. Sic duo Reg. Deest 167) Επ' ἐλπίδι. Sic tres Regg. et Jes. Deest 1. Amico fideli nulla est comparatio, nec ulla est Α'. Φίλου πιστοῦ οὐκ ἔστιν (69) αντάλλαγμα (68) Τοῦ αὐτοῦ. Sic Reg. bm. In tribus aliis (69) Οὐκ ἔστιν etc. • Nulla rerum digna est (70) Καλλονής. Pass. καλονής. (71) Φίλος πιστὸς θησαυρὸς ἔμψυχος. Hæc de- (12) 'Αναψύξεως. Refrigerationis. (1) Απαλύξως Siri et duode- (74) Οἷς. Sic tres Regg. Par. ed. οὔς.