Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
ProemProoemium
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1021λόγου τε καὶ βίου διεξοδευθεῖσα τὰς περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μαρτυρίας, δι’ ἐναργῶν καὶ πιστῶν καὶ ἀληθῶν ἀποδείξεών τε καὶ συλλογισμῶν ἐπιστοῦτο, βραχείαις κομιδῇ ταῖς ἀπὸ τῶν παρά τε Ἰουδαίοις καὶ ἡμῖν πεπιστευμένων θείων γραφῶν ἐπὶ τέλει χρησαμένη μαρτυρίαις· ἐπεὶ μὴ δὲ ἄλλος ᾕρει λόγος τοῖς ἔτι πάντη ταῖς θείαις ἀπιστοῦσιν γραφαῖς δαψιλεῖς ἐξ αὐτῶν παρατίθεσθαι τὰς συστάσεις. Τά γε μὴν ἐν χερσὶν τοῖς ἐκ τῆς ἐκείνων ἀποδείξεως οἷα δὴ θείαις ἤδη καὶ θεοπνεύστοις πιστεύειν ὀφείλουσιν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς τὸ λεῖπον ἐκείναις ἀποπληροῦντα πεπόνητο, συναγωγὴν περιέχοντα συλλήβδην … περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προφητείαν, ἃς ἀπὸ π … τ . ς . παλαιὰ διαθήκης ὑφ’ ἓν συναγεῖν ἔδοξεν· δ … τερον· πῆ δὲ καὶ δι’ ὑπονοιῶν τὰ περὶ αὐτοῦ προειρ … ον αὐτὸν καὶ τὰς κατ’ αὐτὸν οἰκονομίας. οὐχὶ δὲ καὶ εις … μόζομε ἃ πέρας εἰληφότα δείκνυται· Τὰς δὲ τοιαύτα … .... ἀρχούσας· καὶ σποράδην οὐ μόνον προφητεία … ουσα .. ἱστορίαις ἐναποκειμένας· οὐκ ὀλίγοις … αχθείσα ἔσεσθαι χρησίμους·
PG 22:1023ἐπεὶ μὴ ῥάδιον ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ..... τάδην τῶν γραφῶν συναναγνώσεως τὰς πάσας ὑποπίπτειν τοῖς ἀνὰ στόμα καὶ διὰ μνήμης φέρειν αὐτὰς βουλομένοις. Ἰστέον δ’ ὡς πρὸ τῆς παρούσης ὑποθέσεως Χρονικοὺς συντάξαντες Κανόνας, ἐπιτομήν τε τούτοις παντοδαπῆς ἱστορίας Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων ἀντιπαραθέντες, τὴν Μωσέως καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ προφητῶν ἀρχαιότητα δι’ αὐτῶν παρεστήσαμεν· οἷς τὴν μετὰ χεῖρας σποράδην ἀκόλουθον ὑπολαμβάνοντες, εἰκότως μετ’ ἐκείνην ἐπὶ τὴν παροῦσαν ἐληλύθαμεν πραγμάτειαν· ἣν καὶ χαριέντως ἄν τις τῷ τῆς σοφῆς μελίττης ἀπεικάσειεν φυσικῷ σπουδάσματι, πρὸς ἣν ἀναπέμπων ἡμᾶς ὁ ἐν Παροιμίαις ἱερὸς λόγος φησὶν, ἢ πορεύθητι πρὸς τὴν μέλιτταν, καὶ ἴδε πῶς ἐργάτις ἐστὶ, τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ἐμπορεύεται· ἧς τοὺς πόνους βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· ποθεινή τε ἐστὶν πᾶσιν καὶ ἐπίδοξος, καίπερ οὖσα τῇ ῥώμῃ ἀσθενὴς, τὴν σοφίαν τιμήσασα προήχθη.
Εt πύλην Σοδόμων. » σας ᾿Αβραὰμ εἶπεν, Μὴ συναπολέσῃς δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· ἐὰν ὦσι πεντήκοντα δίκαιοι ἐν τῇ πόλει, ἀπολέσεις αὐτούς; Οὐκ ἀνήσεις πάντα τὸν τόπον ἕνεκεν τῶν πεντήκοντα δικαίων, ἐὰν ὦσιν ἐν αὐτῇ ; Μηδαμῶς σὺ ποιήσεις ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἀποκτεῖναι δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· μηδαμῶς· ὁ κρίσ νων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; » Καὶ μεθ' ἕτερά φησιν ἡ Γραφή· . Απῆλθεν δὲ Κύριος ὡς ἐπαύσατο λαλῶν τῷ ᾿Αβραάμ. Εἰσῆλθον δὲ καὶ οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· Λώτ δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν Ἐπιστῆσαι ἄξιον πότερον ἄγγελος ὁ τυχών κατὰ τοὺς τόπους δηλοῦται ὁ τοὺς χρηματισμοὺς πρὸς τὸν Αβραὰμ πεποιημένος, ἢ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἢ τρίτος τις παρὰ τούτους ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃν μετὰ τὸν ἀνωτάτω Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ ἱερᾷ Γραφῇ· ἔτι τε ζητῆσαι, τί; ἦν ὁ τῶν τριῶν τῶν ἐφθέντων τῷ 'Αβραὰμ ἀν δρῶν, πρὸς ἐν αὐτός τε εἶπεν, « Κύριε, εἰ εὗρον χά- φιν ἐναντίον του ο καὶ πάλιν, • Μηδαμῶς· ὁ κρί- νων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν· ο περὶ οὗ καὶ ἡ θεία Γραφὴ οὐ μόνον πρώτον, ἀλλὰ καὶ δεύτε ρον καὶ τρίτον ἱστορικῶς φησιν, ο Ωφθη δὲ αὐτῷ Κύριος, » ἐπὶ τῇ (Γ. 5) ο Κύριος ο προσηγορία του ἀνεκφωνήτου ἐν τῷ Εβραϊκῷ τεταγμένου ὀνόματος, ὅπερ οὐδεπώποτε ἐπὶ ἀγγελικῆς δυνάμεως παρείλη- σται. "Οτε γοῦν ὁ Λὼτ τοῖς εἰς Σόδομα ἐλθοῦσιν ἀγ- γέλοις ἀναγέγραπται λέγων, ο Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος ενώπιόν σου, » κεῖται μὲν ἐν τῷ Εβραϊκῷ τὸ, « Κύριε, » ἀλλ' οὐ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ' Εβραίοις ἐπὶ τοῦ ἀῤῥήτου ἐνό- ματος τοῦ Θεοῦ παραλαμβανομένων, δι᾿ ἑτέρων δὲ συλλαβῶν δι' ὧν καὶ ὁ παρ᾽ ἀνθρώποις ονομαζόμενος κύριο; τῶν πρός τι τυγχάνων, οἷον οἰκέτου κύριος, παρ' Εβραίοις ἐγγέγραπται· ἀλλ' οὐδέν γε τούτοις ἔχον παραπλήσιον τὸ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ αὐθεντείας διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων παραλαμβανόμενον ἔν τε ταῖς ἀναγεγραμμέναις τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπτασίαις ἐμφερόμενον σαφῶς παρίστησιν, μηδὲ ἄγγελον, μηδὲ ὀλίγῳ τοῦτον ἐπαναβεβηκυίαν τινα θείαν δύναμιν αὐτῷ κεχρηματικέναι, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Θεόν, οὗ τὴν ἄῤῥητον ἐκφώνησιν, αὐτὴν δὴ ταύτην κατὰ τοὺς τόπους διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων έμφε ρομένην, μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ μετώπου περι ἔκειτο φέρων ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ πετάλου τὸ λεγόμενον • Εκτύπωμα σφραγίδος, ἁγιάσματος] Κυρίου. » Καὶ ὅτι γε οὐκ ἀδιάφορόν ἐστι τῇ θείᾳ Γραφῇ ἐπ' ἀγγέ λων χρῆσθαι τῇ τοιαύτῃ προσηγορία, πρόδηλον ἐκ τοῦ σφόδρα παρατετηρημένως ποτὲ μὲν αὐτὸν τὸν Θεὸν ἢ τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον Κύριον ὦφθαί τε καὶ κεχρηκέναι τοῖς δικαίοις ἱστορεῖν, ποτὲ δὲ ἀγγέλους ἀναγράφειν τοὺς ἑωραμένους. Σαφώς οὖν ὁ τῇ ᾿Αγαρ ἀλωμένῃ ἐπιφανείς ἄγγελος ἦν· καὶ γὰρ ἐχρῆν ἐκείνῃ μὲν, ἅτε πλεῖστον ὅσον ἀπολειπο μένῃ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ οὐδέν τι πλέον ἀγγελικῆς ὀπτασίας θεωρεῖν δυναμένῃ, κατάλληλον τὴν ὀπτα νικgo ECLOGE PROPHETICA. - LIB. I. justi in civitate, peribunt simul? Nonne parces loco illi propter quinquaginta justos, si fuerint in co? Absit a te ut rem hanc facias, et occidas justum cum impio, fiatque justus sicut impius; non est hoc tuum, qui judicas omnem terram ; nequaquam fa- cies judicium hoc . . post pauca dicit Scri plura: «Abiit auten Dominus, postquam cessavit loqui ad Abraham"; veneruntque duo angeli in Sodomam vespere, et sedente Lot in foribus civitatis ". A pio? Sitve justus ut impius? Si fuerint quinquaginta C Gen. xviit, 22-25. ibid. 53. Gen. xix, 1. 18, 19. Exod. xxvu, 36. 2; Scire est operæ pretium, utrum sit angelus qui his in Scripturæ locis Abrahamo apparuisse os- tenditur, an ipse omnium Deus, vel tertius aliquis, Dei scilicet Verbum, quem post altissimum Patrem, et Deum omnium Dominum, et Deum vocare in sacra Scriptura solent; necnon inquirere quis esset trium virorum, qui Abrahamo visi sum, ad quem ille dixerit : • Domine, si iuveni gratiam in oculis Luis ; » et rursus : < Non est hoc tuum : qui ju- dicas omnem terram, nequaquam facies judicium hoc st. . De quo et divina Scriptura non tantum semel, sed rursus et tertio reapse dixit: Visus antem ei Dominus 's, ubi • Dominus, iuefabili appellatione in Hebraico texu designatur, quæ scilicet nusquam de angelica potestate usurpatur. Cum igitur Lot venientibus in Sodomam angelis dixisse fertur : « Quaeso, Domine mi, quia invenit servus tuus gratiam coram te ”, › invenitur in Hebraico textu, ‹ Domine, sed non quatuor litte- ris designatus quæ apud Hebræos ineffabile Dei nomen exprimunt, sed alia denominatione, quæ apudl Hebræos de alicujus inter homines do- mino, veluti de servi domino, usurpatur. Nihil vero tale invenias in denominatione quæ ad Dei auctori- talem spectat, in tetragrammato scilicet, quod in relatis Dei ad Abrahamum apparitionibus usurpa- tur. lluc itaque nec angelus, nec angelo paulo su- perior aliqua divina potestas designatur, sed Deus ipse, cujus ineffabile nomen, utpote distincte qua- tuor litteris exaratum, solus summus pontifex, fronte gestabat in lamina aurea que appellaba- tur : • Calatum sigillum, sanctum Domino s. Manifestum est autem divinam Scripturam non in- D discriminatim hanc angelis attribuisse denomina- tionem, præsertim cum accuratissime nunc ipsum Deum, vel tetragrammato denominatum Dominuan apparuisse et cum justis conversatum fuisse memi- nerit, nunc vero angelos visos fuisse. Manifeste igitur angelus erat, qui Agar erranti visus. Dece- bat enim huic quidem, prout ab Abrahamo penitus derelictæ, nec quidpiam angelica visione najus in- tueri valenti, obviam fieri per præsentem angelum visionem, dum Abrahamo clarior, Dei scilicet ip- sius, manifestatio fieret. Quippe cetera ipsa ad eum Dei verba parum congrua essent, si quis ea ad * Gen. xviii, 5. s ibid. 25. ss ibid. 1. Gen. 215.
Ὃν γὰρ ἡ ἐργάτις ἐκείνη τρόπον τὴν σοφίαν τιμῆσαι μαρτυρουμένη, τῶν εὐθαλῶν βλαστῶν ἀναλεγομένη τὰ πρόσφορα, ἐκ τῆς ἁπάντων ἐπισυναγωγῆς τε καὶ ἐργασίας βασιλεῦσι καὶ ἰδιώταις ὑγιεινοὺς, ᾗ φησὶν ἡ γραφὴ, παρέχεται τοὺς ἑαυτῆς πόνους, ταυτόν τι καὶ τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικὰς ἡμῖν Ἐκλογὰς, ἀπάνθισμα τῶν τοῦ Θεοῦ λογικῶν λειμώνων τυγχανούσας, περιέξειν ἡγοῦμαι, τὴν μὲν τῶν κηρῶν εὔπλαστον δημιουργίαν ἐν ψιλαῖς ταῖς λέξεσιν ἀποσωζούσας, τὰ δ’ ἐν αὐτῷ τεθησαυρισμένα νοήματα καταλλήλῳ τῷ γλυκεῖ καὶ ὑγιεινοτάτῳ τῆς σοφῆς ἐν ἐκείνης γεννήματι εἴσω που ἐν ἀπορρήτοις ταμιευόμενος. Τίς γὰρ δὴ τῶν πιστῶν οὐκ ἂν ὁμολογήσαι πάσης διὰ σωμάτων ἡδονῆς τε καὶ ὠφελείας ἀσυγκρίτῳ διαφέρειν ὑπεροχῇ τὰς σωτηρίους περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραθέσεις, ἐπιτηδείους πρὸς ἀνάληψιν ὑπαρχούσας τῆς κατὰ ἀλήθειαν ὠφελίμου καὶ ὑγιεινῆς ὀρθοδοξίας; Ἣν περιέπειν ἀναγκαῖον οὐ μόνους τοὺς τὴν ἕξιν προβεβηκότας βασιλεῖς ὀνομαζομένους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑποβεβηκότας καὶ πρῶτον ἄρτι τῷ θείῳ προσιόντας λόγῳ·
Εt πύλην Σοδόμων. » σας ᾿Αβραὰμ εἶπεν, Μὴ συναπολέσῃς δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· ἐὰν ὦσι πεντήκοντα δίκαιοι ἐν τῇ πόλει, ἀπολέσεις αὐτούς; Οὐκ ἀνήσεις πάντα τὸν τόπον ἕνεκεν τῶν πεντήκοντα δικαίων, ἐὰν ὦσιν ἐν αὐτῇ ; Μηδαμῶς σὺ ποιήσεις ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἀποκτεῖναι δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· μηδαμῶς· ὁ κρίσ νων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; » Καὶ μεθ' ἕτερά φησιν ἡ Γραφή· . Απῆλθεν δὲ Κύριος ὡς ἐπαύσατο λαλῶν τῷ ᾿Αβραάμ. Εἰσῆλθον δὲ καὶ οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· Λώτ δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν Ἐπιστῆσαι ἄξιον πότερον ἄγγελος ὁ τυχών κατὰ τοὺς τόπους δηλοῦται ὁ τοὺς χρηματισμοὺς πρὸς τὸν Αβραὰμ πεποιημένος, ἢ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἢ τρίτος τις παρὰ τούτους ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃν μετὰ τὸν ἀνωτάτω Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ ἱερᾷ Γραφῇ· ἔτι τε ζητῆσαι, τί; ἦν ὁ τῶν τριῶν τῶν ἐφθέντων τῷ 'Αβραὰμ ἀν δρῶν, πρὸς ἐν αὐτός τε εἶπεν, « Κύριε, εἰ εὗρον χά- φιν ἐναντίον του ο καὶ πάλιν, • Μηδαμῶς· ὁ κρί- νων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν· ο περὶ οὗ καὶ ἡ θεία Γραφὴ οὐ μόνον πρώτον, ἀλλὰ καὶ δεύτε ρον καὶ τρίτον ἱστορικῶς φησιν, ο Ωφθη δὲ αὐτῷ Κύριος, » ἐπὶ τῇ (Γ. 5) ο Κύριος ο προσηγορία του ἀνεκφωνήτου ἐν τῷ Εβραϊκῷ τεταγμένου ὀνόματος, ὅπερ οὐδεπώποτε ἐπὶ ἀγγελικῆς δυνάμεως παρείλη- σται. "Οτε γοῦν ὁ Λὼτ τοῖς εἰς Σόδομα ἐλθοῦσιν ἀγ- γέλοις ἀναγέγραπται λέγων, ο Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος ενώπιόν σου, » κεῖται μὲν ἐν τῷ Εβραϊκῷ τὸ, « Κύριε, » ἀλλ' οὐ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ' Εβραίοις ἐπὶ τοῦ ἀῤῥήτου ἐνό- ματος τοῦ Θεοῦ παραλαμβανομένων, δι᾿ ἑτέρων δὲ συλλαβῶν δι' ὧν καὶ ὁ παρ᾽ ἀνθρώποις ονομαζόμενος κύριο; τῶν πρός τι τυγχάνων, οἷον οἰκέτου κύριος, παρ' Εβραίοις ἐγγέγραπται· ἀλλ' οὐδέν γε τούτοις ἔχον παραπλήσιον τὸ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ αὐθεντείας διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων παραλαμβανόμενον ἔν τε ταῖς ἀναγεγραμμέναις τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπτασίαις ἐμφερόμενον σαφῶς παρίστησιν, μηδὲ ἄγγελον, μηδὲ ὀλίγῳ τοῦτον ἐπαναβεβηκυίαν τινα θείαν δύναμιν αὐτῷ κεχρηματικέναι, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Θεόν, οὗ τὴν ἄῤῥητον ἐκφώνησιν, αὐτὴν δὴ ταύτην κατὰ τοὺς τόπους διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων έμφε ρομένην, μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ μετώπου περι ἔκειτο φέρων ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ πετάλου τὸ λεγόμενον • Εκτύπωμα σφραγίδος, ἁγιάσματος] Κυρίου. » Καὶ ὅτι γε οὐκ ἀδιάφορόν ἐστι τῇ θείᾳ Γραφῇ ἐπ' ἀγγέ λων χρῆσθαι τῇ τοιαύτῃ προσηγορία, πρόδηλον ἐκ τοῦ σφόδρα παρατετηρημένως ποτὲ μὲν αὐτὸν τὸν Θεὸν ἢ τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον Κύριον ὦφθαί τε καὶ κεχρηκέναι τοῖς δικαίοις ἱστορεῖν, ποτὲ δὲ ἀγγέλους ἀναγράφειν τοὺς ἑωραμένους. Σαφώς οὖν ὁ τῇ ᾿Αγαρ ἀλωμένῃ ἐπιφανείς ἄγγελος ἦν· καὶ γὰρ ἐχρῆν ἐκείνῃ μὲν, ἅτε πλεῖστον ὅσον ἀπολειπο μένῃ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ οὐδέν τι πλέον ἀγγελικῆς ὀπτασίας θεωρεῖν δυναμένῃ, κατάλληλον τὴν ὀπτα νικgo ECLOGE PROPHETICA. - LIB. I. justi in civitate, peribunt simul? Nonne parces loco illi propter quinquaginta justos, si fuerint in co? Absit a te ut rem hanc facias, et occidas justum cum impio, fiatque justus sicut impius; non est hoc tuum, qui judicas omnem terram ; nequaquam fa- cies judicium hoc . . post pauca dicit Scri plura: «Abiit auten Dominus, postquam cessavit loqui ad Abraham"; veneruntque duo angeli in Sodomam vespere, et sedente Lot in foribus civitatis ". A pio? Sitve justus ut impius? Si fuerint quinquaginta C Gen. xviit, 22-25. ibid. 53. Gen. xix, 1. 18, 19. Exod. xxvu, 36. 2; Scire est operæ pretium, utrum sit angelus qui his in Scripturæ locis Abrahamo apparuisse os- tenditur, an ipse omnium Deus, vel tertius aliquis, Dei scilicet Verbum, quem post altissimum Patrem, et Deum omnium Dominum, et Deum vocare in sacra Scriptura solent; necnon inquirere quis esset trium virorum, qui Abrahamo visi sum, ad quem ille dixerit : • Domine, si iuveni gratiam in oculis Luis ; » et rursus : < Non est hoc tuum : qui ju- dicas omnem terram, nequaquam facies judicium hoc st. . De quo et divina Scriptura non tantum semel, sed rursus et tertio reapse dixit: Visus antem ei Dominus 's, ubi • Dominus, iuefabili appellatione in Hebraico texu designatur, quæ scilicet nusquam de angelica potestate usurpatur. Cum igitur Lot venientibus in Sodomam angelis dixisse fertur : « Quaeso, Domine mi, quia invenit servus tuus gratiam coram te ”, › invenitur in Hebraico textu, ‹ Domine, sed non quatuor litte- ris designatus quæ apud Hebræos ineffabile Dei nomen exprimunt, sed alia denominatione, quæ apudl Hebræos de alicujus inter homines do- mino, veluti de servi domino, usurpatur. Nihil vero tale invenias in denominatione quæ ad Dei auctori- talem spectat, in tetragrammato scilicet, quod in relatis Dei ad Abrahamum apparitionibus usurpa- tur. lluc itaque nec angelus, nec angelo paulo su- perior aliqua divina potestas designatur, sed Deus ipse, cujus ineffabile nomen, utpote distincte qua- tuor litteris exaratum, solus summus pontifex, fronte gestabat in lamina aurea que appellaba- tur : • Calatum sigillum, sanctum Domino s. Manifestum est autem divinam Scripturam non in- D discriminatim hanc angelis attribuisse denomina- tionem, præsertim cum accuratissime nunc ipsum Deum, vel tetragrammato denominatum Dominuan apparuisse et cum justis conversatum fuisse memi- nerit, nunc vero angelos visos fuisse. Manifeste igitur angelus erat, qui Agar erranti visus. Dece- bat enim huic quidem, prout ab Abrahamo penitus derelictæ, nec quidpiam angelica visione najus in- tueri valenti, obviam fieri per præsentem angelum visionem, dum Abrahamo clarior, Dei scilicet ip- sius, manifestatio fieret. Quippe cetera ipsa ad eum Dei verba parum congrua essent, si quis ea ad * Gen. xviii, 5. s ibid. 25. ss ibid. 1. Gen. 215.
οἷς καὶ διαφερόντως ἐπιτηδείαν ἔσεσθαι νομίζω τὴν ὑπόθεσιν, ὡς ἂν ἀκριβοῦν ἐξ αὐτῆς δύναιντο τὴν περὶ ὧν κατηχήθησαν λόγων ἀσφάλειαν· τότε μᾶλλον τῆς ἁπλῆς καὶ ἀκεραίου πίστεως πεῖσμα βέβαιον ἰσχούσης, ἐπειδὰν τῷ λογισμῷ τοὺς δι’ ἀποδείξεως προεγκαταβαλὼν τίς θεμελίους τὴν ἀκριβῆ τῶν πεπιστευμένων κατάληψίν τε καὶ γνῶσιν πρὸς ἐπικτη … ν γοὖν ἕνεκεν φημὶ δὲ τῶν ἐτ.. τοιχειώσε … ἀναγκαῖον εἶναι παρέστη μετὰ τὴν ἑκάστης προ … ιν, ὡς ἐν εἰσαγωγῆς τρόπῳ διήγησιν βραχυ … ενὶ μάλιστα συντομωτάτην παραθέσθαι περὶ … μὲν ἔλεγχον τῶν πιστεύειν μὲν ὡς θείαις … ραῖς αὐχούντων γραφαῖς· μὴ μὴν προσιεμεν .. υτα .. … ῶν Ἰησοῦν ὡς ἂν αὐτὸν ὄντα τὸν προφητευόμενον· ἐπαπορήσιν π.... αὐτοὺς, λέγω δὲ τοὺς ἐκ περιτομῆς, καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν αἱρέσε .... μοῦ δὲ καὶ ἀνατροπὰς ὧν ἂν εἴποιεν μυθικώτερον ἐπιλύειν πειρώμενοι τὰς θείας φωνάς.
Εt πύλην Σοδόμων. » σας ᾿Αβραὰμ εἶπεν, Μὴ συναπολέσῃς δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· ἐὰν ὦσι πεντήκοντα δίκαιοι ἐν τῇ πόλει, ἀπολέσεις αὐτούς; Οὐκ ἀνήσεις πάντα τὸν τόπον ἕνεκεν τῶν πεντήκοντα δικαίων, ἐὰν ὦσιν ἐν αὐτῇ ; Μηδαμῶς σὺ ποιήσεις ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἀποκτεῖναι δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· μηδαμῶς· ὁ κρίσ νων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; » Καὶ μεθ' ἕτερά φησιν ἡ Γραφή· . Απῆλθεν δὲ Κύριος ὡς ἐπαύσατο λαλῶν τῷ ᾿Αβραάμ. Εἰσῆλθον δὲ καὶ οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· Λώτ δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν Ἐπιστῆσαι ἄξιον πότερον ἄγγελος ὁ τυχών κατὰ τοὺς τόπους δηλοῦται ὁ τοὺς χρηματισμοὺς πρὸς τὸν Αβραὰμ πεποιημένος, ἢ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἢ τρίτος τις παρὰ τούτους ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃν μετὰ τὸν ἀνωτάτω Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ ἱερᾷ Γραφῇ· ἔτι τε ζητῆσαι, τί; ἦν ὁ τῶν τριῶν τῶν ἐφθέντων τῷ 'Αβραὰμ ἀν δρῶν, πρὸς ἐν αὐτός τε εἶπεν, « Κύριε, εἰ εὗρον χά- φιν ἐναντίον του ο καὶ πάλιν, • Μηδαμῶς· ὁ κρί- νων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν· ο περὶ οὗ καὶ ἡ θεία Γραφὴ οὐ μόνον πρώτον, ἀλλὰ καὶ δεύτε ρον καὶ τρίτον ἱστορικῶς φησιν, ο Ωφθη δὲ αὐτῷ Κύριος, » ἐπὶ τῇ (Γ. 5) ο Κύριος ο προσηγορία του ἀνεκφωνήτου ἐν τῷ Εβραϊκῷ τεταγμένου ὀνόματος, ὅπερ οὐδεπώποτε ἐπὶ ἀγγελικῆς δυνάμεως παρείλη- σται. "Οτε γοῦν ὁ Λὼτ τοῖς εἰς Σόδομα ἐλθοῦσιν ἀγ- γέλοις ἀναγέγραπται λέγων, ο Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος ενώπιόν σου, » κεῖται μὲν ἐν τῷ Εβραϊκῷ τὸ, « Κύριε, » ἀλλ' οὐ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ' Εβραίοις ἐπὶ τοῦ ἀῤῥήτου ἐνό- ματος τοῦ Θεοῦ παραλαμβανομένων, δι᾿ ἑτέρων δὲ συλλαβῶν δι' ὧν καὶ ὁ παρ᾽ ἀνθρώποις ονομαζόμενος κύριο; τῶν πρός τι τυγχάνων, οἷον οἰκέτου κύριος, παρ' Εβραίοις ἐγγέγραπται· ἀλλ' οὐδέν γε τούτοις ἔχον παραπλήσιον τὸ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ αὐθεντείας διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων παραλαμβανόμενον ἔν τε ταῖς ἀναγεγραμμέναις τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπτασίαις ἐμφερόμενον σαφῶς παρίστησιν, μηδὲ ἄγγελον, μηδὲ ὀλίγῳ τοῦτον ἐπαναβεβηκυίαν τινα θείαν δύναμιν αὐτῷ κεχρηματικέναι, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Θεόν, οὗ τὴν ἄῤῥητον ἐκφώνησιν, αὐτὴν δὴ ταύτην κατὰ τοὺς τόπους διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων έμφε ρομένην, μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ μετώπου περι ἔκειτο φέρων ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ πετάλου τὸ λεγόμενον • Εκτύπωμα σφραγίδος, ἁγιάσματος] Κυρίου. » Καὶ ὅτι γε οὐκ ἀδιάφορόν ἐστι τῇ θείᾳ Γραφῇ ἐπ' ἀγγέ λων χρῆσθαι τῇ τοιαύτῃ προσηγορία, πρόδηλον ἐκ τοῦ σφόδρα παρατετηρημένως ποτὲ μὲν αὐτὸν τὸν Θεὸν ἢ τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον Κύριον ὦφθαί τε καὶ κεχρηκέναι τοῖς δικαίοις ἱστορεῖν, ποτὲ δὲ ἀγγέλους ἀναγράφειν τοὺς ἑωραμένους. Σαφώς οὖν ὁ τῇ ᾿Αγαρ ἀλωμένῃ ἐπιφανείς ἄγγελος ἦν· καὶ γὰρ ἐχρῆν ἐκείνῃ μὲν, ἅτε πλεῖστον ὅσον ἀπολειπο μένῃ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ οὐδέν τι πλέον ἀγγελικῆς ὀπτασίας θεωρεῖν δυναμένῃ, κατάλληλον τὴν ὀπτα νικgo ECLOGE PROPHETICA. - LIB. I. justi in civitate, peribunt simul? Nonne parces loco illi propter quinquaginta justos, si fuerint in co? Absit a te ut rem hanc facias, et occidas justum cum impio, fiatque justus sicut impius; non est hoc tuum, qui judicas omnem terram ; nequaquam fa- cies judicium hoc . . post pauca dicit Scri plura: «Abiit auten Dominus, postquam cessavit loqui ad Abraham"; veneruntque duo angeli in Sodomam vespere, et sedente Lot in foribus civitatis ". A pio? Sitve justus ut impius? Si fuerint quinquaginta C Gen. xviit, 22-25. ibid. 53. Gen. xix, 1. 18, 19. Exod. xxvu, 36. 2; Scire est operæ pretium, utrum sit angelus qui his in Scripturæ locis Abrahamo apparuisse os- tenditur, an ipse omnium Deus, vel tertius aliquis, Dei scilicet Verbum, quem post altissimum Patrem, et Deum omnium Dominum, et Deum vocare in sacra Scriptura solent; necnon inquirere quis esset trium virorum, qui Abrahamo visi sum, ad quem ille dixerit : • Domine, si iuveni gratiam in oculis Luis ; » et rursus : < Non est hoc tuum : qui ju- dicas omnem terram, nequaquam facies judicium hoc st. . De quo et divina Scriptura non tantum semel, sed rursus et tertio reapse dixit: Visus antem ei Dominus 's, ubi • Dominus, iuefabili appellatione in Hebraico texu designatur, quæ scilicet nusquam de angelica potestate usurpatur. Cum igitur Lot venientibus in Sodomam angelis dixisse fertur : « Quaeso, Domine mi, quia invenit servus tuus gratiam coram te ”, › invenitur in Hebraico textu, ‹ Domine, sed non quatuor litte- ris designatus quæ apud Hebræos ineffabile Dei nomen exprimunt, sed alia denominatione, quæ apudl Hebræos de alicujus inter homines do- mino, veluti de servi domino, usurpatur. Nihil vero tale invenias in denominatione quæ ad Dei auctori- talem spectat, in tetragrammato scilicet, quod in relatis Dei ad Abrahamum apparitionibus usurpa- tur. lluc itaque nec angelus, nec angelo paulo su- perior aliqua divina potestas designatur, sed Deus ipse, cujus ineffabile nomen, utpote distincte qua- tuor litteris exaratum, solus summus pontifex, fronte gestabat in lamina aurea que appellaba- tur : • Calatum sigillum, sanctum Domino s. Manifestum est autem divinam Scripturam non in- D discriminatim hanc angelis attribuisse denomina- tionem, præsertim cum accuratissime nunc ipsum Deum, vel tetragrammato denominatum Dominuan apparuisse et cum justis conversatum fuisse memi- nerit, nunc vero angelos visos fuisse. Manifeste igitur angelus erat, qui Agar erranti visus. Dece- bat enim huic quidem, prout ab Abrahamo penitus derelictæ, nec quidpiam angelica visione najus in- tueri valenti, obviam fieri per præsentem angelum visionem, dum Abrahamo clarior, Dei scilicet ip- sius, manifestatio fieret. Quippe cetera ipsa ad eum Dei verba parum congrua essent, si quis ea ad * Gen. xviii, 5. s ibid. 25. ss ibid. 1. Gen. 215.
PG 22:1025Ἔσται δὲ καὶ διὰ βραχέων μετρία τὶς ἡμῶν ἐξήγησις, ὅτε μὲν ἀπόδειξιν περιέξουσα τοῦ κατὰ μόνον τὸν ἡμετέρον Σωτῆρα πεπληρῶσθαι τὰς ἱερὰς τοῦ Θεοῦ προρρήσεις, ὅτε δὲ τὴν ἡμετέραν γνώμην ἣν ἐχόμεν περὶ τῶν ἐκτεθησομένων σημαίνουσα. Ἀλλὰ γὰρ τούτων ἐφάπτεσθαι μέλλοντας, ἀναγκαίως προδιαστείλασθαι ὡς πῆ μὲν προόντα οὐ μόνον τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀλλὰ καὶ πάσης γενετῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ Λόγον διδάσκουσιν οἱ ἱεροὶ λόγοι, Θεὸν ... αὐτὸν μετὰ τὸν Πατέρα καὶ Κύριον προσαγορεύοντες, οἷα δὴ καὶ τὸ κήρυγμα τὸ ἐκκλησιαστικὸν περιέχει ἀκολούθως τῇ εὐαγγελικῇ μαρτυρίᾳ (εἰπ)ούσῃ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος· καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος· πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· πῆ δὲ τὰς δύο παρουσίας αὐτοῦ προαναφωνοῦσι· τήν τε προτέραν, ἐν ᾗ μήτε εἶδος αὐτὸν μήτε κάλλος ἕξειν προυθέσπιζον διαρρήδην ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ σαφῶς οὕτως ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ προτέρου λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ καταδικασθήσεσθαι λέγοντες· οἷα δὴ καὶ ἀποδείκνυνται τῆς προτέρας αὐτοῦ παρουσίας αἱ κατὰ τοὺς Τιβερίου χρόνους οἰκονομίαι·
Α σίαν γενέσθαι διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου παρουσίας, τῷ δὲ Β Αβραὰμ διὰ τῆς μείζονος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ἐπιφα νείας. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ αὐτοὶ τῶν πρὸς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ λόγων οὐκ ἂν μὲν ἁρμόσειεν, εἰ ἐπὶ ἀγγέλους τις αὐτοὺς ἀνάγειν πειρῶτο, μόνῳ δὲ Θεῷ πρέποι ἂν αὐτοὺς λέγειν, οἷον τό, ο Καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, » καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· μάλιστα δὲ τὸ, « Ἐγὼ Κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώ ρας Χαλδαίων, καὶ τὸ, « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, εὐαρέ στει ἐναντίον ἐμοῦ, » καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὐδεὶς οὕτω γένοιτ' ἂν ποτ' ηλίθιος ὡς ἄγγελον αὐτὰ ὑπονοεῖν εἰρηκέναι. Καὶ ὅτε γοῦν πρὸς τῇ δρυῒ καθεζομένῳ τῷ Ἀβραὰμ οἱ τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν, πρόσεισι μὲν αὐτοῖς ὁ ᾿Αβραὰμ, ἀλλ' οὐ τοῖς τρισὶν, ἑνὶ δὲ μόνον τό, « Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων οὐδ᾽ εἰς τῷ ᾽Αβραὰμ εἰσάγεται ὁμιλῶν· ἐπεὶ μηδὲ ῇρει λόγος τοὺς οἰκέτας ἐπὶ τοῦ Κυρίου φθέγγεσθαι, μόνος δὲ ὁ Κύριος χρηματίζει, 8ς καί φησιν, « Μή κρύψω ἐγὼ ἀπὸ ᾿Αβραάμ τοῦ παιδός μου, » καὶ τὰ λοιπά. Εἶτα οἱ μὲν ἄνα (μα) τῷ Κυρίῳ ἄνδρες, δῆλον δ' ὅτι οἱ ἄγγελοι, ἀποστρέ ψαντες, μόνοι κατῆλθον εἰς Σόδομα, τοῦ Κυρίου μὴ συμπαρόντος αὐτοῖς· (πῶς γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν τὸν εὐμενῆ καὶ ἵλεω Θεὸν τοῖς ἀσεβέσιν ἐνεπιδημεῖν;) ὁ δὲ ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν θεοφιλῆ καὶ δίκαιον συν ουσίᾳ τε καὶ διατριβῇ, χαίρει μὲν αὐτοῦ τῇ ὁμιλία υπερασπίζεται δὲ καὶ τὴν φιλανθρωποτάτην εὐχὴν, (Γ. 6) ἐν ᾗ καὶ τὸ « Μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν, » εἰρηκὼς ὁ ᾿Αβραὰμ ἐναργέστατα παρίστησιν ἑαυτὸν εὖ καὶ ἀκριβῶς εἰδέναι, ὅτι μὴ ἀγγέλω, μηδ ὑποβεβηκυίᾳ θείᾳ δυνάμει, ἀλλ᾽ αὐτῷ Θεῷ διαλέ γοιτο. Εἶθ' ἑξῆς ἀκριβῶς τὰ πράγματα διαιρῶν ὁ λό γος τοὺς ἐπὶ Σόδομα ἀνελθόντας σαφῶς ἀγγέλους προσαγορεύει, επιλέγων, ὅτι δὴ « ἦλθον οἱ δύο ἄγ γελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς οὔτε Κύριον οὔτε Θεὸν ὀφθῆναι τῷ Λωτ, ἢ καὶ λελαληκέναι, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους ἀναγράφει· ὥστ᾽ ἐκ παν· τὸς πρόδηλον, ὅτι Κύριος ἦν καὶ Θεὸς, ἀλλ᾽ οὗ τις ἀγγέλων, ὁ τῷ ᾽Αβραὰμ ὦφθαι πρὸς τῆς Γραφῆς μαρτυρούμενος. Πάντες μὲν οὖν οἱ διακόπτειν ἐθέλοντες τὴν τῆς Παλαιᾶς πρὸς τὴν Καινὴν Διαθήκην σύμπνοιαν, ὥσ περ ἐρμαίῳ τοῖς τόποις ἐπιβαίνοντες σαφῶς ἐκ τού των παριστάναι δοκοῦσιν ἑτέρον ὑπάρχειν τὸν τοῦ Χριστοῦ Πατέρα, ἂν καὶ ἀόρατον ὑπὸ τῆς εὐαγγελικής φωνῆς ὁμολογεῖσθαι, παρὰ τὸν Μωϋσέως καὶ τῶν προ- φητῶν Θεὸν διαφόρως ὀφθέντα, τοτὲ μὲν τῷ ᾽Αβραὰμ, τοτὲ δὲ τῷ Ἰσαὰκ (ᾧ καὶ αὐτῷ χρηματίζων τὰ πα ραπλήσια τοῖς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ προθεσπίζει), ὁμοίως δὲ καὶ τῷ Ἰακώβ, τάχα δὲ καὶ Ἡσαΐᾳ φήσαντι, • Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ, ο καὶ τοῖς λοιποῖς προς φήταις παραπλησίως· ἡμεῖς δὲ (ἐπεὶ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις εμφέρεται τι θεῖον λόγιον ἐκ προσώπου, τοῦ Θεοῦ φάσκον· « Διότι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. » καί «Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος καὶ τῷ Μωϋσεῖ δὲ χρηματίζων φησίν· «Οὐδεὶς όψεται μου τὸ πρόσωπον, καὶ ζήσεται· »)ὡς πρὸς τοὺς προει οι " EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 111. > - EXEGETICA. angelos referre conaretur; unius enim Dei erat hac dicere, scilicet : • Fadiam te in gentem ma- gnam, et benedicam tibi ", » et sequentia; hæc• que præsertim : ‹ Ego Dominus qui eduxi te e terra Chaldaorum "; » et illa : r Ego sum Deus tuus, ambula coram me "; » et reliqua. Nullus enim tam rudis ingenii esset, qui hæc ab angelo dicta existimet. Cum igitur Abrahamo sub arbore se- denti tres viri apparuerunt, uni tantummodo eorum dixit : c Domine, si inveni gratiam in oculis tuis 88. Et caterorum nullus cum Abrahamo collocutus inducitur, siquidem non decebat, famulos appellare dominos, sed ille solus Dominus vocatur, qui etiam dicit : • Num celare potero Abrahamunı filium meum > et cætera. Deinde viri Dominum comi- tantes, 'prout angeli (scilicet missi), abeuntes, soli venerunt in urbem Sodomam, et Dominus non jam cum iis præsens erat. (Quo enim mode fieri po- tuisset mansuetum misericordemque Deum apud impios commorari?) Hic vero in conversatione ac colloquio religiosi justique viri pernanens, ejusque consuetudine gaudet, ac benigne ejus humanissimam supplicationem accipit, in qua cum c Qui judicas omnem terram, nequaquam facies judicium hoc 30, Abrahamus diceret, evidentissime ostendit seipsum pulchre nosse quod nec angelo, nec alicui subjectæ divinæ potestati, sed ipsi Deo loquebatur. Caterum brevi sequens rerum narratio perspicue angelos in Sodomam proficiscentes demonstrat, subjiciens : • Venerunt duo angeli in Sodomam vespere Deinde neque Dominum, neque Deum Lot visum aut locutum fuisse, sed angelos scribit. Ex his igitur omnibus apertum est Dominum esse ac Deum, non vero quemquam angelorum, quem Abra- hamo visum fuisse Scriptura testatur. C⑆ Omnes igitur Veteris cum Novo Testamento con- cordiam discutere volentes, hoc pro lucro habent, dum demonstrare existimant alium esse Christi Patrem, quem invisibilem" evangelistæ prædi- cant, alium Mosis et prophetarum Deum, diverse visum, nunc Abrahamo, nunc Isaaco (qui et eademn ferme quæ Abrahamo prædixit), similiter et Jacobo, necnon Isaiæ dicenti : • Vidi Dominum Sa-D baoth ", » cæterisque prophetis ; nos vero, (cum et in ipsis veteribus Dei prophetis inducitur aliquod divinum oraculum e persona Dei dicens: Ego enim Dominus et non mutor"; » et: «Nunquid non cœlum et terram ego impleo, dicit Domi- nus w?, Mosi etiam dicit : . Non enim videbit me homo et vivet " ; ») ad prædictos homines, simul et ad Judæos, nondum secundam præter increatam natu- ram przexsistere divinitatem Filii comprehenden- tes, hac ambigua examinabimus, qua scilicet ratione ss Gen. xtr, 2. Gen. xv, " Joan. 1, 18; vi, 46.. Isa. vi, 5. XIX, 1. XXXIII, 20. Gen. xviii, 3. ibid. 17. ibid 25. Gen. * Malach. 111, 6. ss Jer. xxii, 24. Exod. I 7. st Gen. xvii, 1.
καὶ τὴν δευτέραν, οὐκέθ’ ὁμοίαν τῇ προτέρᾳ, θειοτέραν δὲ καὶ πολὺ τῇ δόξῃ παραλλάττουσαν, μετ’ ἀγγελικῆς δορυφορίας καὶ τῆς ἀπ’ οὐρανῶν παρατάξεως γενησομένην· οἷς εὐγνωμόνως τὸν ἐντυγχάνοντα χρεὼν κανόνα ὥσπερ καὶ σκοπὸν τὸ κήρυγμα κατέχειν τὸ ἀποστολικὸν τέλεια καὶ ἀπαρεγχείρητα τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα διαφυλάττοντα, τουτέστιν τὰ περὶ τῆς πρώτης καὶ ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως, καὶ τὰ τῆς τοῦ θείου Λόγου προϋποστάσεώς τε καὶ ὑπουργίας, ἣν ἐπὶ τῇ τῶν γενητῶν ἁπάντων δημιουργίᾳ, οἷα δὴ λόγος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . χωρὶς τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ’ Ἑβραίοις ἀνεκφωνήτων, ὧν διὰ τῆς συνθέσεως τὸ σημαινόμενον ὄνομα ἄρρητον ὑπάρχον, καταχρηστικώτερον δὲ Κύριος ἐπικαλούμενον, οὐδέπω ποτὲ ἐπὶ ἀγγελικῆς παρείληπται δυνάμεως, ὡς ἐπιστήσεις καθ’ ὅλης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς, ἔνθα ὁ Θεὸς ἢ ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος ἀναγέγραπται κεχρηκέναι τίσι·
Α σίαν γενέσθαι διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου παρουσίας, τῷ δὲ Β Αβραὰμ διὰ τῆς μείζονος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ἐπιφα νείας. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ αὐτοὶ τῶν πρὸς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ λόγων οὐκ ἂν μὲν ἁρμόσειεν, εἰ ἐπὶ ἀγγέλους τις αὐτοὺς ἀνάγειν πειρῶτο, μόνῳ δὲ Θεῷ πρέποι ἂν αὐτοὺς λέγειν, οἷον τό, ο Καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, » καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· μάλιστα δὲ τὸ, « Ἐγὼ Κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώ ρας Χαλδαίων, καὶ τὸ, « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, εὐαρέ στει ἐναντίον ἐμοῦ, » καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὐδεὶς οὕτω γένοιτ' ἂν ποτ' ηλίθιος ὡς ἄγγελον αὐτὰ ὑπονοεῖν εἰρηκέναι. Καὶ ὅτε γοῦν πρὸς τῇ δρυῒ καθεζομένῳ τῷ Ἀβραὰμ οἱ τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν, πρόσεισι μὲν αὐτοῖς ὁ ᾿Αβραὰμ, ἀλλ' οὐ τοῖς τρισὶν, ἑνὶ δὲ μόνον τό, « Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων οὐδ᾽ εἰς τῷ ᾽Αβραὰμ εἰσάγεται ὁμιλῶν· ἐπεὶ μηδὲ ῇρει λόγος τοὺς οἰκέτας ἐπὶ τοῦ Κυρίου φθέγγεσθαι, μόνος δὲ ὁ Κύριος χρηματίζει, 8ς καί φησιν, « Μή κρύψω ἐγὼ ἀπὸ ᾿Αβραάμ τοῦ παιδός μου, » καὶ τὰ λοιπά. Εἶτα οἱ μὲν ἄνα (μα) τῷ Κυρίῳ ἄνδρες, δῆλον δ' ὅτι οἱ ἄγγελοι, ἀποστρέ ψαντες, μόνοι κατῆλθον εἰς Σόδομα, τοῦ Κυρίου μὴ συμπαρόντος αὐτοῖς· (πῶς γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν τὸν εὐμενῆ καὶ ἵλεω Θεὸν τοῖς ἀσεβέσιν ἐνεπιδημεῖν;) ὁ δὲ ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν θεοφιλῆ καὶ δίκαιον συν ουσίᾳ τε καὶ διατριβῇ, χαίρει μὲν αὐτοῦ τῇ ὁμιλία υπερασπίζεται δὲ καὶ τὴν φιλανθρωποτάτην εὐχὴν, (Γ. 6) ἐν ᾗ καὶ τὸ « Μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν, » εἰρηκὼς ὁ ᾿Αβραὰμ ἐναργέστατα παρίστησιν ἑαυτὸν εὖ καὶ ἀκριβῶς εἰδέναι, ὅτι μὴ ἀγγέλω, μηδ ὑποβεβηκυίᾳ θείᾳ δυνάμει, ἀλλ᾽ αὐτῷ Θεῷ διαλέ γοιτο. Εἶθ' ἑξῆς ἀκριβῶς τὰ πράγματα διαιρῶν ὁ λό γος τοὺς ἐπὶ Σόδομα ἀνελθόντας σαφῶς ἀγγέλους προσαγορεύει, επιλέγων, ὅτι δὴ « ἦλθον οἱ δύο ἄγ γελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς οὔτε Κύριον οὔτε Θεὸν ὀφθῆναι τῷ Λωτ, ἢ καὶ λελαληκέναι, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους ἀναγράφει· ὥστ᾽ ἐκ παν· τὸς πρόδηλον, ὅτι Κύριος ἦν καὶ Θεὸς, ἀλλ᾽ οὗ τις ἀγγέλων, ὁ τῷ ᾽Αβραὰμ ὦφθαι πρὸς τῆς Γραφῆς μαρτυρούμενος. Πάντες μὲν οὖν οἱ διακόπτειν ἐθέλοντες τὴν τῆς Παλαιᾶς πρὸς τὴν Καινὴν Διαθήκην σύμπνοιαν, ὥσ περ ἐρμαίῳ τοῖς τόποις ἐπιβαίνοντες σαφῶς ἐκ τού των παριστάναι δοκοῦσιν ἑτέρον ὑπάρχειν τὸν τοῦ Χριστοῦ Πατέρα, ἂν καὶ ἀόρατον ὑπὸ τῆς εὐαγγελικής φωνῆς ὁμολογεῖσθαι, παρὰ τὸν Μωϋσέως καὶ τῶν προ- φητῶν Θεὸν διαφόρως ὀφθέντα, τοτὲ μὲν τῷ ᾽Αβραὰμ, τοτὲ δὲ τῷ Ἰσαὰκ (ᾧ καὶ αὐτῷ χρηματίζων τὰ πα ραπλήσια τοῖς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ προθεσπίζει), ὁμοίως δὲ καὶ τῷ Ἰακώβ, τάχα δὲ καὶ Ἡσαΐᾳ φήσαντι, • Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ, ο καὶ τοῖς λοιποῖς προς φήταις παραπλησίως· ἡμεῖς δὲ (ἐπεὶ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις εμφέρεται τι θεῖον λόγιον ἐκ προσώπου, τοῦ Θεοῦ φάσκον· « Διότι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. » καί «Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος καὶ τῷ Μωϋσεῖ δὲ χρηματίζων φησίν· «Οὐδεὶς όψεται μου τὸ πρόσωπον, καὶ ζήσεται· »)ὡς πρὸς τοὺς προει οι " EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 111. > - EXEGETICA. angelos referre conaretur; unius enim Dei erat hac dicere, scilicet : • Fadiam te in gentem ma- gnam, et benedicam tibi ", » et sequentia; hæc• que præsertim : ‹ Ego Dominus qui eduxi te e terra Chaldaorum "; » et illa : r Ego sum Deus tuus, ambula coram me "; » et reliqua. Nullus enim tam rudis ingenii esset, qui hæc ab angelo dicta existimet. Cum igitur Abrahamo sub arbore se- denti tres viri apparuerunt, uni tantummodo eorum dixit : c Domine, si inveni gratiam in oculis tuis 88. Et caterorum nullus cum Abrahamo collocutus inducitur, siquidem non decebat, famulos appellare dominos, sed ille solus Dominus vocatur, qui etiam dicit : • Num celare potero Abrahamunı filium meum > et cætera. Deinde viri Dominum comi- tantes, 'prout angeli (scilicet missi), abeuntes, soli venerunt in urbem Sodomam, et Dominus non jam cum iis præsens erat. (Quo enim mode fieri po- tuisset mansuetum misericordemque Deum apud impios commorari?) Hic vero in conversatione ac colloquio religiosi justique viri pernanens, ejusque consuetudine gaudet, ac benigne ejus humanissimam supplicationem accipit, in qua cum c Qui judicas omnem terram, nequaquam facies judicium hoc 30, Abrahamus diceret, evidentissime ostendit seipsum pulchre nosse quod nec angelo, nec alicui subjectæ divinæ potestati, sed ipsi Deo loquebatur. Caterum brevi sequens rerum narratio perspicue angelos in Sodomam proficiscentes demonstrat, subjiciens : • Venerunt duo angeli in Sodomam vespere Deinde neque Dominum, neque Deum Lot visum aut locutum fuisse, sed angelos scribit. Ex his igitur omnibus apertum est Dominum esse ac Deum, non vero quemquam angelorum, quem Abra- hamo visum fuisse Scriptura testatur. C⑆ Omnes igitur Veteris cum Novo Testamento con- cordiam discutere volentes, hoc pro lucro habent, dum demonstrare existimant alium esse Christi Patrem, quem invisibilem" evangelistæ prædi- cant, alium Mosis et prophetarum Deum, diverse visum, nunc Abrahamo, nunc Isaaco (qui et eademn ferme quæ Abrahamo prædixit), similiter et Jacobo, necnon Isaiæ dicenti : • Vidi Dominum Sa-D baoth ", » cæterisque prophetis ; nos vero, (cum et in ipsis veteribus Dei prophetis inducitur aliquod divinum oraculum e persona Dei dicens: Ego enim Dominus et non mutor"; » et: «Nunquid non cœlum et terram ego impleo, dicit Domi- nus w?, Mosi etiam dicit : . Non enim videbit me homo et vivet " ; ») ad prædictos homines, simul et ad Judæos, nondum secundam præter increatam natu- ram przexsistere divinitatem Filii comprehenden- tes, hac ambigua examinabimus, qua scilicet ratione ss Gen. xtr, 2. Gen. xv, " Joan. 1, 18; vi, 46.. Isa. vi, 5. XIX, 1. XXXIII, 20. Gen. xviii, 3. ibid. 17. ibid 25. Gen. * Malach. 111, 6. ss Jer. xxii, 24. Exod. I 7. st Gen. xvii, 1.
πότερον ἐπὶ τὴν ἀγένητον τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσιν ἀνενεκτέον τὰ δηλούμενα, ἢ ἐπὶ τὸν τούτου Λόγον, ὃν δεύτερον τυγχάνοντα τῶν ὅλων αἴτιον καὶ Θεὸν καὶ Κύριον κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐκ τοῦ παρ’ Ἑβραίοις ἀρρήτου ὀνόματος προσαγορεύειν εἴωθεν ἡ θεία γραφή. Καὶ δῆτα ἐπὶ τοῦ παρόντος φήσαντος τοῦ λόγου, ὅτι δὴ κατέβη κύριος, καὶ εἶπεν κύριος τὰ ἀναγεγραμμένα, ζητήσαι ἄν τις εὐλόγως εἴτε ἐπί τινα τῶν ἀγγέλων, εἴτε ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον τὴν ἀναφορὰν ἔχει τὸ δηλούμενον. Ἀλλ’ ἐπὶ μὲν ἀγγέλων οὐχ’ οἷόν τε· τοῦτο μὲν, ὅτι κἀνταῦθα τὸ Κύριος διὰ τῆς ἀνεκφωνήτου παρείληπται προσηγορίας, τοῦτο δὲ, ὅτι ἑτέροις παρ’ αὐτὸν ὑποβεβηκόσιν ἐμφαίνει πεποιῆσθαι τοὺς λόγους. Πάλιν δ’ αὖ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀνοικεῖος ἡ διάνοια· οὐ γὰρ δὴ αὐτῷ πρέποι ἂν λέγειν τὸ, δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν, καὶ τὸ, κατέβη κύριος ἰδεῖν τὴν πόλιν, οὐδαμῶς ἂν ἁρμόττοι περὶ τῆς αὐθεντείας λέγεσθαι. Λείπεται δὴ νοεῖν τὸν θεῖον Λόγον καὶ διὰ τῶν προκειμένων δηλοῦσθαι.
Α σίαν γενέσθαι διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου παρουσίας, τῷ δὲ Β Αβραὰμ διὰ τῆς μείζονος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ἐπιφα νείας. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ αὐτοὶ τῶν πρὸς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ λόγων οὐκ ἂν μὲν ἁρμόσειεν, εἰ ἐπὶ ἀγγέλους τις αὐτοὺς ἀνάγειν πειρῶτο, μόνῳ δὲ Θεῷ πρέποι ἂν αὐτοὺς λέγειν, οἷον τό, ο Καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, » καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· μάλιστα δὲ τὸ, « Ἐγὼ Κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώ ρας Χαλδαίων, καὶ τὸ, « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, εὐαρέ στει ἐναντίον ἐμοῦ, » καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὐδεὶς οὕτω γένοιτ' ἂν ποτ' ηλίθιος ὡς ἄγγελον αὐτὰ ὑπονοεῖν εἰρηκέναι. Καὶ ὅτε γοῦν πρὸς τῇ δρυῒ καθεζομένῳ τῷ Ἀβραὰμ οἱ τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν, πρόσεισι μὲν αὐτοῖς ὁ ᾿Αβραὰμ, ἀλλ' οὐ τοῖς τρισὶν, ἑνὶ δὲ μόνον τό, « Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων οὐδ᾽ εἰς τῷ ᾽Αβραὰμ εἰσάγεται ὁμιλῶν· ἐπεὶ μηδὲ ῇρει λόγος τοὺς οἰκέτας ἐπὶ τοῦ Κυρίου φθέγγεσθαι, μόνος δὲ ὁ Κύριος χρηματίζει, 8ς καί φησιν, « Μή κρύψω ἐγὼ ἀπὸ ᾿Αβραάμ τοῦ παιδός μου, » καὶ τὰ λοιπά. Εἶτα οἱ μὲν ἄνα (μα) τῷ Κυρίῳ ἄνδρες, δῆλον δ' ὅτι οἱ ἄγγελοι, ἀποστρέ ψαντες, μόνοι κατῆλθον εἰς Σόδομα, τοῦ Κυρίου μὴ συμπαρόντος αὐτοῖς· (πῶς γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν τὸν εὐμενῆ καὶ ἵλεω Θεὸν τοῖς ἀσεβέσιν ἐνεπιδημεῖν;) ὁ δὲ ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν θεοφιλῆ καὶ δίκαιον συν ουσίᾳ τε καὶ διατριβῇ, χαίρει μὲν αὐτοῦ τῇ ὁμιλία υπερασπίζεται δὲ καὶ τὴν φιλανθρωποτάτην εὐχὴν, (Γ. 6) ἐν ᾗ καὶ τὸ « Μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν, » εἰρηκὼς ὁ ᾿Αβραὰμ ἐναργέστατα παρίστησιν ἑαυτὸν εὖ καὶ ἀκριβῶς εἰδέναι, ὅτι μὴ ἀγγέλω, μηδ ὑποβεβηκυίᾳ θείᾳ δυνάμει, ἀλλ᾽ αὐτῷ Θεῷ διαλέ γοιτο. Εἶθ' ἑξῆς ἀκριβῶς τὰ πράγματα διαιρῶν ὁ λό γος τοὺς ἐπὶ Σόδομα ἀνελθόντας σαφῶς ἀγγέλους προσαγορεύει, επιλέγων, ὅτι δὴ « ἦλθον οἱ δύο ἄγ γελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς οὔτε Κύριον οὔτε Θεὸν ὀφθῆναι τῷ Λωτ, ἢ καὶ λελαληκέναι, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους ἀναγράφει· ὥστ᾽ ἐκ παν· τὸς πρόδηλον, ὅτι Κύριος ἦν καὶ Θεὸς, ἀλλ᾽ οὗ τις ἀγγέλων, ὁ τῷ ᾽Αβραὰμ ὦφθαι πρὸς τῆς Γραφῆς μαρτυρούμενος. Πάντες μὲν οὖν οἱ διακόπτειν ἐθέλοντες τὴν τῆς Παλαιᾶς πρὸς τὴν Καινὴν Διαθήκην σύμπνοιαν, ὥσ περ ἐρμαίῳ τοῖς τόποις ἐπιβαίνοντες σαφῶς ἐκ τού των παριστάναι δοκοῦσιν ἑτέρον ὑπάρχειν τὸν τοῦ Χριστοῦ Πατέρα, ἂν καὶ ἀόρατον ὑπὸ τῆς εὐαγγελικής φωνῆς ὁμολογεῖσθαι, παρὰ τὸν Μωϋσέως καὶ τῶν προ- φητῶν Θεὸν διαφόρως ὀφθέντα, τοτὲ μὲν τῷ ᾽Αβραὰμ, τοτὲ δὲ τῷ Ἰσαὰκ (ᾧ καὶ αὐτῷ χρηματίζων τὰ πα ραπλήσια τοῖς ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ προθεσπίζει), ὁμοίως δὲ καὶ τῷ Ἰακώβ, τάχα δὲ καὶ Ἡσαΐᾳ φήσαντι, • Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ, ο καὶ τοῖς λοιποῖς προς φήταις παραπλησίως· ἡμεῖς δὲ (ἐπεὶ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις εμφέρεται τι θεῖον λόγιον ἐκ προσώπου, τοῦ Θεοῦ φάσκον· « Διότι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. » καί «Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος καὶ τῷ Μωϋσεῖ δὲ χρηματίζων φησίν· «Οὐδεὶς όψεται μου τὸ πρόσωπον, καὶ ζήσεται· »)ὡς πρὸς τοὺς προει οι " EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 111. > - EXEGETICA. angelos referre conaretur; unius enim Dei erat hac dicere, scilicet : • Fadiam te in gentem ma- gnam, et benedicam tibi ", » et sequentia; hæc• que præsertim : ‹ Ego Dominus qui eduxi te e terra Chaldaorum "; » et illa : r Ego sum Deus tuus, ambula coram me "; » et reliqua. Nullus enim tam rudis ingenii esset, qui hæc ab angelo dicta existimet. Cum igitur Abrahamo sub arbore se- denti tres viri apparuerunt, uni tantummodo eorum dixit : c Domine, si inveni gratiam in oculis tuis 88. Et caterorum nullus cum Abrahamo collocutus inducitur, siquidem non decebat, famulos appellare dominos, sed ille solus Dominus vocatur, qui etiam dicit : • Num celare potero Abrahamunı filium meum > et cætera. Deinde viri Dominum comi- tantes, 'prout angeli (scilicet missi), abeuntes, soli venerunt in urbem Sodomam, et Dominus non jam cum iis præsens erat. (Quo enim mode fieri po- tuisset mansuetum misericordemque Deum apud impios commorari?) Hic vero in conversatione ac colloquio religiosi justique viri pernanens, ejusque consuetudine gaudet, ac benigne ejus humanissimam supplicationem accipit, in qua cum c Qui judicas omnem terram, nequaquam facies judicium hoc 30, Abrahamus diceret, evidentissime ostendit seipsum pulchre nosse quod nec angelo, nec alicui subjectæ divinæ potestati, sed ipsi Deo loquebatur. Caterum brevi sequens rerum narratio perspicue angelos in Sodomam proficiscentes demonstrat, subjiciens : • Venerunt duo angeli in Sodomam vespere Deinde neque Dominum, neque Deum Lot visum aut locutum fuisse, sed angelos scribit. Ex his igitur omnibus apertum est Dominum esse ac Deum, non vero quemquam angelorum, quem Abra- hamo visum fuisse Scriptura testatur. C⑆ Omnes igitur Veteris cum Novo Testamento con- cordiam discutere volentes, hoc pro lucro habent, dum demonstrare existimant alium esse Christi Patrem, quem invisibilem" evangelistæ prædi- cant, alium Mosis et prophetarum Deum, diverse visum, nunc Abrahamo, nunc Isaaco (qui et eademn ferme quæ Abrahamo prædixit), similiter et Jacobo, necnon Isaiæ dicenti : • Vidi Dominum Sa-D baoth ", » cæterisque prophetis ; nos vero, (cum et in ipsis veteribus Dei prophetis inducitur aliquod divinum oraculum e persona Dei dicens: Ego enim Dominus et non mutor"; » et: «Nunquid non cœlum et terram ego impleo, dicit Domi- nus w?, Mosi etiam dicit : . Non enim videbit me homo et vivet " ; ») ad prædictos homines, simul et ad Judæos, nondum secundam præter increatam natu- ram przexsistere divinitatem Filii comprehenden- tes, hac ambigua examinabimus, qua scilicet ratione ss Gen. xtr, 2. Gen. xv, " Joan. 1, 18; vi, 46.. Isa. vi, 5. XIX, 1. XXXIII, 20. Gen. xviii, 3. ibid. 17. ibid 25. Gen. * Malach. 111, 6. ss Jer. xxii, 24. Exod. I 7. st Gen. xvii, 1.
PG 22:1027Οὗτος δὴ τὴν τῶν ἁπάντων πρόνοιάν τε καὶ οἰκονομίαν πρὸς τοῦ Πατρὸς ἐπιτετραμμένος οὐ πώποτε διέλειπεν τότε μὲν δι’ ἑαυτοῦ, τότε δὲ δι’ ὑπηρετῶν ἀγγέλων τῷ πατρικῷ βουλήματι τὰ συντείνοντα ἐπὶ τῇ τῶν ὅλων ὠφελείᾳ τε καὶ σωτηρίᾳ διακονούμενος. Μυστικῆς δὲ καὶ ἀπορρήτου θεωρίας ἐχόμενα τὰ κατὰ τὸν τόπον οὐ νῦν ἀναπτύσσειν καιρός. Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Πρῶτος ἀναγέγραπται γενόμενος χρηματισμὸς τῷ Ἁβραὰμ ὅτε εἶπεν αὐτῷ Κύριος· Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου εἰς τὴν γῆν ἣν ἄν σοι δείξω· καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, καὶ μεγαλυνῶ τὸ ὄνομά σου, καὶ ἔσῃ εὐλόγητος· καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς. Δεύτερος, ὅτε ὤφθη αὐτῷ Κύριος καὶ εἶπεν αὐτῷ· Τῷ σπέρματί σου δώσω τὴν γῆν ταύτην. Καὶ τρίτος, ὅτε ὁ Κύριος εἶπεν τῷ Ἁβραὰμ μετὰ τὸ διαχωρισθῆναι τὸν Λὼτ ἀπ’ αὐτοῦ τὰ ἀναγεγραμμένα. Τέταρτος, ἐν ᾧ εἴρηται, μετὰ δὲ τὰ ῥήματα ταῦτα ἐγενήθη ῥῆμα Κυρίου πρὸς Ἁβραὰμ ἐν ὁράματι τῆς νυκτὸς λέγων, Μὴ φοβοῦ Ἅβραμ, ἐγὼ ὑπερασπίζω σου· καὶ μεθ’ ἕτερα· Ἐγὼ Κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώρας Χαλδαίων.
Α τε καὶ ἀπιθανώτατον, μόνῳ δὲ τῷ θείῳ λόγῳ οἰκεις. Β τατον ἂν εἴη μετὰ τῶν ἄλλων φάσκειν καὶ τό· «Μη κρύψω ἐγὼ ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου ὁ ἐγὼ ποι;, καὶ τό· ο Ηδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτὸν, καὶ φυλάξουσι τὰς ὁδοὺς Κυρίου ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ Κύριος ἐπὶ ᾿Αβραὰμ ὁ ἐλάλησε πρὸς αὐτόν. » Καὶ πρέπει γε αὐτῷ ταῦτα λέγειν παιδεύοντι, ὅτι δὲ πάντα τὰ ἐξ ἀνθρώπων ὁσίως δρώμενα εἰς μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναφέρειν θέμις εὐτέ- βειαν, παρ' οὗ ἐπὶ γῆς ὄντος τῶν ἀγαθῶν τὰ πάντα τοῖς εὐσεβέσιν εἰς ὠφέλειάν τε καὶ σωτηρίαν χορηγεί. ται ταῦτα δὲ ὁ θεῖός φησι Λόγος ὡς περὶ ἑτέρου Κυ- ρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρὸς διδάσκων· καὶ γὰρ καὶ ἐπι τοῦ Κύριόν τε καὶ Θεὸν αὐτὸν ὁμολογεῖ πρὸς τοὺς ἰδίους μαθητάς, « Ανέρχομαι, φάσκων, πρὸς τὸν Π2- τέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. » Πεπλήρωται δ' ὅ τε νόμος καὶ πᾶσα Γραφή τοῦ τοιοῦδε χαρακτῆρος τοῦ Κυρίου, τοῦτ' ἔστιν τοῦ Θείου Λόγου, ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου διαλεγομένου, • (Γ. 8) δῆλον δ' ὅτι τοῦ Πατρός. Πολλῆς δὲ καὶ βαθυτάτης δεομένων θεωρίας τῶν κατὰ τὸν τόπον, ἱκανὰ καὶ ταῦτα πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. • Καὶ ἀπέδρα "Αγαρ ἀπὸ προσώπου αὐτῆς, ὁ δῆλον ὅτι τῆς Σάρρας· « εὗρε δὲ αὐτὴν ἄγγελος Κυρίου ἐπὶ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δεύτερον εἴρηται· . Εἶπεν δὲ αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου, καὶ τρίτον δέ· «Εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου • Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου, καὶ οὐκ ἀριθμηθήσεται ἀπὸ τοῦ πλήθους· » καὶ αὖθις· «Εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Ευ ρίου· Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἕξεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ και λέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ· ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τῇ ταπεινώσει σου· ν καὶ μετὰ πάντας τοὺς λόγους εἴρηται· « Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ λαλοῦν τος πρὸς αὐτήν· Σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με. › Εἰ μὴ καὶ ἀπὸ προσώπου τῆς ἱερᾶς Γραφῆς Κύριος ὠνόμαστο τῇ ᾿Αγαρ ἐπιφανεὶς ἀλωμένῃ ἐν τῷ· « Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὴν, ο κἂν ὑπ ἐλαβέ τις τὴν ᾿Αγαρ Θεὸν ἐσφαλμένως ὑπειληφέναι τὸν ἄγγελον· νυνὶ δὲ ἡ Γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι Κύριος ἦν ὁ διὰ τοῦ προωνομασμένου χρηματίζων ἀγγέλου, δι' οὗ ἅτε Κύριος καὶ Θεὸς ὢν πρεπόντως ἑαυτῷ ἔλεγε τό • Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου· κ τοῦτο γὰρ οι ΧΧΙ, 17. Θεῷ μόνῳ ἁρμόζοι ἂν λέγειν, οὐκέτι δὲ καὶ ἀγγέλω τούτῳ δ' αὖ τῷ ῥήματι καὶ τὴν ᾿Αγαρ εἰκὸς ἐπιστή- σασαν, συνεῖσάν τε ὅτι μόνου Θεοῦ γένοιτ' ἂν ἡ τοιαύτη φωνὴ, εἰρηκέναι· εὍτι σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με· ν ἀλλὰ καὶ δεύτερον, ὅτε ἀποδιδράσκει μεθ᾿ ἑαυτῆς ἔχουσα τὸν υἱὸν, γέγραπται·. Ἐκάλεσεν δὲ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν ᾿Αγαρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, » καὶ εἶπεν αὐτῇ τὰ ἀνα- γεγραμμένα, ἐν οἷς ἐστιν καὶ τό· ι Εἰς γὰρ ἔθνος ποιήσω αὐτό· › δῆλον δ' ὅτι τὸ παιδίον· ὅπερ οὐκέτ: τὸν ἄγγελον ἀξιόπιστον ἂν εἴη λέγειν, Θεοῦ γὰρ τ λιν ἡ ἐπαγγελία. Τίνος οὖν Κυρίου ἐκάλεσεν ἡ ᾿Αγαρ τοὔνομα· « Σὺ ὁ Θεὸς ὁ ἐπιδών με, ο κανταῦθα της Γραφῆς ἐπὶ τοῦ Κυρίου τὸ τετραγραμμον παρ σε σε EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III.EXEGETICA. enim quod præcepturus sit filiis suis, et domui suæ post se, ut custodiant viam Domini, et faciant judicium et justitiam: ut adducat Dominus pro- pler Abraham quæ locutus est ad eum"., Quippe ipsum hæc decebat dicere, docentem quod omnia ab hominibus religiose facta ad solam in Deum Patremque omnium referre justum erat pietatem, per quem in terra commorantem quidquid boni piis in utilitatem atque salutem procedit. Hæc autem divinum loquitur Verbum velut de alio Do- mino, ipsius scilicet Patre edocens. Quem et sui- met Dominum simul et Deum discipulis suis con- fitetur, dicens : Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum, Deum meum, et Deum vestrum **. › Plena est autem lex, omnisque Scriptura hujusce Domini c characteris, scilicet, divini Verbi, quasi de alio Domino loquentis, qui Pater ejus manifeste est. Quæ quidem cum multa et profundissima sint meditatione digna, ad præsens propositum satis esse opinor. CAPUT IV. " Et fugit Agar a facie ejus ", Sarai scilicet, ut manifestum est, ‹ cumque invenisset eam an- gelus Domini juxta fontem aquæ *. › Secundum legimus in iis que sequuntur: e Dixit ad illam an- gelus Domini "; » et tertium : c Dixit ei angelus C Domini Multiplicans multiplicabo semen tuum, et non numerabitur præ multitudine ". . Et rur. sum : c Dixit ei angelus Domini : Ecce concepisti et paries filium: vocabisque nomen ejus Ismael, eo quod audierit Dominus afflictionem tuam ". › Et sermone absoluto dicitur: « Vocavit autem nomen Domini, qui loquebatur ad eam: Tu Deus qui vi- disti me 8. Etiamsi nec in sanctæ narrationis initio Dominus nominatus fuisset Agar visus er- ∙ranti, ‹ vocavit autem nomen Domini qui loqueba- tur ad eam, si quis contendere velit ab Agar an- gelum falso quasi Deum habitum esse; nunc autem testatur Scriptura Dominum esse, qui per præ- dictum angelum visus erat, per quem ut Dominus et Deus, ut ipsum decebat, dixit: Multiplicans D. multiplicabo semen tuum., Hoc enim Dei unius esset dicere, non jam angeli. Qua quidem voce edocta Agar sibi cum Deo solo tale colloquium esse, « Tu Deus, ait, qui vidisti me. . Sed et rur- sus, cum fugit secum habens filium scriptum est : • Vocavitque angelus Dei Agar de coelo 4, dixit- que el quæ referuntur, in quibus et illud . In gen- tem magnam faciam eum '; apertum est hæc de puero dicere; quod ab angelo dictum minime cre- dendum, Dei enim propria denuntiatio est. Cujus igitur Domini nomen vocavit Agar : • Tu Deus qui vidisti me, cum et ibi Hebræorum tetragrammaton Scriptura referat nomen? Prædictis quippe mani- Gen. xvii. 19. bs Joan. xx, 17. 6s Gen. xvi, 6. ibid. 13. * Gen. so ibid. 18. es ibid. 9. ibid. 10. ibid. 11. ibid. 7.
Πέμπτος, ὅτε ὤφθη Κύριος τῷ Ἁβραὰμ καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγώ εἰμι ὁ Θεός σου· εὐαρέστει ἐνώπιον ἐμοῦ, καὶ τὰ λοιπά. Ἕκτος, ἐν ᾧ πάλιν ὤφθη αὐτῷ Κύριος πρὸς τῇ δρυὶ̈ τῇ Μαμβρῇ καθημένου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ μεσημβρίας· ἀναβλέψας δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ εἶδεν, καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες εἱστήκεισαν ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν προσέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἀπὸ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ· καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ εἶπεν· Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου μὴ παρέλθῃς τὸν παῖδά σου, ληφθήτω δὴ μικρὸν ὕδωρ, καὶ νιψάτωσαν τοὺς πόδας ὑμῶν. Εἶτα μετά τινα ἐπιφέρεται, ὅτι ἐξαναστάντες ἐκεῖθεν ἐπέβλεψαν ἐπὶ πρόσωπον Σοδόμων· Ἁβραὰμ δὲ συνεπορεύετο μετ’ αὐτῶν συμπροπέμπων αὐτούς· ὁ δὲ Κύριος εἶπεν· Μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἁβραὰμ τοῦ παιδός μου ἃ ἐγὼ ποιῶ; Ἁβραὰμ δὲ γινόμενος ἔσται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολὺ, καὶ ἐνευλογηθήσεται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς· ἤδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ’ αὐτῶν, καὶ φυλάξουσιν τὰς ὁδοὺς Κυρίου, ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ Κύριος ἐπὶ Ἁβραὰμ ἃ ἐλάλησεν πρὸς αὐτόν. Εἶπεν δὲ Κύριος·
Α τε καὶ ἀπιθανώτατον, μόνῳ δὲ τῷ θείῳ λόγῳ οἰκεις. Β τατον ἂν εἴη μετὰ τῶν ἄλλων φάσκειν καὶ τό· «Μη κρύψω ἐγὼ ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου ὁ ἐγὼ ποι;, καὶ τό· ο Ηδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτὸν, καὶ φυλάξουσι τὰς ὁδοὺς Κυρίου ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ Κύριος ἐπὶ ᾿Αβραὰμ ὁ ἐλάλησε πρὸς αὐτόν. » Καὶ πρέπει γε αὐτῷ ταῦτα λέγειν παιδεύοντι, ὅτι δὲ πάντα τὰ ἐξ ἀνθρώπων ὁσίως δρώμενα εἰς μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναφέρειν θέμις εὐτέ- βειαν, παρ' οὗ ἐπὶ γῆς ὄντος τῶν ἀγαθῶν τὰ πάντα τοῖς εὐσεβέσιν εἰς ὠφέλειάν τε καὶ σωτηρίαν χορηγεί. ται ταῦτα δὲ ὁ θεῖός φησι Λόγος ὡς περὶ ἑτέρου Κυ- ρίου τοῦ ἑαυτοῦ Πατρὸς διδάσκων· καὶ γὰρ καὶ ἐπι τοῦ Κύριόν τε καὶ Θεὸν αὐτὸν ὁμολογεῖ πρὸς τοὺς ἰδίους μαθητάς, « Ανέρχομαι, φάσκων, πρὸς τὸν Π2- τέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. » Πεπλήρωται δ' ὅ τε νόμος καὶ πᾶσα Γραφή τοῦ τοιοῦδε χαρακτῆρος τοῦ Κυρίου, τοῦτ' ἔστιν τοῦ Θείου Λόγου, ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου διαλεγομένου, • (Γ. 8) δῆλον δ' ὅτι τοῦ Πατρός. Πολλῆς δὲ καὶ βαθυτάτης δεομένων θεωρίας τῶν κατὰ τὸν τόπον, ἱκανὰ καὶ ταῦτα πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. • Καὶ ἀπέδρα "Αγαρ ἀπὸ προσώπου αὐτῆς, ὁ δῆλον ὅτι τῆς Σάρρας· « εὗρε δὲ αὐτὴν ἄγγελος Κυρίου ἐπὶ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δεύτερον εἴρηται· . Εἶπεν δὲ αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου, καὶ τρίτον δέ· «Εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου • Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου, καὶ οὐκ ἀριθμηθήσεται ἀπὸ τοῦ πλήθους· » καὶ αὖθις· «Εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Ευ ρίου· Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἕξεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ και λέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ· ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τῇ ταπεινώσει σου· ν καὶ μετὰ πάντας τοὺς λόγους εἴρηται· « Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ λαλοῦν τος πρὸς αὐτήν· Σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με. › Εἰ μὴ καὶ ἀπὸ προσώπου τῆς ἱερᾶς Γραφῆς Κύριος ὠνόμαστο τῇ ᾿Αγαρ ἐπιφανεὶς ἀλωμένῃ ἐν τῷ· « Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὴν, ο κἂν ὑπ ἐλαβέ τις τὴν ᾿Αγαρ Θεὸν ἐσφαλμένως ὑπειληφέναι τὸν ἄγγελον· νυνὶ δὲ ἡ Γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι Κύριος ἦν ὁ διὰ τοῦ προωνομασμένου χρηματίζων ἀγγέλου, δι' οὗ ἅτε Κύριος καὶ Θεὸς ὢν πρεπόντως ἑαυτῷ ἔλεγε τό • Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου· κ τοῦτο γὰρ οι ΧΧΙ, 17. Θεῷ μόνῳ ἁρμόζοι ἂν λέγειν, οὐκέτι δὲ καὶ ἀγγέλω τούτῳ δ' αὖ τῷ ῥήματι καὶ τὴν ᾿Αγαρ εἰκὸς ἐπιστή- σασαν, συνεῖσάν τε ὅτι μόνου Θεοῦ γένοιτ' ἂν ἡ τοιαύτη φωνὴ, εἰρηκέναι· εὍτι σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με· ν ἀλλὰ καὶ δεύτερον, ὅτε ἀποδιδράσκει μεθ᾿ ἑαυτῆς ἔχουσα τὸν υἱὸν, γέγραπται·. Ἐκάλεσεν δὲ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν ᾿Αγαρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, » καὶ εἶπεν αὐτῇ τὰ ἀνα- γεγραμμένα, ἐν οἷς ἐστιν καὶ τό· ι Εἰς γὰρ ἔθνος ποιήσω αὐτό· › δῆλον δ' ὅτι τὸ παιδίον· ὅπερ οὐκέτ: τὸν ἄγγελον ἀξιόπιστον ἂν εἴη λέγειν, Θεοῦ γὰρ τ λιν ἡ ἐπαγγελία. Τίνος οὖν Κυρίου ἐκάλεσεν ἡ ᾿Αγαρ τοὔνομα· « Σὺ ὁ Θεὸς ὁ ἐπιδών με, ο κανταῦθα της Γραφῆς ἐπὶ τοῦ Κυρίου τὸ τετραγραμμον παρ σε σε EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III.EXEGETICA. enim quod præcepturus sit filiis suis, et domui suæ post se, ut custodiant viam Domini, et faciant judicium et justitiam: ut adducat Dominus pro- pler Abraham quæ locutus est ad eum"., Quippe ipsum hæc decebat dicere, docentem quod omnia ab hominibus religiose facta ad solam in Deum Patremque omnium referre justum erat pietatem, per quem in terra commorantem quidquid boni piis in utilitatem atque salutem procedit. Hæc autem divinum loquitur Verbum velut de alio Do- mino, ipsius scilicet Patre edocens. Quem et sui- met Dominum simul et Deum discipulis suis con- fitetur, dicens : Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum, Deum meum, et Deum vestrum **. › Plena est autem lex, omnisque Scriptura hujusce Domini c characteris, scilicet, divini Verbi, quasi de alio Domino loquentis, qui Pater ejus manifeste est. Quæ quidem cum multa et profundissima sint meditatione digna, ad præsens propositum satis esse opinor. CAPUT IV. " Et fugit Agar a facie ejus ", Sarai scilicet, ut manifestum est, ‹ cumque invenisset eam an- gelus Domini juxta fontem aquæ *. › Secundum legimus in iis que sequuntur: e Dixit ad illam an- gelus Domini "; » et tertium : c Dixit ei angelus C Domini Multiplicans multiplicabo semen tuum, et non numerabitur præ multitudine ". . Et rur. sum : c Dixit ei angelus Domini : Ecce concepisti et paries filium: vocabisque nomen ejus Ismael, eo quod audierit Dominus afflictionem tuam ". › Et sermone absoluto dicitur: « Vocavit autem nomen Domini, qui loquebatur ad eam: Tu Deus qui vi- disti me 8. Etiamsi nec in sanctæ narrationis initio Dominus nominatus fuisset Agar visus er- ∙ranti, ‹ vocavit autem nomen Domini qui loqueba- tur ad eam, si quis contendere velit ab Agar an- gelum falso quasi Deum habitum esse; nunc autem testatur Scriptura Dominum esse, qui per præ- dictum angelum visus erat, per quem ut Dominus et Deus, ut ipsum decebat, dixit: Multiplicans D. multiplicabo semen tuum., Hoc enim Dei unius esset dicere, non jam angeli. Qua quidem voce edocta Agar sibi cum Deo solo tale colloquium esse, « Tu Deus, ait, qui vidisti me. . Sed et rur- sus, cum fugit secum habens filium scriptum est : • Vocavitque angelus Dei Agar de coelo 4, dixit- que el quæ referuntur, in quibus et illud . In gen- tem magnam faciam eum '; apertum est hæc de puero dicere; quod ab angelo dictum minime cre- dendum, Dei enim propria denuntiatio est. Cujus igitur Domini nomen vocavit Agar : • Tu Deus qui vidisti me, cum et ibi Hebræorum tetragrammaton Scriptura referat nomen? Prædictis quippe mani- Gen. xvii. 19. bs Joan. xx, 17. 6s Gen. xvi, 6. ibid. 13. * Gen. so ibid. 18. es ibid. 9. ibid. 10. ibid. 11. ibid. 7.
PG 22:1029κραυγὴ Σοδόμων καὶ Γομόρρας πεπλήθυνται. Καὶ μετ’ ὀλίγα· καὶ ἀποστρέψαντες ἐκεῖθεν οἱ ἄνδρες ἦλθον εἰς Σόδομα· Ἁβραὰμ δὲ ἦν ἐστηκὼς ἐναντίον Κυρίου· καὶ ἐγγίσας Ἁβραὰμ εἶπεν, Μὴ συναπολέσῃς δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· ἐὰν ὦσι πεντήκοντα δίκαιοι ἐν τῇ πόλει ἀπολέσεις αὐτούς; οὐκ ἀνήσεις πάντα τὸν τόπον ἕνεκεν τῶν πεντήκοντα δικαίων, ἐὰν ὦσιν ἐν αὐτῇ; μηδαμῶς σὺ ποιήσεις ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἀποκτεῖναι δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· μηδαμῶς· ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; Καὶ μεθ’ ἕτερα φησὶν ἡ γραφή· Ἀπῆλθεν δὲ Κύριος ὡς ἐπαύσατο λαλῶν τῷ Ἁβραάμ. Εἰσῆλθον δὲ καὶ οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· Λὼτ δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν πύλην Σοδόμων. Ἐπιστῆσαι ἄξιον πότερον ἄγγελος ὁ τυχὼν κατὰ τοὺς τόπους δηλοῦται ὁ τοὺς χρηματισμοὺς πρὸς τὸν Ἁβραὰμ πεποιημένος, ἢ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἢ τρίτος τίς παρὰ τούτους ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃν μετὰ τὸν ἀνωτάτω Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ ἱερᾷ γραφῇ·
ἔτι τε ζητῆσαι, τίς ἦν ὁ τῶν τριῶν τῶν ὀφθέντων τῷ Ἁβραὰμ ἀνδρῶν, πρὸς ὃν αὐτός τε εἶπεν, Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου· καὶ πάλιν, Μηδαμῶς· ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; περὶ οὗ καὶ ἡ θεία γραφὴ οὐ μόνον πρῶτον ἀλλὰ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον ἱστορηκώς φησιν, ὤφθη δὲ αὐτῷ Κύριος, ἐπὶ τῇ Κύριος προσηγορίᾳ τοῦ ἀνεκφωνήτου ἐν τῷ Ἑβραικῷ τεταγμένου ὀνόματος, ὅπερ οὐδεπώποτε ἐπὶ ἀγγελικῆς δυνάμεως παρείληπται. Ὅτε γοῦν ὁ Λὼτ τοῖς εἰς Σόδομα ἐλθοῦσιν ἀγγέλοις ἀναγέγραπται λέγων, Δέομαι, κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος ἐνώπιόν σου, κεῖται μὲν ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ τὸ κύριε, ἀλλ’ οὐ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ’ Ἑβραίοις ἐπὶ τοῦ ἀρρήτου ὀνόματος τοῦ Θεοῦ παραλαμβανομένων, δι’ ἑτέρων δὲ συλλαβῶν δι’ ὧν καὶ ὁ παρ’ ἀνθρώποις ὀνομαζόμενος κύριος τῶν πρός τι τυγχάνων, οἷον οἰκέτου κύριος, παρ’ Ἑβραίοις ἐγγέγραπται·
ἀλλ’ οὐδέν γε τούτοις ἔχον παραπλήσιον τὸ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ αὐθεντείας διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων παραλαμβανόμενον ἔν τε ταῖς ἀναγεγραμμέναις τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἁβραὰμ ὀπτασίαις ἐμφερόμενον σαφῶς παρίστησιν, μὴ δὲ ἄγγελον, μὴ δὲ ὀλίγῳ τοῦτον ἐπαναβεβηκυῖαν τινὰ θείαν δύναμιν αὐτῷ κεχρηματικέναι, ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Θεὸν, οὗ τὴν ἄρρητον ἐκφώνησιν, αὐτὴν δὴ ταύτην κατὰ τοὺς τόπους διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐμφερομένην, μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ μετώπου περιέκειτο φέρων ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ πετάλου τὸ λεγόμενον ἐκτύπωμα σφραγίδος ἁγιάσμα[τος] κυρίου. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἀδιάφορόν ἐστι τῇ θείᾳ γραφῇ ἐπ’ ἀγγέλων χρῆσθαι τῇ τοιαύτῃ προσηγορίᾳ, πρόδηλον ἐκ τοῦ σφόδρα παρατετηρημένως ποτὲ μὲν αὐτὸν τὸν Θεὸν ἢ τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον κύριον ὦφθαί τε καὶ κεχρηκέναι τοῖς δικαίοις ἱστορεῖν, ποτὲ δὲ ἀγγέλους ἀναγράφειν τοὺς ἑωραμένους. Σαφῶς οὖν ὁ τῇ Ἅγαρ ἀλωμένῃ ἐπιφανεὶς ἄγγελος ἦν·
PG 22:1031καὶ γὰρ ἐχρῆν ἐκείνῃ μὲν, ἅτε πλεῖστον ὅσον ἀπολειπομένῃ τοῦ Ἁβραὰμ, καὶ οὐδέν τι πλέον ἀγγελικῆς ὀπτασίας θεωρεῖν δυναμένῃ, κατάλληλον τὴν ὀπτασίαν γενέσθαι διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου παρουσίας, τῷ δὲ Ἁβραὰμ διὰ τῆς μείζονος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ἐπιφανείας. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ αὐτοὶ τῶν πρὸς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ φωνῶν οὐκ ἂν μὲν ἁρμόσειεν, εἰ ἐπὶ ἀγγέλους τίς αὐτοὺς ἀνάγειν πειρῷτο, μόνῳ δὲ Θεῷ πρέποι ἂν αὐτοὺς λέγειν, οἷον τὸ, καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα καὶ εὐλογήσω σε, καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· μάλιστα δὲ τὸ, ἐγὼ κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώρας Χαλδαίων· καὶ τὸ, ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, εὐαρέστει ἐναντίον ἐμοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὐδεὶς οὕτω γένοιτ’ ἄν ποτ’ ἠλίθιος ὡς ἄγγελον αὐτὰ ὑπονοεῖν εἰρηκέναι. Καὶ ὅτε γοῦν πρὸς τῇ δρυὶ̈ καθεζομένῳ τῷ Ἁβραὰμ οἱ τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν, πρόσεισι μὲν αὐτοῖς ὁ Ἁβραὰμ, ἀλλ’ οὐ τοῖς τρισὶν, ἑνὶ δὲ μόνον τὸ, κύριε εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων οὐδ’ εἷς τῷ Ἁβραὰμ εἰσάγεται ὁμιλῶν· ἐπεὶ μὴ δὲ ᾕρει λόγος τοὺς οἰκέτας ἐπὶ τοῦ κυρίου φθέγγεσθαι, μόνος δὲ ὁ κύριος χρηματίζει, ὃς καὶ φησὶν, μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἁβραὰμ τοῦ παιδός μου, καὶ τὰ λοιπά.
Εβραιοίς δυσμα περιεχούσης; ἢ δῆλον ἐκ τῶν προ- Α αποδεδομένων, ὅτι δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν λό- γου, ὃς ἐπιπαρών, καὶ τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους ἐξ ἀρχῆς ἐφορῶν τε καὶ οἰκονομῶν, τοῖς μὲν ἐπαναβεβηκόσι καὶ τελείοις ἀνδράσιν, οἷος ἦν ὅ τε Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, αὐτὸς δι᾽ ἑαυτοῦ παρείχετο τὰς ὀπτασίας· τοῖς δὲ τῆς τούτων ἀρετῆς ἀποδέουσιν, οἷος ἦν ὁ Λώτ, καὶ οἱ ἐν τοῖς Κριταῖς Γεδεών τε καὶ Μανωὶ, καὶ ὅσοι τούτοις ἐμφέρονται παραπλήσιοι, λειτουργοῖς καὶ δια κόνοις τοῖς ὑπ' αὐτὸν θείοις ἀγγέλοις χρώμενος πολυ- μερῶς καὶ πολυτρόπως παρείχετο δι' αὐτῶν τὰς ἐπαγγελίας. Ταύτῃ γοῦν καὶ τῇ ᾿Αγαρ, ἅτε μὴ οἷα τε οὔσῃ πω τὴν αὐτοῦ τοῦ θείου Λόγου χωρεῖν ὀπτα- σίαν, διὰ τοῦ ἀγγέλου τὰ ἀναγεγραμμένα θεσπίζει· εἰ (ἔτι δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ δι' ἀγγέλων ἐπιφαίνεται ἀλλ' ὅρα ὅτι καὶ τοῦτο κατ' ἀρχὰς μὲν ὡς ἂν ἔτι εἰσ- αγομένῳ τοῦτον χρηματίζει τον τρόπον, προκόψαντι δὲ καὶ εἰς τελειότητα ἐπιδόντι γυμνῆς καὶ ἀνεπικαλύ που τῆς ἰδίας μεταδίδωσιν ὁμιλίας, οὐκέτι μὲν δι' ἀγ γέλων καὶ δι᾿ ἑρμηνέων, αὐτὸς δὲ δι' ἑαυτοῦ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος, ὁ τὰ δευτερεῖα τῆς πατρικῆς ἐπέχων θεότητος, τῆς ἰδίας αὐτὸν καταξιῶν ὀπτασίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε' Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. Καὶ Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. ὁ Οὐκ οἶμαί τινα τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων ἱερὰς καὶ θεο- πνεύστους ὑπάρχειν τὰς ἁγίας Γραφάς ευρεσιλογεῖν τι εἰς τοὺς τόπους, ἀντιλέγειν πειρώμενον τοῖς περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραδεδομένοις, ὅτι τε προῆν ὑπό στασιν ἰδίαν ἔχων, καὶ ὅτι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὰς εἰς ἀνθρώπους οἰκονομίας ἐτέλει· δύο γὰρ Κυ ρίους ἐνταῦθα σαφῶς ἡ Γραφὴ παρίστησιν, εἴ γε «Κύ- ριος έβρεξεν παρὰ Κυρίου. » Τὸ δ' ὅμοιον ἔστιν εὑρεῖν παρὰ τῷ ἱερῷ ᾿Αποστόλῳ φήσαντι · « Δῴη ὁ Κύριος ἔλεος τῷ Ονησιφόρου οἴκῳ· ν και· «Δῴη αὐτῷ εὑρεῖν Έλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. » ᾿Αλλὰ γὰρ ἐν τούτοις περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαρθρούν λόγους, τῷ μὲν ἀγενήτῳ καὶ Πατρὶ τῶν ὅλων τὴν κατὰ πάνω των καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ κυρίαν τε καὶ αὐθεντείαν ἀνατιθέντας, τῷ δὲ τῷ λόγῳ τὰ δευτερεῖα μετὰ τὸν Πατέρα τῆς κατὰ πάντων τῶν γεγενημένων ἀρχῆς τε καὶ δεσποτείας ἀπονέμοντας. Δὶς δὲ ἐνταῦθα ὀνομαζο- μένου τοῦ Κυρίου, κατὰ τό· Εβρεξεν Κύριος παρὰ Κυρίου, » δὶς κατὰ τὸ Εβραϊκὸν καὶ τὸ τετραγραμμον ἐμφέρεται, ὡς σαφέστατα ἀνομολογεῖσθαι τὸ ἐπὶ δύο προσώπων, δῆλον δ᾽ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, τὴν ἄῤῥητον ταύτην πα ραλαμβάνεσθαι σημείωσιν· ὡς μηκέτ' ἀμφιβόλως ἔχειν, εἴ που ἂν φέροιτο ἡ τοιαύτη ἐπὶ τοῦ Θεοῦ προσ- ηγορία, μὴ μόνον ἐπὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως αὐτὴν παραλαμβάνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος Λόγου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ἐν τῇ πρὸς τὸν Ἰακὼβ εὐλογίᾳ ὁ Ἰσαάν φησι μετά τινα καὶ ταῦτα· ι Καὶ δουλευσάτωσάν σοι ἔθνη· * ECLOGE PROPHETICÆ. - LIB. 1. Deum, quod adveniens, resque hominum a prin- cipio inspiciens atque gubernans, præcellentibus perfectioribusque viris, quales erant Abrahamus, Isaacus atque Jacobus, per seipsum manifestatum est. lis vero qui tantæ virtuti impares erant, sicut erat Lot, et in Judicibus Gedeon et Manoe, cate- risque eorum similibus, ministris legatisque ange- lis qui sibi subjecti erant usus, diversis variisque modis per eos mandata sua denuntiabat. Huic igi- tur Agar, cum ipsius divini Verbi visionem ferre nequiret, per angelum quæ relata sunt significat. Jacobo etiam per angelos manifestatur; verum animadverte quod tali modo huic visus est, adhuc infirmioris virtutis ; cum autem profecerit et ad perfectionem pervenerit, nuda et aperta suimet conversatione dignatur eum, nec jam per angelos atque interpretes, sed ipse per seipsum Dominus et Deus Verbum, secundas in paterna divinitate partes habens, propriam ad eum visionem mani- festat. festum est hunc esse Verbum, in principio apud (f. 9). B C CAPUT V. » • Sol egressus est super terram et Lot ingressus est Segor. Igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de cœlo ”. › Non opinor aliquem eorum, qui semel crediderunt sacras et divinitus inspiratas esse san- clas Scripturas, verbis hæsitare bis in locis, respon . dere quærentem iis quæ de Verbo Deo asseruntur, quod præexsistebat substantiam propriam habens, et ante incarnationem rebus hominum moderandis præerat. Hic enim duos aperte Dominos Scriptura designat : « Pluit Dominus... a Domino. Similia reperire est apud sarctum Apostolum dicentem: • Del Dominus misericordian Onesiphori domui ";, et Det illi Dominus invenire misericordiam a Do- mino in illa die 88. Enimvero facile est in illis quæ ad Patrem, quæ ad Filium spectant, perspicue secer- nere verba, quæ increato Patrique omnium in omnes atque in ipsum Filium dominationem et auctorita- tem tribuunt, Verbo autem secundas post Pa- trem partes assignant in omnium creaturarum principatu atque imperio. Hic autem bis nominato • D Domino, secundum illud : « Pluit Dominus... a Do- Gen. xix. 23. ss II Tin. I, mino, bis secundum Hebraicum et tetragramma- ton refertur, ad personarum dualitatem evidentis- sime distinguendam; manifestum est autem Dei et omnium Patris, atque ejus Verbi discrimen hac ineffabili denominatione designari, ut ne cui sit am- biguum, si forte hæc uspiam de Deo appellatio ad- hibeatur, non tantum de increata natura intelli- gendam esse, sed etiam de Verbo quod est in prin- cipio apud Deum. cit CAPUT VI. In Jacobi benedictione hæc inter alia Isaacus di- Et serviant tibi populi et adorent te tribus : 16. ss ibid. 18.
Εἶτα οἱ μὲν ἄνα (ἅμα) τῷ κυρίῳ ἄνδρες, δῆλον δ’ ὅτι οἱ ἄγγελοι, ἀποστρέψαντες, μόνοι κατῆλθον εἰς Σόδομα, τοῦ κυρίου μὴ συμπαρόντος αὐτοῖς· (πῶς γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν τὸν εὐμενῆ καὶ ἴλεω Θεὸν τοῖς ἀσεβέσιν ἐνεπιδημεῖν;) ὁ δὲ ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν θεοφιλῆ καὶ δίκαιον συνουσίᾳ τε καὶ διατριβῇ, χαίρει μὲν αὐτοῦ τῇ ὁμιλίᾳ, ὑπερασπίζεται δὲ καὶ τὴν φιλανθρωποτάτην εὐχὴν, ἐν ᾗ καὶ τὸ μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν εἰρηκὼς ὁ Ἁβραὰμ ἐναργέστατα παρίστησιν ἑαυτὸν εὖ καὶ ἀκριβῶς εἰδέναι, ὅτι μὴ ἀγγέλῳ, μὴ δ’ ὑποβεβηκύιᾳ θείᾳ δυνάμει, ἀλλ’ αὐτῷ Θεῷ διαλέγοιτο. Εἶθ’ ἑξῆς ἀκριβῶς τὰ πράγματα διαιρῶν ὁ λόγος τοὺς ἐπὶ Σόδομα ἀνελθόντας σαφῶς ἀγγέλους προσαγορεύει, ἐπιλέγων, ὅτι δὴ ἦλθον οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς οὔτε κύριον οὔτε Θεὸν ὀφθῆναι τῷ Λὼτ, ἢ καὶ λελαληκέναι, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους ἀναγράφει· ὥστ’ ἐκ παντὸς πρόδηλον, ὅτι Κύριος ἦν καὶ Θεὸς, ἀλλ’ οὔ τις ἀγγέλων, ὁ τῷ Ἁβραὰμ ὦφθαι πρὸς τῆς γραφῆς μαρτυρούμενος.
Εβραιοίς δυσμα περιεχούσης; ἢ δῆλον ἐκ τῶν προ- Α αποδεδομένων, ὅτι δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν λό- γου, ὃς ἐπιπαρών, καὶ τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους ἐξ ἀρχῆς ἐφορῶν τε καὶ οἰκονομῶν, τοῖς μὲν ἐπαναβεβηκόσι καὶ τελείοις ἀνδράσιν, οἷος ἦν ὅ τε Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, αὐτὸς δι᾽ ἑαυτοῦ παρείχετο τὰς ὀπτασίας· τοῖς δὲ τῆς τούτων ἀρετῆς ἀποδέουσιν, οἷος ἦν ὁ Λώτ, καὶ οἱ ἐν τοῖς Κριταῖς Γεδεών τε καὶ Μανωὶ, καὶ ὅσοι τούτοις ἐμφέρονται παραπλήσιοι, λειτουργοῖς καὶ δια κόνοις τοῖς ὑπ' αὐτὸν θείοις ἀγγέλοις χρώμενος πολυ- μερῶς καὶ πολυτρόπως παρείχετο δι' αὐτῶν τὰς ἐπαγγελίας. Ταύτῃ γοῦν καὶ τῇ ᾿Αγαρ, ἅτε μὴ οἷα τε οὔσῃ πω τὴν αὐτοῦ τοῦ θείου Λόγου χωρεῖν ὀπτα- σίαν, διὰ τοῦ ἀγγέλου τὰ ἀναγεγραμμένα θεσπίζει· εἰ (ἔτι δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ δι' ἀγγέλων ἐπιφαίνεται ἀλλ' ὅρα ὅτι καὶ τοῦτο κατ' ἀρχὰς μὲν ὡς ἂν ἔτι εἰσ- αγομένῳ τοῦτον χρηματίζει τον τρόπον, προκόψαντι δὲ καὶ εἰς τελειότητα ἐπιδόντι γυμνῆς καὶ ἀνεπικαλύ που τῆς ἰδίας μεταδίδωσιν ὁμιλίας, οὐκέτι μὲν δι' ἀγ γέλων καὶ δι᾿ ἑρμηνέων, αὐτὸς δὲ δι' ἑαυτοῦ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος, ὁ τὰ δευτερεῖα τῆς πατρικῆς ἐπέχων θεότητος, τῆς ἰδίας αὐτὸν καταξιῶν ὀπτασίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε' Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. Καὶ Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. ὁ Οὐκ οἶμαί τινα τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων ἱερὰς καὶ θεο- πνεύστους ὑπάρχειν τὰς ἁγίας Γραφάς ευρεσιλογεῖν τι εἰς τοὺς τόπους, ἀντιλέγειν πειρώμενον τοῖς περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραδεδομένοις, ὅτι τε προῆν ὑπό στασιν ἰδίαν ἔχων, καὶ ὅτι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὰς εἰς ἀνθρώπους οἰκονομίας ἐτέλει· δύο γὰρ Κυ ρίους ἐνταῦθα σαφῶς ἡ Γραφὴ παρίστησιν, εἴ γε «Κύ- ριος έβρεξεν παρὰ Κυρίου. » Τὸ δ' ὅμοιον ἔστιν εὑρεῖν παρὰ τῷ ἱερῷ ᾿Αποστόλῳ φήσαντι · « Δῴη ὁ Κύριος ἔλεος τῷ Ονησιφόρου οἴκῳ· ν και· «Δῴη αὐτῷ εὑρεῖν Έλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. » ᾿Αλλὰ γὰρ ἐν τούτοις περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαρθρούν λόγους, τῷ μὲν ἀγενήτῳ καὶ Πατρὶ τῶν ὅλων τὴν κατὰ πάνω των καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ κυρίαν τε καὶ αὐθεντείαν ἀνατιθέντας, τῷ δὲ τῷ λόγῳ τὰ δευτερεῖα μετὰ τὸν Πατέρα τῆς κατὰ πάντων τῶν γεγενημένων ἀρχῆς τε καὶ δεσποτείας ἀπονέμοντας. Δὶς δὲ ἐνταῦθα ὀνομαζο- μένου τοῦ Κυρίου, κατὰ τό· Εβρεξεν Κύριος παρὰ Κυρίου, » δὶς κατὰ τὸ Εβραϊκὸν καὶ τὸ τετραγραμμον ἐμφέρεται, ὡς σαφέστατα ἀνομολογεῖσθαι τὸ ἐπὶ δύο προσώπων, δῆλον δ᾽ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, τὴν ἄῤῥητον ταύτην πα ραλαμβάνεσθαι σημείωσιν· ὡς μηκέτ' ἀμφιβόλως ἔχειν, εἴ που ἂν φέροιτο ἡ τοιαύτη ἐπὶ τοῦ Θεοῦ προσ- ηγορία, μὴ μόνον ἐπὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως αὐτὴν παραλαμβάνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος Λόγου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ἐν τῇ πρὸς τὸν Ἰακὼβ εὐλογίᾳ ὁ Ἰσαάν φησι μετά τινα καὶ ταῦτα· ι Καὶ δουλευσάτωσάν σοι ἔθνη· * ECLOGE PROPHETICÆ. - LIB. 1. Deum, quod adveniens, resque hominum a prin- cipio inspiciens atque gubernans, præcellentibus perfectioribusque viris, quales erant Abrahamus, Isaacus atque Jacobus, per seipsum manifestatum est. lis vero qui tantæ virtuti impares erant, sicut erat Lot, et in Judicibus Gedeon et Manoe, cate- risque eorum similibus, ministris legatisque ange- lis qui sibi subjecti erant usus, diversis variisque modis per eos mandata sua denuntiabat. Huic igi- tur Agar, cum ipsius divini Verbi visionem ferre nequiret, per angelum quæ relata sunt significat. Jacobo etiam per angelos manifestatur; verum animadverte quod tali modo huic visus est, adhuc infirmioris virtutis ; cum autem profecerit et ad perfectionem pervenerit, nuda et aperta suimet conversatione dignatur eum, nec jam per angelos atque interpretes, sed ipse per seipsum Dominus et Deus Verbum, secundas in paterna divinitate partes habens, propriam ad eum visionem mani- festat. festum est hunc esse Verbum, in principio apud (f. 9). B C CAPUT V. » • Sol egressus est super terram et Lot ingressus est Segor. Igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de cœlo ”. › Non opinor aliquem eorum, qui semel crediderunt sacras et divinitus inspiratas esse san- clas Scripturas, verbis hæsitare bis in locis, respon . dere quærentem iis quæ de Verbo Deo asseruntur, quod præexsistebat substantiam propriam habens, et ante incarnationem rebus hominum moderandis præerat. Hic enim duos aperte Dominos Scriptura designat : « Pluit Dominus... a Domino. Similia reperire est apud sarctum Apostolum dicentem: • Del Dominus misericordian Onesiphori domui ";, et Det illi Dominus invenire misericordiam a Do- mino in illa die 88. Enimvero facile est in illis quæ ad Patrem, quæ ad Filium spectant, perspicue secer- nere verba, quæ increato Patrique omnium in omnes atque in ipsum Filium dominationem et auctorita- tem tribuunt, Verbo autem secundas post Pa- trem partes assignant in omnium creaturarum principatu atque imperio. Hic autem bis nominato • D Domino, secundum illud : « Pluit Dominus... a Do- Gen. xix. 23. ss II Tin. I, mino, bis secundum Hebraicum et tetragramma- ton refertur, ad personarum dualitatem evidentis- sime distinguendam; manifestum est autem Dei et omnium Patris, atque ejus Verbi discrimen hac ineffabili denominatione designari, ut ne cui sit am- biguum, si forte hæc uspiam de Deo appellatio ad- hibeatur, non tantum de increata natura intelli- gendam esse, sed etiam de Verbo quod est in prin- cipio apud Deum. cit CAPUT VI. In Jacobi benedictione hæc inter alia Isaacus di- Et serviant tibi populi et adorent te tribus : 16. ss ibid. 18.
Liber II
Πάντες μὲν οὖν οἱ διακόπτειν ἐθέλοντες τὴν τῆς παλαιᾶς πρὸς τὴν καινὴν διαθήκην σύμπνοιαν, ὥσπερ ἑρμαίῳ τοῖς τόποις ἐπιβαίνοντες σαφῶς ἐκ τούτων παριστάναι δοκοῦσιν ἕτερον ὑπάρχειν τὸν τοῦ Χριστοῦ πατέρα, ὃν καὶ ἀόρατον ὑπὸ τῆς εὐαγγελικῆς φωνῆς ὁμολογεῖσθαι, παρὰ τὸν Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν Θεὸν διαφόρως ὀφθέντα, τότε μὲν τῷ Ἁβραὰμ, τότε δὲ τῷ Ἰσαὰκ, (ᾧ καὶ αὐτῷ χρηματίζων τὰ παραπλήσια τοῖς ἐπὶ τοῦ Ἁβραὰμ προθεσπίζει,) ὁμοίως δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ, τάχα δὲ καὶ Ἡσαί̈ᾳ φήσαντι, εἶδον τὸν κύριον Σαβαὼθ, καὶ τοῖς λοιποῖς προφήταις παραπλησίως· ἡμεῖς δὲ, (ἐπεὶ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις ἐμφέρεταί τι θεῖον λόγιον ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φάσκων, δι’ ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι· Καὶ οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει κύριος·
Εβραιοίς δυσμα περιεχούσης; ἢ δῆλον ἐκ τῶν προ- Α αποδεδομένων, ὅτι δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν λό- γου, ὃς ἐπιπαρών, καὶ τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους ἐξ ἀρχῆς ἐφορῶν τε καὶ οἰκονομῶν, τοῖς μὲν ἐπαναβεβηκόσι καὶ τελείοις ἀνδράσιν, οἷος ἦν ὅ τε Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, αὐτὸς δι᾽ ἑαυτοῦ παρείχετο τὰς ὀπτασίας· τοῖς δὲ τῆς τούτων ἀρετῆς ἀποδέουσιν, οἷος ἦν ὁ Λώτ, καὶ οἱ ἐν τοῖς Κριταῖς Γεδεών τε καὶ Μανωὶ, καὶ ὅσοι τούτοις ἐμφέρονται παραπλήσιοι, λειτουργοῖς καὶ δια κόνοις τοῖς ὑπ' αὐτὸν θείοις ἀγγέλοις χρώμενος πολυ- μερῶς καὶ πολυτρόπως παρείχετο δι' αὐτῶν τὰς ἐπαγγελίας. Ταύτῃ γοῦν καὶ τῇ ᾿Αγαρ, ἅτε μὴ οἷα τε οὔσῃ πω τὴν αὐτοῦ τοῦ θείου Λόγου χωρεῖν ὀπτα- σίαν, διὰ τοῦ ἀγγέλου τὰ ἀναγεγραμμένα θεσπίζει· εἰ (ἔτι δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ δι' ἀγγέλων ἐπιφαίνεται ἀλλ' ὅρα ὅτι καὶ τοῦτο κατ' ἀρχὰς μὲν ὡς ἂν ἔτι εἰσ- αγομένῳ τοῦτον χρηματίζει τον τρόπον, προκόψαντι δὲ καὶ εἰς τελειότητα ἐπιδόντι γυμνῆς καὶ ἀνεπικαλύ που τῆς ἰδίας μεταδίδωσιν ὁμιλίας, οὐκέτι μὲν δι' ἀγ γέλων καὶ δι᾿ ἑρμηνέων, αὐτὸς δὲ δι' ἑαυτοῦ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος, ὁ τὰ δευτερεῖα τῆς πατρικῆς ἐπέχων θεότητος, τῆς ἰδίας αὐτὸν καταξιῶν ὀπτασίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε' Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. Καὶ Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. ὁ Οὐκ οἶμαί τινα τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων ἱερὰς καὶ θεο- πνεύστους ὑπάρχειν τὰς ἁγίας Γραφάς ευρεσιλογεῖν τι εἰς τοὺς τόπους, ἀντιλέγειν πειρώμενον τοῖς περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραδεδομένοις, ὅτι τε προῆν ὑπό στασιν ἰδίαν ἔχων, καὶ ὅτι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὰς εἰς ἀνθρώπους οἰκονομίας ἐτέλει· δύο γὰρ Κυ ρίους ἐνταῦθα σαφῶς ἡ Γραφὴ παρίστησιν, εἴ γε «Κύ- ριος έβρεξεν παρὰ Κυρίου. » Τὸ δ' ὅμοιον ἔστιν εὑρεῖν παρὰ τῷ ἱερῷ ᾿Αποστόλῳ φήσαντι · « Δῴη ὁ Κύριος ἔλεος τῷ Ονησιφόρου οἴκῳ· ν και· «Δῴη αὐτῷ εὑρεῖν Έλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. » ᾿Αλλὰ γὰρ ἐν τούτοις περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαρθρούν λόγους, τῷ μὲν ἀγενήτῳ καὶ Πατρὶ τῶν ὅλων τὴν κατὰ πάνω των καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ κυρίαν τε καὶ αὐθεντείαν ἀνατιθέντας, τῷ δὲ τῷ λόγῳ τὰ δευτερεῖα μετὰ τὸν Πατέρα τῆς κατὰ πάντων τῶν γεγενημένων ἀρχῆς τε καὶ δεσποτείας ἀπονέμοντας. Δὶς δὲ ἐνταῦθα ὀνομαζο- μένου τοῦ Κυρίου, κατὰ τό· Εβρεξεν Κύριος παρὰ Κυρίου, » δὶς κατὰ τὸ Εβραϊκὸν καὶ τὸ τετραγραμμον ἐμφέρεται, ὡς σαφέστατα ἀνομολογεῖσθαι τὸ ἐπὶ δύο προσώπων, δῆλον δ᾽ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, τὴν ἄῤῥητον ταύτην πα ραλαμβάνεσθαι σημείωσιν· ὡς μηκέτ' ἀμφιβόλως ἔχειν, εἴ που ἂν φέροιτο ἡ τοιαύτη ἐπὶ τοῦ Θεοῦ προσ- ηγορία, μὴ μόνον ἐπὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως αὐτὴν παραλαμβάνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος Λόγου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ἐν τῇ πρὸς τὸν Ἰακὼβ εὐλογίᾳ ὁ Ἰσαάν φησι μετά τινα καὶ ταῦτα· ι Καὶ δουλευσάτωσάν σοι ἔθνη· * ECLOGE PROPHETICÆ. - LIB. 1. Deum, quod adveniens, resque hominum a prin- cipio inspiciens atque gubernans, præcellentibus perfectioribusque viris, quales erant Abrahamus, Isaacus atque Jacobus, per seipsum manifestatum est. lis vero qui tantæ virtuti impares erant, sicut erat Lot, et in Judicibus Gedeon et Manoe, cate- risque eorum similibus, ministris legatisque ange- lis qui sibi subjecti erant usus, diversis variisque modis per eos mandata sua denuntiabat. Huic igi- tur Agar, cum ipsius divini Verbi visionem ferre nequiret, per angelum quæ relata sunt significat. Jacobo etiam per angelos manifestatur; verum animadverte quod tali modo huic visus est, adhuc infirmioris virtutis ; cum autem profecerit et ad perfectionem pervenerit, nuda et aperta suimet conversatione dignatur eum, nec jam per angelos atque interpretes, sed ipse per seipsum Dominus et Deus Verbum, secundas in paterna divinitate partes habens, propriam ad eum visionem mani- festat. festum est hunc esse Verbum, in principio apud (f. 9). B C CAPUT V. » • Sol egressus est super terram et Lot ingressus est Segor. Igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de cœlo ”. › Non opinor aliquem eorum, qui semel crediderunt sacras et divinitus inspiratas esse san- clas Scripturas, verbis hæsitare bis in locis, respon . dere quærentem iis quæ de Verbo Deo asseruntur, quod præexsistebat substantiam propriam habens, et ante incarnationem rebus hominum moderandis præerat. Hic enim duos aperte Dominos Scriptura designat : « Pluit Dominus... a Domino. Similia reperire est apud sarctum Apostolum dicentem: • Del Dominus misericordian Onesiphori domui ";, et Det illi Dominus invenire misericordiam a Do- mino in illa die 88. Enimvero facile est in illis quæ ad Patrem, quæ ad Filium spectant, perspicue secer- nere verba, quæ increato Patrique omnium in omnes atque in ipsum Filium dominationem et auctorita- tem tribuunt, Verbo autem secundas post Pa- trem partes assignant in omnium creaturarum principatu atque imperio. Hic autem bis nominato • D Domino, secundum illud : « Pluit Dominus... a Do- Gen. xix. 23. ss II Tin. I, mino, bis secundum Hebraicum et tetragramma- ton refertur, ad personarum dualitatem evidentis- sime distinguendam; manifestum est autem Dei et omnium Patris, atque ejus Verbi discrimen hac ineffabili denominatione designari, ut ne cui sit am- biguum, si forte hæc uspiam de Deo appellatio ad- hibeatur, non tantum de increata natura intelli- gendam esse, sed etiam de Verbo quod est in prin- cipio apud Deum. cit CAPUT VI. In Jacobi benedictione hæc inter alia Isaacus di- Et serviant tibi populi et adorent te tribus : 16. ss ibid. 18.
PG 22:1033καὶ τῷ Μωσεῖ δὲ χρηματίζων φησὶν, οὐδεὶς ὄψεταί μου τὸ πρόσωπον καὶ ζήσεται, ) ὡς πρὸς τοὺς προειρημένους ὁμοῦ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς, ἔτι τε τοὺς μὴ προσϊεμένους δευτέραν μετὰ τὴν ἀγένητον φύσιν προϋπάρχειν θεότητα τοῦ υἱοῦ, ταῦτα ἐπαπορήσομεν, πῶς ὁ καὶ (κατὰ) ταύτας τὰς προφητείας ἀναλλοίωτος, καὶ ἄτρεπτος, καὶ πάλιν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν λέγων πληροῦν μόνος Θεὸς, σαφῶς τε καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον σχεδὸν ἀόρατος εἶναι δηλούμενος, κατὰ τὸ, οὐδεὶς ὄψεταί μου τὸ πρόσωπον καὶ ζήσεται, ἀλλοιούμενος πάλιν, καὶ ὡς περιτρέπων τὴν αὐτὸς ἑαυτοῦ οὐσίαν εἰς (ἐν) μικροῖς τισὶ μορίοις τῆς γῆς χωρητὸς ἐγίγνετο, καὶ ἑωρᾶτο τότε μὲν τῷ Ἁβραὰμ, τότε δὲ τοῖς ἄλλοις προφήταις; Ταυτὶ γὰρ εἰ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων ἀναφέροιτο Θεὸν, οὐ μόνον τῇ εὐαγγελικῇ φωνῇ δόξαι ἂν διαφωνεῖν, ἀλλὰ καὶ ταῖς προφητικαῖς, ἀχώρητον καὶ ἀναλλοίωτον αὐτὸν καὶ ἀόρατον ἀνθρώποις ἀποφηναμέναις·
ται - καὶ προσκυνήσουσιν σοι ἄρχοντες· καὶ γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ προσκυνήσουσιν σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου. » Τὰ λεγόμενα ὡς πρὸς τὸν Ἰακώβ ε πάνυ τι φαίνεται δύνασθαι ἐπ' αὐτὸν ἀνάγεσθαι, οὐδὲ μὴν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γενόμενον λαὸν τὸν ἐκ περι τομῆς· ποῖα γὰρ ἔθνη καὶ πότε ἐδούλευσεν αὐτῷ; ἢ τίνες ἄρχοντες αὐτῷ προσεκύνησαν ; ὡς τίνα δὲ καὶ προσεκύνουν; πότε δὲ καὶ ἐκυρίευσε τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ; ἢ τίνες οἱ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ υἱοὶ οἱ λε- γόμενοι προσκυνήσειν αὐτῷ; Καὶ μὴν οὐχ εὑρίσκε ὁ Ἰσαὰκ ἕτερόν τινα παρὰ τὸν Ἰακὼβ ἐσχη- κώς ἢ μόνον τὸν Ἡσαῦ· πῶς οὖν πληθυντικῶς είρη ται τὸ, ο Προσκυνήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου; ο Ταῦτα δ' ἐσημειωσάμεθα διὰ τὸ πολλάκις καὶ 11- κὼς τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς προφητείαις χρηματίζειν, Β ὡς ἐν τοῖς οἰκείοις δειχθήσεται τόποις, ὑπονοοῦντες ἐνταῦθα ὡς περὶ τοῦ Ἰακώβ εἰρημένα μᾶλλον ἁρμόζοι θῆς ἑκάστην λέξιν νόμοις αλληγορίας ἐξετάσας εἴσεται. μή πη καὶ ταῦτα δύναται ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυ ρίαις ἀρμόζειν. Ωσπερ γοῦν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ εἰς τὸν Χριστὸν μετείληφεν ὁ ἱερὸς Απόστολος φή σας· « Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· οὐ λέγει καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστι Χριστός· ν ὅρα εἰ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ ἂν τῷ (Γ. 10) Χριστῷ, ἅπερ εἰ οὕτως ἔχοι ὁ φιλομα ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. • Υπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρω πος μετ' αὐτοῦ ἕως πρωί. » Εἶτα μετὰ βραχέα είν πόντος τοῦ Ἰακώβ, « Οὐ μή σε ἀποστείλω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς, ο φησὶν πρὸς αὐτόν· ε Τί όνομά σοι ; Ὁ δὲ εἶπεν, Ιακώβ. Εἶπεν δὲ αὐτῷ· Οὐκέτι Ἰακώβ κλη- θήσεται τὸ ὄνομά σου, ἀλλ᾽ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. » Καὶ αὖθις μετ' ὀλίγα· Ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώθη ἡ ψυχή μου. Οἷς ἐπιφέρει φάσκουσα ή Γραφή, ο 'Ανέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. » Τῷ μὲν ᾽Αβραὰμ ἀρχῆθεν ὕπαρ ὁ Κύριος χρηματίζει, καὶ πολλάκις μὲν διαλέγεται, τρὶς δὲ αὐτῷ καὶ ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, καὶ οὐκ ἐν νυκτί, ἀλλ᾽ ἐν ἡμέρᾳ μέση ὀφθείς· τὸ γοῦν τρίτον καὶ ἐν αὐτῇ μεσημβρίᾳ αὐτῷ ἐπιξενοῦται· τῷ δὲ Ἰακώβ πρῶτον μὲν δύναντος ἡλίου ἐν μέσῃ νυκτὶ καθ᾽ ὕπνους φαίνεται κατ' εξ γὰρ (κατιόντι) εἰς Μεσοποταμίαν, ὅτε ἐν τῷ δράματ θεωρήσας τὴν οὐρανοκλίμακα καὶ τοὺς ἀναβαίνοντας καὶ τοὺς καταβαίνοντας ἐν αὐτῇ ἀγγέλους, τὸν δὲ Κύριον ἐπεστηριγμένον ἐπ' αὐτῆς, ἀκούει λέγοντος αὐτῷ τοῦ Κυρίου, « Εγώ Κύριος ὁ Θεός Αβρα τοῦ πατρός σου, » καὶ τὰ λοιπὰ, ἃ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς παρίσταται δι' ἀγγέλου αὐτῷ εἰρηκώς· καὶ δεύτερον δὲ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτε ἐπιστὰς αὖθις ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος εἶπεν αὐτῷ· « Απο στρέφου εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων σου καὶ εἰς τὴν γενεάν σου, καὶ ἔσομα: μετὰ σοῦ. » Καθ᾽ ὕπνον αὐτ ταῦτα καὶ δι' ἀγγέλου εἴρηκεν· ὡς δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼς EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. 10+3 esto dominus fratrum tuorum, et incurventur ante te A filii patris tui ³¸ › Hæc quasi ad Jacobum dicta minime posse videntur ad eum referri,neque ad populum ex eo natum, populum circumcisionis. Qui enim populi un- quam ei servierunt ? Aut quæ tribus eum adoraverunt? quem adorabant ? quando unquam in fratrem suum dominationem exercuit? Qui autem patris ipsius filii qui eum adoraturi dicuntur ? Quippe alium quem- dam præter Jacobum filium habuisse Isaacus non invenitur, nisi Esaum. Quomodo igitur plurali- ter dicitur: c Incurrentur ante te filii patris tui ? YE Hæc autem notavimus propterea quod sæpius in prophetiis per Jacobum Christus significatur, ut pro- priis ostendetur locis, suspicantes annon forte ista in ejus testimonium adaptari possent. Simili enim ratione per Isaacum Christum sanctus Apostolus innuit, dicens: Abrahamo dicta sunt promissiones et semini ejus. Non dicit et seminibus, quasi in mul- tis : sed quasi in uno : et semini tuo, qui est Chri- Vide igitur si ad eundem modum et quæ hic dicuntur de Jacobo non melius Christo convenirent; quæ quidem si ita habeat vir studiosus, quamque lectionem allegoriæ legibus conferre noverit. CAPUT VII. stus , • • Mansit autem Jacob solus : et ecce vir lucta- batur cum eo usque mane "., Dein post pauca Jacobo dicente: «Non dimittam te nisi benedixe- ris mihi, dixit ad eum : Quod nomen est tibi ? Re- spondit : Jacob. At ille : Nequaquam, inquit, Jacob C appellabitur nomen tuum, sed Israel : quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra ho- mines prævalebis "7!, Et post pauca : ‹ Vocavit Ja- cob nomen loci illius Phanuel (visus Dei) dicens : Vidi Dominum facie ad faciem et salva facta est anima mea ". » Quibus addit Scriptura : « Ortusque est ei statim sol, postquam transgressus est Pha- nuel (visus Dei) ". » Abrahamo quidem primum somnio Dominus manifestatur, et sæpius colloqui- tur; ter dein ei visus refertur, non in nocle, sed per meridiem visus; in tertia enim apparitione ipso meridiano tempore ejus hospitium excipit. Ja- cobo autem primum quidem post solis occasuin media nocte in somniis apparet, in Mesopotamiam descendenti, cum per somnum aspexit cœlestem scalam, angelosque in ipsa ascendentes et descen- dentes, audivitque Dominum innixum scalæ sibi dicentem : Ego sum Dominus Deus Abraham pa- tris tui ", » et reliqua, quæ sequentibus per ange- lum ei dicta fuisse demonstrantur; secunda mani- festatio in Mesopotamia facta est, cum ei adfuit dixitque Dominus, ut tetragrammaton ostendit : ‹ Revertere in terram patrum tuorum, et ad gene rationem tuam, et ero tecum "., In somnis ei hæc et per angelum elocutus est. Ut et ipse docet Jaco- 31. D Gen. XXVII, 29. ss Galat. III, 16. st Gen. XXX", Gen. xxvIII, 13. et Gen. XXXI, 3. 24. ibid. 26-28. ibid. 30. * ibid.
εἰ μὴ ἄρα μὴ δὲ ὦφθαι τίς εἴποι αὐτὸν τὸν Θεὸν τοῖς ἀναγεγραμμένοις, φαντασιῶσαι δὲ αὐτοὺς αὐτὸ μόνον, ὡς δοκεῖν μὲν ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, οὐ μὴν καὶ ἀληθῶς τί τῶν νομιζομένων φαίνεσθαι θεωρεῖν, οὐδὲ μὴν ἀκούειν κατ’ ἀλήθειαν, ἀπατωμένους δὲ καὶ ἐν τούτοις νομίζειν, καὶ δοκεῖν ἀκούειν, ὅπερ ἀνοίκειόν τε καὶ ἀλλότριον ὑπάρχει τῆς ἀψευδοῦς καὶ ἀπλανοῦς τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως· ἔτι δὲ καὶ ἀσύστατον ὂν δείκνυται ἐκ τοῦ λέγειν ἱστορεῖσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἁβραὰμ τὸ, ἤδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ’ αὐτὸν καὶ φυλάξουσιν τὰς ὁδοὺς κυρίου ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ κύριος ἐπὶ Ἁβραὰμ ἃ ἐλάλησεν πρὸς αὐτόν. Ἀναμφιλέκτως γοὖν ταῦτα ὡς περὶ ἑτέρου κυρίου αὐτὸς ὁ Κύριος διαλέγεται· πῶς οὖν ἐστὶ οἷόν τε τὸν τῶν ὅλων ὑπονοεῖν Θεὸν ταῦτα εἰρηκέναι; Περὶ ποίου γὰρ ἑτέρου παρ’ αὐτὸν κυρίου δύναται λέγεσθαι τὰ ἐγκείμενα; Ἀλλὰ γὰρ σαφῆ ἐκ τούτων ὅτι μηδὲ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσήκειν ἔοικε τὰ δηλούμενα· δέδεικται δὲ ὅτι μηδὲ τῇ τῶν ἀγγέλων φύσει·
ται - καὶ προσκυνήσουσιν σοι ἄρχοντες· καὶ γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ προσκυνήσουσιν σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου. » Τὰ λεγόμενα ὡς πρὸς τὸν Ἰακώβ ε πάνυ τι φαίνεται δύνασθαι ἐπ' αὐτὸν ἀνάγεσθαι, οὐδὲ μὴν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γενόμενον λαὸν τὸν ἐκ περι τομῆς· ποῖα γὰρ ἔθνη καὶ πότε ἐδούλευσεν αὐτῷ; ἢ τίνες ἄρχοντες αὐτῷ προσεκύνησαν ; ὡς τίνα δὲ καὶ προσεκύνουν; πότε δὲ καὶ ἐκυρίευσε τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ; ἢ τίνες οἱ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ υἱοὶ οἱ λε- γόμενοι προσκυνήσειν αὐτῷ; Καὶ μὴν οὐχ εὑρίσκε ὁ Ἰσαὰκ ἕτερόν τινα παρὰ τὸν Ἰακὼβ ἐσχη- κώς ἢ μόνον τὸν Ἡσαῦ· πῶς οὖν πληθυντικῶς είρη ται τὸ, ο Προσκυνήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου; ο Ταῦτα δ' ἐσημειωσάμεθα διὰ τὸ πολλάκις καὶ 11- κὼς τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς προφητείαις χρηματίζειν, Β ὡς ἐν τοῖς οἰκείοις δειχθήσεται τόποις, ὑπονοοῦντες ἐνταῦθα ὡς περὶ τοῦ Ἰακώβ εἰρημένα μᾶλλον ἁρμόζοι θῆς ἑκάστην λέξιν νόμοις αλληγορίας ἐξετάσας εἴσεται. μή πη καὶ ταῦτα δύναται ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυ ρίαις ἀρμόζειν. Ωσπερ γοῦν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ εἰς τὸν Χριστὸν μετείληφεν ὁ ἱερὸς Απόστολος φή σας· « Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· οὐ λέγει καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστι Χριστός· ν ὅρα εἰ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ ἂν τῷ (Γ. 10) Χριστῷ, ἅπερ εἰ οὕτως ἔχοι ὁ φιλομα ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. • Υπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρω πος μετ' αὐτοῦ ἕως πρωί. » Εἶτα μετὰ βραχέα είν πόντος τοῦ Ἰακώβ, « Οὐ μή σε ἀποστείλω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς, ο φησὶν πρὸς αὐτόν· ε Τί όνομά σοι ; Ὁ δὲ εἶπεν, Ιακώβ. Εἶπεν δὲ αὐτῷ· Οὐκέτι Ἰακώβ κλη- θήσεται τὸ ὄνομά σου, ἀλλ᾽ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. » Καὶ αὖθις μετ' ὀλίγα· Ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώθη ἡ ψυχή μου. Οἷς ἐπιφέρει φάσκουσα ή Γραφή, ο 'Ανέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. » Τῷ μὲν ᾽Αβραὰμ ἀρχῆθεν ὕπαρ ὁ Κύριος χρηματίζει, καὶ πολλάκις μὲν διαλέγεται, τρὶς δὲ αὐτῷ καὶ ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, καὶ οὐκ ἐν νυκτί, ἀλλ᾽ ἐν ἡμέρᾳ μέση ὀφθείς· τὸ γοῦν τρίτον καὶ ἐν αὐτῇ μεσημβρίᾳ αὐτῷ ἐπιξενοῦται· τῷ δὲ Ἰακώβ πρῶτον μὲν δύναντος ἡλίου ἐν μέσῃ νυκτὶ καθ᾽ ὕπνους φαίνεται κατ' εξ γὰρ (κατιόντι) εἰς Μεσοποταμίαν, ὅτε ἐν τῷ δράματ θεωρήσας τὴν οὐρανοκλίμακα καὶ τοὺς ἀναβαίνοντας καὶ τοὺς καταβαίνοντας ἐν αὐτῇ ἀγγέλους, τὸν δὲ Κύριον ἐπεστηριγμένον ἐπ' αὐτῆς, ἀκούει λέγοντος αὐτῷ τοῦ Κυρίου, « Εγώ Κύριος ὁ Θεός Αβρα τοῦ πατρός σου, » καὶ τὰ λοιπὰ, ἃ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς παρίσταται δι' ἀγγέλου αὐτῷ εἰρηκώς· καὶ δεύτερον δὲ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτε ἐπιστὰς αὖθις ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος εἶπεν αὐτῷ· « Απο στρέφου εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων σου καὶ εἰς τὴν γενεάν σου, καὶ ἔσομα: μετὰ σοῦ. » Καθ᾽ ὕπνον αὐτ ταῦτα καὶ δι' ἀγγέλου εἴρηκεν· ὡς δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼς EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. 10+3 esto dominus fratrum tuorum, et incurventur ante te A filii patris tui ³¸ › Hæc quasi ad Jacobum dicta minime posse videntur ad eum referri,neque ad populum ex eo natum, populum circumcisionis. Qui enim populi un- quam ei servierunt ? Aut quæ tribus eum adoraverunt? quem adorabant ? quando unquam in fratrem suum dominationem exercuit? Qui autem patris ipsius filii qui eum adoraturi dicuntur ? Quippe alium quem- dam præter Jacobum filium habuisse Isaacus non invenitur, nisi Esaum. Quomodo igitur plurali- ter dicitur: c Incurrentur ante te filii patris tui ? YE Hæc autem notavimus propterea quod sæpius in prophetiis per Jacobum Christus significatur, ut pro- priis ostendetur locis, suspicantes annon forte ista in ejus testimonium adaptari possent. Simili enim ratione per Isaacum Christum sanctus Apostolus innuit, dicens: Abrahamo dicta sunt promissiones et semini ejus. Non dicit et seminibus, quasi in mul- tis : sed quasi in uno : et semini tuo, qui est Chri- Vide igitur si ad eundem modum et quæ hic dicuntur de Jacobo non melius Christo convenirent; quæ quidem si ita habeat vir studiosus, quamque lectionem allegoriæ legibus conferre noverit. CAPUT VII. stus , • • Mansit autem Jacob solus : et ecce vir lucta- batur cum eo usque mane "., Dein post pauca Jacobo dicente: «Non dimittam te nisi benedixe- ris mihi, dixit ad eum : Quod nomen est tibi ? Re- spondit : Jacob. At ille : Nequaquam, inquit, Jacob C appellabitur nomen tuum, sed Israel : quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra ho- mines prævalebis "7!, Et post pauca : ‹ Vocavit Ja- cob nomen loci illius Phanuel (visus Dei) dicens : Vidi Dominum facie ad faciem et salva facta est anima mea ". » Quibus addit Scriptura : « Ortusque est ei statim sol, postquam transgressus est Pha- nuel (visus Dei) ". » Abrahamo quidem primum somnio Dominus manifestatur, et sæpius colloqui- tur; ter dein ei visus refertur, non in nocle, sed per meridiem visus; in tertia enim apparitione ipso meridiano tempore ejus hospitium excipit. Ja- cobo autem primum quidem post solis occasuin media nocte in somniis apparet, in Mesopotamiam descendenti, cum per somnum aspexit cœlestem scalam, angelosque in ipsa ascendentes et descen- dentes, audivitque Dominum innixum scalæ sibi dicentem : Ego sum Dominus Deus Abraham pa- tris tui ", » et reliqua, quæ sequentibus per ange- lum ei dicta fuisse demonstrantur; secunda mani- festatio in Mesopotamia facta est, cum ei adfuit dixitque Dominus, ut tetragrammaton ostendit : ‹ Revertere in terram patrum tuorum, et ad gene rationem tuam, et ero tecum "., In somnis ei hæc et per angelum elocutus est. Ut et ipse docet Jaco- 31. D Gen. XXVII, 29. ss Galat. III, 16. st Gen. XXX", Gen. xxvIII, 13. et Gen. XXXI, 3. 24. ibid. 26-28. ibid. 30. * ibid.
οἶδεν γοῦν, ὡς ἔφην, ὁ λόγος ἐπαληθεύειν ἐπὶ τῇ τῶν ἀγγέλων ἐπιφανείᾳ, σαφῶς ἐπισημαινόμενος τὰς δι’ αὐτῶν ὀπτασίας. Εἰ δὴ οὖν μήτ’ ἀγγελικῇ φύσει μήτε τῇ ἀνωτάτω καὶ ἀγενήτῳ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ταῦτα ἔοικεν ἁρμόττειν, λείποιτ’ ἂν τούτων μία μόνη λύσις, εἰ τὸ μὲν ἀναλλοίωτον καὶ ἄτρεπτον καὶ ἀόρατον ἐπὶ τὴν ἀγένητον διαφυλάττοιμεν οὐσίαν, τοὺς δ’ ἀναγεγραμμένους ὡς ἐκ Θεοῦ χρηματισμοὺς ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον μεταλαμβάνοιμεν, ὃν διαφόρως καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ὀφθῆναί τε καὶ τὰς ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς ἐμφερομένας οἰκονομίας ἐκτελέσαι πεπιστεύκαμεν· ἐπὶ μόνου δὲ τούτου μετὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ τὴν τετράγραμμον προσηγορίαν κειμένην εὕρομεν, ἅτε μονογενεῖ καὶ κληρονόμῳ τοῦ Πατρὸς ἁρμοττούσης καὶ ταύτης τῆς θεϊκῆς ἐπινοίας.
ται - καὶ προσκυνήσουσιν σοι ἄρχοντες· καὶ γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ προσκυνήσουσιν σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου. » Τὰ λεγόμενα ὡς πρὸς τὸν Ἰακώβ ε πάνυ τι φαίνεται δύνασθαι ἐπ' αὐτὸν ἀνάγεσθαι, οὐδὲ μὴν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γενόμενον λαὸν τὸν ἐκ περι τομῆς· ποῖα γὰρ ἔθνη καὶ πότε ἐδούλευσεν αὐτῷ; ἢ τίνες ἄρχοντες αὐτῷ προσεκύνησαν ; ὡς τίνα δὲ καὶ προσεκύνουν; πότε δὲ καὶ ἐκυρίευσε τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ; ἢ τίνες οἱ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ υἱοὶ οἱ λε- γόμενοι προσκυνήσειν αὐτῷ; Καὶ μὴν οὐχ εὑρίσκε ὁ Ἰσαὰκ ἕτερόν τινα παρὰ τὸν Ἰακὼβ ἐσχη- κώς ἢ μόνον τὸν Ἡσαῦ· πῶς οὖν πληθυντικῶς είρη ται τὸ, ο Προσκυνήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου; ο Ταῦτα δ' ἐσημειωσάμεθα διὰ τὸ πολλάκις καὶ 11- κὼς τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς προφητείαις χρηματίζειν, Β ὡς ἐν τοῖς οἰκείοις δειχθήσεται τόποις, ὑπονοοῦντες ἐνταῦθα ὡς περὶ τοῦ Ἰακώβ εἰρημένα μᾶλλον ἁρμόζοι θῆς ἑκάστην λέξιν νόμοις αλληγορίας ἐξετάσας εἴσεται. μή πη καὶ ταῦτα δύναται ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυ ρίαις ἀρμόζειν. Ωσπερ γοῦν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ εἰς τὸν Χριστὸν μετείληφεν ὁ ἱερὸς Απόστολος φή σας· « Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· οὐ λέγει καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστι Χριστός· ν ὅρα εἰ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ ἂν τῷ (Γ. 10) Χριστῷ, ἅπερ εἰ οὕτως ἔχοι ὁ φιλομα ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. • Υπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρω πος μετ' αὐτοῦ ἕως πρωί. » Εἶτα μετὰ βραχέα είν πόντος τοῦ Ἰακώβ, « Οὐ μή σε ἀποστείλω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς, ο φησὶν πρὸς αὐτόν· ε Τί όνομά σοι ; Ὁ δὲ εἶπεν, Ιακώβ. Εἶπεν δὲ αὐτῷ· Οὐκέτι Ἰακώβ κλη- θήσεται τὸ ὄνομά σου, ἀλλ᾽ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. » Καὶ αὖθις μετ' ὀλίγα· Ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώθη ἡ ψυχή μου. Οἷς ἐπιφέρει φάσκουσα ή Γραφή, ο 'Ανέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. » Τῷ μὲν ᾽Αβραὰμ ἀρχῆθεν ὕπαρ ὁ Κύριος χρηματίζει, καὶ πολλάκις μὲν διαλέγεται, τρὶς δὲ αὐτῷ καὶ ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, καὶ οὐκ ἐν νυκτί, ἀλλ᾽ ἐν ἡμέρᾳ μέση ὀφθείς· τὸ γοῦν τρίτον καὶ ἐν αὐτῇ μεσημβρίᾳ αὐτῷ ἐπιξενοῦται· τῷ δὲ Ἰακώβ πρῶτον μὲν δύναντος ἡλίου ἐν μέσῃ νυκτὶ καθ᾽ ὕπνους φαίνεται κατ' εξ γὰρ (κατιόντι) εἰς Μεσοποταμίαν, ὅτε ἐν τῷ δράματ θεωρήσας τὴν οὐρανοκλίμακα καὶ τοὺς ἀναβαίνοντας καὶ τοὺς καταβαίνοντας ἐν αὐτῇ ἀγγέλους, τὸν δὲ Κύριον ἐπεστηριγμένον ἐπ' αὐτῆς, ἀκούει λέγοντος αὐτῷ τοῦ Κυρίου, « Εγώ Κύριος ὁ Θεός Αβρα τοῦ πατρός σου, » καὶ τὰ λοιπὰ, ἃ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς παρίσταται δι' ἀγγέλου αὐτῷ εἰρηκώς· καὶ δεύτερον δὲ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτε ἐπιστὰς αὖθις ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος εἶπεν αὐτῷ· « Απο στρέφου εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων σου καὶ εἰς τὴν γενεάν σου, καὶ ἔσομα: μετὰ σοῦ. » Καθ᾽ ὕπνον αὐτ ταῦτα καὶ δι' ἀγγέλου εἴρηκεν· ὡς δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼς EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. 10+3 esto dominus fratrum tuorum, et incurventur ante te A filii patris tui ³¸ › Hæc quasi ad Jacobum dicta minime posse videntur ad eum referri,neque ad populum ex eo natum, populum circumcisionis. Qui enim populi un- quam ei servierunt ? Aut quæ tribus eum adoraverunt? quem adorabant ? quando unquam in fratrem suum dominationem exercuit? Qui autem patris ipsius filii qui eum adoraturi dicuntur ? Quippe alium quem- dam præter Jacobum filium habuisse Isaacus non invenitur, nisi Esaum. Quomodo igitur plurali- ter dicitur: c Incurrentur ante te filii patris tui ? YE Hæc autem notavimus propterea quod sæpius in prophetiis per Jacobum Christus significatur, ut pro- priis ostendetur locis, suspicantes annon forte ista in ejus testimonium adaptari possent. Simili enim ratione per Isaacum Christum sanctus Apostolus innuit, dicens: Abrahamo dicta sunt promissiones et semini ejus. Non dicit et seminibus, quasi in mul- tis : sed quasi in uno : et semini tuo, qui est Chri- Vide igitur si ad eundem modum et quæ hic dicuntur de Jacobo non melius Christo convenirent; quæ quidem si ita habeat vir studiosus, quamque lectionem allegoriæ legibus conferre noverit. CAPUT VII. stus , • • Mansit autem Jacob solus : et ecce vir lucta- batur cum eo usque mane "., Dein post pauca Jacobo dicente: «Non dimittam te nisi benedixe- ris mihi, dixit ad eum : Quod nomen est tibi ? Re- spondit : Jacob. At ille : Nequaquam, inquit, Jacob C appellabitur nomen tuum, sed Israel : quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra ho- mines prævalebis "7!, Et post pauca : ‹ Vocavit Ja- cob nomen loci illius Phanuel (visus Dei) dicens : Vidi Dominum facie ad faciem et salva facta est anima mea ". » Quibus addit Scriptura : « Ortusque est ei statim sol, postquam transgressus est Pha- nuel (visus Dei) ". » Abrahamo quidem primum somnio Dominus manifestatur, et sæpius colloqui- tur; ter dein ei visus refertur, non in nocle, sed per meridiem visus; in tertia enim apparitione ipso meridiano tempore ejus hospitium excipit. Ja- cobo autem primum quidem post solis occasuin media nocte in somniis apparet, in Mesopotamiam descendenti, cum per somnum aspexit cœlestem scalam, angelosque in ipsa ascendentes et descen- dentes, audivitque Dominum innixum scalæ sibi dicentem : Ego sum Dominus Deus Abraham pa- tris tui ", » et reliqua, quæ sequentibus per ange- lum ei dicta fuisse demonstrantur; secunda mani- festatio in Mesopotamia facta est, cum ei adfuit dixitque Dominus, ut tetragrammaton ostendit : ‹ Revertere in terram patrum tuorum, et ad gene rationem tuam, et ero tecum "., In somnis ei hæc et per angelum elocutus est. Ut et ipse docet Jaco- 31. D Gen. XXVII, 29. ss Galat. III, 16. st Gen. XXX", Gen. xxvIII, 13. et Gen. XXXI, 3. 24. ibid. 26-28. ibid. 30. * ibid.
Εὖ γοὖν εἰδὼς ὁ Ἁβραὰμ, ἅτε σοφὸς ὢν καὶ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ προφήτης εἶναι μαρτυρούμενος, ὡς ὅτι πᾶσαν τὴν κρίσιν ἔδωκεν τῷ υἱῷ, προσκυνεῖ τε αὐτὸν, καὶ μόνῳ παρὰ τοὺς ἄλλους φησὶν τὸ, μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν, ὅπερ ἀγγέλῳ τὸν θεῖον Λόγον ὑποβεβηκότι λέγεσθαι νομίζειν ἀνοίκειόν τε καὶ ἀπιθανώτατον, μόνῳ δὲ τῷ θείῳ Λόγῳ οἰκειότατον ἂν εἴη μετὰ τῶν ἄλλων φάσκειν καὶ τὸ, μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἁβραὰμ τοῦ παιδός μου ἃ ἐγὼ ποιῶ· καὶ τὸ, ἤδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ’ αὐτὸν, καὶ φυλάξουσι τὰς ὁδοὺς κυρίου ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ κύριος ἐπὶ Ἁβραὰμ ἃ ἐλάλησε πρὸς αὐτόν. Καὶ πρέπει γε αὐτῷ ταῦτα λέγειν παιδεύοντι, ὅτι δὴ πάντα τὰ ἐξ ἀνθρώπων ὁσίως δρώμενα εἰς μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναφέρειν θέμις εὐσέβειαν, παρ’ οὗ ἐπὶ γῆς ὄντος τῶν ἀγαθῶν τὰ πάντα τοῖς εὐσεβέσιν εἰς ὠφέλειάν τε καὶ σωτηρίαν χορηγεῖται· ταῦτα δὲ ὁ θεῖός φησι Λόγος ὡς περὶ ἑτέρου κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ πατρὸς διδάσκων·
ται - καὶ προσκυνήσουσιν σοι ἄρχοντες· καὶ γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ προσκυνήσουσιν σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου. » Τὰ λεγόμενα ὡς πρὸς τὸν Ἰακώβ ε πάνυ τι φαίνεται δύνασθαι ἐπ' αὐτὸν ἀνάγεσθαι, οὐδὲ μὴν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γενόμενον λαὸν τὸν ἐκ περι τομῆς· ποῖα γὰρ ἔθνη καὶ πότε ἐδούλευσεν αὐτῷ; ἢ τίνες ἄρχοντες αὐτῷ προσεκύνησαν ; ὡς τίνα δὲ καὶ προσεκύνουν; πότε δὲ καὶ ἐκυρίευσε τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ; ἢ τίνες οἱ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ υἱοὶ οἱ λε- γόμενοι προσκυνήσειν αὐτῷ; Καὶ μὴν οὐχ εὑρίσκε ὁ Ἰσαὰκ ἕτερόν τινα παρὰ τὸν Ἰακὼβ ἐσχη- κώς ἢ μόνον τὸν Ἡσαῦ· πῶς οὖν πληθυντικῶς είρη ται τὸ, ο Προσκυνήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου; ο Ταῦτα δ' ἐσημειωσάμεθα διὰ τὸ πολλάκις καὶ 11- κὼς τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς προφητείαις χρηματίζειν, Β ὡς ἐν τοῖς οἰκείοις δειχθήσεται τόποις, ὑπονοοῦντες ἐνταῦθα ὡς περὶ τοῦ Ἰακώβ εἰρημένα μᾶλλον ἁρμόζοι θῆς ἑκάστην λέξιν νόμοις αλληγορίας ἐξετάσας εἴσεται. μή πη καὶ ταῦτα δύναται ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυ ρίαις ἀρμόζειν. Ωσπερ γοῦν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ εἰς τὸν Χριστὸν μετείληφεν ὁ ἱερὸς Απόστολος φή σας· « Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· οὐ λέγει καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστι Χριστός· ν ὅρα εἰ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ ἂν τῷ (Γ. 10) Χριστῷ, ἅπερ εἰ οὕτως ἔχοι ὁ φιλομα ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. • Υπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρω πος μετ' αὐτοῦ ἕως πρωί. » Εἶτα μετὰ βραχέα είν πόντος τοῦ Ἰακώβ, « Οὐ μή σε ἀποστείλω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς, ο φησὶν πρὸς αὐτόν· ε Τί όνομά σοι ; Ὁ δὲ εἶπεν, Ιακώβ. Εἶπεν δὲ αὐτῷ· Οὐκέτι Ἰακώβ κλη- θήσεται τὸ ὄνομά σου, ἀλλ᾽ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. » Καὶ αὖθις μετ' ὀλίγα· Ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώθη ἡ ψυχή μου. Οἷς ἐπιφέρει φάσκουσα ή Γραφή, ο 'Ανέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. » Τῷ μὲν ᾽Αβραὰμ ἀρχῆθεν ὕπαρ ὁ Κύριος χρηματίζει, καὶ πολλάκις μὲν διαλέγεται, τρὶς δὲ αὐτῷ καὶ ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, καὶ οὐκ ἐν νυκτί, ἀλλ᾽ ἐν ἡμέρᾳ μέση ὀφθείς· τὸ γοῦν τρίτον καὶ ἐν αὐτῇ μεσημβρίᾳ αὐτῷ ἐπιξενοῦται· τῷ δὲ Ἰακώβ πρῶτον μὲν δύναντος ἡλίου ἐν μέσῃ νυκτὶ καθ᾽ ὕπνους φαίνεται κατ' εξ γὰρ (κατιόντι) εἰς Μεσοποταμίαν, ὅτε ἐν τῷ δράματ θεωρήσας τὴν οὐρανοκλίμακα καὶ τοὺς ἀναβαίνοντας καὶ τοὺς καταβαίνοντας ἐν αὐτῇ ἀγγέλους, τὸν δὲ Κύριον ἐπεστηριγμένον ἐπ' αὐτῆς, ἀκούει λέγοντος αὐτῷ τοῦ Κυρίου, « Εγώ Κύριος ὁ Θεός Αβρα τοῦ πατρός σου, » καὶ τὰ λοιπὰ, ἃ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς παρίσταται δι' ἀγγέλου αὐτῷ εἰρηκώς· καὶ δεύτερον δὲ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτε ἐπιστὰς αὖθις ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος εἶπεν αὐτῷ· « Απο στρέφου εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων σου καὶ εἰς τὴν γενεάν σου, καὶ ἔσομα: μετὰ σοῦ. » Καθ᾽ ὕπνον αὐτ ταῦτα καὶ δι' ἀγγέλου εἴρηκεν· ὡς δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼς EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. 10+3 esto dominus fratrum tuorum, et incurventur ante te A filii patris tui ³¸ › Hæc quasi ad Jacobum dicta minime posse videntur ad eum referri,neque ad populum ex eo natum, populum circumcisionis. Qui enim populi un- quam ei servierunt ? Aut quæ tribus eum adoraverunt? quem adorabant ? quando unquam in fratrem suum dominationem exercuit? Qui autem patris ipsius filii qui eum adoraturi dicuntur ? Quippe alium quem- dam præter Jacobum filium habuisse Isaacus non invenitur, nisi Esaum. Quomodo igitur plurali- ter dicitur: c Incurrentur ante te filii patris tui ? YE Hæc autem notavimus propterea quod sæpius in prophetiis per Jacobum Christus significatur, ut pro- priis ostendetur locis, suspicantes annon forte ista in ejus testimonium adaptari possent. Simili enim ratione per Isaacum Christum sanctus Apostolus innuit, dicens: Abrahamo dicta sunt promissiones et semini ejus. Non dicit et seminibus, quasi in mul- tis : sed quasi in uno : et semini tuo, qui est Chri- Vide igitur si ad eundem modum et quæ hic dicuntur de Jacobo non melius Christo convenirent; quæ quidem si ita habeat vir studiosus, quamque lectionem allegoriæ legibus conferre noverit. CAPUT VII. stus , • • Mansit autem Jacob solus : et ecce vir lucta- batur cum eo usque mane "., Dein post pauca Jacobo dicente: «Non dimittam te nisi benedixe- ris mihi, dixit ad eum : Quod nomen est tibi ? Re- spondit : Jacob. At ille : Nequaquam, inquit, Jacob C appellabitur nomen tuum, sed Israel : quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra ho- mines prævalebis "7!, Et post pauca : ‹ Vocavit Ja- cob nomen loci illius Phanuel (visus Dei) dicens : Vidi Dominum facie ad faciem et salva facta est anima mea ". » Quibus addit Scriptura : « Ortusque est ei statim sol, postquam transgressus est Pha- nuel (visus Dei) ". » Abrahamo quidem primum somnio Dominus manifestatur, et sæpius colloqui- tur; ter dein ei visus refertur, non in nocle, sed per meridiem visus; in tertia enim apparitione ipso meridiano tempore ejus hospitium excipit. Ja- cobo autem primum quidem post solis occasuin media nocte in somniis apparet, in Mesopotamiam descendenti, cum per somnum aspexit cœlestem scalam, angelosque in ipsa ascendentes et descen- dentes, audivitque Dominum innixum scalæ sibi dicentem : Ego sum Dominus Deus Abraham pa- tris tui ", » et reliqua, quæ sequentibus per ange- lum ei dicta fuisse demonstrantur; secunda mani- festatio in Mesopotamia facta est, cum ei adfuit dixitque Dominus, ut tetragrammaton ostendit : ‹ Revertere in terram patrum tuorum, et ad gene rationem tuam, et ero tecum "., In somnis ei hæc et per angelum elocutus est. Ut et ipse docet Jaco- 31. D Gen. XXVII, 29. ss Galat. III, 16. st Gen. XXX", Gen. xxvIII, 13. et Gen. XXXI, 3. 24. ibid. 26-28. ibid. 30. * ibid.
Liber III
PG 22:1035καὶ γὰρ καὶ ἑαυτοῦ Κύριόν τε καὶ Θεὸν αὐτὸν ὁμολόγει πρὸς τοὺς ἰδίους μαθητὰς, ἀνέρχομαι φάσκων πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. Πεπλήρωται δ’ ὅ τε νόμος καὶ πᾶσα γραφὴ τοῦ τοιοῦδε χαρακτῆρος τοῦ κυρίου, τοῦτ’ ἔστιν τοῦ θείου Λόγου, ὡς περὶ ἑτέρου κυρίου διαλεγομένου, δῆλον δ’ ὅτι τοῦ Πατρός. Πολλῆς δὲ καὶ βαθυτάτης δεομένων θεωρίας τῶν κατὰ τὸν τόπον, ἱκανὰ καὶ ταῦτα πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Δ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Καὶ ἀπέδρα Ἅγαρ ἀπὸ προσώπου αὐτῆς· δῆλον ὅτι τῆς Σάρρας· εὗρε δὲ αὐτὴν ἄγγελος Κυρίου ἐπὶ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δεύτερον εἴρηται, εἶπεν δὲ αὐτὴν ὁ ἄγγελος Κυρίου· καὶ τρίτον δὲ, εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου, Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου, καὶ οὐκ ἀριθμηθήσεται ἀπὸ τοῦ πλήθους· καὶ αὖθις, εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος κυρίου· Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἕξεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ· ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τῇ ταπεινώσει σου· καὶ μετὰ πάντας τοὺς λόγους εἴρηται, Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὴν, Σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με·
Α ριος καὶ Θεὸς χρηματίζων, ὃς καὶ εὐλογήσας τὸν Ἰα- κὼβ Ἰσραὴλ αὐτὸν ὠνόμασεν, ἐπειπών, ὅτι « Έν- ίσχυσας μετὰ Θεοῦ;» Οὕτως δὲ ἑώρων οἱ θεῖοι ἄνδρες τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὡς καὶ οἱ φήσαντες τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν ἀπόστολοι· ο Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόα μεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάψησαν, περὶ τοῦ Λό γου τῆς ζωῆς· ο ὂν Λόγον καὶ ζωὴν θεασάμενος ὁ Ἰακὼβ ἐπιφέρει λέγων· . Εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· καὶ ἐσώθη μου ή ψυχή. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. • Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου· αἱ χειρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσί σου οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλεί- ψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ὡς ἁγίου Πνεύμα τος τὸν λόγον ἀκουστέον τοῦ Ἰακὼβ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ προθεσπίζοντος καὶ εἰς πρόσωπον ἀναφω νοῦντος αὐτοῦ τὰ ἀπὸ τοῦ, « Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου·, ὅτι γὰρ οὐ πρὸς τὸν ἕνα τῶν υἱῶν τοὺς λόγους ὁ πατριάρχης ἐποιεῖτο δῆλον τοῖς ἐπι- στήσασι τῇ Γραφῇ διηγηματικῶς φασκούσῃ· « Εκά- λεσε δὲ Ἰακὼβ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν· Συν άχθητε, ἵνα ἀναγγείλω ὑμῖν τί ἀπαντήσεται ὑμῖν ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν. » Οὐκοῦν περὶ μελλόντων προ- φητεύσειν αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται. Σαφὲς δὲ καὶ ἄλλως ὅτι μὴ πρὸς τὸν πατριάρχην Ἰούδαν αἱ τῆς προφη τείας (Γ. 12) ἁρμόττουσι φωναί· πότε γὰρ ἐκεῖνον ἢ καὶ διὰ τι προσεκύνησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, ἐπὶ τίνι δὲ κατορθώματι ἢ καὶ πότε ᾔνεσαν αὐτόν; Πῶς δ᾽ ἄν τις καὶ τὰ λοιπὰ τῆς προφητείας ἐπ' ἐκεῖνον ἁρμό ζων διηγήσεται; Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν εὐλογία στως τις αὐτὰ ἀναφέροι, ὅτι μὴ μόνον ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἄρχοντες κατέστησαν τοῦ λαοῦ· οἵ τε γὰρ μετά Μωϋσέα Κριταὶ ἐκ διαφόρων γενόμενοι φυλῶν διήρκε σαν ἡγούμενοι ἐπὶ ἔτεσιν ἐγγύς που πεντακοσίοις, μεθ' οὓς ἐκ φυλής Βενιαμίν πρῶτος ἁπάντων βασι λεύει Σαούλ, καὶ οὕτως μετὰ τούτους οἱ ἐκ φυλῆς Ἰούδα βασιλεύουσιν οὐδ᾽ ὅλοις ἔτεσι πεντακοσίας· εἶτα μετὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίαν οἱ ἐκ φυλῆς Λευῒ προέστησαν τῶν πραγμάτων ὑπὲρ τὰ πεντακό σια ἔτη μέχρι τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Τί ούν μᾶλλον περὶ τῆς Ἰούδα φυλῆς τὰ προειρημένα φησὶν ή προφητεία, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ; Οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν ἁρμόζοι τὰ δηλούμενα· τὸν μέντοι γε ἐπ' ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανέντα Ἰούδαν ἀλη θινὸν ἴσμεν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταμίαν τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπινοιῶν καὶ Ἰούδαν ὀνομασθέντα· ὥσπερ δὴ καθ' ἑτέραν Ισραήλ, καὶ κατ᾿ ἄλλην Ἰακὼς, καὶ Δαυίδ, καὶ ἄλλοτε ἄλλως· τοῦτον δὲ καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολος, καὶ πάντες ὅσοι τοῦ πνεύματος της υιοθεσίας ἠξιώ θησαν, ἤνεσάν τε καὶ προσεκύνησαν· « Αἱ χεῖρές το αὐτοῦ, ν ἃς συμβολικῶς ἡγούμεθα εἶναι τὰς πράξεις, • κατὰ νώτου τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, ἡ τοῦτ' ἔστιν τῶν νοητῶν πολεμίων φευγόντων αὐτὸν γεγόνασιν· οὗτος EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III.EXEGETICA. quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de verbo vi- €9 tæ. Quod Verbum et vitam cum conspexisset Jacobus, dixit : • Vidi enim Deum facie ad faciem, et salvata est anima mea 7º. › CAPUT VIII. • Juda, te laudabunt fratres tui : manus tua in cervicibus inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda : e gemma, fili mi, ascendisti requiescens accubuisti ut leo, et quasi leæna. Quis suscitabit eum ? Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de feinore ejus, donec veniat qui mit- tendus est, et ipse erit exspectatio gentium ", » et reliqua. Quasi sancti Spiritus verbum audiendum Jacobi de Christo prophetizantis, et in personam transferentis ejus ab iis : c Juda, te laudabunt fra- tres tui. › Quod enim non ad unum filiorum verba ficeret patriarcha apertum est Scripturæ peritis, quæ sic narrat: Vocavit autem Jacob filios suos, et ait eis : Congregamini ut annuntiem quæ ven- tura sunt vobis in diebus novissimis ”. › Igitur de futuris se eis prophetizaturum nuntiat. Præterea perspicuum est quod non ad patriarcham Judain spectant prophetiæ verba. Quando enim illum et quam ob rem adoraverunt fratres sui, aut propter quod facinus euni unquam laudaverunt? Quomodo etiam quidquid de hac prophetia ei adaptari potest? C Nec vero ad tribum ea possunt referri; nanique non tantum e tribu Judæ duces populi constituti sunt. Judices enim post Moysem e variis tribubus circiter quingentos annos Hebræis præfecti sunt; dein e tribu Benjamin primus omnium rex ſuit Saul; quo mortuo regnaverunt e tribu Judæ non toto quingentorum annorum spatio; dein post Ba- bylonis captivitatem rebus præfuerunt e tribu Levi plus quam quingentos annos, usque ad Christi ad- ventum. Quid igitur magis de tribu Judæ quæ præ- dicta sunt refert prophetia, quam de cæteris? Ergo non ad tribum referri possunt quæ ostenduntur. Qui enim in novissimis diebus apparuit Judas, ve- rum novimus esse Salvatorem et Dominum nostrum Jesum, Christum Dei, qui et dispensator ejus vo- luntatis et Judas nominatur. Ita enim nunc Israel, nunc Jacobus, nunc David, nunc aliter. Hunc au- tem et sancti apostoli et quotquot Spiritus adoptione dignati sunt, laudaverunt et adoraverunt. « Manus tuæ, quas symbolice facta ejus esse existimamus, in cervicibus inimicorum tuorum, id est, cogi- tationunı hostilium quæ eum fugiunt. Hic et quasi • catulus leonis dicitur, sive propter secundum carnem nativitatem e tribu regia et Davidis radice, et in similitudinem carnis peccati factam 7, sive propter deitatem, qua exuta homo factus est, ob quam et non immerito: ‹ E gemma, fili mi, Joan. D 1. Gen. XXXII, 50. Gen. XLIX, 8.10. ibid. 1. Rom. vul, 3. I
εἰ μὴ καὶ ἀπὸ προσώπου τῆς ἱερᾶς γραφῆς κύριος ὠνόμαστο τῇ Ἅγαρ ἐπιφανεὶς ἀλωμένῃ ἐν τῷ, καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὴν, κἂν ὑπέλαβέ τις τὴν Ἅγαρ Θεὸν ἐσφαλμένως ὑπειληφέναι τὸν ἄγγελον· νυνὶ δὲ ἡ γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι Κύριος ἦν ὁ διὰ τοῦ προωνομασμένου χρηματίζων ἀγγέλου, δι’ οὗ ἅτε Κύριος καὶ Θεὸς ὢν πρεπόντως ἑαυτῷ ἔλεγε τὸ, Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου· τοῦτο γὰρ Θεῷ μόνῳ ἁρμόζοι ἂν λέγειν, οὐκέτι δὲ καὶ ἀγγέλῳ· τούτῳ δ’ αὖ τῷ ῥήματι καὶ τὴν Ἅγαρ εἰκὸς ἐπιστήσασαν, συνεῖσάν τε ὅτι μόνου Θεοῦ γένοιτ’ ἂν ἡ τοιαύτη φωνὴ, εἰρηκέναι, ὅτι σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με· ἀλλὰ καὶ δεύτερον, ὅτε ἀποδιδράσκει μεθ’ ἑαυτῆς ἔχουσα τὸν υἱὸν, γέγραπται, ἐκάλεσεν δὲ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν Ἅγαρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῇ τὰ ἀναγεγραμμένα, ἐν οἷς ἐστιν καὶ τὸ, εἰς γὰρ ἔθνος ποιήσω αὐτό· δῆλον δ’ ὅτι τὸ παιδίον· ὅπερ οὐκέτι τὸν ἄγγελον ἀξιόπιστον ἂν εἴη λέγειν, Θεοῦ γὰρ πάλιν ἡ ἐπαγγελία. Τίνος οὖν κυρίου ἐκάλεσεν ἡ Ἅγαρ τοὔνομα, Σὺ ὁ Θεὸς ὁ ἐπιδών με, κἀνταῦθα τῆς γραφῆς ἐπὶ τοῦ κυρίου τὸ τετράγραμμον παρ’ Ἑβραίοις ὄνομα περιεχούσης;
Α ριος καὶ Θεὸς χρηματίζων, ὃς καὶ εὐλογήσας τὸν Ἰα- κὼβ Ἰσραὴλ αὐτὸν ὠνόμασεν, ἐπειπών, ὅτι « Έν- ίσχυσας μετὰ Θεοῦ;» Οὕτως δὲ ἑώρων οἱ θεῖοι ἄνδρες τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὡς καὶ οἱ φήσαντες τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν ἀπόστολοι· ο Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόα μεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάψησαν, περὶ τοῦ Λό γου τῆς ζωῆς· ο ὂν Λόγον καὶ ζωὴν θεασάμενος ὁ Ἰακὼβ ἐπιφέρει λέγων· . Εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· καὶ ἐσώθη μου ή ψυχή. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. • Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου· αἱ χειρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσί σου οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλεί- ψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ὡς ἁγίου Πνεύμα τος τὸν λόγον ἀκουστέον τοῦ Ἰακὼβ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ προθεσπίζοντος καὶ εἰς πρόσωπον ἀναφω νοῦντος αὐτοῦ τὰ ἀπὸ τοῦ, « Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου·, ὅτι γὰρ οὐ πρὸς τὸν ἕνα τῶν υἱῶν τοὺς λόγους ὁ πατριάρχης ἐποιεῖτο δῆλον τοῖς ἐπι- στήσασι τῇ Γραφῇ διηγηματικῶς φασκούσῃ· « Εκά- λεσε δὲ Ἰακὼβ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν· Συν άχθητε, ἵνα ἀναγγείλω ὑμῖν τί ἀπαντήσεται ὑμῖν ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν. » Οὐκοῦν περὶ μελλόντων προ- φητεύσειν αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται. Σαφὲς δὲ καὶ ἄλλως ὅτι μὴ πρὸς τὸν πατριάρχην Ἰούδαν αἱ τῆς προφη τείας (Γ. 12) ἁρμόττουσι φωναί· πότε γὰρ ἐκεῖνον ἢ καὶ διὰ τι προσεκύνησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, ἐπὶ τίνι δὲ κατορθώματι ἢ καὶ πότε ᾔνεσαν αὐτόν; Πῶς δ᾽ ἄν τις καὶ τὰ λοιπὰ τῆς προφητείας ἐπ' ἐκεῖνον ἁρμό ζων διηγήσεται; Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν εὐλογία στως τις αὐτὰ ἀναφέροι, ὅτι μὴ μόνον ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἄρχοντες κατέστησαν τοῦ λαοῦ· οἵ τε γὰρ μετά Μωϋσέα Κριταὶ ἐκ διαφόρων γενόμενοι φυλῶν διήρκε σαν ἡγούμενοι ἐπὶ ἔτεσιν ἐγγύς που πεντακοσίοις, μεθ' οὓς ἐκ φυλής Βενιαμίν πρῶτος ἁπάντων βασι λεύει Σαούλ, καὶ οὕτως μετὰ τούτους οἱ ἐκ φυλῆς Ἰούδα βασιλεύουσιν οὐδ᾽ ὅλοις ἔτεσι πεντακοσίας· εἶτα μετὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίαν οἱ ἐκ φυλῆς Λευῒ προέστησαν τῶν πραγμάτων ὑπὲρ τὰ πεντακό σια ἔτη μέχρι τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Τί ούν μᾶλλον περὶ τῆς Ἰούδα φυλῆς τὰ προειρημένα φησὶν ή προφητεία, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ; Οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν ἁρμόζοι τὰ δηλούμενα· τὸν μέντοι γε ἐπ' ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανέντα Ἰούδαν ἀλη θινὸν ἴσμεν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταμίαν τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπινοιῶν καὶ Ἰούδαν ὀνομασθέντα· ὥσπερ δὴ καθ' ἑτέραν Ισραήλ, καὶ κατ᾿ ἄλλην Ἰακὼς, καὶ Δαυίδ, καὶ ἄλλοτε ἄλλως· τοῦτον δὲ καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολος, καὶ πάντες ὅσοι τοῦ πνεύματος της υιοθεσίας ἠξιώ θησαν, ἤνεσάν τε καὶ προσεκύνησαν· « Αἱ χεῖρές το αὐτοῦ, ν ἃς συμβολικῶς ἡγούμεθα εἶναι τὰς πράξεις, • κατὰ νώτου τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, ἡ τοῦτ' ἔστιν τῶν νοητῶν πολεμίων φευγόντων αὐτὸν γεγόνασιν· οὗτος EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III.EXEGETICA. quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de verbo vi- €9 tæ. Quod Verbum et vitam cum conspexisset Jacobus, dixit : • Vidi enim Deum facie ad faciem, et salvata est anima mea 7º. › CAPUT VIII. • Juda, te laudabunt fratres tui : manus tua in cervicibus inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda : e gemma, fili mi, ascendisti requiescens accubuisti ut leo, et quasi leæna. Quis suscitabit eum ? Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de feinore ejus, donec veniat qui mit- tendus est, et ipse erit exspectatio gentium ", » et reliqua. Quasi sancti Spiritus verbum audiendum Jacobi de Christo prophetizantis, et in personam transferentis ejus ab iis : c Juda, te laudabunt fra- tres tui. › Quod enim non ad unum filiorum verba ficeret patriarcha apertum est Scripturæ peritis, quæ sic narrat: Vocavit autem Jacob filios suos, et ait eis : Congregamini ut annuntiem quæ ven- tura sunt vobis in diebus novissimis ”. › Igitur de futuris se eis prophetizaturum nuntiat. Præterea perspicuum est quod non ad patriarcham Judain spectant prophetiæ verba. Quando enim illum et quam ob rem adoraverunt fratres sui, aut propter quod facinus euni unquam laudaverunt? Quomodo etiam quidquid de hac prophetia ei adaptari potest? C Nec vero ad tribum ea possunt referri; nanique non tantum e tribu Judæ duces populi constituti sunt. Judices enim post Moysem e variis tribubus circiter quingentos annos Hebræis præfecti sunt; dein e tribu Benjamin primus omnium rex ſuit Saul; quo mortuo regnaverunt e tribu Judæ non toto quingentorum annorum spatio; dein post Ba- bylonis captivitatem rebus præfuerunt e tribu Levi plus quam quingentos annos, usque ad Christi ad- ventum. Quid igitur magis de tribu Judæ quæ præ- dicta sunt refert prophetia, quam de cæteris? Ergo non ad tribum referri possunt quæ ostenduntur. Qui enim in novissimis diebus apparuit Judas, ve- rum novimus esse Salvatorem et Dominum nostrum Jesum, Christum Dei, qui et dispensator ejus vo- luntatis et Judas nominatur. Ita enim nunc Israel, nunc Jacobus, nunc David, nunc aliter. Hunc au- tem et sancti apostoli et quotquot Spiritus adoptione dignati sunt, laudaverunt et adoraverunt. « Manus tuæ, quas symbolice facta ejus esse existimamus, in cervicibus inimicorum tuorum, id est, cogi- tationunı hostilium quæ eum fugiunt. Hic et quasi • catulus leonis dicitur, sive propter secundum carnem nativitatem e tribu regia et Davidis radice, et in similitudinem carnis peccati factam 7, sive propter deitatem, qua exuta homo factus est, ob quam et non immerito: ‹ E gemma, fili mi, Joan. D 1. Gen. XXXII, 50. Gen. XLIX, 8.10. ibid. 1. Rom. vul, 3. I
PG 22:1037ἢ δῆλον ἐκ τῶν προαποδεδομένων, ὅτι δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγου, ὃς ἐπιπαρὼν, καὶ τὰ κατ’ ἀνθρώπους ἐξ ἀρχῆς ἐφορῶν τε καὶ οἰκονομῶν, τοῖς μὲν ἐπαναβεβηκόσι καὶ τελείοις ἀνδράσιν, οἷος ἦν ὅ τε Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ παρείχετο τὰς ὀπτασίας· τοῖς δὲ τῆς τούτων ἀρετῆς ἀποδέουσιν, οἷος ἦν ὁ Λὼτ, καὶ οἱ ἐν τοῖς Κριταῖς Γεδεῶν τε καὶ Μανωὲ, καὶ ὅσοι τούτοις ἐμφέρονται παραπλήσιοι, λειτουργοῖς καὶ διακόνοις τοῖς ὑπ’ αὐτὸν θείοις ἀγγέλοις χρώμενος πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως παρείχετο δι’ αὐτῶν τὰς ἐπαγγελίας. Ταύτῃ γοὖν καὶ τῇ Ἅγαρ, ἅτε μὴ οἵᾳ τε οὔσῃ πῶ τὴν αὐτοῦ τοῦ θείου Λόγου χωρεῖν ὀπτασίαν, διὰ τοῦ ἀγγέλου τὰ ἀναγεγραμμένα θεσπίζει· εἰ (ἔτι) δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ δι’ ἀγγέλων ἐπιφαίνεται· ἀλλ’ ὅρα ὅτι καὶ τοῦτο κατ’ ἀρχὰς μὲν ὡς ἂν ἔτι εἰσαγομένῳ τοῦτον χρηματίζει τὸν τρόπον, προκόψαντι δὲ καὶ εἰς τελειότητα ἐπιδόντι γυμνῆς καὶ ἀνεπικαλύπτου τῆς ἰδίας μεταδίδωσιν ὁμιλίας, οὐκέτι μὲν δι’ ἀγγέλων καὶ δι’ ἑρμηνέων, αὐτὸς δὲ δι’ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος, ὁ τὰ δευτερεῖα τῆς πατρικῆς ἐπέχων θεότητος, τῆς ἰδίας αὐτὸν καταξιῶν ὀπτασίας. Ε ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ.
The sun had risen upon the earth, and LotὉ ἥλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὁ ἥλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. Καὶ Κύριος ἔβρεξεν ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Οὐκ οἶμαι τινὰ τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων ἱερὰς καὶ θεοπνεύστους ὑπάρχειν τὰς ἁγίας γραφὰς εὑρεσιλογεῖν τι εἰς τοὺς τόπους, ἀντιλέγειν πειρώμενον τοῖς περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραδεδομένοις, ὅτι τε προῆν ὑπόστασιν ἰδίαν ἔχων, καὶ ὅτι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὰς εἰς ἀνθρώπους οἰκονομίας ἐτέλει· δύο γὰρ κυρίους ἐνταῦθα σαφῶς ἡ γραφὴ παρίστησιν, εἴ γε Κύριος ἔβρεξεν παρὰ Κυρίου. Τὸ δ’ ὅμοιόν ἐστιν εὑρεῖν παρὰ τῷ ἱερῷ ἀποστόλῳ φήσαντι, Δῴη ὁ Κύριος ἔλεος τῷ Ὀνησιφόρου οἴκῳ· καὶ Δῴη αὐτῷ εὑρεῖν ἔλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. Ἀλλὰ γὰρ ἐν τούτοις περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαρθροῦν λόγους, τῷ μὲν ἀγενήτῳ καὶ Πατρὶ τῶν ὅλων τὴν κατὰ πάντων καὶ κατ’ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ κυρίαν τε καὶ αὐθεντείαν ἀνατιθέντας, τῷ δὲ τῷ Λόγῳ τὰ δευτερεῖα μετὰ τὸν Πατέρα τῆς κατὰ πάντων τῶν γεγενημένων ἀρχῆς τε καὶ δεσποτείας ἀπονέμοντας.
PG 22:1039Δὶς δὲ ἐνταῦθα ὀνομαζομένου τοῦ κυρίου, κατὰ τὸ, ἔβρεξεν Κυρίος παρὰ Κυρίου, δὶς κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν καὶ τὸ τετράγραμμον ἐμφέρεται, ὡς σαφέστατα ἀνομολογεῖσθαι τὸ ἐπὶ δύο προσώπων, δῆλον δ’ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, τὴν ἄρρητον ταύτην παραλαμβάνεσθαι σημείωσιν· ὡς μηκέτ’ ἀμφιβόλως ἔχειν, εἴ που ἂν φέροιτο ἡ τοιαύτη ἐπὶ τοῦ Θεοῦ προσηγορία, μὴ μόνον ἐπὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως αὐτὴν παραλαμβάνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος Λόγου. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Ἐν τῇ πρὸς τὸν Ἰακὼβ εὐλογίᾳ ὁ Ἰσαὰκ φησὶ μετά τινα καὶ ταῦτα· καὶ δουλευσάτωσάν σοι ἔθνη· καὶ προςκυνήσουσίν σοι ἄρχοντες· καὶ γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ προσκυνήσουσίν σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Τὰ λεγόμενα ὡς πρὸς τὸν Ἰακὼβ οὐ πάνυ τί φαίνεται δύνασθαι ἐπ’ αὐτὸν ἀνάγεσθαι, οὐδὲ μὴν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γενόμενον λαὸν τὸν ἐκ περιτομῆς· ποῖα γὰρ ἔθνη καὶ πότε ἐδούλευσεν αὐτῷ; ἢ τίνες ἄρχοντες αὐτῷ προσεκύνησαν; ὡς τίνα δὲ καὶ προσεκύνουν; πότε δὲ καὶ ἐκυρίευσε τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ; ἢ τίνες οἱ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ υἱοὶ οἱ λεγόμενοι προσκυνήσειν αὐτῷ;
δὲ καὶ ὡς ο σκύμνος λέοντος » εἴρηται, εἴτε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν ἐκ βασιλικῆς φυλῆς, καὶ τῆς τοῦ Δαυΐδ ρίζης, ο καὶ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας γεγενημένην· ο εἴτε διὰ τὴν θεότητα, ἧς ἑαυτὸν και νώσας ἐνηνθρώπισεν, δι᾿ ἣν εὐκαίρως καὶ τὸ, ο Εκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ο ὑπὸ τοῦ Ἰακὼν ἀναπε- φώνηται. Ὅτε μὲν οὖν τὴν ἐκ βλαστοῦ καὶ ἐκ ρίζης αὐτοῦ γένεσιν ἐδήλου τοῦ Σωτῆρος, ο σκύμνον λέον- τος ο αὐτὸν ὠνόμασεν, εἰπὼν, ο Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· › ὅτε δὲ τὴν ἀνάβλησιν καὶ τὴν κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ κοίμησιν προφητεύει, ἀμφότερα αὐτόν φησι καὶ ὡς λέοντα καὶ ὡς σκύμνον ἐν τῷ, « Αναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· ο τότε γὰρ οὐ μόνον ὡς ἐκ βασιλι κου τυγχάνων γένους, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτὸς βασιλεὺς ὧν ἀνύψωτο· ὁμολογούντων αὐτὸν τῶν ἐθνῶν, εἰ καὶ μὴ οἱ ἐκ περιτομῆς ἤθελον, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ βασι λεὺς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ ἄλλως δὲ ῥηθείη ἂν, ἐπειδὴ πρὸς ἀντικειμένας δυνάμεις αιρομένῳ πόλεμον καὶ καταλύειν μέλλοντι τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανά του, τουτέστι τὸν διάβολον, ἔδει παρεῖναι τῷ ἐκ βλα- στοῦ Ἰακώβ κατὰ σάρκα γεγενημένῳ τὴν θεότητα τοῦ Λόγου· εἰκότως λέοντι μὲν ἡ θεότης παραβέβλη- ται διὰ τὸ κεχειρῶσθαι καὶ νενικηκέναι πάσας τὰς ἀγρίας καὶ ἀτιθάσους δυνάμεις· σκύμνῳ δὲ λέοντος, ὁ ἀνειλήφει σαρκίον ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλικῆς τυγ γάνων φυλῆς· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διά- βολος ὡς λέων ἐστὶν ὠρυόμενος, ὅρα μὴ τού- του σκύμνος πᾶς ἂν λεχθείη ἁμαρτωλός, ἐπεὶ ι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. » Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Σωτὴρ « ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρ- τίας ἐλήλυθε, ο καί· . Γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· ο και· « Μὴ γνόντα αὐτὸν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν·, ὅρα μὴ τούτων ἕνεκεν κατά τινα βαθύ- τερον λόγον ούτε λέοντα οὔτε σκύμνον, ἀλλ' ὡς λέοντα καὶ σκύμνον γεγονέναι αὐτὸν παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἡ προφητεία θεσπίζει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸ ἑαυτοῦ πάθος τῷ τοῦ ὄφεως παραβάλλει λέγων· β "Ωσπερ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. · Ἐπὶ τούτοις σεσιωπημένως τὸ κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ μυστήριον ὑπαινίττεται διὰ τοῦ, « Τίς ἐγερεῖ αὐτόν; » Σαφὲς δ' ἡμῖν ἐκ τοῦ συμπεράσματος γέγονε τίς ἤγειρεν Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν· δῆλον γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ. Ἑξῆς δὲ λέγεται τὰ ἀπὸ τοῦ· · Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ· ἡ ἅπερ εἰ μὲν ἐξ ἑτέρας ἀναγινώσκοιμεν ἀρχῆς, λέγοιτο ἂν ὡς περὶ ἁπάντων τῶν ἐκ τοῦ Ιουδαίων γένους καθηγησαμένων τοῦ λαοῦ, καὶ εἴη ἂν κατ' αὐτὴν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν προκειμένων ῥητῶν νοῦς τοιόσδε τις· οὐ πρότερον παύσονται οἱ ἐξ Ἰου- δαίων ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν καθιστάμενοι, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ τῆς τῶν ἐθνῶν προσδοκίας αἴτιος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, οὗ παραγενομένου ἐκλεί ψειν ἀνάγκη τους προειρημένους. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, ἐπισκεψώμεθα τους καθ' ἡμᾶς χρόνους, είγε νῦν βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους ἔστιν εὑρεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ πᾶσι πρόδηλον ὡς μετὰ τῶν λοιπῶν καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τοῖς κατεπαρχιών (κατ' ἐπαρχίας) Ῥωμαίων « ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. I. A ascendisti, ab Jacobo dicitur. Verumenimvero (f. 13) C & cum quidem e gemma et e radice ejus nativitatem ostenderet Salvatoris, ‹ catulum leonis › eum no- minavit, dicens : c Catulus leonis Juda : e gemma, fili mi, ascendisti; cum vero et exaltationem et passionis suæ dormitionem prophetizat, simul eum dicit et quasi leonem et quasi catulum: ‹ Requie- scens accubuisti ut leo et ut leonis catulus: tunc enim, non tantum ut regio ortus genere, sed ut ipse rex elatus est; agnoscentibus eum gentibus, etsi noluerunt Judæi, quasi ipse rex fuisset Israel. Cæterum et dicere possemus ei, quandoquidem con- tra potestates adversas bellum tulisset, et ever- tere pararet mortis potentiam habentem ", scilicet diabolum, necesse erat adesse e radice Jacobi se- cundum carnem nato Verbi deitatem. Leoni qui- dem merito deitas assimilatur, ut qui feras omnes indomitasque potestates superavit atque devicit; leonis autem catulo, ut qui carnem accepit e regia Judæ tribu natus. At si quidem adversarius noster diabolus est quasi leo rugiens”, animadverte quod ejus catulus omnis dicatur peccator, quonian • omnis qui facit peccatum ex diabolo est 16. Cum igitur et Salvator in similitudinem carnis peccati venit et factus est pro nobis piaculum ';, et eum qui non noverat peccatum, pro nobis peecatum fecit 78,, attende quod eam ob cau- sam secundum quoddam significantius verbum non leonem neque catulum, sed quasi leonem et catulum eum factum esse in passionis tempore prophetia declarat; cum et ipse passionem suam serpentis assimilat passioni dicens : « Et sicut Moy- ses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis , Dein tacite resurre- ctionis ejus mysterium innuit, his verbis : « Quis suscitabit eum? › Apertum est nobis e conclusione quis suscitet Jesum Dominum nostrum a mortuis, Deus scilicet et Pater ejus. D Hebr. p. 18. ** I Petr. v. 8. I Joan. 111, Deinde dicitur : Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de ſemore ejus. › Quæ quidem si de alio interpretemur sceptro, dicerentur quasi de omnibus qui ex Judæorum genere populum guber- narunt, talisque esset secundum hanc interpreta- tionem hujusce loci sensus : Non prius cessabunt e Judæis duces, principesque super Judæorum popu- lum constituti, quam veniat gentium exspectationis causa, id est, Christus, cujus post adventum ne- cesse est auctoritatem relinquant. Quæ cum ita se labeant, tempora nostra attente perspiciamus, an duces regesque nunc reperire sit. Verum omnibus constat, sicut cæteras gentes, Judæorum quoque populum Romanæ ditioni esse subjectum, neque quemquam eorum summæ auctoritatis esse conipotem.. * Rom. vi. 5. Cor. v, 21. *º Joan, m, 14.
Καὶ μὴν οὐχ εὑρίσκεταί γε ὁ Ἰσαὰκ ἕτερόν τινα παρὰ τὸν Ἰακὼβ ἐσχηκὼς ἢ μόνον τὸν Ἠσαῦ· πῶς οὖν πληθυντικῶς εἴρηται τὸ, προσκυνήσουσίν σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου; Ταῦτα δ’ ἐσημειωσάμεθα διὰ τὸ πολλάκις καὶ Ἰακὼβ τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς προφητείαις χρηματίζειν, ὡς ἐν τοῖς οἰκείοις δειχθήσεται τόποις, ὑπονοοῦντες μὴ πῆ καὶ ταῦτα δύναται ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαις ἁρμόζειν. Ὥσπερ γοὖν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ εἰς τὸν Χριστὸν μετείληφεν ὁ ἱερὸς ἀπόστολος φήσας, τῷ δὲ Ἁβραὰμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· οὐ λέγει καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ’ ὡς ἐφ’ ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστιν Χριστὸς, ὅρα εἰ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ ἐνταῦθα ὡς περὶ τοῦ Ἰακὼβ εἰρημένα μᾶλλον ἁρμόζοι ἂν τῷ Χριστῷ, ἅπερ εἰ οὕτως ἔχοι ὁ φιλομαθὴς ἑκάστην λέξιν νόμοις ἀλληγορίας ἐξετάσας εἴσεται. Ζ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ.
δὲ καὶ ὡς ο σκύμνος λέοντος » εἴρηται, εἴτε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν ἐκ βασιλικῆς φυλῆς, καὶ τῆς τοῦ Δαυΐδ ρίζης, ο καὶ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας γεγενημένην· ο εἴτε διὰ τὴν θεότητα, ἧς ἑαυτὸν και νώσας ἐνηνθρώπισεν, δι᾿ ἣν εὐκαίρως καὶ τὸ, ο Εκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ο ὑπὸ τοῦ Ἰακὼν ἀναπε- φώνηται. Ὅτε μὲν οὖν τὴν ἐκ βλαστοῦ καὶ ἐκ ρίζης αὐτοῦ γένεσιν ἐδήλου τοῦ Σωτῆρος, ο σκύμνον λέον- τος ο αὐτὸν ὠνόμασεν, εἰπὼν, ο Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· › ὅτε δὲ τὴν ἀνάβλησιν καὶ τὴν κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ κοίμησιν προφητεύει, ἀμφότερα αὐτόν φησι καὶ ὡς λέοντα καὶ ὡς σκύμνον ἐν τῷ, « Αναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· ο τότε γὰρ οὐ μόνον ὡς ἐκ βασιλι κου τυγχάνων γένους, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτὸς βασιλεὺς ὧν ἀνύψωτο· ὁμολογούντων αὐτὸν τῶν ἐθνῶν, εἰ καὶ μὴ οἱ ἐκ περιτομῆς ἤθελον, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ βασι λεὺς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ ἄλλως δὲ ῥηθείη ἂν, ἐπειδὴ πρὸς ἀντικειμένας δυνάμεις αιρομένῳ πόλεμον καὶ καταλύειν μέλλοντι τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανά του, τουτέστι τὸν διάβολον, ἔδει παρεῖναι τῷ ἐκ βλα- στοῦ Ἰακώβ κατὰ σάρκα γεγενημένῳ τὴν θεότητα τοῦ Λόγου· εἰκότως λέοντι μὲν ἡ θεότης παραβέβλη- ται διὰ τὸ κεχειρῶσθαι καὶ νενικηκέναι πάσας τὰς ἀγρίας καὶ ἀτιθάσους δυνάμεις· σκύμνῳ δὲ λέοντος, ὁ ἀνειλήφει σαρκίον ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλικῆς τυγ γάνων φυλῆς· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διά- βολος ὡς λέων ἐστὶν ὠρυόμενος, ὅρα μὴ τού- του σκύμνος πᾶς ἂν λεχθείη ἁμαρτωλός, ἐπεὶ ι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. » Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Σωτὴρ « ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρ- τίας ἐλήλυθε, ο καί· . Γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· ο και· « Μὴ γνόντα αὐτὸν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν·, ὅρα μὴ τούτων ἕνεκεν κατά τινα βαθύ- τερον λόγον ούτε λέοντα οὔτε σκύμνον, ἀλλ' ὡς λέοντα καὶ σκύμνον γεγονέναι αὐτὸν παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἡ προφητεία θεσπίζει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸ ἑαυτοῦ πάθος τῷ τοῦ ὄφεως παραβάλλει λέγων· β "Ωσπερ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. · Ἐπὶ τούτοις σεσιωπημένως τὸ κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ μυστήριον ὑπαινίττεται διὰ τοῦ, « Τίς ἐγερεῖ αὐτόν; » Σαφὲς δ' ἡμῖν ἐκ τοῦ συμπεράσματος γέγονε τίς ἤγειρεν Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν· δῆλον γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ. Ἑξῆς δὲ λέγεται τὰ ἀπὸ τοῦ· · Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ· ἡ ἅπερ εἰ μὲν ἐξ ἑτέρας ἀναγινώσκοιμεν ἀρχῆς, λέγοιτο ἂν ὡς περὶ ἁπάντων τῶν ἐκ τοῦ Ιουδαίων γένους καθηγησαμένων τοῦ λαοῦ, καὶ εἴη ἂν κατ' αὐτὴν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν προκειμένων ῥητῶν νοῦς τοιόσδε τις· οὐ πρότερον παύσονται οἱ ἐξ Ἰου- δαίων ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν καθιστάμενοι, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ τῆς τῶν ἐθνῶν προσδοκίας αἴτιος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, οὗ παραγενομένου ἐκλεί ψειν ἀνάγκη τους προειρημένους. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, ἐπισκεψώμεθα τους καθ' ἡμᾶς χρόνους, είγε νῦν βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους ἔστιν εὑρεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ πᾶσι πρόδηλον ὡς μετὰ τῶν λοιπῶν καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τοῖς κατεπαρχιών (κατ' ἐπαρχίας) Ῥωμαίων « ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. I. A ascendisti, ab Jacobo dicitur. Verumenimvero (f. 13) C & cum quidem e gemma et e radice ejus nativitatem ostenderet Salvatoris, ‹ catulum leonis › eum no- minavit, dicens : c Catulus leonis Juda : e gemma, fili mi, ascendisti; cum vero et exaltationem et passionis suæ dormitionem prophetizat, simul eum dicit et quasi leonem et quasi catulum: ‹ Requie- scens accubuisti ut leo et ut leonis catulus: tunc enim, non tantum ut regio ortus genere, sed ut ipse rex elatus est; agnoscentibus eum gentibus, etsi noluerunt Judæi, quasi ipse rex fuisset Israel. Cæterum et dicere possemus ei, quandoquidem con- tra potestates adversas bellum tulisset, et ever- tere pararet mortis potentiam habentem ", scilicet diabolum, necesse erat adesse e radice Jacobi se- cundum carnem nato Verbi deitatem. Leoni qui- dem merito deitas assimilatur, ut qui feras omnes indomitasque potestates superavit atque devicit; leonis autem catulo, ut qui carnem accepit e regia Judæ tribu natus. At si quidem adversarius noster diabolus est quasi leo rugiens”, animadverte quod ejus catulus omnis dicatur peccator, quonian • omnis qui facit peccatum ex diabolo est 16. Cum igitur et Salvator in similitudinem carnis peccati venit et factus est pro nobis piaculum ';, et eum qui non noverat peccatum, pro nobis peecatum fecit 78,, attende quod eam ob cau- sam secundum quoddam significantius verbum non leonem neque catulum, sed quasi leonem et catulum eum factum esse in passionis tempore prophetia declarat; cum et ipse passionem suam serpentis assimilat passioni dicens : « Et sicut Moy- ses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis , Dein tacite resurre- ctionis ejus mysterium innuit, his verbis : « Quis suscitabit eum? › Apertum est nobis e conclusione quis suscitet Jesum Dominum nostrum a mortuis, Deus scilicet et Pater ejus. D Hebr. p. 18. ** I Petr. v. 8. I Joan. 111, Deinde dicitur : Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de ſemore ejus. › Quæ quidem si de alio interpretemur sceptro, dicerentur quasi de omnibus qui ex Judæorum genere populum guber- narunt, talisque esset secundum hanc interpreta- tionem hujusce loci sensus : Non prius cessabunt e Judæis duces, principesque super Judæorum popu- lum constituti, quam veniat gentium exspectationis causa, id est, Christus, cujus post adventum ne- cesse est auctoritatem relinquant. Quæ cum ita se labeant, tempora nostra attente perspiciamus, an duces regesque nunc reperire sit. Verum omnibus constat, sicut cæteras gentes, Judæorum quoque populum Romanæ ditioni esse subjectum, neque quemquam eorum summæ auctoritatis esse conipotem.. * Rom. vi. 5. Cor. v, 21. *º Joan, m, 14.
Ὑπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος · καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρωπος μετ’…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὑπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρωπος μετ’ αὐτοῦ ἕως πρωί̈. Εἶτα μετὰ βραχέα εἰπόντος τοῦ Ἰακὼβ, οὐ μή σε ἀποστείλω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς· φησὶν πρὸς αὐτόν· Τί ὄνομά σοι; ὁ δὲ εἶπεν, Ἰακώβ.
δὲ καὶ ὡς ο σκύμνος λέοντος » εἴρηται, εἴτε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν ἐκ βασιλικῆς φυλῆς, καὶ τῆς τοῦ Δαυΐδ ρίζης, ο καὶ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας γεγενημένην· ο εἴτε διὰ τὴν θεότητα, ἧς ἑαυτὸν και νώσας ἐνηνθρώπισεν, δι᾿ ἣν εὐκαίρως καὶ τὸ, ο Εκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ο ὑπὸ τοῦ Ἰακὼν ἀναπε- φώνηται. Ὅτε μὲν οὖν τὴν ἐκ βλαστοῦ καὶ ἐκ ρίζης αὐτοῦ γένεσιν ἐδήλου τοῦ Σωτῆρος, ο σκύμνον λέον- τος ο αὐτὸν ὠνόμασεν, εἰπὼν, ο Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· › ὅτε δὲ τὴν ἀνάβλησιν καὶ τὴν κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ κοίμησιν προφητεύει, ἀμφότερα αὐτόν φησι καὶ ὡς λέοντα καὶ ὡς σκύμνον ἐν τῷ, « Αναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· ο τότε γὰρ οὐ μόνον ὡς ἐκ βασιλι κου τυγχάνων γένους, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτὸς βασιλεὺς ὧν ἀνύψωτο· ὁμολογούντων αὐτὸν τῶν ἐθνῶν, εἰ καὶ μὴ οἱ ἐκ περιτομῆς ἤθελον, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ βασι λεὺς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ ἄλλως δὲ ῥηθείη ἂν, ἐπειδὴ πρὸς ἀντικειμένας δυνάμεις αιρομένῳ πόλεμον καὶ καταλύειν μέλλοντι τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανά του, τουτέστι τὸν διάβολον, ἔδει παρεῖναι τῷ ἐκ βλα- στοῦ Ἰακώβ κατὰ σάρκα γεγενημένῳ τὴν θεότητα τοῦ Λόγου· εἰκότως λέοντι μὲν ἡ θεότης παραβέβλη- ται διὰ τὸ κεχειρῶσθαι καὶ νενικηκέναι πάσας τὰς ἀγρίας καὶ ἀτιθάσους δυνάμεις· σκύμνῳ δὲ λέοντος, ὁ ἀνειλήφει σαρκίον ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλικῆς τυγ γάνων φυλῆς· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διά- βολος ὡς λέων ἐστὶν ὠρυόμενος, ὅρα μὴ τού- του σκύμνος πᾶς ἂν λεχθείη ἁμαρτωλός, ἐπεὶ ι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. » Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Σωτὴρ « ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρ- τίας ἐλήλυθε, ο καί· . Γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· ο και· « Μὴ γνόντα αὐτὸν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν·, ὅρα μὴ τούτων ἕνεκεν κατά τινα βαθύ- τερον λόγον ούτε λέοντα οὔτε σκύμνον, ἀλλ' ὡς λέοντα καὶ σκύμνον γεγονέναι αὐτὸν παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἡ προφητεία θεσπίζει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸ ἑαυτοῦ πάθος τῷ τοῦ ὄφεως παραβάλλει λέγων· β "Ωσπερ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. · Ἐπὶ τούτοις σεσιωπημένως τὸ κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ μυστήριον ὑπαινίττεται διὰ τοῦ, « Τίς ἐγερεῖ αὐτόν; » Σαφὲς δ' ἡμῖν ἐκ τοῦ συμπεράσματος γέγονε τίς ἤγειρεν Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν· δῆλον γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ. Ἑξῆς δὲ λέγεται τὰ ἀπὸ τοῦ· · Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ· ἡ ἅπερ εἰ μὲν ἐξ ἑτέρας ἀναγινώσκοιμεν ἀρχῆς, λέγοιτο ἂν ὡς περὶ ἁπάντων τῶν ἐκ τοῦ Ιουδαίων γένους καθηγησαμένων τοῦ λαοῦ, καὶ εἴη ἂν κατ' αὐτὴν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν προκειμένων ῥητῶν νοῦς τοιόσδε τις· οὐ πρότερον παύσονται οἱ ἐξ Ἰου- δαίων ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν καθιστάμενοι, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ τῆς τῶν ἐθνῶν προσδοκίας αἴτιος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, οὗ παραγενομένου ἐκλεί ψειν ἀνάγκη τους προειρημένους. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, ἐπισκεψώμεθα τους καθ' ἡμᾶς χρόνους, είγε νῦν βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους ἔστιν εὑρεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ πᾶσι πρόδηλον ὡς μετὰ τῶν λοιπῶν καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τοῖς κατεπαρχιών (κατ' ἐπαρχίας) Ῥωμαίων « ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. I. A ascendisti, ab Jacobo dicitur. Verumenimvero (f. 13) C & cum quidem e gemma et e radice ejus nativitatem ostenderet Salvatoris, ‹ catulum leonis › eum no- minavit, dicens : c Catulus leonis Juda : e gemma, fili mi, ascendisti; cum vero et exaltationem et passionis suæ dormitionem prophetizat, simul eum dicit et quasi leonem et quasi catulum: ‹ Requie- scens accubuisti ut leo et ut leonis catulus: tunc enim, non tantum ut regio ortus genere, sed ut ipse rex elatus est; agnoscentibus eum gentibus, etsi noluerunt Judæi, quasi ipse rex fuisset Israel. Cæterum et dicere possemus ei, quandoquidem con- tra potestates adversas bellum tulisset, et ever- tere pararet mortis potentiam habentem ", scilicet diabolum, necesse erat adesse e radice Jacobi se- cundum carnem nato Verbi deitatem. Leoni qui- dem merito deitas assimilatur, ut qui feras omnes indomitasque potestates superavit atque devicit; leonis autem catulo, ut qui carnem accepit e regia Judæ tribu natus. At si quidem adversarius noster diabolus est quasi leo rugiens”, animadverte quod ejus catulus omnis dicatur peccator, quonian • omnis qui facit peccatum ex diabolo est 16. Cum igitur et Salvator in similitudinem carnis peccati venit et factus est pro nobis piaculum ';, et eum qui non noverat peccatum, pro nobis peecatum fecit 78,, attende quod eam ob cau- sam secundum quoddam significantius verbum non leonem neque catulum, sed quasi leonem et catulum eum factum esse in passionis tempore prophetia declarat; cum et ipse passionem suam serpentis assimilat passioni dicens : « Et sicut Moy- ses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis , Dein tacite resurre- ctionis ejus mysterium innuit, his verbis : « Quis suscitabit eum? › Apertum est nobis e conclusione quis suscitet Jesum Dominum nostrum a mortuis, Deus scilicet et Pater ejus. D Hebr. p. 18. ** I Petr. v. 8. I Joan. 111, Deinde dicitur : Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de ſemore ejus. › Quæ quidem si de alio interpretemur sceptro, dicerentur quasi de omnibus qui ex Judæorum genere populum guber- narunt, talisque esset secundum hanc interpreta- tionem hujusce loci sensus : Non prius cessabunt e Judæis duces, principesque super Judæorum popu- lum constituti, quam veniat gentium exspectationis causa, id est, Christus, cujus post adventum ne- cesse est auctoritatem relinquant. Quæ cum ita se labeant, tempora nostra attente perspiciamus, an duces regesque nunc reperire sit. Verum omnibus constat, sicut cæteras gentes, Judæorum quoque populum Romanæ ditioni esse subjectum, neque quemquam eorum summæ auctoritatis esse conipotem.. * Rom. vi. 5. Cor. v, 21. *º Joan, m, 14.
Εἶπεν δὲ αὐτῷ, Οὐκέτι Ἰακὼβ κληθήσεται τὸ ὄνομά σου, ἀλλ’ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. Καὶ αὖθις μετ’ ὀλίγα, ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον καὶ ἐσώθη ἡ ψυχή μου. Οἷς ἐπιφέρει φάσκουσα ἡ γραφὴ, ἀνέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. Τῷ μὲν Ἁβραὰμ ἀρχῆθεν ὕπαρ ὁ Κύριος χρηματίζει, καὶ πολλάκις μὲν διαλέγεται, τρὶς δὲ αὐτῷ καὶ ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, καὶ οὐκ ἐν νυκτὶ, ἀλλ’ ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ ὀφθείς· τὸ γοὖν τρίτον καὶ ἐν αὐτῇ μεσημβρίᾳ αὐτῷ ἐπιξενοῦται· τῷ δὲ Ἰακὼβ πρῶτον μὲν δύναντος ἡλίου ἐν μέσῃ νυκτὶ καθ’ ὕπνους φαίνεται κατ’ εἰ γὰρ (κατιόντι) εἰς Μεσοποταμίαν, ὅτε ἐν τῷ ὁράματι θεωρήσας τὴν οὐρανοκλίμακα καὶ τοὺς ἀναβαίνοντας καὶ τοὺς καταβαίνοντας ἐν αὐτῇ ἀγγέλους, τὸν δὲ Κύριον ἐπεστηριγμένον ἐπ’ αὐτῆς, ἀκούει λέγοντος αὐτῷ τοῦ Κυρίου, Ἐγὼ κύριος ὁ Θεὸς Ἁβραὰμ τοῦ πατρός σου, καὶ τὰ λοιπὰ, ἃ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς παρίσταται δι’ ἀγγέλου αὐτῷ εἰρηκώς·
δὲ καὶ ὡς ο σκύμνος λέοντος » εἴρηται, εἴτε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν ἐκ βασιλικῆς φυλῆς, καὶ τῆς τοῦ Δαυΐδ ρίζης, ο καὶ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας γεγενημένην· ο εἴτε διὰ τὴν θεότητα, ἧς ἑαυτὸν και νώσας ἐνηνθρώπισεν, δι᾿ ἣν εὐκαίρως καὶ τὸ, ο Εκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ο ὑπὸ τοῦ Ἰακὼν ἀναπε- φώνηται. Ὅτε μὲν οὖν τὴν ἐκ βλαστοῦ καὶ ἐκ ρίζης αὐτοῦ γένεσιν ἐδήλου τοῦ Σωτῆρος, ο σκύμνον λέον- τος ο αὐτὸν ὠνόμασεν, εἰπὼν, ο Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης· › ὅτε δὲ τὴν ἀνάβλησιν καὶ τὴν κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ κοίμησιν προφητεύει, ἀμφότερα αὐτόν φησι καὶ ὡς λέοντα καὶ ὡς σκύμνον ἐν τῷ, « Αναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· ο τότε γὰρ οὐ μόνον ὡς ἐκ βασιλι κου τυγχάνων γένους, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτὸς βασιλεὺς ὧν ἀνύψωτο· ὁμολογούντων αὐτὸν τῶν ἐθνῶν, εἰ καὶ μὴ οἱ ἐκ περιτομῆς ἤθελον, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ βασι λεὺς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ ἄλλως δὲ ῥηθείη ἂν, ἐπειδὴ πρὸς ἀντικειμένας δυνάμεις αιρομένῳ πόλεμον καὶ καταλύειν μέλλοντι τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανά του, τουτέστι τὸν διάβολον, ἔδει παρεῖναι τῷ ἐκ βλα- στοῦ Ἰακώβ κατὰ σάρκα γεγενημένῳ τὴν θεότητα τοῦ Λόγου· εἰκότως λέοντι μὲν ἡ θεότης παραβέβλη- ται διὰ τὸ κεχειρῶσθαι καὶ νενικηκέναι πάσας τὰς ἀγρίας καὶ ἀτιθάσους δυνάμεις· σκύμνῳ δὲ λέοντος, ὁ ἀνειλήφει σαρκίον ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλικῆς τυγ γάνων φυλῆς· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διά- βολος ὡς λέων ἐστὶν ὠρυόμενος, ὅρα μὴ τού- του σκύμνος πᾶς ἂν λεχθείη ἁμαρτωλός, ἐπεὶ ι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. » Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Σωτὴρ « ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρ- τίας ἐλήλυθε, ο καί· . Γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· ο και· « Μὴ γνόντα αὐτὸν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν·, ὅρα μὴ τούτων ἕνεκεν κατά τινα βαθύ- τερον λόγον ούτε λέοντα οὔτε σκύμνον, ἀλλ' ὡς λέοντα καὶ σκύμνον γεγονέναι αὐτὸν παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἡ προφητεία θεσπίζει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸ ἑαυτοῦ πάθος τῷ τοῦ ὄφεως παραβάλλει λέγων· β "Ωσπερ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. · Ἐπὶ τούτοις σεσιωπημένως τὸ κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ μυστήριον ὑπαινίττεται διὰ τοῦ, « Τίς ἐγερεῖ αὐτόν; » Σαφὲς δ' ἡμῖν ἐκ τοῦ συμπεράσματος γέγονε τίς ἤγειρεν Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν· δῆλον γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ. Ἑξῆς δὲ λέγεται τὰ ἀπὸ τοῦ· · Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ· ἡ ἅπερ εἰ μὲν ἐξ ἑτέρας ἀναγινώσκοιμεν ἀρχῆς, λέγοιτο ἂν ὡς περὶ ἁπάντων τῶν ἐκ τοῦ Ιουδαίων γένους καθηγησαμένων τοῦ λαοῦ, καὶ εἴη ἂν κατ' αὐτὴν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν προκειμένων ῥητῶν νοῦς τοιόσδε τις· οὐ πρότερον παύσονται οἱ ἐξ Ἰου- δαίων ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν καθιστάμενοι, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ τῆς τῶν ἐθνῶν προσδοκίας αἴτιος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, οὗ παραγενομένου ἐκλεί ψειν ἀνάγκη τους προειρημένους. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, ἐπισκεψώμεθα τους καθ' ἡμᾶς χρόνους, είγε νῦν βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους ἔστιν εὑρεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ πᾶσι πρόδηλον ὡς μετὰ τῶν λοιπῶν καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τοῖς κατεπαρχιών (κατ' ἐπαρχίας) Ῥωμαίων « ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. I. A ascendisti, ab Jacobo dicitur. Verumenimvero (f. 13) C & cum quidem e gemma et e radice ejus nativitatem ostenderet Salvatoris, ‹ catulum leonis › eum no- minavit, dicens : c Catulus leonis Juda : e gemma, fili mi, ascendisti; cum vero et exaltationem et passionis suæ dormitionem prophetizat, simul eum dicit et quasi leonem et quasi catulum: ‹ Requie- scens accubuisti ut leo et ut leonis catulus: tunc enim, non tantum ut regio ortus genere, sed ut ipse rex elatus est; agnoscentibus eum gentibus, etsi noluerunt Judæi, quasi ipse rex fuisset Israel. Cæterum et dicere possemus ei, quandoquidem con- tra potestates adversas bellum tulisset, et ever- tere pararet mortis potentiam habentem ", scilicet diabolum, necesse erat adesse e radice Jacobi se- cundum carnem nato Verbi deitatem. Leoni qui- dem merito deitas assimilatur, ut qui feras omnes indomitasque potestates superavit atque devicit; leonis autem catulo, ut qui carnem accepit e regia Judæ tribu natus. At si quidem adversarius noster diabolus est quasi leo rugiens”, animadverte quod ejus catulus omnis dicatur peccator, quonian • omnis qui facit peccatum ex diabolo est 16. Cum igitur et Salvator in similitudinem carnis peccati venit et factus est pro nobis piaculum ';, et eum qui non noverat peccatum, pro nobis peecatum fecit 78,, attende quod eam ob cau- sam secundum quoddam significantius verbum non leonem neque catulum, sed quasi leonem et catulum eum factum esse in passionis tempore prophetia declarat; cum et ipse passionem suam serpentis assimilat passioni dicens : « Et sicut Moy- ses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis , Dein tacite resurre- ctionis ejus mysterium innuit, his verbis : « Quis suscitabit eum? › Apertum est nobis e conclusione quis suscitet Jesum Dominum nostrum a mortuis, Deus scilicet et Pater ejus. D Hebr. p. 18. ** I Petr. v. 8. I Joan. 111, Deinde dicitur : Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de ſemore ejus. › Quæ quidem si de alio interpretemur sceptro, dicerentur quasi de omnibus qui ex Judæorum genere populum guber- narunt, talisque esset secundum hanc interpreta- tionem hujusce loci sensus : Non prius cessabunt e Judæis duces, principesque super Judæorum popu- lum constituti, quam veniat gentium exspectationis causa, id est, Christus, cujus post adventum ne- cesse est auctoritatem relinquant. Quæ cum ita se labeant, tempora nostra attente perspiciamus, an duces regesque nunc reperire sit. Verum omnibus constat, sicut cæteras gentes, Judæorum quoque populum Romanæ ditioni esse subjectum, neque quemquam eorum summæ auctoritatis esse conipotem.. * Rom. vi. 5. Cor. v, 21. *º Joan, m, 14.
PG 22:1041καὶ δεύτερον δὲ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτε ἐπιστὰς αὖθις ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος κύριος εἶπεν αὐτῷ, Ἀποστρέφου εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων σου καὶ εἰς τὴν γενεάν σου καὶ ἔσομαι μετὰ σοῦ. Καθ’ ὕπνον αὐτῷ ταῦτα καὶ δι’ ἀγγέλου εἴρηκεν· ὡς δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼβ διδάσκει ἄνα (ἅμα) γοὖν τῇ θείᾳ φωνῇ τὴν Λείαν καὶ τὴν Ῥαχὴλ ἀνακαλέσας, μεθ’ ἕτερα τὸν γενόμενον αὐτῷ χρηματισμὸν ἀνατίθεται αὐταῖς λέγων, καὶ εἶπέ μοι ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ καθ’ ὕπνον, Ἰακὼβ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐν οἷς φησὶν, Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τόπῳ Θεοῦ· οὗ ἤλειψάς μοι ἐκεῖ στήλην, καὶ ηὔξω μοι ἐκεῖ εὐχήν· νῦν οὖν ἀνάστηθι, καὶ ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς ταύτης, καὶ ἄπελθε εἰς τὴν γῆν τῆς γενέσεώς σου. Μετὰ δὲ ταῦτα ὑποστρέψαντι αὐτῷ ἀπὸ τῆς Μεσοποταμίας πρῶτον μὲν ἤδη πρωί̈ας οὔσης συνήντησαν οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν καὶ εἶπεν, παρεμβολὴ Θεοῦ αὕτη· καὶ εἰκός γε τούτους ἐκείνους εἶναι, οὓς πρότερον ἐπὶ τῆς κλίμακος ἑωράκει·
ἄρχειν ἐξουσίαν ἐπιτετραμμένου. Καὶ τοῦτό γε ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσεως ἤρξατο μέχρι γοῦν Ηρώδου βασιλέως Εβραίους ἐξ Εβραίων τοῦ παντὸς αὐτῶν ἔθνους ἄρξαντας ἐν ταῖς ἱστορίας εὑρίσκομεν, ἐξ αὐτοῦ Μωϋσέως κατὰ διαδοχὴν ἡγη- σαμένων πρῶτον μὲν τῶν λεγομένων Κριτῶν, εἶθ' ἑξῆς τῶν βασιλέων μέχρι τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, μεθ᾿ ἣν οἱ ἀρχιερεῖς τὴν ἀρχὴν διαδεξάμενοι ἐπὶ τὴν Αὐγούστου διήρκεσαν βασιλείαν· καθ᾽ ἐν Ἡρώδο πρώτου τὸ γένος ἀλλοφύλων (λου) τὴν κατ' αὐτῶν βασιλείαν ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγχειρισθέντος ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγεννήθη. Ηδη τοίνυν ἐξ ἐκείνου καὶ μέχρι τοῦ παρόντος χρόνου σαφώς ἐκλελοιπώς ἄρχων τε καὶ ἡγούμενος ἐν Ἰουδαίος ἀποδείκνυται· δῆλον ὡς ἐλήλυθεν ὁ πεπροφητευμέν νος Σωτὴρ ἡμῶν, οὗ ἀπὸ τῶν χρόνων οὐ μόνον οἱ Ἰουδαίων ἐπιλελοίπασιν ἄρχοντες, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ πρὸς αὐτῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποτελουμένη κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον λατρεία. Σαφῶς δὲ καὶ ἡ προσδοκία ἡγεμόσιν ὑποτέτακται, μηδενὸς αὐτῶν τὴν τοῦ τῶν δι' αὐτοῦ καταπεφευγότων ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐθνῶν ἔργῳ πληροῦσθαι ἤρξατο ἀπὸ τῶν τῆς παρουσίας αὐτοῦ χρόνων, κατὰ τὴν τοῦ Ἰακώβ προφητείαν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰ ὡς ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς ἀναγινώ σκοιμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα εἰ δ᾽ ὡς ἀκόλουθον τῇ πρὸ αὐτῆς διανοίᾳ καὶ τὴν μετὰ χεῖρας συνάπτομεν, ἑξῆς ἂν εἴη, τοῦ Χριστοῦ Ἰούδα νενοημένου κατὰ τὰ προαποδεδομένα, το, Ούκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ ν°) Ἰούδα, ο ἐπὶ τοὺς μετά τὸν Χριστὸν ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους τῆς Ἐκκλησίας ἐκλαμβάνειν, οὓς ἡ προφητεία φησὶν μὴ ἐκλείψειν • ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· ν ὡς εἰ σαφέσ στερον ἔλεγεν, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ τῆς συντελείας ἐπιστάσης, κομίσηται τὴν κατὰ τῶν ὅλων βασιλείαν. Οτι δὲ καὶ ἡγουμένους τοὺς τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς τὸ θεῖον ἀποκαλεῖ Πνεῦμα σαφές ἐστιν ἐκ τοῦ λέγεσθαι περὶ τοῦ Ἰούδα· « Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσό ψυχε, ἡγεμών μου καὶ γνώστα μου. » Καὶ τούτοις ἐ χρὴ προσέχοντας τοὺς ὡς θείοις καὶ ἀληθέσι τοῖς ἱεροῖς λόγοις πεπιστευκότας μηδαμῶς θροεῖσθαι, μη- δὲ μὴν σείεσθαι τὴν πίστιν ὑπὸ τῶν κατὰ καιρούς διωγμῶν, καὶ μάλιστα τοῦ ἐνεστῶτος ὑπὲρ τοὺς πώποτε σφοδρότατα καθ' ἡμῶν πνεύσαντος, καὶ τοιαῦτα ἐπιδειξαμένου κατά τε τῶν Ἐκκλησιῶν καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὁποῖα οὔτε ἀπὸ γραφῆς οὔτε μὴν ἐκ παραδόσεως ἀρχαίων τις ἐμνημόνευσεν. Ταῦτα δέ φαμεν, ἐπεὶ τάχα δόξειεν ἄντικρυς κατὰ τὸν ἐν ἑστῶτα διωγμὸν τἀναντία συμβεβηκέναι τοῖς εἰρημέν νοις, διὰ τὸ μηδὲ ἄθροισμα νῦν συνεστάναι δοκεῖν, μήτε τὸν κανόνα τῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀρχόντων. Αψευ δοῦς τοιγάρτοι τυγχανούσης τῆς θεοπνεύστου Γραφής, πεπεῖσθαι χρὴ ὅτι μὴ πάντως ἐξέλειπον οἱ προειρη- μένοι, εἰ καὶ δοκοῖέν τισιν ἐκλελοιπέναι· ὁ γὰρ εἰπὼν τῷ Προφήτῃ Θεὸς, « Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχι λίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τη Βάαλ, ο ὑπειληφότι μόνον αὐτὸν περιλελεῖφθαι τῶν λοιπῶν άνῃρημένων, ὁ αὐτὸς καὶ νῦν τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ προνοίας ἐφορᾷ, « λείμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος» καὶ EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. B Hludque a Salvatoris nostri incarnatione fieri ince- A pit. Igitur ad regis Herodis tempora llebræos sem- per Hebraicæ genti imperasse in historiis repe- rimus. A Moyse ipso successione continua, populo duces constituti fuerunt, Judices vocali ; deinde re- ges usque ad Babylonis captivitatem imperium exer- cuere; post captivitatem summi pontifices ad Au- gustum regia auctoritate politi sunt; Herode vero, qui primus alieni erat generis, regnumque a Ro - manis obtinuerat imperante, Salvator Doninusque noster Jesus Christus natus est. Jam igitur ab eo nsque ad nostrum tempus imperium sceptrumque a Judais ablata sunt. Palet advenisse a prophetis prædictum Salvatorem nostrum, cujus a tempori bus non modo Judæorum ablati sunt duces, sed et omnis cultus qui apud eos secundum Moysis legem Jerusalem implebatur. Manifeste autem et exspecta- tio eorum qui per eum ad universarum gentium Deum confugiebant reipsa confirmari cœpit, ipsius adventus tempore, secundum Jacobi prophetiam. Et hæc quidem si de proprio sceptro intelliga- mus, non auferetur sceptrum de Juda; › si priori hunc quasi consentaneum accommodemus sensum, Christum significat Judas in præcitato loco, et • non auferetur sceptrum de Juda, ad illos spe- ctat qui post Christum duces et principes Ecclesiæ fuerunt hos prophetia dicit non defecturos esse, • donec veniat qui mittendus est; quasi manifeste diceret, donec veniat quæ ei decreta sunt in con- summationem futuram, omnium regnum obtinebit. Quod vero duces Christi discipulos sanctus vocat Spiritus, manifestum est ex iis quæ de Juda dicun- tur : « Tu vero, homo unanimis, dux meus et no- tus meus 80., Quos religiose colentes, qui eorum divinis sincerisque et sanctis verbis crediderunt, minime conturbari debent, nec in fide sua commo- veri hujus temporis persecutionibus, ac præsertim ea quæ nunc adversus nos vehementissime sævit, taliaque adversus Ecclesias totumque populum exer- cuit, qualia nec in historia unquam, nec in tradi- tione senex quivis meminisse potest. Hæc vero dici- mus, ne cui forte videantur quæ nunc sæva pati- mur iis quæ prius diximus plane contraria, cum neque coire Gdeles possint, neque decreta duces Ecclesiæ præcipere. Veracissima igitur cum sit di- vinitus inspirata Scriptura, credendum est eos du- ces non omnino defecisse, etsi quibusdam defecisse videantur. Deus enim Prophetæ dicens : . Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal ", » querenti quod solum eum cæteris sublatis reliquisset, ipse nunc et dignos Pro- videntia sua inspicit, ‹ reliquias secundum ele- «tionem gratiæ 89_03 , et nobis conservans a se mu- nitos et se unum contemplantes. De quibus et ipsi diceremus : e Nisi Dominus Sabaoth reliquisset so Psal, Liv, » Ron, XI, 4. ibid. 5. (f. C D
εἶτα δὲ καὶ ἀνατέλλει αὐτῷ ὁ ἀνωτέρω δύνας ἥλιος μετὰ τὴν προεκτεθεῖσαν περικοπὴν, ἐν ᾗ φαίνεται παλαίων αὐτῷ καθ’ ὕπνους ὁ φήσας πρὸς αὐτὸν, οὐκέτι κληθήσεται τὸ ὄνομά σου Ἰακὼβ, ἀλλ’ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. Μετὰ γοὖν τὴν ὀπτασίαν ἀνέτειλεν αὐτῷ ὁ ἥλιος· ἤδη δὲ προκόψαντι καὶ τελειωθέντι οὐκέτι καθ’ ὕπνους, ἀλλ’ οὐδὲ ἐν νυκτὶ, οὐδὲ δι’ ἀγγέλου, οὐδὲ μὴν δι’ ἀνθρωπίνου εἴδους, ἐν μέσῃ δὲ ἡμέρᾳ καὶ φωτὶ χρηματίζων αὐτῷ ὁ Θεὸς φησὶν, Ἀναστὰς, ἀνάβηθι εἰς τὸν τόπον Βαιθὴλ, καὶ οἴκει ἐκεῖ· καὶ ἐπὶ τούτοις πᾶσι τότε πρῶτον ἡ θεία γραφὴ μαρτυρεῖ ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Θεὸς ἐν Λουζᾶ, καὶ εὐλόγησεν αὐτὸν λέγων τὰ ἀναγεγραμμένα. Ζητήσομεν δ’ ἐπὶ σχολῆς πῶς μετὰ ταῦτα μέλλοντι αὐτῷ κατιέναι εἰς Αἴγυπτον πάλιν ἐν ὁράματι καὶ διὰ νυκτὸς ὁ Θεὸς εἶπεν, Μὴ φοβοῦ καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον. Ταῦτα δὲ ἡμῖν ἀναγκαίως παρατέθειται· δείκνυσιν γὰρ ὅτι μὴ εὐχερῶς μὴ δ’ ἐπὶ τῶν τυχόντων ἀνδρῶν ἡ θεία γραφὴ τὸν Θεὸν ὦφθαι ἱστορεῖ·
ἄρχειν ἐξουσίαν ἐπιτετραμμένου. Καὶ τοῦτό γε ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσεως ἤρξατο μέχρι γοῦν Ηρώδου βασιλέως Εβραίους ἐξ Εβραίων τοῦ παντὸς αὐτῶν ἔθνους ἄρξαντας ἐν ταῖς ἱστορίας εὑρίσκομεν, ἐξ αὐτοῦ Μωϋσέως κατὰ διαδοχὴν ἡγη- σαμένων πρῶτον μὲν τῶν λεγομένων Κριτῶν, εἶθ' ἑξῆς τῶν βασιλέων μέχρι τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, μεθ᾿ ἣν οἱ ἀρχιερεῖς τὴν ἀρχὴν διαδεξάμενοι ἐπὶ τὴν Αὐγούστου διήρκεσαν βασιλείαν· καθ᾽ ἐν Ἡρώδο πρώτου τὸ γένος ἀλλοφύλων (λου) τὴν κατ' αὐτῶν βασιλείαν ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγχειρισθέντος ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγεννήθη. Ηδη τοίνυν ἐξ ἐκείνου καὶ μέχρι τοῦ παρόντος χρόνου σαφώς ἐκλελοιπώς ἄρχων τε καὶ ἡγούμενος ἐν Ἰουδαίος ἀποδείκνυται· δῆλον ὡς ἐλήλυθεν ὁ πεπροφητευμέν νος Σωτὴρ ἡμῶν, οὗ ἀπὸ τῶν χρόνων οὐ μόνον οἱ Ἰουδαίων ἐπιλελοίπασιν ἄρχοντες, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ πρὸς αὐτῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποτελουμένη κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον λατρεία. Σαφῶς δὲ καὶ ἡ προσδοκία ἡγεμόσιν ὑποτέτακται, μηδενὸς αὐτῶν τὴν τοῦ τῶν δι' αὐτοῦ καταπεφευγότων ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐθνῶν ἔργῳ πληροῦσθαι ἤρξατο ἀπὸ τῶν τῆς παρουσίας αὐτοῦ χρόνων, κατὰ τὴν τοῦ Ἰακώβ προφητείαν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰ ὡς ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς ἀναγινώ σκοιμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα εἰ δ᾽ ὡς ἀκόλουθον τῇ πρὸ αὐτῆς διανοίᾳ καὶ τὴν μετὰ χεῖρας συνάπτομεν, ἑξῆς ἂν εἴη, τοῦ Χριστοῦ Ἰούδα νενοημένου κατὰ τὰ προαποδεδομένα, το, Ούκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ ν°) Ἰούδα, ο ἐπὶ τοὺς μετά τὸν Χριστὸν ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους τῆς Ἐκκλησίας ἐκλαμβάνειν, οὓς ἡ προφητεία φησὶν μὴ ἐκλείψειν • ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· ν ὡς εἰ σαφέσ στερον ἔλεγεν, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ τῆς συντελείας ἐπιστάσης, κομίσηται τὴν κατὰ τῶν ὅλων βασιλείαν. Οτι δὲ καὶ ἡγουμένους τοὺς τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς τὸ θεῖον ἀποκαλεῖ Πνεῦμα σαφές ἐστιν ἐκ τοῦ λέγεσθαι περὶ τοῦ Ἰούδα· « Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσό ψυχε, ἡγεμών μου καὶ γνώστα μου. » Καὶ τούτοις ἐ χρὴ προσέχοντας τοὺς ὡς θείοις καὶ ἀληθέσι τοῖς ἱεροῖς λόγοις πεπιστευκότας μηδαμῶς θροεῖσθαι, μη- δὲ μὴν σείεσθαι τὴν πίστιν ὑπὸ τῶν κατὰ καιρούς διωγμῶν, καὶ μάλιστα τοῦ ἐνεστῶτος ὑπὲρ τοὺς πώποτε σφοδρότατα καθ' ἡμῶν πνεύσαντος, καὶ τοιαῦτα ἐπιδειξαμένου κατά τε τῶν Ἐκκλησιῶν καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὁποῖα οὔτε ἀπὸ γραφῆς οὔτε μὴν ἐκ παραδόσεως ἀρχαίων τις ἐμνημόνευσεν. Ταῦτα δέ φαμεν, ἐπεὶ τάχα δόξειεν ἄντικρυς κατὰ τὸν ἐν ἑστῶτα διωγμὸν τἀναντία συμβεβηκέναι τοῖς εἰρημέν νοις, διὰ τὸ μηδὲ ἄθροισμα νῦν συνεστάναι δοκεῖν, μήτε τὸν κανόνα τῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀρχόντων. Αψευ δοῦς τοιγάρτοι τυγχανούσης τῆς θεοπνεύστου Γραφής, πεπεῖσθαι χρὴ ὅτι μὴ πάντως ἐξέλειπον οἱ προειρη- μένοι, εἰ καὶ δοκοῖέν τισιν ἐκλελοιπέναι· ὁ γὰρ εἰπὼν τῷ Προφήτῃ Θεὸς, « Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχι λίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τη Βάαλ, ο ὑπειληφότι μόνον αὐτὸν περιλελεῖφθαι τῶν λοιπῶν άνῃρημένων, ὁ αὐτὸς καὶ νῦν τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ προνοίας ἐφορᾷ, « λείμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος» καὶ EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. B Hludque a Salvatoris nostri incarnatione fieri ince- A pit. Igitur ad regis Herodis tempora llebræos sem- per Hebraicæ genti imperasse in historiis repe- rimus. A Moyse ipso successione continua, populo duces constituti fuerunt, Judices vocali ; deinde re- ges usque ad Babylonis captivitatem imperium exer- cuere; post captivitatem summi pontifices ad Au- gustum regia auctoritate politi sunt; Herode vero, qui primus alieni erat generis, regnumque a Ro - manis obtinuerat imperante, Salvator Doninusque noster Jesus Christus natus est. Jam igitur ab eo nsque ad nostrum tempus imperium sceptrumque a Judais ablata sunt. Palet advenisse a prophetis prædictum Salvatorem nostrum, cujus a tempori bus non modo Judæorum ablati sunt duces, sed et omnis cultus qui apud eos secundum Moysis legem Jerusalem implebatur. Manifeste autem et exspecta- tio eorum qui per eum ad universarum gentium Deum confugiebant reipsa confirmari cœpit, ipsius adventus tempore, secundum Jacobi prophetiam. Et hæc quidem si de proprio sceptro intelliga- mus, non auferetur sceptrum de Juda; › si priori hunc quasi consentaneum accommodemus sensum, Christum significat Judas in præcitato loco, et • non auferetur sceptrum de Juda, ad illos spe- ctat qui post Christum duces et principes Ecclesiæ fuerunt hos prophetia dicit non defecturos esse, • donec veniat qui mittendus est; quasi manifeste diceret, donec veniat quæ ei decreta sunt in con- summationem futuram, omnium regnum obtinebit. Quod vero duces Christi discipulos sanctus vocat Spiritus, manifestum est ex iis quæ de Juda dicun- tur : « Tu vero, homo unanimis, dux meus et no- tus meus 80., Quos religiose colentes, qui eorum divinis sincerisque et sanctis verbis crediderunt, minime conturbari debent, nec in fide sua commo- veri hujus temporis persecutionibus, ac præsertim ea quæ nunc adversus nos vehementissime sævit, taliaque adversus Ecclesias totumque populum exer- cuit, qualia nec in historia unquam, nec in tradi- tione senex quivis meminisse potest. Hæc vero dici- mus, ne cui forte videantur quæ nunc sæva pati- mur iis quæ prius diximus plane contraria, cum neque coire Gdeles possint, neque decreta duces Ecclesiæ præcipere. Veracissima igitur cum sit di- vinitus inspirata Scriptura, credendum est eos du- ces non omnino defecisse, etsi quibusdam defecisse videantur. Deus enim Prophetæ dicens : . Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal ", » querenti quod solum eum cæteris sublatis reliquisset, ipse nunc et dignos Pro- videntia sua inspicit, ‹ reliquias secundum ele- «tionem gratiæ 89_03 , et nobis conservans a se mu- nitos et se unum contemplantes. De quibus et ipsi diceremus : e Nisi Dominus Sabaoth reliquisset so Psal, Liv, » Ron, XI, 4. ibid. 5. (f. C D
οὔτ’ οὖν ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ, οὔτ’ ἐπὶ τοῦ μετατεθέντος Ἐνὼχ, ἀλλ’ οὐδ’ ἐπὶ τοῦ Νῶε, οὐδ’ ἐπ’ αὐτοῦ Μωσέως τετήρηται ὅτι ὤφθη τινὶ τούτων ὁ Θεὸς, καίτοι γε πολλάκις αὐτοῖς διειλέχθαι ἀναγεγραμμένος· ἀλλ’ οὐδ’ ἐπὶ ἑνός γε ἄλλου ὁ θεῖος λόγος τὸν Θεὸν ὦφθαι εἰσάγει, ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Ἁβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακώβ· καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Ἁβραὰμ οὐ κατὰ τὸν πρῶτον αὐτῷ χρηματισμὸν ὤφθη, ἀλλὰ κατὰ τὸν δεύτερον καὶ κατὰ τὸν πέμπτον καὶ ἕκτον· ἐπὶ δὲ τοῦ Ἰακὼβ μετὰ τὰ ἀναγεγραμμένα πάντα· τῷ γὰρ Ἰσαὰκ δὶς μόνος χρηματίσας ὁ κύριος τὸ δὶς ὦφθαι αὐτῷ ἀναγέγραπται, εἰ καὶ τὸ δεύτερον ἐν νυκτί. Πρόδηλον δὲ ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν Ἁβραὰμ προειρημένων ἡμῖν, ὅτι μὴ ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον ἀναφέρειν χρὴ τὰς ὀπτασίας, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν θεῖον Λόγον, ὃν οὐδὲ αὐτὸν (αὐτοὶ) πῶ χωρεῖν οἷοί τε ἦσαν οἱ μακάριοι καὶ θεῖοι ἄνδρες· τούτοις γ’ οὖν αὐτοῖς, οἷς καὶ ὦφθαι προείρηται, μετὰ πλείστας προγυμνασίας ἑωρᾶτο.
ἄρχειν ἐξουσίαν ἐπιτετραμμένου. Καὶ τοῦτό γε ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσεως ἤρξατο μέχρι γοῦν Ηρώδου βασιλέως Εβραίους ἐξ Εβραίων τοῦ παντὸς αὐτῶν ἔθνους ἄρξαντας ἐν ταῖς ἱστορίας εὑρίσκομεν, ἐξ αὐτοῦ Μωϋσέως κατὰ διαδοχὴν ἡγη- σαμένων πρῶτον μὲν τῶν λεγομένων Κριτῶν, εἶθ' ἑξῆς τῶν βασιλέων μέχρι τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, μεθ᾿ ἣν οἱ ἀρχιερεῖς τὴν ἀρχὴν διαδεξάμενοι ἐπὶ τὴν Αὐγούστου διήρκεσαν βασιλείαν· καθ᾽ ἐν Ἡρώδο πρώτου τὸ γένος ἀλλοφύλων (λου) τὴν κατ' αὐτῶν βασιλείαν ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγχειρισθέντος ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγεννήθη. Ηδη τοίνυν ἐξ ἐκείνου καὶ μέχρι τοῦ παρόντος χρόνου σαφώς ἐκλελοιπώς ἄρχων τε καὶ ἡγούμενος ἐν Ἰουδαίος ἀποδείκνυται· δῆλον ὡς ἐλήλυθεν ὁ πεπροφητευμέν νος Σωτὴρ ἡμῶν, οὗ ἀπὸ τῶν χρόνων οὐ μόνον οἱ Ἰουδαίων ἐπιλελοίπασιν ἄρχοντες, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ πρὸς αὐτῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποτελουμένη κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον λατρεία. Σαφῶς δὲ καὶ ἡ προσδοκία ἡγεμόσιν ὑποτέτακται, μηδενὸς αὐτῶν τὴν τοῦ τῶν δι' αὐτοῦ καταπεφευγότων ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐθνῶν ἔργῳ πληροῦσθαι ἤρξατο ἀπὸ τῶν τῆς παρουσίας αὐτοῦ χρόνων, κατὰ τὴν τοῦ Ἰακώβ προφητείαν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰ ὡς ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς ἀναγινώ σκοιμεν τὰ ἀπὸ τοῦ· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα εἰ δ᾽ ὡς ἀκόλουθον τῇ πρὸ αὐτῆς διανοίᾳ καὶ τὴν μετὰ χεῖρας συνάπτομεν, ἑξῆς ἂν εἴη, τοῦ Χριστοῦ Ἰούδα νενοημένου κατὰ τὰ προαποδεδομένα, το, Ούκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ ν°) Ἰούδα, ο ἐπὶ τοὺς μετά τὸν Χριστὸν ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους τῆς Ἐκκλησίας ἐκλαμβάνειν, οὓς ἡ προφητεία φησὶν μὴ ἐκλείψειν • ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· ν ὡς εἰ σαφέσ στερον ἔλεγεν, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ τῆς συντελείας ἐπιστάσης, κομίσηται τὴν κατὰ τῶν ὅλων βασιλείαν. Οτι δὲ καὶ ἡγουμένους τοὺς τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς τὸ θεῖον ἀποκαλεῖ Πνεῦμα σαφές ἐστιν ἐκ τοῦ λέγεσθαι περὶ τοῦ Ἰούδα· « Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσό ψυχε, ἡγεμών μου καὶ γνώστα μου. » Καὶ τούτοις ἐ χρὴ προσέχοντας τοὺς ὡς θείοις καὶ ἀληθέσι τοῖς ἱεροῖς λόγοις πεπιστευκότας μηδαμῶς θροεῖσθαι, μη- δὲ μὴν σείεσθαι τὴν πίστιν ὑπὸ τῶν κατὰ καιρούς διωγμῶν, καὶ μάλιστα τοῦ ἐνεστῶτος ὑπὲρ τοὺς πώποτε σφοδρότατα καθ' ἡμῶν πνεύσαντος, καὶ τοιαῦτα ἐπιδειξαμένου κατά τε τῶν Ἐκκλησιῶν καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὁποῖα οὔτε ἀπὸ γραφῆς οὔτε μὴν ἐκ παραδόσεως ἀρχαίων τις ἐμνημόνευσεν. Ταῦτα δέ φαμεν, ἐπεὶ τάχα δόξειεν ἄντικρυς κατὰ τὸν ἐν ἑστῶτα διωγμὸν τἀναντία συμβεβηκέναι τοῖς εἰρημέν νοις, διὰ τὸ μηδὲ ἄθροισμα νῦν συνεστάναι δοκεῖν, μήτε τὸν κανόνα τῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀρχόντων. Αψευ δοῦς τοιγάρτοι τυγχανούσης τῆς θεοπνεύστου Γραφής, πεπεῖσθαι χρὴ ὅτι μὴ πάντως ἐξέλειπον οἱ προειρη- μένοι, εἰ καὶ δοκοῖέν τισιν ἐκλελοιπέναι· ὁ γὰρ εἰπὼν τῷ Προφήτῃ Θεὸς, « Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχι λίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τη Βάαλ, ο ὑπειληφότι μόνον αὐτὸν περιλελεῖφθαι τῶν λοιπῶν άνῃρημένων, ὁ αὐτὸς καὶ νῦν τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ προνοίας ἐφορᾷ, « λείμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος» καὶ EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. B Hludque a Salvatoris nostri incarnatione fieri ince- A pit. Igitur ad regis Herodis tempora llebræos sem- per Hebraicæ genti imperasse in historiis repe- rimus. A Moyse ipso successione continua, populo duces constituti fuerunt, Judices vocali ; deinde re- ges usque ad Babylonis captivitatem imperium exer- cuere; post captivitatem summi pontifices ad Au- gustum regia auctoritate politi sunt; Herode vero, qui primus alieni erat generis, regnumque a Ro - manis obtinuerat imperante, Salvator Doninusque noster Jesus Christus natus est. Jam igitur ab eo nsque ad nostrum tempus imperium sceptrumque a Judais ablata sunt. Palet advenisse a prophetis prædictum Salvatorem nostrum, cujus a tempori bus non modo Judæorum ablati sunt duces, sed et omnis cultus qui apud eos secundum Moysis legem Jerusalem implebatur. Manifeste autem et exspecta- tio eorum qui per eum ad universarum gentium Deum confugiebant reipsa confirmari cœpit, ipsius adventus tempore, secundum Jacobi prophetiam. Et hæc quidem si de proprio sceptro intelliga- mus, non auferetur sceptrum de Juda; › si priori hunc quasi consentaneum accommodemus sensum, Christum significat Judas in præcitato loco, et • non auferetur sceptrum de Juda, ad illos spe- ctat qui post Christum duces et principes Ecclesiæ fuerunt hos prophetia dicit non defecturos esse, • donec veniat qui mittendus est; quasi manifeste diceret, donec veniat quæ ei decreta sunt in con- summationem futuram, omnium regnum obtinebit. Quod vero duces Christi discipulos sanctus vocat Spiritus, manifestum est ex iis quæ de Juda dicun- tur : « Tu vero, homo unanimis, dux meus et no- tus meus 80., Quos religiose colentes, qui eorum divinis sincerisque et sanctis verbis crediderunt, minime conturbari debent, nec in fide sua commo- veri hujus temporis persecutionibus, ac præsertim ea quæ nunc adversus nos vehementissime sævit, taliaque adversus Ecclesias totumque populum exer- cuit, qualia nec in historia unquam, nec in tradi- tione senex quivis meminisse potest. Hæc vero dici- mus, ne cui forte videantur quæ nunc sæva pati- mur iis quæ prius diximus plane contraria, cum neque coire Gdeles possint, neque decreta duces Ecclesiæ præcipere. Veracissima igitur cum sit di- vinitus inspirata Scriptura, credendum est eos du- ces non omnino defecisse, etsi quibusdam defecisse videantur. Deus enim Prophetæ dicens : . Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal ", » querenti quod solum eum cæteris sublatis reliquisset, ipse nunc et dignos Pro- videntia sua inspicit, ‹ reliquias secundum ele- «tionem gratiæ 89_03 , et nobis conservans a se mu- nitos et se unum contemplantes. De quibus et ipsi diceremus : e Nisi Dominus Sabaoth reliquisset so Psal, Liv, » Ron, XI, 4. ibid. 5. (f. C D
PG 22:1043Τίς δὴ (ἂν) οὖν ἄλλος εἴη καὶ ὁ κατὰ τὴν προκειμένην περικοπὴν συμπαλαίων καὶ συναγωνιζόμενος καὶ ὡςπερεὶ συμμαχῶν τῷ Ἰακὼβ, ἢ ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως τοῖς πατράσι λαλήσας ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, μόνος μετὰ τὸν Πατέρα Κύριος καὶ Θεὸς χρηματίζων, ὃς καὶ εὐλογήσας τὸν Ἰακὼβ Ἰσραὴλ αὐτὸν ὠνόμασεν, ἐπειπὼν, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ; Οὕτως δὲ ἑώρων οἱ θεῖοι ἄνδρες τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὡς καὶ οἱ φήσαντες τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπόστολοι· Ὃ ἦν ἀπ’ ἀρχῆς, ὃ ἀκηκόαμεν, ὃ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν, περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς· ὃν λόγον καὶ ζωὴν θεασάμενος ὁ Ἰακὼβ ἐπιφέρει λέγων, εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· καὶ ἐσώθη μου ἡ ψυχή. Η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου· αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ υἱέ μου ἀνέβης· ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, καὶ τὰ ἑξῆς.
αὐτὸς ὤφθη, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔστησεν· ἐπὶ δὲ τοῦ Μωϋσέως ὤφθη μὲν οὐχ ὁ Κύριος, ἀλλ' ὁ ἄγγελος· ἐκάλεσε δὲ αὐτὸν οὐκέτι ὁ ἄγγελος, ἀλλ' ὁ Κύριος Κύριος μὲν γὰρ ἦν ὁ δια ταττόμενος· ἄγγελος δὲ ὁ τοὺς θείους λόγους διακο νούμενος· ὅθεν εἰ καί τι ἄλλο θαυμασίως ἐκπετώ νηται τῷ ἱερῷ ᾿Αποστόλῳ, καὶ τὸ, ο Ὁ μόνος δια- ταγῆς (γείς δι') ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ν καὶ τό· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέ βαιος. » Σαφῶς γοῦν ἄγγελος εἰσῆκται καὶ ὁ Κύριος δι' αὐτοῦ χρηματίζων, καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἂν εὔροις δι' ὅλης τῆς νομοθεσίας τὴν Γραφὴν σημειουμένην ώς ὅτι δὲ ὤφθη ὁ Θεὸς ἢ ὁ Κύριος τῷ Μωϋσεῖ, ὅπερ ἐπὶ μόνων τῶν τριῶν πατριαρχῶν εἰρημένον ἐμφαίνεται· ὡς ἐκ τούτων σαφὲς εἶναι, τὴν πᾶσαν νομοθεσίαν τοῖς κατὰ τὸν τότε λαόν, οἷα δὴ νηπίοις τὰς ψυχὰς καὶ εἰσαγομένοις, διδομένην ὥσπερ διὰ παιδαγωγών καὶ οἰκονόμων παραδεδόσθαι, τυπικῶς τε αὐτοῖς καὶ εἰκονικῶς τὰ θεῖα διὰ συμβόλων ηνίχθαι, τῷ μὴ τὴν μυστικωτέραν και πνευματικὴν οἷόν τε αὐτοὺς ἐπι δέξασθαι διδασκαλίαν, ἅτε γοῦν παισὶ τρόποις Αίγυ πτίοις ἐκδιῃτημένοις, καὶ πολλῆς ἔτι χρήζουσιν ἐπι - στρεφείας, πῦρ εἶναι ὁ Θεὸς, κατὰ τό· . Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, ο ὅπερ οὐδαμῶς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἴρηται. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε προστάττει ἀγνίσασθαι αὐτοὺς ὅπως ν) ἴδωσι τὴν δόξαν Κυρίου, οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακὼβ ἁπλῶς εἴρηται ὅτι ὤφθη αὐτοῖς ὁ Θεός, μετὰ πολλῆς δὲ καταπλήξεως καὶ φαντασίας αὐτὰ δὴ ταῦτα ἀναγέγραπται· «Καὶ ἐγένετο τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς ὄρθρον, καὶ ἐγίνοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλη γνοφώδης ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ήχει μέγα, καὶ Α τορσιν· ἐκείνοις γὰρ ἅτε μείζοσι καὶ τελειοτέροις ο πτοήθη πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ παρεμβολῇ· καὶ ἐξήγαγε Μωϋσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος (Σινά· τὸ δρος ) Σινὰ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ' αὐτοῦ τὸν Θεὸν ἐν πυρί· καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνός αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα· ἐγίνοντο δὲ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβα! νουσαι ἰσχυρότερα: σφόδρα. Μωϋσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ, κατέβη δὲ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινὰ ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους· καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωϋσῆν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι μὲν οὖν κατέβη Κύριος διὰ τούτων μεμαρτύρηται· ὅτι δὲ καὶ ὤφθη οὐκέτι εἴρηται, ὃ ἐπὶ μόνων τῶν πατριαρχῶν τετή ρηται. Οὐκοῦν παρουσία μὲν ἐγεγόνει τοῦ Κυρίου" ὀπτασία δὲ οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῶν ἀμφ' απ τὸν δορυφόρων ἀγγέλων, δι' ὧν χρησίμως τῷ λα φοβερὰν καὶ καταπληκτικὴν ἐποιήσατο τὴν ὀπτασίαν, εὐλάβειαν ὁμοῦ και φόβον καὶ πίστιν τὴν εἰς αὐτὸν κρατῦναι ἐν αὐτοῖς προμηθούμενος. εἰς φυλακὴν καὶ τήρησιν των μελλόντων αὐτοῖς παραδίδοσθα: νόμων. Καὶ ὅτι γε πλείους ἐτυγχανον οἱ τῷ Κυρίῳ κατὰ τὴν νομοθεσίαν διακονούμενοι ἄγγελοι, αὐτὸς Μωϋσῆς ἐν ** EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS III. —ENEGETICA. (f. vero visus est non Dominus, sed angelus; vocavit eum non jam angelus, sed Dominus. Dominus qui- dem erat præcipiens, angelus vero divina exseque- batur mandata. Inde interdum legere est in sancto Apostolo: Qui solus ordinas per angelos in manu Mediatoris ";, et : c Si enim qui per angelos di- clus est sermo, factus est firmus "., Manifeste igitur angelus apparuit, et Dominus per eum mani- festabatur. Nec semel invenias in omni lege Scri- pturam indicantem Moysi visum fuisse Deum vel Dominum, quod de solis tribus patriarchis videtur esse dictum. E quibus apertum est omnem legem Hebraicæ gentis hominibus, ut mente infirmioribus et sub duce constitutis, traditam quasi per pædago- gos atque moderatores fuisse, nec non typice eis et symbolice divina mandata revelata fuisse, prout altiorem spiritalemque disciplinam accipere non valentibus, quippe qui Ægyptiaca mollitie pueri educati erant, et multa adhuc conversione indigen- tes; quibus ignis esse Deus dicitur: Deus noster ignis consumens 9, quod minime de patriarchis dicitur. Verum cum illos jubet se purificare ut glo- riam Domini videant, non sieut de Abrahamo, et Isaaco, et Jacobo simpliciter dicitur Deum eis visum esse, sed hæc eadem multo et terrifico apparatu narrantur: «Jamque advenerat tertius dies, et mane inclaruerat: et ecce cœperunt audiri tonitrua, ac micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinæ vehementius strepe- bat. Et timuit populus qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moyses in occursum Dei de loco castro- rum, steterunt ad radices montis. Totus autem nons Sinai fumabat: eo quod descendisset Domi- nus super eum in igne, et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace : et stabat omnis populus vehe- menter conterritus. Et sonitus buccinæ paulatim crescebat in majus et prolixius tendebatur. Moyses loquebatur et Deus respondebat ei. Descenditque Dominus super montem Sinai, in ipso montis ver- tice, et vocavit Moysem ", » et reliqua. Hæc qui- dem descendisse Dominum testantur, visus autem fuisse minime fertur, quod de solis patriarchis observatum est. Domini igitur præsentia quidem facta est, non autem visio ipsius; sed, ut patet, satellitum sibi angelorum, quibus utiliter populo formidandam ac terrificam visionem effecit, pru- denter consulens ut eorum cautelam simul et metum et in se fidem stabiliret ad custodiam observan- tia mque legum quas eis præcepturus erat. Quod au tem plures erant Domino legem edicenti famu- In tes angeli, ipse Moyses in benedictionibus osten- dit dicens: Dominus de Siņa venit, et de Seir ortus est nobis apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorura millia. In dextra ejus angeli cum eo s. » Ideoque Stephanus in Actibus, cum.po- pulum vehementer objurgaret, ait : « Qui accepi- es Galat. !!!), 19. • Hebr. II, C D Εxod. xix, 16-20. Deui. TSX/il. 2. 98 Deut. IV, 21.
Ὡς Ἁγίου Πνεύματος τὸν λόγον ἀκουστέον τοῦ Ἰακὼβ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ προθεσπίζοντος καὶ εἰς πρόςωπον ἀναφωνοῦντος αὐτοῦ τὰ ἀπὸ τοῦ, Ἰούδα σὲ αἰνέσεσαν οἱ ἀδελφοί σοι· ὅτι γὰρ οὐ πρὸς τὸν ἕνα τῶν υἱῶν τοὺς λόγους ὁ πατριάρχης ἐποιεῖτο δῆλον τοῖς ἐπιστήσασι τῇ γραφῇ διηγηματικῶς φασκούσῃ, Ἐκάλεσε δὲ Ἰακὼβ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν· Συνάχθητε, ἵνα ἀναγγείλω ὑμῖν τί ἀπαντήσεται ὑμῖν ἐπ’ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν. Οὐκοῦν περὶ μελλόντων προφητεύσειν αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται. Σαφὲς δὲ καὶ ἄλλως ὅτι μὴ πρὸς τὸν πατριάρχην Ἰούδαν αἱ τῆς προφητείας ἁρμόττουσι φωναί· πότε γὰρ ἐκεῖνον ἢ καὶ διὰ τί προςεκύνησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, ἐπὶ τίνι δὲ κατορθώματι ἢ καὶ πότε ἤνεσαν αὐτόν; Πῶς δ’ ἄν τις καὶ τὰ λοιπὰ τῆς προφητείας ἐπ’ ἐκεῖνον ἁρμόζων διηγήσεται; Ἀλλ’ οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν εὐλογίστως τίς αὐτὰ ἀναφέροι, ὅτι μὴ μόνον ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἄρχοντες κατέστησαν τοῦ λαοῦ·
αὐτὸς ὤφθη, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔστησεν· ἐπὶ δὲ τοῦ Μωϋσέως ὤφθη μὲν οὐχ ὁ Κύριος, ἀλλ' ὁ ἄγγελος· ἐκάλεσε δὲ αὐτὸν οὐκέτι ὁ ἄγγελος, ἀλλ' ὁ Κύριος Κύριος μὲν γὰρ ἦν ὁ δια ταττόμενος· ἄγγελος δὲ ὁ τοὺς θείους λόγους διακο νούμενος· ὅθεν εἰ καί τι ἄλλο θαυμασίως ἐκπετώ νηται τῷ ἱερῷ ᾿Αποστόλῳ, καὶ τὸ, ο Ὁ μόνος δια- ταγῆς (γείς δι') ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ν καὶ τό· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέ βαιος. » Σαφῶς γοῦν ἄγγελος εἰσῆκται καὶ ὁ Κύριος δι' αὐτοῦ χρηματίζων, καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἂν εὔροις δι' ὅλης τῆς νομοθεσίας τὴν Γραφὴν σημειουμένην ώς ὅτι δὲ ὤφθη ὁ Θεὸς ἢ ὁ Κύριος τῷ Μωϋσεῖ, ὅπερ ἐπὶ μόνων τῶν τριῶν πατριαρχῶν εἰρημένον ἐμφαίνεται· ὡς ἐκ τούτων σαφὲς εἶναι, τὴν πᾶσαν νομοθεσίαν τοῖς κατὰ τὸν τότε λαόν, οἷα δὴ νηπίοις τὰς ψυχὰς καὶ εἰσαγομένοις, διδομένην ὥσπερ διὰ παιδαγωγών καὶ οἰκονόμων παραδεδόσθαι, τυπικῶς τε αὐτοῖς καὶ εἰκονικῶς τὰ θεῖα διὰ συμβόλων ηνίχθαι, τῷ μὴ τὴν μυστικωτέραν και πνευματικὴν οἷόν τε αὐτοὺς ἐπι δέξασθαι διδασκαλίαν, ἅτε γοῦν παισὶ τρόποις Αίγυ πτίοις ἐκδιῃτημένοις, καὶ πολλῆς ἔτι χρήζουσιν ἐπι - στρεφείας, πῦρ εἶναι ὁ Θεὸς, κατὰ τό· . Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, ο ὅπερ οὐδαμῶς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἴρηται. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε προστάττει ἀγνίσασθαι αὐτοὺς ὅπως ν) ἴδωσι τὴν δόξαν Κυρίου, οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακὼβ ἁπλῶς εἴρηται ὅτι ὤφθη αὐτοῖς ὁ Θεός, μετὰ πολλῆς δὲ καταπλήξεως καὶ φαντασίας αὐτὰ δὴ ταῦτα ἀναγέγραπται· «Καὶ ἐγένετο τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς ὄρθρον, καὶ ἐγίνοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλη γνοφώδης ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ήχει μέγα, καὶ Α τορσιν· ἐκείνοις γὰρ ἅτε μείζοσι καὶ τελειοτέροις ο πτοήθη πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ παρεμβολῇ· καὶ ἐξήγαγε Μωϋσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος (Σινά· τὸ δρος ) Σινὰ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ' αὐτοῦ τὸν Θεὸν ἐν πυρί· καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνός αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα· ἐγίνοντο δὲ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβα! νουσαι ἰσχυρότερα: σφόδρα. Μωϋσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ, κατέβη δὲ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινὰ ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους· καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωϋσῆν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι μὲν οὖν κατέβη Κύριος διὰ τούτων μεμαρτύρηται· ὅτι δὲ καὶ ὤφθη οὐκέτι εἴρηται, ὃ ἐπὶ μόνων τῶν πατριαρχῶν τετή ρηται. Οὐκοῦν παρουσία μὲν ἐγεγόνει τοῦ Κυρίου" ὀπτασία δὲ οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῶν ἀμφ' απ τὸν δορυφόρων ἀγγέλων, δι' ὧν χρησίμως τῷ λα φοβερὰν καὶ καταπληκτικὴν ἐποιήσατο τὴν ὀπτασίαν, εὐλάβειαν ὁμοῦ και φόβον καὶ πίστιν τὴν εἰς αὐτὸν κρατῦναι ἐν αὐτοῖς προμηθούμενος. εἰς φυλακὴν καὶ τήρησιν των μελλόντων αὐτοῖς παραδίδοσθα: νόμων. Καὶ ὅτι γε πλείους ἐτυγχανον οἱ τῷ Κυρίῳ κατὰ τὴν νομοθεσίαν διακονούμενοι ἄγγελοι, αὐτὸς Μωϋσῆς ἐν ** EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS III. —ENEGETICA. (f. vero visus est non Dominus, sed angelus; vocavit eum non jam angelus, sed Dominus. Dominus qui- dem erat præcipiens, angelus vero divina exseque- batur mandata. Inde interdum legere est in sancto Apostolo: Qui solus ordinas per angelos in manu Mediatoris ";, et : c Si enim qui per angelos di- clus est sermo, factus est firmus "., Manifeste igitur angelus apparuit, et Dominus per eum mani- festabatur. Nec semel invenias in omni lege Scri- pturam indicantem Moysi visum fuisse Deum vel Dominum, quod de solis tribus patriarchis videtur esse dictum. E quibus apertum est omnem legem Hebraicæ gentis hominibus, ut mente infirmioribus et sub duce constitutis, traditam quasi per pædago- gos atque moderatores fuisse, nec non typice eis et symbolice divina mandata revelata fuisse, prout altiorem spiritalemque disciplinam accipere non valentibus, quippe qui Ægyptiaca mollitie pueri educati erant, et multa adhuc conversione indigen- tes; quibus ignis esse Deus dicitur: Deus noster ignis consumens 9, quod minime de patriarchis dicitur. Verum cum illos jubet se purificare ut glo- riam Domini videant, non sieut de Abrahamo, et Isaaco, et Jacobo simpliciter dicitur Deum eis visum esse, sed hæc eadem multo et terrifico apparatu narrantur: «Jamque advenerat tertius dies, et mane inclaruerat: et ecce cœperunt audiri tonitrua, ac micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinæ vehementius strepe- bat. Et timuit populus qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moyses in occursum Dei de loco castro- rum, steterunt ad radices montis. Totus autem nons Sinai fumabat: eo quod descendisset Domi- nus super eum in igne, et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace : et stabat omnis populus vehe- menter conterritus. Et sonitus buccinæ paulatim crescebat in majus et prolixius tendebatur. Moyses loquebatur et Deus respondebat ei. Descenditque Dominus super montem Sinai, in ipso montis ver- tice, et vocavit Moysem ", » et reliqua. Hæc qui- dem descendisse Dominum testantur, visus autem fuisse minime fertur, quod de solis patriarchis observatum est. Domini igitur præsentia quidem facta est, non autem visio ipsius; sed, ut patet, satellitum sibi angelorum, quibus utiliter populo formidandam ac terrificam visionem effecit, pru- denter consulens ut eorum cautelam simul et metum et in se fidem stabiliret ad custodiam observan- tia mque legum quas eis præcepturus erat. Quod au tem plures erant Domino legem edicenti famu- In tes angeli, ipse Moyses in benedictionibus osten- dit dicens: Dominus de Siņa venit, et de Seir ortus est nobis apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorura millia. In dextra ejus angeli cum eo s. » Ideoque Stephanus in Actibus, cum.po- pulum vehementer objurgaret, ait : « Qui accepi- es Galat. !!!), 19. • Hebr. II, C D Εxod. xix, 16-20. Deui. TSX/il. 2. 98 Deut. IV, 21.
οἵ τε γὰρ μετὰ Μωσέα κριταὶ ἐκ διαφόρων γενόμενοι φυλῶν διήρκεσαν ἡγούμενοι ἐπὶ ἔτεσιν ἐγγὺς ποῦ πεντακοσίοις, μεθ’ οὓς ἐκ φυλῆς Βενιαμὶν πρῶτος ἁπάντων βασιλεύει Σαοὺλ, καὶ οὕτως μετὰ τούτους οἱ ἐκ φυλῆς Ἰούδα βασιλεύουσιν οὐδ’ ὅλοις ἔτεσι πεντακοσίοις· εἶτα μετὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίαν οἱ ἐκ φυλῆς Λευὶ̈ προέστησαν τῶν πραγμάτων ὑπὲρ τὰ πεντακόσια ἔτη μέχρι τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Τί οὖν μᾶλλον περὶ τῆς Ἰούδα φυλῆς τὰ προειρημένα φησὶν ἡ προφητεία, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν; Οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν ἁρμόζοι τὰ δηλούμενα· τὸν μέντοι γε ἐπ’ ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανέντα Ἰούδαν ἀληθινὸν ἴσμεν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταμίαν τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπινοιῶν καὶ Ἰούδαν ὀνομασθέντα· ὥσπερ δὴ καθ’ ἑτέραν Ἰσραὴλ, καὶ κατ’ ἄλλην Ἰακὼβ, καὶ Δαυὶδ, καὶ ἄλλοτε ἄλλως· τοῦτον δὲ καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολοι, καὶ πάντες ὅσοι τοῦ πνεύματος τῆς υἱοθεσίας ἠξιώθησαν, ἤνεσάν τε καὶ προσεκύνησαν· αἱ χεῖρές τε αὐτοῦ, ἃς συμβολικῶς ἡγούμεθα εἶναι τὰς πράξεις, κατὰ νώτου τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, τοῦτ’ ἔστιν τῶν νοητῶν πολεμίων φευγόντων αὐτὸν γεγόνασιν·
αὐτὸς ὤφθη, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν Διαθήκην αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔστησεν· ἐπὶ δὲ τοῦ Μωϋσέως ὤφθη μὲν οὐχ ὁ Κύριος, ἀλλ' ὁ ἄγγελος· ἐκάλεσε δὲ αὐτὸν οὐκέτι ὁ ἄγγελος, ἀλλ' ὁ Κύριος Κύριος μὲν γὰρ ἦν ὁ δια ταττόμενος· ἄγγελος δὲ ὁ τοὺς θείους λόγους διακο νούμενος· ὅθεν εἰ καί τι ἄλλο θαυμασίως ἐκπετώ νηται τῷ ἱερῷ ᾿Αποστόλῳ, καὶ τὸ, ο Ὁ μόνος δια- ταγῆς (γείς δι') ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ν καὶ τό· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέ βαιος. » Σαφῶς γοῦν ἄγγελος εἰσῆκται καὶ ὁ Κύριος δι' αὐτοῦ χρηματίζων, καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἂν εὔροις δι' ὅλης τῆς νομοθεσίας τὴν Γραφὴν σημειουμένην ώς ὅτι δὲ ὤφθη ὁ Θεὸς ἢ ὁ Κύριος τῷ Μωϋσεῖ, ὅπερ ἐπὶ μόνων τῶν τριῶν πατριαρχῶν εἰρημένον ἐμφαίνεται· ὡς ἐκ τούτων σαφὲς εἶναι, τὴν πᾶσαν νομοθεσίαν τοῖς κατὰ τὸν τότε λαόν, οἷα δὴ νηπίοις τὰς ψυχὰς καὶ εἰσαγομένοις, διδομένην ὥσπερ διὰ παιδαγωγών καὶ οἰκονόμων παραδεδόσθαι, τυπικῶς τε αὐτοῖς καὶ εἰκονικῶς τὰ θεῖα διὰ συμβόλων ηνίχθαι, τῷ μὴ τὴν μυστικωτέραν και πνευματικὴν οἷόν τε αὐτοὺς ἐπι δέξασθαι διδασκαλίαν, ἅτε γοῦν παισὶ τρόποις Αίγυ πτίοις ἐκδιῃτημένοις, καὶ πολλῆς ἔτι χρήζουσιν ἐπι - στρεφείας, πῦρ εἶναι ὁ Θεὸς, κατὰ τό· . Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, ο ὅπερ οὐδαμῶς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἴρηται. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε προστάττει ἀγνίσασθαι αὐτοὺς ὅπως ν) ἴδωσι τὴν δόξαν Κυρίου, οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακὼβ ἁπλῶς εἴρηται ὅτι ὤφθη αὐτοῖς ὁ Θεός, μετὰ πολλῆς δὲ καταπλήξεως καὶ φαντασίας αὐτὰ δὴ ταῦτα ἀναγέγραπται· «Καὶ ἐγένετο τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς ὄρθρον, καὶ ἐγίνοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλη γνοφώδης ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ήχει μέγα, καὶ Α τορσιν· ἐκείνοις γὰρ ἅτε μείζοσι καὶ τελειοτέροις ο πτοήθη πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ παρεμβολῇ· καὶ ἐξήγαγε Μωϋσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος (Σινά· τὸ δρος ) Σινὰ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ' αὐτοῦ τὸν Θεὸν ἐν πυρί· καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνός αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα· ἐγίνοντο δὲ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβα! νουσαι ἰσχυρότερα: σφόδρα. Μωϋσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ, κατέβη δὲ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινὰ ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους· καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωϋσῆν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι μὲν οὖν κατέβη Κύριος διὰ τούτων μεμαρτύρηται· ὅτι δὲ καὶ ὤφθη οὐκέτι εἴρηται, ὃ ἐπὶ μόνων τῶν πατριαρχῶν τετή ρηται. Οὐκοῦν παρουσία μὲν ἐγεγόνει τοῦ Κυρίου" ὀπτασία δὲ οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῶν ἀμφ' απ τὸν δορυφόρων ἀγγέλων, δι' ὧν χρησίμως τῷ λα φοβερὰν καὶ καταπληκτικὴν ἐποιήσατο τὴν ὀπτασίαν, εὐλάβειαν ὁμοῦ και φόβον καὶ πίστιν τὴν εἰς αὐτὸν κρατῦναι ἐν αὐτοῖς προμηθούμενος. εἰς φυλακὴν καὶ τήρησιν των μελλόντων αὐτοῖς παραδίδοσθα: νόμων. Καὶ ὅτι γε πλείους ἐτυγχανον οἱ τῷ Κυρίῳ κατὰ τὴν νομοθεσίαν διακονούμενοι ἄγγελοι, αὐτὸς Μωϋσῆς ἐν ** EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS III. —ENEGETICA. (f. vero visus est non Dominus, sed angelus; vocavit eum non jam angelus, sed Dominus. Dominus qui- dem erat præcipiens, angelus vero divina exseque- batur mandata. Inde interdum legere est in sancto Apostolo: Qui solus ordinas per angelos in manu Mediatoris ";, et : c Si enim qui per angelos di- clus est sermo, factus est firmus "., Manifeste igitur angelus apparuit, et Dominus per eum mani- festabatur. Nec semel invenias in omni lege Scri- pturam indicantem Moysi visum fuisse Deum vel Dominum, quod de solis tribus patriarchis videtur esse dictum. E quibus apertum est omnem legem Hebraicæ gentis hominibus, ut mente infirmioribus et sub duce constitutis, traditam quasi per pædago- gos atque moderatores fuisse, nec non typice eis et symbolice divina mandata revelata fuisse, prout altiorem spiritalemque disciplinam accipere non valentibus, quippe qui Ægyptiaca mollitie pueri educati erant, et multa adhuc conversione indigen- tes; quibus ignis esse Deus dicitur: Deus noster ignis consumens 9, quod minime de patriarchis dicitur. Verum cum illos jubet se purificare ut glo- riam Domini videant, non sieut de Abrahamo, et Isaaco, et Jacobo simpliciter dicitur Deum eis visum esse, sed hæc eadem multo et terrifico apparatu narrantur: «Jamque advenerat tertius dies, et mane inclaruerat: et ecce cœperunt audiri tonitrua, ac micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinæ vehementius strepe- bat. Et timuit populus qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moyses in occursum Dei de loco castro- rum, steterunt ad radices montis. Totus autem nons Sinai fumabat: eo quod descendisset Domi- nus super eum in igne, et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace : et stabat omnis populus vehe- menter conterritus. Et sonitus buccinæ paulatim crescebat in majus et prolixius tendebatur. Moyses loquebatur et Deus respondebat ei. Descenditque Dominus super montem Sinai, in ipso montis ver- tice, et vocavit Moysem ", » et reliqua. Hæc qui- dem descendisse Dominum testantur, visus autem fuisse minime fertur, quod de solis patriarchis observatum est. Domini igitur præsentia quidem facta est, non autem visio ipsius; sed, ut patet, satellitum sibi angelorum, quibus utiliter populo formidandam ac terrificam visionem effecit, pru- denter consulens ut eorum cautelam simul et metum et in se fidem stabiliret ad custodiam observan- tia mque legum quas eis præcepturus erat. Quod au tem plures erant Domino legem edicenti famu- In tes angeli, ipse Moyses in benedictionibus osten- dit dicens: Dominus de Siņa venit, et de Seir ortus est nobis apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorura millia. In dextra ejus angeli cum eo s. » Ideoque Stephanus in Actibus, cum.po- pulum vehementer objurgaret, ait : « Qui accepi- es Galat. !!!), 19. • Hebr. II, C D Εxod. xix, 16-20. Deui. TSX/il. 2. 98 Deut. IV, 21.
PG 22:1045οὗτος δὲ καὶ ὡς σκύμνος λέοντος εἴρηται, εἴτε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν ἐκ βασιλικῆς φυλῆς, καὶ τῆς τοῦ Δαυὶδ ῥίζης, καὶ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας γεγενημένην· εἴτε διὰ τὴν θεότητα, ἧς ἑαυτὸν κενώσας ἐνηνθρώπισεν, δι’ ἣν εὐκαίρως καὶ τὸ, ἐκ βλαστοῦ υἱέ μου ἀνέβης, ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ ἀναπεφώνηται. Ὅτε μὲν οὖν τὴν ἐκ βλαστοῦ καὶ ἐκ ῥίζης αὐτοῦ γένεσιν ἐδήλου τοῦ Σωτῆρος, σκύμνον λέοντος αὐτὸν ὠνόμασεν, εἰπὼν, σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ υἱέ μου ἀνέβης· ὅτε δὲ τὴν ἀνάβλησιν καὶ τὴν κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ κοίμησιν προφητεύει, ἀμφότερα αὐτὸν φησὶ καὶ ὡς λέοντα καὶ ὡς σκύμνον ἐν τῷ, ἀναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· τότε γὰρ οὐ μόνον ὡς ἐκ βασιλικοῦ τυγχάνων γένους, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτὸς βασιλεὺς ὢν ἀνύψωτο· ὁμολογούντων αὐτὸν τῶν ἐθνῶν, εἰ καὶ μὴ οἱ ἐκ περιτομῆς ἤθελον, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰςραήλ· καὶ ἄλλως δὲ ῥηθείη ἂν, ἐπειδὴ πρὸς ἀντικειμένας δυνάμεις αἰρομένῳ πόλεμον καὶ καταλύειν μέλλοντι τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστιν τὸν διάβολον, ἔδει παρεῖναι τῷ ἐκ βλαστοῦ Ἰακὼβ κατὰ σάρκα γεγενημένῳ τὴν θεότητα τοῦ Λόγου·
ταῖς εὐλογίαις παρίστησι λέγων· ο Κύριος ἐκ Σινὰ ἥκει, καὶ ἐπέφανεν ἐκ Σεὶρ ἡμῖν, καὶ κατέσπευσεν ἐξ ὅρους Φαρὰν σὺν μυριάσιν Κάδης, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· δι᾿ ὃ καὶ ὁ Στέ φανος ἐν ταῖς Πράξεσιν ὡς πρὸς τὸν λαὸν ἀποτεινόμενός φησιν' « Οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ἀπὸ τῆς Ἐξίδου. • δι' • Ἐξῆρεν δὲ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν· ἐξῆρεν δὲ καὶ ὁ στῦλος τῆς νεφέλης πρὸ προσώπου αὐτῶν· καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔστη ἐκ τῶν ἐπίσω αὐτῶν, καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμ- βολῆς τῶν Αἰγυπτίων καὶ ἀνὰ μέσον τῆς παρεμ βολῆς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. » Εἶτ᾽ ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ θεία διδάσκει Γραφή, τί ποτε ἦν ἡ νεφέλη φάσκουσα· Β • Εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Ἰδοὺ ἐγὼ παρα- γίνομαι πρὸς σὲ ἐν ἐκ (στύλῳ τῆς νεφέλης, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καί σοι πιο στεύσωσιν· › καὶ πάλιν· Ὁ δὲ Θεὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ἡμέρας ἐν στύλω νεφέλης, δεῖξαι αὐτοῖς τὴν ὁδόν· τὴν δὲ νύχτα, ἐν στύλῳ πυρὸς τοῦ φαίνειν αὐτοῖς· καὶ αὖθις· « Καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλω νεφέλης. Οὐκοῦν διὰ τούτων ἕτερος ἦν σαφῶς τῆς νεφέλης ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἄγγελος, καὶ ἡ νεφέλη δὲ ἄλλη μέν τις ἐτύγχανεν παρ' αὐτὸν ἄγγε- λον, τοῦ δὲ Κυρίου αὐτοῦ σωματικὸν ὥσπερ ὄργανον ἦν· δι' οὗ (Γ. 9), τὴν φύσιν ἂν αὐτὸς ἀσώματος, καὶ πάσης ἐπέκεινα αἰσθητῆς καὶ ὑλικῆς οὐσίας, αἰσθητῆς φωνῆς τῆς ἰδίας ἠξίου ὁμιλίας τὸν θερά ποντα καὶ τῆς τοιαύτης τε οικονομίας αὐτὸς ὁ Κύριος τὸν λόγον ἀποδιδοὺς τῷ Μωϋσεΐ φησιν· ο Ινα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καί σοι πι- στεύσωσιν·, ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν τοῦ λαοῦ, οἷα σωματι χωτέρου τυγχάνοντος, δι' αἰσθητῆς φωνῆς ὁμιλεῖ, ἐπὶ δὲ τῶν πατριαρχῶν, οὔτε νεφέλης οὔτε στύλου πυρὸς δεομένων, ἕτερος ἐγίγνετο τῆς τε ὀπτασίας καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς ὁμιλίας ὁ τρόπος. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἦν ἀγγελική τις δύναμις ή διὰ τῆς νεφέλης χρηματίζουσα, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεὸς, πρὸς τοῖς προαπο δεδειγμένοις δηλοῦται καὶ διὰ τῆς οὕτως ἐχούσης Γραφῆς· « Εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Βάδιζε καὶ οδήγησον τὸν λαὸν εἰς τὸν τόπον ὃν εἴρηκά σοι· ἰδοὺ ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου. » Καὶ πάλιν· ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Πο- ρεύου καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγε λόν μου. Ταῦτα γὰρ ἀγγέλῳ μὲν οὐδαμῶς λέγειν ἁρμόττει, Θεῷ δὲ μόνῳ, καὶ τῷ καθ᾿ ὅλην τὴν ἱστο ρίαν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλουμένῳ Κυρίῳ. "Αρ' οὖν ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς καὶ Θεὸς τῶν ἁπάντων εἰς τοσοῦτον κατῄει, ὡς ἐπὶ σωματικοῦ ὄρους ὀχεῖσθαι, καὶ παιδαγωγοῦ δίκην συμβαδίζειν ἀνθρώποις ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; ἢ τοῦτο μὲν οὔτε δυνατόν, οὔθ' ὅσιον ἐννοεῖν, εὐσεβέστερον δὲ ἅμα καὶ δυνατὸν τὸν θεῖον ὑπολαμβάνειν Λόγον, διάκονον ὄντα τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, ἐπείπερ αὐτοῦ Κυρίου ὄντος 53. ΧΧΧ!!!, 1. ECLOGÆ PROPHETICÆ. - LIB. I. A stis legem in dispositione angelorum et non custo distis 98. C Act. VII, • Exod. XXXII, 54. D CAPUT X. Ab Exodo. • > • Tollens se angelus Domini, qui præcedebat ca- stra Israel, abiit post eos : et cum eo pariter co- lumna nubis, priora dimittens, post tergum stetit, inter castra Ægyptiorum et castra Israel ”. Deinde in iis quæ sequuntur divina docet Scriptura quæ esset hæc nubes, dicens : c Ait autem Domi- nus ad Moysem : Jam nunc veniam ad te in cali- gine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te et credat tibi in perpetuum '. . Et rursus : « Deus autem præcedebat eos ad ostendendam viam per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis '. . Atque alias : • Descendit Dominus in columna nubis. Igitur ex iis alius erat manife- ste nubis angelus qui præcedebat filios Israel, alia et nubes circa eum angelum, quæ quasi ipsius Du- mini corporeum erat indumentum. Qua quidem, cum natura incorporeus esset, omnisque sensus vel materialis substantiæ immunis, per vocis auditum propria conversatione servum suum dignabatur. Hujus dispositionis ipse Dominus rationem reddens Moysi dicit : ‹ Ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum *. » Sed cum populo, ut magis corporali, vocis auditu conversatur ; cum patriarchis, quibus neque nube neque ignis colun- na opus erat, alius fiebat visionis et conversationis modus. Quod vero non angelica quædam potestas quæ per nubem manifestabatur, sed ipse Deus, præ- ter ea quæ jam demonstrata sunt hoc etiam osten- ditur Scripturæ loco : « Dixit aulem Dominus ad Moysem Vade et duc populum istum quo locutus sum tibi *. Ecce angelus meus præcedet te. » Et rursus Et dixit Dominus ad Moysem: Vade, ascende de loco isto tu, et populus tuus', › et cætera; ‹ et mittam præcursorem tui angelum. › Hæc enim angelum nequaquam dicere decet, Deum vero solum, Dominumque qui in tota narratione tetra- grammato designatur. Numquid igitur universarum rerum auctor, Deusque omnium ad id descendit ut super materialem veniret montem, et pædagogi instar cum hominibus ambularet, qui cœlum et terram implet? Nonne illud neque verisimile, ne- que sanctum existimare, religiosius vero et proba- bilius cogitare expletum hoc munus a Verbo di- vino, paternæ voluntatis ministro, Dominoque ipso, qui et factus est pars Jacob, funiculus hæ reditatis ejus Israel ';, hunc, inquam, ea pro parte atque hæreditate suscepisse, et se ipsum ex- inanientem, consubstantialique magnitudine exula, hominum saluti, etiam ante incarnationem contu- • ibid. Exod. xiv, 19, 20. Exod. xix, 9. Εxod. Deut. XXXIE. : · Exod. xiii, 21. ³ Exod. xix, 9.
εἰκότως λέοντι μὲν ἡ θεότης παραβέβληται διὰ τὸ κεχειρῶσθαι καὶ νενικηκέναι πάσας τὰς ἀγρίας καὶ ἀτιθάσους δυνάμεις· σκύμνῳ δὲ λέοντος, ὃ ἀνειλήφει σαρκίον ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλικῆς τυγχάνων φυλῆς· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διάβολος ὡς λέων ἐστὶν ὡρυόμενος, ὅρα μὴ τούτου σκύμνος πᾶς ἂν λεχθείη ἁμαρτωλὸς, ἐπεὶ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας ἐλήλυθε, καὶ 0 γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ, μὴ γνόντα αὐτὸν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν· ὅρα μὴ τούτων ἕνεκεν κατά τινα βαθύτερον λόγον οὔτε λέοντα οὔτε σκύμνον, ἀλλ’ ὡς λέοντα καὶ σκύμνον γεγονέναι αὐτὸν παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἡ προφητεία θεσπίζει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸ ἑαυτοῦ πάθος τῷ τοῦ ὄφεως παραβάλλει λέγων, ὥσπερ Μωσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ἐπὶ τούτοις σεσιωπημένως τὸ κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ μυστήριον ὑπαινίττεται διὰ τοῦ, τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Σαφὲς δ’ ἡμῖν ἐκ τοῦ συμπεράσματος γέγονε τίς ἤγειρεν Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν· δῆλον γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ.
ταῖς εὐλογίαις παρίστησι λέγων· ο Κύριος ἐκ Σινὰ ἥκει, καὶ ἐπέφανεν ἐκ Σεὶρ ἡμῖν, καὶ κατέσπευσεν ἐξ ὅρους Φαρὰν σὺν μυριάσιν Κάδης, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· δι᾿ ὃ καὶ ὁ Στέ φανος ἐν ταῖς Πράξεσιν ὡς πρὸς τὸν λαὸν ἀποτεινόμενός φησιν' « Οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ἀπὸ τῆς Ἐξίδου. • δι' • Ἐξῆρεν δὲ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν· ἐξῆρεν δὲ καὶ ὁ στῦλος τῆς νεφέλης πρὸ προσώπου αὐτῶν· καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔστη ἐκ τῶν ἐπίσω αὐτῶν, καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμ- βολῆς τῶν Αἰγυπτίων καὶ ἀνὰ μέσον τῆς παρεμ βολῆς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. » Εἶτ᾽ ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ θεία διδάσκει Γραφή, τί ποτε ἦν ἡ νεφέλη φάσκουσα· Β • Εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Ἰδοὺ ἐγὼ παρα- γίνομαι πρὸς σὲ ἐν ἐκ (στύλῳ τῆς νεφέλης, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καί σοι πιο στεύσωσιν· › καὶ πάλιν· Ὁ δὲ Θεὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ἡμέρας ἐν στύλω νεφέλης, δεῖξαι αὐτοῖς τὴν ὁδόν· τὴν δὲ νύχτα, ἐν στύλῳ πυρὸς τοῦ φαίνειν αὐτοῖς· καὶ αὖθις· « Καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλω νεφέλης. Οὐκοῦν διὰ τούτων ἕτερος ἦν σαφῶς τῆς νεφέλης ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἄγγελος, καὶ ἡ νεφέλη δὲ ἄλλη μέν τις ἐτύγχανεν παρ' αὐτὸν ἄγγε- λον, τοῦ δὲ Κυρίου αὐτοῦ σωματικὸν ὥσπερ ὄργανον ἦν· δι' οὗ (Γ. 9), τὴν φύσιν ἂν αὐτὸς ἀσώματος, καὶ πάσης ἐπέκεινα αἰσθητῆς καὶ ὑλικῆς οὐσίας, αἰσθητῆς φωνῆς τῆς ἰδίας ἠξίου ὁμιλίας τὸν θερά ποντα καὶ τῆς τοιαύτης τε οικονομίας αὐτὸς ὁ Κύριος τὸν λόγον ἀποδιδοὺς τῷ Μωϋσεΐ φησιν· ο Ινα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καί σοι πι- στεύσωσιν·, ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν τοῦ λαοῦ, οἷα σωματι χωτέρου τυγχάνοντος, δι' αἰσθητῆς φωνῆς ὁμιλεῖ, ἐπὶ δὲ τῶν πατριαρχῶν, οὔτε νεφέλης οὔτε στύλου πυρὸς δεομένων, ἕτερος ἐγίγνετο τῆς τε ὀπτασίας καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς ὁμιλίας ὁ τρόπος. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἦν ἀγγελική τις δύναμις ή διὰ τῆς νεφέλης χρηματίζουσα, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεὸς, πρὸς τοῖς προαπο δεδειγμένοις δηλοῦται καὶ διὰ τῆς οὕτως ἐχούσης Γραφῆς· « Εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Βάδιζε καὶ οδήγησον τὸν λαὸν εἰς τὸν τόπον ὃν εἴρηκά σοι· ἰδοὺ ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου. » Καὶ πάλιν· ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Πο- ρεύου καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγε λόν μου. Ταῦτα γὰρ ἀγγέλῳ μὲν οὐδαμῶς λέγειν ἁρμόττει, Θεῷ δὲ μόνῳ, καὶ τῷ καθ᾿ ὅλην τὴν ἱστο ρίαν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλουμένῳ Κυρίῳ. "Αρ' οὖν ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς καὶ Θεὸς τῶν ἁπάντων εἰς τοσοῦτον κατῄει, ὡς ἐπὶ σωματικοῦ ὄρους ὀχεῖσθαι, καὶ παιδαγωγοῦ δίκην συμβαδίζειν ἀνθρώποις ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; ἢ τοῦτο μὲν οὔτε δυνατόν, οὔθ' ὅσιον ἐννοεῖν, εὐσεβέστερον δὲ ἅμα καὶ δυνατὸν τὸν θεῖον ὑπολαμβάνειν Λόγον, διάκονον ὄντα τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, ἐπείπερ αὐτοῦ Κυρίου ὄντος 53. ΧΧΧ!!!, 1. ECLOGÆ PROPHETICÆ. - LIB. I. A stis legem in dispositione angelorum et non custo distis 98. C Act. VII, • Exod. XXXII, 54. D CAPUT X. Ab Exodo. • > • Tollens se angelus Domini, qui præcedebat ca- stra Israel, abiit post eos : et cum eo pariter co- lumna nubis, priora dimittens, post tergum stetit, inter castra Ægyptiorum et castra Israel ”. Deinde in iis quæ sequuntur divina docet Scriptura quæ esset hæc nubes, dicens : c Ait autem Domi- nus ad Moysem : Jam nunc veniam ad te in cali- gine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te et credat tibi in perpetuum '. . Et rursus : « Deus autem præcedebat eos ad ostendendam viam per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis '. . Atque alias : • Descendit Dominus in columna nubis. Igitur ex iis alius erat manife- ste nubis angelus qui præcedebat filios Israel, alia et nubes circa eum angelum, quæ quasi ipsius Du- mini corporeum erat indumentum. Qua quidem, cum natura incorporeus esset, omnisque sensus vel materialis substantiæ immunis, per vocis auditum propria conversatione servum suum dignabatur. Hujus dispositionis ipse Dominus rationem reddens Moysi dicit : ‹ Ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum *. » Sed cum populo, ut magis corporali, vocis auditu conversatur ; cum patriarchis, quibus neque nube neque ignis colun- na opus erat, alius fiebat visionis et conversationis modus. Quod vero non angelica quædam potestas quæ per nubem manifestabatur, sed ipse Deus, præ- ter ea quæ jam demonstrata sunt hoc etiam osten- ditur Scripturæ loco : « Dixit aulem Dominus ad Moysem Vade et duc populum istum quo locutus sum tibi *. Ecce angelus meus præcedet te. » Et rursus Et dixit Dominus ad Moysem: Vade, ascende de loco isto tu, et populus tuus', › et cætera; ‹ et mittam præcursorem tui angelum. › Hæc enim angelum nequaquam dicere decet, Deum vero solum, Dominumque qui in tota narratione tetra- grammato designatur. Numquid igitur universarum rerum auctor, Deusque omnium ad id descendit ut super materialem veniret montem, et pædagogi instar cum hominibus ambularet, qui cœlum et terram implet? Nonne illud neque verisimile, ne- que sanctum existimare, religiosius vero et proba- bilius cogitare expletum hoc munus a Verbo di- vino, paternæ voluntatis ministro, Dominoque ipso, qui et factus est pars Jacob, funiculus hæ reditatis ejus Israel ';, hunc, inquam, ea pro parte atque hæreditate suscepisse, et se ipsum ex- inanientem, consubstantialique magnitudine exula, hominum saluti, etiam ante incarnationem contu- • ibid. Exod. xiv, 19, 20. Exod. xix, 9. Εxod. Deut. XXXIE. : · Exod. xiii, 21. ³ Exod. xix, 9.
Ἑξῆς δὲ λέγεται τὰ ἀπὸ τοῦ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ· ἅπερ εἰ μὲν ἐξ ἑτέρας ἀναγινώσκοιμεν ἀρχῆς, λέγοιτο ἂν ὡς περὶ ἁπάντων τῶν ἐκ τοῦ Ἰουδαίων γένους καθηγησαμένων τοῦ λαοῦ, καὶ εἴη ἂν κατ’ αὐτὴν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν προκειμένων ῥητῶν νοῦς τοιόσδε τις· οὐ πρότερον παύσονται οἱ ἐξ Ἰουδαίων ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν καθιστάμενοι, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ τῆς τῶν ἐθνῶν προσδοκίας αἴτιος, τοῦτ’ ἔστιν ὁ Χριστὸς, οὗ παραγενομένου ἐκλείψειν ἀνάγκη τοὺς προειρημένους. Τούτων δ’ οὕτως ἐχόντων, ἐπισκεψώμεθα τοὺς καθ’ ἡμᾶς χρόνους, εἴγε νῦν βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους ἐστὶν εὑρεῖν. Ἀλλὰ γὰρ πᾶσι πρόδηλον ὡς μετὰ τῶν λοίπων καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τοῖς κατεπαρχιῶν (κατ’ ἐπαρχίας) Ῥωμαίων ἡγεμόσιν ὑποτέτακται, μὴ δ’ ἑνὸς αὐτῶν τὴν τοῦ ἄρχειν ἐξουσίαν ἐπιτετραμμένου. Καὶ τοῦτό γε ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσεως ἤρξατο·
ταῖς εὐλογίαις παρίστησι λέγων· ο Κύριος ἐκ Σινὰ ἥκει, καὶ ἐπέφανεν ἐκ Σεὶρ ἡμῖν, καὶ κατέσπευσεν ἐξ ὅρους Φαρὰν σὺν μυριάσιν Κάδης, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· δι᾿ ὃ καὶ ὁ Στέ φανος ἐν ταῖς Πράξεσιν ὡς πρὸς τὸν λαὸν ἀποτεινόμενός φησιν' « Οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ἀπὸ τῆς Ἐξίδου. • δι' • Ἐξῆρεν δὲ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν· ἐξῆρεν δὲ καὶ ὁ στῦλος τῆς νεφέλης πρὸ προσώπου αὐτῶν· καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔστη ἐκ τῶν ἐπίσω αὐτῶν, καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμ- βολῆς τῶν Αἰγυπτίων καὶ ἀνὰ μέσον τῆς παρεμ βολῆς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. » Εἶτ᾽ ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ θεία διδάσκει Γραφή, τί ποτε ἦν ἡ νεφέλη φάσκουσα· Β • Εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Ἰδοὺ ἐγὼ παρα- γίνομαι πρὸς σὲ ἐν ἐκ (στύλῳ τῆς νεφέλης, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καί σοι πιο στεύσωσιν· › καὶ πάλιν· Ὁ δὲ Θεὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ἡμέρας ἐν στύλω νεφέλης, δεῖξαι αὐτοῖς τὴν ὁδόν· τὴν δὲ νύχτα, ἐν στύλῳ πυρὸς τοῦ φαίνειν αὐτοῖς· καὶ αὖθις· « Καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλω νεφέλης. Οὐκοῦν διὰ τούτων ἕτερος ἦν σαφῶς τῆς νεφέλης ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἄγγελος, καὶ ἡ νεφέλη δὲ ἄλλη μέν τις ἐτύγχανεν παρ' αὐτὸν ἄγγε- λον, τοῦ δὲ Κυρίου αὐτοῦ σωματικὸν ὥσπερ ὄργανον ἦν· δι' οὗ (Γ. 9), τὴν φύσιν ἂν αὐτὸς ἀσώματος, καὶ πάσης ἐπέκεινα αἰσθητῆς καὶ ὑλικῆς οὐσίας, αἰσθητῆς φωνῆς τῆς ἰδίας ἠξίου ὁμιλίας τὸν θερά ποντα καὶ τῆς τοιαύτης τε οικονομίας αὐτὸς ὁ Κύριος τὸν λόγον ἀποδιδοὺς τῷ Μωϋσεΐ φησιν· ο Ινα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καί σοι πι- στεύσωσιν·, ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν τοῦ λαοῦ, οἷα σωματι χωτέρου τυγχάνοντος, δι' αἰσθητῆς φωνῆς ὁμιλεῖ, ἐπὶ δὲ τῶν πατριαρχῶν, οὔτε νεφέλης οὔτε στύλου πυρὸς δεομένων, ἕτερος ἐγίγνετο τῆς τε ὀπτασίας καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς ὁμιλίας ὁ τρόπος. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἦν ἀγγελική τις δύναμις ή διὰ τῆς νεφέλης χρηματίζουσα, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεὸς, πρὸς τοῖς προαπο δεδειγμένοις δηλοῦται καὶ διὰ τῆς οὕτως ἐχούσης Γραφῆς· « Εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Βάδιζε καὶ οδήγησον τὸν λαὸν εἰς τὸν τόπον ὃν εἴρηκά σοι· ἰδοὺ ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου. » Καὶ πάλιν· ι Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Πο- ρεύου καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαὸς, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγε λόν μου. Ταῦτα γὰρ ἀγγέλῳ μὲν οὐδαμῶς λέγειν ἁρμόττει, Θεῷ δὲ μόνῳ, καὶ τῷ καθ᾿ ὅλην τὴν ἱστο ρίαν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλουμένῳ Κυρίῳ. "Αρ' οὖν ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς καὶ Θεὸς τῶν ἁπάντων εἰς τοσοῦτον κατῄει, ὡς ἐπὶ σωματικοῦ ὄρους ὀχεῖσθαι, καὶ παιδαγωγοῦ δίκην συμβαδίζειν ἀνθρώποις ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; ἢ τοῦτο μὲν οὔτε δυνατόν, οὔθ' ὅσιον ἐννοεῖν, εὐσεβέστερον δὲ ἅμα καὶ δυνατὸν τὸν θεῖον ὑπολαμβάνειν Λόγον, διάκονον ὄντα τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, ἐπείπερ αὐτοῦ Κυρίου ὄντος 53. ΧΧΧ!!!, 1. ECLOGÆ PROPHETICÆ. - LIB. I. A stis legem in dispositione angelorum et non custo distis 98. C Act. VII, • Exod. XXXII, 54. D CAPUT X. Ab Exodo. • > • Tollens se angelus Domini, qui præcedebat ca- stra Israel, abiit post eos : et cum eo pariter co- lumna nubis, priora dimittens, post tergum stetit, inter castra Ægyptiorum et castra Israel ”. Deinde in iis quæ sequuntur divina docet Scriptura quæ esset hæc nubes, dicens : c Ait autem Domi- nus ad Moysem : Jam nunc veniam ad te in cali- gine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te et credat tibi in perpetuum '. . Et rursus : « Deus autem præcedebat eos ad ostendendam viam per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis '. . Atque alias : • Descendit Dominus in columna nubis. Igitur ex iis alius erat manife- ste nubis angelus qui præcedebat filios Israel, alia et nubes circa eum angelum, quæ quasi ipsius Du- mini corporeum erat indumentum. Qua quidem, cum natura incorporeus esset, omnisque sensus vel materialis substantiæ immunis, per vocis auditum propria conversatione servum suum dignabatur. Hujus dispositionis ipse Dominus rationem reddens Moysi dicit : ‹ Ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum *. » Sed cum populo, ut magis corporali, vocis auditu conversatur ; cum patriarchis, quibus neque nube neque ignis colun- na opus erat, alius fiebat visionis et conversationis modus. Quod vero non angelica quædam potestas quæ per nubem manifestabatur, sed ipse Deus, præ- ter ea quæ jam demonstrata sunt hoc etiam osten- ditur Scripturæ loco : « Dixit aulem Dominus ad Moysem Vade et duc populum istum quo locutus sum tibi *. Ecce angelus meus præcedet te. » Et rursus Et dixit Dominus ad Moysem: Vade, ascende de loco isto tu, et populus tuus', › et cætera; ‹ et mittam præcursorem tui angelum. › Hæc enim angelum nequaquam dicere decet, Deum vero solum, Dominumque qui in tota narratione tetra- grammato designatur. Numquid igitur universarum rerum auctor, Deusque omnium ad id descendit ut super materialem veniret montem, et pædagogi instar cum hominibus ambularet, qui cœlum et terram implet? Nonne illud neque verisimile, ne- que sanctum existimare, religiosius vero et proba- bilius cogitare expletum hoc munus a Verbo di- vino, paternæ voluntatis ministro, Dominoque ipso, qui et factus est pars Jacob, funiculus hæ reditatis ejus Israel ';, hunc, inquam, ea pro parte atque hæreditate suscepisse, et se ipsum ex- inanientem, consubstantialique magnitudine exula, hominum saluti, etiam ante incarnationem contu- • ibid. Exod. xiv, 19, 20. Exod. xix, 9. Εxod. Deut. XXXIE. : · Exod. xiii, 21. ³ Exod. xix, 9.
PG 22:1047μέχρι γοὖν Ἡρώδου βασιλέως Ἑβραίους ἐξ Ἑβραίων τοῦ παντὸς αὐτῶν ἔθνους ἄρξαντας ἐν ταῖς ἱστορίαις εὑρίσκομεν, ἐξ αὐτοῦ Μωσέως κατὰ διαδοχὴν ἡγησαμένων πρῶτον μὲν τῶν λεγομένων κριτῶν, εἶθ’ ἑξῆς τῶν βασιλέων μέχρι τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, μεθ’ ἣν οἱ ἀρχιερεῖς τὴν ἀρχὴν διαδεξάμενοι ἐπὶ τὴν Αὐγούστου διήρκεσαν βασιλείαν· καθ’ ὃν Ἡρώδου πρώτου τὸ γένος ἀλλοφύλων (λου) τὴν κατ’ αὐτῶν βασιλείαν ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγχειρισθέντος ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγεννήθη. Ἤδη τοίνυν ἐξ ἐκείνου καὶ μέχρι τοῦ παρόντος χρόνου σαφῶς ἐκλελοιπὼς ἄρχων τε καὶ ἡγούμενος ἐν Ἰουδαίοις ἀποδείκνυται· δῆλον ὡς ἐλήλυθεν ὁ πεπροφητευμένος Σωτὴρ ἡμῶν, οὗ ἀπὸ τῶν χρόνων οὐ μόνον οἱ Ἰουδαίων ἐπιλελοίπασιν ἄρχοντες, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ πρὸς αὐτῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποτελουμένη κατὰ τὸν Μωσέως νόμον λατρεία. Σαφῶς δὲ καὶ ἡ προσδοκία τῶν δι’ αὐτοῦ καταπεφευγότων ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐθνῶν ἔργῳ πληροῦσθαι ἤρξατο ἀπὸ τῶν τῆς παρουσίας αὐτοῦ χρόνων, κατὰ τὴν τοῦ Ἰακὼβ προφητείαν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰ ὡς ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς ἀναγινώσκοιμεν τὰ ἀπὸ τοῦ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα·
Α « ἐγενήθη μερὶς Ἰακὼς καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ, ο οἷα ὑπὲρ μερίδος καὶ κληρονομίας φροντίζειν, κενοῦντά τε ἑαυτὸν καὶ τοῦ συμφυούς μεγέθους σμικρύνοντα τῇ τῶν ἀνθρώπων καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως συμπεριφέρεσθαι σωτηρία; Εἰ γούν εὐγνωμόνως ἐπιστήσαιμεν, εὕροιμεν αὐτὸν ποτὲ μὲν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναφέροντα τὰς παρακελεύσεις, ὡς ὅταν λέγῃ· « Οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός· καὶ θυσιαστήριον ἐκ γῆς ποιήσεταί μοι· καὶ ἔξω πρὸς σὲ καὶ εὐλογήσω σε· › ποτὲ δὲ ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου, τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ, διαλε γόμενον, ὡς ἐπὶ τῆς Δεκαλόγου ὅταν φάσκῃ· « Ού λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ· καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου καὶ γὰρ ἐνἐξ ἡμέραις ἐποίησεν Κύριος τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ εὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην· » καὶ αὖθις· « Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακρο- χρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσιν σοι. » Ταῦτα γὰρ οὐ δι' ἀγγέλου, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ πῶς οὐκ ἂν γένοιτο πρόδηλος, παιδεύων τὸν λαὸν τὰ ὁ Κύριος πεπιστευμένως ἐν τοῖς δεκαλόγοις εἰρηκέναι περὶ τῆς εἰς τὸν ἀνωτάτω Πατέρα ἑαυτοῦ καὶ Θεὸν τῶν ὅλων εὐσεβείας ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. • Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προς- ώπου σου, ἵνα φυλάξῃ σε ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως εἰσαγάγη σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι. Πρόσεχε αὐτῷ καὶ εἰσάκουε αὐτοῦ, μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ, οὐ γὰρ μὴ ὑπο στείληταί σε· τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ. Ταῦτα μετὰ τῶν λοιπῶν (1. το) δικαιωμάτων ὁ Κύριος τῷ λαῷ διαστέλλεται. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν Μωϋσέως τελευτὴν μὴ ὁ αὐτὸς Κύριος ὁ ἐπὶ τῆς ἐρή μου χρηματίζων συμπαρῆν τῷ λαῷ, ἀλλ' ἀγγέλων τις αὐτῶν προηγεῖτο, οὐδὲν ἂν εἰς τοὺς τόπους ζη- τούμενον ἦν· ἐπεὶ δὲ ἐκ τῆς ἱστορίας φαίνεται καὶ μετὰ τὴν Μωϋσέως τελευτὴν ὁ αὐτὸς Κύριος τῷ Ἰησοῦ χρηματίζων καὶ σαφῶς ἐν τοῖς πρὸς αὐτὸν χρησμοῖς λέγων· « "Οτι ὥσπερ ἤμην μετὰ Μωϋσῆ, οὕτως ἔσομα: μετὰ σοῦ, καὶ οὐκ ἐγκαταλείψω σε, οὐδ' ὑπερόψομα σε. Ισχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς Γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδαμῶς ἐπιπαρών ἢ χρηματίζων τῷ Ἰησοῦ φαίνεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ὁ καὶ παρὰ Μωϋσεῖ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος, ὃς καὶ δοκεῖ μοι ὁ αὐτὸς εἶναι τῷ ἐν ἀνδρὸς σχήματι εἰς ἅπαξ μόνον πα- ραφανέντι τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ γὰρ ἐπιφανείς τῷ Αβραὰμ καὶ τῷ Ἰακὼν ἀναγέγραπται, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι τὸν θεράποντα μὴ αὐτὸν ἡγεῖσθαι τὸν πρῶτον καὶ ἀγένητον εἶναι Θεόν, ἀλλ' ἀρχιστράτ τηγον τῆς ἐκείνου δυνάμεως ἀποφαίνεται. Εἰ δὴ οὖν διὰ πάσης τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδ᾽ ὅλως παρὼν ὀνομάζεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ διὰ πάσης τῆς παρὰ Μωϋσεῖ νομοθεσίας δηλούμενος Κύριος· μαρτυ ρεῖ γοῦν σαφῶς ἡ Γραφή λέγουσα· . Καὶ ἦν Κύριος μετὰ Ἰησοῦ· › τίνος ἂν λέγοιτο· «Ἰδοὺ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὅπως ἀγάγη σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἠτοίμασά σοι ; ν Ἔοικεν οὖν διά του • EUSEBI CASARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. . luisse ? Quod si diligenter perspiceremus, invenie- mus eum interdum propria forma præcepta denun- tiantem, sicut cum dixit : . Non apparebis in con- · spectu meo vacuus 8. Altare de terra facietis mihi et afferetis super eo holocausta... Veniam ad te et benedicam tibi ';, interdum quasi de alio Do- mino, Deo scilicet et Patre ejus, disserentem, sicut in Decalogo cum ait: • Non assumes nomen Do- mini Dei tui in vanum; septimo die sabbatum Dei tui est. Sex enim diebus fecit Dominus cœlum et terram, et mare, et omnia quæ in eis sunt; et be- nedixit Dominus diei Sabbati 10. , Et rursus: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut tibi bene sit et sis longævus super terram quam Domi- nus Deus tuus dabit tibi "., Hæc enim non per angelum, sed ipse per seipsum Dominus profecto B in Decalogo dixit; nonne enim evidentius est eum ita populum suum de pietate erga altissimum Pa- trem ipsius, Deumque omnium edocuisse? CAPUT XI. • Ecce ego mittam angelum meum, qui præce- dat te, et custodiat in via, et introducat in lo- cum quem paravi. Observa eum et audi vocem ejus, nec contemnendum putes : quia non dimit- tet cum peccaveris, et eat nomen meum in illo 15. Hæc cum aliis præceptis Dominus populo denun- tiat. Si quidem igitur post Moysis obitum non ipse Dominus qui in deserto manifestabatur adesset po- C pulo, sed angelorum aliquis eos præcederet, nihil hoc in loco inquirendum foret. Cum autem narra- fone constet et post Moysis obitum Dominum ip- sum Josue manifestatum esse, et aperte in iis quæ ad eum loquebatur, dixisse : . Sicut fui cum Moy- se, ita ero tecum : non dimittam, nec derelinquam te. Confortare et esto robustus. Tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patri- bus tuis, ut traderem eam illis 1. > Et in omni Scriptura angelus quidem nequaquam præsens vel manifestatus Josue memoratur, sed ipse Dominus, qui apud Moysem tetragrammato ostenditur, qui- que mihi idem esse videtur ac qui seinel Josue viri habitu apparuit ". Quemadmodum enim appa- ruisse Abrahamo et Jacobo narratur, sic et nunc D ad edocendum servum suum, non ipsum existimari primum et increatum esse Deum, sed summum ejus exercitus ducem demonstrat. Ergo si in omni Josue libro angelus quidem minime præsens re- fertur, sed idem ipse Dominus qui in omni Moysis legislatione ostenditur : testatur manifeste Scri- plura dicens : • Fuit ergo Dominus cum Josue de quo diceretur : • Ecce ego mittam angelum meum qui præcedat te et introducat in locum quem paravi tibi 169, Videtur ergo non alium ac ipsum ostendere Josue. Ipse enim duxit populum in pro- Exod. xxi, 15. • Exod. xx, 24. ibid. 7, 10, 11. ibid. 12. ** Exod. xxmi, 20, 21. 1,5, 6. it Jos. v, 105. 13. 18 Jos. vi, 27. 16 Exod. XXIII, 20.
εἰ δ’ ὡς ἀκόλουθον τῇ πρὸ αὐτῆς διανοίᾳ καὶ τὴν μετὰ χεῖρας συνάπτομεν, ἑξῆς ἂν εἴη, τοῦ Χριστοῦ Ἰούδα νενοημένου κατὰ τὰ προαποδεδόμενα, τὸ οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα ἐπὶ τοὺς μετὰ τὸν Χριστὸν ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους τῆς ἐκκλησίας ἐκλαμβάνειν, οὓς ἡ προφητεία φησὶν μὴ ἐκλείψειν ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· ὡς εἰ σαφέστερον ἔλεγεν, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ τῆς συντελείας ἐπιστάσης, κομίσηται τὴν κατὰ τῶν ὅλων βασιλείαν. Ὅτι δὲ καὶ ἡγουμένους τοὺς τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς τὸ θεῖον ἀποκαλεῖ πνεῦμα σαφές ἐστιν ἐκ τοῦ λέγεσθαι περὶ τοῦ Ἰούδα, σὺ δὲ ἄνθρωπε ἰσόψυχε ἡγεμών μου καὶ γνώστα μου. Καὶ τούτοις δὲ χρὴ προσέχοντας τοὺς ὡς θείοις καὶ ἀληθέσι τοῖς ἱεροῖς λόγοις πεπιστευκότας μηδαμῶς θροεῖσθαι, μὴ δὲ μὴν σείεσθαι τὴν πίστιν ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς διωγμῶν, καὶ μάλιστα τοῦ ἐνεστῶτος ὑπὲρ τοὺς πώποτε σφοδρότατα καθ’ ἡμῶν πνεύσαντος, καὶ τοιαῦτα ἐπιδειξαμένου κατά τε τῶν ἐκκλησιῶν καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὅποια οὔτε ἀπὸ γραφῆς οὔτε μὴν ἐκ παραδόσεως ἀρχαίων τίς ἐμνημόνευσεν.
Α « ἐγενήθη μερὶς Ἰακὼς καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ, ο οἷα ὑπὲρ μερίδος καὶ κληρονομίας φροντίζειν, κενοῦντά τε ἑαυτὸν καὶ τοῦ συμφυούς μεγέθους σμικρύνοντα τῇ τῶν ἀνθρώπων καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως συμπεριφέρεσθαι σωτηρία; Εἰ γούν εὐγνωμόνως ἐπιστήσαιμεν, εὕροιμεν αὐτὸν ποτὲ μὲν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναφέροντα τὰς παρακελεύσεις, ὡς ὅταν λέγῃ· « Οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός· καὶ θυσιαστήριον ἐκ γῆς ποιήσεταί μοι· καὶ ἔξω πρὸς σὲ καὶ εὐλογήσω σε· › ποτὲ δὲ ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου, τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ, διαλε γόμενον, ὡς ἐπὶ τῆς Δεκαλόγου ὅταν φάσκῃ· « Ού λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ· καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου καὶ γὰρ ἐνἐξ ἡμέραις ἐποίησεν Κύριος τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ εὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην· » καὶ αὖθις· « Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακρο- χρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσιν σοι. » Ταῦτα γὰρ οὐ δι' ἀγγέλου, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ πῶς οὐκ ἂν γένοιτο πρόδηλος, παιδεύων τὸν λαὸν τὰ ὁ Κύριος πεπιστευμένως ἐν τοῖς δεκαλόγοις εἰρηκέναι περὶ τῆς εἰς τὸν ἀνωτάτω Πατέρα ἑαυτοῦ καὶ Θεὸν τῶν ὅλων εὐσεβείας ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. • Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προς- ώπου σου, ἵνα φυλάξῃ σε ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως εἰσαγάγη σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι. Πρόσεχε αὐτῷ καὶ εἰσάκουε αὐτοῦ, μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ, οὐ γὰρ μὴ ὑπο στείληταί σε· τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ. Ταῦτα μετὰ τῶν λοιπῶν (1. το) δικαιωμάτων ὁ Κύριος τῷ λαῷ διαστέλλεται. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν Μωϋσέως τελευτὴν μὴ ὁ αὐτὸς Κύριος ὁ ἐπὶ τῆς ἐρή μου χρηματίζων συμπαρῆν τῷ λαῷ, ἀλλ' ἀγγέλων τις αὐτῶν προηγεῖτο, οὐδὲν ἂν εἰς τοὺς τόπους ζη- τούμενον ἦν· ἐπεὶ δὲ ἐκ τῆς ἱστορίας φαίνεται καὶ μετὰ τὴν Μωϋσέως τελευτὴν ὁ αὐτὸς Κύριος τῷ Ἰησοῦ χρηματίζων καὶ σαφῶς ἐν τοῖς πρὸς αὐτὸν χρησμοῖς λέγων· « "Οτι ὥσπερ ἤμην μετὰ Μωϋσῆ, οὕτως ἔσομα: μετὰ σοῦ, καὶ οὐκ ἐγκαταλείψω σε, οὐδ' ὑπερόψομα σε. Ισχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς Γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδαμῶς ἐπιπαρών ἢ χρηματίζων τῷ Ἰησοῦ φαίνεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ὁ καὶ παρὰ Μωϋσεῖ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος, ὃς καὶ δοκεῖ μοι ὁ αὐτὸς εἶναι τῷ ἐν ἀνδρὸς σχήματι εἰς ἅπαξ μόνον πα- ραφανέντι τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ γὰρ ἐπιφανείς τῷ Αβραὰμ καὶ τῷ Ἰακὼν ἀναγέγραπται, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι τὸν θεράποντα μὴ αὐτὸν ἡγεῖσθαι τὸν πρῶτον καὶ ἀγένητον εἶναι Θεόν, ἀλλ' ἀρχιστράτ τηγον τῆς ἐκείνου δυνάμεως ἀποφαίνεται. Εἰ δὴ οὖν διὰ πάσης τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδ᾽ ὅλως παρὼν ὀνομάζεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ διὰ πάσης τῆς παρὰ Μωϋσεῖ νομοθεσίας δηλούμενος Κύριος· μαρτυ ρεῖ γοῦν σαφῶς ἡ Γραφή λέγουσα· . Καὶ ἦν Κύριος μετὰ Ἰησοῦ· › τίνος ἂν λέγοιτο· «Ἰδοὺ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὅπως ἀγάγη σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἠτοίμασά σοι ; ν Ἔοικεν οὖν διά του • EUSEBI CASARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. . luisse ? Quod si diligenter perspiceremus, invenie- mus eum interdum propria forma præcepta denun- tiantem, sicut cum dixit : . Non apparebis in con- · spectu meo vacuus 8. Altare de terra facietis mihi et afferetis super eo holocausta... Veniam ad te et benedicam tibi ';, interdum quasi de alio Do- mino, Deo scilicet et Patre ejus, disserentem, sicut in Decalogo cum ait: • Non assumes nomen Do- mini Dei tui in vanum; septimo die sabbatum Dei tui est. Sex enim diebus fecit Dominus cœlum et terram, et mare, et omnia quæ in eis sunt; et be- nedixit Dominus diei Sabbati 10. , Et rursus: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut tibi bene sit et sis longævus super terram quam Domi- nus Deus tuus dabit tibi "., Hæc enim non per angelum, sed ipse per seipsum Dominus profecto B in Decalogo dixit; nonne enim evidentius est eum ita populum suum de pietate erga altissimum Pa- trem ipsius, Deumque omnium edocuisse? CAPUT XI. • Ecce ego mittam angelum meum, qui præce- dat te, et custodiat in via, et introducat in lo- cum quem paravi. Observa eum et audi vocem ejus, nec contemnendum putes : quia non dimit- tet cum peccaveris, et eat nomen meum in illo 15. Hæc cum aliis præceptis Dominus populo denun- tiat. Si quidem igitur post Moysis obitum non ipse Dominus qui in deserto manifestabatur adesset po- C pulo, sed angelorum aliquis eos præcederet, nihil hoc in loco inquirendum foret. Cum autem narra- fone constet et post Moysis obitum Dominum ip- sum Josue manifestatum esse, et aperte in iis quæ ad eum loquebatur, dixisse : . Sicut fui cum Moy- se, ita ero tecum : non dimittam, nec derelinquam te. Confortare et esto robustus. Tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patri- bus tuis, ut traderem eam illis 1. > Et in omni Scriptura angelus quidem nequaquam præsens vel manifestatus Josue memoratur, sed ipse Dominus, qui apud Moysem tetragrammato ostenditur, qui- que mihi idem esse videtur ac qui seinel Josue viri habitu apparuit ". Quemadmodum enim appa- ruisse Abrahamo et Jacobo narratur, sic et nunc D ad edocendum servum suum, non ipsum existimari primum et increatum esse Deum, sed summum ejus exercitus ducem demonstrat. Ergo si in omni Josue libro angelus quidem minime præsens re- fertur, sed idem ipse Dominus qui in omni Moysis legislatione ostenditur : testatur manifeste Scri- plura dicens : • Fuit ergo Dominus cum Josue de quo diceretur : • Ecce ego mittam angelum meum qui præcedat te et introducat in locum quem paravi tibi 169, Videtur ergo non alium ac ipsum ostendere Josue. Ipse enim duxit populum in pro- Exod. xxi, 15. • Exod. xx, 24. ibid. 7, 10, 11. ibid. 12. ** Exod. xxmi, 20, 21. 1,5, 6. it Jos. v, 105. 13. 18 Jos. vi, 27. 16 Exod. XXIII, 20.
Ταῦτα δὲ φαμὲν, ἐπεὶ τάχα δόξειεν ἄντικρυς κατὰ τὸν ἐνεστῶτα διωγμὸν τἀναντία συμβεβηκέναι τοῖς εἰρημένοις, διὰ τὸ μὴ δὲ ἄθροισμα νῦν συνεστάναι δοκεῖν, μήτε τὸν κανόνα τῶν τῆς ἐκκλησίας ἀρχόντων. Ἀψευδοῦς τοιγάρτοι τυγχανούσης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς, πεπεῖσθαι χρὴ ὅτι μὴ πάντως ἐξέλειπον οἱ προειρημένοι, εἰ καὶ δοκοῖεν τισὶν ἐκλελοιπέναι· ὁ γὰρ εἰπὼν τῷ προφήτῃ Θεὸς, Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ, ὑπειληφότι μόνον αὐτὸν περιλελεῖφθαι τῶν λοιπῶν ἀνῃρημένων, ὁ αὐτὸς καὶ νῦν τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ προνοίας ἐφορᾷ, λεῖμμα κατ’ ἐκλογὴν χάριτος καὶ ἡμῖν διαφυλάττων τοὺς πρὸς αὐτοῦ φρουρουμένους, καὶ πρὸς αὐτοῦ μόνου θεωρουμένους· περὶ ὧν εἴποιμεν ἂν καὶ αὐτοὶ τὸ, Εἰ μὴ Κύριος Σαβαὼθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὡμοιώθημεν. Τὸ γάρ τοι εἰς τὸ παντελὲς ἐκλελοιπέναι νομίζειν τοὺς τοῦ λόγου προεστῶτας, ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους ὑπὸ τῆς προφητείας ὠνομασμένους, ἕν τι τῶν ἀμηχάνων τυγχάνει, διὰ τὸ καὶ ὅρον τεθεῖσθαι τοῦ μὴ ἐκλείψειν ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ·
Α « ἐγενήθη μερὶς Ἰακὼς καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ, ο οἷα ὑπὲρ μερίδος καὶ κληρονομίας φροντίζειν, κενοῦντά τε ἑαυτὸν καὶ τοῦ συμφυούς μεγέθους σμικρύνοντα τῇ τῶν ἀνθρώπων καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως συμπεριφέρεσθαι σωτηρία; Εἰ γούν εὐγνωμόνως ἐπιστήσαιμεν, εὕροιμεν αὐτὸν ποτὲ μὲν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναφέροντα τὰς παρακελεύσεις, ὡς ὅταν λέγῃ· « Οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός· καὶ θυσιαστήριον ἐκ γῆς ποιήσεταί μοι· καὶ ἔξω πρὸς σὲ καὶ εὐλογήσω σε· › ποτὲ δὲ ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου, τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ, διαλε γόμενον, ὡς ἐπὶ τῆς Δεκαλόγου ὅταν φάσκῃ· « Ού λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ· καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου καὶ γὰρ ἐνἐξ ἡμέραις ἐποίησεν Κύριος τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ εὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην· » καὶ αὖθις· « Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακρο- χρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσιν σοι. » Ταῦτα γὰρ οὐ δι' ἀγγέλου, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ πῶς οὐκ ἂν γένοιτο πρόδηλος, παιδεύων τὸν λαὸν τὰ ὁ Κύριος πεπιστευμένως ἐν τοῖς δεκαλόγοις εἰρηκέναι περὶ τῆς εἰς τὸν ἀνωτάτω Πατέρα ἑαυτοῦ καὶ Θεὸν τῶν ὅλων εὐσεβείας ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. • Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προς- ώπου σου, ἵνα φυλάξῃ σε ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως εἰσαγάγη σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι. Πρόσεχε αὐτῷ καὶ εἰσάκουε αὐτοῦ, μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ, οὐ γὰρ μὴ ὑπο στείληταί σε· τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ. Ταῦτα μετὰ τῶν λοιπῶν (1. το) δικαιωμάτων ὁ Κύριος τῷ λαῷ διαστέλλεται. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν Μωϋσέως τελευτὴν μὴ ὁ αὐτὸς Κύριος ὁ ἐπὶ τῆς ἐρή μου χρηματίζων συμπαρῆν τῷ λαῷ, ἀλλ' ἀγγέλων τις αὐτῶν προηγεῖτο, οὐδὲν ἂν εἰς τοὺς τόπους ζη- τούμενον ἦν· ἐπεὶ δὲ ἐκ τῆς ἱστορίας φαίνεται καὶ μετὰ τὴν Μωϋσέως τελευτὴν ὁ αὐτὸς Κύριος τῷ Ἰησοῦ χρηματίζων καὶ σαφῶς ἐν τοῖς πρὸς αὐτὸν χρησμοῖς λέγων· « "Οτι ὥσπερ ἤμην μετὰ Μωϋσῆ, οὕτως ἔσομα: μετὰ σοῦ, καὶ οὐκ ἐγκαταλείψω σε, οὐδ' ὑπερόψομα σε. Ισχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς Γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδαμῶς ἐπιπαρών ἢ χρηματίζων τῷ Ἰησοῦ φαίνεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ὁ καὶ παρὰ Μωϋσεῖ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος, ὃς καὶ δοκεῖ μοι ὁ αὐτὸς εἶναι τῷ ἐν ἀνδρὸς σχήματι εἰς ἅπαξ μόνον πα- ραφανέντι τῷ Ἰησοῦ. Ωσπερ γὰρ ἐπιφανείς τῷ Αβραὰμ καὶ τῷ Ἰακὼν ἀναγέγραπται, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι τὸν θεράποντα μὴ αὐτὸν ἡγεῖσθαι τὸν πρῶτον καὶ ἀγένητον εἶναι Θεόν, ἀλλ' ἀρχιστράτ τηγον τῆς ἐκείνου δυνάμεως ἀποφαίνεται. Εἰ δὴ οὖν διὰ πάσης τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδ᾽ ὅλως παρὼν ὀνομάζεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ διὰ πάσης τῆς παρὰ Μωϋσεῖ νομοθεσίας δηλούμενος Κύριος· μαρτυ ρεῖ γοῦν σαφῶς ἡ Γραφή λέγουσα· . Καὶ ἦν Κύριος μετὰ Ἰησοῦ· › τίνος ἂν λέγοιτο· «Ἰδοὺ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὅπως ἀγάγη σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἠτοίμασά σοι ; ν Ἔοικεν οὖν διά του • EUSEBI CASARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. . luisse ? Quod si diligenter perspiceremus, invenie- mus eum interdum propria forma præcepta denun- tiantem, sicut cum dixit : . Non apparebis in con- · spectu meo vacuus 8. Altare de terra facietis mihi et afferetis super eo holocausta... Veniam ad te et benedicam tibi ';, interdum quasi de alio Do- mino, Deo scilicet et Patre ejus, disserentem, sicut in Decalogo cum ait: • Non assumes nomen Do- mini Dei tui in vanum; septimo die sabbatum Dei tui est. Sex enim diebus fecit Dominus cœlum et terram, et mare, et omnia quæ in eis sunt; et be- nedixit Dominus diei Sabbati 10. , Et rursus: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut tibi bene sit et sis longævus super terram quam Domi- nus Deus tuus dabit tibi "., Hæc enim non per angelum, sed ipse per seipsum Dominus profecto B in Decalogo dixit; nonne enim evidentius est eum ita populum suum de pietate erga altissimum Pa- trem ipsius, Deumque omnium edocuisse? CAPUT XI. • Ecce ego mittam angelum meum, qui præce- dat te, et custodiat in via, et introducat in lo- cum quem paravi. Observa eum et audi vocem ejus, nec contemnendum putes : quia non dimit- tet cum peccaveris, et eat nomen meum in illo 15. Hæc cum aliis præceptis Dominus populo denun- tiat. Si quidem igitur post Moysis obitum non ipse Dominus qui in deserto manifestabatur adesset po- C pulo, sed angelorum aliquis eos præcederet, nihil hoc in loco inquirendum foret. Cum autem narra- fone constet et post Moysis obitum Dominum ip- sum Josue manifestatum esse, et aperte in iis quæ ad eum loquebatur, dixisse : . Sicut fui cum Moy- se, ita ero tecum : non dimittam, nec derelinquam te. Confortare et esto robustus. Tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patri- bus tuis, ut traderem eam illis 1. > Et in omni Scriptura angelus quidem nequaquam præsens vel manifestatus Josue memoratur, sed ipse Dominus, qui apud Moysem tetragrammato ostenditur, qui- que mihi idem esse videtur ac qui seinel Josue viri habitu apparuit ". Quemadmodum enim appa- ruisse Abrahamo et Jacobo narratur, sic et nunc D ad edocendum servum suum, non ipsum existimari primum et increatum esse Deum, sed summum ejus exercitus ducem demonstrat. Ergo si in omni Josue libro angelus quidem minime præsens re- fertur, sed idem ipse Dominus qui in omni Moysis legislatione ostenditur : testatur manifeste Scri- plura dicens : • Fuit ergo Dominus cum Josue de quo diceretur : • Ecce ego mittam angelum meum qui præcedat te et introducat in locum quem paravi tibi 169, Videtur ergo non alium ac ipsum ostendere Josue. Ipse enim duxit populum in pro- Exod. xxi, 15. • Exod. xx, 24. ibid. 7, 10, 11. ibid. 12. ** Exod. xxmi, 20, 21. 1,5, 6. it Jos. v, 105. 13. 18 Jos. vi, 27. 16 Exod. XXIII, 20.
PG 22:1049τοῦτ’ ἔστι τὰ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπηγγελμένα τῷ Χριστῷ, φήσαντι (τος) πρὸς αὐτὸν, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου· ὅτε καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστός· τηνικαῦτα γὰρ καὶ τῶν ἐθνῶν προσδοκία τῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων καιρὸν ἕξει τὰς προσδοκηθείσας ἐπαγγελίας κομίσασθαι ἐν τῇ προσδοκωμένῃ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ· τὰ δ’ ἑξῆς ἀπὸ τοῦ, δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ, τῆς δι’ ἀλληγορίας ὑπονοίας ἀρτημένα τοῖς φιλομαθέσι ζητεῖν καταλείψομεν, πλεονάσαντες καὶ ἐν τοῖς εἰρημένοις, οὐ κατὰ τὸν προτεθέντα μὲν σκοπὸν, ὅμως δ’ ἐξ ἀνάγκης ὑπὲρ σαφοῦς διηγήσεως τῶν κατὰ τὸν τόπον. Ἀπὸ τῆς Ἐξόδου. Θ. Καὶ Μωσῆς ἦν ποιμαίνων τὰ πρόβατα Ἰοθὸρ τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ. Καὶ μετ’ ὀλίγα· καὶ ἦλθον εἰς τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ Χωρήβ· ὤφθη δὲ ἄγγελος κυρίου αὐτῷ ἐν φλογὶ πυρός. Καὶ μέθ’ ἕτερα· ὡς δὲ εἶδεν κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐτὸν ἐκ μέσου τοῦ βάτου λέγων. Καὶ αὖθις· εἶπεν δὲ κύριος πρὸς αὐτόν· Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν. Καὶ μετὰ πλεῖστα·
ἐλάλησεν δὲ ὁ Θεὸς πρὸς Μωσῆν· καὶ εἶπεν πρὸς αὐτόν· Ἐγὼ κύριος, καὶ ὤφθην πρὸς Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, Θεὸς ὢν αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνομά μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς· καὶ ἔστησα τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα παρατετηρημένως ἐν τούτοις οὐχ ὁ Κύριος ἀλλ’ ὁ ἄγγελος ὦφθαι τῷ Μωσεῖ ἀναγέγραπται, δι’ οὗ καὶ ὁ Κύριος ὥσπερ δι’ ἑρμηνέως χρηματίζων διδάσκει, ὅτι μὴ εἴη ὑποβεβηκυῖά τις δύναμις ἡ χρηματίζουσα, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ὤν. Σαφέστερον δὲ τίς ἐστιν ὁ ὢν παριστᾷ ἐν τῷ φησὶν Ἐγὼ κύριος· καὶ ὤφθην πρὸς Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, Θεὸς ὢν αὐτῶν· καὶ τὸ ὄνομα μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς· ὃ καὶ τοιοῦτον δοκεῖ μοι νοῦν περιέχειν· σοὶ μὲν τὸ ὄνομά μου τέως αὐτὸ μόνον δηλῶν φημὶ Ἐγὼ Κύριος· τοῖς δὲ σοῖς πατράσιν τὸ μὲν ὄνομά μου οὐκ ἐδήλωσα, καὶ μείζονος γὰρ ἄξιοι τῆς τοιαύτης γνώσεως ἐτύγχανον ὄντες· αὐτὸς δὲ ὤφθην αὐτοῖς καὶ δι’ ἐαυτοῦ (ἐμαυτοῦ) τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτοὺς ἔστησα. Πρόδηλον δὲ ἐκ τῶν προαποδεδομένων τίς ἦν ὁ τοῖς πατράσιν ὀφθείς· τοῦτον γὰρ ἐξεταζόμενος τὸν τρόπον ὁ λόγος πρὸς τὸν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸν Λόγον ὑπάρχειν ἀπεδείκνυεν.
PG 22:1051Οὐκοῦν ὁ αὐτὸς καὶ νῦν ἐπιφαίνεται, ἀλλ’ οὐχ ὁμοίως γε τοῖς προπάτορσιν· ἐκείνοις γὰρ ἅτε μείζοσι καὶ τελειοτέροις αὐτὸς ὤφθη, καὶ δι’ ἑαυτοῦ τὴν διαθήκην αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔστησεν· ἐπὶ δὲ τοῦ Μωσέως ὤφθη μὲν οὐχ ὁ Κύριος, ἀλλ’ ὁ ἄγγελος· ἐκάλεσε δὲ αὐτὸν οὐκέτι ὁ ἄγγελος, ἀλλ’ ὁ Κύριος· Κύριος μὲν γὰρ ἦν ὁ διαταττόμενος, ἄγγελος δὲ ὁ τοὺς θείους λόγους διακονούμενος· ὅθεν εἰ καί τι ἄλλο θαυμασίως ἐκπεφώνηται τῷ ἱερῷ ἀποστόλῳ, καὶ τὸ, ὁ μόνος διαταγῆς (γεὶς δι’) ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· καὶ τὸ, εἰ γὰρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος. Σαφῶς γοὖν ἄγγελος εἰσῆκται καὶ ὁ Κύριος δι’ αὐτοῦ χρηματίζων· καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἂν εὕροις δι’ ὅλης τῆς νομοθεσίας τὴν γραφὴν σημειουμένην ὡς ὅτι δὴ ὤφθη ὁ Θεὸς ἢ ὁ Κύριος τῷ Μωσεῖ, ὅπερ ἐπὶ μόνων τῶν τριῶν πατριαρχῶν εἰρημένον ἐμφαίνεται·
των οὐκ ἄλλον ἀλλ᾽ αὐτὸν δηλοῦν τὸν Ἰησοῦν· αὐτὸς ἢ γὰρ εἰσήγαγεν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ὡς καὶ αἱ πρὸς αὐτὸν δηλοῦσιν τοῦ Θεοῦ φωναὶ λέ- γοντος· ο ίσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν περὶ αὐτοῦ. » "Αρα προδιατάσσεται τῷ λαῷ λέ- γων· : Πρόσεχε αὐτῷ, καὶ εἰσάκουσον αὐτοῦ· μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ. » Οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν εἰ ἄγγελον αὐτὸν ἐπωνόμασεν, ἐπεὶ καὶ Ἰωάννην τούτῳ καλεῖ τῷ προσρήματι ἡ φάσκουσα προφητεία· . Ἰδοὺ ἐγὼ ἀπο- στέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κα- τασκευάσει τὴν ὁδόν μου ἔμπροσθέν σου. » Εἰ δ' ὅλως εἰς Ἰησοῦν ἀναφέροιτο τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ προεκτε θέντα, δρα πῶς περὶ αὐτοῦ φησιν ὁ Κύριος· « Τὸ γὰρ όνομά μου ἐπικέκληται ἐπ' αὐτῷ. » Ποῖον δὲ ἄρα ὄνομα ἢ αὐτὸ τὸ Ἰησοῦς; Τοῦ μὲν γὰρ φαινομένου Β τότε ἀνδρὸς οὐκ ἦν ἴδιον τὸ Ἰησοῦς ὄνομα· Αὐτῆς γὰρ ἐκαλεῖτο τὸ πρότερον· πρῶτος δὲ αὐτὸν Μωϋσῆς θεο φορούμενος Ἰησοῦν ἀναγορεύει, πνεύματι δῆλον ὅτι θειοτέρῳ κινούμενος· ὡς ἂν ὁ χρησμὸς ὁ φήσας· « Το γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ᾿ αὐτῷ,» πληρωθείη τοῦ χρηματίζοντος Κυρίου, ὃν πολλάκις ἀπεδείξαμεν εἶ- ναι τὸν προόντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, Ἰησοῦς ἦν ὄνομα ὅπερ τῷ Αὐσῆ Μωϋσῆς ἐπιτέθεικεν, ὡς ἡ θεία Γραφή μαρτυρεί, σφόδρα ἀπηκριβωμένως τηρήσασα, ὅτι μὴ ἄλλοτε ἢ ἄγγελον αὐτὸν ἀκολούθως τῷ χρησμῷ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας πρὸ προσώπου τοῦ λαοῦ προσκε- ψόμενον ἐξέπεμπεν, τούτῳ κέκληκεν αὐτὸν τῷ ὀνό ματι. Οὐκοῦν διὰ τούτων καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ προσηγορίαν Μωϋσῆς φαίνεται σαφῶς ἔγνωκώς ὥσπερ δὲ τὸ Ἰησοῦ ὄνομα παρὰ πρώτῳ αὐτῷ εἴρηται κατὰ τοὺς ἐξεταζομένους τόπους, οὕτω καὶ Χριστὸν πρῶτος αὐτὸς ἀναγορεύσας φαίνεται, πρὸ τῶν αὐτοῦ χρόνων ἐξ αἰῶνος μηδενὸς μηδέπω ποτέ μήτε Ἰησοῦ μήτε Χριστοῦ παρά τισιν προσαγορευθέντος. Καὶ φαίνεταί γε ἐνθέῳ λογισμῷ τὰς δηλουμένας προσ ηγορίας τιμήσας· δυσὶ γοῦν τοῖς παρὰ πάντα τὸν λαὸν ἐξοχωτάτοις ἀνδράσι καὶ παρὰ Θεῷ διαπρέπου- σιν ἑτέροις τε ἰδίοις ονόμασι κεχρημένοις τὰς δύο ταύτας ἐπιφημίζει προσηγορίας, τῷ τε ἰδίῳ ἀδελφῷ τῷ ᾿Ααρών, καὶ τῷ τοῦ Ναυῆ υἱῷ, Αὐση[ού]ς πρότε- ρον όνομαζομένου[ς], παρὰ πάντα τὸν λαὸν Θεοῦ νεύ ματι ἄρχοντας τοῦ παντὸς ἔθνους προχειρισάμενος ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐδόξασεν προσηγορίαις· τὸν μὲν Χριστὸν, δι᾿ ἣν ἔφερεν εἰκόνα τοῦ κατ' ἀλήθειαν ἀρχιερέως τῶν ὅλων αὐτοῦ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, προσειπών· τὴν δὲ ἑαυτοῦ διάδοχον Ἰησοῦν ἀναγορεύσας, δι᾿ ἂν ἔσωζε καὶ αὐτὸς τύπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, ὅς που σαμένης τῆς διὰ Μωϋσέως παραδοθείσης συμβολικώς λατρείας, καὶ τοῦτόν πως τὸν τρόπον Μωϋσέως τελευ- τήσαντος, τὴν εἰς τὸ θεῖον εὐσέβειαν διαδεξάμενος, πάσας μὲν τὰς ἀοράτους δυνάμεις ἀνθισταμένας αὐ τοῦ τῷ λόγῳ πολέμῳ νικήσας κεχείρωται, τὴν δ᾽ ὑπὸ ταύταις ἅπασαν τυραννουμένην γῆν, τὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἴδιον κτῆμα ποιησάμενος, τῷ ἑαυτοῦ λαῷ δια τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν κατεκληροδότησεν. ECLOGA PROPHETICA. L.B. I. missionis terram, sicut ostendunt ad eum Dei B verba dicentis: ‹ Confortare et esto robustus: tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patribus tuis, ut traderem eam illis. » Po- pulo igitur præcipit dicens : « Observa eum et audi vocem ejus, nec contemnendum putes "., Non autem mirandum est si angelum euin nominaverit, cum Joannem hac denominatione vocet prophetia his verbis: ‹ Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam meam ante te › Quod si plane ad Josue filium Nun præci- tata spectant, perspicuum est cur de eo dixerit Dominus : ‹ Et est nomen meum in illo “. › Quale igitur illud nomen est nisi Josue, quod idem est ac Jesu? Huic enim Josue non proprium nomen erat, prius Osee vocato. Primus eum Moyses a Deo inspi- ratus appellavit Josue; procul dubio est ipsum di- vino tunc Spiritu agitari, ut implerentur verba hæc : « Et est nomen meum in illo, , manifestantis se Domini, quem sæpius demonstravimus esse præexsistens Dei Verbum, Jesus (Josue) erat nomen quod Osee Moyses imposuit, ut divina testatur Scri- ptura 10, sollicitissime animadvertens quod non alias nisi cum angelum eum, secundum oraculi verba, promissionis terram ante faciem populi prospecturum emiserit, hoc vocavit eum nomine. lis igitur constat et Salvatoris nostri Jesu denomi- nationem Moysi aperte cognitam fuisse. Quemad- modum Jesu noinen primum apud eum in iis quæ investigamus locis reperitur, ita et Christum pri mus idem prædicavisse videtur, in anterioris ævi temporibus sive Jesu sive Christi nominibus nulli unquam compertis. Et videtur quidem divina qua- dam inspiratione revelatas denominationes honori habuisse. Duobus igitur maxime ex omni populo præ- cellentibus viris, Deoque acceptissimis, cum utrique aliud esset proprium nomen, duplicem illam imponit denominationem, proprio quidem fratri Aaron, et Nave filio Osee prius appellatis ; nanque coram omni populo Dei jussu totius gentis duces eos eligens, Sal- valoris nostri Jesu Christi nominibus illustravit ; alterum quidem Christum cognominans, qui summi verique ferebat imaginem pontifcis, omniumque auctoris, ipsius . Verbi Dei, qui erat in principia apud Deum "; » successorem vero suum Jesun appellans, per quem servabat et ipse typum Salva- toris nostri Jesu, qui, absoluto quem Moyses tradi- derat symbolico cultu, Moyseque quodammodo mortuo, cum pietatem in Deum accepisset, omnes invisibiles potentias sibi adversantes, victas præ- lio, verbo superavit, universamque terram ab iis tyraunice habitam propriam fecit in omnibus genti- bus possessionem, suoque divisit populo, Ecclesiis D in universa terra constitutis. C Exod. XXIII, 21. Matth. x1, 10. Exod. XXII, 21. so Num. xiii, 17. Joan. 1. 1.
ὡς ἐκ τούτων σαφὲς εἶναι, τὴν πᾶσαν νομοθεσίαν τοῖς κατὰ τὸν τότε λαὸν, οἷα δὴ νηπίοις τὰς ψυχὰς καὶ εἰσαγομένοις, διδομένην ὥσπερ διὰ παιδαγωγῶν καὶ οἰκονόμων παραδεδόσθαι, τυπικῶς τε αὐτοῖς καὶ εἰκονικῶς τὰ θεῖα διὰ συμβόλων ᾐνίχθαι, τῷ μὴ τὴν μυστικωτέραν καὶ πνευματικὴν οἷόν τε αὐτοὺς ἐπιδέξασθαι διδασκαλίαν, ἅτε γοὖν παισὶ τρόποις Αἰγυπτίοις ἐκδιῃτημένοις, καὶ πολλῆς ἔτι χρῄζουσιν ἐπιστρεφείας, πῦρ εἶναι ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ, ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, ὅπερ οὐδαμῶς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἴρηται. Ἀλλὰ καὶ ὅτε προστάττει ἁγνίσασθαι αὐτοὺς ὅπως ἴδωσι τὴν δόξαν Κυρίου, οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἁβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακὼβ ἁπλῶς εἴρηται ὅτι ὤφθη αὐτοῖς ὁ Θεὸς, μετὰ πολλῆς δὲ καταπλήξεως καὶ φαντασίας αὐτὰ δὴ ταῦτα ἀναγέγραπται· καὶ ἐγένετο τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς ὄρθρον, καὶ ἐγίνοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλη γνοφώδης ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ἤχει μέγα, καὶ ἐπτοήθη πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ παρεμβολῇ· καὶ ἐξήγαγε Μωσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος (Σινά.
των οὐκ ἄλλον ἀλλ᾽ αὐτὸν δηλοῦν τὸν Ἰησοῦν· αὐτὸς ἢ γὰρ εἰσήγαγεν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ὡς καὶ αἱ πρὸς αὐτὸν δηλοῦσιν τοῦ Θεοῦ φωναὶ λέ- γοντος· ο ίσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν περὶ αὐτοῦ. » "Αρα προδιατάσσεται τῷ λαῷ λέ- γων· : Πρόσεχε αὐτῷ, καὶ εἰσάκουσον αὐτοῦ· μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ. » Οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν εἰ ἄγγελον αὐτὸν ἐπωνόμασεν, ἐπεὶ καὶ Ἰωάννην τούτῳ καλεῖ τῷ προσρήματι ἡ φάσκουσα προφητεία· . Ἰδοὺ ἐγὼ ἀπο- στέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κα- τασκευάσει τὴν ὁδόν μου ἔμπροσθέν σου. » Εἰ δ' ὅλως εἰς Ἰησοῦν ἀναφέροιτο τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ προεκτε θέντα, δρα πῶς περὶ αὐτοῦ φησιν ὁ Κύριος· « Τὸ γὰρ όνομά μου ἐπικέκληται ἐπ' αὐτῷ. » Ποῖον δὲ ἄρα ὄνομα ἢ αὐτὸ τὸ Ἰησοῦς; Τοῦ μὲν γὰρ φαινομένου Β τότε ἀνδρὸς οὐκ ἦν ἴδιον τὸ Ἰησοῦς ὄνομα· Αὐτῆς γὰρ ἐκαλεῖτο τὸ πρότερον· πρῶτος δὲ αὐτὸν Μωϋσῆς θεο φορούμενος Ἰησοῦν ἀναγορεύει, πνεύματι δῆλον ὅτι θειοτέρῳ κινούμενος· ὡς ἂν ὁ χρησμὸς ὁ φήσας· « Το γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ᾿ αὐτῷ,» πληρωθείη τοῦ χρηματίζοντος Κυρίου, ὃν πολλάκις ἀπεδείξαμεν εἶ- ναι τὸν προόντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, Ἰησοῦς ἦν ὄνομα ὅπερ τῷ Αὐσῆ Μωϋσῆς ἐπιτέθεικεν, ὡς ἡ θεία Γραφή μαρτυρεί, σφόδρα ἀπηκριβωμένως τηρήσασα, ὅτι μὴ ἄλλοτε ἢ ἄγγελον αὐτὸν ἀκολούθως τῷ χρησμῷ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας πρὸ προσώπου τοῦ λαοῦ προσκε- ψόμενον ἐξέπεμπεν, τούτῳ κέκληκεν αὐτὸν τῷ ὀνό ματι. Οὐκοῦν διὰ τούτων καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ προσηγορίαν Μωϋσῆς φαίνεται σαφῶς ἔγνωκώς ὥσπερ δὲ τὸ Ἰησοῦ ὄνομα παρὰ πρώτῳ αὐτῷ εἴρηται κατὰ τοὺς ἐξεταζομένους τόπους, οὕτω καὶ Χριστὸν πρῶτος αὐτὸς ἀναγορεύσας φαίνεται, πρὸ τῶν αὐτοῦ χρόνων ἐξ αἰῶνος μηδενὸς μηδέπω ποτέ μήτε Ἰησοῦ μήτε Χριστοῦ παρά τισιν προσαγορευθέντος. Καὶ φαίνεταί γε ἐνθέῳ λογισμῷ τὰς δηλουμένας προσ ηγορίας τιμήσας· δυσὶ γοῦν τοῖς παρὰ πάντα τὸν λαὸν ἐξοχωτάτοις ἀνδράσι καὶ παρὰ Θεῷ διαπρέπου- σιν ἑτέροις τε ἰδίοις ονόμασι κεχρημένοις τὰς δύο ταύτας ἐπιφημίζει προσηγορίας, τῷ τε ἰδίῳ ἀδελφῷ τῷ ᾿Ααρών, καὶ τῷ τοῦ Ναυῆ υἱῷ, Αὐση[ού]ς πρότε- ρον όνομαζομένου[ς], παρὰ πάντα τὸν λαὸν Θεοῦ νεύ ματι ἄρχοντας τοῦ παντὸς ἔθνους προχειρισάμενος ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐδόξασεν προσηγορίαις· τὸν μὲν Χριστὸν, δι᾿ ἣν ἔφερεν εἰκόνα τοῦ κατ' ἀλήθειαν ἀρχιερέως τῶν ὅλων αὐτοῦ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, προσειπών· τὴν δὲ ἑαυτοῦ διάδοχον Ἰησοῦν ἀναγορεύσας, δι᾿ ἂν ἔσωζε καὶ αὐτὸς τύπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, ὅς που σαμένης τῆς διὰ Μωϋσέως παραδοθείσης συμβολικώς λατρείας, καὶ τοῦτόν πως τὸν τρόπον Μωϋσέως τελευ- τήσαντος, τὴν εἰς τὸ θεῖον εὐσέβειαν διαδεξάμενος, πάσας μὲν τὰς ἀοράτους δυνάμεις ἀνθισταμένας αὐ τοῦ τῷ λόγῳ πολέμῳ νικήσας κεχείρωται, τὴν δ᾽ ὑπὸ ταύταις ἅπασαν τυραννουμένην γῆν, τὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἴδιον κτῆμα ποιησάμενος, τῷ ἑαυτοῦ λαῷ δια τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν κατεκληροδότησεν. ECLOGA PROPHETICA. L.B. I. missionis terram, sicut ostendunt ad eum Dei B verba dicentis: ‹ Confortare et esto robustus: tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patribus tuis, ut traderem eam illis. » Po- pulo igitur præcipit dicens : « Observa eum et audi vocem ejus, nec contemnendum putes "., Non autem mirandum est si angelum euin nominaverit, cum Joannem hac denominatione vocet prophetia his verbis: ‹ Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam meam ante te › Quod si plane ad Josue filium Nun præci- tata spectant, perspicuum est cur de eo dixerit Dominus : ‹ Et est nomen meum in illo “. › Quale igitur illud nomen est nisi Josue, quod idem est ac Jesu? Huic enim Josue non proprium nomen erat, prius Osee vocato. Primus eum Moyses a Deo inspi- ratus appellavit Josue; procul dubio est ipsum di- vino tunc Spiritu agitari, ut implerentur verba hæc : « Et est nomen meum in illo, , manifestantis se Domini, quem sæpius demonstravimus esse præexsistens Dei Verbum, Jesus (Josue) erat nomen quod Osee Moyses imposuit, ut divina testatur Scri- ptura 10, sollicitissime animadvertens quod non alias nisi cum angelum eum, secundum oraculi verba, promissionis terram ante faciem populi prospecturum emiserit, hoc vocavit eum nomine. lis igitur constat et Salvatoris nostri Jesu denomi- nationem Moysi aperte cognitam fuisse. Quemad- modum Jesu noinen primum apud eum in iis quæ investigamus locis reperitur, ita et Christum pri mus idem prædicavisse videtur, in anterioris ævi temporibus sive Jesu sive Christi nominibus nulli unquam compertis. Et videtur quidem divina qua- dam inspiratione revelatas denominationes honori habuisse. Duobus igitur maxime ex omni populo præ- cellentibus viris, Deoque acceptissimis, cum utrique aliud esset proprium nomen, duplicem illam imponit denominationem, proprio quidem fratri Aaron, et Nave filio Osee prius appellatis ; nanque coram omni populo Dei jussu totius gentis duces eos eligens, Sal- valoris nostri Jesu Christi nominibus illustravit ; alterum quidem Christum cognominans, qui summi verique ferebat imaginem pontifcis, omniumque auctoris, ipsius . Verbi Dei, qui erat in principia apud Deum "; » successorem vero suum Jesun appellans, per quem servabat et ipse typum Salva- toris nostri Jesu, qui, absoluto quem Moyses tradi- derat symbolico cultu, Moyseque quodammodo mortuo, cum pietatem in Deum accepisset, omnes invisibiles potentias sibi adversantes, victas præ- lio, verbo superavit, universamque terram ab iis tyraunice habitam propriam fecit in omnibus genti- bus possessionem, suoque divisit populo, Ecclesiis D in universa terra constitutis. C Exod. XXIII, 21. Matth. x1, 10. Exod. XXII, 21. so Num. xiii, 17. Joan. 1. 1.
τὸ ὄρος) Σινὰ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ’ αὐτοῦ τὸν Θεὸν ἐν πυρί· καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνὸς αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα· ἐγίνοντο δὲ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβαίνουσαι ἰσχυρότεραι σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ, κατέβη δὲ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους· καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωσῆν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι μὲν οὖν κατέβη Κύριος διὰ τούτων μεμαρτύρηται· ὅτι δὲ καὶ ὤφθη οὐκέτι εἴρηται, ὃ ἐπὶ μόνων τῶν πατριαρχῶν τετήρηται. Οὐκοῦν παρουσία μὲν ἐγεγόνει τοῦ Κυρίου· ὀπτασία δὲ, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῶν ἀμφ’ αὐτὸν δορυφόρων ἀγγέλων, δι’ ὧν χρησίμως τῷ λαῷ φοβερὰν καὶ καταπληκτικὴν ἐποιήσατο τὴν ὀπτασίαν, εὐλάβειαν ὅμου καὶ φόβον καὶ πίστιν τὴν εἰς αὐτὸν κρατῦναι ἐν αὐτοῖς προμηθούμενος εἰς φυλακὴν καὶ τήρησιν τῶν μελλόντων αὐτοῖς παραδίδοσθαι νόμων.
των οὐκ ἄλλον ἀλλ᾽ αὐτὸν δηλοῦν τὸν Ἰησοῦν· αὐτὸς ἢ γὰρ εἰσήγαγεν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ὡς καὶ αἱ πρὸς αὐτὸν δηλοῦσιν τοῦ Θεοῦ φωναὶ λέ- γοντος· ο ίσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν περὶ αὐτοῦ. » "Αρα προδιατάσσεται τῷ λαῷ λέ- γων· : Πρόσεχε αὐτῷ, καὶ εἰσάκουσον αὐτοῦ· μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ. » Οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν εἰ ἄγγελον αὐτὸν ἐπωνόμασεν, ἐπεὶ καὶ Ἰωάννην τούτῳ καλεῖ τῷ προσρήματι ἡ φάσκουσα προφητεία· . Ἰδοὺ ἐγὼ ἀπο- στέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κα- τασκευάσει τὴν ὁδόν μου ἔμπροσθέν σου. » Εἰ δ' ὅλως εἰς Ἰησοῦν ἀναφέροιτο τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ προεκτε θέντα, δρα πῶς περὶ αὐτοῦ φησιν ὁ Κύριος· « Τὸ γὰρ όνομά μου ἐπικέκληται ἐπ' αὐτῷ. » Ποῖον δὲ ἄρα ὄνομα ἢ αὐτὸ τὸ Ἰησοῦς; Τοῦ μὲν γὰρ φαινομένου Β τότε ἀνδρὸς οὐκ ἦν ἴδιον τὸ Ἰησοῦς ὄνομα· Αὐτῆς γὰρ ἐκαλεῖτο τὸ πρότερον· πρῶτος δὲ αὐτὸν Μωϋσῆς θεο φορούμενος Ἰησοῦν ἀναγορεύει, πνεύματι δῆλον ὅτι θειοτέρῳ κινούμενος· ὡς ἂν ὁ χρησμὸς ὁ φήσας· « Το γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ᾿ αὐτῷ,» πληρωθείη τοῦ χρηματίζοντος Κυρίου, ὃν πολλάκις ἀπεδείξαμεν εἶ- ναι τὸν προόντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, Ἰησοῦς ἦν ὄνομα ὅπερ τῷ Αὐσῆ Μωϋσῆς ἐπιτέθεικεν, ὡς ἡ θεία Γραφή μαρτυρεί, σφόδρα ἀπηκριβωμένως τηρήσασα, ὅτι μὴ ἄλλοτε ἢ ἄγγελον αὐτὸν ἀκολούθως τῷ χρησμῷ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας πρὸ προσώπου τοῦ λαοῦ προσκε- ψόμενον ἐξέπεμπεν, τούτῳ κέκληκεν αὐτὸν τῷ ὀνό ματι. Οὐκοῦν διὰ τούτων καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ προσηγορίαν Μωϋσῆς φαίνεται σαφῶς ἔγνωκώς ὥσπερ δὲ τὸ Ἰησοῦ ὄνομα παρὰ πρώτῳ αὐτῷ εἴρηται κατὰ τοὺς ἐξεταζομένους τόπους, οὕτω καὶ Χριστὸν πρῶτος αὐτὸς ἀναγορεύσας φαίνεται, πρὸ τῶν αὐτοῦ χρόνων ἐξ αἰῶνος μηδενὸς μηδέπω ποτέ μήτε Ἰησοῦ μήτε Χριστοῦ παρά τισιν προσαγορευθέντος. Καὶ φαίνεταί γε ἐνθέῳ λογισμῷ τὰς δηλουμένας προσ ηγορίας τιμήσας· δυσὶ γοῦν τοῖς παρὰ πάντα τὸν λαὸν ἐξοχωτάτοις ἀνδράσι καὶ παρὰ Θεῷ διαπρέπου- σιν ἑτέροις τε ἰδίοις ονόμασι κεχρημένοις τὰς δύο ταύτας ἐπιφημίζει προσηγορίας, τῷ τε ἰδίῳ ἀδελφῷ τῷ ᾿Ααρών, καὶ τῷ τοῦ Ναυῆ υἱῷ, Αὐση[ού]ς πρότε- ρον όνομαζομένου[ς], παρὰ πάντα τὸν λαὸν Θεοῦ νεύ ματι ἄρχοντας τοῦ παντὸς ἔθνους προχειρισάμενος ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐδόξασεν προσηγορίαις· τὸν μὲν Χριστὸν, δι᾿ ἣν ἔφερεν εἰκόνα τοῦ κατ' ἀλήθειαν ἀρχιερέως τῶν ὅλων αὐτοῦ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, προσειπών· τὴν δὲ ἑαυτοῦ διάδοχον Ἰησοῦν ἀναγορεύσας, δι᾿ ἂν ἔσωζε καὶ αὐτὸς τύπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, ὅς που σαμένης τῆς διὰ Μωϋσέως παραδοθείσης συμβολικώς λατρείας, καὶ τοῦτόν πως τὸν τρόπον Μωϋσέως τελευ- τήσαντος, τὴν εἰς τὸ θεῖον εὐσέβειαν διαδεξάμενος, πάσας μὲν τὰς ἀοράτους δυνάμεις ἀνθισταμένας αὐ τοῦ τῷ λόγῳ πολέμῳ νικήσας κεχείρωται, τὴν δ᾽ ὑπὸ ταύταις ἅπασαν τυραννουμένην γῆν, τὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἴδιον κτῆμα ποιησάμενος, τῷ ἑαυτοῦ λαῷ δια τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν κατεκληροδότησεν. ECLOGA PROPHETICA. L.B. I. missionis terram, sicut ostendunt ad eum Dei B verba dicentis: ‹ Confortare et esto robustus: tu enim sorte divides populo huic terram, pro qua juravi patribus tuis, ut traderem eam illis. » Po- pulo igitur præcipit dicens : « Observa eum et audi vocem ejus, nec contemnendum putes "., Non autem mirandum est si angelum euin nominaverit, cum Joannem hac denominatione vocet prophetia his verbis: ‹ Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam meam ante te › Quod si plane ad Josue filium Nun præci- tata spectant, perspicuum est cur de eo dixerit Dominus : ‹ Et est nomen meum in illo “. › Quale igitur illud nomen est nisi Josue, quod idem est ac Jesu? Huic enim Josue non proprium nomen erat, prius Osee vocato. Primus eum Moyses a Deo inspi- ratus appellavit Josue; procul dubio est ipsum di- vino tunc Spiritu agitari, ut implerentur verba hæc : « Et est nomen meum in illo, , manifestantis se Domini, quem sæpius demonstravimus esse præexsistens Dei Verbum, Jesus (Josue) erat nomen quod Osee Moyses imposuit, ut divina testatur Scri- ptura 10, sollicitissime animadvertens quod non alias nisi cum angelum eum, secundum oraculi verba, promissionis terram ante faciem populi prospecturum emiserit, hoc vocavit eum nomine. lis igitur constat et Salvatoris nostri Jesu denomi- nationem Moysi aperte cognitam fuisse. Quemad- modum Jesu noinen primum apud eum in iis quæ investigamus locis reperitur, ita et Christum pri mus idem prædicavisse videtur, in anterioris ævi temporibus sive Jesu sive Christi nominibus nulli unquam compertis. Et videtur quidem divina qua- dam inspiratione revelatas denominationes honori habuisse. Duobus igitur maxime ex omni populo præ- cellentibus viris, Deoque acceptissimis, cum utrique aliud esset proprium nomen, duplicem illam imponit denominationem, proprio quidem fratri Aaron, et Nave filio Osee prius appellatis ; nanque coram omni populo Dei jussu totius gentis duces eos eligens, Sal- valoris nostri Jesu Christi nominibus illustravit ; alterum quidem Christum cognominans, qui summi verique ferebat imaginem pontifcis, omniumque auctoris, ipsius . Verbi Dei, qui erat in principia apud Deum "; » successorem vero suum Jesun appellans, per quem servabat et ipse typum Salva- toris nostri Jesu, qui, absoluto quem Moyses tradi- derat symbolico cultu, Moyseque quodammodo mortuo, cum pietatem in Deum accepisset, omnes invisibiles potentias sibi adversantes, victas præ- lio, verbo superavit, universamque terram ab iis tyraunice habitam propriam fecit in omnibus genti- bus possessionem, suoque divisit populo, Ecclesiis D in universa terra constitutis. C Exod. XXIII, 21. Matth. x1, 10. Exod. XXII, 21. so Num. xiii, 17. Joan. 1. 1.
PG 22:1053Καὶ ὅτι γε πλείους ἐτύγχανον οἱ τῷ Κυρίῳ κατὰ τὴν νομοθεσίαν διακονούμενοι ἄγγελοι, αὐτὸς Μωσῆς ἐν ταῖς εὐλογίαις παρίστησι λέγων, Κύριος ἐκ Σινᾶ ἥκει, καὶ ἐπέφανεν ἐκ Σιεὶρ ἡμῖν, καὶ κατέσπευσεν ἐξ ὄρους Φαρὰν σὺν μυριάσιν Κάδης, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· δι’ ὃ καὶ ὁ Στέφανος ἐν ταῖς Πράξεσιν ὡς πρὸς τὸν λαὸν ἀποτεινόμενος φησίν, οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. Ἀπὸ τῆς Ἐξόδου. Ι. Ἐξῆρεν δὲ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν· ἐξῆρεν δὲ καὶ ὁ στύλος τῆς νεφέλης πρὸ προσώπου αὐτῶν· καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔστη ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτῶν, καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν Αἰγυπτίων καὶ ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Εἶτ’ ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ θεία διδάσκει γραφὴ, τί ποτε ἦν ἡ νεφέλη φάσκουσα· εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν· Ἰδοὺ ἐγὼ παραγίνομαι πρὸς σὲ ἐν ἐκ (στύλῳ) τῆς νεφέλης, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καὶ σοὶ πιστεύσωσιν· καὶ πάλιν, Ὁ δὲ Θεὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ἡμέρας ἐν στύλῳ νεφέλης, δεῖξαι αὐτοῖς τὴν ὁδόν· τὴν δὲ νύκτα, ἐν στύλῳ πυρὸς τοῦ φαίνειν αὐτοῖς·
καὶ αὖθις, καὶ κατέβη κύριος ἐν στύλῳ νεφέλης. Οὐκοῦν διὰ τούτων ἕτερος ἦν σαφῶς τῆς νεφέλης ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἄγγελος, καὶ ἡ νεφέλη δὲ ἄλλη μὲν τίς ἐτύγχανεν παρ’ αὐτὸν ἄγγελον, τοῦ δὲ Κυρίου αὐτοῦ σωματικὸν ὥσπερ ὄργανον ἦν· δι’ οὗ, τὴν φύσιν ὢν αὐτὸς ἀσώματος, καὶ πάσης ἐπέκεινα αἰσθητῆς καὶ ὑλικῆς οὐσίας, δι’ αἰσθητῆς φωνῆς τῆς ἰδίας ἠξίου ὁμιλίας τὸν θεράποντα· καὶ τῆς τοιαύτης τε οἰκονομίας αὐτὸς ὁ Κύριος τὸν λόγον ἀποδιδοὺς τῷ Μωσεῖ φησὶν, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καὶ σοὶ πιστεύσωσιν· ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τοῦ λαοῦ, οἷα σωματικωτέρου τυγχάνοντος, δι’ αἰσθητῆς φωνῆς ὁμίλει, ἐπὶ δὲ τῶν πατριαρχῶν, οὔτε νεφέλης οὔτε στύλου πυρὸς δεομένων, ἕτερος ἐγίγνετο τῆς τε ὀπτασίας καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς ὁμιλίας ὁ τρόπος. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἦν ἀγγελική τις δύναμις ἡ διὰ τῆς νεφέλης χρηματίζουσα, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Θεὸς, πρὸς τοῖς προαποδεδειγμένοις δηλοῦται καὶ διὰ τῆς οὕτως ἐχούσης γραφῆς· εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν, Βάδιζε καὶ ὁδήγησον τὸν λαὸν εἰς τὸν τόπον ὃν εἴρηκά σοι· ἰδοὺ ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου. Καὶ πάλιν· Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωυσῆν·
PG 22:1055Πορεύου καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαὸς, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγελόν μου. Ταῦτα γὰρ ἀγγέλῳ μὲν οὐδαμῶς λέγειν ἁρμόττει, Θεῷ δὲ μόνῳ, καὶ τῷ καθ’ ὅλην τὴν ἱστορίαν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλουμένῳ Κυρίῳ. Ἆρ’ οὖν ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς καὶ Θεὸς τῶν ἁπάντων εἰς τοσοῦτον κατήει, ὡς ἐπὶ σωματικοῦ ὄρους ὀχεῖσθαι, καὶ παιδαγωγοῦ δίκην συμβαδίζειν ἀνθρώποις, ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; ἢ τοῦτο μὲν οὔτε δυνατὸν, οὔθ’ ὅσιον ἐννοεῖν, εὐσεβέστερον δὲ ἅμα καὶ δυνατὸν τὸν θεῖον ὑπολαμβάνειν Λόγον, διάκονον ὄντα τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, ἐπείπερ αὐτοῦ κυρίου ὄντος ἐγενήθη μερὶς Ἰακὼβ καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραὴλ, οἷα ὑπὲρ μερίδος καὶ κληρονομίας φροντίζειν, κενοῦντά τε ἑαυτὸν καὶ τοῦ συμφυοῦς μεγέθους σμικρύνοντα τῇ τῶν ἀνθρώπων καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως συμπεριφέρεσθαι σωτηρίᾳ; Εἰ γ’ οὖν εὐγνωμόνως ἐπιστήσαιμεν, εὕροιμεν αὐτὸν ποτὲ μὲν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναφέροντα τὰς παρακελεύσεις, ὡς ὅτ’ ἂν λέγῃ, οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός· καὶ θυσιαστήριον ἐκ γῆς ποιήσεταί μοι· καὶ ἥξω πρός σε καὶ εὐλογήσω σε·
Εἰ γὰρ, ὡς νομίσειεν τις, ταυτόν ἐστι τὸ λελαληκέναι αὐτῷ τὸν Θεὸν « ἐνώπιον ἐνωπίω» τῷ· ὤφθαι αὐτῷ, ὡς ἂν εἴποι τις, «πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, » καὶ ποία δ' ἂν ἔτι χώρα λείποιτο τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ ἀξιώσει τό· « Εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν, γνωστῶς ἴδω σε; » πῶς δὲ, εἰ καὶ πρό- τερον αὐτῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ὡς οἰηθείη ἄν τις, ἑωρᾶτο, ἐπιφέρει λέγων αὐτῷ ὁ Κύριος· Οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου· οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται ; »Διὰ τί δὲ, λεγέτω ὁ βουλόμενος, οὐδ᾽ ἅπαξ ὁ λόγος μαρτυρεῖ λέ- γων, ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Κύριος, ὡς ἐπὶ τῶν πατριαρ χῶν εἰρηκὼς τετήρηται· ἀλλὰ γὰρ διὰ τούτων πρόδη λον, ὅτι εἰ καὶ ἐλάλει αὐτῷ Κύριος < ἐνώπιος Ενωπίῳ, ο ὅμως διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει αὐτῷ· τοῦτο γὰρ προ- παρίστησιν ἡ Γραφὴ λέγουσα· « Κατέβαινεν ὁ στῦλος Β τῆς νεφέλης καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ ἐλάλει τῷ Μωϋσεῖ. Οὐκοῦν διὰ τῆς νεφέλης ἐλά- λει, οὐ μὴν καὶ ὁμοίως τῷ ᾿Αβραὰμ ἢ τῷ Ἰσαὰκ ἢ τῷ Ἰακὼβ ὤφθη αὐτῷ· ἐκείνοις μὲν γὰρ γυμνῶς καὶ τρανῶς ἄνευ τινὸς εἴδους ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, τού τῳ δὲ διὰ τοῦ ὀνομαζομένου είδους καὶ τῆς νεφέλης, ἦν καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος φάσκων· Ηνίκα δὲ ἐλάλει Μωϋσῆς πάσῃ συναγωγῇ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπεστράφησαν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἰδοὺ δόξα Κυρίου ὤφθη ἐν νεφέλῃ, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋσῆν. » Καὶ πάλιν· ο 'Ανέβη Μωϋσῆς εἰς τὸ ὄρος· καὶ ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὸ ὄρος. Καὶ κατέβη ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ τοῦ ὄρους καὶ ἐκάλυψεν αὐτὸν νε- φέλη ἓξ ἡμέρας· καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋσῆν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐκ μέσου τῆς νεφέλης. “ Εt Τὸ δὲ εἶδος τῆς δόξης Κυρίου, ὡσεὶ πῦρ φλέγον ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὄρους. » Σαφῶς οὖν διὰ τούτων τὸ θεωρούμενον τῷ Μωϋσεῖ λέγεται εἶναι οὐκ αὐτὸς ὁ Κύριος, ἀλλ᾽ εἶδος Κυρίου, καὶ νεφέλη καὶ πῦρ, & καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος· οὐκοῦν τὸ μὲν εἶδος ἑώρα Κυρίου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, οὐδαμῶς δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον, τόν τε λαλούμενον Λόγον αὐτοῦ τοῦ Κυρίου· ἀλλ' ὅμως διὰ τῆς νεφέλης λαλοῦντος ἤκουεν, διὸ εἴρηται· «Καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋ- σῆν ἐνώπιος ενωπίῳ. » Οὐ μὴν καὶ ὤφθη αὐτῷ ἐνώ πιος ενωπίῳ τετήρηται· τοῦτο γὰρ ὡς οὐδέπω γεγο- νὸς ἀξιοῖ λέγων· « Εμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε. › Καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τόπῳ διδάσκει ὁ λόγος, ὅτι δὴ στόμα ἐλάλει αὐτῷ ὁ Θεὸς, οὐ μὴν καταλλή- λως καὶ ἑωρᾶτο, ἀλλ' ἐν εἴδει καὶ διὰ τῆς προαποδε δομένης δόξης αὐτοῦ· λέγει δὲ οὕτως. Καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλω νεφέλης, καὶ ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐκλήθησαν Ααρών καὶ Μαριάμ, καὶ ἐξῆλθον ἀμφότεροι. Καὶ εἶπεν πρὸς αὐτούς· Ακούσατε δὴ τῶν λόγων μου· Ἐὰν γένηται προφήτης ὑμῶν τῷ Κυρίῳ, ἐν δράματι αὐτῷ γνω- σθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως ὁ θεράπων μου Μωϋσῆς πιστός ἐστιν ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου. Στόμα κατά στόμα λαλήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων, καὶ τὴν δόξαν Κυρίου εἶδεν, καὶ διὰ τί οὐκ ἐφοβήθητε καταλαλῆσαι κατὰ τοῦ θεράπου * 10614 ECLOG. PROPHETICE. LES. I. - A ostende mihi faciem tuam, ut sciam te. » Exinde fit manifestum quod non idem erat, cum loquere- tur ei Dominus, et cum manifestum sui visum effi- ceret. Si enim, ut nonnulli existimare possent, collo- cutum fuisse cum eo Deum conspectu ad conspectum, idem esset ac visum fuisse ei, ut dici posset, facie ad faciem,› quis ejus postulationi relinqueretur locus dicentis: Si inveni gratiam in conspectu tuo, • ostende mihi faciem tuam, ut sciam te ?, Quo- modo autem, si et prius ei facie ad faciem, ut non- nulli putarent, visus fuisset, subjicit dicens ei Do- minus : • Non poteris videre faciem meam : non enim videbit me homo et vivet? › Quidquid objici possit, non semel narratio commemorat visum fuisse ei Dominum, ut de patriarchis expresse re- fertur. Enimvero ex iis constat quod, si loquere- tur ei Dominus facie ad faciem, tamen per nubem loquebatur ci. Hoc enim demonstrat Scriptura, cum dicit Descendebat columna nubis et stabat ad ostium tabernaculi, et loquebatur ad Moysem. › Ergo per nubem loquebatur, non vero pariter vi- sus est ei ac Abrahamo, vel Isaaco, vel Jatobo. Illis enim nude et manifeste nulla sub forma visus • narratur, huic vero sub forma quam retulimus, for- maque nubis, quam gloriam Domini Scriptura vo- * cat, dicens • Cum autem loqueretur Moyses ad omnem cœtum filiorum Israel, respexerunt ad so- litudinem : et ecce gloria Domini apparuit in nube : locutus est autem Dominus ad Moysem, dicens " ; ; (f. 11) et rursus*: ‹ Cumque ascendisset Moyses in montem, operuit nubes montem. descendit glo- Et C ria Domini super montem, tegens illum nube sex diebus. Et loquebatur Dominus ad Moysem septimo die de medio caliginis. Erat autem species gloriæ Domini, quasi ignis ardens super verticem mon- tis ". » Aperte patet ex iis visumn fuisse Moysi non ipsum Dominum, sed speciem Domini, nubemque et ignem, quæ Domini gloriam sacer sermo vocat. Vi- debat igitur speciem Domini, ejusque gloriam, mi- nime autem ipsum Dominum, ipsiusque Domin: Verbum, sibi collocutum. Verumtamen per nubem eum loquentem audiebat, ideoque dicitur: ‹ Et locutus est Dominus ad Moysem facie ad faciem. › Non autem ei apparuisse facie ad faciem refertur · D illud enim nondum accidisse memorat dicens: Exod. xvi, 10. Exod. xxiv, 15. Ostende mihi faciem tuam, ut sciam te. › In alio loco docet Scriptura quod ore quidem loquebatur ei Deus, non tamen pariter videbatur, sed sub specie et, ut supra dictum est, per ipsius gloriam. Sic Igitur dicit : « Descendit Dominus in columna nu- bis, et stetit in introitu tabernaculi vocans Aaron et Mariam. Qui cum exiissent, dixit ad eos : Audite sermones meos : Si quis fuerit inter vos propheta Domimi, in visione apparebu ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelissimus est: ore enim ad os loquor ci : et palam, et non per ænigmata et
ποτὲ δὲ ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου, τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ, διαλεγόμενον, ὡς ἐπὶ τῆς δεκαλόγου ὅταν φάσκῃ, οὐ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ· καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· καὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις ἐποίησεν Κύριος τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ εὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην· καὶ αὖθις· τίμα τὸν πατέρα σοῦ καὶ τὴν μητέρα σοῦ, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσίν σοι. Ταῦτα γὰρ οὐ δι’ ἀγγέλου, ἀλλ’ αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος πεπιστευμένως ἐν τοῖς δεκαλόγοις εἰρηκέναι πῶς οὐκ ἂν γένοιτο πρόδηλος, παιδεύων τὸν λαὸν τὰ περὶ τῆς εἰς τὸν ἀνωτάτω Πατέρα ἑαυτοῦ καὶ Θεὸν τῶν ὅλων εὐσεβείας; ΙΑ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ἵνα φυλάξῃ σε ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως εἰσαγάγῃ σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι. Πρόσεχε αὐτῷ καὶ εἰσάκουε αὐτοῦ, μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ, οὐ γὰρ μὴ ὑποστείληταί σε· τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ’ αὐτῷ. Ταῦτα μετὰ τῶν λοιπῶν δικαιωμάτων ὁ Κύριος τῷ λαῷ διαστέλλεται.
Εἰ γὰρ, ὡς νομίσειεν τις, ταυτόν ἐστι τὸ λελαληκέναι αὐτῷ τὸν Θεὸν « ἐνώπιον ἐνωπίω» τῷ· ὤφθαι αὐτῷ, ὡς ἂν εἴποι τις, «πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, » καὶ ποία δ' ἂν ἔτι χώρα λείποιτο τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ ἀξιώσει τό· « Εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν, γνωστῶς ἴδω σε; » πῶς δὲ, εἰ καὶ πρό- τερον αὐτῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ὡς οἰηθείη ἄν τις, ἑωρᾶτο, ἐπιφέρει λέγων αὐτῷ ὁ Κύριος· Οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου· οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται ; »Διὰ τί δὲ, λεγέτω ὁ βουλόμενος, οὐδ᾽ ἅπαξ ὁ λόγος μαρτυρεῖ λέ- γων, ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Κύριος, ὡς ἐπὶ τῶν πατριαρ χῶν εἰρηκὼς τετήρηται· ἀλλὰ γὰρ διὰ τούτων πρόδη λον, ὅτι εἰ καὶ ἐλάλει αὐτῷ Κύριος < ἐνώπιος Ενωπίῳ, ο ὅμως διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει αὐτῷ· τοῦτο γὰρ προ- παρίστησιν ἡ Γραφὴ λέγουσα· « Κατέβαινεν ὁ στῦλος Β τῆς νεφέλης καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ ἐλάλει τῷ Μωϋσεῖ. Οὐκοῦν διὰ τῆς νεφέλης ἐλά- λει, οὐ μὴν καὶ ὁμοίως τῷ ᾿Αβραὰμ ἢ τῷ Ἰσαὰκ ἢ τῷ Ἰακὼβ ὤφθη αὐτῷ· ἐκείνοις μὲν γὰρ γυμνῶς καὶ τρανῶς ἄνευ τινὸς εἴδους ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, τού τῳ δὲ διὰ τοῦ ὀνομαζομένου είδους καὶ τῆς νεφέλης, ἦν καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος φάσκων· Ηνίκα δὲ ἐλάλει Μωϋσῆς πάσῃ συναγωγῇ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπεστράφησαν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἰδοὺ δόξα Κυρίου ὤφθη ἐν νεφέλῃ, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋσῆν. » Καὶ πάλιν· ο 'Ανέβη Μωϋσῆς εἰς τὸ ὄρος· καὶ ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὸ ὄρος. Καὶ κατέβη ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ τοῦ ὄρους καὶ ἐκάλυψεν αὐτὸν νε- φέλη ἓξ ἡμέρας· καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋσῆν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐκ μέσου τῆς νεφέλης. “ Εt Τὸ δὲ εἶδος τῆς δόξης Κυρίου, ὡσεὶ πῦρ φλέγον ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὄρους. » Σαφῶς οὖν διὰ τούτων τὸ θεωρούμενον τῷ Μωϋσεῖ λέγεται εἶναι οὐκ αὐτὸς ὁ Κύριος, ἀλλ᾽ εἶδος Κυρίου, καὶ νεφέλη καὶ πῦρ, & καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος· οὐκοῦν τὸ μὲν εἶδος ἑώρα Κυρίου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, οὐδαμῶς δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον, τόν τε λαλούμενον Λόγον αὐτοῦ τοῦ Κυρίου· ἀλλ' ὅμως διὰ τῆς νεφέλης λαλοῦντος ἤκουεν, διὸ εἴρηται· «Καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋ- σῆν ἐνώπιος ενωπίῳ. » Οὐ μὴν καὶ ὤφθη αὐτῷ ἐνώ πιος ενωπίῳ τετήρηται· τοῦτο γὰρ ὡς οὐδέπω γεγο- νὸς ἀξιοῖ λέγων· « Εμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε. › Καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τόπῳ διδάσκει ὁ λόγος, ὅτι δὴ στόμα ἐλάλει αὐτῷ ὁ Θεὸς, οὐ μὴν καταλλή- λως καὶ ἑωρᾶτο, ἀλλ' ἐν εἴδει καὶ διὰ τῆς προαποδε δομένης δόξης αὐτοῦ· λέγει δὲ οὕτως. Καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλω νεφέλης, καὶ ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐκλήθησαν Ααρών καὶ Μαριάμ, καὶ ἐξῆλθον ἀμφότεροι. Καὶ εἶπεν πρὸς αὐτούς· Ακούσατε δὴ τῶν λόγων μου· Ἐὰν γένηται προφήτης ὑμῶν τῷ Κυρίῳ, ἐν δράματι αὐτῷ γνω- σθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως ὁ θεράπων μου Μωϋσῆς πιστός ἐστιν ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου. Στόμα κατά στόμα λαλήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων, καὶ τὴν δόξαν Κυρίου εἶδεν, καὶ διὰ τί οὐκ ἐφοβήθητε καταλαλῆσαι κατὰ τοῦ θεράπου * 10614 ECLOG. PROPHETICE. LES. I. - A ostende mihi faciem tuam, ut sciam te. » Exinde fit manifestum quod non idem erat, cum loquere- tur ei Dominus, et cum manifestum sui visum effi- ceret. Si enim, ut nonnulli existimare possent, collo- cutum fuisse cum eo Deum conspectu ad conspectum, idem esset ac visum fuisse ei, ut dici posset, facie ad faciem,› quis ejus postulationi relinqueretur locus dicentis: Si inveni gratiam in conspectu tuo, • ostende mihi faciem tuam, ut sciam te ?, Quo- modo autem, si et prius ei facie ad faciem, ut non- nulli putarent, visus fuisset, subjicit dicens ei Do- minus : • Non poteris videre faciem meam : non enim videbit me homo et vivet? › Quidquid objici possit, non semel narratio commemorat visum fuisse ei Dominum, ut de patriarchis expresse re- fertur. Enimvero ex iis constat quod, si loquere- tur ei Dominus facie ad faciem, tamen per nubem loquebatur ci. Hoc enim demonstrat Scriptura, cum dicit Descendebat columna nubis et stabat ad ostium tabernaculi, et loquebatur ad Moysem. › Ergo per nubem loquebatur, non vero pariter vi- sus est ei ac Abrahamo, vel Isaaco, vel Jatobo. Illis enim nude et manifeste nulla sub forma visus • narratur, huic vero sub forma quam retulimus, for- maque nubis, quam gloriam Domini Scriptura vo- * cat, dicens • Cum autem loqueretur Moyses ad omnem cœtum filiorum Israel, respexerunt ad so- litudinem : et ecce gloria Domini apparuit in nube : locutus est autem Dominus ad Moysem, dicens " ; ; (f. 11) et rursus*: ‹ Cumque ascendisset Moyses in montem, operuit nubes montem. descendit glo- Et C ria Domini super montem, tegens illum nube sex diebus. Et loquebatur Dominus ad Moysem septimo die de medio caliginis. Erat autem species gloriæ Domini, quasi ignis ardens super verticem mon- tis ". » Aperte patet ex iis visumn fuisse Moysi non ipsum Dominum, sed speciem Domini, nubemque et ignem, quæ Domini gloriam sacer sermo vocat. Vi- debat igitur speciem Domini, ejusque gloriam, mi- nime autem ipsum Dominum, ipsiusque Domin: Verbum, sibi collocutum. Verumtamen per nubem eum loquentem audiebat, ideoque dicitur: ‹ Et locutus est Dominus ad Moysem facie ad faciem. › Non autem ei apparuisse facie ad faciem refertur · D illud enim nondum accidisse memorat dicens: Exod. xvi, 10. Exod. xxiv, 15. Ostende mihi faciem tuam, ut sciam te. › In alio loco docet Scriptura quod ore quidem loquebatur ei Deus, non tamen pariter videbatur, sed sub specie et, ut supra dictum est, per ipsius gloriam. Sic Igitur dicit : « Descendit Dominus in columna nu- bis, et stetit in introitu tabernaculi vocans Aaron et Mariam. Qui cum exiissent, dixit ad eos : Audite sermones meos : Si quis fuerit inter vos propheta Domimi, in visione apparebu ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelissimus est: ore enim ad os loquor ci : et palam, et non per ænigmata et
Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν Μωσέως τελευτὴν μὴ ὁ αὐτὸς κύριος ὁ ἐπὶ τῆς ἐρήμου χρηματίζων συμπαρῆν τῷ λαῷ, ἀλλ’ ἀγγέλων τὶς αὐτῶν προηγεῖτο, οὐδὲν ἂν εἰς τοὺς τόπους ζητούμενον ἦν· ἐπεὶ δὲ ἐκ τῆς ἱστορίας φαίνεται καὶ μετὰ τὴν Μωσέως τελευτὴν ὁ αὐτὸς κύριος τῷ Ἰησοῦ χρηματίζων καὶ σαφῶς ἐν τοῖς πρὸς αὐτὸν χρησμοῖς λέγων, ὅτι ὥσπερ ἤμην μετὰ Μωσῇ, οὕτως ἔσομαι μετὰ σοῦ, καὶ οὐκ ἐγκαταλείψω σε, οὐδ’ ὑπερόψομαί σε. Ἴσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς· καὶ δι’ ὅλης τῆς γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδαμῶς ἐπιπαρὼν ἢ χρηματίζων τῷ Ἰησοῦ φαίνεται, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Κύριος ὁ καὶ παρὰ Μωσεῖ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος, ὃς καὶ δοκεῖ μοι ὁ αὐτὸς εἶναι τῷ ἐν ἀνδρὸς σχήματι εἰς ἅπαξ μόνον παραφανέντι τῷ Ἰησοῦ. Ὥσπερ γὰρ ἐπιφανεὶς τῷ Ἁβραὰμ καὶ τῷ Ἰακὼβ ἀναγέγραπται, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι τὸν θεράποντα μὴ αὐτὸν ἡγεῖσθαι τὸν πρῶτον καὶ ἀγένητον εἶναι Θεὸν, ἀλλ’ ἀρχιστράτηγον τῆς ἐκείνου δυνάμεως ἀποφαίνεται.
Εἰ γὰρ, ὡς νομίσειεν τις, ταυτόν ἐστι τὸ λελαληκέναι αὐτῷ τὸν Θεὸν « ἐνώπιον ἐνωπίω» τῷ· ὤφθαι αὐτῷ, ὡς ἂν εἴποι τις, «πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, » καὶ ποία δ' ἂν ἔτι χώρα λείποιτο τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ ἀξιώσει τό· « Εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν, γνωστῶς ἴδω σε; » πῶς δὲ, εἰ καὶ πρό- τερον αὐτῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ὡς οἰηθείη ἄν τις, ἑωρᾶτο, ἐπιφέρει λέγων αὐτῷ ὁ Κύριος· Οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου· οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται ; »Διὰ τί δὲ, λεγέτω ὁ βουλόμενος, οὐδ᾽ ἅπαξ ὁ λόγος μαρτυρεῖ λέ- γων, ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Κύριος, ὡς ἐπὶ τῶν πατριαρ χῶν εἰρηκὼς τετήρηται· ἀλλὰ γὰρ διὰ τούτων πρόδη λον, ὅτι εἰ καὶ ἐλάλει αὐτῷ Κύριος < ἐνώπιος Ενωπίῳ, ο ὅμως διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει αὐτῷ· τοῦτο γὰρ προ- παρίστησιν ἡ Γραφὴ λέγουσα· « Κατέβαινεν ὁ στῦλος Β τῆς νεφέλης καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ ἐλάλει τῷ Μωϋσεῖ. Οὐκοῦν διὰ τῆς νεφέλης ἐλά- λει, οὐ μὴν καὶ ὁμοίως τῷ ᾿Αβραὰμ ἢ τῷ Ἰσαὰκ ἢ τῷ Ἰακὼβ ὤφθη αὐτῷ· ἐκείνοις μὲν γὰρ γυμνῶς καὶ τρανῶς ἄνευ τινὸς εἴδους ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, τού τῳ δὲ διὰ τοῦ ὀνομαζομένου είδους καὶ τῆς νεφέλης, ἦν καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος φάσκων· Ηνίκα δὲ ἐλάλει Μωϋσῆς πάσῃ συναγωγῇ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπεστράφησαν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἰδοὺ δόξα Κυρίου ὤφθη ἐν νεφέλῃ, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋσῆν. » Καὶ πάλιν· ο 'Ανέβη Μωϋσῆς εἰς τὸ ὄρος· καὶ ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὸ ὄρος. Καὶ κατέβη ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ τοῦ ὄρους καὶ ἐκάλυψεν αὐτὸν νε- φέλη ἓξ ἡμέρας· καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋσῆν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐκ μέσου τῆς νεφέλης. “ Εt Τὸ δὲ εἶδος τῆς δόξης Κυρίου, ὡσεὶ πῦρ φλέγον ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὄρους. » Σαφῶς οὖν διὰ τούτων τὸ θεωρούμενον τῷ Μωϋσεῖ λέγεται εἶναι οὐκ αὐτὸς ὁ Κύριος, ἀλλ᾽ εἶδος Κυρίου, καὶ νεφέλη καὶ πῦρ, & καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος· οὐκοῦν τὸ μὲν εἶδος ἑώρα Κυρίου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, οὐδαμῶς δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον, τόν τε λαλούμενον Λόγον αὐτοῦ τοῦ Κυρίου· ἀλλ' ὅμως διὰ τῆς νεφέλης λαλοῦντος ἤκουεν, διὸ εἴρηται· «Καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωϋ- σῆν ἐνώπιος ενωπίῳ. » Οὐ μὴν καὶ ὤφθη αὐτῷ ἐνώ πιος ενωπίῳ τετήρηται· τοῦτο γὰρ ὡς οὐδέπω γεγο- νὸς ἀξιοῖ λέγων· « Εμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε. › Καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τόπῳ διδάσκει ὁ λόγος, ὅτι δὴ στόμα ἐλάλει αὐτῷ ὁ Θεὸς, οὐ μὴν καταλλή- λως καὶ ἑωρᾶτο, ἀλλ' ἐν εἴδει καὶ διὰ τῆς προαποδε δομένης δόξης αὐτοῦ· λέγει δὲ οὕτως. Καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλω νεφέλης, καὶ ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐκλήθησαν Ααρών καὶ Μαριάμ, καὶ ἐξῆλθον ἀμφότεροι. Καὶ εἶπεν πρὸς αὐτούς· Ακούσατε δὴ τῶν λόγων μου· Ἐὰν γένηται προφήτης ὑμῶν τῷ Κυρίῳ, ἐν δράματι αὐτῷ γνω- σθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως ὁ θεράπων μου Μωϋσῆς πιστός ἐστιν ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου. Στόμα κατά στόμα λαλήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων, καὶ τὴν δόξαν Κυρίου εἶδεν, καὶ διὰ τί οὐκ ἐφοβήθητε καταλαλῆσαι κατὰ τοῦ θεράπου * 10614 ECLOG. PROPHETICE. LES. I. - A ostende mihi faciem tuam, ut sciam te. » Exinde fit manifestum quod non idem erat, cum loquere- tur ei Dominus, et cum manifestum sui visum effi- ceret. Si enim, ut nonnulli existimare possent, collo- cutum fuisse cum eo Deum conspectu ad conspectum, idem esset ac visum fuisse ei, ut dici posset, facie ad faciem,› quis ejus postulationi relinqueretur locus dicentis: Si inveni gratiam in conspectu tuo, • ostende mihi faciem tuam, ut sciam te ?, Quo- modo autem, si et prius ei facie ad faciem, ut non- nulli putarent, visus fuisset, subjicit dicens ei Do- minus : • Non poteris videre faciem meam : non enim videbit me homo et vivet? › Quidquid objici possit, non semel narratio commemorat visum fuisse ei Dominum, ut de patriarchis expresse re- fertur. Enimvero ex iis constat quod, si loquere- tur ei Dominus facie ad faciem, tamen per nubem loquebatur ci. Hoc enim demonstrat Scriptura, cum dicit Descendebat columna nubis et stabat ad ostium tabernaculi, et loquebatur ad Moysem. › Ergo per nubem loquebatur, non vero pariter vi- sus est ei ac Abrahamo, vel Isaaco, vel Jatobo. Illis enim nude et manifeste nulla sub forma visus • narratur, huic vero sub forma quam retulimus, for- maque nubis, quam gloriam Domini Scriptura vo- * cat, dicens • Cum autem loqueretur Moyses ad omnem cœtum filiorum Israel, respexerunt ad so- litudinem : et ecce gloria Domini apparuit in nube : locutus est autem Dominus ad Moysem, dicens " ; ; (f. 11) et rursus*: ‹ Cumque ascendisset Moyses in montem, operuit nubes montem. descendit glo- Et C ria Domini super montem, tegens illum nube sex diebus. Et loquebatur Dominus ad Moysem septimo die de medio caliginis. Erat autem species gloriæ Domini, quasi ignis ardens super verticem mon- tis ". » Aperte patet ex iis visumn fuisse Moysi non ipsum Dominum, sed speciem Domini, nubemque et ignem, quæ Domini gloriam sacer sermo vocat. Vi- debat igitur speciem Domini, ejusque gloriam, mi- nime autem ipsum Dominum, ipsiusque Domin: Verbum, sibi collocutum. Verumtamen per nubem eum loquentem audiebat, ideoque dicitur: ‹ Et locutus est Dominus ad Moysem facie ad faciem. › Non autem ei apparuisse facie ad faciem refertur · D illud enim nondum accidisse memorat dicens: Exod. xvi, 10. Exod. xxiv, 15. Ostende mihi faciem tuam, ut sciam te. › In alio loco docet Scriptura quod ore quidem loquebatur ei Deus, non tamen pariter videbatur, sed sub specie et, ut supra dictum est, per ipsius gloriam. Sic Igitur dicit : « Descendit Dominus in columna nu- bis, et stetit in introitu tabernaculi vocans Aaron et Mariam. Qui cum exiissent, dixit ad eos : Audite sermones meos : Si quis fuerit inter vos propheta Domimi, in visione apparebu ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelissimus est: ore enim ad os loquor ci : et palam, et non per ænigmata et
PG 22:1057Εἰ δὴ οὖν διὰ πάσης τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδ’ ὅλως παρὼν ὀνομάζεται, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ διὰ πάσης τῆς παρὰ Μωσεῖ νομοθεσίας δηλούμενος κύριος· μαρτυρεῖ γ’ οὖν σαφῶς ἡ γραφὴ λέγουσα, Καὶ ἦν Κύριος μετὰ Ἰησοῦ· τίνος ἂν λέγοιτο, Ἰδοὺ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὅπως ἀγάγῃ σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι; Ἔοικεν οὖν διὰ τούτων οὐκ ἄλλον ἀλλ’ αὐτὸν δηλοῦν τὸν Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ εἰσήγαγεν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ὡς καὶ αἱ πρὸς αὐτὸν δηλοῦσιν τοῦ Θεοῦ φωναὶ λέγοντος, Ἴσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν περὶ αὐτοῦ. Ἆρα προδιατάσσεται τῷ λαῷ λέγων, Πρόσεχε αὐτῷ, καὶ εἰσάκουσον αὐτοῦ· μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ. Οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν εἰ ἄγγελον αὐτὸν ἐπωνόμασεν, ἐπεὶ καὶ Ἰωάννην τούτῳ καλεῖ τῷ προσρήματι ἡ φάσκουσα προφητεία, Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν μου ἔμπροσθέν σου. Εἰ δ’ ὅλως εἰς Ἰησοῦν ἀναφέροιτο τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ προεκτεθέντα, ὅρα πῶς περὶ αὐτοῦ φησὶν ὁ Κύριος, τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐπικέκληται ἐπ’ αὐτῷ. Ποῖον δὲ ἆρα ὄνομα ἢ αὐτὸ τὸ Ἰησοῦς;
Α τός μου Μωϋσέως ; » Αρ' οὖν τὴν δόξαν μὲν Κυρίου εἰ- δεν καὶ ἐν εἴδει αὐτῷ χρηματίζοντος, στόμα τε κατά στόμα λαλοῦντος ἤκουσεν, οὐ μὴν καὶ αὐτόν πω τὸν Κύριον ὁμοίως τοῖς πατράσιν ἑωράκει. Καὶ οὐ θαν μαστόν γε εἰ τῷ Μωϋσεῖ στόμα κατά στόμα λαλῶν ἀναγέγραπται ὁ Θεὸς, ὁπότε καὶ τῷ παντὶ λαῷ πρόσ ωπον πρὸς πρόσωπον λελαληκέναι αὐτὸν ἐν Δευτερο νομίῳ διδάσκει ὁ Μωϋσῆς λέγων· Οὐχὶ τοῖς πατρά σιν ὑμῶν διέθετο Κύριος την Διαθήκην ταύτην, ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς· ὑμεῖς αὐτοὶ ὧδε σήμερον πάντες ζώντες. Πρόσωπον κατὰ πρόσωπον ἐλάλησεν Κύριος προς ὑμᾶς ἐν τῷ ὄρει ἐκ μέσου τοῦ πυρός. » Πλὴν εἰ καὶ τῷ Μωϋσεῖ καὶ τῷ παντὶ λαῷ τοῦτον ἐχρημάτιζεν τὸν τρόπον, ἀλλ' ὅρα ὅτι λελαληκέναι μὲν αὐτοῖς στόμα κατὰ στόμα καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον εἴρηται, Β οὐ μὴν καὶ ἄνευ τοῦ πυρὸς ἢ τῆς νεφέλης ὁμοίως τοῖς πατράσιν ὦφθαι αὐτοῖς· γυμνῶς γὰρ ἐκείνοις καὶ ἄνευ ἐπικαλύμματος τοῦ διὰ νεφέλης ή πυρὸς ὁ Κύριος ὀφθεὶς ἀναγέγραπται. Τελείων γοῦν καὶ τὴν διάνοιαν εἰς ἄκρον κεκαθαρμένων καὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν τὸ τὸν Θεὸν ὁρᾷν εἶναι διδάσκει κάριοι, λέγων, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. » Διὸ καὶ ὡς τοιούτων ὁ Κύριος Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύει, λέγων πρὸς Μωϋσῆν· . Ούτως ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν, Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰα- κὡ6, ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς· τοῦτό ἐστιν υμά μου αἰώνιον, καὶ μνημόσυνον γενεῶν γενεαίς. » Ζη- λῶν δὴ οὖν τὰ χαρίσματα τα μείζονα, καὶ τῆς ὁμοίας ἐκείνοις όρεγόμενος ὁ Μωϋσῆς προκοπῆς, ἀξιοῖ λέγων τὸν Κύριον· « Εμφάνισόν νο) μοι σεαυτόν, γνω στῶς ἴδω σε· › ἐφαντάζετο μὲν γὰρ χρηματίζοντος αυ τῷ Θεοῦ Λόγου τό τε μέγεθος καὶ τὸ ὕψος καὶ τὴν ἄφατον καὶ ἀνέφικτον ὑπεροχήν, ἑώρα δὲ ὡς ὅτι δι' ὑπηρετικῶν ἀγγέλων τὰς πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο θεω ρίας· διὸ παρακαλεῖ τρανότερον καὶ καθαρώτερον εμφῆναι ἑαυτὸν αὐτῷ, μηκέτι μὲν δι' ἐπικαλυμμάτ των, μηδὲ ὑπὸ διακόνων ἑτέρων, γυμνῶς δὲ καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ παραπλησίως, ἄνευ τοῦ διὰ πυρὸς καὶ νεφέλης εἴδους. Τοῦτο γοῦν δοκεί μοι σημαίνειν ἡ φάσκουσα λέξις· « Εμφάνισόν μοι σεαυτόν, γνω στῶς ἴδω σε. » Ταύτῃ δὲ καὶ προακούσας εἰρηκότος αὐτῷ τοῦ Κυρίου τό· . Ἰδοὺ ἄγγελός μου προπορεύ σεται πρὸ προσώπου σου, » ὑποπαραιτεῖται τοῦ μεί ζονος ορεγόμενος, καί φησιν· « Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμ πορεύῃ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν· ἡ πρὸς τὴν ἀξίω σιν ἐπινεύσαντος τοῦ Κυρίου καὶ φήσαντος, ο Καὶ τὸν λόγον σου τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω, » τὸ ἕτοιμον συνιδὼν τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς, φθανούσης τῆς εὐ εργεσίας τοὺς μεγάλων ὀρεγομένους, εἶτα σμικρύνας ἑαυτὸν, καὶ ὡς μὴ ἄξιόν πω τῶν μειζόνων λογισάμε- νος, ἑτέραν ὡς ἐν συγκρίσει τῆς προτέρας ἐνδέουσαν ἀξίωσιν προτείνει λέγων, « Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου, πληρῶν δὲ αὐτοῦ τὸν λόγον ὁ Κύριος, « Εγώ παρ- ελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου, » καὶ τὰ ἑξῆς· διδά- EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.EXEGETICA. et figuras Dominum videt. Quare ergo non timuistis detrahere servo meo Moysi "?, Ergo gloriam qui- dem Domini vidit, et sub specie se ei manifestan- tem, et ore ad os loquentem audivit, non tamen ipsum unquam Dominum, sicut patribus manife- status est, conspexit. Et non mirum quod Moysi ore ad os colloquens inducitur Deus, cum et omni populo facie ad faciem ipsum locutum fuisse in Deuteronomio docet Moyses dicens: Non cum pa- tribus nostris iniit pactum Dominus, sed nobiscum, qui in præsentiarum sumus et vivimus. Facie ad faciem locutus est nobis in monte de medio ignis 27. › At si hoc modo Moysi et omni populo manifestatus est, animadverte illud, scilicet quod locutus fuisse eis ore ad os et facie ad faciem dicitur, non tamen iis visus sine igne vel nube,ut patribus. Nude enim illis et sine nubis vel ignis tegmine Dominus narratur esse visus.Deum igitur videre perfectorum et mente quam maxime mundatorum proprium esse docet Salvator et Dominus noster : « Beati, inquit, mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . . Ideoque quasi horum Deum se Dominus indicat, ad Moysem di- cens «Ma- (f. C Hæc dices filiis Israel: Dominus Deus patrum vestrorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob misit me ad vos: hos nomen mihi est in aeternum, et hoc nemoriale meum in generatio- nem et generationem ". » Æmulatus igitur majores gratias, similisque cupidissimus favoris Moyses Dominum his precatur verbis: ‹ Ostende mihi l'ą- ciem tuam, ut sciam te. » Sibi enim animo Ginge- bat manifestati Dei Verbi magnitudinem, et subli- mitatem, et ineffabilem inaccessamque præcellen- tiam, videbatque ipsius ad se manifestationes per „ministrantes angelos fieri : ideo postulabat ut ma- nifestius et splendidius ipsum sibi manifestum ef- fceret, non jam sub velamentis, nec ministris aliis, nude autem et pariter ac Abrahano, sine ignis vel nubis specie. Quod igitur videtur mihi indicare Scriptura dicens: Ostende mihi faciem tuam, ut sciam te 20. Cum audivisset Deum sibi dicentem : ‹ Ecce angelus meus præcedet te ante faciem tuam ",, ampliorem expetit gratiam, dicitque : « Si non tu ipse præcedas, ne educas nos de loco istos. Annuente Domino postulationi, ac dicente: • Verbum istud, quod locutus es faciam 3, Dei D magnifcentiam benigne dispositam animadvertens, quæ et magna cupientibus favebat, quamvis se ipsum exinaniret, majoribusque indignum fatere- tur, aliam quæ prioren compleat perficiatque ex- petit gratiam dicens : Ostende mihi gloriam tuam s. • Deus autem votis ejus annuens ait: Ego præcedam te gloria mea, et vocabo in no- mine Domini coram te ",, et cætera. Ostendit igitur majorem esse priore sua ei apparitione, Pa- tris Deique omnium scientiam, quam se ei tradit - rum esse pollicetur, de se ipso dicens : • Præce- Num. XII, xxiu, 23. 5-8. sr Deut. v, 5. Exod. xxx, 15. ss Matth. v. ss ibid. 17. **Exod. XXXIII, 18. ibid. 19. 8. 29 Exod. 111, 15. 30 Exod. ΣΑΣ!!!, 15. * Exol.
Τοῦ μὲν γὰρ φαινομένου τότε ἀνδρὸς οὐκ ἦν ἴδιον τὸ Ἰησοῦς ὄνομα· Αὐσὴς γὰρ ἐκαλεῖτο τὸ πρότερον· πρῶτος δὲ αὐτὸν Μωσῆς θεοφορούμενος Ἰησοῦν ἀναγορεύει, πνεύματι δῆλον ὅτι θειοτέρῳ κινούμενος· ὡς ἂν ὁ χρησμὸς ὁ φήσας, τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ’ αὐτῷ, πληρωθείη τοῦ χρηματίζοντος Κυρίου, ὃν πολλάκις ἀπεδείξαμεν εἶναι τὸν προόντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, Ἰησοῦς ἦν ὄνομα ὅπερ τῷ Αὐσῆ Μωσῆς ἐπιτέθεικεν, ὡς ἡ θεία γραφὴ μαρτυρεῖ, σφόδρα ἀπηκριβωμένως τηρήσασα, ὅτι μὴ ἄλλοτε ἢ ἄγγελον αὐτὸν ἀκολούθως τῷ χρησμῷ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας πρὸ προσώπου τοῦ λαοῦ προσκεψόμενον ἐξέπεμπεν, τούτῳ κέκληκεν αὐτὸν τῷ ὀνόματι. Οὐκοῦν διὰ τούτων καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ προσηγορίαν Μωσῆς φαίνεται σαφῶς ἐγνωκώς· ὥσπερ δὲ τὸ Ἰησοῦ ὄνομα παρὰ πρώτῳ αὐτῷ εὕρηται κατὰ τοὺς ἐξεταζομένους τόπους, οὕτω καὶ Χριστὸν πρῶτος αὐτὸς ἀναγορεύσας φαίνεται, πρὸ τῶν αὐτοῦ χρόνων ἐξ αἰῶνος μηδένος μηδέπω ποτὲ μήτε Ἰησοῦ μήτε Χριστοῦ παρά τισιν προσαγορευθέντος. Καὶ φαίνεταί γε ἐνθέῳ λογισμῷ τὰς δηλουμένας προσηγορίας τιμήσας·
Α τός μου Μωϋσέως ; » Αρ' οὖν τὴν δόξαν μὲν Κυρίου εἰ- δεν καὶ ἐν εἴδει αὐτῷ χρηματίζοντος, στόμα τε κατά στόμα λαλοῦντος ἤκουσεν, οὐ μὴν καὶ αὐτόν πω τὸν Κύριον ὁμοίως τοῖς πατράσιν ἑωράκει. Καὶ οὐ θαν μαστόν γε εἰ τῷ Μωϋσεῖ στόμα κατά στόμα λαλῶν ἀναγέγραπται ὁ Θεὸς, ὁπότε καὶ τῷ παντὶ λαῷ πρόσ ωπον πρὸς πρόσωπον λελαληκέναι αὐτὸν ἐν Δευτερο νομίῳ διδάσκει ὁ Μωϋσῆς λέγων· Οὐχὶ τοῖς πατρά σιν ὑμῶν διέθετο Κύριος την Διαθήκην ταύτην, ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς· ὑμεῖς αὐτοὶ ὧδε σήμερον πάντες ζώντες. Πρόσωπον κατὰ πρόσωπον ἐλάλησεν Κύριος προς ὑμᾶς ἐν τῷ ὄρει ἐκ μέσου τοῦ πυρός. » Πλὴν εἰ καὶ τῷ Μωϋσεῖ καὶ τῷ παντὶ λαῷ τοῦτον ἐχρημάτιζεν τὸν τρόπον, ἀλλ' ὅρα ὅτι λελαληκέναι μὲν αὐτοῖς στόμα κατὰ στόμα καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον εἴρηται, Β οὐ μὴν καὶ ἄνευ τοῦ πυρὸς ἢ τῆς νεφέλης ὁμοίως τοῖς πατράσιν ὦφθαι αὐτοῖς· γυμνῶς γὰρ ἐκείνοις καὶ ἄνευ ἐπικαλύμματος τοῦ διὰ νεφέλης ή πυρὸς ὁ Κύριος ὀφθεὶς ἀναγέγραπται. Τελείων γοῦν καὶ τὴν διάνοιαν εἰς ἄκρον κεκαθαρμένων καὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν τὸ τὸν Θεὸν ὁρᾷν εἶναι διδάσκει κάριοι, λέγων, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. » Διὸ καὶ ὡς τοιούτων ὁ Κύριος Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύει, λέγων πρὸς Μωϋσῆν· . Ούτως ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν, Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰα- κὡ6, ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς· τοῦτό ἐστιν υμά μου αἰώνιον, καὶ μνημόσυνον γενεῶν γενεαίς. » Ζη- λῶν δὴ οὖν τὰ χαρίσματα τα μείζονα, καὶ τῆς ὁμοίας ἐκείνοις όρεγόμενος ὁ Μωϋσῆς προκοπῆς, ἀξιοῖ λέγων τὸν Κύριον· « Εμφάνισόν νο) μοι σεαυτόν, γνω στῶς ἴδω σε· › ἐφαντάζετο μὲν γὰρ χρηματίζοντος αυ τῷ Θεοῦ Λόγου τό τε μέγεθος καὶ τὸ ὕψος καὶ τὴν ἄφατον καὶ ἀνέφικτον ὑπεροχήν, ἑώρα δὲ ὡς ὅτι δι' ὑπηρετικῶν ἀγγέλων τὰς πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο θεω ρίας· διὸ παρακαλεῖ τρανότερον καὶ καθαρώτερον εμφῆναι ἑαυτὸν αὐτῷ, μηκέτι μὲν δι' ἐπικαλυμμάτ των, μηδὲ ὑπὸ διακόνων ἑτέρων, γυμνῶς δὲ καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ παραπλησίως, ἄνευ τοῦ διὰ πυρὸς καὶ νεφέλης εἴδους. Τοῦτο γοῦν δοκεί μοι σημαίνειν ἡ φάσκουσα λέξις· « Εμφάνισόν μοι σεαυτόν, γνω στῶς ἴδω σε. » Ταύτῃ δὲ καὶ προακούσας εἰρηκότος αὐτῷ τοῦ Κυρίου τό· . Ἰδοὺ ἄγγελός μου προπορεύ σεται πρὸ προσώπου σου, » ὑποπαραιτεῖται τοῦ μεί ζονος ορεγόμενος, καί φησιν· « Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμ πορεύῃ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν· ἡ πρὸς τὴν ἀξίω σιν ἐπινεύσαντος τοῦ Κυρίου καὶ φήσαντος, ο Καὶ τὸν λόγον σου τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω, » τὸ ἕτοιμον συνιδὼν τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς, φθανούσης τῆς εὐ εργεσίας τοὺς μεγάλων ὀρεγομένους, εἶτα σμικρύνας ἑαυτὸν, καὶ ὡς μὴ ἄξιόν πω τῶν μειζόνων λογισάμε- νος, ἑτέραν ὡς ἐν συγκρίσει τῆς προτέρας ἐνδέουσαν ἀξίωσιν προτείνει λέγων, « Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου, πληρῶν δὲ αὐτοῦ τὸν λόγον ὁ Κύριος, « Εγώ παρ- ελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου, » καὶ τὰ ἑξῆς· διδά- EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.EXEGETICA. et figuras Dominum videt. Quare ergo non timuistis detrahere servo meo Moysi "?, Ergo gloriam qui- dem Domini vidit, et sub specie se ei manifestan- tem, et ore ad os loquentem audivit, non tamen ipsum unquam Dominum, sicut patribus manife- status est, conspexit. Et non mirum quod Moysi ore ad os colloquens inducitur Deus, cum et omni populo facie ad faciem ipsum locutum fuisse in Deuteronomio docet Moyses dicens: Non cum pa- tribus nostris iniit pactum Dominus, sed nobiscum, qui in præsentiarum sumus et vivimus. Facie ad faciem locutus est nobis in monte de medio ignis 27. › At si hoc modo Moysi et omni populo manifestatus est, animadverte illud, scilicet quod locutus fuisse eis ore ad os et facie ad faciem dicitur, non tamen iis visus sine igne vel nube,ut patribus. Nude enim illis et sine nubis vel ignis tegmine Dominus narratur esse visus.Deum igitur videre perfectorum et mente quam maxime mundatorum proprium esse docet Salvator et Dominus noster : « Beati, inquit, mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . . Ideoque quasi horum Deum se Dominus indicat, ad Moysem di- cens «Ma- (f. C Hæc dices filiis Israel: Dominus Deus patrum vestrorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob misit me ad vos: hos nomen mihi est in aeternum, et hoc nemoriale meum in generatio- nem et generationem ". » Æmulatus igitur majores gratias, similisque cupidissimus favoris Moyses Dominum his precatur verbis: ‹ Ostende mihi l'ą- ciem tuam, ut sciam te. » Sibi enim animo Ginge- bat manifestati Dei Verbi magnitudinem, et subli- mitatem, et ineffabilem inaccessamque præcellen- tiam, videbatque ipsius ad se manifestationes per „ministrantes angelos fieri : ideo postulabat ut ma- nifestius et splendidius ipsum sibi manifestum ef- fceret, non jam sub velamentis, nec ministris aliis, nude autem et pariter ac Abrahano, sine ignis vel nubis specie. Quod igitur videtur mihi indicare Scriptura dicens: Ostende mihi faciem tuam, ut sciam te 20. Cum audivisset Deum sibi dicentem : ‹ Ecce angelus meus præcedet te ante faciem tuam ",, ampliorem expetit gratiam, dicitque : « Si non tu ipse præcedas, ne educas nos de loco istos. Annuente Domino postulationi, ac dicente: • Verbum istud, quod locutus es faciam 3, Dei D magnifcentiam benigne dispositam animadvertens, quæ et magna cupientibus favebat, quamvis se ipsum exinaniret, majoribusque indignum fatere- tur, aliam quæ prioren compleat perficiatque ex- petit gratiam dicens : Ostende mihi gloriam tuam s. • Deus autem votis ejus annuens ait: Ego præcedam te gloria mea, et vocabo in no- mine Domini coram te ",, et cætera. Ostendit igitur majorem esse priore sua ei apparitione, Pa- tris Deique omnium scientiam, quam se ei tradit - rum esse pollicetur, de se ipso dicens : • Præce- Num. XII, xxiu, 23. 5-8. sr Deut. v, 5. Exod. xxx, 15. ss Matth. v. ss ibid. 17. **Exod. XXXIII, 18. ibid. 19. 8. 29 Exod. 111, 15. 30 Exod. ΣΑΣ!!!, 15. * Exol.
δυσὶ γ’ οὖν τοῖς παρὰ πάντα τὸν λαὸν ἐξοχωτάτοις ἀνδράσι καὶ παρὰ Θεῷ διαπρέπουσιν ἑτέροις τε ἰδίοις ὀνόμασι κεχρημένοις τὰς δύο ταύτας ἐπιφημίζει προσηγορίας, τῷ τε ἰδίῳ ἀδελφῷ τῷ Ἀαρὼν, καὶ τῷ τοῦ Ναυὴ υἱῷ, Αὐση[οὺ]ς πρότερον ὀνομαζομένου[ς], παρὰ πάντα τὸν λαὸν Θεοῦ νεύματι ἄρχοντας τοῦ παντὸς ἔθνους προχειρισάμενος ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρίστου ἐδόξασεν προςηγορίαις· τὸν μὲν Χριστὸν, δι’ ἦν ἔφερεν εἰκόνα τοῦ κατ’ ἀλήθειαν ἀρχιερέως τῶν ὅλων αὐτοῦ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, προσειπών· τὸν δὲ ἑαυτοῦ διάδοχον Ἰησοῦν ἀναγορεύσας, δι’ ὃν ἔσωζε καὶ αὐτὸς τύπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, ὃς παυσαμένης τῆς διὰ Μωσέως παραδοθείσης συμβολικῶς λατρείας, καὶ τοῦτον πῶς τὸν τρόπον Μωσέως τελευτήσαντος, τὴν εἰς τὸ θεῖον εὐσέβειαν διαδεξάμενος, πάσας μὲν τὰς ἀοράτους δυνάμεις ἀνθισταμένας αὐτοῦ τῷ λόγῳ πολέμῳ νικήσας κεχείρωται, τὴν δ’ ὑπὸ ταύταις ἅπασαν τυραννουμένην γῆν τὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἴδιον κτῆμα ποιησάμενος τῷ ἑαυτοῦ λαῷ διὰ τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν κατεκληροδότησεν. ΙΒ.
Α τός μου Μωϋσέως ; » Αρ' οὖν τὴν δόξαν μὲν Κυρίου εἰ- δεν καὶ ἐν εἴδει αὐτῷ χρηματίζοντος, στόμα τε κατά στόμα λαλοῦντος ἤκουσεν, οὐ μὴν καὶ αὐτόν πω τὸν Κύριον ὁμοίως τοῖς πατράσιν ἑωράκει. Καὶ οὐ θαν μαστόν γε εἰ τῷ Μωϋσεῖ στόμα κατά στόμα λαλῶν ἀναγέγραπται ὁ Θεὸς, ὁπότε καὶ τῷ παντὶ λαῷ πρόσ ωπον πρὸς πρόσωπον λελαληκέναι αὐτὸν ἐν Δευτερο νομίῳ διδάσκει ὁ Μωϋσῆς λέγων· Οὐχὶ τοῖς πατρά σιν ὑμῶν διέθετο Κύριος την Διαθήκην ταύτην, ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς· ὑμεῖς αὐτοὶ ὧδε σήμερον πάντες ζώντες. Πρόσωπον κατὰ πρόσωπον ἐλάλησεν Κύριος προς ὑμᾶς ἐν τῷ ὄρει ἐκ μέσου τοῦ πυρός. » Πλὴν εἰ καὶ τῷ Μωϋσεῖ καὶ τῷ παντὶ λαῷ τοῦτον ἐχρημάτιζεν τὸν τρόπον, ἀλλ' ὅρα ὅτι λελαληκέναι μὲν αὐτοῖς στόμα κατὰ στόμα καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον εἴρηται, Β οὐ μὴν καὶ ἄνευ τοῦ πυρὸς ἢ τῆς νεφέλης ὁμοίως τοῖς πατράσιν ὦφθαι αὐτοῖς· γυμνῶς γὰρ ἐκείνοις καὶ ἄνευ ἐπικαλύμματος τοῦ διὰ νεφέλης ή πυρὸς ὁ Κύριος ὀφθεὶς ἀναγέγραπται. Τελείων γοῦν καὶ τὴν διάνοιαν εἰς ἄκρον κεκαθαρμένων καὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν τὸ τὸν Θεὸν ὁρᾷν εἶναι διδάσκει κάριοι, λέγων, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. » Διὸ καὶ ὡς τοιούτων ὁ Κύριος Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύει, λέγων πρὸς Μωϋσῆν· . Ούτως ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν, Θεὸς Ἀβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰα- κὡ6, ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς· τοῦτό ἐστιν υμά μου αἰώνιον, καὶ μνημόσυνον γενεῶν γενεαίς. » Ζη- λῶν δὴ οὖν τὰ χαρίσματα τα μείζονα, καὶ τῆς ὁμοίας ἐκείνοις όρεγόμενος ὁ Μωϋσῆς προκοπῆς, ἀξιοῖ λέγων τὸν Κύριον· « Εμφάνισόν νο) μοι σεαυτόν, γνω στῶς ἴδω σε· › ἐφαντάζετο μὲν γὰρ χρηματίζοντος αυ τῷ Θεοῦ Λόγου τό τε μέγεθος καὶ τὸ ὕψος καὶ τὴν ἄφατον καὶ ἀνέφικτον ὑπεροχήν, ἑώρα δὲ ὡς ὅτι δι' ὑπηρετικῶν ἀγγέλων τὰς πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο θεω ρίας· διὸ παρακαλεῖ τρανότερον καὶ καθαρώτερον εμφῆναι ἑαυτὸν αὐτῷ, μηκέτι μὲν δι' ἐπικαλυμμάτ των, μηδὲ ὑπὸ διακόνων ἑτέρων, γυμνῶς δὲ καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ παραπλησίως, ἄνευ τοῦ διὰ πυρὸς καὶ νεφέλης εἴδους. Τοῦτο γοῦν δοκεί μοι σημαίνειν ἡ φάσκουσα λέξις· « Εμφάνισόν μοι σεαυτόν, γνω στῶς ἴδω σε. » Ταύτῃ δὲ καὶ προακούσας εἰρηκότος αὐτῷ τοῦ Κυρίου τό· . Ἰδοὺ ἄγγελός μου προπορεύ σεται πρὸ προσώπου σου, » ὑποπαραιτεῖται τοῦ μεί ζονος ορεγόμενος, καί φησιν· « Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμ πορεύῃ, μή με αναγάγῃς ἐντεῦθεν· ἡ πρὸς τὴν ἀξίω σιν ἐπινεύσαντος τοῦ Κυρίου καὶ φήσαντος, ο Καὶ τὸν λόγον σου τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω, » τὸ ἕτοιμον συνιδὼν τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς, φθανούσης τῆς εὐ εργεσίας τοὺς μεγάλων ὀρεγομένους, εἶτα σμικρύνας ἑαυτὸν, καὶ ὡς μὴ ἄξιόν πω τῶν μειζόνων λογισάμε- νος, ἑτέραν ὡς ἐν συγκρίσει τῆς προτέρας ἐνδέουσαν ἀξίωσιν προτείνει λέγων, « Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου, πληρῶν δὲ αὐτοῦ τὸν λόγον ὁ Κύριος, « Εγώ παρ- ελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου, » καὶ τὰ ἑξῆς· διδά- EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.EXEGETICA. et figuras Dominum videt. Quare ergo non timuistis detrahere servo meo Moysi "?, Ergo gloriam qui- dem Domini vidit, et sub specie se ei manifestan- tem, et ore ad os loquentem audivit, non tamen ipsum unquam Dominum, sicut patribus manife- status est, conspexit. Et non mirum quod Moysi ore ad os colloquens inducitur Deus, cum et omni populo facie ad faciem ipsum locutum fuisse in Deuteronomio docet Moyses dicens: Non cum pa- tribus nostris iniit pactum Dominus, sed nobiscum, qui in præsentiarum sumus et vivimus. Facie ad faciem locutus est nobis in monte de medio ignis 27. › At si hoc modo Moysi et omni populo manifestatus est, animadverte illud, scilicet quod locutus fuisse eis ore ad os et facie ad faciem dicitur, non tamen iis visus sine igne vel nube,ut patribus. Nude enim illis et sine nubis vel ignis tegmine Dominus narratur esse visus.Deum igitur videre perfectorum et mente quam maxime mundatorum proprium esse docet Salvator et Dominus noster : « Beati, inquit, mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . . Ideoque quasi horum Deum se Dominus indicat, ad Moysem di- cens «Ma- (f. C Hæc dices filiis Israel: Dominus Deus patrum vestrorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob misit me ad vos: hos nomen mihi est in aeternum, et hoc nemoriale meum in generatio- nem et generationem ". » Æmulatus igitur majores gratias, similisque cupidissimus favoris Moyses Dominum his precatur verbis: ‹ Ostende mihi l'ą- ciem tuam, ut sciam te. » Sibi enim animo Ginge- bat manifestati Dei Verbi magnitudinem, et subli- mitatem, et ineffabilem inaccessamque præcellen- tiam, videbatque ipsius ad se manifestationes per „ministrantes angelos fieri : ideo postulabat ut ma- nifestius et splendidius ipsum sibi manifestum ef- fceret, non jam sub velamentis, nec ministris aliis, nude autem et pariter ac Abrahano, sine ignis vel nubis specie. Quod igitur videtur mihi indicare Scriptura dicens: Ostende mihi faciem tuam, ut sciam te 20. Cum audivisset Deum sibi dicentem : ‹ Ecce angelus meus præcedet te ante faciem tuam ",, ampliorem expetit gratiam, dicitque : « Si non tu ipse præcedas, ne educas nos de loco istos. Annuente Domino postulationi, ac dicente: • Verbum istud, quod locutus es faciam 3, Dei D magnifcentiam benigne dispositam animadvertens, quæ et magna cupientibus favebat, quamvis se ipsum exinaniret, majoribusque indignum fatere- tur, aliam quæ prioren compleat perficiatque ex- petit gratiam dicens : Ostende mihi gloriam tuam s. • Deus autem votis ejus annuens ait: Ego præcedam te gloria mea, et vocabo in no- mine Domini coram te ",, et cætera. Ostendit igitur majorem esse priore sua ei apparitione, Pa- tris Deique omnium scientiam, quam se ei tradit - rum esse pollicetur, de se ipso dicens : • Præce- Num. XII, xxiu, 23. 5-8. sr Deut. v, 5. Exod. xxx, 15. ss Matth. v. ss ibid. 17. **Exod. XXXIII, 18. ibid. 19. 8. 29 Exod. 111, 15. 30 Exod. ΣΑΣ!!!, 15. * Exol.
PG 22:1059Ἡνίκα δ’ ἂν εἰσῆλθε Μωσῆς εἰς τὴν σκηνὴν, κατέβαινεν ὁ στύλος τῆς νεφέλης, καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ στάντες ὁ λαὸς, προσεκύνησαν ἕκαστος ἀπὸ τῆς σκηνῆς. Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσῆν, ἐνώπιος ἐνωπίῳ, ὡς εἰ λαλήσαι τὶς πρὸς φίλον ἑαυτοῦ· καὶ ἀπηλλάττετο εἰς τὴν παρεμβολήν· ὁ δὲ θεράπων αὐτοῦ Ἰησοῦς υἱὸς Ναυῆ οὐκ ἐξεπορεύετο ἐκ τῆς σκηνῆς. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς Κυρίον, Ἰδοὺ, σὺ λέγεις μοι, Ἀνάγαγε τὸν λαὸν τοῦτον, σὺ δὲ οὐκ ἐδήλωσάς μοι, ὃν σὺ ἀποστελεῖς μετ’ ἐμοῦ· σὺ δέ μοι εἶπας, Οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ ἔχεις χάριν παρ’ ἐμοί. Εἰ οὖν εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν· γνωστῶς ἴδω σε, ὅπως ἂν ὦ εὑρηκὼς χάριν ἐναντίον σου, καὶ ἵνα γνῶ, ὁ λαός σου τὸ ἔθνος τοῦτο. Καὶ λέγει, Αὐτὸς προπορεύσομαι καὶ καταπαύσω σε. Καὶ λέγει πρὸς αὐτὸν, Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμπορεύῃ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν. Καὶ πῶς γνωστὸν ἔσται ὅτι εὕρηκα χάριν παρὰ σοὶ ἐγὼ καὶ ὁ λαός σου, ἀλλ’ ἢ συμπορευομένου σου μεθ’ ἡμῶν; καὶ ἐνδοξασθησόμεθα ἐγώ τε, καὶ ὁ λαός σου παρὰ πάντα τὰ ἔθνη, ὅσα ἐπὶ τῆς γῆς ἐστι. Καὶ εἶπεν ὁ Κύριος πρὸς Μωσῆν, Καὶ τὸν λόγον σοι τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω·
σκων ὅτι δὴ πάσης μείζων τῆς πρότερον αὐτῷ θεω- Ει ρουμένης οπτασίας ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων τυγχάνει γνῶσις, ἦν καὶ παραδώσειν αὐτῷ ὑπισχνεζ- ται, περὶ μὲν ἑαυτοῦ λέγων, « Παρελεύσομαι πρότε- ρός σου τῇ δόξῃ μου. » Περὶ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς μυ σταγωγίας τὸ, ο καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου, ποίου γὰρ Κυρίου, αὐτὸς ὢν ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλού μενος Κύριος, εἰ μὴ ἄρα τοῦ Πατρὸς καλέσειν ἐπαγ- γέλλεται; Καὶ ἀληθῶς γε εἰ μὴ διέλθοι τινὰ πρότερον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ εἰ μὴ αὐτὸς ἀνακαλέσοιτο τὸν Πατέρα, οὐδ᾽ ἄλλως δυνατὸν τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναλαβεῖν γνῶσιν· . ἐπεὶ μηδ' εἷς ἔγνω τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Αὐτὸς γοῦν ἐστιν ἡ θύρα καὶ ἡ ὁδὸς δι' οὗ μόνου ἔστιν ἰδεῖν τὸν ἐπέκεινα καὶ ἀνωτάτω τῶν ὅλων αἴτιον, αὐτ τὸν τὸν Πατέρα· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα οἷά τις αὐτοῦ πρόδρομος προεπιδημεῖ ταῖς τῶν μακαρίων ψυχαῖς ὁ θεῖος Λόγος, τῆς ἰδίας δόξης μεταδιδοὺς αὐταῖς, ἀλλ' οὐχ ἵσταταί γε εἰς τέλος τὰ τῆς αὐθεντίας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνων, προπαρασκευάσας δὲ καὶ προευτρεπί- σας τὴν μονὴν, ὑποχωρεῖ καὶ μεταπαραδίδωσι τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁμο λογεῖ φάσκων, « Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός του τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου. » Νῦν μὲν οὖν λόγῳ τοῦτο πράξειν ἐπαγγέλλεται· ἑξῆς δὲ καὶ τὸ ἔργον ἐπάγει ἔνθα εἴρηται, « Καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ἐνό- ματι Κυρίου. Καὶ παρῆλθεν Κύριος προ προσώπου αὐτοῦ καὶ ἐκάλεσε, Κύριος, Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων, (Γ. 12) μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ς ἀληθινὸς, καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας, καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρ τίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ· ἐπάγων ἀνομίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν. » Ταῦτα γὰρ αὐτός φησι κατα- βὰς ἐν νεφέλῃ καὶ παραστὰς τῷ Μωϋσεῖ ὁ διὰ τοῦ τε- τραγράμμου δηλούμενος Κύριος· ὃς καθ᾿ ἣν πεποί ηται ὑπόσχεσιν παρελθὼν πρὸ προσώπου αὐτοῦ, τὸν καὶ ἑαυτοῦ Κύριον καὶ Πατέρα, τὸν ἀληθῶς ὄντα Κύ- ριον Κύριον, δις διὰ τοῦ τετραγράμμου ἐμφερόμενον ἀνακαλεῖται λέγων τὸ, ο Κύριος. Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρ μων καὶ ἐλεήμων, » καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βιαζόμενος τις φάσκοι μὴ τὸν Κύριον, ἀλλὰ Μωϋσῆν ταῦτα εἰρη κέναι, πεῖσμα βέβαιον λαμβανέτω ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Μωϋσέως φωνῶν ὁμολογοῦντος τοῦ Κυρίου εἶναι τὰς προεκτεθείσας λέξεις, δι' ὧν εὐχόμενος ἐν ἑτέρῳ τό παρ φησί, «Καὶ νῦν ὑψωθήτω ἡ χείρ σου, Κύριε· δν τρόπον εἶπας λέγων, Κύριος μακρόθυμος, καὶ πολυ ἔλεος, καὶ ἀληθινός· ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρτίας· καὶ καθαρισμῷ οὐ καθαριεῖ τὸν ἔνοχον, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενεάς. » Εναργέστατα δὴ οὖν καὶ σα- φέστατα διὰ τούτων αὐτὸς ὁ Κύριος τὰς προεκτεθεί- σας εἰρηκὼς παριστᾷ τε (παρίσταται) φωνάς, μεί- ζονα Κύριον τὸν ἀληθῶς Κύριον, δῆλον δ' ὅτι τὸν Πα- τέρα ἑαυτοῦ, ἀνακαλούμενος· ἡ εἰ δυσπειθῶς ἔχοι πρὸς ταῦτα, λεγέτω εἴ τινα ἄλλην οἷός τέ ἐστιν κατὰ * ο ECLOG. PROPHETICE. • B - LIB. I. A dam te gloria nea, » et de Patris sui doctrina, « Matth. vi, 27. Exod. xxx¡V, PATROL. GR. XXII. D vocabo in nomine Domini coram te. Quem autem Dominum, cum sit ipse Dominus tetragrammato designatus, nisi Patrem suum vocaturum esse de- nuntiat ? Profecto nisi præævium eat Dei Verbum, nisi ipse Patrem advocet, impossibile est quemvis omnium Patris scientiam excipere. Neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui Filius voluerit reve lare s. » Ipse igitur est janua viaque qua sola ex- celsissimam immensissimamque rerum omnium causam, Patrem ipsum, conspicere possumus. Si enim quam maxime, velut aliquis ejus præcursor, beatorum animas divinum præit Verbum, partici- pes eos propriæ gloriæ efficiens, sed non desinit ad finem auctoritatis partes in se suscipere, præparato autem ac disposito habitaculo, discedit et regnum Deo et Patri transfert. Quod et ipse confitetur di- cens : • Ego præcedam te gloria mea, et vocabo in nomine Domini. › Nunc quidem verbo illud fa- cturum esse promittit; quod re peragit, ut osten- dunt quæ sequuntur: Cumque descendisset Do- minus per nubem, stetit Moyses cum eo, invocans nomen Domini. Et transiit Dominus ante faciem ejus, vocavilque : Dominator Domine Deus, mise- ricors et clemens, et patiens, et multæ miseratio- nis, ac verax, qui custodis misericordiam in mul- lia, qui aufers iniquitaten et scelera, atque pecca- ta, nullusque apud te per se innocens est. Qui red-- dis iniquitatem patrum filiis, ac nepotibus in ter- tiam et quartam progenien 36. Hæc enim ipse di cit, cum descendit in nube et prope Moysem stetit tetragrammato designatus Dominus. Dein, ob pro- missionem quam ipse fecerat, transiens ante fa- ciem ejus, suimet Dominum et Patrem, vere Domi- num, Dominatorem, bis tetragrammato designatum invocat dicens : « Dominator Domine Deus, miseri- cors et clemens, et reliqua. Si quis autem loci sen- sum detorquens minime a Domino contendat, sed a Moyse hæc esse dicta, illud plane compertum ha- bebit ipsis Moysis vocibus, hæc esse verba Domini confitentis, cum in alio loco precatur dicens : ⚫ Magnificetur ergo fortitudo Domini sicut jurasti, dicens : Dominus patiens et multæ misericordiæ, auferens iniquitatem et scelera, nullumque in- noxium derelinquens, qui visitas peccata patrum in filios in tertiam et quartam generationen ", Clarissime igitur et manifestissime patet ex iis hæc quæ retulimus Dominum dixisse, majorem Domi- num et vere Dominum, scilicet Patrem ejus, invo- cantem. Cui si fides difficile adhibeatur, videre est an alia esse possit hujus loci explanatio. Quippe ani- madvertendum est non angelum manifestatum fuisse, sed ipsum tetragrammato designatum Dominum, qui et facie ad faciem cum Moyse perhibetur fuisse col - locutus, quem et Moyses invocat, manifestationem per angelos deprecatus his verbis: ‹ Si non tu ipse præcedas,ne educas nos de loco isto "., Verumenim. Exod. XXX|1], 5-7. Num. xiv, 17, 18. 15.
εὕρηκας γὰρ χάριν ἐνώπιόν μου, καὶ οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ ἔχεις χάριν παρ’ ἐμοί. Καὶ εἶπεν, δεῖξόν μοι τὴν σεαυτοῦ δόξαν. Καὶ εἶπεν, Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερος τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου· καὶ ἐλεήσω, ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω, ὃν ἂν οἰκτείρω. Καὶ εἶπεν, Οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου· οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται. Καὶ εἶπεν Κύριος, Ἰδοὺ, τόπος παρ’ ἐμοὶ, καὶ στήσῃ ἐπὶ τῆς πέτρας· καὶ σκεπάσω τῇ χειρί μου ἐπί σε, ἕως ἂν παρέλθω. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρά μου, καὶ τότε ὄψῃ τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει· καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ὀνόματι Κυρίου· καὶ παρῆλθεν Κύριος πρὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἐκάλεσεν, Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος καὶ πολυέλεος καὶ ἀληθινὸς καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας καὶ ἁμαρτίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ ἐπάγων ἀνομίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων, ἐπὶ τρίτην καὶ ἐπὶ τετάρτην γενεάν.
σκων ὅτι δὴ πάσης μείζων τῆς πρότερον αὐτῷ θεω- Ει ρουμένης οπτασίας ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων τυγχάνει γνῶσις, ἦν καὶ παραδώσειν αὐτῷ ὑπισχνεζ- ται, περὶ μὲν ἑαυτοῦ λέγων, « Παρελεύσομαι πρότε- ρός σου τῇ δόξῃ μου. » Περὶ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς μυ σταγωγίας τὸ, ο καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου, ποίου γὰρ Κυρίου, αὐτὸς ὢν ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλού μενος Κύριος, εἰ μὴ ἄρα τοῦ Πατρὸς καλέσειν ἐπαγ- γέλλεται; Καὶ ἀληθῶς γε εἰ μὴ διέλθοι τινὰ πρότερον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ εἰ μὴ αὐτὸς ἀνακαλέσοιτο τὸν Πατέρα, οὐδ᾽ ἄλλως δυνατὸν τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναλαβεῖν γνῶσιν· . ἐπεὶ μηδ' εἷς ἔγνω τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Αὐτὸς γοῦν ἐστιν ἡ θύρα καὶ ἡ ὁδὸς δι' οὗ μόνου ἔστιν ἰδεῖν τὸν ἐπέκεινα καὶ ἀνωτάτω τῶν ὅλων αἴτιον, αὐτ τὸν τὸν Πατέρα· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα οἷά τις αὐτοῦ πρόδρομος προεπιδημεῖ ταῖς τῶν μακαρίων ψυχαῖς ὁ θεῖος Λόγος, τῆς ἰδίας δόξης μεταδιδοὺς αὐταῖς, ἀλλ' οὐχ ἵσταταί γε εἰς τέλος τὰ τῆς αὐθεντίας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνων, προπαρασκευάσας δὲ καὶ προευτρεπί- σας τὴν μονὴν, ὑποχωρεῖ καὶ μεταπαραδίδωσι τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁμο λογεῖ φάσκων, « Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός του τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου. » Νῦν μὲν οὖν λόγῳ τοῦτο πράξειν ἐπαγγέλλεται· ἑξῆς δὲ καὶ τὸ ἔργον ἐπάγει ἔνθα εἴρηται, « Καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ἐνό- ματι Κυρίου. Καὶ παρῆλθεν Κύριος προ προσώπου αὐτοῦ καὶ ἐκάλεσε, Κύριος, Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων, (Γ. 12) μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ς ἀληθινὸς, καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας, καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρ τίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ· ἐπάγων ἀνομίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν. » Ταῦτα γὰρ αὐτός φησι κατα- βὰς ἐν νεφέλῃ καὶ παραστὰς τῷ Μωϋσεῖ ὁ διὰ τοῦ τε- τραγράμμου δηλούμενος Κύριος· ὃς καθ᾿ ἣν πεποί ηται ὑπόσχεσιν παρελθὼν πρὸ προσώπου αὐτοῦ, τὸν καὶ ἑαυτοῦ Κύριον καὶ Πατέρα, τὸν ἀληθῶς ὄντα Κύ- ριον Κύριον, δις διὰ τοῦ τετραγράμμου ἐμφερόμενον ἀνακαλεῖται λέγων τὸ, ο Κύριος. Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρ μων καὶ ἐλεήμων, » καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βιαζόμενος τις φάσκοι μὴ τὸν Κύριον, ἀλλὰ Μωϋσῆν ταῦτα εἰρη κέναι, πεῖσμα βέβαιον λαμβανέτω ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Μωϋσέως φωνῶν ὁμολογοῦντος τοῦ Κυρίου εἶναι τὰς προεκτεθείσας λέξεις, δι' ὧν εὐχόμενος ἐν ἑτέρῳ τό παρ φησί, «Καὶ νῦν ὑψωθήτω ἡ χείρ σου, Κύριε· δν τρόπον εἶπας λέγων, Κύριος μακρόθυμος, καὶ πολυ ἔλεος, καὶ ἀληθινός· ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρτίας· καὶ καθαρισμῷ οὐ καθαριεῖ τὸν ἔνοχον, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενεάς. » Εναργέστατα δὴ οὖν καὶ σα- φέστατα διὰ τούτων αὐτὸς ὁ Κύριος τὰς προεκτεθεί- σας εἰρηκὼς παριστᾷ τε (παρίσταται) φωνάς, μεί- ζονα Κύριον τὸν ἀληθῶς Κύριον, δῆλον δ' ὅτι τὸν Πα- τέρα ἑαυτοῦ, ἀνακαλούμενος· ἡ εἰ δυσπειθῶς ἔχοι πρὸς ταῦτα, λεγέτω εἴ τινα ἄλλην οἷός τέ ἐστιν κατὰ * ο ECLOG. PROPHETICE. • B - LIB. I. A dam te gloria nea, » et de Patris sui doctrina, « Matth. vi, 27. Exod. xxx¡V, PATROL. GR. XXII. D vocabo in nomine Domini coram te. Quem autem Dominum, cum sit ipse Dominus tetragrammato designatus, nisi Patrem suum vocaturum esse de- nuntiat ? Profecto nisi præævium eat Dei Verbum, nisi ipse Patrem advocet, impossibile est quemvis omnium Patris scientiam excipere. Neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui Filius voluerit reve lare s. » Ipse igitur est janua viaque qua sola ex- celsissimam immensissimamque rerum omnium causam, Patrem ipsum, conspicere possumus. Si enim quam maxime, velut aliquis ejus præcursor, beatorum animas divinum præit Verbum, partici- pes eos propriæ gloriæ efficiens, sed non desinit ad finem auctoritatis partes in se suscipere, præparato autem ac disposito habitaculo, discedit et regnum Deo et Patri transfert. Quod et ipse confitetur di- cens : • Ego præcedam te gloria mea, et vocabo in nomine Domini. › Nunc quidem verbo illud fa- cturum esse promittit; quod re peragit, ut osten- dunt quæ sequuntur: Cumque descendisset Do- minus per nubem, stetit Moyses cum eo, invocans nomen Domini. Et transiit Dominus ante faciem ejus, vocavilque : Dominator Domine Deus, mise- ricors et clemens, et patiens, et multæ miseratio- nis, ac verax, qui custodis misericordiam in mul- lia, qui aufers iniquitaten et scelera, atque pecca- ta, nullusque apud te per se innocens est. Qui red-- dis iniquitatem patrum filiis, ac nepotibus in ter- tiam et quartam progenien 36. Hæc enim ipse di cit, cum descendit in nube et prope Moysem stetit tetragrammato designatus Dominus. Dein, ob pro- missionem quam ipse fecerat, transiens ante fa- ciem ejus, suimet Dominum et Patrem, vere Domi- num, Dominatorem, bis tetragrammato designatum invocat dicens : « Dominator Domine Deus, miseri- cors et clemens, et reliqua. Si quis autem loci sen- sum detorquens minime a Domino contendat, sed a Moyse hæc esse dicta, illud plane compertum ha- bebit ipsis Moysis vocibus, hæc esse verba Domini confitentis, cum in alio loco precatur dicens : ⚫ Magnificetur ergo fortitudo Domini sicut jurasti, dicens : Dominus patiens et multæ misericordiæ, auferens iniquitatem et scelera, nullumque in- noxium derelinquens, qui visitas peccata patrum in filios in tertiam et quartam generationen ", Clarissime igitur et manifestissime patet ex iis hæc quæ retulimus Dominum dixisse, majorem Domi- num et vere Dominum, scilicet Patrem ejus, invo- cantem. Cui si fides difficile adhibeatur, videre est an alia esse possit hujus loci explanatio. Quippe ani- madvertendum est non angelum manifestatum fuisse, sed ipsum tetragrammato designatum Dominum, qui et facie ad faciem cum Moyse perhibetur fuisse col - locutus, quem et Moyses invocat, manifestationem per angelos deprecatus his verbis: ‹ Si non tu ipse præcedas,ne educas nos de loco isto "., Verumenim. Exod. XXX|1], 5-7. Num. xiv, 17, 18. 15.
Καὶ σπεύσας Μωσῆς κύψας ἐπὶ τὴν γῆν προσεκύνησεν, καὶ εἶπεν· Εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐνώπιον σου, Κύριε, συμπορεύθητι μεθ’ ἡμῶν ἐνώπιος ἐνωπίῳ. Μωσῆς τῷ Θεῷ λαλῶν ἀναγέγραπται μετὰ θάρσους καὶ παρρησίας τοσαύτης, ὁποίαν ἀγάγοι ἂν καὶ φίλος τίς ἀνὴρ ὁμιλῶν ἑαυτοῦ φίλῳ. Ἐμφαίνεται δὲ διὰ τούτων οὐχ ἡ τυχοῦσα τοῦ προφήτου προκοπή· ἀλλ’ ἐπεὶ ἐλάλει μὲν αὐτῷ Κύριος ἐνώπιος ἐνωπίῳ, οὐ μὴν καὶ ὤφθη πῶ αὐτῷ ὁμοίως τῷ Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· τούτου δὴ χάριν ἀξιοῖ λέγων, εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε. Δι’ οὗ παρίστησιν ὅτι μὴ ὁμοίως τῷ λαλεῖν αὐτῷ καὶ τὰς πρὸς αὐτὸν ἐπιφανείας ὁ Θεὸς ἐποιεῖτο. Εἰ γὰρ, ὡς νομίσειέν τις, ταυτόν ἐστι τὸ λελαληκέναι αὐτῷ τὸν Θεὸν ἐνώπιον ἐνωπίῳ τῷ ὦφθαι αὐτῷ, ὡς ἂν εἴποι τις, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ποία δ’ ἂν ἔτι χῶρα λείποιτο τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ ἀξιώσει τὸ, εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε; πῶς δὲ, εἰ καὶ πρότερον αὐτῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ὡς οἰηθείη ἄν τις ἑωρᾶτο, ἐπιφέρει λέγων αὐτῷ ὁ Κύριος, οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου·
σκων ὅτι δὴ πάσης μείζων τῆς πρότερον αὐτῷ θεω- Ει ρουμένης οπτασίας ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων τυγχάνει γνῶσις, ἦν καὶ παραδώσειν αὐτῷ ὑπισχνεζ- ται, περὶ μὲν ἑαυτοῦ λέγων, « Παρελεύσομαι πρότε- ρός σου τῇ δόξῃ μου. » Περὶ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς μυ σταγωγίας τὸ, ο καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου, ποίου γὰρ Κυρίου, αὐτὸς ὢν ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλού μενος Κύριος, εἰ μὴ ἄρα τοῦ Πατρὸς καλέσειν ἐπαγ- γέλλεται; Καὶ ἀληθῶς γε εἰ μὴ διέλθοι τινὰ πρότερον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ εἰ μὴ αὐτὸς ἀνακαλέσοιτο τὸν Πατέρα, οὐδ᾽ ἄλλως δυνατὸν τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναλαβεῖν γνῶσιν· . ἐπεὶ μηδ' εἷς ἔγνω τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Αὐτὸς γοῦν ἐστιν ἡ θύρα καὶ ἡ ὁδὸς δι' οὗ μόνου ἔστιν ἰδεῖν τὸν ἐπέκεινα καὶ ἀνωτάτω τῶν ὅλων αἴτιον, αὐτ τὸν τὸν Πατέρα· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα οἷά τις αὐτοῦ πρόδρομος προεπιδημεῖ ταῖς τῶν μακαρίων ψυχαῖς ὁ θεῖος Λόγος, τῆς ἰδίας δόξης μεταδιδοὺς αὐταῖς, ἀλλ' οὐχ ἵσταταί γε εἰς τέλος τὰ τῆς αὐθεντίας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνων, προπαρασκευάσας δὲ καὶ προευτρεπί- σας τὴν μονὴν, ὑποχωρεῖ καὶ μεταπαραδίδωσι τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁμο λογεῖ φάσκων, « Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός του τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου. » Νῦν μὲν οὖν λόγῳ τοῦτο πράξειν ἐπαγγέλλεται· ἑξῆς δὲ καὶ τὸ ἔργον ἐπάγει ἔνθα εἴρηται, « Καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ἐνό- ματι Κυρίου. Καὶ παρῆλθεν Κύριος προ προσώπου αὐτοῦ καὶ ἐκάλεσε, Κύριος, Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων, (Γ. 12) μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ς ἀληθινὸς, καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας, καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρ τίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ· ἐπάγων ἀνομίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν. » Ταῦτα γὰρ αὐτός φησι κατα- βὰς ἐν νεφέλῃ καὶ παραστὰς τῷ Μωϋσεῖ ὁ διὰ τοῦ τε- τραγράμμου δηλούμενος Κύριος· ὃς καθ᾿ ἣν πεποί ηται ὑπόσχεσιν παρελθὼν πρὸ προσώπου αὐτοῦ, τὸν καὶ ἑαυτοῦ Κύριον καὶ Πατέρα, τὸν ἀληθῶς ὄντα Κύ- ριον Κύριον, δις διὰ τοῦ τετραγράμμου ἐμφερόμενον ἀνακαλεῖται λέγων τὸ, ο Κύριος. Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρ μων καὶ ἐλεήμων, » καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βιαζόμενος τις φάσκοι μὴ τὸν Κύριον, ἀλλὰ Μωϋσῆν ταῦτα εἰρη κέναι, πεῖσμα βέβαιον λαμβανέτω ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Μωϋσέως φωνῶν ὁμολογοῦντος τοῦ Κυρίου εἶναι τὰς προεκτεθείσας λέξεις, δι' ὧν εὐχόμενος ἐν ἑτέρῳ τό παρ φησί, «Καὶ νῦν ὑψωθήτω ἡ χείρ σου, Κύριε· δν τρόπον εἶπας λέγων, Κύριος μακρόθυμος, καὶ πολυ ἔλεος, καὶ ἀληθινός· ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρτίας· καὶ καθαρισμῷ οὐ καθαριεῖ τὸν ἔνοχον, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενεάς. » Εναργέστατα δὴ οὖν καὶ σα- φέστατα διὰ τούτων αὐτὸς ὁ Κύριος τὰς προεκτεθεί- σας εἰρηκὼς παριστᾷ τε (παρίσταται) φωνάς, μεί- ζονα Κύριον τὸν ἀληθῶς Κύριον, δῆλον δ' ὅτι τὸν Πα- τέρα ἑαυτοῦ, ἀνακαλούμενος· ἡ εἰ δυσπειθῶς ἔχοι πρὸς ταῦτα, λεγέτω εἴ τινα ἄλλην οἷός τέ ἐστιν κατὰ * ο ECLOG. PROPHETICE. • B - LIB. I. A dam te gloria nea, » et de Patris sui doctrina, « Matth. vi, 27. Exod. xxx¡V, PATROL. GR. XXII. D vocabo in nomine Domini coram te. Quem autem Dominum, cum sit ipse Dominus tetragrammato designatus, nisi Patrem suum vocaturum esse de- nuntiat ? Profecto nisi præævium eat Dei Verbum, nisi ipse Patrem advocet, impossibile est quemvis omnium Patris scientiam excipere. Neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui Filius voluerit reve lare s. » Ipse igitur est janua viaque qua sola ex- celsissimam immensissimamque rerum omnium causam, Patrem ipsum, conspicere possumus. Si enim quam maxime, velut aliquis ejus præcursor, beatorum animas divinum præit Verbum, partici- pes eos propriæ gloriæ efficiens, sed non desinit ad finem auctoritatis partes in se suscipere, præparato autem ac disposito habitaculo, discedit et regnum Deo et Patri transfert. Quod et ipse confitetur di- cens : • Ego præcedam te gloria mea, et vocabo in nomine Domini. › Nunc quidem verbo illud fa- cturum esse promittit; quod re peragit, ut osten- dunt quæ sequuntur: Cumque descendisset Do- minus per nubem, stetit Moyses cum eo, invocans nomen Domini. Et transiit Dominus ante faciem ejus, vocavilque : Dominator Domine Deus, mise- ricors et clemens, et patiens, et multæ miseratio- nis, ac verax, qui custodis misericordiam in mul- lia, qui aufers iniquitaten et scelera, atque pecca- ta, nullusque apud te per se innocens est. Qui red-- dis iniquitatem patrum filiis, ac nepotibus in ter- tiam et quartam progenien 36. Hæc enim ipse di cit, cum descendit in nube et prope Moysem stetit tetragrammato designatus Dominus. Dein, ob pro- missionem quam ipse fecerat, transiens ante fa- ciem ejus, suimet Dominum et Patrem, vere Domi- num, Dominatorem, bis tetragrammato designatum invocat dicens : « Dominator Domine Deus, miseri- cors et clemens, et reliqua. Si quis autem loci sen- sum detorquens minime a Domino contendat, sed a Moyse hæc esse dicta, illud plane compertum ha- bebit ipsis Moysis vocibus, hæc esse verba Domini confitentis, cum in alio loco precatur dicens : ⚫ Magnificetur ergo fortitudo Domini sicut jurasti, dicens : Dominus patiens et multæ misericordiæ, auferens iniquitatem et scelera, nullumque in- noxium derelinquens, qui visitas peccata patrum in filios in tertiam et quartam generationen ", Clarissime igitur et manifestissime patet ex iis hæc quæ retulimus Dominum dixisse, majorem Domi- num et vere Dominum, scilicet Patrem ejus, invo- cantem. Cui si fides difficile adhibeatur, videre est an alia esse possit hujus loci explanatio. Quippe ani- madvertendum est non angelum manifestatum fuisse, sed ipsum tetragrammato designatum Dominum, qui et facie ad faciem cum Moyse perhibetur fuisse col - locutus, quem et Moyses invocat, manifestationem per angelos deprecatus his verbis: ‹ Si non tu ipse præcedas,ne educas nos de loco isto "., Verumenim. Exod. XXX|1], 5-7. Num. xiv, 17, 18. 15.
PG 22:1061οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται; Διὰ τί δὲ λεγέτω ὁ βουλόμενος, οὐδ’ ἅπαξ ὁ λόγος μαρτυρεῖ λέγων ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Κύριος, ὡς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἰρηκὼς τετήρηται· ἀλλὰ γὰρ διὰ τούτων πρόδηλον, ὅτι εἰ καὶ ἐλάλει αὐτῷ κύριος ἐνώπιος ἐνωπίῳ, ὅμως διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει αὐτῷ· τοῦτο γὰρ προπαρίστησιν ἡ γραφὴ λέγουσα, κατέβαινεν ὁ στύλος τῆς νεφέλης καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ ἐλάλει τῷ Μωσεῖ. Οὐκοῦν διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει, οὐ μὴν καὶ ὁμοίως τῷ Ἁβραὰμ ἢ τῷ Ἰσαὰκ ἢ τῷ Ἰακὼβ ὤφθη αὐτῷ· ἐκείνοις μὲν γὰρ γυμνῶς καὶ τρανῶς ἄνευ τινὸς εἴδους ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, τούτῳ δὲ διὰ τοῦ ὀνομαζομένου εἴδους καὶ τῆς νεφέλης, ἣν καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος φάσκων, Ἡνίκα δὲ ἐλάλει Μωσῆς πάσῃ συναγωγῇ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπεστράφησαν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἰδοὺ ἡ δόξα Κυρίου ὤφθη ἐν νεφέλῃ, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωσῆν. Καὶ πάλιν· ἀνέβη Μωσῆς εἰς τὸ ὄρος· καὶ ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὸ ὄρος. Καὶ κατέβη ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ τοῦ ὄρους καὶ ἐκάλυψεν αὐτὸν νεφέλη ἓξ ἡμέρας· καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωσῆν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐκ μέσου τῆς νεφέλης.
Τὸ δὲ εἶδος τῆς δόξης Κυρίου, ὡσεὶ πῦρ φλέγον ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὄρους. Σαφῶς οὖν διὰ τούτων τὸ θεωρούμενον τῷ Μωσεῖ λέγεται εἶναι οὐκ αὐτὸς ὁ Κύριος, ἀλλ’ εἶδος Κυρίου· καὶ νεφέλη καὶ πῦρ, ἃ καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος· οὐκοῦν τὸ μὲν εἶδος ἑώρα Κυρίου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, οὐδαμῶς δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον, τόν τε λαλούμενον Λόγον αὐτοῦ τοῦ Κυρίου· ἀλλ’ ὅμως διὰ τῆς νεφέλης λαλοῦντος ἤκουεν, διὸ εἴρηται, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωσῆν ἐνώπιος ἐνωπίῳ. Οὐ μὴν καὶ ὤφθη αὐτῷ ἐνώπιος ἐνωπίῳ τετήρηται· τοῦτο γὰρ ὡς οὐδέπω γεγονὸς ἀξιοῖ λέγων, ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε· καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τόπῳ διδάσκει ὁ λόγος, ὅτι δὴ στόμα ἐλάλει αὐτῷ ὁ Θεὸς, οὐ μὴν καταλλήλως καὶ ἑωρᾶτο, ἀλλ’ ἐν εἴδει καὶ διὰ τῆς προαποδεδομένης δόξης αὐτοῦ· λέγει δὲ οὕτως· καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλῳ νεφέλης, καὶ ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐκλήθησαν Ἀαρὼν καὶ Μαριὰμ, καὶ ἐξῆλθον ἀμφότεροι. Καὶ εἶπεν πρὸς αὐτοὺς, Ἀκούσατε δὴ τῶν λόγων μου· ἐὰν γένηται προφήτης ὑμῶν τῷ Κυρίῳ, ἐν ὁράματι αὐτῷ γνωσθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ.
PG 22:1063Οὐχ οὕτως ὁ θεράπων μου Μωσῆς, πιστός ἐστιν ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου. Στόμα κατὰ στόμα λαλήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι’ αἰνιγμάτων, καὶ τὴν δόξαν Κυρίου εἶδεν, καὶ διατί οὐκ ἐφοβήθητε καταλαλῆσαι κατὰ τοῦ θεράποντός μου Μωσῆ; Ἄρ’ οὖν τὴν δόξαν μὲν Κυρίου εἶδεν καὶ ἐν εἴδει αὐτῷ χρηματίζοντος, στόμα τε κατὰ στόμα λαλοῦντος ἤκουσεν, οὐ μὴν καὶ αὐτόν πω τὸν Κυρίον ὁμοίως τοῖς πατράσιν ἑωράκει. Καὶ οὐ θαυμαστόν γε εἰ τῷ Μωσεῖ στόμα κατὰ στόμα λαλῶν ἀναγέγραπται ὁ Θεὸς, ὅποτε καὶ τῷ παντὶ λαῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον λελαληκέναι αὐτὸν ἐν Δευτερονομίῳ διδάσκει ὁ Μωσῆς λέγων, Οὐχὶ τοῖς πατράσιν ὑμῶν διέθετο Κύριος τὴν διαθήκην ταύτην, ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς· ὑμεῖς αὐτοὶ ὧδε σήμερον πάντες ζῶντες. Πρόσωπον κατὰ πρόσωπον ἐλάλησεν Κύριος πρὸς ὑμᾶς ἐν τῷ ὄρει ἐκ μέσου τοῦ πυρός. Πλὴν εἰ καὶ τῷ Μωσεῖ καὶ τῷ παντὶ λαῷ τοῦτον ἐχρημάτιζεν τὸν τρόπον, ἀλλ’ ὅρα ὅτι λελαληκέναι μὲν αὐτοῖς στόμα κατὰ στόμα καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον εἴρηται, οὐ μὴν καὶ ἄνευ τοῦ πυρὸς ἢ τῆς νεφέλης ὁμοίως τοῖς πατράσιν ὦφθαι αὐτοῖς· γυμνῶς γὰρ ἐκείνοις καὶ ἄνευ ἐπικαλύμματος τοῦ διὰ νεφέλης ἢ πυρὸς ὁ Κύριος ὀφθεὶς ἀναγέγραπται.
τοῦ οὐρανοῦ. » Ἀλλὰ καὶ τί τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Α Λόγου, δ μὴ δύναται Μωϋσῆς ὁ νόμος, ἅτε ἀνθρώπινος καὶ σωματικώτερος ὢν, θεωρεῖν· τίνα τε τὰ ἐπίσθια αὐτοῦ, ἃ μόνον χωρεῖν οἷός τε ἦν ὁ τυπικὸς καὶ τῶν νοητῶν συμβολικῶς (κὸς) νόμος· πῶς τε εἴρηται τὸ, « Σκεπάζω τῇ χειρί μου ἐπὶ σὲ, ο καλύμματος καὶ σκέπης ἐπιτιθεμένου τῷ νόμῳ, ὡς διὰ τοῦτο τὸ κάλυμμα τὰ μὲν ὀπίσω δύνασθαι ὁρᾷν, οὐκέτι δὲ τὰ προηγούμενα καὶ διαφέροντα· ἰδίᾳ κατὰ καιρόν, ᾧ μέλει τῆς τούτων ἐρεύνης, ἐπιστήσας εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. εγριο, Ἐκ τῶν Ἀριθμῶν τῆς γ' τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. • Ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ κυριεύσει ἐθνῶν πολλῶν· καὶ ὑψωθήσεται ἡ Γωγ βασιλεία, καὶ αὐξηθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ· Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ὡς δόξαν μονοκέρωτος αὐτῷ· ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐκμυελιεῖ, καὶ ταῖς βολίσιν αὐτοῦ κατατοξεύει ἐχθρόν. Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· εἰς ἀναστήσει αὐτόν ; οἱ εὐλογοῦντές σε, ηυλόγηνται· καὶ οἱ καταρώμενοί σε, κεκατήρανται. ο Χριστός ἐστιν ὁ ἐκ σπέρματος Ἰσραὴλ τὸ κατὰ σάρκα γεννη- θεὶς, καὶ κυριεύσας ἐθνῶν πολλῶν· ποῖον γὰρ ὑπῆρ ξεν ἔθνος ἀγνοῆσαν τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν, εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ λόγου τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ σπέρματα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν; Παρά γ' οὖν πλείστοις καὶ αὐτῶν τῶν βαρ βάρων πολλοὺς ἔστιν ἰδεῖν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐπὶ τὴν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ (Γ. 13) γνῶσιν ἐληλυθότας, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας παντοίας μέχρι και θανάτου κολάσεις ὑπομείναντας. Πέρας ἔχουσα το νυν καὶ αὕτη σαφῶς ἡ προφητεία ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου Σωτῆρος ἀποδείκνυται· ἡ παραστήτω τις ἄλλος ἐπι δεικνὺς ἐπὶ τίνα ἂν ταῦτα ἀναφέροιτο· καθ᾿ ἡμᾶς δὲ πρόδηλον, ὡς καὶ αὔξεται ὁσημέραι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ νοητὴ βασιλεία τε καὶ δεσποτεία παρὰ ταῖς ὑποδεξαμέναις τὸν λόγον αὐτοῦ ψυχαῖς· ὑψώθη δὲ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ Γὼν βασιλεία, ἣν ὑπειλήφασί τινες εἶναι τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, ἄλλοι δὲ τροπικῶς τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπουρά- νιον πολιτείαν, καὶ τὴν τῶν νοητῶν δογμάτων θεω ρίαν, διὰ τοῦτο Γώγ, ὅπερ ἑρμηνεύεται δόγματα, σημαίνεσθαι ἐξειλήφασιν· ἀλλὰ καὶ ὁ Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ῥητῶς μὲν ὅτε χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἐξ Αἰγύπτου παραλαβὼν τὴν Μαριάμ ἅμα τῷ παιδὶ Ἰησοῦ ὑπέστρεψεν εἰς γῆν Ἰσραὴλ πληρου - μένης τῆς τε νῦν καὶ τῆς ἐν Ὥσηὲ κατὰ τὸ Ἑβραϊ κὸν καὶ τὴν ᾿Ακύλου Ερμηνείαν προφητείας φασκού σης, Εξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· » καὶ κατὰ διάνοιαν δὲ, ὁπηνίκα ἐκ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου καὶ τῶν τῇδε τόπων ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς ἅμα λαμβάνων αὐτὸν ὁ Πατὴρ ὡδήγησεν· ἡ δὲ λεγομένη ο δόξα μονοκερώτων, ἐν τῷ Σωτῆρι τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα τῆς πατρικῆς αἰνίττεται μοναρχίας. • Μετὰ ταῦτα εἴρηται, « ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, ὅτα γὰρ ὑπὸ τὴν διδαχὴν αὐτοῦ γέγονεν ἔθνη, ταῦτα πρότερον μερὶς τυγχάνοντα τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, μετὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἐπιτήδεια ὥσπερ εἰς βρῶσιν ἑαυτῷ κατεσκεύασε· τὰ μὲν πάχη, τοῦτ' ἔστι πᾶν Σειν, ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1. et terga ejus, quæ tantum conspicere valebat (9- ty- pica et spirita lium symbolica lex; quomodo dica- tur : ‹ Prolegami te dextera mea,› quasi vel» et tegmine legi obducto, ut per illud velum posteriora possit aspicere, non autem anteriora et potiora, singulatim in tempore opportuno hujus investiga” tionis studiosis explanabitur. ut humana nimis corporalisque, intueri; qtiænam B " CAPUT XIII. Ex Numerorum tertia Balaam prophetia. • Egredietur homo de semine ejus, et dominabi tur in gentibus multis. Tolletur Agag rex ejus, et auferetur regnum illius. Deus eduxit illum de Æ cujus fortitudo similis est rhinocerotis. Des vorabunt gentes hostes illius, ossaque eorum con- fringent et perforabunt sagittis. Accubans dormivit ut leo et quasi leonis catulus. Quis eum suscitare audebit ? Qui benedixerint tibi, erunt et ipsi bene- dicti; qui maledixerint, in maledictione reputabun tur ***. › Christus est qui ex Israel semine secundum carnem natus, multisque gentibus dominatus est. Quænam enim gens non ditionem ejus agnoverit, in oinnem terram diffuso discipulorum ejus verbo, prædicationibusque eorum quasi seminibus in uni- versa terra sparsis? Igitur apud plerosque etiam barbarorum multos videre est qui sua in eum fide ad Dei unius scientiam pervenerunt, suaque in eumdem pietate omne tormentorum genus morteme que ipsam sustinuerunt. Apertissime igitur ad Salvatorem nostrum hæc spectat prophetia. Si cui dubium videatur, alia, libet, proponatur interpre- tatio. Nobis autem perspicuum est crescere in diem spiritale Salvatoris nostri regnum in animis quæ verbum ejus acceperunt. Elatum est ejus præsentia Agag regnum, quod quidam Romanum imperium interpretati sunt, alii vero allegorice coelestem Evan gelii rempublicam et spiritalium dogmatum specu lationem, Gog (sive Agag) dogmata significante. Sed et Deus eduxit eum de Ægypto, videlicet cum Joseph, divina apparitione admonitus, Mariam cun puero reduxit in terram Israel, ut hæc com- pleretur necnon Osee, secundum Hebraicum ot Aquile interpretationem, prophetia dicens : « Ab Agypto vocavi filium meum *;, at e sententia nostra, cum ab Ægypto spiritali et locis terrestri- bus ad cœlos Pater eum eduxit. ‹ Fortitudo › autem ‹ rhinocerotis › in Salvatore innuit deitatem paterni regni quæ est in en. G D Num. Post hæc dicitur, ‹ Devorabunt gentes hostes it- lius. » Quæcunque sub ejus disciplina fuerunt ger tes, cum prius præda hostibus devota essent, nokc fide in eum accepta, ipsi facta sunt quasi esca pa rata. Ossa vero, id est quodcumque in eis carna 79. * Ose. x1, 4.
Τελείων γοῦν καὶ τὴν διάνοιαν εἰς ἄκρον κεκαθαρμένων καὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν τὸ τὸν Θεὸν ὁρᾶν εἶναι διδάσκει, Μακάριοι λέγων οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· διὸ καὶ ὡς τοιούτων ὁ Κύριος Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύει, λέγων πρὸς Μωσῆν· Οὕτως ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν, Θεὸς Ἁβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰακὼβ, ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς· τοῦτό ἐστιν ὄνομα μου αἰώνιον, καὶ μνημόσυνον γενεῶν γενεαῖς. Ζηλῶν δὴ οὖν τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα, καὶ τῆς ὁμοίας ἐκείνοις ὀρεγόμενος ὁ Μωσῆς προκοπῆς, ἀξιοῖ λέγων τὸν Κύριον, Ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε· ἐφαντάζετο μὲν γὰρ χρηματίζοντος αὐτῷ Θεοῦ Λόγου τό τε μέγεθος καὶ τὸ ὕψος καὶ τὴν ἄφατον καὶ ἀνέφικτον ὑπεροχὴν, ἑώρα δὲ ὡς ὅτι δι’ ὑπηρετικῶν ἀγγέλων τὰς πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο θεωρίας· διὸ παρακαλεῖ τρανότερον καὶ καθαρώτερον ἐμφῆναι ἑαυτὸν αὐτῷ, μηκέτι μὲν δι’ ἐπικαλυμμάτων, μὴ δὲ ὑπὸ διακόνων ἑτέρων, γυμνῶς δὲ καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν Ἁβραὰμ παραπλησίως, ἄνευ τοῦ διὰ πυρὸς καὶ νεφέλης εἴδους. Τοῦτο γ’ οὖν δοκεῖ μοι σημαίνειν ἡ φάσκουσα λέξις, Ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε·
τοῦ οὐρανοῦ. » Ἀλλὰ καὶ τί τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Α Λόγου, δ μὴ δύναται Μωϋσῆς ὁ νόμος, ἅτε ἀνθρώπινος καὶ σωματικώτερος ὢν, θεωρεῖν· τίνα τε τὰ ἐπίσθια αὐτοῦ, ἃ μόνον χωρεῖν οἷός τε ἦν ὁ τυπικὸς καὶ τῶν νοητῶν συμβολικῶς (κὸς) νόμος· πῶς τε εἴρηται τὸ, « Σκεπάζω τῇ χειρί μου ἐπὶ σὲ, ο καλύμματος καὶ σκέπης ἐπιτιθεμένου τῷ νόμῳ, ὡς διὰ τοῦτο τὸ κάλυμμα τὰ μὲν ὀπίσω δύνασθαι ὁρᾷν, οὐκέτι δὲ τὰ προηγούμενα καὶ διαφέροντα· ἰδίᾳ κατὰ καιρόν, ᾧ μέλει τῆς τούτων ἐρεύνης, ἐπιστήσας εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. εγριο, Ἐκ τῶν Ἀριθμῶν τῆς γ' τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. • Ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ κυριεύσει ἐθνῶν πολλῶν· καὶ ὑψωθήσεται ἡ Γωγ βασιλεία, καὶ αὐξηθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ· Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ὡς δόξαν μονοκέρωτος αὐτῷ· ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐκμυελιεῖ, καὶ ταῖς βολίσιν αὐτοῦ κατατοξεύει ἐχθρόν. Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· εἰς ἀναστήσει αὐτόν ; οἱ εὐλογοῦντές σε, ηυλόγηνται· καὶ οἱ καταρώμενοί σε, κεκατήρανται. ο Χριστός ἐστιν ὁ ἐκ σπέρματος Ἰσραὴλ τὸ κατὰ σάρκα γεννη- θεὶς, καὶ κυριεύσας ἐθνῶν πολλῶν· ποῖον γὰρ ὑπῆρ ξεν ἔθνος ἀγνοῆσαν τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν, εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ λόγου τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ σπέρματα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν; Παρά γ' οὖν πλείστοις καὶ αὐτῶν τῶν βαρ βάρων πολλοὺς ἔστιν ἰδεῖν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐπὶ τὴν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ (Γ. 13) γνῶσιν ἐληλυθότας, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας παντοίας μέχρι και θανάτου κολάσεις ὑπομείναντας. Πέρας ἔχουσα το νυν καὶ αὕτη σαφῶς ἡ προφητεία ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου Σωτῆρος ἀποδείκνυται· ἡ παραστήτω τις ἄλλος ἐπι δεικνὺς ἐπὶ τίνα ἂν ταῦτα ἀναφέροιτο· καθ᾿ ἡμᾶς δὲ πρόδηλον, ὡς καὶ αὔξεται ὁσημέραι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ νοητὴ βασιλεία τε καὶ δεσποτεία παρὰ ταῖς ὑποδεξαμέναις τὸν λόγον αὐτοῦ ψυχαῖς· ὑψώθη δὲ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ Γὼν βασιλεία, ἣν ὑπειλήφασί τινες εἶναι τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, ἄλλοι δὲ τροπικῶς τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπουρά- νιον πολιτείαν, καὶ τὴν τῶν νοητῶν δογμάτων θεω ρίαν, διὰ τοῦτο Γώγ, ὅπερ ἑρμηνεύεται δόγματα, σημαίνεσθαι ἐξειλήφασιν· ἀλλὰ καὶ ὁ Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ῥητῶς μὲν ὅτε χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἐξ Αἰγύπτου παραλαβὼν τὴν Μαριάμ ἅμα τῷ παιδὶ Ἰησοῦ ὑπέστρεψεν εἰς γῆν Ἰσραὴλ πληρου - μένης τῆς τε νῦν καὶ τῆς ἐν Ὥσηὲ κατὰ τὸ Ἑβραϊ κὸν καὶ τὴν ᾿Ακύλου Ερμηνείαν προφητείας φασκού σης, Εξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· » καὶ κατὰ διάνοιαν δὲ, ὁπηνίκα ἐκ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου καὶ τῶν τῇδε τόπων ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς ἅμα λαμβάνων αὐτὸν ὁ Πατὴρ ὡδήγησεν· ἡ δὲ λεγομένη ο δόξα μονοκερώτων, ἐν τῷ Σωτῆρι τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα τῆς πατρικῆς αἰνίττεται μοναρχίας. • Μετὰ ταῦτα εἴρηται, « ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, ὅτα γὰρ ὑπὸ τὴν διδαχὴν αὐτοῦ γέγονεν ἔθνη, ταῦτα πρότερον μερὶς τυγχάνοντα τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, μετὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἐπιτήδεια ὥσπερ εἰς βρῶσιν ἑαυτῷ κατεσκεύασε· τὰ μὲν πάχη, τοῦτ' ἔστι πᾶν Σειν, ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1. et terga ejus, quæ tantum conspicere valebat (9- ty- pica et spirita lium symbolica lex; quomodo dica- tur : ‹ Prolegami te dextera mea,› quasi vel» et tegmine legi obducto, ut per illud velum posteriora possit aspicere, non autem anteriora et potiora, singulatim in tempore opportuno hujus investiga” tionis studiosis explanabitur. ut humana nimis corporalisque, intueri; qtiænam B " CAPUT XIII. Ex Numerorum tertia Balaam prophetia. • Egredietur homo de semine ejus, et dominabi tur in gentibus multis. Tolletur Agag rex ejus, et auferetur regnum illius. Deus eduxit illum de Æ cujus fortitudo similis est rhinocerotis. Des vorabunt gentes hostes illius, ossaque eorum con- fringent et perforabunt sagittis. Accubans dormivit ut leo et quasi leonis catulus. Quis eum suscitare audebit ? Qui benedixerint tibi, erunt et ipsi bene- dicti; qui maledixerint, in maledictione reputabun tur ***. › Christus est qui ex Israel semine secundum carnem natus, multisque gentibus dominatus est. Quænam enim gens non ditionem ejus agnoverit, in oinnem terram diffuso discipulorum ejus verbo, prædicationibusque eorum quasi seminibus in uni- versa terra sparsis? Igitur apud plerosque etiam barbarorum multos videre est qui sua in eum fide ad Dei unius scientiam pervenerunt, suaque in eumdem pietate omne tormentorum genus morteme que ipsam sustinuerunt. Apertissime igitur ad Salvatorem nostrum hæc spectat prophetia. Si cui dubium videatur, alia, libet, proponatur interpre- tatio. Nobis autem perspicuum est crescere in diem spiritale Salvatoris nostri regnum in animis quæ verbum ejus acceperunt. Elatum est ejus præsentia Agag regnum, quod quidam Romanum imperium interpretati sunt, alii vero allegorice coelestem Evan gelii rempublicam et spiritalium dogmatum specu lationem, Gog (sive Agag) dogmata significante. Sed et Deus eduxit eum de Ægypto, videlicet cum Joseph, divina apparitione admonitus, Mariam cun puero reduxit in terram Israel, ut hæc com- pleretur necnon Osee, secundum Hebraicum ot Aquile interpretationem, prophetia dicens : « Ab Agypto vocavi filium meum *;, at e sententia nostra, cum ab Ægypto spiritali et locis terrestri- bus ad cœlos Pater eum eduxit. ‹ Fortitudo › autem ‹ rhinocerotis › in Salvatore innuit deitatem paterni regni quæ est in en. G D Num. Post hæc dicitur, ‹ Devorabunt gentes hostes it- lius. » Quæcunque sub ejus disciplina fuerunt ger tes, cum prius præda hostibus devota essent, nokc fide in eum accepta, ipsi facta sunt quasi esca pa rata. Ossa vero, id est quodcumque in eis carna 79. * Ose. x1, 4.
ταύτῃ δὲ καὶ προακούσας εἰρηκότος αὐτῷ τοῦ Κυρίου τὸ, Ἰδοὺ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου, ὑποπαραιτεῖται τοῦ μείζονος ὀρεγόμενος, καὶ φησίν· Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμπορεύῃ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν· πρὸς τὴν ἀξίωσιν ἐπινεύσαντος τοῦ Κυρίου καὶ φήσαντος, Καὶ τὸν λόγον σοι τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω, τὸ ἔτοιμον συνιδὼν τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς, φθανούσης τῆς εὐεργεσίας τοὺς μεγάλων ὀρεγομένους, εἶτα σμικρύνας ἑαυτὸν, καὶ ὡς μὴ ἄξιόν πω τῶν μειζόνων λογισάμενος, ἑτέραν ὡς ἐν συγκρίσει τῆς προτέρας ἐνδέουσαν ἀξίωσιν προτείνει λέγων, Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου· πληρῶν δὲ αὐτοῦ τὸν λόγον ὁ Κύριος· Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου, καὶ τὰ ἑξῆς· διδάσκων ὅτι δὴ πάσης μείζων τῆς πρότερον αὐτῷ θεωρουμένης ὀπτασίας ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων τυγχάνει γνῶσις, ἣν καὶ παραδώσειν αὐτῷ ὑπισχνεῖται, περὶ μὲν ἑαυτοῦ λέγων, Παρελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· περὶ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς μυσταγωγίας τὸ, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου·
τοῦ οὐρανοῦ. » Ἀλλὰ καὶ τί τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Α Λόγου, δ μὴ δύναται Μωϋσῆς ὁ νόμος, ἅτε ἀνθρώπινος καὶ σωματικώτερος ὢν, θεωρεῖν· τίνα τε τὰ ἐπίσθια αὐτοῦ, ἃ μόνον χωρεῖν οἷός τε ἦν ὁ τυπικὸς καὶ τῶν νοητῶν συμβολικῶς (κὸς) νόμος· πῶς τε εἴρηται τὸ, « Σκεπάζω τῇ χειρί μου ἐπὶ σὲ, ο καλύμματος καὶ σκέπης ἐπιτιθεμένου τῷ νόμῳ, ὡς διὰ τοῦτο τὸ κάλυμμα τὰ μὲν ὀπίσω δύνασθαι ὁρᾷν, οὐκέτι δὲ τὰ προηγούμενα καὶ διαφέροντα· ἰδίᾳ κατὰ καιρόν, ᾧ μέλει τῆς τούτων ἐρεύνης, ἐπιστήσας εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. εγριο, Ἐκ τῶν Ἀριθμῶν τῆς γ' τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. • Ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ κυριεύσει ἐθνῶν πολλῶν· καὶ ὑψωθήσεται ἡ Γωγ βασιλεία, καὶ αὐξηθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ· Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ὡς δόξαν μονοκέρωτος αὐτῷ· ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐκμυελιεῖ, καὶ ταῖς βολίσιν αὐτοῦ κατατοξεύει ἐχθρόν. Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· εἰς ἀναστήσει αὐτόν ; οἱ εὐλογοῦντές σε, ηυλόγηνται· καὶ οἱ καταρώμενοί σε, κεκατήρανται. ο Χριστός ἐστιν ὁ ἐκ σπέρματος Ἰσραὴλ τὸ κατὰ σάρκα γεννη- θεὶς, καὶ κυριεύσας ἐθνῶν πολλῶν· ποῖον γὰρ ὑπῆρ ξεν ἔθνος ἀγνοῆσαν τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν, εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ λόγου τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ σπέρματα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν; Παρά γ' οὖν πλείστοις καὶ αὐτῶν τῶν βαρ βάρων πολλοὺς ἔστιν ἰδεῖν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐπὶ τὴν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ (Γ. 13) γνῶσιν ἐληλυθότας, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας παντοίας μέχρι και θανάτου κολάσεις ὑπομείναντας. Πέρας ἔχουσα το νυν καὶ αὕτη σαφῶς ἡ προφητεία ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου Σωτῆρος ἀποδείκνυται· ἡ παραστήτω τις ἄλλος ἐπι δεικνὺς ἐπὶ τίνα ἂν ταῦτα ἀναφέροιτο· καθ᾿ ἡμᾶς δὲ πρόδηλον, ὡς καὶ αὔξεται ὁσημέραι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ νοητὴ βασιλεία τε καὶ δεσποτεία παρὰ ταῖς ὑποδεξαμέναις τὸν λόγον αὐτοῦ ψυχαῖς· ὑψώθη δὲ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ Γὼν βασιλεία, ἣν ὑπειλήφασί τινες εἶναι τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, ἄλλοι δὲ τροπικῶς τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπουρά- νιον πολιτείαν, καὶ τὴν τῶν νοητῶν δογμάτων θεω ρίαν, διὰ τοῦτο Γώγ, ὅπερ ἑρμηνεύεται δόγματα, σημαίνεσθαι ἐξειλήφασιν· ἀλλὰ καὶ ὁ Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ῥητῶς μὲν ὅτε χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἐξ Αἰγύπτου παραλαβὼν τὴν Μαριάμ ἅμα τῷ παιδὶ Ἰησοῦ ὑπέστρεψεν εἰς γῆν Ἰσραὴλ πληρου - μένης τῆς τε νῦν καὶ τῆς ἐν Ὥσηὲ κατὰ τὸ Ἑβραϊ κὸν καὶ τὴν ᾿Ακύλου Ερμηνείαν προφητείας φασκού σης, Εξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· » καὶ κατὰ διάνοιαν δὲ, ὁπηνίκα ἐκ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου καὶ τῶν τῇδε τόπων ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς ἅμα λαμβάνων αὐτὸν ὁ Πατὴρ ὡδήγησεν· ἡ δὲ λεγομένη ο δόξα μονοκερώτων, ἐν τῷ Σωτῆρι τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα τῆς πατρικῆς αἰνίττεται μοναρχίας. • Μετὰ ταῦτα εἴρηται, « ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, ὅτα γὰρ ὑπὸ τὴν διδαχὴν αὐτοῦ γέγονεν ἔθνη, ταῦτα πρότερον μερὶς τυγχάνοντα τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, μετὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἐπιτήδεια ὥσπερ εἰς βρῶσιν ἑαυτῷ κατεσκεύασε· τὰ μὲν πάχη, τοῦτ' ἔστι πᾶν Σειν, ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1. et terga ejus, quæ tantum conspicere valebat (9- ty- pica et spirita lium symbolica lex; quomodo dica- tur : ‹ Prolegami te dextera mea,› quasi vel» et tegmine legi obducto, ut per illud velum posteriora possit aspicere, non autem anteriora et potiora, singulatim in tempore opportuno hujus investiga” tionis studiosis explanabitur. ut humana nimis corporalisque, intueri; qtiænam B " CAPUT XIII. Ex Numerorum tertia Balaam prophetia. • Egredietur homo de semine ejus, et dominabi tur in gentibus multis. Tolletur Agag rex ejus, et auferetur regnum illius. Deus eduxit illum de Æ cujus fortitudo similis est rhinocerotis. Des vorabunt gentes hostes illius, ossaque eorum con- fringent et perforabunt sagittis. Accubans dormivit ut leo et quasi leonis catulus. Quis eum suscitare audebit ? Qui benedixerint tibi, erunt et ipsi bene- dicti; qui maledixerint, in maledictione reputabun tur ***. › Christus est qui ex Israel semine secundum carnem natus, multisque gentibus dominatus est. Quænam enim gens non ditionem ejus agnoverit, in oinnem terram diffuso discipulorum ejus verbo, prædicationibusque eorum quasi seminibus in uni- versa terra sparsis? Igitur apud plerosque etiam barbarorum multos videre est qui sua in eum fide ad Dei unius scientiam pervenerunt, suaque in eumdem pietate omne tormentorum genus morteme que ipsam sustinuerunt. Apertissime igitur ad Salvatorem nostrum hæc spectat prophetia. Si cui dubium videatur, alia, libet, proponatur interpre- tatio. Nobis autem perspicuum est crescere in diem spiritale Salvatoris nostri regnum in animis quæ verbum ejus acceperunt. Elatum est ejus præsentia Agag regnum, quod quidam Romanum imperium interpretati sunt, alii vero allegorice coelestem Evan gelii rempublicam et spiritalium dogmatum specu lationem, Gog (sive Agag) dogmata significante. Sed et Deus eduxit eum de Ægypto, videlicet cum Joseph, divina apparitione admonitus, Mariam cun puero reduxit in terram Israel, ut hæc com- pleretur necnon Osee, secundum Hebraicum ot Aquile interpretationem, prophetia dicens : « Ab Agypto vocavi filium meum *;, at e sententia nostra, cum ab Ægypto spiritali et locis terrestri- bus ad cœlos Pater eum eduxit. ‹ Fortitudo › autem ‹ rhinocerotis › in Salvatore innuit deitatem paterni regni quæ est in en. G D Num. Post hæc dicitur, ‹ Devorabunt gentes hostes it- lius. » Quæcunque sub ejus disciplina fuerunt ger tes, cum prius præda hostibus devota essent, nokc fide in eum accepta, ipsi facta sunt quasi esca pa rata. Ossa vero, id est quodcumque in eis carna 79. * Ose. x1, 4.
PG 22:1065ποίου γὰρ κυρίου, αὐτὸς ὢν ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος, εἰ μὴ ἄρα τοῦ Πατρὸς καλέσειν ἐπαγγέλλεται; Καὶ ἀληθῶς γε εἰ μὴ διέλθοι τινὰ πρότερον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ εἰ μὴ αὐτὸς ἀνακαλέσοιτο τὸν Πατέρα, οὐδ’ ἄλλως δυνατὸν τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναλαβεῖν γνῶσιν· ἐπεὶ μὴ δ’ εἷς ἔγνω τὸν πατέρα εἰ μὴ ὁ υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Αὐτὸς γοῦν ἐστιν ἡ θύρα καὶ ἡ ὁδὸς δι’ οὗ μόνου ἔστιν ἰδεῖν τὸν ἐπέκεινα καὶ ἀνωτάτω τῶν ὅλων αἴτιον, αὐτὸν τὸν Πατέρα· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα οἷα τις αὐτοῦ πρόδρομος προεπιδημεῖ ταῖς τῶν μακαρίων ψυχαῖς ὁ θεῖος Λόγος, τῆς ἰδίας δόξης μεταδιδοὺς αὐταῖς, ἀλλ’ οὐχ ἵσταταί γε εἰς τέλος τὰ τῆς αὐθεντίας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνων, προπαρασκευάσας δὲ καὶ προευτρεπίσας τὴν μονὴν, ὑποχωρεῖ καὶ μεταπαραδίδωσι τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁμολογεῖ φάσκων, Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου. Νῦν μὲν οὖν λόγῳ τοῦτο πράξειν ἐπαγγέλλεται· ἑξῆς δὲ καὶ τὸ ἔργον ἐπάγει ἔνθα εἴρηται, Καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ὀνόματι Κυρίου.
συμπεφυκὸς αὐτοῖς ὑλικὸν καὶ γήϊνον, λεπτύνων καὶ εξιχνεύων, καρποὺς δὲ τροφίμους διὰ τῆς ἑαυτοῦ γεωργίας αὐτοῖς ἐμποιῶν. Ταῦτα δὲ εἰργάσατο τοῖς νοητοῖς καὶ λογικοῖς βέλεσι, τὸν πάλαι τῶν ἐθνῶν ἄρ χοντα ἐχθρὸν ὄντα ἑαυτοῦ κατατοξεύσας, τουτέστι τὸν διάβολον. Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ • Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, ο σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασι καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰακώβ ἐν ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις εἴρηται· άτινα ὁποῖον ἔχει νοῦν κατὰ τὰ ὑποπεσόντα ἡμῖν ἐκθέμενοι οὐ παλιλογήσομεν· δῆλον δὲ τυγχάνει ὅπως ἡμεῖς οἱ τὸν Χριστὸν εὐλογοῦντες τοῦ Θεοῦ ηὐλογή μεθα· καν γὰρ βδελύστοιντο ἡμᾶς ὡς καὶ τὸν πάλαι τοῦ Θεοῦ λαὸν οἱ Αἰγύπτιοι, ὅμως πληροῦταί γε καὶ ἐφ' ἡμῖν τό, καθ᾽ ὅσον δὲ ἐταπείνουν αὐτοὺς, τοσούτῳ πλείους ἐγίνοντο, καὶ ἴσχυον σφόδρα σφόδρα· » καὶ σαφές είνα Β τρόπον την κατάραν ειλήφασιν οἱ ἐξαρχῆς αὐτὸν καταρασάμενοι διὰ τοῦ, ο Σταύρου, σταύρου αὐτόν· κατάρας γὰρ ἦν ὁ σταυρὸς, κατὰ τὸ, ο Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. » Αλλ' ὁ μὲν τὴν αὐτῶν ὑπομείνας κατάραν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ὑπερύψεται· οἱ δὲ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καταραθέντες ἐπίμονον εἰς αἰῶνα εἰλήφασιν ὄλεθρον· ὃν εἰ ἐπ' ἀκριβές τις ἐπι εξίοι, δυνάμεως Θεοῦ κατόψεται μέγεθος, εἰς ἔτι νῦν μετιούσης τοὺς ἅπαξ πρὸς αὐτοῦ κατηραμένους. Ταῦτα να) εἰς τὸ « Καὶ οἱ εὐλογοῦντές σε εὐλό γηνται, καὶ οἱ καταρώμενοι σε καὶ κατάρανται. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ἐκ τῆς δ' τοῦ Βαλαάμ προφητείας. • Ανατελεῖ ἄστρον ἐξ Ιακώβ, καὶ ἀναστήσετα. ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ, καὶ θραύσει ἡγεμόνας Μωά, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σήθ. » Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος < κενώσας ἑαυτὸν καὶ μορφὴν δούλου λαβών, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ο ἄστρον οὐ μια κρὸν οὐχὶ τῷ Ἰακὼν ἀνέτειλεν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Ἰακώδη ἀπὸ γὰρ τοῦ σωματικοῦ λαοῦ τῶν ἐκ περιτομῆς ἀρ ξάμενος, πᾶσιν ἐπέλαμψε τοῖς ἔθνεσι· μεταναστάς τε ἀπ' ἐκείνων, οὐ μικροὺς πολέμους διεχειρίσατο, καθαίρων ι τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, καὶ τὰ πνευ ματικὰ τῆς πονηρίας, » οὓς καταγωνισάμενος προ νομὴν ἐποιήσατο εἰς τὸν αὐτοῦ κλῆρον, ἀπολαβὼν ὅσα πρότερον ὑπ' ἐκείνους ἐτύγχανεν ἔθνη· περὶ ὧν ὁ Πατήρ αὐτῷ κατεπηγγείλατο εἰπών· « Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. Μωϋσῆς ἐστιν ὁ λέγων • Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστή σει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατά πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρὴσ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες, Οὐ προσ θήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ἀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἁμάρτωμεν. Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς μέ· ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν· προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς * νι, 13. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. A le et terrestre, imminuens et attentius explorans, esculentos propria cultura fructus eis effecit. Hæc autem spiritalibus et rationabilibus exsecutus est sagittis, veterem gentium ducem, suique inimicum perfodiens, scilicet diabolum. Quod ad, « Accubans dorniivit ut leo, boc fere iisdem verbis a Jacobo in suis de Juda prophetiis dictum est; cujus sen- sum jam in suo loco expositum non iterabimus. Manifestum est autem quod Christo benedicentibus Deus benedicet. Ac si nos exsecrarentur ut et vete- rem Dei populum Ægyptii, in nobis tamen imple- rentur et illa : • Quantoque opprimebant eos, tanto magis multiplicabantur et crescebant ***., Et sane quodam modo maledictionem acceperunt qui olim ei maledixerunt, exclamantes : e Crucifige, crucifige eum 4. » Maledictio enim crux erat, sic- ut dictum est : ‹ Maledictus omnis qui pendet in ligno ***. › Qui autem illorum injuriam passus est, a Patre extollitur ; hi vero, qui a Deo maledicti sunt, perpetuum in sacula acceperunt supplicium. Illud enin attentius consideranti, Dei potestatis appare- bit magnitudo, eos quibus semel maledixit, in per- petuum persequentis. Hoc significant ea verba : • Qui benedixerint tibi, erunt et ipsi benedicti ; qui maledixerint, in maledictione reputabuntur. » CAPUT XIV. Ex quarta Balaam prophelia. ‹ Orietur stella ex Jacob, et consurget vir de Israel, et percutiet duces Moab, vastabitque omnes filios Seth ". » Dei Verbum, cum exinanivit se- C metipsum, forniam servi accipiens, et habitu in- ventus est ut homo ", » stella non parva surrexit, non vero Jacob, sed ex Jacob. Corporali primum populo circumcisionis, deinde cunctis gentibus illu- xit. Digressus ab iis, non parva sustinuit bella, purificans ‹ adversus potestates et spiritualia ne- quilis ";, quibus devictis, pabulumn paravit in hære ditatem suam, gentes suscipiens, quæcunque prius sub eorum ditione erant. De quibus Pater ei ex- presse pollicitus est dicens: Pustula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessio- nem tuam terminos terræ “. › CAPUT XV. Ex Deuteronomio. Moyses est dicens : • Prophetam de fratribus tuis, sicut me, susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audies, ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb, quando concio congre- gata est, atque dixisti : Ultra non audiam vocem Domini Dei mei, et ignem hunc maximum amplius non videbo, ne moriar. Et ait Dominus mili : Bene omnia sunt locuti. Prophetam suscitabo eis de me- dio fratrum suorum similem tui: et ponam verba fea in ore ejus, loqueturque ad eos omnia quæ præcepero ei. Qui autem verba ejus, quæ loquetur ***Exod. 1, 12. • Psal. 8. Joan. xx, D (f. Num. xxiv, 17. "Philip. 11, 7. . Ephes. 15. *** Gal. 111, 15.
Καὶ παρῆλθεν Κύριος πρὸ προσώπου αὐτοῦ καὶ ἐκάλεσεν, Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας, καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρτίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ· ἐπάγων ἀνομίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν. Ταῦτα γὰρ αὐτὸς φησὶ καταβὰς ἐν νεφέλῃ καὶ παραστὰς τῷ Μωσεῖ ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος· ὃς καθ’ ἣν πεποίηται ὑπόσχεσιν παρελθὼν πρὸ προσώπου αὐτοῦ, τὸν καὶ ἑαυτοῦ Κύριον καὶ Πατέρα, τὸν ἀληθῶς ὄντα Κύριον Κύριον, δὶς διὰ τοῦ τετραγράμμου ἐμφερόμενον ἀνακαλεῖται λέγων, τὸ Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βιαζόμενός τις φάσκοι μὴ τὸν Κύριον ἀλλὰ Μωσῆν ταῦτα εἰρηκέναι, πεῖσμα βέβαιον λαμβανέτω ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Μωσέως φωνῶν ὁμολογοῦντος τοῦ Κυρίου εἶναι τὰς προεκτεθείσας λέξεις, δι’ ὧν εὐχόμενος ἐν ἑτέρῳ τόπῳ φησὶν, Καὶ νῦν ὑψωθήτω ἡ χείρ σου, Κύριε· ὃν τρόπον εἶπας λέγων, Κύριος μακρόθυμος καὶ πολυέλεος καὶ ἀληθινός· ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας καὶ ἁμαρτίας·
συμπεφυκὸς αὐτοῖς ὑλικὸν καὶ γήϊνον, λεπτύνων καὶ εξιχνεύων, καρποὺς δὲ τροφίμους διὰ τῆς ἑαυτοῦ γεωργίας αὐτοῖς ἐμποιῶν. Ταῦτα δὲ εἰργάσατο τοῖς νοητοῖς καὶ λογικοῖς βέλεσι, τὸν πάλαι τῶν ἐθνῶν ἄρ χοντα ἐχθρὸν ὄντα ἑαυτοῦ κατατοξεύσας, τουτέστι τὸν διάβολον. Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ • Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, ο σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασι καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰακώβ ἐν ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις εἴρηται· άτινα ὁποῖον ἔχει νοῦν κατὰ τὰ ὑποπεσόντα ἡμῖν ἐκθέμενοι οὐ παλιλογήσομεν· δῆλον δὲ τυγχάνει ὅπως ἡμεῖς οἱ τὸν Χριστὸν εὐλογοῦντες τοῦ Θεοῦ ηὐλογή μεθα· καν γὰρ βδελύστοιντο ἡμᾶς ὡς καὶ τὸν πάλαι τοῦ Θεοῦ λαὸν οἱ Αἰγύπτιοι, ὅμως πληροῦταί γε καὶ ἐφ' ἡμῖν τό, καθ᾽ ὅσον δὲ ἐταπείνουν αὐτοὺς, τοσούτῳ πλείους ἐγίνοντο, καὶ ἴσχυον σφόδρα σφόδρα· » καὶ σαφές είνα Β τρόπον την κατάραν ειλήφασιν οἱ ἐξαρχῆς αὐτὸν καταρασάμενοι διὰ τοῦ, ο Σταύρου, σταύρου αὐτόν· κατάρας γὰρ ἦν ὁ σταυρὸς, κατὰ τὸ, ο Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. » Αλλ' ὁ μὲν τὴν αὐτῶν ὑπομείνας κατάραν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ὑπερύψεται· οἱ δὲ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καταραθέντες ἐπίμονον εἰς αἰῶνα εἰλήφασιν ὄλεθρον· ὃν εἰ ἐπ' ἀκριβές τις ἐπι εξίοι, δυνάμεως Θεοῦ κατόψεται μέγεθος, εἰς ἔτι νῦν μετιούσης τοὺς ἅπαξ πρὸς αὐτοῦ κατηραμένους. Ταῦτα να) εἰς τὸ « Καὶ οἱ εὐλογοῦντές σε εὐλό γηνται, καὶ οἱ καταρώμενοι σε καὶ κατάρανται. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ἐκ τῆς δ' τοῦ Βαλαάμ προφητείας. • Ανατελεῖ ἄστρον ἐξ Ιακώβ, καὶ ἀναστήσετα. ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ, καὶ θραύσει ἡγεμόνας Μωά, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σήθ. » Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος < κενώσας ἑαυτὸν καὶ μορφὴν δούλου λαβών, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ο ἄστρον οὐ μια κρὸν οὐχὶ τῷ Ἰακὼν ἀνέτειλεν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Ἰακώδη ἀπὸ γὰρ τοῦ σωματικοῦ λαοῦ τῶν ἐκ περιτομῆς ἀρ ξάμενος, πᾶσιν ἐπέλαμψε τοῖς ἔθνεσι· μεταναστάς τε ἀπ' ἐκείνων, οὐ μικροὺς πολέμους διεχειρίσατο, καθαίρων ι τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, καὶ τὰ πνευ ματικὰ τῆς πονηρίας, » οὓς καταγωνισάμενος προ νομὴν ἐποιήσατο εἰς τὸν αὐτοῦ κλῆρον, ἀπολαβὼν ὅσα πρότερον ὑπ' ἐκείνους ἐτύγχανεν ἔθνη· περὶ ὧν ὁ Πατήρ αὐτῷ κατεπηγγείλατο εἰπών· « Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. Μωϋσῆς ἐστιν ὁ λέγων • Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστή σει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατά πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρὴσ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες, Οὐ προσ θήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ἀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἁμάρτωμεν. Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς μέ· ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν· προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς * νι, 13. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. A le et terrestre, imminuens et attentius explorans, esculentos propria cultura fructus eis effecit. Hæc autem spiritalibus et rationabilibus exsecutus est sagittis, veterem gentium ducem, suique inimicum perfodiens, scilicet diabolum. Quod ad, « Accubans dorniivit ut leo, boc fere iisdem verbis a Jacobo in suis de Juda prophetiis dictum est; cujus sen- sum jam in suo loco expositum non iterabimus. Manifestum est autem quod Christo benedicentibus Deus benedicet. Ac si nos exsecrarentur ut et vete- rem Dei populum Ægyptii, in nobis tamen imple- rentur et illa : • Quantoque opprimebant eos, tanto magis multiplicabantur et crescebant ***., Et sane quodam modo maledictionem acceperunt qui olim ei maledixerunt, exclamantes : e Crucifige, crucifige eum 4. » Maledictio enim crux erat, sic- ut dictum est : ‹ Maledictus omnis qui pendet in ligno ***. › Qui autem illorum injuriam passus est, a Patre extollitur ; hi vero, qui a Deo maledicti sunt, perpetuum in sacula acceperunt supplicium. Illud enin attentius consideranti, Dei potestatis appare- bit magnitudo, eos quibus semel maledixit, in per- petuum persequentis. Hoc significant ea verba : • Qui benedixerint tibi, erunt et ipsi benedicti ; qui maledixerint, in maledictione reputabuntur. » CAPUT XIV. Ex quarta Balaam prophelia. ‹ Orietur stella ex Jacob, et consurget vir de Israel, et percutiet duces Moab, vastabitque omnes filios Seth ". » Dei Verbum, cum exinanivit se- C metipsum, forniam servi accipiens, et habitu in- ventus est ut homo ", » stella non parva surrexit, non vero Jacob, sed ex Jacob. Corporali primum populo circumcisionis, deinde cunctis gentibus illu- xit. Digressus ab iis, non parva sustinuit bella, purificans ‹ adversus potestates et spiritualia ne- quilis ";, quibus devictis, pabulumn paravit in hære ditatem suam, gentes suscipiens, quæcunque prius sub eorum ditione erant. De quibus Pater ei ex- presse pollicitus est dicens: Pustula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessio- nem tuam terminos terræ “. › CAPUT XV. Ex Deuteronomio. Moyses est dicens : • Prophetam de fratribus tuis, sicut me, susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audies, ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb, quando concio congre- gata est, atque dixisti : Ultra non audiam vocem Domini Dei mei, et ignem hunc maximum amplius non videbo, ne moriar. Et ait Dominus mili : Bene omnia sunt locuti. Prophetam suscitabo eis de me- dio fratrum suorum similem tui: et ponam verba fea in ore ejus, loqueturque ad eos omnia quæ præcepero ei. Qui autem verba ejus, quæ loquetur ***Exod. 1, 12. • Psal. 8. Joan. xx, D (f. Num. xxiv, 17. "Philip. 11, 7. . Ephes. 15. *** Gal. 111, 15.
καὶ καθαρισμῷ οὐ καθαριεῖ τὸν ἔνοχον, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενέας. Ἐναργέστατα δὴ οὖν καὶ σαφέστατα διὰ τούτων αὐτὸς ὁ Κύριος τὰς προεκτεθείσας εἰρηκὼς παριστᾶτε (παρίσταται) φωνὰς, μείζονα κύριον τὸν ἀληθῶς Κύριον, δῆλον δ’ ὅτι τὸν Πατέρα ἑαυτοῦ, ἀνακαλούμενος· ἢ εἰ δυσπειθῶς ἔχοι πρὸς ταῦτα, λεγέτω εἰ τινὰ ἄλλην οἷός τε ἐστὶν κατὰ τοὺς τόπους ἐπιβαλεῖν διήγησιν· φυλάττων τὸ μὴ ἄγγελον εἶναι τὸν χρηματίζοντα, ἀλλ’ αὐτὸν τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον Κύριον, ὃς καὶ ἐνώπιος ἐνωπίῳ τῷ Μωσεῖ ἀναγέγραπται λελαληκέναι, ὃν καὶ ἀξιοῖ τὴν δι’ ἀγγέλων προστασίαν παραιτούμενος ὁ Μωσῆς λέγων, Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμπορεύῃ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν. Ἀλλὰ γὰρ οὐχ οἷόν τε ταῦτα ἐφ’ ἕτερον ἢ ἐπὶ μόνον τὸν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸν Λόγον ἀναφέρειν· ὃς μεγάλων ἐφιεμένῳ τῷ Μωσεῖ τὴν τοῦ μείζονος ἐμφαίνει γνῶσιν, παιδεύων ἑαυτὸν ὅπως ἂν γινώσκῃ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλεν Θεὸν Λόγον, δευτέρως καὶ αὐτὸν ὄντα μετὰ τὸν Πατέρα καὶ Κύριον καὶ Θεόν·
συμπεφυκὸς αὐτοῖς ὑλικὸν καὶ γήϊνον, λεπτύνων καὶ εξιχνεύων, καρποὺς δὲ τροφίμους διὰ τῆς ἑαυτοῦ γεωργίας αὐτοῖς ἐμποιῶν. Ταῦτα δὲ εἰργάσατο τοῖς νοητοῖς καὶ λογικοῖς βέλεσι, τὸν πάλαι τῶν ἐθνῶν ἄρ χοντα ἐχθρὸν ὄντα ἑαυτοῦ κατατοξεύσας, τουτέστι τὸν διάβολον. Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ • Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, ο σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασι καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰακώβ ἐν ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις εἴρηται· άτινα ὁποῖον ἔχει νοῦν κατὰ τὰ ὑποπεσόντα ἡμῖν ἐκθέμενοι οὐ παλιλογήσομεν· δῆλον δὲ τυγχάνει ὅπως ἡμεῖς οἱ τὸν Χριστὸν εὐλογοῦντες τοῦ Θεοῦ ηὐλογή μεθα· καν γὰρ βδελύστοιντο ἡμᾶς ὡς καὶ τὸν πάλαι τοῦ Θεοῦ λαὸν οἱ Αἰγύπτιοι, ὅμως πληροῦταί γε καὶ ἐφ' ἡμῖν τό, καθ᾽ ὅσον δὲ ἐταπείνουν αὐτοὺς, τοσούτῳ πλείους ἐγίνοντο, καὶ ἴσχυον σφόδρα σφόδρα· » καὶ σαφές είνα Β τρόπον την κατάραν ειλήφασιν οἱ ἐξαρχῆς αὐτὸν καταρασάμενοι διὰ τοῦ, ο Σταύρου, σταύρου αὐτόν· κατάρας γὰρ ἦν ὁ σταυρὸς, κατὰ τὸ, ο Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. » Αλλ' ὁ μὲν τὴν αὐτῶν ὑπομείνας κατάραν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ὑπερύψεται· οἱ δὲ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καταραθέντες ἐπίμονον εἰς αἰῶνα εἰλήφασιν ὄλεθρον· ὃν εἰ ἐπ' ἀκριβές τις ἐπι εξίοι, δυνάμεως Θεοῦ κατόψεται μέγεθος, εἰς ἔτι νῦν μετιούσης τοὺς ἅπαξ πρὸς αὐτοῦ κατηραμένους. Ταῦτα να) εἰς τὸ « Καὶ οἱ εὐλογοῦντές σε εὐλό γηνται, καὶ οἱ καταρώμενοι σε καὶ κατάρανται. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ἐκ τῆς δ' τοῦ Βαλαάμ προφητείας. • Ανατελεῖ ἄστρον ἐξ Ιακώβ, καὶ ἀναστήσετα. ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ, καὶ θραύσει ἡγεμόνας Μωά, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σήθ. » Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος < κενώσας ἑαυτὸν καὶ μορφὴν δούλου λαβών, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ο ἄστρον οὐ μια κρὸν οὐχὶ τῷ Ἰακὼν ἀνέτειλεν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Ἰακώδη ἀπὸ γὰρ τοῦ σωματικοῦ λαοῦ τῶν ἐκ περιτομῆς ἀρ ξάμενος, πᾶσιν ἐπέλαμψε τοῖς ἔθνεσι· μεταναστάς τε ἀπ' ἐκείνων, οὐ μικροὺς πολέμους διεχειρίσατο, καθαίρων ι τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, καὶ τὰ πνευ ματικὰ τῆς πονηρίας, » οὓς καταγωνισάμενος προ νομὴν ἐποιήσατο εἰς τὸν αὐτοῦ κλῆρον, ἀπολαβὼν ὅσα πρότερον ὑπ' ἐκείνους ἐτύγχανεν ἔθνη· περὶ ὧν ὁ Πατήρ αὐτῷ κατεπηγγείλατο εἰπών· « Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. Μωϋσῆς ἐστιν ὁ λέγων • Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστή σει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατά πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρὴσ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες, Οὐ προσ θήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ἀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἁμάρτωμεν. Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς μέ· ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν· προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς * νι, 13. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III.-EXEGETICA. A le et terrestre, imminuens et attentius explorans, esculentos propria cultura fructus eis effecit. Hæc autem spiritalibus et rationabilibus exsecutus est sagittis, veterem gentium ducem, suique inimicum perfodiens, scilicet diabolum. Quod ad, « Accubans dorniivit ut leo, boc fere iisdem verbis a Jacobo in suis de Juda prophetiis dictum est; cujus sen- sum jam in suo loco expositum non iterabimus. Manifestum est autem quod Christo benedicentibus Deus benedicet. Ac si nos exsecrarentur ut et vete- rem Dei populum Ægyptii, in nobis tamen imple- rentur et illa : • Quantoque opprimebant eos, tanto magis multiplicabantur et crescebant ***., Et sane quodam modo maledictionem acceperunt qui olim ei maledixerunt, exclamantes : e Crucifige, crucifige eum 4. » Maledictio enim crux erat, sic- ut dictum est : ‹ Maledictus omnis qui pendet in ligno ***. › Qui autem illorum injuriam passus est, a Patre extollitur ; hi vero, qui a Deo maledicti sunt, perpetuum in sacula acceperunt supplicium. Illud enin attentius consideranti, Dei potestatis appare- bit magnitudo, eos quibus semel maledixit, in per- petuum persequentis. Hoc significant ea verba : • Qui benedixerint tibi, erunt et ipsi benedicti ; qui maledixerint, in maledictione reputabuntur. » CAPUT XIV. Ex quarta Balaam prophelia. ‹ Orietur stella ex Jacob, et consurget vir de Israel, et percutiet duces Moab, vastabitque omnes filios Seth ". » Dei Verbum, cum exinanivit se- C metipsum, forniam servi accipiens, et habitu in- ventus est ut homo ", » stella non parva surrexit, non vero Jacob, sed ex Jacob. Corporali primum populo circumcisionis, deinde cunctis gentibus illu- xit. Digressus ab iis, non parva sustinuit bella, purificans ‹ adversus potestates et spiritualia ne- quilis ";, quibus devictis, pabulumn paravit in hære ditatem suam, gentes suscipiens, quæcunque prius sub eorum ditione erant. De quibus Pater ei ex- presse pollicitus est dicens: Pustula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessio- nem tuam terminos terræ “. › CAPUT XV. Ex Deuteronomio. Moyses est dicens : • Prophetam de fratribus tuis, sicut me, susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audies, ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb, quando concio congre- gata est, atque dixisti : Ultra non audiam vocem Domini Dei mei, et ignem hunc maximum amplius non videbo, ne moriar. Et ait Dominus mili : Bene omnia sunt locuti. Prophetam suscitabo eis de me- dio fratrum suorum similem tui: et ponam verba fea in ore ejus, loqueturque ad eos omnia quæ præcepero ei. Qui autem verba ejus, quæ loquetur ***Exod. 1, 12. • Psal. 8. Joan. xx, D (f. Num. xxiv, 17. "Philip. 11, 7. . Ephes. 15. *** Gal. 111, 15.
PG 22:1067καὶ πρώτην γε αὐτῷ ταύτην καὶ ἀναγκαιοτάτην παρέχει τὴν ὠφέλειαν, ὡς ἂν μήποτε τὰς περὶ Θεοῦ τῶν ὅλων ὑπονοίας ἐπὶ τὸν χρηματίζοντα αὐτῷ Λόγον διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς δόξης τῶν θεωρουμένων ἐκλάβοι· διδάσκει [εἰ] δ’ οὖν αὐτὸν πρῶτον καὶ μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἡγεῖσθαι τοῦτον, ὃν αὐτὸς ἐπεκαλεῖτο λέγων, Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων μακρόθυμος καὶ πολυέλεος καὶ ἀληθινός. Πρόσχες γὰρ ἐπιμελῶς τῷ ἀληθινὸς παραπλησίως εἰρημένῳ τῷ, ἵνα γιγνώσκωσι σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Σωτῆρος ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εἰρημένῳ· ταῦτα δ’ οὐκ ἂν ἐχώρησεν ὁ πᾶς λαὸς πρὸς ὃν, οἷα δὴ εἰσαγόμενον, ὑπὸ τοῦ χρηματίζοντος ἐλέγετο, Ἐγώ εἰμι καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλῆν ἐμοῦ· ἐδέοντο γὰρ οὗτοι στοιχειώδους εἰσαγωγῆς ἔτι τῆς περὶ Θεοῦ μοναρχίας οὐχ οἷοίτε πῶς ὄντες τὰ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ δόγματα διαρθροῦν, ἅτε ἔναγχος τῆς Αἰγυπτίων πολυθέου πλάνης ἀφεστηκότες. Τὸ δὲ Ἐγώ εἰμι καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλῆν ἐμοῦ λέγοιτ’ ἂν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ Λόγου ὁμοίως τῷ, Ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν· καὶ ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί.
καθ' ὅτι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἂν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτῶν. » Καὶ τί μᾶλλον ἔχοι τις ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ κατὰ Μωϋσέα προφήτην, τοῦτ᾽ ἔστι νομοθέτην, τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀναδε δειγμένον ἐπιδεῖξαι, ἢ μόνον Ἰησοῦν τὸν Σωτῆρα και Κύριον ἡμῶν, ὃς τῆς Καινῆς Διαθήκης τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίου νομοθέτης ἅπασιν ἀναπέφανται τοῖς ἔθνεσι, κατὰ τὴν ἐν ψαλμῷ φήσασαν προφητικὴν εὐχήν· • Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποί εἰσιν ; » Οὗτος δὲ καὶ ἐλυτρώσατο τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, καὶ τῆς ἐν αὐτῇ πλινθοποιίας, τῆς τε πικρᾶς ὑπὸ τὸν νοητόν Φαραώ δουλείας τοὺς δι' αὐτοῦ προ(σ)εληλυθότας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· καὶ πάντα δὲ ἁπλῶς τὰ σωματικῶς ὑπὸ Μωϋσέως γεγονέναι ἱστορούμενα κατὰ τὸν πνευματι- τὸν νόμον ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν διεπράξατο. Ελήλυθεν ἄρα καὶ ὁ διαβόητος ἔτι καὶ νῦν παρά τε Σαμαρεῦσι καὶ Ἰουδαίοις, ἂν καὶ Μωϋσῆς προεθέσπισε προφήτης, περὶ οὗ προδιεμαρτύρατο ὁ Θεὸς λέγων • Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἐὰν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. ὁ Ἐκδεδίκηταί γ᾽ οὖν τὸ αἷμα πάντων τῶν ἀπὸ ᾿Αβελ μέχρι Ζαχαρίου τοῦ φονευθέντος μεταξύ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, ἀπὸ τῆς γε- νεας τῆς κατὰ Σωτῆρος ἐπισυστάσης, καὶ μάλιστα τῶν τολμησάντων ἀφεῖναι κατ' αὐτοῦ τὴν « Σταύρου, σταύρου αὐτὸν» φωνήν, « Α ρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦ τον· τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν· κ ὅπερ καὶ παραυτίκα γέγονε, τοῦ Θεοῦ, καθὼς προεῖ- πεν, ἐκδικήσαντος τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἔκ τε αὐτῶν ἐκείνων καὶ τῶν τέκνων αὐτῶν, ἅμα τε μετελθούσης αὐτοὺς τῆς δίκης, ὡς ἐξ ἐκείνου εἰς δεῦρο μηδ' όλως ἆναι κεφαλὴν τὸ πᾶν ἔθνος δυνηθῆναι, πληρωθείσης καὶ ἑτέρας προφητείας 'Αμῶς φασκούσης, « Οίκος Ισραήλ πέπτωκεν, οὐκέτι προσθήσει τοῦ ἀναστῆναι ἅπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τῷ πνεύματι προϊδών, ἀνεφώνησεν εἰπὼν, ο Ἔφθασε δὲ ἐπ' αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Τῆς δῆς. Ευφράνθητε, οὐρανοί, ἅμα αὐτῷ προσκυνησάτω- σαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυσάτωσαν αὐτῷ πάν- τες υἱοὶ Θεοῦ. » Καὶ τίνι ἄλλῳ προσκυνήσειν τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ προστάττοι ἂν τὸ θεῖον Πνεῦμα ἢ τῷ Χριστῷ, οὗ σαφῶς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ ηὐφράνθη μετά τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τὰ ἔθνη τοῦ τῶν δικαίων πατριαρχῶν καὶ προφητῶν χοροῦ· περὶ ὧν ἐθνῶν αὖθις ἐπὶ τῆς αὐτῆς ᾠδῆς ὡς πρὸς ἕτερον λαὸν ἀποτεινόμενος ὁ Θεός φησιν, « Αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ᾽ οὐ θεῷ, παρώργισαν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παρα- ζηλώσω αὐτοὺς οὐκ ἐπ᾽ ἔθνει, ἐπ᾽ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. » Καὶ πρόδηλόν γε ὅτι μετὰ τὴν ἐκείνων ἀποβολὴν « τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς παρ' ἐκείνοις σοφούς· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ τὰ ἐξουθενημένα, καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ πρότερον , ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. I A in nomine meo, audire noluerit, ego ultor essi- B stam *. › Quem vero majoreni ex Israel, post Moy- sem prophetam, id est legislatorem, hominum gene- re ortum, ostendi potest, nisi solum Jesum Salva- torem Dominumque nostrum, qui Novi Testamenti, vitæ secundum Evangelium, legislator omnibus manifestatus est gentibus, secundum illam psalmi orationem : « Constitue, Domine, legislatorem su- per eos : ut sciant gentes quoniam homines sunt "., Hic autem liberavit spiritali Ægypto, ejusque la- terariis, et acerba sub spiritali Pharaone servitute quotquot ipso duce ad omnium Deum pervenerunt. Et omnia quæ corporaliter a Moyse facta narrantur, spiritali lege Salvator Dominusque noster perfe- cit. Venit ergo et nunc adhuc pervulgatus est apud Samaritanos et Judæos, quem et Moyses prænuntia- vit propheta, de quo Deus testimonium reddidit, dicens Qui autem verba ejus, quæ loquetur in nomine meo, audire noluerit, ego ultor exsistam. » Ultus est ergo sanguinem omnium ab Abele usque ad Zachariam inter templum et altare interfectum *; ultus est Salvatoris passionem præsertim in illos qui adversus eum exclamare audebant: Cruci- fige, crucifige eum ; tolle eum a terra s guis ejus super nos et super filios nostros ". Quod et protinus evenit, vindicante, ut prædixerat, Deo sanguinem Christi in illos illorumque pueros. Sic enim eos insequitur pœna, ut abhinc usque ad præsens tempus gens omnis caput extollere minime potuerit, impleta et alia Amos prophetia dicente : • Domus Israel cecidit, et non adjiciet ut resur- gat s. Quæ et Apostolus spiritu pravidens, præ- dicavit his verbis: ‹ Pervenit enim ira Dei super illos usque in finem ". (f. 14) C • D CAPUT XVI. E Cantico. : san- • Lætamini, coeli, simul ante eum prosternantur adorantes omnes angeli Dei; lætamini, gentes, cum populo ejus, et confirmentur in eo oinnes flii Dei. ". » Quem alium adorare angelis ejus preci- perel Spiritus divinus, nisi Christum, cujus saue præsentia lætalæ sunt cum populo ejus gentes, ju- storum videlicet patriarcharum prophetarumque chorus. De quibus gentibus quoque in eodem can- tico quasi alium populum increpans, Deus dicit: • Ipsi me provocaverunt in eo qui non erat deus, et irritaverunt in vanitatibus suis : et ego provo- cabo eos in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo eos 58., Et manifestum quidem quod post illorum rejectionem, quæ stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes ; et in- firma mundi elegit Deus, ut confundat fortia ; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ca & Amos v, 1. 6. Thess. 11, 16. Deut. xxx11, 43. es ibid. 21. 3. Deut. xvII, 15–19. s1 Psal. 1x . 21. "Matth. XXII}, 35. " Joan. xix, 6. "Matth. xxvIi, 23.
Ὡς γ’ οὖν ὁ ἑωρακὼς αὐτὸν ἑώρακε τὸν πατέρα, κατὰ τὸ, ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα τὸν πέμψαντά με· τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ αὐτοῦ ἀκούων τοῦ ἐν αὐτῷ Πατρὸς ἤκουε λέγοντος τὸ, Ἐγώ εἰμι καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλῆν ἐμοῦ. Ταῦτα δ’ ἡμῖν ὡς ἐν τηλικούτοις εἴρηται παραστῆσαι βουλομένοις, ὅτι δὴ ἀναμφιλέκτως οὔτε ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, οὔτε ἀγγελική τις δύναμις ἦν ἡ χρηματίζουσα τῷ Μωσεῖ, αὐτὸς δὲ ὁ θεῖος Λόγος, ὃν ἀκριβῶς πεπιστεύκαμεν μετὰ τὸν τῶν ὅλων Πατέρα καὶ Κύριον δεύτερον εἶναι τῶν ἁπάντων Θεόν τε καὶ Κύριον· ὥσπερ δὴ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης σαφέστερον ἡμᾶς παιδεύει λέγων, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος· καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος· πολλῆς δ’ ἂν γένοιτο καὶ οὐχὶ τῆς παρούσης σχολῆς σαφηνίζειν τίς ἄρ’ εἴη ὁ τόπος καὶ ἡ πέτρα περὶ ὧν εἶπεν ὁ Κύριος, Ἰδοὺ τόπος παρ’ ἐμοὶ καὶ στήσῃ ἐπὶ τῆς πέτρας· ἀλλ’ ὁ μὲν ἀπόστολος τὴν πέτραν ἐδήλωσεν εἰπὼν, ἡ πέτρα δὲ ἦν ὁ Χριστός. Οὐκ ἄλλον δὲ τῆς πέτρας ὄντα καὶ τὸν τόπον ὑπολαμβάνω τὸν αὐτὸν τυγχάνοντα τῷ ἀπαντήσαντι τῷ Ἰακὼβ ἔνθα γέγραπται, Ἐξῆλθεν δὲ ὁ Ἰακὼβ ἀπὸ τοῦ φρέατος τοῦ ὅρκου, καὶ ἐπορεύθη εἰς Χαρράν.
καθ' ὅτι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἂν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτῶν. » Καὶ τί μᾶλλον ἔχοι τις ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ κατὰ Μωϋσέα προφήτην, τοῦτ᾽ ἔστι νομοθέτην, τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀναδε δειγμένον ἐπιδεῖξαι, ἢ μόνον Ἰησοῦν τὸν Σωτῆρα και Κύριον ἡμῶν, ὃς τῆς Καινῆς Διαθήκης τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον βίου νομοθέτης ἅπασιν ἀναπέφανται τοῖς ἔθνεσι, κατὰ τὴν ἐν ψαλμῷ φήσασαν προφητικὴν εὐχήν· • Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποί εἰσιν ; » Οὗτος δὲ καὶ ἐλυτρώσατο τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, καὶ τῆς ἐν αὐτῇ πλινθοποιίας, τῆς τε πικρᾶς ὑπὸ τὸν νοητόν Φαραώ δουλείας τοὺς δι' αὐτοῦ προ(σ)εληλυθότας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· καὶ πάντα δὲ ἁπλῶς τὰ σωματικῶς ὑπὸ Μωϋσέως γεγονέναι ἱστορούμενα κατὰ τὸν πνευματι- τὸν νόμον ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν διεπράξατο. Ελήλυθεν ἄρα καὶ ὁ διαβόητος ἔτι καὶ νῦν παρά τε Σαμαρεῦσι καὶ Ἰουδαίοις, ἂν καὶ Μωϋσῆς προεθέσπισε προφήτης, περὶ οὗ προδιεμαρτύρατο ὁ Θεὸς λέγων • Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἐὰν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. ὁ Ἐκδεδίκηταί γ᾽ οὖν τὸ αἷμα πάντων τῶν ἀπὸ ᾿Αβελ μέχρι Ζαχαρίου τοῦ φονευθέντος μεταξύ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, ἀπὸ τῆς γε- νεας τῆς κατὰ Σωτῆρος ἐπισυστάσης, καὶ μάλιστα τῶν τολμησάντων ἀφεῖναι κατ' αὐτοῦ τὴν « Σταύρου, σταύρου αὐτὸν» φωνήν, « Α ρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦ τον· τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν· κ ὅπερ καὶ παραυτίκα γέγονε, τοῦ Θεοῦ, καθὼς προεῖ- πεν, ἐκδικήσαντος τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἔκ τε αὐτῶν ἐκείνων καὶ τῶν τέκνων αὐτῶν, ἅμα τε μετελθούσης αὐτοὺς τῆς δίκης, ὡς ἐξ ἐκείνου εἰς δεῦρο μηδ' όλως ἆναι κεφαλὴν τὸ πᾶν ἔθνος δυνηθῆναι, πληρωθείσης καὶ ἑτέρας προφητείας 'Αμῶς φασκούσης, « Οίκος Ισραήλ πέπτωκεν, οὐκέτι προσθήσει τοῦ ἀναστῆναι ἅπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τῷ πνεύματι προϊδών, ἀνεφώνησεν εἰπὼν, ο Ἔφθασε δὲ ἐπ' αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Τῆς δῆς. Ευφράνθητε, οὐρανοί, ἅμα αὐτῷ προσκυνησάτω- σαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυσάτωσαν αὐτῷ πάν- τες υἱοὶ Θεοῦ. » Καὶ τίνι ἄλλῳ προσκυνήσειν τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ προστάττοι ἂν τὸ θεῖον Πνεῦμα ἢ τῷ Χριστῷ, οὗ σαφῶς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ ηὐφράνθη μετά τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τὰ ἔθνη τοῦ τῶν δικαίων πατριαρχῶν καὶ προφητῶν χοροῦ· περὶ ὧν ἐθνῶν αὖθις ἐπὶ τῆς αὐτῆς ᾠδῆς ὡς πρὸς ἕτερον λαὸν ἀποτεινόμενος ὁ Θεός φησιν, « Αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ᾽ οὐ θεῷ, παρώργισαν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παρα- ζηλώσω αὐτοὺς οὐκ ἐπ᾽ ἔθνει, ἐπ᾽ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. » Καὶ πρόδηλόν γε ὅτι μετὰ τὴν ἐκείνων ἀποβολὴν « τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς παρ' ἐκείνοις σοφούς· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ τὰ ἐξουθενημένα, καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ πρότερον , ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. I A in nomine meo, audire noluerit, ego ultor essi- B stam *. › Quem vero majoreni ex Israel, post Moy- sem prophetam, id est legislatorem, hominum gene- re ortum, ostendi potest, nisi solum Jesum Salva- torem Dominumque nostrum, qui Novi Testamenti, vitæ secundum Evangelium, legislator omnibus manifestatus est gentibus, secundum illam psalmi orationem : « Constitue, Domine, legislatorem su- per eos : ut sciant gentes quoniam homines sunt "., Hic autem liberavit spiritali Ægypto, ejusque la- terariis, et acerba sub spiritali Pharaone servitute quotquot ipso duce ad omnium Deum pervenerunt. Et omnia quæ corporaliter a Moyse facta narrantur, spiritali lege Salvator Dominusque noster perfe- cit. Venit ergo et nunc adhuc pervulgatus est apud Samaritanos et Judæos, quem et Moyses prænuntia- vit propheta, de quo Deus testimonium reddidit, dicens Qui autem verba ejus, quæ loquetur in nomine meo, audire noluerit, ego ultor exsistam. » Ultus est ergo sanguinem omnium ab Abele usque ad Zachariam inter templum et altare interfectum *; ultus est Salvatoris passionem præsertim in illos qui adversus eum exclamare audebant: Cruci- fige, crucifige eum ; tolle eum a terra s guis ejus super nos et super filios nostros ". Quod et protinus evenit, vindicante, ut prædixerat, Deo sanguinem Christi in illos illorumque pueros. Sic enim eos insequitur pœna, ut abhinc usque ad præsens tempus gens omnis caput extollere minime potuerit, impleta et alia Amos prophetia dicente : • Domus Israel cecidit, et non adjiciet ut resur- gat s. Quæ et Apostolus spiritu pravidens, præ- dicavit his verbis: ‹ Pervenit enim ira Dei super illos usque in finem ". (f. 14) C • D CAPUT XVI. E Cantico. : san- • Lætamini, coeli, simul ante eum prosternantur adorantes omnes angeli Dei; lætamini, gentes, cum populo ejus, et confirmentur in eo oinnes flii Dei. ". » Quem alium adorare angelis ejus preci- perel Spiritus divinus, nisi Christum, cujus saue præsentia lætalæ sunt cum populo ejus gentes, ju- storum videlicet patriarcharum prophetarumque chorus. De quibus gentibus quoque in eodem can- tico quasi alium populum increpans, Deus dicit: • Ipsi me provocaverunt in eo qui non erat deus, et irritaverunt in vanitatibus suis : et ego provo- cabo eos in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo eos 58., Et manifestum quidem quod post illorum rejectionem, quæ stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes ; et in- firma mundi elegit Deus, ut confundat fortia ; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ca & Amos v, 1. 6. Thess. 11, 16. Deut. xxx11, 43. es ibid. 21. 3. Deut. xvII, 15–19. s1 Psal. 1x . 21. "Matth. XXII}, 35. " Joan. xix, 6. "Matth. xxvIi, 23.
Fragmenta de vitis prophetarum
PG 22:1069Καὶ ἀπήντησεν τόπῳ ἔνθα καὶ ἰδὼν ἐν ὁράματι τὴν κλίμακα καὶ τὸν ἐπ’ αὐτῆς ἐστηριγμένον κύριον, διυπνισθεὶς φησὶν, ὅτι ἔστιν Κύριος ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ· καὶ πάλιν εἶπεν, ὡς φοβερὸς ὁ τόπος οὗτος, οὐκ ἔστι τοῦτο ἄλλ’ ἢ οἶκος τοῦ Θεοῦ· καὶ αὐτὴ ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ. Ἀλλὰ καὶ τί τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὃ μὴ δύναται Μωσῆς ὁ νόμος, ἅτε ἀνθρώπινος καὶ σωματικώτερος ὢν, θεωρεῖν· τίνα τε τὰ ὀπίσθια αὐτοῦ, ἃ μόνον χωρεῖν οἷός τε ἦν ὁ τυπικὸς καὶ τῶν νοητῶν συμβολικῶς (κὸς) νόμος· πῶς τε εἴρηται τὸ, σκεπάσω τῇ χειρί μου ἐπὶ σὲ, καλύμματος καὶ σκέπης ἐπιτιθεμένου τῷ νόμῳ, ὡς διὰ τοῦτο τὸ καλύμμα τὰ μὲν ὀπίσω δύνασθαι ὁρᾶν, οὐκέτι δὲ τὰ προηγούμενα καὶ διαφέροντα· ἰδίᾳ κατὰ καιρὸν, ᾧ μέλει τῆς τούτων ἐρεύνης, ἐπιστήσας εἴσεται. Ψ. Ἐκ τῶν ἀριθμῶν τῆς Γ τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. ΙΓ. Ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ κυριεύσει ἐθνῶν πολλῶν· καὶ ὑψωθήσεται ἡ Γὼγ βασιλεία, καὶ αὐξηθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ· Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ὡς δόξαν μονοκέρωτος αὐτῷ· ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐκμυελιεῖ, καὶ ταῖς βολίσιν αὐτοῦ κατατοξεύει ἐχθρόν.
Α παρ' ἐκείνοις ὄντα καταργήσῃ·, ὅτι δὴ πρότερον ἐν τῶν αὐτοῦ Μωϋσέως χρόνων εἰδώλοις λατρεύοντες, καὶ τὸν Θεὸν παροργίζοντες καὶ παραζηλοῦντες, ἐλθόντα αὐτοῦ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδέξαντο· ἀλλὰ τὰ ἔθνη γε δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπιγνόντα κατὰ τὴν ἐν χερσὶ προφητείαν εὐφρανθή σεται μετὰ τοῦ τῶν ἁγίων λαοῦ αὐτοῦ· τὸν Χριστὸν δὲ καὶ ἐνίσχυσαν πάντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, οἵ τε πρό τερον τὰ περὶ αὐτοῦ προφητεύσαντες, καὶ ὅσοι μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας χωρή σαντες, ἐπὶ πᾶσαν αὐτὸν ἐκήρυξαν τὴν οἰκουμένην. Τὰ μὲν δὴ ἀπὸ τῆς Πεντατεύχου τοσαῦτα· μετώμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὰς ἑξῆς Γραφάς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Ἀπὸ τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς. • Καὶ ἐγενήθη ὡς ἦν Ἰησοῦς ἐν Ἱεριχώ, καὶ ἀνα- Ελέψας ὁρᾷ ἄνθρωπον ἑστηκότα κατέναντι αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥομφαῖα ἐσπασμένη ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Καὶ προς ελθὼν Ἰησοῦς, εἶπεν, Ημέτερος εἶ, ἢ τῶν ὑπεναν τίων; Καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγὼ ἀρχιστράτηγος δυνά- μεως Κυρίου νυνὶ παραγέγονα. Καὶ Ἰησοῦς ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ, Δέσποτα, τί προστάσσεις τῷ σῷ οἰκέτῃ; Καὶ λέγει ὁ ἀρχιστρά τηγος Κυρίου πρὸς Ἰησοῦν, Λύσαι τὸ ὑπόδημα (Γ. γα) ἐκ τῶν ποδῶν σου, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἕστηκας, τόπος ἅγιός ἐστι. » Καὶ τὶς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀρχιστρά τηγος δυνάμεως Κυρίου, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ πάσης ἄρχων ἁγίας καὶ πνευματικῆς τοῦ Θεοῦ στρα τιᾶς ; "Ορα δὲ μὴ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ καὶ τῷ Μωϋσεῖ διὰ τοῦ ἀγγέλου χρηματίσας ἐν τῷ ὄρει ἀπὸ τῶν πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγων ὑποφαίνεται· ἅπερ γὰρ τούτῳ νῦν, ταῦτα καὶ Μωϋσεῖ ὁμοίως ἀρχομένῳ τῆς θεωρία; πρὸς τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ ἀγγέλου εἴρηται κατὰ τὸ, • Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πολυώνυμος δέ τις ὑπάρχων ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, νῦν . ᾿Αρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου» χρηματίζει ὡς καὶ ἐν Ησαΐα. « μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος· δ ἐν τῷ. • Καὶ θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ότι και δίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος. » Εὔροις δ᾽ ἂν καὶ ἐν τῷ Μαλαχία « "Αγγελον διαθήκης » αὐτὸν ὀνομαζόμενον, ἔνθα λέγεται, « Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ᾿Αγγελος τῆς διαθή κης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. ‹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Ἐκ τῆς α' τῶν Βασιλειῶν. Τῆς εὐχῆς ᾿Αννας. • Κύριος ἀνέβη εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐβρόντησεν αὐτὸς κρινεῖ ἄκρα γῆς, καὶ δώσει ἰσχὺν τοῖς βασι- λεῦσιν ἡμῶν, καὶ ὑψώσει κέρας Χριστοῦ αὐτοῦ. Ο καταβὰς ἐκ τῶν οὐρανῶν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ λέ γος, αὐτὸς πάλιν ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς· καὶ ἀνα- βὰς ἐβρόντησεν τῇ θείῳ ἑαυτοῦ δυνάμει τὸ εὐαγγελι κὸν κήρυγμα, ὡς ἑξάκουστον αὐτὸ γενέσθαι ἐν ὅλι τῷ κόσμῳ· αὐτὸς δὲ κρινεῖ ἄκρα γῆς καὶ τοὺς μέσ χρι τούτων οἰκοῦντας, ὡς πᾶσαν εἰληφὼς τὴν κρίσιν 61.53 EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. -a-day EXEGETICA. quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrueret ". » Prius igitur, in Moysis ipsius temporibus, idolis servien- tes, Dei iram excitaverunt et provocaverunt, ve- nientemque Christum ejus non acceperunt; gentes autem ab eo ad Patris Deique omnium scientiam adductæ, secundum præsentem prophetiam, cum sanctorum ejus populo lætabuntur; Christum au- tem firmaverunt omnes filii Dei, et qui olim de eo prophetaverunt, et qui post ejus adventum, adoptio- nis spiritum consecuti, eum per universam terram nuntiaverunt. Hæc quidem de Pentateucho; nunc vero sequentes Scripturæ libros aggrediamur. CAPUT XVII. Ex Josue libro. • ' B D Cum autem esset Josue in agro urbis Jericho, levavit oculos, et vidit virum stantem contra se, øvaginatum tenentem gladium, perrexitque ad eum et ait : Noster es, an adversariorum ? Qui respon- dit : Nequaquam : sed sum princeps exercitus Do- mini, et nunc venio. Cecidit Josue pronus in ter- ram. Et adorans ait : Quid dominus meus loquitur ad servum suum ? Solve, inquit, calceamentum in quo tuum de pedibus tuis : locus enim stas, sanctus est › Quis alius esse posset princeps copiarum Domini, nisi Christus Dei, universi dux sancti spiritalisque Dei exercitus? Vlud etiam attende, annon idem qui Moysi per angelum manifestatus in monte ex ipsis ad Jo- sue verbis demonstratur. Quæ enim huic nunc, C hæc et Moysi similiter in prima ad eum Domini ma - nifestatione per angelum dicta sunt, ‹ Solve cal- ceamentum tuum de pedibus tuis, et cætera. Multa gunt Christo Dei nomina: nunc seipsum Domini exercitus principem, declarat ; atque in Isaia, magni consilii Angelum, hoc in loco : • On- nis violenta prædatio erit in combustionem et ci- bus ignis. Parvulus enim natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super hu- merum ejus : et vocabitur nomen ejus... magni consilii Angelus 61-63., Invenies et in Malachia ipsum • Angelum testamenti 68, vocatum, ubi legitur : ‹ Et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quæritis. et Angelus testamenti, quem Vos vultis ". CAPUT XVIII. E primo Regum libro, ex Annæ precatione. • Dominus ascendit in cœlos et tonuit. Ipse ju- dicabit fines terræ, et dabit imperium regi suo, et sublimabit cornu Christi sui "., Qui de cœlis descenderat Dominus Dei Verbum, ipse rursus in cœlos ascendit; et cum ascendisset, divina potestate su̟ą evangelicum nuntium tonuit, ut in universa terra auditum illum efficeret. Ipse autem judicabit fines terræ et quotquot intra eos habitant, omni judicio a Patre accepto. Sed etiam robur dediţ • Cor. 1, 27. Jos. V, ]sa. 15. 5. 13.16. • Malach 111, 1. 6. ibid. | Reg. 1. 10.
Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἀναστήσει αὐτόν; οἱ εὐλογοῦντές σε, ηὐλόγηνται· καὶ οἱ καταρώμενοί σε, κεκατήρανται. Χριστός ἐστιν ὁ ἐκ σπέρματος Ἰσραὴλ τὸ κατὰ σάρκα γεννηθεὶς, καὶ κυριεύσας ἐθνῶν πολλῶν· ποῖον γὰρ ὑπῆρξεν ἔθνος ἀγνοῆσαν τὴν ὑπ’ αὐτὸν δουλείαν, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ λόγου τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ σπέρματα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν; Παρὰ γ’ οὖν πλείστοις καὶ αὐτῶν τῶν βαρβάρων πολλούς ἐστιν ἰδεῖν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐπὶ τὴν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ γνῶσιν ἐληλυθότας, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας παντοίας μέχρι καὶ θανάτου κολάσεις ὑπομείναντας. Πέρας ἔχουσα τοίνυν καὶ αὕτη σαφῶς ἡ προφητεία ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου Σωτῆρος ἀποδείκνυται· ἢ παραστήτω τίς ἄλλος ἐπιδεικνὺς ἐπί τινα ἂν ταῦτα ἀναφέροιτο· καθ’ ἡμᾶς δὲ πρόδηλον, ὡς καὶ αὔξεται ὁσημέραι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ νοητὴ βασιλεία τε καὶ δεσποτεία παρὰ ταῖς ὑποδεξαμέναις τὸν λόγον αὐτοῦ ψυχαῖς·
Α παρ' ἐκείνοις ὄντα καταργήσῃ·, ὅτι δὴ πρότερον ἐν τῶν αὐτοῦ Μωϋσέως χρόνων εἰδώλοις λατρεύοντες, καὶ τὸν Θεὸν παροργίζοντες καὶ παραζηλοῦντες, ἐλθόντα αὐτοῦ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδέξαντο· ἀλλὰ τὰ ἔθνη γε δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπιγνόντα κατὰ τὴν ἐν χερσὶ προφητείαν εὐφρανθή σεται μετὰ τοῦ τῶν ἁγίων λαοῦ αὐτοῦ· τὸν Χριστὸν δὲ καὶ ἐνίσχυσαν πάντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, οἵ τε πρό τερον τὰ περὶ αὐτοῦ προφητεύσαντες, καὶ ὅσοι μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας χωρή σαντες, ἐπὶ πᾶσαν αὐτὸν ἐκήρυξαν τὴν οἰκουμένην. Τὰ μὲν δὴ ἀπὸ τῆς Πεντατεύχου τοσαῦτα· μετώμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὰς ἑξῆς Γραφάς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Ἀπὸ τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς. • Καὶ ἐγενήθη ὡς ἦν Ἰησοῦς ἐν Ἱεριχώ, καὶ ἀνα- Ελέψας ὁρᾷ ἄνθρωπον ἑστηκότα κατέναντι αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥομφαῖα ἐσπασμένη ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Καὶ προς ελθὼν Ἰησοῦς, εἶπεν, Ημέτερος εἶ, ἢ τῶν ὑπεναν τίων; Καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγὼ ἀρχιστράτηγος δυνά- μεως Κυρίου νυνὶ παραγέγονα. Καὶ Ἰησοῦς ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ, Δέσποτα, τί προστάσσεις τῷ σῷ οἰκέτῃ; Καὶ λέγει ὁ ἀρχιστρά τηγος Κυρίου πρὸς Ἰησοῦν, Λύσαι τὸ ὑπόδημα (Γ. γα) ἐκ τῶν ποδῶν σου, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἕστηκας, τόπος ἅγιός ἐστι. » Καὶ τὶς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀρχιστρά τηγος δυνάμεως Κυρίου, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ πάσης ἄρχων ἁγίας καὶ πνευματικῆς τοῦ Θεοῦ στρα τιᾶς ; "Ορα δὲ μὴ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ καὶ τῷ Μωϋσεῖ διὰ τοῦ ἀγγέλου χρηματίσας ἐν τῷ ὄρει ἀπὸ τῶν πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγων ὑποφαίνεται· ἅπερ γὰρ τούτῳ νῦν, ταῦτα καὶ Μωϋσεῖ ὁμοίως ἀρχομένῳ τῆς θεωρία; πρὸς τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ ἀγγέλου εἴρηται κατὰ τὸ, • Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πολυώνυμος δέ τις ὑπάρχων ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, νῦν . ᾿Αρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου» χρηματίζει ὡς καὶ ἐν Ησαΐα. « μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος· δ ἐν τῷ. • Καὶ θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ότι και δίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος. » Εὔροις δ᾽ ἂν καὶ ἐν τῷ Μαλαχία « "Αγγελον διαθήκης » αὐτὸν ὀνομαζόμενον, ἔνθα λέγεται, « Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ᾿Αγγελος τῆς διαθή κης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. ‹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Ἐκ τῆς α' τῶν Βασιλειῶν. Τῆς εὐχῆς ᾿Αννας. • Κύριος ἀνέβη εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐβρόντησεν αὐτὸς κρινεῖ ἄκρα γῆς, καὶ δώσει ἰσχὺν τοῖς βασι- λεῦσιν ἡμῶν, καὶ ὑψώσει κέρας Χριστοῦ αὐτοῦ. Ο καταβὰς ἐκ τῶν οὐρανῶν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ λέ γος, αὐτὸς πάλιν ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς· καὶ ἀνα- βὰς ἐβρόντησεν τῇ θείῳ ἑαυτοῦ δυνάμει τὸ εὐαγγελι κὸν κήρυγμα, ὡς ἑξάκουστον αὐτὸ γενέσθαι ἐν ὅλι τῷ κόσμῳ· αὐτὸς δὲ κρινεῖ ἄκρα γῆς καὶ τοὺς μέσ χρι τούτων οἰκοῦντας, ὡς πᾶσαν εἰληφὼς τὴν κρίσιν 61.53 EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. -a-day EXEGETICA. quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrueret ". » Prius igitur, in Moysis ipsius temporibus, idolis servien- tes, Dei iram excitaverunt et provocaverunt, ve- nientemque Christum ejus non acceperunt; gentes autem ab eo ad Patris Deique omnium scientiam adductæ, secundum præsentem prophetiam, cum sanctorum ejus populo lætabuntur; Christum au- tem firmaverunt omnes filii Dei, et qui olim de eo prophetaverunt, et qui post ejus adventum, adoptio- nis spiritum consecuti, eum per universam terram nuntiaverunt. Hæc quidem de Pentateucho; nunc vero sequentes Scripturæ libros aggrediamur. CAPUT XVII. Ex Josue libro. • ' B D Cum autem esset Josue in agro urbis Jericho, levavit oculos, et vidit virum stantem contra se, øvaginatum tenentem gladium, perrexitque ad eum et ait : Noster es, an adversariorum ? Qui respon- dit : Nequaquam : sed sum princeps exercitus Do- mini, et nunc venio. Cecidit Josue pronus in ter- ram. Et adorans ait : Quid dominus meus loquitur ad servum suum ? Solve, inquit, calceamentum in quo tuum de pedibus tuis : locus enim stas, sanctus est › Quis alius esse posset princeps copiarum Domini, nisi Christus Dei, universi dux sancti spiritalisque Dei exercitus? Vlud etiam attende, annon idem qui Moysi per angelum manifestatus in monte ex ipsis ad Jo- sue verbis demonstratur. Quæ enim huic nunc, C hæc et Moysi similiter in prima ad eum Domini ma - nifestatione per angelum dicta sunt, ‹ Solve cal- ceamentum tuum de pedibus tuis, et cætera. Multa gunt Christo Dei nomina: nunc seipsum Domini exercitus principem, declarat ; atque in Isaia, magni consilii Angelum, hoc in loco : • On- nis violenta prædatio erit in combustionem et ci- bus ignis. Parvulus enim natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super hu- merum ejus : et vocabitur nomen ejus... magni consilii Angelus 61-63., Invenies et in Malachia ipsum • Angelum testamenti 68, vocatum, ubi legitur : ‹ Et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quæritis. et Angelus testamenti, quem Vos vultis ". CAPUT XVIII. E primo Regum libro, ex Annæ precatione. • Dominus ascendit in cœlos et tonuit. Ipse ju- dicabit fines terræ, et dabit imperium regi suo, et sublimabit cornu Christi sui "., Qui de cœlis descenderat Dominus Dei Verbum, ipse rursus in cœlos ascendit; et cum ascendisset, divina potestate su̟ą evangelicum nuntium tonuit, ut in universa terra auditum illum efficeret. Ipse autem judicabit fines terræ et quotquot intra eos habitant, omni judicio a Patre accepto. Sed etiam robur dediţ • Cor. 1, 27. Jos. V, ]sa. 15. 5. 13.16. • Malach 111, 1. 6. ibid. | Reg. 1. 10.
Fragmenta ex libro Eusebii deperdito cui titulus: Generalis elementaria introduc
ὑψώθη δὲ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ Γὼγ βασιλεία, ἣν ὑπειλήφασί τινες εἶναι τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, ἄλλοι δὲ τροπικῶς τὴν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἐπουράνιον πολιτείαν, καὶ τὴν τῶν νοητῶν δογμάτων θεωρίαν, διὰ τοῦτο Γὼγ, ὅπερ ἐρμηνεύεται δώματα, σημαίνεσθαι ἐξειλήφασιν· ἀλλὰ καὶ ὁ Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ῥητῶς μὲν ὅτε χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἐξ Αἰγύπτου παραλαβὼν τὴν Μαριὰμ ἅμα τῷ παιδὶ Ἰησοῦ ὑπέστρεψεν εἰς γῆν Ἰσραὴλ πληρουμένης τῆς τε νῦν καὶ τῆς ἐν Ὡσηὲ κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν καὶ τὴν Ἀκύλου ἑρμηνείαν προφητείας φασκούσης, Ἐξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· καὶ κατὰ διάνοιαν δὲ, ὁπηνίκα ἐκ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου καὶ τῶν τῇδε τόπων ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς ἅμα λαμβάνων αὐτὸν ὁ πατὴρ ὡδήγησεν· ἡ δὲ λεγομένη δόξα μονοκερώτων ἐν τῷ Σωτῆρι τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα τῆς πατρικῆς αἰνίττεται μοναρχίας. Μετὰ ταῦτα εἴρηται, ἔδεται ἔθνη ἐχθρῶν αὐτοῦ· ὅσα γὰρ ὑπὸ τὴν διδαχὴν αὐτοῦ γέγονεν ἔθνη, ταῦτα πρότερον μερὶς τυγχάνοντα τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ μετὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἐπιτηδεῖα ὥσπερ εἰς βρῶσιν ἑαυτῷ κατεσκεύασεν·
Α παρ' ἐκείνοις ὄντα καταργήσῃ·, ὅτι δὴ πρότερον ἐν τῶν αὐτοῦ Μωϋσέως χρόνων εἰδώλοις λατρεύοντες, καὶ τὸν Θεὸν παροργίζοντες καὶ παραζηλοῦντες, ἐλθόντα αὐτοῦ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδέξαντο· ἀλλὰ τὰ ἔθνη γε δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπιγνόντα κατὰ τὴν ἐν χερσὶ προφητείαν εὐφρανθή σεται μετὰ τοῦ τῶν ἁγίων λαοῦ αὐτοῦ· τὸν Χριστὸν δὲ καὶ ἐνίσχυσαν πάντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, οἵ τε πρό τερον τὰ περὶ αὐτοῦ προφητεύσαντες, καὶ ὅσοι μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας χωρή σαντες, ἐπὶ πᾶσαν αὐτὸν ἐκήρυξαν τὴν οἰκουμένην. Τὰ μὲν δὴ ἀπὸ τῆς Πεντατεύχου τοσαῦτα· μετώμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὰς ἑξῆς Γραφάς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Ἀπὸ τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς. • Καὶ ἐγενήθη ὡς ἦν Ἰησοῦς ἐν Ἱεριχώ, καὶ ἀνα- Ελέψας ὁρᾷ ἄνθρωπον ἑστηκότα κατέναντι αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥομφαῖα ἐσπασμένη ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Καὶ προς ελθὼν Ἰησοῦς, εἶπεν, Ημέτερος εἶ, ἢ τῶν ὑπεναν τίων; Καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγὼ ἀρχιστράτηγος δυνά- μεως Κυρίου νυνὶ παραγέγονα. Καὶ Ἰησοῦς ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ, Δέσποτα, τί προστάσσεις τῷ σῷ οἰκέτῃ; Καὶ λέγει ὁ ἀρχιστρά τηγος Κυρίου πρὸς Ἰησοῦν, Λύσαι τὸ ὑπόδημα (Γ. γα) ἐκ τῶν ποδῶν σου, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἕστηκας, τόπος ἅγιός ἐστι. » Καὶ τὶς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀρχιστρά τηγος δυνάμεως Κυρίου, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ πάσης ἄρχων ἁγίας καὶ πνευματικῆς τοῦ Θεοῦ στρα τιᾶς ; "Ορα δὲ μὴ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ καὶ τῷ Μωϋσεῖ διὰ τοῦ ἀγγέλου χρηματίσας ἐν τῷ ὄρει ἀπὸ τῶν πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγων ὑποφαίνεται· ἅπερ γὰρ τούτῳ νῦν, ταῦτα καὶ Μωϋσεῖ ὁμοίως ἀρχομένῳ τῆς θεωρία; πρὸς τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ ἀγγέλου εἴρηται κατὰ τὸ, • Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πολυώνυμος δέ τις ὑπάρχων ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, νῦν . ᾿Αρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου» χρηματίζει ὡς καὶ ἐν Ησαΐα. « μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος· δ ἐν τῷ. • Καὶ θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ότι και δίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος. » Εὔροις δ᾽ ἂν καὶ ἐν τῷ Μαλαχία « "Αγγελον διαθήκης » αὐτὸν ὀνομαζόμενον, ἔνθα λέγεται, « Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ᾿Αγγελος τῆς διαθή κης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. ‹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Ἐκ τῆς α' τῶν Βασιλειῶν. Τῆς εὐχῆς ᾿Αννας. • Κύριος ἀνέβη εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐβρόντησεν αὐτὸς κρινεῖ ἄκρα γῆς, καὶ δώσει ἰσχὺν τοῖς βασι- λεῦσιν ἡμῶν, καὶ ὑψώσει κέρας Χριστοῦ αὐτοῦ. Ο καταβὰς ἐκ τῶν οὐρανῶν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ λέ γος, αὐτὸς πάλιν ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς· καὶ ἀνα- βὰς ἐβρόντησεν τῇ θείῳ ἑαυτοῦ δυνάμει τὸ εὐαγγελι κὸν κήρυγμα, ὡς ἑξάκουστον αὐτὸ γενέσθαι ἐν ὅλι τῷ κόσμῳ· αὐτὸς δὲ κρινεῖ ἄκρα γῆς καὶ τοὺς μέσ χρι τούτων οἰκοῦντας, ὡς πᾶσαν εἰληφὼς τὴν κρίσιν 61.53 EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. -a-day EXEGETICA. quæ non sunt, ut ea quæ sunt, destrueret ". » Prius igitur, in Moysis ipsius temporibus, idolis servien- tes, Dei iram excitaverunt et provocaverunt, ve- nientemque Christum ejus non acceperunt; gentes autem ab eo ad Patris Deique omnium scientiam adductæ, secundum præsentem prophetiam, cum sanctorum ejus populo lætabuntur; Christum au- tem firmaverunt omnes filii Dei, et qui olim de eo prophetaverunt, et qui post ejus adventum, adoptio- nis spiritum consecuti, eum per universam terram nuntiaverunt. Hæc quidem de Pentateucho; nunc vero sequentes Scripturæ libros aggrediamur. CAPUT XVII. Ex Josue libro. • ' B D Cum autem esset Josue in agro urbis Jericho, levavit oculos, et vidit virum stantem contra se, øvaginatum tenentem gladium, perrexitque ad eum et ait : Noster es, an adversariorum ? Qui respon- dit : Nequaquam : sed sum princeps exercitus Do- mini, et nunc venio. Cecidit Josue pronus in ter- ram. Et adorans ait : Quid dominus meus loquitur ad servum suum ? Solve, inquit, calceamentum in quo tuum de pedibus tuis : locus enim stas, sanctus est › Quis alius esse posset princeps copiarum Domini, nisi Christus Dei, universi dux sancti spiritalisque Dei exercitus? Vlud etiam attende, annon idem qui Moysi per angelum manifestatus in monte ex ipsis ad Jo- sue verbis demonstratur. Quæ enim huic nunc, C hæc et Moysi similiter in prima ad eum Domini ma - nifestatione per angelum dicta sunt, ‹ Solve cal- ceamentum tuum de pedibus tuis, et cætera. Multa gunt Christo Dei nomina: nunc seipsum Domini exercitus principem, declarat ; atque in Isaia, magni consilii Angelum, hoc in loco : • On- nis violenta prædatio erit in combustionem et ci- bus ignis. Parvulus enim natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super hu- merum ejus : et vocabitur nomen ejus... magni consilii Angelus 61-63., Invenies et in Malachia ipsum • Angelum testamenti 68, vocatum, ubi legitur : ‹ Et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quæritis. et Angelus testamenti, quem Vos vultis ". CAPUT XVIII. E primo Regum libro, ex Annæ precatione. • Dominus ascendit in cœlos et tonuit. Ipse ju- dicabit fines terræ, et dabit imperium regi suo, et sublimabit cornu Christi sui "., Qui de cœlis descenderat Dominus Dei Verbum, ipse rursus in cœlos ascendit; et cum ascendisset, divina potestate su̟ą evangelicum nuntium tonuit, ut in universa terra auditum illum efficeret. Ipse autem judicabit fines terræ et quotquot intra eos habitant, omni judicio a Patre accepto. Sed etiam robur dediţ • Cor. 1, 27. Jos. V, ]sa. 15. 5. 13.16. • Malach 111, 1. 6. ibid. | Reg. 1. 10.
PG 22:1071τὰ μὲν πάχη, τοῦτ’ ἔστιν πᾶν συμπεφυκὸς αὐτοῖς ὑλικὸν καὶ γήϊνον, λεπτύνων καὶ ἐξιχνεύων, καρποὺς δὲ τροφίμους διὰ τῆς ἑαυτοῦ γεωργίας αὐτοῖς ἐμποιῶν. Ταῦτα δὲ εἰργάσατο τοῖς νοητοῖς καὶ λογικοῖς βέλεσι, τὸν πάλαι τῶν ἐθνῶν ἄρχοντα ἐχθρὸν ὄντα ἑαυτοῦ κατατοξεύσας, τουτέστι τὸν διάβολον. Τὰ δ’ ἀπὸ τοῦ κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασι καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ ἐν ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις εἴρηται· ἅτινα ὁποῖον ἔχει νοῦν κατὰ τὰ ὑποπεσόντα ἡμῖν ἐκθέμενοι οὐ παλιλογήσομεν· δῆλον δὲ τυγχάνει ὅπως ἡμεῖς οἱ τὸν Χριστὸν εὐλογοῦντες τοῦ Θεοῦ ηὐλογήμεθα· κ’ ἂν γὰρ βδελύσσοιντο ἡμᾶς ὡς καὶ τὸν πάλαι τοῦ Θεοῦ λαὸν οἱ Αἰγύπτιοι, ὅμως πληροῦταί γε καὶ ἐφ’ ἡμῖν τὸ, καθ’ ὅσον δὲ ἐταπείνουν αὐτοὺς, τοσούτῳ πλείους ἐγίνοντο, καὶ ἴσχυον σφόδρα σφόδρα· καὶ σαφὲς τίνα τρόπον τὴν κατάραν εἰλήφασιν οἱ ἐξαρχῆς αὐτὸν καταρασάμενοι διὰ τοῦ, σταύρου σταύρου αὐτόν· κατάρας γὰρ ἦν ὁ σταυρὸς, κατὰ τὸ, ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Ἀλλ’ ὁ μὲν τὴν αὐτῶν ὑπομείνας κατάραν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ὑπερύψωται·
οἱ δὲ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καταραθέντες ἐπίμονον εἰς αἰῶνα εἰλήφασιν ὄλεθρον· ὃν εἰ ἐπ’ ἀκριβές τις ἐπεξίοι, δυνάμεως Θεοῦ κατόψεται μέγεθος, εἰς ἔτι νῦν μετιούσης τοὺς ἅπαξ πρὸς αὐτοῦ κατηραμένους. Ταῦτα εἰς τὸ, καὶ οἱ εὐλογοῦντές σε εὐλόγηνται, καὶ οἱ καταρώμενοί σε καὶ κατάρανται. Ψ. Ἐκ τῆς Δ τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. ΙΔ. Ἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ Ἰακὼβ, καὶ ἀναστήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ θραύσει ἡγεμόνας Μωὰβ, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σήθ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κενώσας ἑαυτὸν καὶ μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἄστρον οὐ μικρὸν οὐχὶ τῷ Ἰακὼβ ἀνέτειλεν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ Ἰακώβ· ἀπὸ γὰρ τοῦ σωματικοῦ λαοῦ τῶν ἐκ περιτομῆς ἀρξάμενος, πᾶσιν ἐπέλαμψε τοῖς ἔθνεσι· μεταναστάς τε ἀπ’ ἐκείνων, οὐ μικροὺς πολέμους διεχειρίσατο, καθαίρων τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, οὓς καταγωνισάμενος προνομὴν ἐποιήσατο εἰς τὸν αὐτοῦ κλῆρον, ἀπολαβὼν ὅσα πρότερον ὑπ’ ἐκείνους ἐτύγχανεν ἔθνη· περὶ ὧν ὁ Πατὴρ αὐτῷ κατεπηγγείλατο εἰπών· αἰτῆσαι παρ’ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ψ.
PG 22:1073Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. Μωσῆς ἐστιν ὁ λέγων. ΙΕ. Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρὴβ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες, Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἁμάρτωμεν. Καὶ εἶπεν Κύριος πρός με, Ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν· προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς καθ’ ὅτι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἂν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτῶν. Καὶ τί μᾶλλον ἔχοι τίς ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ κατὰ Μωσέα προφήτην, τοῦτ’ ἔστιν νομοθέτην, τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀναδεδειγμένον ἐπιδεῖξαι, ἢ μόνον Ἰησοῦν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν, ὃς τῆς καινῆς διαθήκης τοῦ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον βίου νομοθέτης ἅπασιν ἀναπέφανται τοῖς ἔθνεσιν, κατὰ τὴν ἐν ψαλμῷ φήσασαν προφητηκὴν εὐχήν· Κατάστησον Κύριε νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποι εἰσίν;
κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων του, και αναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον τῷ ὀνόματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς τα τέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδι κία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, καὶ ἐν ἀφαῖς υἱῶν ἀνθρώπων· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ᾽ ὧν ἀπὸ έστησα ἐκ προσώπου μου. Καὶ πιστωθήσεται ὁ οἶκος αὐτοῦ, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἕως αἰῶνος ἐνώπιόν μου καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἔσται ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶ να. » Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ εἴρηται ψαλμῷ· ἦν δ᾽ ἂν Ἰουδαίοις ἄξιον ἀπο ρῆσαι κατὰ τοὺς τόπους, διὰ τίνα ἆρα αἰτίαν φήσου σιν τὸν Θεὸν, ἤτοι τὸν Δαυίδ, ἢ τὸν ἐξ αὐτοῦ βασι λεύσαντα Σολομῶνα· περὶ οὗ, ὡς εἰκὸς, ὑπολήψονται λέγειν τὴν προφητείαν υἱὸν πρωτότοκον θήσειν ἐπαγ γέλλεσθαι, ἐν μὲν τῷ ψαλμῷ εἰρηκότα, « Αὐτὸς ἐπι καλέσεται με, Πατήρ μου εί σύ, Θεός μου καὶ ἀντι- λήπτωρ τῆς σωτηρίας μου. Καγώ πρωτότοκον θήσο μαι αὐτὸν, ὑψηλὸν παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς· ἐν δὲ τῷ μετὰ χεῖρας κεφαλαίῳ, «Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. » Καὶ μὴν κατ' οὐδὲν διενηνοχένα: τῶν λοιπῶν προφητῶν φήσειέ τις τὸν Δαυίδ, ὃς καὶ ἐξομολογεῖσθαι διὰ τὴν τοῦ κυρίου ἐδεῖτο λέγων, « Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα· ν ἢ τὸν Σολομῶνα, ὃν καὶ ἐκ- κλῖναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ εἰδώλοις διὰ γυναικῶν ἐπιθυ μίας προσκεκινηκέναι ή ψιλή διδάσκει τῆς Γραφῆς ἱστορία· πῶς δὲ τοῦ Δαυὶδ ἢ τοῦ Σολομῶνος ἡ βασι λεία ἕως αἰῶνος < ἐνώπιον ἔστη τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ θρές νος ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶνα, η κατὰ τὴν φάσκου σαν (Γ. να) ἐνταῦθα προφητείαν, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ ὧδέ πως περιέχουσαν, « Ώμοσα Δαυὶδ τῷ δούλῳ μου. Εως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω το σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου καὶ μεθ᾿ ἕτερα φάσκουσαν, «Απαξ ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυὶδ ψεύσομαι. Τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μενεῖ, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου. › Καὶ πάλιν· . Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τὸ σπέρμα αὐτοῦ, καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ. » Τὰ παραπλήσια δ᾽ ἂν εὕροις καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, ἔνθα εἴρηται, « Ότι τάδε λέγει Κύριος · Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθή μενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευίταις οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου, ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα, καὶ θύων θυσίαν καὶ ποιῶν θυμίαμα πάσας τὰς ἡμέρας. » Ταῦτα γὰρ εἰ συνεξετάζει τις τῇ τε παρούσῃ τῶν Ἰουδαίων κατα- στάσει καὶ ταῖς κατ' αὐτοὺς ἱστορίαις ἀπὸ τῆς Ἐξε κίου καὶ Ἰεχονίου βασιλείας, καθ' οὓς ἡ ἐκ Δαυίδ πε ριεγράφη τῶν Ἰουδαίων βασιλεία ἐν τῷ τῆς εἰς Βαβυ- λῶνα αἰχμαλωσίας καιρῷ, μεθ᾽ ἂν οὐδαμῶς ἤρχθη σαν ἢ ἐβασιλεύθησαν ὑπὸ τῶν ἐκ Δαυὶδ καταγόντων τὸ γένος εἰς ἔτι, ὅτι μηδαμῶς ἁρμόζει ἤτοι τῷ Δαυίδ * οι Β Εt EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - ris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post A te, quod egredietur de utero tuo, et firmabo re- gnum ejus. Ipse ædificabit domum nomini meo, et stabiliam thronum regni ejus usque in sempi- ternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium. Qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga virorum, et in plagis filiorum homi- num. Misericordiam autem meam non auferam C Psal. LXXXVIII, 5. ibid. ab eis, sicut abstuli a Saul, quem amovi a facie mea. Et fidelis erit domus sua, et regnum suum usque in æternum ante faciem meam. Et thronus suus erit firmus jugiter ". His fere similia et in octogesimo octavo dicuntur psalmo. Quod si Ju- dais ambiguum videtur in his locis, quis sibi in- telligendus sit, Deusne an David, vel ejus succes- sor Salomon ; ad Deum, ut verisimile est, fatebun- tur pertinere prophetiam qua filius primogenitus statuendus promittitur, his verbis: « Ipse invoca- bit me: Pater meus es tu: Deus meus et susce plor salutis meæ. Et ego primogenitum ponam illum excelsum præ regibus terræ ;, et in eo, cui nunc operam damus, loco: Ero ei in pa- trem, et ipse erit mihi in filium. Attamen nihil differre a cæteris prophetis dicet aliquis Davidem, qui culpam de Uriæ muliere confitebatur, dicens : • Tibi soli peccavi, et malum coram te feci”; › vel Salomonem, quem a Deo recessisse et idolis propter feminarum concupiscentiam serviisse sim- plex docet Scripturæ historia. Quomodo autem Davidis aut Salomonis regnum usque in æter- num, stabit • ante faciem, Dei, el thronus erit firmus jugiter,, ut subjecta ait prophetia, necnon psalmi hæc alia fere similis: Juravi David servo meo: Usque in æternum præparabo semen tuum, et ædificabo in generationem et ge- nerationen sedem tuain ®, et paulo post addit : • Semel juravi in sancto meo, si David mentiar. Semen ejus in æternum manebit, et thronus ejus sicut sol in conspectu meo st., Et rursus : . ponam in sæculum sæculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies colis., Fere similia invenias in Jeremia, ubi dicitur, • Quia hæc dicit Dominus : Non interibit de David vir qui sedeat super thro- num domus Israel. Et de sacerdotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea, qui offerat holocau- toinata, et incendat sacrificium, et cædat victimas omnibus diebus”. Quæ si quis conferat cum præsente Judæorum ruina, eorumque historiis ab Ezechia et Jechonia regibus, quorum sub imperio deleta est Judæorum regia, de Davide orta, pote. stas, in Babylonem captivitatis tempore, ex quo non jam imperaverunt aut regnaverunt Davidis posteri Dunc usque; intelliget ea dicta minime ad Davi- dem, neque ad Salomonem referri posse. Atqui nefas est Dei prædictionem jurejurando obsignatam mendacio arguere. Si autem semen Davidis, de D [ Reg. vi, 12-16. Psal. LXXXVΗ, 27, 28. es ibid. 30. ** Jer. xxx||1, 17. 35. Psal. L, 6. T
Οὗτος δὲ καὶ ἐλυτρώσατο τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, καὶ τῆς ἐν αὐτῇ πλινθοποιί̈ας, τῆς τε πικρᾶς ὑπὸ τὸν νοητὸν Φαραῶ δουλείας τοὺς δι’ αὐτοῦ προ(ς)εληλυθότας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· καὶ πάντα δὲ ἁπλῶς τὰ σωματικῶς ὑπὸ Μωσέως γεγονέναι ἱστορούμενα κατὰ τὸν πνευματικὸν νόμον ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν διεπράξατο. Ἐλήλυθεν ἆρα καὶ ὁ διαβόητος ἔτι καὶ νῦν παρά τε Σαμαρεῦσι καὶ Ἰουδαίοις, ὃν καὶ Μωσῆς προεθέσπισε προφήτης, περὶ οὗ προδιεμαρτύρατο ὁ Θεὸς λέγων, καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἐὰν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. Ἐκδεδίκηται γ’ οὖν τὸ αἷμα πάντων τῶν ἀπὸ Ἄβελ μέχρι Ζαχαρίου τοῦ φονευθέντος μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπισυστάσης, καὶ μάλιστα τῶν τολμησάντων ἀφεῖναι κατ’ αὐτοῦ τὴν σταύρου σταύρου αὐτὸν φωνὴν, αἶρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον· τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ’ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν·
κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων του, και αναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον τῷ ὀνόματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς τα τέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδι κία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, καὶ ἐν ἀφαῖς υἱῶν ἀνθρώπων· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ᾽ ὧν ἀπὸ έστησα ἐκ προσώπου μου. Καὶ πιστωθήσεται ὁ οἶκος αὐτοῦ, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἕως αἰῶνος ἐνώπιόν μου καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἔσται ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶ να. » Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ εἴρηται ψαλμῷ· ἦν δ᾽ ἂν Ἰουδαίοις ἄξιον ἀπο ρῆσαι κατὰ τοὺς τόπους, διὰ τίνα ἆρα αἰτίαν φήσου σιν τὸν Θεὸν, ἤτοι τὸν Δαυίδ, ἢ τὸν ἐξ αὐτοῦ βασι λεύσαντα Σολομῶνα· περὶ οὗ, ὡς εἰκὸς, ὑπολήψονται λέγειν τὴν προφητείαν υἱὸν πρωτότοκον θήσειν ἐπαγ γέλλεσθαι, ἐν μὲν τῷ ψαλμῷ εἰρηκότα, « Αὐτὸς ἐπι καλέσεται με, Πατήρ μου εί σύ, Θεός μου καὶ ἀντι- λήπτωρ τῆς σωτηρίας μου. Καγώ πρωτότοκον θήσο μαι αὐτὸν, ὑψηλὸν παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς· ἐν δὲ τῷ μετὰ χεῖρας κεφαλαίῳ, «Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. » Καὶ μὴν κατ' οὐδὲν διενηνοχένα: τῶν λοιπῶν προφητῶν φήσειέ τις τὸν Δαυίδ, ὃς καὶ ἐξομολογεῖσθαι διὰ τὴν τοῦ κυρίου ἐδεῖτο λέγων, « Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα· ν ἢ τὸν Σολομῶνα, ὃν καὶ ἐκ- κλῖναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ εἰδώλοις διὰ γυναικῶν ἐπιθυ μίας προσκεκινηκέναι ή ψιλή διδάσκει τῆς Γραφῆς ἱστορία· πῶς δὲ τοῦ Δαυὶδ ἢ τοῦ Σολομῶνος ἡ βασι λεία ἕως αἰῶνος < ἐνώπιον ἔστη τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ θρές νος ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶνα, η κατὰ τὴν φάσκου σαν (Γ. να) ἐνταῦθα προφητείαν, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ ὧδέ πως περιέχουσαν, « Ώμοσα Δαυὶδ τῷ δούλῳ μου. Εως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω το σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου καὶ μεθ᾿ ἕτερα φάσκουσαν, «Απαξ ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυὶδ ψεύσομαι. Τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μενεῖ, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου. › Καὶ πάλιν· . Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τὸ σπέρμα αὐτοῦ, καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ. » Τὰ παραπλήσια δ᾽ ἂν εὕροις καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, ἔνθα εἴρηται, « Ότι τάδε λέγει Κύριος · Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθή μενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευίταις οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου, ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα, καὶ θύων θυσίαν καὶ ποιῶν θυμίαμα πάσας τὰς ἡμέρας. » Ταῦτα γὰρ εἰ συνεξετάζει τις τῇ τε παρούσῃ τῶν Ἰουδαίων κατα- στάσει καὶ ταῖς κατ' αὐτοὺς ἱστορίαις ἀπὸ τῆς Ἐξε κίου καὶ Ἰεχονίου βασιλείας, καθ' οὓς ἡ ἐκ Δαυίδ πε ριεγράφη τῶν Ἰουδαίων βασιλεία ἐν τῷ τῆς εἰς Βαβυ- λῶνα αἰχμαλωσίας καιρῷ, μεθ᾽ ἂν οὐδαμῶς ἤρχθη σαν ἢ ἐβασιλεύθησαν ὑπὸ τῶν ἐκ Δαυὶδ καταγόντων τὸ γένος εἰς ἔτι, ὅτι μηδαμῶς ἁρμόζει ἤτοι τῷ Δαυίδ * οι Β Εt EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - ris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post A te, quod egredietur de utero tuo, et firmabo re- gnum ejus. Ipse ædificabit domum nomini meo, et stabiliam thronum regni ejus usque in sempi- ternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium. Qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga virorum, et in plagis filiorum homi- num. Misericordiam autem meam non auferam C Psal. LXXXVIII, 5. ibid. ab eis, sicut abstuli a Saul, quem amovi a facie mea. Et fidelis erit domus sua, et regnum suum usque in æternum ante faciem meam. Et thronus suus erit firmus jugiter ". His fere similia et in octogesimo octavo dicuntur psalmo. Quod si Ju- dais ambiguum videtur in his locis, quis sibi in- telligendus sit, Deusne an David, vel ejus succes- sor Salomon ; ad Deum, ut verisimile est, fatebun- tur pertinere prophetiam qua filius primogenitus statuendus promittitur, his verbis: « Ipse invoca- bit me: Pater meus es tu: Deus meus et susce plor salutis meæ. Et ego primogenitum ponam illum excelsum præ regibus terræ ;, et in eo, cui nunc operam damus, loco: Ero ei in pa- trem, et ipse erit mihi in filium. Attamen nihil differre a cæteris prophetis dicet aliquis Davidem, qui culpam de Uriæ muliere confitebatur, dicens : • Tibi soli peccavi, et malum coram te feci”; › vel Salomonem, quem a Deo recessisse et idolis propter feminarum concupiscentiam serviisse sim- plex docet Scripturæ historia. Quomodo autem Davidis aut Salomonis regnum usque in æter- num, stabit • ante faciem, Dei, el thronus erit firmus jugiter,, ut subjecta ait prophetia, necnon psalmi hæc alia fere similis: Juravi David servo meo: Usque in æternum præparabo semen tuum, et ædificabo in generationem et ge- nerationen sedem tuain ®, et paulo post addit : • Semel juravi in sancto meo, si David mentiar. Semen ejus in æternum manebit, et thronus ejus sicut sol in conspectu meo st., Et rursus : . ponam in sæculum sæculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies colis., Fere similia invenias in Jeremia, ubi dicitur, • Quia hæc dicit Dominus : Non interibit de David vir qui sedeat super thro- num domus Israel. Et de sacerdotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea, qui offerat holocau- toinata, et incendat sacrificium, et cædat victimas omnibus diebus”. Quæ si quis conferat cum præsente Judæorum ruina, eorumque historiis ab Ezechia et Jechonia regibus, quorum sub imperio deleta est Judæorum regia, de Davide orta, pote. stas, in Babylonem captivitatis tempore, ex quo non jam imperaverunt aut regnaverunt Davidis posteri Dunc usque; intelliget ea dicta minime ad Davi- dem, neque ad Salomonem referri posse. Atqui nefas est Dei prædictionem jurejurando obsignatam mendacio arguere. Si autem semen Davidis, de D [ Reg. vi, 12-16. Psal. LXXXVΗ, 27, 28. es ibid. 30. ** Jer. xxx||1, 17. 35. Psal. L, 6. T
ὅπερ καὶ παραυτίκα γέγονε, τοῦ Θεοῦ καθὼς προεῖπεν ἐκδικήσαντος τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἔκ τε αὐτῶν ἐκείνων καὶ τῶν τέκνων αὐτῶν, ἅμα τε μετελθούσης αὐτοὺς τῆς δίκης, ὡς ἐξ ἐκείνου εἰς δεῦρο μὴ δ’ ὅλως ἆραι κεφαλὴν τὸ πᾶν ἔθνος δυνηθῆναι, πληρωθείσης καὶ ἑτέρας προφητείας Ἀμῶς φασκούσης, Οἶκος Ἰσραὴλ πέπτωκεν, οὐκέτι προσθήσει τοῦ ἀναστῆναι· ἅπερ καὶ ὁ ἀπόστολος τῷ πνεύματι προϊδὼν, ἀνεφώνησεν εἰπὼν, Ἔφθασεν δὲ ἐπ’ αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. Ψ. Τῆς Ὠδῆς. Ι. Εὐφράνθητε οὐρανοὶ, ἅμα αὐτῷ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· εὐφράνθητε ἔθνη μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυσάτωσαν αὐτῷ πάντες υἱοὶ Θεοῦ. Καὶ τίνι ἄλλῳ προσκυνήσειν τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ προςτάττοι ἂν τὸ θεῖον Πνεῦμα ἢ τῷ Χριστῷ, οὗ σαφῶς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ ηὐφράνθη μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τὰ ἔθνη τοῦ τῶν δικαίων πατριαρχῶν καὶ προφητῶν χοροῦ· περὶ ὧν ἐθνῶν αὖθις ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὠδῆς ὡς πρὸς ἕτερον λαὸν ἀποτεινόμενος ὁ Θεὸς φησὶν, Αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ’ οὐ θεῷ, παρώργησάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς οὐκ ἐπ’ ἔθνει, ἐπ’ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς.
κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων του, και αναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον τῷ ὀνόματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς τα τέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδι κία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, καὶ ἐν ἀφαῖς υἱῶν ἀνθρώπων· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ᾽ ὧν ἀπὸ έστησα ἐκ προσώπου μου. Καὶ πιστωθήσεται ὁ οἶκος αὐτοῦ, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἕως αἰῶνος ἐνώπιόν μου καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἔσται ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶ να. » Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ εἴρηται ψαλμῷ· ἦν δ᾽ ἂν Ἰουδαίοις ἄξιον ἀπο ρῆσαι κατὰ τοὺς τόπους, διὰ τίνα ἆρα αἰτίαν φήσου σιν τὸν Θεὸν, ἤτοι τὸν Δαυίδ, ἢ τὸν ἐξ αὐτοῦ βασι λεύσαντα Σολομῶνα· περὶ οὗ, ὡς εἰκὸς, ὑπολήψονται λέγειν τὴν προφητείαν υἱὸν πρωτότοκον θήσειν ἐπαγ γέλλεσθαι, ἐν μὲν τῷ ψαλμῷ εἰρηκότα, « Αὐτὸς ἐπι καλέσεται με, Πατήρ μου εί σύ, Θεός μου καὶ ἀντι- λήπτωρ τῆς σωτηρίας μου. Καγώ πρωτότοκον θήσο μαι αὐτὸν, ὑψηλὸν παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς· ἐν δὲ τῷ μετὰ χεῖρας κεφαλαίῳ, «Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. » Καὶ μὴν κατ' οὐδὲν διενηνοχένα: τῶν λοιπῶν προφητῶν φήσειέ τις τὸν Δαυίδ, ὃς καὶ ἐξομολογεῖσθαι διὰ τὴν τοῦ κυρίου ἐδεῖτο λέγων, « Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα· ν ἢ τὸν Σολομῶνα, ὃν καὶ ἐκ- κλῖναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ εἰδώλοις διὰ γυναικῶν ἐπιθυ μίας προσκεκινηκέναι ή ψιλή διδάσκει τῆς Γραφῆς ἱστορία· πῶς δὲ τοῦ Δαυὶδ ἢ τοῦ Σολομῶνος ἡ βασι λεία ἕως αἰῶνος < ἐνώπιον ἔστη τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ θρές νος ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶνα, η κατὰ τὴν φάσκου σαν (Γ. να) ἐνταῦθα προφητείαν, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ ὧδέ πως περιέχουσαν, « Ώμοσα Δαυὶδ τῷ δούλῳ μου. Εως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω το σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου καὶ μεθ᾿ ἕτερα φάσκουσαν, «Απαξ ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυὶδ ψεύσομαι. Τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μενεῖ, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου. › Καὶ πάλιν· . Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τὸ σπέρμα αὐτοῦ, καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ. » Τὰ παραπλήσια δ᾽ ἂν εὕροις καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, ἔνθα εἴρηται, « Ότι τάδε λέγει Κύριος · Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθή μενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευίταις οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου, ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα, καὶ θύων θυσίαν καὶ ποιῶν θυμίαμα πάσας τὰς ἡμέρας. » Ταῦτα γὰρ εἰ συνεξετάζει τις τῇ τε παρούσῃ τῶν Ἰουδαίων κατα- στάσει καὶ ταῖς κατ' αὐτοὺς ἱστορίαις ἀπὸ τῆς Ἐξε κίου καὶ Ἰεχονίου βασιλείας, καθ' οὓς ἡ ἐκ Δαυίδ πε ριεγράφη τῶν Ἰουδαίων βασιλεία ἐν τῷ τῆς εἰς Βαβυ- λῶνα αἰχμαλωσίας καιρῷ, μεθ᾽ ἂν οὐδαμῶς ἤρχθη σαν ἢ ἐβασιλεύθησαν ὑπὸ τῶν ἐκ Δαυὶδ καταγόντων τὸ γένος εἰς ἔτι, ὅτι μηδαμῶς ἁρμόζει ἤτοι τῷ Δαυίδ * οι Β Εt EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - ris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post A te, quod egredietur de utero tuo, et firmabo re- gnum ejus. Ipse ædificabit domum nomini meo, et stabiliam thronum regni ejus usque in sempi- ternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium. Qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga virorum, et in plagis filiorum homi- num. Misericordiam autem meam non auferam C Psal. LXXXVIII, 5. ibid. ab eis, sicut abstuli a Saul, quem amovi a facie mea. Et fidelis erit domus sua, et regnum suum usque in æternum ante faciem meam. Et thronus suus erit firmus jugiter ". His fere similia et in octogesimo octavo dicuntur psalmo. Quod si Ju- dais ambiguum videtur in his locis, quis sibi in- telligendus sit, Deusne an David, vel ejus succes- sor Salomon ; ad Deum, ut verisimile est, fatebun- tur pertinere prophetiam qua filius primogenitus statuendus promittitur, his verbis: « Ipse invoca- bit me: Pater meus es tu: Deus meus et susce plor salutis meæ. Et ego primogenitum ponam illum excelsum præ regibus terræ ;, et in eo, cui nunc operam damus, loco: Ero ei in pa- trem, et ipse erit mihi in filium. Attamen nihil differre a cæteris prophetis dicet aliquis Davidem, qui culpam de Uriæ muliere confitebatur, dicens : • Tibi soli peccavi, et malum coram te feci”; › vel Salomonem, quem a Deo recessisse et idolis propter feminarum concupiscentiam serviisse sim- plex docet Scripturæ historia. Quomodo autem Davidis aut Salomonis regnum usque in æter- num, stabit • ante faciem, Dei, el thronus erit firmus jugiter,, ut subjecta ait prophetia, necnon psalmi hæc alia fere similis: Juravi David servo meo: Usque in æternum præparabo semen tuum, et ædificabo in generationem et ge- nerationen sedem tuain ®, et paulo post addit : • Semel juravi in sancto meo, si David mentiar. Semen ejus in æternum manebit, et thronus ejus sicut sol in conspectu meo st., Et rursus : . ponam in sæculum sæculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies colis., Fere similia invenias in Jeremia, ubi dicitur, • Quia hæc dicit Dominus : Non interibit de David vir qui sedeat super thro- num domus Israel. Et de sacerdotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea, qui offerat holocau- toinata, et incendat sacrificium, et cædat victimas omnibus diebus”. Quæ si quis conferat cum præsente Judæorum ruina, eorumque historiis ab Ezechia et Jechonia regibus, quorum sub imperio deleta est Judæorum regia, de Davide orta, pote. stas, in Babylonem captivitatis tempore, ex quo non jam imperaverunt aut regnaverunt Davidis posteri Dunc usque; intelliget ea dicta minime ad Davi- dem, neque ad Salomonem referri posse. Atqui nefas est Dei prædictionem jurejurando obsignatam mendacio arguere. Si autem semen Davidis, de D [ Reg. vi, 12-16. Psal. LXXXVΗ, 27, 28. es ibid. 30. ** Jer. xxx||1, 17. 35. Psal. L, 6. T
PG 22:1075Καὶ πρόδηλόν γε ὅτι μετὰ τὴν ἐκείνων ἀποβολὴν τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς παρ’ ἐκείνοις σοφούς· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ τὰ ἐξουθενημένα, καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ πρότερον παρ’ ἐκείνοις ὄντα καταργήσῃ· ὅτι δὴ πρότερον ἐκ τῶν αὐτοῦ Μωσέως χρόνων εἰδώλοις λατρεύοντες, καὶ τὸν Θεὸν παροργίζοντες καὶ παραζηλοῦντες, ἐλθόντα αὐτοῦ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδέξαντο· ἀλλὰ τὰ ἔθνη γε δι’ αὐτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπιγνόντα κατὰ τὴν ἐν χερσὶ προφητείαν εὐφρανθήσεται μετὰ τοῦ τῶν ἁγίων λαοῦ αὐτοῦ· τὸν Χριστὸν δὲ καὶ ἐνίσχυσαν πάντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, οἵ τε πρότερον τὰ περὶ αὐτοῦ προφητεύσαντες, καὶ ὅσοι μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας χωρήσαντες, ἐπὶ πᾶσαν αὐτὸν ἐκήρυξαν τὴν οἰκουμένην. Τὰ μὲν δὴ ἀπὸ τῆς Πεντατεύχου τοσαῦτα· μετίωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὰς ἑξῆς γραφάς. Ψ. Ἀπὸ τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς. ΙΖ. Καὶ ἐγενήθη ὡς ἦν Ἰησοῦς ἐν Ἱεριχὼ, καὶ ἀναβλέψας ὁρᾷ ἄνθρωπον ἑστηκότα κατέναντι αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥομφαῖα ἐσπασμένη ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Καὶ προσελθὼν Ἰησοῦς, εἶπεν, Ἡμέτερος εἶ, ἢ τῶν ὑπεναντίων;
ἢ καὶ τῷ Σολομῶνι τὰ λελεγμένα, ὡς ἐξ ἀνάγκης & μὴ θέμις ψευδή διελέγχεσθαι συμβαίνειν τὴν μεθ᾿ ὅρκων τοῦ Θεοῦ πρόῤῥησιν· εἴ γε μὴν ἀναφέροιμεν τὸ λεγόμενον τοῦ Δαυὶδ σπέρμα ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα γενόμενον Χριστόν, σαφὲς πῶς εἰς τὸν οἰῶνα τοῦτο τὸ σπέρμα, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, δια- μενεῖ, καὶ πῶς ὁ θρόνος αὐτοῦ καὶ ἡ πνευματική βα- σιλεία ἕως αἰῶνος ἐνώπιον υπάρχει τοῦ Πατρὸς, ἀνορ θούμενος ὑπ' αὐτοῦ καὶ ἀνοικοδομούμενος κατὰ γε- νεὰν καὶ γενεὰν ἐν ταῖς τῶν πιστευόντων ἐπ' αὐτὸν ψυχαῖς. Τούτου δὲ τοῦ ἀποδεδομένου ἡμῖν σπέρματος Δαυὶδ διαμενεῖ ὁ θρόνος, ὡς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος ἐναντίον τοῦ Πατρὸς, καὶ ὡς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ· διὸ πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ λέλεκται· « Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασι- Β λείας σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεὸς σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Ο Χρι στὸς δὲ καὶ οἶκον τὴν Ἐκκλησίαν οἰκοδόμησε τῷ Πα- τρὶ ἐκ λίθων ζώντων καὶ νοερῶν, ἁγίων καὶ ἐναρέτων ψυχῶν, ναὸν ἐγείρας πολὺ κρείττονα καὶ διαφέροντα τῆς ὑπὸ Σολομῶνος προσκαίρου καὶ μηκέθ᾽ ὑπαρχού- σης οἰκοδομής. Τούτῳ δὲ καὶ ὁ ᾿Απόστολος μαρτυρεί προσήκειν τὴν, « Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν, » φωνήν, ἐντεῦθεν αὐτὴν εἰ λητὼς ἐν τῇ πρὸς Εβραίους συντάξει, ἔνθα φησίν· • Τίνι γὰρ εἶπέν ποτε τῶν ἀγγέλων, Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε, καὶ πάλιν, « Ἐγὼ ἔτομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. » Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ, καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδικία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, ο περὶ τοῦ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντος λαοῦ εἴρηται· ἐπεὶ καὶ σῶμα Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία αὐτοῦ χρηματίζει, κατὰ τὸν Απόστολον. Ότι δὲ περὶ τῶν πεπιστευκότων εἰς αὐτ τὸν τὰ τῆς ἐπισκοπῆς εἴρηται, ἐπίστησον ἐπιμελῶς λελεγμένῳ πληθυντικῶς τῷ, « Τὸ δὲ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν·, σαφῶς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ τὰ παραπλήσια τοῖς (Γ. 16) ἐνθάδε περὶ τῶν υἱῶν εἴρηται τοῦ προφητευομένου, ἐν τῷ ι Καὶ ἐὰν ἐγκαταλείπωσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ τὸν νόμον μου, καὶ τοῖς κρίμασί μου μή πορευθῶσιν, ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσι, καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδω τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας αὐτ τῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπ' αὐτῶν. Ορα δὲ πῶς ῥάβδους ἀνδρῶν καὶ ἀφὰς υἱῶν ἀνθρώ- των τοὺς κατὰ καιρὸν ὠνόμασεν ὁ λόγος διωγμούς· πλὴν πολλαὶ τοῦ Θεοῦ αἱ παρακλήσεις, καὶ αἱ διὰ τῶν Γραφών παραμυθίαι, μὴ ἀπαυδᾷν ἡμῖν ἐπιτρέπουσαι ἐπὶ τοῖς καθ᾿ ἡμῶν ἐνεργουμένοις κατὰ καιροὺς διω- γμοῖς· ὡς γὰρ ἐπισκέψεσθαι διὰ ῥάβδου τὸν τοῦ Χρι- στοῦ προεἶπε λαὸν ἁμαρτόντα, οὕτω καὶ τὸ μὴ ἀπο- στήσειν αὐτοῦ τὸ ἔλεος προϋπέσχηται εἰπὼν, « Τὸ δὲ Ελεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπ- έστησα ἀφ᾽ ὧν ἀπέστησα· › ζητήσει δ᾽ ἐπὶ τίνας ἦν πρὸ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ τὸ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, ὅπερ παν τελῶς ἀπ' αὐτῶν ἀπέστησας· οὗ τὸ ὅμοιον ποιήσειν ὑπισχνείται κατὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ λαόν. ECLOGA PROPHETICA. LIB. I. A quo hic mentio habetur, ad Christum secundum B carnem ex eo natum attribuimus, aperte patet quomodo in sæcula semen illud, id est Christus, permaneat, et quomodo thronus ejus ac spiritale regnum stet usque in æternum ante ſaciem Patris, ab eo firmatum ædificatumque in generationem et generationem in eorum animis qui credunt in eum. Dato enim nobis hoc Davidis semine, per- manet thronus, ut justitiæ sol ante faciem Patris, et ut cœli dies. Ideo ad eum a sancto Spiritu in alio psalmo dictum est: Sedes tua, Deus, in saculum saeculi : virga directionis, virga regni tui. Dilesisti justitiam, et olisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætiliæ præ con- sortibus tuis "., Christus vero domum Ecclesiam adificavit Patri lapidibus viventibus spiritalibus- C que, sanctis eximiisque animis, erecto multo po- tiore, multumque a caduco nuncque penitus everso Salomonis dissimili templo. Ad quem ea spectare verba : « Ego ero illi in patrem, et ipse erit mili in filium, testatur et Apostolus in sua ad He- bra os admonitione: Cui enim dixit aliquando angelorun: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Et rursum: ‹ Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in Glium 85?, Quæ autem ab illis: Qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga vi- rorum › de populo in Christum credente dicta sunt; corpus enim Christi Ecclesia est **, secundum Apo- stolum. Quod autem ad credentes in eum ea verba, de quibus investigamus, spectant, animadverte sedulo dictum esse pluraliter : ‹ Misericordiam autem meam non auferam ab iis., Manifeste et in psalmo non absimilia iis de Gliis illius qui prophetatus est, dicuntur: • Si autem derelique- rint filii ejus legem meam, et in judiciis meis non ambulaverint; si justitias meas profanaverint et mandata mea non custodierint: visitabo in vir- ga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eo. rum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eis r., Attende quomodo e virgas hominum et plagas filiorum hominum,temporarias perse- cutiones sacra vocat historia. Verumtamen multæ sunt Dei advocationes, et per Scripturas exhorta- tiones, quæ nos admonent ne suscitatis adversus nos persecutionibus temporariis cederemus. Ut enim virga se castigaturum esse prædixit populum Dei peccantem, sic et non ab eo defecturam esse pollicitus est misericordiam, dicens: Misericor diam autem meam non auferam ab iis, sicut abs- tuli ab iis, quos amovi facie nea. Quæret au- tem apud quos esset ante gentium populum Dei misericordia, quam omnino ab eis abstulerat: si- militer enim se facturum esse promittit in Christi populum. Psal. XLIV, 7, 8. ss Hebr. 1, 5. Coloss. 1, 31. 21. 87 Psal. LXXXVIII,
Καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγὼ ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου νυνὶ παραγέγονα. Καὶ Ἰησοῦς ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ, Δέσποτα, τί προστάσσεις τῷ σῷ οἰκέτῃ; Καὶ λέγει ὁ ἀρχιστράτηγος Κυρίου πρὸς Ἰησοῦν, Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, τόπος ἅγιός ἐστιν. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ πάσης ἄρχων ἁγίας καὶ πνευματικῆς τοῦ Θεοῦ στρατιᾶς; Ὅρα δὲ μὴ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ καὶ τῷ Μωσεῖ διὰ τοῦ ἀγγέλου χρηματίσας ἐν τῷ ὄρει ἀπὸ τῶν πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγων ὑποφαίνεται· ἅπερ γὰρ τούτῳ νῦν, ταῦτα καὶ Μωσεῖ ὁμοίως ἀρχομένῳ τῆς θεωρίας πρὸς τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ ἀγγέλου εἴρηται κατὰ τὸ, λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Πολυώνυμος δέ τις ὑπάρχων ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, νῦν ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου χρηματίζει· ὡς καὶ ἐν Ἡσαίᾳ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος· ἐν τῷ, καὶ θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι· Ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος.
ἢ καὶ τῷ Σολομῶνι τὰ λελεγμένα, ὡς ἐξ ἀνάγκης & μὴ θέμις ψευδή διελέγχεσθαι συμβαίνειν τὴν μεθ᾿ ὅρκων τοῦ Θεοῦ πρόῤῥησιν· εἴ γε μὴν ἀναφέροιμεν τὸ λεγόμενον τοῦ Δαυὶδ σπέρμα ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα γενόμενον Χριστόν, σαφὲς πῶς εἰς τὸν οἰῶνα τοῦτο τὸ σπέρμα, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, δια- μενεῖ, καὶ πῶς ὁ θρόνος αὐτοῦ καὶ ἡ πνευματική βα- σιλεία ἕως αἰῶνος ἐνώπιον υπάρχει τοῦ Πατρὸς, ἀνορ θούμενος ὑπ' αὐτοῦ καὶ ἀνοικοδομούμενος κατὰ γε- νεὰν καὶ γενεὰν ἐν ταῖς τῶν πιστευόντων ἐπ' αὐτὸν ψυχαῖς. Τούτου δὲ τοῦ ἀποδεδομένου ἡμῖν σπέρματος Δαυὶδ διαμενεῖ ὁ θρόνος, ὡς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος ἐναντίον τοῦ Πατρὸς, καὶ ὡς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ· διὸ πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ λέλεκται· « Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασι- Β λείας σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεὸς σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Ο Χρι στὸς δὲ καὶ οἶκον τὴν Ἐκκλησίαν οἰκοδόμησε τῷ Πα- τρὶ ἐκ λίθων ζώντων καὶ νοερῶν, ἁγίων καὶ ἐναρέτων ψυχῶν, ναὸν ἐγείρας πολὺ κρείττονα καὶ διαφέροντα τῆς ὑπὸ Σολομῶνος προσκαίρου καὶ μηκέθ᾽ ὑπαρχού- σης οἰκοδομής. Τούτῳ δὲ καὶ ὁ ᾿Απόστολος μαρτυρεί προσήκειν τὴν, « Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν, » φωνήν, ἐντεῦθεν αὐτὴν εἰ λητὼς ἐν τῇ πρὸς Εβραίους συντάξει, ἔνθα φησίν· • Τίνι γὰρ εἶπέν ποτε τῶν ἀγγέλων, Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε, καὶ πάλιν, « Ἐγὼ ἔτομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. » Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ, καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδικία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, ο περὶ τοῦ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντος λαοῦ εἴρηται· ἐπεὶ καὶ σῶμα Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία αὐτοῦ χρηματίζει, κατὰ τὸν Απόστολον. Ότι δὲ περὶ τῶν πεπιστευκότων εἰς αὐτ τὸν τὰ τῆς ἐπισκοπῆς εἴρηται, ἐπίστησον ἐπιμελῶς λελεγμένῳ πληθυντικῶς τῷ, « Τὸ δὲ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν·, σαφῶς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ τὰ παραπλήσια τοῖς (Γ. 16) ἐνθάδε περὶ τῶν υἱῶν εἴρηται τοῦ προφητευομένου, ἐν τῷ ι Καὶ ἐὰν ἐγκαταλείπωσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ τὸν νόμον μου, καὶ τοῖς κρίμασί μου μή πορευθῶσιν, ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσι, καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδω τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας αὐτ τῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπ' αὐτῶν. Ορα δὲ πῶς ῥάβδους ἀνδρῶν καὶ ἀφὰς υἱῶν ἀνθρώ- των τοὺς κατὰ καιρὸν ὠνόμασεν ὁ λόγος διωγμούς· πλὴν πολλαὶ τοῦ Θεοῦ αἱ παρακλήσεις, καὶ αἱ διὰ τῶν Γραφών παραμυθίαι, μὴ ἀπαυδᾷν ἡμῖν ἐπιτρέπουσαι ἐπὶ τοῖς καθ᾿ ἡμῶν ἐνεργουμένοις κατὰ καιροὺς διω- γμοῖς· ὡς γὰρ ἐπισκέψεσθαι διὰ ῥάβδου τὸν τοῦ Χρι- στοῦ προεἶπε λαὸν ἁμαρτόντα, οὕτω καὶ τὸ μὴ ἀπο- στήσειν αὐτοῦ τὸ ἔλεος προϋπέσχηται εἰπὼν, « Τὸ δὲ Ελεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπ- έστησα ἀφ᾽ ὧν ἀπέστησα· › ζητήσει δ᾽ ἐπὶ τίνας ἦν πρὸ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ τὸ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, ὅπερ παν τελῶς ἀπ' αὐτῶν ἀπέστησας· οὗ τὸ ὅμοιον ποιήσειν ὑπισχνείται κατὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ λαόν. ECLOGA PROPHETICA. LIB. I. A quo hic mentio habetur, ad Christum secundum B carnem ex eo natum attribuimus, aperte patet quomodo in sæcula semen illud, id est Christus, permaneat, et quomodo thronus ejus ac spiritale regnum stet usque in æternum ante ſaciem Patris, ab eo firmatum ædificatumque in generationem et generationem in eorum animis qui credunt in eum. Dato enim nobis hoc Davidis semine, per- manet thronus, ut justitiæ sol ante faciem Patris, et ut cœli dies. Ideo ad eum a sancto Spiritu in alio psalmo dictum est: Sedes tua, Deus, in saculum saeculi : virga directionis, virga regni tui. Dilesisti justitiam, et olisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætiliæ præ con- sortibus tuis "., Christus vero domum Ecclesiam adificavit Patri lapidibus viventibus spiritalibus- C que, sanctis eximiisque animis, erecto multo po- tiore, multumque a caduco nuncque penitus everso Salomonis dissimili templo. Ad quem ea spectare verba : « Ego ero illi in patrem, et ipse erit mili in filium, testatur et Apostolus in sua ad He- bra os admonitione: Cui enim dixit aliquando angelorun: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Et rursum: ‹ Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in Glium 85?, Quæ autem ab illis: Qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga vi- rorum › de populo in Christum credente dicta sunt; corpus enim Christi Ecclesia est **, secundum Apo- stolum. Quod autem ad credentes in eum ea verba, de quibus investigamus, spectant, animadverte sedulo dictum esse pluraliter : ‹ Misericordiam autem meam non auferam ab iis., Manifeste et in psalmo non absimilia iis de Gliis illius qui prophetatus est, dicuntur: • Si autem derelique- rint filii ejus legem meam, et in judiciis meis non ambulaverint; si justitias meas profanaverint et mandata mea non custodierint: visitabo in vir- ga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eo. rum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eis r., Attende quomodo e virgas hominum et plagas filiorum hominum,temporarias perse- cutiones sacra vocat historia. Verumtamen multæ sunt Dei advocationes, et per Scripturas exhorta- tiones, quæ nos admonent ne suscitatis adversus nos persecutionibus temporariis cederemus. Ut enim virga se castigaturum esse prædixit populum Dei peccantem, sic et non ab eo defecturam esse pollicitus est misericordiam, dicens: Misericor diam autem meam non auferam ab iis, sicut abs- tuli ab iis, quos amovi facie nea. Quæret au- tem apud quos esset ante gentium populum Dei misericordia, quam omnino ab eis abstulerat: si- militer enim se facturum esse promittit in Christi populum. Psal. XLIV, 7, 8. ss Hebr. 1, 5. Coloss. 1, 31. 21. 87 Psal. LXXXVIII,
PG 22:1077Εὕροις δ’ ἂν καὶ ἐν τῷ Μαλαχίᾳ ἄγγελον διαθήκης αὐτὸν ὀνομαζόμενον, ἔνθα λέγεται, Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. Ψ. Ἐκ τῆς Α τῶν βασιλειῶν. Τῆς εὐχῆς Ἄννας. ΙΗ. Κύριος ἀνέβη εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐβρόντησεν· αὐτὸς κρινεῖ ἄκρα γῆς, καὶ δώσει ἰσχὺν τοῖς βασιλεῦσιν ἡμῶν, καὶ ὑψώσει κέρας χριστοῦ αὐτοῦ. Ὁ καταβὰς ἐκ τῶν οὐρανῶν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, αὐτὸς πάλιν ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς· καὶ ἀναβὰς ἐβρόντησεν τῇ θείῳ ἑαυτοῦ δυνάμει τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, ὡς ἐξάκουστον αὐτὸ γενέσθαι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ· αὐτὸς δὲ κρινεῖ ἄκρα γῆς καὶ τοὺς μέχρι τούτων οἰκοῦντας, ὡς πᾶσαν εἰληφὼς τὴν κρίσιν παρὰ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ καὶ ἔδωκεν ἰσχὺν τοῖς ἑαυτοῦ μὲν μαθηταῖς ἀποστόλοις τε καὶ προφήταις, ἡμῶν δὲ βασιλεῦσι, καὶ ὕψωσε τὸ κέρας τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ λαοῦ, μετοχῇ τοῦ χριστοῦ οὕτως ὀνομαζομένου, ἢ οὗ ἀνείληφεν ἀνθρωπίνου, οὗ κέρας ἦν ἡ θεότης ὑψωθεῖσα κατὰ τὸν ἱερὸν ἀπόστολον· καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ δὲ ὀγδόῳ Ψαλμῷ σαφῶς τὸ παραπλήσιον τῷ ἐνθάδε περὶ τοῦ Χριστοῦ ὁ Θεός φησιν, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ.
λόγος ἀποσφαλέντας τῶν συγκλεισμῶν ἑαυτῶν, ν κρυμμένων αὐτῶν ψευ(δο)δοξημάτων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • Καὶ ἐλάλησε Δαυίδ τῷ Κυρίῳ τοὺς λόγους τῆς ᾠδῆς ταύτης. » Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς· « Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα, « Ρύσῃ με ἐξ ἀντιλο γιῶν λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς δν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπὸ ήκουσέ μου· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύσαντο μοι· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἀποῤῥιφήσονται· καὶ σφαλοῦσιν ἐκ τῶν συγκλεισμῶν αὐτῶν. » Ταῦτα εἴρηται σχεδὸν αὐτοῖς βήμασι καὶ ἐν ἑπτακαιδεκάτω ψαλμῷ, ευκαιρότε ρον δ' ἂν ἐξετάζοιτο, ἐπειδὰν ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν τὰς ἐκλογὰς ἀναλεγώμεθα· νῦν μέντοιγε παρασημειού- μεθα αὐτὸ μόνον, ὡς ὅτι τὸ μὲν, « Καὶ ἔκλινεν οὐρα νοὺς καὶ κατέβη ο νοοῦτ᾽ ἂν περὶ τῆς ἐξ οὐρανών καταβάσεως τοῦ Χριστοῦ· τὸ δέ, « Ρύση με ἐξ ἀντιλο γίας λαοῦ, ὁ ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς μὴ πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν, περὶ ὧν καὶ ἐν Ησαΐα φησίν, ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέ γοντα. » Καὶ ὅτι τὸ μὲν, « Καταστήσεις με εἰς κεφα λὴν ἐθνῶν, » καὶ τὸ, « Λαὸς ἦν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μα εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου, » περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας προφητεύεται· τὸ δὲ, « Υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό μοι, ο περὶ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὰ ψευδή περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀνα- πεπλακότων, οὓς καὶ • ἀποῤῥιφήσεσθαι, φησιν τουτέστιν ἀποπεπτωκότας τῶν ὑπούλων καὶ ἀποκε ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Εκ τῆς γ' τῶν Βασιλειῶν. « Καὶ νῦν, Κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆς μά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ τῷ πατρί μου· ὅτι εἰ ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσει το: ; ο Τὰ παραπλήσια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παρα λειπομένων ὑπὸ τοῦ Σολομῶνος εἴρηται ἐν τῇ πρὸς τὸν ν) Θεὸν εὐχῇ. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε προφη τεύεται ὁ Θεὸς κατοικήσειν μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ αὐτὸ πέρας εἴληφε καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γενομένῃ παρουσίᾳ, καθ᾽ ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπήσας συνδιέτριψε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. 'Εκ τῆς α' τῶν Παραλειπομένων. Ο Κύριος διὰ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυίδ μεθ᾿ ἕτερα καὶ ταῦτα λέγει. • Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν σου· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ· ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν καὶ τὸ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτοῦ, ὡς ἀπὸ έστησα ἀπὸ τῶν ἔμπροσθέν σου· καὶ πιστώσω αὐτὸν , EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. CAPUT XXI. ‹ Locutus est autem David Domino verba hujus carminis, in die qua liberavit eum Dominus 88. Lein in sequentibus: ‹ Inclinavit cœlos et descen- dit : et caligo sub pedibus ejus › Et rursus post hæc : « Salvabis me a contradictionibus populi mei: custodies me in caput gentium. Populus quem ignoro serviet mihi. Filii alieni resistent mihi, au- ditu auris obedient mihi : filii alieni defluxerunt et contrahentur in angustiis suis "., Hæc dicuntur fere eisdem verbis in decimo septimo psalmo ; op- portunius explicabuntur, cum Psalmorum eclogas notabimus. Nunc vero hoc tantum animadverte- mus, quod verba hæc : • Inclinavit coelos et de- scendit de Christi e cœlis descensu intelligenda sunt; hæc autem : Salvabis me a contradictionibus populi, › de circumcisis dicuntur, qui non in eum crediderunt, de quibus quoque in Isaia dicit : « Ex- pandi manus meas tota die ad populum incredulum et contradicentem ";, et quod, • Custodies me in caput gentium, » atque, « Populus quem ignoro serviet mihi, auditu auris obedient mihi › de gentilium Ecclesia prædicitur ; illud vero, ‹ Filii alieni resistent ın¨bi, › impiarum hæreseon errores de Salvatore om- ni unque Deo indicat, quos defluxisse fert Scriptura ‹ contractos in angustiis suis, › scilicet in errorem in- ductos fallacibus eorum absconditisque opinionibus. CAPUT XXII. E tertio Regum libro. Et nunc, Domine Deus Israel, firmentur verba tua, quæ locutus es servo tuo David patri meo. Ergone putandum est quod vere Deus habitet super terram, si enim cœlum et coeli cœlorum te capere non possunt ? » Fere iis similia in secundo Para- lipomenon libro a Salomone dicta sunt in sua ad Deum oratione ". Manifeste igitur hic quoque præ- dicit Deus se cum hominibus super terram babi- taturum esse. Quod quidem nobis expletumi est Christi adventu, quo Deus Verbum incarnatus cum hominum genere commoratus est. CAPUT XXIII. B C (f. E primo Paralipomenon libro. Nathan ad Davidem D post alia et hæc dicit. • Cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad pa- tres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis : et stabiliam regnum ejus ; ipse ædi- ficabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in æternuni. Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium; et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit. Et statua'n eum in domo mea, et in regno meo usque in sem- en | Reg. XXII, Paral, vi, 17. 1. 89 ibid. 10. o ibid. 44-46. οι Isa. LIV, 2. "III Reg. vin, 26, 27.
PG 22:1076Ψ. ΙΘ.
And a man of God came to Eli, and said...Καὶ ἦλθεν ἄνθρωπος Θεοῦ πρὸς Ἠλεῖ, καὶ εἶπεν,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1077Καὶ ἦλθεν ἄνθρωπος Θεοῦ πρὸς Ἠλεῖ, καὶ εἶπεν, Τάδε λέγει Κύριος Κύριος· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς· καὶ ἀναστήσω ἐμαυτῷ ἱερέα πιστὸν, ὃς πάντα τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ μου καὶ τὰ ἐν τῇ ψυχῇ μου ποιήσει· καὶ οἰκοδομήσω αὐτῷ οἶκον πιστὸν, καὶ διελεύσεται ἐνώπιον χριστοῦ μου πάσας τὰς ἡμέρας· καὶ ἔσται πᾶς ὁ περισσεύων ἐν οἴκῳ ἤξει προσκυνῶν αὐτῷ ὀβολοῦ ἀργυρίου, καὶ ἐν ἄρτῳ ἑνὶ, λέγων, Παράριψόν με ἐπὶ μίαν τῶν ἱερατείων σου φαγεῖν ἄρτον. Οὐδεὶς ἄλλος ἢ μόνος ὁ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ὃν ἔχομεν ἀρχιερέα μέγαν, κατὰ τὸν ἀπόστολον, διεληλυθότα τοὺς οὐρανοὺς, πάντα τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ Πατρὸς πεποίηκεν ὑπήκοος αὐτῷ γενέσθαι μέχρι καὶ θανάτου· ὅθεν καὶ ἀναστήσας αὐτὸν ὁ Πατὴρ, οἰκοδόμησεν αὐτῷ οἶκον πιστὸν, τὴν ἐκ λογικῶν καὶ ζώντων καὶ πιστῶν ὡς ἀληθῶς λιθῶν συνεστῶσαν ἐκκλησίαν·
λόγος ἀποσφαλέντας τῶν συγκλεισμῶν ἑαυτῶν, ν κρυμμένων αὐτῶν ψευ(δο)δοξημάτων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • Καὶ ἐλάλησε Δαυίδ τῷ Κυρίῳ τοὺς λόγους τῆς ᾠδῆς ταύτης. » Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς· « Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα, « Ρύσῃ με ἐξ ἀντιλο γιῶν λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς δν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπὸ ήκουσέ μου· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύσαντο μοι· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἀποῤῥιφήσονται· καὶ σφαλοῦσιν ἐκ τῶν συγκλεισμῶν αὐτῶν. » Ταῦτα εἴρηται σχεδὸν αὐτοῖς βήμασι καὶ ἐν ἑπτακαιδεκάτω ψαλμῷ, ευκαιρότε ρον δ' ἂν ἐξετάζοιτο, ἐπειδὰν ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν τὰς ἐκλογὰς ἀναλεγώμεθα· νῦν μέντοιγε παρασημειού- μεθα αὐτὸ μόνον, ὡς ὅτι τὸ μὲν, « Καὶ ἔκλινεν οὐρα νοὺς καὶ κατέβη ο νοοῦτ᾽ ἂν περὶ τῆς ἐξ οὐρανών καταβάσεως τοῦ Χριστοῦ· τὸ δέ, « Ρύση με ἐξ ἀντιλο γίας λαοῦ, ὁ ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς μὴ πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν, περὶ ὧν καὶ ἐν Ησαΐα φησίν, ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέ γοντα. » Καὶ ὅτι τὸ μὲν, « Καταστήσεις με εἰς κεφα λὴν ἐθνῶν, » καὶ τὸ, « Λαὸς ἦν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μα εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου, » περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας προφητεύεται· τὸ δὲ, « Υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό μοι, ο περὶ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὰ ψευδή περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀνα- πεπλακότων, οὓς καὶ • ἀποῤῥιφήσεσθαι, φησιν τουτέστιν ἀποπεπτωκότας τῶν ὑπούλων καὶ ἀποκε ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Εκ τῆς γ' τῶν Βασιλειῶν. « Καὶ νῦν, Κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆς μά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ τῷ πατρί μου· ὅτι εἰ ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσει το: ; ο Τὰ παραπλήσια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παρα λειπομένων ὑπὸ τοῦ Σολομῶνος εἴρηται ἐν τῇ πρὸς τὸν ν) Θεὸν εὐχῇ. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε προφη τεύεται ὁ Θεὸς κατοικήσειν μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ αὐτὸ πέρας εἴληφε καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γενομένῃ παρουσίᾳ, καθ᾽ ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπήσας συνδιέτριψε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. 'Εκ τῆς α' τῶν Παραλειπομένων. Ο Κύριος διὰ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυίδ μεθ᾿ ἕτερα καὶ ταῦτα λέγει. • Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν σου· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ· ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν καὶ τὸ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτοῦ, ὡς ἀπὸ έστησα ἀπὸ τῶν ἔμπροσθέν σου· καὶ πιστώσω αὐτὸν , EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. CAPUT XXI. ‹ Locutus est autem David Domino verba hujus carminis, in die qua liberavit eum Dominus 88. Lein in sequentibus: ‹ Inclinavit cœlos et descen- dit : et caligo sub pedibus ejus › Et rursus post hæc : « Salvabis me a contradictionibus populi mei: custodies me in caput gentium. Populus quem ignoro serviet mihi. Filii alieni resistent mihi, au- ditu auris obedient mihi : filii alieni defluxerunt et contrahentur in angustiis suis "., Hæc dicuntur fere eisdem verbis in decimo septimo psalmo ; op- portunius explicabuntur, cum Psalmorum eclogas notabimus. Nunc vero hoc tantum animadverte- mus, quod verba hæc : • Inclinavit coelos et de- scendit de Christi e cœlis descensu intelligenda sunt; hæc autem : Salvabis me a contradictionibus populi, › de circumcisis dicuntur, qui non in eum crediderunt, de quibus quoque in Isaia dicit : « Ex- pandi manus meas tota die ad populum incredulum et contradicentem ";, et quod, • Custodies me in caput gentium, » atque, « Populus quem ignoro serviet mihi, auditu auris obedient mihi › de gentilium Ecclesia prædicitur ; illud vero, ‹ Filii alieni resistent ın¨bi, › impiarum hæreseon errores de Salvatore om- ni unque Deo indicat, quos defluxisse fert Scriptura ‹ contractos in angustiis suis, › scilicet in errorem in- ductos fallacibus eorum absconditisque opinionibus. CAPUT XXII. E tertio Regum libro. Et nunc, Domine Deus Israel, firmentur verba tua, quæ locutus es servo tuo David patri meo. Ergone putandum est quod vere Deus habitet super terram, si enim cœlum et coeli cœlorum te capere non possunt ? » Fere iis similia in secundo Para- lipomenon libro a Salomone dicta sunt in sua ad Deum oratione ". Manifeste igitur hic quoque præ- dicit Deus se cum hominibus super terram babi- taturum esse. Quod quidem nobis expletumi est Christi adventu, quo Deus Verbum incarnatus cum hominum genere commoratus est. CAPUT XXIII. B C (f. E primo Paralipomenon libro. Nathan ad Davidem D post alia et hæc dicit. • Cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad pa- tres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis : et stabiliam regnum ejus ; ipse ædi- ficabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in æternuni. Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium; et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit. Et statua'n eum in domo mea, et in regno meo usque in sem- en | Reg. XXII, Paral, vi, 17. 1. 89 ibid. 10. o ibid. 44-46. οι Isa. LIV, 2. "III Reg. vin, 26, 27.
τούτῳ δὲ καὶ ἔρχονται προσκυνεῖν οἱ πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, ὀβολοῦ ἀργυρίου μὴ ἀποστρεφομένου (όμενοι), μήτε σωματικῶς τὴν τὸν κοδράντην εἰς τὴν τῶν δεομένων ἐπικουρίαν συνεισφέρουσαν χήραν, μήτε μὴν κατὰ διάνοιαν τὴν ἐπὶ μόνην (ῃ) τῇ πίστει ἐρηρεισμένην ψυχὴν, ἢ τὴν κατὰ δύναμιν τῶν νοητῶν αὐτῆς ὑπαρχόντων συνεισφέρουσαν τὰ εἰς τὴν τῶν λοιπῶν οἰκοδομήν τε καὶ ὠφέλειαν συμβαλλόμενα· τὰ γ’ οὖν μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο καὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχὰ, καὶ τὰ ἐξουθενημένα, καὶ τὰ μὴ ὄντα μὴ ὑπερφρονῶν, μὴ δὲ τὰς τοιάσδε ψυχάς· ἀλλ’ οἷα φιλάνθρωπος Θεοῦ Λόγος καὶ ταύτας ἀποδεχόμενος τῆς προθυμίας, ἃς καὶ κρίσει θείᾳ κατὰ τὴν ἀξίαν ἐν διαφόροις μοναῖς τῶν ἱερατείων αὐτοῦ κατατάσσει, τοῦ παρ’ ἑαυτοῦ ἄρτου τῆς ἀϊδίου ζωῆς καταξιῶν αὐτάς. Τὸ δὲ καὶ διελεύσεται ἐνώπιον χριστοῦ μου πάσας τὰς ἡμέρας, περὶ τῶν ἁγίων τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ εἴρηται, Χριστῶν καὶ αὐτῶν προςαγορευομένων, κατὰ τὸ, μὴ ἅψησθε τῶν χριστῶν μοῦ· τούτοις γὰρ πρὸς τοῦ Σωτῆρος ἐλέγετο καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, Ἰδοὺ, ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμὶ πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.
λόγος ἀποσφαλέντας τῶν συγκλεισμῶν ἑαυτῶν, ν κρυμμένων αὐτῶν ψευ(δο)δοξημάτων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • Καὶ ἐλάλησε Δαυίδ τῷ Κυρίῳ τοὺς λόγους τῆς ᾠδῆς ταύτης. » Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς· « Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα, « Ρύσῃ με ἐξ ἀντιλο γιῶν λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς δν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπὸ ήκουσέ μου· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύσαντο μοι· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἀποῤῥιφήσονται· καὶ σφαλοῦσιν ἐκ τῶν συγκλεισμῶν αὐτῶν. » Ταῦτα εἴρηται σχεδὸν αὐτοῖς βήμασι καὶ ἐν ἑπτακαιδεκάτω ψαλμῷ, ευκαιρότε ρον δ' ἂν ἐξετάζοιτο, ἐπειδὰν ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν τὰς ἐκλογὰς ἀναλεγώμεθα· νῦν μέντοιγε παρασημειού- μεθα αὐτὸ μόνον, ὡς ὅτι τὸ μὲν, « Καὶ ἔκλινεν οὐρα νοὺς καὶ κατέβη ο νοοῦτ᾽ ἂν περὶ τῆς ἐξ οὐρανών καταβάσεως τοῦ Χριστοῦ· τὸ δέ, « Ρύση με ἐξ ἀντιλο γίας λαοῦ, ὁ ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς μὴ πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν, περὶ ὧν καὶ ἐν Ησαΐα φησίν, ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέ γοντα. » Καὶ ὅτι τὸ μὲν, « Καταστήσεις με εἰς κεφα λὴν ἐθνῶν, » καὶ τὸ, « Λαὸς ἦν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μα εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου, » περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας προφητεύεται· τὸ δὲ, « Υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό μοι, ο περὶ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὰ ψευδή περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀνα- πεπλακότων, οὓς καὶ • ἀποῤῥιφήσεσθαι, φησιν τουτέστιν ἀποπεπτωκότας τῶν ὑπούλων καὶ ἀποκε ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Εκ τῆς γ' τῶν Βασιλειῶν. « Καὶ νῦν, Κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆς μά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ τῷ πατρί μου· ὅτι εἰ ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσει το: ; ο Τὰ παραπλήσια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παρα λειπομένων ὑπὸ τοῦ Σολομῶνος εἴρηται ἐν τῇ πρὸς τὸν ν) Θεὸν εὐχῇ. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε προφη τεύεται ὁ Θεὸς κατοικήσειν μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ αὐτὸ πέρας εἴληφε καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γενομένῃ παρουσίᾳ, καθ᾽ ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπήσας συνδιέτριψε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. 'Εκ τῆς α' τῶν Παραλειπομένων. Ο Κύριος διὰ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυίδ μεθ᾿ ἕτερα καὶ ταῦτα λέγει. • Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν σου· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ· ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν καὶ τὸ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτοῦ, ὡς ἀπὸ έστησα ἀπὸ τῶν ἔμπροσθέν σου· καὶ πιστώσω αὐτὸν , EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. CAPUT XXI. ‹ Locutus est autem David Domino verba hujus carminis, in die qua liberavit eum Dominus 88. Lein in sequentibus: ‹ Inclinavit cœlos et descen- dit : et caligo sub pedibus ejus › Et rursus post hæc : « Salvabis me a contradictionibus populi mei: custodies me in caput gentium. Populus quem ignoro serviet mihi. Filii alieni resistent mihi, au- ditu auris obedient mihi : filii alieni defluxerunt et contrahentur in angustiis suis "., Hæc dicuntur fere eisdem verbis in decimo septimo psalmo ; op- portunius explicabuntur, cum Psalmorum eclogas notabimus. Nunc vero hoc tantum animadverte- mus, quod verba hæc : • Inclinavit coelos et de- scendit de Christi e cœlis descensu intelligenda sunt; hæc autem : Salvabis me a contradictionibus populi, › de circumcisis dicuntur, qui non in eum crediderunt, de quibus quoque in Isaia dicit : « Ex- pandi manus meas tota die ad populum incredulum et contradicentem ";, et quod, • Custodies me in caput gentium, » atque, « Populus quem ignoro serviet mihi, auditu auris obedient mihi › de gentilium Ecclesia prædicitur ; illud vero, ‹ Filii alieni resistent ın¨bi, › impiarum hæreseon errores de Salvatore om- ni unque Deo indicat, quos defluxisse fert Scriptura ‹ contractos in angustiis suis, › scilicet in errorem in- ductos fallacibus eorum absconditisque opinionibus. CAPUT XXII. E tertio Regum libro. Et nunc, Domine Deus Israel, firmentur verba tua, quæ locutus es servo tuo David patri meo. Ergone putandum est quod vere Deus habitet super terram, si enim cœlum et coeli cœlorum te capere non possunt ? » Fere iis similia in secundo Para- lipomenon libro a Salomone dicta sunt in sua ad Deum oratione ". Manifeste igitur hic quoque præ- dicit Deus se cum hominibus super terram babi- taturum esse. Quod quidem nobis expletumi est Christi adventu, quo Deus Verbum incarnatus cum hominum genere commoratus est. CAPUT XXIII. B C (f. E primo Paralipomenon libro. Nathan ad Davidem D post alia et hæc dicit. • Cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad pa- tres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis : et stabiliam regnum ejus ; ipse ædi- ficabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in æternuni. Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium; et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit. Et statua'n eum in domo mea, et in regno meo usque in sem- en | Reg. XXII, Paral, vi, 17. 1. 89 ibid. 10. o ibid. 44-46. οι Isa. LIV, 2. "III Reg. vin, 26, 27.
PG 22:1079Πλείονος δὲ σαφηνείας δεομένων τῶν τόπων, τούτοις ὡς οἷόν τε ἦν διὰ βραχέων εἰρημένοις ἀρκεσθησόμεθα. Ψ. Βασιλειῶν Β. ὁ Κύριος διὰ Νάθαν τῶι Δαυὶδ μετὰ πολλὰ καὶ ταῦτα φησίν. Κ. Καὶ ἔσται ἐὰν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον τῷ ὀνόματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδικία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, καὶ ἐν ἁφαῖς υἱῶν ἀνθρώπων· Τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ’ αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ’ ὧν ἀπέστησα ἐκ προσώπου μου. Καὶ πιστωθήσεται ὁ οἶκος αὐτοῦ, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἕως αἰῶνος ἐνώπιόν μου· καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἔσται ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶνα. Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ εἴρηται ψαλμῷ· ἦν δ’ ἂν Ἰουδαίοις ἄξιον ἀπορῆσαι κατὰ τοὺς τόπους, διὰ τίνα ἆρα αἰτίαν φήσουσιν τὸν Θεὸν, ἤτοι τὸν Δαυὶδ, ἢ τὸν ἐξ αὐτοῦ βασιλεύσαντα Σολομῶνα·
ἐν οἴκῳ μου καὶ ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἕως αἰῶνος, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἀνωρθωμένος ἕως αἰῶνος. » Καὶ ταῦτα, ὅμοια ὄντα τοῖς ἐκ τῆς δευτέρας τῶν Βασιλειῶν προ- εκτεθείσης, σημειωσάμενοι, διὰ τὸ μὴ πολλὴν εἶναι τὴν τούτων πρὸς ἐκεῖνα παραλλαγὴν ἀρκεσθησόμεθα τοῖς εἰς ἐκεῖνα εἰρημένοις. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Ἐκ τῆς β' τῶν Παραλειπομένων. • Καὶ νῦν, Κύριε ὁ Θεὸς Ισραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυίδ, ὅτι ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσουσι σοι. » Καὶ εἰς ταῦτα εἰρηκότες ἅπαξ ὅτε τὰ ἐκ τῆς γ' τῶν Βασιλειῶν ἐξεθέμεθα, νῦν οὐ δευτερώσομεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. Ἐκ τοῦ Εζρα. Ο Ζοροβάβελ ἐν τῇ δημηγορία ταῦτά φησιν. • Ανδρες, οὐχὶ ἰσχυραὶ αἱ γυναῖκες; μεγάλη ἡ γῆ καὶ ὑψηλὸς ὁ οὐρανός· καὶ ταχὺς τῷ δρόμῳ ὁ ἥλιος ὅτι στρέφεται ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πάλιν ἀποτρέχει εἰς τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ· οὐχὶ μέγας δς ταῦτα ποιεῖ, καὶ ἡ ἀλήθεια μεγάλη, καὶ Ισχυρὰ παρὰ πάντα; πᾶσα ἡ γῆ τὴν ἀλήθειαν καλεῖ καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτὴν εὐλογεῖ· καὶ πάντα τὰ ἔργα σείεται καὶ τρέμει· καὶ οὐκ ἔστι μετ᾿ αὐτοῦ οὐδ᾽ ἐν ἄδικον· ἄδικος ὁ οἶνος· ἄδικος ὁ βασιλεύς· ἄδικοι αἱ γυναῖκες· ἄδικο: οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἄδικα τὰ ἔργα αὐτῶν πάντα τὰ τοιαῦτα· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἀλήθεια· καὶ ἐν τῇ ἀδικίᾳ αὐτῶν ἀπολοῦνται • καὶ ἡ ἀλήθεια μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα οὐδὲ διαφορά· ἀλλὰ τὰ δίκαια ποιεῖ ἀπὸ πάντων τῶν ἀδίκων καὶ πονηρῶν· ἀπέχεται καὶ τοῖς εὐδοκοῦσι τοῖς ἔργοις αὐτῆς· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ κρίσει αὐτῆς οὐθὲν ἄδικον· καὶ αὐτῆς ἡ ἰσχὺς καὶ τὸ βασίλειον· καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ μεγαλειότης πάντων τῶν (Γ. 17) αἰώνων· εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας. • Ἐπεὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ, φησί, φέρεται εἰρηκώς, • Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, ο εἰκότως τὰ προκείμενα παρατεθείμεθα περὶ τῆς ἀληθείας δηλοῦντα, ὡς ἄρα ὑπόστασίν τινα παρὰ τὸν Πατέρα καθ' ἑαυτὴν ἔχει· . Μένει γάρ, φησίν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει περὶ τοῦ Πατρὸς Θεοῦ τυγχάνοντος καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀληθείας, ο εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, ο ᾧ καὶ αὐτοὶ προσθήσομεν τὸν Αμήν. ᾿Αλλὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Εζρα Γραφῆς· από γε μὴν τῆς Ἐσθήρ οὐδ᾽ ἂν εὔρομεν περὶ τοῦ προκειμένου· μετὰ δή τοι τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν Γραφῶν ἐκλογὲς μετίωμεν ἐπὶ τὰ στιχήρη, ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται· τούτων δὲ πρῶτα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. ECLOGA PROPHETICA. - LIB. I. petuum ". › Hæc similia iis quæ in secundo Reguin libro notavimus explanavimusque, non multum ab eisdem differunt: quare ad prædicta hoc in loco remittimus. A piternum : et thronus ejus erit frmissimus in per- B CAPUT XXIV. E secundo Paralipomenon libro. Et nunc, Domine Deus Israel, firmetur sermo tuus, quem locutus es servo tuo David. Ergone credibile est ut habitet Deus cum hominibus super terram, si cœlum et cœli cœlorum non te ca- piunt " ?, Jam nuper ea in Regum libro explana- vimus, nec quæ diximus iteranda censemus. CAPUT XXV. Ex Esdræ libro. Hæc Zorobabel coram populo con- cionatus dicit. ‹ O viri, nonne fortes sunt mulieres ? Magna est terra, et excelsum est cœlumn: et velox cursus solis converțit in gyro cœlum in locum suum i : una die. Nonne magnificus est qui hæc facit, et veritas magna, et fortior præ omnibus? Omnis. terra veritatem invocat, cœlum etiam ipsam bene- dicit, et omnia opera moventur, et tremunt eam, et non est cum ea quidquam iniquum. Vinum ini- quum, iniquus rex, iniquæ mulieres, iniqui omnes filii hominum, et iniqua illorum omnia opera, et non est in ipsis veritas, et in sua iniquitate per- C ibunt : et veritas manet, et invalescit in aeternum, D et vivit, et obtinet in sæcula sæculorum. Nec est apud eam accipere personas, neque differentias : sed quæ justa sunt facit omnibus, injustis ac ma- lignis, et omnes benignantur in operibus ejus. Et non est in judicio ejus iniquum, sed fortitudo, et regnum, et potestas, et majestas omnium ævorum. Benedictus Deus veritatis "., Postquam Salvator et Dominus noster, qui Dei Verbum est, dixisse fertur: • Ego sum veritas › merito præcitata intelligemus quasi de veritate demonstrantia, quod substantiain apud Patrem per seipsamı habet. ‹ Ma- net enim, ait, veritas, et invalescit in æternum, et vivit, et obtinet . nec est apud eam accipere personas, et cætera, quibus addit de Patre Deo, ipsoque Deo Verbo, et veritate : « Benedictus Deus veritatis, quibus et ipsi addemus : Amen. , Hæc sunt de Esdræ libro; in libro Esther nihil quod ad propositum spectet, invenimus. Absolutis igitur historicarum Scripturarum eclogis, ad ea quæ versibus scripta sunt transeamus, quæ, si temporum servetur ordo, cæteris prophetiis ante- eunt. A Psalmis igitur exordiamur. > | Paral. xv, 11-14. Paral. v, 17. II Esdr. Iv, 34-40. Joan. XIV, 6.
περὶ οὗ, ὡς εἰκὸς, ὑπολήψονται λέγειν τὴν προφητείαν υἱὸν πρωτότοκον θήσειν ἐπαγγέλλεσθαι, ἐν μὲν τῷ ψαλμῷ εἰρηκότα, Αὐτὸς ἐπικαλέσεταί με, Πατήρ μου εἶ σὺ, Θεός μου καὶ ἀντιλήπτωρ τῆς σωτηρίας μου. Κἀγὼ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ὑψηλὸν παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς· ἐν δὲ τῷ μετὰ χεῖρας κεφαλαίῳ, ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ μὴν κατ’ οὐδὲν διενηνοχέναι τῶν λοιπῶν προφητῶν φήσειέ τις τὸν Δαυὶδ, ὃς καὶ ἐξομολογεῖσθαι διὰ τὴν τοῦ Οὐρίου ἐδεῖτο λέγων, σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα· ἢ τὸν Σολομῶνα, ὃν καὶ ἐκκλῖναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ εἰδώλοις διὰ γυναικῶν ἐπιθυμίας προσκεκινηκέναι ἡ ψιλὴ διδάσκει τῆς γραφῆς ἱστορία· πῶς δὲ τοῦ Δαυὶδ ἢ τοῦ Σολομῶνος ἡ βασιλεία ἕως αἰῶνος ἐνώπιον ἔστη τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ θρόνος ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν φάσκουσαν ἐνταῦθα προφητείαν, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ Ψαλμῷ ὧδέ πως περιέχουσαν, ὤμοσα Δαυὶδ τῷ δούλῳ μου. Ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου· καὶ μεθ’ ἕτερα φάσκουσαν, Ἅπαξ ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυὶδ ψεύσομαι.
ἐν οἴκῳ μου καὶ ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἕως αἰῶνος, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἀνωρθωμένος ἕως αἰῶνος. » Καὶ ταῦτα, ὅμοια ὄντα τοῖς ἐκ τῆς δευτέρας τῶν Βασιλειῶν προ- εκτεθείσης, σημειωσάμενοι, διὰ τὸ μὴ πολλὴν εἶναι τὴν τούτων πρὸς ἐκεῖνα παραλλαγὴν ἀρκεσθησόμεθα τοῖς εἰς ἐκεῖνα εἰρημένοις. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Ἐκ τῆς β' τῶν Παραλειπομένων. • Καὶ νῦν, Κύριε ὁ Θεὸς Ισραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυίδ, ὅτι ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσουσι σοι. » Καὶ εἰς ταῦτα εἰρηκότες ἅπαξ ὅτε τὰ ἐκ τῆς γ' τῶν Βασιλειῶν ἐξεθέμεθα, νῦν οὐ δευτερώσομεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. Ἐκ τοῦ Εζρα. Ο Ζοροβάβελ ἐν τῇ δημηγορία ταῦτά φησιν. • Ανδρες, οὐχὶ ἰσχυραὶ αἱ γυναῖκες; μεγάλη ἡ γῆ καὶ ὑψηλὸς ὁ οὐρανός· καὶ ταχὺς τῷ δρόμῳ ὁ ἥλιος ὅτι στρέφεται ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πάλιν ἀποτρέχει εἰς τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ· οὐχὶ μέγας δς ταῦτα ποιεῖ, καὶ ἡ ἀλήθεια μεγάλη, καὶ Ισχυρὰ παρὰ πάντα; πᾶσα ἡ γῆ τὴν ἀλήθειαν καλεῖ καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτὴν εὐλογεῖ· καὶ πάντα τὰ ἔργα σείεται καὶ τρέμει· καὶ οὐκ ἔστι μετ᾿ αὐτοῦ οὐδ᾽ ἐν ἄδικον· ἄδικος ὁ οἶνος· ἄδικος ὁ βασιλεύς· ἄδικοι αἱ γυναῖκες· ἄδικο: οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἄδικα τὰ ἔργα αὐτῶν πάντα τὰ τοιαῦτα· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἀλήθεια· καὶ ἐν τῇ ἀδικίᾳ αὐτῶν ἀπολοῦνται • καὶ ἡ ἀλήθεια μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα οὐδὲ διαφορά· ἀλλὰ τὰ δίκαια ποιεῖ ἀπὸ πάντων τῶν ἀδίκων καὶ πονηρῶν· ἀπέχεται καὶ τοῖς εὐδοκοῦσι τοῖς ἔργοις αὐτῆς· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ κρίσει αὐτῆς οὐθὲν ἄδικον· καὶ αὐτῆς ἡ ἰσχὺς καὶ τὸ βασίλειον· καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ μεγαλειότης πάντων τῶν (Γ. 17) αἰώνων· εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας. • Ἐπεὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ, φησί, φέρεται εἰρηκώς, • Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, ο εἰκότως τὰ προκείμενα παρατεθείμεθα περὶ τῆς ἀληθείας δηλοῦντα, ὡς ἄρα ὑπόστασίν τινα παρὰ τὸν Πατέρα καθ' ἑαυτὴν ἔχει· . Μένει γάρ, φησίν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει περὶ τοῦ Πατρὸς Θεοῦ τυγχάνοντος καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀληθείας, ο εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, ο ᾧ καὶ αὐτοὶ προσθήσομεν τὸν Αμήν. ᾿Αλλὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Εζρα Γραφῆς· από γε μὴν τῆς Ἐσθήρ οὐδ᾽ ἂν εὔρομεν περὶ τοῦ προκειμένου· μετὰ δή τοι τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν Γραφῶν ἐκλογὲς μετίωμεν ἐπὶ τὰ στιχήρη, ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται· τούτων δὲ πρῶτα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. ECLOGA PROPHETICA. - LIB. I. petuum ". › Hæc similia iis quæ in secundo Reguin libro notavimus explanavimusque, non multum ab eisdem differunt: quare ad prædicta hoc in loco remittimus. A piternum : et thronus ejus erit frmissimus in per- B CAPUT XXIV. E secundo Paralipomenon libro. Et nunc, Domine Deus Israel, firmetur sermo tuus, quem locutus es servo tuo David. Ergone credibile est ut habitet Deus cum hominibus super terram, si cœlum et cœli cœlorum non te ca- piunt " ?, Jam nuper ea in Regum libro explana- vimus, nec quæ diximus iteranda censemus. CAPUT XXV. Ex Esdræ libro. Hæc Zorobabel coram populo con- cionatus dicit. ‹ O viri, nonne fortes sunt mulieres ? Magna est terra, et excelsum est cœlumn: et velox cursus solis converțit in gyro cœlum in locum suum i : una die. Nonne magnificus est qui hæc facit, et veritas magna, et fortior præ omnibus? Omnis. terra veritatem invocat, cœlum etiam ipsam bene- dicit, et omnia opera moventur, et tremunt eam, et non est cum ea quidquam iniquum. Vinum ini- quum, iniquus rex, iniquæ mulieres, iniqui omnes filii hominum, et iniqua illorum omnia opera, et non est in ipsis veritas, et in sua iniquitate per- C ibunt : et veritas manet, et invalescit in aeternum, D et vivit, et obtinet in sæcula sæculorum. Nec est apud eam accipere personas, neque differentias : sed quæ justa sunt facit omnibus, injustis ac ma- lignis, et omnes benignantur in operibus ejus. Et non est in judicio ejus iniquum, sed fortitudo, et regnum, et potestas, et majestas omnium ævorum. Benedictus Deus veritatis "., Postquam Salvator et Dominus noster, qui Dei Verbum est, dixisse fertur: • Ego sum veritas › merito præcitata intelligemus quasi de veritate demonstrantia, quod substantiain apud Patrem per seipsamı habet. ‹ Ma- net enim, ait, veritas, et invalescit in æternum, et vivit, et obtinet . nec est apud eam accipere personas, et cætera, quibus addit de Patre Deo, ipsoque Deo Verbo, et veritate : « Benedictus Deus veritatis, quibus et ipsi addemus : Amen. , Hæc sunt de Esdræ libro; in libro Esther nihil quod ad propositum spectet, invenimus. Absolutis igitur historicarum Scripturarum eclogis, ad ea quæ versibus scripta sunt transeamus, quæ, si temporum servetur ordo, cæteris prophetiis ante- eunt. A Psalmis igitur exordiamur. > | Paral. xv, 11-14. Paral. v, 17. II Esdr. Iv, 34-40. Joan. XIV, 6.
Τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μενεῖ, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου. Καὶ πάλιν· Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τὸ σπέρμα αὐτοῦ, καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ. Τὰ παραπλήσια δ’ ἂν εὕροις καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, ἔνθα εἴρηται, ὅτι τάδε λέγει Κύριος· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθήμενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευίταις οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου, ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα, καὶ θύων θυσίαν καὶ ποιῶν θυμίαμα πάσας τὰς ἡμέρας. Ταῦτα γὰρ εἰ συνεξετάζοι τίς τῇ τε παρούσῃ τῶν Ἰουδαίων καταστάσει καὶ ταῖς κατ’ αὐτοὺς ἱστορίαις ἀπὸ τῆς Ἐζεκίου καὶ Ἰεχονίου βασιλείας, καθ’ οὓς ἡ ἐκ Δαυὶδ περιεγράφη τῶν Ἰουδαίων βασιλεία ἐν τῷ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας καιρῷ, μεθ’ ὃν οὐδαμῶς ἤρχθησαν ἢ ἐβασιλεύθησαν ὑπὸ τῶν ἐκ Δαυὶδ καταγόντων τὸ γένος εἰς ἔτι, ὅτι μηδαμῶς ἁρμόζει ἤτοι τῷ Δαυὶδ ἢ καὶ τῷ Σολομῶνι τὰ λελεγμένα, ὡς ἐξ ἀνάγκης ἃ μὴ θέμις ψευδῆ διελέγχεσθαι συμβαίνειν τὴν μεθ’ ὅρκων τοῦ Θεοῦ πρόρρησιν·
ἐν οἴκῳ μου καὶ ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἕως αἰῶνος, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἀνωρθωμένος ἕως αἰῶνος. » Καὶ ταῦτα, ὅμοια ὄντα τοῖς ἐκ τῆς δευτέρας τῶν Βασιλειῶν προ- εκτεθείσης, σημειωσάμενοι, διὰ τὸ μὴ πολλὴν εἶναι τὴν τούτων πρὸς ἐκεῖνα παραλλαγὴν ἀρκεσθησόμεθα τοῖς εἰς ἐκεῖνα εἰρημένοις. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Ἐκ τῆς β' τῶν Παραλειπομένων. • Καὶ νῦν, Κύριε ὁ Θεὸς Ισραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυίδ, ὅτι ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσουσι σοι. » Καὶ εἰς ταῦτα εἰρηκότες ἅπαξ ὅτε τὰ ἐκ τῆς γ' τῶν Βασιλειῶν ἐξεθέμεθα, νῦν οὐ δευτερώσομεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. Ἐκ τοῦ Εζρα. Ο Ζοροβάβελ ἐν τῇ δημηγορία ταῦτά φησιν. • Ανδρες, οὐχὶ ἰσχυραὶ αἱ γυναῖκες; μεγάλη ἡ γῆ καὶ ὑψηλὸς ὁ οὐρανός· καὶ ταχὺς τῷ δρόμῳ ὁ ἥλιος ὅτι στρέφεται ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πάλιν ἀποτρέχει εἰς τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ· οὐχὶ μέγας δς ταῦτα ποιεῖ, καὶ ἡ ἀλήθεια μεγάλη, καὶ Ισχυρὰ παρὰ πάντα; πᾶσα ἡ γῆ τὴν ἀλήθειαν καλεῖ καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτὴν εὐλογεῖ· καὶ πάντα τὰ ἔργα σείεται καὶ τρέμει· καὶ οὐκ ἔστι μετ᾿ αὐτοῦ οὐδ᾽ ἐν ἄδικον· ἄδικος ὁ οἶνος· ἄδικος ὁ βασιλεύς· ἄδικοι αἱ γυναῖκες· ἄδικο: οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἄδικα τὰ ἔργα αὐτῶν πάντα τὰ τοιαῦτα· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἀλήθεια· καὶ ἐν τῇ ἀδικίᾳ αὐτῶν ἀπολοῦνται • καὶ ἡ ἀλήθεια μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα οὐδὲ διαφορά· ἀλλὰ τὰ δίκαια ποιεῖ ἀπὸ πάντων τῶν ἀδίκων καὶ πονηρῶν· ἀπέχεται καὶ τοῖς εὐδοκοῦσι τοῖς ἔργοις αὐτῆς· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ κρίσει αὐτῆς οὐθὲν ἄδικον· καὶ αὐτῆς ἡ ἰσχὺς καὶ τὸ βασίλειον· καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ μεγαλειότης πάντων τῶν (Γ. 17) αἰώνων· εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας. • Ἐπεὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ, φησί, φέρεται εἰρηκώς, • Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, ο εἰκότως τὰ προκείμενα παρατεθείμεθα περὶ τῆς ἀληθείας δηλοῦντα, ὡς ἄρα ὑπόστασίν τινα παρὰ τὸν Πατέρα καθ' ἑαυτὴν ἔχει· . Μένει γάρ, φησίν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα, ο καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει περὶ τοῦ Πατρὸς Θεοῦ τυγχάνοντος καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀληθείας, ο εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, ο ᾧ καὶ αὐτοὶ προσθήσομεν τὸν Αμήν. ᾿Αλλὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Εζρα Γραφῆς· από γε μὴν τῆς Ἐσθήρ οὐδ᾽ ἂν εὔρομεν περὶ τοῦ προκειμένου· μετὰ δή τοι τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν Γραφῶν ἐκλογὲς μετίωμεν ἐπὶ τὰ στιχήρη, ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται· τούτων δὲ πρῶτα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. ECLOGA PROPHETICA. - LIB. I. petuum ". › Hæc similia iis quæ in secundo Reguin libro notavimus explanavimusque, non multum ab eisdem differunt: quare ad prædicta hoc in loco remittimus. A piternum : et thronus ejus erit frmissimus in per- B CAPUT XXIV. E secundo Paralipomenon libro. Et nunc, Domine Deus Israel, firmetur sermo tuus, quem locutus es servo tuo David. Ergone credibile est ut habitet Deus cum hominibus super terram, si cœlum et cœli cœlorum non te ca- piunt " ?, Jam nuper ea in Regum libro explana- vimus, nec quæ diximus iteranda censemus. CAPUT XXV. Ex Esdræ libro. Hæc Zorobabel coram populo con- cionatus dicit. ‹ O viri, nonne fortes sunt mulieres ? Magna est terra, et excelsum est cœlumn: et velox cursus solis converțit in gyro cœlum in locum suum i : una die. Nonne magnificus est qui hæc facit, et veritas magna, et fortior præ omnibus? Omnis. terra veritatem invocat, cœlum etiam ipsam bene- dicit, et omnia opera moventur, et tremunt eam, et non est cum ea quidquam iniquum. Vinum ini- quum, iniquus rex, iniquæ mulieres, iniqui omnes filii hominum, et iniqua illorum omnia opera, et non est in ipsis veritas, et in sua iniquitate per- C ibunt : et veritas manet, et invalescit in aeternum, D et vivit, et obtinet in sæcula sæculorum. Nec est apud eam accipere personas, neque differentias : sed quæ justa sunt facit omnibus, injustis ac ma- lignis, et omnes benignantur in operibus ejus. Et non est in judicio ejus iniquum, sed fortitudo, et regnum, et potestas, et majestas omnium ævorum. Benedictus Deus veritatis "., Postquam Salvator et Dominus noster, qui Dei Verbum est, dixisse fertur: • Ego sum veritas › merito præcitata intelligemus quasi de veritate demonstrantia, quod substantiain apud Patrem per seipsamı habet. ‹ Ma- net enim, ait, veritas, et invalescit in æternum, et vivit, et obtinet . nec est apud eam accipere personas, et cætera, quibus addit de Patre Deo, ipsoque Deo Verbo, et veritate : « Benedictus Deus veritatis, quibus et ipsi addemus : Amen. , Hæc sunt de Esdræ libro; in libro Esther nihil quod ad propositum spectet, invenimus. Absolutis igitur historicarum Scripturarum eclogis, ad ea quæ versibus scripta sunt transeamus, quæ, si temporum servetur ordo, cæteris prophetiis ante- eunt. A Psalmis igitur exordiamur. > | Paral. xv, 11-14. Paral. v, 17. II Esdr. Iv, 34-40. Joan. XIV, 6.
PG 22:1081εἴ γε μὴν ἀναφέροιμεν τὸ λεγόμενον τοῦ Δαυὶδ σπέρμα ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα γενόμενον Χριστὸν, σαφὲς πῶς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτο τὸ σπέρμα, τοῦτ’ ἔστιν ὁ Χριστὸς, διαμενεῖ, καὶ πῶς ὁ θρόνος αὐτοῦ καὶ ἡ πνευματικὴ βασιλεία ἕως αἰῶνος ἐνώπιον ὑπάρχει τοῦ Πατρὸς, ἀνορθούμενος ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἀνοικοδομούμενος κατὰ γενεὰν καὶ γενεὰν ἐν ταῖς τῶν πιστευόντων ἐπ’ αὐτὸν ψυχαῖς. Τούτου δὲ τοῦ ἀποδεδομένου ἡμῖν σπέρματος Δαυὶδ διαμενεῖ ὁ θρόνος, ὡς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος ἐναντίον τοῦ Πατρὸς, καὶ ὡς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ· διὸ πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν ἑτέρῳ Ψαλμῷ λέλεκται· Ὁ θρόνος σου ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ἠγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Ὁ Χριστὸς δὲ καὶ οἶκον τὴν ἐκκλησίαν οἰκοδόμησε τῷ Πατρὶ ἐκ λίθων ζώντων καὶ νοερῶν, ἁγίων καὶ ἐναρέτων ψυχῶν, ναὸν ἐγείρας πολὺ κρείττονα καὶ διαφέροντα τῆς ὑπὸ Σολομῶνος προςκαίρου καὶ μηκέθ’ ὑπαρχούσης οἰκοδομῆς.
ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΕΝ ΤΩ Β ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ Ἀπὸ τῶν Ψαλμών. α'. Πρώτου ψαλμοῦ περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐπ' ἄκρον ἀρετῆς πολιτείας αὐτοῦ. β'. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς οὐρα νίου βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ Πατρὸς ἐπαγγελίας. γ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ. δ. Περὶ τῆς δι' αὐτοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπισπα- ρείσης θεογνωσίας. ε'. Περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ, καὶ ὡς τῶν ἐθνών νομοθέτης ἀνείρηται. Β ς'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας. ζ'. Περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ. η'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐπὶ τὰ ἔθνη καὶ τὸν ἀγνῶτα λαὸν καὶ ταστάσεως αὐτοῦ, τῆς τε τῶν Ἰουδαίων ἀντι- λογίας. μένην κηρύγματος, καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου. ι'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. ια΄. Περὶ τοῦ Χριστοῦ πάλιν ὡς περὶ βασιλέως. ιβ'. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνών εἰς τὸν Θεὸν ἐπιστροφῆς, καὶ περὶ γενεῖς ἑτέ- ρας καὶ λαοῦ ἤξοντος. ιγ. Περὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως αυτ τοῦ. ιε'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ τῆς συντριβῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἱερου σαλήμ. ις'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. ιζ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ. τη'. Ως διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδη μιούργηται. ι'. Ὡς ἀντὶ θυσιῶν καὶ τῆς πάλαι τυπικῆς λα τρείας τὸ (Ι. να σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ ἁπάντων προσενήνεκται. κ'. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα καὶ τῆς ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ. κα'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ ὡς Θεὺς βασιλεὺς, καὶ ὡς Χριστὸς ὁ αὐτὸς ἀνα - ρεύεται. κβ'. Περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. κγ'. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τοῦ Χρι στοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου. κδ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς δει τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκ περιτομῆς. κε'. Περὶ τοῦ προδότου Ιούδα. χς'. Περί τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. κζ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου, καὶ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ δύο διαθηκών. κη'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων Εὐαγγελίου, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν. EUSEBII CÆSARIEKSIS OPP. PARS IN. · EXEGETICA. REC SUNT CAPITA IN SECUNDO PROPHE- & TICARUM DE CHRISTO ECLOGARUM LIBRO. E Psalmis ejus ad virtutis cacumen provecto vitæ instituto. rentu ejus a Patre gentibus promissa. et quomodo gentium legislator perhibeatur. incredulumque populum commoratione, de Judæo- rum contradictione. Christo quasi sponso. ad Deum conversione, de altera vita, populoque futuro. rosolyme excidio. Christi corpus pro omnibus oblatum est. rex, et quomodo Christus ipse nominetur. de circumcisorum reprobatione. et duobus lestamentis. lo, et de gentibus. G. D 1. Primi psaimi de integerrima Christi vita et de 2. De passione Christi, cœlestique ejus regno, de ad- 3. De Christi passione et a mortuis resurrectione. 4. De notitia Dei cunctis hominibus per eum difusa. 5. De Christi morte, ejusque resurrectione a mortuis, 6. De Christi resurrectione, hominumque salute. 7. De integerrima Christi vila. 8. De Christi a culis descensu, de ejus apud genies 9. De apostolorum in omni terra pradicatione, et de 10. De Christo quasi rege. 11. Jierum de Christo quasi rege. 12. De Christi passione, de ejus apostolis, de gentium 13. De ejus in curlos reditu. 14. De Christo ejusque resurrectione. 15. De Christo quasi dilecto, de prioris populi ac the- 16. De resurrectione Christi. 17. De passione Christi. 18. Quomodo Dei Verbo omnia creata sunt. 19. Quomodo pro sacrificiis veterique typico cultu 20. De proditore Juda, Christique resurrectione. 21. De Christo quasi dilecto, et quomodo sit Deus 22. De Christi receptione, de gentium vocatione. 23. De gentium vocatione, de Christo quasi homine. 24. De gentium vocatione, de secundo Christi adventu, 25. De proditore Juda. 26. De Christo quasi rege. 27. De Christo quasi homine, et de Paire, et Filio, 28. De Christi resurrectione, de apostolorum Erange- 6. Περὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εἰς πᾶσαν τὴν είκου
Τούτῳ δὲ καὶ ὁ ἀπόστολος μαρτυρεῖ προσήκειν τὴν, Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν, φωνὴν, ἐντεῦθεν αὐτὴν εἰληφὼς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους συντάξει, ἔνθα φησίν· τίνι γὰρ εἶπεν ποτὲ τῶν ἀγγέλων, Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ πάλιν, Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Τὰ δ’ ἀπὸ τοῦ, καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδικία αὐτοῦ καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, περὶ τοῦ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντος λαοῦ εἴρηται· ἐπεὶ καὶ σῶμα Χριστοῦ ἡ ἐκκλησία αὐτοῦ χρηματίζει, κατὰ τὸν ἀπόστολον. Ὅτι δὲ περὶ τῶν πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν τὰ τῆς ἐπισκοπῆς εἴρηται, ἐπίστησον ἐπιμελῶς λελεγμένῳ πληθυντικῶς τῷ, τὸ δὲ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ’ αὐτῶν· σαφῶς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περὶ τῶν υἱῶν εἴρηται τοῦ προφητευομένου, ἐν τῷ καὶ ἐὰν ἐγκαταλείπωσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ τὸν νόμον μου καὶ τοῖς κρίνασίν μου μὴ πορευθῶσιν, ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσι, καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας αὐτῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπ’ αὐτῶν.
ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΕΝ ΤΩ Β ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ Ἀπὸ τῶν Ψαλμών. α'. Πρώτου ψαλμοῦ περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐπ' ἄκρον ἀρετῆς πολιτείας αὐτοῦ. β'. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς οὐρα νίου βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ Πατρὸς ἐπαγγελίας. γ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ. δ. Περὶ τῆς δι' αὐτοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπισπα- ρείσης θεογνωσίας. ε'. Περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ, καὶ ὡς τῶν ἐθνών νομοθέτης ἀνείρηται. Β ς'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας. ζ'. Περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ. η'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐπὶ τὰ ἔθνη καὶ τὸν ἀγνῶτα λαὸν καὶ ταστάσεως αὐτοῦ, τῆς τε τῶν Ἰουδαίων ἀντι- λογίας. μένην κηρύγματος, καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου. ι'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. ια΄. Περὶ τοῦ Χριστοῦ πάλιν ὡς περὶ βασιλέως. ιβ'. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνών εἰς τὸν Θεὸν ἐπιστροφῆς, καὶ περὶ γενεῖς ἑτέ- ρας καὶ λαοῦ ἤξοντος. ιγ. Περὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως αυτ τοῦ. ιε'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ τῆς συντριβῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἱερου σαλήμ. ις'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. ιζ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ. τη'. Ως διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδη μιούργηται. ι'. Ὡς ἀντὶ θυσιῶν καὶ τῆς πάλαι τυπικῆς λα τρείας τὸ (Ι. να σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ ἁπάντων προσενήνεκται. κ'. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα καὶ τῆς ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ. κα'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ ὡς Θεὺς βασιλεὺς, καὶ ὡς Χριστὸς ὁ αὐτὸς ἀνα - ρεύεται. κβ'. Περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. κγ'. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τοῦ Χρι στοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου. κδ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς δει τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκ περιτομῆς. κε'. Περὶ τοῦ προδότου Ιούδα. χς'. Περί τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. κζ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου, καὶ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ δύο διαθηκών. κη'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων Εὐαγγελίου, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν. EUSEBII CÆSARIEKSIS OPP. PARS IN. · EXEGETICA. REC SUNT CAPITA IN SECUNDO PROPHE- & TICARUM DE CHRISTO ECLOGARUM LIBRO. E Psalmis ejus ad virtutis cacumen provecto vitæ instituto. rentu ejus a Patre gentibus promissa. et quomodo gentium legislator perhibeatur. incredulumque populum commoratione, de Judæo- rum contradictione. Christo quasi sponso. ad Deum conversione, de altera vita, populoque futuro. rosolyme excidio. Christi corpus pro omnibus oblatum est. rex, et quomodo Christus ipse nominetur. de circumcisorum reprobatione. et duobus lestamentis. lo, et de gentibus. G. D 1. Primi psaimi de integerrima Christi vita et de 2. De passione Christi, cœlestique ejus regno, de ad- 3. De Christi passione et a mortuis resurrectione. 4. De notitia Dei cunctis hominibus per eum difusa. 5. De Christi morte, ejusque resurrectione a mortuis, 6. De Christi resurrectione, hominumque salute. 7. De integerrima Christi vila. 8. De Christi a culis descensu, de ejus apud genies 9. De apostolorum in omni terra pradicatione, et de 10. De Christo quasi rege. 11. Jierum de Christo quasi rege. 12. De Christi passione, de ejus apostolis, de gentium 13. De ejus in curlos reditu. 14. De Christo ejusque resurrectione. 15. De Christo quasi dilecto, de prioris populi ac the- 16. De resurrectione Christi. 17. De passione Christi. 18. Quomodo Dei Verbo omnia creata sunt. 19. Quomodo pro sacrificiis veterique typico cultu 20. De proditore Juda, Christique resurrectione. 21. De Christo quasi dilecto, et quomodo sit Deus 22. De Christi receptione, de gentium vocatione. 23. De gentium vocatione, de Christo quasi homine. 24. De gentium vocatione, de secundo Christi adventu, 25. De proditore Juda. 26. De Christo quasi rege. 27. De Christo quasi homine, et de Paire, et Filio, 28. De Christi resurrectione, de apostolorum Erange- 6. Περὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εἰς πᾶσαν τὴν είκου
Ὅρα δὲ πῶς ῥάβδους ἀνδρῶν καὶ ἁφὰς υἱῶν ἀνθρώπων τοὺς κατὰ καιρὸν ὠνόμασεν ὁ λόγος διωγμούς· πλὴν πολλαὶ τοῦ Θεοῦ αἱ παρακλήσεις, καὶ αἱ διὰ τῶν γραφῶν παραμυθίαι, μὴ ἀπαυδᾶν ἡμῖν ἐπιτρέπουσαι ἐπὶ τοῖς καθ’ ἡμῶν ἐνεργουμένοις κατὰ καιροὺς διωγμοῖς· ὡς γὰρ ἐπισκέψεσθαι διὰ ῥάβδου τὸν τοῦ Χριστοῦ προεῖπε λαὸν ἁμαρτόντα, οὕτως καὶ τὸ μὴ ἀποστήσειν αὐτοῦ τὸ ἔλεος προϋπέσχηται εἰπὼν, τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ’ αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ’ ὧν ἀπέστησα· ζητήσει δ’ ἐπί τινας ἦν πρὸ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ τὸ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, ὅπερ παντελῶς ἀπ’ αὐτῶν ἀπέστησας· οὗ τὸ ὅμοιον ποιήσειν ὑπισχνεῖται κατὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ λαόν. ΚΑ. Καὶ ἐλάλησε Δαυὶδ τῷ Κυρίῳ τοὺς λόγους τῆς ᾠδῆς ταύτης. Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς· Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα, ῥῦσαί με ἐξ ἀντιλογιῶν λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέν μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἀπορριφήσονται· καὶ σφαλοῦσιν ἐκ τῶν συγκλεισμῶν αὐτῶν.
ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΕΝ ΤΩ Β ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ Ἀπὸ τῶν Ψαλμών. α'. Πρώτου ψαλμοῦ περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐπ' ἄκρον ἀρετῆς πολιτείας αὐτοῦ. β'. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς οὐρα νίου βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ Πατρὸς ἐπαγγελίας. γ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ. δ. Περὶ τῆς δι' αὐτοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπισπα- ρείσης θεογνωσίας. ε'. Περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ, καὶ ὡς τῶν ἐθνών νομοθέτης ἀνείρηται. Β ς'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας. ζ'. Περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ. η'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐπὶ τὰ ἔθνη καὶ τὸν ἀγνῶτα λαὸν καὶ ταστάσεως αὐτοῦ, τῆς τε τῶν Ἰουδαίων ἀντι- λογίας. μένην κηρύγματος, καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου. ι'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. ια΄. Περὶ τοῦ Χριστοῦ πάλιν ὡς περὶ βασιλέως. ιβ'. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνών εἰς τὸν Θεὸν ἐπιστροφῆς, καὶ περὶ γενεῖς ἑτέ- ρας καὶ λαοῦ ἤξοντος. ιγ. Περὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως αυτ τοῦ. ιε'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ τῆς συντριβῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἱερου σαλήμ. ις'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. ιζ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ. τη'. Ως διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδη μιούργηται. ι'. Ὡς ἀντὶ θυσιῶν καὶ τῆς πάλαι τυπικῆς λα τρείας τὸ (Ι. να σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ ἁπάντων προσενήνεκται. κ'. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα καὶ τῆς ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ. κα'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ ὡς Θεὺς βασιλεὺς, καὶ ὡς Χριστὸς ὁ αὐτὸς ἀνα - ρεύεται. κβ'. Περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. κγ'. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τοῦ Χρι στοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου. κδ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς δει τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκ περιτομῆς. κε'. Περὶ τοῦ προδότου Ιούδα. χς'. Περί τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. κζ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου, καὶ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ δύο διαθηκών. κη'. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων Εὐαγγελίου, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν. EUSEBII CÆSARIEKSIS OPP. PARS IN. · EXEGETICA. REC SUNT CAPITA IN SECUNDO PROPHE- & TICARUM DE CHRISTO ECLOGARUM LIBRO. E Psalmis ejus ad virtutis cacumen provecto vitæ instituto. rentu ejus a Patre gentibus promissa. et quomodo gentium legislator perhibeatur. incredulumque populum commoratione, de Judæo- rum contradictione. Christo quasi sponso. ad Deum conversione, de altera vita, populoque futuro. rosolyme excidio. Christi corpus pro omnibus oblatum est. rex, et quomodo Christus ipse nominetur. de circumcisorum reprobatione. et duobus lestamentis. lo, et de gentibus. G. D 1. Primi psaimi de integerrima Christi vita et de 2. De passione Christi, cœlestique ejus regno, de ad- 3. De Christi passione et a mortuis resurrectione. 4. De notitia Dei cunctis hominibus per eum difusa. 5. De Christi morte, ejusque resurrectione a mortuis, 6. De Christi resurrectione, hominumque salute. 7. De integerrima Christi vila. 8. De Christi a culis descensu, de ejus apud genies 9. De apostolorum in omni terra pradicatione, et de 10. De Christo quasi rege. 11. Jierum de Christo quasi rege. 12. De Christi passione, de ejus apostolis, de gentium 13. De ejus in curlos reditu. 14. De Christo ejusque resurrectione. 15. De Christo quasi dilecto, de prioris populi ac the- 16. De resurrectione Christi. 17. De passione Christi. 18. Quomodo Dei Verbo omnia creata sunt. 19. Quomodo pro sacrificiis veterique typico cultu 20. De proditore Juda, Christique resurrectione. 21. De Christo quasi dilecto, et quomodo sit Deus 22. De Christi receptione, de gentium vocatione. 23. De gentium vocatione, de Christo quasi homine. 24. De gentium vocatione, de secundo Christi adventu, 25. De proditore Juda. 26. De Christo quasi rege. 27. De Christo quasi homine, et de Paire, et Filio, 28. De Christi resurrectione, de apostolorum Erange- 6. Περὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εἰς πᾶσαν τὴν είκου
PG 22:1083Ταῦτα εἴρηται σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασιν καὶ ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ Ψαλμῷ, εὐκαιρότερον δ’ ἂν ἐξετάζοιτο, ἐπεὶ δ’ ἂν ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν τὰς ἐκλογὰς ἀναλεγώμεθα· νῦν μέντοι γε παρασημειούμεθα αὐτὸ μόνον, ὡς ὅτι τὸ μὲν καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη νοοῖτ’ ἂν περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καταβάσεως τοῦ Χριστοῦ· τὸ δὲ ῥύσῃ με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς μὴ πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν, περὶ ὧν καὶ ἐν Ἠσαίᾳ φησὶν, ὅλην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Καὶ ὅτι τὸ μὲν καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, καὶ τὸ λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου, περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας προφητεύεται· τὸ δὲ υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι, περὶ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὰ ψευδῆ περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀναπεπλακότων, οὓς καὶ ἀπορριφήσεσθαι φησὶν ὁ λόγος ἀποσφαλέντας τῶν συγκλεισμῶν ἑαυτῶν, τουτέστιν ἀποπεπτωκότας τῶν ὑπούλων καὶ ἀποκεκρυμμένων αὐτῶν ψευ(δο)δοξημάτων. Ψ. Ἐκ τῆς γ τῶν βασιλειῶν. ΚΒ.
κθ'. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς Δ 29. ἀποβολῆς τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. λ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χρι- στοῦ, καὶ περὶ τῆς ἠξούσης γενεάς. λα'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως, καὶ περὶ τῆς ἐξ αἰῶνος καὶ εἰς ἄπειρον βασιλείας αύ- τοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ὑποταγῆς. λβ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς καὶ υἱοῦ ἀνθρώπου. λγ'. Περὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ. λα. Περὶ τοῦ αἰωνίου θρόνου τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὡς ἐκ σπέρματος ἔσται Δαυίδ· καὶ περὶ τῶν κατὰ καιροὺς διωγμῶν τῆς Ἐκκλησίας. λε'. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως καὶ τοῦ Χρι στοῦ. λς'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν τοῦ Λόγου ἀποστολῆς· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ ἐρημίας τοῦ προτέρου λαοῦ. λη'. Περὶ τοῦ προδότου, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλῆς. λη. Περὶ δύο Κυρίων Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ περὶ τῆς πρὸ αἰῶνος οὐσιώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀϊδίου ἀρχιερωσύνης αὐτοῦ καὶ τοῦ πάθους. λθ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρός. μ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ περὶ τοῦ Ωσαννά. μα'. Περὶ τῆς Χριστοῦ βασιλείας, καὶ ὡς ἔσται ἀπὸ Δαυίδ. μβ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. μγ'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ. μᾶ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν ἀποστολῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου. με'. ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδη- μιούργηται. ΛΟΓΟΣ Β'. (Γ. 18) Περιγράψαντες τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας, ἑξῆς ἐκείναις τὰς ἀπὸ τῶν στιχηρῶν ἐν δευτέρα ταύτῃ συντάξει τῶν Ἐκλογῶν ἀπανθισάμενοι προσθήσομεν ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειών ἡγεῖται. Καὶ δὴ πρώτας τὰς ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν ἐπισκεψώμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ψαλμού α'. • Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλή ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν· ἀλλ᾽ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. » Καὶ τίνα ἄν τις ἔχοι ἀποδεικνύναι εἰς τοσαύτην ἐξέσω (ἐξαίσιον?) ἀρετὴν ἐληλακότα ὡς ἐν μηδενὶ τρόπῳ ἧς δηποτ οὖν περιπεσεῖν ἁμαρτίας, ὅπερ σημαίνειν μοι δοκεῖ τὸ, « Οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, » καὶ τὸ, « Οὐκ ἔστη ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, ο τότε « Ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισε·, δι᾽ ὧν δηλοῦσθαι νομίζω τὸ πάντη ἄγευστον ἁμαρτίας τοῦ μακαριζομένου· τὸ γὰρ μὴ μόνον ἐν τοῖς τοιοίσδε μὴ πορευθῆναι, μηδ' ώσπερεί βαδίσαντα προκόψαι, ἀλλὰ γὰρ μηδὲ καθεσθῆναι, » ECLOGA PROPHETICA. - - LIB. 11. Depassione Christi, de Jud@orum populi rejectu. Psal. 1, 1, 2. B C tione futura. gno ejus, de gentium subordinatione. Davidis; de temporariis Ecclesia persecutionibus. tione veterisque populi derelictione. ante sæculum exsistentia, de æterno ejus sacerdo- tio et de passione. 4%. Quomodo per Dei Verbum omnia creata sunt. LIBER II. Cum conscripserimus ex historicis Scripturis de Salvatore nostro testimonia, ea quæ in poeticis li- bris inveniuntur recolligentes, huic addemius Eclo- garum collectioni, eo quod secundum temporis or- dinem cæteris anteeunt prophetiis. Primo igitur, quæ in Psalmorum libro continentur, explanabi. mus. CAPUT I. E psalmo I. ‹ Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pe- stilentiæ non sedit. Sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte ". Quis inveniri potest ad id perfectæ virtutis prove- clus, qui ne minimam quidem admittat culpam, ut indicare mihi videntur ea verba, Non abiit in concilio impiorum, in via peccatorum non stetit, in cathedra pestilentiæ non sedit; › quibus osten- di opinor omnino peccati immunem qui hic bea- tus prædicatur. Etenim non tantum in talibus con- ciliis non abiisse, et, si ambulaverit, non proces sisse, sed enim neque sedisse, neque unquam in- cessisse, neque stetisse in eis, noune illud mirum . • 30. De passione et resurrectione Christi, de genera- 31. De Christo quasi rege, de alerno infinitoque re- 32. De Christo quasi viro filioque hominis. 33. De Christi manifestatione. 34. De aterno Christi solio, et quomodo sit e semine 55. De gentium vocatione et de Christo. 36. De cœlesti Verbi missione; de gentium voca- 37. De proditore et de adversus Christum insidiis. 38. De duobus dominis Patre et Filio, de Christi 39. De Christu quasi viro. 40. De Christo quasi lapiae, de Hosannah. 41. De Christi regno, et quomodo sit a Davide. 42. De passione et resurrectione. 43. De Christi a calis descensu. 46. De Dei Verbi a calis missione.
Καὶ νῦν κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ τῷ πατρί μου· ὅτι εἰ ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσει σοι. Τὰ παραπλήσια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων ὑπὸ τοῦ Σολομῶνος εἴρηται ἐν τῇ πρὸς τὸν Θεὸν εὐχῇ. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε προφητεύεται ὁ Θεὸς κατοικήσειν μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς· ὃ καὶ αὐτὸ πέρας εἴληφε καθ’ ἡμᾶς ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γενομένῃ παρουσίᾳ, καθ’ ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπίσας συνδιέτριψε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. Ψ. Ἐκ τῆς α τῶν Παραλειπομένων. Ὁ Κύριος διὰ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυὶδ μεθ’ ἕτερα καὶ ταῦτα λέγει. ΚΓ. Καὶ ἔσται ὅτ’ ἂν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετά σε, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου· καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν σου· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ· ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν· καὶ τὸ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ’ αὐτοῦ, ὡς ἀπέστησα ἀπὸ τῶν ἔμπροσθέν σου·
κθ'. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς Δ 29. ἀποβολῆς τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. λ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χρι- στοῦ, καὶ περὶ τῆς ἠξούσης γενεάς. λα'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως, καὶ περὶ τῆς ἐξ αἰῶνος καὶ εἰς ἄπειρον βασιλείας αύ- τοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ὑποταγῆς. λβ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς καὶ υἱοῦ ἀνθρώπου. λγ'. Περὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ. λα. Περὶ τοῦ αἰωνίου θρόνου τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὡς ἐκ σπέρματος ἔσται Δαυίδ· καὶ περὶ τῶν κατὰ καιροὺς διωγμῶν τῆς Ἐκκλησίας. λε'. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως καὶ τοῦ Χρι στοῦ. λς'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν τοῦ Λόγου ἀποστολῆς· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ ἐρημίας τοῦ προτέρου λαοῦ. λη'. Περὶ τοῦ προδότου, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλῆς. λη. Περὶ δύο Κυρίων Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ περὶ τῆς πρὸ αἰῶνος οὐσιώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀϊδίου ἀρχιερωσύνης αὐτοῦ καὶ τοῦ πάθους. λθ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρός. μ'. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ περὶ τοῦ Ωσαννά. μα'. Περὶ τῆς Χριστοῦ βασιλείας, καὶ ὡς ἔσται ἀπὸ Δαυίδ. μβ'. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. μγ'. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ. μᾶ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν ἀποστολῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου. με'. ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδη- μιούργηται. ΛΟΓΟΣ Β'. (Γ. 18) Περιγράψαντες τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας, ἑξῆς ἐκείναις τὰς ἀπὸ τῶν στιχηρῶν ἐν δευτέρα ταύτῃ συντάξει τῶν Ἐκλογῶν ἀπανθισάμενοι προσθήσομεν ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειών ἡγεῖται. Καὶ δὴ πρώτας τὰς ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν ἐπισκεψώμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ψαλμού α'. • Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλή ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν· ἀλλ᾽ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. » Καὶ τίνα ἄν τις ἔχοι ἀποδεικνύναι εἰς τοσαύτην ἐξέσω (ἐξαίσιον?) ἀρετὴν ἐληλακότα ὡς ἐν μηδενὶ τρόπῳ ἧς δηποτ οὖν περιπεσεῖν ἁμαρτίας, ὅπερ σημαίνειν μοι δοκεῖ τὸ, « Οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, » καὶ τὸ, « Οὐκ ἔστη ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, ο τότε « Ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισε·, δι᾽ ὧν δηλοῦσθαι νομίζω τὸ πάντη ἄγευστον ἁμαρτίας τοῦ μακαριζομένου· τὸ γὰρ μὴ μόνον ἐν τοῖς τοιοίσδε μὴ πορευθῆναι, μηδ' ώσπερεί βαδίσαντα προκόψαι, ἀλλὰ γὰρ μηδὲ καθεσθῆναι, » ECLOGA PROPHETICA. - - LIB. 11. Depassione Christi, de Jud@orum populi rejectu. Psal. 1, 1, 2. B C tione futura. gno ejus, de gentium subordinatione. Davidis; de temporariis Ecclesia persecutionibus. tione veterisque populi derelictione. ante sæculum exsistentia, de æterno ejus sacerdo- tio et de passione. 4%. Quomodo per Dei Verbum omnia creata sunt. LIBER II. Cum conscripserimus ex historicis Scripturis de Salvatore nostro testimonia, ea quæ in poeticis li- bris inveniuntur recolligentes, huic addemius Eclo- garum collectioni, eo quod secundum temporis or- dinem cæteris anteeunt prophetiis. Primo igitur, quæ in Psalmorum libro continentur, explanabi. mus. CAPUT I. E psalmo I. ‹ Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pe- stilentiæ non sedit. Sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte ". Quis inveniri potest ad id perfectæ virtutis prove- clus, qui ne minimam quidem admittat culpam, ut indicare mihi videntur ea verba, Non abiit in concilio impiorum, in via peccatorum non stetit, in cathedra pestilentiæ non sedit; › quibus osten- di opinor omnino peccati immunem qui hic bea- tus prædicatur. Etenim non tantum in talibus con- ciliis non abiisse, et, si ambulaverit, non proces sisse, sed enim neque sedisse, neque unquam in- cessisse, neque stetisse in eis, noune illud mirum . • 30. De passione et resurrectione Christi, de genera- 31. De Christo quasi rege, de alerno infinitoque re- 32. De Christo quasi viro filioque hominis. 33. De Christi manifestatione. 34. De aterno Christi solio, et quomodo sit e semine 55. De gentium vocatione et de Christo. 36. De cœlesti Verbi missione; de gentium voca- 37. De proditore et de adversus Christum insidiis. 38. De duobus dominis Patre et Filio, de Christi 39. De Christu quasi viro. 40. De Christo quasi lapiae, de Hosannah. 41. De Christi regno, et quomodo sit a Davide. 42. De passione et resurrectione. 43. De Christi a calis descensu. 46. De Dei Verbi a calis missione.
PG 22:1085καὶ πιστώσω αὐτὸν ἐν οἴκῳ μου καὶ ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἕως αἰῶνος, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἀνωρθωμένος ἕως αἰῶνος. Καὶ ταῦτα, ὅμοια ὄντα τοῖς ἐκ τῆς δευτέρας τῶν Βασιλειῶν προεκτεθείσης, σημειωσάμενοι, διὰ τὸ μὴ πολλὴν εἶναι τὴν τούτων πρὸς ἐκεῖνα παραλλαγὴν ἀρκεσθησόμεθα τοῖς εἰς ἐκεῖνα εἰρημένοις. Ψ. Ἐκ τῆς β τῶν Παραλειπομένων. ΚΔ. Καὶ νῦν Κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ, ὅτι ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσουσίν σοι. Καὶ εἰς ταῦτα εἰρηκότες ἅπαξ ὅτε τὰ ἐκ τῆς γ τῶν Βασιλειῶν ἐξεθέμεθα, νῦν οὐ δευτερώσομεν. Ψ. Ἐκ τοῦ Ἔζρα. Ὁ Ζοροβάβελ ἐν τῆι δημηγορίαι ταῦτα φησίν. ΚΕ.
Men, are not women strong? Great is the earth…Ἄνδρες οὐχὶ ἰσχυραὶ αἱ γυναῖκες μεγάλη ἡ γῆ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἄνδρες οὐχὶ ἰσχυραὶ αἱ γυναῖκες μεγάλη ἡ γῆ καὶ ὑψηλὸς ὁ οὐρανός· καὶ ταχὺς τῷ δρόμῳ ὁ ἥλιος· ὅτι στρέφεται ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πάλιν ἀποτρέχει εἰς τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ· οὐχὶ μέγας ὃς ταῦτα ποιεῖ· καὶ ἡ ἀλήθεια μεγάλη καὶ ἰσχυρὰ παρὰ πάντα· πᾶσα ἡ γῆ τὴν ἀλήθειαν καλεῖ καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτὴν εὐλογεῖ· καὶ πάντα τὰ ἔργα σείεται καὶ τρέμει· καὶ οὐκ ἔστι μετ’ αὐτοῦ οὐδ’ ἓν ἄδικον· ἄδικος ὁ οἶνος·
ἄδικος ὁ βασιλεύς· ἄδικοι αἱ γυναῖκες· ἄδικοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἄδικα τὰ ἔργα αὐτῶν πάντα τὰ τοιαῦτα· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἀλήθεια· καὶ ἐν τῇ ἀδικίᾳ αὐτῶν ἀπολοῦνται· καὶ ἡ ἀλήθεια μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· καὶ οὐκ ἔστι παρ’ αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα οὐδὲ διαφορά· ἀλλὰ τὰ δίκαια ποιεῖ ἀπὸ πάντων τῶν ἀδίκων καὶ πονηρῶν· ἀπέχεται καὶ τοῖς εὐδοκοῦσι τοῖς ἔργοις αὐτῆς· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ κρίσει αὐτῆς οὐθὲν ἄδικον· καὶ αὐτῆς ἡ ἰσχὺς καὶ τὸ βασίλειον· καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ μεγαλειότης πάντων τῶν αἰώνων· εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας. Ἐπεὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ φησὶ φέρεται εἰρηκὼς, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, εἰκότως τὰ προκείμενα παρατεθείμεθα περὶ τῆς ἀληθείας δηλοῦντα, ὡς ἄρα ὑπόστασίν τινα παρὰ τὸν Πατέρα καθ’ ἑαυτὴν ἔχει· Μένει γὰρ, φησὶν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ· καὶ οὐκ ἔστι παρ’ αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα, καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει περὶ τοῦ Πατρὸς Θεοῦ τυγχάνοντος καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀληθείας, εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, ᾧ καὶ αὐτοὶ προσθήσομεν τὸ ἀμήν.
PG 22:1087Ἀλλὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Ἔζρα γραφῆς· ἀπό γε μὴν τῆς Ἐσθὴρ οὐδ’ ἓν εὕρομεν περὶ τοῦ προκειμένου· μετὰ δή τοι τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν γραφῶν ἐκλογὰς μετίωμεν ἐπὶ τὰ στιχήρη, ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται· τούτων δὲ πρῶτα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. Ψ. Τάδε ἔνεστιν κεφάλαια ἐν τῶι β τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητικῶν ἐκλογῶν. Ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. α. Πρώτου Ψαλμοῦ περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐπ’ ἄκρον ἀρετῆς πολιτείας αὐτοῦ. β. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς οὐρανίου βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ Πατρὸς ἐπαγγελίας. γ. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. δ. Περὶ τῆς δι’ αὐτοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπισπαρείσης θεογνωσίας. ε. Περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ, καὶ ὡς τῶν ἐθνῶν νομοθέτης ἀνείρηται. 2. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας. ζ. Περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ. η. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐπὶ τὰ ἔθνη καὶ τὸν ἀγνῶτα λαὸν καταστάσεως αὐτοῦ, τῆς τε τῶν Ἰουδαίων ἀντιλογίας. θ.
ΙΙΙ. - αὐτοῖς, πῶς οὐ θαυμαστόν τι χρῆμα καὶ σπάνιον τυγχάνει; Παρίσταται δὲ μᾶλλον τῇ διανοίς παρα- τατικῶς εἰρημένα τὰ τοῦ δηλουμένου ἀνδρὸς ἐγχε μια· οὔτε γὰρ ἐπορεύθη, φησὶν, οὔτ᾽ ἔστη, οὔτ᾽ ἐκά- θισεν ἐν τοῖς τοιοίσδε τῆς κακίας είδεσι, δι' ὧν έμφαίνεται ἡ ἐκ τοῦ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἐνάρετος τοῦ μαχαριζομένου κατάστασις. Πολλοὺς μὲν οὖν τοὺς ἐκ προσοχῆς καὶ ἀσκήσεως κατωρθωκότας ἴδος ἄν τις, οὐδένα γε μὴν τοιοῦτον ὁποῖον ὁ ψαλμὸς διαγράφει εἰ δὲ θεωρήσεις τις ὁπηλίκον ἐστὶν τὸ πρὸς πάντε εὑρεῖν καὶ κατὰ Θεὸν εὐοδοῦσθαι ἐν μηδενὶ σφαλλ μενον, μηδ' ἀποπίπτοντα τοῦ κατ' ἀρετὴν σκοπού, ὡς κατὰ τοῦτο λέγεσθαι ἐν τῷ ψαλμῷ τὸν Καί πάντα ὅσα ἂν ποιῇ, κατευοδωθήσεται·, ἔτι δὲ εἰ Α μηδὲ μὴν ὅλως ἐπιβῆναι τὴν ἀρχὴν, μηδὲ στῆναι ἐν Β κατανοήσειεν ὁποῖόν ἐστι τὸ ἀνακεκράσθαι τινά Γ. ὁμοδοξοῦν ἔχοντα τὸ ἴδιον αὐτοῦ θέλημα τὸ τοῦ Κυρίου νόμῳ, τό τε μελετῶν ἐν αὐτῷ μὴ μόνον δι' ὅλης ἡμέρας ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς νυκτὸς ἐγρηγορόσι τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς εἰς αὐτὸν ἐνορῶντα, καὶ κατ' αὐτὸν οὐ μόνον τοῖς μεθ' ἡμέραν ἔργα, τε καὶ λόγοις, ἀλλὰ καὶ ταῖς κατὰ τὸν ὕπνον ἐνθυ μήσεσι καὶ φαντασίαις ἐνεργοῦντα, εἴσεται τὸ μέσ γεθος τοῦ ταῦτα κατωρθωκέναι πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος μαρτυρουμένου. Αλλ' εἰ καὶ πᾶσαν ὁμολογουμένως τὴν ἀνθρωπείαν ὑπερακοντίζει φύσιν τὰ λελεγμένα, ἑνὶ δ᾽ οὖν ἀνδρὶ μόνῳ ἐφαρμόζει ἂν τῷ γενομένῳ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ τὸ κατὰ σάρκα Ἰησοῦ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ πρὸς τοῦ ἐν Ησαΐα θείου Πνεύματος μεμαρτύρηται, ι ὅτι μὴ ἁμαρτίαν ἐποίησε, μηδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. » Τὸ δ' ἐπιδεδεγμένον τῆς ἐκδοχῆς παρίστησιν ἡ κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἔντευξι; ἐπιτετηρημένως οὕτως ἔχουσα· « Μακάριος ὁ ἀνὴρ, ο μετὰ τῆς ἄρθρου προσθήκης· καὶ ἔπρεπέν γε τὸν κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν (Γ. το) χρημα τίσαντα πατέρα Δαυίδ, ἐπαγγελίαν ειληφότα περὶ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τεχθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, τούτῳ τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἑαυτοῦ προφητείας ἀναθεῖναι. Οτῳ δὲ φίλον διαγνώναι τὸ ἀκριβὲς τῆς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων ἀναφορᾶς, τοῖς εἰς αὐτὸν ὑπομνηματισαμένοις ἐντυ χὼν εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Ψαλμοῦ δευτέρου. • Ινατί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατά τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. » Ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πρά ξεσι καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν οἱ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου τὰ κατ' αὐτοὺς παράδοξα διηγουμένων ἀκούσαντες ἐμαρτύρησαν. Εὐχαριστή σαντες γὰρ τοῖς ἐφ᾽ οἷς ἤκουον θαυμασίοις τοῖς προεκτεθεῖσι ῥητοῖς ἐπήγαγον λέγοντες· . Συνήχθη σαν γὰρ ἐπ' ἀληθείας ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον παῖδά σου, ὃν ἔχρισας, Ηρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος, σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραήλ. » Οὐ μόνοι δὲ ἄρα οἱ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι ἡμῶν συνήχθησαν κατ' αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ καθεξῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δεῦρο • EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA sit et rarissimum? Mente etiam amplificatur. laus viri de quo hic mentio habetur. Neque enim abiit, ait, neque stetit, neque sedit in talibus improbita- tis speciebus: quare nobis videtur hic æterne atque in omnibus præcellens illo beato designari. Multos. quidem videre est diligentia atque exercitatione conspicuos, sed istiusmodi neminem psalmus de- scribit. Si quis enim attendat quantum sit in omnibus prospere cedere, recte coram Deo amb- lare, in nulla re errare, neque a virtutis proposito declinare, sicut in hoc psalmo dicitur: «Omnia quæcunque ſaciet, prosperabuntur ”; › si quis re- putet quale sit, prædicari quasi in omnibus propriam voluntatem cum Domini lege consentaneam haben- tem, atque operam inipendere illius meditationi non tantum tota die, sed et nocte, vigilibus mentis ocu- lis semper in eam conversis, et non tantum diurnis operibus vel sermonibus, sed et per somnum cogi tationibus atque imaginationibus in hac medita- tione versatum, compertam habebit sublimitatem illius quem adeo perfectum Dei Spiritus testatur. At si omnium consensu hæc humanam superant naturam, uni igitur viro congrua esse possunt, nato videlicet e Davidis semine secundum carnem Jesu Christo, Domino et Salvatori nostro, de quo solo in Isaia a Spiritu divino mnenoratur, quod iniquita- tem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus 1. Cum ea interpretatione plane congruit Hebraica le- clio, articulo expresse adhibito : « Beatus ille vir., Decebat quidem patrem secundum carnem Salvato- ris nostri Davidem, cui promissum fuerat nascitu- rum ab ipsius semine Christum, hoc prophetiis suis imponere prooemium. Cui autem non ingratum vi- debitur ea quæ de Salvatore in psalmo memorantur manifeste perspicere, in eum commentarios altius perscrutari libet. CAPUT II. E psalmo secundo. • Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adver- sus Christum ejus. In apostolorum Actibus hanc impletam fuisse prophetiam testati sunt qui Petrum et Joannem mirabilia quæ ipsi viderant narrantes audivere. Gratulantes igitur quod tot miracula sibi acciderant, his perrexerunt verbis: ‹ Convenerunt enim vere in civitate ista adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pic latus, cum gentibus et populis Israel *. › Non soli enim qui hoc tempore Salvatori nostro insidiati sunt, adversus eum convenerunt, sed et deinceps nunc usque reges el principes, universæque gen- tes et populi, qui blasphemaverunt eum ejusque **Psal. 1, 3. D Isa. Lill, 9. • Psal. 11, 1, 2. * Act. 17, 27.
Περὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην κηρύγματος, καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου. ι. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. ια. Περὶ τοῦ Χριστοῦ πάλιν ὡς περὶ βασιλέως. ιβ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν εἰς τὸν Θεὸν ἐπιστροφῆς, καὶ περὶ γενεᾶς ἑτέρας καὶ λαοῦ ἥξοντος. ιγ. Περὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως αὐτοῦ. ιδ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ. ιε. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ τῆς συντριβῆς τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ. ι. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. ιζ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ. ιη. Ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδημιούργηται. ιθ. Ὡς ἀντὶ θυσιῶν καὶ τῆς πάλαι τυπικῆς λατρείας τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ ἁπάντων προσενήνεκται. κ. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. κα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ ὡς Θεὸς βασιλεὺς καὶ ὡς Χριστὸς ὁ αὐτὸς ἀναγορεύεται. κβ. Περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. κγ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου. κδ.
ΙΙΙ. - αὐτοῖς, πῶς οὐ θαυμαστόν τι χρῆμα καὶ σπάνιον τυγχάνει; Παρίσταται δὲ μᾶλλον τῇ διανοίς παρα- τατικῶς εἰρημένα τὰ τοῦ δηλουμένου ἀνδρὸς ἐγχε μια· οὔτε γὰρ ἐπορεύθη, φησὶν, οὔτ᾽ ἔστη, οὔτ᾽ ἐκά- θισεν ἐν τοῖς τοιοίσδε τῆς κακίας είδεσι, δι' ὧν έμφαίνεται ἡ ἐκ τοῦ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἐνάρετος τοῦ μαχαριζομένου κατάστασις. Πολλοὺς μὲν οὖν τοὺς ἐκ προσοχῆς καὶ ἀσκήσεως κατωρθωκότας ἴδος ἄν τις, οὐδένα γε μὴν τοιοῦτον ὁποῖον ὁ ψαλμὸς διαγράφει εἰ δὲ θεωρήσεις τις ὁπηλίκον ἐστὶν τὸ πρὸς πάντε εὑρεῖν καὶ κατὰ Θεὸν εὐοδοῦσθαι ἐν μηδενὶ σφαλλ μενον, μηδ' ἀποπίπτοντα τοῦ κατ' ἀρετὴν σκοπού, ὡς κατὰ τοῦτο λέγεσθαι ἐν τῷ ψαλμῷ τὸν Καί πάντα ὅσα ἂν ποιῇ, κατευοδωθήσεται·, ἔτι δὲ εἰ Α μηδὲ μὴν ὅλως ἐπιβῆναι τὴν ἀρχὴν, μηδὲ στῆναι ἐν Β κατανοήσειεν ὁποῖόν ἐστι τὸ ἀνακεκράσθαι τινά Γ. ὁμοδοξοῦν ἔχοντα τὸ ἴδιον αὐτοῦ θέλημα τὸ τοῦ Κυρίου νόμῳ, τό τε μελετῶν ἐν αὐτῷ μὴ μόνον δι' ὅλης ἡμέρας ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς νυκτὸς ἐγρηγορόσι τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς εἰς αὐτὸν ἐνορῶντα, καὶ κατ' αὐτὸν οὐ μόνον τοῖς μεθ' ἡμέραν ἔργα, τε καὶ λόγοις, ἀλλὰ καὶ ταῖς κατὰ τὸν ὕπνον ἐνθυ μήσεσι καὶ φαντασίαις ἐνεργοῦντα, εἴσεται τὸ μέσ γεθος τοῦ ταῦτα κατωρθωκέναι πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος μαρτυρουμένου. Αλλ' εἰ καὶ πᾶσαν ὁμολογουμένως τὴν ἀνθρωπείαν ὑπερακοντίζει φύσιν τὰ λελεγμένα, ἑνὶ δ᾽ οὖν ἀνδρὶ μόνῳ ἐφαρμόζει ἂν τῷ γενομένῳ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ τὸ κατὰ σάρκα Ἰησοῦ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ πρὸς τοῦ ἐν Ησαΐα θείου Πνεύματος μεμαρτύρηται, ι ὅτι μὴ ἁμαρτίαν ἐποίησε, μηδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. » Τὸ δ' ἐπιδεδεγμένον τῆς ἐκδοχῆς παρίστησιν ἡ κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἔντευξι; ἐπιτετηρημένως οὕτως ἔχουσα· « Μακάριος ὁ ἀνὴρ, ο μετὰ τῆς ἄρθρου προσθήκης· καὶ ἔπρεπέν γε τὸν κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν (Γ. το) χρημα τίσαντα πατέρα Δαυίδ, ἐπαγγελίαν ειληφότα περὶ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τεχθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, τούτῳ τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἑαυτοῦ προφητείας ἀναθεῖναι. Οτῳ δὲ φίλον διαγνώναι τὸ ἀκριβὲς τῆς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων ἀναφορᾶς, τοῖς εἰς αὐτὸν ὑπομνηματισαμένοις ἐντυ χὼν εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Ψαλμοῦ δευτέρου. • Ινατί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατά τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. » Ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πρά ξεσι καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν οἱ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου τὰ κατ' αὐτοὺς παράδοξα διηγουμένων ἀκούσαντες ἐμαρτύρησαν. Εὐχαριστή σαντες γὰρ τοῖς ἐφ᾽ οἷς ἤκουον θαυμασίοις τοῖς προεκτεθεῖσι ῥητοῖς ἐπήγαγον λέγοντες· . Συνήχθη σαν γὰρ ἐπ' ἀληθείας ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον παῖδά σου, ὃν ἔχρισας, Ηρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος, σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραήλ. » Οὐ μόνοι δὲ ἄρα οἱ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι ἡμῶν συνήχθησαν κατ' αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ καθεξῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δεῦρο • EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA sit et rarissimum? Mente etiam amplificatur. laus viri de quo hic mentio habetur. Neque enim abiit, ait, neque stetit, neque sedit in talibus improbita- tis speciebus: quare nobis videtur hic æterne atque in omnibus præcellens illo beato designari. Multos. quidem videre est diligentia atque exercitatione conspicuos, sed istiusmodi neminem psalmus de- scribit. Si quis enim attendat quantum sit in omnibus prospere cedere, recte coram Deo amb- lare, in nulla re errare, neque a virtutis proposito declinare, sicut in hoc psalmo dicitur: «Omnia quæcunque ſaciet, prosperabuntur ”; › si quis re- putet quale sit, prædicari quasi in omnibus propriam voluntatem cum Domini lege consentaneam haben- tem, atque operam inipendere illius meditationi non tantum tota die, sed et nocte, vigilibus mentis ocu- lis semper in eam conversis, et non tantum diurnis operibus vel sermonibus, sed et per somnum cogi tationibus atque imaginationibus in hac medita- tione versatum, compertam habebit sublimitatem illius quem adeo perfectum Dei Spiritus testatur. At si omnium consensu hæc humanam superant naturam, uni igitur viro congrua esse possunt, nato videlicet e Davidis semine secundum carnem Jesu Christo, Domino et Salvatori nostro, de quo solo in Isaia a Spiritu divino mnenoratur, quod iniquita- tem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus 1. Cum ea interpretatione plane congruit Hebraica le- clio, articulo expresse adhibito : « Beatus ille vir., Decebat quidem patrem secundum carnem Salvato- ris nostri Davidem, cui promissum fuerat nascitu- rum ab ipsius semine Christum, hoc prophetiis suis imponere prooemium. Cui autem non ingratum vi- debitur ea quæ de Salvatore in psalmo memorantur manifeste perspicere, in eum commentarios altius perscrutari libet. CAPUT II. E psalmo secundo. • Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adver- sus Christum ejus. In apostolorum Actibus hanc impletam fuisse prophetiam testati sunt qui Petrum et Joannem mirabilia quæ ipsi viderant narrantes audivere. Gratulantes igitur quod tot miracula sibi acciderant, his perrexerunt verbis: ‹ Convenerunt enim vere in civitate ista adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pic latus, cum gentibus et populis Israel *. › Non soli enim qui hoc tempore Salvatori nostro insidiati sunt, adversus eum convenerunt, sed et deinceps nunc usque reges el principes, universæque gen- tes et populi, qui blasphemaverunt eum ejusque **Psal. 1, 3. D Isa. Lill, 9. • Psal. 11, 1, 2. * Act. 17, 27.
PG 22:1089Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκ περιτομῆς. κε. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα. κ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. κζ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου, καὶ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ δύο διαθηκῶν. κη. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εὐαγγελίου, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν. κθ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀποβολῆς τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. λ. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἡξούσης γενεᾶς. λα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως, καὶ περὶ τῆς ἐξ αἰῶνος καὶ εἰς ἄπειρον βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ὑποταγῆς. λβ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς καὶ υἱοῦ ἀνθρώπου. λγ. Περὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ. λδ. Περὶ τοῦ αἰωνίου θρόνου τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὡς ἐκ σπέρματος ἔσται Δαυίδ· καὶ περὶ τῶν κατὰ καιροὺς διωγμῶν τῆς ἐκκλησίας. λε. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως καὶ τοῦ Χριστοῦ. λ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν τοῦ Λόγου ἀποστολῆς· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως καὶ ἐρημίας τοῦ προτέρου λαοῦ. λζ. Περὶ τοῦ προδότου, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλῆς. λη.
Περὶ δύο κυρίων Πατρὸς καὶ υἱοῦ, καὶ περὶ τῆς πρὸ αἰῶνος οὐσιώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀϊδίου ἀρχιερωσύνης αὐτοῦ καὶ τοῦ πάθους. λθ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρός. μ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ περὶ τοῦ Ὡσαννᾶ. μα. Περὶ τῆς Χριστοῦ βασιλείας, καὶ ὡς ἔσται ἀπὸ Δαυίδ. μβ. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. μγ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ. μδ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν ἀποστολῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου. με. Ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδημιούργηται. ΛΟΓΟΣ Β. Περιγράψαντες τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας, ἑξῆς ἐκείναις τὰς ἀπὸ τῶν στιχηρῶν ἐν δευτέρᾳ ταύτῃ συντάξει τῶν Ἐκλογῶν ἀπανθισάμενοι προσθήσομεν· ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται. Καὶ δὴ πρώτας τὰς ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν ἐπισκεψώμεθα. Ψ. Ψαλμοῦ α. Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν· ἀλλ’ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός.
Καὶ τίνα ἄν τις ἔχοι ἀποδεικνύναι εἰς τοσαύτην ἐξέσω (ἐξαίσιον ) ἀρετὴν ἐληλακότα ὡς ἐν μηδενὶ τρόπῳ ἧς δή ποτ’ οὖν περιπεσεῖν ἁμαρτίας, ὅπερ σημαίνειν μοι δοκεῖ τὸ, οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ τὸ, οὐκ ἔστη ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, τό τε ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν· δι’ ὧν δηλοῦσθαι νομίζω τὸ πάντη ἄγευστον ἁμαρτίας τοῦ μακαριζομένου· τὸ γὰρ μὴ μόνον ἐν τοῖς τοιοῖσδε μὴ πορευθῆναι, μὴ δ’ ὡσπερεὶ βαδίσαντα προκόψαι, ἀλλὰ γὰρ μηδὲ καθεσθῆναι, μὴ δὲ μὴν ὅλως ἐπιβῆναι τὴν ἀρχὴν, μὴ δὲ στῆναι ἐν αὐτοῖς, πῶς οὐ θαυμαστόν τι χρῆμα καὶ σπάνιον τυγχάνει; Παρίσταται δὲ μᾶλλον τῇ διανοίᾳ παρατατικῶς εἰρημένα τὰ τοῦ δηλουμένου ἀνδρὸς ἐγκώμια· οὔτε γὰρ ἐπορεύθη φησὶν, οὔτ’ ἔστη, οὔτ’ ἐκάθισεν ἐν τοῖς τοιοῖσδε τῆς κακίας εἴδεσιν, δι’ ὧν ἐμφαίνεται ἡ ἐκ τοῦ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἐνάρετος τοῦ μακαριζομένου κατάστασις. Πολλοὺς μὲν οὖν τοὺς ἐκ προσοχῆς καὶ ἀσκήσεως κατωρθωκότας ἴδοι ἄν τις, οὐδένα γε μὴν τοιοῦτον ὁποῖον ὁ ψαλμὸς διαγράφει·
PG 22:1091εἰ δὲ θεωρήσειέν τις ὁπηλίκον ἐστὶν τὸ πρὸς πάντα εὐροεῖν καὶ κατὰ Θεὸν εὐοδοῦσθαι ἐν μηδενὶ σφαλλόμενον, μὴ δ’ ἀποπίπτοντα τοῦ κατ’ ἀρετὴν σκοποῦ, ὡς κατὰ τοῦτο λέγεσθαι ἐν τῷ Ψαλμῷ τὸ, καὶ πάντα ὅσα ἂν ποιῇ, κατευοδωθήσεται· ἔτι δὲ εἰ κατανοήσειεν ὁποῖον ἐστὶν τὸ ἀνακεκράσθαι τινὰ ὁμοδοξοῦν ἔχοντα τὸ ἴδιον αὐτοῦ θέλημα τῷ τοῦ Κυρίου νόμῳ, τό τε μελετᾶν ἐν αὐτῷ μὴ μόνον δι’ ὅλης ἡμέρας ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς νυκτὸς ἐγρηγορόσι τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς εἰς αὐτὸν ἐνορῶντα, καὶ κατ’ αὐτὸν οὐ μόνον τοῖς μεθ’ ἡμέραν ἔργοις τε καὶ λόγοις ἀλλὰ καὶ ταῖς κατὰ τὸν ὕπνον ἐνθυμήσεσι καὶ φαντασίαις ἐνεργοῦντα, εἴσεται τὸ μέγεθος τοῦ ταῦτα κατωρθωκέναι πρὸς τοῦ θείου πνεύματος μαρτυρουμένου· ἀλλ’ εἰ καὶ πᾶσαν ὁμολογουμένως τὴν ἀνθρωπείαν ὑπερακοντίζει φύσιν τὰ λελεγμένα, ἑνὶ δ’ οὖν ἀνδρὶ μόνῳ ἐφαρμόζοι ἂν τῷ γενομένῳ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ τὸ κατὰ σάρκα Ἰησοῦ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ πρὸς τοῦ ἐν Ἠσαί̈ᾳ θείου πνεύματος μεμαρτύρηται, ὅτι μὴ ἁμαρτίαν ἐποίησεν, μὴ δὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.
Α εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; › Πῶς δὲ καὶ τὸ, Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κλη- ρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, λέγοιτ' ἂν ὡς πρὸς αὐτὸν σαφῶς περι- ορισθείσης αὐτοῦ τῆς βασιλείας ἐπὶ μόνον τὸν Ἰσραὴλ καὶ τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅρους; Διὰ τί δὲ καὶ οὐ προσίενται τὸν ἐληλυθότα Χριστὸν, ἀποκρινέσθωσαν· ἆρά γε ἐπειδὴ πέπονθεν, ἕτερον τοίνυν προσδοκών αὐτοὺς ἀνάγκη μηδὲν τοιοῦτον ὁποῖον οὗτος πεισό μενον; Καὶ πῶς ἂν πληρωθεῖεν αἱ προφητείαι πλεῖστα ὅσα παθεῖν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἑτέροις μὲν πλείοσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐν τῷ μετά χεῖρας προλέγουσαι ψαλμῷ; 'Αρα δὲ χρὴ νομίζειν ἀθεεὶ τὴν περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ διδασκαλίαν ἐνεσπαρκέναι τοῦτον τῇ οἰκουμένῃ· ἔστι δὲ καν ἐπινοῆσαι ἀνθρωπίνην ὁρμὴν καὶ ψιλὴν τοῦ τυχόντες ἐπιβολὴν τοσοῦτον ἰσχῦσαί τε καὶ δυνηθῆναι, ὡς διὰ μόνης τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἄνευ θεότητος συνερ γούσης παντοδαπὰς ἀκροατῶν διαθείναι ψυχὰς περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ταῦτα πεῖσαι πάλαι πρότερον, καὶ εἰσέτι νῦν πείθειν καταλιπεῖν μὲν ἔθη πάτρια, βίον τε ἄθεσμον, καὶ ἀνήμερον, καὶ ἀκόλαστον, θεσ σεβείᾳ δὲ μόνῃ προσέχειν, καὶ ταύτην οὐ μόνον τῆς υπαρχούσης οὐσίας, ἀλλὰ καὶ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πᾶσι περιποθήτου ζῆν προτιμᾷν; Ἀλλ᾿ οὐκ οίομαί τινα τῶν κἂν μετρίως εὐγνωμονεῖν ἐθελόντων μὴ οὐχὶ συνομολογεῖν τὰ τηλικαῦτα μετὰ συνεργούσης θείας καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων δυνάμεως διὰ τοῦ Σωτῆρα ἡμῶν γεγονέναι· ἐξ ὧν ὁμοῦ μὲν καὶ ἡ θεότης ἀποδείκνυται τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Κυρίου, ὁμοῦ δὲ καὶ τὰ τεκμήρια σαφῶς παρίσταται τοῦ εἰληφέναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς « τὰ ἔθνη κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητεία. Ολα δὲ τὰ κατά τὸν ψαλμὸν διηγεῖσθαι οὐ τοῦ παρόντος τυγχάνει καιροῦ, μάλιστα ὅτε πληρεστάτης ήδη τετύχηκε διηγήσεως. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ψαλμού γ. Καὶ τὸν τρίτον ψαλμὸν ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐκλαμ βάνειν εὐχερές, ἀκολούθως τοῖς πρὸ αὐτοῦ διδάσκοντα τὰ περὶ τῆς κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλῆς διὰ τοῦ, « Κύριε, τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με ; » καὶ τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως (Γ. αὐτοῦ, & καὶ δηλοῦται διὰ τοῦ, « Ἐγὼ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου.» Αρμόσειε δ' ἂν τῷ Χρ στῷ καὶ ἕκαστος τοῦ ψαλμοῦ στίχος τῆς προσηκούσης τυχὼν ἐξηγήσεως· ἔχει δὲ λόγον καὶ τὸ τρίτον αὐτὸν τεταγμένον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου θεσπίζειν ἀκολούθως ταῖς πρὸ αὐτοῦ προφητείαις· ὁ μὲν γὰρ πρῶτος, καθὼς ἀποδεδώκαμεν, τὸν ἄληπτον βίον καὶ τὴν ἄνευ ἁμαρτίας αὐτοῦ πολιτείαν διδάσκει· ὁ δεύτερος τὰ κατὰ τὸ πάθος· τούτοις τοιγαροῦν καὶ ὁ τρίτος ἑξῆς τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ θεσπίζει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. Ψαλμοῦ η Τοῦ ὀγδόου ψαλμοῦ τὰ μὲν πρῶτα ἀπὸ τοῦ, «Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ,ν περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως ἔοικε προςτ τεύεσθαι· διὸ καὶ ἐπιγέγραπται ὑπὲρ τῶν ληνών, ληνῶν νοουμένων τῶν ἀνὰ τὴν οἰκουμένην Εκκλη EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. · EXEGETICA. - spectare cos necesse est nihil tale, quale hic, pas- surum? Et quomodo implerentur prophetiæ multa quæ passurus erat Dei Christus, et in pluribus aliis, non minus quam in hoc psalmo, prænuntiantes? Numquid existimandum est adeo per orbem sine Dei auxilio pervulgatam fuisse de omnium Deo do- ctrinam; hominumque vim, adversus rerum vices tam inermem, adeo invaluisse et corroboratam fuisse ut propria tantummodo doctrina, sine ullo deitatis auxilio, in omnibus regionibus ita auditorum animas instituerit, Deique omnium scientia prius oliin imbuerit, et usque nunc iis persuaserit, ut pa- triam gentem, vitamque injustam, feram ac disso- lutam abjicerent, Deique pietati solummodo stude- rent, illamque non solum opibus, sed et ipsi vitæ adeo omnibus dilectæ anteponerent? Verum non B opinor quemquam eorum, qui recte de rebus sentire volunt, negaturum esse hæc tanta Dei cpe et ultra hominum facultatem per Salvatorem nostrum evenisse. Quibus simul ostenditur incar- nati Domini divinitas, simul et aperte demonstratur eum accepisse a Patre gentes hæreditatem, et pos- sessionem ejus terminos terræ, › congruenter cum præcitata prophetia. Quæcumque de hoc psalmo dicenda sunt absolvere tempus vetat, cum jam et diffusius de illo disseruimus. • CAPUT III. E psalmo tertio. ' Tertium quoque psalmum facile est de Christo interpretari, congruenter cum insidiis quæ ante eum fuerunt, insidias adversus eum paratas demon- strans hoc modo : • Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me ?, Et quæ resurrectionem ejus innuunt, his verbis : « Ego dormivi, et soporatus sum; et exsurrexi, quia Dominus suscepit me ". Conveniret Christo et quisque hujus psalmi versus, qui nobis interpretandus est. Non inconsulto ter- tius ille psalmus Christi resurrectionem prænun- tiat, congruenter cum præcitatis prophetiis. Pri- mus enim, sicut retulimus, integerrimam ejus vi- tam, iniquitatisque immunem vivendi rationem ostendit; secundusque passionem ; apte igitur ter- tius resurrectionem ejus prænuntiat. CAPUT IV. E psalmo octavo. Octavi psalmi priuna verba : « Domine Deus no- ster, quam admirabile est nomen tuum in univer- sa terra ! » de gentium vocatione prophetizare videtur : quare inscribitur : c pro torcularibus. » Hic usurpantur torcularia pro Ecclesiis quæ sunt ibid. G. Psal. viii, Psal. 111, 2. 1. C D vo) I !
Τὸ δ’ ἐπιδεδεγμένον τῆς ἐκδοχῆς παρίστησιν ἡ κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἐντεῦξις ἐπιτετηρημένως οὕτως ἔχουσα, μακάριος ὁ ἀνὴρ, μετὰ τῆς ἄρθρου προσθήκης· καὶ ἔπρεπέν γε τὸν κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρηματίσαντα πατέρα Δαυὶδ, ἐπαγγελίαν εἰληφότα περὶ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τεχθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, τούτῳ τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἑαυτοῦ προφητείας ἀναθεῖναι. Ὅτῳ δὲ φίλον διαγνῶναι τὸ ἀκριβὲς τῆς ἐπὶ τὴν Σωτῆρα τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων ἀναφορᾶς, τοῖς εἰς αὐτὸν ὑπομνηματισαμένοις ἐντυχὼν εἴσεται. Ψ. Ψαλμοῦ δευτέρου. Β. Ἵνατι ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ. Ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν οἱ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου τὰ κατ’ αὐτοὺς παράδοξα διηγουμένων ἀκούσαντες ἐμαρτύρησαν. Εὐχαριστήσαντες γὰρ τοῖς ἐφ’ οἷς ἤκουον θαυμασίοις τοῖς προεκτεθεῖσι ῥητοῖς ἐπήγαγον λέγοντες, Συνήχθησαν γὰρ ἐπ’ ἀληθείας ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον παῖδά σου ὃν ἔχρισας Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος, σὺν ἔθνεσιν καὶ λαοῖς Ἰσραήλ.
Α εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; › Πῶς δὲ καὶ τὸ, Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κλη- ρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, λέγοιτ' ἂν ὡς πρὸς αὐτὸν σαφῶς περι- ορισθείσης αὐτοῦ τῆς βασιλείας ἐπὶ μόνον τὸν Ἰσραὴλ καὶ τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅρους; Διὰ τί δὲ καὶ οὐ προσίενται τὸν ἐληλυθότα Χριστὸν, ἀποκρινέσθωσαν· ἆρά γε ἐπειδὴ πέπονθεν, ἕτερον τοίνυν προσδοκών αὐτοὺς ἀνάγκη μηδὲν τοιοῦτον ὁποῖον οὗτος πεισό μενον; Καὶ πῶς ἂν πληρωθεῖεν αἱ προφητείαι πλεῖστα ὅσα παθεῖν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἑτέροις μὲν πλείοσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐν τῷ μετά χεῖρας προλέγουσαι ψαλμῷ; 'Αρα δὲ χρὴ νομίζειν ἀθεεὶ τὴν περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ διδασκαλίαν ἐνεσπαρκέναι τοῦτον τῇ οἰκουμένῃ· ἔστι δὲ καν ἐπινοῆσαι ἀνθρωπίνην ὁρμὴν καὶ ψιλὴν τοῦ τυχόντες ἐπιβολὴν τοσοῦτον ἰσχῦσαί τε καὶ δυνηθῆναι, ὡς διὰ μόνης τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἄνευ θεότητος συνερ γούσης παντοδαπὰς ἀκροατῶν διαθείναι ψυχὰς περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ταῦτα πεῖσαι πάλαι πρότερον, καὶ εἰσέτι νῦν πείθειν καταλιπεῖν μὲν ἔθη πάτρια, βίον τε ἄθεσμον, καὶ ἀνήμερον, καὶ ἀκόλαστον, θεσ σεβείᾳ δὲ μόνῃ προσέχειν, καὶ ταύτην οὐ μόνον τῆς υπαρχούσης οὐσίας, ἀλλὰ καὶ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πᾶσι περιποθήτου ζῆν προτιμᾷν; Ἀλλ᾿ οὐκ οίομαί τινα τῶν κἂν μετρίως εὐγνωμονεῖν ἐθελόντων μὴ οὐχὶ συνομολογεῖν τὰ τηλικαῦτα μετὰ συνεργούσης θείας καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων δυνάμεως διὰ τοῦ Σωτῆρα ἡμῶν γεγονέναι· ἐξ ὧν ὁμοῦ μὲν καὶ ἡ θεότης ἀποδείκνυται τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Κυρίου, ὁμοῦ δὲ καὶ τὰ τεκμήρια σαφῶς παρίσταται τοῦ εἰληφέναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς « τὰ ἔθνη κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητεία. Ολα δὲ τὰ κατά τὸν ψαλμὸν διηγεῖσθαι οὐ τοῦ παρόντος τυγχάνει καιροῦ, μάλιστα ὅτε πληρεστάτης ήδη τετύχηκε διηγήσεως. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ψαλμού γ. Καὶ τὸν τρίτον ψαλμὸν ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐκλαμ βάνειν εὐχερές, ἀκολούθως τοῖς πρὸ αὐτοῦ διδάσκοντα τὰ περὶ τῆς κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλῆς διὰ τοῦ, « Κύριε, τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με ; » καὶ τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως (Γ. αὐτοῦ, & καὶ δηλοῦται διὰ τοῦ, « Ἐγὼ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου.» Αρμόσειε δ' ἂν τῷ Χρ στῷ καὶ ἕκαστος τοῦ ψαλμοῦ στίχος τῆς προσηκούσης τυχὼν ἐξηγήσεως· ἔχει δὲ λόγον καὶ τὸ τρίτον αὐτὸν τεταγμένον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου θεσπίζειν ἀκολούθως ταῖς πρὸ αὐτοῦ προφητείαις· ὁ μὲν γὰρ πρῶτος, καθὼς ἀποδεδώκαμεν, τὸν ἄληπτον βίον καὶ τὴν ἄνευ ἁμαρτίας αὐτοῦ πολιτείαν διδάσκει· ὁ δεύτερος τὰ κατὰ τὸ πάθος· τούτοις τοιγαροῦν καὶ ὁ τρίτος ἑξῆς τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ θεσπίζει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. Ψαλμοῦ η Τοῦ ὀγδόου ψαλμοῦ τὰ μὲν πρῶτα ἀπὸ τοῦ, «Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ,ν περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως ἔοικε προςτ τεύεσθαι· διὸ καὶ ἐπιγέγραπται ὑπὲρ τῶν ληνών, ληνῶν νοουμένων τῶν ἀνὰ τὴν οἰκουμένην Εκκλη EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. · EXEGETICA. - spectare cos necesse est nihil tale, quale hic, pas- surum? Et quomodo implerentur prophetiæ multa quæ passurus erat Dei Christus, et in pluribus aliis, non minus quam in hoc psalmo, prænuntiantes? Numquid existimandum est adeo per orbem sine Dei auxilio pervulgatam fuisse de omnium Deo do- ctrinam; hominumque vim, adversus rerum vices tam inermem, adeo invaluisse et corroboratam fuisse ut propria tantummodo doctrina, sine ullo deitatis auxilio, in omnibus regionibus ita auditorum animas instituerit, Deique omnium scientia prius oliin imbuerit, et usque nunc iis persuaserit, ut pa- triam gentem, vitamque injustam, feram ac disso- lutam abjicerent, Deique pietati solummodo stude- rent, illamque non solum opibus, sed et ipsi vitæ adeo omnibus dilectæ anteponerent? Verum non B opinor quemquam eorum, qui recte de rebus sentire volunt, negaturum esse hæc tanta Dei cpe et ultra hominum facultatem per Salvatorem nostrum evenisse. Quibus simul ostenditur incar- nati Domini divinitas, simul et aperte demonstratur eum accepisse a Patre gentes hæreditatem, et pos- sessionem ejus terminos terræ, › congruenter cum præcitata prophetia. Quæcumque de hoc psalmo dicenda sunt absolvere tempus vetat, cum jam et diffusius de illo disseruimus. • CAPUT III. E psalmo tertio. ' Tertium quoque psalmum facile est de Christo interpretari, congruenter cum insidiis quæ ante eum fuerunt, insidias adversus eum paratas demon- strans hoc modo : • Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me ?, Et quæ resurrectionem ejus innuunt, his verbis : « Ego dormivi, et soporatus sum; et exsurrexi, quia Dominus suscepit me ". Conveniret Christo et quisque hujus psalmi versus, qui nobis interpretandus est. Non inconsulto ter- tius ille psalmus Christi resurrectionem prænun- tiat, congruenter cum præcitatis prophetiis. Pri- mus enim, sicut retulimus, integerrimam ejus vi- tam, iniquitatisque immunem vivendi rationem ostendit; secundusque passionem ; apte igitur ter- tius resurrectionem ejus prænuntiat. CAPUT IV. E psalmo octavo. Octavi psalmi priuna verba : « Domine Deus no- ster, quam admirabile est nomen tuum in univer- sa terra ! » de gentium vocatione prophetizare videtur : quare inscribitur : c pro torcularibus. » Hic usurpantur torcularia pro Ecclesiis quæ sunt ibid. G. Psal. viii, Psal. 111, 2. 1. C D vo) I !
PG 22:1093Οὐ μόνοι δὲ ἄρα οἱ κατ’ ἐκεῖνο καιροῦ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι ἡμῶν συνήχθησαν κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ καθεξῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δεῦρο βασιλεῖς καὶ ἄρχοντες ὅλα τε ἔθνη καὶ λαοὶ διὰ τοῦ βλασφημεῖν αὐτὸν καὶ ἐπιβουλεύειν αὐτοῦ τῇ διδασκαλίᾳ. Πεπεῖσθαι δὲ χρὴ μὴ μόνον τοὺς ἐν ἀνθρώποις ὁρατοὺς βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ, πολὺ δὲ μᾶλλον τοὺς νοητοὺς καὶ ἀοράτους ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου, οἳ καὶ τότε ἐνήργησαν καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐνεργοῦσιν, τά τε ἔθνη καὶ τοὺς κενὰ καὶ εἰς μάτην τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον μελετήσαντας λαοὺς τοὺς ἐκ περιτομῆς, οὐ μόνον κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ βουλευσαμένους, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρός· περὶ ὧν ἁπάντων ἐν τῷ ψαλμῷ ἐπιφέρεται τὸ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς. Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς. Οἷς ἑξῆς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τὴν μετὰ τὸ πάθος γεγενημένην περὶ αὐτὸν οἰκονομίαν παιδεύων ἡμᾶς φησὶν, Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου.
σων, ἐν αἷς τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ὡσπερεί κλημάτων αὐτοῦ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, σε λογικοὶ βότρυες πιεζόμενοι τὸν ἀπὸ τῶν μαθημά- των αὐτῶν νοερὸν καὶ πάσης εὐφροσύνης ποιητικὸν οἶνον παρέχουσιν· ἄλλως γὰρ οὐ δυνατὸν σωματικαῖς ληνοῖς ἐφαρμόσαι τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγόμενα· ἐπεὶ μηδ' ὅλως ὡς ἐν ἑτέροις ἤτοι περὶ ἀμπέλου μεταρ θείσης ἐξ Αἰγύπτου, ἢ περὶ ἀμπελῶνος Κυρίου Σα- βαώθ, ή τινων τοιούτων, διάνοιάν τινα τὰ τῆς λέξεως περιέχει. Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ, « Τί ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτη αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἐν τῇ πρὸς Εβραίους ἐπιστολῇ μετείληπται, ἔνθα τῷ • Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ἡ ἐπιφέρεται τό· « Νῦν δὲ οὐδέπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτε- ταγμένα. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ηλαττω- μένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἴποι δ' ἄν τις μὴ μόνον διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτὴν τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ ἠλαττῶσθαι αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· « Οτε, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τὸ ἴσα Θεῷ εἶναι, ἐκένω σεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβών, » καὶ ἐπὶ τοσοῦτ τον ηλάττωσεν, ὡς ἀντὶ τῆς ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης λεχθῆναι περὶ αὐτοῦ τό· . Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλ᾽ ἦν τὸ εἶδος αὐτοῦ ὅτι μον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἀνθ' ὧν ἀμειβόμενος ὁ Πατὴρ, ο δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστε- φάνωσεν αὐτόν· ὑπερυψώσας καὶ χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵν᾽ ἐν τῷ ὀνόματι 1η- σοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Και· • Κατέστησε δ' αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐ τοῦ, ὅπερ καὶ αὐτὸ τῷ μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀρ μόζοντα (ζοιτο) προσώπῳ διὰ τὸν ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν Λόγον, οὐκέτι δὲ καὶ τῷ τυχόντι, εἴ γε ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἔργοις καὶ τοὺς οὐρανοὺς καταριθμεῖν ἔθος τοῖς ἱεροῖς λόγοις, κατὰ τὸ, ο Καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί. • Πρὸς τούτοις· ι Καὶ πάντα ὑπέτα- ξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἀπά σας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, τὰ (Γ. 20) πε- τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης δι' ὧν ἔοικεν ἀλληγορικώτερον δηλοῦσθαι τῶν ἀλο- γωτέρων καὶ τὸν τρόπον κτηνῶν δευτέρων ψυχῶν, ἢ καὶ δυνάμεων ἀντικειμένων, ἡ ὑπὸ τὸν ζυγὸν καὶ τὴν τοῦ λόγου δουλείαν ὑποταγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'. Ψαλμοῦ θ. Η τοῦ ἐνάτου ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη τίς ἐστιν· « Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων. Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Ανθ' ὧν ὁ Σύμμαχος ἐκδέδωκεν, ο Ἐπινίκιον περί τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ. 'Ασμα τοῦ Δαυΐδ., Ὥσπερ δ' οὖν καὶ μᾶλλον ἔοικεν ἔχειν τὸ Ἑβραϊκὸν τοῦτον Λαμανασσή ᾿Αλμαὺθ βὲν μασμωρὰ Δαυΐδ. ' ECLOG. PROPHETICA. LIB. II. B - gemmarum ejus sanctorum apostolorum, spiritales racemi pressi doctrinis suis spiritale omnemque suavitatem efficiens vinum præbent. Aliter enim impossibile esset corporalibus torcularibus accom- modare quæ in hoc psalmo dicuntur; cum minime, ut in cæteris, sive de vite quæ ex Ægypto sur - rexit, sive de Domini Sabaoth vite, sive de ejus- modi aliis verba hujus loci sensu quovis intelligi possint. Quæ vero ab iis : Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum 18, et reliqua, ad Salva- torem et Dominum nostrum Jesum in Epistola ad Hebræos referuntur, ubi post illa, ‹ Omnia subje- cisti sub pedibus ejus “, › adjiciuntur ea : « Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei. Eum autem, qui modico quam angeli minoratus est, vi- demus Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore coronatum "., Dici poterit non tantum ob mortis passionem, sed etiam ob incarnationem suam eum minoratum fuisse paulo minus ab ɔnge- lis : « Cum in forma Dei esset, non rapinam arbi tratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ", atque adeo imminuit se, ut non jam in forma Dei gloriæ esse diceretur, sed : « Vidimus eum, et non erat aspe clus neque decor, et desideravimus eum, despe- clum, et novissimum virorum ". » Contra autem respondens Pater, gloria et honore coronavit eumn ', exaltavit illum et donavit illi nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur cœlestium, terrestrium, et inferno- rum; et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris ". » Et : ‹ Constituit eum super opera manuum suarum Quæ quidem Salvatoris nostri personæ apta, ob Deum Verbum quod inest in ea, non autein huma- næ personæ, si quidem in Dei operibus annume- rantur cœli, ut in sacris Scripturis solet, secun- dum illud : « Opera manuum ejus sunt coeli 1. Post hæc adjicit: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi; volucres cali et pisces maris, qui peram- bulant semitas maris ". » His videntur magis alle- gorice ostendi animæ stultæ, et quodammodo pe coribus similes, vel adversæ potestates, sub jugum vel rationis ditionem redactæ. A super terram, in quibus veræ vitis Christi, et quasi D 4s Psal. vult, 6, 7. Philipp. 11, 9-11. c CAPUT V. E psalmo nono. • Hæc est noni psalmi inscriptio: ‹ In finem pro occultis. Psalmus David ". . Symmachus vero sic edidit : e Victoria carmen de morte Glii. Canticum David. Nobis potior videtur Hebraica lectio hoc modo: st ibid. 8. Hebr. 11, 8, 9. Philipp. 11, 6, 7. Isa. Liii, 2, 3. llebr. 11, 7. Hebr. II, 7. Psal. ci, 26. Psal. VIII 9. PATROL. GR. XXII. Psal, 18, 1.
Οὐ χρὴ μέντοι γε κατὰ τὰς Ἰουδαίων χαμαιπετεῖς ὑπολήψεις τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν ὁμοίαν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ἡγεῖσθαι ἐπὶ τὸ Σιὼν ὄρος σωματικὸν συστησομένην· πρὸς γ’ οὖν τὸν ἐρωτήσαντα αὐτὸν εἰ βασιλεὺς τυγχάνει, ἀπεκρίνατο λέγων, ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ὅθεν δὴ καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ἐπήγγελτο τοῖς πεπιστευκόσιν εἰς αὐτὸν, καὶ τὸ Σιὼν δὲ ὄρος ἐπουράνιον ὑπάρχειν ἐδίδαξεν οὐ μόνος ὁ ἀπόστολος, ἀλλὰ καὶ πλεῖσται ἄλλαι προφητεῖαι. Ὁ γ’ οὖν Μιχαίας προειπὼν ὡς ἄρα διὰ τὰς ἀσεβείας τοῦ προτέρου λαοῦ Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ, ἑξῆς περὶ ἑτέρας Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ ὁμοίως ἐπιφέρει, λέγων, Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ἥξουσιν ἐπ’ αὐτῷ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλὰ, ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος καὶ λόγος κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. Περὶ τούτου ἄρα εἴρηται καὶ ἐνθάδε ὑπὸ τοῦ ὄρους τοῦ Χριστοῦ, ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ· ὑπὸ τίνος δὲ κατεστάθη;
σων, ἐν αἷς τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ὡσπερεί κλημάτων αὐτοῦ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, σε λογικοὶ βότρυες πιεζόμενοι τὸν ἀπὸ τῶν μαθημά- των αὐτῶν νοερὸν καὶ πάσης εὐφροσύνης ποιητικὸν οἶνον παρέχουσιν· ἄλλως γὰρ οὐ δυνατὸν σωματικαῖς ληνοῖς ἐφαρμόσαι τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγόμενα· ἐπεὶ μηδ' ὅλως ὡς ἐν ἑτέροις ἤτοι περὶ ἀμπέλου μεταρ θείσης ἐξ Αἰγύπτου, ἢ περὶ ἀμπελῶνος Κυρίου Σα- βαώθ, ή τινων τοιούτων, διάνοιάν τινα τὰ τῆς λέξεως περιέχει. Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ, « Τί ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτη αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἐν τῇ πρὸς Εβραίους ἐπιστολῇ μετείληπται, ἔνθα τῷ • Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ἡ ἐπιφέρεται τό· « Νῦν δὲ οὐδέπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτε- ταγμένα. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ηλαττω- μένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἴποι δ' ἄν τις μὴ μόνον διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτὴν τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ ἠλαττῶσθαι αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· « Οτε, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τὸ ἴσα Θεῷ εἶναι, ἐκένω σεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβών, » καὶ ἐπὶ τοσοῦτ τον ηλάττωσεν, ὡς ἀντὶ τῆς ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης λεχθῆναι περὶ αὐτοῦ τό· . Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλ᾽ ἦν τὸ εἶδος αὐτοῦ ὅτι μον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἀνθ' ὧν ἀμειβόμενος ὁ Πατὴρ, ο δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστε- φάνωσεν αὐτόν· ὑπερυψώσας καὶ χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵν᾽ ἐν τῷ ὀνόματι 1η- σοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Και· • Κατέστησε δ' αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐ τοῦ, ὅπερ καὶ αὐτὸ τῷ μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀρ μόζοντα (ζοιτο) προσώπῳ διὰ τὸν ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν Λόγον, οὐκέτι δὲ καὶ τῷ τυχόντι, εἴ γε ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἔργοις καὶ τοὺς οὐρανοὺς καταριθμεῖν ἔθος τοῖς ἱεροῖς λόγοις, κατὰ τὸ, ο Καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί. • Πρὸς τούτοις· ι Καὶ πάντα ὑπέτα- ξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἀπά σας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, τὰ (Γ. 20) πε- τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης δι' ὧν ἔοικεν ἀλληγορικώτερον δηλοῦσθαι τῶν ἀλο- γωτέρων καὶ τὸν τρόπον κτηνῶν δευτέρων ψυχῶν, ἢ καὶ δυνάμεων ἀντικειμένων, ἡ ὑπὸ τὸν ζυγὸν καὶ τὴν τοῦ λόγου δουλείαν ὑποταγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'. Ψαλμοῦ θ. Η τοῦ ἐνάτου ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη τίς ἐστιν· « Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων. Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Ανθ' ὧν ὁ Σύμμαχος ἐκδέδωκεν, ο Ἐπινίκιον περί τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ. 'Ασμα τοῦ Δαυΐδ., Ὥσπερ δ' οὖν καὶ μᾶλλον ἔοικεν ἔχειν τὸ Ἑβραϊκὸν τοῦτον Λαμανασσή ᾿Αλμαὺθ βὲν μασμωρὰ Δαυΐδ. ' ECLOG. PROPHETICA. LIB. II. B - gemmarum ejus sanctorum apostolorum, spiritales racemi pressi doctrinis suis spiritale omnemque suavitatem efficiens vinum præbent. Aliter enim impossibile esset corporalibus torcularibus accom- modare quæ in hoc psalmo dicuntur; cum minime, ut in cæteris, sive de vite quæ ex Ægypto sur - rexit, sive de Domini Sabaoth vite, sive de ejus- modi aliis verba hujus loci sensu quovis intelligi possint. Quæ vero ab iis : Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum 18, et reliqua, ad Salva- torem et Dominum nostrum Jesum in Epistola ad Hebræos referuntur, ubi post illa, ‹ Omnia subje- cisti sub pedibus ejus “, › adjiciuntur ea : « Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei. Eum autem, qui modico quam angeli minoratus est, vi- demus Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore coronatum "., Dici poterit non tantum ob mortis passionem, sed etiam ob incarnationem suam eum minoratum fuisse paulo minus ab ɔnge- lis : « Cum in forma Dei esset, non rapinam arbi tratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ", atque adeo imminuit se, ut non jam in forma Dei gloriæ esse diceretur, sed : « Vidimus eum, et non erat aspe clus neque decor, et desideravimus eum, despe- clum, et novissimum virorum ". » Contra autem respondens Pater, gloria et honore coronavit eumn ', exaltavit illum et donavit illi nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur cœlestium, terrestrium, et inferno- rum; et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris ". » Et : ‹ Constituit eum super opera manuum suarum Quæ quidem Salvatoris nostri personæ apta, ob Deum Verbum quod inest in ea, non autein huma- næ personæ, si quidem in Dei operibus annume- rantur cœli, ut in sacris Scripturis solet, secun- dum illud : « Opera manuum ejus sunt coeli 1. Post hæc adjicit: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi; volucres cali et pisces maris, qui peram- bulant semitas maris ". » His videntur magis alle- gorice ostendi animæ stultæ, et quodammodo pe coribus similes, vel adversæ potestates, sub jugum vel rationis ditionem redactæ. A super terram, in quibus veræ vitis Christi, et quasi D 4s Psal. vult, 6, 7. Philipp. 11, 9-11. c CAPUT V. E psalmo nono. • Hæc est noni psalmi inscriptio: ‹ In finem pro occultis. Psalmus David ". . Symmachus vero sic edidit : e Victoria carmen de morte Glii. Canticum David. Nobis potior videtur Hebraica lectio hoc modo: st ibid. 8. Hebr. 11, 8, 9. Philipp. 11, 6, 7. Isa. Liii, 2, 3. llebr. 11, 7. Hebr. II, 7. Psal. ci, 26. Psal. VIII 9. PATROL. GR. XXII. Psal, 18, 1.
δῆλον ὅτι ὑπὸ τοῦ φήσαντος πρὸς αὐτὸν Πατρός, τὸ υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ τὸ, αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ καὶ δώσω σοὶ ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Καὶ ὅτι γε ἀληθὴς ἡ προφητεία καὶ ἀψευδὴς ἡ ὑπόσχεσις, πάρεστιν διαγνῶναι ἀπὸ τῶν ἐν οὕτω βραχεῖ χρόνῳ προσεληλυθότων ἐκ παντὸς ἔθνους τῇ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεοσεβείᾳ· ἢ λεγέτωσαν οἱ πρὸς τὴν ἐνέργειαν ἀντιβλέπειν ἀναιδῶς τολμῶντες, τίνι ἂν ἔχοιεν ἐφαρμόζειν μὴ παραδεχόμενοι ταῦθ’ οὕτως ἔχειν τὴν προφητείαν; Δαυὶδ μὲν γὰρ τὸν βασιλέα, περὶ οὗ ταῦτα τινὲς ὠήθησαν λέγεσθαι, οὐχ οἷοί τε ἂν εἶεν παραστῆσαι τοιάδε τινὰ πεπονθότα, ὡς ἀρχόντων καὶ βασιλέων ἐθνῶν τε καὶ λαῶν ἐπιβεβουλευκότων αὐτῷ· πότε δὲ ἢ καὶ ἐπὶ πηλίκοις ἀνδραγαθήμασι εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Δαυὶδ, υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε; Πῶς δὲ καὶ τὸ, αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, λέγοιτ’ ἂν ὡς πρὸς αὐτὸν σαφῶς περιορισθείσης αὐτοῦ τῆς βασιλείας ἐπὶ μόνον τὸν Ἰσραὴλ καὶ τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅρους;
σων, ἐν αἷς τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ὡσπερεί κλημάτων αὐτοῦ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, σε λογικοὶ βότρυες πιεζόμενοι τὸν ἀπὸ τῶν μαθημά- των αὐτῶν νοερὸν καὶ πάσης εὐφροσύνης ποιητικὸν οἶνον παρέχουσιν· ἄλλως γὰρ οὐ δυνατὸν σωματικαῖς ληνοῖς ἐφαρμόσαι τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγόμενα· ἐπεὶ μηδ' ὅλως ὡς ἐν ἑτέροις ἤτοι περὶ ἀμπέλου μεταρ θείσης ἐξ Αἰγύπτου, ἢ περὶ ἀμπελῶνος Κυρίου Σα- βαώθ, ή τινων τοιούτων, διάνοιάν τινα τὰ τῆς λέξεως περιέχει. Τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ, « Τί ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτη αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἐν τῇ πρὸς Εβραίους ἐπιστολῇ μετείληπται, ἔνθα τῷ • Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ἡ ἐπιφέρεται τό· « Νῦν δὲ οὐδέπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτε- ταγμένα. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ηλαττω- μένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἴποι δ' ἄν τις μὴ μόνον διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτὴν τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ ἠλαττῶσθαι αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· « Οτε, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τὸ ἴσα Θεῷ εἶναι, ἐκένω σεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβών, » καὶ ἐπὶ τοσοῦτ τον ηλάττωσεν, ὡς ἀντὶ τῆς ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης λεχθῆναι περὶ αὐτοῦ τό· . Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλ᾽ ἦν τὸ εἶδος αὐτοῦ ὅτι μον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἀνθ' ὧν ἀμειβόμενος ὁ Πατὴρ, ο δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστε- φάνωσεν αὐτόν· ὑπερυψώσας καὶ χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵν᾽ ἐν τῷ ὀνόματι 1η- σοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Και· • Κατέστησε δ' αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐ τοῦ, ὅπερ καὶ αὐτὸ τῷ μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀρ μόζοντα (ζοιτο) προσώπῳ διὰ τὸν ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν Λόγον, οὐκέτι δὲ καὶ τῷ τυχόντι, εἴ γε ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἔργοις καὶ τοὺς οὐρανοὺς καταριθμεῖν ἔθος τοῖς ἱεροῖς λόγοις, κατὰ τὸ, ο Καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί. • Πρὸς τούτοις· ι Καὶ πάντα ὑπέτα- ξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἀπά σας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, τὰ (Γ. 20) πε- τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης δι' ὧν ἔοικεν ἀλληγορικώτερον δηλοῦσθαι τῶν ἀλο- γωτέρων καὶ τὸν τρόπον κτηνῶν δευτέρων ψυχῶν, ἢ καὶ δυνάμεων ἀντικειμένων, ἡ ὑπὸ τὸν ζυγὸν καὶ τὴν τοῦ λόγου δουλείαν ὑποταγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'. Ψαλμοῦ θ. Η τοῦ ἐνάτου ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη τίς ἐστιν· « Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων. Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Ανθ' ὧν ὁ Σύμμαχος ἐκδέδωκεν, ο Ἐπινίκιον περί τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ. 'Ασμα τοῦ Δαυΐδ., Ὥσπερ δ' οὖν καὶ μᾶλλον ἔοικεν ἔχειν τὸ Ἑβραϊκὸν τοῦτον Λαμανασσή ᾿Αλμαὺθ βὲν μασμωρὰ Δαυΐδ. ' ECLOG. PROPHETICA. LIB. II. B - gemmarum ejus sanctorum apostolorum, spiritales racemi pressi doctrinis suis spiritale omnemque suavitatem efficiens vinum præbent. Aliter enim impossibile esset corporalibus torcularibus accom- modare quæ in hoc psalmo dicuntur; cum minime, ut in cæteris, sive de vite quæ ex Ægypto sur - rexit, sive de Domini Sabaoth vite, sive de ejus- modi aliis verba hujus loci sensu quovis intelligi possint. Quæ vero ab iis : Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum 18, et reliqua, ad Salva- torem et Dominum nostrum Jesum in Epistola ad Hebræos referuntur, ubi post illa, ‹ Omnia subje- cisti sub pedibus ejus “, › adjiciuntur ea : « Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei. Eum autem, qui modico quam angeli minoratus est, vi- demus Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore coronatum "., Dici poterit non tantum ob mortis passionem, sed etiam ob incarnationem suam eum minoratum fuisse paulo minus ab ɔnge- lis : « Cum in forma Dei esset, non rapinam arbi tratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ", atque adeo imminuit se, ut non jam in forma Dei gloriæ esse diceretur, sed : « Vidimus eum, et non erat aspe clus neque decor, et desideravimus eum, despe- clum, et novissimum virorum ". » Contra autem respondens Pater, gloria et honore coronavit eumn ', exaltavit illum et donavit illi nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur cœlestium, terrestrium, et inferno- rum; et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris ". » Et : ‹ Constituit eum super opera manuum suarum Quæ quidem Salvatoris nostri personæ apta, ob Deum Verbum quod inest in ea, non autein huma- næ personæ, si quidem in Dei operibus annume- rantur cœli, ut in sacris Scripturis solet, secun- dum illud : « Opera manuum ejus sunt coeli 1. Post hæc adjicit: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi; volucres cali et pisces maris, qui peram- bulant semitas maris ". » His videntur magis alle- gorice ostendi animæ stultæ, et quodammodo pe coribus similes, vel adversæ potestates, sub jugum vel rationis ditionem redactæ. A super terram, in quibus veræ vitis Christi, et quasi D 4s Psal. vult, 6, 7. Philipp. 11, 9-11. c CAPUT V. E psalmo nono. • Hæc est noni psalmi inscriptio: ‹ In finem pro occultis. Psalmus David ". . Symmachus vero sic edidit : e Victoria carmen de morte Glii. Canticum David. Nobis potior videtur Hebraica lectio hoc modo: st ibid. 8. Hebr. 11, 8, 9. Philipp. 11, 6, 7. Isa. Liii, 2, 3. llebr. 11, 7. Hebr. II, 7. Psal. ci, 26. Psal. VIII 9. PATROL. GR. XXII. Psal, 18, 1.
PG 22:1095Διὰ τί δὲ καὶ οὐ προσίενται τὸν ἐληλυθότα Χριστὸν ἀποκρινέσθωσαν· ἆρά γε ἐπειδὴ πέπονθεν ἕτερον τοίνυν προσδοκᾶν αὐτοὺς ἀνάγκη μηδὲν τοιοῦτον ὁποῖον οὗτος πεισόμενον; Καὶ πῶς ἂν πληρωθεῖεν αἱ προφητεῖαι πλεῖστα ὅσα παθεῖν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἑτέροις μὲν πλείοσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐν τῷ μετὰ χεῖρας προλέγουσαι ψαλμῷ; Ἆρα δὲ χρὴ νομίζειν ἀθεεὶ τὴν περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ διδασκαλίαν ἐνεσπαρκέναι τοῦτον τῇ οἰκουμένῃ· ἔστιν δὲ κἂν ἐπινοῆσαι ἀνθρωπίνην ὁρμὴν καὶ ψιλὴν τοῦ τυχόντος ἐπιβολὴν τοσοῦτον ἰσχῦσαί τε καὶ δυνηθῆναι, ὡς διὰ μόνης τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἄνευ θεότητος συνεργούσης παντοδαπὰς ἀκροατῶν διαθεῖναι ψυχὰς περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ταῦτα πεῖσαι πάλαι πρότερον, καὶ εἰς ἔτι νῦν πείθειν καταλιπεῖν μὲν ἔθη πάτρια, βίον τε ἄθεσμον καὶ ἀνήμερον καὶ ἀκόλαστον, θεοσεβείᾳ δὲ μόνῃ προσέχειν, καὶ ταύτην οὐ μόνον τῆς ὑπαρχούσης οὐσίας, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ πᾶσιν περιποθήτου ζῆν προτιμᾶν; Ἀλλ’ οὐκ οἴομαί τινα τῶν κἂν μετρίως εὐγνωμονεῖν ἐθελόντων μὴ οὐχὶ συνομολογεῖν τὰ τηλικαῦτα μετὰ συνεργούσης θείας καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων δυνάμεως διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γεγονέναι·
Α περιέχοντα τὸν τρόπον· «Λαμανασσῆ ἀλμαὐθ βὲν Εt μασμωρά Δαυΐδ. Καὶ καλόν γε τοῖς ἐκ περιτομῆς αὐτῷ χρωμένοις ἀπορῆσαι περὶ ποίου θανάτου, ἢ περὶ τοῦ τίνος υἱοῦ ὁ ψαλμὸς εἴρηται τῷ Δαυΐδ· ἡμῖν μὲν γὰρ ταφῶς φαίνεται περὶ τοῦ πάθους τοῦ Σωτή ρος προφητεύεσθαι· τοῦτο δὲ καὶ τοὺς Ο' νενοηκότας ἀποῤῥητότερον ηνίχθαι· ὁ μέντοι γε 'Ακύλας καὶ αὐ- τὸς ἐμφαίνων μέγα τι ἀνδραγάθημα κατὰ τὸ πάθος γεγονὸς τοῦ Σωτῆρος ἐξέδωκεν εἰπὼν, « Τῷ κα κοποιῷ νεανιότητος τοῦ υἱοῦ. Μελώδημα τοῦ Δαυΐδ. ν Καὶ ὅλα δὲ τὰ ῥητὰ τοῦ ψαλμοῦ τις ἐπιτηρήσας εφαρ μόσειεν ἂν τῷ Χριστῷ, πένητα καὶ πτωχὸν ἑαυτὸν ὀνομάζοντος, καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ προφητεύοντος, ἐν τῷ, « Ἐλέησόν με, Κύριε, ἴδε τὴν ταπείνωσίν μου ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου· ὁ ὑψῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου, ὅπως ἂν ἐξαγγείλω πάσας τὰς αἰνέσεις σου ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρός Σιών, ποίας δὲ Σιών, μικρῷ πρόσθεν ἡμῖν δεδήλω ται· καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν δὲ τῶν δι' αὐτοῦ σωθησο μένων, ὡς περὶ πτωχῶν καὶ πενήτων ἐν αὐτῷ τινα προφητεύεται, ἐν οἷς ἐστι καὶ τὸ, ο Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρω ποί εἰσιν. Ενθα καὶ ἐπιστῆσαι ἄξιον, ὡς οὐχ ὑπό κεινται τὰ ἔθνη τῷ Μωϋσέως νόμῳ· καὶ προσακτέον γε τοῖς ἐκ περιτομῆς τὸ ῥητὸν ἐγκαλοῦσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν διὰ τὸ μὴ βιοῦν κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον, δεικτέον τε ὡς ἄρα ἕτερόν τινα παρὰ Μωϋσέα νομο θέτην ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν ὁ προφητικός επίσταται λόγος, ὡς ἐν εὐχὴ φάσκων τό, « Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς, δῆλον δ' ὅτι τοῖς ἔθνεσιν· ἐπιφέρει γ' οὖν τούτῳ τὸ, « Γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποί εἰσ σιν, ὡσεὶ ἔλεγεν, ἀναλαμβανέτω τὰ ἔθνη γνῶσιν καὶ ἐπιστήμην τῆς λογικῆς αὐτῶν οὐσίας διὰ τοῦ μέλο λοντος αὐτοῖς καθίστασθαι νομοθέτου· οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ τὴν κοινὴν νομοθετήσας ἡμῖν διαθήκην τῷ λέγειν· ὁ Ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις τάδε τινά, ἐγὼ δὲ λέγω τάδε·, ὃς καὶ θείᾳ καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει κρα- τῦναι τοὺς ἑαυτοῦ νόμους οὐκ ἐπὶ ἔν τι ἔθνος ἢ δεύτερον, οὐδ' ἐπὶ μέρος τι τῆς ὅλης οἰκουμένης, ἀλλ οὐδὲ ἐπ' ὀλίγον τινὰ δεδύνηται χρόνον, ἀλλ' ὡς ἔστιν ἐξ αὐτῆς παραλαβεῖν τῆς ἐνεργείας εἰς τὸ διηνεκές καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη. Εἰ δὲ μὴ προσίοιτό τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, δεικνύτω τίνα ἂν ἄλλον ἔχοι λέγειν παρὰ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ἀκου λούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητεία νομοθέτην ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ κατασταθέντα τοῖς ἔθνεσι, διδάσκαλον γεγενημένον ἅπασιν ἀνθρώποις τῆς εἰς τὸν τῶν ὅλων Δημιουργὸν εὐσεβείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ψαλμοῦ ια'. Ἐπεὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ ψαλμῷ ὁ Κύριός φησιν • Ενεκεν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στεναγμού (Γ. γ) τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος θήσομαι ἐν σωτηρίῳ, παῤῥησιάσομαι ἐν αὐτῷ·, ἐξετάζομεν μὴ περὶ Χριστοῦ προσώπῳ τὰ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκοντι καὶ ταῦτα ἂν ἁρμόζοι, τοιάνδε διάνοιαν ἔχοντα· ἔνεκα τῶν ἐν ταλαιπωρία κακίας γεγονότων ἐθνῶν, πτω EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Et pulchrum Judais qui hoc utuntur textu, incer- tum habere de qua morte aut de quo Glio psalmus dictus sit Davidi. Nobis quidem perspicue apparet de Salvatoris passione prophetizare. Hoc et arca- num obscurius designari Septuaginta putaverunt. Ipse quidem Aquila demonstrans magnum aliquid fortiter gestum, ad passionem Salvatoris attribuit dicens : • Auctori victoriæ Gilii. Melos David, Omnia autem psalmi dicta, si quis attente perscru- tetur, apta sunt Christo; indigentem et mendicum eum vocat et de ejus resurrectione a mortuis pro- pletizat his verbis : « Miserere mei, Domine, vide humilitatem meam de inimicis meis; qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes lauda- tiones tuas in portis filiæ Sion ". » Cujus vero Sion, infra nobis ostenditur. de gentibus ab eo salvano B dis, quasi de mendicis et egentibus quædam præ- nuntiat, inter quæ et illa : c Constitue, Domine, legislatorem super eos, ut sciant gentes quoniam homines sunt 36. Hic et ostendere opera pretium est, quomodo non sint gentes Moysis legi subditæ. Illud proferendum est dictum circumcisis gentiles criminantibus quod secundum Moysis legem non viyunt, eisque demonstrandum quod futurum esse alium a Moyse legislatorem gentium prophetica ostendit Scriptura; cum dicit in oratione : e Con- stitue, Domine, legislatorem super eos,, manife ste gentes innuuntur. Adjicit igitur : ‹ Ut sciant gentes quoniam homines sunt; › quasi diceret, ac- cipiant gentes notionem et scientiam spiritalis substantiæ suæ, per legislatorem qui super eos con- C stituendus est. Hic autem esset Christus, qui com- mune nobis testamentum edixit dicens : < Dicta sunt antiquis hæc et illa; ego autem dico vobis "; › qui divina et arcana potestate stabilivit leges suas non in una vel altera gente, non in quadam totius orbis parte, non breviter obsoleturas, sed ut exspe- ctandum est de divina virtute sua in perpetuum atque apud universas gentes. Quæ ita se habere si quis non admittat, ostendat quemvis alium, præter Salvatorem Dominumque nostrum Jesum Christum, congruenter cum hac prophetia legislatorem ab omnium Deo constitutum gentibus, factum cunctis hominibus pietatis magistrum erga rerum omnium Creatorem. CAPUT VI. E psalmo undecimo. In undecimo psalmo Dominus dicit: ‹ Propter D miseriam inopum, et gemitum pauperum, nunc exe surgam, dicit Dominus. Ponam in salutari, fiducia- liter agam in eo "., Exquiramus annon Christi personæ suam a mortuis resurrectionem prænun- tianti hæc convenirent, quorum hic sensus esset : propter gentes in iniquitatis miseria natas, inopes. que probrose vocatas, eo quod Dei divitiis privatæ * Psal ix, 14, 15. ss ibid. 21. Matth. v, 21-44. Psal. x1, 6.
ἐξ ὧν ὁμοῦ μὲν καὶ ἡ θεότης ἀποδείκνυται τοῦ ἐνανθρωπίσαντος Κυρίου, ὁμοῦ δὲ καὶ τὰ τεκμήρια σαφῶς παρίσταται τοῦ εἰληφέναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τὰ ἔθνη κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν ψαλμὸν διηγεῖσθαι οὐ τοῦ παρόντος τυγχάνει καιροῦ, μάλιστα ὅτε πληρεστάτης ἤδη τετύχηκεν διηγήσεως. Ψ. Ψαλμοῦ γ. Γ. Καὶ τὸν τρίτον ψαλμὸν ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐκλαμβάνειν εὐχερὲς, ἀκολούθως τοῖς πρὸ αὐτοῦ διδάσκοντα τὰ περὶ τῆς κατ’ αὐτοῦ ἐπιβουλῆς διὰ τοῦ, Κύριε τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με; καὶ τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, ἃ καὶ δηλοῦται διὰ τοῦ, Ἐγὼ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου. Ἁρμόσειε δ’ ἂν τῷ Χριστῷ καὶ ἕκαστος τοῦ Ψαλμοῦ στίχος τῆς προσηκούσης τυχὼν ἐξηγήσεως· ἔχει δὲ λόγον καὶ τὸ τρίτον αὐτὸν τεταγμένον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου θεσπίζειν ἀκολούθως ταῖς πρὸ αὐτοῦ προφητείαις· ὁ μὲν γὰρ πρῶτος, καθὼς ἀποδεδώκαμεν, τὸν ἄληπτον βίον καὶ τὴν ἄνευ ἁμαρτίας αὐτοῦ πολιτείαν διδάσκει· ὁ δεύτερος τὰ κατὰ τὸ πάθος·
Α περιέχοντα τὸν τρόπον· «Λαμανασσῆ ἀλμαὐθ βὲν Εt μασμωρά Δαυΐδ. Καὶ καλόν γε τοῖς ἐκ περιτομῆς αὐτῷ χρωμένοις ἀπορῆσαι περὶ ποίου θανάτου, ἢ περὶ τοῦ τίνος υἱοῦ ὁ ψαλμὸς εἴρηται τῷ Δαυΐδ· ἡμῖν μὲν γὰρ ταφῶς φαίνεται περὶ τοῦ πάθους τοῦ Σωτή ρος προφητεύεσθαι· τοῦτο δὲ καὶ τοὺς Ο' νενοηκότας ἀποῤῥητότερον ηνίχθαι· ὁ μέντοι γε 'Ακύλας καὶ αὐ- τὸς ἐμφαίνων μέγα τι ἀνδραγάθημα κατὰ τὸ πάθος γεγονὸς τοῦ Σωτῆρος ἐξέδωκεν εἰπὼν, « Τῷ κα κοποιῷ νεανιότητος τοῦ υἱοῦ. Μελώδημα τοῦ Δαυΐδ. ν Καὶ ὅλα δὲ τὰ ῥητὰ τοῦ ψαλμοῦ τις ἐπιτηρήσας εφαρ μόσειεν ἂν τῷ Χριστῷ, πένητα καὶ πτωχὸν ἑαυτὸν ὀνομάζοντος, καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ προφητεύοντος, ἐν τῷ, « Ἐλέησόν με, Κύριε, ἴδε τὴν ταπείνωσίν μου ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου· ὁ ὑψῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου, ὅπως ἂν ἐξαγγείλω πάσας τὰς αἰνέσεις σου ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρός Σιών, ποίας δὲ Σιών, μικρῷ πρόσθεν ἡμῖν δεδήλω ται· καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν δὲ τῶν δι' αὐτοῦ σωθησο μένων, ὡς περὶ πτωχῶν καὶ πενήτων ἐν αὐτῷ τινα προφητεύεται, ἐν οἷς ἐστι καὶ τὸ, ο Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρω ποί εἰσιν. Ενθα καὶ ἐπιστῆσαι ἄξιον, ὡς οὐχ ὑπό κεινται τὰ ἔθνη τῷ Μωϋσέως νόμῳ· καὶ προσακτέον γε τοῖς ἐκ περιτομῆς τὸ ῥητὸν ἐγκαλοῦσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν διὰ τὸ μὴ βιοῦν κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον, δεικτέον τε ὡς ἄρα ἕτερόν τινα παρὰ Μωϋσέα νομο θέτην ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν ὁ προφητικός επίσταται λόγος, ὡς ἐν εὐχὴ φάσκων τό, « Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς, δῆλον δ' ὅτι τοῖς ἔθνεσιν· ἐπιφέρει γ' οὖν τούτῳ τὸ, « Γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποί εἰσ σιν, ὡσεὶ ἔλεγεν, ἀναλαμβανέτω τὰ ἔθνη γνῶσιν καὶ ἐπιστήμην τῆς λογικῆς αὐτῶν οὐσίας διὰ τοῦ μέλο λοντος αὐτοῖς καθίστασθαι νομοθέτου· οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ τὴν κοινὴν νομοθετήσας ἡμῖν διαθήκην τῷ λέγειν· ὁ Ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις τάδε τινά, ἐγὼ δὲ λέγω τάδε·, ὃς καὶ θείᾳ καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει κρα- τῦναι τοὺς ἑαυτοῦ νόμους οὐκ ἐπὶ ἔν τι ἔθνος ἢ δεύτερον, οὐδ' ἐπὶ μέρος τι τῆς ὅλης οἰκουμένης, ἀλλ οὐδὲ ἐπ' ὀλίγον τινὰ δεδύνηται χρόνον, ἀλλ' ὡς ἔστιν ἐξ αὐτῆς παραλαβεῖν τῆς ἐνεργείας εἰς τὸ διηνεκές καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη. Εἰ δὲ μὴ προσίοιτό τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, δεικνύτω τίνα ἂν ἄλλον ἔχοι λέγειν παρὰ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ἀκου λούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητεία νομοθέτην ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ κατασταθέντα τοῖς ἔθνεσι, διδάσκαλον γεγενημένον ἅπασιν ἀνθρώποις τῆς εἰς τὸν τῶν ὅλων Δημιουργὸν εὐσεβείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Ψαλμοῦ ια'. Ἐπεὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ ψαλμῷ ὁ Κύριός φησιν • Ενεκεν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στεναγμού (Γ. γ) τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος θήσομαι ἐν σωτηρίῳ, παῤῥησιάσομαι ἐν αὐτῷ·, ἐξετάζομεν μὴ περὶ Χριστοῦ προσώπῳ τὰ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκοντι καὶ ταῦτα ἂν ἁρμόζοι, τοιάνδε διάνοιαν ἔχοντα· ἔνεκα τῶν ἐν ταλαιπωρία κακίας γεγονότων ἐθνῶν, πτω EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Et pulchrum Judais qui hoc utuntur textu, incer- tum habere de qua morte aut de quo Glio psalmus dictus sit Davidi. Nobis quidem perspicue apparet de Salvatoris passione prophetizare. Hoc et arca- num obscurius designari Septuaginta putaverunt. Ipse quidem Aquila demonstrans magnum aliquid fortiter gestum, ad passionem Salvatoris attribuit dicens : • Auctori victoriæ Gilii. Melos David, Omnia autem psalmi dicta, si quis attente perscru- tetur, apta sunt Christo; indigentem et mendicum eum vocat et de ejus resurrectione a mortuis pro- pletizat his verbis : « Miserere mei, Domine, vide humilitatem meam de inimicis meis; qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes lauda- tiones tuas in portis filiæ Sion ". » Cujus vero Sion, infra nobis ostenditur. de gentibus ab eo salvano B dis, quasi de mendicis et egentibus quædam præ- nuntiat, inter quæ et illa : c Constitue, Domine, legislatorem super eos, ut sciant gentes quoniam homines sunt 36. Hic et ostendere opera pretium est, quomodo non sint gentes Moysis legi subditæ. Illud proferendum est dictum circumcisis gentiles criminantibus quod secundum Moysis legem non viyunt, eisque demonstrandum quod futurum esse alium a Moyse legislatorem gentium prophetica ostendit Scriptura; cum dicit in oratione : e Con- stitue, Domine, legislatorem super eos,, manife ste gentes innuuntur. Adjicit igitur : ‹ Ut sciant gentes quoniam homines sunt; › quasi diceret, ac- cipiant gentes notionem et scientiam spiritalis substantiæ suæ, per legislatorem qui super eos con- C stituendus est. Hic autem esset Christus, qui com- mune nobis testamentum edixit dicens : < Dicta sunt antiquis hæc et illa; ego autem dico vobis "; › qui divina et arcana potestate stabilivit leges suas non in una vel altera gente, non in quadam totius orbis parte, non breviter obsoleturas, sed ut exspe- ctandum est de divina virtute sua in perpetuum atque apud universas gentes. Quæ ita se habere si quis non admittat, ostendat quemvis alium, præter Salvatorem Dominumque nostrum Jesum Christum, congruenter cum hac prophetia legislatorem ab omnium Deo constitutum gentibus, factum cunctis hominibus pietatis magistrum erga rerum omnium Creatorem. CAPUT VI. E psalmo undecimo. In undecimo psalmo Dominus dicit: ‹ Propter D miseriam inopum, et gemitum pauperum, nunc exe surgam, dicit Dominus. Ponam in salutari, fiducia- liter agam in eo "., Exquiramus annon Christi personæ suam a mortuis resurrectionem prænun- tianti hæc convenirent, quorum hic sensus esset : propter gentes in iniquitatis miseria natas, inopes. que probrose vocatas, eo quod Dei divitiis privatæ * Psal ix, 14, 15. ss ibid. 21. Matth. v, 21-44. Psal. x1, 6.
PG 22:1097τούτοις τοιγαροῦν καὶ ὁ τρίτος ἑξῆς τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ θεσπίζει. Ψ. Ψαλμοῦ η. Δ. Τοῦ ὀγδόου ψαλμοῦ τὰ μὲν πρῶτα ἀπὸ τοῦ, Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ, περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως ἔοικε προφητεύεσθαι· διὸ καὶ ἐπιγέγραπται ὑπὲρ τῶν ληνῶν· ληνῶν νοουμένων τῶν ἀνὰ τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν, ἐν αἷς τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ὡσπερεὶ κλημάτων αὐτοῦ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, οἱ λογικοὶ βότρυες πιεζόμενοι τὸν ἀπὸ τῶν μαθημάτων αὐτῶν νοερὸν καὶ πάσης εὐφροσύνης ποιητικὸν οἶνον παρέχουσιν· ἄλλως γὰρ οὐ δυνατὸν σωματικαῖς ληνοῖς ἐφαρμόσαι τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγόμενα· ἐπεὶ μὴδ’ ὅλως ὡς ἐν ἑτέροις ἤτοι περὶ ἀμπέλου μεταρθείσης ἐξ Αἰγύπτου, ἢ περὶ ἀμπελῶνος Κυρίου Σαβαὼθ, ἢ τινῶν τοιούτων, διάνοιάν τινα τὰ τῆς λέξεως περιέχει. Τὰ δ’ ἀπὸ τοῦ, Τί ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν;
Π. χῶν ὀνομαζομένων ψεκτῶς διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, κενώσας ἑαυτὸν, ἀναδεξάμενος τε μέχρι καὶ θανάτου τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀγῶνα, νῦν ἀναστήσομαι, καὶ δὴ λαβὼν τὴν κατὰ πάντων έξου- σίαν παρὰ τοῦ Πατρὸς, πάντας τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύ σαντας θήσομαι εἰς σωτηρίαν, καὶ παῤῥησιάσομαι ἐν αὐτῷ, ἤτοι τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ πεπραγμένω μοι ἐπὶ σωτηρία τῶν τοσούτων ἀνδραγαθημάτων. Καὶ ἡ μὲν τοῦ ῥητοῦ τοιαύτη τις ἂν εἴη διάνοια· τὰ μέντοι γε πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ο περιέχοντα « ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, » καὶ τὰ ἑξῆς, τὸν καιρὸν καθ' δν πέπονθεν ὁποῖος τις ὑπῆρχε δηλοῖ· « Εκλελοίπει γὰρ ὅσιος ο τότε, και ο λιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· μάταια ἐλάλησεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τὰ τούτοις δὲ ἑξῆς ἅπαντα κατ' ἐκεῖνον πεπλήρωτο τον χρόνον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ψαλμού κ. • Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εύφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. » Οτι δὲ καὶ ταῦτα εἰς πρόσωπον ἀνα- φέρεται Χριστοῦ μαρτυρεῖ ἡ Πέτρος ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι, δι' ὧν ταῦτά φησιν· « Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς ἀπὸ Θεοῦ δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλατε· ἄν ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθ᾽ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Δαυΐδ γὰρ λέγει, Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός. » Εἶτά τινα μεταξὺ εἰπὼν, ἐπιφέρει ταῦτα κατὰ λέξιν ο "Ανδρες ἀδελφοί, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πα- τριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἕως τῆς ἡμέρας ταύ της προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἴδε διαφθοράν. » Τοῦ δὴ Πέτρου τοίνυν ἀποδεδωκότος εἰς τὸν Σωτῆρα τὴν τῆς προφητείας ἑρμηνείαν, παρέσται τῷ μὴ πάρερ γον τὴν τούτων ἔρευναν ποιουμένῳ, ἤτοι ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ λέξιν ἀκολούθως ἐφαρμό ζειν οἷς καὶ ὁ Πέτρος εξείληφεν, ἢ τοῖς ὑφ' ἑτέρων εἰς τὸν ψαλμὸν ὑπομνηματισθεῖσιν ἐντυχεῖν· ἡμῖν γὰρ ὁ σκοπὸς οὐδὲν πλεῖον τῶν εἰρημένων λέγειν εἰς τοὺς τόπους ἐπιτρέπει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ψαλμοῦ ις'. Καὶ τὸ λεγόμενον ἐν ἐκκαιδεκάτω ψαλμῷ, ο Εδο - κίμασας τὴν καρδίαν μου, ἐπισκέψω νυκτὸς, ἐπύρω * ECLOGA PROPHETICA. LIB. mortem pro illis suscepto nunc exsurgam ac- cipiensque a Patre in omnibus dominationem, om- nes qui in me credent, ponam in salutari, et fidu- cialiter agam in eo, › sive in Patre, sive in eo quod feci præclarum in eorum salutem. Hic igitur nobis videtur psalmi sensus. Prima autem hujus verba : • Salvumn me fac, Domine, quoniam defecit san- clus ", » et reliqua, quo tempore passus sit osten- dunt. Tunc enim : • Defecit sanctus, et diminu- tæ sunt veritates a filiis hominum; vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum 30. › Hæc enim omnia, et quæ sequuntur, illo tempore impleta sunt. A sunt, exinaniens semetipsum, certamine usque ad Philipp. 1, 7, 8. Psal. x1, 2. 29-31. B C so ibid. 2, D CAPUT VII. E psalmo quinto decimo. • Providebam Dominum in conspectu meo sem- per; quoniam a dextris est mili, ne commovear. Propter hoc lætatum est cor meum et exsultavit lin- gua mea: insuper et caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in infer- no, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ, adimplebis me lætitia cum vultu tuo ". » Hæc quoque ad Christi perso- nam spectare testatur Petrus in Actibus apostolo- rum, his verbis : • Jesum Nazarenum, virum ap- probatum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis, et signis, quæ fecit Deus per illum in medio ve- stri, sicut et vos scitis : hunc definito consilio, et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum aligentes interemistis : quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat te- neri illum ab eo. David enim dicit in eum : Provi- debam Dominum in conspectu meo semper 3. Aliquot vero interpositis, hæc subjicit Scriptura : • Viri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarcha David, quoniam defunctus est et sepul- tus: et sepulcrum ejus est apud nos usque in ho- diernum diem. Propheta igitur cum esset, et sciret quia jurejurando jurasset illi Deus de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus; providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferno, neque caro ejus vidit corruptio - nem *. › Petro igitur hanc de Christo prophetiam ipso interpretante, reliquum. est supervacaneam ho- rum indagationem non facienti, vel ei omnem psal- mi contextum congruenter accommodare cum iis quæ Petrus censuit, vel prolatis in hunc psalmum commentariis aliis incumbere. Nobis enim propo- -situm jam de hac materia dicris quidquam velat adjicere. CAPUT VIII. E psalmo decimo sexto. Hoc in decimo sexto psalmo dictum : « Probasti cor meum et visitasti nocte: igne me examinastį, * Act. 11, 22-25. ss ibid. 3. 31 Psal. xv, 8-11.
Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ μετείληπται, ἔνθα τῷ πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ἐπιφέρεται τὸ, νῦν δὲ οὐδέπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἴποι δ’ ἄν τις μὴ μόνον διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ ἠλαττῶσθαι αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους· ὅτε ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τὸ ἴσα Θεῷ εἶναι, ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἠλάττωσεν ὡς ἀντὶ τῆς ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης λεχθῆναι περὶ αὐτοῦ τὸ, εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλ’ ἦν τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἀνθ’ ὧν ἀμειβόμενος ὁ Πατὴρ δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσεν αὐτόν· ὑπερυψώσας καὶ χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα·
Π. χῶν ὀνομαζομένων ψεκτῶς διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, κενώσας ἑαυτὸν, ἀναδεξάμενος τε μέχρι καὶ θανάτου τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀγῶνα, νῦν ἀναστήσομαι, καὶ δὴ λαβὼν τὴν κατὰ πάντων έξου- σίαν παρὰ τοῦ Πατρὸς, πάντας τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύ σαντας θήσομαι εἰς σωτηρίαν, καὶ παῤῥησιάσομαι ἐν αὐτῷ, ἤτοι τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ πεπραγμένω μοι ἐπὶ σωτηρία τῶν τοσούτων ἀνδραγαθημάτων. Καὶ ἡ μὲν τοῦ ῥητοῦ τοιαύτη τις ἂν εἴη διάνοια· τὰ μέντοι γε πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ο περιέχοντα « ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, » καὶ τὰ ἑξῆς, τὸν καιρὸν καθ' δν πέπονθεν ὁποῖος τις ὑπῆρχε δηλοῖ· « Εκλελοίπει γὰρ ὅσιος ο τότε, και ο λιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· μάταια ἐλάλησεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τὰ τούτοις δὲ ἑξῆς ἅπαντα κατ' ἐκεῖνον πεπλήρωτο τον χρόνον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ψαλμού κ. • Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εύφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. » Οτι δὲ καὶ ταῦτα εἰς πρόσωπον ἀνα- φέρεται Χριστοῦ μαρτυρεῖ ἡ Πέτρος ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι, δι' ὧν ταῦτά φησιν· « Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς ἀπὸ Θεοῦ δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλατε· ἄν ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθ᾽ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Δαυΐδ γὰρ λέγει, Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός. » Εἶτά τινα μεταξὺ εἰπὼν, ἐπιφέρει ταῦτα κατὰ λέξιν ο "Ανδρες ἀδελφοί, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πα- τριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἕως τῆς ἡμέρας ταύ της προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἴδε διαφθοράν. » Τοῦ δὴ Πέτρου τοίνυν ἀποδεδωκότος εἰς τὸν Σωτῆρα τὴν τῆς προφητείας ἑρμηνείαν, παρέσται τῷ μὴ πάρερ γον τὴν τούτων ἔρευναν ποιουμένῳ, ἤτοι ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ λέξιν ἀκολούθως ἐφαρμό ζειν οἷς καὶ ὁ Πέτρος εξείληφεν, ἢ τοῖς ὑφ' ἑτέρων εἰς τὸν ψαλμὸν ὑπομνηματισθεῖσιν ἐντυχεῖν· ἡμῖν γὰρ ὁ σκοπὸς οὐδὲν πλεῖον τῶν εἰρημένων λέγειν εἰς τοὺς τόπους ἐπιτρέπει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ψαλμοῦ ις'. Καὶ τὸ λεγόμενον ἐν ἐκκαιδεκάτω ψαλμῷ, ο Εδο - κίμασας τὴν καρδίαν μου, ἐπισκέψω νυκτὸς, ἐπύρω * ECLOGA PROPHETICA. LIB. mortem pro illis suscepto nunc exsurgam ac- cipiensque a Patre in omnibus dominationem, om- nes qui in me credent, ponam in salutari, et fidu- cialiter agam in eo, › sive in Patre, sive in eo quod feci præclarum in eorum salutem. Hic igitur nobis videtur psalmi sensus. Prima autem hujus verba : • Salvumn me fac, Domine, quoniam defecit san- clus ", » et reliqua, quo tempore passus sit osten- dunt. Tunc enim : • Defecit sanctus, et diminu- tæ sunt veritates a filiis hominum; vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum 30. › Hæc enim omnia, et quæ sequuntur, illo tempore impleta sunt. A sunt, exinaniens semetipsum, certamine usque ad Philipp. 1, 7, 8. Psal. x1, 2. 29-31. B C so ibid. 2, D CAPUT VII. E psalmo quinto decimo. • Providebam Dominum in conspectu meo sem- per; quoniam a dextris est mili, ne commovear. Propter hoc lætatum est cor meum et exsultavit lin- gua mea: insuper et caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in infer- no, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ, adimplebis me lætitia cum vultu tuo ". » Hæc quoque ad Christi perso- nam spectare testatur Petrus in Actibus apostolo- rum, his verbis : • Jesum Nazarenum, virum ap- probatum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis, et signis, quæ fecit Deus per illum in medio ve- stri, sicut et vos scitis : hunc definito consilio, et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum aligentes interemistis : quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat te- neri illum ab eo. David enim dicit in eum : Provi- debam Dominum in conspectu meo semper 3. Aliquot vero interpositis, hæc subjicit Scriptura : • Viri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarcha David, quoniam defunctus est et sepul- tus: et sepulcrum ejus est apud nos usque in ho- diernum diem. Propheta igitur cum esset, et sciret quia jurejurando jurasset illi Deus de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus; providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferno, neque caro ejus vidit corruptio - nem *. › Petro igitur hanc de Christo prophetiam ipso interpretante, reliquum. est supervacaneam ho- rum indagationem non facienti, vel ei omnem psal- mi contextum congruenter accommodare cum iis quæ Petrus censuit, vel prolatis in hunc psalmum commentariis aliis incumbere. Nobis enim propo- -situm jam de hac materia dicris quidquam velat adjicere. CAPUT VIII. E psalmo decimo sexto. Hoc in decimo sexto psalmo dictum : « Probasti cor meum et visitasti nocte: igne me examinastį, * Act. 11, 22-25. ss ibid. 3. 31 Psal. xv, 8-11.
ἵν’ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Καὶ κατέστησεν δ’ αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ· ὅπερ καὶ αὐτὸ τῷ μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἁρμόζοντα (ζοιτο) προσώπῳ διὰ τὸν ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν Λόγον, οὐκέτι δὲ καὶ τῷ τυχόντι, εἴ γε ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἔργοις καὶ τοὺς οὐρανοὺς καταριθμεῖν ἔθος τοῖς ἱεροῖς λόγοις, κατὰ τὸ, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί. Πρὸς τούτοις, καὶ πάντα ὑπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἁπάσας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης· δι’ ὧν ἔοικεν ἀλληγορικώτερον δηλοῦσθαι τῶν ἀλογωτέρων καὶ τὸν τρόπον κτήνων δευτέρων ψυχῶν, ἢ καὶ δυνάμεων ἀντικειμένων, ἡ ὑπὸ τὸν ζυγὸν καὶ τὴν τοῦ λόγου δουλείαν ὑποταγή. Ψ. Ψαλμοῦ θ. Κεφάλαιον Ε.
Π. χῶν ὀνομαζομένων ψεκτῶς διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, κενώσας ἑαυτὸν, ἀναδεξάμενος τε μέχρι καὶ θανάτου τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀγῶνα, νῦν ἀναστήσομαι, καὶ δὴ λαβὼν τὴν κατὰ πάντων έξου- σίαν παρὰ τοῦ Πατρὸς, πάντας τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύ σαντας θήσομαι εἰς σωτηρίαν, καὶ παῤῥησιάσομαι ἐν αὐτῷ, ἤτοι τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ πεπραγμένω μοι ἐπὶ σωτηρία τῶν τοσούτων ἀνδραγαθημάτων. Καὶ ἡ μὲν τοῦ ῥητοῦ τοιαύτη τις ἂν εἴη διάνοια· τὰ μέντοι γε πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ο περιέχοντα « ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, » καὶ τὰ ἑξῆς, τὸν καιρὸν καθ' δν πέπονθεν ὁποῖος τις ὑπῆρχε δηλοῖ· « Εκλελοίπει γὰρ ὅσιος ο τότε, και ο λιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· μάταια ἐλάλησεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τὰ τούτοις δὲ ἑξῆς ἅπαντα κατ' ἐκεῖνον πεπλήρωτο τον χρόνον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ψαλμού κ. • Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εύφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. » Οτι δὲ καὶ ταῦτα εἰς πρόσωπον ἀνα- φέρεται Χριστοῦ μαρτυρεῖ ἡ Πέτρος ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι, δι' ὧν ταῦτά φησιν· « Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς ἀπὸ Θεοῦ δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλατε· ἄν ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθ᾽ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Δαυΐδ γὰρ λέγει, Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός. » Εἶτά τινα μεταξὺ εἰπὼν, ἐπιφέρει ταῦτα κατὰ λέξιν ο "Ανδρες ἀδελφοί, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πα- τριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἕως τῆς ἡμέρας ταύ της προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἴδε διαφθοράν. » Τοῦ δὴ Πέτρου τοίνυν ἀποδεδωκότος εἰς τὸν Σωτῆρα τὴν τῆς προφητείας ἑρμηνείαν, παρέσται τῷ μὴ πάρερ γον τὴν τούτων ἔρευναν ποιουμένῳ, ἤτοι ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ λέξιν ἀκολούθως ἐφαρμό ζειν οἷς καὶ ὁ Πέτρος εξείληφεν, ἢ τοῖς ὑφ' ἑτέρων εἰς τὸν ψαλμὸν ὑπομνηματισθεῖσιν ἐντυχεῖν· ἡμῖν γὰρ ὁ σκοπὸς οὐδὲν πλεῖον τῶν εἰρημένων λέγειν εἰς τοὺς τόπους ἐπιτρέπει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ψαλμοῦ ις'. Καὶ τὸ λεγόμενον ἐν ἐκκαιδεκάτω ψαλμῷ, ο Εδο - κίμασας τὴν καρδίαν μου, ἐπισκέψω νυκτὸς, ἐπύρω * ECLOGA PROPHETICA. LIB. mortem pro illis suscepto nunc exsurgam ac- cipiensque a Patre in omnibus dominationem, om- nes qui in me credent, ponam in salutari, et fidu- cialiter agam in eo, › sive in Patre, sive in eo quod feci præclarum in eorum salutem. Hic igitur nobis videtur psalmi sensus. Prima autem hujus verba : • Salvumn me fac, Domine, quoniam defecit san- clus ", » et reliqua, quo tempore passus sit osten- dunt. Tunc enim : • Defecit sanctus, et diminu- tæ sunt veritates a filiis hominum; vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum 30. › Hæc enim omnia, et quæ sequuntur, illo tempore impleta sunt. A sunt, exinaniens semetipsum, certamine usque ad Philipp. 1, 7, 8. Psal. x1, 2. 29-31. B C so ibid. 2, D CAPUT VII. E psalmo quinto decimo. • Providebam Dominum in conspectu meo sem- per; quoniam a dextris est mili, ne commovear. Propter hoc lætatum est cor meum et exsultavit lin- gua mea: insuper et caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in infer- no, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ, adimplebis me lætitia cum vultu tuo ". » Hæc quoque ad Christi perso- nam spectare testatur Petrus in Actibus apostolo- rum, his verbis : • Jesum Nazarenum, virum ap- probatum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis, et signis, quæ fecit Deus per illum in medio ve- stri, sicut et vos scitis : hunc definito consilio, et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum aligentes interemistis : quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat te- neri illum ab eo. David enim dicit in eum : Provi- debam Dominum in conspectu meo semper 3. Aliquot vero interpositis, hæc subjicit Scriptura : • Viri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarcha David, quoniam defunctus est et sepul- tus: et sepulcrum ejus est apud nos usque in ho- diernum diem. Propheta igitur cum esset, et sciret quia jurejurando jurasset illi Deus de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus; providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferno, neque caro ejus vidit corruptio - nem *. › Petro igitur hanc de Christo prophetiam ipso interpretante, reliquum. est supervacaneam ho- rum indagationem non facienti, vel ei omnem psal- mi contextum congruenter accommodare cum iis quæ Petrus censuit, vel prolatis in hunc psalmum commentariis aliis incumbere. Nobis enim propo- -situm jam de hac materia dicris quidquam velat adjicere. CAPUT VIII. E psalmo decimo sexto. Hoc in decimo sexto psalmo dictum : « Probasti cor meum et visitasti nocte: igne me examinastį, * Act. 11, 22-25. ss ibid. 3. 31 Psal. xv, 8-11.
Ἡ τοῦ ἐνάτου ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη τίς ἐστιν · …
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἡ τοῦ ἐνάτου ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη τίς ἐστιν· εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων. Ψαλμὸς τῶι Δαυίδ. Ἀνθ’ ὧν ὁ Σύμμαχος ἐκδέδωκεν, ἐπινίκιον περὶ τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ. Ἆσμα τοῦ Δαυίδ.
Π. χῶν ὀνομαζομένων ψεκτῶς διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, κενώσας ἑαυτὸν, ἀναδεξάμενος τε μέχρι καὶ θανάτου τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀγῶνα, νῦν ἀναστήσομαι, καὶ δὴ λαβὼν τὴν κατὰ πάντων έξου- σίαν παρὰ τοῦ Πατρὸς, πάντας τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύ σαντας θήσομαι εἰς σωτηρίαν, καὶ παῤῥησιάσομαι ἐν αὐτῷ, ἤτοι τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ πεπραγμένω μοι ἐπὶ σωτηρία τῶν τοσούτων ἀνδραγαθημάτων. Καὶ ἡ μὲν τοῦ ῥητοῦ τοιαύτη τις ἂν εἴη διάνοια· τὰ μέντοι γε πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ο περιέχοντα « ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, » καὶ τὰ ἑξῆς, τὸν καιρὸν καθ' δν πέπονθεν ὁποῖος τις ὑπῆρχε δηλοῖ· « Εκλελοίπει γὰρ ὅσιος ο τότε, και ο λιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· μάταια ἐλάλησεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τὰ τούτοις δὲ ἑξῆς ἅπαντα κατ' ἐκεῖνον πεπλήρωτο τον χρόνον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ψαλμού κ. • Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εύφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. » Οτι δὲ καὶ ταῦτα εἰς πρόσωπον ἀνα- φέρεται Χριστοῦ μαρτυρεῖ ἡ Πέτρος ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι, δι' ὧν ταῦτά φησιν· « Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς ἀπὸ Θεοῦ δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλατε· ἄν ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθ᾽ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Δαυΐδ γὰρ λέγει, Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός. » Εἶτά τινα μεταξὺ εἰπὼν, ἐπιφέρει ταῦτα κατὰ λέξιν ο "Ανδρες ἀδελφοί, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πα- τριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἕως τῆς ἡμέρας ταύ της προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἴδε διαφθοράν. » Τοῦ δὴ Πέτρου τοίνυν ἀποδεδωκότος εἰς τὸν Σωτῆρα τὴν τῆς προφητείας ἑρμηνείαν, παρέσται τῷ μὴ πάρερ γον τὴν τούτων ἔρευναν ποιουμένῳ, ἤτοι ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ ψαλμῷ λέξιν ἀκολούθως ἐφαρμό ζειν οἷς καὶ ὁ Πέτρος εξείληφεν, ἢ τοῖς ὑφ' ἑτέρων εἰς τὸν ψαλμὸν ὑπομνηματισθεῖσιν ἐντυχεῖν· ἡμῖν γὰρ ὁ σκοπὸς οὐδὲν πλεῖον τῶν εἰρημένων λέγειν εἰς τοὺς τόπους ἐπιτρέπει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ψαλμοῦ ις'. Καὶ τὸ λεγόμενον ἐν ἐκκαιδεκάτω ψαλμῷ, ο Εδο - κίμασας τὴν καρδίαν μου, ἐπισκέψω νυκτὸς, ἐπύρω * ECLOGA PROPHETICA. LIB. mortem pro illis suscepto nunc exsurgam ac- cipiensque a Patre in omnibus dominationem, om- nes qui in me credent, ponam in salutari, et fidu- cialiter agam in eo, › sive in Patre, sive in eo quod feci præclarum in eorum salutem. Hic igitur nobis videtur psalmi sensus. Prima autem hujus verba : • Salvumn me fac, Domine, quoniam defecit san- clus ", » et reliqua, quo tempore passus sit osten- dunt. Tunc enim : • Defecit sanctus, et diminu- tæ sunt veritates a filiis hominum; vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum 30. › Hæc enim omnia, et quæ sequuntur, illo tempore impleta sunt. A sunt, exinaniens semetipsum, certamine usque ad Philipp. 1, 7, 8. Psal. x1, 2. 29-31. B C so ibid. 2, D CAPUT VII. E psalmo quinto decimo. • Providebam Dominum in conspectu meo sem- per; quoniam a dextris est mili, ne commovear. Propter hoc lætatum est cor meum et exsultavit lin- gua mea: insuper et caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in infer- no, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ, adimplebis me lætitia cum vultu tuo ". » Hæc quoque ad Christi perso- nam spectare testatur Petrus in Actibus apostolo- rum, his verbis : • Jesum Nazarenum, virum ap- probatum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis, et signis, quæ fecit Deus per illum in medio ve- stri, sicut et vos scitis : hunc definito consilio, et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum aligentes interemistis : quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat te- neri illum ab eo. David enim dicit in eum : Provi- debam Dominum in conspectu meo semper 3. Aliquot vero interpositis, hæc subjicit Scriptura : • Viri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarcha David, quoniam defunctus est et sepul- tus: et sepulcrum ejus est apud nos usque in ho- diernum diem. Propheta igitur cum esset, et sciret quia jurejurando jurasset illi Deus de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus; providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferno, neque caro ejus vidit corruptio - nem *. › Petro igitur hanc de Christo prophetiam ipso interpretante, reliquum. est supervacaneam ho- rum indagationem non facienti, vel ei omnem psal- mi contextum congruenter accommodare cum iis quæ Petrus censuit, vel prolatis in hunc psalmum commentariis aliis incumbere. Nobis enim propo- -situm jam de hac materia dicris quidquam velat adjicere. CAPUT VIII. E psalmo decimo sexto. Hoc in decimo sexto psalmo dictum : « Probasti cor meum et visitasti nocte: igne me examinastį, * Act. 11, 22-25. ss ibid. 3. 31 Psal. xv, 8-11.
PG 22:1099Ὥσπερ δ’ οὖν καὶ μᾶλλον ἔοικεν ἔχειν τὸ Ἑβραϊκὸν τοῦτον περιέχοντα τὸν τρόπον· λαμανασσὴ Ἀλμαὺθ’ βεν μασμωρὰ Δαυίδ. Καὶ καλόν γε τοῖς ἐκ περιτομῆς αὐτῷ χρωμένοις ἀπορῆσαι περὶ ποίου θανάτου, ἢ περὶ τοῦ τίνος υἱοῦ ὁ ψαλμὸς εἴρηται τῷ Δαυίδ· ἡμῖν μὲν γὰρ σαφῶς φαίνεται περὶ τοῦ πάθους τοῦ Σωτῆρος προφητεύεσθαι· τοῦτο δὲ καὶ τοὺς Ο νενοηκότας ἀπορρητότερον ᾐνίχθαι· ὁ μέντοι γε Ἀκύλας καὶ αὐτὸς ἐμφαίνων μέγα τί ἀνδραγάθημα κατὰ τὸ πάθος γεγονὸς τοῦ Σωτῆρος ἐξέδωκεν εἰπὼν, τῶι νικοποιῶι νεανιότητος τοῦ υἱοῦ. Μελώδημα τοῦ Δαυίδ. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ῥητὰ τοῦ ψαλμοῦ τίς ἐπιτηρήσας ἐφαρμόσειεν ἂν τῷ Χριστῷ, πένητα καὶ πτωχὸν ἑαυτὸν ὀνομάζοντος, καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ προφητεύοντος, ἐν τῷ, ἐλέησόν με, κύριε, ἴδε τὴν ταπείνωσίν μου ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου· ὁ ὑψῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου· ὅπως ἂν ἐξαγγείλω πάσας τὰς αἰνέσεις σου ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών· ποίας δὲ Σιὼν μικρῷ πρόσθεν ἡμῖν δεδήλωται· καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν δὲ τῶν δι’ αὐτοῦ σωθησομένων ὡς περὶ πτωχῶν καὶ πενήτων ἐν αὐτῷ τινὰ προφητεύεται, ἐν οἷς ἐστὶν καὶ τὸ, κατάστησον, κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς·
σάς με καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν ἐμοὶ ἀδικία, ν ὡς ἀπὸ Χριστοῦ φωνῆς τυγχάνον ἐσημειωσάμεθα, ἐπεὶ μὴ ἄλλως ἀνθρωπεία φύσει τοῦτο φάσκειν ἁρμόττει· καὶ πάντες δὲ οἱ ἐν τῷ ψαλμῷ λόγοι τῷ ἐνορῶντι ἀκρι βῶς αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα ἀναφέρεσθαι δύνανται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. Ψαλμοῦ ιζ. Ἐπεὶ καὶ τὸν ἑπτακαιδέκατον ψαλμὸν οὐκ ἐξ α λου τινὸς λέγεσθαι νομιοῦσιν οἱ ἐκ περιτομῆς ἢ τοῦ Δαυΐδ, διὰ τὸ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν αὐτοῦ τοῦτο δοκεῖν ἐμφαίνειν, θλίψομεν αὐτοὺς οὐ δυναμένους σώζειν ἐπ' αὐτοῦ τὸ, ο Ῥύση με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, καταστή σεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδου- λευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι· υἱοὶ ἀλ- Β λότριοι εψεύσαντό μοι, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν. Ο Ποίων γὰρ ἐθνῶν εἰς κεφαλὴν καταστάντα τὸν Δαυΐδ ἔχοιεν παραστῆσαι, ἢ ποῖος οὗτος λαὸς, ὃν οὐκ ἐγνώ κει μὲν αὐτὸς πρότερον, ὅμως δὲ ἐδούλευσεν αὐτῷ εἰς άκουὴν ὠτίου ὑπακούσας αὐτῷ· τίνες δὲ καὶ οἱ ψευ σάμενοι αὐτῷ υἱοὶ ἀλλότριοι λεγόμενοι, καὶ οἱ παλαιω θέντες καὶ χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν; Αλλ' ἡμῖν οὐδ' ὅλως τι τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων προς κόψει ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατασταθέντος εἰς κεφαλὴν τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, καὶ ταύτην ἐχ λαμβάνουσι τὴν προφητείαν θεωροῦσί τε αὐτὴν ἐναρ γῶς πεπληρωμένην· ἦμεν γὰρ, ἦμεν ἀληθῶς ἀπηλ λοτριωμένοι τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας, » καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἄξιοι τῆς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γνώσεως· ἀλλὰ ενῦν γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπ' αὐτοῦ, ὁ ἡμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγενήθημεν ἐγγὺς, » καὶ ἐδουλεύσαμεν τῷ πάλαι μὴ γνόντι ἡμᾶς, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπη- κούσαμεν αὐτῷ, παραδεξάμενοι τὸν τῆς καινῆς Δια θήκης αὐτοῦ λόγον, ὃν διέθετο πρὸς ἡμᾶς. Θαυμασίως δὲ μετὰ τὸ, ο λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσε μοι, καὶ τὴν περὶ ἡμῶν κλήσιν τὰ περὶ τῆς προτέρας Συν αγωγῆς ἐκτίθεται διὰ τοῦ, « Υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψει σαντό μοι, ο ἰσοδυναμούν τῷ, ο Τοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με †θέτησαν·, οὗτοι δὲ καὶ ἐπαλαιώ θησαν χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, καὶ μὴ πα ραδεξάμενοι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, ὃς ἀποδοκιμασθείς ὑπ' αὐτῶν κατεστάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἰς κεφαλὴν τῶν δουλευσάντων, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπακουσάν των αὐτῷ ἐθνῶν, κατὰ τὴν ἑτέρωθι φάσκουσαν προς φητείαν, ο Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. » Οἶμαι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς θεότητος καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους καταβάσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς πρώτοις δηλοῦσθαι τοῦ ψαλμοῦ· ἅπερ οὐ τῆς ἐν παρέργῳ καὶ παραδρομῇ δέοιτ' ἂν ἐξηγή σεως ἀποῤῥητότερον εἰρημένα· οἷά ἐστιν ἀπὸ τοῦ, «Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ ἐπέβη ἐπὶ Χερουβὶν καὶ ἐπετάσθη, ἐπετάσθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων· » καὶ ἔσα τούτοις παραπλησίως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀναφέρεται. * ΣΤΙ, 3. * ΑΤΙ, 44-46. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - et non est inventa in me iniquitas ",, quasi Christi A (f. 21), voce prolatum animadvertimus, cum non aliter hu- mana natura hoc dicere proprium esset. Omnesque bujus psalmi sententiæ eas accurate perpendenti spectare ad Salvatorem videntur. CAPUT IX. E psalmo decimo septimo. Cum septimum et decimum psalmum non alium quemvis designare circumcisi putant, nisi Davi- dem, eo quod id inscriptio indicare videtur, con- fundemus eos hunc locuin tueri nequeuntes : • Eripies me de contradictionibus populi : consti- tues me in caput gentium. Populus, quem non cognovi, servivit mihi: in auditu auris obedivit mihi. Filii alieni mentiti sunt mili, filii alieni in- veterati sunt ³¸› Quarum enim gentium in caput Davidem constitutum ostendere valent, aut quis iste populus, quem non cognoverat prius, quique lamen ei serviit, in auditu auris obediens ei! Qui et mentiti ei filii alieni dicuntur, et inveterati, et claudicantes a semitis suis? At nobis nihil plane ex iis qua in hoc psalmo referuntur, a persona Chri- sti detrahendum, qui in gentium Ecclesiæ caput constitutus est; hancque prophetiam, sicut acci- pimus, plane impletam videmus. Eramus enim, eramus vere alienati a conversione Israel, et hospites testamentorum promissionis ",, et idcirco Verbi Dei cognitione indigni ; sed e nunc cogno- scentes Deum, imo a Deo cogniti s ; qui aliquando eramus longe, facti sumus prope ", et servivi- mus nos olim non cognoscenti, et in auditu auris obedivimus ei, accepto novi Testamenti ejus verbo, quod in nos infudit. Mire autem post illud, e popu- lus quem non cognovi, servivit mihi, et post vo- cationem nostram, veterem Synagogam innuit his verbis Filii alieni mentiti sunt mihi, › quæ idem sonant ac, • Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me "., Isti autem inveterati sunt claudicantes in semitis suis, et Dei Christum - non accipientes : qui ab eis rejectus, constitutus est a Patre in caput servientium, et in auditu auris obedientium ei gentium, secundum prophetiam alias dicentem : • Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli '., Pulo au- D tem divinitatem Christique ad homines descensum primis psalni versiculis ostendi; quæ mysterio- sius dicta non adventitiam et breviorem explana- tionem desiderarent, præsertim in hoc loco : c In- clinavit cœlos et descendit, et caligo sub pedibus ejus, et ascendit super Cherubim et volavit: vola- vit super pennas ventorum ".Quæ sequantur ad Dei Verbum spectant. Psal. Psal. Ephes. 11, Isa. 1, 2. Psal. cxvil, 23. Psal. xv, 10, 11. 12. Galat. 1v, 9. Ephes. 11, 13.
γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποι εἰσίν. Ἔνθα καὶ ἐπιστῆσαι ἄξιον, ὡς οὐχ ὑπόκεινται τὰ ἔθνη τῷ Μωσέως νόμῳ· καὶ προςακτέον γε τοῖς ἐκ περιτομῆς τὸ ῥητὸν ἐγκαλοῦσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν διὰ τὸ μὴ βιοῦν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, δεικτέον τε ὡς ἅρα ἕτερόν τινα παρὰ Μωσέα νομοθέτην ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν ὁ προφητικὸς ἐπίσταται λόγος, ὡς ἐν εὐχῇ φάσκων τὸ, κατάστησον, κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς, δῆλον δ’ ὅτι τοῖς ἔθνεσιν· ἐπιφέρει γ’ οὖν τούτῳ τὸ, γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποι εἰσὶν, ὡσεὶ ἔλεγεν, ἀναλαμβανέτω τὰ ἔθνη γνῶσιν καὶ ἐπιστήμην τῆς λογικῆς αὐτῶν οὐσίας διὰ τοῦ μέλλοντος αὐτοῖς καθίστασθαι νομοθέτου· οὗτος δ’ ἂν εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ τὴν κοινὴν νομοθετήσας ἡμῖν διαθήκην τῷ λέγειν, ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις τάδε τινὰ, ἐγὼ δὲ λέγω τάδε· ὃς καὶ θείᾳ καὶ ἀρρήτῳ δυνάμει κρατῦναι τοὺς ἑαυτοῦ νόμους οὐκ ἐπὶ ἕν τι ἔθνος ἢ δεύτερον, οὐδ’ ἐπὶ μέρος τὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης, ἀλλ’ οὐδὲ ἐπ’ ὀλίγον τινὰ δεδύνηται χρόνον, ἀλλ’ ὥς ἐστιν ἐξ αὐτῆς παραλαβεῖν τῆς ἐνεργείας εἰς τὸ διηνεκὲς καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη.
σάς με καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν ἐμοὶ ἀδικία, ν ὡς ἀπὸ Χριστοῦ φωνῆς τυγχάνον ἐσημειωσάμεθα, ἐπεὶ μὴ ἄλλως ἀνθρωπεία φύσει τοῦτο φάσκειν ἁρμόττει· καὶ πάντες δὲ οἱ ἐν τῷ ψαλμῷ λόγοι τῷ ἐνορῶντι ἀκρι βῶς αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα ἀναφέρεσθαι δύνανται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. Ψαλμοῦ ιζ. Ἐπεὶ καὶ τὸν ἑπτακαιδέκατον ψαλμὸν οὐκ ἐξ α λου τινὸς λέγεσθαι νομιοῦσιν οἱ ἐκ περιτομῆς ἢ τοῦ Δαυΐδ, διὰ τὸ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν αὐτοῦ τοῦτο δοκεῖν ἐμφαίνειν, θλίψομεν αὐτοὺς οὐ δυναμένους σώζειν ἐπ' αὐτοῦ τὸ, ο Ῥύση με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, καταστή σεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδου- λευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι· υἱοὶ ἀλ- Β λότριοι εψεύσαντό μοι, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν. Ο Ποίων γὰρ ἐθνῶν εἰς κεφαλὴν καταστάντα τὸν Δαυΐδ ἔχοιεν παραστῆσαι, ἢ ποῖος οὗτος λαὸς, ὃν οὐκ ἐγνώ κει μὲν αὐτὸς πρότερον, ὅμως δὲ ἐδούλευσεν αὐτῷ εἰς άκουὴν ὠτίου ὑπακούσας αὐτῷ· τίνες δὲ καὶ οἱ ψευ σάμενοι αὐτῷ υἱοὶ ἀλλότριοι λεγόμενοι, καὶ οἱ παλαιω θέντες καὶ χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν; Αλλ' ἡμῖν οὐδ' ὅλως τι τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων προς κόψει ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατασταθέντος εἰς κεφαλὴν τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, καὶ ταύτην ἐχ λαμβάνουσι τὴν προφητείαν θεωροῦσί τε αὐτὴν ἐναρ γῶς πεπληρωμένην· ἦμεν γὰρ, ἦμεν ἀληθῶς ἀπηλ λοτριωμένοι τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας, » καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἄξιοι τῆς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γνώσεως· ἀλλὰ ενῦν γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπ' αὐτοῦ, ὁ ἡμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγενήθημεν ἐγγὺς, » καὶ ἐδουλεύσαμεν τῷ πάλαι μὴ γνόντι ἡμᾶς, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπη- κούσαμεν αὐτῷ, παραδεξάμενοι τὸν τῆς καινῆς Δια θήκης αὐτοῦ λόγον, ὃν διέθετο πρὸς ἡμᾶς. Θαυμασίως δὲ μετὰ τὸ, ο λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσε μοι, καὶ τὴν περὶ ἡμῶν κλήσιν τὰ περὶ τῆς προτέρας Συν αγωγῆς ἐκτίθεται διὰ τοῦ, « Υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψει σαντό μοι, ο ἰσοδυναμούν τῷ, ο Τοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με †θέτησαν·, οὗτοι δὲ καὶ ἐπαλαιώ θησαν χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, καὶ μὴ πα ραδεξάμενοι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, ὃς ἀποδοκιμασθείς ὑπ' αὐτῶν κατεστάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἰς κεφαλὴν τῶν δουλευσάντων, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπακουσάν των αὐτῷ ἐθνῶν, κατὰ τὴν ἑτέρωθι φάσκουσαν προς φητείαν, ο Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. » Οἶμαι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς θεότητος καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους καταβάσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς πρώτοις δηλοῦσθαι τοῦ ψαλμοῦ· ἅπερ οὐ τῆς ἐν παρέργῳ καὶ παραδρομῇ δέοιτ' ἂν ἐξηγή σεως ἀποῤῥητότερον εἰρημένα· οἷά ἐστιν ἀπὸ τοῦ, «Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ ἐπέβη ἐπὶ Χερουβὶν καὶ ἐπετάσθη, ἐπετάσθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων· » καὶ ἔσα τούτοις παραπλησίως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀναφέρεται. * ΣΤΙ, 3. * ΑΤΙ, 44-46. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - et non est inventa in me iniquitas ",, quasi Christi A (f. 21), voce prolatum animadvertimus, cum non aliter hu- mana natura hoc dicere proprium esset. Omnesque bujus psalmi sententiæ eas accurate perpendenti spectare ad Salvatorem videntur. CAPUT IX. E psalmo decimo septimo. Cum septimum et decimum psalmum non alium quemvis designare circumcisi putant, nisi Davi- dem, eo quod id inscriptio indicare videtur, con- fundemus eos hunc locuin tueri nequeuntes : • Eripies me de contradictionibus populi : consti- tues me in caput gentium. Populus, quem non cognovi, servivit mihi: in auditu auris obedivit mihi. Filii alieni mentiti sunt mili, filii alieni in- veterati sunt ³¸› Quarum enim gentium in caput Davidem constitutum ostendere valent, aut quis iste populus, quem non cognoverat prius, quique lamen ei serviit, in auditu auris obediens ei! Qui et mentiti ei filii alieni dicuntur, et inveterati, et claudicantes a semitis suis? At nobis nihil plane ex iis qua in hoc psalmo referuntur, a persona Chri- sti detrahendum, qui in gentium Ecclesiæ caput constitutus est; hancque prophetiam, sicut acci- pimus, plane impletam videmus. Eramus enim, eramus vere alienati a conversione Israel, et hospites testamentorum promissionis ",, et idcirco Verbi Dei cognitione indigni ; sed e nunc cogno- scentes Deum, imo a Deo cogniti s ; qui aliquando eramus longe, facti sumus prope ", et servivi- mus nos olim non cognoscenti, et in auditu auris obedivimus ei, accepto novi Testamenti ejus verbo, quod in nos infudit. Mire autem post illud, e popu- lus quem non cognovi, servivit mihi, et post vo- cationem nostram, veterem Synagogam innuit his verbis Filii alieni mentiti sunt mihi, › quæ idem sonant ac, • Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me "., Isti autem inveterati sunt claudicantes in semitis suis, et Dei Christum - non accipientes : qui ab eis rejectus, constitutus est a Patre in caput servientium, et in auditu auris obedientium ei gentium, secundum prophetiam alias dicentem : • Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli '., Pulo au- D tem divinitatem Christique ad homines descensum primis psalni versiculis ostendi; quæ mysterio- sius dicta non adventitiam et breviorem explana- tionem desiderarent, præsertim in hoc loco : c In- clinavit cœlos et descendit, et caligo sub pedibus ejus, et ascendit super Cherubim et volavit: vola- vit super pennas ventorum ".Quæ sequantur ad Dei Verbum spectant. Psal. Psal. Ephes. 11, Isa. 1, 2. Psal. cxvil, 23. Psal. xv, 10, 11. 12. Galat. 1v, 9. Ephes. 11, 13.
Εἰ δὲ μὴ προσίοιτό τις ταῦθ’ οὕτως ἔχειν, δεικνύτω τινὰ ἂν ἄλλον ἔχοι λέγειν παρὰ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ νομοθέτην ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ κατασταθέντα τοῖς ἔθνεσι, διδάσκαλον γεγενημένον ἅπασιν ἀνθρώποις τῆς εἰς τὸν τῶν ὅλων δημιουργὸν εὐσεβείας. Ψ. Ψαλμοῦ ια. 2.
σάς με καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν ἐμοὶ ἀδικία, ν ὡς ἀπὸ Χριστοῦ φωνῆς τυγχάνον ἐσημειωσάμεθα, ἐπεὶ μὴ ἄλλως ἀνθρωπεία φύσει τοῦτο φάσκειν ἁρμόττει· καὶ πάντες δὲ οἱ ἐν τῷ ψαλμῷ λόγοι τῷ ἐνορῶντι ἀκρι βῶς αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα ἀναφέρεσθαι δύνανται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. Ψαλμοῦ ιζ. Ἐπεὶ καὶ τὸν ἑπτακαιδέκατον ψαλμὸν οὐκ ἐξ α λου τινὸς λέγεσθαι νομιοῦσιν οἱ ἐκ περιτομῆς ἢ τοῦ Δαυΐδ, διὰ τὸ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν αὐτοῦ τοῦτο δοκεῖν ἐμφαίνειν, θλίψομεν αὐτοὺς οὐ δυναμένους σώζειν ἐπ' αὐτοῦ τὸ, ο Ῥύση με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, καταστή σεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδου- λευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι· υἱοὶ ἀλ- Β λότριοι εψεύσαντό μοι, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν. Ο Ποίων γὰρ ἐθνῶν εἰς κεφαλὴν καταστάντα τὸν Δαυΐδ ἔχοιεν παραστῆσαι, ἢ ποῖος οὗτος λαὸς, ὃν οὐκ ἐγνώ κει μὲν αὐτὸς πρότερον, ὅμως δὲ ἐδούλευσεν αὐτῷ εἰς άκουὴν ὠτίου ὑπακούσας αὐτῷ· τίνες δὲ καὶ οἱ ψευ σάμενοι αὐτῷ υἱοὶ ἀλλότριοι λεγόμενοι, καὶ οἱ παλαιω θέντες καὶ χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν; Αλλ' ἡμῖν οὐδ' ὅλως τι τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων προς κόψει ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατασταθέντος εἰς κεφαλὴν τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, καὶ ταύτην ἐχ λαμβάνουσι τὴν προφητείαν θεωροῦσί τε αὐτὴν ἐναρ γῶς πεπληρωμένην· ἦμεν γὰρ, ἦμεν ἀληθῶς ἀπηλ λοτριωμένοι τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας, » καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἄξιοι τῆς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γνώσεως· ἀλλὰ ενῦν γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπ' αὐτοῦ, ὁ ἡμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγενήθημεν ἐγγὺς, » καὶ ἐδουλεύσαμεν τῷ πάλαι μὴ γνόντι ἡμᾶς, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπη- κούσαμεν αὐτῷ, παραδεξάμενοι τὸν τῆς καινῆς Δια θήκης αὐτοῦ λόγον, ὃν διέθετο πρὸς ἡμᾶς. Θαυμασίως δὲ μετὰ τὸ, ο λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσε μοι, καὶ τὴν περὶ ἡμῶν κλήσιν τὰ περὶ τῆς προτέρας Συν αγωγῆς ἐκτίθεται διὰ τοῦ, « Υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψει σαντό μοι, ο ἰσοδυναμούν τῷ, ο Τοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με †θέτησαν·, οὗτοι δὲ καὶ ἐπαλαιώ θησαν χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, καὶ μὴ πα ραδεξάμενοι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, ὃς ἀποδοκιμασθείς ὑπ' αὐτῶν κατεστάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἰς κεφαλὴν τῶν δουλευσάντων, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπακουσάν των αὐτῷ ἐθνῶν, κατὰ τὴν ἑτέρωθι φάσκουσαν προς φητείαν, ο Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. » Οἶμαι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς θεότητος καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους καταβάσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς πρώτοις δηλοῦσθαι τοῦ ψαλμοῦ· ἅπερ οὐ τῆς ἐν παρέργῳ καὶ παραδρομῇ δέοιτ' ἂν ἐξηγή σεως ἀποῤῥητότερον εἰρημένα· οἷά ἐστιν ἀπὸ τοῦ, «Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ ἐπέβη ἐπὶ Χερουβὶν καὶ ἐπετάσθη, ἐπετάσθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων· » καὶ ἔσα τούτοις παραπλησίως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀναφέρεται. * ΣΤΙ, 3. * ΑΤΙ, 44-46. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - et non est inventa in me iniquitas ",, quasi Christi A (f. 21), voce prolatum animadvertimus, cum non aliter hu- mana natura hoc dicere proprium esset. Omnesque bujus psalmi sententiæ eas accurate perpendenti spectare ad Salvatorem videntur. CAPUT IX. E psalmo decimo septimo. Cum septimum et decimum psalmum non alium quemvis designare circumcisi putant, nisi Davi- dem, eo quod id inscriptio indicare videtur, con- fundemus eos hunc locuin tueri nequeuntes : • Eripies me de contradictionibus populi : consti- tues me in caput gentium. Populus, quem non cognovi, servivit mihi: in auditu auris obedivit mihi. Filii alieni mentiti sunt mili, filii alieni in- veterati sunt ³¸› Quarum enim gentium in caput Davidem constitutum ostendere valent, aut quis iste populus, quem non cognoverat prius, quique lamen ei serviit, in auditu auris obediens ei! Qui et mentiti ei filii alieni dicuntur, et inveterati, et claudicantes a semitis suis? At nobis nihil plane ex iis qua in hoc psalmo referuntur, a persona Chri- sti detrahendum, qui in gentium Ecclesiæ caput constitutus est; hancque prophetiam, sicut acci- pimus, plane impletam videmus. Eramus enim, eramus vere alienati a conversione Israel, et hospites testamentorum promissionis ",, et idcirco Verbi Dei cognitione indigni ; sed e nunc cogno- scentes Deum, imo a Deo cogniti s ; qui aliquando eramus longe, facti sumus prope ", et servivi- mus nos olim non cognoscenti, et in auditu auris obedivimus ei, accepto novi Testamenti ejus verbo, quod in nos infudit. Mire autem post illud, e popu- lus quem non cognovi, servivit mihi, et post vo- cationem nostram, veterem Synagogam innuit his verbis Filii alieni mentiti sunt mihi, › quæ idem sonant ac, • Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me "., Isti autem inveterati sunt claudicantes in semitis suis, et Dei Christum - non accipientes : qui ab eis rejectus, constitutus est a Patre in caput servientium, et in auditu auris obedientium ei gentium, secundum prophetiam alias dicentem : • Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli '., Pulo au- D tem divinitatem Christique ad homines descensum primis psalni versiculis ostendi; quæ mysterio- sius dicta non adventitiam et breviorem explana- tionem desiderarent, præsertim in hoc loco : c In- clinavit cœlos et descendit, et caligo sub pedibus ejus, et ascendit super Cherubim et volavit: vola- vit super pennas ventorum ".Quæ sequantur ad Dei Verbum spectant. Psal. Psal. Ephes. 11, Isa. 1, 2. Psal. cxvil, 23. Psal. xv, 10, 11. 12. Galat. 1v, 9. Ephes. 11, 13.
Ἐπεὶ ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ Ψαλμῷ ὁ Κύριος φησίν · …
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1101Ἐπεὶ ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ Ψαλμῷ ὁ Κύριος φησίν· ἕνεκεν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος· θήσομαι ἐν σωτηρίῳ, παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ· ἐξετάζομεν μὴ περὶ Χριστοῦ προσώπῳ τὰ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκοντι καὶ ταῦτα ἂν ἁρμόζοι, τοιάνδε διάνοιαν ἔχοντα· ἕνεκα τῶν ἐν ταλαιπωρίᾳ κακίας γεγονότων ἐθνῶν, πτωχῶν ὀνομαζομένων ψεκτῶς διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, κενώσας ἑαυτὸν, ἀναδεξάμενός τε μέχρι καὶ θανάτου τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀγῶνα, νῦν ἀναστήσομαι, καὶ δὴ λαβὼν τὴν κατὰ πάντων ἐξουσίαν παρὰ τοῦ Πατρὸς, πάντας τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύσαντας θήσομαι εἰς σωτηρίαν, καὶ παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ, ἤτοι τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ πεπραγμένῳ μοι ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν τοσούτων ἀνδραγαθημάτων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'. Ψαλμού τη. μ Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. • Ζητοῦμεν τίνων εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος, καὶ τὰ ῥήματα ἕως τῶν περάτων τῆς (Γ. 21, το) οἰκουμένης, ὡς μὴ καταλελείφθαι λόγους παρά τισι καὶ λαλιὰς παρ' οἷς οὐκ ἠκούσθησαν καὶ αἱ τού των φωναί· ἀλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τις ἑτέρους ἐπιδεῖξαι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, εἰς οὓς ἡ προφητεία πεπλήρω- ται διαβοή του τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας αὐτ τῶν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν γενομένης, ὅτε ἐνεπι- δημοῦντες τῷ βίῳ μετὰ τῆς συνεργούσης αὐτοῖς δυνά- μεως θείας ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκήρυσσον τήν εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστιν· περὶ οὗ μετὰ τὴν πρόβξησιν τοῦ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ κηρύγματος ἐξῆς ὁ λόγος διδάσκει, ὡς ἄρα « ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ· ο ἡλίου νοουμένου τῆς θεότητος, εἰς ἣν τὴν ἑαυτοῦ μονὴν καὶ τὴν οἱονεὶ κατασκήνωσιν ἔθετο, ἢ καὶ ὅπερ ἐκ τῆς Παρθένου ἔλαβε σῶμα, ὅπερ ἦν ώσπερεί σκήνωμα τῆς ἐν αὐτῷ καταμενού- σης θείας δυνάμεως· οὗτος δὲ καὶ ὥσπερ νυμφίος ἐκε πορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, ἡγαλλιάσατο ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν· τοἷα γάρ τις νυμφίος διὰ τὴν αὐτοῦ νύμ φην τὴν Ἐκκλησίαν ἐκ τῶν πατρικῶν διαναστάς κόλ- πων, καὶ ὁποῖα τις γίγας ἀνδρεῖος καὶ ἰσχυρὸς τὸν ἀγῶνα τὸν προκείμενον αὐτῷ διαθλήσας, νικήσας τε καὶ καταγωνισάμενος τοὺς ἀντιπάλους, ἠγαλλιάσατο τὴν αὐτοῦ σύζυγόν τε καὶ νύμφην απολαβών γεγέ- νηται δὲ αὐτοῦ καὶ « ἡ ἔξοδος ἀπ᾿ ἄκρον, τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν· «Τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου αὐτοῦ·, ἐπεὶ ι μὴ δ' εἰς ἄλλος ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· » καὶ πάλιν· ο Ο καταβάς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, » κατὰ τὸν ἱερὸν ᾿Απόστο λον· ἀλλὰ « Καὶ οὐκ ἔστιν ὅς ἀποκρυβήσεται την θέρ μην αὐτοῦ·, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς εἶπεν τό, «Πύρ ηλ- θον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; • τῶν τὰ κατὰ τὸν τόπον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ψαλμοῦ ιθ'. Τὸ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτω ψαλμῷ λεγόμενον, «Νῦν Εὐχερῶς δ᾽ ἄν τις ἑαυτῷ τούτοις ἀναλόγως ἐξεργάσε ἔγνων ὅτι ἔσωσε Κύριος τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐμφαί- νει πως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου σωτηρίαν· αὐτῷ γὰρ εἴρηται καὶ τὸ, ο Αγαλ λιασώμεθα ἐν τῷ σωτηρίῳ σου, καὶ ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐφαρμοσθείη ἂν αὐτῷ τῆς προσηκούσης τυ χόντα ἐξηγήσεως. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Ψαλμοῦ κ'. Το μέν· « Κύριε, ἐν τῇ δυνάμει σου εὐφρανθήσεται ὁ βασιλεὺς, » καὶ τὰ ἑξῆς, εἴποι ἄν τις ἐπὶ τὸν Δαυΐδ ἀναφέρεσθαι δύνασθαι· τό γε μεν, ο Ζωὴν ᾐτήσατό σε, καὶ ἔδωκας αὐτῷ μακρότητα ἡμερῶν εἰς αἰῶνα καὶ ** ECLOGE PROPHETICÆ. - LIB. II.{ A B • G CAPUT X E psalmo octavo decimo. • Non sunt loquelæ, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum ". Quærimus quorum in omnem terram exivit sonus, verbaque in fines orbis terræ, ne re- linquantur quibusdam loquela et sermones, qui bus non auditæ sint istorum voces. Neque ullos alios invenimus ac sanctos apostolos, quibus im- pletur prophetia, pervulgata - in omnem terram evrum de Christo doctrina, cum omni vita perer rantes, adjuvante eos polestate divina, per univer- sum orbem terrarum fidem in Christum Dei prædi- caverunt. De quo post prævisionem apostolorum ejus prædicationis, continuo Scriptura docet, quod c in sole posuit tabernaculum suum “;, sol dei. tatem innuit, in qua sedem suam et quasi taberna- culum posuit, vel quod ex Virgine sumpsit corpus, quod quasi tabernaculum erat divinæ potestatis in eo permanentis. Hic et tanquam sponsus proce dens de thalamo suo; exsullavit ut gigas ad cur- rendam viam “. Ut enim sponsus ob sponsam ipsius Ecclesiam e patrio exsurgens sinu, et quasi virilis robustusque gigas certamen sibi propositum certavit, victorque, et prostratis adversariis, ex- sultavit tori sociam sponsamque excipiens. Facta est autem a summo cœlo egressio ejus "; › et rursus: Et occursus ejus usque ad summu ejus " ; » et : « Nemo alius ascendit in celum, nisi qui descendit de cœlo, Filius homninis ";, atque iterùm Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes calos, ut impleret omnia, o secundum sanctum Apostolum ". Sed et Non est qui se abscondat a calore ejus "; › de quo et ipse dixit · • Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur **?, Facile cuivis erit reliqua hujus psalmi ad Christum similiter referre. CAPUT XI. Epsalmo decimo nono. Quæ in decimo nono psalmo dicuntur: « Nunc D cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum , Psal. XVIII. 4. 5. ss ibid. 6. Psal. XVI, 7. se Luc. all, 49. suum, ostendunt quomodo Salvator noster Je- sus Christus a morte sit servatus. Huic enim dicuntur et illa: ‹ Lætabimur in salutari tuo ; cæterique hujus psalmi versiculi cum hac interpre- tatione optime congruunt. E CAPUT XII. psalmo vicesimo. Illud quidem : Domine, in virtute tua lætabitur rex 58, » et catera, spectare ad Davidem possunt ; hæc vero : e Vitam petiit a te, et tribuisti ei lon- gitudinem dierum in sæculum, et in sæculum sæ- es ibid. Psal. XIX, 7. sa ibid. 6. +7 Joan. 111, 13. ss Psal. xx, 2. Ephes. IV, 10. 4. ibid. 7. to ilid.
Καὶ ἡ μὲν τοῦ ῥητοῦ τοιαύτη τίς ἂν εἴη διάνοια· τὰ μέντοι γε πρῶτα τοῦ Ψαλμοῦ, Σῶσόν με ὁ Θεὸς περιέχοντα ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, καὶ τὰ ἑξῆς, τὸν καιρὸν καθ’ ὃν πέπονθεν ὁποῖός τις ὑπῆρχε δηλοῖ· ἐκλελοίπει γὰρ ὅσιος τότε, καὶ ὠλιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· μάταια ἐλάλησεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τὰ τούτοις δὲ ἑξῆς ἅπαντα κατ’ ἐκεῖνον πεπλήρωτο τὸν χρόνον. Ψ. Ψαλμοῦ ιε. Ζ. Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ’ ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Ἐγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. Ὅτι δὲ καὶ ταῦτα εἰς πρόσωπον ἀναφέρεται Χριστοῦ μαρτυρεῖ ὁ Πέτρος ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι, δι’ ὧν ταῦτα φησίν·
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'. Ψαλμού τη. μ Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. • Ζητοῦμεν τίνων εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος, καὶ τὰ ῥήματα ἕως τῶν περάτων τῆς (Γ. 21, το) οἰκουμένης, ὡς μὴ καταλελείφθαι λόγους παρά τισι καὶ λαλιὰς παρ' οἷς οὐκ ἠκούσθησαν καὶ αἱ τού των φωναί· ἀλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τις ἑτέρους ἐπιδεῖξαι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, εἰς οὓς ἡ προφητεία πεπλήρω- ται διαβοή του τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας αὐτ τῶν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν γενομένης, ὅτε ἐνεπι- δημοῦντες τῷ βίῳ μετὰ τῆς συνεργούσης αὐτοῖς δυνά- μεως θείας ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκήρυσσον τήν εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστιν· περὶ οὗ μετὰ τὴν πρόβξησιν τοῦ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ κηρύγματος ἐξῆς ὁ λόγος διδάσκει, ὡς ἄρα « ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ· ο ἡλίου νοουμένου τῆς θεότητος, εἰς ἣν τὴν ἑαυτοῦ μονὴν καὶ τὴν οἱονεὶ κατασκήνωσιν ἔθετο, ἢ καὶ ὅπερ ἐκ τῆς Παρθένου ἔλαβε σῶμα, ὅπερ ἦν ώσπερεί σκήνωμα τῆς ἐν αὐτῷ καταμενού- σης θείας δυνάμεως· οὗτος δὲ καὶ ὥσπερ νυμφίος ἐκε πορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, ἡγαλλιάσατο ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν· τοἷα γάρ τις νυμφίος διὰ τὴν αὐτοῦ νύμ φην τὴν Ἐκκλησίαν ἐκ τῶν πατρικῶν διαναστάς κόλ- πων, καὶ ὁποῖα τις γίγας ἀνδρεῖος καὶ ἰσχυρὸς τὸν ἀγῶνα τὸν προκείμενον αὐτῷ διαθλήσας, νικήσας τε καὶ καταγωνισάμενος τοὺς ἀντιπάλους, ἠγαλλιάσατο τὴν αὐτοῦ σύζυγόν τε καὶ νύμφην απολαβών γεγέ- νηται δὲ αὐτοῦ καὶ « ἡ ἔξοδος ἀπ᾿ ἄκρον, τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν· «Τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου αὐτοῦ·, ἐπεὶ ι μὴ δ' εἰς ἄλλος ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· » καὶ πάλιν· ο Ο καταβάς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, » κατὰ τὸν ἱερὸν ᾿Απόστο λον· ἀλλὰ « Καὶ οὐκ ἔστιν ὅς ἀποκρυβήσεται την θέρ μην αὐτοῦ·, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς εἶπεν τό, «Πύρ ηλ- θον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; • τῶν τὰ κατὰ τὸν τόπον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ψαλμοῦ ιθ'. Τὸ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτω ψαλμῷ λεγόμενον, «Νῦν Εὐχερῶς δ᾽ ἄν τις ἑαυτῷ τούτοις ἀναλόγως ἐξεργάσε ἔγνων ὅτι ἔσωσε Κύριος τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐμφαί- νει πως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου σωτηρίαν· αὐτῷ γὰρ εἴρηται καὶ τὸ, ο Αγαλ λιασώμεθα ἐν τῷ σωτηρίῳ σου, καὶ ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐφαρμοσθείη ἂν αὐτῷ τῆς προσηκούσης τυ χόντα ἐξηγήσεως. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Ψαλμοῦ κ'. Το μέν· « Κύριε, ἐν τῇ δυνάμει σου εὐφρανθήσεται ὁ βασιλεὺς, » καὶ τὰ ἑξῆς, εἴποι ἄν τις ἐπὶ τὸν Δαυΐδ ἀναφέρεσθαι δύνασθαι· τό γε μεν, ο Ζωὴν ᾐτήσατό σε, καὶ ἔδωκας αὐτῷ μακρότητα ἡμερῶν εἰς αἰῶνα καὶ ** ECLOGE PROPHETICÆ. - LIB. II.{ A B • G CAPUT X E psalmo octavo decimo. • Non sunt loquelæ, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum ". Quærimus quorum in omnem terram exivit sonus, verbaque in fines orbis terræ, ne re- linquantur quibusdam loquela et sermones, qui bus non auditæ sint istorum voces. Neque ullos alios invenimus ac sanctos apostolos, quibus im- pletur prophetia, pervulgata - in omnem terram evrum de Christo doctrina, cum omni vita perer rantes, adjuvante eos polestate divina, per univer- sum orbem terrarum fidem in Christum Dei prædi- caverunt. De quo post prævisionem apostolorum ejus prædicationis, continuo Scriptura docet, quod c in sole posuit tabernaculum suum “;, sol dei. tatem innuit, in qua sedem suam et quasi taberna- culum posuit, vel quod ex Virgine sumpsit corpus, quod quasi tabernaculum erat divinæ potestatis in eo permanentis. Hic et tanquam sponsus proce dens de thalamo suo; exsullavit ut gigas ad cur- rendam viam “. Ut enim sponsus ob sponsam ipsius Ecclesiam e patrio exsurgens sinu, et quasi virilis robustusque gigas certamen sibi propositum certavit, victorque, et prostratis adversariis, ex- sultavit tori sociam sponsamque excipiens. Facta est autem a summo cœlo egressio ejus "; › et rursus: Et occursus ejus usque ad summu ejus " ; » et : « Nemo alius ascendit in celum, nisi qui descendit de cœlo, Filius homninis ";, atque iterùm Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes calos, ut impleret omnia, o secundum sanctum Apostolum ". Sed et Non est qui se abscondat a calore ejus "; › de quo et ipse dixit · • Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur **?, Facile cuivis erit reliqua hujus psalmi ad Christum similiter referre. CAPUT XI. Epsalmo decimo nono. Quæ in decimo nono psalmo dicuntur: « Nunc D cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum , Psal. XVIII. 4. 5. ss ibid. 6. Psal. XVI, 7. se Luc. all, 49. suum, ostendunt quomodo Salvator noster Je- sus Christus a morte sit servatus. Huic enim dicuntur et illa: ‹ Lætabimur in salutari tuo ; cæterique hujus psalmi versiculi cum hac interpre- tatione optime congruunt. E CAPUT XII. psalmo vicesimo. Illud quidem : Domine, in virtute tua lætabitur rex 58, » et catera, spectare ad Davidem possunt ; hæc vero : e Vitam petiit a te, et tribuisti ei lon- gitudinem dierum in sæculum, et in sæculum sæ- es ibid. Psal. XIX, 7. sa ibid. 6. +7 Joan. 111, 13. ss Psal. xx, 2. Ephes. IV, 10. 4. ibid. 7. to ilid.
Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον εἰς ἡμᾶς ἀπὸ Θεοῦ δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησεν δι’ αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλατε· ὃν ὁ Θεὸς ἀνέστησεν, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθ’ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ’ αὐτοῦ. Δαυὶδ γὰρ λέγει, Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντός. Εἶτα τινὰ μεταξὺ εἰπὼν, ἐπιφέρει ταῦτα κατὰ λέξιν· Ἄνδρες ἀδελφοὶ, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παρρησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυὶδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησεν καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης· προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἴδεν διαφθοράν·
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'. Ψαλμού τη. μ Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. • Ζητοῦμεν τίνων εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος, καὶ τὰ ῥήματα ἕως τῶν περάτων τῆς (Γ. 21, το) οἰκουμένης, ὡς μὴ καταλελείφθαι λόγους παρά τισι καὶ λαλιὰς παρ' οἷς οὐκ ἠκούσθησαν καὶ αἱ τού των φωναί· ἀλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τις ἑτέρους ἐπιδεῖξαι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, εἰς οὓς ἡ προφητεία πεπλήρω- ται διαβοή του τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας αὐτ τῶν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν γενομένης, ὅτε ἐνεπι- δημοῦντες τῷ βίῳ μετὰ τῆς συνεργούσης αὐτοῖς δυνά- μεως θείας ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκήρυσσον τήν εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστιν· περὶ οὗ μετὰ τὴν πρόβξησιν τοῦ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ κηρύγματος ἐξῆς ὁ λόγος διδάσκει, ὡς ἄρα « ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ· ο ἡλίου νοουμένου τῆς θεότητος, εἰς ἣν τὴν ἑαυτοῦ μονὴν καὶ τὴν οἱονεὶ κατασκήνωσιν ἔθετο, ἢ καὶ ὅπερ ἐκ τῆς Παρθένου ἔλαβε σῶμα, ὅπερ ἦν ώσπερεί σκήνωμα τῆς ἐν αὐτῷ καταμενού- σης θείας δυνάμεως· οὗτος δὲ καὶ ὥσπερ νυμφίος ἐκε πορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, ἡγαλλιάσατο ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν· τοἷα γάρ τις νυμφίος διὰ τὴν αὐτοῦ νύμ φην τὴν Ἐκκλησίαν ἐκ τῶν πατρικῶν διαναστάς κόλ- πων, καὶ ὁποῖα τις γίγας ἀνδρεῖος καὶ ἰσχυρὸς τὸν ἀγῶνα τὸν προκείμενον αὐτῷ διαθλήσας, νικήσας τε καὶ καταγωνισάμενος τοὺς ἀντιπάλους, ἠγαλλιάσατο τὴν αὐτοῦ σύζυγόν τε καὶ νύμφην απολαβών γεγέ- νηται δὲ αὐτοῦ καὶ « ἡ ἔξοδος ἀπ᾿ ἄκρον, τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν· «Τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου αὐτοῦ·, ἐπεὶ ι μὴ δ' εἰς ἄλλος ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· » καὶ πάλιν· ο Ο καταβάς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, » κατὰ τὸν ἱερὸν ᾿Απόστο λον· ἀλλὰ « Καὶ οὐκ ἔστιν ὅς ἀποκρυβήσεται την θέρ μην αὐτοῦ·, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς εἶπεν τό, «Πύρ ηλ- θον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; • τῶν τὰ κατὰ τὸν τόπον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ψαλμοῦ ιθ'. Τὸ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτω ψαλμῷ λεγόμενον, «Νῦν Εὐχερῶς δ᾽ ἄν τις ἑαυτῷ τούτοις ἀναλόγως ἐξεργάσε ἔγνων ὅτι ἔσωσε Κύριος τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐμφαί- νει πως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου σωτηρίαν· αὐτῷ γὰρ εἴρηται καὶ τὸ, ο Αγαλ λιασώμεθα ἐν τῷ σωτηρίῳ σου, καὶ ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐφαρμοσθείη ἂν αὐτῷ τῆς προσηκούσης τυ χόντα ἐξηγήσεως. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Ψαλμοῦ κ'. Το μέν· « Κύριε, ἐν τῇ δυνάμει σου εὐφρανθήσεται ὁ βασιλεὺς, » καὶ τὰ ἑξῆς, εἴποι ἄν τις ἐπὶ τὸν Δαυΐδ ἀναφέρεσθαι δύνασθαι· τό γε μεν, ο Ζωὴν ᾐτήσατό σε, καὶ ἔδωκας αὐτῷ μακρότητα ἡμερῶν εἰς αἰῶνα καὶ ** ECLOGE PROPHETICÆ. - LIB. II.{ A B • G CAPUT X E psalmo octavo decimo. • Non sunt loquelæ, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum ". Quærimus quorum in omnem terram exivit sonus, verbaque in fines orbis terræ, ne re- linquantur quibusdam loquela et sermones, qui bus non auditæ sint istorum voces. Neque ullos alios invenimus ac sanctos apostolos, quibus im- pletur prophetia, pervulgata - in omnem terram evrum de Christo doctrina, cum omni vita perer rantes, adjuvante eos polestate divina, per univer- sum orbem terrarum fidem in Christum Dei prædi- caverunt. De quo post prævisionem apostolorum ejus prædicationis, continuo Scriptura docet, quod c in sole posuit tabernaculum suum “;, sol dei. tatem innuit, in qua sedem suam et quasi taberna- culum posuit, vel quod ex Virgine sumpsit corpus, quod quasi tabernaculum erat divinæ potestatis in eo permanentis. Hic et tanquam sponsus proce dens de thalamo suo; exsullavit ut gigas ad cur- rendam viam “. Ut enim sponsus ob sponsam ipsius Ecclesiam e patrio exsurgens sinu, et quasi virilis robustusque gigas certamen sibi propositum certavit, victorque, et prostratis adversariis, ex- sultavit tori sociam sponsamque excipiens. Facta est autem a summo cœlo egressio ejus "; › et rursus: Et occursus ejus usque ad summu ejus " ; » et : « Nemo alius ascendit in celum, nisi qui descendit de cœlo, Filius homninis ";, atque iterùm Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes calos, ut impleret omnia, o secundum sanctum Apostolum ". Sed et Non est qui se abscondat a calore ejus "; › de quo et ipse dixit · • Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur **?, Facile cuivis erit reliqua hujus psalmi ad Christum similiter referre. CAPUT XI. Epsalmo decimo nono. Quæ in decimo nono psalmo dicuntur: « Nunc D cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum , Psal. XVIII. 4. 5. ss ibid. 6. Psal. XVI, 7. se Luc. all, 49. suum, ostendunt quomodo Salvator noster Je- sus Christus a morte sit servatus. Huic enim dicuntur et illa: ‹ Lætabimur in salutari tuo ; cæterique hujus psalmi versiculi cum hac interpre- tatione optime congruunt. E CAPUT XII. psalmo vicesimo. Illud quidem : Domine, in virtute tua lætabitur rex 58, » et catera, spectare ad Davidem possunt ; hæc vero : e Vitam petiit a te, et tribuisti ei lon- gitudinem dierum in sæculum, et in sæculum sæ- es ibid. Psal. XIX, 7. sa ibid. 6. +7 Joan. 111, 13. ss Psal. xx, 2. Ephes. IV, 10. 4. ibid. 7. to ilid.
PG 22:1103τοῦ δὴ Πέτρου τοίνυν ἀποδεδωκότος εἰς τὸν Σωτῆρα τὴν τῆς προφητείας ἑρμηνείαν, παρέσται τῷ μὴ πάρεργον τὴν τούτων ἔρευναν ποιουμένῳ, ἤτοι ἐπ’ αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ Ψαλμῷ λέξιν ἀκολούθως ἐφαρμόζειν οἷς καὶ ὁ Πέτρος ἐξείληφεν, ἢ τοῖς ὑφ’ ἑτέρων εἰς τὸν Ψαλμὸν ὑπομνηματισθεῖσιν ἐντυχεῖν· ἡμῖν γὰρ ὁ σκοπὸς οὐδέν τι πλεῖον τῶν εἰρημένων λέγειν εἰς τοὺς τόπους ἐπιτρέπει. Ψ. Ψαλμοῦ ι. Κεφάλαιον Η. Καὶ τὸ λεγόμενον ἐν ἑκκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ, ἐδοκίμασας τὴν καρδίαν μου, ἐπισκέψω νυκτὸς, ἐπύρωσάς με, καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν ἐμοὶ ἀδικία, ὡς ἀπὸ Χριστοῦ φωνῆς τυγχάνον ἐσημειωσάμεθα, ἐπεὶ μὴ ἄλλως ἀνθρωπείᾳ φύσει τοῦτο φάσκειν ἁρμόττει· καὶ πάντες δὲ οἱ ἐν τῷ ψαλμῷ λόγοι τῷ ἐνορῶντι ἀκριβῶς αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα ἀναφέρεσθαι δύνανται. Ψ. Ψαλμοῦ ιζ. Θ. Ἐπεὶ καὶ τὸν ἕπτα καὶ δέκατον Ψαλμὸν οὐκ ἐξ ἄλλου τινὸς λέγεσθαι νομιοῦσιν οἱ ἐκ περιτομῆς ἢ τοῦ Δαυὶδ, διὰ τὸ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν αὐτοῦ τοῦτο δοκεῖν ἐμφαίνειν, θλίψομεν αὐτοὺς οὐ δυναμένους σώζειν ἐπ’ αὐτοῦ τὸ, Ῥύσῃ με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέν μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέν μοι·
εἰς αἰῶνα αἰῶνος, ο οὐκέτι τῷ Δαυΐδ άρμοζει διὰ τὸ καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἐμφαίνεσθαι καὶ τὸν χρόνοι τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἧς οὐ πολὺν χρόνον ἐτῶν περιωρί σθαι. Εἴη ἂν οὖν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς βασιλεύειν ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἐπουράνιον καταστάς· ὃς καὶ ζωὴν ᾐτήσατο τὸν Πατέρα οὐχὶ ἑαυτῷ, αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ζωὴ, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσου σι· καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ὡς πάντας δύνασθαι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύσαντας μεταβαίνειν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ εἰς μακρότητα τῶν παρὰ Θεῷ (Γ. 22) ἡμερῶν, αἱ εἰσιν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ὡς περὶ τῆς τοῦ βασιλέως δόξης λεγόμενα, οὐ μικρὰ ὄντα, ἀρ μόττοι ἂν τῷ Χριστῷ μᾶλλον ἢ τῷ Δαυΐδ, τῆς ἀξίας τυχόντα σαφηνείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ψαλμοῦ κα'. Σαφῶς ἀνωμολόγηται παρὰ πᾶσι τοῖς ὑγιῶς εἰς Χριστὸν πεπιστευκόσιν, ὡς ἡ καταρχὴ τοῦ μετὰ χεῖ ρας ψαλμοῦ τοῦτον ἔχουσα τὸν τρόπον, « Ο Θεός μου, Θεός μου, πρόσχες μοι, ἵνα τί ἐγκατέλιπές με ; ν ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους εἴρηται· τοῦτο γὰρ ἐδήλου καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ φωνὴ ἡ, « Ελωεί, Ἐλωεί, λαμὰ σαβαχθανεῖ; » ᾿Αλλὰ γὰρ πρὶν ἀρξώμεθα ἐν τῷ ψαλμῷ προφητείαν ὡς ἐπ' αὐτὸν μεταλαμβάνειν, που σόμεθα τῶν τὴν περιτομὴν αὐχούντων, τίς ἂν εἴη ὁ φάσκων τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ· οὐχ ὁ τυχών γάρ τις εἶναι φαίνεται τά τε ἀλλὰ καὶ ταῦτα λέγων, ο Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστών τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἴ σύ· καὶ ἐπιφέρων διη γήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Έχε κλησίας ὑμνήσω σε· καὶ πάλιν· « Οὐκ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτὸν εἰσήκουσέ μου· παρὰ σοῦ ὁ ἔπαινός μου· ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· τὰς εὐχάς μου ἀποδώσω ἐνώπιον τῶν φοβουμένων αὐτόν. » Ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγέτωσαν, εἰ ἔχοιέν τινι τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐφαρμόζειν· τίνα γὰρ τοιοῦτον γενόμενον οἷον προδιέγραψεν ὁ λόγος, Πάν τες οἱ θεωροῦντές με έξεμυκτήρισαν ; ν ἢ περὶ τίνος • Ελάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλήν, λέγοντες, Ηλπισεν ἐπὶ Κύριον, φυσάσθω αὐτὸν, σωτάτω αὐτόν, ὅτι θέλει αὐτόν; ο τίνα δὲ μόσχοι πολλοὶ καὶ ποταποί τὴν φύσιν, ο Κύνες τε καὶ ταῦροι πίονες περιεκύκλω σαν ἤνοιξαν τε στόμα ἐπ' αὐτὸν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὠρυόμενος ; » καὶ ἐπὶ τούτοις· ι Τίνα ή συναγωγή τῶν πονηρευομένων περιέσχεν· καὶ περιέσχεν οὕτως, ὡς καὶ ὀρύξαι αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας, καὶ πάντα αὐτοῦ ἐξαριθμῆσαι τὰ ὀστᾶ, διαμερίσασθαί τε ἑαυτοῖς αὐτοῦ τὰ ἱμάτια, βάλλοντας κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμὸν αὐτοῦ;» Τοιαῦτα γάρ τινά φησι τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ πρόσωπον, δ καὶ μετὰ τὸ τοσαῦτα παθεῖν ἐπι φέρει λέγων, ο Διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε • λυέτωσαν δι ταῦθ᾽ ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ διηγούμενοι, μάτ σε σε EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. - cii *, » non jam Davidi conveniunt, cujus mors A comperta est, vita'que tempus non multo annorum numero circumscriptum. Ergo agitur de Christo, qui rex a Patre ad regnandum super cœlestem montem Sion constitutus est; qui et vitam petiit a Palre, non sibimet ipsi, ipse enim vita erat, sed omnibus in eum credentibus *; deditque ei posse omnes in se credentes educere e morte in vitam eternam ", et in longitudinem apud Deum dierum, quæ sunt in sæculum et in sæculum sæculi. Cætera vero hujus psalmi quasi de rege gloriæ dicta, cum pauca non sint, melius Christo, si prudenter intel- liguntur, quam Davidi convenirent. CAPUT XIII, Epsalmo vicesimo primo. Omnium consensu fideliter in Christum creden- rium constat hujusce psalmni initia, in quibus hæc sunt : « Deus, Deus meus, respice in me ; quare me dereliquisti 7? ab eo passionis tempore dicta fuisse. Hoc enim ostendit et in cruce clamor: • Eloi, Eloi, lama sabachthani 58?, Verum ante- quam psalmi prophetiam de eo interpretemur, Judæos rogabimus quis hujus psalmi verba dixerit. Non enim quilibet catera, atque haec dixisse videtur: « Quo- niain tu es, qui extraxisti me de ventre: spes mea ab uberibus matris meæ. In te projectus sum ex utero, de ventre matris meæ Dominus Deus meus es tu... Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ec- clesiæ laudabo te "., Et rursus : « Nec avertit fa- ciem suam a me, et cum clamarem ad eum, exaudivit me. Apud te laus mea; confitebor tibi in Ecclesia magna : vota mea reddam in conspectu timentium eum". › Post hæc, cæteraque hujus psalmi, dicant si quemvis sanctorum virorum habeant cui hæc accom- modent. Quis enim talis erit qualem Scriptura descri- bit : « Omnes videntes me, deriserunt me "; » vel de quo, • Locuti sunt labiis, et moverunt caput, dicentes, Speravit in Domino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniam vult eum **?, Quem vero • vituli multi, » et cujus naturæ, « canes et tauri pingues circumdederunt; aperuerunt super eum os suum, sicut leo rapiens et rugiens "8 ? » Ac prælerea, quem ‹ concilium malignantium obsedit, ita ut fo- derent manus et pedes ejus, et dinumerarent omnia ossa ejus; diviserunt sibi vestimenta ejus, et super vestem ejus miserunt sortem ? » Talia enim fatur is quem psalmus inducit, totque per- pessis, adjicit etiam : « Narrabo nomen tuum fra- tribus meis. in medio Ecclesiæ laudabo te 65. Interpretentur autem hæc isti simul et reliqua psalmi, præsertim ab hoc loco: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terræ, et adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gen- tium 66, s usque ad illum : • Annunciabitur Do- 5. se Joan. v, B C D ss Joan. x1, 25. s7 Psal. xxi, 2. Matth. xxvu, 46. Psal. XII. ibid. 25, 26. ibid. 8. cs ibid. 8, 9. * ibid. 13, 14. • ibid: 17-19. ibid. « Psal. xx, 10, 11, 23. * ibid. 28. ' 24.
υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν. Ποίων γὰρ ἐθνῶν εἰς κεφαλὴν καταστάντα τὸν Δαυὶδ ἔχοιεν παραστῆσαι, ἢ ποῖος οὗτος λαὸς, ὃν οὐκ ἐγνώκει μὲν αὐτὸς πρότερον, ὅμως δὲ ἐδούλευσεν αὐτῷ εἰς ἀκουὴν ὠτίου ὑπακούσας αὐτῷ· τίνες δὲ καὶ οἱ ψευσάμενοι αὐτῷ υἱοὶ ἀλλότριοι λεγόμενοι, καὶ οἱ παλαιωθέντες καὶ χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν; Ἀλλ’ ἡμῖν οὐδ’ ὅλως τί τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων προσκόψει ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατασταθέντος εἰς κεφαλὴν τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας, καὶ ταύτην ἐκλαμβάνουσι τὴν προφητείαν θεωροῦσί τε αὐτὴν ἐναργῶς πεπληρωμένην· ἦμεν γὰρ, ἦμεν ἀληθῶς ἀπηλλοτριωμένοι τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἄξιοι τῆς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γνώσεως· ἀλλὰ νῦν γνόντες Θεὸν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπ’ αὐτοῦ, ἡμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγενήθημεν ἐγγὺς, καὶ ἐδουλεύσαμεν τῷ πάλαι μὴ γνόντι ἡμᾶς, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπηκούσαμεν αὐτῷ, παραδεξάμενοι τὸν τῆς καινῆς διαθήκης αὐτοῦ λόγον, ὃν διέθετο πρὸς ἡμᾶς.
εἰς αἰῶνα αἰῶνος, ο οὐκέτι τῷ Δαυΐδ άρμοζει διὰ τὸ καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἐμφαίνεσθαι καὶ τὸν χρόνοι τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἧς οὐ πολὺν χρόνον ἐτῶν περιωρί σθαι. Εἴη ἂν οὖν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς βασιλεύειν ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἐπουράνιον καταστάς· ὃς καὶ ζωὴν ᾐτήσατο τὸν Πατέρα οὐχὶ ἑαυτῷ, αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ζωὴ, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσου σι· καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ὡς πάντας δύνασθαι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύσαντας μεταβαίνειν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ εἰς μακρότητα τῶν παρὰ Θεῷ (Γ. 22) ἡμερῶν, αἱ εἰσιν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ὡς περὶ τῆς τοῦ βασιλέως δόξης λεγόμενα, οὐ μικρὰ ὄντα, ἀρ μόττοι ἂν τῷ Χριστῷ μᾶλλον ἢ τῷ Δαυΐδ, τῆς ἀξίας τυχόντα σαφηνείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ψαλμοῦ κα'. Σαφῶς ἀνωμολόγηται παρὰ πᾶσι τοῖς ὑγιῶς εἰς Χριστὸν πεπιστευκόσιν, ὡς ἡ καταρχὴ τοῦ μετὰ χεῖ ρας ψαλμοῦ τοῦτον ἔχουσα τὸν τρόπον, « Ο Θεός μου, Θεός μου, πρόσχες μοι, ἵνα τί ἐγκατέλιπές με ; ν ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους εἴρηται· τοῦτο γὰρ ἐδήλου καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ φωνὴ ἡ, « Ελωεί, Ἐλωεί, λαμὰ σαβαχθανεῖ; » ᾿Αλλὰ γὰρ πρὶν ἀρξώμεθα ἐν τῷ ψαλμῷ προφητείαν ὡς ἐπ' αὐτὸν μεταλαμβάνειν, που σόμεθα τῶν τὴν περιτομὴν αὐχούντων, τίς ἂν εἴη ὁ φάσκων τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ· οὐχ ὁ τυχών γάρ τις εἶναι φαίνεται τά τε ἀλλὰ καὶ ταῦτα λέγων, ο Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστών τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἴ σύ· καὶ ἐπιφέρων διη γήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Έχε κλησίας ὑμνήσω σε· καὶ πάλιν· « Οὐκ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτὸν εἰσήκουσέ μου· παρὰ σοῦ ὁ ἔπαινός μου· ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· τὰς εὐχάς μου ἀποδώσω ἐνώπιον τῶν φοβουμένων αὐτόν. » Ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγέτωσαν, εἰ ἔχοιέν τινι τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐφαρμόζειν· τίνα γὰρ τοιοῦτον γενόμενον οἷον προδιέγραψεν ὁ λόγος, Πάν τες οἱ θεωροῦντές με έξεμυκτήρισαν ; ν ἢ περὶ τίνος • Ελάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλήν, λέγοντες, Ηλπισεν ἐπὶ Κύριον, φυσάσθω αὐτὸν, σωτάτω αὐτόν, ὅτι θέλει αὐτόν; ο τίνα δὲ μόσχοι πολλοὶ καὶ ποταποί τὴν φύσιν, ο Κύνες τε καὶ ταῦροι πίονες περιεκύκλω σαν ἤνοιξαν τε στόμα ἐπ' αὐτὸν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὠρυόμενος ; » καὶ ἐπὶ τούτοις· ι Τίνα ή συναγωγή τῶν πονηρευομένων περιέσχεν· καὶ περιέσχεν οὕτως, ὡς καὶ ὀρύξαι αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας, καὶ πάντα αὐτοῦ ἐξαριθμῆσαι τὰ ὀστᾶ, διαμερίσασθαί τε ἑαυτοῖς αὐτοῦ τὰ ἱμάτια, βάλλοντας κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμὸν αὐτοῦ;» Τοιαῦτα γάρ τινά φησι τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ πρόσωπον, δ καὶ μετὰ τὸ τοσαῦτα παθεῖν ἐπι φέρει λέγων, ο Διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε • λυέτωσαν δι ταῦθ᾽ ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ διηγούμενοι, μάτ σε σε EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. - cii *, » non jam Davidi conveniunt, cujus mors A comperta est, vita'que tempus non multo annorum numero circumscriptum. Ergo agitur de Christo, qui rex a Patre ad regnandum super cœlestem montem Sion constitutus est; qui et vitam petiit a Palre, non sibimet ipsi, ipse enim vita erat, sed omnibus in eum credentibus *; deditque ei posse omnes in se credentes educere e morte in vitam eternam ", et in longitudinem apud Deum dierum, quæ sunt in sæculum et in sæculum sæculi. Cætera vero hujus psalmi quasi de rege gloriæ dicta, cum pauca non sint, melius Christo, si prudenter intel- liguntur, quam Davidi convenirent. CAPUT XIII, Epsalmo vicesimo primo. Omnium consensu fideliter in Christum creden- rium constat hujusce psalmni initia, in quibus hæc sunt : « Deus, Deus meus, respice in me ; quare me dereliquisti 7? ab eo passionis tempore dicta fuisse. Hoc enim ostendit et in cruce clamor: • Eloi, Eloi, lama sabachthani 58?, Verum ante- quam psalmi prophetiam de eo interpretemur, Judæos rogabimus quis hujus psalmi verba dixerit. Non enim quilibet catera, atque haec dixisse videtur: « Quo- niain tu es, qui extraxisti me de ventre: spes mea ab uberibus matris meæ. In te projectus sum ex utero, de ventre matris meæ Dominus Deus meus es tu... Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ec- clesiæ laudabo te "., Et rursus : « Nec avertit fa- ciem suam a me, et cum clamarem ad eum, exaudivit me. Apud te laus mea; confitebor tibi in Ecclesia magna : vota mea reddam in conspectu timentium eum". › Post hæc, cæteraque hujus psalmi, dicant si quemvis sanctorum virorum habeant cui hæc accom- modent. Quis enim talis erit qualem Scriptura descri- bit : « Omnes videntes me, deriserunt me "; » vel de quo, • Locuti sunt labiis, et moverunt caput, dicentes, Speravit in Domino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniam vult eum **?, Quem vero • vituli multi, » et cujus naturæ, « canes et tauri pingues circumdederunt; aperuerunt super eum os suum, sicut leo rapiens et rugiens "8 ? » Ac prælerea, quem ‹ concilium malignantium obsedit, ita ut fo- derent manus et pedes ejus, et dinumerarent omnia ossa ejus; diviserunt sibi vestimenta ejus, et super vestem ejus miserunt sortem ? » Talia enim fatur is quem psalmus inducit, totque per- pessis, adjicit etiam : « Narrabo nomen tuum fra- tribus meis. in medio Ecclesiæ laudabo te 65. Interpretentur autem hæc isti simul et reliqua psalmi, præsertim ab hoc loco: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terræ, et adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gen- tium 66, s usque ad illum : • Annunciabitur Do- 5. se Joan. v, B C D ss Joan. x1, 25. s7 Psal. xxi, 2. Matth. xxvu, 46. Psal. XII. ibid. 25, 26. ibid. 8. cs ibid. 8, 9. * ibid. 13, 14. • ibid: 17-19. ibid. « Psal. xx, 10, 11, 23. * ibid. 28. ' 24.
Θαυμασίως δὲ μετὰ τὸ λαὸς, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέν μοι, καὶ τὴν περὶ ἡμῶν κλῆσιν τὰ περὶ τῆς προτέρας συναγωγῆς ἐκτίθεται διὰ τοῦ, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι, ἰσοδυναμοῦν τῷ, Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν· οὗτοι δὲ καὶ ἐπαλαιώθησαν χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, καὶ μὴ παραδεξάμενοι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ὃς ἀποδοκιμασθεὶς ὑπ’ αὐτῶν κατεστάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἰς κεφαλὴν τῶν δουλευσάντων, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπακουσάντων αὐτῷ ἐθνῶν, κατὰ τὴν ἑτέρωθι φάσκουσαν προφητείαν, Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Οἶμαι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς θεότητος καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους καταβάσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς πρώτοις δηλοῦσθαι τοῦ Ψαλμοῦ· ἅπερ οὐ τῆς ἐν παρέργῳ καὶ παραδρομῇ δέοιτ’ ἂν ἐξηγήσεως ἀπορρητότερον εἰρημένα, οἷα ἐστὶν ἀπὸ τοῦ, καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ ἐπέβη ἐπὶ Χερουβὶν καὶ ἐπετάσθη, ἐπετάσθη ἐπὶ πτερύγων ἀνέμων· καὶ ὅσα τούτοις παραπλησίως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀναφέρεται. Ψ. Ψαλμοῦ ιη. Ι.
εἰς αἰῶνα αἰῶνος, ο οὐκέτι τῷ Δαυΐδ άρμοζει διὰ τὸ καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἐμφαίνεσθαι καὶ τὸν χρόνοι τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἧς οὐ πολὺν χρόνον ἐτῶν περιωρί σθαι. Εἴη ἂν οὖν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς βασιλεύειν ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἐπουράνιον καταστάς· ὃς καὶ ζωὴν ᾐτήσατο τὸν Πατέρα οὐχὶ ἑαυτῷ, αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ζωὴ, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσου σι· καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ὡς πάντας δύνασθαι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύσαντας μεταβαίνειν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ εἰς μακρότητα τῶν παρὰ Θεῷ (Γ. 22) ἡμερῶν, αἱ εἰσιν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ὡς περὶ τῆς τοῦ βασιλέως δόξης λεγόμενα, οὐ μικρὰ ὄντα, ἀρ μόττοι ἂν τῷ Χριστῷ μᾶλλον ἢ τῷ Δαυΐδ, τῆς ἀξίας τυχόντα σαφηνείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ψαλμοῦ κα'. Σαφῶς ἀνωμολόγηται παρὰ πᾶσι τοῖς ὑγιῶς εἰς Χριστὸν πεπιστευκόσιν, ὡς ἡ καταρχὴ τοῦ μετὰ χεῖ ρας ψαλμοῦ τοῦτον ἔχουσα τὸν τρόπον, « Ο Θεός μου, Θεός μου, πρόσχες μοι, ἵνα τί ἐγκατέλιπές με ; ν ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους εἴρηται· τοῦτο γὰρ ἐδήλου καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ φωνὴ ἡ, « Ελωεί, Ἐλωεί, λαμὰ σαβαχθανεῖ; » ᾿Αλλὰ γὰρ πρὶν ἀρξώμεθα ἐν τῷ ψαλμῷ προφητείαν ὡς ἐπ' αὐτὸν μεταλαμβάνειν, που σόμεθα τῶν τὴν περιτομὴν αὐχούντων, τίς ἂν εἴη ὁ φάσκων τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ· οὐχ ὁ τυχών γάρ τις εἶναι φαίνεται τά τε ἀλλὰ καὶ ταῦτα λέγων, ο Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστών τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἴ σύ· καὶ ἐπιφέρων διη γήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Έχε κλησίας ὑμνήσω σε· καὶ πάλιν· « Οὐκ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτὸν εἰσήκουσέ μου· παρὰ σοῦ ὁ ἔπαινός μου· ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· τὰς εὐχάς μου ἀποδώσω ἐνώπιον τῶν φοβουμένων αὐτόν. » Ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγέτωσαν, εἰ ἔχοιέν τινι τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐφαρμόζειν· τίνα γὰρ τοιοῦτον γενόμενον οἷον προδιέγραψεν ὁ λόγος, Πάν τες οἱ θεωροῦντές με έξεμυκτήρισαν ; ν ἢ περὶ τίνος • Ελάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλήν, λέγοντες, Ηλπισεν ἐπὶ Κύριον, φυσάσθω αὐτὸν, σωτάτω αὐτόν, ὅτι θέλει αὐτόν; ο τίνα δὲ μόσχοι πολλοὶ καὶ ποταποί τὴν φύσιν, ο Κύνες τε καὶ ταῦροι πίονες περιεκύκλω σαν ἤνοιξαν τε στόμα ἐπ' αὐτὸν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὠρυόμενος ; » καὶ ἐπὶ τούτοις· ι Τίνα ή συναγωγή τῶν πονηρευομένων περιέσχεν· καὶ περιέσχεν οὕτως, ὡς καὶ ὀρύξαι αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας, καὶ πάντα αὐτοῦ ἐξαριθμῆσαι τὰ ὀστᾶ, διαμερίσασθαί τε ἑαυτοῖς αὐτοῦ τὰ ἱμάτια, βάλλοντας κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμὸν αὐτοῦ;» Τοιαῦτα γάρ τινά φησι τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ πρόσωπον, δ καὶ μετὰ τὸ τοσαῦτα παθεῖν ἐπι φέρει λέγων, ο Διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε • λυέτωσαν δι ταῦθ᾽ ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ διηγούμενοι, μάτ σε σε EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. - cii *, » non jam Davidi conveniunt, cujus mors A comperta est, vita'que tempus non multo annorum numero circumscriptum. Ergo agitur de Christo, qui rex a Patre ad regnandum super cœlestem montem Sion constitutus est; qui et vitam petiit a Palre, non sibimet ipsi, ipse enim vita erat, sed omnibus in eum credentibus *; deditque ei posse omnes in se credentes educere e morte in vitam eternam ", et in longitudinem apud Deum dierum, quæ sunt in sæculum et in sæculum sæculi. Cætera vero hujus psalmi quasi de rege gloriæ dicta, cum pauca non sint, melius Christo, si prudenter intel- liguntur, quam Davidi convenirent. CAPUT XIII, Epsalmo vicesimo primo. Omnium consensu fideliter in Christum creden- rium constat hujusce psalmni initia, in quibus hæc sunt : « Deus, Deus meus, respice in me ; quare me dereliquisti 7? ab eo passionis tempore dicta fuisse. Hoc enim ostendit et in cruce clamor: • Eloi, Eloi, lama sabachthani 58?, Verum ante- quam psalmi prophetiam de eo interpretemur, Judæos rogabimus quis hujus psalmi verba dixerit. Non enim quilibet catera, atque haec dixisse videtur: « Quo- niain tu es, qui extraxisti me de ventre: spes mea ab uberibus matris meæ. In te projectus sum ex utero, de ventre matris meæ Dominus Deus meus es tu... Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ec- clesiæ laudabo te "., Et rursus : « Nec avertit fa- ciem suam a me, et cum clamarem ad eum, exaudivit me. Apud te laus mea; confitebor tibi in Ecclesia magna : vota mea reddam in conspectu timentium eum". › Post hæc, cæteraque hujus psalmi, dicant si quemvis sanctorum virorum habeant cui hæc accom- modent. Quis enim talis erit qualem Scriptura descri- bit : « Omnes videntes me, deriserunt me "; » vel de quo, • Locuti sunt labiis, et moverunt caput, dicentes, Speravit in Domino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniam vult eum **?, Quem vero • vituli multi, » et cujus naturæ, « canes et tauri pingues circumdederunt; aperuerunt super eum os suum, sicut leo rapiens et rugiens "8 ? » Ac prælerea, quem ‹ concilium malignantium obsedit, ita ut fo- derent manus et pedes ejus, et dinumerarent omnia ossa ejus; diviserunt sibi vestimenta ejus, et super vestem ejus miserunt sortem ? » Talia enim fatur is quem psalmus inducit, totque per- pessis, adjicit etiam : « Narrabo nomen tuum fra- tribus meis. in medio Ecclesiæ laudabo te 65. Interpretentur autem hæc isti simul et reliqua psalmi, præsertim ab hoc loco: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terræ, et adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gen- tium 66, s usque ad illum : • Annunciabitur Do- 5. se Joan. v, B C D ss Joan. x1, 25. s7 Psal. xxi, 2. Matth. xxvu, 46. Psal. XII. ibid. 25, 26. ibid. 8. cs ibid. 8, 9. * ibid. 13, 14. • ibid: 17-19. ibid. « Psal. xx, 10, 11, 23. * ibid. 28. ' 24.
There are no speeches or words, whose voices are not heard...Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούονται…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1105Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν.
λιστα ἀπὸ τοῦ, « Μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ προσκυ- νήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, ο μέχρι τοῦ, «'Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ έρχο μένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος. » Παριστάτωσαν γὰρ τὴν τότε μὲν μὴ ὑπάρχουσάν πω γενεάν, ἥξειν δὲ εἰς μέλλοντα χρόνον προφητευομένην· καὶ τὸν πρό- τερον μὲν μηδέπω ὄντα λαόν, τεχθήσεσθαι δὲ ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις προορώμενον· λεγέτωσάν τε τί ἂν εἴποιεν περὶ τῆς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίας· ἄρα γὰρ ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πλήθεσι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπεγνωκότων ν °) οὐκ ἂν ὁμολο- γήσεις» πεπληρῶσθαι τὸ, «Μνησθήσονται καὶ ἐπι- στρατήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ τὸ «Προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν. ᾿Αλλὰ γὰρ ὥρα τοῖς εὐγνωμο νεῖν ἐθέλουσιν, οὐκ ἐπ' ἄλλου τινὸς ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου και Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογεῖν πεπληρώσθαι τὴν προφητείαν, οὗ κατὰ τὴν παρου- σίαν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφὴ γίγνεσθαι ήρω ξατο, παραγενομένης της προφητευθείσης γενεᾶς, καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ τεχθήσεσθαι οὐ μόνον ἐνταῦθα προδη- λουμένου, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκατόστῳ πρώτῳ ψαλμῷ, διὰ του, ο Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν· καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον.» Οὗτος δέ ἐστι περὶ οὗ καὶ ἐν ι5' εἴρητο, ο Λαός ὂν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. » Τοῦτον οὖν τὸν Σω- τῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν, σάρκα ἀναλαβόντα καὶ δι᾿ αὐτ τὴν σκώληκα, χρηματίσαντα, ο Ονειδός τε ἀν- θρώπων γενόμενον καὶ ἐξουδένωμα λαοῦ, πάντες οἱ θεωροῦντές με έξεμυκτήρισαν, μάλιστα κατὰ τὴν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ τέλος ἰσχόντων, οἱ παραπορευόμενοι έβλασφήμουν αὐτὸν καὶ ἐμυκτήριζον λέγοντες, "Αλλους ἔσωσε, σωσάτω έαυ τόν· ο τότε δὲ καὶ ο Ελάλησαν ἐν χείλεσι καὶ ἐκίνησαν κεφαλὴν ὁ ἑαυτῶν κατ' αὐτοῦ· αὐτοῖς ῥήμασιν εἰπόν- τες τό, ο Ηλπισεν ἐπὶ Κύριον, φυσάσθω αὐτὸν, σωσά- τω αὐτὸν, ὅτι θέλει αὐτόν· ἡ αὐτὰ γὰρ δὴ ταῦτα κατὰ τὸ πάθος εἰρῆσθαι ἐπ' αὐτῷ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνα- γέγραπται. Τούτῳ οὖν καὶ μόνῳ πρὸς τὸν Πατέρα λέγειν ἁρμόζει «Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερ- ῥίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ. » Πλὴν ἐπὶ τούτοις ὁ λόγος ἡμᾶς παιδεύει, ὡς ἄρα καὶ δυνάμεις πονηραί τινες καὶ θηριώδεις ενήρ γησαν τὴν κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλὴν, δι᾽ ἂς καὶ ἔφασκε, • Περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί· ταῦροι πίονες περιέσχον μεν καὶ περὶ τῆς ἐπισυστάσης δὲ κατ' αὐτοῦ ἐκ περιτομῆς Συναγωγῆς φησιν, ὅτι ο Εκύκλω σάν με κύνες πολλοί· συναγωγὴ πονηρευομένων πε ριέσχον με· οὗτοι δὲ καὶ ὤρυξαν οὐ μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας· ο ἢ, κατὰ τὸν ᾿Ακύλαν, «ᾔσχυναν, ο φήσαντα, ο ᾔσχυναν χειράς μου καὶ πό δας μου· ν δ καὶ ἀληθῶς ἐτελέσθη, ότε κρεμάσαντες Β ' ECLOGA PROPHETICA. LIB. H. - A mino generatio ventura : et annuntiabunt cceli (f. justitiam ejus populo qui nascetur, quem fecit Do- minus ". » Ostendant enim generationem, quæ nondum exstiterat, quasi venturam in futurum prophetizari, veteremque qui nondum erat populum, nasciturum in posterioribus ævis prævideri. Dicant quid afferre possint de Ecclesia per Jesum Christum Salvatorem nostrum omnibus gentibus conflata. Profecto enim in tanta eorum multitudine qui, per Christum, auctorem omnium Deum cognoverunt, non possent non confiteri illud impletum fuisse, scilicet, « Reminiscentur et convertentur ad Domi- num omnes fines terræ ; > nec non, Adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gentium. ‹ Ve- rumenimvero hora est iis, qui recte sapere vo- lunt, prophetiam fateri ab alio nullo i pletam, nisi a solo Domino et Salvatore nostro Jesu Chri- sto, cujus per incarnationem incepit gentium con- versio, superveniente prænuntiata generatione, nec non populo qui nasciturus non solum hic prædictus est, sed et in centesimo primo psalmo, his verbis : « Scribantur hæc in generatione altera, et populus, qui creabitur, laudabit Dominum 68. Hic est de quo et in decimo septimo dicitur : • Populus, quem non cognovi, servivit mihi : in auditu auris obedivit mihi c., Hunc igitur Sal- vatorem et Dominum nostrum, carne suscepta, ideo- que vermem vocatum, copprobrium hominum et ab- jectionem plebis : omnes videntes me, deriserunt me '°, » præsertim in passionis tempore, cum isti, qui hanc impleverunt prophetiam, transeuntes blas- phemabant eum et deridebant dicentes: • Alios salvos fecit, se salvum faciat ", » tunc et « locuti sunt labiis et moverunt caput > suum adversus eum ; verbis iisdem dicentes : Speravit in Do- mino, eripiat eum: salvum faciat eum, quoniam vult eum 7. › Huic igitur soli ad Patrem dicere convenit, Quoniam tu es, qui extraxisti me de ventre spes inea ab uberibus matris meæ. In te projectus sum ex utero: de ventre matris meæ Deus meus es tu ". » Præterea docet nos psalmus quod quædam nequissimæ et fere potestales insidias ei struxerunt, de quibus dicit : c Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt ne cit etiam de circumcisorum Synagoga adversus eum concitata : « Circumndederunt me canes multi : concilium malignantium obsedit me: foderunt, non tantum manus meas, sed et pedes meos "; » vel, secundum Aquilam, dedecorave runt,ait, dedecoraverunt manus meas et pedes meos : › quod et vere effectum est, cum ligno afſi- gentes eum clavis ejus manusque pedesque perfo- raverunt, et pulchrum quidem, si quis expeteret ut Scriptura probaretur quod Christus cruci sup-, plicium passurus prædictus est, inter alia docu- menta et illud afferre : « Perforaverunt, et potius. D 19. Psal. xx1, 32. Psal. Cl, * Psal xv11, 45. Psal. xx1, 7, 8. * ibid. 10, 11. * ibid. 13. ibid. 18. › di. " Luc. xx111, . "Psal. 8. 78 ibid. 9.
Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ζητοῦμεν τίνων εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος, καὶ τὰ ῥήματα ἕως τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης, ὡς μὴ καταλελεῖφθαι λόγους παρά τισι καὶ λαλιὰς παρ’ οἷς οὐκ ἠκούσθησαν καὶ αἱ τούτων φωναί· ἀλλ’ οὐκ ἂν ἔχοι τίς ἑτέρους ἐπιδεῖξαι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, εἰς οὓς ἡ προφητεία πεπλήρωται διαβοήτου τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας αὐτῶν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ’ οὐρανὸν γενομένης, ὅτε ἐνεπιδημοῦντες τῷ βίῳ μετὰ τῆς συνεργούσης αὐτοῖς δυνάμεως θείας ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκήρυσσον τὴν εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστιν· περὶ οὗ μετὰ τὴν πρόρρησιν τοῦ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ κηρύγματος ἑξῆς ὁ λόγος διδάσκει, ὡς ἄρα ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ· ἡλίου νοουμένου τῆς θεότητος, εἰς ἣν τὴν ἑαυτοῦ μονὴν καὶ τὴν οἱονεὶ κατασκήνωσιν ἔθετο, ἢ καὶ ὅπερ ἐκ τῆς παρθένου ἔλαβεν σῶμα, ὅπερ ἦν ὡσπερεὶ σκήνωμα τῆς ἐν αὐτῷ καταμενούσης θείας δυνάμεως· οὗτος δὲ καὶ ὥσπερ νύμφιος ἐκπορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ ἡγαλλιάσατο ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν·
λιστα ἀπὸ τοῦ, « Μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ προσκυ- νήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, ο μέχρι τοῦ, «'Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ έρχο μένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος. » Παριστάτωσαν γὰρ τὴν τότε μὲν μὴ ὑπάρχουσάν πω γενεάν, ἥξειν δὲ εἰς μέλλοντα χρόνον προφητευομένην· καὶ τὸν πρό- τερον μὲν μηδέπω ὄντα λαόν, τεχθήσεσθαι δὲ ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις προορώμενον· λεγέτωσάν τε τί ἂν εἴποιεν περὶ τῆς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίας· ἄρα γὰρ ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πλήθεσι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπεγνωκότων ν °) οὐκ ἂν ὁμολο- γήσεις» πεπληρῶσθαι τὸ, «Μνησθήσονται καὶ ἐπι- στρατήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ τὸ «Προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν. ᾿Αλλὰ γὰρ ὥρα τοῖς εὐγνωμο νεῖν ἐθέλουσιν, οὐκ ἐπ' ἄλλου τινὸς ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου και Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογεῖν πεπληρώσθαι τὴν προφητείαν, οὗ κατὰ τὴν παρου- σίαν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφὴ γίγνεσθαι ήρω ξατο, παραγενομένης της προφητευθείσης γενεᾶς, καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ τεχθήσεσθαι οὐ μόνον ἐνταῦθα προδη- λουμένου, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκατόστῳ πρώτῳ ψαλμῷ, διὰ του, ο Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν· καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον.» Οὗτος δέ ἐστι περὶ οὗ καὶ ἐν ι5' εἴρητο, ο Λαός ὂν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. » Τοῦτον οὖν τὸν Σω- τῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν, σάρκα ἀναλαβόντα καὶ δι᾿ αὐτ τὴν σκώληκα, χρηματίσαντα, ο Ονειδός τε ἀν- θρώπων γενόμενον καὶ ἐξουδένωμα λαοῦ, πάντες οἱ θεωροῦντές με έξεμυκτήρισαν, μάλιστα κατὰ τὴν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ τέλος ἰσχόντων, οἱ παραπορευόμενοι έβλασφήμουν αὐτὸν καὶ ἐμυκτήριζον λέγοντες, "Αλλους ἔσωσε, σωσάτω έαυ τόν· ο τότε δὲ καὶ ο Ελάλησαν ἐν χείλεσι καὶ ἐκίνησαν κεφαλὴν ὁ ἑαυτῶν κατ' αὐτοῦ· αὐτοῖς ῥήμασιν εἰπόν- τες τό, ο Ηλπισεν ἐπὶ Κύριον, φυσάσθω αὐτὸν, σωσά- τω αὐτὸν, ὅτι θέλει αὐτόν· ἡ αὐτὰ γὰρ δὴ ταῦτα κατὰ τὸ πάθος εἰρῆσθαι ἐπ' αὐτῷ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνα- γέγραπται. Τούτῳ οὖν καὶ μόνῳ πρὸς τὸν Πατέρα λέγειν ἁρμόζει «Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερ- ῥίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ. » Πλὴν ἐπὶ τούτοις ὁ λόγος ἡμᾶς παιδεύει, ὡς ἄρα καὶ δυνάμεις πονηραί τινες καὶ θηριώδεις ενήρ γησαν τὴν κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλὴν, δι᾽ ἂς καὶ ἔφασκε, • Περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί· ταῦροι πίονες περιέσχον μεν καὶ περὶ τῆς ἐπισυστάσης δὲ κατ' αὐτοῦ ἐκ περιτομῆς Συναγωγῆς φησιν, ὅτι ο Εκύκλω σάν με κύνες πολλοί· συναγωγὴ πονηρευομένων πε ριέσχον με· οὗτοι δὲ καὶ ὤρυξαν οὐ μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας· ο ἢ, κατὰ τὸν ᾿Ακύλαν, «ᾔσχυναν, ο φήσαντα, ο ᾔσχυναν χειράς μου καὶ πό δας μου· ν δ καὶ ἀληθῶς ἐτελέσθη, ότε κρεμάσαντες Β ' ECLOGA PROPHETICA. LIB. H. - A mino generatio ventura : et annuntiabunt cceli (f. justitiam ejus populo qui nascetur, quem fecit Do- minus ". » Ostendant enim generationem, quæ nondum exstiterat, quasi venturam in futurum prophetizari, veteremque qui nondum erat populum, nasciturum in posterioribus ævis prævideri. Dicant quid afferre possint de Ecclesia per Jesum Christum Salvatorem nostrum omnibus gentibus conflata. Profecto enim in tanta eorum multitudine qui, per Christum, auctorem omnium Deum cognoverunt, non possent non confiteri illud impletum fuisse, scilicet, « Reminiscentur et convertentur ad Domi- num omnes fines terræ ; > nec non, Adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gentium. ‹ Ve- rumenimvero hora est iis, qui recte sapere vo- lunt, prophetiam fateri ab alio nullo i pletam, nisi a solo Domino et Salvatore nostro Jesu Chri- sto, cujus per incarnationem incepit gentium con- versio, superveniente prænuntiata generatione, nec non populo qui nasciturus non solum hic prædictus est, sed et in centesimo primo psalmo, his verbis : « Scribantur hæc in generatione altera, et populus, qui creabitur, laudabit Dominum 68. Hic est de quo et in decimo septimo dicitur : • Populus, quem non cognovi, servivit mihi : in auditu auris obedivit mihi c., Hunc igitur Sal- vatorem et Dominum nostrum, carne suscepta, ideo- que vermem vocatum, copprobrium hominum et ab- jectionem plebis : omnes videntes me, deriserunt me '°, » præsertim in passionis tempore, cum isti, qui hanc impleverunt prophetiam, transeuntes blas- phemabant eum et deridebant dicentes: • Alios salvos fecit, se salvum faciat ", » tunc et « locuti sunt labiis et moverunt caput > suum adversus eum ; verbis iisdem dicentes : Speravit in Do- mino, eripiat eum: salvum faciat eum, quoniam vult eum 7. › Huic igitur soli ad Patrem dicere convenit, Quoniam tu es, qui extraxisti me de ventre spes inea ab uberibus matris meæ. In te projectus sum ex utero: de ventre matris meæ Deus meus es tu ". » Præterea docet nos psalmus quod quædam nequissimæ et fere potestales insidias ei struxerunt, de quibus dicit : c Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt ne cit etiam de circumcisorum Synagoga adversus eum concitata : « Circumndederunt me canes multi : concilium malignantium obsedit me: foderunt, non tantum manus meas, sed et pedes meos "; » vel, secundum Aquilam, dedecorave runt,ait, dedecoraverunt manus meas et pedes meos : › quod et vere effectum est, cum ligno afſi- gentes eum clavis ejus manusque pedesque perfo- raverunt, et pulchrum quidem, si quis expeteret ut Scriptura probaretur quod Christus cruci sup-, plicium passurus prædictus est, inter alia docu- menta et illud afferre : « Perforaverunt, et potius. D 19. Psal. xx1, 32. Psal. Cl, * Psal xv11, 45. Psal. xx1, 7, 8. * ibid. 10, 11. * ibid. 13. ibid. 18. › di. " Luc. xx111, . "Psal. 8. 78 ibid. 9.
οἷα γάρ τις νύμφιος διὰ τὴν αὐτοῦ νύμφην τὴν ἐκκλησίαν ἐκ τῶν πατρικῶν διαναστὰς κόλπων, καὶ ὁποῖά τις γίγας ἀνδρεῖος καὶ ἰσχυρὸς τὸν ἀγῶνα τὸν προκείμενον αὐτῷ διαθλήσας, νικήσας τε καὶ καταγωνισάμενος τοὺς ἀντιπάλους, ἠγαλλιάσατο τὴν αὐτοῦ σύζυγόν τε καὶ νύμφην ἀπολαβών· γεγένηται δὲ αὐτοῦ καὶ ἡ ἔξοδος ἀπ’ ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν, τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου αὐτοῦ· ἐπεὶ μὴ δ’ εἷς ἄλλος ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· καὶ πάλιν, ὁ καταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸν ἱερὸν ἀπόστολον· ἀλλὰ καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ἀποκρυβήσεται τὴν θέρμην αὐτοῦ· περὶ ἧς καὶ αὐτὸς εἶπεν τὸ, πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; Εὐχερῶς δ’ ἄν τις ἑαυτῷ τούτοις ἀναλόγως ἐξεργάσεται τὰ κατὰ τὸν τόπον. Ψ. Ψαλμοῦ ιθ. ΙΑ. Τὸ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ ψαλμῷ λεγόμενον, Νῦν ἔγνων ὅτι ἔσωσε Κύριος τὸν χριστὸν αὐτοῦ, ἐμφαίνει πῶς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου σωτηρίαν· αὐτῷ γὰρ εἴρηται καὶ τὸ, Ἀγαλλιασώμεθα ἐν τῷ σωτηρίῳ σου·
λιστα ἀπὸ τοῦ, « Μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ προσκυ- νήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, ο μέχρι τοῦ, «'Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ έρχο μένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος. » Παριστάτωσαν γὰρ τὴν τότε μὲν μὴ ὑπάρχουσάν πω γενεάν, ἥξειν δὲ εἰς μέλλοντα χρόνον προφητευομένην· καὶ τὸν πρό- τερον μὲν μηδέπω ὄντα λαόν, τεχθήσεσθαι δὲ ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις προορώμενον· λεγέτωσάν τε τί ἂν εἴποιεν περὶ τῆς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίας· ἄρα γὰρ ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πλήθεσι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπεγνωκότων ν °) οὐκ ἂν ὁμολο- γήσεις» πεπληρῶσθαι τὸ, «Μνησθήσονται καὶ ἐπι- στρατήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ τὸ «Προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν. ᾿Αλλὰ γὰρ ὥρα τοῖς εὐγνωμο νεῖν ἐθέλουσιν, οὐκ ἐπ' ἄλλου τινὸς ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου και Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογεῖν πεπληρώσθαι τὴν προφητείαν, οὗ κατὰ τὴν παρου- σίαν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφὴ γίγνεσθαι ήρω ξατο, παραγενομένης της προφητευθείσης γενεᾶς, καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ τεχθήσεσθαι οὐ μόνον ἐνταῦθα προδη- λουμένου, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκατόστῳ πρώτῳ ψαλμῷ, διὰ του, ο Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν· καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον.» Οὗτος δέ ἐστι περὶ οὗ καὶ ἐν ι5' εἴρητο, ο Λαός ὂν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. » Τοῦτον οὖν τὸν Σω- τῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν, σάρκα ἀναλαβόντα καὶ δι᾿ αὐτ τὴν σκώληκα, χρηματίσαντα, ο Ονειδός τε ἀν- θρώπων γενόμενον καὶ ἐξουδένωμα λαοῦ, πάντες οἱ θεωροῦντές με έξεμυκτήρισαν, μάλιστα κατὰ τὴν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ τέλος ἰσχόντων, οἱ παραπορευόμενοι έβλασφήμουν αὐτὸν καὶ ἐμυκτήριζον λέγοντες, "Αλλους ἔσωσε, σωσάτω έαυ τόν· ο τότε δὲ καὶ ο Ελάλησαν ἐν χείλεσι καὶ ἐκίνησαν κεφαλὴν ὁ ἑαυτῶν κατ' αὐτοῦ· αὐτοῖς ῥήμασιν εἰπόν- τες τό, ο Ηλπισεν ἐπὶ Κύριον, φυσάσθω αὐτὸν, σωσά- τω αὐτὸν, ὅτι θέλει αὐτόν· ἡ αὐτὰ γὰρ δὴ ταῦτα κατὰ τὸ πάθος εἰρῆσθαι ἐπ' αὐτῷ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνα- γέγραπται. Τούτῳ οὖν καὶ μόνῳ πρὸς τὸν Πατέρα λέγειν ἁρμόζει «Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερ- ῥίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ. » Πλὴν ἐπὶ τούτοις ὁ λόγος ἡμᾶς παιδεύει, ὡς ἄρα καὶ δυνάμεις πονηραί τινες καὶ θηριώδεις ενήρ γησαν τὴν κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλὴν, δι᾽ ἂς καὶ ἔφασκε, • Περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί· ταῦροι πίονες περιέσχον μεν καὶ περὶ τῆς ἐπισυστάσης δὲ κατ' αὐτοῦ ἐκ περιτομῆς Συναγωγῆς φησιν, ὅτι ο Εκύκλω σάν με κύνες πολλοί· συναγωγὴ πονηρευομένων πε ριέσχον με· οὗτοι δὲ καὶ ὤρυξαν οὐ μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας· ο ἢ, κατὰ τὸν ᾿Ακύλαν, «ᾔσχυναν, ο φήσαντα, ο ᾔσχυναν χειράς μου καὶ πό δας μου· ν δ καὶ ἀληθῶς ἐτελέσθη, ότε κρεμάσαντες Β ' ECLOGA PROPHETICA. LIB. H. - A mino generatio ventura : et annuntiabunt cceli (f. justitiam ejus populo qui nascetur, quem fecit Do- minus ". » Ostendant enim generationem, quæ nondum exstiterat, quasi venturam in futurum prophetizari, veteremque qui nondum erat populum, nasciturum in posterioribus ævis prævideri. Dicant quid afferre possint de Ecclesia per Jesum Christum Salvatorem nostrum omnibus gentibus conflata. Profecto enim in tanta eorum multitudine qui, per Christum, auctorem omnium Deum cognoverunt, non possent non confiteri illud impletum fuisse, scilicet, « Reminiscentur et convertentur ad Domi- num omnes fines terræ ; > nec non, Adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gentium. ‹ Ve- rumenimvero hora est iis, qui recte sapere vo- lunt, prophetiam fateri ab alio nullo i pletam, nisi a solo Domino et Salvatore nostro Jesu Chri- sto, cujus per incarnationem incepit gentium con- versio, superveniente prænuntiata generatione, nec non populo qui nasciturus non solum hic prædictus est, sed et in centesimo primo psalmo, his verbis : « Scribantur hæc in generatione altera, et populus, qui creabitur, laudabit Dominum 68. Hic est de quo et in decimo septimo dicitur : • Populus, quem non cognovi, servivit mihi : in auditu auris obedivit mihi c., Hunc igitur Sal- vatorem et Dominum nostrum, carne suscepta, ideo- que vermem vocatum, copprobrium hominum et ab- jectionem plebis : omnes videntes me, deriserunt me '°, » præsertim in passionis tempore, cum isti, qui hanc impleverunt prophetiam, transeuntes blas- phemabant eum et deridebant dicentes: • Alios salvos fecit, se salvum faciat ", » tunc et « locuti sunt labiis et moverunt caput > suum adversus eum ; verbis iisdem dicentes : Speravit in Do- mino, eripiat eum: salvum faciat eum, quoniam vult eum 7. › Huic igitur soli ad Patrem dicere convenit, Quoniam tu es, qui extraxisti me de ventre spes inea ab uberibus matris meæ. In te projectus sum ex utero: de ventre matris meæ Deus meus es tu ". » Præterea docet nos psalmus quod quædam nequissimæ et fere potestales insidias ei struxerunt, de quibus dicit : c Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt ne cit etiam de circumcisorum Synagoga adversus eum concitata : « Circumndederunt me canes multi : concilium malignantium obsedit me: foderunt, non tantum manus meas, sed et pedes meos "; » vel, secundum Aquilam, dedecorave runt,ait, dedecoraverunt manus meas et pedes meos : › quod et vere effectum est, cum ligno afſi- gentes eum clavis ejus manusque pedesque perfo- raverunt, et pulchrum quidem, si quis expeteret ut Scriptura probaretur quod Christus cruci sup-, plicium passurus prædictus est, inter alia docu- menta et illud afferre : « Perforaverunt, et potius. D 19. Psal. xx1, 32. Psal. Cl, * Psal xv11, 45. Psal. xx1, 7, 8. * ibid. 10, 11. * ibid. 13. ibid. 18. › di. " Luc. xx111, . "Psal. 8. 78 ibid. 9.
PG 22:1107καὶ ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐφαρμοσθείη ἂν αὐτῷ τῆς προσηκούσης τυχόντα ἐξηγήσεως. Ψ. Ψαλμοῦ κ. ΙΒ. Τὸ μὲν Κύριε ἐν τῇ δυνάμει σου εὐφρανθήσεται ὁ βασιλεὺς, καὶ τὰ ἑξῆς, εἴποι ἄν τις ἐπὶ τὸν Δαυὶδ ἀναφέρεσθαι δύνασθαι· τό γε μὴν ζωὴν ᾐτήσατό σε, καὶ ἔδωκας αὐτῷ μακρότητα ἡμερῶν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος, οὐκέτι τῷ Δαυὶδ ἁρμόζει διὰ τὸ καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἐμφαίνεσθαι καὶ τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἧς οὐ πολὺν χρόνον ἐτῶν περιωρίσθαι. Εἴη ἂν οὖν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς βασιλεύειν ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἐπουράνιον καταστάς· ὃς καὶ ζωὴν ᾐτήσατο τὸν Πατέρα οὐχὶ ἑαυτῷ, αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ζωὴ, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσουσιν· καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ὡς πάντας δύνασθαι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύσαντας μεταβαίνειν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ εἰς μακρότητα τῶν παρὰ Θεῷ ἡμερῶν, αἳ εἰσὶν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ὡς περὶ τῆς τοῦ βασιλέως δόξης λεγόμενα, οὐ μικρὰ ὄντα, ἁρμόττοι ἂν τῷ Χριστῷ μᾶλλον ἢ τῷ Δαυὶδ τῆς ἀξίας τυχόντα σαφηνείας. Ψ. Ψαλμοῦ κα. ΙΓ.
Α αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἐκρίου ἤλοις αὐτοῦ τάς τε χεῖρας καὶ Β εννᾶ τοὺς πόδας περιέπειραν· καὶ καλόν γε εἰ ἀπαιτοίη τις ἀπὸ Γραφῆς παραστῆσαι, ὡς ἄρα καὶ σταυρὸν ὑπο μεἶναι ὁ Χριστὸς προείρητο, μετὰ καὶ ἄλλων τῶν τοῦ του παραστατικῶν καὶ τὸ « Ωρυξαν, » καὶ μᾶλλον τό, • ᾔσχυναν χεῖράς μου καὶ πόδας μου. » παραθέσθαι· οἷς ἐξῆς ἐπιφέρεται τό, ο Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλήρον ὅπερ ὁ μὲν Ἀκύλας οὕτως ἐξέδωκεν, «Μερίσουσιν ἱμά τιόν μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ ἔνδυσίν μου βαλοῦσι κλήρον, ὁ δὲ Σύμμαχος, « Διενέμοντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ περὶ ἐσθῆτος μου ἐλάγχανον· ν καὶ αὐτὸ ἅμα τι τῷ πάθει πεπλήρωται, ὅτε οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν • λαβόντες τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ἄρ ῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου, διὸ καὶ εἶπαν πρὸς ἀλλήλους· Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχομεν περὶ αὐτοῦ, τίνος ἔσται· › οἷς ἐπιφέρει λέγων ὁ εὐαγ· γελιστής, ο Ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, τὸ Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβα λον κλῆρον. » Καὶ ταῦτα μὲν ἡ προφητεία περὶ αὐτοῦ τὸ Ἑβραϊκὸν ὡσεὶ ἐννᾶ περιέχει· ᾧ ἀκολούθως ἐπιφέρεται καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τὸ « Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ο ὅπερ τοιοῦτόν τί μοι δηλοῦν ἔοικεν· Σῶσον δή, εὐλογημένος, ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων. η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ψαλμοί ρλα'. • Ωμοσε Κύριος τῷ Δαυΐδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθε- τήσει αὐτὸν, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου.» Καὶ πάλιν, « Ἐκεῖ ἐξανατελῶ κέρας τῷ Δαυΐδ, ἡτοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. Τοὺς έχε θρούς σου ἐνδύσω αἰσχύνην, ἐπὶ δὲ αὐτὸν ἐξανθήσει τὸ ἁγίασμά μου. » Καὶ ἐνταῦθα σαφῶς τῷ Δαυίδ μεθ' ὅρκου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελία περὶ τοῦ Χριστοῦ δί- δοται, ὡς ἂν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενηθήσεσθαι μέλ λοντος, καὶ καθέξοντος αὐτοῦ τὸν θρόνον. Πολλῆς δ' ἐξετάσεως χρήζει ἂν τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ἐπεὶ μὴ δοκῇ σωματικῶς ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦ Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κεκαθικέναι, ἃ καὶ ὑπερθη- σόμεθα διὰ τὸ μὴ τῆς παρούσης είναι πραγματείας παρὰ τὸν προκείμενον σκοπὸν κατατρίβειν τὴν σχο λὴν ἐπὶ τὴν τοῦ ψαλμοῦ διήγησιν· εὐγνωμόνως δέ τοι χρὴ μὴ ἀπὸ μιᾶς Γραφῆς, εἰ μὴ εἴη δυνατὴ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐφαρμόζειν τῷ Χριστῷ, τὰ πολλαχῆ σαφῶς περὶ αὐτοῦ εἰρημένα παρακρούεσθαι· ἑπομένους γε μὴν ἀληθεῖ λόγῳ, καὶ αὐτῇ τῇ θείᾳ παρισταμένους Γραφῇ, ἐφίστανα: προσήκει, ός ποτὲ μὲν αὐτὸν πο χόν τινα καὶ εὐτελῆ καὶ ἄτιμον, μὴ ἔχοντα εἶδος μη- δὲ κάλλος, ἐλεύσεσθαι προφητεύει, ἄλλοτε δὲ βασιλέα ἔντιμον αὐτόν φησιν· ὧν τὰ μὲν καὶ σωματικῶς ἀπο πεπληρώσθαι δύναται, τὰ δὲ κατὰ μόνον τὸν πνευματ τικὸν τῆς Γραφῆς νοῦν, ἤδη δέ τινα καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πληρωθήσεσθαι προσι κητέον. Πλὴν καὶ βασιλεὺς Ἰουδαίων ἐχρημάτισεν ὁ Κύριος ἡμῶν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, οὐχ ὡς ἔτυχε του Πιλάτου κελεύσαντος ἐπιγραφῆναι αὐτοῦ τῷ σταυρῷ γράμμασιν Ελληνικοῖς καὶ Ῥωμαϊκοῖς καὶ Εβραϊκοῖς τὸ, Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. το οι 1!11 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. - • dedecoraverunt manus meus et pedes meos : » quibus protinus additur: Diviserunt sibi vesti- menta mea, et super vestem meam miserunt sor- tem ; » quod quidem Aquila sic edidit : e Divi- dent sibi vestimentum meum, et super vestem meam mittent sortem ; • Symmachus vero, e Partiti sunt vestimenta mea inter se, et de veste mea conjece- runt sortem. › Illud quoque in passione adimpletum est, cum qui crucifixerant eum, c acceperunt vesti- menta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique . milili parten, et tunicam. Erat autem tunica incon- sutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit v. . Quibus adjicit evangelista : • Ut Scriptura impleretur dicens : Partiti sunt vesti- menta mea sibi, et in vestem meam miserunt sor- ten ". » Hæc quidem prophetia de eo secundum. Hebraicum sicut continet; quapropter adjici- tur et in psalmo quemadmodum et in Evangeliis, ‹ Benedictus qui venit in nomine Domini "0, » quod quidem mihi significare videtur: Salva, benedi- ctus, qui venis in nomine Domini, Patris et Dei omnium. (f. 23) CAPUT XIV. Epsalmo centesimo tricesimo primo. • Juravit Dominus David veritatem, et non fru strabitur eum : de fructu ventris tui ponam super sedem tuam 81. . Et rursus : « llluc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Ini- micos ejus induam confusione: super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea ".Hic manifeste Davidi cum jurejurando a Deo promissio de Christo datur, quasi e semine ejus nascituro, ejusque thronun conscensuro. Multam hic locus explanationem de- sideraret, cum non videatur corporaliter Christus super Davidis solium ejusque regnum consedisse ; quod vero præteribimus, cum a proposito nostro alienum sit hujus psalmi interpretationi vacare. Prudenter enim necesse est non uno Scripturæ Coco, si non possit corporali sensu Christo accom. modari, quæ multis locis manifeste de eo dicta sunt rejicere. Sincerum igitur verbum sequentes, et ipsi diving innixos Scriptura, attendere decet, quod alicubi ipsum mendicum quemdam, et vilem, eἰ ignobilem, neque speciem habentem neque decorem, venturum esse prænuntiat, alias vero regem conspi- cuum prædicat. Quorum quædam quidem et corpo- raliter impleta esse possunt,quædam vero, solummo- do secundum spiritualem Scripturæ sensum, in se- cundo ejus adventu implenda existimandum. Alta- men rex Judæorum vocatus est Dominus noster in primo ejus adventu, non ut factum est Pilato ju- bente cruci ejus Græcis, Romanis et Hebraicis lit- toris inscribi : Hic est rex Judmorum 83. C D l'sal. xxi, 19. Joan. xix, 25, 24. ibid. 24. Matth. XXI 9. Psal. cxxxi, 11. Matth. XXVII, 37. o ilid. 17. 18.
Σαφῶς ἀνωμολόγηται παρὰ πᾶσι τοῖς ὑγιῶς εἰς Χριστὸν πεπιστευκόσιν, ὡς ἡ καταρχὴ τοῦ μετὰ χεῖρας ψαλμοῦ τοῦτον ἔχουσα τὸν τρόπον, Ὁ Θεός μου, ὁ Θεός μου, πρόσχες μοι, ἵνατι ἐγκατέλιπές με; ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους εἴρηται· τοῦτο γὰρ ἐδήλου καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ φωνὴ ἡ, ἐλωεὶ ἐλωεὶ λαμὰ σαβαχθανεῖ. Ἀλλὰ γὰρ πρὶν ἀρξώμεθα ἐν τῷ ψαλμῷ προφητείαν ὡς ἐπ’ αὐτὸν μεταλαμβάνειν, πευσόμεθα τῶν τὴν περιτομὴν αὐχούντων, τίς ἂν εἴη ὁ φάσκων τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ· οὐχ ὁ τυχὼν γάρ τις εἶναι φαίνεται τά τε ἄλλα καὶ ταῦτα λέγων, ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ· καὶ ἐπιφέρων διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε· καὶ πάλιν· οὐκ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ’ ἐμοῦ, καὶ ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτὸν εἰσήκουσέ μου· παρὰ σοῦ ὁ ἔπαινός μου, ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαι σοι· τὰς εὐχάς μου ἀποδώσω ἐνώπιον τῶν φοβουμένων αὐτόν. Ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐν τῷ Ψαλμῷ λεγέτωσαν, εἰ ἔχοιεν τινὶ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐφαρμόζειν·
Α αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἐκρίου ἤλοις αὐτοῦ τάς τε χεῖρας καὶ Β εννᾶ τοὺς πόδας περιέπειραν· καὶ καλόν γε εἰ ἀπαιτοίη τις ἀπὸ Γραφῆς παραστῆσαι, ὡς ἄρα καὶ σταυρὸν ὑπο μεἶναι ὁ Χριστὸς προείρητο, μετὰ καὶ ἄλλων τῶν τοῦ του παραστατικῶν καὶ τὸ « Ωρυξαν, » καὶ μᾶλλον τό, • ᾔσχυναν χεῖράς μου καὶ πόδας μου. » παραθέσθαι· οἷς ἐξῆς ἐπιφέρεται τό, ο Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλήρον ὅπερ ὁ μὲν Ἀκύλας οὕτως ἐξέδωκεν, «Μερίσουσιν ἱμά τιόν μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ ἔνδυσίν μου βαλοῦσι κλήρον, ὁ δὲ Σύμμαχος, « Διενέμοντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ περὶ ἐσθῆτος μου ἐλάγχανον· ν καὶ αὐτὸ ἅμα τι τῷ πάθει πεπλήρωται, ὅτε οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν • λαβόντες τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ἄρ ῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου, διὸ καὶ εἶπαν πρὸς ἀλλήλους· Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχομεν περὶ αὐτοῦ, τίνος ἔσται· › οἷς ἐπιφέρει λέγων ὁ εὐαγ· γελιστής, ο Ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, τὸ Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβα λον κλῆρον. » Καὶ ταῦτα μὲν ἡ προφητεία περὶ αὐτοῦ τὸ Ἑβραϊκὸν ὡσεὶ ἐννᾶ περιέχει· ᾧ ἀκολούθως ἐπιφέρεται καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τὸ « Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ο ὅπερ τοιοῦτόν τί μοι δηλοῦν ἔοικεν· Σῶσον δή, εὐλογημένος, ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων. η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ψαλμοί ρλα'. • Ωμοσε Κύριος τῷ Δαυΐδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθε- τήσει αὐτὸν, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου.» Καὶ πάλιν, « Ἐκεῖ ἐξανατελῶ κέρας τῷ Δαυΐδ, ἡτοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. Τοὺς έχε θρούς σου ἐνδύσω αἰσχύνην, ἐπὶ δὲ αὐτὸν ἐξανθήσει τὸ ἁγίασμά μου. » Καὶ ἐνταῦθα σαφῶς τῷ Δαυίδ μεθ' ὅρκου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελία περὶ τοῦ Χριστοῦ δί- δοται, ὡς ἂν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενηθήσεσθαι μέλ λοντος, καὶ καθέξοντος αὐτοῦ τὸν θρόνον. Πολλῆς δ' ἐξετάσεως χρήζει ἂν τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ἐπεὶ μὴ δοκῇ σωματικῶς ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦ Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κεκαθικέναι, ἃ καὶ ὑπερθη- σόμεθα διὰ τὸ μὴ τῆς παρούσης είναι πραγματείας παρὰ τὸν προκείμενον σκοπὸν κατατρίβειν τὴν σχο λὴν ἐπὶ τὴν τοῦ ψαλμοῦ διήγησιν· εὐγνωμόνως δέ τοι χρὴ μὴ ἀπὸ μιᾶς Γραφῆς, εἰ μὴ εἴη δυνατὴ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐφαρμόζειν τῷ Χριστῷ, τὰ πολλαχῆ σαφῶς περὶ αὐτοῦ εἰρημένα παρακρούεσθαι· ἑπομένους γε μὴν ἀληθεῖ λόγῳ, καὶ αὐτῇ τῇ θείᾳ παρισταμένους Γραφῇ, ἐφίστανα: προσήκει, ός ποτὲ μὲν αὐτὸν πο χόν τινα καὶ εὐτελῆ καὶ ἄτιμον, μὴ ἔχοντα εἶδος μη- δὲ κάλλος, ἐλεύσεσθαι προφητεύει, ἄλλοτε δὲ βασιλέα ἔντιμον αὐτόν φησιν· ὧν τὰ μὲν καὶ σωματικῶς ἀπο πεπληρώσθαι δύναται, τὰ δὲ κατὰ μόνον τὸν πνευματ τικὸν τῆς Γραφῆς νοῦν, ἤδη δέ τινα καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πληρωθήσεσθαι προσι κητέον. Πλὴν καὶ βασιλεὺς Ἰουδαίων ἐχρημάτισεν ὁ Κύριος ἡμῶν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, οὐχ ὡς ἔτυχε του Πιλάτου κελεύσαντος ἐπιγραφῆναι αὐτοῦ τῷ σταυρῷ γράμμασιν Ελληνικοῖς καὶ Ῥωμαϊκοῖς καὶ Εβραϊκοῖς τὸ, Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. το οι 1!11 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. - • dedecoraverunt manus meus et pedes meos : » quibus protinus additur: Diviserunt sibi vesti- menta mea, et super vestem meam miserunt sor- tem ; » quod quidem Aquila sic edidit : e Divi- dent sibi vestimentum meum, et super vestem meam mittent sortem ; • Symmachus vero, e Partiti sunt vestimenta mea inter se, et de veste mea conjece- runt sortem. › Illud quoque in passione adimpletum est, cum qui crucifixerant eum, c acceperunt vesti- menta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique . milili parten, et tunicam. Erat autem tunica incon- sutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit v. . Quibus adjicit evangelista : • Ut Scriptura impleretur dicens : Partiti sunt vesti- menta mea sibi, et in vestem meam miserunt sor- ten ". » Hæc quidem prophetia de eo secundum. Hebraicum sicut continet; quapropter adjici- tur et in psalmo quemadmodum et in Evangeliis, ‹ Benedictus qui venit in nomine Domini "0, » quod quidem mihi significare videtur: Salva, benedi- ctus, qui venis in nomine Domini, Patris et Dei omnium. (f. 23) CAPUT XIV. Epsalmo centesimo tricesimo primo. • Juravit Dominus David veritatem, et non fru strabitur eum : de fructu ventris tui ponam super sedem tuam 81. . Et rursus : « llluc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Ini- micos ejus induam confusione: super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea ".Hic manifeste Davidi cum jurejurando a Deo promissio de Christo datur, quasi e semine ejus nascituro, ejusque thronun conscensuro. Multam hic locus explanationem de- sideraret, cum non videatur corporaliter Christus super Davidis solium ejusque regnum consedisse ; quod vero præteribimus, cum a proposito nostro alienum sit hujus psalmi interpretationi vacare. Prudenter enim necesse est non uno Scripturæ Coco, si non possit corporali sensu Christo accom. modari, quæ multis locis manifeste de eo dicta sunt rejicere. Sincerum igitur verbum sequentes, et ipsi diving innixos Scriptura, attendere decet, quod alicubi ipsum mendicum quemdam, et vilem, eἰ ignobilem, neque speciem habentem neque decorem, venturum esse prænuntiat, alias vero regem conspi- cuum prædicat. Quorum quædam quidem et corpo- raliter impleta esse possunt,quædam vero, solummo- do secundum spiritualem Scripturæ sensum, in se- cundo ejus adventu implenda existimandum. Alta- men rex Judæorum vocatus est Dominus noster in primo ejus adventu, non ut factum est Pilato ju- bente cruci ejus Græcis, Romanis et Hebraicis lit- toris inscribi : Hic est rex Judmorum 83. C D l'sal. xxi, 19. Joan. xix, 25, 24. ibid. 24. Matth. XXI 9. Psal. cxxxi, 11. Matth. XXVII, 37. o ilid. 17. 18.
τίνα γὰρ τοιοῦτον γενόμενον οἷον προδιέγραψεν ὁ λόγος, πάντες οἱ θεωροῦντές με ἐξεμυκτήρισαν· ἢ περὶ τίνος ἐλάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλὴν, λέγοντες, ἤλπισεν ἐπὶ κύριον, ῥυσάσθω αὐτὸν, σωσάτω αὐτὸν ὅτι θέλει αὐτόν· τίνα δὲ μόσχοι πολλοὶ καὶ ποταποὶ τὴν φύσιν, κύνες τε καὶ ταῦροι πίονες περιεκύκλωσαν· ἤνοιξάν τε στόμα ἐπ’ αὐτὸν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὡρυόμενος· καὶ ἐπὶ τούτοις, τίνα ἡ συναγωγὴ τῶν πονηρευομένων περιέσχεν· καὶ περιέσχεν οὕτως, ὡς καὶ ὀρύξαι αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας, καὶ πάντα αὐτοῦ ἐξαριθμῆσαι τὰ ὀστᾶ, διαμερίσασθαί τε ἑαυτοῖς αὐτοῦ τὰ ἱμάτια, βαλλόντας κλῆρον ἐπὶ τὸν ἱματισμὸν αὐτοῦ· τοιαῦτα γὰρ τινὰ φησὶ τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ πρόσωπον, ὃ καὶ μετὰ τὸ τοσαῦτα παθεῖν ἐπιφέρει λέγων, διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε· λυέτωσαν δὲ ταῦθ’ ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ διηγούμενοι, μάλιστα ἀπὸ τοῦ, μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς·
Α αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἐκρίου ἤλοις αὐτοῦ τάς τε χεῖρας καὶ Β εννᾶ τοὺς πόδας περιέπειραν· καὶ καλόν γε εἰ ἀπαιτοίη τις ἀπὸ Γραφῆς παραστῆσαι, ὡς ἄρα καὶ σταυρὸν ὑπο μεἶναι ὁ Χριστὸς προείρητο, μετὰ καὶ ἄλλων τῶν τοῦ του παραστατικῶν καὶ τὸ « Ωρυξαν, » καὶ μᾶλλον τό, • ᾔσχυναν χεῖράς μου καὶ πόδας μου. » παραθέσθαι· οἷς ἐξῆς ἐπιφέρεται τό, ο Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλήρον ὅπερ ὁ μὲν Ἀκύλας οὕτως ἐξέδωκεν, «Μερίσουσιν ἱμά τιόν μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ ἔνδυσίν μου βαλοῦσι κλήρον, ὁ δὲ Σύμμαχος, « Διενέμοντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ περὶ ἐσθῆτος μου ἐλάγχανον· ν καὶ αὐτὸ ἅμα τι τῷ πάθει πεπλήρωται, ὅτε οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν • λαβόντες τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ἄρ ῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου, διὸ καὶ εἶπαν πρὸς ἀλλήλους· Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχομεν περὶ αὐτοῦ, τίνος ἔσται· › οἷς ἐπιφέρει λέγων ὁ εὐαγ· γελιστής, ο Ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, τὸ Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβα λον κλῆρον. » Καὶ ταῦτα μὲν ἡ προφητεία περὶ αὐτοῦ τὸ Ἑβραϊκὸν ὡσεὶ ἐννᾶ περιέχει· ᾧ ἀκολούθως ἐπιφέρεται καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, τὸ « Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ο ὅπερ τοιοῦτόν τί μοι δηλοῦν ἔοικεν· Σῶσον δή, εὐλογημένος, ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων. η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ψαλμοί ρλα'. • Ωμοσε Κύριος τῷ Δαυΐδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθε- τήσει αὐτὸν, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου.» Καὶ πάλιν, « Ἐκεῖ ἐξανατελῶ κέρας τῷ Δαυΐδ, ἡτοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. Τοὺς έχε θρούς σου ἐνδύσω αἰσχύνην, ἐπὶ δὲ αὐτὸν ἐξανθήσει τὸ ἁγίασμά μου. » Καὶ ἐνταῦθα σαφῶς τῷ Δαυίδ μεθ' ὅρκου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελία περὶ τοῦ Χριστοῦ δί- δοται, ὡς ἂν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενηθήσεσθαι μέλ λοντος, καὶ καθέξοντος αὐτοῦ τὸν θρόνον. Πολλῆς δ' ἐξετάσεως χρήζει ἂν τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ἐπεὶ μὴ δοκῇ σωματικῶς ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦ Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κεκαθικέναι, ἃ καὶ ὑπερθη- σόμεθα διὰ τὸ μὴ τῆς παρούσης είναι πραγματείας παρὰ τὸν προκείμενον σκοπὸν κατατρίβειν τὴν σχο λὴν ἐπὶ τὴν τοῦ ψαλμοῦ διήγησιν· εὐγνωμόνως δέ τοι χρὴ μὴ ἀπὸ μιᾶς Γραφῆς, εἰ μὴ εἴη δυνατὴ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐφαρμόζειν τῷ Χριστῷ, τὰ πολλαχῆ σαφῶς περὶ αὐτοῦ εἰρημένα παρακρούεσθαι· ἑπομένους γε μὴν ἀληθεῖ λόγῳ, καὶ αὐτῇ τῇ θείᾳ παρισταμένους Γραφῇ, ἐφίστανα: προσήκει, ός ποτὲ μὲν αὐτὸν πο χόν τινα καὶ εὐτελῆ καὶ ἄτιμον, μὴ ἔχοντα εἶδος μη- δὲ κάλλος, ἐλεύσεσθαι προφητεύει, ἄλλοτε δὲ βασιλέα ἔντιμον αὐτόν φησιν· ὧν τὰ μὲν καὶ σωματικῶς ἀπο πεπληρώσθαι δύναται, τὰ δὲ κατὰ μόνον τὸν πνευματ τικὸν τῆς Γραφῆς νοῦν, ἤδη δέ τινα καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πληρωθήσεσθαι προσι κητέον. Πλὴν καὶ βασιλεὺς Ἰουδαίων ἐχρημάτισεν ὁ Κύριος ἡμῶν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, οὐχ ὡς ἔτυχε του Πιλάτου κελεύσαντος ἐπιγραφῆναι αὐτοῦ τῷ σταυρῷ γράμμασιν Ελληνικοῖς καὶ Ῥωμαϊκοῖς καὶ Εβραϊκοῖς τὸ, Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. το οι 1!11 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. EXEGETICA. - • dedecoraverunt manus meus et pedes meos : » quibus protinus additur: Diviserunt sibi vesti- menta mea, et super vestem meam miserunt sor- tem ; » quod quidem Aquila sic edidit : e Divi- dent sibi vestimentum meum, et super vestem meam mittent sortem ; • Symmachus vero, e Partiti sunt vestimenta mea inter se, et de veste mea conjece- runt sortem. › Illud quoque in passione adimpletum est, cum qui crucifixerant eum, c acceperunt vesti- menta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique . milili parten, et tunicam. Erat autem tunica incon- sutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit v. . Quibus adjicit evangelista : • Ut Scriptura impleretur dicens : Partiti sunt vesti- menta mea sibi, et in vestem meam miserunt sor- ten ". » Hæc quidem prophetia de eo secundum. Hebraicum sicut continet; quapropter adjici- tur et in psalmo quemadmodum et in Evangeliis, ‹ Benedictus qui venit in nomine Domini "0, » quod quidem mihi significare videtur: Salva, benedi- ctus, qui venis in nomine Domini, Patris et Dei omnium. (f. 23) CAPUT XIV. Epsalmo centesimo tricesimo primo. • Juravit Dominus David veritatem, et non fru strabitur eum : de fructu ventris tui ponam super sedem tuam 81. . Et rursus : « llluc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Ini- micos ejus induam confusione: super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea ".Hic manifeste Davidi cum jurejurando a Deo promissio de Christo datur, quasi e semine ejus nascituro, ejusque thronun conscensuro. Multam hic locus explanationem de- sideraret, cum non videatur corporaliter Christus super Davidis solium ejusque regnum consedisse ; quod vero præteribimus, cum a proposito nostro alienum sit hujus psalmi interpretationi vacare. Prudenter enim necesse est non uno Scripturæ Coco, si non possit corporali sensu Christo accom. modari, quæ multis locis manifeste de eo dicta sunt rejicere. Sincerum igitur verbum sequentes, et ipsi diving innixos Scriptura, attendere decet, quod alicubi ipsum mendicum quemdam, et vilem, eἰ ignobilem, neque speciem habentem neque decorem, venturum esse prænuntiat, alias vero regem conspi- cuum prædicat. Quorum quædam quidem et corpo- raliter impleta esse possunt,quædam vero, solummo- do secundum spiritualem Scripturæ sensum, in se- cundo ejus adventu implenda existimandum. Alta- men rex Judæorum vocatus est Dominus noster in primo ejus adventu, non ut factum est Pilato ju- bente cruci ejus Græcis, Romanis et Hebraicis lit- toris inscribi : Hic est rex Judmorum 83. C D l'sal. xxi, 19. Joan. xix, 25, 24. ibid. 24. Matth. XXI 9. Psal. cxxxi, 11. Matth. XXVII, 37. o ilid. 17. 18.
PG 22:1109καὶ προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, μέχρι τοῦ, ἀναγγελήσεται τῷ κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος. Παριστάτωσαν γὰρ τὴν τότε μὲν μὴ ὑπάρχουσάν πω γενεὰν, ἥξειν δὲ εἰς μέλλοντα χρόνον προφητευομένην· καὶ τὸν πρότερον μὲν μηδέπω ὄντα λαὸν, τεχθήσεσθαι δὲ ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις προορώμενον· λεγέτωσάν τε τί ἂν εἴποιεν περὶ τῆς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας· ἆρα γὰρ ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πλήθεσι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπεγνωκότων οὐκ ἂν ὁμολογήσαιεν πεπληρῶσθαι τὸ, μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ τὸ, προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ψαλμοῦ ρμα. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, Ἐμὲ ὑπομενοῦσι δέ- καιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι, ο ἔοικεν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τοῦ Σωτῆρος· τίνα γὰρ ἄλλον ὑπομενοῦσι δίκαιο: ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἢ τοῦτον ; Ἐπεὶ καθὼς εἴρηταί που περὶ τῶν πάλαι δικαίων, ὡς ἄρα ο Μαρτυρηθέντες οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγ- γελίας, τοῦ Θεοῦ κρεῖττόν τι περὶ ἡμῶν προβλεψαμέ- του ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. » Δῆλον δ' ὅτι αὐτὸν ὁρᾷ τὸ ῥητὸν ἀπὸ τοῦ καὶ τὰ κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ἐν τῷ ψαλμῷ ἀκολούθως ταῖς ἄλλαις προφη- τείαις προσημαίνεσθαι· γέγραπται γοῦν, « Εκχεῶ ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου, τὴν θλίψιν μου ἐν ώπιον αὐτοῦ ἀπαγγελῶ. Ἐν τῷ ἐκλείπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ πνεῦμά μου, καὶ σὺ ἔγνως τὰς τρίβους μου· ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ ἐπορευόμην, ἔκρυψαν παγίδα μοι·, καὶ πάλιν, ο Ῥῦσαί με ἐκ τῶν καταδιωκόντων με. (Γ. ) ὅτι ἐκραταιώθησαν ὑπὲρ ἐμέ. » Τούτοις ἑξῆς καὶ Περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ εὐχόμενός φησιν· ο Ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου· • οἷς ἐπιφέρει τὸ, • Ἐμὲ ὑπομένουσι δίκαιοι ἕως ἀνταποδῷς μοι. Ὑπέμειναν οὖν τὸν Χριστὸν πάντες ἐκεῖνοι οἱ δί- καιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Πατήρ, ἀνθ' ὧν • ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ὑπήκοος αὐτῷ γενόμενος μέχρι θανάτου. » Τίνα δὲ ἀνταποδῷ αὐτῷ ἢ τὰ ἔθνη κλη- ρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς· ο ἵν᾿ ὅταν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθῇ, καὶ ὅλα δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ἐφαρμόσα: ἂν τῷ Χριστῷ, τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπη- σιν αὐτοῦ, καθ᾿ ἣν ἐπεβουλεύθη, περιέχοντα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ψαλμοῦ ρμγ'. Ἐν μὲν τῷ μετὰ χεῖρας ψαλμῷ λέγεται, « Κύριε, κλίνον οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι, ἐν δὲ τῷ ιζ, « Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη. · Ἐσημειωσάμεθα μὲν οὖν κἀκεῖ καὶ τὸ ῥητὸν, καὶ ἐνταῦθα δὲ ταυτὸν ποι οῦντες περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ ταῦτα λέγεσθαι ὑπει- λήφαμεν. Κλίνας γὰρ οὐρανοὺς τῷ κενῶσαι ἑαυτὸν τῆς ἐπουρανίου καὶ ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης, εἰς τὰ και σώτερα τῆς γῆς κατελήλυθε δι᾿ ἣν ἀνεδέξατο ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας οἰκονομίαν· ὅθεν πρὸ τοῦ ἐκτεθέντος ῥητοῦ ἀποθαυμάσας ὁ λόγος φησί· « Κύ- μιε, τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι ἐγνώσθης αὐτῷ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι λογίζῃ αὐτόν; » Εἰς τοῦτο γὰρ κλίνας τοὺς λεγομένους οὐρανούς κατελήλυθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἂν γνωσθείη ἐνανθρωπήσας τῷ τῶν ἀνθρώ- πων γένει πρότερον ἀγνοούμενος αὐτῷ· καὶ οὐ περι- εφρόνησεν παρ' οὐδὲν ἡγησάμενος τὸν γενόμενον υἱὸν ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστι πᾶσαν τὴν λογικὴν καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένην ψυχήν· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τοῦ ψαλμοῦ πνευματικῶς ἐκλαμβάνων νοήσειας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Ψαλμού ρμζ'. Καὶ τὸ, « Ὁ ἀποστέλλων τὸ λόγιον αὐτοῦ τῇ γῇ, εν ECLOGE PROPHETICE. LIB. II. A B - CAPUT XV. E psalmo centesimo quadragesimo primo. Quæ hic dicuntur : « Me exspectant justi, donec retribuas mihi **: de Salvatoris persona dici vi- dentur. Quem enim alium exspectabunt justi, dom nec Deus retribuat ei, nisi hunc ipsum ? Sicut enim dictum est de prioribus justis, Et hi omnes te- stimonio fidei probati, non acceperunt repromissio- nem, Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis consummarentur 88, › patet quod eum indicat psalmus per passionis tempus et ab eo tempore ostendi similiter ac in aliis prophetiis. Scriptum est igitur : « Efundo in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ip- sum pronuntio. In deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. In via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum mihi "; » et rursus : • Libera me a persequentibus me : quia confortati sunt super me*. › Post hæc conti- nuo de sua a mortuis resurrectione orans dicit : C sunt, ad ejus incarnationem in qua insidiati sunt ei, referantur. « ss Psal. cxl.1, 8. so Psal. 11. 8. D Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo : me exspectant justi, donec retribuas mihi s. » Exspectaverunt igitur omnes hi justi do- nec ei retribuat Pater, eo quod exinaniens semet- jpsum, obediens ei factus est usque ad mor- tem . . Quæ vero retribuet ei, nisi . gentes bg- reditatem, et possessiones ejus termninos terrae ;,, ut, cum consummatio gentium eveniet, tunc et omn- nis Israel salvetur, omniaque quæ in psalmo dicta CAPUT XVI. E psalmo centesimo quadragesimo tertio. 90. In hoc psalno dicitur : • Domine, inclina coeles tuos et descende"; et in decimo septimo : ‹ In clinavit calos et descendit . . Ostendimus jam, et nunc iterum hæc de Verbo Dei commemorari de- monstramus. Inclinans enim calos, cum calestem, et Dei gloriæ formam exueret, in profundissima terræ descendit ea specie quam pro hominum sa- lute accepit. Unde ante hæc quæ retulimus verba. psalmus admirans dicit: Domine, quid est homo quia innotuisti ei, aut filius hominis, quia reputas eum " ? » Inclinatis ergo, sicut divinius, cœlis, de- scendit Dei Verbum, ut cognitus fieret incarnatus hominum generi, quod prius ignorabat eum; neque contempsit parvique duxit filium hominis, id est omnem spiritalem et ad imaginem Dei factain ani- mam. Reliqua vero psalmi spiritaliter intelligenti- bus perspicua erunt. CAPUT XVII. E psalmo centesimo quadragesimo septimo. • Qui emittit eloquium suum terræ, velociter Hebr. x1, 39, 40. Psal. CXLI. 3, 4. ibid. 7. es ibid. 8. Philipp. 11, 3. Psal. CXLIII, 5. is Psal. xvi, 10. Psal. CXLIII, 3.
Ἀλλὰ γὰρ ὥρα τοῖς εὐγνωμονεῖν ἐθέλουσιν, οὐκ ἐπ’ ἄλλου τινὸς ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογεῖν πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν, οὗ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφὴ γίγνεσθαι ἤρξατο, παραγενομένης τῆς προφητευθείσης γενεᾶς, καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ τεχθήσεσθαι οὐ μόνον ἐνταῦθα προδηλουμένου, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκατόστῳ πρώτῳ ψαλμῷ, διὰ τοῦ, γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν· καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν κύριον. Οὗτος δὲ ἔστι περὶ οὗ καὶ ἐν ιζ εἴρητο, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. Τοῦτον οὖν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν σάρκα ἀναλαβόντα καὶ δι’ αὐτὴν σκώληκα χρηματίσαντα, ὃν εἶδός τε ἀνθρώπων γενόμενον καὶ ἐξουδένωμα λαοῦ, πάντες οἱ θεωροῦντές με ἐξεμυκτήρισαν, μάλιστα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ τέλος ἰσχόντων οἱ παραπορευόμενοι ἐβλασφήμουν αὐτὸν καὶ ἐμυκτήριζον λέγοντες, ἄλλους ἔσωσεν, σωσάτω ἑαυτόν· τότε δὲ καὶ ἐλάλησαν ἐν χείλεσι καὶ ἐκίνησαν κεφαλὴν ἑαυτῶν κατ’ αὐτοῦ· αὐτοῖς ῥήμασιν εἰπόντες τὸ, ἤλπισεν ἐπὶ κύριον, ῥυσάσθω αὐτὸν, σωσάτω αὐτὸν ὅτι θέλει αὐτόν·
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ψαλμοῦ ρμα. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, Ἐμὲ ὑπομενοῦσι δέ- καιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι, ο ἔοικεν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τοῦ Σωτῆρος· τίνα γὰρ ἄλλον ὑπομενοῦσι δίκαιο: ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἢ τοῦτον ; Ἐπεὶ καθὼς εἴρηταί που περὶ τῶν πάλαι δικαίων, ὡς ἄρα ο Μαρτυρηθέντες οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγ- γελίας, τοῦ Θεοῦ κρεῖττόν τι περὶ ἡμῶν προβλεψαμέ- του ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. » Δῆλον δ' ὅτι αὐτὸν ὁρᾷ τὸ ῥητὸν ἀπὸ τοῦ καὶ τὰ κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ἐν τῷ ψαλμῷ ἀκολούθως ταῖς ἄλλαις προφη- τείαις προσημαίνεσθαι· γέγραπται γοῦν, « Εκχεῶ ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου, τὴν θλίψιν μου ἐν ώπιον αὐτοῦ ἀπαγγελῶ. Ἐν τῷ ἐκλείπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ πνεῦμά μου, καὶ σὺ ἔγνως τὰς τρίβους μου· ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ ἐπορευόμην, ἔκρυψαν παγίδα μοι·, καὶ πάλιν, ο Ῥῦσαί με ἐκ τῶν καταδιωκόντων με. (Γ. ) ὅτι ἐκραταιώθησαν ὑπὲρ ἐμέ. » Τούτοις ἑξῆς καὶ Περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ εὐχόμενός φησιν· ο Ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου· • οἷς ἐπιφέρει τὸ, • Ἐμὲ ὑπομένουσι δίκαιοι ἕως ἀνταποδῷς μοι. Ὑπέμειναν οὖν τὸν Χριστὸν πάντες ἐκεῖνοι οἱ δί- καιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Πατήρ, ἀνθ' ὧν • ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ὑπήκοος αὐτῷ γενόμενος μέχρι θανάτου. » Τίνα δὲ ἀνταποδῷ αὐτῷ ἢ τὰ ἔθνη κλη- ρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς· ο ἵν᾿ ὅταν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθῇ, καὶ ὅλα δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ἐφαρμόσα: ἂν τῷ Χριστῷ, τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπη- σιν αὐτοῦ, καθ᾿ ἣν ἐπεβουλεύθη, περιέχοντα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ψαλμοῦ ρμγ'. Ἐν μὲν τῷ μετὰ χεῖρας ψαλμῷ λέγεται, « Κύριε, κλίνον οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι, ἐν δὲ τῷ ιζ, « Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη. · Ἐσημειωσάμεθα μὲν οὖν κἀκεῖ καὶ τὸ ῥητὸν, καὶ ἐνταῦθα δὲ ταυτὸν ποι οῦντες περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ ταῦτα λέγεσθαι ὑπει- λήφαμεν. Κλίνας γὰρ οὐρανοὺς τῷ κενῶσαι ἑαυτὸν τῆς ἐπουρανίου καὶ ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης, εἰς τὰ και σώτερα τῆς γῆς κατελήλυθε δι᾿ ἣν ἀνεδέξατο ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας οἰκονομίαν· ὅθεν πρὸ τοῦ ἐκτεθέντος ῥητοῦ ἀποθαυμάσας ὁ λόγος φησί· « Κύ- μιε, τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι ἐγνώσθης αὐτῷ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι λογίζῃ αὐτόν; » Εἰς τοῦτο γὰρ κλίνας τοὺς λεγομένους οὐρανούς κατελήλυθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἂν γνωσθείη ἐνανθρωπήσας τῷ τῶν ἀνθρώ- πων γένει πρότερον ἀγνοούμενος αὐτῷ· καὶ οὐ περι- εφρόνησεν παρ' οὐδὲν ἡγησάμενος τὸν γενόμενον υἱὸν ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστι πᾶσαν τὴν λογικὴν καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένην ψυχήν· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τοῦ ψαλμοῦ πνευματικῶς ἐκλαμβάνων νοήσειας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Ψαλμού ρμζ'. Καὶ τὸ, « Ὁ ἀποστέλλων τὸ λόγιον αὐτοῦ τῇ γῇ, εν ECLOGE PROPHETICE. LIB. II. A B - CAPUT XV. E psalmo centesimo quadragesimo primo. Quæ hic dicuntur : « Me exspectant justi, donec retribuas mihi **: de Salvatoris persona dici vi- dentur. Quem enim alium exspectabunt justi, dom nec Deus retribuat ei, nisi hunc ipsum ? Sicut enim dictum est de prioribus justis, Et hi omnes te- stimonio fidei probati, non acceperunt repromissio- nem, Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis consummarentur 88, › patet quod eum indicat psalmus per passionis tempus et ab eo tempore ostendi similiter ac in aliis prophetiis. Scriptum est igitur : « Efundo in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ip- sum pronuntio. In deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. In via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum mihi "; » et rursus : • Libera me a persequentibus me : quia confortati sunt super me*. › Post hæc conti- nuo de sua a mortuis resurrectione orans dicit : C sunt, ad ejus incarnationem in qua insidiati sunt ei, referantur. « ss Psal. cxl.1, 8. so Psal. 11. 8. D Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo : me exspectant justi, donec retribuas mihi s. » Exspectaverunt igitur omnes hi justi do- nec ei retribuat Pater, eo quod exinaniens semet- jpsum, obediens ei factus est usque ad mor- tem . . Quæ vero retribuet ei, nisi . gentes bg- reditatem, et possessiones ejus termninos terrae ;,, ut, cum consummatio gentium eveniet, tunc et omn- nis Israel salvetur, omniaque quæ in psalmo dicta CAPUT XVI. E psalmo centesimo quadragesimo tertio. 90. In hoc psalno dicitur : • Domine, inclina coeles tuos et descende"; et in decimo septimo : ‹ In clinavit calos et descendit . . Ostendimus jam, et nunc iterum hæc de Verbo Dei commemorari de- monstramus. Inclinans enim calos, cum calestem, et Dei gloriæ formam exueret, in profundissima terræ descendit ea specie quam pro hominum sa- lute accepit. Unde ante hæc quæ retulimus verba. psalmus admirans dicit: Domine, quid est homo quia innotuisti ei, aut filius hominis, quia reputas eum " ? » Inclinatis ergo, sicut divinius, cœlis, de- scendit Dei Verbum, ut cognitus fieret incarnatus hominum generi, quod prius ignorabat eum; neque contempsit parvique duxit filium hominis, id est omnem spiritalem et ad imaginem Dei factain ani- mam. Reliqua vero psalmi spiritaliter intelligenti- bus perspicua erunt. CAPUT XVII. E psalmo centesimo quadragesimo septimo. • Qui emittit eloquium suum terræ, velociter Hebr. x1, 39, 40. Psal. CXLI. 3, 4. ibid. 7. es ibid. 8. Philipp. 11, 3. Psal. CXLIII, 5. is Psal. xvi, 10. Psal. CXLIII, 3.
αὐτὰ γὰρ δὴ ταῦτα κατὰ τὸ πάθος εἰρῆσθαι ἐπ’ αὐτῷ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τούτῳ οὖν καὶ μόνῳ πρὸς τὸν Πατέρα λέγειν ἁρμόζει ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ. Πλὴν ἐπὶ τούτοις ὁ λόγος ἡμᾶς παιδεύει, ὡς ἄρα καὶ δυνάμεις πονηραί τινες καὶ θηριώδεις ἐνήργησαν τὴν κατ’ αὐτοῦ ἐπιβουλὴν, δι’ ἃς καὶ ἔφασκε, περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί· ταῦροι πίονες περιέσχον με· καὶ περὶ τῆς ἐπισυστάσης δὲ κατ’ αὐτῶν ἐκ περιτομῆς συναγωγῆς φησὶν, ὅτι ἐκυκλωσάν με κύνες πολλοί· συναγωγὴ πονηρευομένων περιέσχον με· οὗτοι δὲ καὶ ὤρυξαν οὐ μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας· ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν, ἤσχυναν, φήσαντα, ἤσχυναν χεῖράς μου καὶ πόδας μου· ὃ καὶ ἀληθῶς ἐτελέσθη, ὅτε κρεμάσαντες αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἰκρίου ἤλοις αὐτοῦ τάς τε χεῖρας καὶ τοὺς πόδας περιέπειραν· καὶ καλόν γε εἰ ἀπαιτοίη τίς ἀπὸ γραφῆς παραστῆσαι, ὡς ἄρα καὶ σταυρὸν ὑπομεῖναι ὁ Χριστὸς προείρητο, μετὰ καὶ ἄλλων τῶν τούτου παραστατικῶν καὶ τὸ ὤρυξαν, καὶ μᾶλλον τὸ, ἤσχυναν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, παραθέσθαι·
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ψαλμοῦ ρμα. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, Ἐμὲ ὑπομενοῦσι δέ- καιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι, ο ἔοικεν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τοῦ Σωτῆρος· τίνα γὰρ ἄλλον ὑπομενοῦσι δίκαιο: ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἢ τοῦτον ; Ἐπεὶ καθὼς εἴρηταί που περὶ τῶν πάλαι δικαίων, ὡς ἄρα ο Μαρτυρηθέντες οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγ- γελίας, τοῦ Θεοῦ κρεῖττόν τι περὶ ἡμῶν προβλεψαμέ- του ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. » Δῆλον δ' ὅτι αὐτὸν ὁρᾷ τὸ ῥητὸν ἀπὸ τοῦ καὶ τὰ κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ἐν τῷ ψαλμῷ ἀκολούθως ταῖς ἄλλαις προφη- τείαις προσημαίνεσθαι· γέγραπται γοῦν, « Εκχεῶ ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου, τὴν θλίψιν μου ἐν ώπιον αὐτοῦ ἀπαγγελῶ. Ἐν τῷ ἐκλείπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ πνεῦμά μου, καὶ σὺ ἔγνως τὰς τρίβους μου· ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ ἐπορευόμην, ἔκρυψαν παγίδα μοι·, καὶ πάλιν, ο Ῥῦσαί με ἐκ τῶν καταδιωκόντων με. (Γ. ) ὅτι ἐκραταιώθησαν ὑπὲρ ἐμέ. » Τούτοις ἑξῆς καὶ Περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ εὐχόμενός φησιν· ο Ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου· • οἷς ἐπιφέρει τὸ, • Ἐμὲ ὑπομένουσι δίκαιοι ἕως ἀνταποδῷς μοι. Ὑπέμειναν οὖν τὸν Χριστὸν πάντες ἐκεῖνοι οἱ δί- καιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Πατήρ, ἀνθ' ὧν • ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ὑπήκοος αὐτῷ γενόμενος μέχρι θανάτου. » Τίνα δὲ ἀνταποδῷ αὐτῷ ἢ τὰ ἔθνη κλη- ρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς· ο ἵν᾿ ὅταν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθῇ, καὶ ὅλα δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ἐφαρμόσα: ἂν τῷ Χριστῷ, τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπη- σιν αὐτοῦ, καθ᾿ ἣν ἐπεβουλεύθη, περιέχοντα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ψαλμοῦ ρμγ'. Ἐν μὲν τῷ μετὰ χεῖρας ψαλμῷ λέγεται, « Κύριε, κλίνον οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι, ἐν δὲ τῷ ιζ, « Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη. · Ἐσημειωσάμεθα μὲν οὖν κἀκεῖ καὶ τὸ ῥητὸν, καὶ ἐνταῦθα δὲ ταυτὸν ποι οῦντες περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ ταῦτα λέγεσθαι ὑπει- λήφαμεν. Κλίνας γὰρ οὐρανοὺς τῷ κενῶσαι ἑαυτὸν τῆς ἐπουρανίου καὶ ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης, εἰς τὰ και σώτερα τῆς γῆς κατελήλυθε δι᾿ ἣν ἀνεδέξατο ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας οἰκονομίαν· ὅθεν πρὸ τοῦ ἐκτεθέντος ῥητοῦ ἀποθαυμάσας ὁ λόγος φησί· « Κύ- μιε, τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι ἐγνώσθης αὐτῷ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι λογίζῃ αὐτόν; » Εἰς τοῦτο γὰρ κλίνας τοὺς λεγομένους οὐρανούς κατελήλυθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἂν γνωσθείη ἐνανθρωπήσας τῷ τῶν ἀνθρώ- πων γένει πρότερον ἀγνοούμενος αὐτῷ· καὶ οὐ περι- εφρόνησεν παρ' οὐδὲν ἡγησάμενος τὸν γενόμενον υἱὸν ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστι πᾶσαν τὴν λογικὴν καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένην ψυχήν· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τοῦ ψαλμοῦ πνευματικῶς ἐκλαμβάνων νοήσειας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Ψαλμού ρμζ'. Καὶ τὸ, « Ὁ ἀποστέλλων τὸ λόγιον αὐτοῦ τῇ γῇ, εν ECLOGE PROPHETICE. LIB. II. A B - CAPUT XV. E psalmo centesimo quadragesimo primo. Quæ hic dicuntur : « Me exspectant justi, donec retribuas mihi **: de Salvatoris persona dici vi- dentur. Quem enim alium exspectabunt justi, dom nec Deus retribuat ei, nisi hunc ipsum ? Sicut enim dictum est de prioribus justis, Et hi omnes te- stimonio fidei probati, non acceperunt repromissio- nem, Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis consummarentur 88, › patet quod eum indicat psalmus per passionis tempus et ab eo tempore ostendi similiter ac in aliis prophetiis. Scriptum est igitur : « Efundo in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ip- sum pronuntio. In deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. In via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum mihi "; » et rursus : • Libera me a persequentibus me : quia confortati sunt super me*. › Post hæc conti- nuo de sua a mortuis resurrectione orans dicit : C sunt, ad ejus incarnationem in qua insidiati sunt ei, referantur. « ss Psal. cxl.1, 8. so Psal. 11. 8. D Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo : me exspectant justi, donec retribuas mihi s. » Exspectaverunt igitur omnes hi justi do- nec ei retribuat Pater, eo quod exinaniens semet- jpsum, obediens ei factus est usque ad mor- tem . . Quæ vero retribuet ei, nisi . gentes bg- reditatem, et possessiones ejus termninos terrae ;,, ut, cum consummatio gentium eveniet, tunc et omn- nis Israel salvetur, omniaque quæ in psalmo dicta CAPUT XVI. E psalmo centesimo quadragesimo tertio. 90. In hoc psalno dicitur : • Domine, inclina coeles tuos et descende"; et in decimo septimo : ‹ In clinavit calos et descendit . . Ostendimus jam, et nunc iterum hæc de Verbo Dei commemorari de- monstramus. Inclinans enim calos, cum calestem, et Dei gloriæ formam exueret, in profundissima terræ descendit ea specie quam pro hominum sa- lute accepit. Unde ante hæc quæ retulimus verba. psalmus admirans dicit: Domine, quid est homo quia innotuisti ei, aut filius hominis, quia reputas eum " ? » Inclinatis ergo, sicut divinius, cœlis, de- scendit Dei Verbum, ut cognitus fieret incarnatus hominum generi, quod prius ignorabat eum; neque contempsit parvique duxit filium hominis, id est omnem spiritalem et ad imaginem Dei factain ani- mam. Reliqua vero psalmi spiritaliter intelligenti- bus perspicua erunt. CAPUT XVII. E psalmo centesimo quadragesimo septimo. • Qui emittit eloquium suum terræ, velociter Hebr. x1, 39, 40. Psal. CXLI. 3, 4. ibid. 7. es ibid. 8. Philipp. 11, 3. Psal. CXLIII, 5. is Psal. xvi, 10. Psal. CXLIII, 3.
PG 22:1111οἷς ἑξῆς ἐπιφέρεται τὸ, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον· ὅπερ ὁ μὲν Ἀκύλας οὕτως ἐξέδωκεν, μερίσουσιν ἱμάτιόν μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ ἔνδυσίν μου βαλοῦσι κλῆρον· ὁ δὲ Σύμμαχος, διενέμοντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ περὶ ἐσθῆτος μου ἐλάγχανον· ὃ καὶ αὐτὸ ἅμα τε τῷ πάθει πεπλήρωται, ὅτε οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν λαβόντες τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ἄρραφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι’ ὅλου, διὸ καὶ εἶπαν πρὸς ἀλλήλους· Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ, τίνος ἔσται· οἷς ἐπιφέρει λέγων ὁ εὐαγγελιστὴς, ἵνα ἡ γραφῇ πληρωθῇ, τὸ διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ προφητεία περὶ αὐτοῦ τὸ Ἑβραϊκὸν ὡσεὶ ἐννᾶ περιέχει· ᾧ ἀκολούθως ἐπιφέρεται καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις, τὸ εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ὅπερ τοιοῦτόν τί μοι δηλοῦν ἔοικεν· σῶσον δὴ εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων. Ψ. Ψαλμοῦ ρλα. ΙΔ.
έως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ, ο παρασημει ώσασθαι ἔδοξεν, ώς διδασκούσης καὶ ἐνταῦθα τῆς Γρα- φῆς ὡς ἄρα ὑποστατόν τι πρᾶγμα ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τυγχάνει, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν ἀποστέλλοντα αὐτῷ Πατέρα· ὅρα δὲ πῶς ἑξῆς ἐπιφέρεται τό, « Έως τά χους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ· ν ὃ καὶ αὐτὸ πεπλη ρωμένον ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, οὕτω ἐν σφόδρα βραχεί χρόνῳ διαδραμούσης, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐν οὐ πολλοῖς ἔτεσι μέχρι καὶ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης κεκρατηκυίας αὐτοῦ τῆς διδαχῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Ψαλμοῦ ρμή. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, « Αἰνεσάτωσαν τὸ ὄνομα Κυρίου, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐν Β ετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν, ο ἐν τοῖς περὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου μαρτυρίοις ἀνελεξάμεθα, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὄνομα αὐτοῦ χρηματίζειν μεμαθηκότες κατά τινα προσηγορίαν τῶν περὶ αὐτ τοῦ ἐπινοιῶν· μετὰ γοῦν τὸ προειπεῖν, « Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ο τάδε καὶ τάδε ἀκολούθως παρακελεύεται τὸ Πνεῦμα αἰνεῖν μετὰ τὸν Πατέρα, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιλέγων, «Ὡς ἄρα αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγενήθη- σαν, αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Ὁ μὲν οὖν προστάττων καὶ ἐντελλόμενος εἴη ἂν ὁ τῶν ὅλων θεός καὶ Πατὴρ, ὁ δ᾽ ὑπουργῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐξυπηρε τούμενος τῷ πατρικῷ θελήματι πρὸς τὴν τῶν γενη- τῶν δημιουργίαν. Τηρητέον δ' ὅτι καὶ ἐν λ6' ψαλμῷ κατὰ λέξιν ἐμφέρεται τὸ, « Αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγενήθης σαν, αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν·, ἀλλ' ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς γῆς καὶ τῶν κατοικούντων τὴν οἰκουμε νην εἴρηται, ἐνθάδε δὲ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ τῶν λεγομένων ἐν ὑψίστοις ἀγγέλων τε καὶ δυνάμεων, Επι τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων, καὶ πάντων τῶν ἑξῆς συγκατειλεγμένων, διδασκούσης ἡμᾶς τῆς θείας ἐν τούτοις Γραφῆς, ὡς ἄρα διὰ τοῦ Λόγου κατὰ τὸν ἱερὸν Απόστολον • Εκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἔκτισται· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. » Τοσαῦτα μὲν δὴ τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν· μετρίαν δὲ καὶ αὐτάρκη τοῦ λόγου περιγραφὴν εἰληφότος, ἐξ ἑτέ- ρας ἀρχῆς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ ἑξῆς τὰς ἀπὸ τῶν προφητῶν ἐκλογάς ποιησόμεθα. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΟ Γ' ΤΟΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ. ᾿Απὸ τῶν Παροιμιών. Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὡς περὶ Σοφίας οὐσιωδῶς ὑφεστώσης καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθείσης ἑτέρας τε παρ' αὐτὸν οὔσης, καὶ σὺν αὐτῷ τῶν ὅλων ἐπιμελόμενος Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Βασιλέως καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς, καὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως αὐτοῦ· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κατακρατήσεως. * EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - currit sermo ejus". . Hoc intelligendum videtur, A quasi docente hoc loco Scriptura aliquid substan- tialiter esse Dei Verbum, cum sit alius ac Pater qui misit eum. Attende quomodo congruenter adjicia- tur: • Donec velociter currit sermo ejus. » Hoc adimpletum videre est post incarnationem Christi, adeo brevissimo temporis spatio, atque in omnem terram paucis annis usque ad terminos terræ dif- fusa ejus disciplina. CAPUT XVIII. E psalmo centesimo quadragesimo octavo. Quæ hic dicuntur : • Laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt”,, in testimoniis de Dei Verbo in initio apud Deum jam retulimus, Dei Verbum, nomenque ejus quadam denominatione de eo cogitationes desi- gnare compertum habentes. Cum igitur dictum est : • Laumlate Dominum ",, passim congruenter jubet Spiritus Patrem laudare, nomine ejus commemo- rato, ‹ quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse man- davit et creata sunt. Igitur præcipiens atque im- perans esset omnium Deus et Pater, subministrans vero Dei Verbum, et patriæ voluntati obediens in rerum omnium creatione. Animadvertendum est hæc eadem in tricesimo secundo psalmo expresse dici : e lpse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt "., Sed ibi quidem terra terramque inhabitantes designantur; hic vero quæ in cœlis sunt, excelsissimi angeli et potestates, sol, et luna, et sidera, et omnia quæ sacra enumerat Scriptura, docent nos quod per Verbum, ut ait sanctus Apo- stolus, e condita sunt universa in cœlis, et in terra, visibilia et invisibilia, sive thironi, sive dominatio- nes, sive principatus, sive potestates : omnia per ipsum et in ipso creata sunt: et sine ipso nihil factum est 8ª¸ • C (f. 24) Hæc nostra in Psalmos explanatio. Post brevius et proposito idoneum sum marium, cæteras in poe- ticos libros, primoque in prophetas eclogas aggre diemur. HAC IN TERTIO PROPHETICARUM DECHRI- D STO ECLOGARUM LIBRO CONTINENTUR. E Proverbiis. De Dei Verbo quasi de Sapientia substantialiter ex- sistente et ante sæcula a Deo creata, diversaque ab eo, et cum eo universis rebus consulente. De Christo quasi Regis Filio et de ejus apostolis. De Christo quasi viro, et de ejus in cælos ascensio- ne : de gentium dominatione. (sic). Psal. cxlvii, 4. "Psal. cxlviii, 4, 5. ibid. 1. "Psal. xxxi, 9. Coloss. 1, 16. 98* Joan. 1, 5.
Ὤμοσε Κύριος τῷ Δαυὶδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτὸν, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου. Καὶ πάλιν, Ἐκεῖ ἐξανατελῶ κέρας τῷ Δαυὶδ, ἡτοίμασα λύχνον τῷ χριστῷ μου. Τοὺς ἐχθρούς σου ἐνδύσω αἰσχύνην, ἐπὶ δὲ αὐτὸν ἐξανθήσει τὸ ἁγίασμά μου. Καὶ ἐνταῦθα σαφῶς τῷ Δαυὶδ μεθ’ ὅρκου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελία περὶ τοῦ Χριστοῦ δίδοται, ὡς ἂν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γεννηθήσεσθαι μέλλοντος, καὶ καθέξοντος αὐτοῦ τὸν θρόνον. Πολλῆς δ’ ἐξετάσεως χρῄζοι ἂν τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ἐπεὶ μὴ δοκῇ σωματικῶς ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦ Δαυὶδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κεκαθικέναι, ἃ καὶ ὑπερθησόμεθα διὰ τὸ μὴ τῆς παρούσης εἶναι πραγματείας παρὰ τὸν προκείμενον σκοπὸν κατατρίβειν τὴν σχολὴν ἐπὶ τὴν τοῦ ψαλμοῦ διήγησιν· εὐγνωμόνως δέ τοι χρὴ μὴ ἀπὸ μιᾶς γραφῆς, εἰ μὴ εἴη δυνατὴ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐφαρμόζειν τῷ Χριστῷ, τὰ πολλαχῆ σαφῶς περὶ αὐτοῦ εἰρημένα παρακρούεσθαι·
έως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ, ο παρασημει ώσασθαι ἔδοξεν, ώς διδασκούσης καὶ ἐνταῦθα τῆς Γρα- φῆς ὡς ἄρα ὑποστατόν τι πρᾶγμα ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τυγχάνει, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν ἀποστέλλοντα αὐτῷ Πατέρα· ὅρα δὲ πῶς ἑξῆς ἐπιφέρεται τό, « Έως τά χους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ· ν ὃ καὶ αὐτὸ πεπλη ρωμένον ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, οὕτω ἐν σφόδρα βραχεί χρόνῳ διαδραμούσης, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐν οὐ πολλοῖς ἔτεσι μέχρι καὶ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης κεκρατηκυίας αὐτοῦ τῆς διδαχῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Ψαλμοῦ ρμή. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, « Αἰνεσάτωσαν τὸ ὄνομα Κυρίου, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐν Β ετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν, ο ἐν τοῖς περὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου μαρτυρίοις ἀνελεξάμεθα, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὄνομα αὐτοῦ χρηματίζειν μεμαθηκότες κατά τινα προσηγορίαν τῶν περὶ αὐτ τοῦ ἐπινοιῶν· μετὰ γοῦν τὸ προειπεῖν, « Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ο τάδε καὶ τάδε ἀκολούθως παρακελεύεται τὸ Πνεῦμα αἰνεῖν μετὰ τὸν Πατέρα, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιλέγων, «Ὡς ἄρα αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγενήθη- σαν, αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Ὁ μὲν οὖν προστάττων καὶ ἐντελλόμενος εἴη ἂν ὁ τῶν ὅλων θεός καὶ Πατὴρ, ὁ δ᾽ ὑπουργῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐξυπηρε τούμενος τῷ πατρικῷ θελήματι πρὸς τὴν τῶν γενη- τῶν δημιουργίαν. Τηρητέον δ' ὅτι καὶ ἐν λ6' ψαλμῷ κατὰ λέξιν ἐμφέρεται τὸ, « Αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγενήθης σαν, αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν·, ἀλλ' ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς γῆς καὶ τῶν κατοικούντων τὴν οἰκουμε νην εἴρηται, ἐνθάδε δὲ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ τῶν λεγομένων ἐν ὑψίστοις ἀγγέλων τε καὶ δυνάμεων, Επι τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων, καὶ πάντων τῶν ἑξῆς συγκατειλεγμένων, διδασκούσης ἡμᾶς τῆς θείας ἐν τούτοις Γραφῆς, ὡς ἄρα διὰ τοῦ Λόγου κατὰ τὸν ἱερὸν Απόστολον • Εκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἔκτισται· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. » Τοσαῦτα μὲν δὴ τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν· μετρίαν δὲ καὶ αὐτάρκη τοῦ λόγου περιγραφὴν εἰληφότος, ἐξ ἑτέ- ρας ἀρχῆς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ ἑξῆς τὰς ἀπὸ τῶν προφητῶν ἐκλογάς ποιησόμεθα. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΟ Γ' ΤΟΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ. ᾿Απὸ τῶν Παροιμιών. Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὡς περὶ Σοφίας οὐσιωδῶς ὑφεστώσης καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθείσης ἑτέρας τε παρ' αὐτὸν οὔσης, καὶ σὺν αὐτῷ τῶν ὅλων ἐπιμελόμενος Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Βασιλέως καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς, καὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως αὐτοῦ· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κατακρατήσεως. * EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - currit sermo ejus". . Hoc intelligendum videtur, A quasi docente hoc loco Scriptura aliquid substan- tialiter esse Dei Verbum, cum sit alius ac Pater qui misit eum. Attende quomodo congruenter adjicia- tur: • Donec velociter currit sermo ejus. » Hoc adimpletum videre est post incarnationem Christi, adeo brevissimo temporis spatio, atque in omnem terram paucis annis usque ad terminos terræ dif- fusa ejus disciplina. CAPUT XVIII. E psalmo centesimo quadragesimo octavo. Quæ hic dicuntur : • Laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt”,, in testimoniis de Dei Verbo in initio apud Deum jam retulimus, Dei Verbum, nomenque ejus quadam denominatione de eo cogitationes desi- gnare compertum habentes. Cum igitur dictum est : • Laumlate Dominum ",, passim congruenter jubet Spiritus Patrem laudare, nomine ejus commemo- rato, ‹ quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse man- davit et creata sunt. Igitur præcipiens atque im- perans esset omnium Deus et Pater, subministrans vero Dei Verbum, et patriæ voluntati obediens in rerum omnium creatione. Animadvertendum est hæc eadem in tricesimo secundo psalmo expresse dici : e lpse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt "., Sed ibi quidem terra terramque inhabitantes designantur; hic vero quæ in cœlis sunt, excelsissimi angeli et potestates, sol, et luna, et sidera, et omnia quæ sacra enumerat Scriptura, docent nos quod per Verbum, ut ait sanctus Apo- stolus, e condita sunt universa in cœlis, et in terra, visibilia et invisibilia, sive thironi, sive dominatio- nes, sive principatus, sive potestates : omnia per ipsum et in ipso creata sunt: et sine ipso nihil factum est 8ª¸ • C (f. 24) Hæc nostra in Psalmos explanatio. Post brevius et proposito idoneum sum marium, cæteras in poe- ticos libros, primoque in prophetas eclogas aggre diemur. HAC IN TERTIO PROPHETICARUM DECHRI- D STO ECLOGARUM LIBRO CONTINENTUR. E Proverbiis. De Dei Verbo quasi de Sapientia substantialiter ex- sistente et ante sæcula a Deo creata, diversaque ab eo, et cum eo universis rebus consulente. De Christo quasi Regis Filio et de ejus apostolis. De Christo quasi viro, et de ejus in cælos ascensio- ne : de gentium dominatione. (sic). Psal. cxlvii, 4. "Psal. cxlviii, 4, 5. ibid. 1. "Psal. xxxi, 9. Coloss. 1, 16. 98* Joan. 1, 5.
ἑπομένους γε μὴν ἀληθεῖ λόγῳ, καὶ αὐτῇ τῇ θείᾳ παρισταμένους γραφῇ, ἐφίσταναι προσήκει, ὃς ποτὲ μὲν αὐτὸν πτωχόν τινα καὶ εὐτελῆ καὶ ἄτιμον, μὴ ἔχοντα εἶδος μὴ δὲ κάλλος, ἐλεύσεσθαι προφητεύει, ἄλλοτε δὲ βασιλέα ἔντιμον αὐτὸν φησίν· ὧν τὰ μὲν καὶ σωματικῶς ἀποπεπληρῶσθαι δύναται, τὰ δὲ κατὰ μόνον τὸν πνευματικὸν τῆς γραφῆς νοῦν, ἤδη δὲ τίνα καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πληρωθήσεσθαι προσδοκητέον. Πλὴν καὶ βασιλεὺς Ἰουδαίων ἐχρημάτισεν ὁ Κύριος ἡμῶν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, οὐχ ὡς ἔτυχε τοῦ Πιλάτου κελεύσαντος ἐπιγραφῆναι αὐτοῦ τῷ σταυρῷ γράμμασιν Ἑλληνικοῖς καὶ Ῥωμαϊκοῖς καὶ Ἑβραϊκοῖς τὸ, οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Ψ. Ψαλμοῦ ρμα. ΙΓ. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, ἐμὲ ὑπομενοῦσι δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι, ἔοικεν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τοῦ Σωτῆρος· τίνα γὰρ ἄλλον ὑπομενοῦσι δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἢ τοῦτον; Ἐπεὶ καθὼς εἴρηταί που περὶ τῶν πάλαι δικαίων, ὡς ἄρα μαρτυρηθέντες οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγγελίας, τοῦ Θεοῦ κρεῖττόν τι περὶ ἡμῶν προβλεψαμένου ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν.
έως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ, ο παρασημει ώσασθαι ἔδοξεν, ώς διδασκούσης καὶ ἐνταῦθα τῆς Γρα- φῆς ὡς ἄρα ὑποστατόν τι πρᾶγμα ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τυγχάνει, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν ἀποστέλλοντα αὐτῷ Πατέρα· ὅρα δὲ πῶς ἑξῆς ἐπιφέρεται τό, « Έως τά χους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ· ν ὃ καὶ αὐτὸ πεπλη ρωμένον ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, οὕτω ἐν σφόδρα βραχεί χρόνῳ διαδραμούσης, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐν οὐ πολλοῖς ἔτεσι μέχρι καὶ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης κεκρατηκυίας αὐτοῦ τῆς διδαχῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Ψαλμοῦ ρμή. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, « Αἰνεσάτωσαν τὸ ὄνομα Κυρίου, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐν Β ετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν, ο ἐν τοῖς περὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου μαρτυρίοις ἀνελεξάμεθα, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὄνομα αὐτοῦ χρηματίζειν μεμαθηκότες κατά τινα προσηγορίαν τῶν περὶ αὐτ τοῦ ἐπινοιῶν· μετὰ γοῦν τὸ προειπεῖν, « Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ο τάδε καὶ τάδε ἀκολούθως παρακελεύεται τὸ Πνεῦμα αἰνεῖν μετὰ τὸν Πατέρα, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιλέγων, «Ὡς ἄρα αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγενήθη- σαν, αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Ὁ μὲν οὖν προστάττων καὶ ἐντελλόμενος εἴη ἂν ὁ τῶν ὅλων θεός καὶ Πατὴρ, ὁ δ᾽ ὑπουργῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐξυπηρε τούμενος τῷ πατρικῷ θελήματι πρὸς τὴν τῶν γενη- τῶν δημιουργίαν. Τηρητέον δ' ὅτι καὶ ἐν λ6' ψαλμῷ κατὰ λέξιν ἐμφέρεται τὸ, « Αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγενήθης σαν, αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν·, ἀλλ' ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς γῆς καὶ τῶν κατοικούντων τὴν οἰκουμε νην εἴρηται, ἐνθάδε δὲ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ τῶν λεγομένων ἐν ὑψίστοις ἀγγέλων τε καὶ δυνάμεων, Επι τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων, καὶ πάντων τῶν ἑξῆς συγκατειλεγμένων, διδασκούσης ἡμᾶς τῆς θείας ἐν τούτοις Γραφῆς, ὡς ἄρα διὰ τοῦ Λόγου κατὰ τὸν ἱερὸν Απόστολον • Εκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἔκτισται· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. » Τοσαῦτα μὲν δὴ τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν· μετρίαν δὲ καὶ αὐτάρκη τοῦ λόγου περιγραφὴν εἰληφότος, ἐξ ἑτέ- ρας ἀρχῆς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ ἑξῆς τὰς ἀπὸ τῶν προφητῶν ἐκλογάς ποιησόμεθα. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΟ Γ' ΤΟΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ. ᾿Απὸ τῶν Παροιμιών. Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὡς περὶ Σοφίας οὐσιωδῶς ὑφεστώσης καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθείσης ἑτέρας τε παρ' αὐτὸν οὔσης, καὶ σὺν αὐτῷ τῶν ὅλων ἐπιμελόμενος Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Βασιλέως καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς, καὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως αὐτοῦ· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κατακρατήσεως. * EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - currit sermo ejus". . Hoc intelligendum videtur, A quasi docente hoc loco Scriptura aliquid substan- tialiter esse Dei Verbum, cum sit alius ac Pater qui misit eum. Attende quomodo congruenter adjicia- tur: • Donec velociter currit sermo ejus. » Hoc adimpletum videre est post incarnationem Christi, adeo brevissimo temporis spatio, atque in omnem terram paucis annis usque ad terminos terræ dif- fusa ejus disciplina. CAPUT XVIII. E psalmo centesimo quadragesimo octavo. Quæ hic dicuntur : • Laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt”,, in testimoniis de Dei Verbo in initio apud Deum jam retulimus, Dei Verbum, nomenque ejus quadam denominatione de eo cogitationes desi- gnare compertum habentes. Cum igitur dictum est : • Laumlate Dominum ",, passim congruenter jubet Spiritus Patrem laudare, nomine ejus commemo- rato, ‹ quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse man- davit et creata sunt. Igitur præcipiens atque im- perans esset omnium Deus et Pater, subministrans vero Dei Verbum, et patriæ voluntati obediens in rerum omnium creatione. Animadvertendum est hæc eadem in tricesimo secundo psalmo expresse dici : e lpse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt "., Sed ibi quidem terra terramque inhabitantes designantur; hic vero quæ in cœlis sunt, excelsissimi angeli et potestates, sol, et luna, et sidera, et omnia quæ sacra enumerat Scriptura, docent nos quod per Verbum, ut ait sanctus Apo- stolus, e condita sunt universa in cœlis, et in terra, visibilia et invisibilia, sive thironi, sive dominatio- nes, sive principatus, sive potestates : omnia per ipsum et in ipso creata sunt: et sine ipso nihil factum est 8ª¸ • C (f. 24) Hæc nostra in Psalmos explanatio. Post brevius et proposito idoneum sum marium, cæteras in poe- ticos libros, primoque in prophetas eclogas aggre diemur. HAC IN TERTIO PROPHETICARUM DECHRI- D STO ECLOGARUM LIBRO CONTINENTUR. E Proverbiis. De Dei Verbo quasi de Sapientia substantialiter ex- sistente et ante sæcula a Deo creata, diversaque ab eo, et cum eo universis rebus consulente. De Christo quasi Regis Filio et de ejus apostolis. De Christo quasi viro, et de ejus in cælos ascensio- ne : de gentium dominatione. (sic). Psal. cxlvii, 4. "Psal. cxlviii, 4, 5. ibid. 1. "Psal. xxxi, 9. Coloss. 1, 16. 98* Joan. 1, 5.
PG 22:1113Δῆλον δ’ ὅτι αὐτὸν ὁρᾷ τὸ ῥητὸν ἀπὸ τοῦ καὶ τὰ κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ἐν τῷ ψαλμῷ ἀκολούθως ταῖς ἄλλαις προφητείαις προσημαίνεσθαι· γέγραπται γ’ οὖν, Ἐκχεῶ ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου, τὴν θλίψιν μου ἐνώπιον αὐτοῦ ἀπαγγελῶ. Ἐν τῷ ἐκλείπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ πνεῦμά μου, καὶ σὺ ἔγνως τὰς τρίβους μου· ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ ἐπορευόμην, ἔκρυψαν παγίδα μοι· καὶ πάλιν, ῥῦσαί με ἐκ τῶν καταδιωκόντων με, ὅτι ἐκραταιώθησαν ὑπὲρ ἐμέ. Τούτοις ἑξῆς καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ εὐχόμενος φησίν· Ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου· οἷς ἐπιφέρει τὸ, ἐμὲ ὑπομένουσι δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι. Ὑπέμειναν οὖν τὸν Χριστὸν πάντες ἐκεῖνοι οἱ δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Πατὴρ, ἀνθ’ ὧν ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ὑπήκοος αὐτῷ γενόμενος μέχρι θανάτου. Τίνα δὲ ἀνταποδῷ αὐτῷ ἢ τὰ ἔθνη κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἵν’ ὅταν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθῇ, καὶ ὅλα δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ἐφαρμόσαι ἂν τῷ Χριστῷ, τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ, καθ’ ἣν ἐπεβουλεύθη, περιέχοντα. Ψ. Ψαλμοῦ ρμγ. ΙΔ.
Ἐν μὲν τῷ μετὰ χεῖρας ψαλμῷ λέγεται, κύριε, κλῖνον οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι, ἐν δὲ τῷ ιζ, καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη. Ἐσημειωσάμεθα μὲν οὖν κἀκεῖ καὶ τὸ ῥητὸν, καὶ ἐνταῦθα δὲ ταυτὸν ποιοῦντες περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. Κλίνας γὰρ οὐρανοὺς τῷ κενῶσαι ἑαυτὸν τῆς ἐπουρανίου καὶ ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης, εἰς τὰ κατώτερα τῆς γῆς κατελήλυθεν δι’ ἣν ἀνεδέξατο ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας οἰκονομίαν· ὅθεν πρὸ τοῦ ἐκτεθέντος ῥητοῦ ἀποθαυμάσας ὁ λόγος φησί· Κύριε τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι ἐγνώσθης αὐτῷ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι λογίζῃ αὐτόν; Εἰς τοῦτο γὰρ κλίνας τοὺς λεγομένους οὐρανοὺς κατελήλυθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἂν γνωσθείη ἐνανθρωπήσας τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει πρότερον ἀγνοούμενος αὐτῷ· καὶ οὐ περιεφρόνησεν παρ’ οὐδὲν ἡγησάμενος τὸν γενόμενον υἱὸν ἀνθρώπου, τοῦτ’ ἔστι πᾶσαν τὴν λογικὴν καὶ κατ’ εἰκόνα Θεοῦ γενομένην ψυχήν· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τοῦ ψαλμοῦ πνευματικῶς ἐκλαμβάνων νοήσειας. Ψ. Ψαλμοῦ ρμζ. ΙΕ.
PG 22:1115Καὶ τὸ, ὁ ἀποστέλλων τὸ λόγιον αὐτοῦ τῇ γῇ, ἕως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ, παρασημειώσασθαι ἔδοξεν, ὡς διδασκούσης καὶ ἐνταῦθα τῆς γραφῆς ὡς ἄρα ὑπόστατόν τι πρᾶγμα ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τυγχάνει, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν ἀποστέλλοντα αὐτῷ Πατέρα· ὅρα δὲ πῶς ἑξῆς ἐπιφέρεται τὸ, ἕως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ· ὃ καὶ αὐτὸ πεπληρωμένον ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, οὕτω ἐν σφόδρα βραχεῖ χρόνῳ διαδραμούσης, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐν οὐ πολλοῖς ἔτεσι μέχρι καὶ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης κεκρατηκυίας αὐτοῦ τῆς διδαχῆς. Ψ. Ψαλμοῦ ρμη. Ι. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, Αἰνεσάτωσαν τὸ ὄνομα Κυρίου, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν, ἐν τοῖς περὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου μαρτυρίοις ἀνελεξάμεθα, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὄνομα αὐτοῦ χρηματίζειν μεμαθηκότες κατὰ τίνα προσηγορίαν τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπινοιῶν· μετὰ γοῦν τὸ προειπεῖν, Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, τάδε καὶ τάδε ἀκολούθως παρακελεύεται τὸ Πνεῦμα αἰνεῖν μετὰ τὸν Πατέρα, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιλέγων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν.
Ἀπὸ τοῦ Ἐκκλησιαστού. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ Ἀντιχρίστου. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβόλου, καὶ περὶ τῆς Ἐκκλησίας. Ἀπὸ τοῦ ᾿Ασματος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου, καὶ τῆς τῶν ἁγίων Εκκλησίας ὡς νύμφης, καὶ περὶ τῶν ἐν τοῖς τόποις ἐπικεκρυμμένων μυστηρίων. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περιπατήσαντος ἐπὶ θαλάτ της, καὶ τὸ μέγα κῆτος χειρωσαμένου. Περὶ τῆς εἰς τὸν ᾿Αδην τοῦ Χριστοῦ καθόδου. (Γ. νο) Περὶ τῆς τοῦ διαβόλου πρὸς τὸν Χριστὸν πάλης. Ἀπὸ τοῦ Ωσηέ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πανθῆρος. Περὶ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβολῆς, καὶ τῆς τοῦ βα σιλείου αὐτῶν καταπαύσεως, τῆς τε τοῦ Χρι- στοῦ ἐξ Αἰγύπτου μετακλήσεως. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Θεὸς ὀνομαζόμενος, Κύριον ὁμολογεῖ τὸν Πατέρα. Ἀπὸ τοῦ ἡμῶς. Ως ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ονομαζόμενος ἕτερον παρ' ἑαυτὸν εἶναι τὸν Πατέρα διδάσκει. Περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ. Ἀπὸ τοῦ Αστειοῦ. Ὣς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος καὶ Θεὸς ὀνομαζόμενος ἀκηκοέναι τινὰ παρὰ Κυρίου ὁμολογεῖ. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. Ὡς ἡ περὶ τὸν Ἰωνᾶν οικονομία τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ση μαίνει. Ἀπὸ τοῦ Μιχαία. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ὡς περὶ Κυρίου. Περὶ τῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Σιών ὄρους ερημίας, καὶ περὶ τῆς ἐπιφα νείας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ δρους, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν προσαγωγῆς· καὶ τοῦ καινοῦ νόμου τοῦ κατὰ τὴν καινὴν Διαθήκην. Περὶ Βηθλεέμ καὶ τῆς ἐν αὐτῇ τοῦ Χριστοῦ γενέσεως· καὶ ὡς πρὸ τῶν αἰώνων ὁ Χριστὸς ὑπῆρχεν. ᾿Απὸ τοῦ Σοφονίες. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ἀπὸ τοῦ Ζαχαρία. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος παντοκράτωρ ονομαζό- μενος ὑπὸ Κυρίου παντοκράτορος τοῦ Πατρὸς ἀπεστάλθαι λέγει. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ονομαζόμενος ἥξειν ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ προλέγει τὰ ἔθνη ἐπ' αὐτὸν καταφεύξεσθαι ἀπεσταλμένον ὑπὸ Κυρίου παν- τοκράτορος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ· καὶ ὅτι αὐτὸς ἀνὴρ Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ, καὶ περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῆς Ἐκκλησίας. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Βασιλέως ἥξοντος ἐπὶ υποζυγίῳ καὶ πώλῳ, καὶ ὀλοθρεύσοντος τὸ πά- και οἰκοῦν ἐν Ἱερουσαλὴμ των Ιουδαίων Ιπ πικόν τε καὶ ὁπλιτικόν· καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν εἰρήνης. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ονομαζόμενος, Κυρίου τοῦ Πατρὸς μέμνηται. ECLOGE PROPHETICA. LIB. II. A B C D - Ex Ecclesiastico. De Christo quasi inopi sapiente : de diabolo et An- tichristo. De Christo quasi inopi sapiente : de diabolo et Ec- clesia. E Cantico. De Christo quasi sponso, et de sanctorum Ecclesia quasi sponsa, de absconditis in hoc libro mysle- riis. Ex Job. De Christo quasi super mare ambulante et magnum cele devincente. De Christi in infernum descensu. De diaboli in Christum certamine. Ex Osee. De Christo quasi panthera. De Israel repudio, de regni eorum eversione, et de Christi ex Ægypto revocatione. Quomodo Deus Verbum Deus nominatus Dominum vocal Patrem. Ex Amos. Quomodo Deus Verbum Dominus nominatus alium ac se esse Patrem docet. De Christi apud homines commoratione. Ex Abdia. Quomodo Deus Verbum Dominus et Deus nomina- tus, audita fuisse quædam a Domino confitetur. E Jona. Quomodo Jona historia Christi passionem ejusque a mortuis resurrectionem indicat. E Michæa. De secundo Christi adventu, quasi Domino. De vetere populo, de Israel, montisque Sion solitu- dine, de manifestatione Christi quasi montis, et de gentium institutione; de nova lege et de novo Testamento. De Bethlehem et de Christi in ea nativitate; et quo- modo ante sæcula Christus exsistebat. E Sophonia. De Christi resurrectione et de gentium vocatione. E Zacharia. Quomodo Deum Verbum Dominum omnipotentem no- minatum, a Domino omnipotente Patre missum fuisse dicit. Quomodo Deus Verbum Dominus nominatus ventu- rum esse ad Jerusalem prædicit, gentes ad ipsum se concessuras missum a Domino omnipotente. De Christo quasi Jesu filio Josedec; et quod ipse vir Oriens nomen ei, et de Ecclesiæ ædificatione. De Christo quasi Rege venturo in ea quæ sub jugo est et in pullo ejus, et eversuro Judæorum equiles el armatos qui olim habitabant in Jerusalem; de pace gentium. Quomodo Deus. Verbum Dominus nominatus, Domi num Patrem meminit.
Ὁ μὲν οὖν προστάττων καὶ ἐντελλόμενος εἴη ἂν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ δ’ ὑπουργῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐξυπηρετούμενος τῷ πατρικῷ θελήματι πρὸς τὴν τῶν γενητῶν δημιουργίαν. Τηρητέον δ’ ὅτι καὶ ἐν λβ ψαλμῷ κατὰ λέξιν ἐμφέρεται τὸ, αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν· ἀλλ’ ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς γῆς καὶ τῶν κατοικούντων τὴν οἰκουμένην εἴρηται, ἐνθάδε δὲ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ τῶν λεγομένων ἐν ὑψίστοις ἀγγέλων τε καὶ δυνάμεων, ἔτι τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄςτρων καὶ πάντων τῶν ἑξῆς συγκατειλεγμένων, διδασκούσης ἡμᾶς τῆς θείας ἐν τούτοις γραφῆς, ὡς ἄρα διὰ τοῦ Λόγου κατὰ τὸν ἱερὸν ἀπόστολον ἐκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· εἴτε ὅρατα εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἔκτισται· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Τοσαῦτα μὲν δὴ τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν· μετρίαν δὲ καὶ αὐτάρκη τοῦ λόγου περιγραφὴν εἰληφότος, ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ ἑξῆς τὰς ἀπὸ τῶν προφητῶν ἐκλογὰς ποιησόμεθα. Τάδε ἔνεστιν ἐν τῶι γ τόμωι τῶν περὶ τοῦ χριστοῦ προφητικῶν ἐκλογῶν.
Ἀπὸ τοῦ Ἐκκλησιαστού. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ Ἀντιχρίστου. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβόλου, καὶ περὶ τῆς Ἐκκλησίας. Ἀπὸ τοῦ ᾿Ασματος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου, καὶ τῆς τῶν ἁγίων Εκκλησίας ὡς νύμφης, καὶ περὶ τῶν ἐν τοῖς τόποις ἐπικεκρυμμένων μυστηρίων. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περιπατήσαντος ἐπὶ θαλάτ της, καὶ τὸ μέγα κῆτος χειρωσαμένου. Περὶ τῆς εἰς τὸν ᾿Αδην τοῦ Χριστοῦ καθόδου. (Γ. νο) Περὶ τῆς τοῦ διαβόλου πρὸς τὸν Χριστὸν πάλης. Ἀπὸ τοῦ Ωσηέ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πανθῆρος. Περὶ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβολῆς, καὶ τῆς τοῦ βα σιλείου αὐτῶν καταπαύσεως, τῆς τε τοῦ Χρι- στοῦ ἐξ Αἰγύπτου μετακλήσεως. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Θεὸς ὀνομαζόμενος, Κύριον ὁμολογεῖ τὸν Πατέρα. Ἀπὸ τοῦ ἡμῶς. Ως ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ονομαζόμενος ἕτερον παρ' ἑαυτὸν εἶναι τὸν Πατέρα διδάσκει. Περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ. Ἀπὸ τοῦ Αστειοῦ. Ὣς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος καὶ Θεὸς ὀνομαζόμενος ἀκηκοέναι τινὰ παρὰ Κυρίου ὁμολογεῖ. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. Ὡς ἡ περὶ τὸν Ἰωνᾶν οικονομία τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ση μαίνει. Ἀπὸ τοῦ Μιχαία. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ὡς περὶ Κυρίου. Περὶ τῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Σιών ὄρους ερημίας, καὶ περὶ τῆς ἐπιφα νείας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ δρους, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν προσαγωγῆς· καὶ τοῦ καινοῦ νόμου τοῦ κατὰ τὴν καινὴν Διαθήκην. Περὶ Βηθλεέμ καὶ τῆς ἐν αὐτῇ τοῦ Χριστοῦ γενέσεως· καὶ ὡς πρὸ τῶν αἰώνων ὁ Χριστὸς ὑπῆρχεν. ᾿Απὸ τοῦ Σοφονίες. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ἀπὸ τοῦ Ζαχαρία. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος παντοκράτωρ ονομαζό- μενος ὑπὸ Κυρίου παντοκράτορος τοῦ Πατρὸς ἀπεστάλθαι λέγει. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ονομαζόμενος ἥξειν ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ προλέγει τὰ ἔθνη ἐπ' αὐτὸν καταφεύξεσθαι ἀπεσταλμένον ὑπὸ Κυρίου παν- τοκράτορος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ· καὶ ὅτι αὐτὸς ἀνὴρ Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ, καὶ περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῆς Ἐκκλησίας. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Βασιλέως ἥξοντος ἐπὶ υποζυγίῳ καὶ πώλῳ, καὶ ὀλοθρεύσοντος τὸ πά- και οἰκοῦν ἐν Ἱερουσαλὴμ των Ιουδαίων Ιπ πικόν τε καὶ ὁπλιτικόν· καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν εἰρήνης. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ονομαζόμενος, Κυρίου τοῦ Πατρὸς μέμνηται. ECLOGE PROPHETICA. LIB. II. A B C D - Ex Ecclesiastico. De Christo quasi inopi sapiente : de diabolo et An- tichristo. De Christo quasi inopi sapiente : de diabolo et Ec- clesia. E Cantico. De Christo quasi sponso, et de sanctorum Ecclesia quasi sponsa, de absconditis in hoc libro mysle- riis. Ex Job. De Christo quasi super mare ambulante et magnum cele devincente. De Christi in infernum descensu. De diaboli in Christum certamine. Ex Osee. De Christo quasi panthera. De Israel repudio, de regni eorum eversione, et de Christi ex Ægypto revocatione. Quomodo Deus Verbum Deus nominatus Dominum vocal Patrem. Ex Amos. Quomodo Deus Verbum Dominus nominatus alium ac se esse Patrem docet. De Christi apud homines commoratione. Ex Abdia. Quomodo Deus Verbum Dominus et Deus nomina- tus, audita fuisse quædam a Domino confitetur. E Jona. Quomodo Jona historia Christi passionem ejusque a mortuis resurrectionem indicat. E Michæa. De secundo Christi adventu, quasi Domino. De vetere populo, de Israel, montisque Sion solitu- dine, de manifestatione Christi quasi montis, et de gentium institutione; de nova lege et de novo Testamento. De Bethlehem et de Christi in ea nativitate; et quo- modo ante sæcula Christus exsistebat. E Sophonia. De Christi resurrectione et de gentium vocatione. E Zacharia. Quomodo Deum Verbum Dominum omnipotentem no- minatum, a Domino omnipotente Patre missum fuisse dicit. Quomodo Deus Verbum Dominus nominatus ventu- rum esse ad Jerusalem prædicit, gentes ad ipsum se concessuras missum a Domino omnipotente. De Christo quasi Jesu filio Josedec; et quod ipse vir Oriens nomen ei, et de Ecclesiæ ædificatione. De Christo quasi Rege venturo in ea quæ sub jugo est et in pullo ejus, et eversuro Judæorum equiles el armatos qui olim habitabant in Jerusalem; de pace gentium. Quomodo Deus. Verbum Dominus nominatus, Domi num Patrem meminit.
PG 22:1117Πρῶτον κεφάλαιον· ἀπὸ τῶν παροιμιῶν. Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὡς περὶ σοφίας οὐσιωδῶς ὑπεστώσης καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθείσης ἑτέρας τε παρ’ αὐτὸν οὔσης, καὶ σὺν αὐτῷ τῶν ὅλων ἐπιμελόμενος. (σιξ.) Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ υἱοῦ βασιλέως καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς, καὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως αὐτοῦ· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κατακρατήσεως. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἐκκλησιαστοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ ἀντιχρίστου. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβόλου, καὶ περὶ τῆς ἐκκλησίας. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἄσματος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου, καὶ τῆς τῶν ἁγίων ἐκκλησίας ὡς νύμφης, καὶ περὶ τῶν ἐν τοῖς τόποις ἐπικεκρυμμένων μυστηρίων. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περιπατήσαντος ἐπὶ θαλάττης, καὶ τὸ μέγα κῆτος χειρωσαμένου. Περὶ τῆς εἰς τὸν Ἅιδην τοῦ Χριστοῦ καθόδου. Περὶ τῆς τοῦ διαβόλου πρὸς τὸν Χριστὸν πάλης. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ὡσηέ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πανθῆρος. Περὶ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβολῆς, καὶ τῆς τοῦ βασιλείου αὐτῶν καταπαύσεως, τῆς τε τοῦ Χριστοῦ ἐξ Αἰγύπτου μετακλήσεως.
Α Περὶ τῶν λ' ἀργυρίων ἀνθ' ὧν ὁ Ἰούδας πρού δωκε τὸν Χριστὸν τοῖς Ἰουδαίων ἄρχουσιν, οὓς νῦν ὁ λόγος Χαναναίους καλεῖ· καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦ τῶν ἀπο στόλων ἐπ' αὐτῷ σκανδαλισμοῦ. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἀπὸ τοῦ Ἀγγείου. Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καθαιρέσεως τῶν τε τοῦ Χριστοῦ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης, καὶ τοῦ νόμου τῆς ἀληθείας τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀγγέλου Κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγγέλου τῆς Διαθήκης τοῦ Θεοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἡλίου δικαιοσύνης. Ἀπὸ τοῦ Ἱερεμίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἁργίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν Ἰου δαίων ἀφανισμοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς τῶν Ἰου δαίων δυσσεβείας, καὶ ὀνομαστὶ περὶ τοῦ προ- δότου Ιούδα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Βασιλέως ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ, καὶ τῆς εἰς αἰῶνας συστάσης ἐκ- κλησιαστικῆς ἱερουργίας. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης ἑτέρας παρὰ τὴν διὰ Μωϋσέως παλαιάν καὶ περὶ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγ γέλιον νόμων. Ἀπὸ τῶν θρήνων. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Θεοῦ ἐξ οὐρανῶν κατιόντος καὶ μετὰ ἀνθρώπων πολιτευσομέ του. Ἀπὸ τοῦ Ἐζεκιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Δαυίδ ἀναστησομέν νου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ τοῦ Δαυΐδ ἀναστησο μένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ τῆς αἰω νίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Θεοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὡς περὶ Υἱοῦ ἀνθρώπου· καὶ περὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἑβδομήκοντα ἑβδομάδων, καὶ ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Χριστοῦ συμπληρούνται με οὓς προφητεύεται τὰ περὶ τοῦ παντελοῦς ἀλέ θρου τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. να) Μετὰ δὴ τὰς ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν ἐκλογάς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ τῶν ἑξῆς προφήτ τειῶν ἐν τρίτῳ τούτῳ συγγράμματι τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικῶν Ἐκλογῶν, ὀγδόῳ ὄντι τῆς Και θόλου στοιχειώδους εἰσαγωγῆς, ἀναλεξώμεθα, προεπισημηνάμενοι ὅτι μήτε τὰ τῶν προφητών ἐπαληθεύειν δυνατόν, ἢν μὴ οὐχὶ τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως αὐτοῖς συμπαραλαμβανομένης, μήτε τὰ τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως λογικώτερον κρατύνεσθαι, μή EUSEBII CÆSARIENS!S OPP. PARS III: EXEGETICA. De triginta denariis quibus Judas. Judaorum magi- stratibus Christum tradidit, quos nunc Chanana'os Scriptura vocat; de eorum rejectione. De Christi passione; de apostolorum ob qum scan- dalizatione. De secunda Christi manifestatione. Ex Aggæo. De Judæorum reprobatione, de eorum sacrificiorum eversione, de Christi super universam terram Ec- clesiis. Le novo Testamento, de lege veritatis, de Christo quasi omnipotentis Domini angelo. De secunda Christi manifestatione quasi angeli Te- stamenti Dei. De Christo quasi sole justitiæ. E Jeremia. De passione Christi quasi agni. De passione Christi, de Judæorum excidio, et de Jerusalem vastatione. De gentium vocatione, de Judæorum impietate, et inprimis de traditore Juda. B (F. 25) De Christo quasi Rege e Davidis semine, de Eccle- siæ sacerdotio in sæcula permanente. De novo Testamento a vetere Moysis diverso, de Evangelii legibus. E Threnis. De Christi passione et de vocatione gentium. E Baruch. De Christo quasi Deo a cœlis descendente atque apud homines commoraturo. Ex Ezechiele. De Christo quasi Davide orituro pastore el de novo Testamenio. De Christo quasi Davide orituro pastore et de novo Testamento. E Daniele. De Christo quasi lapide, de æterno ejus regno. De Christo quasi Dei Filio. De Christi adventu quasi hominis Filii, et de æterno regno ejus. De septuaginta hebdomadibus, et quomodo Christi temporibus complebuntur; quibus elapsis propheli- zat totum Judæorum populi excidium. PROOEMIUM. Post eclogas de Psalmis, cæteras de reliquis poeticis libris, nec non de prophetiis in tertia hac collectione propheticarum Christi eclogarum, octava Universalis elementaria introductionis, conscribe- mus, jam prius animadversione facta quod prophe- tas vera dicere minime possibile est, nisi ab iis confirmetur in Salvatorem et Dominum nostrum Jesum Christum fides, neque nostram in Christumı fidem stabilius ædificari, nisi prophetis ab initio de Christo demonstrationes firmiter credentibus. Ex- C D (F.
Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Θεὸς ὀνομαζόμενος, κύριον ὁμολογεῖ τὸν Πατέρα. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἀμῶς.
Α Περὶ τῶν λ' ἀργυρίων ἀνθ' ὧν ὁ Ἰούδας πρού δωκε τὸν Χριστὸν τοῖς Ἰουδαίων ἄρχουσιν, οὓς νῦν ὁ λόγος Χαναναίους καλεῖ· καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦ τῶν ἀπο στόλων ἐπ' αὐτῷ σκανδαλισμοῦ. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἀπὸ τοῦ Ἀγγείου. Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καθαιρέσεως τῶν τε τοῦ Χριστοῦ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης, καὶ τοῦ νόμου τῆς ἀληθείας τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀγγέλου Κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγγέλου τῆς Διαθήκης τοῦ Θεοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἡλίου δικαιοσύνης. Ἀπὸ τοῦ Ἱερεμίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἁργίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν Ἰου δαίων ἀφανισμοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς τῶν Ἰου δαίων δυσσεβείας, καὶ ὀνομαστὶ περὶ τοῦ προ- δότου Ιούδα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Βασιλέως ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ, καὶ τῆς εἰς αἰῶνας συστάσης ἐκ- κλησιαστικῆς ἱερουργίας. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης ἑτέρας παρὰ τὴν διὰ Μωϋσέως παλαιάν καὶ περὶ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγ γέλιον νόμων. Ἀπὸ τῶν θρήνων. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Θεοῦ ἐξ οὐρανῶν κατιόντος καὶ μετὰ ἀνθρώπων πολιτευσομέ του. Ἀπὸ τοῦ Ἐζεκιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Δαυίδ ἀναστησομέν νου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ τοῦ Δαυΐδ ἀναστησο μένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ τῆς αἰω νίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Θεοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὡς περὶ Υἱοῦ ἀνθρώπου· καὶ περὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἑβδομήκοντα ἑβδομάδων, καὶ ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Χριστοῦ συμπληρούνται με οὓς προφητεύεται τὰ περὶ τοῦ παντελοῦς ἀλέ θρου τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. να) Μετὰ δὴ τὰς ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν ἐκλογάς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ τῶν ἑξῆς προφήτ τειῶν ἐν τρίτῳ τούτῳ συγγράμματι τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικῶν Ἐκλογῶν, ὀγδόῳ ὄντι τῆς Και θόλου στοιχειώδους εἰσαγωγῆς, ἀναλεξώμεθα, προεπισημηνάμενοι ὅτι μήτε τὰ τῶν προφητών ἐπαληθεύειν δυνατόν, ἢν μὴ οὐχὶ τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως αὐτοῖς συμπαραλαμβανομένης, μήτε τὰ τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως λογικώτερον κρατύνεσθαι, μή EUSEBII CÆSARIENS!S OPP. PARS III: EXEGETICA. De triginta denariis quibus Judas. Judaorum magi- stratibus Christum tradidit, quos nunc Chanana'os Scriptura vocat; de eorum rejectione. De Christi passione; de apostolorum ob qum scan- dalizatione. De secunda Christi manifestatione. Ex Aggæo. De Judæorum reprobatione, de eorum sacrificiorum eversione, de Christi super universam terram Ec- clesiis. Le novo Testamento, de lege veritatis, de Christo quasi omnipotentis Domini angelo. De secunda Christi manifestatione quasi angeli Te- stamenti Dei. De Christo quasi sole justitiæ. E Jeremia. De passione Christi quasi agni. De passione Christi, de Judæorum excidio, et de Jerusalem vastatione. De gentium vocatione, de Judæorum impietate, et inprimis de traditore Juda. B (F. 25) De Christo quasi Rege e Davidis semine, de Eccle- siæ sacerdotio in sæcula permanente. De novo Testamento a vetere Moysis diverso, de Evangelii legibus. E Threnis. De Christi passione et de vocatione gentium. E Baruch. De Christo quasi Deo a cœlis descendente atque apud homines commoraturo. Ex Ezechiele. De Christo quasi Davide orituro pastore el de novo Testamenio. De Christo quasi Davide orituro pastore et de novo Testamento. E Daniele. De Christo quasi lapide, de æterno ejus regno. De Christo quasi Dei Filio. De Christi adventu quasi hominis Filii, et de æterno regno ejus. De septuaginta hebdomadibus, et quomodo Christi temporibus complebuntur; quibus elapsis propheli- zat totum Judæorum populi excidium. PROOEMIUM. Post eclogas de Psalmis, cæteras de reliquis poeticis libris, nec non de prophetiis in tertia hac collectione propheticarum Christi eclogarum, octava Universalis elementaria introductionis, conscribe- mus, jam prius animadversione facta quod prophe- tas vera dicere minime possibile est, nisi ab iis confirmetur in Salvatorem et Dominum nostrum Jesum Christum fides, neque nostram in Christumı fidem stabilius ædificari, nisi prophetis ab initio de Christo demonstrationes firmiter credentibus. Ex- C D (F.
Like the God-Word Called LordὩς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος ἕτερον παρ’…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος ἕτερον παρ’ ἑαυτὸν εἶναι τὸν Πατέρα διδάσκει. Περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἀβδειοῦ. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος καὶ Θεὸς ὀνομαζόμενος ἀκηκοέναι τινὰ παρὰ Κυρίου ὁμολογεῖ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἰωνᾶ. Ὡς ἡ περὶ τὸν Ἰωνᾶν οἰκονομία τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν σημαίνει. Ψ. Ἀπὸ τοῦ μειχαία. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ὡς περὶ κυρίου. Περὶ τῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Σιὼν ὄρους ἐρημίας, καὶ περὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ὄρους, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν προσαγωγῆς· καὶ τοῦ καινοῦ νόμου τοῦ κατὰ τὴν καινὴν διαθήκην. Περὶ Βηθλεὲμ καὶ τῆς ἐν αὐτῇ τοῦ Χριστοῦ γενέσεως· καὶ ὡς πρὸ τῶν ἀιώνων ὁ Χριστὸς ὑπῆρχεν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ σοφονίου. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ζαχαρία. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος παντοκράτωρ ὀνομαζόμενος ὑπὸ Κυρίου παντοκράτορος τοῦ Πατρὸς ἀπεστάλθαι λέγει.
Α Περὶ τῶν λ' ἀργυρίων ἀνθ' ὧν ὁ Ἰούδας πρού δωκε τὸν Χριστὸν τοῖς Ἰουδαίων ἄρχουσιν, οὓς νῦν ὁ λόγος Χαναναίους καλεῖ· καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦ τῶν ἀπο στόλων ἐπ' αὐτῷ σκανδαλισμοῦ. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἀπὸ τοῦ Ἀγγείου. Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καθαιρέσεως τῶν τε τοῦ Χριστοῦ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης, καὶ τοῦ νόμου τῆς ἀληθείας τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀγγέλου Κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγγέλου τῆς Διαθήκης τοῦ Θεοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἡλίου δικαιοσύνης. Ἀπὸ τοῦ Ἱερεμίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἁργίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν Ἰου δαίων ἀφανισμοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς τῶν Ἰου δαίων δυσσεβείας, καὶ ὀνομαστὶ περὶ τοῦ προ- δότου Ιούδα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Βασιλέως ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ, καὶ τῆς εἰς αἰῶνας συστάσης ἐκ- κλησιαστικῆς ἱερουργίας. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης ἑτέρας παρὰ τὴν διὰ Μωϋσέως παλαιάν καὶ περὶ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγ γέλιον νόμων. Ἀπὸ τῶν θρήνων. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Θεοῦ ἐξ οὐρανῶν κατιόντος καὶ μετὰ ἀνθρώπων πολιτευσομέ του. Ἀπὸ τοῦ Ἐζεκιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Δαυίδ ἀναστησομέν νου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ τοῦ Δαυΐδ ἀναστησο μένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ τῆς αἰω νίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Θεοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὡς περὶ Υἱοῦ ἀνθρώπου· καὶ περὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἑβδομήκοντα ἑβδομάδων, καὶ ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Χριστοῦ συμπληρούνται με οὓς προφητεύεται τὰ περὶ τοῦ παντελοῦς ἀλέ θρου τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. να) Μετὰ δὴ τὰς ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν ἐκλογάς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ τῶν ἑξῆς προφήτ τειῶν ἐν τρίτῳ τούτῳ συγγράμματι τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικῶν Ἐκλογῶν, ὀγδόῳ ὄντι τῆς Και θόλου στοιχειώδους εἰσαγωγῆς, ἀναλεξώμεθα, προεπισημηνάμενοι ὅτι μήτε τὰ τῶν προφητών ἐπαληθεύειν δυνατόν, ἢν μὴ οὐχὶ τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως αὐτοῖς συμπαραλαμβανομένης, μήτε τὰ τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως λογικώτερον κρατύνεσθαι, μή EUSEBII CÆSARIENS!S OPP. PARS III: EXEGETICA. De triginta denariis quibus Judas. Judaorum magi- stratibus Christum tradidit, quos nunc Chanana'os Scriptura vocat; de eorum rejectione. De Christi passione; de apostolorum ob qum scan- dalizatione. De secunda Christi manifestatione. Ex Aggæo. De Judæorum reprobatione, de eorum sacrificiorum eversione, de Christi super universam terram Ec- clesiis. Le novo Testamento, de lege veritatis, de Christo quasi omnipotentis Domini angelo. De secunda Christi manifestatione quasi angeli Te- stamenti Dei. De Christo quasi sole justitiæ. E Jeremia. De passione Christi quasi agni. De passione Christi, de Judæorum excidio, et de Jerusalem vastatione. De gentium vocatione, de Judæorum impietate, et inprimis de traditore Juda. B (F. 25) De Christo quasi Rege e Davidis semine, de Eccle- siæ sacerdotio in sæcula permanente. De novo Testamento a vetere Moysis diverso, de Evangelii legibus. E Threnis. De Christi passione et de vocatione gentium. E Baruch. De Christo quasi Deo a cœlis descendente atque apud homines commoraturo. Ex Ezechiele. De Christo quasi Davide orituro pastore el de novo Testamenio. De Christo quasi Davide orituro pastore et de novo Testamento. E Daniele. De Christo quasi lapide, de æterno ejus regno. De Christo quasi Dei Filio. De Christi adventu quasi hominis Filii, et de æterno regno ejus. De septuaginta hebdomadibus, et quomodo Christi temporibus complebuntur; quibus elapsis propheli- zat totum Judæorum populi excidium. PROOEMIUM. Post eclogas de Psalmis, cæteras de reliquis poeticis libris, nec non de prophetiis in tertia hac collectione propheticarum Christi eclogarum, octava Universalis elementaria introductionis, conscribe- mus, jam prius animadversione facta quod prophe- tas vera dicere minime possibile est, nisi ab iis confirmetur in Salvatorem et Dominum nostrum Jesum Christum fides, neque nostram in Christumı fidem stabilius ædificari, nisi prophetis ab initio de Christo demonstrationes firmiter credentibus. Ex- C D (F.
Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος ἥξειν ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ προλέγει τὰ ἔθνη ἐπ’ αὐτὸν καταφεύξεσθαι ἀπεσταλμένον ὑπὸ κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ· καὶ ὅτι αὐτὸς ἀνὴρ ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ, καὶ περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῆς ἐκκλησίας. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως ἥξοντος ἐπὶ ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ, καὶ ὁλοθρεύσοντος τὸ πάλαι οἰκοῦν ἐν Ἱερουσαλὴμ τῶν Ἰουδαίων ἱππικόν τε καὶ ὁπλιτικόν· καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν εἰρήνης. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος, Κυρίου τοῦ Πατρὸς μέμνηται. Περὶ τῶν λ ἀργυρίων ἀνθ’ ὧν ὁ Ἰούδας προύδωκε τὸν Χριστὸν τοῖς Ἰουδαίων ἄρχουσιν, οὓς νῦν ὁ λόγος Χαναναίους καλεῖ· καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων ἐπ’ αὐτῷ σκανδαλισμοῦ. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἀγγελοῦ.
Α Περὶ τῶν λ' ἀργυρίων ἀνθ' ὧν ὁ Ἰούδας πρού δωκε τὸν Χριστὸν τοῖς Ἰουδαίων ἄρχουσιν, οὓς νῦν ὁ λόγος Χαναναίους καλεῖ· καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦ τῶν ἀπο στόλων ἐπ' αὐτῷ σκανδαλισμοῦ. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἀπὸ τοῦ Ἀγγείου. Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καθαιρέσεως τῶν τε τοῦ Χριστοῦ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης, καὶ τοῦ νόμου τῆς ἀληθείας τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀγγέλου Κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγγέλου τῆς Διαθήκης τοῦ Θεοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἡλίου δικαιοσύνης. Ἀπὸ τοῦ Ἱερεμίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἁργίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν Ἰου δαίων ἀφανισμοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς τῶν Ἰου δαίων δυσσεβείας, καὶ ὀνομαστὶ περὶ τοῦ προ- δότου Ιούδα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Βασιλέως ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ, καὶ τῆς εἰς αἰῶνας συστάσης ἐκ- κλησιαστικῆς ἱερουργίας. Περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης ἑτέρας παρὰ τὴν διὰ Μωϋσέως παλαιάν καὶ περὶ τῶν κατὰ τὸ Εὐαγ γέλιον νόμων. Ἀπὸ τῶν θρήνων. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Θεοῦ ἐξ οὐρανῶν κατιόντος καὶ μετὰ ἀνθρώπων πολιτευσομέ του. Ἀπὸ τοῦ Ἐζεκιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Δαυίδ ἀναστησομέν νου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ τοῦ Δαυΐδ ἀναστησο μένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς Διαθήκης. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ τῆς αἰω νίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Υἱοῦ Θεοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὡς περὶ Υἱοῦ ἀνθρώπου· καὶ περὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἑβδομήκοντα ἑβδομάδων, καὶ ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Χριστοῦ συμπληρούνται με οὓς προφητεύεται τὰ περὶ τοῦ παντελοῦς ἀλέ θρου τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. να) Μετὰ δὴ τὰς ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν ἐκλογάς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ τῶν ἑξῆς προφήτ τειῶν ἐν τρίτῳ τούτῳ συγγράμματι τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικῶν Ἐκλογῶν, ὀγδόῳ ὄντι τῆς Και θόλου στοιχειώδους εἰσαγωγῆς, ἀναλεξώμεθα, προεπισημηνάμενοι ὅτι μήτε τὰ τῶν προφητών ἐπαληθεύειν δυνατόν, ἢν μὴ οὐχὶ τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως αὐτοῖς συμπαραλαμβανομένης, μήτε τὰ τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως λογικώτερον κρατύνεσθαι, μή EUSEBII CÆSARIENS!S OPP. PARS III: EXEGETICA. De triginta denariis quibus Judas. Judaorum magi- stratibus Christum tradidit, quos nunc Chanana'os Scriptura vocat; de eorum rejectione. De Christi passione; de apostolorum ob qum scan- dalizatione. De secunda Christi manifestatione. Ex Aggæo. De Judæorum reprobatione, de eorum sacrificiorum eversione, de Christi super universam terram Ec- clesiis. Le novo Testamento, de lege veritatis, de Christo quasi omnipotentis Domini angelo. De secunda Christi manifestatione quasi angeli Te- stamenti Dei. De Christo quasi sole justitiæ. E Jeremia. De passione Christi quasi agni. De passione Christi, de Judæorum excidio, et de Jerusalem vastatione. De gentium vocatione, de Judæorum impietate, et inprimis de traditore Juda. B (F. 25) De Christo quasi Rege e Davidis semine, de Eccle- siæ sacerdotio in sæcula permanente. De novo Testamento a vetere Moysis diverso, de Evangelii legibus. E Threnis. De Christi passione et de vocatione gentium. E Baruch. De Christo quasi Deo a cœlis descendente atque apud homines commoraturo. Ex Ezechiele. De Christo quasi Davide orituro pastore el de novo Testamenio. De Christo quasi Davide orituro pastore et de novo Testamento. E Daniele. De Christo quasi lapide, de æterno ejus regno. De Christo quasi Dei Filio. De Christi adventu quasi hominis Filii, et de æterno regno ejus. De septuaginta hebdomadibus, et quomodo Christi temporibus complebuntur; quibus elapsis propheli- zat totum Judæorum populi excidium. PROOEMIUM. Post eclogas de Psalmis, cæteras de reliquis poeticis libris, nec non de prophetiis in tertia hac collectione propheticarum Christi eclogarum, octava Universalis elementaria introductionis, conscribe- mus, jam prius animadversione facta quod prophe- tas vera dicere minime possibile est, nisi ab iis confirmetur in Salvatorem et Dominum nostrum Jesum Christum fides, neque nostram in Christumı fidem stabilius ædificari, nisi prophetis ab initio de Christo demonstrationes firmiter credentibus. Ex- C D (F.
On the Rejection of the Jews and the...Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1121Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καθαιρέσεως τῶν τε τοῦ Χριστοῦ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν. Περὶ τῆς καινῆς διαθήκης, καὶ τοῦ νόμου τῆς ἀληθείας τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀγγέλου Κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγγέλου τῆς διαθήκης τοῦ Θεοῦ.
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἡλίου δικαιοσύνης. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἱερεμίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀρνίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἀφανισμοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων δυσσεβείας, καὶ ὀνομαστὶ περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως ἐκ σπέρματος Δαυὶδ, καὶ τῆς εἰς αἰῶνας συστάσης ἐκκλησιαστικῆς ἱερουργίας. Περὶ τῆς καινῆς διαθήκης ἑτέρας παρὰ τὴν διὰ Μωσέως παλαιάν· καὶ περὶ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον νόμων. Ψ. Ἀπὸ τῶν θρήνων.
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
On the Passion of ChristΠερὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Θεοῦ ἐξ οὐρανῶν κατιόντος καὶ μετὰ ἀνθρώπων πολιτευσομένου. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἐζεκιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Δαυὶδ ἀναστησομένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς διαθήκης. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ τοῦ Δαυὶδ ἀναστησομένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς διαθήκης. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ υἱοῦ θεοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὡς περὶ υἱοῦ ἀνθρώπου·
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
καὶ περὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἑβδομήκοντα ἑβδομάδων, καὶ ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Χριστοῦ συμπληροῦνται μεθ’ οὓς προφητεύεται τὰ περὶ τοῦ παντελοῦς ὀλέθρου τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Μετὰ δὴ τὰς ἀπὸ τῶν ψαλμῶν ἐκλογὰς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ τῶν ἑξῆς προφητειῶν ἐν τρίτῳ τούτῳ συγγράμματι τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικῶν Ἐκλογῶν, ὀγδόῳ ὄντι τῆς Καθόλου Στοιχειώδους Εἰσαγωγῆς, ἀναλεξώμεθα, προεπισημηνάμενοι ὅτι μήτε τὰ τῶν προφητῶν ἐπαληθεύειν δυνατὸν, ἢν μὴ οὐχὶ τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως αὐτοῖς συμπαραλαμβανομένης, μήτε τὰ τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως λογικώτερον κρατύνεσθαι, μὴ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμένων ἀποδείξεις. Ὅθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφητείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύστατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προφητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χριστὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τε εἰσι παραδέξασθαι·
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι· τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρούσιας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμενοι, τὸ φανὸν καὶ στερρὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγκτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. Ψ. Ἀπὸ τῶν παροιμιῶν. Α. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτιθεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λόγους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτὲ δ’ αὖ περὶ αὑτῆς τινὰ διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης.
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
Τούτων δ’ ἀναλεξόμεθα δι’ ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῷον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμπαντα καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἣ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ ὑποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δημιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦτον λέλεκται τὸν τρόπον· Ἐγὼ ἡ σοφία κατεσκήνωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλεσάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφάλεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι’ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιοσύνην. Δι’ ἐμοῦ μεγιστᾶνες μεγαλύνονται. Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ.
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ’ ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύςσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννᾷ με. Κύριος ἐποίησε χώρας καὶ ἀοικήτους, καὶ ἄκρα οἰκούμενα τῆς ὑπ’ οὐρανόν. Ἡνίκα ἡτοίμαζε τὸν οὐρανὸν, συμπαρήμην αὐτῷ, ἡνίκα ἀφώριζε τὸν ἑαυτοῦ θρόνον ἐπ’ ἀνέμων. Ἡνίκα ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ ἄνω νέφη, καὶ ὡς ἀσφαλεῖς ἐτίθει πηγὰς τῆς ὑπ’ οὐρανὸν, ἐν τῷ τιθέναι αὐτὸν τῇ θαλάσσῃ ἀκριβασμὸν αὐτοῦ, καὶ ὕδατα οὐ παρελεύσονται στόμα αὐτοῦ· ἡνίκα ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ θεμέλια τῆς γῆς, ἤμην παρ’ αὐτῷ ἁρμόζουσα· ἐγὼ ἤμην, ᾗ προσέχαιρε καθ’ ἡμέραν, εὐφραινόμην δὲ ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ· ὅτε εὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ εὐφραίνετο ἐν υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα μὲν οὖν διδάσκει περὶ ἑαυτῆς ἡ Σοφία·
τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμέ- νων ἀποδείξεις. Οθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφη τείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύ στατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προ- φητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χρι στὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τέ εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦν τες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμε- νοι, τὸ φανὸν καὶ στεῤῥὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγ κτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτι θεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λό γους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτέ δ᾽ αὖ περὶ αὐτῆς τινα διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῶον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ι ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, » καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμ παντά, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ υποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δη μιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦ τον λέλεκται τὸν τρόπον· . Ἐγὼ ἡ Σοφία κατεσκή νωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλε σάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφά- λεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιο- σύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστάνες μεγαλύνονται, καὶ τύ ραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς· Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φι λοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμ πλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύ- ριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρα- σθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννά με. Κύριος • ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A inde non immerito exprobraretur Judais, qui Chri- B stum non admittunt, nec non hæreticis prophetias rejicientibus, quod in contradictionem incidunt. Illi enim velut a Deo prophetias accipiunt, menda- cii autem eas arguunt, dum imperfectas esse sinunt, in Christo consummatum fuisse prophetiarum even- tum agnoscere nequeuntes; bi vero, qui Christum confitentur, absurdam tamen neque certis fulcitam documentis fidem ejus contendunt, admirabiliter Dei prophetas, qui testimonium olim de eo red- diderunt, non agnoscentes. Quid vero nos? Prophe- tias quidem propter Christi adventum, hunc au- tem propter prophetias credimus, ac evidentiam roburque veritatis arctissimis ostendemus demon- strationibus. Sed satis de proœmio; jam ad propo- situm transeamus. CAPUT I. E Proverbiis. Totus Proverbiorum liber de Sapientia, si ad titu- lum respicias, tractare videtur; nunc moribus vi- tam instruit, nunc alios loquentes indueit: non- nunquam proponit ænigmata; ipsam interdum de se quædam edocentem, multaque de divina suimet- ipsius dignitate ostendentem. Quorum ea prius colligemus quibus compertum habemus aliquid di- vinum esse sapientiam et natura omnino præcellen- tem, ipsamque secundam, post priorem Deum, re- rum universarum causam, quæ quidem cum sit ‹ in principio apud Deum Deus Verbum", omnia regens atque ordinans, et Dei providentia omnibus quæ sunt super terram consulens, ante omnem essentiam et substantiam procreata, omnisque creationis viarum principium. Hæc vero quæ quasi de se ipsa Sapientia dicit: Ego Sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et super- Diam, et viain pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et æquitas; mea est pruden⚫ tia ; mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt; per me prin- cipes imperant, et tyranni terræ dominantur. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me. Merum sunt divitiæ, et gloria, C D opes superbæ, et justitia. Melior est enim fructus (F. 26) Jean. 1. 1. meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii, ut dilem diligentes me, et the- sauros eorum repleam. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex anti- quis antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes aqua- rum eruperant; necdum montes gravi mole con- stiterant : ante colles ego parturiebar. Adhuc ter- ram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ. Quando præparabat coelos, aderam; quando
PG 22:1123τίς δέ ἐστιν αὕτη, ὁ ἱερὸς ἀπόστολος παιδεύει λέγων, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία· καὶ πάλιν, ὃς ἐγενήθη σοφία ἡμῖν ἀπὸ Θεοῦ. Χριστὸς οὖν ἐστιν ὁ τὰ προειρημένα φάσκων· ἡ Σοφία καὶ Λόγος ἐστὶ Θεοῦ, δι’ οὗ τὰ πάντα γεγένηται· Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος. Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ, ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, κατὰ τὸν ἀπόστολον· ὅνπερ δὲ τρόπον κατά τινα ἐπίνοιαν Λόγος Θεοῦ χρηματίζει, καὶ καθ’ ἑτέραν ζωὴ, καὶ πάλιν, ἀλήθεια καὶ φῶς ἀληθινὸν, καὶ τὰ λοιπὰ ὁπόσα φασὶν αὐτὸν αἱ θεῖαι γραφαὶ, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ Σοφία προσηγόρευται, ὑπηρέτης τυγχάνουσα τοῦ Πατρὸς εἰς τὴν ὅλων πρόνοιάν τε καὶ οἰκονομίαν. Ψ. Τῶν παροιμιῶν Β. Ἐν φωτὶ υἱοῦ βασιλέως ζωή· οἱ δὲ προσδεκτοὶ αὐτῷ ὥσπερ νέφος ὄψιμον. Καὶ τίνος ἄλλου βασιλέως υἱοῦ ἐν φωτὶ ζωὴ τυγχάνει, ἢ ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ, υἱοῦ τυγχάνοντος τοῦ πάντων βασιλέως Θεοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον·
PG 22:1125ἐν ᾧ φωτὶ ζωὴ τυγχάνει κατὰ τὸν φήσαντα τοῦ εὐαγγελίου λόγον, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· τούτου δὲ καὶ οἱ προσδεκτοὶ, οὓς ἡγούμεθα εἶναι τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ καὶ μαθητὰς, γεγόνασιν ὥσπερ νέφος ὄψιμον ἐπ’ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν καὶ ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, τὴν ἔρημον ποτὲ γῆν καὶ ἄνυδρον, τουτέστι τὴν τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαν, ἀρδεύσαντες τῷ πνευματικῷ τῆς εὐσεβοῦς διδασκαλίας αὐτῷ ὑετῷ. Ψ. Τῶν παροιμιῶν Γ. Τάδε λέγει ἀνὴρ τοῖς πιστεύουσι Θεῷ, καὶ παύομαι. Ἀφρονέστατος γάρ εἰμι πάντων ἀνθρώπων, καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί. Θεὸς δ’ ἐδίδαξέν με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἐγὼ ἔγνωκα. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατέβη; τίς συνήγαγεν ἀνέμους ἐν κόλπῳ; τίς συνέστρεψεν ὕδωρ ἐν ἱματίῳ; τίς ἐκράτησε τῶν ἄκρων τῆς γῆς; τί ὄνομα αὐτῷ· ἢ τί ὄνομα τοῖς τέκνοις αὐτοῦ; Καὶ τίς ἂν εἴη ἄλλος ἀνὴρ ὁ ταῦτα φάσκων, ἢ ὁ ἐνανθρωπήσας Κύριος ἡμῶν, ἤτοι διὰ τὰς ἡμῶν ἀφροσύνας, ἃς εἰς ἑαυτὸν ἀνεδέξατο, ἢ διὰ τὴν μωρίαν τοῦ κηρύγματος σοφωτέραν καὶ ἰσχυροτέραν οὖσαν τῆς τῶν ἀνθρώπων σοφίας· ἐνθάδε μὲν φάσκων, ἀφρονέστατος γάρ εἰμι πάντων ἀνθρώπων·
ο ὡς εἰς ἑαυτὸν ἀνεδέξατο, ἢ διὰ τὴν « μωρίαν τοῦ κηρύγματος, ο σοφωτέραν καὶ ἰσχυροτέραν οὖσαν τῆς τῶν ἀνθρώπων σοφίας; ἐνθάδε μὲν φάσκων, « ἀφρο- νέστατος γάρ εἰμι πάντων ἀνθρώπων· › ἐν δὲ ξη' ψαλμῷ, ο Σὺ ἔγνω τὴν ἀφροσύνην μου· » φησὶν δὲ • ότι, « Καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ, ο ὥσπερ ἐπ' ἀνδραγαθήματι λαμπρυνάμενος ἐπὶ τῷ μηδεμίαν ἐσχηκέναι φρόνησιν τῶν παρασυμβληθέντων τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὁμοιωθέντων αὐτοῖς ἀνθρώπων· ἢ ὧν τὴν σοφίαν ἐμώρανεν ὁ Θεὸς μηδὲν πλέον φρονούντων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅσα πέφυκε σαρ- κῶν τε καὶ ὕλης οἰκεῖα· ὅθεν δὴ καὶ μεμαρτύρηνται ἐν τῇ γενεᾷ αὐτῶν φρόνιμοι εἶναι, τὸ (τῷ) μόνα τὰ ἐπὶ γῆς ζητεῖν καὶ διανοεῖσθαι ἐκ νεότητος ἐπὶ (ἔτι) τὰ πονηρά· ἀνθρωπεία μὲν οὐδαμῶς ἦν ἐν τῷ προει- ρημένῳ ἀνδρὶ φρόνησις, δῆλον δ' ὅτι καὶ θεία ὑπερ άνθρωπος· δι' ὁ καὶ ἐπιφέρει λέγων, ο Θεός δ' ἐδί- δαξέ με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἐγὼ ἔγνωκα· εἶτα ἐρωτηματικῶς φησι, « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρα νὸν καὶ κατέβη; ι οιονεί διεγείρων ἡμᾶς ἐπὶ ζήτησιν τοῦ τὰ τηλικαῦτα περὶ ἑαυτοῦ διδάσκοντος, περὶ οὗ καὶ τὰ ἑξῆς εἴρηται ἰδίας δεόμενα σχολῆς. Ὁ μὲν οὖν θείος Απόστολος περὶ αὐτοῦ διδάσκων ἡμᾶς φησιν, Ο καταβὰς εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς, αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ο προτά ξας τὸ κατεληλυθέναι αὐτὸν, εἶτ᾽ ἐπαναγαγὼν τὸ ἀν εληλυθέναι φησίν, ἔπειτα κατεληλυθέναι· ἐπείπερ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν εἰπὼν τῇ Μαριάμ, « Μή μου ἅπτου, ούπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου· › μετὰ ταῦτα ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ἐπὶ ἡμέραις τεσσαράκοντα συναυλιζόμενος αὐτοῖς· ἀνεληλυθώς δη λαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ αὖθις δι᾿ ἣν ἐπετέλει οικο νομίαν κατεληλυθώς. Διὸ καὶ εἴρηται· 'Αναβὰς εἰς ύψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώποις. ο Τίνα δὲ ταῦτα ἢ τὰ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χαρίσματα, ἅπερ ἐξ οὐρανοῦ κατεβίβασε ; Διδ καὶ ἐνταῦθα παρὰ τῷ ᾿Ακύλᾳ εἴρηται· « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατεβίβασεν : Αὐτὸς δὲ καὶ ἑκρά- τησε τῶν ἄκρων τῆς γῆς, ὥστε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθεῖν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἱ κουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. » ' δὲ δέδοται λόγος γνώσεως, οὗτος εἴσεται ὅπως ἂν νοηθείη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν κατὰ τὸν τόπον· προτρέπει δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ ζη- τῆσαι τί ὄνομα αὐτῷ τε καὶ τοῖς τέκνοις αὐτοῦ· πρὸς τοῦτο δ' ὑπακουσόμεθα ἐκ τῆς ἐνεργείας παρειληφD τες, αὐτῷ μὲν ὑπάρχειν ὄνομα Ἰησοῦς, ὅπερ ἑρμη- νεύεται Θεοῦ σωτηρία· καὶ οἱ κατὰ σάρκα προσω ήκοντες κατὰ τὸν τοῦ Γαβριήλ χρηματισμὸν ἐπιτε- θείκασιν αὐτῷ, ὑποθεμένου καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀγγέ λου τῆς τοιαύτης προσηγορίας, « Αὐτὸς γὰρ σώσει, φησί, τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. » Τὸ δὲ τῶν τέκνων αὐτοῦ ὄνομα, οἷς ἔλεγε, « Τεκνία, ἔτι μικρόν (Γ. 27) χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, « καὶ τῶν μετ' ἐκείνους ἐν ἁπάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις υἱῶν τε αὐτοῦ καὶ υἱωνῶν καὶ ἀπογόνων, τί ἂν ἄλλο εἴη ἢ τὸ εὐλογημένον χριστιανὸν ὄνομα ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. ᾿Απὸ τοῦ Εκκλησιαστοῦ. Αγαθὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα . ECLOGA PROPHETICÆ. -LIB. III. 7. B so › A seipso sumpsit, sive propter c stultitiam prædica- tionis ", sapientiorem fortioremque hominum sapientia ? Hic enim dicens, c stultissimus sum om nium virorum, › et in sexagesimo octavo psalmo, Tu scis insipientiam meam 11, quasi ob generose factum glorificatur quod nullam prorsus pruden- tiam habeat eorum qui pecoribus et insipientibus æquiparati sunt, vel istiusmodi hominum, et quod insanivit secundum sapientiam eorum qui nihil nisi terrestria, carnalia et materialia sapiunt. Inde prudentiæ indicium est in generatione sua, si tan- tummodo quæ sunt super terram requirant, et quæ prava sunt juvenili sapiant imperitia. Humana qui dem cum minime in præcitato homine inveniatur prudentia, divinus sit et homine major necesse est. Quare adjicit Scriptura: ‹ Deus docuit me sapien- tiam, et scientiam sanctorum ego novi. Dein interrogatorie dicit: ‹ Quis ascendit in cœlum atque descendit? > Nos videlicet adhortatus ad illius investigationem qui talia de se ipso docet. Quæ sequuntur, peculiare commentarium desiderant. Divinus igitur Apostolus de eo nos docens ait : « Qni descendit, ipse est et qui ascendit super omnes cœ- • los 19. » Hunc enim vicissim descendisse et ascen disse rursusque descendisse; etenim cum a mortuis surrexisset, Mariæ dixit: «Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum "., Postea disci- pulis suis visus est per dies quadraginta, in me- dio eorum congressus". Profecto ad Patrem jam C reversus, iterum ad eos instituendos descendebat. Unde et dictum est : • Ascendens in altum, capti- vam duxit captivitatem : dedit dona hominibus Quæ autem, nisi Spiritus sancti munera, quæ e cœ- lis demisit? Ideo et apud Aquilam dicitur : ‹ Quis ascendit in cœlum et demisit? Idem qui altissima terræ superavit, ita ut in omnem terram exiret sonus ejus, et in Gnes orbis terræ verba ejus 16, Cui vero datum est verbum scientiæ, hic noverit quomodo intelligenda sint cætera hujus loci. Nos igitur admonet ut quæramus quod sit ei, ejusque filiis nonen. Hac enim investigatione nobis com- pertum fiet, huic nomen esse Jesum, quod Dei salus interpretatur, quod et parentes ejus, a Gabriele admoniti, imposuerunt ei, istius causam denomi nationis angelo ipso significante. « Ipse enim, in- quit, salvum faciet populum suum a peccatis eo- run › Nomen vero filiorum suorum, quibus dixit : c Filioli, adhuc modicum vobiscum sum',, eorumque qui post eos in omnibus Ecclesiis na- scentur Aliorum, et pronepotum eoruin, quod aliud esset, nisi benedictum illud christianum nomen ? CAPUT IV. Ex Ecclesiaste. • Melior est puer pauper et sapiens rege sene et Ephes. 10. Joan. xx, 17. Act. 1, 3. • Cor. 1, 21. Psal. LIVIII, 6. 1. Ephes. 1.. 33. 8. s Psal. xvii, 4. 17 Matth. 1, 21. 18 Joan. XIII,
ἐν δὲ ξη ψαλμῷ, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· φησὶν δὲ ὅτι καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ, ὥσπερ ἐπ’ ἀνδραγαθήματι λαμπρυνάμενος ἐπὶ τῷ μηδεμίαν ἐσχηκέναι φρόνησιν τῶν παρασυμβληθέντων τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὁμοιωθέντων αὐτοῖς ἀνθρώπων· ἢ ὧν τὴν σοφίαν ἐμώρανεν ὁ Θεὸς μηδὲν πλέον φρονούντων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅσα πέφυκεν σαρκῶν τε καὶ ὕλης οἰκεῖα· ὅθεν δὴ καὶ μεμαρτύρηνται ἐν τῇ γενεᾷ αὐτῶν φρόνιμοι εἶναι, τὸ (τῷ) μόνα τὰ ἐπὶ γῆς ζητεῖν καὶ διανοεῖσθαι ἐκ νεότητος ἐπὶ (ἔτι) τὰ πονηρά· ἀνθρωπεία μὲν οὐδαμῶς ἦν ἐν τῷ προειρημένῳ ἀνδρὶ φρόνησις, δῆλον δ’ ὅτι καὶ θεία ὑπεράνθρωπος· δι’ ὃ καὶ ἐπιφέρει λέγων, Θεὸς δ’ ἐδίδαξέ με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἐγὼ ἔγνωκα· εἶτα ἐρωτηματικῶς φησὶν, τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατέβη; οἱονεὶ διεγείρων ἡμᾶς ἐπὶ ζήτησιν τοῦ τὰ τηλικαῦτα περὶ ἑαυτοῦ διδάσκοντος, περὶ οὗ καὶ τὰ ἑξῆς εἴρηται ἰδίας δεόμενα σχολῆς. Ὁ μὲν οὖν θεῖος ἀπόστολος περὶ αὐτοῦ διδάσκων ἡμᾶς φησὶν, ὁ καταβὰς εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς, αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν·
ο ὡς εἰς ἑαυτὸν ἀνεδέξατο, ἢ διὰ τὴν « μωρίαν τοῦ κηρύγματος, ο σοφωτέραν καὶ ἰσχυροτέραν οὖσαν τῆς τῶν ἀνθρώπων σοφίας; ἐνθάδε μὲν φάσκων, « ἀφρο- νέστατος γάρ εἰμι πάντων ἀνθρώπων· › ἐν δὲ ξη' ψαλμῷ, ο Σὺ ἔγνω τὴν ἀφροσύνην μου· » φησὶν δὲ • ότι, « Καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ, ο ὥσπερ ἐπ' ἀνδραγαθήματι λαμπρυνάμενος ἐπὶ τῷ μηδεμίαν ἐσχηκέναι φρόνησιν τῶν παρασυμβληθέντων τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὁμοιωθέντων αὐτοῖς ἀνθρώπων· ἢ ὧν τὴν σοφίαν ἐμώρανεν ὁ Θεὸς μηδὲν πλέον φρονούντων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅσα πέφυκε σαρ- κῶν τε καὶ ὕλης οἰκεῖα· ὅθεν δὴ καὶ μεμαρτύρηνται ἐν τῇ γενεᾷ αὐτῶν φρόνιμοι εἶναι, τὸ (τῷ) μόνα τὰ ἐπὶ γῆς ζητεῖν καὶ διανοεῖσθαι ἐκ νεότητος ἐπὶ (ἔτι) τὰ πονηρά· ἀνθρωπεία μὲν οὐδαμῶς ἦν ἐν τῷ προει- ρημένῳ ἀνδρὶ φρόνησις, δῆλον δ' ὅτι καὶ θεία ὑπερ άνθρωπος· δι' ὁ καὶ ἐπιφέρει λέγων, ο Θεός δ' ἐδί- δαξέ με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἐγὼ ἔγνωκα· εἶτα ἐρωτηματικῶς φησι, « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρα νὸν καὶ κατέβη; ι οιονεί διεγείρων ἡμᾶς ἐπὶ ζήτησιν τοῦ τὰ τηλικαῦτα περὶ ἑαυτοῦ διδάσκοντος, περὶ οὗ καὶ τὰ ἑξῆς εἴρηται ἰδίας δεόμενα σχολῆς. Ὁ μὲν οὖν θείος Απόστολος περὶ αὐτοῦ διδάσκων ἡμᾶς φησιν, Ο καταβὰς εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς, αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ο προτά ξας τὸ κατεληλυθέναι αὐτὸν, εἶτ᾽ ἐπαναγαγὼν τὸ ἀν εληλυθέναι φησίν, ἔπειτα κατεληλυθέναι· ἐπείπερ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν εἰπὼν τῇ Μαριάμ, « Μή μου ἅπτου, ούπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου· › μετὰ ταῦτα ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ἐπὶ ἡμέραις τεσσαράκοντα συναυλιζόμενος αὐτοῖς· ἀνεληλυθώς δη λαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ αὖθις δι᾿ ἣν ἐπετέλει οικο νομίαν κατεληλυθώς. Διὸ καὶ εἴρηται· 'Αναβὰς εἰς ύψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώποις. ο Τίνα δὲ ταῦτα ἢ τὰ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χαρίσματα, ἅπερ ἐξ οὐρανοῦ κατεβίβασε ; Διδ καὶ ἐνταῦθα παρὰ τῷ ᾿Ακύλᾳ εἴρηται· « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατεβίβασεν : Αὐτὸς δὲ καὶ ἑκρά- τησε τῶν ἄκρων τῆς γῆς, ὥστε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθεῖν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἱ κουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. » ' δὲ δέδοται λόγος γνώσεως, οὗτος εἴσεται ὅπως ἂν νοηθείη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν κατὰ τὸν τόπον· προτρέπει δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ ζη- τῆσαι τί ὄνομα αὐτῷ τε καὶ τοῖς τέκνοις αὐτοῦ· πρὸς τοῦτο δ' ὑπακουσόμεθα ἐκ τῆς ἐνεργείας παρειληφD τες, αὐτῷ μὲν ὑπάρχειν ὄνομα Ἰησοῦς, ὅπερ ἑρμη- νεύεται Θεοῦ σωτηρία· καὶ οἱ κατὰ σάρκα προσω ήκοντες κατὰ τὸν τοῦ Γαβριήλ χρηματισμὸν ἐπιτε- θείκασιν αὐτῷ, ὑποθεμένου καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀγγέ λου τῆς τοιαύτης προσηγορίας, « Αὐτὸς γὰρ σώσει, φησί, τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. » Τὸ δὲ τῶν τέκνων αὐτοῦ ὄνομα, οἷς ἔλεγε, « Τεκνία, ἔτι μικρόν (Γ. 27) χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, « καὶ τῶν μετ' ἐκείνους ἐν ἁπάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις υἱῶν τε αὐτοῦ καὶ υἱωνῶν καὶ ἀπογόνων, τί ἂν ἄλλο εἴη ἢ τὸ εὐλογημένον χριστιανὸν ὄνομα ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. ᾿Απὸ τοῦ Εκκλησιαστοῦ. Αγαθὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα . ECLOGA PROPHETICÆ. -LIB. III. 7. B so › A seipso sumpsit, sive propter c stultitiam prædica- tionis ", sapientiorem fortioremque hominum sapientia ? Hic enim dicens, c stultissimus sum om nium virorum, › et in sexagesimo octavo psalmo, Tu scis insipientiam meam 11, quasi ob generose factum glorificatur quod nullam prorsus pruden- tiam habeat eorum qui pecoribus et insipientibus æquiparati sunt, vel istiusmodi hominum, et quod insanivit secundum sapientiam eorum qui nihil nisi terrestria, carnalia et materialia sapiunt. Inde prudentiæ indicium est in generatione sua, si tan- tummodo quæ sunt super terram requirant, et quæ prava sunt juvenili sapiant imperitia. Humana qui dem cum minime in præcitato homine inveniatur prudentia, divinus sit et homine major necesse est. Quare adjicit Scriptura: ‹ Deus docuit me sapien- tiam, et scientiam sanctorum ego novi. Dein interrogatorie dicit: ‹ Quis ascendit in cœlum atque descendit? > Nos videlicet adhortatus ad illius investigationem qui talia de se ipso docet. Quæ sequuntur, peculiare commentarium desiderant. Divinus igitur Apostolus de eo nos docens ait : « Qni descendit, ipse est et qui ascendit super omnes cœ- • los 19. » Hunc enim vicissim descendisse et ascen disse rursusque descendisse; etenim cum a mortuis surrexisset, Mariæ dixit: «Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum "., Postea disci- pulis suis visus est per dies quadraginta, in me- dio eorum congressus". Profecto ad Patrem jam C reversus, iterum ad eos instituendos descendebat. Unde et dictum est : • Ascendens in altum, capti- vam duxit captivitatem : dedit dona hominibus Quæ autem, nisi Spiritus sancti munera, quæ e cœ- lis demisit? Ideo et apud Aquilam dicitur : ‹ Quis ascendit in cœlum et demisit? Idem qui altissima terræ superavit, ita ut in omnem terram exiret sonus ejus, et in Gnes orbis terræ verba ejus 16, Cui vero datum est verbum scientiæ, hic noverit quomodo intelligenda sint cætera hujus loci. Nos igitur admonet ut quæramus quod sit ei, ejusque filiis nonen. Hac enim investigatione nobis com- pertum fiet, huic nomen esse Jesum, quod Dei salus interpretatur, quod et parentes ejus, a Gabriele admoniti, imposuerunt ei, istius causam denomi nationis angelo ipso significante. « Ipse enim, in- quit, salvum faciet populum suum a peccatis eo- run › Nomen vero filiorum suorum, quibus dixit : c Filioli, adhuc modicum vobiscum sum',, eorumque qui post eos in omnibus Ecclesiis na- scentur Aliorum, et pronepotum eoruin, quod aliud esset, nisi benedictum illud christianum nomen ? CAPUT IV. Ex Ecclesiaste. • Melior est puer pauper et sapiens rege sene et Ephes. 10. Joan. xx, 17. Act. 1, 3. • Cor. 1, 21. Psal. LIVIII, 6. 1. Ephes. 1.. 33. 8. s Psal. xvii, 4. 17 Matth. 1, 21. 18 Joan. XIII,
PG 22:1127προτάξας τὸ κατεληλυθέναι αὐτὸν, εἶτ’ ἐπαναγαγὼν τὸ ἀνεληλυθέναι φησὶν, ἔπειτα κατεληλυθέναι· ἐπείπερ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν εἰπὼν τῇ Μαριὰμ, Μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· μετὰ ταῦτα ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ἐπὶ ἡμέραις τεσσαράκοντα συναλιζόμενος αὐτοῖς· ἀνεληλυθὼς δηλαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ αὖθις δι’ ἣν ἐπετέλει οἰκονομίαν κατεληλυθώς. Δι’ ὃ καὶ εἴρηται· Ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώποις. Τίνα δὲ ταῦτα ἢ τὰ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρίσματα, ἅπερ ἐξ οὐρανοῦ κατεβίβασε; Δι’ ὃ καὶ ἐνταῦθα παρὰ τῷ Ἀκύλᾳ εἴρηται· τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατεβίβασεν; Αὐτὸς δὲ καὶ ἐκράτησε τῶν ἄκρων τῆς γῆς, ὥστε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθεῖν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Ὧι δὲ δέδοται λόγος γνώσεως, οὗτος εἴσεται ὅπως ἂν νοηθείη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν κατὰ τὸν τόπον· προτρέπει δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ ζητῆσαι τί ὄνομα αὐτῷ τε καὶ τοῖς τέκνοις αὐτοῦ· πρὸς τοῦτο δ’ ὑπακουσόμεθα ἐκ τῆς ἐνεργείας παρειληφότες, αὐτῷ μὲν ὑπάρχειν ὄνομα Ἰησοῦς, ὅπερ ἑρμηνεύεται Θεοῦ σωτηρία·
πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, ὃς οὐκ ἔγνω τοῦ προσέχειν ἔτι. Ὅτι ἐξ οἴκου δεσμίων ἐξελεύσεται τοῦ βασιλε σαι, ὅτι καί γε ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. Εἶδον σύμπαντας τοὺς ζῶντας τοὺς περιπατοῦντας ὑπὸ τὸν ἥλιον μετὰ τοῦ νεανίσκου του δευτέρου, ὃς ἀναστήσεται ἀντ᾽ αὐτοῦ. Οὐκ ἔστι περασμὸς τῷ παντί λαῷ τοῖς πᾶσιν, ὅσοι ἐγένοντο ἔμπροσθεν αὐτῶν· καὶ γε οἱ ἔσχατοι οὐκ εὐφρανθήσονται ἐν αὐτῷ, ὅτι καὶ γε τοῦτο ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος. » Ἐπεὶ Χριστὸς ο σοφία Θεοῦ, ὢν, δι' ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, οἶμαι περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι τὸ, ο Αγα- θὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα· ο ἐν νομίζω εἶναι τὸν πεπαλαιωμένον ἡμερῶν κακῶν διάβολον· ὃς βασιλεὺς μέν ἐστι τῶν βασιλευομένων ὑπὸ τῆς ἐνεργουμένης ὑπ' αὐτοῦ ἁμαρ Β τίας, ἄφρων γε μὴν διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τῆς ἐναρέτων καὶ κατὰ Θεὸν φρονήσεως· ὁ δὲ προειρημένος ο αγα- θὸς καὶ σοφὸς παῖς, ἐξ οἴκου δεσμίων, ο ήτοι του περιγείου τόπου, ἤτοι τῶν ἐν "Αδη χωρίων, κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν προελθὼν Βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πα- τρὸς ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ Θεοῦ κατέστη, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. « οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγούμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, » ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ταπεινῶν καὶ τῆς ἀνωτάτω δόξης ὑποκαταβαίνων διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας αὐτοῦ τὸν τῆς σοφίας πλοῦτον· τὸν δ' ἀντὶ τούτου λεγόμενον ἀναστήσεσθαι δεύτερον νεα- νίσκον, τὸν ᾿Αντίχριστον εἶναι ὑπολαμβάνω, μεθ' οὗ σύμπαντας τοὺς ὑπὸ τὸν ἥλιον ζῶντας καὶ περιπο τοῦντας έωρακέναι φησιν ὁ λόγος· τίνες δ' ἂν εἶεν εν τοι, ἢ πάντες οἱ περιέποντες τὴν ὑπὸ τὸν ἥλιον λεγο μένην ι Ματαιότητα ματαιοτήτων; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε. Ἐκ τοῦ ᾿Εκκλησιαστού. • Καί γε τοῦτο εἶδον σοφίαν ὑπὸ τὸν ἥλιον, καὶ μεγάλη ἐστὶ πρὸς μέ. Πόλις μικρὰ καὶ ἄνδρες ἐν αὐτῇ ὀλίγοι, καὶ ἔλθῃ εἰς αὐτὴν βασιλεὺς μέγας, καὶ κυκλώσει αὐτὴν, καὶ οἰκοδομήσει ἐπ' αὐτὴν χάρακας μεγάλους· καὶ εὕρῃ ἐν αὐτῇ ἄνδρα πένητα καὶ σε φὸν, καὶ διασώσει αὐτὸς τὴν πόλιν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐ τοῦ, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πέν νητος ἐκείνου. Καὶ εἶπα ἐγώ, ᾿Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδενωμένη, καὶ λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. • Ἐπεὶ καὶ ἐν ταῦθα ὁ μὲν τὰ τοῦ πολέμου ἐνεργῶν βασιλεὺς εἶναι . λέγεται, ὁ δὲ διασώζων τὴν ὑπὸ τούτου πολιορκου μένην πόλιν ἀνὴρ πένης καὶ σοφός· λεγομένου δὲ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ τοῦ, ᾿Αγαθὸς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, » τὸν μὲν άφρονα βασιλέα τὸν διάβολον ἐξειλήφαμεν, τὸν δὲ πένητα καὶ σοφὸν τὸν δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν κενώσαντα γελ πτωχεύσαντα τοῦ Θεοῦ Λόγον τούτου δὴ χάριν καὶ τὰ προκείμενα σημειωσάμεθα, οὐκ ἄλλον εἶναι να μίζοντες τὸν ἐνθάδε διαγραφόμενον πολεμικὸν βασι λέα (Γ. ν') τοῦ ἐκεῖ λεγομένου βασιλέως άφρονος ὡσαύτως δὲ τὸν ἐνταῦθα διασώζοντα τῇ ἑαυτοῦ σοφία τὴν πολιορκουμένην πόλιν τοῦ ἐκεῖ πένητος καὶ το φοῦ, ὃν ἐλέγομεν εἶναι τὸν Χριστόν· ὅς τὴν μικρὲν - EXEGETICA. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. stulto, qui nescit prævidere in posterum. Quod de A carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum : et alius natus in regno, inopia consuma- tur. Vidi cunctos viventes, qui ambulant sub sole cum adolescente secundo, qui consurget pro eo. Infinitus numerus est populi omnium, qui fuerunt ante eum : et qui postea futuri sunt, non lætabun- tur in eo. Sed in hoc, vanitas et afflictio spiri- tus s. Cum Christus, qui e sapientia Dei so , est, pro nobis mendicavit, dives licet, mihi videtur de eo dici Melior est puer pauper et sapiens rege sene et stulto, quem censeo antiquissimum ma- lorum dierum esse diabolum. Hic nempe iis rex est, qui peccato per eum in orbe diffuso reguntur; stul- tus vero, ut qui optima secundum Deum pruden- tia careat. Ille autem præcitatus • puer pauper et sapiens de carcere, » sive de hoc terrestri loco, si- ve de inferno, a mortuis resurgens egressus est Rex a Patre super cœlestem Sion montem Dei constitu- tus 3, et in ipso regno ejus factus est pauper, ‹ non rapinaın arbitratus esse se æqualem Deo ¹¹, › sed seipsum humilians, et de altissima descendens gloria, propter eos qui sapientiæ ejus divitiarum participes non erant. Qui autem adversus eum sur- rexisse dicitur secundus adolescens, Antichristus esse mihi videtur, quocum omnes sub sole viven- tes et ambulantes vidisse dicit Scriptura. Quinamn vero isti sunt, nisi quotcunque, quæ sub sole esse dicitur, ‹ vanitatem vanitatum › amplexi suut ? CAPUT V. Ex Ecclesiaste. • Hanc quoque sub sole vidi sapientiam, et pro- bavi maximam. Civitas parva, et pauci in ea viri : venit contra eam rex magnus, et vallavit eam, ex- struxitque munitiones per gyrum, et perfecta est obsidio. Inventusque est in ea vir pauper et sapiens, et liberavit urbem per sapientiam suam, et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Et dicebam ego meliorem esse sapientiam fortitudine : quomodo ergo sapientia pauperis contempta est, et verba ejus non sunt audita s?, Qui hic bella gerit, rex dicitur; et qui ab eo expugnatam salvam fecit urbem, vir pauper et sapiens; in præcedenti autem capite Melior est puer pauper et sapiens rege sene et stulto, › quod interpretati sumus stultum regem esse diabolum, pauperem vero, sapientemque se- ipsum exinaniens mendicunque propter nos fa- clum Dei Verbum. Idcirco priori interpretationi nostræ congruenter, non alium esse opinamur bel- licum qui hic describitur regem, ac illum regem stultum. Similiter qui propria sapientia expugna- tam servat urben, idem est ac ille pauper et sapiens, quem diximus esse Christum. Qui enim parvam urbem, bunc scilicet terrestrem locum, si cum or- be universo conferes, brevissimum, oniesque eam * Eccle. 1, 15-16. Cor. 1, C D 24. 1 Psal. 11, 6. 2ª Philipp. 11, 6. 23 Eccle. ix. 13-18.
ὃ καὶ οἱ κατὰ σάρκα προσήκοντες κατὰ τὸν τοῦ Γαβριὴλ χρηματισμὸν ἐπιτεθείκασιν αὐτῷ, ὑποθεμένου καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀγγέλου τῆς τοιαύτης προσηγορίας, αὐτὸς γὰρ σώσει φησὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Τὸ δὲ τῶν τέκνων αὐτοῦ ὄνομα, οἷς ἔλεγε, Τεκνία, ἔτι μικρὸν χρόνον μεθ’ ὑμῶν εἰμι, καὶ τῶν μετ’ ἐκείνους ἐν ἁπάσαις ταῖς ἐκκλησίαις υἱῶν τε αὐτοῦ καὶ υἱώνων καὶ ἀπογόνων, τί ἂν ἄλλο εἴη ἢ τὸ εὐλογημένον Χριστιανὸν ὄνομα; Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἐκκλησιαστοῦ. Δ. Ἀγαθὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεςβύτερον καὶ ἄφρονα, ὃς οὐκ ἔγνω τοῦ προσέχειν ἔτι. Ὅτι ἐξ οἴκου δεσμίων ἐξελεύσεται τοῦ βασιλεῦσαι, ὅτι καί γε ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. Εἶδον σύμπαντας τοὺς ζῶντας τοὺς περιπατοῦντας ὑπὸ τὸν ἥλιον μετὰ τοῦ νεανίσκου τοῦ δευτέρου, ὃς ἀναστήσεται ἀντ’ αὐτοῦ. Οὐκ ἔστι περασμὸς τῷ παντὶ λαῷ τοῖς πᾶσιν, ὅσοι ἐγένοντο ἔμπροσθεν αὐτῶν· καί γε οἱ ἔσχατοι οὐκ εὐφρανθήσονται ἐν αὐτῷ, ὅτι καί γε τοῦτο ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος.
πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, ὃς οὐκ ἔγνω τοῦ προσέχειν ἔτι. Ὅτι ἐξ οἴκου δεσμίων ἐξελεύσεται τοῦ βασιλε σαι, ὅτι καί γε ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. Εἶδον σύμπαντας τοὺς ζῶντας τοὺς περιπατοῦντας ὑπὸ τὸν ἥλιον μετὰ τοῦ νεανίσκου του δευτέρου, ὃς ἀναστήσεται ἀντ᾽ αὐτοῦ. Οὐκ ἔστι περασμὸς τῷ παντί λαῷ τοῖς πᾶσιν, ὅσοι ἐγένοντο ἔμπροσθεν αὐτῶν· καὶ γε οἱ ἔσχατοι οὐκ εὐφρανθήσονται ἐν αὐτῷ, ὅτι καὶ γε τοῦτο ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος. » Ἐπεὶ Χριστὸς ο σοφία Θεοῦ, ὢν, δι' ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, οἶμαι περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι τὸ, ο Αγα- θὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα· ο ἐν νομίζω εἶναι τὸν πεπαλαιωμένον ἡμερῶν κακῶν διάβολον· ὃς βασιλεὺς μέν ἐστι τῶν βασιλευομένων ὑπὸ τῆς ἐνεργουμένης ὑπ' αὐτοῦ ἁμαρ Β τίας, ἄφρων γε μὴν διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τῆς ἐναρέτων καὶ κατὰ Θεὸν φρονήσεως· ὁ δὲ προειρημένος ο αγα- θὸς καὶ σοφὸς παῖς, ἐξ οἴκου δεσμίων, ο ήτοι του περιγείου τόπου, ἤτοι τῶν ἐν "Αδη χωρίων, κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν προελθὼν Βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πα- τρὸς ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ Θεοῦ κατέστη, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. « οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγούμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, » ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ταπεινῶν καὶ τῆς ἀνωτάτω δόξης ὑποκαταβαίνων διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας αὐτοῦ τὸν τῆς σοφίας πλοῦτον· τὸν δ' ἀντὶ τούτου λεγόμενον ἀναστήσεσθαι δεύτερον νεα- νίσκον, τὸν ᾿Αντίχριστον εἶναι ὑπολαμβάνω, μεθ' οὗ σύμπαντας τοὺς ὑπὸ τὸν ἥλιον ζῶντας καὶ περιπο τοῦντας έωρακέναι φησιν ὁ λόγος· τίνες δ' ἂν εἶεν εν τοι, ἢ πάντες οἱ περιέποντες τὴν ὑπὸ τὸν ἥλιον λεγο μένην ι Ματαιότητα ματαιοτήτων; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε. Ἐκ τοῦ ᾿Εκκλησιαστού. • Καί γε τοῦτο εἶδον σοφίαν ὑπὸ τὸν ἥλιον, καὶ μεγάλη ἐστὶ πρὸς μέ. Πόλις μικρὰ καὶ ἄνδρες ἐν αὐτῇ ὀλίγοι, καὶ ἔλθῃ εἰς αὐτὴν βασιλεὺς μέγας, καὶ κυκλώσει αὐτὴν, καὶ οἰκοδομήσει ἐπ' αὐτὴν χάρακας μεγάλους· καὶ εὕρῃ ἐν αὐτῇ ἄνδρα πένητα καὶ σε φὸν, καὶ διασώσει αὐτὸς τὴν πόλιν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐ τοῦ, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πέν νητος ἐκείνου. Καὶ εἶπα ἐγώ, ᾿Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδενωμένη, καὶ λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. • Ἐπεὶ καὶ ἐν ταῦθα ὁ μὲν τὰ τοῦ πολέμου ἐνεργῶν βασιλεὺς εἶναι . λέγεται, ὁ δὲ διασώζων τὴν ὑπὸ τούτου πολιορκου μένην πόλιν ἀνὴρ πένης καὶ σοφός· λεγομένου δὲ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ τοῦ, ᾿Αγαθὸς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, » τὸν μὲν άφρονα βασιλέα τὸν διάβολον ἐξειλήφαμεν, τὸν δὲ πένητα καὶ σοφὸν τὸν δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν κενώσαντα γελ πτωχεύσαντα τοῦ Θεοῦ Λόγον τούτου δὴ χάριν καὶ τὰ προκείμενα σημειωσάμεθα, οὐκ ἄλλον εἶναι να μίζοντες τὸν ἐνθάδε διαγραφόμενον πολεμικὸν βασι λέα (Γ. ν') τοῦ ἐκεῖ λεγομένου βασιλέως άφρονος ὡσαύτως δὲ τὸν ἐνταῦθα διασώζοντα τῇ ἑαυτοῦ σοφία τὴν πολιορκουμένην πόλιν τοῦ ἐκεῖ πένητος καὶ το φοῦ, ὃν ἐλέγομεν εἶναι τὸν Χριστόν· ὅς τὴν μικρὲν - EXEGETICA. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. stulto, qui nescit prævidere in posterum. Quod de A carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum : et alius natus in regno, inopia consuma- tur. Vidi cunctos viventes, qui ambulant sub sole cum adolescente secundo, qui consurget pro eo. Infinitus numerus est populi omnium, qui fuerunt ante eum : et qui postea futuri sunt, non lætabun- tur in eo. Sed in hoc, vanitas et afflictio spiri- tus s. Cum Christus, qui e sapientia Dei so , est, pro nobis mendicavit, dives licet, mihi videtur de eo dici Melior est puer pauper et sapiens rege sene et stulto, quem censeo antiquissimum ma- lorum dierum esse diabolum. Hic nempe iis rex est, qui peccato per eum in orbe diffuso reguntur; stul- tus vero, ut qui optima secundum Deum pruden- tia careat. Ille autem præcitatus • puer pauper et sapiens de carcere, » sive de hoc terrestri loco, si- ve de inferno, a mortuis resurgens egressus est Rex a Patre super cœlestem Sion montem Dei constitu- tus 3, et in ipso regno ejus factus est pauper, ‹ non rapinaın arbitratus esse se æqualem Deo ¹¹, › sed seipsum humilians, et de altissima descendens gloria, propter eos qui sapientiæ ejus divitiarum participes non erant. Qui autem adversus eum sur- rexisse dicitur secundus adolescens, Antichristus esse mihi videtur, quocum omnes sub sole viven- tes et ambulantes vidisse dicit Scriptura. Quinamn vero isti sunt, nisi quotcunque, quæ sub sole esse dicitur, ‹ vanitatem vanitatum › amplexi suut ? CAPUT V. Ex Ecclesiaste. • Hanc quoque sub sole vidi sapientiam, et pro- bavi maximam. Civitas parva, et pauci in ea viri : venit contra eam rex magnus, et vallavit eam, ex- struxitque munitiones per gyrum, et perfecta est obsidio. Inventusque est in ea vir pauper et sapiens, et liberavit urbem per sapientiam suam, et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Et dicebam ego meliorem esse sapientiam fortitudine : quomodo ergo sapientia pauperis contempta est, et verba ejus non sunt audita s?, Qui hic bella gerit, rex dicitur; et qui ab eo expugnatam salvam fecit urbem, vir pauper et sapiens; in præcedenti autem capite Melior est puer pauper et sapiens rege sene et stulto, › quod interpretati sumus stultum regem esse diabolum, pauperem vero, sapientemque se- ipsum exinaniens mendicunque propter nos fa- clum Dei Verbum. Idcirco priori interpretationi nostræ congruenter, non alium esse opinamur bel- licum qui hic describitur regem, ac illum regem stultum. Similiter qui propria sapientia expugna- tam servat urben, idem est ac ille pauper et sapiens, quem diximus esse Christum. Qui enim parvam urbem, bunc scilicet terrestrem locum, si cum or- be universo conferes, brevissimum, oniesque eam * Eccle. 1, 15-16. Cor. 1, C D 24. 1 Psal. 11, 6. 2ª Philipp. 11, 6. 23 Eccle. ix. 13-18.
Ἐπεὶ Χριστὸς σοφία Θεοῦ ὢν δι’ ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὢν, οἶμαι περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι τὸ, ἀγαθὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα· ὃν νομίζω εἶναι τὸν πεπαλαιωμένον ἡμερῶν κακῶν διάβολον· ὃς βασιλεὺς μέν ἐστιν τῶν βασιλευομένων ὑπὸ τῆς ἐνεργουμένης ὑπ’ αὐτοῦ ἁμαρτίας, ἄφρων γε μὴν διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τῆς ἐναρέτου καὶ κατὰ Θεὸν φρονήσεως· ὁ δὲ προειρημένος ἀγαθὸς καὶ σοφὸς παῖς, ἐξ οἴκου δεσμίων, ἤτοι τοῦ περιγείου τόπου, ἤτοι τῶν ἐν Ἅιδῃ χωρίων, κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν προελθὼν βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ Θεοῦ κατέστη, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγούμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ’ ἑαυτὸν ταπεινῶν καὶ τῆς ἀνωτάτω δοξῆς ὑποκαταβαίνων διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας αὐτοῦ τὸν τῆς σοφίας πλοῦτον· τὸν δ’ ἀντὶ τούτου λεγόμενον ἀναστήσεσθαι δεύτερον νεανίσκον, τὸν ἀντίχριστον εἶναι ὑπολαμβάνω, μεθ’ οὗ σύμπαντας τοὺς ὑπὸ τὸν ἥλιον ζῶντας καὶ περιπατοῦντας ἑορακέναι φησὶν ὁ λόγος· τίνες δ’ ἂν εἶεν οὗτοι, ἢ πάντες οἱ περιέποντες τὴν ὑπὸ τὸν ἥλιον λεγομένην ματαιότητα ματαιοτήτων; Ψ. Ἐκ τοῦ ἐκκλησιαστοῦ Ε.
πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, ὃς οὐκ ἔγνω τοῦ προσέχειν ἔτι. Ὅτι ἐξ οἴκου δεσμίων ἐξελεύσεται τοῦ βασιλε σαι, ὅτι καί γε ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. Εἶδον σύμπαντας τοὺς ζῶντας τοὺς περιπατοῦντας ὑπὸ τὸν ἥλιον μετὰ τοῦ νεανίσκου του δευτέρου, ὃς ἀναστήσεται ἀντ᾽ αὐτοῦ. Οὐκ ἔστι περασμὸς τῷ παντί λαῷ τοῖς πᾶσιν, ὅσοι ἐγένοντο ἔμπροσθεν αὐτῶν· καὶ γε οἱ ἔσχατοι οὐκ εὐφρανθήσονται ἐν αὐτῷ, ὅτι καὶ γε τοῦτο ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος. » Ἐπεὶ Χριστὸς ο σοφία Θεοῦ, ὢν, δι' ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, οἶμαι περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι τὸ, ο Αγα- θὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα· ο ἐν νομίζω εἶναι τὸν πεπαλαιωμένον ἡμερῶν κακῶν διάβολον· ὃς βασιλεὺς μέν ἐστι τῶν βασιλευομένων ὑπὸ τῆς ἐνεργουμένης ὑπ' αὐτοῦ ἁμαρ Β τίας, ἄφρων γε μὴν διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τῆς ἐναρέτων καὶ κατὰ Θεὸν φρονήσεως· ὁ δὲ προειρημένος ο αγα- θὸς καὶ σοφὸς παῖς, ἐξ οἴκου δεσμίων, ο ήτοι του περιγείου τόπου, ἤτοι τῶν ἐν "Αδη χωρίων, κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν προελθὼν Βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πα- τρὸς ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ Θεοῦ κατέστη, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. « οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγούμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, » ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ταπεινῶν καὶ τῆς ἀνωτάτω δόξης ὑποκαταβαίνων διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας αὐτοῦ τὸν τῆς σοφίας πλοῦτον· τὸν δ' ἀντὶ τούτου λεγόμενον ἀναστήσεσθαι δεύτερον νεα- νίσκον, τὸν ᾿Αντίχριστον εἶναι ὑπολαμβάνω, μεθ' οὗ σύμπαντας τοὺς ὑπὸ τὸν ἥλιον ζῶντας καὶ περιπο τοῦντας έωρακέναι φησιν ὁ λόγος· τίνες δ' ἂν εἶεν εν τοι, ἢ πάντες οἱ περιέποντες τὴν ὑπὸ τὸν ἥλιον λεγο μένην ι Ματαιότητα ματαιοτήτων; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε. Ἐκ τοῦ ᾿Εκκλησιαστού. • Καί γε τοῦτο εἶδον σοφίαν ὑπὸ τὸν ἥλιον, καὶ μεγάλη ἐστὶ πρὸς μέ. Πόλις μικρὰ καὶ ἄνδρες ἐν αὐτῇ ὀλίγοι, καὶ ἔλθῃ εἰς αὐτὴν βασιλεὺς μέγας, καὶ κυκλώσει αὐτὴν, καὶ οἰκοδομήσει ἐπ' αὐτὴν χάρακας μεγάλους· καὶ εὕρῃ ἐν αὐτῇ ἄνδρα πένητα καὶ σε φὸν, καὶ διασώσει αὐτὸς τὴν πόλιν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐ τοῦ, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πέν νητος ἐκείνου. Καὶ εἶπα ἐγώ, ᾿Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδενωμένη, καὶ λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. • Ἐπεὶ καὶ ἐν ταῦθα ὁ μὲν τὰ τοῦ πολέμου ἐνεργῶν βασιλεὺς εἶναι . λέγεται, ὁ δὲ διασώζων τὴν ὑπὸ τούτου πολιορκου μένην πόλιν ἀνὴρ πένης καὶ σοφός· λεγομένου δὲ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ τοῦ, ᾿Αγαθὸς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, » τὸν μὲν άφρονα βασιλέα τὸν διάβολον ἐξειλήφαμεν, τὸν δὲ πένητα καὶ σοφὸν τὸν δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν κενώσαντα γελ πτωχεύσαντα τοῦ Θεοῦ Λόγον τούτου δὴ χάριν καὶ τὰ προκείμενα σημειωσάμεθα, οὐκ ἄλλον εἶναι να μίζοντες τὸν ἐνθάδε διαγραφόμενον πολεμικὸν βασι λέα (Γ. ν') τοῦ ἐκεῖ λεγομένου βασιλέως άφρονος ὡσαύτως δὲ τὸν ἐνταῦθα διασώζοντα τῇ ἑαυτοῦ σοφία τὴν πολιορκουμένην πόλιν τοῦ ἐκεῖ πένητος καὶ το φοῦ, ὃν ἐλέγομεν εἶναι τὸν Χριστόν· ὅς τὴν μικρὲν - EXEGETICA. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. stulto, qui nescit prævidere in posterum. Quod de A carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum : et alius natus in regno, inopia consuma- tur. Vidi cunctos viventes, qui ambulant sub sole cum adolescente secundo, qui consurget pro eo. Infinitus numerus est populi omnium, qui fuerunt ante eum : et qui postea futuri sunt, non lætabun- tur in eo. Sed in hoc, vanitas et afflictio spiri- tus s. Cum Christus, qui e sapientia Dei so , est, pro nobis mendicavit, dives licet, mihi videtur de eo dici Melior est puer pauper et sapiens rege sene et stulto, quem censeo antiquissimum ma- lorum dierum esse diabolum. Hic nempe iis rex est, qui peccato per eum in orbe diffuso reguntur; stul- tus vero, ut qui optima secundum Deum pruden- tia careat. Ille autem præcitatus • puer pauper et sapiens de carcere, » sive de hoc terrestri loco, si- ve de inferno, a mortuis resurgens egressus est Rex a Patre super cœlestem Sion montem Dei constitu- tus 3, et in ipso regno ejus factus est pauper, ‹ non rapinaın arbitratus esse se æqualem Deo ¹¹, › sed seipsum humilians, et de altissima descendens gloria, propter eos qui sapientiæ ejus divitiarum participes non erant. Qui autem adversus eum sur- rexisse dicitur secundus adolescens, Antichristus esse mihi videtur, quocum omnes sub sole viven- tes et ambulantes vidisse dicit Scriptura. Quinamn vero isti sunt, nisi quotcunque, quæ sub sole esse dicitur, ‹ vanitatem vanitatum › amplexi suut ? CAPUT V. Ex Ecclesiaste. • Hanc quoque sub sole vidi sapientiam, et pro- bavi maximam. Civitas parva, et pauci in ea viri : venit contra eam rex magnus, et vallavit eam, ex- struxitque munitiones per gyrum, et perfecta est obsidio. Inventusque est in ea vir pauper et sapiens, et liberavit urbem per sapientiam suam, et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Et dicebam ego meliorem esse sapientiam fortitudine : quomodo ergo sapientia pauperis contempta est, et verba ejus non sunt audita s?, Qui hic bella gerit, rex dicitur; et qui ab eo expugnatam salvam fecit urbem, vir pauper et sapiens; in præcedenti autem capite Melior est puer pauper et sapiens rege sene et stulto, › quod interpretati sumus stultum regem esse diabolum, pauperem vero, sapientemque se- ipsum exinaniens mendicunque propter nos fa- clum Dei Verbum. Idcirco priori interpretationi nostræ congruenter, non alium esse opinamur bel- licum qui hic describitur regem, ac illum regem stultum. Similiter qui propria sapientia expugna- tam servat urben, idem est ac ille pauper et sapiens, quem diximus esse Christum. Qui enim parvam urbem, bunc scilicet terrestrem locum, si cum or- be universo conferes, brevissimum, oniesque eam * Eccle. 1, 15-16. Cor. 1, C D 24. 1 Psal. 11, 6. 2ª Philipp. 11, 6. 23 Eccle. ix. 13-18.
PG 22:1129Καί γε τοῦτο εἶδον σοφίαν ὑπὸ τὸν ἥλιον, καὶ μεγάλη ἐστὶ πρὸς μέ. Πόλις μικρὰ καὶ ἄνδρες ἐν αὐτῇ ὀλίγοι, καὶ ἔλθῃ εἰς αὐτὴν βασιλεὺς μέγας, καὶ κυκλώσει αὐτὴν, καὶ οἰκοδομήσει ἐπ’ αὐτὴν χάρακας μεγάλους· καὶ εὕρῃ ἐν αὐτῇ ἄνδρα πένητα καὶ σοφὸν, καὶ διασώσει αὐτὸς τὴν πόλιν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου. Καὶ εἶπα ἐγὼ, Ἀγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδενωμένη, καὶ λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα ὁ μὲν τὰ τοῦ πολέμου ἐνεργῶν βασιλεὺς εἶναι λέγεται, ὁ δὲ διασώζων τὴν ὑπὸ τούτου πολιορκουμένην πόλιν ἀνὴρ πένης καὶ σοφός· λεγομένου δὲ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ τοῦ, ἀγαθὸς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, τὸν μὲν ἄφρονα βασιλέα τὸν διάβολον ἐξειλήφαμεν, τὸν δὲ πένητα καὶ σοφὸν τὸν δι’ ἡμᾶς ἑαυτὸν κενώσαντα καὶ πτωχεύσαντα τοῦ Θεοῦ Λόγον· τούτου δὴ χάριν καὶ τὰ προκείμενα ἐσημειωσάμεθα, οὐκ ἄλλον εἶναι νομίζοντες τὸν ἐνθάδε διαγραφόμενον πολεμικὸν βασιλέα τοῦ ἐκεῖ λεγομένου βασιλέως ἄφρονος·
πόλιν, τουτέστι τὸν περίγειον τόπον συγκρίσει τοῦ ο παντὸς κόσμου βραχύτατον ὄντα, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν παραθέσει τῆς τῶν λογικῶν ἁπάντων πληθύος ὀλίγους ὄντας ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, ὡς σταγών ἐστιν ἀπὸ κάδου, ἐλυτρώσατο πολιορκουμένους ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου βασιλείας, πάντοθεν τὸν περίγειον χῶρον καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κυκλοῦντος, οἰκοδομοῦντός τε ἐπ' αὐτὸν χάρακας μεγάλους, τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευ- ματικὰ τῆς πονηρίας. » Τοῦτον οὖν οὐκ ἄλλος τις ἢ μόνος καθεῖλεν ὁ πένης καὶ σοφὸς ἀνὴρ, ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, κενώσας ἑαυτὸν καὶ δι' ἡμᾶς πτωχεύ- σας ἐν τῷ πλούτῳ τοῦ ἑαυτοῦ ἐλέους, καὶ καθελών διέσωσεν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ τὴν μικρὰν πόλιν, ὡς εἰκὸς τὴν Ἐκκλησίαν καθ᾿ ἑτέραν ἐκδοχὴν, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ὀλίγους ὄντας· ἐπειδὴ ο στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ διιόντες αὐτήν. » Φασὶ δ' οἱ τὴν τηλικαύτην ὁρῶντες οικονομίαν τὸ, ο Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· ἡ δύναμιν δὲ δῆλον ὅτι τὴν τῶν πολεμίων· ἀλλὰ καὶ, ε῎Ανθρωπος, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου·, Θεὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ διὰ τῶν προφητῶν μνημονεύων αὐτοῦ, καὶ προκηρύττων τὰ περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας αὐτοῦ· τῶν δ᾽ ὑπὸ τῆς σοφίας τῶν ἀρχόν των τούτου τοῦ αἰῶνος ἐνεργηθέντων οὐδὲ εἷς πώποτε ἐμνήσθη, ἐπεὶ μηδ' οἷοί τε ἦσαν εἰδέναι τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμμένον πρὸ τῶν αἰώνων τῆς κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρὸς τούτοις λέγεται ὅτι ι καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδε νωμένη· » καὶ γὰρ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μω ρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας· ἡ ἀλλὰ • καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ, φησὶν, οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι οὐ πάντων γάρ ἐστιν ἀκοῦσαι τῶν τοῦ Σωτῆρος λό- γων, εἰ μὴ μόνον τῶν ἐχόντων ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν· καὶ γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ κεκαλυμμένον ἐστὶν, πλὴν οὐ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, « τοῖς γὰρ ἀπολλυμένοις ἐστὶν κεκαλυμμένον. ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Του "Ασματος τῶν ᾀσμάτων. Ολον τὸ βιβλίον ὑπόθεσιν ἔχει νύμφης ἔρωτα πρὸς νυμφίον, ὁμολογούσης τετρῶσθαι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀγά πῃ, καὶ αὐτοῦ πάλιν ὁμολογοῦντος αὐτὴν μόνην ἀπὸ πλειόνων ὑπάρχειν αὐτῷ τελείαν περιστερὰν παρά τὰς λεγομένας βασιλίδας καὶ παλλακίδας καὶ νεάνιδας. Οἱ μὲν οὖν ἐκ περιτομῆς μίαν εἶναι τῶν πεπιστευ μένων παρ' αὐτοῖς δύο καὶ εἴκοσι θεοπνεύστων γρα φῶν πεπεισμένοι καὶ ταύτην τὴν Γραφήν, οὐκ οἶδ' εἰ ἔχοιεν άξιόν τι θείας ἐπιπνοίας λεγόμενον ἐν αὐτῇ παραστῆσαι, μὴ πλέον τι τῆς προχείρου ἐκδοχῆς κατὰ τοὺς τόπους φανταζόμενοι· ὁ δὲ δυνατός (Γ. 28) το μὲν ἐπικείμενον καὶ ταύτῃ τῇ Γραφῇ κάλυμμα πε ριελεῖν, ἐπιστρέψαι δὲ πρὸς Κύριον ὅπερ ἐστὶ τὸ πνεῦμα, καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν καὶ ἐν τούτοις δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτρίζεσθαι, θεωρήσει ἐν αὐτῇ τὰ κατὰ τὴν πνευματικὴν νύμφην, δῆλον δ' ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, μυστήρια, καὶ τὰ λεγόμενα περὶ τοῦ τελείου τῆς τοιασδί νύμφης νυμ- φίου καὶ τῆς τῶν βασιλίδων αὐτοῦ καὶ παλλακί- ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A incolentes, præ omnium animantium multitudine perpaucos atque inter omnes gentes quasi gutta in magna amphora, expugnatas liberavit a diaboli di- tione, qui hunc terrestrem locum ejusque incolas omni ex parte vallaverat, munitionesque magnas per gyrum exstruxerat, principes scilicet et potestates, mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ ". . Hunc igitur non alius qui- vis nisi solus sustulit pauper et sapiens vir, Sal- vator, Dominusque noster, exinaniens semetipsum, et propter nos inops factus in misericordiæ suæ divitiis, et illo sublato, sapientia sua parvam civi- tatem salvain fecit, sive Ecclesiam alia interpreta- tione, paucosque qui sunt in ea. Etenim angusta porta et arcta via est quæ ducit ad vitam, et pau- ci sunt, qui inveniunt eam › Hæc mirabiliter facta videntes exclamant: Melior est sapientia fortitudine, fortitudine scilicet hostium. Sed et • nullus, ait, recordatus est hominis illius paupe- ris. Deus enim erat qui sui per prophetas admo- nebat, suumque inter homines adventum prædica- bat. Isti vero, hujus sæculi principum sapientia af- flati, nequaquam ejus recordati sunt, qui myste- rium ante sæcula absconditum Dei Verbi incarna- tionis minime perspicere valebant. De quibus dici- tur : • Sapientia pauperis contempta. › Etenim Deo placuit prædicationis stultitia credentes sal- vos facere * ; » sed « verba ejus, ait, non sunt 20- dita. Nec enim omnium est Salvatoris verba au- dire, nisi solummodo eorum qui aures audiendi ha- bent. Namque Christi Evangelium absconditum est, iis scilicet qui non sunt ejus discipuli; ‹ in iis qui pereunt est opertum . » B C CAPUT VI. E Cantico canticorum. Exponitur in toto libro sponsæ erga sponsum amor, quæ semetipsam amore illius sauciam fate- tur, dum ille vicissim eam e multis solam esse sibi perfectam columbam ", inter reginas, con- cubinas et adolescentulas prædical. Judæi qui- dem unam esse ex duabus et viginti quas divinitus inspiratas credunt, hanc Scripturam reputant ; nescio an quidquam in eis divina inspiratione D dignum ostendere queant, si nihil litterali acce- ptione majus hic excogitent. Qui autem obductum valet huic Scripturæ velum retegere, convertere ad Dominum quod est spiritus, et aperto vultu Domini gloriam sub his figuris latentem perspi- cere, manifeste dispiciet in ea Christi Ecclesiam a spirituali sponsa mystice designari, et quæ dicta sunt de perfecto talis sponsæ sponso, et de reg:- narum ejus, concubinarum et adolescentularum discrimine, nec non quæcunque arcana in hoc li- bro abscondita sunt documenta, recte intelliget ; * II Cor. iv, 3. Cant. 11, 10, ; v, 2. • Ephes. 1, 12. Matth. vii, 14. 15'1 Cor. 1, 21. Cant. vi, 7, PATROL. GR. XXII.
ὡσαύτως δὲ τὸν ἐνταῦθα διασώζοντα τῇ ἑαυτοῦ σοφίᾳ τὴν πολιορκουμένην πόλιν τοῦ ἐκεῖ πένητος καὶ σοφοῦ, ὃν ἐλέγομεν εἶναι τὸν Χριστόν· ὃς τὴν μικρὰν πόλιν, τουτέστι τὸν περίγειον τόπον συγκρίσει τοῦ παντὸς κόσμου βραχύτατον ὄντα, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν παραθέσει τῆς τῶν λογικῶν ἁπάντων πληθύος ὀλίγους ὄντας ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, ὡς σταγών ἐστιν ἀπὸ κάδου, ἐλυτρώσατο πολιορκουμένους ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου βασιλείας, πάντοθεν τὸν περίγειον χῶρον καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κυκλοῦντος, οἰκοδομοῦντός τε ἐπ’ αὐτὸν χάρακας μεγάλους, τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας. Τοῦτον οὖν οὐκ ἄλλος τίς ἢ μόνος καθεῖλεν ὁ πένης καὶ σοφὸς ἀνὴρ, ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, κενώσας ἑαυτὸν καὶ δι’ ἡμᾶς πτωχεύσας ἐν τῷ πλούτῳ τοῦ ἑαυτοῦ ἐλέους, καὶ καθελὼν διέσωσεν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ τὴν μικρὰν πόλιν, ὡς εἰκὸς τὴν ἐκκλησίαν καθ’ ἑτέραν ἐκδοχὴν, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ὀλίγους ὄντας· ἐπειδὴ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσιν οἱ διιόντες αὐτήν. Φασὶ δ’ οἱ τὴν τηλικαύτην ὁρῶντες οἰκονομίαν τὸ, ἀγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν·
πόλιν, τουτέστι τὸν περίγειον τόπον συγκρίσει τοῦ ο παντὸς κόσμου βραχύτατον ὄντα, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν παραθέσει τῆς τῶν λογικῶν ἁπάντων πληθύος ὀλίγους ὄντας ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, ὡς σταγών ἐστιν ἀπὸ κάδου, ἐλυτρώσατο πολιορκουμένους ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου βασιλείας, πάντοθεν τὸν περίγειον χῶρον καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κυκλοῦντος, οἰκοδομοῦντός τε ἐπ' αὐτὸν χάρακας μεγάλους, τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευ- ματικὰ τῆς πονηρίας. » Τοῦτον οὖν οὐκ ἄλλος τις ἢ μόνος καθεῖλεν ὁ πένης καὶ σοφὸς ἀνὴρ, ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, κενώσας ἑαυτὸν καὶ δι' ἡμᾶς πτωχεύ- σας ἐν τῷ πλούτῳ τοῦ ἑαυτοῦ ἐλέους, καὶ καθελών διέσωσεν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ τὴν μικρὰν πόλιν, ὡς εἰκὸς τὴν Ἐκκλησίαν καθ᾿ ἑτέραν ἐκδοχὴν, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ὀλίγους ὄντας· ἐπειδὴ ο στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ διιόντες αὐτήν. » Φασὶ δ' οἱ τὴν τηλικαύτην ὁρῶντες οικονομίαν τὸ, ο Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· ἡ δύναμιν δὲ δῆλον ὅτι τὴν τῶν πολεμίων· ἀλλὰ καὶ, ε῎Ανθρωπος, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου·, Θεὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ διὰ τῶν προφητῶν μνημονεύων αὐτοῦ, καὶ προκηρύττων τὰ περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας αὐτοῦ· τῶν δ᾽ ὑπὸ τῆς σοφίας τῶν ἀρχόν των τούτου τοῦ αἰῶνος ἐνεργηθέντων οὐδὲ εἷς πώποτε ἐμνήσθη, ἐπεὶ μηδ' οἷοί τε ἦσαν εἰδέναι τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμμένον πρὸ τῶν αἰώνων τῆς κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρὸς τούτοις λέγεται ὅτι ι καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδε νωμένη· » καὶ γὰρ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μω ρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας· ἡ ἀλλὰ • καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ, φησὶν, οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι οὐ πάντων γάρ ἐστιν ἀκοῦσαι τῶν τοῦ Σωτῆρος λό- γων, εἰ μὴ μόνον τῶν ἐχόντων ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν· καὶ γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ κεκαλυμμένον ἐστὶν, πλὴν οὐ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, « τοῖς γὰρ ἀπολλυμένοις ἐστὶν κεκαλυμμένον. ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Του "Ασματος τῶν ᾀσμάτων. Ολον τὸ βιβλίον ὑπόθεσιν ἔχει νύμφης ἔρωτα πρὸς νυμφίον, ὁμολογούσης τετρῶσθαι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀγά πῃ, καὶ αὐτοῦ πάλιν ὁμολογοῦντος αὐτὴν μόνην ἀπὸ πλειόνων ὑπάρχειν αὐτῷ τελείαν περιστερὰν παρά τὰς λεγομένας βασιλίδας καὶ παλλακίδας καὶ νεάνιδας. Οἱ μὲν οὖν ἐκ περιτομῆς μίαν εἶναι τῶν πεπιστευ μένων παρ' αὐτοῖς δύο καὶ εἴκοσι θεοπνεύστων γρα φῶν πεπεισμένοι καὶ ταύτην τὴν Γραφήν, οὐκ οἶδ' εἰ ἔχοιεν άξιόν τι θείας ἐπιπνοίας λεγόμενον ἐν αὐτῇ παραστῆσαι, μὴ πλέον τι τῆς προχείρου ἐκδοχῆς κατὰ τοὺς τόπους φανταζόμενοι· ὁ δὲ δυνατός (Γ. 28) το μὲν ἐπικείμενον καὶ ταύτῃ τῇ Γραφῇ κάλυμμα πε ριελεῖν, ἐπιστρέψαι δὲ πρὸς Κύριον ὅπερ ἐστὶ τὸ πνεῦμα, καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν καὶ ἐν τούτοις δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτρίζεσθαι, θεωρήσει ἐν αὐτῇ τὰ κατὰ τὴν πνευματικὴν νύμφην, δῆλον δ' ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, μυστήρια, καὶ τὰ λεγόμενα περὶ τοῦ τελείου τῆς τοιασδί νύμφης νυμ- φίου καὶ τῆς τῶν βασιλίδων αὐτοῦ καὶ παλλακί- ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A incolentes, præ omnium animantium multitudine perpaucos atque inter omnes gentes quasi gutta in magna amphora, expugnatas liberavit a diaboli di- tione, qui hunc terrestrem locum ejusque incolas omni ex parte vallaverat, munitionesque magnas per gyrum exstruxerat, principes scilicet et potestates, mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ ". . Hunc igitur non alius qui- vis nisi solus sustulit pauper et sapiens vir, Sal- vator, Dominusque noster, exinaniens semetipsum, et propter nos inops factus in misericordiæ suæ divitiis, et illo sublato, sapientia sua parvam civi- tatem salvain fecit, sive Ecclesiam alia interpreta- tione, paucosque qui sunt in ea. Etenim angusta porta et arcta via est quæ ducit ad vitam, et pau- ci sunt, qui inveniunt eam › Hæc mirabiliter facta videntes exclamant: Melior est sapientia fortitudine, fortitudine scilicet hostium. Sed et • nullus, ait, recordatus est hominis illius paupe- ris. Deus enim erat qui sui per prophetas admo- nebat, suumque inter homines adventum prædica- bat. Isti vero, hujus sæculi principum sapientia af- flati, nequaquam ejus recordati sunt, qui myste- rium ante sæcula absconditum Dei Verbi incarna- tionis minime perspicere valebant. De quibus dici- tur : • Sapientia pauperis contempta. › Etenim Deo placuit prædicationis stultitia credentes sal- vos facere * ; » sed « verba ejus, ait, non sunt 20- dita. Nec enim omnium est Salvatoris verba au- dire, nisi solummodo eorum qui aures audiendi ha- bent. Namque Christi Evangelium absconditum est, iis scilicet qui non sunt ejus discipuli; ‹ in iis qui pereunt est opertum . » B C CAPUT VI. E Cantico canticorum. Exponitur in toto libro sponsæ erga sponsum amor, quæ semetipsam amore illius sauciam fate- tur, dum ille vicissim eam e multis solam esse sibi perfectam columbam ", inter reginas, con- cubinas et adolescentulas prædical. Judæi qui- dem unam esse ex duabus et viginti quas divinitus inspiratas credunt, hanc Scripturam reputant ; nescio an quidquam in eis divina inspiratione D dignum ostendere queant, si nihil litterali acce- ptione majus hic excogitent. Qui autem obductum valet huic Scripturæ velum retegere, convertere ad Dominum quod est spiritus, et aperto vultu Domini gloriam sub his figuris latentem perspi- cere, manifeste dispiciet in ea Christi Ecclesiam a spirituali sponsa mystice designari, et quæ dicta sunt de perfecto talis sponsæ sponso, et de reg:- narum ejus, concubinarum et adolescentularum discrimine, nec non quæcunque arcana in hoc li- bro abscondita sunt documenta, recte intelliget ; * II Cor. iv, 3. Cant. 11, 10, ; v, 2. • Ephes. 1, 12. Matth. vii, 14. 15'1 Cor. 1, 21. Cant. vi, 7, PATROL. GR. XXII.
δύναμιν δὲ δῆλον ὅτι τὴν τῶν πολεμίων· ἀλλὰ καὶ, ἄνθρωπος, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου· Θεὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ διὰ τῶν προφητῶν μνημονεύων αὐτοῦ, καὶ προκηρύττων τὰ περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας αὐτοῦ· τῶν δ’ ὑπὸ τῆς σοφίας τῶν ἀρχόντων τούτου τοῦ αἰῶνος ἐνεργηθέντων οὐδὲ εἷς πώποτε ἐμνήσθη, ἐπεὶ μὴ δ’ οἷοί τε ἦσαν εἰδέναι τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμμένον πρὸ τῶν αἰώνων τῆς κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρὸς τούτοις λέγεται ὅτι καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδενωμένη· καὶ γὰρ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας· ἀλλὰ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ, φησὶν, οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι· οὐ πάντων γάρ ἐστιν ἀκοῦσαι τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγων, εἰ μὴ μόνον τῶν ἐχόντων ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν· καὶ γὰρ τὸ εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ κεκαλυμμένον ἐστὶν, πλὴν οὐ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, τοῖς γὰρ ἀπολλυμένοις ἐστὶν κεκαλυμμένον. Ψ. Τοῦ ἄσματος τῶν ἀσμάτων. 2.
πόλιν, τουτέστι τὸν περίγειον τόπον συγκρίσει τοῦ ο παντὸς κόσμου βραχύτατον ὄντα, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν παραθέσει τῆς τῶν λογικῶν ἁπάντων πληθύος ὀλίγους ὄντας ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, ὡς σταγών ἐστιν ἀπὸ κάδου, ἐλυτρώσατο πολιορκουμένους ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου βασιλείας, πάντοθεν τὸν περίγειον χῶρον καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κυκλοῦντος, οἰκοδομοῦντός τε ἐπ' αὐτὸν χάρακας μεγάλους, τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευ- ματικὰ τῆς πονηρίας. » Τοῦτον οὖν οὐκ ἄλλος τις ἢ μόνος καθεῖλεν ὁ πένης καὶ σοφὸς ἀνὴρ, ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, κενώσας ἑαυτὸν καὶ δι' ἡμᾶς πτωχεύ- σας ἐν τῷ πλούτῳ τοῦ ἑαυτοῦ ἐλέους, καὶ καθελών διέσωσεν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ τὴν μικρὰν πόλιν, ὡς εἰκὸς τὴν Ἐκκλησίαν καθ᾿ ἑτέραν ἐκδοχὴν, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ὀλίγους ὄντας· ἐπειδὴ ο στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ διιόντες αὐτήν. » Φασὶ δ' οἱ τὴν τηλικαύτην ὁρῶντες οικονομίαν τὸ, ο Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· ἡ δύναμιν δὲ δῆλον ὅτι τὴν τῶν πολεμίων· ἀλλὰ καὶ, ε῎Ανθρωπος, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου·, Θεὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ διὰ τῶν προφητῶν μνημονεύων αὐτοῦ, καὶ προκηρύττων τὰ περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας αὐτοῦ· τῶν δ᾽ ὑπὸ τῆς σοφίας τῶν ἀρχόν των τούτου τοῦ αἰῶνος ἐνεργηθέντων οὐδὲ εἷς πώποτε ἐμνήσθη, ἐπεὶ μηδ' οἷοί τε ἦσαν εἰδέναι τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμμένον πρὸ τῶν αἰώνων τῆς κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρὸς τούτοις λέγεται ὅτι ι καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδε νωμένη· » καὶ γὰρ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μω ρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας· ἡ ἀλλὰ • καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ, φησὶν, οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι οὐ πάντων γάρ ἐστιν ἀκοῦσαι τῶν τοῦ Σωτῆρος λό- γων, εἰ μὴ μόνον τῶν ἐχόντων ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν· καὶ γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ κεκαλυμμένον ἐστὶν, πλὴν οὐ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, « τοῖς γὰρ ἀπολλυμένοις ἐστὶν κεκαλυμμένον. ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Του "Ασματος τῶν ᾀσμάτων. Ολον τὸ βιβλίον ὑπόθεσιν ἔχει νύμφης ἔρωτα πρὸς νυμφίον, ὁμολογούσης τετρῶσθαι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀγά πῃ, καὶ αὐτοῦ πάλιν ὁμολογοῦντος αὐτὴν μόνην ἀπὸ πλειόνων ὑπάρχειν αὐτῷ τελείαν περιστερὰν παρά τὰς λεγομένας βασιλίδας καὶ παλλακίδας καὶ νεάνιδας. Οἱ μὲν οὖν ἐκ περιτομῆς μίαν εἶναι τῶν πεπιστευ μένων παρ' αὐτοῖς δύο καὶ εἴκοσι θεοπνεύστων γρα φῶν πεπεισμένοι καὶ ταύτην τὴν Γραφήν, οὐκ οἶδ' εἰ ἔχοιεν άξιόν τι θείας ἐπιπνοίας λεγόμενον ἐν αὐτῇ παραστῆσαι, μὴ πλέον τι τῆς προχείρου ἐκδοχῆς κατὰ τοὺς τόπους φανταζόμενοι· ὁ δὲ δυνατός (Γ. 28) το μὲν ἐπικείμενον καὶ ταύτῃ τῇ Γραφῇ κάλυμμα πε ριελεῖν, ἐπιστρέψαι δὲ πρὸς Κύριον ὅπερ ἐστὶ τὸ πνεῦμα, καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν καὶ ἐν τούτοις δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτρίζεσθαι, θεωρήσει ἐν αὐτῇ τὰ κατὰ τὴν πνευματικὴν νύμφην, δῆλον δ' ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, μυστήρια, καὶ τὰ λεγόμενα περὶ τοῦ τελείου τῆς τοιασδί νύμφης νυμ- φίου καὶ τῆς τῶν βασιλίδων αὐτοῦ καὶ παλλακί- ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - A incolentes, præ omnium animantium multitudine perpaucos atque inter omnes gentes quasi gutta in magna amphora, expugnatas liberavit a diaboli di- tione, qui hunc terrestrem locum ejusque incolas omni ex parte vallaverat, munitionesque magnas per gyrum exstruxerat, principes scilicet et potestates, mundi rectores tenebrarum harum, et spiritualia nequitiæ ". . Hunc igitur non alius qui- vis nisi solus sustulit pauper et sapiens vir, Sal- vator, Dominusque noster, exinaniens semetipsum, et propter nos inops factus in misericordiæ suæ divitiis, et illo sublato, sapientia sua parvam civi- tatem salvain fecit, sive Ecclesiam alia interpreta- tione, paucosque qui sunt in ea. Etenim angusta porta et arcta via est quæ ducit ad vitam, et pau- ci sunt, qui inveniunt eam › Hæc mirabiliter facta videntes exclamant: Melior est sapientia fortitudine, fortitudine scilicet hostium. Sed et • nullus, ait, recordatus est hominis illius paupe- ris. Deus enim erat qui sui per prophetas admo- nebat, suumque inter homines adventum prædica- bat. Isti vero, hujus sæculi principum sapientia af- flati, nequaquam ejus recordati sunt, qui myste- rium ante sæcula absconditum Dei Verbi incarna- tionis minime perspicere valebant. De quibus dici- tur : • Sapientia pauperis contempta. › Etenim Deo placuit prædicationis stultitia credentes sal- vos facere * ; » sed « verba ejus, ait, non sunt 20- dita. Nec enim omnium est Salvatoris verba au- dire, nisi solummodo eorum qui aures audiendi ha- bent. Namque Christi Evangelium absconditum est, iis scilicet qui non sunt ejus discipuli; ‹ in iis qui pereunt est opertum . » B C CAPUT VI. E Cantico canticorum. Exponitur in toto libro sponsæ erga sponsum amor, quæ semetipsam amore illius sauciam fate- tur, dum ille vicissim eam e multis solam esse sibi perfectam columbam ", inter reginas, con- cubinas et adolescentulas prædical. Judæi qui- dem unam esse ex duabus et viginti quas divinitus inspiratas credunt, hanc Scripturam reputant ; nescio an quidquam in eis divina inspiratione D dignum ostendere queant, si nihil litterali acce- ptione majus hic excogitent. Qui autem obductum valet huic Scripturæ velum retegere, convertere ad Dominum quod est spiritus, et aperto vultu Domini gloriam sub his figuris latentem perspi- cere, manifeste dispiciet in ea Christi Ecclesiam a spirituali sponsa mystice designari, et quæ dicta sunt de perfecto talis sponsæ sponso, et de reg:- narum ejus, concubinarum et adolescentularum discrimine, nec non quæcunque arcana in hoc li- bro abscondita sunt documenta, recte intelliget ; * II Cor. iv, 3. Cant. 11, 10, ; v, 2. • Ephes. 1, 12. Matth. vii, 14. 15'1 Cor. 1, 21. Cant. vi, 7, PATROL. GR. XXII.
PG 22:1131Ὅλον τὸ βιβλίον ὑπόθεσιν ἔχει νύμφης ἔρωτα πρὸς νυμφίον, ὁμολογούσης τετρῶσθαι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀγάπῃ, καὶ αὐτοῦ πάλιν ὁμολογοῦντος αὐτὴν μόνην ἀπὸ πλειόνων ὑπάρχειν αὐτῷ τελείαν περιστερὰν παρὰ τὰς λεγομένας βασιλίδας καὶ παλλακίδας καὶ νεάνιδας. Οἱ μὲν οὖν ἐκ περιτομῆς μίαν εἶναι τῶν πεπιστευμένων παρ’ αὐτοῖς δύο καὶ εἴκοσι θεοπνεύστων γραφῶν πεπεισμένοι καὶ ταύτην τὴν γραφὴν, οὐκ οἶδ’ εἰ ἔχοιεν ἄξιόν τι θείας ἐπιπνοίας λεγόμενον ἐν αὐτῇ παραστῆσαι, μὴ πλέον τί τῆς προχείρου ἐκδοχῆς κατὰ τοὺς τόπους φανταζόμενοι·
ΙΙΙ. - Α δων καὶ νεανίδων διαφορᾶς, καὶ ὅσα ἄλλα ένα πο η κέκρυπται τῇ βίβλῳ ἀποῤῥητότερα μαθήματα, & καὶ πληρεστάτης ἤδη σαφηνείας ἔτυχεν, ἐν οἷς ὁ φιλοπο νώτατος τῶν θείων Γραφῶν ἐξηγητής υπεμνημα- τίσατο. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ἀπὸ τοῦ Ἰώδ. Ὁ Ἰώβ ἐστιν ὁ φάσκων περὶ τοῦ Κυρίου μετὰ καὶ ἑτέρων, « Ο λέγων τῷ ἡλίῳ καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ περιπατῶν ὡς ἐπὶ ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης· κ καὶ πάλιν, ι Ο μέλλων τὸ μέγα κήτος χειρώσασθαι. Ἐπεὶ τοίνυν οὐκ ἔχεται τῆς περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ μεγαλονοίας τὸ ὑπολαμβάνειν αὐτὸν τὰ σύμπαντα πληροῦντα ἐπὶ θαλάσσῃ (ης) περιπατεῖν χωρούσης αὐτοῦ τὸ τοσοῦ (?) μέγεθος, λείπεται περὶ τοῦ Λόγου ταῦτα νοεῖν· οὗ τῇ δυνάμει, τύπος αὐτοῦ τυγχάνων, ὁ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦς εἶπεν τῷ ἡλίῳ καὶ ἔστη κατά Γαβαών, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ, ώσπερεί θείᾳ τινὶ προστάξει, ὁ ἥλιος ἐπὶ πᾶσαν ἐσκό τασεν τὴν γῆν. Αὐτὸς δέ ἐστιν ε ὁ τανύσας τὸν οὐ ρανὸν, ὁ καὶ περιπατήσας ὡς ἐπ' ἐδάφους ἐπὶ θαλάς- σης, ο όπηνίκα ένανθρωπήσας ἀπετέλει τὰ παράδοξα, καθὼς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἱστόρηται. Εἰ δ' ὅλως ἐπι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀναφέροι, τὸ ἑξῆς ἂν εἴη μὴ μόνα ἅπερ ἐξεθέμεθα ῥητὰ εἰς αὐτὸν ἐκλαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ περι κοπῇ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγόμενα· καὶ γὰρ καὶ τὸ μέγα κῆτος μόνος αὐτὸς εχειρώσατο, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ τὸν μέγαν ὡς ἀληθῶς δράκοντα τὸν διά βολον καταργήσας, ὃς πάλαι μὲν τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς κατέπινεν ἰσχύσας, δίκην τοῦ τὸν Ἰωνᾶν κατα- πεπωκότος κήτους, χειρωθείς δ' ὕστερον ὑπὸ τοῦ κατα παλαίσαντος αὐτὸν, προήγαγεν αὖθις οὓς πάλα: καταπετώκει, ὁμοίως τῷ τὸν Ἰωνᾶν σῶον ἀποδει κότι θηρίῳ· πληρουμένης ἐν τούτῳ προφητείας τε- σκούσης, ο Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας, καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου· ν δ καὶ λέγομεν διὰ τὸν τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα μέγα κή τις χειρωσάμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν. το ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ἀπὸ τοῦ Ιώβ. Ο Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ τὰ τῆς ἑαυτοῦ προνοίας καὶ οἰκονομίας ἔργα διεξιών - σι, ο Καὶ συλλαβὼν γῆν πηλόν, ἔπλασας ζῶον, καὶ λαλητὸν αὐτὸν ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς; Αφείλας δὲ ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συνέτρι μας; Ἦλθες δὲ ἐπὶ πηγὴν θαλάσσης, ἐν δὲ ἔχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησας; Ανοίγονται δέ σοι φόβῳ τού λαι θανάτου, (Γ. ν° πυλωροὶ δὲ ξδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν ; » Ταῦτα δέ φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Ἰὼβ περὶ ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὸς ἑτέρου πλὴν αὐτοῦ μόνου δυναμένου τὰ τηλικαῦτα ἐνεργεῖν· τίς γάρ ἐστιν ὁ λαβὼν γῆν καὶ πλάσας ζῶον, ἢ ὁ Θεὸς ὁ λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ πλάσας τὸν ἄνθρωπον; Αμα δὲ δι- δασκόμεθα ἐντεῦθεν, ὡς ἄρα ὁ πλάσας τὸν ἄνθρωπον EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. ' quæ et multas jam elucidationes consecuta sunt, et ab impigerrimo divinarum Scripturarum inter- prete commentariis illustrata sunt. CAPUT VII. E Job. Inter alia Job hæc de Domino dicit : « Qui præ- cipit soli, et non oritur: et stellas claudit quasi sub signaculo : qui extendit cœlos, et graditur su- per mare tanquam super pavimentum ". » Et rursus: • Qui magnum cete debellaturus est 30. » Cum igitur Dei omnium magnanimitate indignum sit, eum suspi- cari, complentem omnia, anıbulavisse super mare tanta capax magnitudinis, superest ut de Verbo hæc cogitemus. Cujus virtute Josue, filius Nave, qui hujus erat figura, soli imperavit et stetit in Gabaon ; ac ejus passionis tempore, divino velut quodam jussu, sol universam terram complevit tenebris ". Hic est qui extendit coelos et graditur super mare quasi super pavimentum, ▸ cum factus homo miracula patrat quæ in Evangeliis narrantur. Quod si omnino ad Dei Verbum spectat hic locus, de eo intelligendą sunt non tantum quæ jam retu- limus, sed et omnia in hoc fragmento a Job dicta. Eteniin magnum cetum solus superavit, solutis mortis vinculis, et magno vere dracone diabolo prostrato, qui quondam hominum animas absor- buerat fortior, ceti instar Jonam vorantis ", nu- perrime vero ab adversario suo devictus, quos olim sorbuerat emisit, quemadmodum incolumem monstrum Jonam reddidit ; sic impleta prophetia, in qua dictum est: • Absumpsit mors fortior, et auferet Dominus Deus lacrymam ab omni ſacie”. ) Quod et dicimus propter eum, qui magnum cetum bic designatum prostravit, Salvatorem Dominum- que nostrum. B C CAPUT VIII. E Job. Dominus in sua ad Job apparitione, sapientiæ et providentia suæ opera enumeraus, dicit: « Nun- quid, sumpto terræ luto, animal fabricasti, loquens- que illud posuisti in terra ? Abstulisti ab impiis lucem, et brachia superborum confregisti ? Nunquid ingressus es fontes maris, et in novissimis abyssi deambulasti ? Nunquid apertæ sunt tibi cum timore ports mortis, et ostia tenebrosa vidisti " ? » Hæc au- tem ait Dominus ad Job de se ipso, quod a nullo alio, nisi a semetipso talia fieri potuissent. Quis enim, snmpta terra, animal finxit, nisi Deus qui sumpsit de limo terræ finxitque hominem? Inde simul doce- mur, bominis Creatorem eumdem esse ac qui pro- fundissima terræ ingressus est, atque in ejus præ- Job 13, 7, Isa. xxv, 8. 8. job 111, 8. Jos. X, Job xxxvIII, 14-17. 19. D) Matth. xxvII, 45. Job 13, 8. at Jonas 11, 1. !
ὁ δὲ δυνατὸς τὸ μὲν ἐπικείμενον καὶ ταύτῃ τῇ γραφῇ κάλυμμα περιελεῖν, ἐπιστρέψαι δὲ πρὸς Κύριον ὅπερ ἐστὶ τὸ πνεῦμα, καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν καὶ ἐν τούτοις δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτρίζεσθαι, θεωρήσει ἐν αὐτῇ τὰ κατὰ τὴν πνευματικὴν νύμφην, δῆλον δ’ ὅτι τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, μυστήρια, καὶ τὰ λεγόμενα περὶ τοῦ τελείου τῆς τοιασδὶ νύμφης νυμφίου καὶ τῆς τῶν βασιλίδων αὐτοῦ καὶ παλλακίδων καὶ νεανίδων διαφορᾶς, καὶ ὅσα ἄλλα ἐναποκέκρυπται τῇ βίβλῳ ἀπορρητότερα μαθήματα, ἃ καὶ πληρεστάτης ἤδη σαφηνείας ἔτυχεν, ἐν οἷς ὁ φιλοπονώτατος τῶν θείων γραφῶν ἐξηγητὴς ὑπεμνηματίσατο. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Ζ. Ὁ Ἰώβ ἐστιν ὁ φάσκων περὶ τοῦ Κυρίου μετὰ καὶ ἑτέρων, Ὁ λέγων τῷ ἡλίῳ καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ περιπατῶν ὡς ἐπὶ ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης· καὶ πάλιν, ὁ μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώσασθαι. Ἐπεὶ τοίνυν οὐκ ἔχεται τῆς περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ μεγαλονοίας τὸ ὑπολαμβάνειν αὐτὸν τὰ σύμπαντα πληροῦντα ἐπὶ θαλάσσῃ (ης) περιπατεῖν χωρούσης αὐτοῦ τὸ τοσοῦ ( ) μέγεθος, λείπεται περὶ τοῦ Λόγου ταῦτα νοεῖν·
ΙΙΙ. - Α δων καὶ νεανίδων διαφορᾶς, καὶ ὅσα ἄλλα ένα πο η κέκρυπται τῇ βίβλῳ ἀποῤῥητότερα μαθήματα, & καὶ πληρεστάτης ἤδη σαφηνείας ἔτυχεν, ἐν οἷς ὁ φιλοπο νώτατος τῶν θείων Γραφῶν ἐξηγητής υπεμνημα- τίσατο. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ἀπὸ τοῦ Ἰώδ. Ὁ Ἰώβ ἐστιν ὁ φάσκων περὶ τοῦ Κυρίου μετὰ καὶ ἑτέρων, « Ο λέγων τῷ ἡλίῳ καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ περιπατῶν ὡς ἐπὶ ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης· κ καὶ πάλιν, ι Ο μέλλων τὸ μέγα κήτος χειρώσασθαι. Ἐπεὶ τοίνυν οὐκ ἔχεται τῆς περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ μεγαλονοίας τὸ ὑπολαμβάνειν αὐτὸν τὰ σύμπαντα πληροῦντα ἐπὶ θαλάσσῃ (ης) περιπατεῖν χωρούσης αὐτοῦ τὸ τοσοῦ (?) μέγεθος, λείπεται περὶ τοῦ Λόγου ταῦτα νοεῖν· οὗ τῇ δυνάμει, τύπος αὐτοῦ τυγχάνων, ὁ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦς εἶπεν τῷ ἡλίῳ καὶ ἔστη κατά Γαβαών, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ, ώσπερεί θείᾳ τινὶ προστάξει, ὁ ἥλιος ἐπὶ πᾶσαν ἐσκό τασεν τὴν γῆν. Αὐτὸς δέ ἐστιν ε ὁ τανύσας τὸν οὐ ρανὸν, ὁ καὶ περιπατήσας ὡς ἐπ' ἐδάφους ἐπὶ θαλάς- σης, ο όπηνίκα ένανθρωπήσας ἀπετέλει τὰ παράδοξα, καθὼς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἱστόρηται. Εἰ δ' ὅλως ἐπι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀναφέροι, τὸ ἑξῆς ἂν εἴη μὴ μόνα ἅπερ ἐξεθέμεθα ῥητὰ εἰς αὐτὸν ἐκλαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ περι κοπῇ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγόμενα· καὶ γὰρ καὶ τὸ μέγα κῆτος μόνος αὐτὸς εχειρώσατο, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ τὸν μέγαν ὡς ἀληθῶς δράκοντα τὸν διά βολον καταργήσας, ὃς πάλαι μὲν τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς κατέπινεν ἰσχύσας, δίκην τοῦ τὸν Ἰωνᾶν κατα- πεπωκότος κήτους, χειρωθείς δ' ὕστερον ὑπὸ τοῦ κατα παλαίσαντος αὐτὸν, προήγαγεν αὖθις οὓς πάλα: καταπετώκει, ὁμοίως τῷ τὸν Ἰωνᾶν σῶον ἀποδει κότι θηρίῳ· πληρουμένης ἐν τούτῳ προφητείας τε- σκούσης, ο Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας, καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου· ν δ καὶ λέγομεν διὰ τὸν τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα μέγα κή τις χειρωσάμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν. το ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ἀπὸ τοῦ Ιώβ. Ο Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ τὰ τῆς ἑαυτοῦ προνοίας καὶ οἰκονομίας ἔργα διεξιών - σι, ο Καὶ συλλαβὼν γῆν πηλόν, ἔπλασας ζῶον, καὶ λαλητὸν αὐτὸν ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς; Αφείλας δὲ ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συνέτρι μας; Ἦλθες δὲ ἐπὶ πηγὴν θαλάσσης, ἐν δὲ ἔχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησας; Ανοίγονται δέ σοι φόβῳ τού λαι θανάτου, (Γ. ν° πυλωροὶ δὲ ξδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν ; » Ταῦτα δέ φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Ἰὼβ περὶ ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὸς ἑτέρου πλὴν αὐτοῦ μόνου δυναμένου τὰ τηλικαῦτα ἐνεργεῖν· τίς γάρ ἐστιν ὁ λαβὼν γῆν καὶ πλάσας ζῶον, ἢ ὁ Θεὸς ὁ λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ πλάσας τὸν ἄνθρωπον; Αμα δὲ δι- δασκόμεθα ἐντεῦθεν, ὡς ἄρα ὁ πλάσας τὸν ἄνθρωπον EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. ' quæ et multas jam elucidationes consecuta sunt, et ab impigerrimo divinarum Scripturarum inter- prete commentariis illustrata sunt. CAPUT VII. E Job. Inter alia Job hæc de Domino dicit : « Qui præ- cipit soli, et non oritur: et stellas claudit quasi sub signaculo : qui extendit cœlos, et graditur su- per mare tanquam super pavimentum ". » Et rursus: • Qui magnum cete debellaturus est 30. » Cum igitur Dei omnium magnanimitate indignum sit, eum suspi- cari, complentem omnia, anıbulavisse super mare tanta capax magnitudinis, superest ut de Verbo hæc cogitemus. Cujus virtute Josue, filius Nave, qui hujus erat figura, soli imperavit et stetit in Gabaon ; ac ejus passionis tempore, divino velut quodam jussu, sol universam terram complevit tenebris ". Hic est qui extendit coelos et graditur super mare quasi super pavimentum, ▸ cum factus homo miracula patrat quæ in Evangeliis narrantur. Quod si omnino ad Dei Verbum spectat hic locus, de eo intelligendą sunt non tantum quæ jam retu- limus, sed et omnia in hoc fragmento a Job dicta. Eteniin magnum cetum solus superavit, solutis mortis vinculis, et magno vere dracone diabolo prostrato, qui quondam hominum animas absor- buerat fortior, ceti instar Jonam vorantis ", nu- perrime vero ab adversario suo devictus, quos olim sorbuerat emisit, quemadmodum incolumem monstrum Jonam reddidit ; sic impleta prophetia, in qua dictum est: • Absumpsit mors fortior, et auferet Dominus Deus lacrymam ab omni ſacie”. ) Quod et dicimus propter eum, qui magnum cetum bic designatum prostravit, Salvatorem Dominum- que nostrum. B C CAPUT VIII. E Job. Dominus in sua ad Job apparitione, sapientiæ et providentia suæ opera enumeraus, dicit: « Nun- quid, sumpto terræ luto, animal fabricasti, loquens- que illud posuisti in terra ? Abstulisti ab impiis lucem, et brachia superborum confregisti ? Nunquid ingressus es fontes maris, et in novissimis abyssi deambulasti ? Nunquid apertæ sunt tibi cum timore ports mortis, et ostia tenebrosa vidisti " ? » Hæc au- tem ait Dominus ad Job de se ipso, quod a nullo alio, nisi a semetipso talia fieri potuissent. Quis enim, snmpta terra, animal finxit, nisi Deus qui sumpsit de limo terræ finxitque hominem? Inde simul doce- mur, bominis Creatorem eumdem esse ac qui pro- fundissima terræ ingressus est, atque in ejus præ- Job 13, 7, Isa. xxv, 8. 8. job 111, 8. Jos. X, Job xxxvIII, 14-17. 19. D) Matth. xxvII, 45. Job 13, 8. at Jonas 11, 1. !
οὗ τῇ δυνάμει, τύπος αὐτοῦ τυγχάνων, ὁ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦς εἶπεν τῷ ἡλίῳ καὶ ἔστη κατὰ Γαβαὼν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ, ὡσπερεὶ θείᾳ τινὶ προστάξει, ὁ ἥλιος ἐπὶ πᾶσαν ἐσκότασεν τὴν γῆν. Αὐτὸς δέ ἐστιν ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν, ὁ καὶ περιπατήσας ὡς ἐπ’ ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης, ὁπηνίκα ἐνανθρωπήσας ἀπετέλει τὰ παράδοξα, καθὼς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἱστόρηται. Εἰ δ’ ὅλως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀναφέροι, τὸ ἑξῆς ἂν εἴη μὴ μόνα ἅπερ ἐξεθέμεθα ῥητὰ εἰς αὐτὸν ἐκλαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ περικοπῇ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγόμενα· καὶ γὰρ καὶ τὸ μέγα κῆτος μόνος αὐτὸς ἐχειρώσατο, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ τὸν μέγαν ὡς ἀληθῶς δράκοντα τὸν διάβολον καταργήσας, ὃς πάλαι μὲν τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς κατέπινεν ἰσχύσας, δίκην τοῦ τὸν Ἰωνᾶν καταπεπωκότος κήτους, χειρωθεὶς δ’ ὕστερον ὑπὸ τοῦ καταπαλαίσαντος αὐτὸν, προήγαγεν αὖθις οὓς πάλαι καταπεπώκει, ὁμοίως τῷ τὸν Ἰωνᾶν σῶον ἀποδεδωκότι θηρίῳ· πληρουμένης ἐν τούτῳ προφητείας φασκούσης, Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας, καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου·
ΙΙΙ. - Α δων καὶ νεανίδων διαφορᾶς, καὶ ὅσα ἄλλα ένα πο η κέκρυπται τῇ βίβλῳ ἀποῤῥητότερα μαθήματα, & καὶ πληρεστάτης ἤδη σαφηνείας ἔτυχεν, ἐν οἷς ὁ φιλοπο νώτατος τῶν θείων Γραφῶν ἐξηγητής υπεμνημα- τίσατο. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Ἀπὸ τοῦ Ἰώδ. Ὁ Ἰώβ ἐστιν ὁ φάσκων περὶ τοῦ Κυρίου μετὰ καὶ ἑτέρων, « Ο λέγων τῷ ἡλίῳ καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ περιπατῶν ὡς ἐπὶ ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης· κ καὶ πάλιν, ι Ο μέλλων τὸ μέγα κήτος χειρώσασθαι. Ἐπεὶ τοίνυν οὐκ ἔχεται τῆς περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ μεγαλονοίας τὸ ὑπολαμβάνειν αὐτὸν τὰ σύμπαντα πληροῦντα ἐπὶ θαλάσσῃ (ης) περιπατεῖν χωρούσης αὐτοῦ τὸ τοσοῦ (?) μέγεθος, λείπεται περὶ τοῦ Λόγου ταῦτα νοεῖν· οὗ τῇ δυνάμει, τύπος αὐτοῦ τυγχάνων, ὁ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦς εἶπεν τῷ ἡλίῳ καὶ ἔστη κατά Γαβαών, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ, ώσπερεί θείᾳ τινὶ προστάξει, ὁ ἥλιος ἐπὶ πᾶσαν ἐσκό τασεν τὴν γῆν. Αὐτὸς δέ ἐστιν ε ὁ τανύσας τὸν οὐ ρανὸν, ὁ καὶ περιπατήσας ὡς ἐπ' ἐδάφους ἐπὶ θαλάς- σης, ο όπηνίκα ένανθρωπήσας ἀπετέλει τὰ παράδοξα, καθὼς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἱστόρηται. Εἰ δ' ὅλως ἐπι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀναφέροι, τὸ ἑξῆς ἂν εἴη μὴ μόνα ἅπερ ἐξεθέμεθα ῥητὰ εἰς αὐτὸν ἐκλαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ περι κοπῇ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγόμενα· καὶ γὰρ καὶ τὸ μέγα κῆτος μόνος αὐτὸς εχειρώσατο, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ τὸν μέγαν ὡς ἀληθῶς δράκοντα τὸν διά βολον καταργήσας, ὃς πάλαι μὲν τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς κατέπινεν ἰσχύσας, δίκην τοῦ τὸν Ἰωνᾶν κατα- πεπωκότος κήτους, χειρωθείς δ' ὕστερον ὑπὸ τοῦ κατα παλαίσαντος αὐτὸν, προήγαγεν αὖθις οὓς πάλα: καταπετώκει, ὁμοίως τῷ τὸν Ἰωνᾶν σῶον ἀποδει κότι θηρίῳ· πληρουμένης ἐν τούτῳ προφητείας τε- σκούσης, ο Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας, καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου· ν δ καὶ λέγομεν διὰ τὸν τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα μέγα κή τις χειρωσάμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν. το ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. Ἀπὸ τοῦ Ιώβ. Ο Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ τὰ τῆς ἑαυτοῦ προνοίας καὶ οἰκονομίας ἔργα διεξιών - σι, ο Καὶ συλλαβὼν γῆν πηλόν, ἔπλασας ζῶον, καὶ λαλητὸν αὐτὸν ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς; Αφείλας δὲ ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συνέτρι μας; Ἦλθες δὲ ἐπὶ πηγὴν θαλάσσης, ἐν δὲ ἔχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησας; Ανοίγονται δέ σοι φόβῳ τού λαι θανάτου, (Γ. ν° πυλωροὶ δὲ ξδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν ; » Ταῦτα δέ φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Ἰὼβ περὶ ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὸς ἑτέρου πλὴν αὐτοῦ μόνου δυναμένου τὰ τηλικαῦτα ἐνεργεῖν· τίς γάρ ἐστιν ὁ λαβὼν γῆν καὶ πλάσας ζῶον, ἢ ὁ Θεὸς ὁ λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ πλάσας τὸν ἄνθρωπον; Αμα δὲ δι- δασκόμεθα ἐντεῦθεν, ὡς ἄρα ὁ πλάσας τὸν ἄνθρωπον EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. ' quæ et multas jam elucidationes consecuta sunt, et ab impigerrimo divinarum Scripturarum inter- prete commentariis illustrata sunt. CAPUT VII. E Job. Inter alia Job hæc de Domino dicit : « Qui præ- cipit soli, et non oritur: et stellas claudit quasi sub signaculo : qui extendit cœlos, et graditur su- per mare tanquam super pavimentum ". » Et rursus: • Qui magnum cete debellaturus est 30. » Cum igitur Dei omnium magnanimitate indignum sit, eum suspi- cari, complentem omnia, anıbulavisse super mare tanta capax magnitudinis, superest ut de Verbo hæc cogitemus. Cujus virtute Josue, filius Nave, qui hujus erat figura, soli imperavit et stetit in Gabaon ; ac ejus passionis tempore, divino velut quodam jussu, sol universam terram complevit tenebris ". Hic est qui extendit coelos et graditur super mare quasi super pavimentum, ▸ cum factus homo miracula patrat quæ in Evangeliis narrantur. Quod si omnino ad Dei Verbum spectat hic locus, de eo intelligendą sunt non tantum quæ jam retu- limus, sed et omnia in hoc fragmento a Job dicta. Eteniin magnum cetum solus superavit, solutis mortis vinculis, et magno vere dracone diabolo prostrato, qui quondam hominum animas absor- buerat fortior, ceti instar Jonam vorantis ", nu- perrime vero ab adversario suo devictus, quos olim sorbuerat emisit, quemadmodum incolumem monstrum Jonam reddidit ; sic impleta prophetia, in qua dictum est: • Absumpsit mors fortior, et auferet Dominus Deus lacrymam ab omni ſacie”. ) Quod et dicimus propter eum, qui magnum cetum bic designatum prostravit, Salvatorem Dominum- que nostrum. B C CAPUT VIII. E Job. Dominus in sua ad Job apparitione, sapientiæ et providentia suæ opera enumeraus, dicit: « Nun- quid, sumpto terræ luto, animal fabricasti, loquens- que illud posuisti in terra ? Abstulisti ab impiis lucem, et brachia superborum confregisti ? Nunquid ingressus es fontes maris, et in novissimis abyssi deambulasti ? Nunquid apertæ sunt tibi cum timore ports mortis, et ostia tenebrosa vidisti " ? » Hæc au- tem ait Dominus ad Job de se ipso, quod a nullo alio, nisi a semetipso talia fieri potuissent. Quis enim, snmpta terra, animal finxit, nisi Deus qui sumpsit de limo terræ finxitque hominem? Inde simul doce- mur, bominis Creatorem eumdem esse ac qui pro- fundissima terræ ingressus est, atque in ejus præ- Job 13, 7, Isa. xxv, 8. 8. job 111, 8. Jos. X, Job xxxvIII, 14-17. 19. D) Matth. xxvII, 45. Job 13, 8. at Jonas 11, 1. !
PG 22:1133ὃ καὶ λέγομεν διὰ τὸν τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα μέγα κῆτος χειρωσάμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Η. Ὁ Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ τὰ τῆς ἑαυτοῦ προνοίας καὶ οἰκονομίας ἔργα διεξιών φησιν, καὶ συλλαβὼν γῆν πηλὸν, ἔπλασας ζῷον, καὶ λαλητὸν αὐτῷ ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς; Ἀφείλας δὲ ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συνέτριψας; Ἦλθες δὲ ἐπὶ πηγὴν θαλάσσης, ἐν δὲ ἴχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησας; Ἀνοίγονται δέ σοι φόβῳ πύλαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ ᾅδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν; Ταῦτα δέ φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Ἰὼβ περὶ ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὸς ἑτέρου πλὴν αὐτοῦ μόνου δυναμένου τὰ τηλικαῦτα ἐνεργεῖν· τίς γάρ ἐστιν ὁ λαβὼν γῆν καὶ πλάσας ζῷον. ἢ ὁ Θεὸς ὁ λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ πλάσας τὸν ἄνθρωπον; Ἅμα δὲ διδασκόμεθα ἐντεῦθεν, ὡς ἄρα ὁ πλάσας τὸν ἄνθρωπον αὐτός ἐστιν ὁ καὶ εἰς τὰ κατώτερα τῆς γῆς καταβὰς, καὶ εἰς τὴν λεγομένην καρδίαν αὐτῆς, ἥντινα νῦν ὑπολαμβάνω πηγὴν θαλάσσης ὠνομάσθαι·
αὐτός ἐστιν ὁ καὶ εἰς τὰ κατώτερα τῆς γῆς καταβάς, καὶ εἰς τὴν λεγομένην καρδίαν αὐτῆς, ἥντινα νῦν ὑπολαμβάνω πηγὴν θαλάσσης ώνομάσθαι· ἔτι δὲ καὶ ὁ ἐν ίχνεσιν θαλάσσης περιπατήσας, ᾧ μόνῳ μετὰ φόβου Ανεώχθησαν αἱ τοῦ θανάτου πύλαι, καθ' ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ, ὅν καὶ οἱ πυ λωροὶ τοῦ "Αδου ιδόντες έπτηξαν, ὁρῶντες τὸ νίκος καὶ τὸ κέντρον, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου δι' αὐτοῦ καθαιρουμένας· τάχα δὲ τούτοις τοῖς πυλωροῖς τῶν ἐνθάδε λεγομένων πυλῶν τοῦ θανάτου ὑπό τινων θείων δυνάμεων ἐλέγετο κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους καὶ τῆς εἰς τὸν "Αδην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καταβάσεως τὸ, ο Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν καὶ ἐπάρ θητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης· ν αἰώνιοι δὲ εἴρηνται πύλαι, ὡς ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ ἐξ αἰῶνος μηδενὶ ἄλλῳ αὐτὰς ἀνεῖσθαι ἢ τού- τῳ μόνῳ τῷ καὶ τοὺς πάλαι ποτὲ καταποθέντας ὑπὸ τοῦ θανάτου ῥυσαμένῳ καὶ ζωοποιήσαντι· περὶ οὗ ἐνθάδε μὲν εἴρηται το, ο Ανοίγονται δέ σοι φόβῳ πύ λαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ ῎Αδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν ἐν δὲ τῷ ρς' ψαλμῳ τὸ, ο "Οτι συνέτριψε πύλας χαλ- κᾶς, ο οὐκ ἄλλας οὔτας, ὡς οἶμαι, ἢ τὰς τοῦ θα νάτου, καὶ μοχλούς σιδηρούς συνέτριψεν, ο δῆλον δ' ὅτι τοὺς τῶν προειρημένων πυλῶν. Ταῦτα μὲν οὖν ἡμῖν ὡς ἂν μηδενὶ ἑτέρῳ ἢ τῷ Χριστῷ ἁρμόζοντα εἰς αὐτὸν ἐξείληπται· αὐτὸς γάρ ἐστιν ᾧ πᾶσαν τὴν κρί σιν ἔδωκεν ὁ Πατήρ, ὥστε αὐτὸν ἀφαιρεῖν μὲν ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συντρί βειν· εἰ δέ τις περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ οιηθείη ταῦτα λέγεσθαι, ἐπιστησάτω εἰ εὐσεβές ἐστιν τὸν φάσκοντα, • Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύ- ριος, ο οὗ ὁ οὐρανὸς θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδών, » τὸν ἐμπεριέχοντα τὰ πάντα Θεὸν τοῦτον φάσκειν, ἢ κἂν ἐννοεῖν ἐν ἔχνεσι θαλάσσης περιπεπα- τηκέναι· τί δὲ καὶ θαυμαστὸν, ἢ ἄξιον τῆς ἀγενή- του φύσεως, ὥσπερ μέγα τι φάσκειν ἡνεῷχθαι αὐτῷ τὰς τοῦ θανάτου πύλας; ἆρα δὲ πρέποι ἂν τῷ τῶν ὅλων θεῷ ὡς μέγα τι καὶ παράδοξον περὶ ἑαυτοῦ δι εξέρχεσθαι τὸ τοὺς πυλωροὺς τοῦ "Αδου ἰδόντας αὐτὸν ἐπτηκέναι; Αλλ' (οὐκ) οἶμαι ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι, δύναταί γε μὴν ἐφαρμόζειν εὐσεβῶς καὶ ἀξιά- στως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν ἐνανθρωπήσαντα, καὶ θάνατον ὑπομείναντα, ἀναστάντα τε ἐκ νεκρῶν μετὰ θείας δυνάμεως καὶ τῆς δοθείσης αὐτῷ παρὰ τοῦ Πα- τρὸς ἐξουσίας. . ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ': Τοῦ Ἰώδ. Πάλιν ὁ Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ (Γ. 29) περὶ τοῦ δράκοντος διαλεγόμενός φησιν, « Οὐ δέδοικας, ὅτι ἡτοίμασταί μοι ; » φησὶν ὅτι ὁ δράκων οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ διαβόλου. Ορα οὖν εἰ ἄξιον ὑπολαμ βάνειν τὸν τῶν ὅλων Θεὸν τοῦτο φάσκειν· ἁρμόζοι δ' ἂν μᾶλλον τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ ἡτοί- μασται ὁ ὑπὸ μηδενὸς ἑτέρου νικηθεὶς, σχεδὸν δὲ τῶν πάντων ὑπερισχύσας διάβολος, ὅντινα μόνος αὐτὸς ὁ πάντων ἰσχυρότερος τοῦ Θεοῦ Λόγος εχειρώσατο κατὰ τὸ, « Ο μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώσασθαι· ο δ καὶ χειρωσάμενος θαρσεῖν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ECLOGÆ PROPHETICÆ. LIB. 111. - . tur, penetravit. In novissimis quoque abyssi de- ambulavit, cui soli apertæ sunt portæ mortis ; nefas quippe erat eum a morte devinci, quem in- ferni ostiarii videntes pertimuerunt, victoriɔm sci- licet, et stimulum, et vincula mortis ab eo sublata cum conspexissent. His autem ostiariis inferni ja- nuarum a quibusdam divinis potestatibus dictum est tempore passionis et Salvatoris nostri ad inſe- ros descensus : • Autollite portas, principes, vestras et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex glo- rize ., Æternales portæ dicuntur, ut opinor, quo- niam ab æterno nulli unquam patuere nisi illi qui morte quondam sublatos liberavit et ad vitam re- vocavit ; de quo hic dicitur : « Apertæ sunt tili ' A cordia, quæ maris profunda mili significare vilen- B cum timore portæ mortis, et inferni ostiarii viden C D tes te pertimuerunt. Et in centesimo sexto psal- mo : « Contrivit portas æreas 38, mortis scilice. ut mihi videtur, et vectes ferreos confregit, ha- rum nempe portarum. Quæ quidem nobis de null> alio, nisi de Christo intelligenda videntur. Ipse enim est, cui omne judicium dedit Pater, ad au- ferendam ab impiis lucem, et brachia excelsorum confringenda. Quæ si quis existimaret de omnium Deo dici, reputet an pium esset illud, Non coclum el terram ego repleo, dicit Dominus ",, cujus • coelum thronus, terraque scabellum pedum, ab illo Deo dici qui omnia complectitur, vel opinari eum super mare ambulavisse. Quidve mirum et increata natura dignum, quasi sublime facinus dicere patuisse ei morus portas ? Nunquid deceret omnium Deum, quasi magnum quoddam atque vix credendum de se ipso prædicare inferni ostiarios ipso viso contremuisse ? Equidem non opinor hæc de eo dici, sed pie ac vi nulla adoptari possunt Dei Verbo, Salvatori Dominoque nostro Jesu Christo, qui homo factus est, mortem tulit, surrexitque a mortuis divina polestate, acceplaque a Padre virtute. CAPUT IX. E Job. Rursum Dominus in sua ad Job apparitione de dracone collocutus dixit : c Nonne times quod pa- ratum est mibi * ? . ostendens draconem non aliun esse ac diabolum. Vide igitur an dignum esset exi- stimare omnium Deum hoc dicere; melius conve- niret illud Domino et Salvatori nostro, cui soli pa- ratus est ille quem nemo unquam vicerat, quique omnium fere exstiteral victor, diabolus, quem solus ipse omnium fortissimus, Dei Verbum devicit, se- cundum illud : • Qui magnum cete devicturus . est *. » Quo enim substrato, discipulos suos con- Jer. xxı11, 21. 182. LXVI, 1. * Job XLI, - Job 1. Psal. xxiii, 7. 8. Psal. CVI, 16.
ἔτι δὲ καὶ ὁ ἐν ἴχνεσιν θαλάσσης περιπατήσας, ᾧ μόνῳ μετὰ φόβου ἠνεώχθησαν αἱ τοῦ θανάτου πύλαι, καθ’ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ’ αὐτοῦ, ὃν καὶ οἱ πυλωροὶ τοῦ Ἅιδου ἰδόντες ἔπτηξαν, ὁρῶντες τὸ νῖκος καὶ τὸ κέντρον, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου δι’ αὐτοῦ καθαιρουμένας· τάχα δὲ τούτοις τοῖς πυλωροῖς τῶν ἐνθάδε λεγομένων πυλῶν τοῦ θανάτου ὑπό τινων θείων δυνάμεων ἐλέγετο κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους καὶ τῆς εἰς τὸν Ἅιδην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καταβάσεως τὸ, ἄρατε πύλας οἱ ἄρχοντες ὑμῶν καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης· αἰώνιοι δὲ εἴρηνται πύλαι, ὡς ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ ἐξ αἰῶνος μηδενὶ ἄλλῳ αὐτὰς ἀνεῖσθαι ἢ τούτῳ μόνῳ τῷ καὶ τοὺς παλαί ποτε καταποθέντας ὑπὸ τοῦ θανάτου ῥυσαμένῳ καὶ ζωοποιήσαντι· περὶ οὗ ἐνθάδε μὲν εἴρηται τὸ, ἀνοίγονται δέ σοι φόβῳ πύλαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ Ἅιδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν· ἐν δὲ τῷ ρ ψαλμῷ τὸ, ὅτι συνέτριψε πύλας χαλκὰς, οὐκ ἄλλας οὔσας, ὡς οἶμαι, ἢ τὰς τοῦ θανάτου, καὶ μοχλοὺς σιδηροῦς συνέτριψεν· δῆλον δ’ ὅτι τοὺς τῶν προειρημένων πυλῶν.
αὐτός ἐστιν ὁ καὶ εἰς τὰ κατώτερα τῆς γῆς καταβάς, καὶ εἰς τὴν λεγομένην καρδίαν αὐτῆς, ἥντινα νῦν ὑπολαμβάνω πηγὴν θαλάσσης ώνομάσθαι· ἔτι δὲ καὶ ὁ ἐν ίχνεσιν θαλάσσης περιπατήσας, ᾧ μόνῳ μετὰ φόβου Ανεώχθησαν αἱ τοῦ θανάτου πύλαι, καθ' ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ, ὅν καὶ οἱ πυ λωροὶ τοῦ "Αδου ιδόντες έπτηξαν, ὁρῶντες τὸ νίκος καὶ τὸ κέντρον, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου δι' αὐτοῦ καθαιρουμένας· τάχα δὲ τούτοις τοῖς πυλωροῖς τῶν ἐνθάδε λεγομένων πυλῶν τοῦ θανάτου ὑπό τινων θείων δυνάμεων ἐλέγετο κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους καὶ τῆς εἰς τὸν "Αδην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καταβάσεως τὸ, ο Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν καὶ ἐπάρ θητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης· ν αἰώνιοι δὲ εἴρηνται πύλαι, ὡς ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ ἐξ αἰῶνος μηδενὶ ἄλλῳ αὐτὰς ἀνεῖσθαι ἢ τού- τῳ μόνῳ τῷ καὶ τοὺς πάλαι ποτὲ καταποθέντας ὑπὸ τοῦ θανάτου ῥυσαμένῳ καὶ ζωοποιήσαντι· περὶ οὗ ἐνθάδε μὲν εἴρηται το, ο Ανοίγονται δέ σοι φόβῳ πύ λαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ ῎Αδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν ἐν δὲ τῷ ρς' ψαλμῳ τὸ, ο "Οτι συνέτριψε πύλας χαλ- κᾶς, ο οὐκ ἄλλας οὔτας, ὡς οἶμαι, ἢ τὰς τοῦ θα νάτου, καὶ μοχλούς σιδηρούς συνέτριψεν, ο δῆλον δ' ὅτι τοὺς τῶν προειρημένων πυλῶν. Ταῦτα μὲν οὖν ἡμῖν ὡς ἂν μηδενὶ ἑτέρῳ ἢ τῷ Χριστῷ ἁρμόζοντα εἰς αὐτὸν ἐξείληπται· αὐτὸς γάρ ἐστιν ᾧ πᾶσαν τὴν κρί σιν ἔδωκεν ὁ Πατήρ, ὥστε αὐτὸν ἀφαιρεῖν μὲν ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συντρί βειν· εἰ δέ τις περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ οιηθείη ταῦτα λέγεσθαι, ἐπιστησάτω εἰ εὐσεβές ἐστιν τὸν φάσκοντα, • Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύ- ριος, ο οὗ ὁ οὐρανὸς θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδών, » τὸν ἐμπεριέχοντα τὰ πάντα Θεὸν τοῦτον φάσκειν, ἢ κἂν ἐννοεῖν ἐν ἔχνεσι θαλάσσης περιπεπα- τηκέναι· τί δὲ καὶ θαυμαστὸν, ἢ ἄξιον τῆς ἀγενή- του φύσεως, ὥσπερ μέγα τι φάσκειν ἡνεῷχθαι αὐτῷ τὰς τοῦ θανάτου πύλας; ἆρα δὲ πρέποι ἂν τῷ τῶν ὅλων θεῷ ὡς μέγα τι καὶ παράδοξον περὶ ἑαυτοῦ δι εξέρχεσθαι τὸ τοὺς πυλωροὺς τοῦ "Αδου ἰδόντας αὐτὸν ἐπτηκέναι; Αλλ' (οὐκ) οἶμαι ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι, δύναταί γε μὴν ἐφαρμόζειν εὐσεβῶς καὶ ἀξιά- στως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν ἐνανθρωπήσαντα, καὶ θάνατον ὑπομείναντα, ἀναστάντα τε ἐκ νεκρῶν μετὰ θείας δυνάμεως καὶ τῆς δοθείσης αὐτῷ παρὰ τοῦ Πα- τρὸς ἐξουσίας. . ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ': Τοῦ Ἰώδ. Πάλιν ὁ Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ (Γ. 29) περὶ τοῦ δράκοντος διαλεγόμενός φησιν, « Οὐ δέδοικας, ὅτι ἡτοίμασταί μοι ; » φησὶν ὅτι ὁ δράκων οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ διαβόλου. Ορα οὖν εἰ ἄξιον ὑπολαμ βάνειν τὸν τῶν ὅλων Θεὸν τοῦτο φάσκειν· ἁρμόζοι δ' ἂν μᾶλλον τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ ἡτοί- μασται ὁ ὑπὸ μηδενὸς ἑτέρου νικηθεὶς, σχεδὸν δὲ τῶν πάντων ὑπερισχύσας διάβολος, ὅντινα μόνος αὐτὸς ὁ πάντων ἰσχυρότερος τοῦ Θεοῦ Λόγος εχειρώσατο κατὰ τὸ, « Ο μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώσασθαι· ο δ καὶ χειρωσάμενος θαρσεῖν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ECLOGÆ PROPHETICÆ. LIB. 111. - . tur, penetravit. In novissimis quoque abyssi de- ambulavit, cui soli apertæ sunt portæ mortis ; nefas quippe erat eum a morte devinci, quem in- ferni ostiarii videntes pertimuerunt, victoriɔm sci- licet, et stimulum, et vincula mortis ab eo sublata cum conspexissent. His autem ostiariis inferni ja- nuarum a quibusdam divinis potestatibus dictum est tempore passionis et Salvatoris nostri ad inſe- ros descensus : • Autollite portas, principes, vestras et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex glo- rize ., Æternales portæ dicuntur, ut opinor, quo- niam ab æterno nulli unquam patuere nisi illi qui morte quondam sublatos liberavit et ad vitam re- vocavit ; de quo hic dicitur : « Apertæ sunt tili ' A cordia, quæ maris profunda mili significare vilen- B cum timore portæ mortis, et inferni ostiarii viden C D tes te pertimuerunt. Et in centesimo sexto psal- mo : « Contrivit portas æreas 38, mortis scilice. ut mihi videtur, et vectes ferreos confregit, ha- rum nempe portarum. Quæ quidem nobis de null> alio, nisi de Christo intelligenda videntur. Ipse enim est, cui omne judicium dedit Pater, ad au- ferendam ab impiis lucem, et brachia excelsorum confringenda. Quæ si quis existimaret de omnium Deo dici, reputet an pium esset illud, Non coclum el terram ego repleo, dicit Dominus ",, cujus • coelum thronus, terraque scabellum pedum, ab illo Deo dici qui omnia complectitur, vel opinari eum super mare ambulavisse. Quidve mirum et increata natura dignum, quasi sublime facinus dicere patuisse ei morus portas ? Nunquid deceret omnium Deum, quasi magnum quoddam atque vix credendum de se ipso prædicare inferni ostiarios ipso viso contremuisse ? Equidem non opinor hæc de eo dici, sed pie ac vi nulla adoptari possunt Dei Verbo, Salvatori Dominoque nostro Jesu Christo, qui homo factus est, mortem tulit, surrexitque a mortuis divina polestate, acceplaque a Padre virtute. CAPUT IX. E Job. Rursum Dominus in sua ad Job apparitione de dracone collocutus dixit : c Nonne times quod pa- ratum est mibi * ? . ostendens draconem non aliun esse ac diabolum. Vide igitur an dignum esset exi- stimare omnium Deum hoc dicere; melius conve- niret illud Domino et Salvatori nostro, cui soli pa- ratus est ille quem nemo unquam vicerat, quique omnium fere exstiteral victor, diabolus, quem solus ipse omnium fortissimus, Dei Verbum devicit, se- cundum illud : • Qui magnum cete devicturus . est *. » Quo enim substrato, discipulos suos con- Jer. xxı11, 21. 182. LXVI, 1. * Job XLI, - Job 1. Psal. xxiii, 7. 8. Psal. CVI, 16.
PG 22:1135Ταῦτα μὲν οὖν ἡμῖν ὡς ἂν μηδενὶ ἑτέρῳ ἢ τῷ Χριστῷ ἁρμόζοντα εἰς αὐτὸν ἐξείληπται· αὐτὸς γάρ ἐστιν ᾧ πᾶσαν τὴν κρίσιν ἔδωκεν ὁ πατὴρ, ὥστε αὐτὸν ἀφαιρεῖν μὲν ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συντρίβειν· εἰ δέ τις περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ οἰηθείη ταῦτα λέγεσθαι, ἐπιστησάτω εἰ εὐσεβές ἐστιν τὸν φάσκοντα, οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ λέγει Κύριος, οὗ ὁ οὐρανὸς θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν, τὸν ἐμπεριέχοντα τὰ πάντα Θεὸν τοῦτον φάσκειν, ἢ κἂν ἐννοεῖν ἐν ἴχνεσι θαλάσσης περιπεπατηκέναι· τί δὲ καὶ θαυμαστὸν, ἢ ἄξιον τῆς ἀγενήτου φύσεως, ὥσπερ μέγα τί φάσκειν ἠνεῶχθαι αὐτῷ τὰς τοῦ θανάτου πύλας; ἄρα δὲ πρέποι ἂν τῷ τῶν ὅλων Θεῷ ὡς μέγα τί καὶ παράδοξον περὶ ἑαυτοῦ διεξέρχεσθαι τὸ τοὺς πυλωροὺς τοῦ λαοῦ ἰδόντας αὐτὸν ἐπτηκέναι; Ἀλλ’ (οὐκ) οἶμαι ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι, δύναταί γε μὴν ἐφαρμόζειν εὐσεβῶς καὶ ἀβιάστως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν ἐνανθρωπήσαντα, καὶ θάνατον ὑπομείναντα, ἀναστάντα τε ἐκ νεκρῶν μετὰ θείας δυνάμεως καὶ τῆς δοθείσης αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐξουσίας. Τοῦ Ἰώβ. Θ.
Α παρακελεύεται λέγων, « Θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν · κόσμον. ο Β ο Ταῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν μετὰ τοὺς ψαλμούς στιχη- ρῶν· λείπει τὰ ἀπὸ τῶν προφητικῶν Γραφῶν ἀναλέ ξασθαι, καὶ πρῶτά γε τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι. Ἀπὸ τοῦ Ωσηέ. • Διότι ἐγώ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων τῷ οἴκῳ Ἰούδα. » Ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου ὁ Κύριος περὶ ἑαυτοῦ φησιν τὸ, «Καὶ ἔσομαι ὡς πάνθηρ, ο ἀναγκαῖον ἰδεῖν τὰ ἱστορούμενα [2] περὶ τοῦ ζώου· καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ πρώτου τῶν Διδύ μου Φυσικῶν ταῦτα παραθετέον. Πάνθηρ τὸ ζῶον οὐ μόνον ἐστὶ κατὰ τὸ σῶμα εν μορφον, καθάπερ ἀστερωπός, ἀλλ' ἐπεὶ πέφυκεν εξ πνους ὑπερβάλλει καὶ τῶν παρ᾽ Ἰνδοῖς ἀρωμάτων ἐν εὐωδία· οὗτος ἕως οὗ οὐ πεπείνηκεν ἐν τῇ καταδύσει μένει, θέλων οἰκουρός τις εἶναι· ἐπὰν δὲ τροφής ἐπιθυμήσῃ μεταλαβεῖν, προελθὼν βαδίζει μόνον· τα δ' ἄλλα θηρία άλισκόμενα ὑπὸ τῆς εὐωδίας αὐτοῦ τῆς περὶ τὸ σῶμα ἀκολουθεῖ κηλούμενα· ὁ δὲ πλάγιος τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸ ἐπιτήδειον αὐτῷ θηρίον αἱρεθῆναι περ ριβλέπει καὶ ἐπιπηδήσας ἔχει. Τὰ μὲν δὴ περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζώου τοιαῦται ὅπως δ' ἐπὶ τὴν τοῦ θείου Λόγου δύναμιν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποπνέουσαν εὐωδίαν ταῦτα μεταφέροιτο, με κρὸν ἂν εἴη νῦν διηγεῖσθαι. Παραθετέον τὸ ῥητὸν πρὸς τοὺς ἐκ περιτομής κατά τινα δὴ διαβολὴν καὶ πι δορίαν φάσκοντας ἐκ πάνθηρος γεγενῆσθαι τὴν Σω τῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· δ καὶ τάχα κατά τινα παράδοσιν μυστικώτερόν τι δηλοῦσαν παρ- ειληφότες οὐκ ἐπιβάλλουσι τῇ διανοίς, διὰ τὸ μὴ ἐφιστάναι τῇ προκειμένῃ τῆς προφητείας λέξει, ἐν ᾗ αὐτὸς ὁ Κύριος πάνθηρα ἑαυτὸν ὀνομάζει ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου, καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα ναοῦ σου οιχήσεται· ὡς δ ἄρχων Σαλαμὼν ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Ἱεροβοάμ, ἐν ἡμε ραις πολέμου μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, οὕτως ποιήσουσιν ὑμῖν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Διότι νήπιος Ἰσραήλ, καὶ ἐγὼ ἐγά πησα αὐτὸν, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέχνα αὐτοῦ. Καθὼς μετεκάλεσα αὐτούς, οὕτως ἀπώχοντο ἐκ προσώπου μου. » Ἀντὶ τοῦ, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετα εκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ, » δουλεύσας τῷ Εβραϊκῷ, « Ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὸν υἱόν μου, » ἐξέδωκεν ὁ ᾿Ακύ λας. Αναγκαίως δὲ τὸ ῥητὸν ἐσημειωσάμεθα, ἐπειδή- περ ὁ Ματθαῖος κατὰ λέξιν ἐκτίθεται τὴν προφητεία» σφόδρα (Γ. ν') ἀπηκριβωμένως πεπληρώσθαι φήσας αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· « Χρηματισθεὶς ὁ Ἰω- σὴφ παρέλαβε τὴν Μαριάμ καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· καὶ ὑπέστρεψεν εξ Αἰγύπτοι; εἰς γῆν Ἰσραήλ ο Ορα γοῦν εἰ μὴ καὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν, φήσαντα, • Εν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ὅτι παῖς Ισραήλ, καὶ ἠγάπησα αὐτὸν, καὶ ἀπὸ Αἰγύπτου ἐκά- 54135 EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. Adere jubet, dicens : • Conddite, ego vici mun- dum . » Hæc sunt de poeticis quæ Psalmos sequuntur libris; superest ut in propheticas Scripturas, pri- *mumque in duodecim commentarios colligamus. CAPUT X. Ex Osee. Itaque ego sum quasi pardus Ephraim et quasi leo domui Juda ". » Et in alio loco ejusdem pro- phetæ Dominus de se ipso dicit : « Et ero sicut para dus 4. » Necesse est igitur quæ de hac fera narrata sunt videre; primumque hæc in Didymi Physicis invenimus. Pardus animal non solum est pulchrum corpore stellato, sed natura suave olens, Indicis aromatibus suavitate præcellit. In antro, nisi cum fame premi- tur, manet umbraticus. Quando autem prædæ me- cessitate excitatur, solus pererrat. Aliæ feræ, suavi corporis ejus fragrantia captæ, sponte eum sequun- tur. Hic vero obliquis oculis paratəm sibi prædam speculatur, atque ingruens aufert. Haec quidem de hujus feræ natura. Quomodo au- tem ad divini Verbi virtutem, suavemque ab eo exhalatum odorem hæc referenda sint, ostendere nunc prolixius. Hoc objiciendum esset Judeis qui maligue ac probrose e pardo natum esse dicunt Salvatorem Dominumque nostrum Jesum Christum. Quod vero, si magis mystico sensu acciperent, non de sensu ambigerent, eo quod non aptum videatur prophetia verbis, in qua se ipsumn Dominus pardum nominat. CAPUT XI. Ex eodem. Consurget tumultus in populo tuo; et omnes munitiones tuæ vastabuntur; sicut princeps Sala- mon e domo Jeroboam, in die prælii, matre super filios allisa, sic faciet vobis domus Israel, a facie malitiæ nequitiarum vestrarum, quia puer Israel, et dilexi eum : et ex Ægypto vocavi filios ejus. Sicut vocavi eos, sic abierunt a facie mea *. › Pro his verbis : « Et ex Ægypto vocavi filios ejus, Hebrai- cum secutus Aquila transtulit : « Ex Ægypto vocari filium meum. » Necessario illud dictum notavimus, cum quidem Matthæus ad litteran ostendit prophe- tiam accuratissime impletam fuisse a Salvatore nostro : ‹ Consurgens Joseph accepit Mariam et li- lium ejus, et reduxit ex Ægypto in terram Israel "., Vide igitur annon secundum Aquilam dicentem : • Mane pertransiit rex Israel, quia puer Israel, et dilexi eum, et ex Ægypto vocavi Filium meum. » Manifeste enim ostenditur regni Israel rejectio, quod cum usque ad Salvatoris nostri manifestatio- nem permansisset, tunc reprobatum est et pertrans- 6s Joan. XVI, C D 33. * Ose. v, 14. 45. Ose. XIII, 7. * Ose. I, 14, 15, xt, 1, 2. * Matth. 11, 21
Πάλιν ὁ Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ περὶ τοῦ δράκοντος διαλεγόμενός φησιν, Οὐ δέδοικας, ὅτι ἡτοίμασταί μοι; φησὶν ὅτι ὁ δράκων οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ διαβόλου. Ὅρα οὖν εἰ ἄξιον ὑπολαμβάνειν τὸν τῶν ὅλων Θεὸν τοῦτο φάσκειν· ἁρμόζοι δ’ ἂν μᾶλλον τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ ἡτοίμασται ὁ ὑπὸ μηδενὸς ἑτέρου νικηθεὶς, σχεδὸν δὲ τῶν πάντων ὑπερισχύσας διάβολος, ὅντινα μόνος αὐτὸς ὁ πάντων ἰσχυρότερος τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐχειρώσατο κατὰ τὸ, ὁ μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώσασθαι· ὃ καὶ χειρωσάμενος θαρσεῖν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρακελεύεται λέγων, θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Ταῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν μετὰ τοὺς ψαλμοὺς στιχηρῶν· λείπει τὰ ἀπὸ τῶν προφητικῶν γραφῶν ἀναλέξασθαι, καὶ πρῶτά γε τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ὠσηέ. Ι. Διότι ἐγώ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραὶμ, καὶ ὡς λέων τῷ οἴκῳ Ἰούδα. Ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου ὁ Κύριος περὶ ἑαυτοῦ φησιν τὸ, καὶ ἔσομαι ὡς πάνθηρ, ἀναγκαῖον ἰδεῖν τὰ ἱστορούμενα [ἃ] περὶ τοῦ ζῴου· καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ πρώτου τῶν Διδύμου Φυσικῶν ταῦτα παραθετέον·
Α παρακελεύεται λέγων, « Θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν · κόσμον. ο Β ο Ταῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν μετὰ τοὺς ψαλμούς στιχη- ρῶν· λείπει τὰ ἀπὸ τῶν προφητικῶν Γραφῶν ἀναλέ ξασθαι, καὶ πρῶτά γε τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι. Ἀπὸ τοῦ Ωσηέ. • Διότι ἐγώ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων τῷ οἴκῳ Ἰούδα. » Ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου ὁ Κύριος περὶ ἑαυτοῦ φησιν τὸ, «Καὶ ἔσομαι ὡς πάνθηρ, ο ἀναγκαῖον ἰδεῖν τὰ ἱστορούμενα [2] περὶ τοῦ ζώου· καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ πρώτου τῶν Διδύ μου Φυσικῶν ταῦτα παραθετέον. Πάνθηρ τὸ ζῶον οὐ μόνον ἐστὶ κατὰ τὸ σῶμα εν μορφον, καθάπερ ἀστερωπός, ἀλλ' ἐπεὶ πέφυκεν εξ πνους ὑπερβάλλει καὶ τῶν παρ᾽ Ἰνδοῖς ἀρωμάτων ἐν εὐωδία· οὗτος ἕως οὗ οὐ πεπείνηκεν ἐν τῇ καταδύσει μένει, θέλων οἰκουρός τις εἶναι· ἐπὰν δὲ τροφής ἐπιθυμήσῃ μεταλαβεῖν, προελθὼν βαδίζει μόνον· τα δ' ἄλλα θηρία άλισκόμενα ὑπὸ τῆς εὐωδίας αὐτοῦ τῆς περὶ τὸ σῶμα ἀκολουθεῖ κηλούμενα· ὁ δὲ πλάγιος τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸ ἐπιτήδειον αὐτῷ θηρίον αἱρεθῆναι περ ριβλέπει καὶ ἐπιπηδήσας ἔχει. Τὰ μὲν δὴ περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζώου τοιαῦται ὅπως δ' ἐπὶ τὴν τοῦ θείου Λόγου δύναμιν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποπνέουσαν εὐωδίαν ταῦτα μεταφέροιτο, με κρὸν ἂν εἴη νῦν διηγεῖσθαι. Παραθετέον τὸ ῥητὸν πρὸς τοὺς ἐκ περιτομής κατά τινα δὴ διαβολὴν καὶ πι δορίαν φάσκοντας ἐκ πάνθηρος γεγενῆσθαι τὴν Σω τῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· δ καὶ τάχα κατά τινα παράδοσιν μυστικώτερόν τι δηλοῦσαν παρ- ειληφότες οὐκ ἐπιβάλλουσι τῇ διανοίς, διὰ τὸ μὴ ἐφιστάναι τῇ προκειμένῃ τῆς προφητείας λέξει, ἐν ᾗ αὐτὸς ὁ Κύριος πάνθηρα ἑαυτὸν ὀνομάζει ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου, καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα ναοῦ σου οιχήσεται· ὡς δ ἄρχων Σαλαμὼν ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Ἱεροβοάμ, ἐν ἡμε ραις πολέμου μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, οὕτως ποιήσουσιν ὑμῖν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Διότι νήπιος Ἰσραήλ, καὶ ἐγὼ ἐγά πησα αὐτὸν, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέχνα αὐτοῦ. Καθὼς μετεκάλεσα αὐτούς, οὕτως ἀπώχοντο ἐκ προσώπου μου. » Ἀντὶ τοῦ, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετα εκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ, » δουλεύσας τῷ Εβραϊκῷ, « Ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὸν υἱόν μου, » ἐξέδωκεν ὁ ᾿Ακύ λας. Αναγκαίως δὲ τὸ ῥητὸν ἐσημειωσάμεθα, ἐπειδή- περ ὁ Ματθαῖος κατὰ λέξιν ἐκτίθεται τὴν προφητεία» σφόδρα (Γ. ν') ἀπηκριβωμένως πεπληρώσθαι φήσας αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· « Χρηματισθεὶς ὁ Ἰω- σὴφ παρέλαβε τὴν Μαριάμ καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· καὶ ὑπέστρεψεν εξ Αἰγύπτοι; εἰς γῆν Ἰσραήλ ο Ορα γοῦν εἰ μὴ καὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν, φήσαντα, • Εν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ὅτι παῖς Ισραήλ, καὶ ἠγάπησα αὐτὸν, καὶ ἀπὸ Αἰγύπτου ἐκά- 54135 EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. Adere jubet, dicens : • Conddite, ego vici mun- dum . » Hæc sunt de poeticis quæ Psalmos sequuntur libris; superest ut in propheticas Scripturas, pri- *mumque in duodecim commentarios colligamus. CAPUT X. Ex Osee. Itaque ego sum quasi pardus Ephraim et quasi leo domui Juda ". » Et in alio loco ejusdem pro- phetæ Dominus de se ipso dicit : « Et ero sicut para dus 4. » Necesse est igitur quæ de hac fera narrata sunt videre; primumque hæc in Didymi Physicis invenimus. Pardus animal non solum est pulchrum corpore stellato, sed natura suave olens, Indicis aromatibus suavitate præcellit. In antro, nisi cum fame premi- tur, manet umbraticus. Quando autem prædæ me- cessitate excitatur, solus pererrat. Aliæ feræ, suavi corporis ejus fragrantia captæ, sponte eum sequun- tur. Hic vero obliquis oculis paratəm sibi prædam speculatur, atque ingruens aufert. Haec quidem de hujus feræ natura. Quomodo au- tem ad divini Verbi virtutem, suavemque ab eo exhalatum odorem hæc referenda sint, ostendere nunc prolixius. Hoc objiciendum esset Judeis qui maligue ac probrose e pardo natum esse dicunt Salvatorem Dominumque nostrum Jesum Christum. Quod vero, si magis mystico sensu acciperent, non de sensu ambigerent, eo quod non aptum videatur prophetia verbis, in qua se ipsumn Dominus pardum nominat. CAPUT XI. Ex eodem. Consurget tumultus in populo tuo; et omnes munitiones tuæ vastabuntur; sicut princeps Sala- mon e domo Jeroboam, in die prælii, matre super filios allisa, sic faciet vobis domus Israel, a facie malitiæ nequitiarum vestrarum, quia puer Israel, et dilexi eum : et ex Ægypto vocavi filios ejus. Sicut vocavi eos, sic abierunt a facie mea *. › Pro his verbis : « Et ex Ægypto vocavi filios ejus, Hebrai- cum secutus Aquila transtulit : « Ex Ægypto vocari filium meum. » Necessario illud dictum notavimus, cum quidem Matthæus ad litteran ostendit prophe- tiam accuratissime impletam fuisse a Salvatore nostro : ‹ Consurgens Joseph accepit Mariam et li- lium ejus, et reduxit ex Ægypto in terram Israel "., Vide igitur annon secundum Aquilam dicentem : • Mane pertransiit rex Israel, quia puer Israel, et dilexi eum, et ex Ægypto vocavi Filium meum. » Manifeste enim ostenditur regni Israel rejectio, quod cum usque ad Salvatoris nostri manifestatio- nem permansisset, tunc reprobatum est et pertrans- 6s Joan. XVI, C D 33. * Ose. v, 14. 45. Ose. XIII, 7. * Ose. I, 14, 15, xt, 1, 2. * Matth. 11, 21
Πάνθηρ τὸ ζῷον οὐ μόνον ἐστὶ κατὰ τὸ σῶμα εὔμορφον, καθάπερ ἀστερωπὸς, ἀλλ’ ἐπεὶ πέφυκεν εὔπνους ὑπερβάλλει καὶ τῶν παρ’ Ἰνδοῖς ἀρωμάτων ἐν εὐωδίᾳ· οὗτος ἕως οὗ οὐ πεπείνηκεν ἐν τῇ καταδύσει μένει, θέλων οἰκουρός τις εἶναι· ἐπ’ ἂν δὲ τροφῆς ἐπιθυμήσῃ μεταλαβεῖν, προελθὼν βαδίζει μόνον· τὰ δ’ ἄλλα θηρία ἁλισκόμενα ὑπὸ τῆς εὐωδίας αὐτοῦ τῆς περὶ τὸ σῶμα ἀκολουθεῖ κηλούμενα· ὁ δὲ πλάγιος τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸ ἐπιτήδειον αὐτῷ θηρίον αἱρεθῆναι περιβλέπει καὶ ἐπιπηδήσας ἔχει. Τὰ μὲν δὴ περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζῴου τοιαῦτα· ὅπως δ’ ἐπὶ τὴν τοῦ θείου λόγου δύναμιν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποπνέουσαν εὐωδίαν ταῦτα μεταφέροιτο, μακρὸν ἂν εἴη νῦν διηγεῖσθαι. Παραθετέον τὸ ῥητὸν πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς κατά τινα δὴ διαβολὴν καὶ λοιδορίαν φάσκοντας ἐκ πάνθηρος γεγενῆσθαι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· ὃ καὶ τάχα κατά τινα παράδοσιν μυστικώτερόν τι δηλοῦσαν παρειληφότες οὐκ ἐπιβάλλουσι τῇ διανοίᾳ, διὰ τὸ μὴ ἐφιστάναι τῇ προκειμένῃ τῆς προφητείας λέξει, ἐν ᾗ αὐτὸς ὁ Κύριος πάνθηρα ἑαυτὸν ὀνομάζει. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ΙΑ.
Α παρακελεύεται λέγων, « Θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν · κόσμον. ο Β ο Ταῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν μετὰ τοὺς ψαλμούς στιχη- ρῶν· λείπει τὰ ἀπὸ τῶν προφητικῶν Γραφῶν ἀναλέ ξασθαι, καὶ πρῶτά γε τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι. Ἀπὸ τοῦ Ωσηέ. • Διότι ἐγώ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραίμ, καὶ ὡς λέων τῷ οἴκῳ Ἰούδα. » Ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου ὁ Κύριος περὶ ἑαυτοῦ φησιν τὸ, «Καὶ ἔσομαι ὡς πάνθηρ, ο ἀναγκαῖον ἰδεῖν τὰ ἱστορούμενα [2] περὶ τοῦ ζώου· καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ πρώτου τῶν Διδύ μου Φυσικῶν ταῦτα παραθετέον. Πάνθηρ τὸ ζῶον οὐ μόνον ἐστὶ κατὰ τὸ σῶμα εν μορφον, καθάπερ ἀστερωπός, ἀλλ' ἐπεὶ πέφυκεν εξ πνους ὑπερβάλλει καὶ τῶν παρ᾽ Ἰνδοῖς ἀρωμάτων ἐν εὐωδία· οὗτος ἕως οὗ οὐ πεπείνηκεν ἐν τῇ καταδύσει μένει, θέλων οἰκουρός τις εἶναι· ἐπὰν δὲ τροφής ἐπιθυμήσῃ μεταλαβεῖν, προελθὼν βαδίζει μόνον· τα δ' ἄλλα θηρία άλισκόμενα ὑπὸ τῆς εὐωδίας αὐτοῦ τῆς περὶ τὸ σῶμα ἀκολουθεῖ κηλούμενα· ὁ δὲ πλάγιος τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸ ἐπιτήδειον αὐτῷ θηρίον αἱρεθῆναι περ ριβλέπει καὶ ἐπιπηδήσας ἔχει. Τὰ μὲν δὴ περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζώου τοιαῦται ὅπως δ' ἐπὶ τὴν τοῦ θείου Λόγου δύναμιν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποπνέουσαν εὐωδίαν ταῦτα μεταφέροιτο, με κρὸν ἂν εἴη νῦν διηγεῖσθαι. Παραθετέον τὸ ῥητὸν πρὸς τοὺς ἐκ περιτομής κατά τινα δὴ διαβολὴν καὶ πι δορίαν φάσκοντας ἐκ πάνθηρος γεγενῆσθαι τὴν Σω τῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· δ καὶ τάχα κατά τινα παράδοσιν μυστικώτερόν τι δηλοῦσαν παρ- ειληφότες οὐκ ἐπιβάλλουσι τῇ διανοίς, διὰ τὸ μὴ ἐφιστάναι τῇ προκειμένῃ τῆς προφητείας λέξει, ἐν ᾗ αὐτὸς ὁ Κύριος πάνθηρα ἑαυτὸν ὀνομάζει ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου, καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα ναοῦ σου οιχήσεται· ὡς δ ἄρχων Σαλαμὼν ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Ἱεροβοάμ, ἐν ἡμε ραις πολέμου μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, οὕτως ποιήσουσιν ὑμῖν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Διότι νήπιος Ἰσραήλ, καὶ ἐγὼ ἐγά πησα αὐτὸν, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέχνα αὐτοῦ. Καθὼς μετεκάλεσα αὐτούς, οὕτως ἀπώχοντο ἐκ προσώπου μου. » Ἀντὶ τοῦ, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετα εκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ, » δουλεύσας τῷ Εβραϊκῷ, « Ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὸν υἱόν μου, » ἐξέδωκεν ὁ ᾿Ακύ λας. Αναγκαίως δὲ τὸ ῥητὸν ἐσημειωσάμεθα, ἐπειδή- περ ὁ Ματθαῖος κατὰ λέξιν ἐκτίθεται τὴν προφητεία» σφόδρα (Γ. ν') ἀπηκριβωμένως πεπληρώσθαι φήσας αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· « Χρηματισθεὶς ὁ Ἰω- σὴφ παρέλαβε τὴν Μαριάμ καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· καὶ ὑπέστρεψεν εξ Αἰγύπτοι; εἰς γῆν Ἰσραήλ ο Ορα γοῦν εἰ μὴ καὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν, φήσαντα, • Εν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ὅτι παῖς Ισραήλ, καὶ ἠγάπησα αὐτὸν, καὶ ἀπὸ Αἰγύπτου ἐκά- 54135 EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. Adere jubet, dicens : • Conddite, ego vici mun- dum . » Hæc sunt de poeticis quæ Psalmos sequuntur libris; superest ut in propheticas Scripturas, pri- *mumque in duodecim commentarios colligamus. CAPUT X. Ex Osee. Itaque ego sum quasi pardus Ephraim et quasi leo domui Juda ". » Et in alio loco ejusdem pro- phetæ Dominus de se ipso dicit : « Et ero sicut para dus 4. » Necesse est igitur quæ de hac fera narrata sunt videre; primumque hæc in Didymi Physicis invenimus. Pardus animal non solum est pulchrum corpore stellato, sed natura suave olens, Indicis aromatibus suavitate præcellit. In antro, nisi cum fame premi- tur, manet umbraticus. Quando autem prædæ me- cessitate excitatur, solus pererrat. Aliæ feræ, suavi corporis ejus fragrantia captæ, sponte eum sequun- tur. Hic vero obliquis oculis paratəm sibi prædam speculatur, atque ingruens aufert. Haec quidem de hujus feræ natura. Quomodo au- tem ad divini Verbi virtutem, suavemque ab eo exhalatum odorem hæc referenda sint, ostendere nunc prolixius. Hoc objiciendum esset Judeis qui maligue ac probrose e pardo natum esse dicunt Salvatorem Dominumque nostrum Jesum Christum. Quod vero, si magis mystico sensu acciperent, non de sensu ambigerent, eo quod non aptum videatur prophetia verbis, in qua se ipsumn Dominus pardum nominat. CAPUT XI. Ex eodem. Consurget tumultus in populo tuo; et omnes munitiones tuæ vastabuntur; sicut princeps Sala- mon e domo Jeroboam, in die prælii, matre super filios allisa, sic faciet vobis domus Israel, a facie malitiæ nequitiarum vestrarum, quia puer Israel, et dilexi eum : et ex Ægypto vocavi filios ejus. Sicut vocavi eos, sic abierunt a facie mea *. › Pro his verbis : « Et ex Ægypto vocavi filios ejus, Hebrai- cum secutus Aquila transtulit : « Ex Ægypto vocari filium meum. » Necessario illud dictum notavimus, cum quidem Matthæus ad litteran ostendit prophe- tiam accuratissime impletam fuisse a Salvatore nostro : ‹ Consurgens Joseph accepit Mariam et li- lium ejus, et reduxit ex Ægypto in terram Israel "., Vide igitur annon secundum Aquilam dicentem : • Mane pertransiit rex Israel, quia puer Israel, et dilexi eum, et ex Ægypto vocavi Filium meum. » Manifeste enim ostenditur regni Israel rejectio, quod cum usque ad Salvatoris nostri manifestatio- nem permansisset, tunc reprobatum est et pertrans- 6s Joan. XVI, C D 33. * Ose. v, 14. 45. Ose. XIII, 7. * Ose. I, 14, 15, xt, 1, 2. * Matth. 11, 21
PG 22:1137Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου, καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα ναοῦ σου οἰχήσεται· ὡς ὁ ἄρχων Σαλαμὼν ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Ἱεροβοὰμ, ἐν ἡμέραις πολέμου μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, οὕτως ποιήσουσιν ὑμῖν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Διότι νήπιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτὸν, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ. Καθὼς μετεκάλεσα αὐτοὺς, οὕτως ἀπῴχοντο ἐκ προσώπου μου. Ἀντὶ τοῦ, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ, δουλεύσας τῷ Ἑβραϊκῷ, Ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὸν υἱόν μου, ἐξέδωκεν ὁ Ἀκύλας. Ἀναγκαίως δὲ τὸ ῥητὸν ἐσημειωσάμεθα, ἐπειδήπερ ὁ Ματθαῖος κατὰ λέξιν ἐκτίθεται τὴν προφητείαν σφόδρα ἀπηκριβωμένως πεπληρῶσθαι φήσας αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ παρέλαβε τὴν Μαριὰμ καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· καὶ ὑπέστρεψεν ἐξ Αἰγύπτου εἰς γῆν Ἰσραήλ. Ὅρα γοὖν εἰ μὴ καὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν φήσαντα, ἐν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ὅτι παῖς Ἰσραὴλ καὶ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπὸ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου·
λεσα τὸν υἱόν μου· ο σαφῶς γὰρ δηλοῦται ἡ ἀποβολή Α τῆς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλείας, ἥτις μέχρι τῆς τοῦ Σω- τῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας συστᾶσα ἐξ αὐτῆς ἀπεῤῥίφη, καὶ κατεσιωπήθη· ὡς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι τό, « Ἐν δρο θρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ο ὄρθρον τὴν ἐπι- φάνειαν καὶ τὴν τότε πρώτην εἰς πάντας ἀνθρώπους ἀνατολὴν τοῦ θείου Λόγου τῆς προφητείας ὀνομαζού σης « ἐν ὄρθρῳ, δύναται καὶ περὶ τοῦ Ἡρώ δου προθεσπίζεσθαι τὸ, ε κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ·, ὡς διὰ τὸν παραλογισμόν, ὃν πέπονθεν ὑπὸ τῶν μάγων ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσει, ἃ καὶ συμβέβηκεν διὰ τὴν τοῦ Πατρὸς περὶ τὸν ἴδιον παῖδα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀγάπην, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις Ἰσραὴλ καὶ ἐνταῦθα προσ αγορευόμενον· ὃν κατὰ καιρὸν μὲν ᾠκονομήσατο ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ἅμα τῷ Ἰωσὴφ καὶ τῇ μητρὶ ἀπᾶραι, Β ὅτε καὶ χρεία εκάλει τὸν ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ βασιλέα, δῆλον ὅτι τὸν Ηρώδην, κατασιωπηθῆναι· αὖθις δ' αὐτὸν τούτου τελευτήσαντος ἀνακαλεῖται ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Εἰ δ' ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν ταῦτά τις ἀναφέροι φάσκων περὶ τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ τοῦ ἐκ περιτομῆς ταῦτα εἰρῆσθαι, ἐπιστη- σάτω τῇ τοῦ λόγου ἀκολουθίᾳ· ταῦτα γὰρ λέγει προ- ειπών, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ τὸ, « Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου· καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα σου οιχήσεται· ν καὶ ἅπερ φησὶν ὁ τοιόσδε ἄρχων πέπονθε κατὰ τὸν ἐπελθόντα αὐτῷ πόλεμον, ἐν ᾧ μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, τὰ πα ραπλήσια καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ποιήσω διὰ τὰς κακίας · ὑμῶν, ὦ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ, οἳ καὶ ἀπεῤῥίφησαν σὺν καὶ τῷ βασιλεῖ αὐτῶν, καὶ ταῦτά γε πάντα πεπόν- θασι· ι Διότι παῖς, φησὶν, Ἰσραὴλ καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπ' Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου. » Ποίαν γὰρ ἔχει ἀκολουθίαν ἡ λέξις ὁ βουλόμενος πα- ραστησάτω· ἀλλ᾿ ὥσπερ κατὰ μυρίας άλλας προφη τείας Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς προσαγορεύεται, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ νῦν· ἐπεὶ οὖν, φησὶν, οὗτος ὑπήκοος μοι γεγενημένος μορφὴν δούλου εἴληφεν καὶ γέγονεν παιδίον ἀγαπητὸν ἐμοὶ, πᾶσαν τὴν ἐμὴν ἐκτελέσας βουλὴν, διὰ τοῦτο αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς νοη- τῆς Αἰγύπτου, εἰς ἣν ἐνανθρωπήσας κατελήλυθεν, οἷα γνήσιον καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν ἀνεκαλεσάμην, ὑμᾶς δὲ τοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος σὺν καὶ τῇ βασιλείᾳ ὑμῶν ὀλέθρῳ καὶ ἀπωλεία παραδώσω. Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία· πρόδηλον δ' ὅπως ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων πολιορκηθείσης τῆς Ἱερουσαλήμ καθηρέθη τε καὶ εἰς τὸ παντελὲς ἀπεῤῥίφη ἡ μέχρι τότε συστᾶσα τῶν Ἰουδαίων βασιλεία, ὡς μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ Ωσηέ. • Οὐ μὴ ἐγκαταλείπω τοῦ ἐξαλειφθῆναι τὸν Εφραίμ· διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἐν σοὶ ἅγιος, καὶ οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν. Οπίσω Κυρίου πορεύσομαι. » Ὁ αὐτὸς εἰπὼν, ο Διότι θεὸς ἐγώ εἰμι, ο ἐπιφέρει λέγων, « Οπίσω Κυρίου πορεύ σομαι. » Τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη Θεὸς ὀπίσω Κυρίου που ρευόμενος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ τοῦ Πατρὸς ἑπόμεν νος βουλήματι; Ος καὶ διδάσκει μὴ δοκεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ψιλόν τινα ἄνδρα τῶν πάλαι δι * ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - Mane manifestationem significat, primamque divini Verbi ad homines revelationem. Possumus et de Herode hac interpretari : « Pertransiit rex Israel; quasi propter errorern quem passus est a magis in Salvatoris nostri nativitate; quod accidit Patris. amore in proprium puerum Dominum nostrum Je- sum Christum, sicut in aliis prophetiis Israel et hic nominatum ; quo quidem tempore jussi sunt simul Joseph et mater in Ægyptum proficisci, cum neces sitas requireret, insidiatum ei regem, Herodem vi- delicet, constat prætermissum fuisse. Rursus ipsum Herode mortuo revocat congruenter cum ea quæ nobis in manibus est prophetia. Si quis ad Judæo- rum populum hæc referat dicens de populo Israel, • iit; ita ut diceretur : « Manc pertransiit rex Israel. » populo circumcisionis hæc narrari, attendat ser- C monis concordantiæ. Hæc enim dicit prænuntians, quasi ad ipsam quoque Jerusalemn : • Consurget tu- multus in populo tuo, et omnes munitiones tuæ va- stabuntur. » Quæ quidem dicit, princeps ille per pessus est in bello adversus eum suscitato, quo matrem super filios alliserunt, et similia vobis ipsis faciam propter nequitias vestras, o domus Israel, qui et rejecti sunt cum rege suo, et hæc omnia passi sunt : c Quia puer, inquit, Israel, et ego dilexi eum, et ex Ægypto vocavi Filium meum. » Qualem enim habeat concordantiam sermo, quivis demon- strabit. Sed sicut in sexcentis aliis prophetiis Ja- cob et Israel Christus nominatur, simili et nunc ratione. Cum igitur, ait, ille mihi obediens factus formam servi accepit, et puer factus est mihi dile clus, omnem voluntatem meam perficiens, ideo eum quidem ab Ægypto spirituali, in quam factus homo descendit, ut verum dilectumque Filium revocavi, vos autem, ad quos sermo spectat, cum regno ve- stro ruinæ et excidio tradam. Hæc quidem prophetia. Manifestum est autem quod ipsis Salvatoris nostri temporibus, Jerusalem oppugnata et capta ſuit, at- que penitus deletum, quod usque ad hoc temporis steterat Judæorum regnum, ut pariter ac aliæ et illa impleretur prophetia. (f. 30) Use. II, 9. CAPUT XII. Ex eodem Osee. ‹ Non convertar ut perdam Ephraim: quoniam Deus ego et non homo in medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. Post Dominum ambu- labo 48. . ldem cum dixisset : • Quoniam Deus ego, adjicit, e post Dominum ambulabo. » Quis autem alius esset Deus post Dominum ambulans, ac Dei Verbum, Patris voluntatem obsecutus? Qui et docet non videri eum propter incarnationem simplicem quemdam virum antiquis justis sanctis-
σαφῶς γὰρ δηλοῦται ἡ ἀποβολὴ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλείας, ἥτις μέχρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας συστᾶσα ἐξ αὐτῆς ἀπερρίφη, καὶ κατεσιωπήθη· ὡς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι τὸ, ἐν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ὄρθρον τὴν ἐπιφάνειαν καὶ τὴν τότε πρώτην εἰς πάντας ἀνθρώπους ἀνατολὴν τοῦ θείου λόγου τῆς προφητείας ὀνομαζούσης ἐν ὄρθρῳ· δύναται καὶ περὶ τοῦ Ἡρώδου προθεσπίζεσθαι τὸ, κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ὡς διὰ τὸν παραλογισμὸν, ὃν πέπονθεν ὑπὸ τῶν μάγων ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσει, ἃ καὶ συμβέβηκεν διὰ τὴν τοῦ Πατρὸς περὶ τὸν ἴδιον παῖδα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀγάπην, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις Ἰσραὴλ καὶ ἐνταῦθα προσαγορευόμενον· ὃν κατὰ καιρὸν μὲν ᾠκονομήσατο ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ἅμα τῷ Ἰωσὴφ καὶ τῇ μητρὶ ἀπᾶραι, ὅτε καὶ χρεία ἐκάλει τὸν ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ βασιλέα, δῆλον ὅτι τὸν Ἡρώδην, κατασιωπηθῆναι· αὖθις δ’ αὐτὸν τούτου τελευτήσαντος ἀνακαλεῖται ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Εἰ δ’ ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν ταῦτά τις ἀναφέροι φάσκων περὶ τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ τοῦ ἐκ περιτομῆς ταῦτα εἰρῆσθαι, ἐπιστησάτω τῇ τοῦ λόγου ἀκολουθίᾳ·
λεσα τὸν υἱόν μου· ο σαφῶς γὰρ δηλοῦται ἡ ἀποβολή Α τῆς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλείας, ἥτις μέχρι τῆς τοῦ Σω- τῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας συστᾶσα ἐξ αὐτῆς ἀπεῤῥίφη, καὶ κατεσιωπήθη· ὡς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι τό, « Ἐν δρο θρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ο ὄρθρον τὴν ἐπι- φάνειαν καὶ τὴν τότε πρώτην εἰς πάντας ἀνθρώπους ἀνατολὴν τοῦ θείου Λόγου τῆς προφητείας ὀνομαζού σης « ἐν ὄρθρῳ, δύναται καὶ περὶ τοῦ Ἡρώ δου προθεσπίζεσθαι τὸ, ε κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ·, ὡς διὰ τὸν παραλογισμόν, ὃν πέπονθεν ὑπὸ τῶν μάγων ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσει, ἃ καὶ συμβέβηκεν διὰ τὴν τοῦ Πατρὸς περὶ τὸν ἴδιον παῖδα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀγάπην, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις Ἰσραὴλ καὶ ἐνταῦθα προσ αγορευόμενον· ὃν κατὰ καιρὸν μὲν ᾠκονομήσατο ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ἅμα τῷ Ἰωσὴφ καὶ τῇ μητρὶ ἀπᾶραι, Β ὅτε καὶ χρεία εκάλει τὸν ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ βασιλέα, δῆλον ὅτι τὸν Ηρώδην, κατασιωπηθῆναι· αὖθις δ' αὐτὸν τούτου τελευτήσαντος ἀνακαλεῖται ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Εἰ δ' ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν ταῦτά τις ἀναφέροι φάσκων περὶ τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ τοῦ ἐκ περιτομῆς ταῦτα εἰρῆσθαι, ἐπιστη- σάτω τῇ τοῦ λόγου ἀκολουθίᾳ· ταῦτα γὰρ λέγει προ- ειπών, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ τὸ, « Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου· καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα σου οιχήσεται· ν καὶ ἅπερ φησὶν ὁ τοιόσδε ἄρχων πέπονθε κατὰ τὸν ἐπελθόντα αὐτῷ πόλεμον, ἐν ᾧ μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, τὰ πα ραπλήσια καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ποιήσω διὰ τὰς κακίας · ὑμῶν, ὦ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ, οἳ καὶ ἀπεῤῥίφησαν σὺν καὶ τῷ βασιλεῖ αὐτῶν, καὶ ταῦτά γε πάντα πεπόν- θασι· ι Διότι παῖς, φησὶν, Ἰσραὴλ καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπ' Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου. » Ποίαν γὰρ ἔχει ἀκολουθίαν ἡ λέξις ὁ βουλόμενος πα- ραστησάτω· ἀλλ᾿ ὥσπερ κατὰ μυρίας άλλας προφη τείας Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς προσαγορεύεται, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ νῦν· ἐπεὶ οὖν, φησὶν, οὗτος ὑπήκοος μοι γεγενημένος μορφὴν δούλου εἴληφεν καὶ γέγονεν παιδίον ἀγαπητὸν ἐμοὶ, πᾶσαν τὴν ἐμὴν ἐκτελέσας βουλὴν, διὰ τοῦτο αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς νοη- τῆς Αἰγύπτου, εἰς ἣν ἐνανθρωπήσας κατελήλυθεν, οἷα γνήσιον καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν ἀνεκαλεσάμην, ὑμᾶς δὲ τοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος σὺν καὶ τῇ βασιλείᾳ ὑμῶν ὀλέθρῳ καὶ ἀπωλεία παραδώσω. Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία· πρόδηλον δ' ὅπως ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων πολιορκηθείσης τῆς Ἱερουσαλήμ καθηρέθη τε καὶ εἰς τὸ παντελὲς ἀπεῤῥίφη ἡ μέχρι τότε συστᾶσα τῶν Ἰουδαίων βασιλεία, ὡς μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ Ωσηέ. • Οὐ μὴ ἐγκαταλείπω τοῦ ἐξαλειφθῆναι τὸν Εφραίμ· διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἐν σοὶ ἅγιος, καὶ οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν. Οπίσω Κυρίου πορεύσομαι. » Ὁ αὐτὸς εἰπὼν, ο Διότι θεὸς ἐγώ εἰμι, ο ἐπιφέρει λέγων, « Οπίσω Κυρίου πορεύ σομαι. » Τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη Θεὸς ὀπίσω Κυρίου που ρευόμενος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ τοῦ Πατρὸς ἑπόμεν νος βουλήματι; Ος καὶ διδάσκει μὴ δοκεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ψιλόν τινα ἄνδρα τῶν πάλαι δι * ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - Mane manifestationem significat, primamque divini Verbi ad homines revelationem. Possumus et de Herode hac interpretari : « Pertransiit rex Israel; quasi propter errorern quem passus est a magis in Salvatoris nostri nativitate; quod accidit Patris. amore in proprium puerum Dominum nostrum Je- sum Christum, sicut in aliis prophetiis Israel et hic nominatum ; quo quidem tempore jussi sunt simul Joseph et mater in Ægyptum proficisci, cum neces sitas requireret, insidiatum ei regem, Herodem vi- delicet, constat prætermissum fuisse. Rursus ipsum Herode mortuo revocat congruenter cum ea quæ nobis in manibus est prophetia. Si quis ad Judæo- rum populum hæc referat dicens de populo Israel, • iit; ita ut diceretur : « Manc pertransiit rex Israel. » populo circumcisionis hæc narrari, attendat ser- C monis concordantiæ. Hæc enim dicit prænuntians, quasi ad ipsam quoque Jerusalemn : • Consurget tu- multus in populo tuo, et omnes munitiones tuæ va- stabuntur. » Quæ quidem dicit, princeps ille per pessus est in bello adversus eum suscitato, quo matrem super filios alliserunt, et similia vobis ipsis faciam propter nequitias vestras, o domus Israel, qui et rejecti sunt cum rege suo, et hæc omnia passi sunt : c Quia puer, inquit, Israel, et ego dilexi eum, et ex Ægypto vocavi Filium meum. » Qualem enim habeat concordantiam sermo, quivis demon- strabit. Sed sicut in sexcentis aliis prophetiis Ja- cob et Israel Christus nominatur, simili et nunc ratione. Cum igitur, ait, ille mihi obediens factus formam servi accepit, et puer factus est mihi dile clus, omnem voluntatem meam perficiens, ideo eum quidem ab Ægypto spirituali, in quam factus homo descendit, ut verum dilectumque Filium revocavi, vos autem, ad quos sermo spectat, cum regno ve- stro ruinæ et excidio tradam. Hæc quidem prophetia. Manifestum est autem quod ipsis Salvatoris nostri temporibus, Jerusalem oppugnata et capta ſuit, at- que penitus deletum, quod usque ad hoc temporis steterat Judæorum regnum, ut pariter ac aliæ et illa impleretur prophetia. (f. 30) Use. II, 9. CAPUT XII. Ex eodem Osee. ‹ Non convertar ut perdam Ephraim: quoniam Deus ego et non homo in medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. Post Dominum ambu- labo 48. . ldem cum dixisset : • Quoniam Deus ego, adjicit, e post Dominum ambulabo. » Quis autem alius esset Deus post Dominum ambulans, ac Dei Verbum, Patris voluntatem obsecutus? Qui et docet non videri eum propter incarnationem simplicem quemdam virum antiquis justis sanctis-
ταῦτα γὰρ λέγει προειπὼν, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ, τὸ, καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου· καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα σου οἰχήσεται· καὶ ἅπερ φησὶν ὁ τοιόσδε ἄρχων πέπονθε κατὰ τὸν ἐπελθόντα αὐτῷ πόλεμον, ἐν ᾧ μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, τὰ παραπλήσια καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ποιήσω διὰ τὰς κακίας ὑμῶν, ὦ οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ, οἳ καὶ ἀπερρίφησαν σὺν καὶ τῷ βασιλεῖ αὐτῶν, καὶ ταῦτά γε πάντα πεπόνθασι· διότι παῖς φησὶν Ἰσραὴλ καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπ’ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου. Ποίαν γὰρ ἔχει ἀκολουθίαν ἡ λέξις ὁ βουλόμενος παραστησάτω· ἀλλ’ ὥσπερ κατὰ μυρίας ἄλλας προφητείας Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς προσαγορεύεται, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ νῦν· ἐπεὶ οὖν, φησὶν, οὗτος ὑπήκοός μοι γεγενημένος μορφὴν δούλου εἴληφεν καὶ γέγονεν παιδίον ἀγαπητὸν ἐμοὶ, πᾶσαν τὴν ἐμὴν ἐκτελέσας βουλὴν, διὰ τοῦτο αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, εἰς ἣν ἐνανθρωπήσας κατελήλυθεν, οἷα γνήσιον καὶ ἀγαπητὸν υἱὸν ἀνεκαλεσάμην, ὑμᾶς δὲ τοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος σὺν καὶ τῇ βασιλείᾳ ὑμῶν ὀλέθρῳ καὶ ἀπωλείᾳ παραδώσω. Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία·
λεσα τὸν υἱόν μου· ο σαφῶς γὰρ δηλοῦται ἡ ἀποβολή Α τῆς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλείας, ἥτις μέχρι τῆς τοῦ Σω- τῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας συστᾶσα ἐξ αὐτῆς ἀπεῤῥίφη, καὶ κατεσιωπήθη· ὡς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι τό, « Ἐν δρο θρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ο ὄρθρον τὴν ἐπι- φάνειαν καὶ τὴν τότε πρώτην εἰς πάντας ἀνθρώπους ἀνατολὴν τοῦ θείου Λόγου τῆς προφητείας ὀνομαζού σης « ἐν ὄρθρῳ, δύναται καὶ περὶ τοῦ Ἡρώ δου προθεσπίζεσθαι τὸ, ε κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ·, ὡς διὰ τὸν παραλογισμόν, ὃν πέπονθεν ὑπὸ τῶν μάγων ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσει, ἃ καὶ συμβέβηκεν διὰ τὴν τοῦ Πατρὸς περὶ τὸν ἴδιον παῖδα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀγάπην, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις Ἰσραὴλ καὶ ἐνταῦθα προσ αγορευόμενον· ὃν κατὰ καιρὸν μὲν ᾠκονομήσατο ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ἅμα τῷ Ἰωσὴφ καὶ τῇ μητρὶ ἀπᾶραι, Β ὅτε καὶ χρεία εκάλει τὸν ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ βασιλέα, δῆλον ὅτι τὸν Ηρώδην, κατασιωπηθῆναι· αὖθις δ' αὐτὸν τούτου τελευτήσαντος ἀνακαλεῖται ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Εἰ δ' ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν ταῦτά τις ἀναφέροι φάσκων περὶ τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ τοῦ ἐκ περιτομῆς ταῦτα εἰρῆσθαι, ἐπιστη- σάτω τῇ τοῦ λόγου ἀκολουθίᾳ· ταῦτα γὰρ λέγει προ- ειπών, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ τὸ, « Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου· καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα σου οιχήσεται· ν καὶ ἅπερ φησὶν ὁ τοιόσδε ἄρχων πέπονθε κατὰ τὸν ἐπελθόντα αὐτῷ πόλεμον, ἐν ᾧ μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, τὰ πα ραπλήσια καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ποιήσω διὰ τὰς κακίας · ὑμῶν, ὦ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ, οἳ καὶ ἀπεῤῥίφησαν σὺν καὶ τῷ βασιλεῖ αὐτῶν, καὶ ταῦτά γε πάντα πεπόν- θασι· ι Διότι παῖς, φησὶν, Ἰσραὴλ καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπ' Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου. » Ποίαν γὰρ ἔχει ἀκολουθίαν ἡ λέξις ὁ βουλόμενος πα- ραστησάτω· ἀλλ᾿ ὥσπερ κατὰ μυρίας άλλας προφη τείας Ἰακὼν καὶ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς προσαγορεύεται, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ νῦν· ἐπεὶ οὖν, φησὶν, οὗτος ὑπήκοος μοι γεγενημένος μορφὴν δούλου εἴληφεν καὶ γέγονεν παιδίον ἀγαπητὸν ἐμοὶ, πᾶσαν τὴν ἐμὴν ἐκτελέσας βουλὴν, διὰ τοῦτο αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς νοη- τῆς Αἰγύπτου, εἰς ἣν ἐνανθρωπήσας κατελήλυθεν, οἷα γνήσιον καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν ἀνεκαλεσάμην, ὑμᾶς δὲ τοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος σὺν καὶ τῇ βασιλείᾳ ὑμῶν ὀλέθρῳ καὶ ἀπωλεία παραδώσω. Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία· πρόδηλον δ' ὅπως ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων πολιορκηθείσης τῆς Ἱερουσαλήμ καθηρέθη τε καὶ εἰς τὸ παντελὲς ἀπεῤῥίφη ἡ μέχρι τότε συστᾶσα τῶν Ἰουδαίων βασιλεία, ὡς μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ Ωσηέ. • Οὐ μὴ ἐγκαταλείπω τοῦ ἐξαλειφθῆναι τὸν Εφραίμ· διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἐν σοὶ ἅγιος, καὶ οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν. Οπίσω Κυρίου πορεύσομαι. » Ὁ αὐτὸς εἰπὼν, ο Διότι θεὸς ἐγώ εἰμι, ο ἐπιφέρει λέγων, « Οπίσω Κυρίου πορεύ σομαι. » Τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη Θεὸς ὀπίσω Κυρίου που ρευόμενος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ τοῦ Πατρὸς ἑπόμεν νος βουλήματι; Ος καὶ διδάσκει μὴ δοκεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ψιλόν τινα ἄνδρα τῶν πάλαι δι * ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - Mane manifestationem significat, primamque divini Verbi ad homines revelationem. Possumus et de Herode hac interpretari : « Pertransiit rex Israel; quasi propter errorern quem passus est a magis in Salvatoris nostri nativitate; quod accidit Patris. amore in proprium puerum Dominum nostrum Je- sum Christum, sicut in aliis prophetiis Israel et hic nominatum ; quo quidem tempore jussi sunt simul Joseph et mater in Ægyptum proficisci, cum neces sitas requireret, insidiatum ei regem, Herodem vi- delicet, constat prætermissum fuisse. Rursus ipsum Herode mortuo revocat congruenter cum ea quæ nobis in manibus est prophetia. Si quis ad Judæo- rum populum hæc referat dicens de populo Israel, • iit; ita ut diceretur : « Manc pertransiit rex Israel. » populo circumcisionis hæc narrari, attendat ser- C monis concordantiæ. Hæc enim dicit prænuntians, quasi ad ipsam quoque Jerusalemn : • Consurget tu- multus in populo tuo, et omnes munitiones tuæ va- stabuntur. » Quæ quidem dicit, princeps ille per pessus est in bello adversus eum suscitato, quo matrem super filios alliserunt, et similia vobis ipsis faciam propter nequitias vestras, o domus Israel, qui et rejecti sunt cum rege suo, et hæc omnia passi sunt : c Quia puer, inquit, Israel, et ego dilexi eum, et ex Ægypto vocavi Filium meum. » Qualem enim habeat concordantiam sermo, quivis demon- strabit. Sed sicut in sexcentis aliis prophetiis Ja- cob et Israel Christus nominatur, simili et nunc ratione. Cum igitur, ait, ille mihi obediens factus formam servi accepit, et puer factus est mihi dile clus, omnem voluntatem meam perficiens, ideo eum quidem ab Ægypto spirituali, in quam factus homo descendit, ut verum dilectumque Filium revocavi, vos autem, ad quos sermo spectat, cum regno ve- stro ruinæ et excidio tradam. Hæc quidem prophetia. Manifestum est autem quod ipsis Salvatoris nostri temporibus, Jerusalem oppugnata et capta ſuit, at- que penitus deletum, quod usque ad hoc temporis steterat Judæorum regnum, ut pariter ac aliæ et illa impleretur prophetia. (f. 30) Use. II, 9. CAPUT XII. Ex eodem Osee. ‹ Non convertar ut perdam Ephraim: quoniam Deus ego et non homo in medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. Post Dominum ambu- labo 48. . ldem cum dixisset : • Quoniam Deus ego, adjicit, e post Dominum ambulabo. » Quis autem alius esset Deus post Dominum ambulans, ac Dei Verbum, Patris voluntatem obsecutus? Qui et docet non videri eum propter incarnationem simplicem quemdam virum antiquis justis sanctis-
PG 22:1139πρόδηλον δ’ ὅπως ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων πολιορκηθείσης τῆς Ἱερουσαλὴμ καθῃρέθη τε καὶ εἰς τὸ παντελὲς ἀπερρίφη ἡ μέχρι τότε συστᾶσα τῶν Ἰουδαίων βασιλεία, ὡς μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὠσηέ. ΙΒ. Οὐ μὴ ἐγκαταλείπω τοῦ ἐξαλειφθῆναι τὸν Ἐφραίμ· διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἐν σοι ἅγιος, καὶ οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν. Ὀπίσω Κυρίου πορεύσομαι. Ὁ αὐτὸς εἰπὼν, διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, ἐπιφέρει λέγων, Ὀπίσω Κυρίου πορεύσομαι. Τίς δ’ ἂν ἄλλος εἴη Θεὸς ὀπίσω Κυρίου πορευόμενος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ τοῦ Πατρὸς ἑπόμενος βουλήματι; Ὃς καὶ διδάσκει μὴ δοκεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ψιλόν τινα ἄνδρα τῶν πάλαι δικαίων καὶ ἁγίων τινὶ παραπλήσιον γεγονέναι. Φησὶ δὲ μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς πόλιν, δηλῶν τὸ μὴ κοινῇ καὶ ἀνθρωπίνῃ κεχρῆσθαι πολιτείᾳ, ὅπερ ποιεῖν καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ παιδεύει λέγων, Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. Ψ. Τοῦ Ἰωὴλ σαφὲς οὐδέν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἀμῶς. ΙΓ.
χαίων καὶ ἁγίων τινὶ παραπλήσιον γεγονέναι. στεί Β. δὲ μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς πόλιν, δηλῶν τὸ μὴ κοινῇ καὶ άνθρωπίνῃ κεχρῆσθαι πολιτείᾳ, ὅπερ ποιεῖν καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ παιδεύει λέγων, « Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὲ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. » (Τοῦ Ἰωὴλ σαφές οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ἀπὸ τοῦ Ἀμώς. • Κατέστρεψα ὑμᾶς, καθώς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς - δομα και Γόμορρα, καὶ ἐγένεσθε ὡς καλὸς ἐξεσπασμέ νος ἐκ πυρὸς, καὶ οὐδ᾽ ὡς ἐπεστρέψατε πρὸς με, λέγει Κύριος. » Καὶ ἐνθάδε αὐτὸς ὁ Κύριός φησιν ὡς περὶ ἑτέρου τό, « Καθώς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμοῤῥα· κ καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ τετήρηκεν ἡ θεία Γραφὴ τὰ δύο πρόσωπα φήσασα, ο Καὶ ἔβρεξε Κύ ριος ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρά Κυρίου· › ἐξ ὧν καταφανής ή περί Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τυγχάνει τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως ὀρθοδοξία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Ετοιμάζου ἐπικαλεῖσθαι τὸν Θεόν σου Ισραήλ. Διότι, ἰδοὺ, στερεῶν βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ποιῶν ὄρθρον καὶ ὁμίχλην, καὶ ἐπιβαίνων ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς γῆς, Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ όνομα αὐτῷ. » Καὶ διὰ τούτων σαφῶς τὰ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ προφητεύεται· ἐπὶ σχολῆς δ' ἂν ἑκάστη λέξις ἀκριβεστέρας τύχοι σαφηνείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Τοῦ Ἀβδίου: Ορασις Αβδίου· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς τῇ Ιδουμαίᾳ· Ακοὴν ἤκουσα παρὰ Κυρίου, καὶ περι- οχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλεν. » Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Κύριος ὁ Θεὸς ἀκοὴν ἤκουσε παρὰ Κυρίου, εἰκότως ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. Μερικὴν μὲν ἰδίως περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν οὐχ εὔρομεν ἐν τῷ προκειμένῳ· ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν αἱ τοῦσαν τὸν Σωτῆρα σημεῖον γενεὰν οὐκ ἄλλο ἔφησεν αὐτῇ δοθήσεσθαι ἢ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου, ἐπαγαγὼν τὸ, ε Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας· τούτου δὴ χάριν ἀναγκαίως καὶ ταύτην ἐν ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυ ρίαις ἐσημειωσάμεθα τὴν Γραφήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. › (Γ. ν') Ἀπὸ τοῦ Μειχαία. • Διότι, ἰδοὺ, Κύριος Κύριος έκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ καταβήσεται, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτω EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - que non absimilem esse natum. Dicit autem se non A in civitatem ingressurum, ostendens non communi et humana ratione se usum esse, quod quidem fa- cere et discipulos suos admonet, dicens : ‹ In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum we intraveritis 40. ▸ (De Joel nilnil satis compertumn.) CAPUT XIII. Ex Amos. • Subverti vos, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et facti estis quasi torris raptus ab incendio, et non redistis ad me, dicit Dominus. Et hic ipse Dominus dicit quasi de alio: • Sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham. Et in Genesi notavit divina Scriptura utramque perso- нaш his verbis: Et pluit Dominus super Sodo- mam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de coelo Ex his manifesta fit de Patre et Filio ecclesiasticæ fidei orthodoxia. CAPUT XIV. Ex eodem. • Præparare in occursum Dei tui Israel. Quia ecce formans montes, et creams ventum, et an- nuntians homini Christum suum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terræ; Dominus Deus omnipotens nomen ejus ". » His quoque ver- bis aperte Christi ad homines adventun prophetizat. Singula vero fusius atque accuratius sunt expla- panda suo tempore. CAPUT XV. Ex Abdic. ' • Visio Abdim. Hæc dicit Dominus Deus ad Edom: Auditum audivimus a Domino et legatum ad gentes misit s. . Cum hic quoque Dominus Deus audi- Lum audivit a Domino, hunc locum jam satis enu- cleavimus. CAPUT XVI. Ex Jona. Partilem proprie de Christo prophetiam nọn invenimus in hoc loco. Cum autem ad postulantem a Domino signum generationem, nihil aliud dix- it dandum esse, nisi Jona prophete signum, ad jiciens: Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus * ; › sic et nos pro necessitate hanc quoque in testi- moniis de Christo prophetiam indicavimus. CAPUT XVII. Ex Michæa. ‹ Quia ecce Dominus egredietur de loco suo: et descendet, et calcabit super excelsa terræ, et consu- meutur montes subtus eum ; et valles scindentur C D • Abd. 1, 1. * Matth. xn. Matth. x, 5. Amos 18, 11. • Gen. xix, 24. * Amos 1v, 12,13.
Κατέστρεψα ὑμᾶς, καθὼς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμορρα, καὶ ἐγένεσθε ὡς δαλὸς ἐξεσπαςμένος ἐκ πυρὸς, καὶ οὐδ’ ὣς ἐπεστρέψατε πρὸς μὲ, λέγει Κύριος. Καὶ ἐνθάδε αὐτὸς ὁ Κύριος φησὶν ὡς περὶ ἑτέρου τὸ, καθὼς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμορρα· καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ τετήρηκεν ἡ θεία γραφὴ τὰ δύο πρόσωπα φήσασα, Καὶ ἔβρεξε Κύριος ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου· ἐξ ὧν καταφανὴς ἡ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τυγχάνει τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως ὀρθοδοξία. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΙΔ. Ἑτοιμάζου ἐπικαλεῖσθαι τὸν Θεόν σου Ἰσραήλ. Διότι, ἰδοὺ, στερεῶν βροντὴν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν χριστὸν αὐτοῦ, ποιῶν ὄρθρον καὶ ὁμίχλην, καὶ ἐπιβαίνων ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς γῆς, Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ ὄνομα αὐτῷ. Καὶ διὰ τούτων σαφῶς τὰ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ προφητεύεται· ἐπὶ σχολῆς δ’ ἂν ἑκάστη λέξις ἀκριβεστέρας τύχοι σαφηνείας. Ψ. Τοῦ Ἀβδιοῦ. ΙΕ. Ὅρασις Ἀβδίου· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς τῇ Ἰδουμαίᾳ, Ἀκοὴν ἤκουσα παρὰ Κυρίου, καὶ περιοχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλεν.
χαίων καὶ ἁγίων τινὶ παραπλήσιον γεγονέναι. στεί Β. δὲ μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς πόλιν, δηλῶν τὸ μὴ κοινῇ καὶ άνθρωπίνῃ κεχρῆσθαι πολιτείᾳ, ὅπερ ποιεῖν καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ παιδεύει λέγων, « Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὲ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. » (Τοῦ Ἰωὴλ σαφές οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ἀπὸ τοῦ Ἀμώς. • Κατέστρεψα ὑμᾶς, καθώς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς - δομα και Γόμορρα, καὶ ἐγένεσθε ὡς καλὸς ἐξεσπασμέ νος ἐκ πυρὸς, καὶ οὐδ᾽ ὡς ἐπεστρέψατε πρὸς με, λέγει Κύριος. » Καὶ ἐνθάδε αὐτὸς ὁ Κύριός φησιν ὡς περὶ ἑτέρου τό, « Καθώς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμοῤῥα· κ καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ τετήρηκεν ἡ θεία Γραφὴ τὰ δύο πρόσωπα φήσασα, ο Καὶ ἔβρεξε Κύ ριος ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρά Κυρίου· › ἐξ ὧν καταφανής ή περί Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τυγχάνει τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως ὀρθοδοξία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Ετοιμάζου ἐπικαλεῖσθαι τὸν Θεόν σου Ισραήλ. Διότι, ἰδοὺ, στερεῶν βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ποιῶν ὄρθρον καὶ ὁμίχλην, καὶ ἐπιβαίνων ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς γῆς, Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ όνομα αὐτῷ. » Καὶ διὰ τούτων σαφῶς τὰ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ προφητεύεται· ἐπὶ σχολῆς δ' ἂν ἑκάστη λέξις ἀκριβεστέρας τύχοι σαφηνείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Τοῦ Ἀβδίου: Ορασις Αβδίου· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς τῇ Ιδουμαίᾳ· Ακοὴν ἤκουσα παρὰ Κυρίου, καὶ περι- οχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλεν. » Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Κύριος ὁ Θεὸς ἀκοὴν ἤκουσε παρὰ Κυρίου, εἰκότως ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. Μερικὴν μὲν ἰδίως περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν οὐχ εὔρομεν ἐν τῷ προκειμένῳ· ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν αἱ τοῦσαν τὸν Σωτῆρα σημεῖον γενεὰν οὐκ ἄλλο ἔφησεν αὐτῇ δοθήσεσθαι ἢ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου, ἐπαγαγὼν τὸ, ε Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας· τούτου δὴ χάριν ἀναγκαίως καὶ ταύτην ἐν ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυ ρίαις ἐσημειωσάμεθα τὴν Γραφήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. › (Γ. ν') Ἀπὸ τοῦ Μειχαία. • Διότι, ἰδοὺ, Κύριος Κύριος έκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ καταβήσεται, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτω EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - que non absimilem esse natum. Dicit autem se non A in civitatem ingressurum, ostendens non communi et humana ratione se usum esse, quod quidem fa- cere et discipulos suos admonet, dicens : ‹ In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum we intraveritis 40. ▸ (De Joel nilnil satis compertumn.) CAPUT XIII. Ex Amos. • Subverti vos, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et facti estis quasi torris raptus ab incendio, et non redistis ad me, dicit Dominus. Et hic ipse Dominus dicit quasi de alio: • Sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham. Et in Genesi notavit divina Scriptura utramque perso- нaш his verbis: Et pluit Dominus super Sodo- mam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de coelo Ex his manifesta fit de Patre et Filio ecclesiasticæ fidei orthodoxia. CAPUT XIV. Ex eodem. • Præparare in occursum Dei tui Israel. Quia ecce formans montes, et creams ventum, et an- nuntians homini Christum suum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terræ; Dominus Deus omnipotens nomen ejus ". » His quoque ver- bis aperte Christi ad homines adventun prophetizat. Singula vero fusius atque accuratius sunt expla- panda suo tempore. CAPUT XV. Ex Abdic. ' • Visio Abdim. Hæc dicit Dominus Deus ad Edom: Auditum audivimus a Domino et legatum ad gentes misit s. . Cum hic quoque Dominus Deus audi- Lum audivit a Domino, hunc locum jam satis enu- cleavimus. CAPUT XVI. Ex Jona. Partilem proprie de Christo prophetiam nọn invenimus in hoc loco. Cum autem ad postulantem a Domino signum generationem, nihil aliud dix- it dandum esse, nisi Jona prophete signum, ad jiciens: Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus * ; › sic et nos pro necessitate hanc quoque in testi- moniis de Christo prophetiam indicavimus. CAPUT XVII. Ex Michæa. ‹ Quia ecce Dominus egredietur de loco suo: et descendet, et calcabit super excelsa terræ, et consu- meutur montes subtus eum ; et valles scindentur C D • Abd. 1, 1. * Matth. xn. Matth. x, 5. Amos 18, 11. • Gen. xix, 24. * Amos 1v, 12,13.
Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Κύριος ὁ Θεὸς ἀκοὴν ἤκουσε παρὰ Κυρίου, εἰκότως ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. Ι. Μερικὴν μὲν ἰδίως περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν οὐχ εὕρομεν ἐν τῷ προκειμένῳ· ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν αἰτοῦσαν τὸν Σωτῆρα σημεῖον γενεὰν οὐκ ἄλλο ἔφησεν αὐτῇ δοθήσεσθαι ἢ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου, ἐπαγαγὼν τὸ, ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας· τούτου δὴ χάριν ἀναγκαίως καὶ ταύτην ἐν ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐσημειωσάμεθα τὴν γραφήν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Μειχαία. ΙΖ. Διότι, ἰδοὺ, Κύριος κύριος ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ καταβήσεται, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτωθεν αὐτοῦ, καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται ὡς κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΙΗ.
χαίων καὶ ἁγίων τινὶ παραπλήσιον γεγονέναι. στεί Β. δὲ μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς πόλιν, δηλῶν τὸ μὴ κοινῇ καὶ άνθρωπίνῃ κεχρῆσθαι πολιτείᾳ, ὅπερ ποιεῖν καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ παιδεύει λέγων, « Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὲ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. » (Τοῦ Ἰωὴλ σαφές οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ἀπὸ τοῦ Ἀμώς. • Κατέστρεψα ὑμᾶς, καθώς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς - δομα και Γόμορρα, καὶ ἐγένεσθε ὡς καλὸς ἐξεσπασμέ νος ἐκ πυρὸς, καὶ οὐδ᾽ ὡς ἐπεστρέψατε πρὸς με, λέγει Κύριος. » Καὶ ἐνθάδε αὐτὸς ὁ Κύριός φησιν ὡς περὶ ἑτέρου τό, « Καθώς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμοῤῥα· κ καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ τετήρηκεν ἡ θεία Γραφὴ τὰ δύο πρόσωπα φήσασα, ο Καὶ ἔβρεξε Κύ ριος ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρά Κυρίου· › ἐξ ὧν καταφανής ή περί Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τυγχάνει τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως ὀρθοδοξία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Ετοιμάζου ἐπικαλεῖσθαι τὸν Θεόν σου Ισραήλ. Διότι, ἰδοὺ, στερεῶν βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ποιῶν ὄρθρον καὶ ὁμίχλην, καὶ ἐπιβαίνων ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς γῆς, Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ όνομα αὐτῷ. » Καὶ διὰ τούτων σαφῶς τὰ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ προφητεύεται· ἐπὶ σχολῆς δ' ἂν ἑκάστη λέξις ἀκριβεστέρας τύχοι σαφηνείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Τοῦ Ἀβδίου: Ορασις Αβδίου· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς τῇ Ιδουμαίᾳ· Ακοὴν ἤκουσα παρὰ Κυρίου, καὶ περι- οχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλεν. » Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Κύριος ὁ Θεὸς ἀκοὴν ἤκουσε παρὰ Κυρίου, εἰκότως ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. Μερικὴν μὲν ἰδίως περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν οὐχ εὔρομεν ἐν τῷ προκειμένῳ· ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν αἱ τοῦσαν τὸν Σωτῆρα σημεῖον γενεὰν οὐκ ἄλλο ἔφησεν αὐτῇ δοθήσεσθαι ἢ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου, ἐπαγαγὼν τὸ, ε Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας· τούτου δὴ χάριν ἀναγκαίως καὶ ταύτην ἐν ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυ ρίαις ἐσημειωσάμεθα τὴν Γραφήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. › (Γ. ν') Ἀπὸ τοῦ Μειχαία. • Διότι, ἰδοὺ, Κύριος Κύριος έκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ καταβήσεται, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτω EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - que non absimilem esse natum. Dicit autem se non A in civitatem ingressurum, ostendens non communi et humana ratione se usum esse, quod quidem fa- cere et discipulos suos admonet, dicens : ‹ In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum we intraveritis 40. ▸ (De Joel nilnil satis compertumn.) CAPUT XIII. Ex Amos. • Subverti vos, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et facti estis quasi torris raptus ab incendio, et non redistis ad me, dicit Dominus. Et hic ipse Dominus dicit quasi de alio: • Sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham. Et in Genesi notavit divina Scriptura utramque perso- нaш his verbis: Et pluit Dominus super Sodo- mam et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de coelo Ex his manifesta fit de Patre et Filio ecclesiasticæ fidei orthodoxia. CAPUT XIV. Ex eodem. • Præparare in occursum Dei tui Israel. Quia ecce formans montes, et creams ventum, et an- nuntians homini Christum suum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terræ; Dominus Deus omnipotens nomen ejus ". » His quoque ver- bis aperte Christi ad homines adventun prophetizat. Singula vero fusius atque accuratius sunt expla- panda suo tempore. CAPUT XV. Ex Abdic. ' • Visio Abdim. Hæc dicit Dominus Deus ad Edom: Auditum audivimus a Domino et legatum ad gentes misit s. . Cum hic quoque Dominus Deus audi- Lum audivit a Domino, hunc locum jam satis enu- cleavimus. CAPUT XVI. Ex Jona. Partilem proprie de Christo prophetiam nọn invenimus in hoc loco. Cum autem ad postulantem a Domino signum generationem, nihil aliud dix- it dandum esse, nisi Jona prophete signum, ad jiciens: Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus * ; › sic et nos pro necessitate hanc quoque in testi- moniis de Christo prophetiam indicavimus. CAPUT XVII. Ex Michæa. ‹ Quia ecce Dominus egredietur de loco suo: et descendet, et calcabit super excelsa terræ, et consu- meutur montes subtus eum ; et valles scindentur C D • Abd. 1, 1. * Matth. xn. Matth. x, 5. Amos 18, 11. • Gen. xix, 24. * Amos 1v, 12,13.
PG 22:1141Ἀκούσατε δὴ ταῦτα οἱ ἡγούμενοι οἴκου Ἰακὼβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οἴκου Ἰσραὴλ, οἱ βδελυσσόμενοι κρίμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδομοῦντες Σιὼν ἐν αἵμασιν, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις, οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ ἀπεκρίνοντο, καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐπανεπαύοντο, λέγοντες, Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστιν; οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐφ’ ἡμᾶς κακά· διὰ τοῦτο δι’ ὑμᾶς Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ. Καὶ ἔσται ἐπ’ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν· καὶ ἥξουσιν ἐπ’ αὐτὸ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἐπ’ αὐτὸ ἔθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσιν, Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ· ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλὴμ, καὶ κρινεῖ ἀναμέσον λαῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν ἰσχυρὸν ἕως εἰς μακράν·
θεν αὐτοῦ, καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται ὡς κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός. • Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Ακούσατε δὴ ταῦτα, οἱ ἡγούμενοι, οἴκου Ἰακώβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οἴκου Ἰσραὴλ, οἱ βδελυσσόμενοι κρίμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδο μοῦντες Σιὼν ἐν αἷμασιν, καὶ Ἱερουσαλὴμἐν ἀδικίαις, οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ ἀπεκρίνοντο, καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύ ριον ἐπανεπαύοντο, λέγοντες· Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστιν; οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ἡμᾶς κακά· διὰ τοῦτο δι' ὑμᾶς Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ 'Ιερουσα- λὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ. Καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βου νῶν· καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἐπ᾿ αὐτὸ ἔθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσιν· Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τὸ δρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ· ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ, καὶ κρινεῖ ἀναμέ- σον λαῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν ἰσχυρὸν ἕως εἰς μακράν· καὶ κατακόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐκέτι ἄρῃ ἔθνος ἐπ' ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐκέτι μὴ μάθωσι πολεμεῖν. » Εἰπὼν ὁ λόγος ὡς ἄρα διὰ τὰς δυσσεβείας τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ τὸ μὲν « Σιών ὄρος ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, ο ἡ δὲ πρότερον νενομισμένη πόλις ἁγία • Ιερουσαλήμ ώς οπωροφυλάκιον ἔσται, ο ἑξῆς προφητεύει περὶ ἑτέρου όρους Κυρίου, ὅπερ ἐπὶ τοῦ τῆς προφητείας καιροῦ ὑφειστήκει μὲν, οὐ μὴν καὶ ἐμφανὲς τοῖς τυχοῦσιν ὑπῆρχεν, ὡς ἐπ᾿ ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανησομένου ὑπεράνω τε τῶν βου νῶν καὶ τῶν ὀρέων μετεωρισθησομένου· ἐπὶ τοῦτο δὲ τὰ καινὸν ὄρος ἥξειν ὁ λόγος προαγορεύει, οὐκέτι τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, λαοὺς δὲ καὶ ἔθνη πολλὰ φάσκοντα, • Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· » καὶ οὐ μόνον εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, ἕτερον ὄντα δῆλον ὅτι παρὰ τὸν ἐν Ἱε ρουσαλήμ· ταύτην γὰρ ἐρημωθεῖσαν ὡς ὀπωροφυλά κιον ἔσεσθαι μικρῷ πρόσθεν εἰρήκει· ἀκολούθως δὲ τῷ τὸ Σιὼν ὅρος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐρημωθήσε- σθαι, ἕτερα δ' ἀντὶ τούτων ὀφθήσεσθαι, καὶ νόμος ἕτερος παρὰ τοῦ Μωϋσέως ἐξ ὅρους Χωρήβ δεδομένος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τοῦ καινοῦ ὄρους, ὁμωνύμως τῷ προτέρῳ Σιὼν καὶ αὐτοῦ ὀνομαζομένου, λέγεται· ἔτι δὲ καὶ λόγος Κυρίου μετὰ τοῦ καινοῦ νόμου εἴρηται ἐκ τῆς νέας Ἱερουσαλήμ, ήν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼς ἀνωτέρω προσείπεν, προελεύσεσθαι· ὁ λόγος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη προελθὼν κρινεῖν ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν καὶ ἐλέγξειν λαὸν ἰσχυρὸν προηγόρευται, τοσοῦτόν τε ὠφελήσειν διὰ τῆς ἰδίας κρίσεως καὶ τοῦ ιν, 1.3. #111 ECLOGA PROPHETICA. - - LIB. III. A sicut cera a facie ignis ". » De secund Christi manifestatione hæc dici existimavimus. (f. 31) ss Mich. 1, 3. se Mich. 1, 9-12; C D CAPUT XVIII. Ex eodem. ‹ Audite hoc, principes domus Jacob, et judices domus Israel, qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis. Qui ædifieatis Sion in sanguini- bus, et Jerusalem in iniquitate. Principes ejus in muneribus judicabant, et sacerdotes ejus in mer- cede docebant, et prophetæ ejus in pecunia divina- bant : et super Dominum requiescebant, dicentes : Nunquid non Doninus in medio nostrum? Non ve- nient super nos mala. Propter hoc, causa vestri, Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, et mons templi in excelsa silvarum. Et erit In novissimo dierum erit mons domus Domini præparatus in vertice montium, et subli- mis super colles et fluent ad eum populi. Et pro- perabunt gentes multæ, et dicent : Venite, ascen- damus ad montem Domini, et ad domum Dei Ja- cob; et docebit nos de viis suis, et ibimus in se- mitis ejus, quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longin- quum : et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare". Postquam sacer sermo dixit quod propter Judaeorum populi iniquitates • mons Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem,, civitas sancta prius prædicata, ‹ quasi acervus lapidum erit, » continuo propheti. zat de alio Domini monte, quod quidem prophetia temporibus exstabat, nondum vero præclarus vide- batur, velut qui in novissimo dierum super colles conspiciendus esset, et sublimis super montes. Ad hunc montem novum, non jam ad montem Israel venturos esse Scriptura nuntiat populos multasque gentes, dicentes : « Venite, ascendamus ad montem Domini; et non solum ad montem Domini, sed ad domum Dei Jacob, quæ alia manifeste est ac domus in Jerusalem. Modo enim eam ut antruin desertam fore prædixit. Non inconsulto dicitur Sion montem et Jerusalem vastanda, alia autem pro iis consur- rectura, et legem aliam, præter illam quæ Moysi in Hureb data est, e novo monte prodituran, Sion quoque sicut priore nominato. Verbum quoque Do- mini cum nova lege dicitur e nova Jerusalem, quam domum Dei Jacob supra appellavit, proditurum. Verbum igitur ad omnes gentes prodiens judicatu- rum inter multos populos et gentes fortes correplu- rum nuntiatur, tantumque profuturum proprio judicio et correptione iis qui corripiendi sunt, ut priorem immutantes sanctum et hostilem habitum mansueto et pacifico..... Hæc quidem prophetia. Nunc vero speculandum an..... Salvatoris nostri
καὶ κατακόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐκέτι ἄρῃ ἔθνος ἐπ’ ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐκέτι μὴ μάθωσι πολεμεῖν. Εἰπὼν ὁ λόγος ὡς ἄρα διὰ τὰς δυσσεβείας τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ τὸ μὲν Σιὼν ὄρος ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, ἡ δὲ πρότερον νενομισμένη πόλις ἁγία Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, ἑξῆς προφητεύει περὶ ἑτέρου ὄρους Κυρίου, ὅπερ ἐπὶ τοῦ τῆς προφητείας καιροῦ ὑφειστήκει μὲν, οὐ μὴν καὶ ἐμφανὲς τοῖς τυχοῦσιν ὑπῆρχεν, ὡς ἐπ’ ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανησομένου ὑπεράνω τε τῶν βουνῶν καὶ τῶν ὀρέων μετεωρισθησομένου· ἐπὶ τοῦτο δὲ τὸ καινὸν ὄρος ἥξειν ὁ λόγος προαγορεύει, οὐκέτι τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, λαοὺς δὲ καὶ ἔθνη πολλὰ φάσκοντα, δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· καὶ οὐ μόνον εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, ἕτερον ὄντα δῆλον ὅτι παρὰ τὸν ἐν Ἱερουσαλήμ· ταύτην γὰρ ἐρημωθεῖσαν ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσεσθαι μικρῷ πρόσθεν εἰρήκει·
θεν αὐτοῦ, καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται ὡς κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός. • Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Ακούσατε δὴ ταῦτα, οἱ ἡγούμενοι, οἴκου Ἰακώβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οἴκου Ἰσραὴλ, οἱ βδελυσσόμενοι κρίμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδο μοῦντες Σιὼν ἐν αἷμασιν, καὶ Ἱερουσαλὴμἐν ἀδικίαις, οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ ἀπεκρίνοντο, καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύ ριον ἐπανεπαύοντο, λέγοντες· Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστιν; οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ἡμᾶς κακά· διὰ τοῦτο δι' ὑμᾶς Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ 'Ιερουσα- λὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ. Καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βου νῶν· καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἐπ᾿ αὐτὸ ἔθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσιν· Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τὸ δρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ· ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ, καὶ κρινεῖ ἀναμέ- σον λαῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν ἰσχυρὸν ἕως εἰς μακράν· καὶ κατακόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐκέτι ἄρῃ ἔθνος ἐπ' ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐκέτι μὴ μάθωσι πολεμεῖν. » Εἰπὼν ὁ λόγος ὡς ἄρα διὰ τὰς δυσσεβείας τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ τὸ μὲν « Σιών ὄρος ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, ο ἡ δὲ πρότερον νενομισμένη πόλις ἁγία • Ιερουσαλήμ ώς οπωροφυλάκιον ἔσται, ο ἑξῆς προφητεύει περὶ ἑτέρου όρους Κυρίου, ὅπερ ἐπὶ τοῦ τῆς προφητείας καιροῦ ὑφειστήκει μὲν, οὐ μὴν καὶ ἐμφανὲς τοῖς τυχοῦσιν ὑπῆρχεν, ὡς ἐπ᾿ ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανησομένου ὑπεράνω τε τῶν βου νῶν καὶ τῶν ὀρέων μετεωρισθησομένου· ἐπὶ τοῦτο δὲ τὰ καινὸν ὄρος ἥξειν ὁ λόγος προαγορεύει, οὐκέτι τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, λαοὺς δὲ καὶ ἔθνη πολλὰ φάσκοντα, • Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· » καὶ οὐ μόνον εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, ἕτερον ὄντα δῆλον ὅτι παρὰ τὸν ἐν Ἱε ρουσαλήμ· ταύτην γὰρ ἐρημωθεῖσαν ὡς ὀπωροφυλά κιον ἔσεσθαι μικρῷ πρόσθεν εἰρήκει· ἀκολούθως δὲ τῷ τὸ Σιὼν ὅρος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐρημωθήσε- σθαι, ἕτερα δ' ἀντὶ τούτων ὀφθήσεσθαι, καὶ νόμος ἕτερος παρὰ τοῦ Μωϋσέως ἐξ ὅρους Χωρήβ δεδομένος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τοῦ καινοῦ ὄρους, ὁμωνύμως τῷ προτέρῳ Σιὼν καὶ αὐτοῦ ὀνομαζομένου, λέγεται· ἔτι δὲ καὶ λόγος Κυρίου μετὰ τοῦ καινοῦ νόμου εἴρηται ἐκ τῆς νέας Ἱερουσαλήμ, ήν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼς ἀνωτέρω προσείπεν, προελεύσεσθαι· ὁ λόγος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη προελθὼν κρινεῖν ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν καὶ ἐλέγξειν λαὸν ἰσχυρὸν προηγόρευται, τοσοῦτόν τε ὠφελήσειν διὰ τῆς ἰδίας κρίσεως καὶ τοῦ ιν, 1.3. #111 ECLOGA PROPHETICA. - - LIB. III. A sicut cera a facie ignis ". » De secund Christi manifestatione hæc dici existimavimus. (f. 31) ss Mich. 1, 3. se Mich. 1, 9-12; C D CAPUT XVIII. Ex eodem. ‹ Audite hoc, principes domus Jacob, et judices domus Israel, qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis. Qui ædifieatis Sion in sanguini- bus, et Jerusalem in iniquitate. Principes ejus in muneribus judicabant, et sacerdotes ejus in mer- cede docebant, et prophetæ ejus in pecunia divina- bant : et super Dominum requiescebant, dicentes : Nunquid non Doninus in medio nostrum? Non ve- nient super nos mala. Propter hoc, causa vestri, Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, et mons templi in excelsa silvarum. Et erit In novissimo dierum erit mons domus Domini præparatus in vertice montium, et subli- mis super colles et fluent ad eum populi. Et pro- perabunt gentes multæ, et dicent : Venite, ascen- damus ad montem Domini, et ad domum Dei Ja- cob; et docebit nos de viis suis, et ibimus in se- mitis ejus, quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longin- quum : et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare". Postquam sacer sermo dixit quod propter Judaeorum populi iniquitates • mons Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem,, civitas sancta prius prædicata, ‹ quasi acervus lapidum erit, » continuo propheti. zat de alio Domini monte, quod quidem prophetia temporibus exstabat, nondum vero præclarus vide- batur, velut qui in novissimo dierum super colles conspiciendus esset, et sublimis super montes. Ad hunc montem novum, non jam ad montem Israel venturos esse Scriptura nuntiat populos multasque gentes, dicentes : « Venite, ascendamus ad montem Domini; et non solum ad montem Domini, sed ad domum Dei Jacob, quæ alia manifeste est ac domus in Jerusalem. Modo enim eam ut antruin desertam fore prædixit. Non inconsulto dicitur Sion montem et Jerusalem vastanda, alia autem pro iis consur- rectura, et legem aliam, præter illam quæ Moysi in Hureb data est, e novo monte prodituran, Sion quoque sicut priore nominato. Verbum quoque Do- mini cum nova lege dicitur e nova Jerusalem, quam domum Dei Jacob supra appellavit, proditurum. Verbum igitur ad omnes gentes prodiens judicatu- rum inter multos populos et gentes fortes correplu- rum nuntiatur, tantumque profuturum proprio judicio et correptione iis qui corripiendi sunt, ut priorem immutantes sanctum et hostilem habitum mansueto et pacifico..... Hæc quidem prophetia. Nunc vero speculandum an..... Salvatoris nostri
ἀκολούθως δὲ τῷ τὸ Σιὼν ὄρος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐρημωθήσεσθαι, ἕτερα δ’ ἀντὶ τούτων ὀφθήσεσθαι, καὶ νόμος ἕτερος παρὰ τοῦ Μωσέως ἐξ ὄρους Χωρὴβ δεδομένος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τοῦ καινοῦ ὄρους, ὁμωνύμως τῷ προτέρῳ Σιὼν καὶ αὐτοῦ ὀνομαζομένου, λέγεται· ἔτι δὲ καὶ λόγος Κυρίου μετὰ τοῦ καινοῦ νόμου εἴρηται ἐκ τῆς νέας Ἱερουσαλὴμ, ἣν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ ἀνωτέρω προσεῖπεν, προελεύσεσθαι· ὁ λόγος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη προελθὼν κρινεῖν ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν καὶ ἐλέγξειν λαὸν ἰσχυρὸν προηγόρευται, τοσοῦτόν τε ὠφελήσειν διὰ τῆς ἰδίας κρίσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου τοὺς ἐλεχθησομένους, ὡς τῆς προτέρας μεταβαλόντας ἁγίας καὶ πολεμικῆς καταστάσεως τὸν ἤρεμον καὶ εἰρηνικὸν ἐπ … Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία· σκοπεῖν δὲ πάρεστιν εἰμ … τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν διὰ τοὺς οἰκοδομήσαντας … τοῖς αἵμασι τῶν τε προφητῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ τω … λων αὐτοῦ· οὓς ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλὴμ ὁ Ἰουδαίων ἀνεῖλε λ..... διὰ τοὺς τὰ λοιπὰ ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητείᾳ κατείλε … μελήσαντας τὸ Σιὼν ὄρος ὡς οὐδεπώποτε ἄλλοτε … Ἱερουσαλὴμ πεπολιόρκηται· ὧν μετὰ τὴν ἐρήμωσιν ἡ επ...
θεν αὐτοῦ, καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται ὡς κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός. • Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Ακούσατε δὴ ταῦτα, οἱ ἡγούμενοι, οἴκου Ἰακώβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οἴκου Ἰσραὴλ, οἱ βδελυσσόμενοι κρίμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδο μοῦντες Σιὼν ἐν αἷμασιν, καὶ Ἱερουσαλὴμἐν ἀδικίαις, οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ ἀπεκρίνοντο, καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύ ριον ἐπανεπαύοντο, λέγοντες· Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστιν; οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ἡμᾶς κακά· διὰ τοῦτο δι' ὑμᾶς Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ 'Ιερουσα- λὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ. Καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βου νῶν· καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἐπ᾿ αὐτὸ ἔθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσιν· Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τὸ δρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ· ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ, καὶ κρινεῖ ἀναμέ- σον λαῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν ἰσχυρὸν ἕως εἰς μακράν· καὶ κατακόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐκέτι ἄρῃ ἔθνος ἐπ' ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐκέτι μὴ μάθωσι πολεμεῖν. » Εἰπὼν ὁ λόγος ὡς ἄρα διὰ τὰς δυσσεβείας τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ τὸ μὲν « Σιών ὄρος ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, ο ἡ δὲ πρότερον νενομισμένη πόλις ἁγία • Ιερουσαλήμ ώς οπωροφυλάκιον ἔσται, ο ἑξῆς προφητεύει περὶ ἑτέρου όρους Κυρίου, ὅπερ ἐπὶ τοῦ τῆς προφητείας καιροῦ ὑφειστήκει μὲν, οὐ μὴν καὶ ἐμφανὲς τοῖς τυχοῦσιν ὑπῆρχεν, ὡς ἐπ᾿ ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανησομένου ὑπεράνω τε τῶν βου νῶν καὶ τῶν ὀρέων μετεωρισθησομένου· ἐπὶ τοῦτο δὲ τὰ καινὸν ὄρος ἥξειν ὁ λόγος προαγορεύει, οὐκέτι τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, λαοὺς δὲ καὶ ἔθνη πολλὰ φάσκοντα, • Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· » καὶ οὐ μόνον εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, ἕτερον ὄντα δῆλον ὅτι παρὰ τὸν ἐν Ἱε ρουσαλήμ· ταύτην γὰρ ἐρημωθεῖσαν ὡς ὀπωροφυλά κιον ἔσεσθαι μικρῷ πρόσθεν εἰρήκει· ἀκολούθως δὲ τῷ τὸ Σιὼν ὅρος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐρημωθήσε- σθαι, ἕτερα δ' ἀντὶ τούτων ὀφθήσεσθαι, καὶ νόμος ἕτερος παρὰ τοῦ Μωϋσέως ἐξ ὅρους Χωρήβ δεδομένος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τοῦ καινοῦ ὄρους, ὁμωνύμως τῷ προτέρῳ Σιὼν καὶ αὐτοῦ ὀνομαζομένου, λέγεται· ἔτι δὲ καὶ λόγος Κυρίου μετὰ τοῦ καινοῦ νόμου εἴρηται ἐκ τῆς νέας Ἱερουσαλήμ, ήν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼς ἀνωτέρω προσείπεν, προελεύσεσθαι· ὁ λόγος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη προελθὼν κρινεῖν ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν καὶ ἐλέγξειν λαὸν ἰσχυρὸν προηγόρευται, τοσοῦτόν τε ὠφελήσειν διὰ τῆς ἰδίας κρίσεως καὶ τοῦ ιν, 1.3. #111 ECLOGA PROPHETICA. - - LIB. III. A sicut cera a facie ignis ". » De secund Christi manifestatione hæc dici existimavimus. (f. 31) ss Mich. 1, 3. se Mich. 1, 9-12; C D CAPUT XVIII. Ex eodem. ‹ Audite hoc, principes domus Jacob, et judices domus Israel, qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis. Qui ædifieatis Sion in sanguini- bus, et Jerusalem in iniquitate. Principes ejus in muneribus judicabant, et sacerdotes ejus in mer- cede docebant, et prophetæ ejus in pecunia divina- bant : et super Dominum requiescebant, dicentes : Nunquid non Doninus in medio nostrum? Non ve- nient super nos mala. Propter hoc, causa vestri, Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, et mons templi in excelsa silvarum. Et erit In novissimo dierum erit mons domus Domini præparatus in vertice montium, et subli- mis super colles et fluent ad eum populi. Et pro- perabunt gentes multæ, et dicent : Venite, ascen- damus ad montem Domini, et ad domum Dei Ja- cob; et docebit nos de viis suis, et ibimus in se- mitis ejus, quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longin- quum : et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare". Postquam sacer sermo dixit quod propter Judaeorum populi iniquitates • mons Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem,, civitas sancta prius prædicata, ‹ quasi acervus lapidum erit, » continuo propheti. zat de alio Domini monte, quod quidem prophetia temporibus exstabat, nondum vero præclarus vide- batur, velut qui in novissimo dierum super colles conspiciendus esset, et sublimis super montes. Ad hunc montem novum, non jam ad montem Israel venturos esse Scriptura nuntiat populos multasque gentes, dicentes : « Venite, ascendamus ad montem Domini; et non solum ad montem Domini, sed ad domum Dei Jacob, quæ alia manifeste est ac domus in Jerusalem. Modo enim eam ut antruin desertam fore prædixit. Non inconsulto dicitur Sion montem et Jerusalem vastanda, alia autem pro iis consur- rectura, et legem aliam, præter illam quæ Moysi in Hureb data est, e novo monte prodituran, Sion quoque sicut priore nominato. Verbum quoque Do- mini cum nova lege dicitur e nova Jerusalem, quam domum Dei Jacob supra appellavit, proditurum. Verbum igitur ad omnes gentes prodiens judicatu- rum inter multos populos et gentes fortes correplu- rum nuntiatur, tantumque profuturum proprio judicio et correptione iis qui corripiendi sunt, ut priorem immutantes sanctum et hostilem habitum mansueto et pacifico..... Hæc quidem prophetia. Nunc vero speculandum an..... Salvatoris nostri
PG 22:1143καὶ τὸ Σιὼν ὄρος τὸ ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐτύγχανον τ.... σκιὰ καὶ τύποι καὶ παραδείγματα πᾶσι τοῖς εἰς τὸν … Θεὸν διὰ Χριστοῦ προσεληλυθόσι πεφανέρωται. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ΙΘ. Καὶ σὺ Βηθλεὲμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθὰ, ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐ(ν χιλι)άσιν Ἰούδα· ἐξ οὗ μοι ἐξελεύσεται ἡγούμενος τοῦ εἶναι εἰς ἄρχο(ντα) ἐν τῷ Ἰσραήλ· καὶ αἱ ἐξόδοι αὐτοῦ ἀπ’ ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰώνων· .... Διὰ τούτων δείγματα περὶ τοῦ Χριστοῦ παρίσταται· ἓν μὲν τῆς (κα)τὰ Μαρκίωνα καὶ τοὺς λοιποὺς αἱρεσιώτας πλάνης ἐ … θάτερον δὲ τῆς κατὰ Ἀρτέμωνα καὶ τὸν Σαμοσατέ. … Ἐβιωναίων τε ὅσοι μὴ προεῖναι τῆς ἐνανθρωπήσεως .... .. ὑπειλήφασιν· τοὺς μὲν γὰρ μὴ ὁμολογοῦντας αὐτὸν … Θεὸν σαφῶς ὁ προφητικὸς διελέγχει λόγος τε … ὡς ἄρα αἱ ἐξόδοι αὐτοῦ ἀπ’ ἀρχῆς καὶ ἐξ ἡμερῶν α … .....νουσι· τοῖς δὲ κατὰ Μαρκίωνα καὶ τὰς λοιπὰς … σεις πεπλανημένοις καὶ μὴ ὁμολογοῦσιν αὐτ … ρ καγένεσιν, μὴ δ’ ὅτι ἔγνωστο ὑπὸ τῶν τοῦ δημιου … ν παραθετέον τὸν προφητευόμενον τῆς γενέσεως ...
Ταῦτα μὲν ..... ἡ ἐλέγχου τοὺς ἐλεγχθησομένους, ὡς τῆς προτέρας με ταβαλόντας ἁγίας καὶ πολεμικῆς καταστάσεως τὸν ἤρεμον καὶ εἰρηνικὸν ἐπ. ή προφητεία σκοπεῖν δὲ πάρεστιν εἰμ. . . . . . . τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν διὰ τοὺς οἰκοδομήσαντας..... τοῖς αἵματι τῶν τε προφητῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ τω. . . λων αὐτοῦ· οὓς ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσα- λὴμ ὁ Ἰουδαίων ἀνεῖλε λ. . . . διὰ τοὺς τὰ λοιπὰ ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητεία κατείλε .. • μελήσαντας τὸ Σιών ὄρος ὡς οὐδεπώποτε ἄλλοτε . . . καὶ τὸ Σιὼν ὅρος τὸ ἐπουράνιον τοῦ ⋅ Ἱερουσαλὴμ πεπολιόρκηται· ὧν μετὰ τὴν ἐρήμωσιν ἡ ἐπ Θεοῦ· ὧν ἐτύγχανον τ σκιὰ καὶ τύποι καὶ παραδείγματα πᾶσι τοῖς εἰς τὸν Χριστοῦ προσεληλυθόσι πεφανέρωται. • • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'. ᾿Απὸ τοῦ αὐτοῦ. Θεὸν διὰ «Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθα, ὀλιγοστός εξ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα· ἐξ οὗ μοι ἐξελεύσε ται Ηγούμενος τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα) ἐν τῷ Ἰσραήλο καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰώνων..... Διὰ τούτων δείγματα περὶ τοῦ Χριστοῦ παρίσταται ἓν μὲν τῆς (κατὰ Μαρκίωνα καὶ τοὺς λοιποὺς αἱρε σιώτας πλάνης Ε. . θάτερον δὲ τῆς ... Έδιω κατὰ ᾿Αρτέμωνα καὶ τὸν Σαμοσατέ. ναίων τε ὅσοι μὴ προεῖναι τῆς ἐνανθρωπήσεως . . ὑπειλήφασιν· τοὺς μὲν γὰρ μὴ ὁμολογοῦν • • . τας αὐτὸν. κὸς διελέγχει λόγος τε • Θεὸν σαφῶς ὁ προφητι .. • ὡς ἄρα. · αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς » καὶ « ἐξ ἡμερῶν α.... νουσι· τοῖς δὲ κατὰ Μαρκίωνα καὶ τὰς σεις πεπλανημένοις καὶ • λοιπὰς μὴ ὁμολογοῦσιν αὐτ. · · ρ' καγένεσιν, μηδ' ὅτι ἔγνωστο ὑπὸ τῶν τοῦ δημιου . . παραθετέον τὸν προφητευόμενον τῆς γενέσεως σα φῶς εἰς δεῦρο καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν υ· ὡς ἂν ἐκ παραδόσεως • • ἐπιχωρίων μολάγο. . τοῦ ἐν Βηθλεὲμ τόπου ἔνθα · . γεγέννηται· καὶ πρὸς αὐτῶν δὲ τῶν ἱερῶν εὐαγγελιστών τυρουμένου· καὶ Ἰουδαίοις δὲ προσακτέον τὸ ῥητὸν υσιν ός τίς ποτ' εἴη παραστῆσαι τὸν προφητευόμενον ὡς ἀτελῆ . . . . κατ' αὐτούς· δῆλον δ' ὅτι καὶ ψευδῆ διελέγχεσθαι τὴν θείαν . ... Επι πρόῤῥησιν· ὅ γε μὴν σωτήριος καὶ εὐαγγελικὸς τοῦ Χριστοῦ λόγος ἄρχων κατέστη τοῦ νοητοῦ Ἰσραήλ, κυρίως τοῦ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίου καὶ πάσης τῆς ἐναρέτου καὶ διορατικῆς ψυχῆς Ἰσραὴλ . νοουμένης. (Τοῦ Ναούμ σαφὲς οὐδὲν, καὶ τοῦ ᾿Αμβακούμ.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. Ἀπὸ τοῦ Σοφονίου. • Διὰ τοῦτο ὑπόμεινόν με, λέγει Κύριος, εἰς ἡμέ ραν ἀναστάσεώς μου εἰς μαρτύριον· διότι τὸ κρῖμά μου εἰς νο) συναγωγὰς ἐθνῶν τοῦ εἰσδέξασθαι βασιλεῖς. » Καὶ διὰ τούτων οἶμαι δηλοῦσθαι τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· ἧς γενομένης τὰς πανταχοῦ συναγωγὰς τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας συστή. ☐ EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. .... - EXEGETICA. • • • praesentiam propter ædificantes..... sanguinibus prophetarum ipsiusque Christi et . . stolorum ejus ; quos in ipsa Jerusalem Judaeorum sustulit ... (populus) ... propter eos qui quæcunque in prophe- tia sustul..... curantes Suon montem velut nusquam alias ..... Jerusalem expugnata est. Quorum post reprobationem et Sion mons coelestis Dei. Quo- rum exsistebant umbra et typi et exemplaria omnibus iis qui Deum per Christum perve- ..... ..... ..... nisse manifeste visi sunt. CAPUT XIX. Ex eodem. ..... ..... ..... ..... ‹ Et tu Bethlehem, domus Ephratæ, parvulus es B in millibus Juda; ex te mihi egredietur qui sit Dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus æternitatis 56* His stabiliuntur de Christo documenta. Unum vero Marcionis, cætero- rumque hæreticorum erroris alterum Arteme- nis et Samosatens Ebionæorum quotquot non præexsistere incarnationis susceperunt. Hos enim qui non confitentur eum Deum aperte propheticus confutat sermo quasi ‹ egressus ejus ab initio, a diebus æternitatis » ..... Marcionis autem et cæteras in errore versatis atque non agnoscentibus eum non quod agnitus erat a populo ……... ostendendum quod prædictum est de generatione lux usque nunc ab ipsis in- colis ..... Quasi ex traditione in Bethlehem loci ubi C genitus est; atque ab ipsis sanctis evangeli- stis Et Judæis ostendendum quod dictum est quicunque unquam esset contendere propheti- zatum sicut imperfectum ..... secundum eos. Ma- nifestum autem quod et mendacii arguere divinam ..... ..... ..... ***** ..... .... prævisionem. Quod quidem salutaris et evan- gelicus Christi sermo princeps constitutus est spiri- talis Israel, proprie absconditi Judæi et omnis præ- cellentis et perspicacis animæ Israel mata. ..... existi- • (E Nahum nihil satis compertum, nec non ex Habacuc.) CAPUT XX. E Sophonia. • Quapropter exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meæ in futurum ; quia judicium meum, ut congregem gentes et colligam regna Et per ista opinor significari a mortuis Christi re- surrectionem; qua eveniente, undique gentium Ecclesiæ congregationes constituenda: præenuntian- *** Mich. v, 2. Soph. 111, 8. D (f.
… σα φῶς εἰς δεῦρο καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν ἐπιχωρίων μολάγο … υ· ὡς ἂν ἐκ παραδόσεως τοῦ ἐν Βηθλεὲμ τόπου ἐνθα … γεγέννηται· καὶ πρὸς αὐτῶν δὲ τῶν ἱερῶν εὐαγγελιστῶν … τυρουμένου· καὶ Ἰουδαίοις δὲ προσακτέον τὸ ῥητὸν … υσιν ὅς τις ποτ’ εἴη παραστῆσαι τὸν προφητευόμενον ὡς ατελῆ ..... κατ’ αὐτούς· δῆλον δ’ ὅτι καὶ ψευδῆ διελέγχεσθαι τὴν θείαν … πρόρρησιν· ὅ γε μὴν σωτήριος καὶ εὐαγγελικὸς τοῦ Χριστοῦ λόγος ἄρχων κατέστη τοῦ νοητοῦ Ἰσραὴλ, κυρίως τοῦ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίου καὶ πάσης τῆς ἐναρέτου καὶ διορατικῆς ψυχῆς Ἰσραὴλ … ἐπινοουμένης. Ψ. Τοῦ Ναοὺμ σαφὲς οὐδέν. Ψ. Καὶ τοῦ Ἀμβακούμ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Σοφονίου. Κ.
Ταῦτα μὲν ..... ἡ ἐλέγχου τοὺς ἐλεγχθησομένους, ὡς τῆς προτέρας με ταβαλόντας ἁγίας καὶ πολεμικῆς καταστάσεως τὸν ἤρεμον καὶ εἰρηνικὸν ἐπ. ή προφητεία σκοπεῖν δὲ πάρεστιν εἰμ. . . . . . . τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν διὰ τοὺς οἰκοδομήσαντας..... τοῖς αἵματι τῶν τε προφητῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ τω. . . λων αὐτοῦ· οὓς ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσα- λὴμ ὁ Ἰουδαίων ἀνεῖλε λ. . . . διὰ τοὺς τὰ λοιπὰ ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητεία κατείλε .. • μελήσαντας τὸ Σιών ὄρος ὡς οὐδεπώποτε ἄλλοτε . . . καὶ τὸ Σιὼν ὅρος τὸ ἐπουράνιον τοῦ ⋅ Ἱερουσαλὴμ πεπολιόρκηται· ὧν μετὰ τὴν ἐρήμωσιν ἡ ἐπ Θεοῦ· ὧν ἐτύγχανον τ σκιὰ καὶ τύποι καὶ παραδείγματα πᾶσι τοῖς εἰς τὸν Χριστοῦ προσεληλυθόσι πεφανέρωται. • • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'. ᾿Απὸ τοῦ αὐτοῦ. Θεὸν διὰ «Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθα, ὀλιγοστός εξ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα· ἐξ οὗ μοι ἐξελεύσε ται Ηγούμενος τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα) ἐν τῷ Ἰσραήλο καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰώνων..... Διὰ τούτων δείγματα περὶ τοῦ Χριστοῦ παρίσταται ἓν μὲν τῆς (κατὰ Μαρκίωνα καὶ τοὺς λοιποὺς αἱρε σιώτας πλάνης Ε. . θάτερον δὲ τῆς ... Έδιω κατὰ ᾿Αρτέμωνα καὶ τὸν Σαμοσατέ. ναίων τε ὅσοι μὴ προεῖναι τῆς ἐνανθρωπήσεως . . ὑπειλήφασιν· τοὺς μὲν γὰρ μὴ ὁμολογοῦν • • . τας αὐτὸν. κὸς διελέγχει λόγος τε • Θεὸν σαφῶς ὁ προφητι .. • ὡς ἄρα. · αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς » καὶ « ἐξ ἡμερῶν α.... νουσι· τοῖς δὲ κατὰ Μαρκίωνα καὶ τὰς σεις πεπλανημένοις καὶ • λοιπὰς μὴ ὁμολογοῦσιν αὐτ. · · ρ' καγένεσιν, μηδ' ὅτι ἔγνωστο ὑπὸ τῶν τοῦ δημιου . . παραθετέον τὸν προφητευόμενον τῆς γενέσεως σα φῶς εἰς δεῦρο καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν υ· ὡς ἂν ἐκ παραδόσεως • • ἐπιχωρίων μολάγο. . τοῦ ἐν Βηθλεὲμ τόπου ἔνθα · . γεγέννηται· καὶ πρὸς αὐτῶν δὲ τῶν ἱερῶν εὐαγγελιστών τυρουμένου· καὶ Ἰουδαίοις δὲ προσακτέον τὸ ῥητὸν υσιν ός τίς ποτ' εἴη παραστῆσαι τὸν προφητευόμενον ὡς ἀτελῆ . . . . κατ' αὐτούς· δῆλον δ' ὅτι καὶ ψευδῆ διελέγχεσθαι τὴν θείαν . ... Επι πρόῤῥησιν· ὅ γε μὴν σωτήριος καὶ εὐαγγελικὸς τοῦ Χριστοῦ λόγος ἄρχων κατέστη τοῦ νοητοῦ Ἰσραήλ, κυρίως τοῦ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίου καὶ πάσης τῆς ἐναρέτου καὶ διορατικῆς ψυχῆς Ἰσραὴλ . νοουμένης. (Τοῦ Ναούμ σαφὲς οὐδὲν, καὶ τοῦ ᾿Αμβακούμ.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. Ἀπὸ τοῦ Σοφονίου. • Διὰ τοῦτο ὑπόμεινόν με, λέγει Κύριος, εἰς ἡμέ ραν ἀναστάσεώς μου εἰς μαρτύριον· διότι τὸ κρῖμά μου εἰς νο) συναγωγὰς ἐθνῶν τοῦ εἰσδέξασθαι βασιλεῖς. » Καὶ διὰ τούτων οἶμαι δηλοῦσθαι τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· ἧς γενομένης τὰς πανταχοῦ συναγωγὰς τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας συστή. ☐ EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. .... - EXEGETICA. • • • praesentiam propter ædificantes..... sanguinibus prophetarum ipsiusque Christi et . . stolorum ejus ; quos in ipsa Jerusalem Judaeorum sustulit ... (populus) ... propter eos qui quæcunque in prophe- tia sustul..... curantes Suon montem velut nusquam alias ..... Jerusalem expugnata est. Quorum post reprobationem et Sion mons coelestis Dei. Quo- rum exsistebant umbra et typi et exemplaria omnibus iis qui Deum per Christum perve- ..... ..... ..... nisse manifeste visi sunt. CAPUT XIX. Ex eodem. ..... ..... ..... ..... ‹ Et tu Bethlehem, domus Ephratæ, parvulus es B in millibus Juda; ex te mihi egredietur qui sit Dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus æternitatis 56* His stabiliuntur de Christo documenta. Unum vero Marcionis, cætero- rumque hæreticorum erroris alterum Arteme- nis et Samosatens Ebionæorum quotquot non præexsistere incarnationis susceperunt. Hos enim qui non confitentur eum Deum aperte propheticus confutat sermo quasi ‹ egressus ejus ab initio, a diebus æternitatis » ..... Marcionis autem et cæteras in errore versatis atque non agnoscentibus eum non quod agnitus erat a populo ……... ostendendum quod prædictum est de generatione lux usque nunc ab ipsis in- colis ..... Quasi ex traditione in Bethlehem loci ubi C genitus est; atque ab ipsis sanctis evangeli- stis Et Judæis ostendendum quod dictum est quicunque unquam esset contendere propheti- zatum sicut imperfectum ..... secundum eos. Ma- nifestum autem quod et mendacii arguere divinam ..... ..... ..... ***** ..... .... prævisionem. Quod quidem salutaris et evan- gelicus Christi sermo princeps constitutus est spiri- talis Israel, proprie absconditi Judæi et omnis præ- cellentis et perspicacis animæ Israel mata. ..... existi- • (E Nahum nihil satis compertum, nec non ex Habacuc.) CAPUT XX. E Sophonia. • Quapropter exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meæ in futurum ; quia judicium meum, ut congregem gentes et colligam regna Et per ista opinor significari a mortuis Christi re- surrectionem; qua eveniente, undique gentium Ecclesiæ congregationes constituenda: præenuntian- *** Mich. v, 2. Soph. 111, 8. D (f.
Wait for Me, Says the LordΔιὰ τοῦτο ὑπόμεινόν με, λέγει Κύριος, εἰς ἡμέραν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1145Διὰ τοῦτο ὑπόμεινόν με, λέγει Κύριος, εἰς ἡμέραν ἀναστάσεώς μου εἰς μαρτύριον· διότι τὸ κρίμα μου εἰς συναγωγὰς ἐθνῶν τοῦ εἰσδέξασθαι βασιλεῖς. Καὶ διὰ τούτων οἶμαι δηλοῦσθαι τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· ἧς γενομένης τὰς πανταχοῦ συναγωγὰς τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας συστήσεσθαι προφητεύεται· ἴσως δ’ ἂν καὶ τετ.... τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ τῆς καθόλου πάντων … κληφθείη τὰ κατὰ τὸν τόπον. Ψ. Τοῦ Ἀγγαίου σαφὲς οὐδέν. Ψ.
τῆς σεσθαι προφητεύεται· ἴσως δ᾽ ἂν καὶ τετ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ τῆς καθόλου πάνω των . .. κληφθείη τὰ κατὰ τὸν τόπον. (Τοῦ ᾿Αγγαίου σαφὲς οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. Ἀπὸ τοῦ Ζαχαρία. • παντοκράτωρ, υπίσω δόξης ἀπο έσταλκέ με ἐπὶ τὰ . εύσαντα ὑμᾶς· ο εἶτ᾽ ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων, ε (γνώσεσθε, ότι Κύ ριος παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με. » Ο λέγων & . . . . . με Κύριός έστι παντοκράτωρ· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἀπο... . . θερος ὢν τοῦ ἀποστελλομένου Κύριος ὠνόμασται παν · . εἰκότως οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ • τὸ ῥητὸν, .. ὅτι καὶ Κύριος παντοκράτωρ ὁ τοῦ Θεοῦ . ὥσπερ καὶ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐχρημάτισεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ. • • • • . ι καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοῦ, ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ σκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται ολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται απ λαὸν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ γνώση, παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με πρὸς σέ. ο Καὶ τίς ὁ ταῦτα φάσκων καὶ ὁμολογῶν ἀπεστάλθαι ὑπὸ Παντοκράτορος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρία (1) τῶν ἀν θρώπων γένους ἀποσταλείς· ὃς τὰ προκείμενα ἐπουράνιον Σιών· ἧς παράδειγμα τὸ ἐπὶ γῆς ὄρος ἐτύγ . . . καὶ πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν ἀπο τείνεται· προ . • ενος αὐτῇ τὴν κλῆσιν τῶν δι' αὐτοῦ σωθησομέ ὑπ' αὐτοῦ βασιλευ- θησομένων ἐν αὐτῇ. • Καὶ • • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • τὸν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα .. ... . τὸν μέγαν, ἑστῶτα πρὸ προσω τοῦ Κυρίου, καὶ διάβολος ἑστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικει αὐτῷ. » καὶ μετ' ὀλίγα· ι Καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἑστη κότας πρὸ τῆς . . . τοῦ αὐτοῦ, λέγων· 'Αφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ῥυπαρὰ ἀπ' αὐτοῦ· καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ, ἀφῄ- ρηκα τὰς ἀνομίας του, καὶ ἐνδύσατε. δήρη, καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτ τοῦ. › Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα λέλεκται πρὸς αὐτόν· • Ακους δὴ . ρεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου οι καθήμενοι πρὸ προσώπου σου· διότι ἄνδρες τερατοσκόποι εἰσὶ, διότι, ἰδοῦ, ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν. » Καὶ αὖθις μεθ᾽ ἕτερα· « Καὶ ἐγέ νετο λόγος Κυρίου πρὸς μὲ, λέγων· Λάβε τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας παρὰ τῶν ἀρχόντων. » Καὶ μετὰ βρα χέα· ι Καὶ λήψῃ ἀργύριον καὶ ποιήσεις στεφάνους, καὶ ἐπιθήσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἰησοῦ υἱοῦ Ἰωσεδέκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτόν· Τάδε .... Εt ECLOGA PROPHETICA. LIB. III. .... - A tur; forsan et secundo ejus adventu. Atque universorum subriperetur de hoc loco. B C D ' ..... ..... (Ex Aggæo nihil satis compertum.) CAPUT XXI. E Zacharia. • (Quia hac dicit Dominus) omnipotens : Post gloriam misit ne ad (gentes quæ spolia)verunt vos 5. Dein non multo post adjicit : . Et scies quia Donuinus omnipotens misit me ad te ". Qui dicit. Dominus est omnipotens. Similiter et qui. minus appellatur omni. . • • • • • illius qui mittitur Do- . Non immerito igitur nobis in iis quæ de Patre et Filio. . . . quod dictum est, quia Dominus omnipotens De: sicut Deus per prophetas manife- . • stavit. CAPUT XXII. Ex eodem. ‹ (Lauda) et lætare, filia Sion, quia ecce ego ve- nio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et ap- plicabuntur gentes multa ad Dominum in die illa, et erunt (mihi in) populum, et habitabunt in medio tai, et scies (quia Dominus) omnipotens misit me ad te *. › Quis. hæc dicens, confessusque se missum fuisse ab Omnipotente, nisi Dei Verbuma a Patre in hominum generis salutem missus? Qui ut dictum est. cœlestem Sion; cujuɛ documentum mons super terram. gentium Ecclesiam extenditur. Pro. cationem eorum qui ab eo salvandi. eo regentur in ipsa. • • • CAPUT XXIII. Ex eodem. .. . • et ad • • • • • ab • Et (ostendit mihi Dominus) Jesum sacerdotem magnum stantem coram (angelo) Domini : et Satan. stabat a dextris ejus ut advers(aretur) ei “. › Et post pauca : ‹ Et ait ad eos qui stabant coram se, dicens Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum : Ecce abstuli a te iniquitatem tuam et in- dui (temulatoriis : et dixit) : Ponite cidarim mu- dam super caput ejus "., Et rursus paulo post dicitur ad eum : ‹ Audi (Jesu sacer)dos magne, tu et amici tui qui habitant coram te, quia viri porten- dentes sunt, ecce enim ego adducam servum meum Orientem . . . Atque iterum post alia : e Et fa- ctum est Verbum Domini ad me dicens: Sume a Et transmigratione a ducibus "; » et paulo post : « sumes aurum et argentum : et facies coronas, et pones in capite Jesu, filii Josedec sacerdotis magni, et loqueris ad eum dicens: Hæc ait Dominus omni- polens : Ecce vir Oriens nomen ejus : et subter * Zachar. 11, 8. * ibid. 11. Zachar. 11, 10, 11, es Zachar. 111, 1. es ibid., 4, 5. ** ibid. 8. “Zachar. vi, 9, 10. (1) Deest του. Eπιτ.
Ἀπὸ τοῦ ζαχαρία. ΚΑ. … παντοκράτωρ, Ὀπίσω δόξης ἀπέσταλκέ με ἐπὶ τὰ … εύσαντα ὑμᾶς· εἶτ’ ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων, 0(γνώσε)σθε, ὅτι Κύριος παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με. Ὁ λέγων ἁ … με Κύριός ἐστι παντοκράτωρ· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἀπο … θερος ὢν τοῦ ἀποστελλομένου Κύριος ὠνόμασται παν … εἰκότως οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ … τὸ ῥητὸν, ὅτι καὶ Κύριος παντοκράτωρ ὁ τοῦ Θεοῦ .... ὥσπερ καὶ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐχρημάτισεν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΒ. .....
τῆς σεσθαι προφητεύεται· ἴσως δ᾽ ἂν καὶ τετ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ τῆς καθόλου πάνω των . .. κληφθείη τὰ κατὰ τὸν τόπον. (Τοῦ ᾿Αγγαίου σαφὲς οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. Ἀπὸ τοῦ Ζαχαρία. • παντοκράτωρ, υπίσω δόξης ἀπο έσταλκέ με ἐπὶ τὰ . εύσαντα ὑμᾶς· ο εἶτ᾽ ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων, ε (γνώσεσθε, ότι Κύ ριος παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με. » Ο λέγων & . . . . . με Κύριός έστι παντοκράτωρ· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἀπο... . . θερος ὢν τοῦ ἀποστελλομένου Κύριος ὠνόμασται παν · . εἰκότως οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ • τὸ ῥητὸν, .. ὅτι καὶ Κύριος παντοκράτωρ ὁ τοῦ Θεοῦ . ὥσπερ καὶ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐχρημάτισεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ. • • • • . ι καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοῦ, ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ σκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται ολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται απ λαὸν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ γνώση, παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με πρὸς σέ. ο Καὶ τίς ὁ ταῦτα φάσκων καὶ ὁμολογῶν ἀπεστάλθαι ὑπὸ Παντοκράτορος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρία (1) τῶν ἀν θρώπων γένους ἀποσταλείς· ὃς τὰ προκείμενα ἐπουράνιον Σιών· ἧς παράδειγμα τὸ ἐπὶ γῆς ὄρος ἐτύγ . . . καὶ πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν ἀπο τείνεται· προ . • ενος αὐτῇ τὴν κλῆσιν τῶν δι' αὐτοῦ σωθησομέ ὑπ' αὐτοῦ βασιλευ- θησομένων ἐν αὐτῇ. • Καὶ • • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • τὸν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα .. ... . τὸν μέγαν, ἑστῶτα πρὸ προσω τοῦ Κυρίου, καὶ διάβολος ἑστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικει αὐτῷ. » καὶ μετ' ὀλίγα· ι Καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἑστη κότας πρὸ τῆς . . . τοῦ αὐτοῦ, λέγων· 'Αφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ῥυπαρὰ ἀπ' αὐτοῦ· καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ, ἀφῄ- ρηκα τὰς ἀνομίας του, καὶ ἐνδύσατε. δήρη, καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτ τοῦ. › Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα λέλεκται πρὸς αὐτόν· • Ακους δὴ . ρεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου οι καθήμενοι πρὸ προσώπου σου· διότι ἄνδρες τερατοσκόποι εἰσὶ, διότι, ἰδοῦ, ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν. » Καὶ αὖθις μεθ᾽ ἕτερα· « Καὶ ἐγέ νετο λόγος Κυρίου πρὸς μὲ, λέγων· Λάβε τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας παρὰ τῶν ἀρχόντων. » Καὶ μετὰ βρα χέα· ι Καὶ λήψῃ ἀργύριον καὶ ποιήσεις στεφάνους, καὶ ἐπιθήσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἰησοῦ υἱοῦ Ἰωσεδέκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτόν· Τάδε .... Εt ECLOGA PROPHETICA. LIB. III. .... - A tur; forsan et secundo ejus adventu. Atque universorum subriperetur de hoc loco. B C D ' ..... ..... (Ex Aggæo nihil satis compertum.) CAPUT XXI. E Zacharia. • (Quia hac dicit Dominus) omnipotens : Post gloriam misit ne ad (gentes quæ spolia)verunt vos 5. Dein non multo post adjicit : . Et scies quia Donuinus omnipotens misit me ad te ". Qui dicit. Dominus est omnipotens. Similiter et qui. minus appellatur omni. . • • • • • illius qui mittitur Do- . Non immerito igitur nobis in iis quæ de Patre et Filio. . . . quod dictum est, quia Dominus omnipotens De: sicut Deus per prophetas manife- . • stavit. CAPUT XXII. Ex eodem. ‹ (Lauda) et lætare, filia Sion, quia ecce ego ve- nio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et ap- plicabuntur gentes multa ad Dominum in die illa, et erunt (mihi in) populum, et habitabunt in medio tai, et scies (quia Dominus) omnipotens misit me ad te *. › Quis. hæc dicens, confessusque se missum fuisse ab Omnipotente, nisi Dei Verbuma a Patre in hominum generis salutem missus? Qui ut dictum est. cœlestem Sion; cujuɛ documentum mons super terram. gentium Ecclesiam extenditur. Pro. cationem eorum qui ab eo salvandi. eo regentur in ipsa. • • • CAPUT XXIII. Ex eodem. .. . • et ad • • • • • ab • Et (ostendit mihi Dominus) Jesum sacerdotem magnum stantem coram (angelo) Domini : et Satan. stabat a dextris ejus ut advers(aretur) ei “. › Et post pauca : ‹ Et ait ad eos qui stabant coram se, dicens Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum : Ecce abstuli a te iniquitatem tuam et in- dui (temulatoriis : et dixit) : Ponite cidarim mu- dam super caput ejus "., Et rursus paulo post dicitur ad eum : ‹ Audi (Jesu sacer)dos magne, tu et amici tui qui habitant coram te, quia viri porten- dentes sunt, ecce enim ego adducam servum meum Orientem . . . Atque iterum post alia : e Et fa- ctum est Verbum Domini ad me dicens: Sume a Et transmigratione a ducibus "; » et paulo post : « sumes aurum et argentum : et facies coronas, et pones in capite Jesu, filii Josedec sacerdotis magni, et loqueris ad eum dicens: Hæc ait Dominus omni- polens : Ecce vir Oriens nomen ejus : et subter * Zachar. 11, 8. * ibid. 11. Zachar. 11, 10, 11, es Zachar. 111, 1. es ibid., 4, 5. ** ibid. 8. “Zachar. vi, 9, 10. (1) Deest του. Eπιτ.
Rejoice, daughter of Zion, for behold, I come...καὶ εὐφραίνου θύγατερ Σιὼν, ὅτι ἰδοὺ, ἐγὼ ἔρχομαι,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
καὶ εὐφραίνου θύγατερ Σιὼν, ὅτι ἰδοὺ, ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ .... σκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται ..... ολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται αὐ ..... λαὸν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ ... γνώσῃ, … παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με πρὸς σέ. Καὶ τίς … ὁ ταῦτα φάσκων καὶ ὁμολογῶν ἀπεστάλθαι ὑπὸ παντοκράτορος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀποσταλείς· ὃς τὰ προκείμενα … ἐπουράνιον Σιών· ἧς παράδειγμα τὸ ἐπὶ γῆς ὄρος ἐτύγ … καὶ πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν ἀποτείνεται· προ …
τῆς σεσθαι προφητεύεται· ἴσως δ᾽ ἂν καὶ τετ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ τῆς καθόλου πάνω των . .. κληφθείη τὰ κατὰ τὸν τόπον. (Τοῦ ᾿Αγγαίου σαφὲς οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. Ἀπὸ τοῦ Ζαχαρία. • παντοκράτωρ, υπίσω δόξης ἀπο έσταλκέ με ἐπὶ τὰ . εύσαντα ὑμᾶς· ο εἶτ᾽ ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων, ε (γνώσεσθε, ότι Κύ ριος παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με. » Ο λέγων & . . . . . με Κύριός έστι παντοκράτωρ· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἀπο... . . θερος ὢν τοῦ ἀποστελλομένου Κύριος ὠνόμασται παν · . εἰκότως οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ • τὸ ῥητὸν, .. ὅτι καὶ Κύριος παντοκράτωρ ὁ τοῦ Θεοῦ . ὥσπερ καὶ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐχρημάτισεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ. • • • • . ι καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοῦ, ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ σκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται ολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται απ λαὸν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ γνώση, παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με πρὸς σέ. ο Καὶ τίς ὁ ταῦτα φάσκων καὶ ὁμολογῶν ἀπεστάλθαι ὑπὸ Παντοκράτορος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρία (1) τῶν ἀν θρώπων γένους ἀποσταλείς· ὃς τὰ προκείμενα ἐπουράνιον Σιών· ἧς παράδειγμα τὸ ἐπὶ γῆς ὄρος ἐτύγ . . . καὶ πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν ἀπο τείνεται· προ . • ενος αὐτῇ τὴν κλῆσιν τῶν δι' αὐτοῦ σωθησομέ ὑπ' αὐτοῦ βασιλευ- θησομένων ἐν αὐτῇ. • Καὶ • • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • τὸν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα .. ... . τὸν μέγαν, ἑστῶτα πρὸ προσω τοῦ Κυρίου, καὶ διάβολος ἑστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικει αὐτῷ. » καὶ μετ' ὀλίγα· ι Καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἑστη κότας πρὸ τῆς . . . τοῦ αὐτοῦ, λέγων· 'Αφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ῥυπαρὰ ἀπ' αὐτοῦ· καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ, ἀφῄ- ρηκα τὰς ἀνομίας του, καὶ ἐνδύσατε. δήρη, καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτ τοῦ. › Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα λέλεκται πρὸς αὐτόν· • Ακους δὴ . ρεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου οι καθήμενοι πρὸ προσώπου σου· διότι ἄνδρες τερατοσκόποι εἰσὶ, διότι, ἰδοῦ, ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν. » Καὶ αὖθις μεθ᾽ ἕτερα· « Καὶ ἐγέ νετο λόγος Κυρίου πρὸς μὲ, λέγων· Λάβε τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας παρὰ τῶν ἀρχόντων. » Καὶ μετὰ βρα χέα· ι Καὶ λήψῃ ἀργύριον καὶ ποιήσεις στεφάνους, καὶ ἐπιθήσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἰησοῦ υἱοῦ Ἰωσεδέκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτόν· Τάδε .... Εt ECLOGA PROPHETICA. LIB. III. .... - A tur; forsan et secundo ejus adventu. Atque universorum subriperetur de hoc loco. B C D ' ..... ..... (Ex Aggæo nihil satis compertum.) CAPUT XXI. E Zacharia. • (Quia hac dicit Dominus) omnipotens : Post gloriam misit ne ad (gentes quæ spolia)verunt vos 5. Dein non multo post adjicit : . Et scies quia Donuinus omnipotens misit me ad te ". Qui dicit. Dominus est omnipotens. Similiter et qui. minus appellatur omni. . • • • • • illius qui mittitur Do- . Non immerito igitur nobis in iis quæ de Patre et Filio. . . . quod dictum est, quia Dominus omnipotens De: sicut Deus per prophetas manife- . • stavit. CAPUT XXII. Ex eodem. ‹ (Lauda) et lætare, filia Sion, quia ecce ego ve- nio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et ap- plicabuntur gentes multa ad Dominum in die illa, et erunt (mihi in) populum, et habitabunt in medio tai, et scies (quia Dominus) omnipotens misit me ad te *. › Quis. hæc dicens, confessusque se missum fuisse ab Omnipotente, nisi Dei Verbuma a Patre in hominum generis salutem missus? Qui ut dictum est. cœlestem Sion; cujuɛ documentum mons super terram. gentium Ecclesiam extenditur. Pro. cationem eorum qui ab eo salvandi. eo regentur in ipsa. • • • CAPUT XXIII. Ex eodem. .. . • et ad • • • • • ab • Et (ostendit mihi Dominus) Jesum sacerdotem magnum stantem coram (angelo) Domini : et Satan. stabat a dextris ejus ut advers(aretur) ei “. › Et post pauca : ‹ Et ait ad eos qui stabant coram se, dicens Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum : Ecce abstuli a te iniquitatem tuam et in- dui (temulatoriis : et dixit) : Ponite cidarim mu- dam super caput ejus "., Et rursus paulo post dicitur ad eum : ‹ Audi (Jesu sacer)dos magne, tu et amici tui qui habitant coram te, quia viri porten- dentes sunt, ecce enim ego adducam servum meum Orientem . . . Atque iterum post alia : e Et fa- ctum est Verbum Domini ad me dicens: Sume a Et transmigratione a ducibus "; » et paulo post : « sumes aurum et argentum : et facies coronas, et pones in capite Jesu, filii Josedec sacerdotis magni, et loqueris ad eum dicens: Hæc ait Dominus omni- polens : Ecce vir Oriens nomen ejus : et subter * Zachar. 11, 8. * ibid. 11. Zachar. 11, 10, 11, es Zachar. 111, 1. es ibid., 4, 5. ** ibid. 8. “Zachar. vi, 9, 10. (1) Deest του. Eπιτ.
ενος αὐτῇ τὴν κλῆσιν τῶν δι’ αὐτοῦ σωθησομέ … ὑπ’ αὐτοῦ βασιλευθησομένων ἐν αὐτῇ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ΚΓ. Καὶ … τὸν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα τὸν μέγαν, ἐστῶτα πρὸ προσω .... τοῦ Κυρίου, καὶ διάβολος ἑστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικει ..... αὐτῷ. καὶ μετ’ ὀλίγα· καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἑστηκότας πρὸ τῆς .... τοῦ αὐτοῦ, λέγων, Ἀφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ῥυπαρὰ ἀπ’ αὐτοῦ· καὶ εἶπεν, Ἰδοὺ, ἀφῄρηκα τὰς ἀνομίας σου, καὶ ἐνδύσατε … δήρη, καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετ’ ὀλίγα λέλεκται πρὸς αὐτόν· Ἄκουε δὴ … ρεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου οἱ καθήμενοι πρὸ προσώπου σου· διότι ἄνδρες τερατοσκόποι εἰσὶ, διότι, ἰδοὺ, ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ἀνατολήν. Καὶ αὖθις μεθ’ ἕτερα· Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς μὲ, λέγων, Λάβε τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας παρὰ τῶν ἀρχόντων. Καὶ μετὰ βραχέα·
τῆς σεσθαι προφητεύεται· ἴσως δ᾽ ἂν καὶ τετ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ τῆς καθόλου πάνω των . .. κληφθείη τὰ κατὰ τὸν τόπον. (Τοῦ ᾿Αγγαίου σαφὲς οὐδέν.) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. Ἀπὸ τοῦ Ζαχαρία. • παντοκράτωρ, υπίσω δόξης ἀπο έσταλκέ με ἐπὶ τὰ . εύσαντα ὑμᾶς· ο εἶτ᾽ ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων, ε (γνώσεσθε, ότι Κύ ριος παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με. » Ο λέγων & . . . . . με Κύριός έστι παντοκράτωρ· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἀπο... . . θερος ὢν τοῦ ἀποστελλομένου Κύριος ὠνόμασται παν · . εἰκότως οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ • τὸ ῥητὸν, .. ὅτι καὶ Κύριος παντοκράτωρ ὁ τοῦ Θεοῦ . ὥσπερ καὶ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐχρημάτισεν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ. • • • • . ι καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοῦ, ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ σκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται ολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται απ λαὸν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ γνώση, παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με πρὸς σέ. ο Καὶ τίς ὁ ταῦτα φάσκων καὶ ὁμολογῶν ἀπεστάλθαι ὑπὸ Παντοκράτορος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρία (1) τῶν ἀν θρώπων γένους ἀποσταλείς· ὃς τὰ προκείμενα ἐπουράνιον Σιών· ἧς παράδειγμα τὸ ἐπὶ γῆς ὄρος ἐτύγ . . . καὶ πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν ἀπο τείνεται· προ . • ενος αὐτῇ τὴν κλῆσιν τῶν δι' αὐτοῦ σωθησομέ ὑπ' αὐτοῦ βασιλευ- θησομένων ἐν αὐτῇ. • Καὶ • • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. • τὸν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα .. ... . τὸν μέγαν, ἑστῶτα πρὸ προσω τοῦ Κυρίου, καὶ διάβολος ἑστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικει αὐτῷ. » καὶ μετ' ὀλίγα· ι Καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἑστη κότας πρὸ τῆς . . . τοῦ αὐτοῦ, λέγων· 'Αφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ῥυπαρὰ ἀπ' αὐτοῦ· καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ, ἀφῄ- ρηκα τὰς ἀνομίας του, καὶ ἐνδύσατε. δήρη, καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτ τοῦ. › Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα λέλεκται πρὸς αὐτόν· • Ακους δὴ . ρεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου οι καθήμενοι πρὸ προσώπου σου· διότι ἄνδρες τερατοσκόποι εἰσὶ, διότι, ἰδοῦ, ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν. » Καὶ αὖθις μεθ᾽ ἕτερα· « Καὶ ἐγέ νετο λόγος Κυρίου πρὸς μὲ, λέγων· Λάβε τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας παρὰ τῶν ἀρχόντων. » Καὶ μετὰ βρα χέα· ι Καὶ λήψῃ ἀργύριον καὶ ποιήσεις στεφάνους, καὶ ἐπιθήσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἰησοῦ υἱοῦ Ἰωσεδέκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτόν· Τάδε .... Εt ECLOGA PROPHETICA. LIB. III. .... - A tur; forsan et secundo ejus adventu. Atque universorum subriperetur de hoc loco. B C D ' ..... ..... (Ex Aggæo nihil satis compertum.) CAPUT XXI. E Zacharia. • (Quia hac dicit Dominus) omnipotens : Post gloriam misit ne ad (gentes quæ spolia)verunt vos 5. Dein non multo post adjicit : . Et scies quia Donuinus omnipotens misit me ad te ". Qui dicit. Dominus est omnipotens. Similiter et qui. minus appellatur omni. . • • • • • illius qui mittitur Do- . Non immerito igitur nobis in iis quæ de Patre et Filio. . . . quod dictum est, quia Dominus omnipotens De: sicut Deus per prophetas manife- . • stavit. CAPUT XXII. Ex eodem. ‹ (Lauda) et lætare, filia Sion, quia ecce ego ve- nio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et ap- plicabuntur gentes multa ad Dominum in die illa, et erunt (mihi in) populum, et habitabunt in medio tai, et scies (quia Dominus) omnipotens misit me ad te *. › Quis. hæc dicens, confessusque se missum fuisse ab Omnipotente, nisi Dei Verbuma a Patre in hominum generis salutem missus? Qui ut dictum est. cœlestem Sion; cujuɛ documentum mons super terram. gentium Ecclesiam extenditur. Pro. cationem eorum qui ab eo salvandi. eo regentur in ipsa. • • • CAPUT XXIII. Ex eodem. .. . • et ad • • • • • ab • Et (ostendit mihi Dominus) Jesum sacerdotem magnum stantem coram (angelo) Domini : et Satan. stabat a dextris ejus ut advers(aretur) ei “. › Et post pauca : ‹ Et ait ad eos qui stabant coram se, dicens Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum : Ecce abstuli a te iniquitatem tuam et in- dui (temulatoriis : et dixit) : Ponite cidarim mu- dam super caput ejus "., Et rursus paulo post dicitur ad eum : ‹ Audi (Jesu sacer)dos magne, tu et amici tui qui habitant coram te, quia viri porten- dentes sunt, ecce enim ego adducam servum meum Orientem . . . Atque iterum post alia : e Et fa- ctum est Verbum Domini ad me dicens: Sume a Et transmigratione a ducibus "; » et paulo post : « sumes aurum et argentum : et facies coronas, et pones in capite Jesu, filii Josedec sacerdotis magni, et loqueris ad eum dicens: Hæc ait Dominus omni- polens : Ecce vir Oriens nomen ejus : et subter * Zachar. 11, 8. * ibid. 11. Zachar. 11, 10, 11, es Zachar. 111, 1. es ibid., 4, 5. ** ibid. 8. “Zachar. vi, 9, 10. (1) Deest του. Eπιτ.
PG 22:1147Καὶ λήψῃ ἀργύριον καὶ ποιήσεις στεφάνους, καὶ ἐπιθήσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἰησοῦ υἱοῦ Ἰωσεδὲκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτὸν, Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ, Ἰδοὺ, ἀνὴρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ, καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ ἀνατελεῖ, καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ αὐτὸς λήψεται ἀρετὴν, καὶ καθιεῖται, καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ βουλὴ εἰρηνικὴ ἔσται ἀναμέσον ἀμφοτέρων. Ὁ δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομενοῦσιν. Ἐπεὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁ θαυμάσιος ἀπόστολος ἀρχιερέα μέγαν ὠ(νόμασε) διεληλυθότα τοὺς οὐρανοὺς, ἀναφέροιτ’ ἂν ἐπ’ αὐτὸν εἰκότως … καὶ ὁ κατὰ τὴν προφητείαν τῇ τε αὐτῇ προσωνυμίᾳ καὶ τῷ αὐτῷ ἀξιώματι τετιμημένος· ταύτη τε … ρηματίσας· τοῦτον δὴ οὖν ὁ Κύριος ἔδειξεν τῷ προφήτω ..... τιρυπώση περιβεβλημένον τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπὶ τὴν καθ’ ἡμᾶς αἰχμαλωσίαν αἰνιττόμενος κάθοδον, καθ’ ἣν … ῶν κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, οἷα δὴ τὰς ἡμετέρας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν ἁμαρτίας ῥυπαροῖς κέχρηται παρ’ ἡμῶν ἐνδύμασι·
Εt Α λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ιδού, ἀνήρ, Ανατολή ὄνομα αὐτῷ, καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ (Γ. 32) ἀνατελεῖ, καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ αὐτὸς λήψεται ἀρετὴν, καὶ καθιεῖται, καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνον αὐ τοῦ, καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ βουλὴ εἰρηνικὴ ἔσται ἀναμέσον ἀμφοτέρων. Ο δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομενοῦσιν. . Ἐπεὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁ θαυμάσιος Απόστολος Αρχιερέα Μέγαν ώνόμασε) διεληλυθότα τοὺς οὐρα νοὺς, ἀναφέροιτ' ἂν ἐπ' αὐτὸν εἰκότως . . . хав ὁ κατὰ τὴν προφητείαν τῇ τε αὐτῇ προσωνυμίᾳ καὶ τῷ αὐτῷ ἀξιώματι τετιμημένος· ταύτη τε • . • • ρηματίσας· τοῦτον δὴ οὖν ὁ Κύριος έδειξεν τῷ προφήτω . . . τρυπώση περιβεβλημένον, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς αἰχμαλωσίαν Β αινιττόμενος κάθοδον, καθ᾿ ἣν ῶν κηρύξαι αἰχμαλώτοις άφεσιν, οἷα δὴ τὰς ἡμετέρας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν ἁμαρτίας ευπαροῖς κέχρηται παρ' ἡμῶν ἐνδύμασι· ταῦτα δ' ὁ Πατὴρ ἀποδύντα κελεύει τὰ τῆς θεότητος. ἀναλαβεῖν θεῖα καὶ ἀξιο πρεπῆ τῆς κατ' οὐρανὸν ἀρχιερωσύνης ἐνδύματα. Τούτων δὲ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν περὶ τ Ἰησοῦν τυπικῶς ὡς εἰκὸς γεγενημένων ἀφ' ἑτέρα; ἀρχῆς ὁ λόγος πρός τε αὐτὸν τὸν ἄνδρα Ἰησοῦν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ . . . (τε)ρατοσκόπους, ἡγοῦμαι δ' οὕτως τοὺς τῆς πνευματικῆς ἠξιωμένους • • . • ὠνομάσθαι, φησίν, ο Ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν ᾿Ανατολήν. » Καὶ ὑποκαταβὰς αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ τους. στεφάνους) τῇ κεφαλῇ ἐπιθεὶς, ἐπιφέρει λέγων· • . • . . . αλόν • • • παραθέσθαι. περσου • • Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἰδοὺ ἀνὴρ Ανα τολὴ ὄνομα · » καὶ ὑποκάτ. . • ἀνατελεῖ καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου » καὶ τὰς καὶ τὰ ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφέροιτ' ἂν, τῆς προσηκού σης . . (τυχόντα διηγήσεως· πλὴν καὶ τοῖς ἐκ περ ριτομῆς καὶ . ἐπεὶ μηδ' ὅλως προφήτην ἀπὸ τῆς βασιλείας· καὶ τῶν τῆς προφητείας χρόνων . . . . . . . . ἐγηγερμένον ἔχοιεν ἐπιδεῖξαι, μὴ ὅτι γε Ἰωάν- νην καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τίς τὴ οὖν ὁ προφητευόμενος ὥρα λέγειν . . εἰ δὲ λέγοιεν, ταῦτα εἰς τὸν Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲν ἀναφέρεται, δεικτέον αὐτοῖς, ὅτι μηδαμῶς ἐκείνῳ τὰ λεγόμενα ἀρ μόζει· πότε γὰρ ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἀνατολή; διὰ τί δὲ καὶ ταύτης ἀξιοῦται τῆς προσηγορίας, πώς δὲ ἁρμόσει αὐτῷ τὸ, ο Καὶ καθιεῖται καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ; » μάλιστα δὲ τὸ, « Καὶ ἔσται ὁ ἰε- ρεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ; ν εἰ γὰρ αὐτὸς ἐτύγχανεν ὧν .. ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, τίς δ᾽ ἂν εἴη ὁ ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, ἕτερος ὢν παρ' αὐτὸν ἱερεύς ; σαφῶς δὲ ἕτερον παρ' ἐκεῖνον εἶναι διδάσκει τὸν λεγόμενον ᾿Ανατολή, πρὸς γὰρ τὸν αὐτὸν Κύριον καὶ τοὺς) . . ἀμφ' αί τοῦ(ον) φησὶν ὁ λόγος· « Ακουε δὴ Ἰησοῦ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου· ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν· ν εἰ δὴ οὖν αὐτῷ ταῦτα εἴρη ται, πῶς ἂν ἔτι χώραν ἔχει(οι) τὸ περὶ αὐτοῦ λέγε· σθαι νομίζειν τὸ Ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴν . . . αὐτῷ; Σαφῶς δὴ διὰ τούτων δύο παρίσταται πρόσωπα· ἐν σε το ν EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. eum orietur, & ipse portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos a dextris ejus, et consilium pacis erit inter illos duos. Et coronæ erunt exspectantibus *. › Cum Salvatorem et Do- minum nostrum Jesum Christum inclytus Apostolus Sacerdotein Magnum n(ominavit), qui penetravit coelos ", » ad eum non immerito referenda. et qui secundum prophetiam eodem cognomine ac honore decoratus. Hæc eadem. . Hunc igi- tur Dominus ostendit prophetæ. Sal- - dificabit templum Domino. vatoris nostri ad nostram captivitatem solvendam descensum significans, quo. nuntiavisse captivis redemptionem, velut nostras in seipsum suscipiens iniquitates sordidis apud nos usus est vestimentis. Hæc Pater exuentem jubet divinitatis assumere divinæ et decora summi in cœlis sacer- dotil insignia. Horum autem ex historia de. . . . Jesum typice ut verisimile est natis ab alio princi- pio verbum ad ipsum virum Jesum et illos qui cum . . . . . dignatos nominari, ait : c Ecce ego adducam (servum meum) Orientem ". » Et non multo post : ‹ Coronas in ipsius Jesu capite po- nes ", » subjicit : • Hæc ait Dominus omnipo- tens : Ecce vir Oriens nomen ejus ". › Et post. . . ( subter eum) orietur et ædificabit templum Domi- no 7º, et... ad Christum referenda sunt.... hujus loci sequentia. Verumtamen Judais. ostendere ; regno. Et excitatum 20. . cum quidem minime prophetam a. prophetiæ temporibus. ..... ... • • • • • . • . • ... • • ... c • haberent ostendere, nisi Joannem et Dominum no- strum Jesum Christum. Quis igitur prophetizatus tempus est dicere. Si vero dicerent, hæc ad Jesum filium Josedec spectant, ostendendum est eis minime illi quæ dicta sunt convenire. Quando enim vocatum est nomen ejus Oriens? Quam ob causam hac denominatione dignatur? Quomodo eum dece- ret, Et sedebit et dominabitur super solio tuo? » ac præsertim illud, et erit sacerdos a dextris ejus? Si enim ipse esset sacerdos magnus, quis foret ad dexteram ejus alius ac ipse sacerdos? Manifeste autem alium ac illum esse docet Orientem nomina- tum. Etenim ad ipsum Dominum et ad circumstan- tes eum ait Scriptura : • Audi, Jesu, sacerdos magne, tu et amici tui: ecce enim ego adducam servum meum Orientem. Si igitur ei hæc dicun- D tur, quomodo existimari potest de ipso dici: • Ecce vir Oriens (nomen) ejus? » Aperte his ver- bis duæ designantur persona; altera quidem, quam alloquitur divinitas, altera de qua prophetizat. Cui et sine controversia induceretur ad Christum, vere Gilium. intelligitur justitia. Hic esset Pater. victoriæ coronis Christo im- positis . • . inter homines. gnum Pontif • • • • . . primogenitum ejus Verbum. Zachar. 111, vocat. Propter doctrinam . ... Primumque et ma- Deus quidem cum sit et Dominus. . • • sacer- Zachar. vi, - 14. ** Herz., 14. ... 8. « Zachar. vi, 11. se ibid. 12. ibid.
ταῦτα δ’ ὁ Πατὴρ ἀποδύντα κελεύει τὰ τῆς θεότητος ἀναλαβεῖν θεῖα καὶ ἀξιοπρεπῆ τῆς κατ’ οὐρανὸν ἀρχιερωσύνης ἐνδύματα. Τούτων δὲ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν περὶ τ... τοτε Ἰησοῦν τυπικῶς ὡς εἰκὸς γεγενημένων ἀφ’ ἑτέρας ἀρχῆς ὁ λόγος πρός τε αὐτὸν τὸν ἄνδρα Ἰησοῦν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ ... (τε) ρατοσκόπους, ἡγοῦμαι δ’ οὕτως τοὺς τῆς πνευματικῆς … ἠξιωμένους ὠνομάσθαι, φησίν, ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν … ἀνατολήν. Καὶ ὑποκαταβὰς αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ τοὺς στε(φάνους) τῇ κεφαλῇ ἐπιθεὶς, ἐπιφέρει λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴ ὄνομα· καὶ ὑποκάτ … ἀνατελεῖ καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου καὶ τὰς ..... καὶ τὰ ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφέροιτ’ ἂν, τῆς προσηκούσης .. (τυ)χόντα διηγήσεως· πλὴν καὶ τοῖς ἐκ περιτομῆς καὶ … αλὸν ..... παραθέσθαι. ἐπεὶ μὴ δ’ ὅλως προφήτην ἀπὸ τῆς … περσου βασιλείας· καὶ τῶν τῆς προφητείας χρόνων … … ἐγηγερμένον ἔχοιεν ἐπιδεῖξαι, μὴ ὅτι γε Ἰωάννην καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τὶς δὴ οὖν ὁ προφητευόμενος ὥρα λέγειν. ...
Εt Α λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ιδού, ἀνήρ, Ανατολή ὄνομα αὐτῷ, καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ (Γ. 32) ἀνατελεῖ, καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ αὐτὸς λήψεται ἀρετὴν, καὶ καθιεῖται, καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνον αὐ τοῦ, καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ βουλὴ εἰρηνικὴ ἔσται ἀναμέσον ἀμφοτέρων. Ο δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομενοῦσιν. . Ἐπεὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁ θαυμάσιος Απόστολος Αρχιερέα Μέγαν ώνόμασε) διεληλυθότα τοὺς οὐρα νοὺς, ἀναφέροιτ' ἂν ἐπ' αὐτὸν εἰκότως . . . хав ὁ κατὰ τὴν προφητείαν τῇ τε αὐτῇ προσωνυμίᾳ καὶ τῷ αὐτῷ ἀξιώματι τετιμημένος· ταύτη τε • . • • ρηματίσας· τοῦτον δὴ οὖν ὁ Κύριος έδειξεν τῷ προφήτω . . . τρυπώση περιβεβλημένον, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς αἰχμαλωσίαν Β αινιττόμενος κάθοδον, καθ᾿ ἣν ῶν κηρύξαι αἰχμαλώτοις άφεσιν, οἷα δὴ τὰς ἡμετέρας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν ἁμαρτίας ευπαροῖς κέχρηται παρ' ἡμῶν ἐνδύμασι· ταῦτα δ' ὁ Πατὴρ ἀποδύντα κελεύει τὰ τῆς θεότητος. ἀναλαβεῖν θεῖα καὶ ἀξιο πρεπῆ τῆς κατ' οὐρανὸν ἀρχιερωσύνης ἐνδύματα. Τούτων δὲ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν περὶ τ Ἰησοῦν τυπικῶς ὡς εἰκὸς γεγενημένων ἀφ' ἑτέρα; ἀρχῆς ὁ λόγος πρός τε αὐτὸν τὸν ἄνδρα Ἰησοῦν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ . . . (τε)ρατοσκόπους, ἡγοῦμαι δ' οὕτως τοὺς τῆς πνευματικῆς ἠξιωμένους • • . • ὠνομάσθαι, φησίν, ο Ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν ᾿Ανατολήν. » Καὶ ὑποκαταβὰς αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ τους. στεφάνους) τῇ κεφαλῇ ἐπιθεὶς, ἐπιφέρει λέγων· • . • . . . αλόν • • • παραθέσθαι. περσου • • Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἰδοὺ ἀνὴρ Ανα τολὴ ὄνομα · » καὶ ὑποκάτ. . • ἀνατελεῖ καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου » καὶ τὰς καὶ τὰ ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφέροιτ' ἂν, τῆς προσηκού σης . . (τυχόντα διηγήσεως· πλὴν καὶ τοῖς ἐκ περ ριτομῆς καὶ . ἐπεὶ μηδ' ὅλως προφήτην ἀπὸ τῆς βασιλείας· καὶ τῶν τῆς προφητείας χρόνων . . . . . . . . ἐγηγερμένον ἔχοιεν ἐπιδεῖξαι, μὴ ὅτι γε Ἰωάν- νην καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τίς τὴ οὖν ὁ προφητευόμενος ὥρα λέγειν . . εἰ δὲ λέγοιεν, ταῦτα εἰς τὸν Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲν ἀναφέρεται, δεικτέον αὐτοῖς, ὅτι μηδαμῶς ἐκείνῳ τὰ λεγόμενα ἀρ μόζει· πότε γὰρ ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἀνατολή; διὰ τί δὲ καὶ ταύτης ἀξιοῦται τῆς προσηγορίας, πώς δὲ ἁρμόσει αὐτῷ τὸ, ο Καὶ καθιεῖται καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ; » μάλιστα δὲ τὸ, « Καὶ ἔσται ὁ ἰε- ρεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ; ν εἰ γὰρ αὐτὸς ἐτύγχανεν ὧν .. ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, τίς δ᾽ ἂν εἴη ὁ ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, ἕτερος ὢν παρ' αὐτὸν ἱερεύς ; σαφῶς δὲ ἕτερον παρ' ἐκεῖνον εἶναι διδάσκει τὸν λεγόμενον ᾿Ανατολή, πρὸς γὰρ τὸν αὐτὸν Κύριον καὶ τοὺς) . . ἀμφ' αί τοῦ(ον) φησὶν ὁ λόγος· « Ακουε δὴ Ἰησοῦ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου· ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν· ν εἰ δὴ οὖν αὐτῷ ταῦτα εἴρη ται, πῶς ἂν ἔτι χώραν ἔχει(οι) τὸ περὶ αὐτοῦ λέγε· σθαι νομίζειν τὸ Ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴν . . . αὐτῷ; Σαφῶς δὴ διὰ τούτων δύο παρίσταται πρόσωπα· ἐν σε το ν EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. eum orietur, & ipse portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos a dextris ejus, et consilium pacis erit inter illos duos. Et coronæ erunt exspectantibus *. › Cum Salvatorem et Do- minum nostrum Jesum Christum inclytus Apostolus Sacerdotein Magnum n(ominavit), qui penetravit coelos ", » ad eum non immerito referenda. et qui secundum prophetiam eodem cognomine ac honore decoratus. Hæc eadem. . Hunc igi- tur Dominus ostendit prophetæ. Sal- - dificabit templum Domino. vatoris nostri ad nostram captivitatem solvendam descensum significans, quo. nuntiavisse captivis redemptionem, velut nostras in seipsum suscipiens iniquitates sordidis apud nos usus est vestimentis. Hæc Pater exuentem jubet divinitatis assumere divinæ et decora summi in cœlis sacer- dotil insignia. Horum autem ex historia de. . . . Jesum typice ut verisimile est natis ab alio princi- pio verbum ad ipsum virum Jesum et illos qui cum . . . . . dignatos nominari, ait : c Ecce ego adducam (servum meum) Orientem ". » Et non multo post : ‹ Coronas in ipsius Jesu capite po- nes ", » subjicit : • Hæc ait Dominus omnipo- tens : Ecce vir Oriens nomen ejus ". › Et post. . . ( subter eum) orietur et ædificabit templum Domi- no 7º, et... ad Christum referenda sunt.... hujus loci sequentia. Verumtamen Judais. ostendere ; regno. Et excitatum 20. . cum quidem minime prophetam a. prophetiæ temporibus. ..... ... • • • • • . • . • ... • • ... c • haberent ostendere, nisi Joannem et Dominum no- strum Jesum Christum. Quis igitur prophetizatus tempus est dicere. Si vero dicerent, hæc ad Jesum filium Josedec spectant, ostendendum est eis minime illi quæ dicta sunt convenire. Quando enim vocatum est nomen ejus Oriens? Quam ob causam hac denominatione dignatur? Quomodo eum dece- ret, Et sedebit et dominabitur super solio tuo? » ac præsertim illud, et erit sacerdos a dextris ejus? Si enim ipse esset sacerdos magnus, quis foret ad dexteram ejus alius ac ipse sacerdos? Manifeste autem alium ac illum esse docet Orientem nomina- tum. Etenim ad ipsum Dominum et ad circumstan- tes eum ait Scriptura : • Audi, Jesu, sacerdos magne, tu et amici tui: ecce enim ego adducam servum meum Orientem. Si igitur ei hæc dicun- D tur, quomodo existimari potest de ipso dici: • Ecce vir Oriens (nomen) ejus? » Aperte his ver- bis duæ designantur persona; altera quidem, quam alloquitur divinitas, altera de qua prophetizat. Cui et sine controversia induceretur ad Christum, vere Gilium. intelligitur justitia. Hic esset Pater. victoriæ coronis Christo im- positis . • . inter homines. gnum Pontif • • • • . . primogenitum ejus Verbum. Zachar. 111, vocat. Propter doctrinam . ... Primumque et ma- Deus quidem cum sit et Dominus. . • • sacer- Zachar. vi, - 14. ** Herz., 14. ... 8. « Zachar. vi, 11. se ibid. 12. ibid.
εἰ δὲ λέγοιεν, ταῦτα εἰς τὸν Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲκ ἀναφέρεται, δεικτέον αὐτοῖς ὅτι μηδαμῶς ἐκείνῳ τὰ λεγόμενα ἁρμόζει· πότε γὰρ ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀνατολή; διὰ τί δὲ καὶ ταύτης ἀξιοῦται τῆς προσηγορίας; πῶς δὲ ἁρμόσει αὐτῷ τὸ, καὶ καθιεῖται καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ· μάλιστα δὲ τὸ καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· εἰ γὰρ αὐτὸς ἐτύγχανεν ὢν ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, τίς δ’ ἂν εἴη ὁ ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, ἕτερος ὢν παρ’ αὐτὸν ἱερεύς; σαφῶς δὲ ἕτερον παρ’ ἐκεῖνον εἶναι διδάσκει τὸν λεγόμενον ἀνατολήν· πρὸς γὰρ τὸν αὐτὸν Κύριον καὶ το(ὺς) .. ἀμφ’ αὐτοῦ (ὸν) φησὶν ὁ λόγος· Ἄκουε δὴ Ἰησοῦ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου· ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ἀνατολήν· εἰ δὴ οὖν αὐτῷ ταῦτα εἴρηται, πῶς ἂν ἔτι χώραν ἔχει (οι) τὸ περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι νομίζειν τὸ, ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴν … αὐτῷ; Σαφῶς δὴ διὰ τούτων δύο παρίσταται πρόσωπα· ἓν μὲν ᾧ τὸ θεῖον διαλέγεται, ἕτερον δὲ περὶ οὗ προφητεύει· ᾧ καὶ ἀναμφιλόγως ἀνάγοιτ’ ἂν ἐπὶ τὸν Χριστὸν τὸν ἀληθῶς υἱὸν τοῦ … ἑρμηνεύεται ιαὼ δικαιοσύνη· οὗτος δ’ ἂν εἴη ὁ Πατὴρ ....
Εt Α λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ιδού, ἀνήρ, Ανατολή ὄνομα αὐτῷ, καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ (Γ. 32) ἀνατελεῖ, καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ αὐτὸς λήψεται ἀρετὴν, καὶ καθιεῖται, καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνον αὐ τοῦ, καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ βουλὴ εἰρηνικὴ ἔσται ἀναμέσον ἀμφοτέρων. Ο δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομενοῦσιν. . Ἐπεὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁ θαυμάσιος Απόστολος Αρχιερέα Μέγαν ώνόμασε) διεληλυθότα τοὺς οὐρα νοὺς, ἀναφέροιτ' ἂν ἐπ' αὐτὸν εἰκότως . . . хав ὁ κατὰ τὴν προφητείαν τῇ τε αὐτῇ προσωνυμίᾳ καὶ τῷ αὐτῷ ἀξιώματι τετιμημένος· ταύτη τε • . • • ρηματίσας· τοῦτον δὴ οὖν ὁ Κύριος έδειξεν τῷ προφήτω . . . τρυπώση περιβεβλημένον, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς αἰχμαλωσίαν Β αινιττόμενος κάθοδον, καθ᾿ ἣν ῶν κηρύξαι αἰχμαλώτοις άφεσιν, οἷα δὴ τὰς ἡμετέρας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν ἁμαρτίας ευπαροῖς κέχρηται παρ' ἡμῶν ἐνδύμασι· ταῦτα δ' ὁ Πατὴρ ἀποδύντα κελεύει τὰ τῆς θεότητος. ἀναλαβεῖν θεῖα καὶ ἀξιο πρεπῆ τῆς κατ' οὐρανὸν ἀρχιερωσύνης ἐνδύματα. Τούτων δὲ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν περὶ τ Ἰησοῦν τυπικῶς ὡς εἰκὸς γεγενημένων ἀφ' ἑτέρα; ἀρχῆς ὁ λόγος πρός τε αὐτὸν τὸν ἄνδρα Ἰησοῦν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ . . . (τε)ρατοσκόπους, ἡγοῦμαι δ' οὕτως τοὺς τῆς πνευματικῆς ἠξιωμένους • • . • ὠνομάσθαι, φησίν, ο Ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν ᾿Ανατολήν. » Καὶ ὑποκαταβὰς αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ τους. στεφάνους) τῇ κεφαλῇ ἐπιθεὶς, ἐπιφέρει λέγων· • . • . . . αλόν • • • παραθέσθαι. περσου • • Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἰδοὺ ἀνὴρ Ανα τολὴ ὄνομα · » καὶ ὑποκάτ. . • ἀνατελεῖ καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου » καὶ τὰς καὶ τὰ ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφέροιτ' ἂν, τῆς προσηκού σης . . (τυχόντα διηγήσεως· πλὴν καὶ τοῖς ἐκ περ ριτομῆς καὶ . ἐπεὶ μηδ' ὅλως προφήτην ἀπὸ τῆς βασιλείας· καὶ τῶν τῆς προφητείας χρόνων . . . . . . . . ἐγηγερμένον ἔχοιεν ἐπιδεῖξαι, μὴ ὅτι γε Ἰωάν- νην καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τίς τὴ οὖν ὁ προφητευόμενος ὥρα λέγειν . . εἰ δὲ λέγοιεν, ταῦτα εἰς τὸν Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲν ἀναφέρεται, δεικτέον αὐτοῖς, ὅτι μηδαμῶς ἐκείνῳ τὰ λεγόμενα ἀρ μόζει· πότε γὰρ ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἀνατολή; διὰ τί δὲ καὶ ταύτης ἀξιοῦται τῆς προσηγορίας, πώς δὲ ἁρμόσει αὐτῷ τὸ, ο Καὶ καθιεῖται καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ; » μάλιστα δὲ τὸ, « Καὶ ἔσται ὁ ἰε- ρεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ; ν εἰ γὰρ αὐτὸς ἐτύγχανεν ὧν .. ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, τίς δ᾽ ἂν εἴη ὁ ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, ἕτερος ὢν παρ' αὐτὸν ἱερεύς ; σαφῶς δὲ ἕτερον παρ' ἐκεῖνον εἶναι διδάσκει τὸν λεγόμενον ᾿Ανατολή, πρὸς γὰρ τὸν αὐτὸν Κύριον καὶ τοὺς) . . ἀμφ' αί τοῦ(ον) φησὶν ὁ λόγος· « Ακουε δὴ Ἰησοῦ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου· ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ανατολήν· ν εἰ δὴ οὖν αὐτῷ ταῦτα εἴρη ται, πῶς ἂν ἔτι χώραν ἔχει(οι) τὸ περὶ αὐτοῦ λέγε· σθαι νομίζειν τὸ Ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴν . . . αὐτῷ; Σαφῶς δὴ διὰ τούτων δύο παρίσταται πρόσωπα· ἐν σε το ν EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. eum orietur, & ipse portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos a dextris ejus, et consilium pacis erit inter illos duos. Et coronæ erunt exspectantibus *. › Cum Salvatorem et Do- minum nostrum Jesum Christum inclytus Apostolus Sacerdotein Magnum n(ominavit), qui penetravit coelos ", » ad eum non immerito referenda. et qui secundum prophetiam eodem cognomine ac honore decoratus. Hæc eadem. . Hunc igi- tur Dominus ostendit prophetæ. Sal- - dificabit templum Domino. vatoris nostri ad nostram captivitatem solvendam descensum significans, quo. nuntiavisse captivis redemptionem, velut nostras in seipsum suscipiens iniquitates sordidis apud nos usus est vestimentis. Hæc Pater exuentem jubet divinitatis assumere divinæ et decora summi in cœlis sacer- dotil insignia. Horum autem ex historia de. . . . Jesum typice ut verisimile est natis ab alio princi- pio verbum ad ipsum virum Jesum et illos qui cum . . . . . dignatos nominari, ait : c Ecce ego adducam (servum meum) Orientem ". » Et non multo post : ‹ Coronas in ipsius Jesu capite po- nes ", » subjicit : • Hæc ait Dominus omnipo- tens : Ecce vir Oriens nomen ejus ". › Et post. . . ( subter eum) orietur et ædificabit templum Domi- no 7º, et... ad Christum referenda sunt.... hujus loci sequentia. Verumtamen Judais. ostendere ; regno. Et excitatum 20. . cum quidem minime prophetam a. prophetiæ temporibus. ..... ... • • • • • . • . • ... • • ... c • haberent ostendere, nisi Joannem et Dominum no- strum Jesum Christum. Quis igitur prophetizatus tempus est dicere. Si vero dicerent, hæc ad Jesum filium Josedec spectant, ostendendum est eis minime illi quæ dicta sunt convenire. Quando enim vocatum est nomen ejus Oriens? Quam ob causam hac denominatione dignatur? Quomodo eum dece- ret, Et sedebit et dominabitur super solio tuo? » ac præsertim illud, et erit sacerdos a dextris ejus? Si enim ipse esset sacerdos magnus, quis foret ad dexteram ejus alius ac ipse sacerdos? Manifeste autem alium ac illum esse docet Orientem nomina- tum. Etenim ad ipsum Dominum et ad circumstan- tes eum ait Scriptura : • Audi, Jesu, sacerdos magne, tu et amici tui: ecce enim ego adducam servum meum Orientem. Si igitur ei hæc dicun- D tur, quomodo existimari potest de ipso dici: • Ecce vir Oriens (nomen) ejus? » Aperte his ver- bis duæ designantur persona; altera quidem, quam alloquitur divinitas, altera de qua prophetizat. Cui et sine controversia induceretur ad Christum, vere Gilium. intelligitur justitia. Hic esset Pater. victoriæ coronis Christo im- positis . • . inter homines. gnum Pontif • • • • . . primogenitum ejus Verbum. Zachar. 111, vocat. Propter doctrinam . ... Primumque et ma- Deus quidem cum sit et Dominus. . • • sacer- Zachar. vi, - 14. ** Herz., 14. ... 8. « Zachar. vi, 11. se ibid. 12. ibid.
PG 22:1149τοὺς τῶν νικητηρίων περιτιθεὶς τῷ χριστῷ στεφάνους … ..... καλεῖ· διὰ τὴν εἰς ἀνθρώπους ἀνατείλασαν αὐ … διδασκαλίαν· καὶ τὸν πρῶτον καὶ μέγαν ἀρχι … πρωτότοκον αὐτοῦ Λόγον· Θεὸν μὲν ὄντα καὶ Κύριον τῶν … ων ἱερέα δὲ τῆς πρώτης καὶ ἀγενήτου θεότητος· … ωρ δὲ εἶναι αὐτὸν φησὶν οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου, ἱερέως μεγάλου .... αὐτοῦ χρηματίζοντος διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Πολλῆς δὲ τῶν κατὰ τὸν τόπον δεομένων ἐξ(ηγήσεως) ἱκανὰ καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΔ. Χαῖρε … θύγατερ Σιὼν, κήρυσσε θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ, ὁ βα … ἔρχεταί σοι δίκαιος καὶ σώζων, αὐτὸς πραὺ̈ς καὶ ἐπι … ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἐξολοθρεύσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι’ ἐκβολὰς γῆς. Θυγάτηρ Σιὼν, ᾗ προστάσσει χαίρειν ὁ λόγος, πᾶσα ἡ τῆς νοητῆς καὶ ἐπουρανίου Σιὼν οἰ κατατυγχανει ( σιξ ) ψυχή· ἢ (ἡ) καὶ ἐπὶ γῆς διὰ Χριστοῦ συστᾶσα ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία[ς]·
μὲν ᾧ τὸ θεῖον ν') διαλέγεται, ἕτερον δὲ περὶ οὗ προφητεύει· ᾧ καὶ ἀναμφιλόγως ἀνάγοιτ' ἂν ἐπὶ τὸν Χριστὸν τὸν ἀληθῶς υἱὸν τοῦ . ἑρμη νεύεται ἰαὼ δικαιοσύνη· οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ Πατὴρ... τοὺς τῶν νικητηρίων περιτιθεὶς τῷ Χριστῷ στεφά- καλεῖ· διὰ τὴν εἰς νους ... • . διδασκαλίαν καὶ τὸν πρῶτον καὶ μέγαν ἀρχι . • • ων ἱερέα δὲ τῆς πρώτης καὶ ἀγε ἀνθρώπους ἀνατείλασαν αὐ πρωτότοκον αὐτοῦ Λόγου· Θεὸν μὲν ὄντα καὶ Κύριον τῶν . νήτου θεότητος· · . ωρ δὲ εἶναι αὐτόν φησιν οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου, ἱερέως μεγάλου . χρηματίζοντος διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Πολλῆς δὲ τῶν κατὰ τὸν τόπον δεομέ- νων ἐξηγήσεως) ἱκανὰ καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Χαίρε . . . . . θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδού, ὁ βα . αὐτοῦ • Ερχεταί σοι δι- Β καιος καὶ σώζων αὐτὸς πραῦς καὶ ἐπι ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἄρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολο- θρεύσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. » Θυγάτηρ Σιών, η προστάσσει χαί- ρειν ὁ Λόγος, πᾶσα ἡ τῆς νοητῆς καὶ ἐπουρανίου Σιὼν οἱ κατατυγχανει ψυχή· ή (ή) καὶ ἐπὶ γῆς διὰ Χριστοῦ συστᾶσα ἐξ ἐθνῶν ἠκκλησία (ς)· ὁμοίως δ' αὖ πάλιν θυγάτηρ Ιερουσαλήμ, ή συγγένειαν φέ- ρουσα τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ οἷά τις ἦν ή Παύλου λέγοντος, « Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν. » Ταῖς δὴ οὖν τοιαύ- ταις ψυχαῖς ὁ Λόγος (ἐπιδημήσειν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ προανακηρύττει ἐπιβεβηκότα υποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ· οὕτω τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἣν ἐπιδη μήσας (ἀνείληφεν, νοουμένης· μεθ' ἧς ἐξωλόθρευσε πᾶσαν πολεμικὴν δύναμιν ἀπὸ πάσης ἐκκλησιαστικής καὶ φέρειν καρποὺς ἁγίους δυναμένης ψυχῆς, τοῦ Ἐφραὶμ εἰς καρποφορίαν μεταλαμβανομένου, καὶ εἰς ὅρασιν εἰρήνης κατὰ τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν τῆς Ἱερουσαλήμ· καὶ δὴ ἐξολοθρεύσας τοὺς πρότερον τῆς ἀνθρωπότητος ἐπικρατούσας δαίμονας πονηρούς, ἐξ ἁπάντων τῶν πάλαι τούτοις ὑποχειρίων ἐθνῶν μυρίους ὅσους ὑπὸ τὸν εὐσεβῆ τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ ζυγὸν ὑπηγάγετο. Ταῦτα μὲν κατὰ διάνοιαν· καὶ ῥητῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας και σωματικῶς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐπιτελῶν, καὶ ταύτῃ πέ- σας ἐπιτέθεικεν, ὅτε κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν εἶπεν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, « Πορευθέντες εἰς τὴν ἀπέ- ναντι κώμην, εὑρήσετε ὄνον καὶ πῶλον δεδεμένην· λύσαντες οὖν αὐτὴν ἀγάγετε· καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τί ποιεῖτε, ἐρεῖτε, ὁ Κύριος ἀπὸ αὐτῶν) χρείαν ἔχει· καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖνοι ἐποίησαν καθώς προσέταξεν αὐτοῖς. » Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, παραθετέον τὰ ῥητὰ τοῖς μόνως σωματικῶς καὶ Ἰουδαϊκῶς τὰ προ- κείμενα ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσία γενήσεσθαι φανταζομένοις· δεικτέον τε αὐτὸ δὲ ὅπως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς περ αυτ. φεν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἡ φάσκουσα προ- φητεία, « Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ καὶ .. τι ECLOGA PROPHETICÆ.-LIB. III (f. A dos prinæ et increata deilatis. . . • gno. esse eum dicit a quo excepit homine, sacerdote ma- ipso manifestato per unitatem eum Dei Unigenito. Quibus vero cum fusiore opus esset explanatione, hæc sufficere proposito nostro pu- tamus. CAPUT XXIV. Ex eodem. Exsulta (satis), filia Sion, jubila, filia Jerusa- . lemn. Ecce Rex (tuus) veniet tibi justus et Salvator : (sic) (sic) (sic) Zachar. 13, 9, 10. ** Galat. iv, 26. C D ipse pauper (ascendens super) asinam, et super pullum filium asinæ. Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli et loquetur pacem gentilem, et potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terra ". » Filia Sion, quam jubet laetari Scriptura, omnis est spiritalis coelestisque Sion anima, vel in terra per Christum stans gentium Ecclesia. Similiter rursus filia Jerusalem, quæ af- finis est cœlesti Jerusalem; de qua apud Paulum memoratur dicentem: < Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra 13. Talibus igitur animis Scriptura adfuturum Chri- stum Dei prænuntiat, sedentem super asinam et super pullum filium asinæ; sic enim interpretan- tur naturam humanam, in qua commoratus est. Deinde pessumdedit omnem hostilem potestatem ex omni ecclesiastica, et sanctos ferre fructus valente anima, Ephraim fructuum copiam Jerusalemque lingua Græca visionem pacis significante. Deletis ergo qui prius hominum genus oppresserunt pravis dæmonibus, ex omnibus qui quondam istorum sub ditione erant millia multa sub pium doctrinæ suæ jugum deduxit. Hæc quidem de hujus loci significa- tione. Et proprie Christus factus homo et corpora- liter de se ipso prophetiis impletis, huic finem im- posuit, cum secundum evangelistam discipulis suis dixit: Ite in castellum quod contra vos est, et statim invenietis asinam alligatam, et pullum cum ea; solvite et adducite mihi. Et si quis vobis ali- quid dixerit, dicite quia Dominus opus his habet; et confestim dimittet eos. Et abeuntes illi fecerunt sicut præceperat eis ". › Hæc ita cum se habeant, exponenda sunt hæc verba illis qui tantummodo carnaliter et Judaice ea de Christi adventu fieri opi⚫ nantur; demonstrandum est eis quomodo de Sal- vatoris nostri manifestatione, vel carnaliter. . . cum aliis et prophetia dicens : c Disperdet quadri- gas ex Ephraim et equum de Jerusalem. › Divina igitur cœlestisque Christi potentiæ ineffabili vir. tute, post. hujus insidias; ipsamque Jes Matth. XXI, • 2,3,6.
ὁμοίως δ’ αὖ πάλιν θυγάτηρ Ἱερουσαλὴμ, ἡ συγγένειαν φέρουσα τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ· οἷα τις ἦν ἡ Παύλου λέγοντος, ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μητὴρ ἡμῶν. Ταῖς δὴ οὖν τοιαύταις ψυχαῖς ὁ λόγος (ἐπι)δημήσειν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ προανακηρύττει ἐπιβεβηκότα ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ· οὕτω τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἣν ἐπιδημήσας (ἀνεί) ληφεν, νοουμένης· μεθ’ ἧς ἐξωλόθρευσε πᾶσαν πολεμικὴν δύναμιν ἀπὸ πάσης ἐκκλησιαστικῆς καὶ φέρειν καρποὺς ἁγίους δυναμένης ψυχῆς, τοῦ Ἐφραὶμ εἰς καρποφορίαν μεταλαμβανομένου, καὶ εἰς ὅρασιν εἰρήνης κατὰ τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν τῆς Ἱερουσαλήμ· καὶ δὴ ἐξολοθρεύσας τοὺς πρότερον τῆς ἀνθρωπότητος ἐπικρατούσας ( σιξ ) δαίμονας πονηροὺς, ἐξ ἁπάντων τῶν πάλαι τούτοις ὑποχειρίων ἐθνῶν μυρίους ὅσους ὑπὸ τὸν εὐσεβῆ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ ζυγὸν ὑπηγάγετο. Ταῦτα μὲν κατὰ διάνοιαν· καὶ ῥητῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας καὶ σωματικῶς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐπιτελῶν, καὶ ταύτῃ πέρας ἐπιτέθεικεν, ὅτε κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν εἶπεν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, πορευθέντες εἰς τὴν ἀπέναντι κώμην εὑρήσετε ὄνον καὶ πῶλον δεδεμένην· λύσαντες οὖν αὐτὴν ἀγάγετε·
μὲν ᾧ τὸ θεῖον ν') διαλέγεται, ἕτερον δὲ περὶ οὗ προφητεύει· ᾧ καὶ ἀναμφιλόγως ἀνάγοιτ' ἂν ἐπὶ τὸν Χριστὸν τὸν ἀληθῶς υἱὸν τοῦ . ἑρμη νεύεται ἰαὼ δικαιοσύνη· οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ Πατὴρ... τοὺς τῶν νικητηρίων περιτιθεὶς τῷ Χριστῷ στεφά- καλεῖ· διὰ τὴν εἰς νους ... • . διδασκαλίαν καὶ τὸν πρῶτον καὶ μέγαν ἀρχι . • • ων ἱερέα δὲ τῆς πρώτης καὶ ἀγε ἀνθρώπους ἀνατείλασαν αὐ πρωτότοκον αὐτοῦ Λόγου· Θεὸν μὲν ὄντα καὶ Κύριον τῶν . νήτου θεότητος· · . ωρ δὲ εἶναι αὐτόν φησιν οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου, ἱερέως μεγάλου . χρηματίζοντος διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Πολλῆς δὲ τῶν κατὰ τὸν τόπον δεομέ- νων ἐξηγήσεως) ἱκανὰ καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Χαίρε . . . . . θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδού, ὁ βα . αὐτοῦ • Ερχεταί σοι δι- Β καιος καὶ σώζων αὐτὸς πραῦς καὶ ἐπι ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἄρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολο- θρεύσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. » Θυγάτηρ Σιών, η προστάσσει χαί- ρειν ὁ Λόγος, πᾶσα ἡ τῆς νοητῆς καὶ ἐπουρανίου Σιὼν οἱ κατατυγχανει ψυχή· ή (ή) καὶ ἐπὶ γῆς διὰ Χριστοῦ συστᾶσα ἐξ ἐθνῶν ἠκκλησία (ς)· ὁμοίως δ' αὖ πάλιν θυγάτηρ Ιερουσαλήμ, ή συγγένειαν φέ- ρουσα τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ οἷά τις ἦν ή Παύλου λέγοντος, « Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν. » Ταῖς δὴ οὖν τοιαύ- ταις ψυχαῖς ὁ Λόγος (ἐπιδημήσειν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ προανακηρύττει ἐπιβεβηκότα υποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ· οὕτω τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἣν ἐπιδη μήσας (ἀνείληφεν, νοουμένης· μεθ' ἧς ἐξωλόθρευσε πᾶσαν πολεμικὴν δύναμιν ἀπὸ πάσης ἐκκλησιαστικής καὶ φέρειν καρποὺς ἁγίους δυναμένης ψυχῆς, τοῦ Ἐφραὶμ εἰς καρποφορίαν μεταλαμβανομένου, καὶ εἰς ὅρασιν εἰρήνης κατὰ τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν τῆς Ἱερουσαλήμ· καὶ δὴ ἐξολοθρεύσας τοὺς πρότερον τῆς ἀνθρωπότητος ἐπικρατούσας δαίμονας πονηρούς, ἐξ ἁπάντων τῶν πάλαι τούτοις ὑποχειρίων ἐθνῶν μυρίους ὅσους ὑπὸ τὸν εὐσεβῆ τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ ζυγὸν ὑπηγάγετο. Ταῦτα μὲν κατὰ διάνοιαν· καὶ ῥητῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας και σωματικῶς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐπιτελῶν, καὶ ταύτῃ πέ- σας ἐπιτέθεικεν, ὅτε κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν εἶπεν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, « Πορευθέντες εἰς τὴν ἀπέ- ναντι κώμην, εὑρήσετε ὄνον καὶ πῶλον δεδεμένην· λύσαντες οὖν αὐτὴν ἀγάγετε· καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τί ποιεῖτε, ἐρεῖτε, ὁ Κύριος ἀπὸ αὐτῶν) χρείαν ἔχει· καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖνοι ἐποίησαν καθώς προσέταξεν αὐτοῖς. » Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, παραθετέον τὰ ῥητὰ τοῖς μόνως σωματικῶς καὶ Ἰουδαϊκῶς τὰ προ- κείμενα ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσία γενήσεσθαι φανταζομένοις· δεικτέον τε αὐτὸ δὲ ὅπως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς περ αυτ. φεν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἡ φάσκουσα προ- φητεία, « Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ καὶ .. τι ECLOGA PROPHETICÆ.-LIB. III (f. A dos prinæ et increata deilatis. . . • gno. esse eum dicit a quo excepit homine, sacerdote ma- ipso manifestato per unitatem eum Dei Unigenito. Quibus vero cum fusiore opus esset explanatione, hæc sufficere proposito nostro pu- tamus. CAPUT XXIV. Ex eodem. Exsulta (satis), filia Sion, jubila, filia Jerusa- . lemn. Ecce Rex (tuus) veniet tibi justus et Salvator : (sic) (sic) (sic) Zachar. 13, 9, 10. ** Galat. iv, 26. C D ipse pauper (ascendens super) asinam, et super pullum filium asinæ. Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli et loquetur pacem gentilem, et potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terra ". » Filia Sion, quam jubet laetari Scriptura, omnis est spiritalis coelestisque Sion anima, vel in terra per Christum stans gentium Ecclesia. Similiter rursus filia Jerusalem, quæ af- finis est cœlesti Jerusalem; de qua apud Paulum memoratur dicentem: < Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra 13. Talibus igitur animis Scriptura adfuturum Chri- stum Dei prænuntiat, sedentem super asinam et super pullum filium asinæ; sic enim interpretan- tur naturam humanam, in qua commoratus est. Deinde pessumdedit omnem hostilem potestatem ex omni ecclesiastica, et sanctos ferre fructus valente anima, Ephraim fructuum copiam Jerusalemque lingua Græca visionem pacis significante. Deletis ergo qui prius hominum genus oppresserunt pravis dæmonibus, ex omnibus qui quondam istorum sub ditione erant millia multa sub pium doctrinæ suæ jugum deduxit. Hæc quidem de hujus loci significa- tione. Et proprie Christus factus homo et corpora- liter de se ipso prophetiis impletis, huic finem im- posuit, cum secundum evangelistam discipulis suis dixit: Ite in castellum quod contra vos est, et statim invenietis asinam alligatam, et pullum cum ea; solvite et adducite mihi. Et si quis vobis ali- quid dixerit, dicite quia Dominus opus his habet; et confestim dimittet eos. Et abeuntes illi fecerunt sicut præceperat eis ". › Hæc ita cum se habeant, exponenda sunt hæc verba illis qui tantummodo carnaliter et Judaice ea de Christi adventu fieri opi⚫ nantur; demonstrandum est eis quomodo de Sal- vatoris nostri manifestatione, vel carnaliter. . . cum aliis et prophetia dicens : c Disperdet quadri- gas ex Ephraim et equum de Jerusalem. › Divina igitur cœlestisque Christi potentiæ ineffabili vir. tute, post. hujus insidias; ipsamque Jes Matth. XXI, • 2,3,6.
καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι ποιεῖτε, ἐρεῖτε, ὁ κύριος ἀπο (αὐτῶν) χρείαν ἔχει· καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖνοι ἐποίησαν καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς. Τούτων δ’ οὕτως ἐχόντων, παραθετέον τὰ ῥητὰ τοῖς μόνως σωματικῶς καὶ Ἰουδαϊκῶς τὰ προκείμενα ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ γενήσεσθαι φανταζομένοις· δεικτέον τε αὐτο δὲ ( σιξ ) ὅπως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρούσιᾳ καὶ σωματικῶς περ αυτ...φεν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἡ φάσκουσα προφητεία, καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ. Ἡ γοῦν τοῦ Χριστοῦ θεία καὶ οὐράνιος δύναμις ἀπορρήτῳ ἐνεργείᾳ μετὰ τὴν .... τούτου ἐπιβουλήν· αὐτήν τε τὴν Ἱερουσαλὴμ σὺν καὶ τῇ προγ … ἐν αἷς τῇ τυγχανούσῃ πολεμικῇ δυνάμει ἐξωλόθρευσε· τότ … λαὸν τὸν ἐν αὐτῇ Ἐφραὶμ πολλάκις ὠνομασμένον … … ἐντολήν· πληθύνοντα ἵππον ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἁρματ … τικῶς διὰ τὰς ἐν τοῖς πολέμοις παρατάξεις τ … κατ … γενομένους ἵππους· κτήνεσιν τοῖς ἀνοήτοις παρ’ ὁμοια … οὓς ἐναργῶς πάντας ἡ παρουσία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξωλόθρευς .... γοῦν τὴν σωτήριον παρουσίαν ἐξολοθρευθέντων ἐκείνων .....
μὲν ᾧ τὸ θεῖον ν') διαλέγεται, ἕτερον δὲ περὶ οὗ προφητεύει· ᾧ καὶ ἀναμφιλόγως ἀνάγοιτ' ἂν ἐπὶ τὸν Χριστὸν τὸν ἀληθῶς υἱὸν τοῦ . ἑρμη νεύεται ἰαὼ δικαιοσύνη· οὗτος δ᾽ ἂν εἴη ὁ Πατὴρ... τοὺς τῶν νικητηρίων περιτιθεὶς τῷ Χριστῷ στεφά- καλεῖ· διὰ τὴν εἰς νους ... • . διδασκαλίαν καὶ τὸν πρῶτον καὶ μέγαν ἀρχι . • • ων ἱερέα δὲ τῆς πρώτης καὶ ἀγε ἀνθρώπους ἀνατείλασαν αὐ πρωτότοκον αὐτοῦ Λόγου· Θεὸν μὲν ὄντα καὶ Κύριον τῶν . νήτου θεότητος· · . ωρ δὲ εἶναι αὐτόν φησιν οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου, ἱερέως μεγάλου . χρηματίζοντος διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Πολλῆς δὲ τῶν κατὰ τὸν τόπον δεομέ- νων ἐξηγήσεως) ἱκανὰ καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Χαίρε . . . . . θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδού, ὁ βα . αὐτοῦ • Ερχεταί σοι δι- Β καιος καὶ σώζων αὐτὸς πραῦς καὶ ἐπι ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἄρματα ἐξ Ἐφραίμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολο- θρεύσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. » Θυγάτηρ Σιών, η προστάσσει χαί- ρειν ὁ Λόγος, πᾶσα ἡ τῆς νοητῆς καὶ ἐπουρανίου Σιὼν οἱ κατατυγχανει ψυχή· ή (ή) καὶ ἐπὶ γῆς διὰ Χριστοῦ συστᾶσα ἐξ ἐθνῶν ἠκκλησία (ς)· ὁμοίως δ' αὖ πάλιν θυγάτηρ Ιερουσαλήμ, ή συγγένειαν φέ- ρουσα τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ οἷά τις ἦν ή Παύλου λέγοντος, « Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν. » Ταῖς δὴ οὖν τοιαύ- ταις ψυχαῖς ὁ Λόγος (ἐπιδημήσειν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ προανακηρύττει ἐπιβεβηκότα υποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ· οὕτω τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἣν ἐπιδη μήσας (ἀνείληφεν, νοουμένης· μεθ' ἧς ἐξωλόθρευσε πᾶσαν πολεμικὴν δύναμιν ἀπὸ πάσης ἐκκλησιαστικής καὶ φέρειν καρποὺς ἁγίους δυναμένης ψυχῆς, τοῦ Ἐφραὶμ εἰς καρποφορίαν μεταλαμβανομένου, καὶ εἰς ὅρασιν εἰρήνης κατὰ τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν τῆς Ἱερουσαλήμ· καὶ δὴ ἐξολοθρεύσας τοὺς πρότερον τῆς ἀνθρωπότητος ἐπικρατούσας δαίμονας πονηρούς, ἐξ ἁπάντων τῶν πάλαι τούτοις ὑποχειρίων ἐθνῶν μυρίους ὅσους ὑπὸ τὸν εὐσεβῆ τῆς διδασκαλίας αὐτ τοῦ ζυγὸν ὑπηγάγετο. Ταῦτα μὲν κατὰ διάνοιαν· καὶ ῥητῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας και σωματικῶς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐπιτελῶν, καὶ ταύτῃ πέ- σας ἐπιτέθεικεν, ὅτε κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν εἶπεν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, « Πορευθέντες εἰς τὴν ἀπέ- ναντι κώμην, εὑρήσετε ὄνον καὶ πῶλον δεδεμένην· λύσαντες οὖν αὐτὴν ἀγάγετε· καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τί ποιεῖτε, ἐρεῖτε, ὁ Κύριος ἀπὸ αὐτῶν) χρείαν ἔχει· καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖνοι ἐποίησαν καθώς προσέταξεν αὐτοῖς. » Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, παραθετέον τὰ ῥητὰ τοῖς μόνως σωματικῶς καὶ Ἰουδαϊκῶς τὰ προ- κείμενα ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσία γενήσεσθαι φανταζομένοις· δεικτέον τε αὐτὸ δὲ ὅπως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς περ αυτ. φεν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἡ φάσκουσα προ- φητεία, « Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ καὶ .. τι ECLOGA PROPHETICÆ.-LIB. III (f. A dos prinæ et increata deilatis. . . • gno. esse eum dicit a quo excepit homine, sacerdote ma- ipso manifestato per unitatem eum Dei Unigenito. Quibus vero cum fusiore opus esset explanatione, hæc sufficere proposito nostro pu- tamus. CAPUT XXIV. Ex eodem. Exsulta (satis), filia Sion, jubila, filia Jerusa- . lemn. Ecce Rex (tuus) veniet tibi justus et Salvator : (sic) (sic) (sic) Zachar. 13, 9, 10. ** Galat. iv, 26. C D ipse pauper (ascendens super) asinam, et super pullum filium asinæ. Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli et loquetur pacem gentilem, et potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terra ". » Filia Sion, quam jubet laetari Scriptura, omnis est spiritalis coelestisque Sion anima, vel in terra per Christum stans gentium Ecclesia. Similiter rursus filia Jerusalem, quæ af- finis est cœlesti Jerusalem; de qua apud Paulum memoratur dicentem: < Illa autem quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra 13. Talibus igitur animis Scriptura adfuturum Chri- stum Dei prænuntiat, sedentem super asinam et super pullum filium asinæ; sic enim interpretan- tur naturam humanam, in qua commoratus est. Deinde pessumdedit omnem hostilem potestatem ex omni ecclesiastica, et sanctos ferre fructus valente anima, Ephraim fructuum copiam Jerusalemque lingua Græca visionem pacis significante. Deletis ergo qui prius hominum genus oppresserunt pravis dæmonibus, ex omnibus qui quondam istorum sub ditione erant millia multa sub pium doctrinæ suæ jugum deduxit. Hæc quidem de hujus loci significa- tione. Et proprie Christus factus homo et corpora- liter de se ipso prophetiis impletis, huic finem im- posuit, cum secundum evangelistam discipulis suis dixit: Ite in castellum quod contra vos est, et statim invenietis asinam alligatam, et pullum cum ea; solvite et adducite mihi. Et si quis vobis ali- quid dixerit, dicite quia Dominus opus his habet; et confestim dimittet eos. Et abeuntes illi fecerunt sicut præceperat eis ". › Hæc ita cum se habeant, exponenda sunt hæc verba illis qui tantummodo carnaliter et Judaice ea de Christi adventu fieri opi⚫ nantur; demonstrandum est eis quomodo de Sal- vatoris nostri manifestatione, vel carnaliter. . . cum aliis et prophetia dicens : c Disperdet quadri- gas ex Ephraim et equum de Jerusalem. › Divina igitur cœlestisque Christi potentiæ ineffabili vir. tute, post. hujus insidias; ipsamque Jes Matth. XXI, • 2,3,6.
PG 22:1151τυχὸν πλῆθος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὴν ἐν ταῖς ψυχαῖς … κατεδέξαντο· τοῦ Θεοῦ κατάρξαντος καὶ κατακρατήσεως .... ἀγγελικοῦ ῥητοῦ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης κατὰ τὴν … ην τοῦ θείου λόγου προφητείαν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. ΚΕ. Καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι … καυχήσονται, λέγει Κύριος. Πάλιν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κατισχύ(σειν ὑπι)σχνεῖται τοὺς ἀξίους ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἑαυτοῦ δηλῶν. Διὸ ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ τοῦτο σεσημειώσθω τὸ ῥητόν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Κ. Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι τὰ πρόβατα τὰ φυλαςσόμενά μοι, διότι λόγος Κυρίου ἐστίν. Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς, Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν ἐστὶν, δότε τὸν μισθόν μου, ἢ ἀπείπασθε· καὶ ἔστησαν τὸν μισθόν μου τριάκοντα ἀργυρίους· καὶ ἐνέβαλον αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον Κυρίου εἰς τὸ χωνευτήριον, Καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν … τοῦ διασκεδάσαι τὴν διαθήκην ἀναμέσον Ἰούδα, καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ συν ... των προέγνωστό τε καὶ προείρητο τοῖς ἱεροῖς τοῦ Θεοῦ προφηταῖς …
ἵππον (Ι. 35) ἐξ Ἱερουσαλήμ. » Η γοῦν τοῦ Χρισ στοῦ θεία καὶ οὐράνιος δύναμις ἀποῤῥήτῳ ἐνεργείᾳ τούτου ἐπιβουλήν· αὐτήν τε τὴν Ἱερουσαλὴμ σὺν καὶ τῇ προγ μετὰ τὴν . ἐν οἷς τῇ τυγχάνουσῃ πολεμικῇ δυνάμει εξωλόθρευσε· τότ . . λαὸν τὸν ἐν αὐτῇ Ἐφραὶμ πολλάκις ὠνομασμέ ἐντολήν· πληθύ . • νοντα ἵππον ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ άρματ. τικώς διὰ τὰς ἐν τοῖς πολέμοις παρατάξεις τ γενομένους ἵππους· κτήνεσιν τοῖς κατ . . . • • ἀνοήτοις παρ' ὁμοια . . . οὓς ἐναργώς πάντας ἡ παρουσία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξωλόθρευσ · · γοῦν τὴν σωτήριον παρουσίαν ἐξολοθρευθέντων ἐκείνων . . . . τυχὸν πλῆθος ἐξ ἁπάντων τῶν κατεδέξαντο · τοῦ Θεοῦ κατάρξαντος καὶ κατακρατήσεως . ἐθνῶν τὴν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἀγγελικοῦ ῥητοῦ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης κατὰ τὴν Εt Εt ην τοῦ θείου Λόγου προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. . • • Καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι . καυχήσονται, λέγει Κύριος, ο Πάλιν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κατισχύ (σειν ὑπισχνείται τοὺς ἀξίους ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἑαυτοῦ δηλῶν. Διὸ ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ τοῦτο σεσημειώσθω τὸ ῥητόν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚϚ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι τὰ πρόβατα τὰ φυ λασσόμενά μοι, διότι λόγος Κυρίου ἐστίν. Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτούς· Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν ἐστιν, δότε τὸν μισθόν μου, ἢ ἀπείπασθε· καὶ ἔστησαν τὸν μισθόν μου τριάκοντα αργυρίους· καὶ ἐνέβαλον αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον Κυρίου εἰς τὸ χωνευτήριον. Καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν τοῦ δια σκεδάσαι τὴν διαθήκην ἀναμέσον Ἰούδα, καὶ ἀναμέ- σον Ισραήλ. » Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ συν . . . των προέγνωστό τε καὶ προείρητο τοῖς ἱεροῖς τοῦ Θεοῦ προφήταις . . . . γὰρ ἐκ παρθένου γένεσις αὐτοῦ καὶ ὁ τῆς γενέσεως . λῆ καὶ ἡ ῥίζα ἐξ ἧς τὸ κατὰ σάρκα γεγέννηται· τα τε . .. . αὐτῷ ἐπιδημήσαντι παράδοξα διὰ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν ... καὶ ἐμπτυσμούς ῥαπίσματά τε καὶ ὕβρεις· ἀλλὰ τὸν τῆς ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἠξιώθη Γραφῆς· ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ τὸν θάνατον καὶ τὸ τούτου εἶδος προεδήλωσαν, οὐ παραλιπόντε οὐδ' ἂς ὑπέμεινε μάστιγας προδώσαντα αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἐν αὐτῶν ἕνα τῶν μαθητῶν μηνύσαντες· ὀνομαστὶ γοῦν αὐτὸν έστηλίτευσε διὰ Ἱερεμίου τὸ θεῖον Πνεῦμα φῆσαν, • Αμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ. » Ταῦτα δ᾽ ἐν αὐτῷ τῷ Εβραϊκῷ καὶ τοῖς λοιποῖς εὕροις ἂν παρὰ τοὺς Ο' Ἑρμηνευτάς· καὶ ἐν ψαλμοῖς δὲ διαφόροις μάθοις ἂν τὰ κατ' αὐτ τὸν δηλούμενα· καὶ νῦν δ᾽ οὐδὲν ἧττον διὰ τῆς προ- κειμένης λέξεως σαφῶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀργο ρίου ὅπερ λαβὼν ὁ Ἰούδας προὔδωκε τοῖς ἐπιβον- λεύουσι τὸν διδάσκαλον, ή θεία προθεσπίζει) Γραφή. το Το rusalem cum.. pessumdedit. Tunc. 4. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. • populum in - EXEGETICA. in quibus hostili polestale A ipsa Ephraim sæpius nominatum. præceptum; frequentem equum in Jerusalem et quadrigam. . . . per bellorum acies. . . ⋅ factos equos, pecoribus insipientibus assimilat. . . quos penitus omnes adventus Salvatoris nostri pes- sumdedit. tis illis. in animis. imperante. secundum. . • • • • • • .. • • salutarem præsentiam perdi- multi ex omnibus gentibus acceperunt. Deo regente et angelici verbi omnis terræ " . divini verbi prophetiam. VOV • CAPUT XXV. Ex eodem Zacharia. Et confortabo eos in Domino, et in nomine (ejus) ambulabunt, dicit Dominus 7. » Rursus Do- minus Dei Verbum se confortaturum pollicetur justos in Domino Deo eorum, Deum et Patrem suum ostendens. Ideo in testimoniis de Patre et Filio hoc quoque dictum memoravimus. CAPUT XXVI. Ex eodem. • • B • Et cognoscent Chananæi pecora mihi custo- dienda, quia verbum Domini est. Et dicam ad eos : 3i bonum est in oculis vestris, afferte mercedem man; et si non, quiescite. appenderunt mer- ceden meam triginta argenteos. projeci illos in C domum Domini ad statuarium. Et præcidi virgam meam secundam. ut dissolverem ger- manitatem inter Judam et Israel 75. • Quid enim non de Domino et Salvatore nostro Jesu Christo. prævisum atque prædictum fuerit a . • sanctis Dei prophetis. • nativitas ejus et nativitatis. • • • enim e Virgine et radix ex • . qua secundum carnem genitus est. Huic incarnato vix credenda per prophetas. Scripturæ a sancto Spiritu dignatus est. In om- nibus et mortem, et mortis imaginem ostenderunt, non omittentes. neque quæ pertulit fla- gella, et sputa, fustesque et opprobria. Sed hunc qui tradidit eum insidiantibus discipulorum unum indicantes. Nominatim igitur eum exsccratus est D per Jeremiam Spiritus sanctus dicens : • Pec- catum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino > Hæc in Hebraico et apud LXX Interpretes invenies; atque in variis psal- mis quæ de illo feruntur disces. Nunc au- tem præcitato textu expresse denariorum nume- rum, quibus acceptis Judas magistrum insidian- tibus tradidit, divina prænuntiat Scriptura. Cale-, rum dici possunt quæ retulimus de Christi persona, scilicet quomodo insidiantes ei, quos alias quidemn, principes Sodomorum et populum Gomorrhæ", Isa. 1, 10. * Zach. x, 12., Zach. x1, 11-14. Jer. xv, 1. L
γὰρ ἐκ παρθένου γένεσις αὐτοῦ καὶ ὁ τῆς γενέσεως … .... λῆ καὶ ἡ ῥίζα ἐξ ἧς τὸ κατὰ σάρκα γεγέννηται· τά τε … αὐτῷ ἐπιδημήσαντι παράδοξα διὰ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν .... τῆς ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἠξιώθη γραφῆς· ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ τὸν θάνατον καὶ τὸ τούτου εἶδος προεδήλωσαν, οὐ παραλιπόντε … οὐδ’ ἃς ὑπέμεινε μάστιγας καὶ ἐμπτυσμοὺς ῥαπίσματά τε καὶ ὕβρεις· ἀλλὰ τὸν προδώσαντα αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἐν αὐτῶν (ἕνα τῶν) μαθητῶν μηνύσαντες· ὀνομαστὶ γοῦν αὐτὸν ἐστηλίτευσε διὰ Ἱερεμίου τὸ θεῖον Πνεῦμα φῆσαν, ἁμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ. Ταῦτα δ’ ἐν αὐτῷ τῷ Ἑβραικῷ καὶ τοῖς λοιποῖς εὕροις ἂν παρὰ τοὺς ο ἑρμηνευτάς· καὶ ἐν Ψαλμοῖς δὲ διαφόροις μάθοις ἂν τὰ κατ’ αὐτὸν δηλούμενα· καὶ νῦν δ’ οὐδὲν ἧττον διὰ τῆς προκειμένης λέξεως σαφῶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀργυρίου, ὅπερ λαβὼν ὁ Ἰούδας προύδωκε τοῖς ἐπιβουλεύουσι τὸν διδάσκαλον, ἡ θεία προθε(σπίζει) γραφή.
ἵππον (Ι. 35) ἐξ Ἱερουσαλήμ. » Η γοῦν τοῦ Χρισ στοῦ θεία καὶ οὐράνιος δύναμις ἀποῤῥήτῳ ἐνεργείᾳ τούτου ἐπιβουλήν· αὐτήν τε τὴν Ἱερουσαλὴμ σὺν καὶ τῇ προγ μετὰ τὴν . ἐν οἷς τῇ τυγχάνουσῃ πολεμικῇ δυνάμει εξωλόθρευσε· τότ . . λαὸν τὸν ἐν αὐτῇ Ἐφραὶμ πολλάκις ὠνομασμέ ἐντολήν· πληθύ . • νοντα ἵππον ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ άρματ. τικώς διὰ τὰς ἐν τοῖς πολέμοις παρατάξεις τ γενομένους ἵππους· κτήνεσιν τοῖς κατ . . . • • ἀνοήτοις παρ' ὁμοια . . . οὓς ἐναργώς πάντας ἡ παρουσία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξωλόθρευσ · · γοῦν τὴν σωτήριον παρουσίαν ἐξολοθρευθέντων ἐκείνων . . . . τυχὸν πλῆθος ἐξ ἁπάντων τῶν κατεδέξαντο · τοῦ Θεοῦ κατάρξαντος καὶ κατακρατήσεως . ἐθνῶν τὴν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἀγγελικοῦ ῥητοῦ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης κατὰ τὴν Εt Εt ην τοῦ θείου Λόγου προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. . • • Καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι . καυχήσονται, λέγει Κύριος, ο Πάλιν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κατισχύ (σειν ὑπισχνείται τοὺς ἀξίους ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἑαυτοῦ δηλῶν. Διὸ ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ τοῦτο σεσημειώσθω τὸ ῥητόν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚϚ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι τὰ πρόβατα τὰ φυ λασσόμενά μοι, διότι λόγος Κυρίου ἐστίν. Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτούς· Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν ἐστιν, δότε τὸν μισθόν μου, ἢ ἀπείπασθε· καὶ ἔστησαν τὸν μισθόν μου τριάκοντα αργυρίους· καὶ ἐνέβαλον αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον Κυρίου εἰς τὸ χωνευτήριον. Καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν τοῦ δια σκεδάσαι τὴν διαθήκην ἀναμέσον Ἰούδα, καὶ ἀναμέ- σον Ισραήλ. » Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ συν . . . των προέγνωστό τε καὶ προείρητο τοῖς ἱεροῖς τοῦ Θεοῦ προφήταις . . . . γὰρ ἐκ παρθένου γένεσις αὐτοῦ καὶ ὁ τῆς γενέσεως . λῆ καὶ ἡ ῥίζα ἐξ ἧς τὸ κατὰ σάρκα γεγέννηται· τα τε . .. . αὐτῷ ἐπιδημήσαντι παράδοξα διὰ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν ... καὶ ἐμπτυσμούς ῥαπίσματά τε καὶ ὕβρεις· ἀλλὰ τὸν τῆς ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἠξιώθη Γραφῆς· ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ τὸν θάνατον καὶ τὸ τούτου εἶδος προεδήλωσαν, οὐ παραλιπόντε οὐδ' ἂς ὑπέμεινε μάστιγας προδώσαντα αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἐν αὐτῶν ἕνα τῶν μαθητῶν μηνύσαντες· ὀνομαστὶ γοῦν αὐτὸν έστηλίτευσε διὰ Ἱερεμίου τὸ θεῖον Πνεῦμα φῆσαν, • Αμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ. » Ταῦτα δ᾽ ἐν αὐτῷ τῷ Εβραϊκῷ καὶ τοῖς λοιποῖς εὕροις ἂν παρὰ τοὺς Ο' Ἑρμηνευτάς· καὶ ἐν ψαλμοῖς δὲ διαφόροις μάθοις ἂν τὰ κατ' αὐτ τὸν δηλούμενα· καὶ νῦν δ᾽ οὐδὲν ἧττον διὰ τῆς προ- κειμένης λέξεως σαφῶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀργο ρίου ὅπερ λαβὼν ὁ Ἰούδας προὔδωκε τοῖς ἐπιβον- λεύουσι τὸν διδάσκαλον, ή θεία προθεσπίζει) Γραφή. το Το rusalem cum.. pessumdedit. Tunc. 4. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. • populum in - EXEGETICA. in quibus hostili polestale A ipsa Ephraim sæpius nominatum. præceptum; frequentem equum in Jerusalem et quadrigam. . . . per bellorum acies. . . ⋅ factos equos, pecoribus insipientibus assimilat. . . quos penitus omnes adventus Salvatoris nostri pes- sumdedit. tis illis. in animis. imperante. secundum. . • • • • • • .. • • salutarem præsentiam perdi- multi ex omnibus gentibus acceperunt. Deo regente et angelici verbi omnis terræ " . divini verbi prophetiam. VOV • CAPUT XXV. Ex eodem Zacharia. Et confortabo eos in Domino, et in nomine (ejus) ambulabunt, dicit Dominus 7. » Rursus Do- minus Dei Verbum se confortaturum pollicetur justos in Domino Deo eorum, Deum et Patrem suum ostendens. Ideo in testimoniis de Patre et Filio hoc quoque dictum memoravimus. CAPUT XXVI. Ex eodem. • • B • Et cognoscent Chananæi pecora mihi custo- dienda, quia verbum Domini est. Et dicam ad eos : 3i bonum est in oculis vestris, afferte mercedem man; et si non, quiescite. appenderunt mer- ceden meam triginta argenteos. projeci illos in C domum Domini ad statuarium. Et præcidi virgam meam secundam. ut dissolverem ger- manitatem inter Judam et Israel 75. • Quid enim non de Domino et Salvatore nostro Jesu Christo. prævisum atque prædictum fuerit a . • sanctis Dei prophetis. • nativitas ejus et nativitatis. • • • enim e Virgine et radix ex • . qua secundum carnem genitus est. Huic incarnato vix credenda per prophetas. Scripturæ a sancto Spiritu dignatus est. In om- nibus et mortem, et mortis imaginem ostenderunt, non omittentes. neque quæ pertulit fla- gella, et sputa, fustesque et opprobria. Sed hunc qui tradidit eum insidiantibus discipulorum unum indicantes. Nominatim igitur eum exsccratus est D per Jeremiam Spiritus sanctus dicens : • Pec- catum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino > Hæc in Hebraico et apud LXX Interpretes invenies; atque in variis psal- mis quæ de illo feruntur disces. Nunc au- tem præcitato textu expresse denariorum nume- rum, quibus acceptis Judas magistrum insidian- tibus tradidit, divina prænuntiat Scriptura. Cale-, rum dici possunt quæ retulimus de Christi persona, scilicet quomodo insidiantes ei, quos alias quidemn, principes Sodomorum et populum Gomorrhæ", Isa. 1, 10. * Zach. x, 12., Zach. x1, 11-14. Jer. xv, 1. L
PG 22:1153Λέγοιτο δ’ ἂν τὰ προκείμενα ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, ὥσπερ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, οὓς ἑτέρωθι μὲν ἄρχοντας Σοδόμων καὶ λαὸν Γομόρρας ὁ τῆς προφητείας ἀποκαλεῖ λόγος, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ Χαναναίους διὰ τὴν πρὸς τοὺς Χαναναίους ἐξομοίωσιν αὐτοὺς ὀνομάζει. Φήσασα γ’ οὖν ἡ προφητεία τὸ, καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι, ἐπιφέρει, διδάσκουσα ἡμᾶς τίνας βούλεται σημαίνειν, καὶ φησίν· τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι. Τίνα δὲ ἦν ταῦτα τὰ πρόβατα, τὰ πρότερον τῷ κυρίῳ φυλασσόμενα, ἢ ὁ ἐκ περιτομῆς λαός; οὓς νῦν Χαναναίους ὀνομάσας ὁ λόγος, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ ἐπάγει λέγων, καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς τὰ ἀναγεγραμμένα, ἃ καὶ λέγοι ἂν πρὸς τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς εὐεργέτησε τοὺς μισθοὺς ὥσπερ αἰτῶν αὐτοὺς, τοῦτ’ ἔστι τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν καὶ τὸν ταύτῃ κατάλληλον βίον· οὕτως γὰρ ἀκούω τοῦ, δότε τὸν μισθόν μου· οἱ δὲ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι περὶ αὐτῶν εἰρημένον ὑπ’ αὐτοῦ, ( Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσηυχόμην· καὶ ἔθεντο κατ’ ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου·
Λέγοιτο δ' ἂν τὰ προκείμενα ἐκ προσώπου τοῦ Χρι- Α στοῦ, ὥσπερ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, οὓς ἑτέ ρωθι μὲν (Γ. ν') « ἄρχοντας Σοδόμων καὶ λαὸν Γου μόρφας κ ὁ τῆς προφητείας ἀποκαλεῖ λόγος, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ Χαναναίους διὰ τὴν πρὸς τοὺς Χανα ταίους ἐξομοίωσιν αὐτοὺς ὀνομάζει. Φήσασα γοῦν ή προφητεία τὸ, ο Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναίοι, ο ἐπι- φέρει, διδάσκουσα ἡμᾶς τίνας βούλεται σημαίνειν, καί φησιν, « τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι. » Τίνα δὲ ἦν ταῦτα τὰ πρόβατα, τὰ πρότερον τῷ Κυρίῳ φυλασσόμενα, ἢ ὁ ἐκ περιτομῆς λαός; οὓς νῦν Χα- ναναίους ὀνομάσας ὁ Λόγος, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χρι- στοῦ ἐπάγει λέγων, « καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς » τὰ ἀνα- γεγραμμένα, & καὶ λέγοι ἂν πρὸς τοὺς ἐπιβουλεύ σαντας αὐτῷ, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς εὐεργέτησε τους μι σθοὺς ὥσπερ αἰτῶν αὐτοὺς, τοῦτ᾽ ἔστι τὴν εἰς αὐτὸν Β πίστιν καὶ τὸν ταύτῃ κατάλληλον βίον· οὕτως γὰρ ἀκούω τοῦ, « δότε τὸν μισθόν μου· › οἱ δὲ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι περὶ αὐτῶν εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ, ὁ Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προστυχό- μην· καὶ ἔθεντο κατ' ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου· ν τριάκοντα αργυ- ρίους στήσαντες παρέσχον τῷ προδότη, ώσπερεί το σούτου αὐτὸν τῇ ἀσεβεστάτῃ αὐτῶν κρίσει τιμώμε. νοι. Αλλ' ἐπεὶ τὸ ἑκάστου ἔργον ὁποῖον ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει, τούτου χάριν καθεἶναι αὐτοὺς, « εἰς τὸ χωνευτήριον, » τοῦτ᾽ ἔστιν εἰς τὸ τῆς κρίσεως καὶ τὸ τῆς κολάσεως πῦρ, ὁ Κύριος προστάσσει· τίνας δὲ αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ; Καὶ σκέψαι δὲ, φησὶν, εἰ δόκιμόν ἐστιν, δῆλον δ' ὅτι τὸ κατ' αὐτ τοῦ δρασθὲν αὐτοῖς· λέγει δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ πυρὶ 60- κιμασθήσεσθαι, ὃν τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τῆς εἰς σάρχα ἐπιδημίας καὶ τοῦ πάθους ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ αὐτῶν· καὶ γὰρ δὴ προηγουμένως ενηνθρώ πησε, καὶ πέπονθεν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραήλ. Τούτοις ἑξῆς καὶ τὴν μετὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποβολὴν αὐτῶν σημαίνων ὁ Λόγος φησί, ο καὶ ἀπέῤῥιψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέ ραν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη διδάσκων ἐπιφέρει τὸ ο σχοίνισμα, ο περὶ οὗ εἴρηται, ο σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. » Σαφέστερον γοῦν τοῦτο παρίστησιν ἐπιλέγων, κ τοῦ διασκεδάσαι τὴν προτέραν διαθήκην τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀναμέσον Ἰούδα καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ· ν καὶ σαφῶς δείκνυται ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων περιῃρημένα τῆς λατρείας ἁπάσης τῆς κατὰ τὸν νόμον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο καθαιρεθείσης. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. • Ρομφαία, εξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπὶ ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκρά τωρ, πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήτωσαν τὰ πρόβατα· καὶ ἐπιστρέψω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. » Επείπερ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, ο Πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης, ο ἐντεῦθεν λαβὼν κατὰ τὸν (2) σωτηρίου πάθους καιρὸν πέρας ειληφέναι ἐδίδαξεν, ὅτε κατα λείψαντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ διεσκορπίσθησαν· το του δὴ χάριν καὶ ἡμεῖς ἑσημειωσάμεθα τὸ ῥητὸν, δ καὶ πολλῆς δεόμενον ἐξετάσεως εἰς ἐπιτήδειον ἀναθη σόμεθα καιρόν. 7ª το ΧΧνι, 31. ECLOGE PROPHETICÆ. — LIB. III. propheticus vocat sermo, tunc temporis Clana- C næos propter eorum cum Chananæis similitudinem, vocat. Postquam igitur prophetia dixit, ‹ Et cogno - scent Chananæi, & adjicit, nos docens quos indicare velit, dicitque, greges quæ custodiuntur mihi. › Quæ autem erant illae greges, prius Domnino custom ditæ, nisi circumcisionis populus ? quos nunc Cha- nanæos vocans Scriptura, quasi de Christi persona addit, et dicam ad eos quæ scripta sunt, quæ et dicere potest insidiantibus sibi, quasi ab iis re petens suorum in eos beneficiorum mercedem, ſi- dem scilicet in se, consentaneamque fidei vitam; sic enim intelligo, afferte mercedem meam. › Hi vero, secundum ea quæ alias de ipsis ab eo dicta sunt, e Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi : ego autem orabam. Et posuerunt adversum me ma- la pro bonis, et odium pro dilectione mea 75. » Tri- ginta nummos statutos proditori dederunt, tanti eum impiissima æstimatione facientes. Sed cum cujusque opus quale sit igne est probandum, ideo projicere eos ad statuarium, id est in judicii et supplicii ignem, Dominus jubet. Quinam vero sunt ii, nisi sibimet ipsi insidiantes? Appreciare jubet, scilicet in iis quæ adversus se admiserunt. Dicit eos in igne probandos esse, quemadmodum et ipse Do- minus in incarnationis et passionis tempore ab eis probatus est. Etenim primum homo factus et pas- sus est pro perditarum ovium domus Israel salute. His deinde post Salvatoris nostri passionem repro- bationem eorum indicans Scriptura dicit, el præ- cidi virgam meam secundam. Quæ sit hæc virga docens adjicit c funiculum, de quo dicitur, fu niculum hæreditatis ejus Israel. ", Manifestius igi tur illud ostendit, subjiciens, c ut dissolverem prius testamentum Dei, inter Judam et Israel., Et aperte patet ipso Salvatoris nostri tempore corruisse omnes legalis cultus observantias, ex quo nunc uɛ- que penitus deletæ sunt. 7, Psal. cviii, 4, 5. Deut. xxxi, 9. D CAPUT XXVII. Ex eodem Zacharia. • Framea, suscitare, super pastorem meum, et super virum cohærentem mihi, dicit Dominus om- nipotens; percule pastorem, et dispergentur oves, et convertam manum meam ad pastores 8°. › Evange- lista quoque, e Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis 81, dicens, hæc in Salvatoris nostri passionis tempore impleta fuisse demonstrat, cum discipuli, eo relicto, fugerunt. Idcirco nos quoque hunc notavimus locum, et fusiore explanatione il- lustrandum opportuno tempore tractabimus. Zach, XIII, 7. * Matth. (2) Desideratur toū. Edit.
) τριάκοντα ἀργυρίους στήσαντες παρέσχον τῷ προδότῃ, ὡσπερεὶ τοσούτου αὐτὸν τῇ ἀσεβεστάτῃ αὐτῶν κρίσει τιμώμενοι. Ἀλλ’ ἐπεὶ τὸ ἑκάστου ἔργον ὁποῖόν ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει, τούτου χάριν καθεῖναι αὐτοὺς εἰς τὸ χωνευτήριον, τοῦτ’ ἔστιν εἰς τὸ τῆς κρίσεως καὶ τὸ τῆς κολάσεως πῦρ, ὁ Κύριος προστάσσει· τίνας δὲ αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ; Καὶ σκέψαι δὲ, φησὶν, εἰ δόκιμόν ἐστιν, δῆλον δ’ ὅτι τὸ κατ’ αὐτοῦ δρασθὲν αὐτοῖς· λέγει δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ πυρὶ δοκιμασθήσεσθαι, ὃν τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τῆς εἰς σάρκα ἐπιδημίας καὶ τοῦ πάθους ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ αὐτῶν· καὶ γὰρ δὴ προηγουμένως ἐνηνθρώπησε, καὶ πέπονθεν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραήλ. Τούτοις ἑξῆς καὶ τὴν μετὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποβολὴν αὐτῶν σημαίνων ὁ λόγος φησὶν, καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν. Τὶς δὲ ἐστὶν αὕτη διδάσκων ἐπιφέρει τὸ σχοίνισμα, περὶ οὗ εἴρηται, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. Σαφέστερον γ’ οὖν τοῦτο παρίστησιν ἐπιλέγων τοῦ διασκεδάσαι τὴν προτέραν διαθήκην τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀναμέσον Ἰούδα καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ·
Λέγοιτο δ' ἂν τὰ προκείμενα ἐκ προσώπου τοῦ Χρι- Α στοῦ, ὥσπερ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, οὓς ἑτέ ρωθι μὲν (Γ. ν') « ἄρχοντας Σοδόμων καὶ λαὸν Γου μόρφας κ ὁ τῆς προφητείας ἀποκαλεῖ λόγος, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ Χαναναίους διὰ τὴν πρὸς τοὺς Χανα ταίους ἐξομοίωσιν αὐτοὺς ὀνομάζει. Φήσασα γοῦν ή προφητεία τὸ, ο Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναίοι, ο ἐπι- φέρει, διδάσκουσα ἡμᾶς τίνας βούλεται σημαίνειν, καί φησιν, « τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι. » Τίνα δὲ ἦν ταῦτα τὰ πρόβατα, τὰ πρότερον τῷ Κυρίῳ φυλασσόμενα, ἢ ὁ ἐκ περιτομῆς λαός; οὓς νῦν Χα- ναναίους ὀνομάσας ὁ Λόγος, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χρι- στοῦ ἐπάγει λέγων, « καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς » τὰ ἀνα- γεγραμμένα, & καὶ λέγοι ἂν πρὸς τοὺς ἐπιβουλεύ σαντας αὐτῷ, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς εὐεργέτησε τους μι σθοὺς ὥσπερ αἰτῶν αὐτοὺς, τοῦτ᾽ ἔστι τὴν εἰς αὐτὸν Β πίστιν καὶ τὸν ταύτῃ κατάλληλον βίον· οὕτως γὰρ ἀκούω τοῦ, « δότε τὸν μισθόν μου· › οἱ δὲ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι περὶ αὐτῶν εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ, ὁ Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προστυχό- μην· καὶ ἔθεντο κατ' ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου· ν τριάκοντα αργυ- ρίους στήσαντες παρέσχον τῷ προδότη, ώσπερεί το σούτου αὐτὸν τῇ ἀσεβεστάτῃ αὐτῶν κρίσει τιμώμε. νοι. Αλλ' ἐπεὶ τὸ ἑκάστου ἔργον ὁποῖον ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει, τούτου χάριν καθεἶναι αὐτοὺς, « εἰς τὸ χωνευτήριον, » τοῦτ᾽ ἔστιν εἰς τὸ τῆς κρίσεως καὶ τὸ τῆς κολάσεως πῦρ, ὁ Κύριος προστάσσει· τίνας δὲ αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ; Καὶ σκέψαι δὲ, φησὶν, εἰ δόκιμόν ἐστιν, δῆλον δ' ὅτι τὸ κατ' αὐτ τοῦ δρασθὲν αὐτοῖς· λέγει δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ πυρὶ 60- κιμασθήσεσθαι, ὃν τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τῆς εἰς σάρχα ἐπιδημίας καὶ τοῦ πάθους ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ αὐτῶν· καὶ γὰρ δὴ προηγουμένως ενηνθρώ πησε, καὶ πέπονθεν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραήλ. Τούτοις ἑξῆς καὶ τὴν μετὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποβολὴν αὐτῶν σημαίνων ὁ Λόγος φησί, ο καὶ ἀπέῤῥιψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέ ραν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη διδάσκων ἐπιφέρει τὸ ο σχοίνισμα, ο περὶ οὗ εἴρηται, ο σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. » Σαφέστερον γοῦν τοῦτο παρίστησιν ἐπιλέγων, κ τοῦ διασκεδάσαι τὴν προτέραν διαθήκην τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀναμέσον Ἰούδα καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ· ν καὶ σαφῶς δείκνυται ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων περιῃρημένα τῆς λατρείας ἁπάσης τῆς κατὰ τὸν νόμον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο καθαιρεθείσης. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. • Ρομφαία, εξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπὶ ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκρά τωρ, πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήτωσαν τὰ πρόβατα· καὶ ἐπιστρέψω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. » Επείπερ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, ο Πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης, ο ἐντεῦθεν λαβὼν κατὰ τὸν (2) σωτηρίου πάθους καιρὸν πέρας ειληφέναι ἐδίδαξεν, ὅτε κατα λείψαντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ διεσκορπίσθησαν· το του δὴ χάριν καὶ ἡμεῖς ἑσημειωσάμεθα τὸ ῥητὸν, δ καὶ πολλῆς δεόμενον ἐξετάσεως εἰς ἐπιτήδειον ἀναθη σόμεθα καιρόν. 7ª το ΧΧνι, 31. ECLOGE PROPHETICÆ. — LIB. III. propheticus vocat sermo, tunc temporis Clana- C næos propter eorum cum Chananæis similitudinem, vocat. Postquam igitur prophetia dixit, ‹ Et cogno - scent Chananæi, & adjicit, nos docens quos indicare velit, dicitque, greges quæ custodiuntur mihi. › Quæ autem erant illae greges, prius Domnino custom ditæ, nisi circumcisionis populus ? quos nunc Cha- nanæos vocans Scriptura, quasi de Christi persona addit, et dicam ad eos quæ scripta sunt, quæ et dicere potest insidiantibus sibi, quasi ab iis re petens suorum in eos beneficiorum mercedem, ſi- dem scilicet in se, consentaneamque fidei vitam; sic enim intelligo, afferte mercedem meam. › Hi vero, secundum ea quæ alias de ipsis ab eo dicta sunt, e Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi : ego autem orabam. Et posuerunt adversum me ma- la pro bonis, et odium pro dilectione mea 75. » Tri- ginta nummos statutos proditori dederunt, tanti eum impiissima æstimatione facientes. Sed cum cujusque opus quale sit igne est probandum, ideo projicere eos ad statuarium, id est in judicii et supplicii ignem, Dominus jubet. Quinam vero sunt ii, nisi sibimet ipsi insidiantes? Appreciare jubet, scilicet in iis quæ adversus se admiserunt. Dicit eos in igne probandos esse, quemadmodum et ipse Do- minus in incarnationis et passionis tempore ab eis probatus est. Etenim primum homo factus et pas- sus est pro perditarum ovium domus Israel salute. His deinde post Salvatoris nostri passionem repro- bationem eorum indicans Scriptura dicit, el præ- cidi virgam meam secundam. Quæ sit hæc virga docens adjicit c funiculum, de quo dicitur, fu niculum hæreditatis ejus Israel. ", Manifestius igi tur illud ostendit, subjiciens, c ut dissolverem prius testamentum Dei, inter Judam et Israel., Et aperte patet ipso Salvatoris nostri tempore corruisse omnes legalis cultus observantias, ex quo nunc uɛ- que penitus deletæ sunt. 7, Psal. cviii, 4, 5. Deut. xxxi, 9. D CAPUT XXVII. Ex eodem Zacharia. • Framea, suscitare, super pastorem meum, et super virum cohærentem mihi, dicit Dominus om- nipotens; percule pastorem, et dispergentur oves, et convertam manum meam ad pastores 8°. › Evange- lista quoque, e Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis 81, dicens, hæc in Salvatoris nostri passionis tempore impleta fuisse demonstrat, cum discipuli, eo relicto, fugerunt. Idcirco nos quoque hunc notavimus locum, et fusiore explanatione il- lustrandum opportuno tempore tractabimus. Zach, XIII, 7. * Matth. (2) Desideratur toū. Edit.
καὶ σαφῶς δείκνυται ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων περιηρημένα τῆς λατρείας ἁπάσης τῆς κατὰ τὸν νόμον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο καθαιρεθείσης. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. ΚΖ. Ῥομφαία ἐξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπὶ ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήτωσαν τὰ πρόβατα· καὶ ἐπιστρέψω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. Ἐπείπερ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, Πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ προβάτα τῆς ποίμνης, ἐντεῦθεν λαβὼν κατὰ τὸν σωτηρίου πάθους καιρὸν πέρας εἰληφέναι ἐδίδαξεν, ὅτε καταλείψαντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ διεσκορπίσθησαν· τούτου δὴ χάριν καὶ ἡμεῖς ἐσημειωσάμεθα τὸ ῥητὸν, ὃ καὶ πολλῆς δεόμενον ἐξετάσεως εἰς ἐπιτήδειον ἀναθησόμεθα καιρόν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΗ. Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξεται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα πολέμου· καὶ παρέσται Κύριος ὁ Θεός μου, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ’ αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ὑπονοοῦντες περὶ τῆς δευτέρας λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐσημειωσάμεθα. Ψ. Τοῦ ἀγγέλου. ΚΘ. Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν·
Λέγοιτο δ' ἂν τὰ προκείμενα ἐκ προσώπου τοῦ Χρι- Α στοῦ, ὥσπερ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, οὓς ἑτέ ρωθι μὲν (Γ. ν') « ἄρχοντας Σοδόμων καὶ λαὸν Γου μόρφας κ ὁ τῆς προφητείας ἀποκαλεῖ λόγος, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ Χαναναίους διὰ τὴν πρὸς τοὺς Χανα ταίους ἐξομοίωσιν αὐτοὺς ὀνομάζει. Φήσασα γοῦν ή προφητεία τὸ, ο Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναίοι, ο ἐπι- φέρει, διδάσκουσα ἡμᾶς τίνας βούλεται σημαίνειν, καί φησιν, « τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι. » Τίνα δὲ ἦν ταῦτα τὰ πρόβατα, τὰ πρότερον τῷ Κυρίῳ φυλασσόμενα, ἢ ὁ ἐκ περιτομῆς λαός; οὓς νῦν Χα- ναναίους ὀνομάσας ὁ Λόγος, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χρι- στοῦ ἐπάγει λέγων, « καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς » τὰ ἀνα- γεγραμμένα, & καὶ λέγοι ἂν πρὸς τοὺς ἐπιβουλεύ σαντας αὐτῷ, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς εὐεργέτησε τους μι σθοὺς ὥσπερ αἰτῶν αὐτοὺς, τοῦτ᾽ ἔστι τὴν εἰς αὐτὸν Β πίστιν καὶ τὸν ταύτῃ κατάλληλον βίον· οὕτως γὰρ ἀκούω τοῦ, « δότε τὸν μισθόν μου· › οἱ δὲ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι περὶ αὐτῶν εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ, ὁ Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προστυχό- μην· καὶ ἔθεντο κατ' ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου· ν τριάκοντα αργυ- ρίους στήσαντες παρέσχον τῷ προδότη, ώσπερεί το σούτου αὐτὸν τῇ ἀσεβεστάτῃ αὐτῶν κρίσει τιμώμε. νοι. Αλλ' ἐπεὶ τὸ ἑκάστου ἔργον ὁποῖον ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει, τούτου χάριν καθεἶναι αὐτοὺς, « εἰς τὸ χωνευτήριον, » τοῦτ᾽ ἔστιν εἰς τὸ τῆς κρίσεως καὶ τὸ τῆς κολάσεως πῦρ, ὁ Κύριος προστάσσει· τίνας δὲ αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ; Καὶ σκέψαι δὲ, φησὶν, εἰ δόκιμόν ἐστιν, δῆλον δ' ὅτι τὸ κατ' αὐτ τοῦ δρασθὲν αὐτοῖς· λέγει δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ πυρὶ 60- κιμασθήσεσθαι, ὃν τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τῆς εἰς σάρχα ἐπιδημίας καὶ τοῦ πάθους ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ αὐτῶν· καὶ γὰρ δὴ προηγουμένως ενηνθρώ πησε, καὶ πέπονθεν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραήλ. Τούτοις ἑξῆς καὶ τὴν μετὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποβολὴν αὐτῶν σημαίνων ὁ Λόγος φησί, ο καὶ ἀπέῤῥιψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέ ραν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη διδάσκων ἐπιφέρει τὸ ο σχοίνισμα, ο περὶ οὗ εἴρηται, ο σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. » Σαφέστερον γοῦν τοῦτο παρίστησιν ἐπιλέγων, κ τοῦ διασκεδάσαι τὴν προτέραν διαθήκην τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀναμέσον Ἰούδα καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ· ν καὶ σαφῶς δείκνυται ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων περιῃρημένα τῆς λατρείας ἁπάσης τῆς κατὰ τὸν νόμον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο καθαιρεθείσης. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. • Ρομφαία, εξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπὶ ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκρά τωρ, πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήτωσαν τὰ πρόβατα· καὶ ἐπιστρέψω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. » Επείπερ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, ο Πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης, ο ἐντεῦθεν λαβὼν κατὰ τὸν (2) σωτηρίου πάθους καιρὸν πέρας ειληφέναι ἐδίδαξεν, ὅτε κατα λείψαντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ διεσκορπίσθησαν· το του δὴ χάριν καὶ ἡμεῖς ἑσημειωσάμεθα τὸ ῥητὸν, δ καὶ πολλῆς δεόμενον ἐξετάσεως εἰς ἐπιτήδειον ἀναθη σόμεθα καιρόν. 7ª το ΧΧνι, 31. ECLOGE PROPHETICÆ. — LIB. III. propheticus vocat sermo, tunc temporis Clana- C næos propter eorum cum Chananæis similitudinem, vocat. Postquam igitur prophetia dixit, ‹ Et cogno - scent Chananæi, & adjicit, nos docens quos indicare velit, dicitque, greges quæ custodiuntur mihi. › Quæ autem erant illae greges, prius Domnino custom ditæ, nisi circumcisionis populus ? quos nunc Cha- nanæos vocans Scriptura, quasi de Christi persona addit, et dicam ad eos quæ scripta sunt, quæ et dicere potest insidiantibus sibi, quasi ab iis re petens suorum in eos beneficiorum mercedem, ſi- dem scilicet in se, consentaneamque fidei vitam; sic enim intelligo, afferte mercedem meam. › Hi vero, secundum ea quæ alias de ipsis ab eo dicta sunt, e Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi : ego autem orabam. Et posuerunt adversum me ma- la pro bonis, et odium pro dilectione mea 75. » Tri- ginta nummos statutos proditori dederunt, tanti eum impiissima æstimatione facientes. Sed cum cujusque opus quale sit igne est probandum, ideo projicere eos ad statuarium, id est in judicii et supplicii ignem, Dominus jubet. Quinam vero sunt ii, nisi sibimet ipsi insidiantes? Appreciare jubet, scilicet in iis quæ adversus se admiserunt. Dicit eos in igne probandos esse, quemadmodum et ipse Do- minus in incarnationis et passionis tempore ab eis probatus est. Etenim primum homo factus et pas- sus est pro perditarum ovium domus Israel salute. His deinde post Salvatoris nostri passionem repro- bationem eorum indicans Scriptura dicit, el præ- cidi virgam meam secundam. Quæ sit hæc virga docens adjicit c funiculum, de quo dicitur, fu niculum hæreditatis ejus Israel. ", Manifestius igi tur illud ostendit, subjiciens, c ut dissolverem prius testamentum Dei, inter Judam et Israel., Et aperte patet ipso Salvatoris nostri tempore corruisse omnes legalis cultus observantias, ex quo nunc uɛ- que penitus deletæ sunt. 7, Psal. cviii, 4, 5. Deut. xxxi, 9. D CAPUT XXVII. Ex eodem Zacharia. • Framea, suscitare, super pastorem meum, et super virum cohærentem mihi, dicit Dominus om- nipotens; percule pastorem, et dispergentur oves, et convertam manum meam ad pastores 8°. › Evange- lista quoque, e Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis 81, dicens, hæc in Salvatoris nostri passionis tempore impleta fuisse demonstrat, cum discipuli, eo relicto, fugerunt. Idcirco nos quoque hunc notavimus locum, et fusiore explanatione il- lustrandum opportuno tempore tractabimus. Zach, XIII, 7. * Matth. (2) Desideratur toū. Edit.
PG 22:1155Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτό. Ὥσπερ χεὶρ καὶ δεξιὰ καὶ βραχίων καὶ δύναμις τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὁ Λόγος αὐτοῦ ἐν ταῖς θείαις ὠνόμασται γραφαῖς, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ ὄνομα χρηματίζει τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο οὖν τὸ θεῖον ὄνομα ὡς ἀπ’ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ δυσμῶν δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσιν, παντί τῳ πρόδηλον ἀπὸ τῶν πανταχόσε χρηματιζόντων κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ προσηγορίαν· οἳ καὶ ἐν παντὶ τόπῳ πνευματικὸν θυμίαμα καὶ τὴν δι’ εὐχῶν καθαρὰν καὶ ἀναίμακτον καὶ λογικὴν θυσίαν διὰ τοῦ κατ’ ἀλήθειαν ἀρχιερέως προσάγουσι τῷ Θεῷ· τούτων δὲ τοῦτον λατρευόντων τὸν τρόπον, τὰς σωματικὰς τοῦ προτέρου λαοῦ θυσίας ἀποστραφήσεσθαί φησιν ὁ Θεός· καὶ δὴ σαφὲς πῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν κατ’ ἀμφότερα πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία· κατά τε τὴν προτέρου λαοῦ ἀποβολὴν ἅμα τε ἀρθείσης ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν Δανιὴλ θυσίας καὶ σπονδῆς, καὶ κατὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπιστροφήν. Τοῦ αὐτοῦ. Λ.
ΧΧΙΧ. Α Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑΙ Τοῦ αὐτοῦ. • (Γ. 34) Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξε ται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα πολέμου· καὶ παρέσται Κύριος ὁ Θεός μου, καὶ πάντες & ἅγιοι μετ' αὐτοῦ. » Καὶ ταῦτα ὑπονοοῦντες περὶ τῆς δευτέρας λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐση- μειωσάμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. Τοῦ ἀγγέλου. • Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν. Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματι μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτό. » Ὥσπερ χεὶρ καὶ δεξιὰ καὶ βρα- χίων καὶ δύναμις τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὁ Λόγος αὐτοῦ ἐν ταῖς θείαις ὠνόμασται Γραφαῖς, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ ὄνομα χρηματίζει τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο οὖν τὸ θεῖον ὄνομα ὡς « ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου καὶ δυσμῶν δεδόξα σται ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ο παντί τῳ πρόδηλον ἀπὸ τῶν πανταχόσε χρηματιζόντων κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ προσηγορίαν· οἱ καὶ ἐν παντὶ τόπῳ πνευματικὸν θυ μίαμα καὶ τὴν δι᾿ εὐχῶν καθαρὰν καὶ ἀναίμακτον καὶ λογικὴν θυσίαν διὰ τοῦ κατ᾽ ἀλήθειαν ἀρχιερέως προσάγουσι τῷ Θεῷ· τούτων δὲ τοῦτον λατρευόντων τὸν τρόπον, τὰς σωματικὰς τοῦ προτέρου λαοῦ θυ- σίας ἀποστραφήσεσθαί φησιν ὁ Θεός· καὶ δὴ σαφὲς πῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν κατ' ἀμφότερα πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία· κατά τε την (5) προτέρου λαοῦ ἀποβολὴν, ἅμα τε ἀρθείσης ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν Δανιὴλ θυσίας καὶ σπονδῆς, καὶ κατὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπιστροφήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Τοῦ αὐτοῦ. • Η διαθήκη ἦν μετ᾿ αὐτοῦ τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης, καὶ ἔδωκα αὐτῷ φόβῳ φοβεῖσθαί με, καὶ ἀπὸ προσώπου ὀνόματός μου στέλλεσθαι αὐτόν. Νό μας ἀληθείας ἦν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ ἀδικία ούχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπο ρεύθη μετ' ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ ἀδε • κίας. "Οτι χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον › ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορος ἐστιν. » Καὶ ταῦθ᾽ ἁρμόζειν ὑπολαμ βάνοντες ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐκτεθείμεθα ἥ τε γὰρ διαθήκη τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης ἦν μετ' αὐτοῦ, τό τε τοῦ φόβου πνεῦμα μετὰ καὶ τῶν λοι πῶν ἐπ' αὐτὸν ἀνεπαύσατο κατὰ τὸ, ο Καὶ ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ, ο λεγόμενον ἐν Ησαΐα τοῦτο δὲ καὶ ὁ τῆς ἀληθείας νόμος, οὐχὶ δὲ ὁ τυπικές ἐν τῷ στόματι ἦν, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· κατὰ γὰρ τὸν Ἡσαΐαν ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίη σεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· οἷα δὲ τυχ 5-7. πιν, 3, δ. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. CAPUT XXVIII. Ex eodem. ‹ Et egredietur Dominus et præliabitur contra gentes illas, sicut præliatus est in die certami- Et veniet Dominus Deus meus, omnes- que sancti cum eo 8. Et hæc rati de secundo dici Christi adventu notavimus. mis. . ... CAPUT E Malachia. B ‹ Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus omnipotens et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, ma- gnum est nomen meum in gentibus: et in omni loco sacrificatur, et ofertur nomini meo oblatio munda : quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens : et vos polluistis illud 8. Sicut manus, et dextera, et brachium et virtus Dei omnium Verbum ejus in divinis nominatur Scripturis, ita et eum designat nomen Dei. Hoc igitur divinum nomen quasi ab ortu solis usque ad occasum glorificatur in gentibus, cuivis mani- festum per prædicationes quæ in Christi nomine ubique fiunt. Quippe in omni loco spiritale incen- sum et precibus purum incruentumque ac ratio- nale sacrificium per verum summumque pontifi- cem Deo offerunt. Quibus vero hoc modo adoran- tibus, corporalia prioris populi sacrificia recessura dicit Deus. Manifestum igitur quomodo post Chri- sti incarnationem utrinque finem prophetia acce-C perit; etenim prioris populi reprobatione simul submota sunt ab eis secundum Daniel sacrificia et libamenta, nec non et gentium ad omnium Deum conversio subsecuta est. CAPUT XXX. Ex eodem. EXEGETICA. Pactum meum fuit cum eo vitæ et pacis : et dedi ei timorem, et timuit me, et a facie nomi- nis mei pavebat. Lex veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus : in pace et in æquitate ambulavit mecum, et multos avertit ab iniquitate. Labia enim sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus : quia D Hæc quoque angelus Domini omnipotentis est *. cum testimoniis de Christo congrua reputantes re- tulimus. Pactum enim vitæ et pacis cum eo erat; timoris vero spiritus cum cæteris super eum re- quievit, juxta hæc Isaiæ verba : Et replebit eum spiritus timoris Domini ". » Veritatis quoque lex, non autem typica in ore ejus erat, et non inventa est iniquitas in labiis ejus. Juxta enim eumdem Isaiam, iniquitatem non fecit, nec inventus est dolus in labiis ejus. Quasi coexsistens patria vir- tute in pace et in æquitate ambulavit cum eo, Isa. x1, 3. ss Zach. ns Malach. 1, 10-12. s Malach.", (3) Desideratur τοῦ. EDIT.
Ἡ διαθήκη ἦν μετ’ αὐτοῦ τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης, καὶ ἔδωκα αὐτῷ φόβῳ φοβεῖσθαί με, καὶ ἀπὸ προσώπου ὀνόματός μου στέλλεσθαι αὐτόν. Νόμος ἀληθείας ἦν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύθη μετ’ ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ ἀδικίας. Ὅτι χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορός ἐστιν. Καὶ ταῦθ’ ἁρμόζειν ὑπολαμβάνοντες ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐκτεθείμεθα· ἥ τε γὰρ διαθήκη τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης ἦν μετ’ αὐτοῦ· τό τε τοῦ φόβου πνεῦμα μετὰ καὶ τῶν λοιπῶν ἐπ’ αὐτὸν ἀνεπαύσατο κατὰ τὸ, καὶ ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ, λεγόμενον ἐν Ἠσαίᾳ· τοῦτο δὲ καὶ ὁ τῆς ἀληθείας νόμος, οὐχὶ δὲ ὁ τυπικὸς ἐν τῷ στόματι ἦν, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· κατὰ γὰρ τὸν Ἠσαίαν ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· οἷα δὲ συνὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύετο μετ’ αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων·
ΧΧΙΧ. Α Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑΙ Τοῦ αὐτοῦ. • (Γ. 34) Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξε ται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα πολέμου· καὶ παρέσται Κύριος ὁ Θεός μου, καὶ πάντες & ἅγιοι μετ' αὐτοῦ. » Καὶ ταῦτα ὑπονοοῦντες περὶ τῆς δευτέρας λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐση- μειωσάμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. Τοῦ ἀγγέλου. • Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν. Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματι μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτό. » Ὥσπερ χεὶρ καὶ δεξιὰ καὶ βρα- χίων καὶ δύναμις τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὁ Λόγος αὐτοῦ ἐν ταῖς θείαις ὠνόμασται Γραφαῖς, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ ὄνομα χρηματίζει τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο οὖν τὸ θεῖον ὄνομα ὡς « ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου καὶ δυσμῶν δεδόξα σται ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ο παντί τῳ πρόδηλον ἀπὸ τῶν πανταχόσε χρηματιζόντων κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ προσηγορίαν· οἱ καὶ ἐν παντὶ τόπῳ πνευματικὸν θυ μίαμα καὶ τὴν δι᾿ εὐχῶν καθαρὰν καὶ ἀναίμακτον καὶ λογικὴν θυσίαν διὰ τοῦ κατ᾽ ἀλήθειαν ἀρχιερέως προσάγουσι τῷ Θεῷ· τούτων δὲ τοῦτον λατρευόντων τὸν τρόπον, τὰς σωματικὰς τοῦ προτέρου λαοῦ θυ- σίας ἀποστραφήσεσθαί φησιν ὁ Θεός· καὶ δὴ σαφὲς πῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν κατ' ἀμφότερα πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία· κατά τε την (5) προτέρου λαοῦ ἀποβολὴν, ἅμα τε ἀρθείσης ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν Δανιὴλ θυσίας καὶ σπονδῆς, καὶ κατὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπιστροφήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Τοῦ αὐτοῦ. • Η διαθήκη ἦν μετ᾿ αὐτοῦ τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης, καὶ ἔδωκα αὐτῷ φόβῳ φοβεῖσθαί με, καὶ ἀπὸ προσώπου ὀνόματός μου στέλλεσθαι αὐτόν. Νό μας ἀληθείας ἦν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ ἀδικία ούχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπο ρεύθη μετ' ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ ἀδε • κίας. "Οτι χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον › ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορος ἐστιν. » Καὶ ταῦθ᾽ ἁρμόζειν ὑπολαμ βάνοντες ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐκτεθείμεθα ἥ τε γὰρ διαθήκη τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης ἦν μετ' αὐτοῦ, τό τε τοῦ φόβου πνεῦμα μετὰ καὶ τῶν λοι πῶν ἐπ' αὐτὸν ἀνεπαύσατο κατὰ τὸ, ο Καὶ ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ, ο λεγόμενον ἐν Ησαΐα τοῦτο δὲ καὶ ὁ τῆς ἀληθείας νόμος, οὐχὶ δὲ ὁ τυπικές ἐν τῷ στόματι ἦν, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· κατὰ γὰρ τὸν Ἡσαΐαν ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίη σεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· οἷα δὲ τυχ 5-7. πιν, 3, δ. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. CAPUT XXVIII. Ex eodem. ‹ Et egredietur Dominus et præliabitur contra gentes illas, sicut præliatus est in die certami- Et veniet Dominus Deus meus, omnes- que sancti cum eo 8. Et hæc rati de secundo dici Christi adventu notavimus. mis. . ... CAPUT E Malachia. B ‹ Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus omnipotens et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, ma- gnum est nomen meum in gentibus: et in omni loco sacrificatur, et ofertur nomini meo oblatio munda : quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens : et vos polluistis illud 8. Sicut manus, et dextera, et brachium et virtus Dei omnium Verbum ejus in divinis nominatur Scripturis, ita et eum designat nomen Dei. Hoc igitur divinum nomen quasi ab ortu solis usque ad occasum glorificatur in gentibus, cuivis mani- festum per prædicationes quæ in Christi nomine ubique fiunt. Quippe in omni loco spiritale incen- sum et precibus purum incruentumque ac ratio- nale sacrificium per verum summumque pontifi- cem Deo offerunt. Quibus vero hoc modo adoran- tibus, corporalia prioris populi sacrificia recessura dicit Deus. Manifestum igitur quomodo post Chri- sti incarnationem utrinque finem prophetia acce-C perit; etenim prioris populi reprobatione simul submota sunt ab eis secundum Daniel sacrificia et libamenta, nec non et gentium ad omnium Deum conversio subsecuta est. CAPUT XXX. Ex eodem. EXEGETICA. Pactum meum fuit cum eo vitæ et pacis : et dedi ei timorem, et timuit me, et a facie nomi- nis mei pavebat. Lex veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus : in pace et in æquitate ambulavit mecum, et multos avertit ab iniquitate. Labia enim sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus : quia D Hæc quoque angelus Domini omnipotentis est *. cum testimoniis de Christo congrua reputantes re- tulimus. Pactum enim vitæ et pacis cum eo erat; timoris vero spiritus cum cæteris super eum re- quievit, juxta hæc Isaiæ verba : Et replebit eum spiritus timoris Domini ". » Veritatis quoque lex, non autem typica in ore ejus erat, et non inventa est iniquitas in labiis ejus. Juxta enim eumdem Isaiam, iniquitatem non fecit, nec inventus est dolus in labiis ejus. Quasi coexsistens patria vir- tute in pace et in æquitate ambulavit cum eo, Isa. x1, 3. ss Zach. ns Malach. 1, 10-12. s Malach.", (3) Desideratur τοῦ. EDIT.
PG 22:1157παρ’ αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων γνῶσιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησάν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλει τῆς κατ’ αὐτὸν ἐπιστήμης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΑ.
ὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ι ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων » ἐπορεύετο μετ' αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων· παρ' αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων (Γ. γνώ- σιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησαν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλλει τῆς κατ' αὐτὸν ἐπιστή- μης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ᾿Αγ- γελος, ο διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. . . Ἰδοὺ ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέ ψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγ γελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· Ιδού, έρχεται, η λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐ τοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. » Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, όπηνίκα . ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλείς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ν(ῦν) λεγόμενος « τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου τοῦ Πατρὸς, ο τοῦτ' ἔστι προει τρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ· ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης Αγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευ τέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλούς φησιν, « Ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτ τοῦ ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον Κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ "Αγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παν- τοκράτωρ φάσκει τὸ, ο Ἰδοὺ ἔρχεται, » καὶ τὰ λοιπά· δι᾽ ὧν καθ᾿ ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλ- λεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγε- νόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχήν, κρί- νων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπρα- γμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χω- νεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά. Πᾶσαν γοῦν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν Ψαλμοῖς λόγον, « Ὁ Θεὸς, τὸ κρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου εν κρίσει·, ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἀνείληφεν ἄνθρωπον, ο υἱὸς τοῦ βασιλέως. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου • Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος σε ἡ θεότης καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ἐν δὲ ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - versionem impulsis. Apud eum, ut summuni 82- cerdotem, et de omnibus scientiam custodientem. divinam legem requisiverunt et requirent ipsius scientiæ studiosi. Ipse est enim ‹ maghi consilii Angelus 6,, et Patris voluntatem omni creaturæ A multis eorum qui prius Deum ignorabant ad con- v') B annuntians. CAPUT XXXI Ex eodem. • Ecce ego mitto angelum meum, et præpara- bit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad suum templum Dominator, quem vos quæritis : et angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans, et emundans argentum, et purgabit, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum . . Hæc de secundo Christi adventu prophetizat, quando... Dei et Patris omnium missus ipse Christus, de quo nunc dicitur : • testamenti Angelus præparabit viam ante faciem Patris, » id est hominum animas Patris regno idoneas atque paratas efficiet; cum rationalibus spiritualibusque lapidibus spirituale templum, scilicet Ecclesiam, ipso præparante, veniet ipse Do- minus Deusque Verbum simul cum ipso testamenti Angelo in templum quod memoratum est; dein • C cum secundum ejus adventum prænuntians, Verbum Isa. 15, 6. D quasi ad peccatores dicit: Ecce venit Dominus omnipotens : et quis poterit cogitare diem adven- tus ejus, et quis stabil ad videndum eum?, Et reliqua quæ diligenter attendenda, ut ab omnipo- tentis Dei, quasi alterius, ore prolata; et ab iis qui ex circumcisione sunt sciscitandum an Domi- num quemvis, cui hæc dicta conveniant, et cum e. Angelum testimonii inducere possint, de quo omnipotens Deus hæc dicat : « Ecce venit, o etc. His igitur, ut nobis videtur, secundus annuntiatur Christi adventus. Qui, cum Verbum Dei esset, superveniens in cujusque animam ingredietur, quemque dijudicans ex ejus vitæ operibus, expur. gans et quasi aurum igne colans, mentesque omnium emundans. Omne igitur judicium Pater dedit Filio suo juxta hunc in Psalmis locum : • Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio > Inde Rex quideni divinitas et ipse Deus Verbum appellatur: quem autem suscepit hominem, filius regis. Malach. 111, 1-3. s Psal. 1.xx1, 2. CAPUT XXXII. Ex eodem Malachia. ‹ Et orietur vobis timentibus nomen meum so!
Behold, I send my messenger, and he shall look...Ἰδοὺ, ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέψε- ται…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἰδοὺ, ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· ἰδοὺ, ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἤ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, ὁπηνίκα ... ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλεὶς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ν(ῦν) λεγόμενος τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου τοῦ πατρὸς, τοῦτ’ ἔστι προευτρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ·
ὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ι ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων » ἐπορεύετο μετ' αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων· παρ' αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων (Γ. γνώ- σιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησαν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλλει τῆς κατ' αὐτὸν ἐπιστή- μης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ᾿Αγ- γελος, ο διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. . . Ἰδοὺ ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέ ψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγ γελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· Ιδού, έρχεται, η λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐ τοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. » Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, όπηνίκα . ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλείς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ν(ῦν) λεγόμενος « τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου τοῦ Πατρὸς, ο τοῦτ' ἔστι προει τρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ· ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης Αγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευ τέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλούς φησιν, « Ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτ τοῦ ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον Κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ "Αγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παν- τοκράτωρ φάσκει τὸ, ο Ἰδοὺ ἔρχεται, » καὶ τὰ λοιπά· δι᾽ ὧν καθ᾿ ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλ- λεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγε- νόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχήν, κρί- νων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπρα- γμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χω- νεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά. Πᾶσαν γοῦν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν Ψαλμοῖς λόγον, « Ὁ Θεὸς, τὸ κρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου εν κρίσει·, ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἀνείληφεν ἄνθρωπον, ο υἱὸς τοῦ βασιλέως. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου • Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος σε ἡ θεότης καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ἐν δὲ ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - versionem impulsis. Apud eum, ut summuni 82- cerdotem, et de omnibus scientiam custodientem. divinam legem requisiverunt et requirent ipsius scientiæ studiosi. Ipse est enim ‹ maghi consilii Angelus 6,, et Patris voluntatem omni creaturæ A multis eorum qui prius Deum ignorabant ad con- v') B annuntians. CAPUT XXXI Ex eodem. • Ecce ego mitto angelum meum, et præpara- bit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad suum templum Dominator, quem vos quæritis : et angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans, et emundans argentum, et purgabit, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum . . Hæc de secundo Christi adventu prophetizat, quando... Dei et Patris omnium missus ipse Christus, de quo nunc dicitur : • testamenti Angelus præparabit viam ante faciem Patris, » id est hominum animas Patris regno idoneas atque paratas efficiet; cum rationalibus spiritualibusque lapidibus spirituale templum, scilicet Ecclesiam, ipso præparante, veniet ipse Do- minus Deusque Verbum simul cum ipso testamenti Angelo in templum quod memoratum est; dein • C cum secundum ejus adventum prænuntians, Verbum Isa. 15, 6. D quasi ad peccatores dicit: Ecce venit Dominus omnipotens : et quis poterit cogitare diem adven- tus ejus, et quis stabil ad videndum eum?, Et reliqua quæ diligenter attendenda, ut ab omnipo- tentis Dei, quasi alterius, ore prolata; et ab iis qui ex circumcisione sunt sciscitandum an Domi- num quemvis, cui hæc dicta conveniant, et cum e. Angelum testimonii inducere possint, de quo omnipotens Deus hæc dicat : « Ecce venit, o etc. His igitur, ut nobis videtur, secundus annuntiatur Christi adventus. Qui, cum Verbum Dei esset, superveniens in cujusque animam ingredietur, quemque dijudicans ex ejus vitæ operibus, expur. gans et quasi aurum igne colans, mentesque omnium emundans. Omne igitur judicium Pater dedit Filio suo juxta hunc in Psalmis locum : • Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio > Inde Rex quideni divinitas et ipse Deus Verbum appellatur: quem autem suscepit hominem, filius regis. Malach. 111, 1-3. s Psal. 1.xx1, 2. CAPUT XXXII. Ex eodem Malachia. ‹ Et orietur vobis timentibus nomen meum so!
ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ’ ἔστιν τὴν ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης ἀγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλοὺς φησὶν, ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ ἄγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παντοκράτωρ φάσκει τὸ, ἴδου ἔρχεται, καὶ τὰ λοιπά· δι’ ὧν καθ’ ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλλεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγενόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχὴν, κρίνων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπραγμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χωνεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά.
ὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ι ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων » ἐπορεύετο μετ' αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων· παρ' αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων (Γ. γνώ- σιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησαν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλλει τῆς κατ' αὐτὸν ἐπιστή- μης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ᾿Αγ- γελος, ο διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. . . Ἰδοὺ ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέ ψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγ γελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· Ιδού, έρχεται, η λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐ τοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. » Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, όπηνίκα . ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλείς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ν(ῦν) λεγόμενος « τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου τοῦ Πατρὸς, ο τοῦτ' ἔστι προει τρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ· ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης Αγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευ τέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλούς φησιν, « Ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτ τοῦ ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον Κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ "Αγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παν- τοκράτωρ φάσκει τὸ, ο Ἰδοὺ ἔρχεται, » καὶ τὰ λοιπά· δι᾽ ὧν καθ᾿ ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλ- λεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγε- νόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχήν, κρί- νων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπρα- γμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χω- νεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά. Πᾶσαν γοῦν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν Ψαλμοῖς λόγον, « Ὁ Θεὸς, τὸ κρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου εν κρίσει·, ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἀνείληφεν ἄνθρωπον, ο υἱὸς τοῦ βασιλέως. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου • Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος σε ἡ θεότης καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ἐν δὲ ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - versionem impulsis. Apud eum, ut summuni 82- cerdotem, et de omnibus scientiam custodientem. divinam legem requisiverunt et requirent ipsius scientiæ studiosi. Ipse est enim ‹ maghi consilii Angelus 6,, et Patris voluntatem omni creaturæ A multis eorum qui prius Deum ignorabant ad con- v') B annuntians. CAPUT XXXI Ex eodem. • Ecce ego mitto angelum meum, et præpara- bit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad suum templum Dominator, quem vos quæritis : et angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans, et emundans argentum, et purgabit, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum . . Hæc de secundo Christi adventu prophetizat, quando... Dei et Patris omnium missus ipse Christus, de quo nunc dicitur : • testamenti Angelus præparabit viam ante faciem Patris, » id est hominum animas Patris regno idoneas atque paratas efficiet; cum rationalibus spiritualibusque lapidibus spirituale templum, scilicet Ecclesiam, ipso præparante, veniet ipse Do- minus Deusque Verbum simul cum ipso testamenti Angelo in templum quod memoratum est; dein • C cum secundum ejus adventum prænuntians, Verbum Isa. 15, 6. D quasi ad peccatores dicit: Ecce venit Dominus omnipotens : et quis poterit cogitare diem adven- tus ejus, et quis stabil ad videndum eum?, Et reliqua quæ diligenter attendenda, ut ab omnipo- tentis Dei, quasi alterius, ore prolata; et ab iis qui ex circumcisione sunt sciscitandum an Domi- num quemvis, cui hæc dicta conveniant, et cum e. Angelum testimonii inducere possint, de quo omnipotens Deus hæc dicat : « Ecce venit, o etc. His igitur, ut nobis videtur, secundus annuntiatur Christi adventus. Qui, cum Verbum Dei esset, superveniens in cujusque animam ingredietur, quemque dijudicans ex ejus vitæ operibus, expur. gans et quasi aurum igne colans, mentesque omnium emundans. Omne igitur judicium Pater dedit Filio suo juxta hunc in Psalmis locum : • Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio > Inde Rex quideni divinitas et ipse Deus Verbum appellatur: quem autem suscepit hominem, filius regis. Malach. 111, 1-3. s Psal. 1.xx1, 2. CAPUT XXXII. Ex eodem Malachia. ‹ Et orietur vobis timentibus nomen meum so!
Πᾶσαν γ’ οὖν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν ψαλμοῖς λόγον, Ὁ Θεὸς τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει· ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἡ θεότης καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ὃν δὲ ἀνείληφεν ἄνθρωπον, υἱὸς τοῦ βασιλέως. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου. ΛΒ. Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Ἥλιος δικαιοσύνης τὸ φῶς ἐστιν τὸ ἀληθινὸν τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὃς μόνοις ἀνατέλλειν εἴρηται τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· τοῖς γάρ τοι μὴ τοιούτοις δύσεσθαι ἀπειλεῖ, κατὰ τὸ, καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου, ἔν τινι τῶν προφητῶν εἰρημένον. Ταῦτα μὲν τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα προφητῶν· ἀλλ’ ἐπεὶ τὰ ἐκ τοῦ Ἠσαίου διὰ τὸ πλῆθος ἐν ἰδίῳ συγγράμματι περιλαβεῖν ἡμῖν πρόκειται, φέρε μεταβάντες τὰ ἀπὸ τῶν λοιπῶν μεγάλων προφητῶν ἐπισκεψώμεθα. Ψ. Ἐκ τοῦ Ἰερεμίου. ΛΓ. Κύριε, γνώρισόν μοι, καὶ γνώσομαι· τότε εἶδον τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν.
ὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ι ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων » ἐπορεύετο μετ' αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων· παρ' αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων (Γ. γνώ- σιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησαν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλλει τῆς κατ' αὐτὸν ἐπιστή- μης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ᾿Αγ- γελος, ο διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. . . Ἰδοὺ ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέ ψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγ γελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· Ιδού, έρχεται, η λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐ τοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. » Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, όπηνίκα . ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλείς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ν(ῦν) λεγόμενος « τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου τοῦ Πατρὸς, ο τοῦτ' ἔστι προει τρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ· ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὴν Ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης Αγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευ τέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλούς φησιν, « Ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτ τοῦ ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον Κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ "Αγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παν- τοκράτωρ φάσκει τὸ, ο Ἰδοὺ ἔρχεται, » καὶ τὰ λοιπά· δι᾽ ὧν καθ᾿ ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλ- λεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγε- νόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχήν, κρί- νων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπρα- γμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χω- νεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά. Πᾶσαν γοῦν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν Ψαλμοῖς λόγον, « Ὁ Θεὸς, τὸ κρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου εν κρίσει·, ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἀνείληφεν ἄνθρωπον, ο υἱὸς τοῦ βασιλέως. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου • Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος σε ἡ θεότης καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ἐν δὲ ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. III. - versionem impulsis. Apud eum, ut summuni 82- cerdotem, et de omnibus scientiam custodientem. divinam legem requisiverunt et requirent ipsius scientiæ studiosi. Ipse est enim ‹ maghi consilii Angelus 6,, et Patris voluntatem omni creaturæ A multis eorum qui prius Deum ignorabant ad con- v') B annuntians. CAPUT XXXI Ex eodem. • Ecce ego mitto angelum meum, et præpara- bit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad suum templum Dominator, quem vos quæritis : et angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venit, dicit Dominus omnipotens. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans, et emundans argentum, et purgabit, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum . . Hæc de secundo Christi adventu prophetizat, quando... Dei et Patris omnium missus ipse Christus, de quo nunc dicitur : • testamenti Angelus præparabit viam ante faciem Patris, » id est hominum animas Patris regno idoneas atque paratas efficiet; cum rationalibus spiritualibusque lapidibus spirituale templum, scilicet Ecclesiam, ipso præparante, veniet ipse Do- minus Deusque Verbum simul cum ipso testamenti Angelo in templum quod memoratum est; dein • C cum secundum ejus adventum prænuntians, Verbum Isa. 15, 6. D quasi ad peccatores dicit: Ecce venit Dominus omnipotens : et quis poterit cogitare diem adven- tus ejus, et quis stabil ad videndum eum?, Et reliqua quæ diligenter attendenda, ut ab omnipo- tentis Dei, quasi alterius, ore prolata; et ab iis qui ex circumcisione sunt sciscitandum an Domi- num quemvis, cui hæc dicta conveniant, et cum e. Angelum testimonii inducere possint, de quo omnipotens Deus hæc dicat : « Ecce venit, o etc. His igitur, ut nobis videtur, secundus annuntiatur Christi adventus. Qui, cum Verbum Dei esset, superveniens in cujusque animam ingredietur, quemque dijudicans ex ejus vitæ operibus, expur. gans et quasi aurum igne colans, mentesque omnium emundans. Omne igitur judicium Pater dedit Filio suo juxta hunc in Psalmis locum : • Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio > Inde Rex quideni divinitas et ipse Deus Verbum appellatur: quem autem suscepit hominem, filius regis. Malach. 111, 1-3. s Psal. 1.xx1, 2. CAPUT XXXII. Ex eodem Malachia. ‹ Et orietur vobis timentibus nomen meum so!
PG 22:1159Ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων· ἐπ’ ἐμὲ ἐλογίσαντο λέγοντες, Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι. Ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς (κα)τὰ τὴν ἐν τῷ Ἠσαίᾳ προφητείαν, ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, κατὰ δὲ τὴν μετὰ χεῖρας, ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θυέσθαι οὐκ ἔγνων· καὶ τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν δὲ πάθος αὐτοῦ δύναται δηλοῦσθαι διὰ τοῦ, δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι· ἅπερ ἐκ προσώπου λέλεκται τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ. Εἰ γὰρ δὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος ἦν, ὡς αὐτὸς διδάσκει πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγων, λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, τοῦτο δ’ ἦν τὸ πρὸς τῷ ξύλῳ κατὰ τὸν σταυρὸν δειγματισθὲν, περὶ αὐτοῦ λέγοιτ’ ἂν εἰκότως τὸ, δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ· εἰ δὲ καὶ βαθυτέρας ἔχοιτο θεωρίας τὰ κατὰ τὸν τόπον, οὐδὲν πρὸς ἐκεῖνο λυπεῖ καὶ τὰ εἰρημένα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΔ.
ΙΙΙ. - δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. » ‹ ΣΑ', 26. Ηλιος δικαιοσύνης τὸ < φῶς ἐστιν τὸ ἀληθινὸν τὸ φω τίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον δς μόνοις ἀνατέλλειν εἴρηται τοῖς φοβουμένοις το ὄνομα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· τοῖς γάρτοι μή τοιούτοις δύσεσθαι ἀπειλεῖ, κατὰ τὸ (Γ. 55) • Καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας τους πλανῶντας τὸν λαόν μου, ο ἔν τινι τῶν προφητῶν εἰρημένον. Ταῦτα μὲν τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα προφητῶν· ἀλλ' ἐπεὶ τὰ ἐκ τοῦ Ἡσαΐου διὰ τὸ πλῆθος ἐν ἰδίῳ συγ γράμματι περιλαβεῖν ἡμῖν πρόκειται, φέρε μετα βάντες τὰ ἀπὸ τῶν λοιπῶν μεγάλων προφητῶν ἐπι- σκεψώμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΓ'. Ἐκ τοῦ ῾Ιερεμίου. • Κύριε, γνώρισόν μοι, καὶ γνώσομαι· τότε εἶδον τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν. Ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγά μενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων· ἐπ' ἐμὲ ἐλογίσαντο λέ- γοντες· Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτόν, ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι. » Ο Σωτήρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς (κατὰ τὴν ἐν τῷ Ησαΐα προ- φητείαν, « ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, ο κατά δὲ τὴν μετὰ χεῖρας, ο ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θυέσθαι οὐκ ἔγνων· καὶ τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν δὲ πάθος αὐτοῦ δύναται δηλοῦσθαι διὰ τοῦ· « Δεῦτε καὶ εμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι· ο ἅπερ ἐκ προσώπου λέλεκται τῶν ἐπι- βουλευσάντων αὐτῷ. Εἰ γὰρ δὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος ἦν, ὡς αὐτὸς διδάσκει πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγων, • Λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, » τούτο δ᾽ ἦν τὸ πρὸς τῷ ξύλῳ κατὰ τὸν σταυρὸν δειγματι σθὲν, περὶ αὐτοῦ λέγοιτ' ἂν εἰκότως τὸ, ο Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ· ἡ εἰ δὲ καὶ βαθυ τέρας ἔχοιτο θεωρίας τὰ κατὰ τὸν τόπον, οὐδὲν πρὸς ἐκεῖνο λυπεῖ καὶ τὰ εἰρημένα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκε την κλη ρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εις χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη η κληρονομία μου ἐμελ ὡς λέων ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ φωνὴν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. Μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρο νομία μου ἐμοί, ἢ σπήλαιον κύκλῳ αὐτῆς ; Βαδίσατε, συναγάγετε πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτω σαν τοῦ φαγεῖν αὐτήν. Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν την μερίδα μου, έδωχαν μερίδα ἐπιθυμητὴν εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας· δι᾿ ἐμὲ ἀφανισμῷ ηφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνὴρ τιθέμενος ἐν καρδίᾳ. Εοικε τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἶναι φωνὴ καὶ ἡ φάσκουσα περὶ μὲν τοῦ ἐν Ἱερουσαλήμ νεὼ τὸ, • ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ο περὶ δὲ τῆς προ * ' EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. - justitia, et sanitas in pennis ejus ". . Sol justitiæ A lux est vera quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum "; › qui solis oriri dicitur timentibus nomen Patris ejus; cujus occa- sum bis, qui non tales erunt, minatur his verbis : ‹ Occumbet sol super prophetas populum meum in errorem inducentes "., Hæc quidem e duodecim prophetis: cum autem Isaie testimonia, quorum magnus est numerus, peculiari libro tractare nobis propositum est, nobis liceat ordine inverso cæterorum magnorum prophe- tarum documenta indagare. CAPUT XXXIII. E Jeremia. • Tu autem, Domine, demonstrasti mili, et co- gnovi: tunc ostendisti mihi studia eorum. Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam : et non cognovi quia cogitaverunt super me consi- lia dicentes: Mittamus lignum in panem ejus et erodamus cum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius s. » Dominus Salvatorque noster Jesus Christus, juxta Isaiæ prophetiam, • Sicut ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus coram tondente se obmutuit”; › et juxta illam quæ nobis in manu est, quasi agnus man- suetus qui portatur ad victimam nescius. › Passio et crux ejus indicari possunt his verbis : Mittamus lignum in panem ejus et erodamus eum de terra viventium; et nomen ejus non memoretur an➤- plius. » Quæ quidem ex persona dicta sunt insi-- diantium ei. Etenim si corpus ejus panis fuit, sic- ut ipse discipulos suos docet, dicens : « Accipite et comedite, hoc est corpus meum ", » ligno vere applicatum est per crucem, unde non immerito di- citur, ‹ Mittamus lignum in panem ejus. › Quæ in hunc locum diximus nulli sunt impedimento quin accuratius contempletur. : CAPUT XXXIV. Ex eodem. B C D Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam dedi dilectam animam meam in manu ini- micorum ejus. Facta est mihi hæreditas inea quasi leo in silva dedit contra me vocem, ideo odivi eam. Nunquid avis discolor bæreditas mea mihi? nunquid avis tincta per totum ? Venite, congrega- mini omnes bestiæ terræ, properate ad devoran- duin. Pastores multi denoliti sunt vineam meam, conculcaverunt partem meam dederunt portio- nem meam desiderabilem in desertum solitudinis. Posuerunt eam in dissipationem, luxitque super me. Desolatione desolata est omnis terra, quia nullus est qui recogitet corde . . Videtur audiri Do- mini Salvatorisque nostri vox, de templo Jerusalem dicens: Reliqui domum meam. Et de priore ns Malach. 1, 2. so Joan. 1, 9. » Mich. m, 6. Jer. x11, 7-11. Jerem. x1, 18, 19. os Isa. LIII, 7. * Matth.
I have forsaken my house, I have left my inheritance…Ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρο- νομίαν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Ἐγενήθη ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ ὡς λέων ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ’ ἐμὲ φωνὴν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. Μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ, ἢ σπήλαιον κύκλῳ αὐτῆς; Βαδίσατε, συναγάγετε πάντα τὰ θήρια τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτωσαν τοῦ φαγεῖν αὐτήν. Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητὴν εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας· δι’ ἐμὲ ἀφανισμῷ ἠφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνὴρ τιθέμενος ἐν καρδίᾳ. Ἔοικε τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἶναι φωνὴ καὶ ἡ φάσκουσα περὶ μὲν τοῦ ἐν Ἱερουσαλὴμ νέω τὸ, ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου· περὶ δὲ τῆς προτέρας συναγωγῆς, ἣ καὶ μερὶς ποτὲ καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ γέγονεν, τὸ, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, κατὰ τὸ, ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάξει τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε, Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Αὐτὸς δ’ ὁ εἰπὼν, οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ’ ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, φησίν·
ΙΙΙ. - δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. » ‹ ΣΑ', 26. Ηλιος δικαιοσύνης τὸ < φῶς ἐστιν τὸ ἀληθινὸν τὸ φω τίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον δς μόνοις ἀνατέλλειν εἴρηται τοῖς φοβουμένοις το ὄνομα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· τοῖς γάρτοι μή τοιούτοις δύσεσθαι ἀπειλεῖ, κατὰ τὸ (Γ. 55) • Καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας τους πλανῶντας τὸν λαόν μου, ο ἔν τινι τῶν προφητῶν εἰρημένον. Ταῦτα μὲν τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα προφητῶν· ἀλλ' ἐπεὶ τὰ ἐκ τοῦ Ἡσαΐου διὰ τὸ πλῆθος ἐν ἰδίῳ συγ γράμματι περιλαβεῖν ἡμῖν πρόκειται, φέρε μετα βάντες τὰ ἀπὸ τῶν λοιπῶν μεγάλων προφητῶν ἐπι- σκεψώμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΓ'. Ἐκ τοῦ ῾Ιερεμίου. • Κύριε, γνώρισόν μοι, καὶ γνώσομαι· τότε εἶδον τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν. Ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγά μενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων· ἐπ' ἐμὲ ἐλογίσαντο λέ- γοντες· Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτόν, ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι. » Ο Σωτήρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς (κατὰ τὴν ἐν τῷ Ησαΐα προ- φητείαν, « ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, ο κατά δὲ τὴν μετὰ χεῖρας, ο ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θυέσθαι οὐκ ἔγνων· καὶ τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν δὲ πάθος αὐτοῦ δύναται δηλοῦσθαι διὰ τοῦ· « Δεῦτε καὶ εμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι· ο ἅπερ ἐκ προσώπου λέλεκται τῶν ἐπι- βουλευσάντων αὐτῷ. Εἰ γὰρ δὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος ἦν, ὡς αὐτὸς διδάσκει πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγων, • Λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, » τούτο δ᾽ ἦν τὸ πρὸς τῷ ξύλῳ κατὰ τὸν σταυρὸν δειγματι σθὲν, περὶ αὐτοῦ λέγοιτ' ἂν εἰκότως τὸ, ο Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ· ἡ εἰ δὲ καὶ βαθυ τέρας ἔχοιτο θεωρίας τὰ κατὰ τὸν τόπον, οὐδὲν πρὸς ἐκεῖνο λυπεῖ καὶ τὰ εἰρημένα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκε την κλη ρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εις χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη η κληρονομία μου ἐμελ ὡς λέων ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ φωνὴν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. Μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρο νομία μου ἐμοί, ἢ σπήλαιον κύκλῳ αὐτῆς ; Βαδίσατε, συναγάγετε πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτω σαν τοῦ φαγεῖν αὐτήν. Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν την μερίδα μου, έδωχαν μερίδα ἐπιθυμητὴν εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας· δι᾿ ἐμὲ ἀφανισμῷ ηφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνὴρ τιθέμενος ἐν καρδίᾳ. Εοικε τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἶναι φωνὴ καὶ ἡ φάσκουσα περὶ μὲν τοῦ ἐν Ἱερουσαλήμ νεὼ τὸ, • ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ο περὶ δὲ τῆς προ * ' EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. - justitia, et sanitas in pennis ejus ". . Sol justitiæ A lux est vera quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum "; › qui solis oriri dicitur timentibus nomen Patris ejus; cujus occa- sum bis, qui non tales erunt, minatur his verbis : ‹ Occumbet sol super prophetas populum meum in errorem inducentes "., Hæc quidem e duodecim prophetis: cum autem Isaie testimonia, quorum magnus est numerus, peculiari libro tractare nobis propositum est, nobis liceat ordine inverso cæterorum magnorum prophe- tarum documenta indagare. CAPUT XXXIII. E Jeremia. • Tu autem, Domine, demonstrasti mili, et co- gnovi: tunc ostendisti mihi studia eorum. Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam : et non cognovi quia cogitaverunt super me consi- lia dicentes: Mittamus lignum in panem ejus et erodamus cum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius s. » Dominus Salvatorque noster Jesus Christus, juxta Isaiæ prophetiam, • Sicut ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus coram tondente se obmutuit”; › et juxta illam quæ nobis in manu est, quasi agnus man- suetus qui portatur ad victimam nescius. › Passio et crux ejus indicari possunt his verbis : Mittamus lignum in panem ejus et erodamus eum de terra viventium; et nomen ejus non memoretur an➤- plius. » Quæ quidem ex persona dicta sunt insi-- diantium ei. Etenim si corpus ejus panis fuit, sic- ut ipse discipulos suos docet, dicens : « Accipite et comedite, hoc est corpus meum ", » ligno vere applicatum est per crucem, unde non immerito di- citur, ‹ Mittamus lignum in panem ejus. › Quæ in hunc locum diximus nulli sunt impedimento quin accuratius contempletur. : CAPUT XXXIV. Ex eodem. B C D Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam dedi dilectam animam meam in manu ini- micorum ejus. Facta est mihi hæreditas inea quasi leo in silva dedit contra me vocem, ideo odivi eam. Nunquid avis discolor bæreditas mea mihi? nunquid avis tincta per totum ? Venite, congrega- mini omnes bestiæ terræ, properate ad devoran- duin. Pastores multi denoliti sunt vineam meam, conculcaverunt partem meam dederunt portio- nem meam desiderabilem in desertum solitudinis. Posuerunt eam in dissipationem, luxitque super me. Desolatione desolata est omnis terra, quia nullus est qui recogitet corde . . Videtur audiri Do- mini Salvatorisque nostri vox, de templo Jerusalem dicens: Reliqui domum meam. Et de priore ns Malach. 1, 2. so Joan. 1, 9. » Mich. m, 6. Jer. x11, 7-11. Jerem. x1, 18, 19. os Isa. LIII, 7. * Matth.
PG 22:1161καὶ τὸ, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Τούτῳ δὲ καὶ ἐγενήθη ἡ προτέρα κληρονομία ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκέν τε ἐπ’ αὐτὸν τὴν φωνὴν αὐτῆς, ὁπηνίκα παραδόντες αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ ἑστήκεισαν κατηγοροῦντες αὐτοῦ καὶ μονονουχὶ βοῶντες, αἶρε, αἶρε, σταύρου αὐτόν· διὰ τοῦτο δέ φησιν, ἐμίσησα αὐτὴν, διὰ τὰ μίσους ἄξια αὐτῆς ἔργα, καὶ διὰ τὸ μηδὲν εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἄξιον ἐπιδείξασθαι· τὸ δ’ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τὸ, δι’ ἐμὲ ἀφανισμῷ ἠφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ἔοικεν δηλοῦν τὴν διὰ τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ τελείαν γενομένην ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τὴν εἰς ἔσχατον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐρήμωσιν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΕ. Κύριε ἰσχύς μου, καὶ βοηθεία μου, καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ κακῶν· πρὸς σὲ ἔθνη ἥξουσιν ἀπ’ ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ ἑροῦσιν, Ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα; Εἰ ποιήσει ἑαυτῷ ἄνθρωπος θεοὺς, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσὶ θεοί. Διὰ τοῦτο, ἰδοὺ, ἐγὼ δηλώσω αὐτοῖς ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν χεῖρά μου, καὶ γνωριῶ αὐτοῖς τὴν δύναμίν μου, καὶ γνώσονται ὅτι ἐγὼ Κύριος.
τέρας Συναγωγής, ἢ καὶ μερίς ποτε καὶ (Γ. σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ γέγονεν, τό, « Αφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, » κατὰ τὸ, « Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυν άγει τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε· Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Αὐτὸς δ᾽ ὁ εἰπὼν ὁ Οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ᾿ ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτήν, ο φησὶν καὶ τὸ, • Έδωκα τὴν ἡγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. » Τούτῳ δὲ καὶ ἐγενήθη ἡ προτέρα κληρονο μία ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκέν τε ἐπ' αὐτὸν τὴν φω νὴν αὐτῆς, ὁπηνίκα παραδόντες αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ ἑστήκεισαν κατηγοροῦντες αὐτοῦ καὶ μονονουχί βοῶν- τες, • Αίρε, αἷρε, σταύρου αὐτόν· ἡ διὰ τοῦτο δέ φη- σιν, ο Εμίσησα αὐτὴν, ο διὰ τὰ μίσους ἄξια αὐτῆς ἔργα, καὶ διὰ τὸ μηδὲν εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἄξιον ἐπι- δείξασθαι· τὸ δ' ἑξῆς, καὶ μάλιστα τό, « Δι' ἐμὲ ἀφα- νισμῷ ηφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ο ἔοικεν δηλοῦν τὴν διὰ τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ τελείαν γενομένην ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τὴν εἰς ἔσχατον τῆς Ἱερουσαλήμ ερήμωσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. « Κύριε, ισχύς μου και βοηθεία μου, καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ κακῶν. Πρὸς σὲ ἔθνη ἥξουσιν ἀπ' ἐσχά- του τῆς γῆς, καὶ ἐροῦσιν, Ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὠφέ λημα. Εἰ ποιήσει ἑαυτῷ ἄνθρωπος θεούς, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰτὶ θεοί; Διὰ τοῦτο, ἰδοῦ, ἐγὼ δηλώσω αὐτοῖς ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν χεῖρά μου, καὶ γνωριῶ αὐτοῖς τὴν δύναμίν μου, καὶ γνώσονται ὅτι ἐγὼ Κύριος. Αμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ ἐκκεκολαμμένη ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς καρδίας αὐτῶν. » Περὶ τῶν διὰ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων ἐπεγνωκότων Θεὸν προφητεύσας ὁ λόγος, ἑξῆς επάγει περὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἁμαρτίας, ἀνεξάλειπτον αὐτὴν ἔσεσθαι σημαί- νων κατὰ τὰς παρατεθείσας μετὰ ἀστερίσκων λέξεις· ἂς δύναταί τις καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου Ιούδα εφαρμό- ζειν, ὡς καὶ ὀνομαστὶ τῷ θείῳ Πνεύματι προεγνωσμέ- νου τε καὶ προαναπεφωνημένου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ. Τοῦ αὐτοῦ. Ἰδού, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀνα- στήσω τῷ Δαυΐδ ἀνατολὴν δικαίαν, καὶ βασιλεύσει βασιλεὺς, καὶ συνήσει, και ποιήσει κρίμα καὶ δικαιο- σύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ σωθήσε- ται καὶ Ἰούδας, καὶ Ἰσραὴλ κατασκηνώσει πεποιθώς, καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὦ καλέσει αὐτοὺς Κύριος, Ίω- σεδὲν ἐν τοῖς προφήταις. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, εἶπεν Κύριος, συντρίψω ζυγὸν ἀπὸ τραχήλου αὐτῶν, καὶ τοὺς δεσμούς αὐτῶν διαρρήξω, καὶ οὐκ ἐργῶνται αυτ τοὶ ἔτι ἀλλοτρίοις, καὶ ἐργῶνται τῷ Κυρίῳ Θεῷ αὐτ τῶν, καὶ τὸν Δαυΐδ βασιλέα αὐτῶν ἀναστήσω αὐτοῖς. » Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ἑτέρῳ τοῦ αὐτοῦ προ φήτου τόπῳ εἴρηται ἐν τούτοις· . Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρω . Β ECLOGA PROPHETICE. - LIB. I. tatis ejus facta est, ‹ Dimisi hæreditatem meam, , juxta illud : c Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum avis nidum suum sub pennis, et noluisti! Ecce relinquetur vobis demus vestra de- serta ". » ipse autem dixit : « Nemo tollit animam meam; potestatem habeo ponere eam ; › atque illud: Dedi dilectam animam meam in manibus inimicorum ejus. » Huic vero facta est prior hæredi- tas quasi leo in silva. Dedit contra eum vocem ejus, cum tradentes eum Pilato adduxerunt, accusantes vociferantesque tantummodo : « Tolle, tolle, cruci- fige eum ; » quapropter ait : « Odivi eam, » ob ejus opera odio digna, et quod nihil in eum amore di- gnum ostenderant. Quæ vero sequuntur, et hæc præsertim : Propter me desolatione desolata est terra, › ostendere videntur antiqui populi consum- matam post Salvatoris passionem, ruinam atque captivitatem, Jerusalemque in perpetuum solitudi- v*) A Synagoga, quæ unquam pars et funiculus hæredi- nein. CAPUT XXXV. Ex eodem. • Domine, fortitudo mea et robur meum, et re- fugium meum in die tribulationis. Ad te gentes venient ab extremis terra, et dicent : Vere menda- cium possederunt patres nostri, vanitatem, quæ eis non profuit. Nunquid faciet sibi homo deos, et ipsi non sunt dii? Idcirco ecce ego ostendam cis per vicem hanc, ostendam eis manum meam et virtu- C tem meam, et scient quia nomen mili Dominus. ☑ Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino, exaratum super latitudinem cordis eorum. . De iis qui per Christum omnium cogno- verunt Deum Scriptura prophetizat, et continuo Judæorum populi adversus Salvatorem iniquitates indicans, indelebiles eas fore ostendit notato aste- riscis loco. Quæ quidem et traditori Judæ adaptari possunt, a Spiritu sancto nominatim ante tempus cognito atque nominato. CAPUT XXXVI. Ex eodem. ait • Ecce dies veniunt, dicit Dominus : et suscitabo D David germen justum : et regnabit rex, et sapiens erit et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit con- fidenter et hoc est nomen quod vocabunt eum, Dominus, Josedec in prophetis '. . . In die illa, Dominus, conteram jugum de collo eorum, et vin- cula eorum disrumpam, et non dominabuntur eis amplius alieni, sed servient Domino Deo suo, et David regi suo quem suscitabo eis '. . His fere si- milia in alio ejusdem prophetæ loco dicuntur his verbis : « Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et sus- citabo verbum bonum quod locutus sum ad do- Luc. XIII, 34, 35. Joan. x, 18. ** Joan. xix, 15. * Jer. xvi, 19-21; xvn, 1. ¹ Jer. xxiii, 5, 6. › Jer. xxx, 8, 9. PATROL. GR. XXII.
13 Ἁμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ ἐκκεκολαμμένη ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς καρδίας αὐτῶν. Περὶ τῶν διὰ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων ἐπεγνωκότων Θεὸν προφητεύσας ὁ λόγος, ἑξῆς ἐπάγει περὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἁμαρτίας, ἀνεξάλειπτον αὐτὴν ἔσεσθαι σημαίνων κατὰ τὰς παρατεθείσας μετὰ ἀστερίσκων λέξεις· ἃς δύναταί τις καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου Ἰούδα ἐφαρμόζειν, ὡς καὶ ὀνομαστὶ τῷ θείῳ Πνεύματι προεγνωσμένου τε καὶ προαναπεφωνημένου. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Λ.
τέρας Συναγωγής, ἢ καὶ μερίς ποτε καὶ (Γ. σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ γέγονεν, τό, « Αφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, » κατὰ τὸ, « Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυν άγει τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε· Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Αὐτὸς δ᾽ ὁ εἰπὼν ὁ Οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ᾿ ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτήν, ο φησὶν καὶ τὸ, • Έδωκα τὴν ἡγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. » Τούτῳ δὲ καὶ ἐγενήθη ἡ προτέρα κληρονο μία ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκέν τε ἐπ' αὐτὸν τὴν φω νὴν αὐτῆς, ὁπηνίκα παραδόντες αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ ἑστήκεισαν κατηγοροῦντες αὐτοῦ καὶ μονονουχί βοῶν- τες, • Αίρε, αἷρε, σταύρου αὐτόν· ἡ διὰ τοῦτο δέ φη- σιν, ο Εμίσησα αὐτὴν, ο διὰ τὰ μίσους ἄξια αὐτῆς ἔργα, καὶ διὰ τὸ μηδὲν εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἄξιον ἐπι- δείξασθαι· τὸ δ' ἑξῆς, καὶ μάλιστα τό, « Δι' ἐμὲ ἀφα- νισμῷ ηφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ο ἔοικεν δηλοῦν τὴν διὰ τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ τελείαν γενομένην ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τὴν εἰς ἔσχατον τῆς Ἱερουσαλήμ ερήμωσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. « Κύριε, ισχύς μου και βοηθεία μου, καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ κακῶν. Πρὸς σὲ ἔθνη ἥξουσιν ἀπ' ἐσχά- του τῆς γῆς, καὶ ἐροῦσιν, Ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὠφέ λημα. Εἰ ποιήσει ἑαυτῷ ἄνθρωπος θεούς, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰτὶ θεοί; Διὰ τοῦτο, ἰδοῦ, ἐγὼ δηλώσω αὐτοῖς ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν χεῖρά μου, καὶ γνωριῶ αὐτοῖς τὴν δύναμίν μου, καὶ γνώσονται ὅτι ἐγὼ Κύριος. Αμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ ἐκκεκολαμμένη ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς καρδίας αὐτῶν. » Περὶ τῶν διὰ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων ἐπεγνωκότων Θεὸν προφητεύσας ὁ λόγος, ἑξῆς επάγει περὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἁμαρτίας, ἀνεξάλειπτον αὐτὴν ἔσεσθαι σημαί- νων κατὰ τὰς παρατεθείσας μετὰ ἀστερίσκων λέξεις· ἂς δύναταί τις καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου Ιούδα εφαρμό- ζειν, ὡς καὶ ὀνομαστὶ τῷ θείῳ Πνεύματι προεγνωσμέ- νου τε καὶ προαναπεφωνημένου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ. Τοῦ αὐτοῦ. Ἰδού, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀνα- στήσω τῷ Δαυΐδ ἀνατολὴν δικαίαν, καὶ βασιλεύσει βασιλεὺς, καὶ συνήσει, και ποιήσει κρίμα καὶ δικαιο- σύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ σωθήσε- ται καὶ Ἰούδας, καὶ Ἰσραὴλ κατασκηνώσει πεποιθώς, καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὦ καλέσει αὐτοὺς Κύριος, Ίω- σεδὲν ἐν τοῖς προφήταις. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, εἶπεν Κύριος, συντρίψω ζυγὸν ἀπὸ τραχήλου αὐτῶν, καὶ τοὺς δεσμούς αὐτῶν διαρρήξω, καὶ οὐκ ἐργῶνται αυτ τοὶ ἔτι ἀλλοτρίοις, καὶ ἐργῶνται τῷ Κυρίῳ Θεῷ αὐτ τῶν, καὶ τὸν Δαυΐδ βασιλέα αὐτῶν ἀναστήσω αὐτοῖς. » Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ἑτέρῳ τοῦ αὐτοῦ προ φήτου τόπῳ εἴρηται ἐν τούτοις· . Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρω . Β ECLOGA PROPHETICE. - LIB. I. tatis ejus facta est, ‹ Dimisi hæreditatem meam, , juxta illud : c Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum avis nidum suum sub pennis, et noluisti! Ecce relinquetur vobis demus vestra de- serta ". » ipse autem dixit : « Nemo tollit animam meam; potestatem habeo ponere eam ; › atque illud: Dedi dilectam animam meam in manibus inimicorum ejus. » Huic vero facta est prior hæredi- tas quasi leo in silva. Dedit contra eum vocem ejus, cum tradentes eum Pilato adduxerunt, accusantes vociferantesque tantummodo : « Tolle, tolle, cruci- fige eum ; » quapropter ait : « Odivi eam, » ob ejus opera odio digna, et quod nihil in eum amore di- gnum ostenderant. Quæ vero sequuntur, et hæc præsertim : Propter me desolatione desolata est terra, › ostendere videntur antiqui populi consum- matam post Salvatoris passionem, ruinam atque captivitatem, Jerusalemque in perpetuum solitudi- v*) A Synagoga, quæ unquam pars et funiculus hæredi- nein. CAPUT XXXV. Ex eodem. • Domine, fortitudo mea et robur meum, et re- fugium meum in die tribulationis. Ad te gentes venient ab extremis terra, et dicent : Vere menda- cium possederunt patres nostri, vanitatem, quæ eis non profuit. Nunquid faciet sibi homo deos, et ipsi non sunt dii? Idcirco ecce ego ostendam cis per vicem hanc, ostendam eis manum meam et virtu- C tem meam, et scient quia nomen mili Dominus. ☑ Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino, exaratum super latitudinem cordis eorum. . De iis qui per Christum omnium cogno- verunt Deum Scriptura prophetizat, et continuo Judæorum populi adversus Salvatorem iniquitates indicans, indelebiles eas fore ostendit notato aste- riscis loco. Quæ quidem et traditori Judæ adaptari possunt, a Spiritu sancto nominatim ante tempus cognito atque nominato. CAPUT XXXVI. Ex eodem. ait • Ecce dies veniunt, dicit Dominus : et suscitabo D David germen justum : et regnabit rex, et sapiens erit et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit con- fidenter et hoc est nomen quod vocabunt eum, Dominus, Josedec in prophetis '. . . In die illa, Dominus, conteram jugum de collo eorum, et vin- cula eorum disrumpam, et non dominabuntur eis amplius alieni, sed servient Domino Deo suo, et David regi suo quem suscitabo eis '. . His fere si- milia in alio ejusdem prophetæ loco dicuntur his verbis : « Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et sus- citabo verbum bonum quod locutus sum ad do- Luc. XIII, 34, 35. Joan. x, 18. ** Joan. xix, 15. * Jer. xvi, 19-21; xvn, 1. ¹ Jer. xxiii, 5, 6. › Jer. xxx, 8, 9. PATROL. GR. XXII.
Behold, the days come, says the Lord, and I will raise up...Ἰδοὺ, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀναστήσω τῷ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἰδοὺ, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀναστήσω τῷ Δαυὶδ ἀνατολὴν δικαίαν, καὶ βασιλεύσει βασιλεὺς, καὶ συνήσει, καὶ ποιήσει κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ σωθήσεται καὶ Ἰούδας, καὶ Ἰσραὴλ κατασκηνώσει πεποιθὼς, καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὃ καλέσει αὐτοὺς Κύριος, Ἰωσεδὲκ ἐν τοῖς προφήταις. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, εἶπεν Κύριος, συντρίψω ζυγὸν ἀπὸ τραχήλου αὐτῶν, καὶ τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν διαρρήξω, καὶ οὐκ ἐργῶνται αὐτοὶ ἔτι ἀλλοτρίοις, καὶ ἐργῶνται τῷ Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ τὸν Δαυὶδ βασιλέα αὐτῶν ἀναστήσω αὐτοῖς. Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ἑτέρῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου τόπῳ εἴρηται ἐν τούτοις·
τέρας Συναγωγής, ἢ καὶ μερίς ποτε καὶ (Γ. σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ γέγονεν, τό, « Αφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, » κατὰ τὸ, « Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυν άγει τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε· Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Αὐτὸς δ᾽ ὁ εἰπὼν ὁ Οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ᾿ ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτήν, ο φησὶν καὶ τὸ, • Έδωκα τὴν ἡγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. » Τούτῳ δὲ καὶ ἐγενήθη ἡ προτέρα κληρονο μία ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκέν τε ἐπ' αὐτὸν τὴν φω νὴν αὐτῆς, ὁπηνίκα παραδόντες αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ ἑστήκεισαν κατηγοροῦντες αὐτοῦ καὶ μονονουχί βοῶν- τες, • Αίρε, αἷρε, σταύρου αὐτόν· ἡ διὰ τοῦτο δέ φη- σιν, ο Εμίσησα αὐτὴν, ο διὰ τὰ μίσους ἄξια αὐτῆς ἔργα, καὶ διὰ τὸ μηδὲν εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἄξιον ἐπι- δείξασθαι· τὸ δ' ἑξῆς, καὶ μάλιστα τό, « Δι' ἐμὲ ἀφα- νισμῷ ηφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ο ἔοικεν δηλοῦν τὴν διὰ τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ τελείαν γενομένην ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τὴν εἰς ἔσχατον τῆς Ἱερουσαλήμ ερήμωσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. « Κύριε, ισχύς μου και βοηθεία μου, καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ κακῶν. Πρὸς σὲ ἔθνη ἥξουσιν ἀπ' ἐσχά- του τῆς γῆς, καὶ ἐροῦσιν, Ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὠφέ λημα. Εἰ ποιήσει ἑαυτῷ ἄνθρωπος θεούς, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰτὶ θεοί; Διὰ τοῦτο, ἰδοῦ, ἐγὼ δηλώσω αὐτοῖς ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν χεῖρά μου, καὶ γνωριῶ αὐτοῖς τὴν δύναμίν μου, καὶ γνώσονται ὅτι ἐγὼ Κύριος. Αμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ ἐκκεκολαμμένη ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς καρδίας αὐτῶν. » Περὶ τῶν διὰ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων ἐπεγνωκότων Θεὸν προφητεύσας ὁ λόγος, ἑξῆς επάγει περὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἁμαρτίας, ἀνεξάλειπτον αὐτὴν ἔσεσθαι σημαί- νων κατὰ τὰς παρατεθείσας μετὰ ἀστερίσκων λέξεις· ἂς δύναταί τις καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου Ιούδα εφαρμό- ζειν, ὡς καὶ ὀνομαστὶ τῷ θείῳ Πνεύματι προεγνωσμέ- νου τε καὶ προαναπεφωνημένου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ. Τοῦ αὐτοῦ. Ἰδού, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀνα- στήσω τῷ Δαυΐδ ἀνατολὴν δικαίαν, καὶ βασιλεύσει βασιλεὺς, καὶ συνήσει, και ποιήσει κρίμα καὶ δικαιο- σύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ σωθήσε- ται καὶ Ἰούδας, καὶ Ἰσραὴλ κατασκηνώσει πεποιθώς, καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὦ καλέσει αὐτοὺς Κύριος, Ίω- σεδὲν ἐν τοῖς προφήταις. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, εἶπεν Κύριος, συντρίψω ζυγὸν ἀπὸ τραχήλου αὐτῶν, καὶ τοὺς δεσμούς αὐτῶν διαρρήξω, καὶ οὐκ ἐργῶνται αυτ τοὶ ἔτι ἀλλοτρίοις, καὶ ἐργῶνται τῷ Κυρίῳ Θεῷ αὐτ τῶν, καὶ τὸν Δαυΐδ βασιλέα αὐτῶν ἀναστήσω αὐτοῖς. » Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ἑτέρῳ τοῦ αὐτοῦ προ φήτου τόπῳ εἴρηται ἐν τούτοις· . Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρω . Β ECLOGA PROPHETICE. - LIB. I. tatis ejus facta est, ‹ Dimisi hæreditatem meam, , juxta illud : c Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum avis nidum suum sub pennis, et noluisti! Ecce relinquetur vobis demus vestra de- serta ". » ipse autem dixit : « Nemo tollit animam meam; potestatem habeo ponere eam ; › atque illud: Dedi dilectam animam meam in manibus inimicorum ejus. » Huic vero facta est prior hæredi- tas quasi leo in silva. Dedit contra eum vocem ejus, cum tradentes eum Pilato adduxerunt, accusantes vociferantesque tantummodo : « Tolle, tolle, cruci- fige eum ; » quapropter ait : « Odivi eam, » ob ejus opera odio digna, et quod nihil in eum amore di- gnum ostenderant. Quæ vero sequuntur, et hæc præsertim : Propter me desolatione desolata est terra, › ostendere videntur antiqui populi consum- matam post Salvatoris passionem, ruinam atque captivitatem, Jerusalemque in perpetuum solitudi- v*) A Synagoga, quæ unquam pars et funiculus hæredi- nein. CAPUT XXXV. Ex eodem. • Domine, fortitudo mea et robur meum, et re- fugium meum in die tribulationis. Ad te gentes venient ab extremis terra, et dicent : Vere menda- cium possederunt patres nostri, vanitatem, quæ eis non profuit. Nunquid faciet sibi homo deos, et ipsi non sunt dii? Idcirco ecce ego ostendam cis per vicem hanc, ostendam eis manum meam et virtu- C tem meam, et scient quia nomen mili Dominus. ☑ Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino, exaratum super latitudinem cordis eorum. . De iis qui per Christum omnium cogno- verunt Deum Scriptura prophetizat, et continuo Judæorum populi adversus Salvatorem iniquitates indicans, indelebiles eas fore ostendit notato aste- riscis loco. Quæ quidem et traditori Judæ adaptari possunt, a Spiritu sancto nominatim ante tempus cognito atque nominato. CAPUT XXXVI. Ex eodem. ait • Ecce dies veniunt, dicit Dominus : et suscitabo D David germen justum : et regnabit rex, et sapiens erit et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit con- fidenter et hoc est nomen quod vocabunt eum, Dominus, Josedec in prophetis '. . . In die illa, Dominus, conteram jugum de collo eorum, et vin- cula eorum disrumpam, et non dominabuntur eis amplius alieni, sed servient Domino Deo suo, et David regi suo quem suscitabo eis '. . His fere si- milia in alio ejusdem prophetæ loco dicuntur his verbis : « Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et sus- citabo verbum bonum quod locutus sum ad do- Luc. XIII, 34, 35. Joan. x, 18. ** Joan. xix, 15. * Jer. xvi, 19-21; xvn, 1. ¹ Jer. xxiii, 5, 6. › Jer. xxx, 8, 9. PATROL. GR. XXII.
PG 22:1163ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαναστήσω σοι τὸν λόγον μου τὸν ἀγαθὸν, ὃν ἐλάλησα ἐπὶ τὸν οἶκον Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνατελῶ τῷ Δαυὶδ ἀνατολὴν δικαίαν. Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει, ὅτι τάδε λέγει Κύριος· Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθήμενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς Λευίταις· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα καὶ θύων θυσίαν, καὶ ποιῶν θῦμα πάσας τὰς ἡμέρας. Καὶ πάλιν· Τάδε λέγει Κύριος· εἰ διασκεδάσετε τὴν διαθήκην μου τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν διαθήκην μου τὴν νύκτα, τοῦ μὴ εἶναι ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ καιρῷ αὐτῶν· καί γε ἡ διαθήκη μου διασκεδασθήσεται μετὰ Δαυὶδ τοῦ δούλου μου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτῷ υἱὸν βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ τοὺς Λευίτας τοὺς ἱερεῖς τοὺς λειτουργοῦντάς μοι· ὡς οὐκ ἐξαριθμηθήσεται ἡ δύναμις τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἐκμετρηθήσεται ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, οὕτως πληθυνῶ τὸ σπέρμα Δαυὶδ τοῦ δούλου μου καὶ τοὺς Λευίτας τοὺς λειτουργοῦντάς μοι. Καὶ αὖθις μετὰ βραχέα εἴρηται· Τάδε λέγει Κύριος·
χονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαναστήσω σοι τὸν λόγον μου τὸν ἀγαθὸν, ὃν ἐλάλησα ἐπὶ τὸν οἶκον Ιε- ρουσαλήμ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνατελῶ τῷ Δαυΐδ ἀνατολὴν δικαίαν. » Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει, ὅτι « Τάδε λέγει Κύριος· Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυΐδ ἀνθρ καθήμενος ἐπὶ θρόνον οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς Λευίταις· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσ- ώπου μου ἀναφέρων ολοκαυτώματα καὶ θύων θυσίαν, καὶ ποιῶν θύμα πάσας τὰς ἡμέρας. » Καὶ πάλιν • Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ διασκεδάσετε την διαθήκην μου τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν διαθήκην μου τὴν νύκτα, τοῦ μὴ εἶναι ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ καιρῷ αὐτῶν· καί γε ἡ Διαθήκη μου διασκεδασθήσεται μετὰ Δαυΐδ τοῦ δούλου μου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτῷ υἱὸν βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ τοὺς Λευΐτας τοὺς ἱερεῖς τοὺς λειτουργοῦντάς μοι· ὡς οὐκ ἐξαριθμηθήσεται ἡ δύναμις τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἐκμετρηθήσεται ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, οὕτως πληθυνῶ τὸ σπέρμα Δαυΐδ τοῦ δούλου μου καὶ τοὺς Λευΐτας τοὺς λειτουργοῦντάς μοι. » Καὶ αὖθις μετὰ βραχέα είρηται· « Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ μὴ διαθήκη(ν) μου ἡμέρας καὶ νυκτός, ἀκριβάσματα οὐρανοῦ καὶ γῆς οὐκ ἔταξα, καί γε τὸ σπέρμα Ἰακὼβ καὶ Δαυΐδ τὸν δοῦλόν μου ἀποδοκιμῶ, τοῦ μὴ λαβεῖν ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἄρχοντα. Καὶ τὶς ἂν εἴη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναστησομένη των Δαυΐδ ἀνατολή; Ο θεῖος Λόγος, περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέ ροις εἴρηται, « Ἰδοὺ ἀνήρ, ᾿Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ·, &ς καὶ βασιλεύσειν προφητεύεται καὶ ο συνήσειν καὶ ποιήσειν κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. » Οὗτος δὲ καὶ ταῖς ἐν σκότει καθημέναις ψυχαῖς ἐξανατελεῖ φῶς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον· ἐπὰν δὲ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον « τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσελθῇ, » καὶ πᾶς ὁ ἀληθινὸς Ἰσραὴλ μετὰ τοῦ πνευματικοῦ Ἰούδα σωθήσεται, οὓς καὶ καλέσει αυτ τοὺς ὁ Κύριος όνομαστὶ, οὓς ἀξίους αὐτοὺς κρινεῖ ἐν τῷ Ἰωσεδεκὶν, ὅπερ ἑρμηνεύεται οἱ τοῦ Θεοῦ δί- καιοι. Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἐλευθερώσει τὸν Θεὸν τοὺς προειρημένους ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὸν διάβο λον αἰχμαλωσίας, ὡς μηκέτι μὲν ἐκείνῳ, μόνῳ δὲ Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν λατρεύειν, ἀναστήσειν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑπισχνείται βασιλέα τὸν Δαυΐδ, οὐκ ἄλλον ἔντα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν, ὃν διαφόρως αἱ Γραφαὶ καὶ τούτῳ προσείπαν τῷ ὀνό ματι. Ο μὲν οὖν ἐν τῇ προφητείᾳ Δαυΐδ ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν νοούμενος ἄνθρωπος λέγεται· ἡ δὲ ἀνα- τολὴ ἡ δικαία, ἡ κατ' αὐτὸν ἐνεργοῦσα θεότης, ο ήλιος δικαιοσύνης » ἐν ἄλλοις ὀνομαζομένη· ἐπεὶ καὶ ι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμε- νον εἰς τὸν κόσμον, οὐκ ἄλλη τις αὐτοῦ τυγχάνει. Τῷ Θεῷ τοίνυν φησὶν οὐκ ἐξολοθρευθήσεσθαι ἄνδρα ἡγούμενον καὶ προεστῶτα τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, τις ἐστὶν ὁ πνευματικός οἶκος Ἰσραήλ· ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς κατὰ διάνοιαν ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ διαλείψειν ὁ λόγος προ φητεύει, τὸ πνευματικὸν ἀναφέροντας θυμίαμα, καὶ τὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων (Γ. γ' ευώδη καὶ σ' EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS IN. mum Israel et ad domum Juda. In diebus illis et in A tempore illo, germinare faciam David germen ju- stiliæ . . Quibus continuo subjicit : • Quia hæc dicit Dominus : Non interibit de David vir, qui sedeat super thronum domus Israel: et de sacer- dotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea qui offerat holocaulomata, et incendat sacrifcium, et cædat victimas omnibus diebus . Et rursus: • Hac dicit Dominus : Si irritum potest fieri pa- ctum meum cum die, et pactum meum cum nocte, ut non sit dies et nox in tempore suo; et pactum meum irritum esse poterit cum David servo meo, ut non sit ex eo filius qui regnet in throno ejus, et Levitæ et sacerdotes ministri mei. Sicut enumerari non possunt stellæ cœli, et metiri arena maris, sic multiplicabo semen David servi mei, et Levilas B ministros meos *. » Atque iterum post pauca ait : Hæc dicit Dominus: Si pactum meum inter diem et noctem, et leges colo et terræ non posui ; equi- dem et semen Jacob et David servi mei projiciam, ut non assumam de semine ejus principes seminis Abraham, Isaac et Jacob . . Quodnam enim ger- men Dominus Davidi suscitaturus est ? Divinum Verbum, de quo alias dicitur : « Ecce vir, Oriens nomen ejus ' ;, qui et regnaturus prænuntiatur, ac ‹ sapiens erit et faciet judicium et justitiam in terra. › Hic et in tenebris sedentibus animis surget * hux in coelesti regno suo; quique, juxta Aposto- stolum, « plenitudo gentium intrabit *, » et omnis verus Israel cum spirituali Juda. Salvabuntur, quos et vocabit ipsos Dominus nominatim, quos ipsos dignos judicabit in Josedec, quod interpretantur Dei justos. In die autem illa, cum liberaverit Deus eos a diaboli servitute, adeo ut non jam illi, soli vero Domino Deo serviant, oriturum eis Deus Da- videm regem pollicetur, scilicet natum e Davidis semine Salvatorem nostrum, quem peculiariter Scripturæ hoc designaverunt nomine. In hac igitur prophetia David secundum Salvatorem nostrum existimatus homo dicitur. Germen autem justitiæ deitas est quæ in ipso viget, e sol justitia", in aliis appellata; cum quidem lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum º. (Deo igitur dicit, quod non interibit vir dux et princeps Ecclesiæ ejus, spiritualis scilicet domus Israel ; nec spirituales Dei sacerdotes unquam de- fecturos esse Scriptura prophetizat, thus spiri- tuale ferentes, suavemque bonorum operum dicto- rumve odorem, necnon incruentam puramque vi- climam. Quæ enim ni ita acceperimus, mendacii prophetías arguunt, cum terrestris Davidis thro- nus typicumque sacerdotium, non jam subsistant. Davidis quidem e semine reges jam Jeremiæ tem- poribus detrusi erant; leviticus vero, sacerdoba- lisque cultus non multo post Salvatoris incarna- tionem eversus est; ex quo nunc usque non licet * Jer. xxx111, 14,15. • Joan. 1, - EXEGETICA. (f. 36) C D ibid. 17, 18. ibid. 20-22. Malach. 1V. 4. Rom. ΧΙ, 25. 2. • ibid.25, 26. * Zachar. vi, 12
Εἰ μὴ διαθήκη(ν) μου ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἀκριβάσματα οὐρανοῦ καὶ γῆς οὐκ ἔταξα, καί γε τὸ σπέρμα Ἰακὼβ καὶ Δαυὶδ τὸν δοῦλόν μου ἀποδοκιμῶ, τοῦ μὴ λαβεῖν ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἄρχοντα. Καὶ τίς ἂν εἴη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναστησομένη τῷ Δαυὶδ ἀνατολή; Ὁ θεῖος Λόγος, περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέροις εἴρηται, ἰδοὺ ἀνὴρ, ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ὃς καὶ βασιλεύσειν προφητεύεται καὶ συνήσειν καὶ ποιήσειν κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Οὗτος δὲ καὶ ταῖς ἐν σκότει καθημέναις ψυχαῖς ἐξανατελεῖ φῶς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον· ἐπ’ ἂν δὲ κατὰ τὸν ἀπόστολον τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσελθῇ, καὶ πᾶς ὁ ἀληθινὸς Ἰσραὴλ μετὰ τοῦ πνευματικοῦ Ἰούδα σωθήσεται, οὓς καὶ καλέσει αὐτοὺς ὁ Κύριος ὀνομαστὶ, οὓς ἀξίους αὐτοὺς κρινεῖ ἐν τῷ Ἰωσεδεκὶν, ὅπερ ἑρμηνεύεται οἱ τοῦ Θεοῦ δίκαιοι.
χονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαναστήσω σοι τὸν λόγον μου τὸν ἀγαθὸν, ὃν ἐλάλησα ἐπὶ τὸν οἶκον Ιε- ρουσαλήμ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνατελῶ τῷ Δαυΐδ ἀνατολὴν δικαίαν. » Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει, ὅτι « Τάδε λέγει Κύριος· Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυΐδ ἀνθρ καθήμενος ἐπὶ θρόνον οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς Λευίταις· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσ- ώπου μου ἀναφέρων ολοκαυτώματα καὶ θύων θυσίαν, καὶ ποιῶν θύμα πάσας τὰς ἡμέρας. » Καὶ πάλιν • Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ διασκεδάσετε την διαθήκην μου τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν διαθήκην μου τὴν νύκτα, τοῦ μὴ εἶναι ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ καιρῷ αὐτῶν· καί γε ἡ Διαθήκη μου διασκεδασθήσεται μετὰ Δαυΐδ τοῦ δούλου μου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτῷ υἱὸν βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ τοὺς Λευΐτας τοὺς ἱερεῖς τοὺς λειτουργοῦντάς μοι· ὡς οὐκ ἐξαριθμηθήσεται ἡ δύναμις τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἐκμετρηθήσεται ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, οὕτως πληθυνῶ τὸ σπέρμα Δαυΐδ τοῦ δούλου μου καὶ τοὺς Λευΐτας τοὺς λειτουργοῦντάς μοι. » Καὶ αὖθις μετὰ βραχέα είρηται· « Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ μὴ διαθήκη(ν) μου ἡμέρας καὶ νυκτός, ἀκριβάσματα οὐρανοῦ καὶ γῆς οὐκ ἔταξα, καί γε τὸ σπέρμα Ἰακὼβ καὶ Δαυΐδ τὸν δοῦλόν μου ἀποδοκιμῶ, τοῦ μὴ λαβεῖν ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἄρχοντα. Καὶ τὶς ἂν εἴη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναστησομένη των Δαυΐδ ἀνατολή; Ο θεῖος Λόγος, περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέ ροις εἴρηται, « Ἰδοὺ ἀνήρ, ᾿Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ·, &ς καὶ βασιλεύσειν προφητεύεται καὶ ο συνήσειν καὶ ποιήσειν κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. » Οὗτος δὲ καὶ ταῖς ἐν σκότει καθημέναις ψυχαῖς ἐξανατελεῖ φῶς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον· ἐπὰν δὲ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον « τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσελθῇ, » καὶ πᾶς ὁ ἀληθινὸς Ἰσραὴλ μετὰ τοῦ πνευματικοῦ Ἰούδα σωθήσεται, οὓς καὶ καλέσει αυτ τοὺς ὁ Κύριος όνομαστὶ, οὓς ἀξίους αὐτοὺς κρινεῖ ἐν τῷ Ἰωσεδεκὶν, ὅπερ ἑρμηνεύεται οἱ τοῦ Θεοῦ δί- καιοι. Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἐλευθερώσει τὸν Θεὸν τοὺς προειρημένους ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὸν διάβο λον αἰχμαλωσίας, ὡς μηκέτι μὲν ἐκείνῳ, μόνῳ δὲ Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν λατρεύειν, ἀναστήσειν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑπισχνείται βασιλέα τὸν Δαυΐδ, οὐκ ἄλλον ἔντα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν, ὃν διαφόρως αἱ Γραφαὶ καὶ τούτῳ προσείπαν τῷ ὀνό ματι. Ο μὲν οὖν ἐν τῇ προφητείᾳ Δαυΐδ ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν νοούμενος ἄνθρωπος λέγεται· ἡ δὲ ἀνα- τολὴ ἡ δικαία, ἡ κατ' αὐτὸν ἐνεργοῦσα θεότης, ο ήλιος δικαιοσύνης » ἐν ἄλλοις ὀνομαζομένη· ἐπεὶ καὶ ι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμε- νον εἰς τὸν κόσμον, οὐκ ἄλλη τις αὐτοῦ τυγχάνει. Τῷ Θεῷ τοίνυν φησὶν οὐκ ἐξολοθρευθήσεσθαι ἄνδρα ἡγούμενον καὶ προεστῶτα τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, τις ἐστὶν ὁ πνευματικός οἶκος Ἰσραήλ· ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς κατὰ διάνοιαν ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ διαλείψειν ὁ λόγος προ φητεύει, τὸ πνευματικὸν ἀναφέροντας θυμίαμα, καὶ τὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων (Γ. γ' ευώδη καὶ σ' EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS IN. mum Israel et ad domum Juda. In diebus illis et in A tempore illo, germinare faciam David germen ju- stiliæ . . Quibus continuo subjicit : • Quia hæc dicit Dominus : Non interibit de David vir, qui sedeat super thronum domus Israel: et de sacer- dotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea qui offerat holocaulomata, et incendat sacrifcium, et cædat victimas omnibus diebus . Et rursus: • Hac dicit Dominus : Si irritum potest fieri pa- ctum meum cum die, et pactum meum cum nocte, ut non sit dies et nox in tempore suo; et pactum meum irritum esse poterit cum David servo meo, ut non sit ex eo filius qui regnet in throno ejus, et Levitæ et sacerdotes ministri mei. Sicut enumerari non possunt stellæ cœli, et metiri arena maris, sic multiplicabo semen David servi mei, et Levilas B ministros meos *. » Atque iterum post pauca ait : Hæc dicit Dominus: Si pactum meum inter diem et noctem, et leges colo et terræ non posui ; equi- dem et semen Jacob et David servi mei projiciam, ut non assumam de semine ejus principes seminis Abraham, Isaac et Jacob . . Quodnam enim ger- men Dominus Davidi suscitaturus est ? Divinum Verbum, de quo alias dicitur : « Ecce vir, Oriens nomen ejus ' ;, qui et regnaturus prænuntiatur, ac ‹ sapiens erit et faciet judicium et justitiam in terra. › Hic et in tenebris sedentibus animis surget * hux in coelesti regno suo; quique, juxta Aposto- stolum, « plenitudo gentium intrabit *, » et omnis verus Israel cum spirituali Juda. Salvabuntur, quos et vocabit ipsos Dominus nominatim, quos ipsos dignos judicabit in Josedec, quod interpretantur Dei justos. In die autem illa, cum liberaverit Deus eos a diaboli servitute, adeo ut non jam illi, soli vero Domino Deo serviant, oriturum eis Deus Da- videm regem pollicetur, scilicet natum e Davidis semine Salvatorem nostrum, quem peculiariter Scripturæ hoc designaverunt nomine. In hac igitur prophetia David secundum Salvatorem nostrum existimatus homo dicitur. Germen autem justitiæ deitas est quæ in ipso viget, e sol justitia", in aliis appellata; cum quidem lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum º. (Deo igitur dicit, quod non interibit vir dux et princeps Ecclesiæ ejus, spiritualis scilicet domus Israel ; nec spirituales Dei sacerdotes unquam de- fecturos esse Scriptura prophetizat, thus spiri- tuale ferentes, suavemque bonorum operum dicto- rumve odorem, necnon incruentam puramque vi- climam. Quæ enim ni ita acceperimus, mendacii prophetías arguunt, cum terrestris Davidis thro- nus typicumque sacerdotium, non jam subsistant. Davidis quidem e semine reges jam Jeremiæ tem- poribus detrusi erant; leviticus vero, sacerdoba- lisque cultus non multo post Salvatoris incarna- tionem eversus est; ex quo nunc usque non licet * Jer. xxx111, 14,15. • Joan. 1, - EXEGETICA. (f. 36) C D ibid. 17, 18. ibid. 20-22. Malach. 1V. 4. Rom. ΧΙ, 25. 2. • ibid.25, 26. * Zachar. vi, 12
Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἐλευθερῶσαι τὸν Θεὸν τοὺς προειρημένους ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὸν διάβολον αἰχμαλωσίας, ὡς μηκέτι μὲν ἐκείνῳ, μόνῳ δὲ Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν λατρεύειν, ἀναστήσειν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑπισχνεῖται βασιλέα τὸν Δαυὶδ, οὐκ ἄλλον ὄντα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν, ὃν διαφόρως αἱ γραφαὶ καὶ τούτῳ προσεῖπαν τῷ ὀνόματι. Ὁ μὲν οὖν ἐν τῇ προφητείᾳ Δαυὶδ ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν νοούμενος ἄνθρωπος λέγεται· ἡ δὲ ἀνατολὴ ἡ δικαία, ἡ κατ’ αὐτὸν ἐνεργοῦσα θεότης, ἥλιος δικαιοσύνης ἐν ἄλλοις ὀνομαζομένη· ἐπεὶ καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον οὐκ ἄλλη τίς αὐτοῦ τυγχάνει. Τῷ Θεῷ τοίνυν φησὶν οὐκ ἐξολοθρευθήσεσθαι ἄνδρα ἡγούμενον καὶ προεστῶτα τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν ὁ πνευματικὸς οἶκος Ἰσραήλ· ἀλλ’ οὐδὲ τοὺς κατὰ διάνοιαν ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ διαλείψειν ὁ λόγος προφητεύει, τὸ πνευματικὸν ἀναφέροντας θυμίαμα, καὶ τὴν δι’ ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων εὐώδη καὶ ἀναίμακτον καὶ καθαρὰν θυσίαν.
χονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαναστήσω σοι τὸν λόγον μου τὸν ἀγαθὸν, ὃν ἐλάλησα ἐπὶ τὸν οἶκον Ιε- ρουσαλήμ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνατελῶ τῷ Δαυΐδ ἀνατολὴν δικαίαν. » Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει, ὅτι « Τάδε λέγει Κύριος· Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυΐδ ἀνθρ καθήμενος ἐπὶ θρόνον οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς Λευίταις· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσ- ώπου μου ἀναφέρων ολοκαυτώματα καὶ θύων θυσίαν, καὶ ποιῶν θύμα πάσας τὰς ἡμέρας. » Καὶ πάλιν • Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ διασκεδάσετε την διαθήκην μου τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν διαθήκην μου τὴν νύκτα, τοῦ μὴ εἶναι ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ καιρῷ αὐτῶν· καί γε ἡ Διαθήκη μου διασκεδασθήσεται μετὰ Δαυΐδ τοῦ δούλου μου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτῷ υἱὸν βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ τοὺς Λευΐτας τοὺς ἱερεῖς τοὺς λειτουργοῦντάς μοι· ὡς οὐκ ἐξαριθμηθήσεται ἡ δύναμις τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἐκμετρηθήσεται ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, οὕτως πληθυνῶ τὸ σπέρμα Δαυΐδ τοῦ δούλου μου καὶ τοὺς Λευΐτας τοὺς λειτουργοῦντάς μοι. » Καὶ αὖθις μετὰ βραχέα είρηται· « Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ μὴ διαθήκη(ν) μου ἡμέρας καὶ νυκτός, ἀκριβάσματα οὐρανοῦ καὶ γῆς οὐκ ἔταξα, καί γε τὸ σπέρμα Ἰακὼβ καὶ Δαυΐδ τὸν δοῦλόν μου ἀποδοκιμῶ, τοῦ μὴ λαβεῖν ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἄρχοντα. Καὶ τὶς ἂν εἴη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναστησομένη των Δαυΐδ ἀνατολή; Ο θεῖος Λόγος, περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέ ροις εἴρηται, « Ἰδοὺ ἀνήρ, ᾿Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ·, &ς καὶ βασιλεύσειν προφητεύεται καὶ ο συνήσειν καὶ ποιήσειν κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. » Οὗτος δὲ καὶ ταῖς ἐν σκότει καθημέναις ψυχαῖς ἐξανατελεῖ φῶς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον· ἐπὰν δὲ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον « τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσελθῇ, » καὶ πᾶς ὁ ἀληθινὸς Ἰσραὴλ μετὰ τοῦ πνευματικοῦ Ἰούδα σωθήσεται, οὓς καὶ καλέσει αυτ τοὺς ὁ Κύριος όνομαστὶ, οὓς ἀξίους αὐτοὺς κρινεῖ ἐν τῷ Ἰωσεδεκὶν, ὅπερ ἑρμηνεύεται οἱ τοῦ Θεοῦ δί- καιοι. Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἐλευθερώσει τὸν Θεὸν τοὺς προειρημένους ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὸν διάβο λον αἰχμαλωσίας, ὡς μηκέτι μὲν ἐκείνῳ, μόνῳ δὲ Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν λατρεύειν, ἀναστήσειν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑπισχνείται βασιλέα τὸν Δαυΐδ, οὐκ ἄλλον ἔντα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν, ὃν διαφόρως αἱ Γραφαὶ καὶ τούτῳ προσείπαν τῷ ὀνό ματι. Ο μὲν οὖν ἐν τῇ προφητείᾳ Δαυΐδ ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν νοούμενος ἄνθρωπος λέγεται· ἡ δὲ ἀνα- τολὴ ἡ δικαία, ἡ κατ' αὐτὸν ἐνεργοῦσα θεότης, ο ήλιος δικαιοσύνης » ἐν ἄλλοις ὀνομαζομένη· ἐπεὶ καὶ ι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμε- νον εἰς τὸν κόσμον, οὐκ ἄλλη τις αὐτοῦ τυγχάνει. Τῷ Θεῷ τοίνυν φησὶν οὐκ ἐξολοθρευθήσεσθαι ἄνδρα ἡγούμενον καὶ προεστῶτα τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, τις ἐστὶν ὁ πνευματικός οἶκος Ἰσραήλ· ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς κατὰ διάνοιαν ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ διαλείψειν ὁ λόγος προ φητεύει, τὸ πνευματικὸν ἀναφέροντας θυμίαμα, καὶ τὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων (Γ. γ' ευώδη καὶ σ' EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS IN. mum Israel et ad domum Juda. In diebus illis et in A tempore illo, germinare faciam David germen ju- stiliæ . . Quibus continuo subjicit : • Quia hæc dicit Dominus : Non interibit de David vir, qui sedeat super thronum domus Israel: et de sacer- dotibus et de Levitis non interibit vir a facie mea qui offerat holocaulomata, et incendat sacrifcium, et cædat victimas omnibus diebus . Et rursus: • Hac dicit Dominus : Si irritum potest fieri pa- ctum meum cum die, et pactum meum cum nocte, ut non sit dies et nox in tempore suo; et pactum meum irritum esse poterit cum David servo meo, ut non sit ex eo filius qui regnet in throno ejus, et Levitæ et sacerdotes ministri mei. Sicut enumerari non possunt stellæ cœli, et metiri arena maris, sic multiplicabo semen David servi mei, et Levilas B ministros meos *. » Atque iterum post pauca ait : Hæc dicit Dominus: Si pactum meum inter diem et noctem, et leges colo et terræ non posui ; equi- dem et semen Jacob et David servi mei projiciam, ut non assumam de semine ejus principes seminis Abraham, Isaac et Jacob . . Quodnam enim ger- men Dominus Davidi suscitaturus est ? Divinum Verbum, de quo alias dicitur : « Ecce vir, Oriens nomen ejus ' ;, qui et regnaturus prænuntiatur, ac ‹ sapiens erit et faciet judicium et justitiam in terra. › Hic et in tenebris sedentibus animis surget * hux in coelesti regno suo; quique, juxta Aposto- stolum, « plenitudo gentium intrabit *, » et omnis verus Israel cum spirituali Juda. Salvabuntur, quos et vocabit ipsos Dominus nominatim, quos ipsos dignos judicabit in Josedec, quod interpretantur Dei justos. In die autem illa, cum liberaverit Deus eos a diaboli servitute, adeo ut non jam illi, soli vero Domino Deo serviant, oriturum eis Deus Da- videm regem pollicetur, scilicet natum e Davidis semine Salvatorem nostrum, quem peculiariter Scripturæ hoc designaverunt nomine. In hac igitur prophetia David secundum Salvatorem nostrum existimatus homo dicitur. Germen autem justitiæ deitas est quæ in ipso viget, e sol justitia", in aliis appellata; cum quidem lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum º. (Deo igitur dicit, quod non interibit vir dux et princeps Ecclesiæ ejus, spiritualis scilicet domus Israel ; nec spirituales Dei sacerdotes unquam de- fecturos esse Scriptura prophetizat, thus spiri- tuale ferentes, suavemque bonorum operum dicto- rumve odorem, necnon incruentam puramque vi- climam. Quæ enim ni ita acceperimus, mendacii prophetías arguunt, cum terrestris Davidis thro- nus typicumque sacerdotium, non jam subsistant. Davidis quidem e semine reges jam Jeremiæ tem- poribus detrusi erant; leviticus vero, sacerdoba- lisque cultus non multo post Salvatoris incarna- tionem eversus est; ex quo nunc usque non licet * Jer. xxx111, 14,15. • Joan. 1, - EXEGETICA. (f. 36) C D ibid. 17, 18. ibid. 20-22. Malach. 1V. 4. Rom. ΧΙ, 25. 2. • ibid.25, 26. * Zachar. vi, 12
PG 22:1165Εἰ γὰρ μὴ ταῦθ’ οὕτως ἐκλάβοιμεν, ὥρα ψευδεῖς ἀπελέγχειν τὰς προφητείας, τῷ μήτε τὸν θρόνον Δαυὶδ σωματικῶς, μήτε τὴν ἱερατικὴν λειτουργείαν τὴν τυπικὴν εἰσέτι νῦν συνεστάναι· τῶν μὲν ἐκ σπέρματος Δαυὶδ βασιλέων ἐξ αὐτῶν τῶν Ἱερεμίου χρόνων διαλελοιπότων, τῆς δὲ Λευιτικῆς καὶ ἱερατικῆς λειτουργίας μετ’ οὐ πολὺ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας· ἐξ ἧς καὶ εἰς δεῦρο οὐδὲ ἐπιβαίνειν αὐτοῖς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔξεστιν. Καὶ εἰ φάσκοιέν γε οἱ ἐκ περιτομῆς δι’ ὃν φασὶ πατριάρχην μὴ ἐκλελοιπέναι τὸ σπέρμα Δαυὶδ, ἀλλ’ ἐλεγκτέον τε (γε) αὐτοὺς μὴ δυναμένους ἀποδεῖξαι καθήμενον αὐτὸν ἐπὶ θρόνου Δαυὶδ, καὶ βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοντα τοῦ Ἰσραήλ· ταῦτα γὰρ ἡ προφητεία φησὶ μηδεπώποτε διαλείψειν, ἃ καὶ σαφῶς παρίσταται ἀπὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων διαλελοιπότα, ἐξ οὗ μὴ δὲ εἷς βασιλεύσας τοῦ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυὶδ ἀποδείκνυται· τί δ’ ἂν φήσαιεν καὶ περὶ τῆς ἐναργῶς κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν καθῃρημένης ἱερατείας, ἣν μηδεπώποτε ἐξολοθρευθήσεσθαι ἡ προφητεία προαγορεύει; Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΖ.
ἀναίμακτον καὶ καθαρὰν θυσίαν. Εἰ γὰρ μὴ ταῦθ' Α οὕτως ἐκλάδοιμεν, ὥρα ψευδεῖς ἀπελέγχειν τὰς προ φητείας, τῷ μήτε τὸν θρόνον Δαυίδ σωματικῶς, μήτε τὴν ἱερατικὴν λειτουργείαν τὴν τυπικὴν εἰσέτι νῦν συνεστάναι· τῶν μὲν ἐκ σπέρματος Δαυΐδ βασιλέων ἐξ αὐτῶν τῶν Ἱερεμίου χρόνων διαλελοιπότων, τῆς δὲ λευτικῆς καὶ ἱερατικής λειτουργίας μετ᾿ οὐ πολὺ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας· ἐξ ἧς καὶ εἰς δεῦρο οὐδὲ ἐπιβαίνειν αὐτοῖς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔξεστιν. Καὶ εἰ φάσκοιέν γε οἱ ἐκ περιτομῆς δι᾿ ὃν φασι πατριάρ- χην μὴ ἐκλελοιπέναι τὸ σπέρμα Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐλεγκτέον τε (γε) αὐτοὺς μὴ δυναμένους ἀποδεῖξαι καθήμενον αὐτὸν ἐπὶ θρόνου Δαυΐδ, καὶ βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρά νου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοντα τοῦ Ἰσραήλ· ταῦτα γὰρ ἡ προφητεία φησὶ μηδεπώποτε διαλείψειν, ἃ καὶ σαφῶς παρίσταται ἀπὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων διαλελοιπότα, ἐξ οὗ μηδὲ εἰς βασιλεύσας τοῦ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυΐδ ἀποδείκνυται· τί δ' ἂν φήσαιεν καὶ περὶ τῆς ἐναργῶς κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν καθ ῃρημένης ιερατείας, ἣν μηδεπώποτε ἐξολοθρευθήσεσθαι ή προφητεία προαγορεύει ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΖ΄. Τοῦ αὐτοῦ. Ιδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησί Κύριος, καὶ διαθής σομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πα- τράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, φησί Κύριος, ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσο- μαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ· μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, φησὶ Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν· καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἔκα στος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον" ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μετ γάλου αὐτῶν, φησί Κύριος· ὅτι ἔλεος ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. • Σαφῶς ἐν ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις και νὴν διαθήκην ὁ Κύριος διαθήσεσθαι προθεσπίζει· και νὴν δὲ τῷ μηδὲν ἔχειν ὅμοιον τῇ παλαιᾷ, ἣν διὰ Μωϋσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ δοθεῖσαν προμεμαθήκαμεν. Τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα φαῖεν οἱ ἐκ περιτομῆς, ἐναργώς ἀποβλέπειν ἐπιχειροῦντες ταῖς προφητείαις, καὶ μᾶλ λον αἱρούμενοι ἀτελεῖς αὐτὰς ἐπιδεικνύναι ἢ πείθε σθαι τῇ ἀληθείᾳ, διὰ τοῦ παραδέχεσθαι τὴν καινὴν τῶν Εὐαγγελιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαθήκην, ἧς παραγενομένης πεπαλαίωται ἡ πρώτη, πέρας ἴσχειν ἀρξαμένη ἐξ ὅτου παραγενόμενος ὁ Χριστὸς ἐπλήρωσε τὸν νόμον, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας. "Ηξειν μὲν οὖν ἡμέρας ἐν αἷς διαθήσεσθαί φησιν ὁ Κύριος τὴν καινὴν διαθήκην· τοῦτ᾽ ἔστι τὴν ἔγγραφον ἐν τοῖς (ἐντὸς) τῶν εὐαγγελικῶν βιβλίων. Εξῆς δ' ἐπιφέρει λέγων ὁ αὐτὸς Κύριος, ὡς μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν αὐταῖς (Ι. 37) ταῖς διανοίαις τῶν παραδεξομένων τὴν καινὴν διαθήκην ἐγγράφων τοὺς ἰδίους νόμους, ὥστε αὐτοὺς εἶναι εἰς λαόν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν αὐτοῖς εἰς Θεὸν, οὐδαμῶς ὑπ' ἀνθρωπίνης διδασκαλίας ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν Κύριον παραγινομένους, αὐτομαθεῖς δ' ώσπερ, μᾶλλον δὲ θεοδιδάκτους ἐσομένους, ὅ καὶ αὐτὸ καταμάθοι ἄν τις κατὰ τὸν παρόντα καιρόν ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. I. - eos adire Jerusalem. Quod si objiciant Judæi per quem dicunt patriarcham non defecisse Davidis semen, respondendum non posse eos hunc osten- dere in Davidis solio sedentem, in throno ejus regnantein, atque Israel dominantem. Hæc enim prophetia dicit nunquam esse defectura, quæ ta- men a captivitatis tempore manifeste defecerunt ex quo nullus unquam Davidis e semine rex Israel invenitur. Quid et de sacerdotio dicerent, nunc penitus deleto, quod tamen nunquam periturum prophetia prænuntiat ? ' B CAPUT XXXVII. Ex eodem. • Ecce dies venient, dicit Dominus : et feriam domul Israel et domui Juda fœdus novum ; non secundum pactum, quod pepigi cum patribus eo- rum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti ; pactum quod ir- ritum fecerunt, et ego dominatus sum eðrtim, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cuft domo Israel : Post dies illos, dicit Dominus, dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde e rum scribam eam: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebit ultra vir proxi- mum suum, et vir fratrem suum, dicens : Cogno: sce Dominum : omnes enim cognoscent me, a mi nimo eorum usque ad maximum, ait Dominus, quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eoruin non memorabor amplius ". › Manifeste_in_sequen* tibus diebus novum testamentum Dominus a se feriendum pronuntiat; novum, quippe quod nihil veteri simile haberet, per Moysen in deserto pervulga- tum. Quid ad hæc responderent Judæi, oculos a prophetiis avertere conantes, easque inexpletas quam veras inveniri malentes, accepto Evangelio- rum Salvatoris nostri testamento, quo superve niente prius inveteratum est; quod quidem desi⚫ nere cœpit ex quo superveniens Christus legem atque de se ipso prophetias implevit. Venturos igitur dicit dies, quibus feriet Dominus testamen D tum novum,quod in evangelicis scriptum est libris. Dein subjicit dicens ipse Dominus, quod post dies illos in visceribus eorum qui novum acceperint testamentum, leges suas scribet, ut sint illi Deo in populum, ipseque illis in Deum, minime humana doctrina ad Domini scientiam adducti, sed ab ipsis- melipsis vel potius a Deo edocti, quæ quidem no- stro tempore impleta quivis facile percipiet. Quip- pe videre est quomodo in viscera et corda eorum qui per Christum in Deum credunt, novum testa - mentum Dominique leges scripta sint, perspicienti inter nos multitudinem privatorum hominum hae • C Jer. xxxI, 31-34.
Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησὶ Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἠμέλησα αὐτῶν, φησὶ Κύριος, ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ· μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, φησὶ Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν· καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον· ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν, φησὶ Κύριος· ὅτι ἵλεος ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Σαφῶς ἐν ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις καινὴν διαθήκην ὁ κύριος διαθήσεσθαι προθεσπίζει· καινὴν δὲ τῷ μηδὲν ἔχειν ὅμοιον τῇ παλαιᾷ, ἣν διὰ Μωσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ δοθεῖσαν προμεμαθήκαμεν.
ἀναίμακτον καὶ καθαρὰν θυσίαν. Εἰ γὰρ μὴ ταῦθ' Α οὕτως ἐκλάδοιμεν, ὥρα ψευδεῖς ἀπελέγχειν τὰς προ φητείας, τῷ μήτε τὸν θρόνον Δαυίδ σωματικῶς, μήτε τὴν ἱερατικὴν λειτουργείαν τὴν τυπικὴν εἰσέτι νῦν συνεστάναι· τῶν μὲν ἐκ σπέρματος Δαυΐδ βασιλέων ἐξ αὐτῶν τῶν Ἱερεμίου χρόνων διαλελοιπότων, τῆς δὲ λευτικῆς καὶ ἱερατικής λειτουργίας μετ᾿ οὐ πολὺ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας· ἐξ ἧς καὶ εἰς δεῦρο οὐδὲ ἐπιβαίνειν αὐτοῖς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔξεστιν. Καὶ εἰ φάσκοιέν γε οἱ ἐκ περιτομῆς δι᾿ ὃν φασι πατριάρ- χην μὴ ἐκλελοιπέναι τὸ σπέρμα Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐλεγκτέον τε (γε) αὐτοὺς μὴ δυναμένους ἀποδεῖξαι καθήμενον αὐτὸν ἐπὶ θρόνου Δαυΐδ, καὶ βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρά νου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοντα τοῦ Ἰσραήλ· ταῦτα γὰρ ἡ προφητεία φησὶ μηδεπώποτε διαλείψειν, ἃ καὶ σαφῶς παρίσταται ἀπὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων διαλελοιπότα, ἐξ οὗ μηδὲ εἰς βασιλεύσας τοῦ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυΐδ ἀποδείκνυται· τί δ' ἂν φήσαιεν καὶ περὶ τῆς ἐναργῶς κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν καθ ῃρημένης ιερατείας, ἣν μηδεπώποτε ἐξολοθρευθήσεσθαι ή προφητεία προαγορεύει ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΖ΄. Τοῦ αὐτοῦ. Ιδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησί Κύριος, καὶ διαθής σομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πα- τράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, φησί Κύριος, ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσο- μαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ· μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, φησὶ Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν· καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἔκα στος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον" ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μετ γάλου αὐτῶν, φησί Κύριος· ὅτι ἔλεος ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. • Σαφῶς ἐν ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις και νὴν διαθήκην ὁ Κύριος διαθήσεσθαι προθεσπίζει· και νὴν δὲ τῷ μηδὲν ἔχειν ὅμοιον τῇ παλαιᾷ, ἣν διὰ Μωϋσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ δοθεῖσαν προμεμαθήκαμεν. Τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα φαῖεν οἱ ἐκ περιτομῆς, ἐναργώς ἀποβλέπειν ἐπιχειροῦντες ταῖς προφητείαις, καὶ μᾶλ λον αἱρούμενοι ἀτελεῖς αὐτὰς ἐπιδεικνύναι ἢ πείθε σθαι τῇ ἀληθείᾳ, διὰ τοῦ παραδέχεσθαι τὴν καινὴν τῶν Εὐαγγελιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαθήκην, ἧς παραγενομένης πεπαλαίωται ἡ πρώτη, πέρας ἴσχειν ἀρξαμένη ἐξ ὅτου παραγενόμενος ὁ Χριστὸς ἐπλήρωσε τὸν νόμον, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας. "Ηξειν μὲν οὖν ἡμέρας ἐν αἷς διαθήσεσθαί φησιν ὁ Κύριος τὴν καινὴν διαθήκην· τοῦτ᾽ ἔστι τὴν ἔγγραφον ἐν τοῖς (ἐντὸς) τῶν εὐαγγελικῶν βιβλίων. Εξῆς δ' ἐπιφέρει λέγων ὁ αὐτὸς Κύριος, ὡς μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν αὐταῖς (Ι. 37) ταῖς διανοίαις τῶν παραδεξομένων τὴν καινὴν διαθήκην ἐγγράφων τοὺς ἰδίους νόμους, ὥστε αὐτοὺς εἶναι εἰς λαόν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν αὐτοῖς εἰς Θεὸν, οὐδαμῶς ὑπ' ἀνθρωπίνης διδασκαλίας ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν Κύριον παραγινομένους, αὐτομαθεῖς δ' ώσπερ, μᾶλλον δὲ θεοδιδάκτους ἐσομένους, ὅ καὶ αὐτὸ καταμάθοι ἄν τις κατὰ τὸν παρόντα καιρόν ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. I. - eos adire Jerusalem. Quod si objiciant Judæi per quem dicunt patriarcham non defecisse Davidis semen, respondendum non posse eos hunc osten- dere in Davidis solio sedentem, in throno ejus regnantein, atque Israel dominantem. Hæc enim prophetia dicit nunquam esse defectura, quæ ta- men a captivitatis tempore manifeste defecerunt ex quo nullus unquam Davidis e semine rex Israel invenitur. Quid et de sacerdotio dicerent, nunc penitus deleto, quod tamen nunquam periturum prophetia prænuntiat ? ' B CAPUT XXXVII. Ex eodem. • Ecce dies venient, dicit Dominus : et feriam domul Israel et domui Juda fœdus novum ; non secundum pactum, quod pepigi cum patribus eo- rum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti ; pactum quod ir- ritum fecerunt, et ego dominatus sum eðrtim, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cuft domo Israel : Post dies illos, dicit Dominus, dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde e rum scribam eam: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebit ultra vir proxi- mum suum, et vir fratrem suum, dicens : Cogno: sce Dominum : omnes enim cognoscent me, a mi nimo eorum usque ad maximum, ait Dominus, quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eoruin non memorabor amplius ". › Manifeste_in_sequen* tibus diebus novum testamentum Dominus a se feriendum pronuntiat; novum, quippe quod nihil veteri simile haberet, per Moysen in deserto pervulga- tum. Quid ad hæc responderent Judæi, oculos a prophetiis avertere conantes, easque inexpletas quam veras inveniri malentes, accepto Evangelio- rum Salvatoris nostri testamento, quo superve niente prius inveteratum est; quod quidem desi⚫ nere cœpit ex quo superveniens Christus legem atque de se ipso prophetias implevit. Venturos igitur dicit dies, quibus feriet Dominus testamen D tum novum,quod in evangelicis scriptum est libris. Dein subjicit dicens ipse Dominus, quod post dies illos in visceribus eorum qui novum acceperint testamentum, leges suas scribet, ut sint illi Deo in populum, ipseque illis in Deum, minime humana doctrina ad Domini scientiam adducti, sed ab ipsis- melipsis vel potius a Deo edocti, quæ quidem no- stro tempore impleta quivis facile percipiet. Quip- pe videre est quomodo in viscera et corda eorum qui per Christum in Deum credunt, novum testa - mentum Dominique leges scripta sint, perspicienti inter nos multitudinem privatorum hominum hae • C Jer. xxxI, 31-34.
Τί δ’ ἂν πρὸς ταῦτα φαῖεν οἱ ἐκ περιτομῆς, ἐναργῶς ἀποβλέπειν ἐπιχειροῦντες ταῖς προφητείαις, καὶ μᾶλλον αἱρούμενοι ἀτελεῖς αὐτὰς ἐπιδεικνύναι ἢ πείθεσθαι τῇ ἀληθείᾳ, διὰ τοῦ παραδέχεσθαι τὴν καινὴν τῶν εὐαγγελιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαθήκην, ἧς παραγενομένης πεπαλαίωται ἡ πρώτη, πέρας ἴσχειν ἀρξαμένη ἐξ ὅτου παραγενόμενος ὁ Χριστὸς ἐπλήρωσε τὸν νόμον, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας. Ἥξειν μὲν οὖν ἡμέρας ἐν αἷς διαθήσεσθαι φησὶν ὁ Κύριος τὴν καινὴν διαθήκην· τοῦτ’ ἔστι τὴν ἔγγραφον ἐν τοῖς (ἐντὸς) τῶν εὐαγγελικῶν βιβλίων. Ἑξῆς δ’ ἐπιφέρει λέγων ὁ αὐτὸς Κύριος, ὡς μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν αὐταῖς ταῖς διανοίαις τῶν παραδεξομένων τὴν καινὴν διαθήκην ἐγγράψων τοὺς ἰδίους νόμους, ὥστε αὐτοὺς εἶναι εἰς λαὸν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν αὐτοῖς εἰς Θεὸν, οὐδαμῶς ὑπ’ ἀνθρωπίνης διδασκαλίας ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν Κύριον παραγινομένους, αὐτομαθεῖς δ’ ὥσπερ, μᾶλλον δὲ θεοδιδάκτους ἐσομένους, ὃ καὶ αὐτὸ καταμάθοι ἄν τις κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν πληρούμενον·
ἀναίμακτον καὶ καθαρὰν θυσίαν. Εἰ γὰρ μὴ ταῦθ' Α οὕτως ἐκλάδοιμεν, ὥρα ψευδεῖς ἀπελέγχειν τὰς προ φητείας, τῷ μήτε τὸν θρόνον Δαυίδ σωματικῶς, μήτε τὴν ἱερατικὴν λειτουργείαν τὴν τυπικὴν εἰσέτι νῦν συνεστάναι· τῶν μὲν ἐκ σπέρματος Δαυΐδ βασιλέων ἐξ αὐτῶν τῶν Ἱερεμίου χρόνων διαλελοιπότων, τῆς δὲ λευτικῆς καὶ ἱερατικής λειτουργίας μετ᾿ οὐ πολὺ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας· ἐξ ἧς καὶ εἰς δεῦρο οὐδὲ ἐπιβαίνειν αὐτοῖς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔξεστιν. Καὶ εἰ φάσκοιέν γε οἱ ἐκ περιτομῆς δι᾿ ὃν φασι πατριάρ- χην μὴ ἐκλελοιπέναι τὸ σπέρμα Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐλεγκτέον τε (γε) αὐτοὺς μὴ δυναμένους ἀποδεῖξαι καθήμενον αὐτὸν ἐπὶ θρόνου Δαυΐδ, καὶ βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρά νου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοντα τοῦ Ἰσραήλ· ταῦτα γὰρ ἡ προφητεία φησὶ μηδεπώποτε διαλείψειν, ἃ καὶ σαφῶς παρίσταται ἀπὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων διαλελοιπότα, ἐξ οὗ μηδὲ εἰς βασιλεύσας τοῦ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυΐδ ἀποδείκνυται· τί δ' ἂν φήσαιεν καὶ περὶ τῆς ἐναργῶς κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν καθ ῃρημένης ιερατείας, ἣν μηδεπώποτε ἐξολοθρευθήσεσθαι ή προφητεία προαγορεύει ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΖ΄. Τοῦ αὐτοῦ. Ιδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησί Κύριος, καὶ διαθής σομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πα- τράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, φησί Κύριος, ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσο- μαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ· μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, φησὶ Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν· καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἔκα στος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον" ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μετ γάλου αὐτῶν, φησί Κύριος· ὅτι ἔλεος ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. • Σαφῶς ἐν ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις και νὴν διαθήκην ὁ Κύριος διαθήσεσθαι προθεσπίζει· και νὴν δὲ τῷ μηδὲν ἔχειν ὅμοιον τῇ παλαιᾷ, ἣν διὰ Μωϋσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ δοθεῖσαν προμεμαθήκαμεν. Τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα φαῖεν οἱ ἐκ περιτομῆς, ἐναργώς ἀποβλέπειν ἐπιχειροῦντες ταῖς προφητείαις, καὶ μᾶλ λον αἱρούμενοι ἀτελεῖς αὐτὰς ἐπιδεικνύναι ἢ πείθε σθαι τῇ ἀληθείᾳ, διὰ τοῦ παραδέχεσθαι τὴν καινὴν τῶν Εὐαγγελιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαθήκην, ἧς παραγενομένης πεπαλαίωται ἡ πρώτη, πέρας ἴσχειν ἀρξαμένη ἐξ ὅτου παραγενόμενος ὁ Χριστὸς ἐπλήρωσε τὸν νόμον, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας. "Ηξειν μὲν οὖν ἡμέρας ἐν αἷς διαθήσεσθαί φησιν ὁ Κύριος τὴν καινὴν διαθήκην· τοῦτ᾽ ἔστι τὴν ἔγγραφον ἐν τοῖς (ἐντὸς) τῶν εὐαγγελικῶν βιβλίων. Εξῆς δ' ἐπιφέρει λέγων ὁ αὐτὸς Κύριος, ὡς μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν αὐταῖς (Ι. 37) ταῖς διανοίαις τῶν παραδεξομένων τὴν καινὴν διαθήκην ἐγγράφων τοὺς ἰδίους νόμους, ὥστε αὐτοὺς εἶναι εἰς λαόν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν αὐτοῖς εἰς Θεὸν, οὐδαμῶς ὑπ' ἀνθρωπίνης διδασκαλίας ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν Κύριον παραγινομένους, αὐτομαθεῖς δ' ώσπερ, μᾶλλον δὲ θεοδιδάκτους ἐσομένους, ὅ καὶ αὐτὸ καταμάθοι ἄν τις κατὰ τὸν παρόντα καιρόν ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. I. - eos adire Jerusalem. Quod si objiciant Judæi per quem dicunt patriarcham non defecisse Davidis semen, respondendum non posse eos hunc osten- dere in Davidis solio sedentem, in throno ejus regnantein, atque Israel dominantem. Hæc enim prophetia dicit nunquam esse defectura, quæ ta- men a captivitatis tempore manifeste defecerunt ex quo nullus unquam Davidis e semine rex Israel invenitur. Quid et de sacerdotio dicerent, nunc penitus deleto, quod tamen nunquam periturum prophetia prænuntiat ? ' B CAPUT XXXVII. Ex eodem. • Ecce dies venient, dicit Dominus : et feriam domul Israel et domui Juda fœdus novum ; non secundum pactum, quod pepigi cum patribus eo- rum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti ; pactum quod ir- ritum fecerunt, et ego dominatus sum eðrtim, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cuft domo Israel : Post dies illos, dicit Dominus, dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde e rum scribam eam: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebit ultra vir proxi- mum suum, et vir fratrem suum, dicens : Cogno: sce Dominum : omnes enim cognoscent me, a mi nimo eorum usque ad maximum, ait Dominus, quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eoruin non memorabor amplius ". › Manifeste_in_sequen* tibus diebus novum testamentum Dominus a se feriendum pronuntiat; novum, quippe quod nihil veteri simile haberet, per Moysen in deserto pervulga- tum. Quid ad hæc responderent Judæi, oculos a prophetiis avertere conantes, easque inexpletas quam veras inveniri malentes, accepto Evangelio- rum Salvatoris nostri testamento, quo superve niente prius inveteratum est; quod quidem desi⚫ nere cœpit ex quo superveniens Christus legem atque de se ipso prophetias implevit. Venturos igitur dicit dies, quibus feriet Dominus testamen D tum novum,quod in evangelicis scriptum est libris. Dein subjicit dicens ipse Dominus, quod post dies illos in visceribus eorum qui novum acceperint testamentum, leges suas scribet, ut sint illi Deo in populum, ipseque illis in Deum, minime humana doctrina ad Domini scientiam adducti, sed ab ipsis- melipsis vel potius a Deo edocti, quæ quidem no- stro tempore impleta quivis facile percipiet. Quip- pe videre est quomodo in viscera et corda eorum qui per Christum in Deum credunt, novum testa - mentum Dominique leges scripta sint, perspicienti inter nos multitudinem privatorum hominum hae • C Jer. xxxI, 31-34.
PG 22:1167ἴδοι δ’ ἄν τις ὅπως ἐπὶ τὰς διανοίας καὶ τὰς καρδίας τῶν διὰ Χριστοῦ εἰς τὸν Θεὸν πεπιστευκότων ἡ καινὴ διαθήκη καὶ οἱ τοῦ Κυρίου νόμοι γεγραμμένοι εἰσιν, εἰ καταμάθοι ἐν ἡμῖν πλῆθος ἀνδρῶν παντελῶς ἰδιωτῶν τοιαύτην ἐνεπιδεικνυμένων ἐνάρετον καὶ ἐμφιλόσοφον πολιτείαν, ἣν οὐ ταχέως ἔστιν εὑρεῖν παρὰ τοῖς φιλολογίαν ἠσκηκόσιν, καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τῇ τῶν γραφῶν μελέτῃ. Ψ. Ἀπὸ τῶν θρήνων. ΛΗ. Πνεῦμα προσώπου ἡμῶν χριστὸς Κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν, οὗ εἴπομεν, Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Καὶ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν διαρρήδην ὀνομάσαν τὸ θεῖον Πνεῦμα, τὴν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν προυθέσπισεν διὰ τοῦ, συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν· τούτου δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν σκιὰν ζησομένους ἑαυτοὺς τῷ πνεύματι προεώρων οἱ προφῆται, καὶ ζησομένους ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῖς μέλλουσιν εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύειν, καὶ δι’ αὐτοῦ τὰς τῶν προφητῶν παραδέχεσθαι γραφάς. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. ΛΘ. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν; Τίς διέβη πέραν θαλάσσης, καὶ εὗρεν αὐτὴν, καὶ οἴσει αὐτὴν χρυσίου ἐκλεκτοῦ;
πληρούμενον· ἴδοι δ' ἄν τις ὅπως ἐπὶ τὰς διανοίας καὶ τὰς καρδίας τῶν διὰ Χριστοῦ εἰς τὸν Θεὸν πεπι- στευκότων ἡ καινὴ διαθήκη καὶ οἱ τοῦ Κυρίου νόμοι γεγραμμένοι εἰσὶν, εἰ καταμάθοι ἐν ἡμῖν πλῆθος ἀνδρῶν παντελῶς ἰδιωτῶν τοιαύτην ἐνεπιδεικνυμένων ἐνάρετον καὶ ἐμφιλόσοφον πολιτείαν, ἣν οὐ ταχέως ἐστὶν εὑρεῖν παρὰ τοῖς φιλολογίαν ἡσχηκόσιν, καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τῇ τῶν γραφῶν μελέτῃ. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΗ'. Ἀπὸ τῶν θρήνων. • Πνεῦμα προσώπου ἡμῶν Χριστὸς Κύριος συν ελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν, οὗ εἴπομεν, Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν. » Καὶ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν διαῤῥήδην ὀνομάσαν τὸ θεῖον Πνεῦμα, τὴν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν προσθέσπισεν διὰ τοῦ, • συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν· ἡ τούτου δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν σκιάν ζησομένους ἑαυτοὺς τῷ πνεύματι προεώρων οἱ προφῆται, καὶ ζησομένους ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῖς μέλλουσιν εἰς τὸν Χριστὸν πιο στεύειν, καὶ δι' αὐτοῦ τὰς τῶν προφητῶν παραδέχε σθαι Γραφάς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΘ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν ; Τίς διέβη πέραν θαλάσσης, καὶ εὗρεν αὐτὴν, καὶ οἴσει αὐτὴν χρυσίου ἐκλεκτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὁ γινώσκων τὴν ὁδον αὐτῆς οὐδὲ ὁ ἐνθυμούμενος την τρίβον αὐτῆς. Αλλ' ὁ εἰδὼς τὰ πάντα γινώσκει αὐτὴν, ἐξευρεν αὐτὴν τῇ συνέτει αὐτοῦ· ὁ καὶ κατασκευάσας τὴν γῆν εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, ἐνέπλησεν αὐτὴν κτηνῶν τετραπόδων. Ο ἀποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτὸ, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ. Οἱ δὲ ἀστέρες ἔλαμ ψαν ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐτῶν, καὶ εὐφράνθησαν ἐκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ εἶπον, Πάρεσμεν έλαμψαν μετ᾿ εὐφροσύνης τῷ ποιήσαντι αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰα αύδ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, φησί, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτήν ; καὶ τὰ ἑξῆς διδασκόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ᾿Αποστόλου ὡς ἄρα ι ὁ καταβὰς Ἰησοῦς Χριστὸς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀνα- βὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· ο ὃς καὶ λαβὼν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεαν κατεβίβασέ τε καὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τὰς τῶν παραδεξαμένων αὐτῶν (ν) ψυ χάς· ὅθεν καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται τὸ, • Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσας (Γ. 37, ν') αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. · Ἐξῆς δὲ ἐν τῇ προκειμένη γραφῇ ὁ λόγος φησίν, « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογι σθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· ο τίς δὲ οὗτος, ἢ ὁ ἀνα βὰς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ καταβάς; Τῷ γὰρ « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανόν; » ερωτηματικῶς εἰρημένῳ ἀποδέδι ται τὸ, « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· ο σαφέστερον τοῦτο δηλοῖ τὸ ἑξῆς εἰρη μένον, τό, « Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Πρὸς τοῦτον οὖν δή- λον ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ. Λόγον οὐ λοχισθήσεται ἕτερος EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - egregia et sapiente præditorum virtute, quam ægre A in litterarum peritissimis atque scripturarum stu- dio incumbentibus inveneris. CAPUT XXXVIII. E Threnis. • Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis eorum, cui diximus: In umbra tua vivemus in gentibus "., Hic Christum expresse nominans divinus Spiritus, Judæorum persecutio- nes praenuntiavit hoc verbo, « captus est in peccatis eorum. Cujus sub munimento unibraque ipsos victuros esse spiritu prævidebant prophetæ, vi- cturesque in gentibus quæ in Christum credituræ atque per eum prophetarum Scripturas accepturæ essent. CAPUT XXXIX. E Baruch. • Quis ascendit in cœlum, et accepit eam, et eduxit eam de nubibus? Quis transfretavit mare, ct invenit illam, et attulit eam super aurum ele- ctum? Non est qui possit scire vias ejus, neque qui exquirat semitas ejus: sed qui scit universa, novit eam, et adinvenit eam prudentia sua qui præparavit terram in æterno tempore, et replevit eam pecudibus et quadrupedibus : qui emittit lu- men, et vadit : et vocavit illud, et obedit illi in C tremore. Stellæ autem dederunt lumen in custodiis suis, et lætata sunt : vocavit eas, et dixerunt : Adsumus: et luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas. llic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Hic adinvenit omnem viam disci- plinæ; et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum bominibus conversatus est "., Quis ascendit in coelum, ait, et accepit eam ? et reliqua ; comperi- mus a sancto Apostolo quod ‹ qui descendit Jesus Christus, ipse est et qui ascendit super omines cœ- los ''. , Qui et suscepto Spiritus sancti munere, dimisit atque infudit in eorum animas qui accepe- runt illud : unde in Psalmis dicitur : « Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus "., Post hæc in hoc eodem loco addi- tur: Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Quis autem ille, nisi qui ascendit in coelum, et descendit ? Postquam enim interrogative dictum est: . Quis ascendit in cœlum ? › respondetur . hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum ; » quod et apertissime demonstrant hæc quæ inferius subjiciuntur, ‹ Post hæc in terris visus est et cum hominibus conversatus est. » Adversus illud igitur Dei Verbum manifestum est quod non æstimabitur alius eorum qui vocali sunt dii. « Post hac, ait, Thren. 19, D 20. 14 Baruch. 111, 29.38. 13 Ephes. iv, 10. . ts Psal. LXVI, 19.
Οὐκ ἔστιν ὁ γινώσκων τὴν ὁδὸν αὐτῆς, οὐδὲ ὁ ἐνθυμούμενος τὴν τρίβον αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁ εἰδὼς τὰ πάντα γινώσκει αὐτὴν, ἐξεῦρεν αὐτὴν τῇ συνέσει αὐτοῦ· ὁ καὶ κατασκευάσας τὴν γῆν εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, ἐνέπλησεν αὐτὴν κτηνῶν τετραπόδων. Ὁ ἀποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτὸ, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ. Οἱ δὲ ἀστέρες ἔλαμψαν ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐτῶν, καὶ εὐφράνθησαν· ἐκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ εἶπον, Πάρεσμεν· ἔλαμψαν μετ’ εὐφροσύνης τῷ ποιήσαντι αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ’ αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, φησὶ, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν, καὶ τὰ ἑξῆς· διδασκόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἀποστόλου ὡς ἄρα ὁ καταβὰς Ἰησοῦς Χριστὸς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· ὃς καὶ λαβὼν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεὰν κατεβίβασέ τε καὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τὰς τῶν παραδεξαμένων αὐτῶν (ὴν) ψυχάς·
πληρούμενον· ἴδοι δ' ἄν τις ὅπως ἐπὶ τὰς διανοίας καὶ τὰς καρδίας τῶν διὰ Χριστοῦ εἰς τὸν Θεὸν πεπι- στευκότων ἡ καινὴ διαθήκη καὶ οἱ τοῦ Κυρίου νόμοι γεγραμμένοι εἰσὶν, εἰ καταμάθοι ἐν ἡμῖν πλῆθος ἀνδρῶν παντελῶς ἰδιωτῶν τοιαύτην ἐνεπιδεικνυμένων ἐνάρετον καὶ ἐμφιλόσοφον πολιτείαν, ἣν οὐ ταχέως ἐστὶν εὑρεῖν παρὰ τοῖς φιλολογίαν ἡσχηκόσιν, καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τῇ τῶν γραφῶν μελέτῃ. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΗ'. Ἀπὸ τῶν θρήνων. • Πνεῦμα προσώπου ἡμῶν Χριστὸς Κύριος συν ελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν, οὗ εἴπομεν, Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν. » Καὶ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν διαῤῥήδην ὀνομάσαν τὸ θεῖον Πνεῦμα, τὴν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν προσθέσπισεν διὰ τοῦ, • συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν· ἡ τούτου δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν σκιάν ζησομένους ἑαυτοὺς τῷ πνεύματι προεώρων οἱ προφῆται, καὶ ζησομένους ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῖς μέλλουσιν εἰς τὸν Χριστὸν πιο στεύειν, καὶ δι' αὐτοῦ τὰς τῶν προφητῶν παραδέχε σθαι Γραφάς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΘ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν ; Τίς διέβη πέραν θαλάσσης, καὶ εὗρεν αὐτὴν, καὶ οἴσει αὐτὴν χρυσίου ἐκλεκτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὁ γινώσκων τὴν ὁδον αὐτῆς οὐδὲ ὁ ἐνθυμούμενος την τρίβον αὐτῆς. Αλλ' ὁ εἰδὼς τὰ πάντα γινώσκει αὐτὴν, ἐξευρεν αὐτὴν τῇ συνέτει αὐτοῦ· ὁ καὶ κατασκευάσας τὴν γῆν εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, ἐνέπλησεν αὐτὴν κτηνῶν τετραπόδων. Ο ἀποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτὸ, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ. Οἱ δὲ ἀστέρες ἔλαμ ψαν ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐτῶν, καὶ εὐφράνθησαν ἐκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ εἶπον, Πάρεσμεν έλαμψαν μετ᾿ εὐφροσύνης τῷ ποιήσαντι αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰα αύδ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, φησί, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτήν ; καὶ τὰ ἑξῆς διδασκόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ᾿Αποστόλου ὡς ἄρα ι ὁ καταβὰς Ἰησοῦς Χριστὸς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀνα- βὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· ο ὃς καὶ λαβὼν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεαν κατεβίβασέ τε καὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τὰς τῶν παραδεξαμένων αὐτῶν (ν) ψυ χάς· ὅθεν καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται τὸ, • Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσας (Γ. 37, ν') αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. · Ἐξῆς δὲ ἐν τῇ προκειμένη γραφῇ ὁ λόγος φησίν, « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογι σθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· ο τίς δὲ οὗτος, ἢ ὁ ἀνα βὰς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ καταβάς; Τῷ γὰρ « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανόν; » ερωτηματικῶς εἰρημένῳ ἀποδέδι ται τὸ, « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· ο σαφέστερον τοῦτο δηλοῖ τὸ ἑξῆς εἰρη μένον, τό, « Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Πρὸς τοῦτον οὖν δή- λον ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ. Λόγον οὐ λοχισθήσεται ἕτερος EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - egregia et sapiente præditorum virtute, quam ægre A in litterarum peritissimis atque scripturarum stu- dio incumbentibus inveneris. CAPUT XXXVIII. E Threnis. • Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis eorum, cui diximus: In umbra tua vivemus in gentibus "., Hic Christum expresse nominans divinus Spiritus, Judæorum persecutio- nes praenuntiavit hoc verbo, « captus est in peccatis eorum. Cujus sub munimento unibraque ipsos victuros esse spiritu prævidebant prophetæ, vi- cturesque in gentibus quæ in Christum credituræ atque per eum prophetarum Scripturas accepturæ essent. CAPUT XXXIX. E Baruch. • Quis ascendit in cœlum, et accepit eam, et eduxit eam de nubibus? Quis transfretavit mare, ct invenit illam, et attulit eam super aurum ele- ctum? Non est qui possit scire vias ejus, neque qui exquirat semitas ejus: sed qui scit universa, novit eam, et adinvenit eam prudentia sua qui præparavit terram in æterno tempore, et replevit eam pecudibus et quadrupedibus : qui emittit lu- men, et vadit : et vocavit illud, et obedit illi in C tremore. Stellæ autem dederunt lumen in custodiis suis, et lætata sunt : vocavit eas, et dixerunt : Adsumus: et luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas. llic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Hic adinvenit omnem viam disci- plinæ; et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum bominibus conversatus est "., Quis ascendit in coelum, ait, et accepit eam ? et reliqua ; comperi- mus a sancto Apostolo quod ‹ qui descendit Jesus Christus, ipse est et qui ascendit super omines cœ- los ''. , Qui et suscepto Spiritus sancti munere, dimisit atque infudit in eorum animas qui accepe- runt illud : unde in Psalmis dicitur : « Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus "., Post hæc in hoc eodem loco addi- tur: Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Quis autem ille, nisi qui ascendit in coelum, et descendit ? Postquam enim interrogative dictum est: . Quis ascendit in cœlum ? › respondetur . hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum ; » quod et apertissime demonstrant hæc quæ inferius subjiciuntur, ‹ Post hæc in terris visus est et cum hominibus conversatus est. » Adversus illud igitur Dei Verbum manifestum est quod non æstimabitur alius eorum qui vocali sunt dii. « Post hac, ait, Thren. 19, D 20. 14 Baruch. 111, 29.38. 13 Ephes. iv, 10. . ts Psal. LXVI, 19.
ὅθεν καὶ ἐν ψαλμοῖς εἴρηται τὸ, ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ἑξῆς δὲ ἐν τῇ προκειμένῃ γραφῇ ὁ λόγος φησὶν, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· Τίς δὲ οὗτος, ἢ ὁ ἀναβὰς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ καταβάς; Τῷ γὰρ τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν ἐρωτηματικῶς εἰρημένῳ ἀποδέδοται τὸ, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· σαφέστερον τοῦτο δηλοῖ τὸ ἑξῆς εἰρημένον, τὸ, μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Πρὸς τοῦτον οὖν δῆλον ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον οὐ λογισθήσεται ἕτερος τῶν ἐπικτητὴν τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν ἐσχηκότων· μετὰ τοῦτο δέ φησιν ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη· δῆλον ὅτι μετὰ τὸ διὰ νόμου καὶ προφητῶν τὴν πᾶσαν ὁδὸν τῆς ἐπαγγελίας δεδωκέναι· ἐξεῦρεν γὰρ, φησὶ, πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ’ αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Μ. Ἀντὶ τούτου τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ, ἐγὼ κρίνω ἀναμέσον προβάτου ἰσχυροῦ καὶ ἀναμέσον προβάτου ἀσθενοῦς.
πληρούμενον· ἴδοι δ' ἄν τις ὅπως ἐπὶ τὰς διανοίας καὶ τὰς καρδίας τῶν διὰ Χριστοῦ εἰς τὸν Θεὸν πεπι- στευκότων ἡ καινὴ διαθήκη καὶ οἱ τοῦ Κυρίου νόμοι γεγραμμένοι εἰσὶν, εἰ καταμάθοι ἐν ἡμῖν πλῆθος ἀνδρῶν παντελῶς ἰδιωτῶν τοιαύτην ἐνεπιδεικνυμένων ἐνάρετον καὶ ἐμφιλόσοφον πολιτείαν, ἣν οὐ ταχέως ἐστὶν εὑρεῖν παρὰ τοῖς φιλολογίαν ἡσχηκόσιν, καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τῇ τῶν γραφῶν μελέτῃ. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΗ'. Ἀπὸ τῶν θρήνων. • Πνεῦμα προσώπου ἡμῶν Χριστὸς Κύριος συν ελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν, οὗ εἴπομεν, Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν. » Καὶ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν διαῤῥήδην ὀνομάσαν τὸ θεῖον Πνεῦμα, τὴν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν προσθέσπισεν διὰ τοῦ, • συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν· ἡ τούτου δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν σκιάν ζησομένους ἑαυτοὺς τῷ πνεύματι προεώρων οἱ προφῆται, καὶ ζησομένους ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῖς μέλλουσιν εἰς τὸν Χριστὸν πιο στεύειν, καὶ δι' αὐτοῦ τὰς τῶν προφητῶν παραδέχε σθαι Γραφάς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΘ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν ; Τίς διέβη πέραν θαλάσσης, καὶ εὗρεν αὐτὴν, καὶ οἴσει αὐτὴν χρυσίου ἐκλεκτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὁ γινώσκων τὴν ὁδον αὐτῆς οὐδὲ ὁ ἐνθυμούμενος την τρίβον αὐτῆς. Αλλ' ὁ εἰδὼς τὰ πάντα γινώσκει αὐτὴν, ἐξευρεν αὐτὴν τῇ συνέτει αὐτοῦ· ὁ καὶ κατασκευάσας τὴν γῆν εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, ἐνέπλησεν αὐτὴν κτηνῶν τετραπόδων. Ο ἀποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτὸ, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ. Οἱ δὲ ἀστέρες ἔλαμ ψαν ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐτῶν, καὶ εὐφράνθησαν ἐκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ εἶπον, Πάρεσμεν έλαμψαν μετ᾿ εὐφροσύνης τῷ ποιήσαντι αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰα αύδ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, φησί, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτήν ; καὶ τὰ ἑξῆς διδασκόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ᾿Αποστόλου ὡς ἄρα ι ὁ καταβὰς Ἰησοῦς Χριστὸς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀνα- βὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· ο ὃς καὶ λαβὼν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεαν κατεβίβασέ τε καὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τὰς τῶν παραδεξαμένων αὐτῶν (ν) ψυ χάς· ὅθεν καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται τὸ, • Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσας (Γ. 37, ν') αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. · Ἐξῆς δὲ ἐν τῇ προκειμένη γραφῇ ὁ λόγος φησίν, « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογι σθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· ο τίς δὲ οὗτος, ἢ ὁ ἀνα βὰς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ καταβάς; Τῷ γὰρ « Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανόν; » ερωτηματικῶς εἰρημένῳ ἀποδέδι ται τὸ, « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· ο σαφέστερον τοῦτο δηλοῖ τὸ ἑξῆς εἰρη μένον, τό, « Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Πρὸς τοῦτον οὖν δή- λον ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ. Λόγον οὐ λοχισθήσεται ἕτερος EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - egregia et sapiente præditorum virtute, quam ægre A in litterarum peritissimis atque scripturarum stu- dio incumbentibus inveneris. CAPUT XXXVIII. E Threnis. • Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis eorum, cui diximus: In umbra tua vivemus in gentibus "., Hic Christum expresse nominans divinus Spiritus, Judæorum persecutio- nes praenuntiavit hoc verbo, « captus est in peccatis eorum. Cujus sub munimento unibraque ipsos victuros esse spiritu prævidebant prophetæ, vi- cturesque in gentibus quæ in Christum credituræ atque per eum prophetarum Scripturas accepturæ essent. CAPUT XXXIX. E Baruch. • Quis ascendit in cœlum, et accepit eam, et eduxit eam de nubibus? Quis transfretavit mare, ct invenit illam, et attulit eam super aurum ele- ctum? Non est qui possit scire vias ejus, neque qui exquirat semitas ejus: sed qui scit universa, novit eam, et adinvenit eam prudentia sua qui præparavit terram in æterno tempore, et replevit eam pecudibus et quadrupedibus : qui emittit lu- men, et vadit : et vocavit illud, et obedit illi in C tremore. Stellæ autem dederunt lumen in custodiis suis, et lætata sunt : vocavit eas, et dixerunt : Adsumus: et luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas. llic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Hic adinvenit omnem viam disci- plinæ; et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum bominibus conversatus est "., Quis ascendit in coelum, ait, et accepit eam ? et reliqua ; comperi- mus a sancto Apostolo quod ‹ qui descendit Jesus Christus, ipse est et qui ascendit super omines cœ- los ''. , Qui et suscepto Spiritus sancti munere, dimisit atque infudit in eorum animas qui accepe- runt illud : unde in Psalmis dicitur : « Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus "., Post hæc in hoc eodem loco addi- tur: Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Quis autem ille, nisi qui ascendit in coelum, et descendit ? Postquam enim interrogative dictum est: . Quis ascendit in cœlum ? › respondetur . hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum ; » quod et apertissime demonstrant hæc quæ inferius subjiciuntur, ‹ Post hæc in terris visus est et cum hominibus conversatus est. » Adversus illud igitur Dei Verbum manifestum est quod non æstimabitur alius eorum qui vocali sunt dii. « Post hac, ait, Thren. 19, D 20. 14 Baruch. 111, 29.38. 13 Ephes. iv, 10. . ts Psal. LXVI, 19.
PG 22:1169Ἐπὶ ταῖς πλευραῖς καὶ τοῖς ὤμοις διωθεῖσθε, καὶ τοῖς κέρασιν ὑμῶν ἐκερατίζετε· πᾶν τὸ ἐκλεῖπον ἐξεθλίψατε. Καὶ σώσω τὰ πρόβατά μου, καὶ οὐ μὴ ὦσιν ἔτι εἰς προνομὴν, καὶ κρινῶ ἀναμέσον κριοῦ πρὸς κριόν· Καὶ ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένα ἕτερον· καὶ ποιμανεῖ[ς] αὐτοὺς, τὸν δοῦλόν μου Δαυὶδ, καὶ ἔσται αὐτῶν ποιμὴν, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ Δαυὶδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἐγὼ Κύριος λελάληκα. Καὶ διαθήσομαι τῷ Δαυὶδ διαθήκην καινὴν, διαθήκην εἰρήνης. Ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις τὸν προφητευόμενον Δαυὶδ οὐκ ἄλλον ἀποδίδομεν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ γεγενημένου Σωτῆρος ἡμῶν, τούτου δὴ χάριν καὶ ἐνθάδε τὴν περικοπὴν ἐπεσημηνάμεθα·
τῶν ἐπικτητὴν τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν ἐσχηκό- των. « Μετὰ τοῦτο δὲ,, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθης δῆλον ὅτι μετὰ τὸ διὰ νόμου καὶ προφητῶν τὴν πα σαν ὁδὸν τῆς ἐπαγγελίας δεδωκέναι· « ἐξεῦρεν γὰρ, φησί, πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼδ· τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ'. ᾿Απὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Β • Αντὶ τούτου τάδε λέγει Κύριος Ἰδού, ἐγὼ κρίνω ἀναμέσον προβάτου ἰσχυροῦ καὶ ἀναμέσον προβάτου ἀσθενοῦς. Ἐπὶ ταῖς πλευραῖς καὶ τοῖς ὤμοις διωθεί σθε, καὶ τοῖς κέρασιν ὑμῶν ἐκερατίζετε· πᾶν τὸ ἐκλεῖ- πον ἐξεθλίψατε. Καὶ σώσω τὰ πρόβατά μου, καὶ οὐ μὴ ὦσιν ἔτι εἰς προνομήν, καὶ κρινῶ ἀναμέσον κριοῦ πρὸς κριόν· καὶ ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένα ἕτερον· καὶ ποιμανεῖ[ς] αὐτοὺς, τὸν δοῦλόν μου Δαυίδ, καὶ ἔσται αὐτῶν ποιμὴν, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ Δαυΐδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἐγὼ Κύριος λελάληκα. Καὶ διαθήσομαι τῷ Δαυίδ διαθήκην καινήν, διαθή- την ειρήνης. » Ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις τὸν προφητευό- μενον Δαυΐδ οὐκ ἄλλον ἀποδίδομεν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ γεγενημένου Σωτῆρος ἡμῶν, τούτου δὴ χάριν καὶ ἐνθάδε τὴν περικοπὴν ἐπεσημηνάμεθα· τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ ποιμαίνειν μέλλων τὰ τοῦ Κυρίου πρόβατα μετὰ τὸ κριθῆναι αὐτὰ ὑπ' αὐτοῦ, ἢ ὁ μόνος καλός ποιμὴν, ὁ μὴ ὑπεριδών διωθούμενα καὶ διολλύμενα ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ λογικὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ποίμνης πρόβατα, ἀλλὰ θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας, ὧν ἄρχοντα ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ καταστήσειν ἐπαγγέλλεται μετὰ τὸν κρίσεως καιρόν, διαθησόμενος αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, ὅτε, ὑποταγέντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν, ἔσχατος πάντων καὶ αὐτὸς ὁ νῦν ἀντικείμενος τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ ζωῇ θάνατος καταργηθήσεται ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. , • Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ ἐγὼ λαμβάνω πάντα οἶκον Ἰσραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνη ἐν τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἰσραήλ· καὶ ἄρχων εἷς ἔσται αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔσονται οὐκέτι εἰς δύο ἔθνη· οὐδ᾽ οὐ μὴ διαιρεθῶσιν εἰς δύο βασιλείας, ἵνα μὴ μιαίνωνται ἔτι ἐν τοῖς εἰδώ- λοις αὐτῶν· καὶ ῥύσομαι αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνο- μιῶν αὐτῶν, ὧν ἤμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθα ριῶ αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσον ταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγώ Κύριος ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαυΐδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔσται ποιμὴν εἰς πάντων, ὅτι ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύσονται, καὶ τὰ κρίματά μου φυλάξουσιν καὶ ποιήσουσιν αὐτὰ, καὶ κατοικήσουσιν ἐπὶ τῆς γῆς, Αν ἐγὼ δέδωκα τῷ δούλῳ μου Ἰακώβ, οὗ κατώκησαν ἐκεῖ οἱ πατέρες αὐτῶν, καὶ κατοικήσουσιν ἐπ' αὐτῆς αὐτ τοί· καὶ Δαυΐδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρήνης, καὶ Εt ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1. quam omnis Evangelii via per legem et prophetas aperta est. Adinvenit enim, ait, omnem viam disciplinæ, et tradidit illanı Jacob puero suo, et Israel dilecto suo ; dein, post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. A in terris visus est ; » scilicet, ut constat, post- C D (f. 58) Ezech. XXXIV, 20-25. CAPUT XL. Ex Ezechiele. • Hæc contra dicit Dominus: Ecce ego judico inter pecus pingue et pecus macilentum pro eo quod lateribus et humeris impingebatis, et cornibu vestris ventilabatis omnia infirma pecora, donec di- spergerentur foras: salvabo gregem meum, et pon erit ultra in rapinam, et judicabo inter pecus et pe- cus. Et suscitabo super eos pastorem unum, qui pascat eos, servum meum David: ipse pascet eos, et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum : et servus meus David princeps in medio eorum : ego Dominus locutus sum. fa- ciam cum David pactum novum, pactum pacis 18, Jam alibi nuntiatum prophetiis David non alium esse ostendimus ac e semine David ortum Salvato- rem nostrum; hic quoque de eoden, hunc accipi- mus locum. Quis enim alius esset Domini pecora judicaturus pasturusque, nisi solus bonus Pastor, qui non contempsit dispersa et perdita ab adversa- riis potestatibus spiritualia proprii ipsius ovilis pe cora, sed animam suam pro eorum salute posuit; quemque Deus et Pater ejus principem eorum post judicii tempus constituet, initurus cum eo pacis pactum, cum subditis ipsi inimicis suis, postrema omnium atque rationi, et sapientiæ, et vitæ adver- sa mors delebitur? CAPUT XLI. Ex eodem. ⚫ Hæc dicit Dominus: Ecce ego assumam om- nem domum Israel de medio nationum, ad quas abierunt et congregabo eos undique in terramı Israel, et faciam eos in gentem unam in terra mea et in montibus Israel, et rex unus erit omnibus im- perans : et non erunt ultra duæ gentes, nec di- videntur amplius in duo regna. Neque polluen- tur ultra in idolis suis : et salvos eos faciam de universis sedibus, in quibus peccaverunt, et emun◄ dabo eos et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus. Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum : in judiciis meiß ambu- Jabunt, et mandata mea custodient, et facient ea. Et habitabunt super terram, quam dedi servo meo Jacob, in qua habitaverunt patres vestri : et habita- bunt super eam ipsi, et filii eorum, et filii filiorum eorum, usque in sempiternum et David servus meus princeps eorum in perpetuum. Et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis : et ſundabo eos, et multiplicabo, et dabo sanctifica
τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ ποιμαίνειν μέλλων τὰ τοῦ Κυρίου πρόβατα μετὰ τὸ κριθῆναι αὐτὰ ὑπ’ αὐτοῦ, ἢ ὁ μόνος καλὸς ποιμὴν, ὁ μὴ ὑπεριδὼν διωθούμενα καὶ διολλύμενα ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ λογικὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ποίμνης πρόβατα, ἀλλὰ θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας, ὧν ἄρχοντα ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ καταστήσειν ἐπαγγέλλεται μετὰ τὸν κρίσεως καιρὸν, διαθησόμενος αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, ὅτε, ὑποταγέντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν, ἔσχατος πάντων καὶ αὐτὸς ὁ νῦν ἀντικείμενος τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ ζωῇ θάνατος καταργηθήσεται; Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΑ. Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ, ἐγὼ λαμβάνω πάντα οἶκον Ἰσραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνη ἐν τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἰσραήλ· καὶ ἄρχων εἷς ἔσται αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔσονται οὐκέτι εἰς δύο ἔθνη· οὐδ’ οὐ μὴ διαιρεθῶσιν εἰς δύο βασιλείας, ἵνα μὴ μιαίνωνται ἔτι ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν·
τῶν ἐπικτητὴν τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν ἐσχηκό- των. « Μετὰ τοῦτο δὲ,, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθης δῆλον ὅτι μετὰ τὸ διὰ νόμου καὶ προφητῶν τὴν πα σαν ὁδὸν τῆς ἐπαγγελίας δεδωκέναι· « ἐξεῦρεν γὰρ, φησί, πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼδ· τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ'. ᾿Απὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Β • Αντὶ τούτου τάδε λέγει Κύριος Ἰδού, ἐγὼ κρίνω ἀναμέσον προβάτου ἰσχυροῦ καὶ ἀναμέσον προβάτου ἀσθενοῦς. Ἐπὶ ταῖς πλευραῖς καὶ τοῖς ὤμοις διωθεί σθε, καὶ τοῖς κέρασιν ὑμῶν ἐκερατίζετε· πᾶν τὸ ἐκλεῖ- πον ἐξεθλίψατε. Καὶ σώσω τὰ πρόβατά μου, καὶ οὐ μὴ ὦσιν ἔτι εἰς προνομήν, καὶ κρινῶ ἀναμέσον κριοῦ πρὸς κριόν· καὶ ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένα ἕτερον· καὶ ποιμανεῖ[ς] αὐτοὺς, τὸν δοῦλόν μου Δαυίδ, καὶ ἔσται αὐτῶν ποιμὴν, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ Δαυΐδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἐγὼ Κύριος λελάληκα. Καὶ διαθήσομαι τῷ Δαυίδ διαθήκην καινήν, διαθή- την ειρήνης. » Ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις τὸν προφητευό- μενον Δαυΐδ οὐκ ἄλλον ἀποδίδομεν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ γεγενημένου Σωτῆρος ἡμῶν, τούτου δὴ χάριν καὶ ἐνθάδε τὴν περικοπὴν ἐπεσημηνάμεθα· τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ ποιμαίνειν μέλλων τὰ τοῦ Κυρίου πρόβατα μετὰ τὸ κριθῆναι αὐτὰ ὑπ' αὐτοῦ, ἢ ὁ μόνος καλός ποιμὴν, ὁ μὴ ὑπεριδών διωθούμενα καὶ διολλύμενα ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ λογικὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ποίμνης πρόβατα, ἀλλὰ θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας, ὧν ἄρχοντα ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ καταστήσειν ἐπαγγέλλεται μετὰ τὸν κρίσεως καιρόν, διαθησόμενος αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, ὅτε, ὑποταγέντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν, ἔσχατος πάντων καὶ αὐτὸς ὁ νῦν ἀντικείμενος τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ ζωῇ θάνατος καταργηθήσεται ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. , • Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ ἐγὼ λαμβάνω πάντα οἶκον Ἰσραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνη ἐν τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἰσραήλ· καὶ ἄρχων εἷς ἔσται αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔσονται οὐκέτι εἰς δύο ἔθνη· οὐδ᾽ οὐ μὴ διαιρεθῶσιν εἰς δύο βασιλείας, ἵνα μὴ μιαίνωνται ἔτι ἐν τοῖς εἰδώ- λοις αὐτῶν· καὶ ῥύσομαι αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνο- μιῶν αὐτῶν, ὧν ἤμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθα ριῶ αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσον ταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγώ Κύριος ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαυΐδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔσται ποιμὴν εἰς πάντων, ὅτι ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύσονται, καὶ τὰ κρίματά μου φυλάξουσιν καὶ ποιήσουσιν αὐτὰ, καὶ κατοικήσουσιν ἐπὶ τῆς γῆς, Αν ἐγὼ δέδωκα τῷ δούλῳ μου Ἰακώβ, οὗ κατώκησαν ἐκεῖ οἱ πατέρες αὐτῶν, καὶ κατοικήσουσιν ἐπ' αὐτῆς αὐτ τοί· καὶ Δαυΐδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρήνης, καὶ Εt ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1. quam omnis Evangelii via per legem et prophetas aperta est. Adinvenit enim, ait, omnem viam disciplinæ, et tradidit illanı Jacob puero suo, et Israel dilecto suo ; dein, post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. A in terris visus est ; » scilicet, ut constat, post- C D (f. 58) Ezech. XXXIV, 20-25. CAPUT XL. Ex Ezechiele. • Hæc contra dicit Dominus: Ecce ego judico inter pecus pingue et pecus macilentum pro eo quod lateribus et humeris impingebatis, et cornibu vestris ventilabatis omnia infirma pecora, donec di- spergerentur foras: salvabo gregem meum, et pon erit ultra in rapinam, et judicabo inter pecus et pe- cus. Et suscitabo super eos pastorem unum, qui pascat eos, servum meum David: ipse pascet eos, et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum : et servus meus David princeps in medio eorum : ego Dominus locutus sum. fa- ciam cum David pactum novum, pactum pacis 18, Jam alibi nuntiatum prophetiis David non alium esse ostendimus ac e semine David ortum Salvato- rem nostrum; hic quoque de eoden, hunc accipi- mus locum. Quis enim alius esset Domini pecora judicaturus pasturusque, nisi solus bonus Pastor, qui non contempsit dispersa et perdita ab adversa- riis potestatibus spiritualia proprii ipsius ovilis pe cora, sed animam suam pro eorum salute posuit; quemque Deus et Pater ejus principem eorum post judicii tempus constituet, initurus cum eo pacis pactum, cum subditis ipsi inimicis suis, postrema omnium atque rationi, et sapientiæ, et vitæ adver- sa mors delebitur? CAPUT XLI. Ex eodem. ⚫ Hæc dicit Dominus: Ecce ego assumam om- nem domum Israel de medio nationum, ad quas abierunt et congregabo eos undique in terramı Israel, et faciam eos in gentem unam in terra mea et in montibus Israel, et rex unus erit omnibus im- perans : et non erunt ultra duæ gentes, nec di- videntur amplius in duo regna. Neque polluen- tur ultra in idolis suis : et salvos eos faciam de universis sedibus, in quibus peccaverunt, et emun◄ dabo eos et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus. Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum : in judiciis meiß ambu- Jabunt, et mandata mea custodient, et facient ea. Et habitabunt super terram, quam dedi servo meo Jacob, in qua habitaverunt patres vestri : et habita- bunt super eam ipsi, et filii eorum, et filii filiorum eorum, usque in sempiternum et David servus meus princeps eorum in perpetuum. Et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis : et ſundabo eos, et multiplicabo, et dabo sanctifica
καὶ ῥύσομαι αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ Κύριος ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαυὶδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔσται ποιμὴν εἷς πάντων, ὅτι ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύσονται, καὶ τὰ κρίματά μου φυλάξουσιν καὶ ποιήσουσιν αὐτὰ, καὶ κατοικήσουσιν ἐπὶ τῆς γῆς, ἣν ἐγὼ δέδωκα τῷ δούλῳ μου Ἰακὼβ, οὗ κατώκησαν ἐκεῖ οἱ πατέρες αὐτῶν, καὶ κατοικήσουσιν ἐπ’ αὐτῆς αὐτοί· καὶ Δαυὶδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρήνης, καὶ διαθήκη αἰώνιος ἔσται μετ’ αὐτῶν· καὶ θήσω τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατασκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ γνώσονται τὰ ἔθνη ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτοὺς, ἐν τῷ εἶναι τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα.
τῶν ἐπικτητὴν τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν ἐσχηκό- των. « Μετὰ τοῦτο δὲ,, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθης δῆλον ὅτι μετὰ τὸ διὰ νόμου καὶ προφητῶν τὴν πα σαν ὁδὸν τῆς ἐπαγγελίας δεδωκέναι· « ἐξεῦρεν γὰρ, φησί, πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼδ· τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ'. ᾿Απὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Β • Αντὶ τούτου τάδε λέγει Κύριος Ἰδού, ἐγὼ κρίνω ἀναμέσον προβάτου ἰσχυροῦ καὶ ἀναμέσον προβάτου ἀσθενοῦς. Ἐπὶ ταῖς πλευραῖς καὶ τοῖς ὤμοις διωθεί σθε, καὶ τοῖς κέρασιν ὑμῶν ἐκερατίζετε· πᾶν τὸ ἐκλεῖ- πον ἐξεθλίψατε. Καὶ σώσω τὰ πρόβατά μου, καὶ οὐ μὴ ὦσιν ἔτι εἰς προνομήν, καὶ κρινῶ ἀναμέσον κριοῦ πρὸς κριόν· καὶ ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένα ἕτερον· καὶ ποιμανεῖ[ς] αὐτοὺς, τὸν δοῦλόν μου Δαυίδ, καὶ ἔσται αὐτῶν ποιμὴν, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ Δαυΐδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἐγὼ Κύριος λελάληκα. Καὶ διαθήσομαι τῷ Δαυίδ διαθήκην καινήν, διαθή- την ειρήνης. » Ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις τὸν προφητευό- μενον Δαυΐδ οὐκ ἄλλον ἀποδίδομεν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ γεγενημένου Σωτῆρος ἡμῶν, τούτου δὴ χάριν καὶ ἐνθάδε τὴν περικοπὴν ἐπεσημηνάμεθα· τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ ποιμαίνειν μέλλων τὰ τοῦ Κυρίου πρόβατα μετὰ τὸ κριθῆναι αὐτὰ ὑπ' αὐτοῦ, ἢ ὁ μόνος καλός ποιμὴν, ὁ μὴ ὑπεριδών διωθούμενα καὶ διολλύμενα ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ λογικὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ποίμνης πρόβατα, ἀλλὰ θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας, ὧν ἄρχοντα ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ καταστήσειν ἐπαγγέλλεται μετὰ τὸν κρίσεως καιρόν, διαθησόμενος αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, ὅτε, ὑποταγέντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν, ἔσχατος πάντων καὶ αὐτὸς ὁ νῦν ἀντικείμενος τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ ζωῇ θάνατος καταργηθήσεται ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΑ'. Τοῦ αὐτοῦ. , • Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ ἐγὼ λαμβάνω πάντα οἶκον Ἰσραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνη ἐν τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἰσραήλ· καὶ ἄρχων εἷς ἔσται αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔσονται οὐκέτι εἰς δύο ἔθνη· οὐδ᾽ οὐ μὴ διαιρεθῶσιν εἰς δύο βασιλείας, ἵνα μὴ μιαίνωνται ἔτι ἐν τοῖς εἰδώ- λοις αὐτῶν· καὶ ῥύσομαι αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνο- μιῶν αὐτῶν, ὧν ἤμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθα ριῶ αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσον ταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγώ Κύριος ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαυΐδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔσται ποιμὴν εἰς πάντων, ὅτι ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύσονται, καὶ τὰ κρίματά μου φυλάξουσιν καὶ ποιήσουσιν αὐτὰ, καὶ κατοικήσουσιν ἐπὶ τῆς γῆς, Αν ἐγὼ δέδωκα τῷ δούλῳ μου Ἰακώβ, οὗ κατώκησαν ἐκεῖ οἱ πατέρες αὐτῶν, καὶ κατοικήσουσιν ἐπ' αὐτῆς αὐτ τοί· καὶ Δαυΐδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρήνης, καὶ Εt ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1. quam omnis Evangelii via per legem et prophetas aperta est. Adinvenit enim, ait, omnem viam disciplinæ, et tradidit illanı Jacob puero suo, et Israel dilecto suo ; dein, post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. A in terris visus est ; » scilicet, ut constat, post- C D (f. 58) Ezech. XXXIV, 20-25. CAPUT XL. Ex Ezechiele. • Hæc contra dicit Dominus: Ecce ego judico inter pecus pingue et pecus macilentum pro eo quod lateribus et humeris impingebatis, et cornibu vestris ventilabatis omnia infirma pecora, donec di- spergerentur foras: salvabo gregem meum, et pon erit ultra in rapinam, et judicabo inter pecus et pe- cus. Et suscitabo super eos pastorem unum, qui pascat eos, servum meum David: ipse pascet eos, et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum : et servus meus David princeps in medio eorum : ego Dominus locutus sum. fa- ciam cum David pactum novum, pactum pacis 18, Jam alibi nuntiatum prophetiis David non alium esse ostendimus ac e semine David ortum Salvato- rem nostrum; hic quoque de eoden, hunc accipi- mus locum. Quis enim alius esset Domini pecora judicaturus pasturusque, nisi solus bonus Pastor, qui non contempsit dispersa et perdita ab adversa- riis potestatibus spiritualia proprii ipsius ovilis pe cora, sed animam suam pro eorum salute posuit; quemque Deus et Pater ejus principem eorum post judicii tempus constituet, initurus cum eo pacis pactum, cum subditis ipsi inimicis suis, postrema omnium atque rationi, et sapientiæ, et vitæ adver- sa mors delebitur? CAPUT XLI. Ex eodem. ⚫ Hæc dicit Dominus: Ecce ego assumam om- nem domum Israel de medio nationum, ad quas abierunt et congregabo eos undique in terramı Israel, et faciam eos in gentem unam in terra mea et in montibus Israel, et rex unus erit omnibus im- perans : et non erunt ultra duæ gentes, nec di- videntur amplius in duo regna. Neque polluen- tur ultra in idolis suis : et salvos eos faciam de universis sedibus, in quibus peccaverunt, et emun◄ dabo eos et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus. Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum : in judiciis meiß ambu- Jabunt, et mandata mea custodient, et facient ea. Et habitabunt super terram, quam dedi servo meo Jacob, in qua habitaverunt patres vestri : et habita- bunt super eam ipsi, et filii eorum, et filii filiorum eorum, usque in sempiternum et David servus meus princeps eorum in perpetuum. Et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis : et ſundabo eos, et multiplicabo, et dabo sanctifica
PG 22:1171Μετὰ τὴν τῆς διασπορᾶς τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ ἐπισυναγωγὴν, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραὴλ, τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν προεισεληλυθότος, τηνικαῦτα ὁ Κύριος αὐτὸς μὲν ἔσεσθαι εἰς Θεὸν τῷ ἐσομένῳ αὐτοῦ λαῷ, τὸν δὲ δοῦλον αὐτοῦ Δαυὶδ ἄρχοντα θήσειν ἐν μέσῳ αὐτῶν, ποιμανοῦντα αὐτοὺς καὶ ἄρξοντα αὐτῶν οὐκ ἐπ’ ὀλίγον καὶ βραχύν τινα χρόνον ἀλλ’ ἐπὶ τὸν αἰῶνα ὑπισχνεῖται. Οἰέσθωσαν μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον τὸν υἱὸν Ἱεσσαὶ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν λόγον αὐτοῖς οἱ ἐκ περιτόμης, βασιλείαν αὐτοῦ σωματικὴν αὖθις φανταζόμενοι, καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηί̈νοις καὶ θείας ἀναξίοις ἐπαγγελίας καραδοκοῦντες· ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς ἁρμόζειν μήτε θείαις ὑποσχέσεσι, μήτε μὴν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι τὸν Δαυὶδ, τὰ ὡς περὶ αὐτοῦ λεγόμενα πειθόμενοι ἐπὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν κατὰ σάρκα γενόμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκλαμβάνωμεν, τὰς προφητείας τούτῳ μᾶλλον ἁρμόζειν ἤπερ ἐκείνῳ τῷ Δαυὶδ οἰόμενοι, τὰ ὡς ἂν ἐκ προσώπου Δαυὶδ ἐν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς ἐμφερόμενα· οἷόν ἐστιν τὸ, Κύριος εἶπεν πρός με, Υἱός μου εἶ σύ·
μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατα σκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ γνώσονται τὰ ἔθνη ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτοὺς, ἐν τῷ εἶναι τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. » Μετὰ τὴν τῆς διασπορᾶς τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἀληθινοῦ Ἰστ ραὴλ ἐπισυναγωγὴν, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῶν ἀπὸ ολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραὴλ, του πληρώματος τῶν ἐθνῶν προεισεληλυθότος, τηνικαῦτα ὁ Κύριος αὐτ τὰς μὲν ἔσεσθαι εἰς Θεὸν τῷ ἐσομένῳ αὐτοῦ λαῷ, τὸν δὲ δοῦλον αὐτοῦ Δαυΐδ ἄρχοντα θήσειν ἐν μέσῳ αὐτ τῶν, ποιμανοῦντα αὐτοὺς καὶ ἄρχοντα αὐτῶν οὐκ ἐπ' ὀλίγον καὶ βραχύν τινα χρόνον ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν αἰῶνα ὑπισχνείται. Οἰέσθωσαν μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖ διαθήκη αἰώνιος ἔσται μετ' αὐτῶν· καὶ θήσω τὰ ἅγιά Β νον τὸν υἱὸν Ἰεσσαὶ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν λόγον αὐτ τοῖς οἱ ἐκ περιτομης, βασιλείαν αὐτοῦ σωματικὴν αὖθις φανταζόμενοι, καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηΐνοις καὶ θείας ἀναξίοις ἐπαγγελείας καραδοκοῦντες· ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς ἁρμόζειν μήτε θείαις ὑποσχέσεσι, μήτε μὴν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι τὸν Δαυΐδ, τὰ ὡς περὶ αὐτοῦ λεγόμενα πειθόμενοι ἐπὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν κατὰ σάρκα γενόμε- νον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκλαμ βάνωμεν, τὰς προφητείας τούτῳ μᾶλλον ἀρμόζειν ἤπερ ἐκείνῳ τῷ Δαυΐδ οἰόμενοι, τὰ ὡς ἂν ἐκ προσο ώπου Δαυΐδ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς ἐμφερόμενα· οἷόν ἐστιν τὸ, ο Κύριος εἶπεν πρὸς μὲ, Υἱός μου εἰ σύ ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· ν καὶ τὸ, ο Καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, » λεγόμενον ἐν ιξ' ψαλμῷ· ἔνθα πάλιν ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται τὸ, • Λαὸς ὅν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. » Περὶ τίνος δὲ ἄλλου προσήκει [ν] τὸν Θεὸν φάσκειν ὑπονοεῖν τὸ, « Αὐτὸς ἐπικαλέσεται με, Πατήρ μου εἶ σύ· ν καὶ τὸ, « Καγώ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ο ἢ περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ μου νογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ; Τί γὰρ ἐξαίρετον παρὰ τοὺς λοιποὺς προφήτας τε καὶ δικαίους ἄνδρας κατωρθωτο τῷ Δαυΐδ, ὡς περὶ μόνου αὐτοῦ ταῦτα λέγεσθαι, καὶ αὐτὸν προφητεύεσθαι αὖθις ἀναστήσεσθαι βασιλέα τε καὶ ποιμένα τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων ; Ταῦτα δὲ πάντα συνορῶντες, ἐφιστάντες τῇ τοῦ Ἡσαΐου προφητεία μετὰ τὴν τοῦ Δαυΐδ τελευτὴν ἀνακηρυττούσῃ τά τε ἄλλα περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ, ο Ἐξελεύσεται βά βδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ανα βήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεύμα τοῦ (Γ. 58, νο) Θεοῦ· ἡ καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς εἰκότως περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθάδε, ὡς περὶ Δαυΐδ προφητευό μενα, λέγεσθαι πεπείσμεθα. Μόνος γὰρ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς προσηγορίας καὶ Δαυτό χρηματίσας, ποιμὴν καλὸς ἀναδέδεικται, ἀρχη γὸς καὶ Σωτὴρ τῆς τοῦ Θεοῦ ποίμνης τε καὶ Ἐκκλησίας γεγενημένος· ὃς βασιλεὺς ἐπὶ πάντα τὸν νοητὸν Ἰσ ραὴλ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατασταθήσεσθαι μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ προφητεύεται. • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Δανιήλ ἐστιν ὁ φάσκων· . Καὶ ἐν τοῖς χρόνοις τῶν * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. : tionent neam in medio eorum in perpetuum ; et erit A tabernaculum meum in eis et ero eis Deus, et ipsi erunt mihi populus. Et scient gentes quia ego Dominus sanctificator Israel, cum fuerit sanctifica- tio mea in medio eorum in perpetuum "., Post dispersionis spiritualis verique Israel congregatio- nem, et post perditarum domus Israel ovium in- ventionem, plenitudine gentium consummata, tunc Dominus ipse futuro ejus populo se fore Deum, ejusque servum David principen constituturum in medio eorum, qui pascet eos et dominabitur eis non parvo et brevi tempore, sed in sempiternum, pollicetur. Existiment igitur, licet, Judæi hominem illum filium Jesse Scriptura prænuntiari eis, re- gnum ejus terrestre sibi ſingentes, Deique promissa in corruptibilibus terrestribusque et divina pro- missione indignis exspectantes : nos vero minime congruere cum divinis promissis, neque ad Davidem ipsum spectare quæ quasi de eo dicta sunt, persua- sum habentes, hæc de Salvatore Dominoque nostro Jesu Christo e seminė ejus secundum carnem geni- to accipimus, prophetias huic magis convenire quam iki David reputantes, in eis quæ quasi de persona David in sacris Scripturis leguntur; hæc scilicet : • Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego ho- die genui te 17; » atque illa : • Constitues me in vaput gentium, quæ in decimo septimo psalmo dicuntur 18; ubi rursus quasi de ejus persona legi- mus : ‹ Populus quem non cognovi, servivit mihi ; in auditu auris obedivit mihi ". De quo enim Deus dixisse existimandus est : « lpse invocabit me, Pater meus es tu ”, › atque : ‹ Et ego primogenitum po- pam eum ",, nisi de Salvatore nostro, unigenito ejus Filio? Quid enim singulare præ cæteris pro- phetis justisque viris evenit Davidi, ut quasi de ipso solo diceretur prophetizareturque eum regem surrecturum esse pastoremque Dei ovium? Hæc igitur omnia videntes, atque Isaiæ prophetiam at- tendentes, post Davidis mortem hæc alia prænun- tiantem de Christo: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet: et requiescet super eum Spiritus Domini "; › et quæ sequuntur, sicut ea quæ nunc scrutamur, de ipso quasi de Davide dicta credidimus. Solus enim Christus Dei, metaphorice David appellatus, bonus paɛtor inveni- tur, dux et salvator Dei gregis et Ecclesiæ factus ; qui rex super omnem spiritualeın Israel a Patre constituendus, soluta a Domino populi ejus captivi- tate prophelizatur. C CAPUT XLII. Ex Daniele. D Hæc Daniel ḍicit : ‹ In diebus autem regnorum Ezech. xxxv|ı, 21-28. Psal. 11, 7. ‹8 Psal. xvii, 44. so ibid, 45. Psal. LXXXVIii, 27. et ibid. 28. Isa. XI, 1, 2.
ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ τὸ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, λεγόμενον ἐν ιζ ψαλμῷ· ἔνθα πάλιν ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται, τὸ, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. Περὶ τίνος δὲ ἄλλου προσήκει[ν] τὸν Θεὸν φάσκειν ὑπονοεῖν τὸ, αὐτὸς ἐπικαλέσεταί με, Πατήρ μου εἶ σύ· καὶ τὸ, κἀγὼ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ἢ περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ μονογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ; Τί γὰρ ἐξαίρετον παρὰ τοὺς λοιποὺς προφήτας τε καὶ δικαίους ἄνδρας κατωρθῶτο τῷ Δαυὶδ, ὡς περὶ μόνου αὐτοῦ ταῦτα λέγεσθαι, καὶ αὐτὸν προφητεύεσθαι αὖθις ἀναστήσεσθαι βασιλέα τε καὶ ποιμένα τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων; Ταῦτα δὴ πάντα συνορῶντες, ἐφιστάντες τῇ τοῦ Ἠσαίου προφητείᾳ μετὰ τὴν τοῦ Δαυὶδ τελευτὴν ἀνακηρυττούσῃ τά τε ἄλλα περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ, Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ’ αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς εἰκότως περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθάδε, ὡς περὶ Δαυὶδ προφητευόμενα, λέγεσθαι πεπείσμεθα.
μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατα σκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ γνώσονται τὰ ἔθνη ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτοὺς, ἐν τῷ εἶναι τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. » Μετὰ τὴν τῆς διασπορᾶς τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἀληθινοῦ Ἰστ ραὴλ ἐπισυναγωγὴν, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῶν ἀπὸ ολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραὴλ, του πληρώματος τῶν ἐθνῶν προεισεληλυθότος, τηνικαῦτα ὁ Κύριος αὐτ τὰς μὲν ἔσεσθαι εἰς Θεὸν τῷ ἐσομένῳ αὐτοῦ λαῷ, τὸν δὲ δοῦλον αὐτοῦ Δαυΐδ ἄρχοντα θήσειν ἐν μέσῳ αὐτ τῶν, ποιμανοῦντα αὐτοὺς καὶ ἄρχοντα αὐτῶν οὐκ ἐπ' ὀλίγον καὶ βραχύν τινα χρόνον ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν αἰῶνα ὑπισχνείται. Οἰέσθωσαν μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖ διαθήκη αἰώνιος ἔσται μετ' αὐτῶν· καὶ θήσω τὰ ἅγιά Β νον τὸν υἱὸν Ἰεσσαὶ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν λόγον αὐτ τοῖς οἱ ἐκ περιτομης, βασιλείαν αὐτοῦ σωματικὴν αὖθις φανταζόμενοι, καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηΐνοις καὶ θείας ἀναξίοις ἐπαγγελείας καραδοκοῦντες· ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς ἁρμόζειν μήτε θείαις ὑποσχέσεσι, μήτε μὴν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι τὸν Δαυΐδ, τὰ ὡς περὶ αὐτοῦ λεγόμενα πειθόμενοι ἐπὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν κατὰ σάρκα γενόμε- νον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκλαμ βάνωμεν, τὰς προφητείας τούτῳ μᾶλλον ἀρμόζειν ἤπερ ἐκείνῳ τῷ Δαυΐδ οἰόμενοι, τὰ ὡς ἂν ἐκ προσο ώπου Δαυΐδ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς ἐμφερόμενα· οἷόν ἐστιν τὸ, ο Κύριος εἶπεν πρὸς μὲ, Υἱός μου εἰ σύ ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· ν καὶ τὸ, ο Καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, » λεγόμενον ἐν ιξ' ψαλμῷ· ἔνθα πάλιν ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται τὸ, • Λαὸς ὅν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. » Περὶ τίνος δὲ ἄλλου προσήκει [ν] τὸν Θεὸν φάσκειν ὑπονοεῖν τὸ, « Αὐτὸς ἐπικαλέσεται με, Πατήρ μου εἶ σύ· ν καὶ τὸ, « Καγώ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ο ἢ περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ μου νογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ; Τί γὰρ ἐξαίρετον παρὰ τοὺς λοιποὺς προφήτας τε καὶ δικαίους ἄνδρας κατωρθωτο τῷ Δαυΐδ, ὡς περὶ μόνου αὐτοῦ ταῦτα λέγεσθαι, καὶ αὐτὸν προφητεύεσθαι αὖθις ἀναστήσεσθαι βασιλέα τε καὶ ποιμένα τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων ; Ταῦτα δὲ πάντα συνορῶντες, ἐφιστάντες τῇ τοῦ Ἡσαΐου προφητεία μετὰ τὴν τοῦ Δαυΐδ τελευτὴν ἀνακηρυττούσῃ τά τε ἄλλα περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ, ο Ἐξελεύσεται βά βδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ανα βήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεύμα τοῦ (Γ. 58, νο) Θεοῦ· ἡ καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς εἰκότως περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθάδε, ὡς περὶ Δαυΐδ προφητευό μενα, λέγεσθαι πεπείσμεθα. Μόνος γὰρ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς προσηγορίας καὶ Δαυτό χρηματίσας, ποιμὴν καλὸς ἀναδέδεικται, ἀρχη γὸς καὶ Σωτὴρ τῆς τοῦ Θεοῦ ποίμνης τε καὶ Ἐκκλησίας γεγενημένος· ὃς βασιλεὺς ἐπὶ πάντα τὸν νοητὸν Ἰσ ραὴλ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατασταθήσεσθαι μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ προφητεύεται. • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Δανιήλ ἐστιν ὁ φάσκων· . Καὶ ἐν τοῖς χρόνοις τῶν * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. : tionent neam in medio eorum in perpetuum ; et erit A tabernaculum meum in eis et ero eis Deus, et ipsi erunt mihi populus. Et scient gentes quia ego Dominus sanctificator Israel, cum fuerit sanctifica- tio mea in medio eorum in perpetuum "., Post dispersionis spiritualis verique Israel congregatio- nem, et post perditarum domus Israel ovium in- ventionem, plenitudine gentium consummata, tunc Dominus ipse futuro ejus populo se fore Deum, ejusque servum David principen constituturum in medio eorum, qui pascet eos et dominabitur eis non parvo et brevi tempore, sed in sempiternum, pollicetur. Existiment igitur, licet, Judæi hominem illum filium Jesse Scriptura prænuntiari eis, re- gnum ejus terrestre sibi ſingentes, Deique promissa in corruptibilibus terrestribusque et divina pro- missione indignis exspectantes : nos vero minime congruere cum divinis promissis, neque ad Davidem ipsum spectare quæ quasi de eo dicta sunt, persua- sum habentes, hæc de Salvatore Dominoque nostro Jesu Christo e seminė ejus secundum carnem geni- to accipimus, prophetias huic magis convenire quam iki David reputantes, in eis quæ quasi de persona David in sacris Scripturis leguntur; hæc scilicet : • Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego ho- die genui te 17; » atque illa : • Constitues me in vaput gentium, quæ in decimo septimo psalmo dicuntur 18; ubi rursus quasi de ejus persona legi- mus : ‹ Populus quem non cognovi, servivit mihi ; in auditu auris obedivit mihi ". De quo enim Deus dixisse existimandus est : « lpse invocabit me, Pater meus es tu ”, › atque : ‹ Et ego primogenitum po- pam eum ",, nisi de Salvatore nostro, unigenito ejus Filio? Quid enim singulare præ cæteris pro- phetis justisque viris evenit Davidi, ut quasi de ipso solo diceretur prophetizareturque eum regem surrecturum esse pastoremque Dei ovium? Hæc igitur omnia videntes, atque Isaiæ prophetiam at- tendentes, post Davidis mortem hæc alia prænun- tiantem de Christo: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet: et requiescet super eum Spiritus Domini "; › et quæ sequuntur, sicut ea quæ nunc scrutamur, de ipso quasi de Davide dicta credidimus. Solus enim Christus Dei, metaphorice David appellatus, bonus paɛtor inveni- tur, dux et salvator Dei gregis et Ecclesiæ factus ; qui rex super omnem spiritualeın Israel a Patre constituendus, soluta a Domino populi ejus captivi- tate prophelizatur. C CAPUT XLII. Ex Daniele. D Hæc Daniel ḍicit : ‹ In diebus autem regnorum Ezech. xxxv|ı, 21-28. Psal. 11, 7. ‹8 Psal. xvii, 44. so ibid, 45. Psal. LXXXVIii, 27. et ibid. 28. Isa. XI, 1, 2.
Μόνος γὰρ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς προσηγορίας καὶ Δαυὶδ χρηματίσας, ποιμὴν ὁ καλὸς ἀναδέδεικται, ἀρχηγὸς καὶ σωτὴρ τῆς τοῦ Θεοῦ ποίμνης τε καὶ ἐκκλησίας γεγενημένος· ὃς βασιλεὺς ἐπὶ πάντα τὸν νοητὸν Ἰσραὴλ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατασταθήσεσθαι μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ προφητεύεται. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. ΜΒ. Δανιήλ ἐστιν ὁ φάσκων. Καὶ ἐν τοῖς χρόνοις τῶν βασιλέων ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν ἄλλην, ἥτις εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται καὶ οὐ φθαρήσεται, καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ἄλλο ἔθνος οὐ μὴ ἐάσῃ, πατάξει δὲ καὶ ἀφανίσει τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, καθάπερ ἑόρακας ἐξ ὄρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν, καὶ συνηλόησε τὸ ὄστρακον, τὸν σίδηρον, καὶ τὸν χαλκὸν, καὶ τὸν ἄργυρον, καὶ τὸν χρυσόν. Καὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γενησομένης τοῦ Χριστοῦ βασιλείας δηλοῦται· ὁ γάρ τοι λίθος, ὁ ἐξ ὄρους τμηθεὶς ἄνευ χειρῶν, σύμβολον ἂν εἴη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις λίθου προσαγορευθέντος, ὡς ἐπὶ τοῦ, ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιῶν λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐκλεκτὸν ἔντιμον·
μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατα σκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ γνώσονται τὰ ἔθνη ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτοὺς, ἐν τῷ εἶναι τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. » Μετὰ τὴν τῆς διασπορᾶς τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἀληθινοῦ Ἰστ ραὴλ ἐπισυναγωγὴν, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῶν ἀπὸ ολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραὴλ, του πληρώματος τῶν ἐθνῶν προεισεληλυθότος, τηνικαῦτα ὁ Κύριος αὐτ τὰς μὲν ἔσεσθαι εἰς Θεὸν τῷ ἐσομένῳ αὐτοῦ λαῷ, τὸν δὲ δοῦλον αὐτοῦ Δαυΐδ ἄρχοντα θήσειν ἐν μέσῳ αὐτ τῶν, ποιμανοῦντα αὐτοὺς καὶ ἄρχοντα αὐτῶν οὐκ ἐπ' ὀλίγον καὶ βραχύν τινα χρόνον ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν αἰῶνα ὑπισχνείται. Οἰέσθωσαν μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖ διαθήκη αἰώνιος ἔσται μετ' αὐτῶν· καὶ θήσω τὰ ἅγιά Β νον τὸν υἱὸν Ἰεσσαὶ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν λόγον αὐτ τοῖς οἱ ἐκ περιτομης, βασιλείαν αὐτοῦ σωματικὴν αὖθις φανταζόμενοι, καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηΐνοις καὶ θείας ἀναξίοις ἐπαγγελείας καραδοκοῦντες· ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς ἁρμόζειν μήτε θείαις ὑποσχέσεσι, μήτε μὴν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι τὸν Δαυΐδ, τὰ ὡς περὶ αὐτοῦ λεγόμενα πειθόμενοι ἐπὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν κατὰ σάρκα γενόμε- νον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκλαμ βάνωμεν, τὰς προφητείας τούτῳ μᾶλλον ἀρμόζειν ἤπερ ἐκείνῳ τῷ Δαυΐδ οἰόμενοι, τὰ ὡς ἂν ἐκ προσο ώπου Δαυΐδ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς ἐμφερόμενα· οἷόν ἐστιν τὸ, ο Κύριος εἶπεν πρὸς μὲ, Υἱός μου εἰ σύ ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· ν καὶ τὸ, ο Καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, » λεγόμενον ἐν ιξ' ψαλμῷ· ἔνθα πάλιν ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται τὸ, • Λαὸς ὅν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. » Περὶ τίνος δὲ ἄλλου προσήκει [ν] τὸν Θεὸν φάσκειν ὑπονοεῖν τὸ, « Αὐτὸς ἐπικαλέσεται με, Πατήρ μου εἶ σύ· ν καὶ τὸ, « Καγώ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ο ἢ περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ μου νογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ; Τί γὰρ ἐξαίρετον παρὰ τοὺς λοιποὺς προφήτας τε καὶ δικαίους ἄνδρας κατωρθωτο τῷ Δαυΐδ, ὡς περὶ μόνου αὐτοῦ ταῦτα λέγεσθαι, καὶ αὐτὸν προφητεύεσθαι αὖθις ἀναστήσεσθαι βασιλέα τε καὶ ποιμένα τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων ; Ταῦτα δὲ πάντα συνορῶντες, ἐφιστάντες τῇ τοῦ Ἡσαΐου προφητεία μετὰ τὴν τοῦ Δαυΐδ τελευτὴν ἀνακηρυττούσῃ τά τε ἄλλα περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ, ο Ἐξελεύσεται βά βδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ανα βήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεύμα τοῦ (Γ. 58, νο) Θεοῦ· ἡ καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς εἰκότως περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθάδε, ὡς περὶ Δαυΐδ προφητευό μενα, λέγεσθαι πεπείσμεθα. Μόνος γὰρ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς προσηγορίας καὶ Δαυτό χρηματίσας, ποιμὴν καλὸς ἀναδέδεικται, ἀρχη γὸς καὶ Σωτὴρ τῆς τοῦ Θεοῦ ποίμνης τε καὶ Ἐκκλησίας γεγενημένος· ὃς βασιλεὺς ἐπὶ πάντα τὸν νοητὸν Ἰσ ραὴλ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατασταθήσεσθαι μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ προφητεύεται. • ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Δανιήλ ἐστιν ὁ φάσκων· . Καὶ ἐν τοῖς χρόνοις τῶν * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. : tionent neam in medio eorum in perpetuum ; et erit A tabernaculum meum in eis et ero eis Deus, et ipsi erunt mihi populus. Et scient gentes quia ego Dominus sanctificator Israel, cum fuerit sanctifica- tio mea in medio eorum in perpetuum "., Post dispersionis spiritualis verique Israel congregatio- nem, et post perditarum domus Israel ovium in- ventionem, plenitudine gentium consummata, tunc Dominus ipse futuro ejus populo se fore Deum, ejusque servum David principen constituturum in medio eorum, qui pascet eos et dominabitur eis non parvo et brevi tempore, sed in sempiternum, pollicetur. Existiment igitur, licet, Judæi hominem illum filium Jesse Scriptura prænuntiari eis, re- gnum ejus terrestre sibi ſingentes, Deique promissa in corruptibilibus terrestribusque et divina pro- missione indignis exspectantes : nos vero minime congruere cum divinis promissis, neque ad Davidem ipsum spectare quæ quasi de eo dicta sunt, persua- sum habentes, hæc de Salvatore Dominoque nostro Jesu Christo e seminė ejus secundum carnem geni- to accipimus, prophetias huic magis convenire quam iki David reputantes, in eis quæ quasi de persona David in sacris Scripturis leguntur; hæc scilicet : • Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego ho- die genui te 17; » atque illa : • Constitues me in vaput gentium, quæ in decimo septimo psalmo dicuntur 18; ubi rursus quasi de ejus persona legi- mus : ‹ Populus quem non cognovi, servivit mihi ; in auditu auris obedivit mihi ". De quo enim Deus dixisse existimandus est : « lpse invocabit me, Pater meus es tu ”, › atque : ‹ Et ego primogenitum po- pam eum ",, nisi de Salvatore nostro, unigenito ejus Filio? Quid enim singulare præ cæteris pro- phetis justisque viris evenit Davidi, ut quasi de ipso solo diceretur prophetizareturque eum regem surrecturum esse pastoremque Dei ovium? Hæc igitur omnia videntes, atque Isaiæ prophetiam at- tendentes, post Davidis mortem hæc alia prænun- tiantem de Christo: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet: et requiescet super eum Spiritus Domini "; › et quæ sequuntur, sicut ea quæ nunc scrutamur, de ipso quasi de Davide dicta credidimus. Solus enim Christus Dei, metaphorice David appellatus, bonus paɛtor inveni- tur, dux et salvator Dei gregis et Ecclesiæ factus ; qui rex super omnem spiritualeın Israel a Patre constituendus, soluta a Domino populi ejus captivi- tate prophelizatur. C CAPUT XLII. Ex Daniele. D Hæc Daniel ḍicit : ‹ In diebus autem regnorum Ezech. xxxv|ı, 21-28. Psal. 11, 7. ‹8 Psal. xvii, 44. so ibid, 45. Psal. LXXXVIii, 27. et ibid. 28. Isa. XI, 1, 2.
PG 22:1173καὶ, λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Τοῦτον οὖν φησὶν ὁ παρὼν λόγος τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς κοσμοκράτορας καθελόντα καὶ συντρίψοντα καθέξειν τὴν τῶν ἁγίων βασιλείαν εἰς τὸν αἰῶνα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΓ.
βασιλέων ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν Α ἄλλην, ἥτις εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται καὶ οὐ φθαρήσεται, καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ἄλλο ἔθνος οὐ μὴ ἐάσῃ, πατάξει δὲ καὶ ἀφανίσει τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, καθάπερ ἑώρακας ἐξ δρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν, καὶ συνηλόησε τὸ ὅστρακον, τὸν σίδηρον, καὶ τὸν χαλκὸν, καὶ τὸν ἄργυρον, καὶ τὸν χρυσόν. » Καὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γενη- σομένης τοῦ Χριστοῦ βασιλείας δηλοῦται· ὁ γάρ τοι λίθος, ὁ ἐξ ὅρους τμηθεὶς ἄνευ χειρῶν, σύμβολον ἂν εἴη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις λίθου προσαγορευθέντος, ὡς ἐπὶ τοῦ, ὁ Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐκλεκτὸν ἔντιμον· ν και, Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγε- νήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. » Τοῦτον οὖν φησιν ό παρ ὼν λόγος τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὰς ἀρχὰς Β καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς κοσμοκράτορας καθελόντα καὶ συντρίψοντα καθέξειν τὴν τῶν ἁγίων βασιλείαν εἰς τὸν αἰῶνα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΓ'. Τοῦ αὐτοῦ. Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν ᾿Ανανίαν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς ἐμβαλών, ὡς ἔγνω μηδὲν αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἠδικημένους, αὐτόπτης τοῦ παραδόξου γενόμενος, τοῖς ἑαυτοῦ φίλοις εἰρηκώς ἀναγέγραπται· ὁ Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας ἐβάλομεν ἐν μέσῳ τοῦ πυρός; » συμφησάντων δὲ αὐτῶν, « Ἰδοὺ ἐγώ, φησίν, ὁρῶ ἄνδρας τέσσαρας λελυμένους, καὶ περι- πατοῦντας ἐν τῷ πυρὶ, καὶ φθορὰ οὐδεμία ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ἑβραϊκὸν « ὁμοίωμα Υἱοῦ Θεοῦ, περιέχει, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὁμοίως εκδεδώκασιν έρω μηνευταί· τούτου δὴ οὖν ἔνεκα ἐσημειωσάμεθα τὸν τό πον, ὡς καὶ ἐντεῦθεν σημαινομένης τῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προσηγορίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐν τοῖς δράμασιν ὁ Δανιήλ φησιν· • Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοῦ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐ ρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ερχόμενος καὶ ἕως τοῦ Πα- λαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρ- ελεύσεται· καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Συνάδει ταῦτα τῇ τοῦ αὐτοῦ Δανιὴλ προφητεία προ- θεσπιζούσῃ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας κατὰ τὸν λίθον τὸν ἀποτμηθέντα ἐξ ὅρους ἄνευ χειρῶν· τίς γὰρ ἂν ἄλλος, ὁ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάνων, εἴη ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δι' ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβών, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ο Ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγω; » ὃς καὶ παρόντων τῶν ἑαυτοῦ μαθη- τῶν, « βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλα- 45. Α θ. * ECLOGA PROPIIETICÆ. LIB. I. - illorum suscitabit Deus cali alterum regnum, quod in æternum erit et non dissipabitur, et regnum ejus alteri populo non tradetur: comminuet autem et consumet universa regna hæc et ipsum sta- bit in æternum secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et com- minuit testam, et ferrum, et æs, et argentum, et aurum 2. Et hæc de Christi in consummationem sæculi regno referuntur. Lapis enim de monte sine manibus abscissus, symbolum esset Verbi Dei, ut in aliis ostenditur prophetiis his verbis: • Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem proba- tum, angularem "; » atque : • Lapidem quemu • reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli › Ilunc enim ait præsens locus regna mundi, principatus, potestates et nundi rectores C evertentem et delentem, sanctorum regnum in per- petuum occupaturum esse. CAPUT XLIII. Ex eodem. Nabuchodonosor rex, conjectis in fornacem ignis Anania ejusque sociis, cum comperisset eos igne illæsos, ipseque miraculi testis esse voluisset, amni- cis suis dixisse fertur: «Nonne tres viros mi- simus in medium ignis compeditos ”?, Cui cum isti respondissent, vere hoc esse, « Ecce ego, ait, video quatuor viros solutos et ambulantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis Filio Dei ". » Hebraicus textus e similitudi- nem Filii Dei, fert, aliique similiter ediderunt inter- pretes. Idcirco hunc notavimus locum, utpote hiç designata Filii Dei denominatione. CAPUT XLIV. Ex eodem. In visionibus Daniel dicit : • Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum die- rum pervenit et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum: et omnes populi, tribus, et linguæ ipsi servient : D potestas ejus, potestas æterna, quæ non auferetur : Isa. XXVIII, 16. Joan. XIII, 3. Act. ss Dan. 1, 44, 14. VII, 13, et regnum ejus quod non corrumpetur 27. » Con- sentiunt hæc cum ejusdem Danielis prophetia de Christi regno prænuntiante per lapidem de monte sine manibus abscissum. Quis enim alius, quasi Filius hominis cum nubibus cœli veniens, et usque ad Antiquum dierum perveniens esset, nisi Dominus noster Jesus Christus, propter nos formam servi accipiens, et filius hominis factus dicensque : « Deo exivi et ad Deum vado ?, Qui et coram discipulis suis : • Vilentibus illis, elevatus est, et nubes suscepit eum ". › Cumque intuerentur in Dan. 111, Psal. gxvii, 22. 91. ibid. 92. Dan.
King Nebuchadnezzar [cast] those with Ananias...Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν Ἀνα- νίαν…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν Ἀνανίαν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς ἐμβάλων, ὡς ἔγνω μηδὲν αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἠδικημένους, αὐτόπτης τοῦ παραδόξου γενόμενος, τοῖς ἑαυτοῦ φίλοις εἰρηκὼς ἀναγέγραπται· Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας ἐβάλομεν ἐν μέσῳ τοῦ πυρός; συμφησάντων δὲ αὐτῶν, Ἰδοὺ ἐγὼ, φησὶν, ὁρῶ ἄνδρας τέσσαρας λελυμένους, καὶ περιπατοῦντας ἐν τῷ πυρὶ, καὶ φθορὰ οὐδεμία ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ· ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ἑβραϊκὸν ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ περιέχει, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὁμοίως ἐκδεδώκασιν ἑρμηνευταί· τούτου δὴ οὖν ἕνεκα ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον, ὡς καὶ ἐντεῦθεν σημαινομένης τῆς τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προσηγορίας. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΔ. Ἐν τοῖς ὁράμασιν ὁ Δανιὴλ φησίν·
βασιλέων ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν Α ἄλλην, ἥτις εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται καὶ οὐ φθαρήσεται, καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ἄλλο ἔθνος οὐ μὴ ἐάσῃ, πατάξει δὲ καὶ ἀφανίσει τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, καθάπερ ἑώρακας ἐξ δρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν, καὶ συνηλόησε τὸ ὅστρακον, τὸν σίδηρον, καὶ τὸν χαλκὸν, καὶ τὸν ἄργυρον, καὶ τὸν χρυσόν. » Καὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γενη- σομένης τοῦ Χριστοῦ βασιλείας δηλοῦται· ὁ γάρ τοι λίθος, ὁ ἐξ ὅρους τμηθεὶς ἄνευ χειρῶν, σύμβολον ἂν εἴη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις λίθου προσαγορευθέντος, ὡς ἐπὶ τοῦ, ὁ Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐκλεκτὸν ἔντιμον· ν και, Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγε- νήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. » Τοῦτον οὖν φησιν ό παρ ὼν λόγος τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὰς ἀρχὰς Β καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς κοσμοκράτορας καθελόντα καὶ συντρίψοντα καθέξειν τὴν τῶν ἁγίων βασιλείαν εἰς τὸν αἰῶνα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΓ'. Τοῦ αὐτοῦ. Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν ᾿Ανανίαν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς ἐμβαλών, ὡς ἔγνω μηδὲν αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἠδικημένους, αὐτόπτης τοῦ παραδόξου γενόμενος, τοῖς ἑαυτοῦ φίλοις εἰρηκώς ἀναγέγραπται· ὁ Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας ἐβάλομεν ἐν μέσῳ τοῦ πυρός; » συμφησάντων δὲ αὐτῶν, « Ἰδοὺ ἐγώ, φησίν, ὁρῶ ἄνδρας τέσσαρας λελυμένους, καὶ περι- πατοῦντας ἐν τῷ πυρὶ, καὶ φθορὰ οὐδεμία ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ἑβραϊκὸν « ὁμοίωμα Υἱοῦ Θεοῦ, περιέχει, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὁμοίως εκδεδώκασιν έρω μηνευταί· τούτου δὴ οὖν ἔνεκα ἐσημειωσάμεθα τὸν τό πον, ὡς καὶ ἐντεῦθεν σημαινομένης τῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προσηγορίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐν τοῖς δράμασιν ὁ Δανιήλ φησιν· • Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοῦ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐ ρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ερχόμενος καὶ ἕως τοῦ Πα- λαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρ- ελεύσεται· καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Συνάδει ταῦτα τῇ τοῦ αὐτοῦ Δανιὴλ προφητεία προ- θεσπιζούσῃ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας κατὰ τὸν λίθον τὸν ἀποτμηθέντα ἐξ ὅρους ἄνευ χειρῶν· τίς γὰρ ἂν ἄλλος, ὁ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάνων, εἴη ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δι' ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβών, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ο Ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγω; » ὃς καὶ παρόντων τῶν ἑαυτοῦ μαθη- τῶν, « βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλα- 45. Α θ. * ECLOGA PROPIIETICÆ. LIB. I. - illorum suscitabit Deus cali alterum regnum, quod in æternum erit et non dissipabitur, et regnum ejus alteri populo non tradetur: comminuet autem et consumet universa regna hæc et ipsum sta- bit in æternum secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et com- minuit testam, et ferrum, et æs, et argentum, et aurum 2. Et hæc de Christi in consummationem sæculi regno referuntur. Lapis enim de monte sine manibus abscissus, symbolum esset Verbi Dei, ut in aliis ostenditur prophetiis his verbis: • Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem proba- tum, angularem "; » atque : • Lapidem quemu • reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli › Ilunc enim ait præsens locus regna mundi, principatus, potestates et nundi rectores C evertentem et delentem, sanctorum regnum in per- petuum occupaturum esse. CAPUT XLIII. Ex eodem. Nabuchodonosor rex, conjectis in fornacem ignis Anania ejusque sociis, cum comperisset eos igne illæsos, ipseque miraculi testis esse voluisset, amni- cis suis dixisse fertur: «Nonne tres viros mi- simus in medium ignis compeditos ”?, Cui cum isti respondissent, vere hoc esse, « Ecce ego, ait, video quatuor viros solutos et ambulantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis Filio Dei ". » Hebraicus textus e similitudi- nem Filii Dei, fert, aliique similiter ediderunt inter- pretes. Idcirco hunc notavimus locum, utpote hiç designata Filii Dei denominatione. CAPUT XLIV. Ex eodem. In visionibus Daniel dicit : • Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum die- rum pervenit et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum: et omnes populi, tribus, et linguæ ipsi servient : D potestas ejus, potestas æterna, quæ non auferetur : Isa. XXVIII, 16. Joan. XIII, 3. Act. ss Dan. 1, 44, 14. VII, 13, et regnum ejus quod non corrumpetur 27. » Con- sentiunt hæc cum ejusdem Danielis prophetia de Christi regno prænuntiante per lapidem de monte sine manibus abscissum. Quis enim alius, quasi Filius hominis cum nubibus cœli veniens, et usque ad Antiquum dierum perveniens esset, nisi Dominus noster Jesus Christus, propter nos formam servi accipiens, et filius hominis factus dicensque : « Deo exivi et ad Deum vado ?, Qui et coram discipulis suis : • Vilentibus illis, elevatus est, et nubes suscepit eum ". › Cumque intuerentur in Dan. 111, Psal. gxvii, 22. 91. ibid. 92. Dan.
Ἐθεώρουν ἐν ὁράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαὶ, γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται· καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται. Συνᾴδει ταῦτα τῇ τοῦ αὐτοῦ Δανιὴλ προφητείᾳ προθεσπιζούσῃ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας κατὰ τὸν λίθον τὸν ἀποτμηθέντα ἐξ ὄρους ἄνευ χειρῶν· τίς γὰρ ἂν ἄλλος, ὁ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάνων, ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δι’ ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγω; ὃς καὶ παρόντων τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν, ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες.
βασιλέων ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν Α ἄλλην, ἥτις εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται καὶ οὐ φθαρήσεται, καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ἄλλο ἔθνος οὐ μὴ ἐάσῃ, πατάξει δὲ καὶ ἀφανίσει τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, καθάπερ ἑώρακας ἐξ δρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν, καὶ συνηλόησε τὸ ὅστρακον, τὸν σίδηρον, καὶ τὸν χαλκὸν, καὶ τὸν ἄργυρον, καὶ τὸν χρυσόν. » Καὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γενη- σομένης τοῦ Χριστοῦ βασιλείας δηλοῦται· ὁ γάρ τοι λίθος, ὁ ἐξ ὅρους τμηθεὶς ἄνευ χειρῶν, σύμβολον ἂν εἴη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις λίθου προσαγορευθέντος, ὡς ἐπὶ τοῦ, ὁ Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐκλεκτὸν ἔντιμον· ν και, Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγε- νήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. » Τοῦτον οὖν φησιν ό παρ ὼν λόγος τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὰς ἀρχὰς Β καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς κοσμοκράτορας καθελόντα καὶ συντρίψοντα καθέξειν τὴν τῶν ἁγίων βασιλείαν εἰς τὸν αἰῶνα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΓ'. Τοῦ αὐτοῦ. Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν ᾿Ανανίαν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς ἐμβαλών, ὡς ἔγνω μηδὲν αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἠδικημένους, αὐτόπτης τοῦ παραδόξου γενόμενος, τοῖς ἑαυτοῦ φίλοις εἰρηκώς ἀναγέγραπται· ὁ Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας ἐβάλομεν ἐν μέσῳ τοῦ πυρός; » συμφησάντων δὲ αὐτῶν, « Ἰδοὺ ἐγώ, φησίν, ὁρῶ ἄνδρας τέσσαρας λελυμένους, καὶ περι- πατοῦντας ἐν τῷ πυρὶ, καὶ φθορὰ οὐδεμία ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ἑβραϊκὸν « ὁμοίωμα Υἱοῦ Θεοῦ, περιέχει, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὁμοίως εκδεδώκασιν έρω μηνευταί· τούτου δὴ οὖν ἔνεκα ἐσημειωσάμεθα τὸν τό πον, ὡς καὶ ἐντεῦθεν σημαινομένης τῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προσηγορίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΔ'. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐν τοῖς δράμασιν ὁ Δανιήλ φησιν· • Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοῦ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐ ρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ερχόμενος καὶ ἕως τοῦ Πα- λαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρ- ελεύσεται· καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Συνάδει ταῦτα τῇ τοῦ αὐτοῦ Δανιὴλ προφητεία προ- θεσπιζούσῃ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας κατὰ τὸν λίθον τὸν ἀποτμηθέντα ἐξ ὅρους ἄνευ χειρῶν· τίς γὰρ ἂν ἄλλος, ὁ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάνων, εἴη ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δι' ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβών, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ο Ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγω; » ὃς καὶ παρόντων τῶν ἑαυτοῦ μαθη- τῶν, « βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλα- 45. Α θ. * ECLOGA PROPIIETICÆ. LIB. I. - illorum suscitabit Deus cali alterum regnum, quod in æternum erit et non dissipabitur, et regnum ejus alteri populo non tradetur: comminuet autem et consumet universa regna hæc et ipsum sta- bit in æternum secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et com- minuit testam, et ferrum, et æs, et argentum, et aurum 2. Et hæc de Christi in consummationem sæculi regno referuntur. Lapis enim de monte sine manibus abscissus, symbolum esset Verbi Dei, ut in aliis ostenditur prophetiis his verbis: • Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem proba- tum, angularem "; » atque : • Lapidem quemu • reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli › Ilunc enim ait præsens locus regna mundi, principatus, potestates et nundi rectores C evertentem et delentem, sanctorum regnum in per- petuum occupaturum esse. CAPUT XLIII. Ex eodem. Nabuchodonosor rex, conjectis in fornacem ignis Anania ejusque sociis, cum comperisset eos igne illæsos, ipseque miraculi testis esse voluisset, amni- cis suis dixisse fertur: «Nonne tres viros mi- simus in medium ignis compeditos ”?, Cui cum isti respondissent, vere hoc esse, « Ecce ego, ait, video quatuor viros solutos et ambulantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis Filio Dei ". » Hebraicus textus e similitudi- nem Filii Dei, fert, aliique similiter ediderunt inter- pretes. Idcirco hunc notavimus locum, utpote hiç designata Filii Dei denominatione. CAPUT XLIV. Ex eodem. In visionibus Daniel dicit : • Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum die- rum pervenit et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum: et omnes populi, tribus, et linguæ ipsi servient : D potestas ejus, potestas æterna, quæ non auferetur : Isa. XXVIII, 16. Joan. XIII, 3. Act. ss Dan. 1, 44, 14. VII, 13, et regnum ejus quod non corrumpetur 27. » Con- sentiunt hæc cum ejusdem Danielis prophetia de Christi regno prænuntiante per lapidem de monte sine manibus abscissum. Quis enim alius, quasi Filius hominis cum nubibus cœli veniens, et usque ad Antiquum dierum perveniens esset, nisi Dominus noster Jesus Christus, propter nos formam servi accipiens, et filius hominis factus dicensque : « Deo exivi et ad Deum vado ?, Qui et coram discipulis suis : • Vilentibus illis, elevatus est, et nubes suscepit eum ". › Cumque intuerentur in Dan. 111, Psal. gxvii, 22. 91. ibid. 92. Dan.
PG 22:1175Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χρίστος εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΕ.
δεν αὐτὸν, · ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες. Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ ι πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ότι Κύ ριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. Εὐξαμένῳ τῷ Δανιήλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλώνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώ σεως τῆς Ἱερουσαλήμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδο Β μηκονταετούς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας Ἱερουσαλήμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Εχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· 112- νιήλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον του ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιών σὺ εἶ, καὶ ἐννοι θητι ἐν τῷ βήματι. καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασία. Εβδ μήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπο λείψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγῖται ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρίσα: ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις· ἀπὸ ἐξόδου λόγων (ου) τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ έως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ', καὶ ἑβδομάδες ξα καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οι καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπή σονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συ τετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδο μάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν.» Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκό των μόνον ἴσμεν ᾿Αφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς γ') τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ' οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυ ναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΠ Αφρικανού. . Ἡ μὲν οὖν περικοπή οὕτω πως ἔχουσα πολλά τα EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. calum, ecce viri duo in vestibus albis visi, eos de A secunda ejus manifestatione certiores fecerunt, cumdem rursus in nube venturum prædicentes. Christo igitur soli a Patre data est potestas, et ho- Bor et regnum, ut omnes eum adorent gentes, • omnisque lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus iu gloria est Dei Patris 30, CAPUT XLV. Ex eodem. Precanti Danieli in omnis populi captivitate Ba- bylonis atque in Jerusalem solitudine, Gabriel vi- sus est archangelus simulque ostendit septuaginta annorum captivitatis finem, et Jerusalem restau- rationem, tempusque ab illa restauratione usque ad adventum Christi, ac secundum postea urbis excidium, totiusque gentis servitutem, quæ post Christi Incarnationem consummata erit. Hæc sunt igitur hujusce loci verba : « Daniel, nunc egressus sum ut docerem te, et intelligeres. Ab exordio pre- cum tuarum egressus est sermo : ego autem veni ut indicarem tibi, quia vir desideriorum es : tu ergo animadverte serinonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomades abbreviatæ sunt super po- pulum tuum, et super urbem sanciam tuam, ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat pec- catum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, et un- gatur Sanctus sanctorum. Scito ergo et animad- verte : ab exitu sermonis, ut iterum ædificetur de- C rusalem, usque ad Christum ducem, hebdomades septein, et hebdomades sexaginta duæ erunt: et rursus difcabitur platea, et muri, in angustia temporum. Et post bebdomades sexaginta duas oc- cidetur Christus et non erit ejus populus, qui eum negaturus est. Et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Con- firmabit autem pactum multis hebdomada una : et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrifi- cium : et erit in templo abominatio desolationis : et usque ad consummationem et finem persevera. bit desolatio "., Eorum qui præcitatas hebdomades scrutati sunt, D unum novimus Africanum qui eas accuratius feli- ciusque examinaverit. Necesse ideo videtur mihi ejus in hunc locum elucidationem in medium af- ferre, dein speculari si quid et ipsi ex eo possim mus inducere. Scribit igitur in quinto Chronogra- phiarum libro his verbis (4) : CAPUT XLVI. Ex Africano. • Hic prophetiæ locus multa et vix credenda nun- ** Philipp. 11, 11. at Dan. ix, 22-27. (f. p. 682. (4) Confer Euseb. Demonst. viii, p. 589; Hieron. in Dan. t. V,
On Daniel praying concerning the captivity in Babylon…Εὐξαμένῳ τῷ Δανιὴλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Εὐξαμένῳ τῷ Δανιὴλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδομηκονταετοῦς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς Ἱερουσαλὴμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Ἔχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· Δανιὴλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον τοῦ ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν σὺ εἶ, καὶ ἐννοήθητι ἐν τῷ ῥήματι, καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασίᾳ.
δεν αὐτὸν, · ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες. Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ ι πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ότι Κύ ριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. Εὐξαμένῳ τῷ Δανιήλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλώνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώ σεως τῆς Ἱερουσαλήμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδο Β μηκονταετούς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας Ἱερουσαλήμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Εχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· 112- νιήλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον του ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιών σὺ εἶ, καὶ ἐννοι θητι ἐν τῷ βήματι. καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασία. Εβδ μήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπο λείψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγῖται ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρίσα: ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις· ἀπὸ ἐξόδου λόγων (ου) τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ έως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ', καὶ ἑβδομάδες ξα καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οι καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπή σονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συ τετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδο μάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν.» Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκό των μόνον ἴσμεν ᾿Αφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς γ') τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ' οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυ ναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΠ Αφρικανού. . Ἡ μὲν οὖν περικοπή οὕτω πως ἔχουσα πολλά τα EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. calum, ecce viri duo in vestibus albis visi, eos de A secunda ejus manifestatione certiores fecerunt, cumdem rursus in nube venturum prædicentes. Christo igitur soli a Patre data est potestas, et ho- Bor et regnum, ut omnes eum adorent gentes, • omnisque lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus iu gloria est Dei Patris 30, CAPUT XLV. Ex eodem. Precanti Danieli in omnis populi captivitate Ba- bylonis atque in Jerusalem solitudine, Gabriel vi- sus est archangelus simulque ostendit septuaginta annorum captivitatis finem, et Jerusalem restau- rationem, tempusque ab illa restauratione usque ad adventum Christi, ac secundum postea urbis excidium, totiusque gentis servitutem, quæ post Christi Incarnationem consummata erit. Hæc sunt igitur hujusce loci verba : « Daniel, nunc egressus sum ut docerem te, et intelligeres. Ab exordio pre- cum tuarum egressus est sermo : ego autem veni ut indicarem tibi, quia vir desideriorum es : tu ergo animadverte serinonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomades abbreviatæ sunt super po- pulum tuum, et super urbem sanciam tuam, ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat pec- catum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, et un- gatur Sanctus sanctorum. Scito ergo et animad- verte : ab exitu sermonis, ut iterum ædificetur de- C rusalem, usque ad Christum ducem, hebdomades septein, et hebdomades sexaginta duæ erunt: et rursus difcabitur platea, et muri, in angustia temporum. Et post bebdomades sexaginta duas oc- cidetur Christus et non erit ejus populus, qui eum negaturus est. Et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Con- firmabit autem pactum multis hebdomada una : et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrifi- cium : et erit in templo abominatio desolationis : et usque ad consummationem et finem persevera. bit desolatio "., Eorum qui præcitatas hebdomades scrutati sunt, D unum novimus Africanum qui eas accuratius feli- ciusque examinaverit. Necesse ideo videtur mihi ejus in hunc locum elucidationem in medium af- ferre, dein speculari si quid et ipsi ex eo possim mus inducere. Scribit igitur in quinto Chronogra- phiarum libro his verbis (4) : CAPUT XLVI. Ex Africano. • Hic prophetiæ locus multa et vix credenda nun- ** Philipp. 11, 11. at Dan. ix, 22-27. (f. p. 682. (4) Confer Euseb. Demonst. viii, p. 589; Hieron. in Dan. t. V,
Ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπολεῖψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγίσαι ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρῖσαι ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγων (ου) τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ, καὶ ἑβδομάδες ξβ· καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οἱ καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν.
δεν αὐτὸν, · ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες. Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ ι πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ότι Κύ ριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. Εὐξαμένῳ τῷ Δανιήλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλώνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώ σεως τῆς Ἱερουσαλήμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδο Β μηκονταετούς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας Ἱερουσαλήμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Εχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· 112- νιήλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον του ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιών σὺ εἶ, καὶ ἐννοι θητι ἐν τῷ βήματι. καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασία. Εβδ μήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπο λείψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγῖται ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρίσα: ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις· ἀπὸ ἐξόδου λόγων (ου) τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ έως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ', καὶ ἑβδομάδες ξα καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οι καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπή σονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συ τετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδο μάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν.» Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκό των μόνον ἴσμεν ᾿Αφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς γ') τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ' οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυ ναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΠ Αφρικανού. . Ἡ μὲν οὖν περικοπή οὕτω πως ἔχουσα πολλά τα EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. calum, ecce viri duo in vestibus albis visi, eos de A secunda ejus manifestatione certiores fecerunt, cumdem rursus in nube venturum prædicentes. Christo igitur soli a Patre data est potestas, et ho- Bor et regnum, ut omnes eum adorent gentes, • omnisque lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus iu gloria est Dei Patris 30, CAPUT XLV. Ex eodem. Precanti Danieli in omnis populi captivitate Ba- bylonis atque in Jerusalem solitudine, Gabriel vi- sus est archangelus simulque ostendit septuaginta annorum captivitatis finem, et Jerusalem restau- rationem, tempusque ab illa restauratione usque ad adventum Christi, ac secundum postea urbis excidium, totiusque gentis servitutem, quæ post Christi Incarnationem consummata erit. Hæc sunt igitur hujusce loci verba : « Daniel, nunc egressus sum ut docerem te, et intelligeres. Ab exordio pre- cum tuarum egressus est sermo : ego autem veni ut indicarem tibi, quia vir desideriorum es : tu ergo animadverte serinonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomades abbreviatæ sunt super po- pulum tuum, et super urbem sanciam tuam, ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat pec- catum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, et un- gatur Sanctus sanctorum. Scito ergo et animad- verte : ab exitu sermonis, ut iterum ædificetur de- C rusalem, usque ad Christum ducem, hebdomades septein, et hebdomades sexaginta duæ erunt: et rursus difcabitur platea, et muri, in angustia temporum. Et post bebdomades sexaginta duas oc- cidetur Christus et non erit ejus populus, qui eum negaturus est. Et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Con- firmabit autem pactum multis hebdomada una : et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrifi- cium : et erit in templo abominatio desolationis : et usque ad consummationem et finem persevera. bit desolatio "., Eorum qui præcitatas hebdomades scrutati sunt, D unum novimus Africanum qui eas accuratius feli- ciusque examinaverit. Necesse ideo videtur mihi ejus in hunc locum elucidationem in medium af- ferre, dein speculari si quid et ipsi ex eo possim mus inducere. Scribit igitur in quinto Chronogra- phiarum libro his verbis (4) : CAPUT XLVI. Ex Africano. • Hic prophetiæ locus multa et vix credenda nun- ** Philipp. 11, 11. at Dan. ix, 22-27. (f. p. 682. (4) Confer Euseb. Demonst. viii, p. 589; Hieron. in Dan. t. V,
Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκότων μόνον ἴσμεν Ἀφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ’ οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· Ψ. Ἀφρικανοῦ. Μ. Ἡ μὲν οὖν περικοπὴ οὕτω πῶς ἔχουσα πολλά τε καὶ παράδοξα σημαίνει· νῦν δ’ ὧν χρεία περί τε τοὺς χρόνους καὶ τὰ τούτοις συντείνοντα τὸν λόγον ποιησόμεθα. Ὅτι μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας λέγεται ταῦτα μετὰ ἑβδομάδας ο μέλλοντος ἐπιφαίνεσθαι, δῆλον· ἐπὶ γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἢ ἀπὸ τούτου τὰ παραπτώματα παλαιοῦται, καὶ αἱ ἁμαρτίαι συντελοῦνται διὰ τὴν ἄφεσιν, αἵ τε ἀνομίαι ἐξιλασμῷ μετὰ τῶν ἀδικιῶν ἀπαλείφονται, δικαιοσύνη τε αἰώνιος καταγγέλλεται (παρὰ) τὴν ἐκ νόμου· ὁράσεις τε καὶ προφητεῖαι μέχρις Ἰωάννου· χρίεται ἅγιος ἁγίων· πρὸ γὰρ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας οὐκ ὄντα ταῦτα προσεδοκᾶτο μόνον.
δεν αὐτὸν, · ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες. Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ ι πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ότι Κύ ριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'. Τοῦ αὐτοῦ. Εὐξαμένῳ τῷ Δανιήλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλώνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώ σεως τῆς Ἱερουσαλήμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδο Β μηκονταετούς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας Ἱερουσαλήμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Εχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· 112- νιήλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον του ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιών σὺ εἶ, καὶ ἐννοι θητι ἐν τῷ βήματι. καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασία. Εβδ μήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπο λείψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγῖται ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρίσα: ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις· ἀπὸ ἐξόδου λόγων (ου) τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ έως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ', καὶ ἑβδομάδες ξα καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οι καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπή σονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συ τετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδο μάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν.» Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκό των μόνον ἴσμεν ᾿Αφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς γ') τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ' οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυ ναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΠ Αφρικανού. . Ἡ μὲν οὖν περικοπή οὕτω πως ἔχουσα πολλά τα EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. calum, ecce viri duo in vestibus albis visi, eos de A secunda ejus manifestatione certiores fecerunt, cumdem rursus in nube venturum prædicentes. Christo igitur soli a Patre data est potestas, et ho- Bor et regnum, ut omnes eum adorent gentes, • omnisque lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus iu gloria est Dei Patris 30, CAPUT XLV. Ex eodem. Precanti Danieli in omnis populi captivitate Ba- bylonis atque in Jerusalem solitudine, Gabriel vi- sus est archangelus simulque ostendit septuaginta annorum captivitatis finem, et Jerusalem restau- rationem, tempusque ab illa restauratione usque ad adventum Christi, ac secundum postea urbis excidium, totiusque gentis servitutem, quæ post Christi Incarnationem consummata erit. Hæc sunt igitur hujusce loci verba : « Daniel, nunc egressus sum ut docerem te, et intelligeres. Ab exordio pre- cum tuarum egressus est sermo : ego autem veni ut indicarem tibi, quia vir desideriorum es : tu ergo animadverte serinonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomades abbreviatæ sunt super po- pulum tuum, et super urbem sanciam tuam, ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat pec- catum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, et un- gatur Sanctus sanctorum. Scito ergo et animad- verte : ab exitu sermonis, ut iterum ædificetur de- C rusalem, usque ad Christum ducem, hebdomades septein, et hebdomades sexaginta duæ erunt: et rursus difcabitur platea, et muri, in angustia temporum. Et post bebdomades sexaginta duas oc- cidetur Christus et non erit ejus populus, qui eum negaturus est. Et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Con- firmabit autem pactum multis hebdomada una : et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrifi- cium : et erit in templo abominatio desolationis : et usque ad consummationem et finem persevera. bit desolatio "., Eorum qui præcitatas hebdomades scrutati sunt, D unum novimus Africanum qui eas accuratius feli- ciusque examinaverit. Necesse ideo videtur mihi ejus in hunc locum elucidationem in medium af- ferre, dein speculari si quid et ipsi ex eo possim mus inducere. Scribit igitur in quinto Chronogra- phiarum libro his verbis (4) : CAPUT XLVI. Ex Africano. • Hic prophetiæ locus multa et vix credenda nun- ** Philipp. 11, 11. at Dan. ix, 22-27. (f. p. 682. (4) Confer Euseb. Demonst. viii, p. 589; Hieron. in Dan. t. V,
PG 22:1177Ἄρξασθαι δὴ τῶν ἀριθμῶν, τοῦτ’ ἔστιν τῶν ο ἑβδομάδων, ἅ ἐστιν ἕτη υ, ὁ ἄγγελος ὑποτίθεται ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ· συνέβη δὲ ταῦτα ἐπὶ Ἀρταξέρξου Περσῶν βασιλεύοντος εἰκοστῷ ἔτει. Νεεμίας γὰρ ὁ τούτου οἰνοχόος δεηθεὶς ἀποκρίσεώς τε ἔτυχεν οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλὴμ, καὶ λόγος ἐξῆλθεν κελεύων ταῦτα· μέχρι γὰρ ἐκείνου τοῦ χρόνου ἡ πόλις ἠρήμωτο. Κύρου γὰρ μετὰ τὴν ἑβδομηκονταετίαν τῆς αἰχμαλωσίας τῶν βουλομένων ἕκαστον ἑκουσιαστὶ καταπέμψαντος, οἱ μετὰ Ἰησοῦ τοῦ μεγάλου ἱερέως καὶ Ζοροβάβελ κατελθόντες, καὶ οἱ ἐπὶ τούτοις ἅμα Ἔζρᾳ, τὸν νεὼν οἰκοδομεῖν ἐκωλύοντο τὰ πρῶτα, καὶ τεῖχος τῇ πόλει περιβαλεῖν, ὡς οὐ κεκελευσμένου τούτου. Ἔμεινεν οὖν ἕως Νεεμίου καὶ βασιλείας Ἀρταξέρξου εἰκοσαετοῦς, Περσῶν δὲ ἡγεμονίας πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκατοστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ ρπε ἔτη· καὶ τότε βασιλεὺς Ἀρταξέρξης ἐκέλευσεν οἰκοδομηθῆναι τὴν πόλιν, Νεεμίας τε καταπεμφθεὶς τοῦ ἔργου προέστη, ἡ δὲ οἰκοδομὴ πλατεία καὶ περὶ τεῖχος, ὡς προεφητεύθη· κἀκεῖθεν ἀριθμοῦσιν ἡμῖν ο ἑβδομάδες εἰς τὸν Χριστὸν συντελοῦνται.
και παράδοξα σημαίνει· νῦν δ' ὧν χρεία περί τε τοὺς χρόνους καὶ τὰ τούτοις συντείνοντα τὸν λόγον ποιη- σόμεθα. Ὅτι μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρου- σίας λέγεται ταῦτα μετὰ ἑβδομάδας οι μέλλοντος ἐπι φαίνεσθαι, δῆλον· ἐπὶ γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἢ ἀπὸ τούτου τὰ παραπτώματα παλαιοῦται, καὶ αἱ ἁμαρτίαι συν τελοῦνται διὰ τὴν ἄφεσιν, αἵ τε ἀνομίαι ἐξιλασμῷ μετὰ τῶν ἀδικῶν ἀπαλείφονται, δικαιοσύνη τε αιώνιος καταγγέλλεται (παρά) τὴν ἐκ νόμου, δράσεις τε καὶ προφητεῖαι μέχρις Ἰωάννου· χρίεται ῞Αγιος ἁγίων· πρὸς γὰρ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας οὐκ ὄντα ταῦτα προσεδοκᾶτο μόνον. ῎Αρξασθαι δὴ τῶν ἀριθμῶν, τοῦτ᾽ ἔστι τῶν ο' ἑβδομάδων, ἅ ἐστιν ἔτη υη', ὁ Άγγελος ὑποτίθεται « ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκρι- θῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆται Ἱερουσαλήμ·, συνέβη δὲ ταῦτα ἐπὶ ᾿Αρταξέρξου Περσῶν βασιλεύοντος εἰκοστῷ ετει. Νεεμίας γὰρ ὁ τούτου οινοχόος δεηθεὶς ἀποκρί- σεώς τε ἔτυχεν οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλήμ, καὶ λόγος ἐξῆλθεν κελεύων ταῦτα· μέχρι γὰρ ἐκείνου τοῦ χρό νου ἡ πόλις ἠρήματα. Κύρου γὰρ μετὰ τὴν ἑβδομη - κονταετίαν τῆς αἰχμαλωσίας τῶν βουλομένων ἕκαστον ἑκουσιαστὶ καταπέμψαντος, οἱ μετὰ Ἰησοῦ τοῦ μετ γάλου ἱερέως καὶ Ζοροβάβελ κατελθόντες, καὶ οἱ ἐπὶ τούτοις ἅμα Ερᾳ, τὸν νεὼν οἰκοδομεῖν ἐκωλύοντο τὰ πρῶτα, καὶ τεῖχος τῇ πόλει περιβαλεῖν, ὡς οὐ κεκε- λευσμένου τούτου. Ἔμεινεν οὖν ἕως Νεεμίου καὶ βασιλείας 'Αρταξέρξου εἰκοσαετούς, Περσῶν δὲ ἡγε μονίας πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκατοστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ ρπε' ἔτη· καὶ τότε βασιλεὺς Αρταξέρξης ἐκέλευσεν οἰκοδομηθῆναι τὴν πόλιν, Νεεμίας τε καταπεμφθεὶς τοῦ ἔργου προέστη, ἡ δὲ οἰκοδομὴ πλατεία καὶ περὶ τεῖχος, ὡς προεφητεύθη· κἀκεῖθεν ἀριθμοῦσιν ἡμῖν ο' ἑβδομάδες εἰς τὸν Χρι στὸν συντελοῦνται. Εἰ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ἀριθμεῖν ἀρξαίμεθα καὶ οὐκ ἐντεῦθεν, οὔτε ὁ χρόνος συνδραμεῖται, καὶ πλεῖστα ἄτοπα ἀπαντήσει· ἐάν τε γὰρ ἀπὸ Κύρου καὶ τῆς πρώτης καταπομπῆς τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα τῆς ἀριθμήσεως τῶν σ' ἑβδομάδων, ἔτη ρ' καὶ προσέτι περισσεύει, πλείων δὲ χρόνος, εἰ ἀφ' ἧς ἡμέρας τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος προεφήτευσεν, πολλῷ δὲ πλείων, εἰ ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς αἰχμαλωσίας· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν Περσῶν βασιλείαν ἔτεσιν σλ' περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τ' παρατείνασαν, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Τιβερίου Καίσαρος ἔτος ἐκκαιδέκατον εἰς ἔτη ξ'· ἀπὸ δὲ 'Αρταξέρξου σ' ἑβδομάδες εἰς τὸν ἐπὶ Χριστοῦ συν τελοῦνται χρόνον κατὰ τοὺς Ἰουδαίων ἀριθμούς. Ἀπὸ γὰρ Νεεμίου, ὃς ὑπὸ ᾿Αρταξέρξου τὴν Ἱερουσαλήμ ἀνοικίσων ἐπέμφθη, ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκα στοστῷ τῆς Περσῶν βασιλείας, αὐτοῦ τε Αρταξέρξου βασιλείας εἰκοστῷ ἔτει καὶ Ὀλυμπιάδος (Γ. ) ὀγδοηκοστῆς τρίτης έτει τετάρτῳ, ἐπὶ τοῦτον τὸν χρόνον, ὃς ἦν Ὀλυμπιάδος διακοσιοστῆς δευτέρας ἔτος δεύτερον, Τιβερίου δὲ Καίσαρος ἡγεμονίας ἔτος ἐκκαιδέκατον, ἔτη συνάγεται νοε', ἅπερ Εβραϊκά τετρακόσια ενενήκοντα έτη γίνεται κατὰ τὸν σελη- ναῖον μῆνα τοὺς ἐνιαυτοὺς ἐκείνων ἐξαριθμουμένων, ὅς ἐστιν, ὡς πρόχειρον εἰπεῖν, ἡμερῶν εἰκοσι εννέα ἥμισυ· οὕτως τοῦ κύκλου ὑπάρχοντος ἡμερῶν τξύ του ECLOGE PROPHETICÆ. LIB. III. - • A dial. Nunc igitur de temporibus, rebusque quæ ad ea pertinent tempora, nobis disserendum est. Quod quidem de Christi adventu hæc dicuntur post heb domades Lxx venturi, apertum est. Etenim a Sal- vatoris tempore inveterascunt prævaricationes, fi- nem accipiunt per redemptionem peccata, delentur propitiationis sacrificio iniquitates cum prævari calionibus, et pro legis justitia sempiterna annun- tiatur justitia, visiones scilicet et prophetiæ usque ad Joannem; ungitur Sanctus sanctorum. Ante enim Salvatoris incarnationem bæc nondum erant, tantummodo exspectabantur. Annorum supputatio- nem, Lxx scilicet hebdomades, seu CDxc annos, in- cipit angelus • ab exitu sermonis, ut iterum adif cetur Jerusalem., Evenerunt hæc Artaxerxis Per- B sarum regis anno vicesimo. Nehemias enim, ejus pincerua, precatus responsum accepit ut ædificare- tur Jerusalem, et exivit sermo hæc præcipiens ; etenim usque ad hoc temporis urbs deserta fuerat. Cyro post septuaginta captivitatis annos quoslibet sponte remittente, alii cuin Jesu summo sacerdote et Zorobabel profecti, alii deinde cum Esdra, tem- plum quominus ædificarent, manibusque urbem cingerent, primo impediebantur, quasi hoc non imperato. Exspectatuin est igitur usque ad Nehe- miam, Artaxerxisque regni vicesimum annum, Per- sarum autem imperii quintum decimum: et centesi-- mum, cLxxxv ab oppugnata Jerusalem annis. Tunc rex Artaxerxes urbem ædificari jussit, missusque Ne. hemias qui operi præesset; ideo ædificata est pla- C tea, mcniaque circum educta sunt, juxta prophe tiam : ex quo nobis ad Christum Lxx hebdomades sunt numeranda. D Si enim aliter numerare inceperimus, nec tem- pus congruit, pluraque intempestive occurrunt. Namn si a Cyro primaque dimissione Lxx hebdomna- dum numerum supputare inciperemus, centumn anni supersunt, pluresque si ab illa die qua Da- nieli angelus prophetizavit, et multo plurės etiam si a captivitatis initio. Invenimus enim Persarum regnum ccxxx annorum spatio circumscriptum, Macedonum vero ccc, ex quo ad Tiberii Cæsaris annum sextum decimum sexaginta anni effluxere. Sed ab Artaxerxe Lxx hebdomades ad Christi tempus juxta Judæorum numeros consumman- tur. Etenim a Nehemia, quem Artaxerxes ad in- staurandam Jerusalem misit, auno quinto decimo et centesimo Persarum regni, ipsiusque Artaxerxis regni vicesimo anno, olympiadis vero octogesima tertiæ anno quarto, usque ad hoc tempus, olym- piadis scilicet ducentesimæ secundæ annum 11, imperii vero Tiberii Caesaris annum sextum deci- mum, anni elapsi sunt CDLXXv, vel CDXC juxta Hebræos mensibus annum lunaribus numerantes, qui sunt dierum xxix et dimidii ; cum igitur cccLxx dierum et quadrantis sit anni cyclus, lunarem an- num undecim excedit diebus, et quadrante. Quapro- pter Græci et Judæi embolinæos tres menses octo
Εἰ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ἀριθμεῖν ἀρξαίμεθα καὶ οὐκ ἐντεῦθεν, οὔτε ὁ χρόνος συνδραμεῖται, καὶ πλεῖστα ἄτοπα ἀπαντήσει· ἐάν τε γὰρ ἀπὸ Κύρου καὶ τῆς πρώτης καταπομπῆς τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα τῆς ἀριθμήσεως τῶν ο ἑβδομάδων, ἔτη ρ καὶ προσέτι περιςσεύει, πλείων δὲ χρόνος, εἰ ἀφ’ ἧς ἡμέρας τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος προεφήτευσεν, πολλῷ δὲ πλείων, εἰ ἀπ’ ἀρχῆς τῆς αἰχμαλωσίας· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν Περσῶν βασιλείαν ἔτεσιν σλ περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τ παρατείνασαν, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Τιβερίου Καίσαρος ἔτος ἑκκαιδέκατον εἰς ἔτη ξ· ἀπὸ δὲ Ἀρταξέρξου ο ἑβδομάδες εἰς τὸν ἐπὶ Χριστοῦ συντελοῦνται χρόνον κατὰ τοὺς Ἰουδαίων ἀριθμούς.
και παράδοξα σημαίνει· νῦν δ' ὧν χρεία περί τε τοὺς χρόνους καὶ τὰ τούτοις συντείνοντα τὸν λόγον ποιη- σόμεθα. Ὅτι μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρου- σίας λέγεται ταῦτα μετὰ ἑβδομάδας οι μέλλοντος ἐπι φαίνεσθαι, δῆλον· ἐπὶ γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἢ ἀπὸ τούτου τὰ παραπτώματα παλαιοῦται, καὶ αἱ ἁμαρτίαι συν τελοῦνται διὰ τὴν ἄφεσιν, αἵ τε ἀνομίαι ἐξιλασμῷ μετὰ τῶν ἀδικῶν ἀπαλείφονται, δικαιοσύνη τε αιώνιος καταγγέλλεται (παρά) τὴν ἐκ νόμου, δράσεις τε καὶ προφητεῖαι μέχρις Ἰωάννου· χρίεται ῞Αγιος ἁγίων· πρὸς γὰρ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας οὐκ ὄντα ταῦτα προσεδοκᾶτο μόνον. ῎Αρξασθαι δὴ τῶν ἀριθμῶν, τοῦτ᾽ ἔστι τῶν ο' ἑβδομάδων, ἅ ἐστιν ἔτη υη', ὁ Άγγελος ὑποτίθεται « ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκρι- θῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆται Ἱερουσαλήμ·, συνέβη δὲ ταῦτα ἐπὶ ᾿Αρταξέρξου Περσῶν βασιλεύοντος εἰκοστῷ ετει. Νεεμίας γὰρ ὁ τούτου οινοχόος δεηθεὶς ἀποκρί- σεώς τε ἔτυχεν οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλήμ, καὶ λόγος ἐξῆλθεν κελεύων ταῦτα· μέχρι γὰρ ἐκείνου τοῦ χρό νου ἡ πόλις ἠρήματα. Κύρου γὰρ μετὰ τὴν ἑβδομη - κονταετίαν τῆς αἰχμαλωσίας τῶν βουλομένων ἕκαστον ἑκουσιαστὶ καταπέμψαντος, οἱ μετὰ Ἰησοῦ τοῦ μετ γάλου ἱερέως καὶ Ζοροβάβελ κατελθόντες, καὶ οἱ ἐπὶ τούτοις ἅμα Ερᾳ, τὸν νεὼν οἰκοδομεῖν ἐκωλύοντο τὰ πρῶτα, καὶ τεῖχος τῇ πόλει περιβαλεῖν, ὡς οὐ κεκε- λευσμένου τούτου. Ἔμεινεν οὖν ἕως Νεεμίου καὶ βασιλείας 'Αρταξέρξου εἰκοσαετούς, Περσῶν δὲ ἡγε μονίας πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκατοστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ ρπε' ἔτη· καὶ τότε βασιλεὺς Αρταξέρξης ἐκέλευσεν οἰκοδομηθῆναι τὴν πόλιν, Νεεμίας τε καταπεμφθεὶς τοῦ ἔργου προέστη, ἡ δὲ οἰκοδομὴ πλατεία καὶ περὶ τεῖχος, ὡς προεφητεύθη· κἀκεῖθεν ἀριθμοῦσιν ἡμῖν ο' ἑβδομάδες εἰς τὸν Χρι στὸν συντελοῦνται. Εἰ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ἀριθμεῖν ἀρξαίμεθα καὶ οὐκ ἐντεῦθεν, οὔτε ὁ χρόνος συνδραμεῖται, καὶ πλεῖστα ἄτοπα ἀπαντήσει· ἐάν τε γὰρ ἀπὸ Κύρου καὶ τῆς πρώτης καταπομπῆς τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα τῆς ἀριθμήσεως τῶν σ' ἑβδομάδων, ἔτη ρ' καὶ προσέτι περισσεύει, πλείων δὲ χρόνος, εἰ ἀφ' ἧς ἡμέρας τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος προεφήτευσεν, πολλῷ δὲ πλείων, εἰ ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς αἰχμαλωσίας· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν Περσῶν βασιλείαν ἔτεσιν σλ' περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τ' παρατείνασαν, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Τιβερίου Καίσαρος ἔτος ἐκκαιδέκατον εἰς ἔτη ξ'· ἀπὸ δὲ 'Αρταξέρξου σ' ἑβδομάδες εἰς τὸν ἐπὶ Χριστοῦ συν τελοῦνται χρόνον κατὰ τοὺς Ἰουδαίων ἀριθμούς. Ἀπὸ γὰρ Νεεμίου, ὃς ὑπὸ ᾿Αρταξέρξου τὴν Ἱερουσαλήμ ἀνοικίσων ἐπέμφθη, ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκα στοστῷ τῆς Περσῶν βασιλείας, αὐτοῦ τε Αρταξέρξου βασιλείας εἰκοστῷ ἔτει καὶ Ὀλυμπιάδος (Γ. ) ὀγδοηκοστῆς τρίτης έτει τετάρτῳ, ἐπὶ τοῦτον τὸν χρόνον, ὃς ἦν Ὀλυμπιάδος διακοσιοστῆς δευτέρας ἔτος δεύτερον, Τιβερίου δὲ Καίσαρος ἡγεμονίας ἔτος ἐκκαιδέκατον, ἔτη συνάγεται νοε', ἅπερ Εβραϊκά τετρακόσια ενενήκοντα έτη γίνεται κατὰ τὸν σελη- ναῖον μῆνα τοὺς ἐνιαυτοὺς ἐκείνων ἐξαριθμουμένων, ὅς ἐστιν, ὡς πρόχειρον εἰπεῖν, ἡμερῶν εἰκοσι εννέα ἥμισυ· οὕτως τοῦ κύκλου ὑπάρχοντος ἡμερῶν τξύ του ECLOGE PROPHETICÆ. LIB. III. - • A dial. Nunc igitur de temporibus, rebusque quæ ad ea pertinent tempora, nobis disserendum est. Quod quidem de Christi adventu hæc dicuntur post heb domades Lxx venturi, apertum est. Etenim a Sal- vatoris tempore inveterascunt prævaricationes, fi- nem accipiunt per redemptionem peccata, delentur propitiationis sacrificio iniquitates cum prævari calionibus, et pro legis justitia sempiterna annun- tiatur justitia, visiones scilicet et prophetiæ usque ad Joannem; ungitur Sanctus sanctorum. Ante enim Salvatoris incarnationem bæc nondum erant, tantummodo exspectabantur. Annorum supputatio- nem, Lxx scilicet hebdomades, seu CDxc annos, in- cipit angelus • ab exitu sermonis, ut iterum adif cetur Jerusalem., Evenerunt hæc Artaxerxis Per- B sarum regis anno vicesimo. Nehemias enim, ejus pincerua, precatus responsum accepit ut ædificare- tur Jerusalem, et exivit sermo hæc præcipiens ; etenim usque ad hoc temporis urbs deserta fuerat. Cyro post septuaginta captivitatis annos quoslibet sponte remittente, alii cuin Jesu summo sacerdote et Zorobabel profecti, alii deinde cum Esdra, tem- plum quominus ædificarent, manibusque urbem cingerent, primo impediebantur, quasi hoc non imperato. Exspectatuin est igitur usque ad Nehe- miam, Artaxerxisque regni vicesimum annum, Per- sarum autem imperii quintum decimum: et centesi-- mum, cLxxxv ab oppugnata Jerusalem annis. Tunc rex Artaxerxes urbem ædificari jussit, missusque Ne. hemias qui operi præesset; ideo ædificata est pla- C tea, mcniaque circum educta sunt, juxta prophe tiam : ex quo nobis ad Christum Lxx hebdomades sunt numeranda. D Si enim aliter numerare inceperimus, nec tem- pus congruit, pluraque intempestive occurrunt. Namn si a Cyro primaque dimissione Lxx hebdomna- dum numerum supputare inciperemus, centumn anni supersunt, pluresque si ab illa die qua Da- nieli angelus prophetizavit, et multo plurės etiam si a captivitatis initio. Invenimus enim Persarum regnum ccxxx annorum spatio circumscriptum, Macedonum vero ccc, ex quo ad Tiberii Cæsaris annum sextum decimum sexaginta anni effluxere. Sed ab Artaxerxe Lxx hebdomades ad Christi tempus juxta Judæorum numeros consumman- tur. Etenim a Nehemia, quem Artaxerxes ad in- staurandam Jerusalem misit, auno quinto decimo et centesimo Persarum regni, ipsiusque Artaxerxis regni vicesimo anno, olympiadis vero octogesima tertiæ anno quarto, usque ad hoc tempus, olym- piadis scilicet ducentesimæ secundæ annum 11, imperii vero Tiberii Caesaris annum sextum deci- mum, anni elapsi sunt CDLXXv, vel CDXC juxta Hebræos mensibus annum lunaribus numerantes, qui sunt dierum xxix et dimidii ; cum igitur cccLxx dierum et quadrantis sit anni cyclus, lunarem an- num undecim excedit diebus, et quadrante. Quapro- pter Græci et Judæi embolinæos tres menses octo
Ἀπὸ γὰρ Νεεμίου, ὃς ὑπὸ Ἀρταξέρξου τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνοικίσων ἐπέμφθη, ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκαστοστῷ τῆς Περσῶν βασιλείας, αὐτοῦ τε Ἀρταξέρξου βασιλείας εἰκοστῷ ἔτει καὶ Ὀλυμπιάδος ὀγδοηκοστῆς τρίτης ἔτει τετάρτῳ, ἐπὶ τοῦτον τὸν χρόνον, ὃς ἦν Ὀλυμπιάδος διακοσιοστῆς δευτέρας ἔτος δεύτερον, Τιβερίου δὲ Καίσαρος ἡγεμονίας ἔτος ἑκκαιδέκατον, ἔτη συνάγεται υοε, ἅπερ Ἑβραϊκὰ τετρακόσια ἐνενήκοντα ἔτη γίνεται κατὰ τὸν σεληναῖον μῆνα τοὺς ἐνιαυτοὺς ἐκείνων ἐξαριθμουμένων, ὅς ἐστιν, ὡς πρόχειρον εἰπεῖν, ἡμερῶν εἰκόσι ἐννέα ἥμισυ· οὕτως τοῦ κύκλου ὑπάρχοντος ἡμερῶν τξε τετάρτου τὴν κατὰ σελήνην δωδεκάμηνον παραλλάσσειν ἡμέραις ἕνδεκα καὶ τετάρτῳ. Διὰ τοῦτο καὶ Ἕλληνες καὶ Ἰουδαῖοι τρεῖς μῆνας ἐμβολίμους ἔτεσιν ὀκτὼ παρεμβάλλουσιν· ὀκτάκι γὰρ τὰ ἕνδεκα καὶ τέταρτον ποιεῖ τρίμηνον. Τὰ τοίνυν υοε ἔτη ὀκταετηρίδες γίνονται νθ, καὶ μῆνες γ, ὡς τριμήνου δὲ ἐμβολίμου τῇ ὀκταετίᾳ, γίνονται ἔτη πεντεκαίδεκα ὀλίγων ἡμερῶν ἀποδέοντα γίνεται· ταῦτα δὲ πρὸς τοῖς (υ)οε ἔτεσιν αἱ ο ἑβδομάδες συντελοῦνται. Ταῦτα μὲν ὁ προδηλωθεὶς ἀνὴρ εἰς τοὺς τόπους ἐπιβέβληκεν·
και παράδοξα σημαίνει· νῦν δ' ὧν χρεία περί τε τοὺς χρόνους καὶ τὰ τούτοις συντείνοντα τὸν λόγον ποιη- σόμεθα. Ὅτι μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρου- σίας λέγεται ταῦτα μετὰ ἑβδομάδας οι μέλλοντος ἐπι φαίνεσθαι, δῆλον· ἐπὶ γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἢ ἀπὸ τούτου τὰ παραπτώματα παλαιοῦται, καὶ αἱ ἁμαρτίαι συν τελοῦνται διὰ τὴν ἄφεσιν, αἵ τε ἀνομίαι ἐξιλασμῷ μετὰ τῶν ἀδικῶν ἀπαλείφονται, δικαιοσύνη τε αιώνιος καταγγέλλεται (παρά) τὴν ἐκ νόμου, δράσεις τε καὶ προφητεῖαι μέχρις Ἰωάννου· χρίεται ῞Αγιος ἁγίων· πρὸς γὰρ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας οὐκ ὄντα ταῦτα προσεδοκᾶτο μόνον. ῎Αρξασθαι δὴ τῶν ἀριθμῶν, τοῦτ᾽ ἔστι τῶν ο' ἑβδομάδων, ἅ ἐστιν ἔτη υη', ὁ Άγγελος ὑποτίθεται « ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκρι- θῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆται Ἱερουσαλήμ·, συνέβη δὲ ταῦτα ἐπὶ ᾿Αρταξέρξου Περσῶν βασιλεύοντος εἰκοστῷ ετει. Νεεμίας γὰρ ὁ τούτου οινοχόος δεηθεὶς ἀποκρί- σεώς τε ἔτυχεν οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλήμ, καὶ λόγος ἐξῆλθεν κελεύων ταῦτα· μέχρι γὰρ ἐκείνου τοῦ χρό νου ἡ πόλις ἠρήματα. Κύρου γὰρ μετὰ τὴν ἑβδομη - κονταετίαν τῆς αἰχμαλωσίας τῶν βουλομένων ἕκαστον ἑκουσιαστὶ καταπέμψαντος, οἱ μετὰ Ἰησοῦ τοῦ μετ γάλου ἱερέως καὶ Ζοροβάβελ κατελθόντες, καὶ οἱ ἐπὶ τούτοις ἅμα Ερᾳ, τὸν νεὼν οἰκοδομεῖν ἐκωλύοντο τὰ πρῶτα, καὶ τεῖχος τῇ πόλει περιβαλεῖν, ὡς οὐ κεκε- λευσμένου τούτου. Ἔμεινεν οὖν ἕως Νεεμίου καὶ βασιλείας 'Αρταξέρξου εἰκοσαετούς, Περσῶν δὲ ἡγε μονίας πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκατοστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ ρπε' ἔτη· καὶ τότε βασιλεὺς Αρταξέρξης ἐκέλευσεν οἰκοδομηθῆναι τὴν πόλιν, Νεεμίας τε καταπεμφθεὶς τοῦ ἔργου προέστη, ἡ δὲ οἰκοδομὴ πλατεία καὶ περὶ τεῖχος, ὡς προεφητεύθη· κἀκεῖθεν ἀριθμοῦσιν ἡμῖν ο' ἑβδομάδες εἰς τὸν Χρι στὸν συντελοῦνται. Εἰ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ἀριθμεῖν ἀρξαίμεθα καὶ οὐκ ἐντεῦθεν, οὔτε ὁ χρόνος συνδραμεῖται, καὶ πλεῖστα ἄτοπα ἀπαντήσει· ἐάν τε γὰρ ἀπὸ Κύρου καὶ τῆς πρώτης καταπομπῆς τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα τῆς ἀριθμήσεως τῶν σ' ἑβδομάδων, ἔτη ρ' καὶ προσέτι περισσεύει, πλείων δὲ χρόνος, εἰ ἀφ' ἧς ἡμέρας τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος προεφήτευσεν, πολλῷ δὲ πλείων, εἰ ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς αἰχμαλωσίας· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν Περσῶν βασιλείαν ἔτεσιν σλ' περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τ' παρατείνασαν, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Τιβερίου Καίσαρος ἔτος ἐκκαιδέκατον εἰς ἔτη ξ'· ἀπὸ δὲ 'Αρταξέρξου σ' ἑβδομάδες εἰς τὸν ἐπὶ Χριστοῦ συν τελοῦνται χρόνον κατὰ τοὺς Ἰουδαίων ἀριθμούς. Ἀπὸ γὰρ Νεεμίου, ὃς ὑπὸ ᾿Αρταξέρξου τὴν Ἱερουσαλήμ ἀνοικίσων ἐπέμφθη, ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκα στοστῷ τῆς Περσῶν βασιλείας, αὐτοῦ τε Αρταξέρξου βασιλείας εἰκοστῷ ἔτει καὶ Ὀλυμπιάδος (Γ. ) ὀγδοηκοστῆς τρίτης έτει τετάρτῳ, ἐπὶ τοῦτον τὸν χρόνον, ὃς ἦν Ὀλυμπιάδος διακοσιοστῆς δευτέρας ἔτος δεύτερον, Τιβερίου δὲ Καίσαρος ἡγεμονίας ἔτος ἐκκαιδέκατον, ἔτη συνάγεται νοε', ἅπερ Εβραϊκά τετρακόσια ενενήκοντα έτη γίνεται κατὰ τὸν σελη- ναῖον μῆνα τοὺς ἐνιαυτοὺς ἐκείνων ἐξαριθμουμένων, ὅς ἐστιν, ὡς πρόχειρον εἰπεῖν, ἡμερῶν εἰκοσι εννέα ἥμισυ· οὕτως τοῦ κύκλου ὑπάρχοντος ἡμερῶν τξύ του ECLOGE PROPHETICÆ. LIB. III. - • A dial. Nunc igitur de temporibus, rebusque quæ ad ea pertinent tempora, nobis disserendum est. Quod quidem de Christi adventu hæc dicuntur post heb domades Lxx venturi, apertum est. Etenim a Sal- vatoris tempore inveterascunt prævaricationes, fi- nem accipiunt per redemptionem peccata, delentur propitiationis sacrificio iniquitates cum prævari calionibus, et pro legis justitia sempiterna annun- tiatur justitia, visiones scilicet et prophetiæ usque ad Joannem; ungitur Sanctus sanctorum. Ante enim Salvatoris incarnationem bæc nondum erant, tantummodo exspectabantur. Annorum supputatio- nem, Lxx scilicet hebdomades, seu CDxc annos, in- cipit angelus • ab exitu sermonis, ut iterum adif cetur Jerusalem., Evenerunt hæc Artaxerxis Per- B sarum regis anno vicesimo. Nehemias enim, ejus pincerua, precatus responsum accepit ut ædificare- tur Jerusalem, et exivit sermo hæc præcipiens ; etenim usque ad hoc temporis urbs deserta fuerat. Cyro post septuaginta captivitatis annos quoslibet sponte remittente, alii cuin Jesu summo sacerdote et Zorobabel profecti, alii deinde cum Esdra, tem- plum quominus ædificarent, manibusque urbem cingerent, primo impediebantur, quasi hoc non imperato. Exspectatuin est igitur usque ad Nehe- miam, Artaxerxisque regni vicesimum annum, Per- sarum autem imperii quintum decimum: et centesi-- mum, cLxxxv ab oppugnata Jerusalem annis. Tunc rex Artaxerxes urbem ædificari jussit, missusque Ne. hemias qui operi præesset; ideo ædificata est pla- C tea, mcniaque circum educta sunt, juxta prophe tiam : ex quo nobis ad Christum Lxx hebdomades sunt numeranda. D Si enim aliter numerare inceperimus, nec tem- pus congruit, pluraque intempestive occurrunt. Namn si a Cyro primaque dimissione Lxx hebdomna- dum numerum supputare inciperemus, centumn anni supersunt, pluresque si ab illa die qua Da- nieli angelus prophetizavit, et multo plurės etiam si a captivitatis initio. Invenimus enim Persarum regnum ccxxx annorum spatio circumscriptum, Macedonum vero ccc, ex quo ad Tiberii Cæsaris annum sextum decimum sexaginta anni effluxere. Sed ab Artaxerxe Lxx hebdomades ad Christi tempus juxta Judæorum numeros consumman- tur. Etenim a Nehemia, quem Artaxerxes ad in- staurandam Jerusalem misit, auno quinto decimo et centesimo Persarum regni, ipsiusque Artaxerxis regni vicesimo anno, olympiadis vero octogesima tertiæ anno quarto, usque ad hoc tempus, olym- piadis scilicet ducentesimæ secundæ annum 11, imperii vero Tiberii Caesaris annum sextum deci- mum, anni elapsi sunt CDLXXv, vel CDXC juxta Hebræos mensibus annum lunaribus numerantes, qui sunt dierum xxix et dimidii ; cum igitur cccLxx dierum et quadrantis sit anni cyclus, lunarem an- num undecim excedit diebus, et quadrante. Quapro- pter Græci et Judæi embolinæos tres menses octo
PG 22:1179φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς μετὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν ἴδωμεν, εἰ οἷόν τε καὶ ἑτέρως τοῖς τόποις ἐπιβαλεῖν, ὡς ἂν μὴ δοκοῖμεν τοὺς ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ Ἀρταξέρξην ὑποκλέπτοντες χρόνους βιαιοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἄλλως μὴ δὲ τὴν αἰτίαν παριστάναι δοκεῖν τῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων καὶ τῶν ξβ διαιρέσεως, ἣν ὁ θεῖος λόγος πάντως ποῦ μετά τινος εὐλόγου διανοίας καὶ βαθυτάτης συνέσεως πεποίηται φήσας, καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως χριστοῦ ἡγουμένου ἐβδομάδες ζ, καὶ ἑβδομάδες ξβ καὶ ἐπιστρέψει καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία καὶ τεῖχος. Ὅρα δὴ εἰ μὴ ἀβίαστος γένοιτ’ ἂν ἡμῖν ἡ διήγησις ἐξ αὐτοῦ Κύρου, καθ’ ὃν ὁ Δανιὴλ προφητεύει, τοὺς χρόνους ἀπαριθμουμένοις. Οὗτος γὰρ οὖν πρῶτος τὴν περὶ τοῦ ἀνεγεῖραι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀπόκρισιν ἐξενήνοχε κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἔζρᾳ γραφὴν, τοῦτον ἔχουσαν τὸν τρόπον·
Α τάρτου τὴν κατὰ σελήνην δωδεκάμηνον παραλλάσσειν ἡμέραις ἐνδέκα καὶ τετάρτῳ. Διὰ τοῦτο καὶ Ἕλληνες καὶ Ἰουδαῖοι τρεῖς μῆνας ἐμβολίμους ἔτεσιν ὀκτὼ παρεμβάλλουσιν· ὀκτάκι γὰρ τὰ ἕνδεκα καὶ τέταρτον ποιεῖ τρίμηνον. Τὰ τοίνυν υοε' ἔτη οκταετηρίδες γίνονται νθ', καὶ μῆνες γ', ὡς τριμήνου δὲ ἐμβο λίμου τῇ ὀκταετίᾳ, γίνονται ἔτη πεντεκαίδεκα ὀλίγων ἡμερῶν ἀποδέοντα γίνεται· ταῦτα δὲ πρὸς τοῖς (υγε ἔτεσιν αἱ ο' ἑβδομάδες συντελοῦνται. " Ταῦτα μὲν ὁ προδηλωθεὶς ἀνὴρ εἰς τοὺς τόπους ἐπιβέβληκεν· φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς μετὰ τὴν ἀποδοθεί σαν ἑρμηνείαν ἴδωμεν, εἰ οἷόν τε καὶ ἑτέρως τοῖς τό ποις ἐπιβαλεῖν, ὡς ἂν μὴ δοκοῦμεν τοὺς ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ ᾿Αρταξέρξην ὑποκλέπτοντες χρόνους βιαιοτέ ραν ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἄλλως μὴ δὲ τὴν αἰ τίαν παριστάναι δοκεῖν τῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων καὶ τῶν ξβ' διαιρέσεως, ἣν ὁ θεῖος Λόγος πάντως που Β μετά τινος εὐλόγου διανοίας καὶ βαθυτάτης συνέσεως πεποίηται φήσας· « Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἑξ- όδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ιε- ρουσαλὴμ ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ', καὶ ἑβδομάδες ξβ' καὶ ἐπιστρέψει καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία καὶ τεῖχος. » "Ορα δὴ εἰ μὴ ἀβίαστος γένοιτ ἂν ἡμῖν ἡ διήγησις ἐξ αὐτοῦ Κύρου, καθ᾽ ἂν ὁ Δανιὴλ προφητεύει, τοὺς χρόνους ἀπαριθμουμένοις. Οὗτος γὰρ οὖν πρῶτος τὴν περὶ τοῦ ἀνεγείραι τὴν Ἱερου- σαλὴμ ἀπόκρισιν ἐξενήνοχε κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἔρα γραφὴν, τοῦτον ἔχουσαν τὸν τρόπον· ι Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει Κύρου βασιλέως Περσῶν, τοῦ τελεσθῆ και λόγον Κυρίου ἀπὸ στόματος Ἱερεμίου, ἐξήγειρε Κύριος τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρ ήγγειλε φωνὴν ἐν πάσῃ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε έγ- γράπτως, λέγων· Οὕτως εἶπεν Κύρος ὁ βασιλεὺς Περ σῶν· Πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς παρέδωκέ μοι Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αὐτὸς ἐπεσκέψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἶκον ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἐν Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτ τοῦ; Καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναδε σεται εἰς Ἱερουσαλήμ·, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἷς ἐπιφέρεται· • Καὶ ὁ βασιλεὺς Κύρος ἐξήνεγκε τὰ σκεύη οίκου Κυρίου, ἃ ἔλαβεν Ναβουχοδονόσορ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἔδωκεν αὐτὰ ἐν οἴκῳ θεοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐξήνεγκεν αὐτὰ Κύρος, ὁ βασιλεὺς Περσῶν, ἐπὶ χεῖρα Μιθριδά του καὶ ἠρίθμησεν αὐτὰ τῷ Σαμανασσάρ, ἄρχοντι τοῦ Ἰούδα. » Ἐπὶ τούτοις ἱστορεῖ ἡ Γραφὴ ὡς ἀνελθόντες οἱ πρῶτοι καταβάλλονται τοὺς τοῦ ἱεροῦ θεμελίους, καὶ ὡς εἴργονταί γε ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ τῆς σπου δι' δῆς, ἕως ἐπὶ ἑβδόμην ἐτῶν ἑβδομάδα. Τεσσαράκοντα (Γ. γοῦν καὶ ἐξ ἔτη ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὸ Δα- ρείου ἔκτον ἔτος περιγράφεται, ἐν ᾧ πέρας ἴσχει τὰ τῆς τοῦ ναοῦ οἰκοδομῆς· ὅθεν εἰκότως ἀπὸ τῶν λοι πῶν ἑβδομάδας ζ' τὰς πρώτας ὁ λόγος ἀφωρίσατο, τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς πρώτης καταβολῆς τῶν τοῦ ναοῦ θεμελίων καὶ τῆς εἰς ἄκρον αὐτοῦ ἀναπληρώσεως ἐμ- φῆναι βουλόμενος. Κύρος μὲν γὰρ ἔτη τριάκοντα καὶ ἐν βασιλεύσας, Καμβύσῃ τῷ παιδὶ παραδίδωσι τὴν ἀρχήν· οὗ ἐπὶ ἐννέα διαγενομένου ἔτεσι, Δαρείος την EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - annis superaddunt ; namque octies undecim et qua- drans tres efficiunt menses. Anni igitur CDLXXV octies LIX continent, et tres menses embolimæi cuique octavo anno additi, ferme quindecim annos, paucissimis exceptis diebus, complent. Sic igitur CDLXXV annis LXX constant hebdomades. C Hæc quidem in hunc locum Africanus disseruit. Videamus et nos, post hanc interpretationem, an aliter intelligere possimus, ne videamur, omissis a Cyro ad Artaxerxem temporibus, haud ingenuam interpretationem præbere, nec rationem afferre dis- criminis quod est inter septem hebdomades et sexaginta duas, sicut divina ostendit Scriptura, non sine verissimo ac profundissimo consilio, his ver- bis : « Scito ergo et animadverte : ab exitu sermo nis, ut iterum ædifcetur Jerusalem, usque ad Chri- stum ducem, hebdomades septem, et hebdomades sexaginta duæ erunt : et rursus ædificabitur platea, et muri. » Attendas enim an vi ducta fieret inter- pretatio, tempora numerantibus ab ipso Cyro, de quo Daniel prophetizat. Hic nempe primus respon- sum de Jerusalem instauratione edixit, teste Esdra his verbis: In anno prinio Cyri regis Persarum, ut compleretur verbum Domini ex ore Jeremia, suscitavit Dominus spiritum Cyri, regis Persa- rum et traduxit vocem in omni regno suo, etiam per Scripturam dicens : Hæc dicit Cyrus rex Per- sarum : Omnia regna terræ dedit mihi Dominus Dens coeli, et ipse præcepit mihi ut ædificarem ei domum in Jerusalem, quæ est in Judæa. Quis est in vobis de universo populo ejus? Sit Deus illius cum ipso. Ascendat in Jerusalem 3' ;, et reliqua. ** Quibus addit Rex quoque Cyrus protulit vasa templi Domini, quæ tulerat Nabuchodonosor de Je- rusalem, et posuerat ea in templo dei sui. Protu- lit autem ea Cyrus, rex Persarum, per manum Mithridatis, et annumeravit ea Samanassar principi Juda "., Deinde narrat Scriptura quo- modo primi redeuntes templi fundamenta jece- rint, quomodo in laboribus impediti sint hoc tem- poris intervallo, usque ad septimam annorum heb- domadem. Quadraginta igitur et sex annorum spa- tium a Cyro ad sextum Darii annum elabitur donec templi compleatur aedificatio. Ideo ab aliis primas D septem hebdomades Scriptura sejunxit, interval- lum significans inter primum conjecta templi fundamenta, perfectamque totius ædificii ex- structionem. Cyrus enim, annos unum et tri- ginta cum regnavisset, Cambysi filio imperium tradidit ; cui, post novem annorum regnum, Darius successit, iterumque, sicut quondam Cyrus, Jerusalem ædificandam edicto jussit. Atque sexto ejus imperii anno, qui quadragesimus sextus a Cyro erat, ædificatio perficitur. Unde in Salvato- Esdr. 1, 1-3. ss ibid. 7, 8. 12- v)
Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει Κύρου βασιλέως Περσῶν, τοῦ τελεσθῆναι λόγον Κυρίου ἀπὸ στόματος Ἱερεμίου, ἐξήγειρε Κύριος τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρήγγειλε φωνὴν ἐν πάσῃ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε ἐγγράπτως, λέγων, Οὕτως εἶπεν Κύρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν· Πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς παρέδωκέ μοι Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αὐτὸς ἐπεσκέψατο ἐπ’ ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἶκον ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἐν Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ; καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ’ αὐτοῦ, καὶ ἀναβήσεται εἰς Ἱερουσαλήμ· καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέρεται· Καὶ ὁ βασιλεὺς Κύρος ἐξήνεγκε τὰ σκεύη οἴκου Κυρίου, ἃ ἔλαβεν Ναβουχοδονόσορ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἔδωκεν αὐτὰ ἐν οἴκῳ Θεοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐξήνεγκεν αὐτὰ Κύρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἐπὶ χεῖρα Μιθριδάτου καὶ ἠρίθμησεν αὐτὰ τῷ Σαμανασσὰρ ἄρχοντι τοῦ Ἰούδα. Ἐπὶ τούτοις ἱστορεῖ ἡ γραφὴ ὡς ἀνελθόντες οἱ πρῶτοι καταβάλλονται τοὺς τοῦ ἱεροῦ θεμελίους, καὶ ὡς εἴργονταί γε ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ τῆς σπουδῆς, ἕως ἐπὶ ἑβδόμην ἐτῶν ἑβδομάδα· τεσσαράκοντα γοῦν καὶ ἓξ ἔτη ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὸ Δαρείου ἕκτον ἔτος περιγράφεται, ἐν ᾧ πέρας ἴσχει τὰ τῆς τοῦ ναοῦ οἰκοδομῆς·
Α τάρτου τὴν κατὰ σελήνην δωδεκάμηνον παραλλάσσειν ἡμέραις ἐνδέκα καὶ τετάρτῳ. Διὰ τοῦτο καὶ Ἕλληνες καὶ Ἰουδαῖοι τρεῖς μῆνας ἐμβολίμους ἔτεσιν ὀκτὼ παρεμβάλλουσιν· ὀκτάκι γὰρ τὰ ἕνδεκα καὶ τέταρτον ποιεῖ τρίμηνον. Τὰ τοίνυν υοε' ἔτη οκταετηρίδες γίνονται νθ', καὶ μῆνες γ', ὡς τριμήνου δὲ ἐμβο λίμου τῇ ὀκταετίᾳ, γίνονται ἔτη πεντεκαίδεκα ὀλίγων ἡμερῶν ἀποδέοντα γίνεται· ταῦτα δὲ πρὸς τοῖς (υγε ἔτεσιν αἱ ο' ἑβδομάδες συντελοῦνται. " Ταῦτα μὲν ὁ προδηλωθεὶς ἀνὴρ εἰς τοὺς τόπους ἐπιβέβληκεν· φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς μετὰ τὴν ἀποδοθεί σαν ἑρμηνείαν ἴδωμεν, εἰ οἷόν τε καὶ ἑτέρως τοῖς τό ποις ἐπιβαλεῖν, ὡς ἂν μὴ δοκοῦμεν τοὺς ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ ᾿Αρταξέρξην ὑποκλέπτοντες χρόνους βιαιοτέ ραν ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἄλλως μὴ δὲ τὴν αἰ τίαν παριστάναι δοκεῖν τῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων καὶ τῶν ξβ' διαιρέσεως, ἣν ὁ θεῖος Λόγος πάντως που Β μετά τινος εὐλόγου διανοίας καὶ βαθυτάτης συνέσεως πεποίηται φήσας· « Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἑξ- όδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ιε- ρουσαλὴμ ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζ', καὶ ἑβδομάδες ξβ' καὶ ἐπιστρέψει καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία καὶ τεῖχος. » "Ορα δὴ εἰ μὴ ἀβίαστος γένοιτ ἂν ἡμῖν ἡ διήγησις ἐξ αὐτοῦ Κύρου, καθ᾽ ἂν ὁ Δανιὴλ προφητεύει, τοὺς χρόνους ἀπαριθμουμένοις. Οὗτος γὰρ οὖν πρῶτος τὴν περὶ τοῦ ἀνεγείραι τὴν Ἱερου- σαλὴμ ἀπόκρισιν ἐξενήνοχε κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἔρα γραφὴν, τοῦτον ἔχουσαν τὸν τρόπον· ι Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει Κύρου βασιλέως Περσῶν, τοῦ τελεσθῆ και λόγον Κυρίου ἀπὸ στόματος Ἱερεμίου, ἐξήγειρε Κύριος τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρ ήγγειλε φωνὴν ἐν πάσῃ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε έγ- γράπτως, λέγων· Οὕτως εἶπεν Κύρος ὁ βασιλεὺς Περ σῶν· Πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς παρέδωκέ μοι Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αὐτὸς ἐπεσκέψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἶκον ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἐν Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτ τοῦ; Καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναδε σεται εἰς Ἱερουσαλήμ·, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἷς ἐπιφέρεται· • Καὶ ὁ βασιλεὺς Κύρος ἐξήνεγκε τὰ σκεύη οίκου Κυρίου, ἃ ἔλαβεν Ναβουχοδονόσορ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἔδωκεν αὐτὰ ἐν οἴκῳ θεοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐξήνεγκεν αὐτὰ Κύρος, ὁ βασιλεὺς Περσῶν, ἐπὶ χεῖρα Μιθριδά του καὶ ἠρίθμησεν αὐτὰ τῷ Σαμανασσάρ, ἄρχοντι τοῦ Ἰούδα. » Ἐπὶ τούτοις ἱστορεῖ ἡ Γραφὴ ὡς ἀνελθόντες οἱ πρῶτοι καταβάλλονται τοὺς τοῦ ἱεροῦ θεμελίους, καὶ ὡς εἴργονταί γε ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ τῆς σπου δι' δῆς, ἕως ἐπὶ ἑβδόμην ἐτῶν ἑβδομάδα. Τεσσαράκοντα (Γ. γοῦν καὶ ἐξ ἔτη ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὸ Δα- ρείου ἔκτον ἔτος περιγράφεται, ἐν ᾧ πέρας ἴσχει τὰ τῆς τοῦ ναοῦ οἰκοδομῆς· ὅθεν εἰκότως ἀπὸ τῶν λοι πῶν ἑβδομάδας ζ' τὰς πρώτας ὁ λόγος ἀφωρίσατο, τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς πρώτης καταβολῆς τῶν τοῦ ναοῦ θεμελίων καὶ τῆς εἰς ἄκρον αὐτοῦ ἀναπληρώσεως ἐμ- φῆναι βουλόμενος. Κύρος μὲν γὰρ ἔτη τριάκοντα καὶ ἐν βασιλεύσας, Καμβύσῃ τῷ παιδὶ παραδίδωσι τὴν ἀρχήν· οὗ ἐπὶ ἐννέα διαγενομένου ἔτεσι, Δαρείος την EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - annis superaddunt ; namque octies undecim et qua- drans tres efficiunt menses. Anni igitur CDLXXV octies LIX continent, et tres menses embolimæi cuique octavo anno additi, ferme quindecim annos, paucissimis exceptis diebus, complent. Sic igitur CDLXXV annis LXX constant hebdomades. C Hæc quidem in hunc locum Africanus disseruit. Videamus et nos, post hanc interpretationem, an aliter intelligere possimus, ne videamur, omissis a Cyro ad Artaxerxem temporibus, haud ingenuam interpretationem præbere, nec rationem afferre dis- criminis quod est inter septem hebdomades et sexaginta duas, sicut divina ostendit Scriptura, non sine verissimo ac profundissimo consilio, his ver- bis : « Scito ergo et animadverte : ab exitu sermo nis, ut iterum ædifcetur Jerusalem, usque ad Chri- stum ducem, hebdomades septem, et hebdomades sexaginta duæ erunt : et rursus ædificabitur platea, et muri. » Attendas enim an vi ducta fieret inter- pretatio, tempora numerantibus ab ipso Cyro, de quo Daniel prophetizat. Hic nempe primus respon- sum de Jerusalem instauratione edixit, teste Esdra his verbis: In anno prinio Cyri regis Persarum, ut compleretur verbum Domini ex ore Jeremia, suscitavit Dominus spiritum Cyri, regis Persa- rum et traduxit vocem in omni regno suo, etiam per Scripturam dicens : Hæc dicit Cyrus rex Per- sarum : Omnia regna terræ dedit mihi Dominus Dens coeli, et ipse præcepit mihi ut ædificarem ei domum in Jerusalem, quæ est in Judæa. Quis est in vobis de universo populo ejus? Sit Deus illius cum ipso. Ascendat in Jerusalem 3' ;, et reliqua. ** Quibus addit Rex quoque Cyrus protulit vasa templi Domini, quæ tulerat Nabuchodonosor de Je- rusalem, et posuerat ea in templo dei sui. Protu- lit autem ea Cyrus, rex Persarum, per manum Mithridatis, et annumeravit ea Samanassar principi Juda "., Deinde narrat Scriptura quo- modo primi redeuntes templi fundamenta jece- rint, quomodo in laboribus impediti sint hoc tem- poris intervallo, usque ad septimam annorum heb- domadem. Quadraginta igitur et sex annorum spa- tium a Cyro ad sextum Darii annum elabitur donec templi compleatur aedificatio. Ideo ab aliis primas D septem hebdomades Scriptura sejunxit, interval- lum significans inter primum conjecta templi fundamenta, perfectamque totius ædificii ex- structionem. Cyrus enim, annos unum et tri- ginta cum regnavisset, Cambysi filio imperium tradidit ; cui, post novem annorum regnum, Darius successit, iterumque, sicut quondam Cyrus, Jerusalem ædificandam edicto jussit. Atque sexto ejus imperii anno, qui quadragesimus sextus a Cyro erat, ædificatio perficitur. Unde in Salvato- Esdr. 1, 1-3. ss ibid. 7, 8. 12- v)
PG 22:1181ὅθεν εἰκότως ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἑβδομάδας ζ τὰς πρώτας ὁ λόγος ἀφωρίσατο, τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς πρώτης καταβολῆς τῶν τοῦ ναοῦ θεμελίων καὶ τῆς εἰς ἄκρον αὐτοῦ ἀναπληρώσεως ἐμφῆναι βουλόμενος. Κύρος μὲν γὰρ ἔτη τριάκοντα καὶ ἓν βασιλεύσας, Καμβύσῃ τῷ παιδὶ παραδίδωσι τὴν ἀρχήν· οὗ ἐπὶ ἐννέα διαγενομένου ἔτεσι, Δαρεῖος τὴν βασιλείαν παραλαβὼν, αὖθις μετὰ Κύρον διὰ τοῦ προγράμματος τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκοδομηθῆναι προστάττει. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἕκτον αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἔτος, ὅπερ ἦν ἀπὸ Κύρου τεσσαρακοστὸν καὶ ἕκτον, τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἀποπληροῦται· ὅθεν ὁρμώμενοι τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἔλεγον, μ καὶ ἓξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; Κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον ο (θ) καὶ μ ἔτη ἀκριβῶς τὰ ἀπὸ Κύρου ἐπὶ τὸ Δαρείου ἔνατον ἔτος συνάγεται, ἐν ᾧ τέλος ἐπιθεῖναι τῇ τοῦ ναοῦ οἰκοδομῇ ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας φησὶν αὐτολεξεὶ δηλῶν οἰκοδομηθήσεσθαι τὸν ναὸν ζ ( σιξ ) μηνὶ τοῦ ἐνάτου τῆς ἐπὶ Δαρείου βασιλείας ἔτους· οἷς καὶ ἐπιφέρει λέγων, κατῴκισαν δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώμενοι ἀριστοκρατ[ορ]ικῇ μετὰ ὀλιγαρχίας·
βασιλείαν παραλαβών, αὖθις μετὰ Κύρον διὰ τοῦ προγράμματος τὴν Ἱερουσαλήμ οἰκοδομηθῆναι προσο τάττει. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἔκτον αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἔτος, ὅπερ ἦν ἀπὸ Κύρου τεσσαρακοστὸν καὶ ἔκτον, τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἀποπληροῦται· ὅθεν ὁρμώμενοι τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἔλεγον· ι Μ' καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;» Κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον ο' (θ') καὶ μ' ἔτη ἀκριβῶς τὰ ἀπὸ Κύρου ἐπὶ τὸ Δαρείου ἕνατον ἔτος συνάγεται, ἐν ᾧ τέλος ἐπιθεῖναι τῇ τοῦ ναοῦ οἰκοδομῇ ἐν τῷ ἐνδε κάτῳ τῆς ᾿Αρχαιολογίας φησὶν αὐτολεξεί δηλῶν οἰκο- δομηθήσεσθαι τὸν ναὸν ζ' μηνὶ τοῦ ἐνάτου τῆς ἐπὶ Δαρείου βασιλείας ἔτους· οἷς καὶ ἐπιφέρει λέγων· • Κατῴκισαν δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώ- μενοι ἀριστοκρατορική μετὰ ὀλιγαρχίας· οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων, ἄχρι οὗ τους Ασαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐγγόνους. » Αἴδε μὲν ουν αἱ ἐν τῇ προφητεία φερόμενα: ζ' ἑβδομάδες εἰς τὸ προδεδηλωμένον ἔτος Δαρείου περιοριζόμεναι, προ- δηλον ουν δι' ἣν αἰτίαν τῶν (τὸν) ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφο ρισμόν ειλήφασιν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ξβ' ἐπὶ ποίους περιορίζονται χρόνους. Τὸ μὲν δὴ ἔνατον ἔτος Δαρείου κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ ἐξηκοστήν Ὀλυμπιάδα ἐκ τῆς τῶν παρ' Έλλησι χρονογράφων παρίσταται ἱστορίας· ἀπὸ δὴ οὖν ταύτης ἐπὶ τὴν ἑκατοστὴν ἐχε καιδεκάτην Ολυμπιάδα, καθ᾽ ἣν Σέλευκος μετὰ τὴν Αλεξάνδρου τελευτὴν Συρίας ἁπάσης καὶ Βαβυλωνίας ἐκράτησεν, ἔτη γίνεται σ'· ἐντεῦθεν δ' ἐπὶ τὴν τελευ- τὴν Σίμωνος, Ἰουδαίων ἀρχιερέως, τῆς κατὰ Συρίαν ἀρχῆς ζ' καὶ ο' και ρ' διαγενέσθαι ἡ πρώτη τῶν και λουμένων Μακκαβαϊκῶν σημαίνει γραφή, μέχρι τού- του περιγράφουσα τὴν ἱστορίαν. Πάλιν δ᾽ ἐντεῦθεν τὰς τῶν ἱερέων διαδοχὰς ἀκριβέστατα ἐπισημαινόμε- νος ὁ Ἰώσηπος μετὰ Σίμωνα τὸν προδεδηλωμένον φησὶ καθηγήσασθαι τοῦ λαοῦ Ἰωάννην τὸν καὶ Ὑρ- κανὸν ἔτεσιν θ' καὶ κ'· τοῦτον δὲ διαδέξασθαι Αρι- στόδουλον, ὃν καὶ βασιλεῦσαι ἐνιαυτόν· μετὰ δὲ τοῦ τον Αλέξανδρος ἔτεσι κζ', μεθ᾽ ἂν τὴν γυναῖκα ᾿Αλε- ξάνδραν, ἐφ᾽ ἣν τὰ πάντα ἀπὸ ἐνάτου ἔτους Δαρείου ἔτη συνάγεται υλδ', ὁπόσα δ᾽ ἂν γένοιτο ἐκ τῶν ξβ' ἑβδομάδων ἐν αἷς οἱ χριστοὶ ἡγούμενοι, οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν οἱ ἀρχιερεῖς, ἀρξάμενοι ἀπὸ Κύρου τῶν τοῦ ἔθνους προέστησαν πραγμάτων. Πρόδηλον γὰρ ἀπό τε τῆς ἱερᾶς Γραφῆς, οὐ μὲν (μὴν) ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προ τεθεισῶν τοῦ Ἰωσήπου φωνῶν, ὡς ὅτι μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἐξ αὐτοῦ Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς κατὰ δια δοχὴν ἐχρῶντο, μέχρι ὧν ὁ Ἰώσηπος ὀνομάζει Ασαμω ναίου παίδων, οὓς ἡ Γραφὴ Μακκαβαίους (Γ. 41) ὠνόμα- σεν, ὧν πρῶτος ἀρχιεράτευσεν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἐπικληθεὶς, ὃς καὶ καθηγήσατο τοῦ λαοῦ τοὺς ᾿Αντιόχου τροπωσάμενος στρατηγούς. Μεθ᾿ ὃν Ιωνάθης ἀδελ φὸς αὐτοῦ ὁμοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὴν τοῦ λαοῦ διαλαμβάνει προστασίαν· καὶ αὖθις τούτου ἀδελφὸς Σίμων ἀρχιερεὺς, μεθ᾿ ὃν Υρκανός, μεθ᾿ ὃν Ἰούδας, 20. ECLOGAE PROPHETICE. LIB. III. A rem nostrum invecti dicebant: Quadraginta et B " sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud ***?, Juxta autem Jo- sephum novem et quadraginta anni sunt a Cyro sd nonum Darii annum, quo perfectam dicit tem- pli ædifcationem, in undecimo Archeologiæ libro templi instaurationem narrans septimo Darii regni noni anni meuse absolutam. Additque: Eratque tunc Hierosolymitanis aristocratia oligarchia mista; sacerdotes enim rebus præfuerunt, donec Asamonæi posteri sortirentur regnum (1). » Hæ igitur in pro- phetia relatæ septem hebdomades, quæ ad nonum Darii annum desinunt, istam ob causam a cæteris discriminata sunt. Videamus nunc ad quæ perti neant tempora reliquæ hebdomades sexaginta duæ. Nonus Darii annus juxta Græcorum historiæ chro- nologiam septimæ et sexagesima Olympiadi respon- det; ab hac ad centesimam sextam decimam Olympia- dem, qua Seleucus, Alexandro mortuo, Syria tota ac Babylonia potitus est, anni sunt ducenti; hinc ad mortem Simonis, Judæorum summi sacerdotis, sub Syriorum ditione septem et septuaginta et cen- tum effluxisse annos primus Machabæorum liber, qui historiam ad Simonem usque narrat, memi- nit ss. Rursus exinde sacerdotum seriem accura- tissime referens Josephus (2), post Simonem narrat præfuisse populo Joannem et Hyrcanum annos no- ven et viginti; buic successorem Aristobulum unum regnavisse annum; quo mortuo Alexandrum septem et viginti annos, et post eum conjugem (sic) C Alexandram, ad quam omnes ab auno Darii nono ss. Joan. II, I Machab. 1. D anni quatuor et triginta et quadringenti effluxere, qui sunt sexaginta duæ hebdomades, quibus præ- fuerunt christi, summi scilicet sacerdotes, qui a Cyro populi rebus præfuerunt. Constat enim ex sacra Scriptura, necnon e citatis Josephi locis, quod post reditum e Babylone, ab ipso Jesu sacerdote magno ducibus et principibus continua serie Judæi usi sunt, usque ad illos quos Josephus Asamonæi ti- lios vocat, Scriptura vero Machabæos nominavit, quorum primus summum obtinuit pontificatumi Ju- das Machabæus cognomine, fugatisque Antiochi ducibus populo præfuit. Post eum frater ejus Jona- thas summum simul pontificatum et populi impe- rium accepit; rursumque ejus frater Simon suni- mus fuit sacerdos, post quem Hyrcanus, post quem Judas, qui et Aristobulus dictus, successerunt: qui primus summo sacerdotio regnoque diadema adje- cit. Post eum summo sacerdotio simul et regia po- testate accepta, Alexander, succedente ei conjuge, mortuus est. Tunc completis quæ Danieli prædictæ fuerunt hebdomadibus, imperare desinunt principes e sacerdotibus cognominati christi; ut ostende- retur hæc verba ‹ usque ad christum ducem› ad illas hebdomades spectare; quasi manifestius diceretur : (1) Joseph. Arch. x1, 4, 8. (2) Joseph. Antig. xx, 10, 3.
οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων, ἄχρι οὗ τοὺς Ἀσαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐγγόνους. Ἅιδε μὲν οὖν αἱ ἐν τῇ προφητείᾳ φερόμεναι ζ ἑβδομάδες εἰς τὸ προδεδηλωμένον ἔτος Δαρείου περιοριζόμεναι, πρόδηλον οὖν δι’ ἣν αἰτίαν τῶν (τὸν) ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφορισμὸν εἰλήφασιν. Ἴδωμεν δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ξβ ἐπὶ ποίους περιορίζονται χρόνους. Τὸ μὲν δὴ ἔνατον ἔτος Δαρείου κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ ἑξηκοστὴν Ὀλυμπιάδα ἐκ τῆς τῶν παρ’ Ἕλλησι χρονογράφων παρίσταται ἱστορίας· ἀπὸ δὴ οὖν ταύτης ἐπὶ τὴν ἑκατοστὴν ἑκκαιδεκάτην Ὀλυμπιάδα, καθ’ ἣν Σέλευκος μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τελευτὴν Συρίας ἁπάσης καὶ Βαβυλωνίας ἐκράτησεν, ἔτη γίνεται ς· ἐντεῦθεν δ’ ἐπὶ τὴν τελευτὴν Σίμωνος Ἰουδαίων ἀρχιερέως τῆς κατὰ Συρίαν ἀρχῆς ζ καὶ ο καὶ ρ διαγενέσθαι ἡ πρώτη τῶν καλουμένων Μακκαβαϊκῶν σημαίνει γραφὴ, μέχρι τούτου περιγράφουσα τὴν ἱστορίαν· πάλιν δ’ ἐντεῦθεν τὰς τῶν ἱερέων διαδοχὰς ἀκριβέστατα ἐπισημαινόμενος ὁ Ἰώσηπος μετὰ Σίμωνα τὸν προδεδηλωμένον φησὶ καθηγήσασθαι τοῦ λαοῦ Ἰωάννην τὸν καὶ Ὑρκανὸν ἔτεσιν θ καὶ κ· τοῦτον δὲ διαδέξασθαι Ἀριστόβουλον, ὃν καὶ βασιλεῦσαι ἐνιαυτόν·
βασιλείαν παραλαβών, αὖθις μετὰ Κύρον διὰ τοῦ προγράμματος τὴν Ἱερουσαλήμ οἰκοδομηθῆναι προσο τάττει. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἔκτον αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἔτος, ὅπερ ἦν ἀπὸ Κύρου τεσσαρακοστὸν καὶ ἔκτον, τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἀποπληροῦται· ὅθεν ὁρμώμενοι τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἔλεγον· ι Μ' καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;» Κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον ο' (θ') καὶ μ' ἔτη ἀκριβῶς τὰ ἀπὸ Κύρου ἐπὶ τὸ Δαρείου ἕνατον ἔτος συνάγεται, ἐν ᾧ τέλος ἐπιθεῖναι τῇ τοῦ ναοῦ οἰκοδομῇ ἐν τῷ ἐνδε κάτῳ τῆς ᾿Αρχαιολογίας φησὶν αὐτολεξεί δηλῶν οἰκο- δομηθήσεσθαι τὸν ναὸν ζ' μηνὶ τοῦ ἐνάτου τῆς ἐπὶ Δαρείου βασιλείας ἔτους· οἷς καὶ ἐπιφέρει λέγων· • Κατῴκισαν δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώ- μενοι ἀριστοκρατορική μετὰ ὀλιγαρχίας· οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων, ἄχρι οὗ τους Ασαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐγγόνους. » Αἴδε μὲν ουν αἱ ἐν τῇ προφητεία φερόμενα: ζ' ἑβδομάδες εἰς τὸ προδεδηλωμένον ἔτος Δαρείου περιοριζόμεναι, προ- δηλον ουν δι' ἣν αἰτίαν τῶν (τὸν) ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφο ρισμόν ειλήφασιν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ξβ' ἐπὶ ποίους περιορίζονται χρόνους. Τὸ μὲν δὴ ἔνατον ἔτος Δαρείου κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ ἐξηκοστήν Ὀλυμπιάδα ἐκ τῆς τῶν παρ' Έλλησι χρονογράφων παρίσταται ἱστορίας· ἀπὸ δὴ οὖν ταύτης ἐπὶ τὴν ἑκατοστὴν ἐχε καιδεκάτην Ολυμπιάδα, καθ᾽ ἣν Σέλευκος μετὰ τὴν Αλεξάνδρου τελευτὴν Συρίας ἁπάσης καὶ Βαβυλωνίας ἐκράτησεν, ἔτη γίνεται σ'· ἐντεῦθεν δ' ἐπὶ τὴν τελευ- τὴν Σίμωνος, Ἰουδαίων ἀρχιερέως, τῆς κατὰ Συρίαν ἀρχῆς ζ' καὶ ο' και ρ' διαγενέσθαι ἡ πρώτη τῶν και λουμένων Μακκαβαϊκῶν σημαίνει γραφή, μέχρι τού- του περιγράφουσα τὴν ἱστορίαν. Πάλιν δ᾽ ἐντεῦθεν τὰς τῶν ἱερέων διαδοχὰς ἀκριβέστατα ἐπισημαινόμε- νος ὁ Ἰώσηπος μετὰ Σίμωνα τὸν προδεδηλωμένον φησὶ καθηγήσασθαι τοῦ λαοῦ Ἰωάννην τὸν καὶ Ὑρ- κανὸν ἔτεσιν θ' καὶ κ'· τοῦτον δὲ διαδέξασθαι Αρι- στόδουλον, ὃν καὶ βασιλεῦσαι ἐνιαυτόν· μετὰ δὲ τοῦ τον Αλέξανδρος ἔτεσι κζ', μεθ᾽ ἂν τὴν γυναῖκα ᾿Αλε- ξάνδραν, ἐφ᾽ ἣν τὰ πάντα ἀπὸ ἐνάτου ἔτους Δαρείου ἔτη συνάγεται υλδ', ὁπόσα δ᾽ ἂν γένοιτο ἐκ τῶν ξβ' ἑβδομάδων ἐν αἷς οἱ χριστοὶ ἡγούμενοι, οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν οἱ ἀρχιερεῖς, ἀρξάμενοι ἀπὸ Κύρου τῶν τοῦ ἔθνους προέστησαν πραγμάτων. Πρόδηλον γὰρ ἀπό τε τῆς ἱερᾶς Γραφῆς, οὐ μὲν (μὴν) ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προ τεθεισῶν τοῦ Ἰωσήπου φωνῶν, ὡς ὅτι μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἐξ αὐτοῦ Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς κατὰ δια δοχὴν ἐχρῶντο, μέχρι ὧν ὁ Ἰώσηπος ὀνομάζει Ασαμω ναίου παίδων, οὓς ἡ Γραφὴ Μακκαβαίους (Γ. 41) ὠνόμα- σεν, ὧν πρῶτος ἀρχιεράτευσεν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἐπικληθεὶς, ὃς καὶ καθηγήσατο τοῦ λαοῦ τοὺς ᾿Αντιόχου τροπωσάμενος στρατηγούς. Μεθ᾿ ὃν Ιωνάθης ἀδελ φὸς αὐτοῦ ὁμοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὴν τοῦ λαοῦ διαλαμβάνει προστασίαν· καὶ αὖθις τούτου ἀδελφὸς Σίμων ἀρχιερεὺς, μεθ᾿ ὃν Υρκανός, μεθ᾿ ὃν Ἰούδας, 20. ECLOGAE PROPHETICE. LIB. III. A rem nostrum invecti dicebant: Quadraginta et B " sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud ***?, Juxta autem Jo- sephum novem et quadraginta anni sunt a Cyro sd nonum Darii annum, quo perfectam dicit tem- pli ædifcationem, in undecimo Archeologiæ libro templi instaurationem narrans septimo Darii regni noni anni meuse absolutam. Additque: Eratque tunc Hierosolymitanis aristocratia oligarchia mista; sacerdotes enim rebus præfuerunt, donec Asamonæi posteri sortirentur regnum (1). » Hæ igitur in pro- phetia relatæ septem hebdomades, quæ ad nonum Darii annum desinunt, istam ob causam a cæteris discriminata sunt. Videamus nunc ad quæ perti neant tempora reliquæ hebdomades sexaginta duæ. Nonus Darii annus juxta Græcorum historiæ chro- nologiam septimæ et sexagesima Olympiadi respon- det; ab hac ad centesimam sextam decimam Olympia- dem, qua Seleucus, Alexandro mortuo, Syria tota ac Babylonia potitus est, anni sunt ducenti; hinc ad mortem Simonis, Judæorum summi sacerdotis, sub Syriorum ditione septem et septuaginta et cen- tum effluxisse annos primus Machabæorum liber, qui historiam ad Simonem usque narrat, memi- nit ss. Rursus exinde sacerdotum seriem accura- tissime referens Josephus (2), post Simonem narrat præfuisse populo Joannem et Hyrcanum annos no- ven et viginti; buic successorem Aristobulum unum regnavisse annum; quo mortuo Alexandrum septem et viginti annos, et post eum conjugem (sic) C Alexandram, ad quam omnes ab auno Darii nono ss. Joan. II, I Machab. 1. D anni quatuor et triginta et quadringenti effluxere, qui sunt sexaginta duæ hebdomades, quibus præ- fuerunt christi, summi scilicet sacerdotes, qui a Cyro populi rebus præfuerunt. Constat enim ex sacra Scriptura, necnon e citatis Josephi locis, quod post reditum e Babylone, ab ipso Jesu sacerdote magno ducibus et principibus continua serie Judæi usi sunt, usque ad illos quos Josephus Asamonæi ti- lios vocat, Scriptura vero Machabæos nominavit, quorum primus summum obtinuit pontificatumi Ju- das Machabæus cognomine, fugatisque Antiochi ducibus populo præfuit. Post eum frater ejus Jona- thas summum simul pontificatum et populi impe- rium accepit; rursumque ejus frater Simon suni- mus fuit sacerdos, post quem Hyrcanus, post quem Judas, qui et Aristobulus dictus, successerunt: qui primus summo sacerdotio regnoque diadema adje- cit. Post eum summo sacerdotio simul et regia po- testate accepta, Alexander, succedente ei conjuge, mortuus est. Tunc completis quæ Danieli prædictæ fuerunt hebdomadibus, imperare desinunt principes e sacerdotibus cognominati christi; ut ostende- retur hæc verba ‹ usque ad christum ducem› ad illas hebdomades spectare; quasi manifestius diceretur : (1) Joseph. Arch. x1, 4, 8. (2) Joseph. Antig. xx, 10, 3.
μετὰ δὲ τοῦτον Ἀλέξανδρος ἔτεσι κζ, μεθ’ ὃν τὴν γυναῖκα Ἀλεξάνδραν, ἐφ’ ἣν τὰ πάντα ἀπὸ ἐνάτου ἔτους Δαρείου ἔτη συνάγεται υλδ, ὁπόσα δ’ ἂν γένοιτο ἐκ τῶν ξβ ἑβδομάδων ἐν αἷς οἱ χριστοὶ ἡγούμενοι, οὗτοι δ’ ἂν εἶεν οἱ ἀρχιερεῖς, ἀρξάμενοι ἀπὸ Κύρου τῶν τοῦ ἔθνους προέστησαν πραγμάτων· πρόδηλον γὰρ ἀπό τε τῆς ἱερᾶς γραφῆς, οὐ μὲν (μὴν) ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προτεθεισῶν τοῦ Ἰωσήπου φωνῶν, ὡς ὅτι μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἐξ αὐτοῦ Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς κατὰ διαδοχὴν ἐχρῶντο, μέχρι ὧν ὁ Ἰώσηπος ὀνομάζει Ἀσαμωνίου παίδων, οὓς ἡ γραφὴ Μακκαβαίους ὠνόμασεν, ὧν πρῶτος ἀρχιεράτευσεν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἐπικληθεὶς, ὃς καὶ καθηγήσατο τοῦ λαοῦ τοὺς Ἀντιόχου τροπωσάμενος στρατηγούς· μεθ’ ὃν Ἰωνάθης ἀδελφὸς αὐτοῦ ὁμοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὴν τοῦ λαοῦ διαλαμβάνει προστασίαν· καὶ αὖθις τούτου ἀδελφὸς Σίμων ἀρχιερεὺς, μεθ’ ὃν Ὑρκανὸς, μεθ’ ὃν Ἰούδας, ὁ καὶ Ἀριστόβουλος, διαδέχεται· καὶ πρῶτος ἐπὶ τῇ ἀρχιερωσύνῃ καὶ βασιλείᾳ περιέθετο διάδημα· μεθ’ ὃν τὴν ἀρχιερωσύνην ὁμοῦ καὶ τὴν βασιλείαν παραλαβὼν Ἀλέξανδρος ἐπὶ διαδόχῳ γυναικὶ τελευτᾷ·
βασιλείαν παραλαβών, αὖθις μετὰ Κύρον διὰ τοῦ προγράμματος τὴν Ἱερουσαλήμ οἰκοδομηθῆναι προσο τάττει. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἔκτον αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἔτος, ὅπερ ἦν ἀπὸ Κύρου τεσσαρακοστὸν καὶ ἔκτον, τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἀποπληροῦται· ὅθεν ὁρμώμενοι τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἔλεγον· ι Μ' καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;» Κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον ο' (θ') καὶ μ' ἔτη ἀκριβῶς τὰ ἀπὸ Κύρου ἐπὶ τὸ Δαρείου ἕνατον ἔτος συνάγεται, ἐν ᾧ τέλος ἐπιθεῖναι τῇ τοῦ ναοῦ οἰκοδομῇ ἐν τῷ ἐνδε κάτῳ τῆς ᾿Αρχαιολογίας φησὶν αὐτολεξεί δηλῶν οἰκο- δομηθήσεσθαι τὸν ναὸν ζ' μηνὶ τοῦ ἐνάτου τῆς ἐπὶ Δαρείου βασιλείας ἔτους· οἷς καὶ ἐπιφέρει λέγων· • Κατῴκισαν δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώ- μενοι ἀριστοκρατορική μετὰ ὀλιγαρχίας· οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων, ἄχρι οὗ τους Ασαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐγγόνους. » Αἴδε μὲν ουν αἱ ἐν τῇ προφητεία φερόμενα: ζ' ἑβδομάδες εἰς τὸ προδεδηλωμένον ἔτος Δαρείου περιοριζόμεναι, προ- δηλον ουν δι' ἣν αἰτίαν τῶν (τὸν) ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφο ρισμόν ειλήφασιν. Ιδωμεν δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ξβ' ἐπὶ ποίους περιορίζονται χρόνους. Τὸ μὲν δὴ ἔνατον ἔτος Δαρείου κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ ἐξηκοστήν Ὀλυμπιάδα ἐκ τῆς τῶν παρ' Έλλησι χρονογράφων παρίσταται ἱστορίας· ἀπὸ δὴ οὖν ταύτης ἐπὶ τὴν ἑκατοστὴν ἐχε καιδεκάτην Ολυμπιάδα, καθ᾽ ἣν Σέλευκος μετὰ τὴν Αλεξάνδρου τελευτὴν Συρίας ἁπάσης καὶ Βαβυλωνίας ἐκράτησεν, ἔτη γίνεται σ'· ἐντεῦθεν δ' ἐπὶ τὴν τελευ- τὴν Σίμωνος, Ἰουδαίων ἀρχιερέως, τῆς κατὰ Συρίαν ἀρχῆς ζ' καὶ ο' και ρ' διαγενέσθαι ἡ πρώτη τῶν και λουμένων Μακκαβαϊκῶν σημαίνει γραφή, μέχρι τού- του περιγράφουσα τὴν ἱστορίαν. Πάλιν δ᾽ ἐντεῦθεν τὰς τῶν ἱερέων διαδοχὰς ἀκριβέστατα ἐπισημαινόμε- νος ὁ Ἰώσηπος μετὰ Σίμωνα τὸν προδεδηλωμένον φησὶ καθηγήσασθαι τοῦ λαοῦ Ἰωάννην τὸν καὶ Ὑρ- κανὸν ἔτεσιν θ' καὶ κ'· τοῦτον δὲ διαδέξασθαι Αρι- στόδουλον, ὃν καὶ βασιλεῦσαι ἐνιαυτόν· μετὰ δὲ τοῦ τον Αλέξανδρος ἔτεσι κζ', μεθ᾽ ἂν τὴν γυναῖκα ᾿Αλε- ξάνδραν, ἐφ᾽ ἣν τὰ πάντα ἀπὸ ἐνάτου ἔτους Δαρείου ἔτη συνάγεται υλδ', ὁπόσα δ᾽ ἂν γένοιτο ἐκ τῶν ξβ' ἑβδομάδων ἐν αἷς οἱ χριστοὶ ἡγούμενοι, οὗτοι δ᾽ ἂν εἶεν οἱ ἀρχιερεῖς, ἀρξάμενοι ἀπὸ Κύρου τῶν τοῦ ἔθνους προέστησαν πραγμάτων. Πρόδηλον γὰρ ἀπό τε τῆς ἱερᾶς Γραφῆς, οὐ μὲν (μὴν) ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προ τεθεισῶν τοῦ Ἰωσήπου φωνῶν, ὡς ὅτι μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἐξ αὐτοῦ Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς κατὰ δια δοχὴν ἐχρῶντο, μέχρι ὧν ὁ Ἰώσηπος ὀνομάζει Ασαμω ναίου παίδων, οὓς ἡ Γραφὴ Μακκαβαίους (Γ. 41) ὠνόμα- σεν, ὧν πρῶτος ἀρχιεράτευσεν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἐπικληθεὶς, ὃς καὶ καθηγήσατο τοῦ λαοῦ τοὺς ᾿Αντιόχου τροπωσάμενος στρατηγούς. Μεθ᾿ ὃν Ιωνάθης ἀδελ φὸς αὐτοῦ ὁμοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὴν τοῦ λαοῦ διαλαμβάνει προστασίαν· καὶ αὖθις τούτου ἀδελφὸς Σίμων ἀρχιερεὺς, μεθ᾿ ὃν Υρκανός, μεθ᾿ ὃν Ἰούδας, 20. ECLOGAE PROPHETICE. LIB. III. A rem nostrum invecti dicebant: Quadraginta et B " sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud ***?, Juxta autem Jo- sephum novem et quadraginta anni sunt a Cyro sd nonum Darii annum, quo perfectam dicit tem- pli ædifcationem, in undecimo Archeologiæ libro templi instaurationem narrans septimo Darii regni noni anni meuse absolutam. Additque: Eratque tunc Hierosolymitanis aristocratia oligarchia mista; sacerdotes enim rebus præfuerunt, donec Asamonæi posteri sortirentur regnum (1). » Hæ igitur in pro- phetia relatæ septem hebdomades, quæ ad nonum Darii annum desinunt, istam ob causam a cæteris discriminata sunt. Videamus nunc ad quæ perti neant tempora reliquæ hebdomades sexaginta duæ. Nonus Darii annus juxta Græcorum historiæ chro- nologiam septimæ et sexagesima Olympiadi respon- det; ab hac ad centesimam sextam decimam Olympia- dem, qua Seleucus, Alexandro mortuo, Syria tota ac Babylonia potitus est, anni sunt ducenti; hinc ad mortem Simonis, Judæorum summi sacerdotis, sub Syriorum ditione septem et septuaginta et cen- tum effluxisse annos primus Machabæorum liber, qui historiam ad Simonem usque narrat, memi- nit ss. Rursus exinde sacerdotum seriem accura- tissime referens Josephus (2), post Simonem narrat præfuisse populo Joannem et Hyrcanum annos no- ven et viginti; buic successorem Aristobulum unum regnavisse annum; quo mortuo Alexandrum septem et viginti annos, et post eum conjugem (sic) C Alexandram, ad quam omnes ab auno Darii nono ss. Joan. II, I Machab. 1. D anni quatuor et triginta et quadringenti effluxere, qui sunt sexaginta duæ hebdomades, quibus præ- fuerunt christi, summi scilicet sacerdotes, qui a Cyro populi rebus præfuerunt. Constat enim ex sacra Scriptura, necnon e citatis Josephi locis, quod post reditum e Babylone, ab ipso Jesu sacerdote magno ducibus et principibus continua serie Judæi usi sunt, usque ad illos quos Josephus Asamonæi ti- lios vocat, Scriptura vero Machabæos nominavit, quorum primus summum obtinuit pontificatumi Ju- das Machabæus cognomine, fugatisque Antiochi ducibus populo præfuit. Post eum frater ejus Jona- thas summum simul pontificatum et populi impe- rium accepit; rursumque ejus frater Simon suni- mus fuit sacerdos, post quem Hyrcanus, post quem Judas, qui et Aristobulus dictus, successerunt: qui primus summo sacerdotio regnoque diadema adje- cit. Post eum summo sacerdotio simul et regia po- testate accepta, Alexander, succedente ei conjuge, mortuus est. Tunc completis quæ Danieli prædictæ fuerunt hebdomadibus, imperare desinunt principes e sacerdotibus cognominati christi; ut ostende- retur hæc verba ‹ usque ad christum ducem› ad illas hebdomades spectare; quasi manifestius diceretur : (1) Joseph. Arch. x1, 4, 8. (2) Joseph. Antig. xx, 10, 3.
PG 22:1183ἐν ᾧ τῶν ἐν τῷ Δανιὴλ συμπερασθεισῶν ἑβδομάδων οἱ ἐξ ἱερέων ἄρχοντες χριστοὶ προσαγορευόμενοι διαλείπουσιν· ὥστε δηλοῦν τὸ φάσκον λόγιον, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, τόσασδε ἔσεσθαι ἑβδομάδας· ὡσεὶ σαφέστερον εἰρήκει, θ καὶ ξ διελεύσεσθαι ἐτῶν ἑβδομάδας, τοῦτ’ ἔστι χρόνων (ον) γ καὶ π καὶ υ ἐτῶν, ἐν ᾧ χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς κατὰ διαδοχὴν ἡγούμενος τῶν τοῦ λαοῦ προστήσεται πραγμάτων. Καὶ δὴ παντί τῳ σαφὲς ἐκ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν, ὡς τοσοῦτος ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὴν τελευτὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ ὑστάτου αὐτῶν ἡγησαμένου ἀρχιερέως παρίσταται· μεθ’ ὃν μόνη τῶν πώποτε τὸ τηνικαῦτα γυνὴ τὴν τοῦ ἔθνους βασιλείαν διαλαμβάνει, ἐξ ἧς ὁμοῦ τά τε τῆς Ἰουδαίων ἡγεμονίας, καὶ τὰ τῆς ἐκ προγόνων εὐσταθῶς προϊούσης ἀρχιερωσύνης συγχεῖται. Διαλαβοῦσα γοῦν ἡ προδεδηλωμένη τὴν ἀρχὴν, τὴν μὲν ἀρχιερωσύνην Ὑρκανῷ τῷ παιδὶ δίδωσιν, αὐτὴ δὲ τὴν βασιλείαν ἔτη θ κατασχοῦσα τελευτᾷ· μεθ’ ἣν Ἀριστόβουλος, ἕτερος αὐτὸς πλεῖστα στασιάσας πρὸς τὸν ἀδελφὸν, ἐκεῖνον μὲν τὴν ἀρχιερωσύνην ἀφαιρεῖται, αὐτὸς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ τῆς βασιλείας μετὰ τρίτον ἔτος ἀποπίπτει·
ὁ καὶ ᾿Αριστόβουλος, διαδέχεται· καὶ πρῶτος ἐπὶ τῇ Β Εt ἀρχιερωσύνῃ καὶ βασιλείᾳ περιέθετο διάδημα. Μεθ' ἂν τὴν ἀρχιερωσύνην ὁμοῦ καὶ τὴν βασιλείαν παρα λαβὼν ᾿Αλέξανδρος ἐπὶ διαδόχῳ γυναικὶ τελευτῷ· ἐν ᾧ τῶν ἐν τῷ Δανιὴλ συμπερασθεισῶν ἑβδομάδων οἱ ἐξ ἱερέων ἄρχοντες χριστοὶ προσαγορευόμενοι διαλεί πουσιν· ὥστε δηλοῦν τὸ φάσκον λόγιον, ο έως χριστού ἡγουμένου, ο τοσάσδε ἔσεσθαι ἑβδομάδας· ὡσεὶ σε φέστερον ειρήκει, θ' καὶ ξ' διελεύσεσθαι ἐτῶν ἑβδο μάδας, τοῦτ' ἔστι χρόνων ον) γ' καὶ τ' καὶ υ' ἐτῶν, ἐν ᾧ χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς κατά διαδοχὴν ἡγούμε νος τῶν τοῦ λαοῦ προστήσεται πραγμάτων. Καὶ δὴ παντί τῳ σαφὲς ἐκ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν, ὡς τοσοῦτος ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὴν τελευτὴν ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ὑστάτου αὐτῶν ἡγησαμέ νου ἀρχιερέως παρίσταται. Μεθ' ἂν μόνη τῶν πώποτε τὸ τηνικαῦτα γυνὴ τὴν τοῦ ἔθνους βασιλείαν διαλαμ βάνει, ἐξ ἧς ὁμοῦ τά τε τῆς Ἰουδαίων ἡγεμονίας, καὶ τὰ τῆς ἐκ προγόνων εὐσταθῶς προϊούσης ἀρχιερωσύ νης συγχεῖται. Διαλαβοῦσα γοῦν ἡ προδεδηλωμένη τὴν ἀρχὴν, τὴν μὲν ἀρχιερωσύνην Υρκανῷ τῷ παιδι δίδωσιν, αὐτὴ δὲ τὴν βασιλείαν ἔτη θ' κατασχοῦσα τε λευτά. Μεθ᾿ ἣν ᾿Αριστόβουλος, ἕτερος αὐτὸς πλεῖστα στασιάσας πρὸς τὸν ἀδελφὸν, ἐκεῖνον μὲν τὴν ἀρχιε ρωσύνην ἀφαιρεῖται, αὐτὸς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ τῆς βασιλείας μετὰ τρίτον ἔτος ἀποπίπτει. Ῥωμαίων γὰρ αὐτίκα στρατηγὸς Πομπήϊος ἐπιστὰς, τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ κατά κράτος πολιορκεί, μιαίνει τε τὰ ἅγια μέχρι τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ προελθών, τὸν δὲ Αριστόβουλον δέσμιον ἐπὶ Ῥώμης ἅμα τέκνοις ἀνα- πέμπει· μεθ' δν καὶ τοῦ Υρκανοῦ ὑπὸ Πάρθων αἰχμα λώτου ἀχθέντος, τὴν κατὰ Ἰουδαίων βασιλείαν πρώτ τος ἐξ ἐθνῶν Ἡρώδης παρὰ τῆς συγκλήτου Ρωμαίων ἐγχειρίζεται· ὡς μὲν ὁ Ἰώσηπος παραδίδωσιν, Ἰδου μαῖος κατὰ πατέρα τὸ γένος ων, Αράβιος δὲ κατά μητέρα· ὡς δ' ὁ ᾿Αφρικανός, οὗ μικρῷ πρόσθεν ἐμνή- σθημεν· ο Φασὶν οἱ τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβοῦντες Αν τίπατρον (τοῦτον δ' εἶναι αὐτῷ πατέρα) Ηρώδου τινὸς ᾿Ασκαλωνίτου τῶν περὶ τὸν νεών τοῦ Ἀπόλλω νος Ιεροδούλων γεγονέναι. » Εἰς δὴ οὖν τὸν τοιοῦτον τῆς Ἰουδαίων περιελθούσης ἀρχῆς, ἐν τα αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ ἡ παρὰ Μωϋσει φερε μένη τοῦ Ἰακώβ πληροῦται πρόῤῥησις· « Οὐκ ἐκλεί- ψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα » φήσασα, ο καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. » Καὶ πρόδηλόν γε ἔκ τε τῶν ἱστο ριῶν, καὶ τῶν ἡμῖν παρατεθέντων, ὅτι δὴ μέχρις Ἡρώδου, καθ᾽ ἂν ὁ Χριστὸς γεγέννηται, οὐ διέλειπεν ἡ ἐξ αὐτῶν Εβραίων κατὰ (Γ. ν') διαδοχὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἡγησαμένων ἀρχή. Πρώτου δὲ τὸ γένος ἀλλοφύλου βασιλεύσαντος αὐτῶν Ηρώδου, αὐτίκα μὲν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία πληροῦται, καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν προθεσπισθεῖσα προσδοκία διὰ τῆς εἰς πᾶν ἔθνος διαδραμούσης τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίας ἔργῳ συντελεῖσθαι ἤρξατο· τότε καὶ ἡ ἐν τῷ Δανιὴλ μετὰ τὰς διαληφθείσας ἡμῖν ἑβδομάδας πρόῤῥησις ἐπισφραγίζετο, φάσκουσα· ι Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σύν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. » Τίνα μὲν οὖν τρόπον ἡ τῶν προῤῥηθεισῶν ἰδιο EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - Novem et sexaginta effluent hebdomades, scilicet A trium et octoginta et quadringentorum annorum spatium, in quo cbristus summusque sacerdos vice continua dux populi rebus præerit. Atque igitur cuilibet manifestum videtur iis quæ demon- stravimus tot elapsos fuisse annos a Cyro ad Ale- xandri mortem, ultimi e summis sacerdotibus prin- cipis. Hoc enim mortuo sola omnium usque ad hoc temporis mulier gentis obtinuit regnum. Ex quo Judæorum principatus simul et summum sacerdo- tium, prius copulata, separantur. Accepto enim Alexandra imperio, summum filio suo Hyrcano sacerdotium tradidit, et post novem annorum regnum obiit. Deinde Aristobulus, alius ipse ple- rumque cumn fratre liligans, illum summo sacordo- tio spoliat, et ipse post tres annos regno dejicitur. Continuo Romanorum dux Pompeius superveniens, Jerusalem vi oppugnat, sanctaque polluit, usque ad adyta templi progressus, captivumque cum filiis Aristobulum Romam abducit. Dein et Hyrcano a Parthis in captivitatem ducto, Judæorum regnin primus e gentibus Herodes a Romanorum senatu accepit. Ut refert Josephus (1), Idumæus paterno erat genere, Arabs vero materno. (2) Narrat Afri- canus non multo post: • Ferunt, qui ejus origi- nem accurate inquisiverunt, Antipatrem (qui pater ejus fuisse perhibetur), cujusdam Herodis Ascalonita Oliven, unius ex Apollinis templi servis.» Quo igitur Judæorum regnum consecuto, impleta est tum cæ- terorum prophetarum, tum præcipue hæc apud Moysem Jacobi prædictio : « Non auferetur sceptrum C de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est; et ipse erit exspectatio gentium Atqui manifestum est sive historiis, sive iis quæ retulimus, usque ad Herodem, quo regnante natus est Christus, totius gentis sceptrum non ablatum fuisse de Hebræis. Primo igitur ex aliena gente re- gnante Herode, continuo Christi incarnatio impleta est, gentiumque prænuntiata exspectatio, diffusa per omnem gentem Salvatoris nostri doctrina, revera consummari coepit. Tunc et Danielis, post hebdomades de quibus disseruimus, exitum habuit prædictio, dicens : « post hebdomades sexaginta duas occidetur Christus, et judicium non est in eo. Et civitatem et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et fnis ejus vastilas, et post finem (sic) belli statuta desolatio. › > • Quodam igitur modo, priorum de quibus men- »Gen. XLIX, 10. D • (1) Joseph. Antiq. xıv, 7, 3. (2) Euseb. Hist. cccl. 1, 7, 8.
Ῥωμαίων γὰρ αὐτίκα στρατηγὸς Πομπήϊος ἐπιστὰς, τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ κατὰ κράτος πολιορκεῖ, μιαίνει τε τὰ ἅγια μέχρι τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ προελθὼν, τὸν δὲ Ἀριστόβουλον δέσμιον ἐπὶ Ῥώμης ἅμα τέκνοις ἀναπέμπει· μεθ’ ὃν καὶ τοῦ Ὑρκανοῦ ὑπὸ Πάρθων αἰχμαλώτου ἀχθέντος, τὴν κατὰ Ἰουδαίων βασιλείαν πρῶτος ἐξ ἐθνῶν. Ἡρώδης παρὰ τῆς συγκλήτου Ῥωμαίων ἐγχειρίζεται· ὡς μὲν ὁ Ἰώσηπος παραδίδωσιν, Ἰδουμαῖος κατὰ πατέρα τὸ γένος ὢν, Ἀράβιος δὲ κατὰ μήτερα· ὡς δ’ ὁ Ἀφρικανὸς, οὗ μικρῷ πρόσθεν ἐμνήσθημεν, φασὶν οἱ τὰ κατ’ αὐτὸν ἀκριβοῦντες Ἀντίπατρον, 0(τοῦτον δ’ εἶναι αὐτῷ πατέρα,) Ἡρώδου τινὸς Ἀσκαλωνίτου τῶν περὶ τὸν νεῶ τοῦ Ἀπόλλωνος ἱεροδούλων γεγονέναι. Εἰς δὴ οὖν τὸν τοιοῦτον τῆς Ἰουδαίων περιελθούσης ἀρχῆς, ἐν τα ( σιξ ) αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ ἡ παρὰ Μωσεῖ φερομένη τοῦ Ἰακὼβ πληροῦται πρόρρησις, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα φήσασα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν·
ὁ καὶ ᾿Αριστόβουλος, διαδέχεται· καὶ πρῶτος ἐπὶ τῇ Β Εt ἀρχιερωσύνῃ καὶ βασιλείᾳ περιέθετο διάδημα. Μεθ' ἂν τὴν ἀρχιερωσύνην ὁμοῦ καὶ τὴν βασιλείαν παρα λαβὼν ᾿Αλέξανδρος ἐπὶ διαδόχῳ γυναικὶ τελευτῷ· ἐν ᾧ τῶν ἐν τῷ Δανιὴλ συμπερασθεισῶν ἑβδομάδων οἱ ἐξ ἱερέων ἄρχοντες χριστοὶ προσαγορευόμενοι διαλεί πουσιν· ὥστε δηλοῦν τὸ φάσκον λόγιον, ο έως χριστού ἡγουμένου, ο τοσάσδε ἔσεσθαι ἑβδομάδας· ὡσεὶ σε φέστερον ειρήκει, θ' καὶ ξ' διελεύσεσθαι ἐτῶν ἑβδο μάδας, τοῦτ' ἔστι χρόνων ον) γ' καὶ τ' καὶ υ' ἐτῶν, ἐν ᾧ χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς κατά διαδοχὴν ἡγούμε νος τῶν τοῦ λαοῦ προστήσεται πραγμάτων. Καὶ δὴ παντί τῳ σαφὲς ἐκ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν, ὡς τοσοῦτος ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὴν τελευτὴν ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ὑστάτου αὐτῶν ἡγησαμέ νου ἀρχιερέως παρίσταται. Μεθ' ἂν μόνη τῶν πώποτε τὸ τηνικαῦτα γυνὴ τὴν τοῦ ἔθνους βασιλείαν διαλαμ βάνει, ἐξ ἧς ὁμοῦ τά τε τῆς Ἰουδαίων ἡγεμονίας, καὶ τὰ τῆς ἐκ προγόνων εὐσταθῶς προϊούσης ἀρχιερωσύ νης συγχεῖται. Διαλαβοῦσα γοῦν ἡ προδεδηλωμένη τὴν ἀρχὴν, τὴν μὲν ἀρχιερωσύνην Υρκανῷ τῷ παιδι δίδωσιν, αὐτὴ δὲ τὴν βασιλείαν ἔτη θ' κατασχοῦσα τε λευτά. Μεθ᾿ ἣν ᾿Αριστόβουλος, ἕτερος αὐτὸς πλεῖστα στασιάσας πρὸς τὸν ἀδελφὸν, ἐκεῖνον μὲν τὴν ἀρχιε ρωσύνην ἀφαιρεῖται, αὐτὸς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ τῆς βασιλείας μετὰ τρίτον ἔτος ἀποπίπτει. Ῥωμαίων γὰρ αὐτίκα στρατηγὸς Πομπήϊος ἐπιστὰς, τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ κατά κράτος πολιορκεί, μιαίνει τε τὰ ἅγια μέχρι τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ προελθών, τὸν δὲ Αριστόβουλον δέσμιον ἐπὶ Ῥώμης ἅμα τέκνοις ἀνα- πέμπει· μεθ' δν καὶ τοῦ Υρκανοῦ ὑπὸ Πάρθων αἰχμα λώτου ἀχθέντος, τὴν κατὰ Ἰουδαίων βασιλείαν πρώτ τος ἐξ ἐθνῶν Ἡρώδης παρὰ τῆς συγκλήτου Ρωμαίων ἐγχειρίζεται· ὡς μὲν ὁ Ἰώσηπος παραδίδωσιν, Ἰδου μαῖος κατὰ πατέρα τὸ γένος ων, Αράβιος δὲ κατά μητέρα· ὡς δ' ὁ ᾿Αφρικανός, οὗ μικρῷ πρόσθεν ἐμνή- σθημεν· ο Φασὶν οἱ τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβοῦντες Αν τίπατρον (τοῦτον δ' εἶναι αὐτῷ πατέρα) Ηρώδου τινὸς ᾿Ασκαλωνίτου τῶν περὶ τὸν νεών τοῦ Ἀπόλλω νος Ιεροδούλων γεγονέναι. » Εἰς δὴ οὖν τὸν τοιοῦτον τῆς Ἰουδαίων περιελθούσης ἀρχῆς, ἐν τα αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ ἡ παρὰ Μωϋσει φερε μένη τοῦ Ἰακώβ πληροῦται πρόῤῥησις· « Οὐκ ἐκλεί- ψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα » φήσασα, ο καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. » Καὶ πρόδηλόν γε ἔκ τε τῶν ἱστο ριῶν, καὶ τῶν ἡμῖν παρατεθέντων, ὅτι δὴ μέχρις Ἡρώδου, καθ᾽ ἂν ὁ Χριστὸς γεγέννηται, οὐ διέλειπεν ἡ ἐξ αὐτῶν Εβραίων κατὰ (Γ. ν') διαδοχὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἡγησαμένων ἀρχή. Πρώτου δὲ τὸ γένος ἀλλοφύλου βασιλεύσαντος αὐτῶν Ηρώδου, αὐτίκα μὲν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία πληροῦται, καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν προθεσπισθεῖσα προσδοκία διὰ τῆς εἰς πᾶν ἔθνος διαδραμούσης τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίας ἔργῳ συντελεῖσθαι ἤρξατο· τότε καὶ ἡ ἐν τῷ Δανιὴλ μετὰ τὰς διαληφθείσας ἡμῖν ἑβδομάδας πρόῤῥησις ἐπισφραγίζετο, φάσκουσα· ι Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σύν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. » Τίνα μὲν οὖν τρόπον ἡ τῶν προῤῥηθεισῶν ἰδιο EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - Novem et sexaginta effluent hebdomades, scilicet A trium et octoginta et quadringentorum annorum spatium, in quo cbristus summusque sacerdos vice continua dux populi rebus præerit. Atque igitur cuilibet manifestum videtur iis quæ demon- stravimus tot elapsos fuisse annos a Cyro ad Ale- xandri mortem, ultimi e summis sacerdotibus prin- cipis. Hoc enim mortuo sola omnium usque ad hoc temporis mulier gentis obtinuit regnum. Ex quo Judæorum principatus simul et summum sacerdo- tium, prius copulata, separantur. Accepto enim Alexandra imperio, summum filio suo Hyrcano sacerdotium tradidit, et post novem annorum regnum obiit. Deinde Aristobulus, alius ipse ple- rumque cumn fratre liligans, illum summo sacordo- tio spoliat, et ipse post tres annos regno dejicitur. Continuo Romanorum dux Pompeius superveniens, Jerusalem vi oppugnat, sanctaque polluit, usque ad adyta templi progressus, captivumque cum filiis Aristobulum Romam abducit. Dein et Hyrcano a Parthis in captivitatem ducto, Judæorum regnin primus e gentibus Herodes a Romanorum senatu accepit. Ut refert Josephus (1), Idumæus paterno erat genere, Arabs vero materno. (2) Narrat Afri- canus non multo post: • Ferunt, qui ejus origi- nem accurate inquisiverunt, Antipatrem (qui pater ejus fuisse perhibetur), cujusdam Herodis Ascalonita Oliven, unius ex Apollinis templi servis.» Quo igitur Judæorum regnum consecuto, impleta est tum cæ- terorum prophetarum, tum præcipue hæc apud Moysem Jacobi prædictio : « Non auferetur sceptrum C de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est; et ipse erit exspectatio gentium Atqui manifestum est sive historiis, sive iis quæ retulimus, usque ad Herodem, quo regnante natus est Christus, totius gentis sceptrum non ablatum fuisse de Hebræis. Primo igitur ex aliena gente re- gnante Herode, continuo Christi incarnatio impleta est, gentiumque prænuntiata exspectatio, diffusa per omnem gentem Salvatoris nostri doctrina, revera consummari coepit. Tunc et Danielis, post hebdomades de quibus disseruimus, exitum habuit prædictio, dicens : « post hebdomades sexaginta duas occidetur Christus, et judicium non est in eo. Et civitatem et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et fnis ejus vastilas, et post finem (sic) belli statuta desolatio. › > • Quodam igitur modo, priorum de quibus men- »Gen. XLIX, 10. D • (1) Joseph. Antiq. xıv, 7, 3. (2) Euseb. Hist. cccl. 1, 7, 8.
καὶ πρόδηλόν γε ἔκ τε τῶν ἱστοριῶν, καὶ τῶν ἡμῖν παρατεθέντων, ὅτι δὴ μέχρις Ἡρώδου, καθ’ ὃν ὁ Χριστὸς γεγέννηται, οὐ διέλειπεν ἡ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων κατὰ διαδοχὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἡγησαμένων ἀρχή· πρώτου δὲ τὸ γένος ἀλλοφύλου βασιλεύσαντος αὐτῶν Ἡρώδου, αὐτίκα μὲν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία πληροῦται, καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν προθεσπισθεῖσα προςδοκία διὰ τῆς εἰς πᾶν ἔθνος διαδραμούσης τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίας ἔργῳ συντελεῖσθαι ἤρξατο· τότε καὶ ἡ ἐν τῷ Δανιὴλ μετὰ τὰς διαληφθείσας ἡμῖν ἑβδομάδας πρόρρησις ἐπεσφραγίζετο, φάσκουσα, καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς.
ὁ καὶ ᾿Αριστόβουλος, διαδέχεται· καὶ πρῶτος ἐπὶ τῇ Β Εt ἀρχιερωσύνῃ καὶ βασιλείᾳ περιέθετο διάδημα. Μεθ' ἂν τὴν ἀρχιερωσύνην ὁμοῦ καὶ τὴν βασιλείαν παρα λαβὼν ᾿Αλέξανδρος ἐπὶ διαδόχῳ γυναικὶ τελευτῷ· ἐν ᾧ τῶν ἐν τῷ Δανιὴλ συμπερασθεισῶν ἑβδομάδων οἱ ἐξ ἱερέων ἄρχοντες χριστοὶ προσαγορευόμενοι διαλεί πουσιν· ὥστε δηλοῦν τὸ φάσκον λόγιον, ο έως χριστού ἡγουμένου, ο τοσάσδε ἔσεσθαι ἑβδομάδας· ὡσεὶ σε φέστερον ειρήκει, θ' καὶ ξ' διελεύσεσθαι ἐτῶν ἑβδο μάδας, τοῦτ' ἔστι χρόνων ον) γ' καὶ τ' καὶ υ' ἐτῶν, ἐν ᾧ χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς κατά διαδοχὴν ἡγούμε νος τῶν τοῦ λαοῦ προστήσεται πραγμάτων. Καὶ δὴ παντί τῳ σαφὲς ἐκ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν, ὡς τοσοῦτος ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὴν τελευτὴν ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ὑστάτου αὐτῶν ἡγησαμέ νου ἀρχιερέως παρίσταται. Μεθ' ἂν μόνη τῶν πώποτε τὸ τηνικαῦτα γυνὴ τὴν τοῦ ἔθνους βασιλείαν διαλαμ βάνει, ἐξ ἧς ὁμοῦ τά τε τῆς Ἰουδαίων ἡγεμονίας, καὶ τὰ τῆς ἐκ προγόνων εὐσταθῶς προϊούσης ἀρχιερωσύ νης συγχεῖται. Διαλαβοῦσα γοῦν ἡ προδεδηλωμένη τὴν ἀρχὴν, τὴν μὲν ἀρχιερωσύνην Υρκανῷ τῷ παιδι δίδωσιν, αὐτὴ δὲ τὴν βασιλείαν ἔτη θ' κατασχοῦσα τε λευτά. Μεθ᾿ ἣν ᾿Αριστόβουλος, ἕτερος αὐτὸς πλεῖστα στασιάσας πρὸς τὸν ἀδελφὸν, ἐκεῖνον μὲν τὴν ἀρχιε ρωσύνην ἀφαιρεῖται, αὐτὸς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ τῆς βασιλείας μετὰ τρίτον ἔτος ἀποπίπτει. Ῥωμαίων γὰρ αὐτίκα στρατηγὸς Πομπήϊος ἐπιστὰς, τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ κατά κράτος πολιορκεί, μιαίνει τε τὰ ἅγια μέχρι τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ προελθών, τὸν δὲ Αριστόβουλον δέσμιον ἐπὶ Ῥώμης ἅμα τέκνοις ἀνα- πέμπει· μεθ' δν καὶ τοῦ Υρκανοῦ ὑπὸ Πάρθων αἰχμα λώτου ἀχθέντος, τὴν κατὰ Ἰουδαίων βασιλείαν πρώτ τος ἐξ ἐθνῶν Ἡρώδης παρὰ τῆς συγκλήτου Ρωμαίων ἐγχειρίζεται· ὡς μὲν ὁ Ἰώσηπος παραδίδωσιν, Ἰδου μαῖος κατὰ πατέρα τὸ γένος ων, Αράβιος δὲ κατά μητέρα· ὡς δ' ὁ ᾿Αφρικανός, οὗ μικρῷ πρόσθεν ἐμνή- σθημεν· ο Φασὶν οἱ τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβοῦντες Αν τίπατρον (τοῦτον δ' εἶναι αὐτῷ πατέρα) Ηρώδου τινὸς ᾿Ασκαλωνίτου τῶν περὶ τὸν νεών τοῦ Ἀπόλλω νος Ιεροδούλων γεγονέναι. » Εἰς δὴ οὖν τὸν τοιοῦτον τῆς Ἰουδαίων περιελθούσης ἀρχῆς, ἐν τα αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ ἡ παρὰ Μωϋσει φερε μένη τοῦ Ἰακώβ πληροῦται πρόῤῥησις· « Οὐκ ἐκλεί- ψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα » φήσασα, ο καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. » Καὶ πρόδηλόν γε ἔκ τε τῶν ἱστο ριῶν, καὶ τῶν ἡμῖν παρατεθέντων, ὅτι δὴ μέχρις Ἡρώδου, καθ᾽ ἂν ὁ Χριστὸς γεγέννηται, οὐ διέλειπεν ἡ ἐξ αὐτῶν Εβραίων κατὰ (Γ. ν') διαδοχὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἡγησαμένων ἀρχή. Πρώτου δὲ τὸ γένος ἀλλοφύλου βασιλεύσαντος αὐτῶν Ηρώδου, αὐτίκα μὲν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία πληροῦται, καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν προθεσπισθεῖσα προσδοκία διὰ τῆς εἰς πᾶν ἔθνος διαδραμούσης τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίας ἔργῳ συντελεῖσθαι ἤρξατο· τότε καὶ ἡ ἐν τῷ Δανιὴλ μετὰ τὰς διαληφθείσας ἡμῖν ἑβδομάδας πρόῤῥησις ἐπισφραγίζετο, φάσκουσα· ι Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ' ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σύν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. » Τίνα μὲν οὖν τρόπον ἡ τῶν προῤῥηθεισῶν ἰδιο EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - Novem et sexaginta effluent hebdomades, scilicet A trium et octoginta et quadringentorum annorum spatium, in quo cbristus summusque sacerdos vice continua dux populi rebus præerit. Atque igitur cuilibet manifestum videtur iis quæ demon- stravimus tot elapsos fuisse annos a Cyro ad Ale- xandri mortem, ultimi e summis sacerdotibus prin- cipis. Hoc enim mortuo sola omnium usque ad hoc temporis mulier gentis obtinuit regnum. Ex quo Judæorum principatus simul et summum sacerdo- tium, prius copulata, separantur. Accepto enim Alexandra imperio, summum filio suo Hyrcano sacerdotium tradidit, et post novem annorum regnum obiit. Deinde Aristobulus, alius ipse ple- rumque cumn fratre liligans, illum summo sacordo- tio spoliat, et ipse post tres annos regno dejicitur. Continuo Romanorum dux Pompeius superveniens, Jerusalem vi oppugnat, sanctaque polluit, usque ad adyta templi progressus, captivumque cum filiis Aristobulum Romam abducit. Dein et Hyrcano a Parthis in captivitatem ducto, Judæorum regnin primus e gentibus Herodes a Romanorum senatu accepit. Ut refert Josephus (1), Idumæus paterno erat genere, Arabs vero materno. (2) Narrat Afri- canus non multo post: • Ferunt, qui ejus origi- nem accurate inquisiverunt, Antipatrem (qui pater ejus fuisse perhibetur), cujusdam Herodis Ascalonita Oliven, unius ex Apollinis templi servis.» Quo igitur Judæorum regnum consecuto, impleta est tum cæ- terorum prophetarum, tum præcipue hæc apud Moysem Jacobi prædictio : « Non auferetur sceptrum C de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est; et ipse erit exspectatio gentium Atqui manifestum est sive historiis, sive iis quæ retulimus, usque ad Herodem, quo regnante natus est Christus, totius gentis sceptrum non ablatum fuisse de Hebræis. Primo igitur ex aliena gente re- gnante Herode, continuo Christi incarnatio impleta est, gentiumque prænuntiata exspectatio, diffusa per omnem gentem Salvatoris nostri doctrina, revera consummari coepit. Tunc et Danielis, post hebdomades de quibus disseruimus, exitum habuit prædictio, dicens : « post hebdomades sexaginta duas occidetur Christus, et judicium non est in eo. Et civitatem et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et fnis ejus vastilas, et post finem (sic) belli statuta desolatio. › > • Quodam igitur modo, priorum de quibus men- »Gen. XLIX, 10. D • (1) Joseph. Antiq. xıv, 7, 3. (2) Euseb. Hist. cccl. 1, 7, 8.
PG 22:1185Τίνα μὲν οὖν τρόπον ἡ τῶν προρρηθεισῶν ἑβδομάδων τῶν τε προτέρων [ν]ζ, καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις ξβ, προφητεία, ἐν αἷς τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῆς μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορίας δηλούσης τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς, ὅτε χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, πέρας εἴληφεν εἰς τοὺς κατὰ Ἡρώδην χρόνους, ὡς δύναμις ἡμῖν, δεδήλωται·
μάδων τῶν τε προτέρων [ν]ζ', καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις ξβ', προφητεία (1), ἐν αἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῇ μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορία δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ο ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, » πέρας εἴληφεν εἰς τοὺς κατὰ Ηρώδην χρόνους, ὡς δύναμις ἡμῖν, δεδήλωται. Πῶς δ' ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προδηλωθέντος τῶν ἑβδομάδων χρόνου • ἐξωλοθρεύθη χρίσμα, ότι μὴ κρίμα ἦν ἐν αὐτῷ, ο ὥσπερ δ' οὖν τὸ λόγιον μηνύει, σημαῖνον ὅτι μετὰ κρίσεως εὐλόγου τὸ χρίσμα τὸ κατὰ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ τοῦ δηλουμένου καιροῦ συντελεσθήσεται, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῖς ἐπιστήσασι τῇ τε τοῦ νόμου διατάξει, (ἐν ᾗ διὰ βίου μέχρις αὐτῆς τελευτῆς προστέτακται τὴν ἀρχιερωσύνην τους οἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχήν προσήκει διαλαμβάνειν), καὶ τῇ μέχρι τῶν Ηρώδου χρόνων ἱστορίᾳ, δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς ἀκολούθως τῇ περὶ αὐτῶν νομοθεσίᾳ τῆς τιμῆς Ἀξιῶσθαι, ὅπως τε κατ' αὐτὸν Ἡρώδην οὐ μόνον τὰ τῆς τοιαύτης περὶ τοὺς ἀρχιερεῖς διαταγής συγχεῖ- ταί τε καὶ διαφθείρεται, ἀλλὰ καὶ τῆς ἁγίας στολής, ἣν ὑπομόνον ἐξῆν εἶναι τὸν ἀρχιερέα, ὅτι μὴ δ' ἑτέρῳ ἢ αὐτῷ μόνῳ ἐν ταύτῃ λειτουργεῖν ἐξὸν ἦν, τὴν ἐξουσίαν αὐτοὺς Ηρώδης ἀφελόμενος ὑφ' ἑαυτὸν, καὶ ταῦτα ἀλλόφυλος ὤν, ποιεῖται. Εἰ δὲ χρὴ καὶ τού των παραθέσθαι ἐλέγχους, δέχου δὴ τοῦ μάρτυρος τὰς φωνὰς (ᾶς) ὁ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων Ιώσηπος, τῆς τῶν ἱερέων καὶ αὐτὸς ἠξιωμένος τιμῆς, καὶ γένους τοῦ παρ' αὐτοῖς διαφανεστάτου, ἐν εἰκοστῷ τῆς ᾿Αρχαιο- λογίας κατατέθειται συγγράμματι. Περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀρχιερέων παρατροπής ὧδέ πως κατὰ λέξιν γράφει Τὴν δὲ βασιλείαν Ἡρώδης παρὰ (Ρωμαίων έγ- χειρισθεὶς, οὐκέτι τοὺς ἐκ τοῦ Ασαμωναίου γένους καθί- στησιν ἀρχιερεῖς, ἀλλά τισιν ἀτήμοις καὶ οὐκ ἐξ ἱερέων οὖσιν, πλὴν ἑνὸς Ἀριστοβούλου, τὴν τιμὴν ἀπένεμεν· τὸν δὲ ᾿Αριστόβουλον, Υρκανοῦ τοῦ ἀπὸ Παρθῶν αἰχμαλωσιασθέντος υἱὸν ὄντα καταστήσας ἀρχιερέα, τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ συνώκησε Μαριάμμῃ, τὴν τοῦ πλή θους πρὸς ἑαυτὸν θηρώμενος εὔνοιαν διὰ τὴν Υρκανοῦ μνήμην· εἶτα φοβηθεὶς μὴ πρὸς τὸν ᾿Αρι- στόβουλον πάντες ἀποκλίνωσιν, ἀνεῖλεν αὐτὸν ἐν Ίε- ριχῷ, πνιγῆναι μηχανησάμενος κολυμβῶντα, καθώς ἤδη δεδηλώκαμεν. Μετὰ τοῦτον οὐκέτι τοῖς ἐγγόνοις τῶν ᾿Ασαμωναίου παίδων τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπίστευ σεν. Ἔπραξε δὲ ὅμοια τῷ Ἡρώδη περὶ τῆς καταστά σεως τῶν ἀρχιερέων Αρχέλαός τε ὁ παῖς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἀρχὴν Ῥωμαῖοι τῶν Ἰουδαίων πα ραλαβόντες. » Ταῦτα μὲν περὶ τούτων ὁ Ἰώσηπος· περὶ δὲ τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς ᾿Αρ χαιολογίας ταῦτα ἱστορεῖ • Ηρώδης δὲ βασιλεύσας τήν τε βάριν ταύτην ἐν - ἐν προφητεία, αἷς τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχήν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῆς μέχρι τῶν Ηρώδου χρόνων ἱστορίας δηλούσης τοὺς κατά διαδοχὴν ἀρχιε- – ρεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς, ὅτε χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, — πέρας. - ECLOGE PROPHETICA. LIB. III. B - - A tionem modo fecimus, hebdomadum [L]vit, cæle- rarumque post illas Lan, prophetia, quibus summum sacerdotium generis jure obtigit, cum usque ad Herodis tempora omnes ostendit historia sacerdotes magnos successionis vice per totam eorum vitam, quando christus quivis et summus sa- cerdos populo præerat, ut eam ob causam oraculo diceretur, usque ad christum ducem, › exitum Herodis tempore habuit, sicut, quantum licuit de monstravimus. Quomodo autem post consumma- tum prædictarum hebdomadum tempus, abolitum est chrisma, quia non judicium erat in eo, › sicut fert Scripture textus, significans quod, post judi- cium prudens, chrisma, secundum summum sa- cerdotium, absolutum erit, apertum esset his qui legis præceptioni inhærent (qua per totam vitam usque ad mortem summum sortiuntur sacerdotium, quibus hoc munus generis jure obtigit, atque usque ad Herodis tempus historia, quæ ostendit jure successionis sacerdotes summos hac dignitate per totam vitam secundum illam legislationem po- titos, quod Herode regnante non modo hæc ipsa de sinnmis sacerdotibus lex abrogata et deleta est, (sic) sed et sancta vestis, qua solum indui fas erat sum- inum sacerdotem, quamque nulli nisi ipsi soli in solemnibus ritibus ferre licitum erat, postquam ab iis detractam sibi, cum esset alienigena, Herodes assumpsit. Quorum si documenta sunt præbenda, testis adhibeatur Hebraicus ipse Josephus, necnon sacerdotii dignitate honoratus, et genere apud eos præclarissimo, qui in vicesimo Archeologie li- bro bæc disserit. Hoc igitur modo immutatam summi sacerdotii successionem describit : • (f. 42) J. Routhius coll. Magd. præses : C • Herodes, cum a Romanis regnum obtinuisset, non jam Asamonæos summos constituit sacerdotes, sed hanc dignitatem quibusdam indignis, nec sa- cerdotali genere natis, præter unum Aristobulum, assignavit. Aristobulum vero, Hyrcani quondam in captivitatem a Partbis abducti fliuta, summum sa- cerdotein constituit sororemque ejus Mariam sibi matrimonio devinxit, multitudinis gratiam sibi ol Hyrcani memoriam captans; postea timens ne ad Aristobulum omnes inclinarent, sustulit eum in Jericho, natantem aquis mersum esse fingens, sicut Djam ostendimus. Quo interempto nunquam Asamo- næi filiis summum credidit sacerdotium. Egit simi- liter in eligendis summis sacerdotibus Herodis filius Archelaus, atque post eum Romani Judæo- rum imperium consecuti (2). Hæc quidem de his Josephus : verum de sacer- dotali veste in octavo et decimo Archæologiæ libro haec narrat : ‹ Herodes rex hoc calceamentum commodissime (1) Seq. sic supplenda et legenda me monuit M. (2) Joseph. Antiq. xx, 11, 5.
πῶς δ’ ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προδηλωθέντος τῶν ἑβδομάδων χρόνου ἐξωλοθρεύθη χρίσμα, ὅτι μὴ κρίμα ἦν ἐν αὐτῷ, ὥσπερ δ’ οὖν τὸ λόγιον μηνύει, σημαῖνον ὅτι μετὰ κρίσεως εὐλόγου τὸ χρίσμα τὸ κατὰ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ τοῦ δηλουμένου καιροῦ συντελεσθήσεται, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῖς ἐπιστήσασι τῇ τε τοῦ νόμου διατάξει, (ἐν ᾗ διὰ βίου μέχρις αὐτῆς τελευτῆς προστέτακται τὴν ἀρχιερωσύνην τοὺς οἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν,) καὶ τῇ μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορίᾳ, δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς ἀκολούθως τῇ περὶ αὐτῶν νομοθεσίᾳ τῆς τιμῆς ἠξιῶσθαι, ὅπως τε κατ’ αὐτὸν Ἡρώδην οὐ μόνον τὰ τῆς τοιαύτης περὶ τοὺς ἀρχιερεῖς διαταγῆς συγχεῖταί τε καὶ διαφθείρεται, ἀλλὰ καὶ τῆς ἁγίας στολῆς, ἣν ὑπομόνον ( σιξ ) ἐξῆν εἶναι τὸν ἀρχιερέα, ὅτι μὴ δ’ ἑτέρῳ ἢ αὐτῷ μόνῳ ἐν ταύτῃ λειτουργεῖν ἐξὸν ἦν, τὴν ἐξουσίαν αὐτοὺς Ἡρώδης ἀφελόμενος ὑφ’ ἑαυτὸν, καὶ ταῦτα ἀλλόφυλος ὢν, ποιεῖται.
μάδων τῶν τε προτέρων [ν]ζ', καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις ξβ', προφητεία (1), ἐν αἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῇ μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορία δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ο ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, » πέρας εἴληφεν εἰς τοὺς κατὰ Ηρώδην χρόνους, ὡς δύναμις ἡμῖν, δεδήλωται. Πῶς δ' ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προδηλωθέντος τῶν ἑβδομάδων χρόνου • ἐξωλοθρεύθη χρίσμα, ότι μὴ κρίμα ἦν ἐν αὐτῷ, ο ὥσπερ δ' οὖν τὸ λόγιον μηνύει, σημαῖνον ὅτι μετὰ κρίσεως εὐλόγου τὸ χρίσμα τὸ κατὰ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ τοῦ δηλουμένου καιροῦ συντελεσθήσεται, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῖς ἐπιστήσασι τῇ τε τοῦ νόμου διατάξει, (ἐν ᾗ διὰ βίου μέχρις αὐτῆς τελευτῆς προστέτακται τὴν ἀρχιερωσύνην τους οἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχήν προσήκει διαλαμβάνειν), καὶ τῇ μέχρι τῶν Ηρώδου χρόνων ἱστορίᾳ, δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς ἀκολούθως τῇ περὶ αὐτῶν νομοθεσίᾳ τῆς τιμῆς Ἀξιῶσθαι, ὅπως τε κατ' αὐτὸν Ἡρώδην οὐ μόνον τὰ τῆς τοιαύτης περὶ τοὺς ἀρχιερεῖς διαταγής συγχεῖ- ταί τε καὶ διαφθείρεται, ἀλλὰ καὶ τῆς ἁγίας στολής, ἣν ὑπομόνον ἐξῆν εἶναι τὸν ἀρχιερέα, ὅτι μὴ δ' ἑτέρῳ ἢ αὐτῷ μόνῳ ἐν ταύτῃ λειτουργεῖν ἐξὸν ἦν, τὴν ἐξουσίαν αὐτοὺς Ηρώδης ἀφελόμενος ὑφ' ἑαυτὸν, καὶ ταῦτα ἀλλόφυλος ὤν, ποιεῖται. Εἰ δὲ χρὴ καὶ τού των παραθέσθαι ἐλέγχους, δέχου δὴ τοῦ μάρτυρος τὰς φωνὰς (ᾶς) ὁ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων Ιώσηπος, τῆς τῶν ἱερέων καὶ αὐτὸς ἠξιωμένος τιμῆς, καὶ γένους τοῦ παρ' αὐτοῖς διαφανεστάτου, ἐν εἰκοστῷ τῆς ᾿Αρχαιο- λογίας κατατέθειται συγγράμματι. Περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀρχιερέων παρατροπής ὧδέ πως κατὰ λέξιν γράφει Τὴν δὲ βασιλείαν Ἡρώδης παρὰ (Ρωμαίων έγ- χειρισθεὶς, οὐκέτι τοὺς ἐκ τοῦ Ασαμωναίου γένους καθί- στησιν ἀρχιερεῖς, ἀλλά τισιν ἀτήμοις καὶ οὐκ ἐξ ἱερέων οὖσιν, πλὴν ἑνὸς Ἀριστοβούλου, τὴν τιμὴν ἀπένεμεν· τὸν δὲ ᾿Αριστόβουλον, Υρκανοῦ τοῦ ἀπὸ Παρθῶν αἰχμαλωσιασθέντος υἱὸν ὄντα καταστήσας ἀρχιερέα, τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ συνώκησε Μαριάμμῃ, τὴν τοῦ πλή θους πρὸς ἑαυτὸν θηρώμενος εὔνοιαν διὰ τὴν Υρκανοῦ μνήμην· εἶτα φοβηθεὶς μὴ πρὸς τὸν ᾿Αρι- στόβουλον πάντες ἀποκλίνωσιν, ἀνεῖλεν αὐτὸν ἐν Ίε- ριχῷ, πνιγῆναι μηχανησάμενος κολυμβῶντα, καθώς ἤδη δεδηλώκαμεν. Μετὰ τοῦτον οὐκέτι τοῖς ἐγγόνοις τῶν ᾿Ασαμωναίου παίδων τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπίστευ σεν. Ἔπραξε δὲ ὅμοια τῷ Ἡρώδη περὶ τῆς καταστά σεως τῶν ἀρχιερέων Αρχέλαός τε ὁ παῖς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἀρχὴν Ῥωμαῖοι τῶν Ἰουδαίων πα ραλαβόντες. » Ταῦτα μὲν περὶ τούτων ὁ Ἰώσηπος· περὶ δὲ τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς ᾿Αρ χαιολογίας ταῦτα ἱστορεῖ • Ηρώδης δὲ βασιλεύσας τήν τε βάριν ταύτην ἐν - ἐν προφητεία, αἷς τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχήν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῆς μέχρι τῶν Ηρώδου χρόνων ἱστορίας δηλούσης τοὺς κατά διαδοχὴν ἀρχιε- – ρεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς, ὅτε χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, — πέρας. - ECLOGE PROPHETICA. LIB. III. B - - A tionem modo fecimus, hebdomadum [L]vit, cæle- rarumque post illas Lan, prophetia, quibus summum sacerdotium generis jure obtigit, cum usque ad Herodis tempora omnes ostendit historia sacerdotes magnos successionis vice per totam eorum vitam, quando christus quivis et summus sa- cerdos populo præerat, ut eam ob causam oraculo diceretur, usque ad christum ducem, › exitum Herodis tempore habuit, sicut, quantum licuit de monstravimus. Quomodo autem post consumma- tum prædictarum hebdomadum tempus, abolitum est chrisma, quia non judicium erat in eo, › sicut fert Scripture textus, significans quod, post judi- cium prudens, chrisma, secundum summum sa- cerdotium, absolutum erit, apertum esset his qui legis præceptioni inhærent (qua per totam vitam usque ad mortem summum sortiuntur sacerdotium, quibus hoc munus generis jure obtigit, atque usque ad Herodis tempus historia, quæ ostendit jure successionis sacerdotes summos hac dignitate per totam vitam secundum illam legislationem po- titos, quod Herode regnante non modo hæc ipsa de sinnmis sacerdotibus lex abrogata et deleta est, (sic) sed et sancta vestis, qua solum indui fas erat sum- inum sacerdotem, quamque nulli nisi ipsi soli in solemnibus ritibus ferre licitum erat, postquam ab iis detractam sibi, cum esset alienigena, Herodes assumpsit. Quorum si documenta sunt præbenda, testis adhibeatur Hebraicus ipse Josephus, necnon sacerdotii dignitate honoratus, et genere apud eos præclarissimo, qui in vicesimo Archeologie li- bro bæc disserit. Hoc igitur modo immutatam summi sacerdotii successionem describit : • (f. 42) J. Routhius coll. Magd. præses : C • Herodes, cum a Romanis regnum obtinuisset, non jam Asamonæos summos constituit sacerdotes, sed hanc dignitatem quibusdam indignis, nec sa- cerdotali genere natis, præter unum Aristobulum, assignavit. Aristobulum vero, Hyrcani quondam in captivitatem a Partbis abducti fliuta, summum sa- cerdotein constituit sororemque ejus Mariam sibi matrimonio devinxit, multitudinis gratiam sibi ol Hyrcani memoriam captans; postea timens ne ad Aristobulum omnes inclinarent, sustulit eum in Jericho, natantem aquis mersum esse fingens, sicut Djam ostendimus. Quo interempto nunquam Asamo- næi filiis summum credidit sacerdotium. Egit simi- liter in eligendis summis sacerdotibus Herodis filius Archelaus, atque post eum Romani Judæo- rum imperium consecuti (2). Hæc quidem de his Josephus : verum de sacer- dotali veste in octavo et decimo Archæologiæ libro haec narrat : ‹ Herodes rex hoc calceamentum commodissime (1) Seq. sic supplenda et legenda me monuit M. (2) Joseph. Antiq. xx, 11, 5.
Εἰ δὲ χρὴ καὶ τούτων παραθέσθαι ἐλέγχους, δέχου δὴ τοῦ μάρτυρος τὰς φωνὰς (ἃς) ὁ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων Ἰώσηπος, τῆς τῶν ἱερέων καὶ αὐτὸς ἠξιωμένος τιμῆς, καὶ γένους τοῦ παρ’ αὐτοῖς διαφανεστάτου, ἐν εἰκοστῷ τῆς Ἀρχαιολογίας κατατέθειται συγγράμματι. Περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀρχιερέων παρατροπῆς ὧδέ πως κατὰ λέξιν γράφει· Τὴν δὲ βασιλείαν Ἡρώδης παρὰ (Ῥω)μαίων ἐγχειρισθεὶς, οὐκέτι τοὺς ἐκ τοῦ Ἀσαμωναίου γένους καθίστησιν ἀρχιερεῖς, ἀλλά τισιν ἀσήμοις καὶ οὐκ ἐξ ἱερέων οὖσιν, πλὴν ἑνὸς Ἀριστοβούλου, τὴν τιμὴν ἀπένεμεν· τὸν δὲ Ἀριστόβουλον Ὑρκανοῦ τοῦ ἀπὸ Παρθῶν αἰχμαλωσιασθέντος υἱὸν ὄντα καταστήσας ἀρχιερέα, τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ συνώκησεν Μαριάμμῃ, τὴν τοῦ πλήθους πρὸς ἑαυτὸν θηρώμενος εὔνοιαν διὰ τὴν Ὑρκανοῦ μνήμην· εἶτα φοβηθεὶς μὴ πρὸς τὸν Ἀριστόβουλον πάντες ἀποκλίνωσιν, ἀνεῖλεν αὐτὸν ἐν Ἰεριχῷ, πνιγῆναι μηχανησάμενος κολυμβῶντα, καθὼς ἤδη δεδηλώκαμεν. Μετὰ τοῦτον οὐκέτι τοῖς ἐγγόνοις τῶν Ἀσαμωναίου παίδων τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπίστευσεν· ἔπραξεν δὲ ὅμοια τῷ Ἡρώδῃ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀρχιερέων Ἀρχέλαός τε ὁ παῖς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἀρχὴν Ῥωμαῖοι τῶν Ἰουδαίων παραλαβόντες.
μάδων τῶν τε προτέρων [ν]ζ', καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις ξβ', προφητεία (1), ἐν αἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῇ μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορία δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ο ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, » πέρας εἴληφεν εἰς τοὺς κατὰ Ηρώδην χρόνους, ὡς δύναμις ἡμῖν, δεδήλωται. Πῶς δ' ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προδηλωθέντος τῶν ἑβδομάδων χρόνου • ἐξωλοθρεύθη χρίσμα, ότι μὴ κρίμα ἦν ἐν αὐτῷ, ο ὥσπερ δ' οὖν τὸ λόγιον μηνύει, σημαῖνον ὅτι μετὰ κρίσεως εὐλόγου τὸ χρίσμα τὸ κατὰ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ τοῦ δηλουμένου καιροῦ συντελεσθήσεται, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῖς ἐπιστήσασι τῇ τε τοῦ νόμου διατάξει, (ἐν ᾗ διὰ βίου μέχρις αὐτῆς τελευτῆς προστέτακται τὴν ἀρχιερωσύνην τους οἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχήν προσήκει διαλαμβάνειν), καὶ τῇ μέχρι τῶν Ηρώδου χρόνων ἱστορίᾳ, δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς ἀκολούθως τῇ περὶ αὐτῶν νομοθεσίᾳ τῆς τιμῆς Ἀξιῶσθαι, ὅπως τε κατ' αὐτὸν Ἡρώδην οὐ μόνον τὰ τῆς τοιαύτης περὶ τοὺς ἀρχιερεῖς διαταγής συγχεῖ- ταί τε καὶ διαφθείρεται, ἀλλὰ καὶ τῆς ἁγίας στολής, ἣν ὑπομόνον ἐξῆν εἶναι τὸν ἀρχιερέα, ὅτι μὴ δ' ἑτέρῳ ἢ αὐτῷ μόνῳ ἐν ταύτῃ λειτουργεῖν ἐξὸν ἦν, τὴν ἐξουσίαν αὐτοὺς Ηρώδης ἀφελόμενος ὑφ' ἑαυτὸν, καὶ ταῦτα ἀλλόφυλος ὤν, ποιεῖται. Εἰ δὲ χρὴ καὶ τού των παραθέσθαι ἐλέγχους, δέχου δὴ τοῦ μάρτυρος τὰς φωνὰς (ᾶς) ὁ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων Ιώσηπος, τῆς τῶν ἱερέων καὶ αὐτὸς ἠξιωμένος τιμῆς, καὶ γένους τοῦ παρ' αὐτοῖς διαφανεστάτου, ἐν εἰκοστῷ τῆς ᾿Αρχαιο- λογίας κατατέθειται συγγράμματι. Περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀρχιερέων παρατροπής ὧδέ πως κατὰ λέξιν γράφει Τὴν δὲ βασιλείαν Ἡρώδης παρὰ (Ρωμαίων έγ- χειρισθεὶς, οὐκέτι τοὺς ἐκ τοῦ Ασαμωναίου γένους καθί- στησιν ἀρχιερεῖς, ἀλλά τισιν ἀτήμοις καὶ οὐκ ἐξ ἱερέων οὖσιν, πλὴν ἑνὸς Ἀριστοβούλου, τὴν τιμὴν ἀπένεμεν· τὸν δὲ ᾿Αριστόβουλον, Υρκανοῦ τοῦ ἀπὸ Παρθῶν αἰχμαλωσιασθέντος υἱὸν ὄντα καταστήσας ἀρχιερέα, τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ συνώκησε Μαριάμμῃ, τὴν τοῦ πλή θους πρὸς ἑαυτὸν θηρώμενος εὔνοιαν διὰ τὴν Υρκανοῦ μνήμην· εἶτα φοβηθεὶς μὴ πρὸς τὸν ᾿Αρι- στόβουλον πάντες ἀποκλίνωσιν, ἀνεῖλεν αὐτὸν ἐν Ίε- ριχῷ, πνιγῆναι μηχανησάμενος κολυμβῶντα, καθώς ἤδη δεδηλώκαμεν. Μετὰ τοῦτον οὐκέτι τοῖς ἐγγόνοις τῶν ᾿Ασαμωναίου παίδων τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπίστευ σεν. Ἔπραξε δὲ ὅμοια τῷ Ἡρώδη περὶ τῆς καταστά σεως τῶν ἀρχιερέων Αρχέλαός τε ὁ παῖς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἀρχὴν Ῥωμαῖοι τῶν Ἰουδαίων πα ραλαβόντες. » Ταῦτα μὲν περὶ τούτων ὁ Ἰώσηπος· περὶ δὲ τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς ᾿Αρ χαιολογίας ταῦτα ἱστορεῖ • Ηρώδης δὲ βασιλεύσας τήν τε βάριν ταύτην ἐν - ἐν προφητεία, αἷς τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχήν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῆς μέχρι τῶν Ηρώδου χρόνων ἱστορίας δηλούσης τοὺς κατά διαδοχὴν ἀρχιε- – ρεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς, ὅτε χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, — πέρας. - ECLOGE PROPHETICA. LIB. III. B - - A tionem modo fecimus, hebdomadum [L]vit, cæle- rarumque post illas Lan, prophetia, quibus summum sacerdotium generis jure obtigit, cum usque ad Herodis tempora omnes ostendit historia sacerdotes magnos successionis vice per totam eorum vitam, quando christus quivis et summus sa- cerdos populo præerat, ut eam ob causam oraculo diceretur, usque ad christum ducem, › exitum Herodis tempore habuit, sicut, quantum licuit de monstravimus. Quomodo autem post consumma- tum prædictarum hebdomadum tempus, abolitum est chrisma, quia non judicium erat in eo, › sicut fert Scripture textus, significans quod, post judi- cium prudens, chrisma, secundum summum sa- cerdotium, absolutum erit, apertum esset his qui legis præceptioni inhærent (qua per totam vitam usque ad mortem summum sortiuntur sacerdotium, quibus hoc munus generis jure obtigit, atque usque ad Herodis tempus historia, quæ ostendit jure successionis sacerdotes summos hac dignitate per totam vitam secundum illam legislationem po- titos, quod Herode regnante non modo hæc ipsa de sinnmis sacerdotibus lex abrogata et deleta est, (sic) sed et sancta vestis, qua solum indui fas erat sum- inum sacerdotem, quamque nulli nisi ipsi soli in solemnibus ritibus ferre licitum erat, postquam ab iis detractam sibi, cum esset alienigena, Herodes assumpsit. Quorum si documenta sunt præbenda, testis adhibeatur Hebraicus ipse Josephus, necnon sacerdotii dignitate honoratus, et genere apud eos præclarissimo, qui in vicesimo Archeologie li- bro bæc disserit. Hoc igitur modo immutatam summi sacerdotii successionem describit : • (f. 42) J. Routhius coll. Magd. præses : C • Herodes, cum a Romanis regnum obtinuisset, non jam Asamonæos summos constituit sacerdotes, sed hanc dignitatem quibusdam indignis, nec sa- cerdotali genere natis, præter unum Aristobulum, assignavit. Aristobulum vero, Hyrcani quondam in captivitatem a Partbis abducti fliuta, summum sa- cerdotein constituit sororemque ejus Mariam sibi matrimonio devinxit, multitudinis gratiam sibi ol Hyrcani memoriam captans; postea timens ne ad Aristobulum omnes inclinarent, sustulit eum in Jericho, natantem aquis mersum esse fingens, sicut Djam ostendimus. Quo interempto nunquam Asamo- næi filiis summum credidit sacerdotium. Egit simi- liter in eligendis summis sacerdotibus Herodis filius Archelaus, atque post eum Romani Judæo- rum imperium consecuti (2). Hæc quidem de his Josephus : verum de sacer- dotali veste in octavo et decimo Archæologiæ libro haec narrat : ‹ Herodes rex hoc calceamentum commodissime (1) Seq. sic supplenda et legenda me monuit M. (2) Joseph. Antiq. xx, 11, 5.
PG 22:1187Ταῦτα μὲν περὶ τούτων ὁ Ἰώσηπος· περὶ δὲ τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας ταῦτα ἱστορεῖ· Ἡρώδης δὲ βασιλεύσας τήν τε βάριν ταύτην ἐν ἐπιτηδείῳ κειμένην κατασκευάσας πολυτελῶς, Ἀντωνίαν καλεῖ ὄνομα, καὶ τὴν στολὴν τὴν ἀρχιερατικὴν ὥσπερ καὶ λαμβάνει τῇδε κειμένην κατεῖχεν, πιστεύων οὐδὲν νεωτεριεῖν ἐπ’ αὐτῷ τὸν λαὸν δι’ αὐτήν. Ἔπρασσε δὲ τὰ ὅμοια τῷ Ἡρώδῃ καὶ ὁ ἐπικατασταθεὶς αὐτῷ βασιλεὺς Ἀρχέλαος, υἱὸς ὢν, παρ’ οὗ Ῥωμαῖοι διαδεξάμενοι τὴν ἀρχὴν ἐκράτουν τῆς στολῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀποκειμένης ἐν οἴκῳ λίθου οἰκοδομηθέντι ὑπὸ σφραγῖδι. Ἐκ δὴ τούτων ἀναμφίλεκτος γένοιτ’ ἂν ἀπόδειξις, ὅτι δὴ κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους τὰ τῆς προφητείας περιγραφῆς ἔτυχεν· εἰ δὲ μὴ συνομολόγοιεν τούτοις οἱ ἐκ περιτομῆς, αἰτητέον αὐτοὺς ἑτέραν παρὰ τὴν ἡμετέραν τῆς γραφῆς διήγησιν, καὶ δεικτέον ὡς ἄρα κατ’ αὐτοὺς ψευδεῖς ἀνάγκη τὰς τοῦ τηλικούτου Γαβριὴλ ἀπελέγχεσθαι προρρήσεις, εἰ μηδὲν τῶν προαναπεφωνημένων ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο χιλίων ἤδη πλησιαζόντων ἐτῶν γεγένηται·
ἐπιτηδείῳ κειμένην κατασκευάσας πολυτελώς, Αν τωνίαν καλεῖ ὄνομα, καὶ τὴν στολὴν τὴν ἀρχιερατικὴν ὥσπερ καὶ λαμβάνει τῇδε κειμένην κατείχεν, πιο στεύων οὐδὲν νεωτεριεῖν ἐπ' αὐτῷ τὸν λαὸν δι' αὐτήν. Επρασσε δὲ τὰ ὅμοια τῷ Ηρώδῃ καὶ ὁ ἐπικαταστα θεὶς αὐτῷ βασιλεὺς ᾿Αρχέλαος, υἱὸς ὤν, παρ' οὗ Ῥω μαῖοι διαδεξάμενοι τὴν ἀρχὴν ἐκράτουν τῆς στολῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀποκειμένης ἐν οἴκῳ λίθου οικοδομη- θέντι ὑπὸ σφραγίδι. » Ἐκ δὲ τούτων ἀναμφίλεκτος γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις ὅτι δὴ κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους τὰ τῆς προ- φητείας περιγραφῆς ἔτυχεν· εἰ δὲ μὴ συνομολογοιεν τούτοις οἱ ἐκ περιτομής, αιτητέον αὐτοὺς ἑτέραν παι ρὰ τὴν ἡμετέραν τῆς Γραφῆς διήγησιν, καὶ δεικτέοι ὡς ἄρα κατ' αὐτοὺς ψευδεῖς ἀνάγκη τὰς τοῦ τηλικού του Γαβριὴλ ἀπελέγχεσθαι προῤῥήσεις, εἰ μηδὲν τῶν προαναπεφωνημένων ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο χιλίων ἤδη πλησιαζόντων ἐτῶν γεγένηται. Ἀλλ᾿ ἡμῖν γε σαφῶς ἀληθὴς ὁ λόγος ἀποδείκνυται κατὰ τὰς ἀδιά- στως παρατεθείσας ἡμῖν διηγήσεις, αἷς ἀκολούθως εὐχερὲς ἀποδοῦναι τίνα τρόπον καὶ ἡ μετὰ πάσας ὑστάτη ἐπιφερομένη ἑβδομὰς μία ἐνεδυνάμωσεν δια θήκην πολλοῖς, τὴν Καινὴν Διαθήκην τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, τὴν ἐπὶ πᾶσαν διαδοθεῖσαν τὴν οἰκου μένην, καὶ οὐκέτι μὲν ἑνὶ μόνῳ τῷ Ἰουδαίων έθνος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πλείοσι κηρυχθεῖσαν, ὥστ᾽ ἂν διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ τὸ, ι Δυναμώσει Διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. » Επιστῆσαι δὲ εὐλογον, ὅτι μὴ ἑξῆς ταῖς λοιπαῖς ἑβδομάσιν ἡ τελευταία ἑβδομὰς μία συν ἧπται, ἤν φησιν ὁ λόγος δυναμώσειν Διαθήκην ταῖς πολλοῖς· οὐ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ζ' καὶ ξβ' ἑβδομάδων καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς πεποίηκεν· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ, διελών τοῦ παντὸς χρόνου τὸν ἀριθμὸν εἰς τε τὰς ζ' καὶ ἑξῆς τὰς ξβ' ἑβδομάδας, συνημμένην πεποίηται τὴν διαί- ρεσιν, ταῖς ζ' τὰς ξβ' συνάψας, καὶ μηδένα χρόνον μη- δὲ πρᾶξιν μεταξὺ καταλιπών, ὅτι μηδ' ἐμφέρεται τι διάλειμμα χρόνου διαιροῦν καὶ διαζευγνύον τὸ συντ με μένον τῆς κατ' ἐκείνας τὰς ἑβδομάδας ἱστορίας. Ἐπὶ δὲ τῆς ἐπιφερομένης εβδομάδος μιας μακρά τις καὶ ἀπεσχοινισμένη τυγχάνει διαστολή. Μετὰ γὰρ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἔβ' πρῶτόν φησιν· « Εξολοθρευθήσε ται χρίσμα, καὶ κρῖμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ν δ καὶ πρόδηλον τίνα τρόπον πέρας εἴληφεν ἐπὶ τῶν Ἡρώ δου χρόνων· εἶτά φησι· « Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ (Γ. 42, ν') ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομέν νῳ.» Τίς δὲ διαφθερεῖ ἡ τῶν ψυχῶν ὁ διαφθορείς διάβολος ; Τίς δὲ ἐρχόμενος ἡγούμενος ἢ ὁ ἐξ ἐθνῶν πρῶτος αὐτῶν ἡγησάμενος Ηρώδης, καὶ οἱ μετ' αὐτὸν εἰς δεῦρο τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἡγεμονίαν διειληφότες; Ωσπερ γοῦν τοὺς πάλαι αὐτῶν ἡγου μένους ἀρχιερεῖς « χριστὸν ἡγούμενον » αἰνιγματωδῶς προσείπεν ἡ προφητεία, τὸν αὐτὸν τρόπον τοὺς μετὰ τὴν ἐκείνων κατάπαυσιν ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν ἄρξαντας • ἐρχόμενον ἡγούμενον, προσηγόρευσε, φήσασα· « Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγε μένῳ τῷ ἐρχομένῳ, ὅπερ σαφέστερον ὁ ᾿Ακύλας EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - et magnifice apparatum Antoniam vocavit nomine, A et magni sacerdotis tunicam, ut sese habebat, as- sumpsit, nihil adversus se a populo .moliendum propter eam ratus. Egit similiter Herodis filius, regnique successor Archelaus, a quo Romani im- perium accipientes, magni sacerdotis tunicam in domo saxis ædificata sub sigillo incluserunt (1). › Quibus igitur certissime patet, prædictis tempo- ribus prophetias impletas fuisse. Quod si non iis consentirent circumcisi, postulanda esset ab iis alia ac nostra hujus Scripturæ loci interpretatio, atque iis demonstrandum juxta ipsos mendacio ar- guantur necesse est Gabrielis prædictiones, si nul- lus annorum ab eo usque ad hoc temporis fere millium, quos prænuntiavit, adhuc evenerit. Ve- rum nobis aperte verus sermo ostenditur, juxta sinceras quas protulimus interpretationes: et cum iis congruenter indicare facile erit quomodo po- strema post alias hebdomada una confirmavit pa- ctum multis, Novum salutaris prædicationis Te- stamentum, diffusunique per universam terram, nec jam uni soli Judæorum genti, sed et pluri- bus annuntiatum, ita ut ideo diceretur: « Confir- mabit pactum multis hebdomada una. » Animadver- tendum est quod non continuo reliquis hebdomadibus postrema hebdomada una succedit, quam refert Scri- plura confirmaturam esse pactum multis. Non enim similiter in septem et sexaginta duabus hebdoma- dibus, atque in una fecit. In prioribus enim totius C temporis numerum partitus, inter septem statimque sexaginta duas hebdomades recte tempus ordinavit, septem aplans sexaginta duabus, nullo interposito temporis spatio, ita ut barum hebdomadum historiæ concordantia nullo temporis intervallo frangeretur, vel disjungeretur. Verum in hac una bebdomade magnum quoddam subit discrimen, magna dilatio. Etenim post hebdomades sexaginta duas, primum dicit: ‹ Occidetur christus et judicium non est in eo "; › quod manifeste Herodis temporibus exitu probatum est; dein subjicit : « Et civitatem et san- ctuarium dissipabit populus cum duce venturo. Quis autem dissipabit, nisi animarum pestis diabo- lus? Quis dux est venturus, nisi qui primus e gen- tibus eis præfectus est Herodes, successoresque D ejus qui nunc usque Judæorum sceptrum accepe- runt ? Sicut igitur pristinos populi duces, magnos scilicet sacerdotes ‹ christum ducem › allegorice vocavit prophetia, ita illos qui, prioribus sublatis, e gentili genere rebus præfuerunt, ‹ ducem ventu- rum » nominavit, dicens : « Et civitatem et san- ctuarium dissipabit populus cum duce venturo; › quod quidem apertius Aquila significavit hoc mo- do, Et civitatem et sanctuarium dissipabit po- pulus ducis venturi. » Compertumn est enim quo- ss Dan. ix, 26. so ibid. > B I (1) Joseph. Αntig. xvi, 4, 3.
ἀλλ’ ἡμῖν γε σαφῶς ἀληθὴς ὁ λόγος ἀποδείκνυται κατὰ τὰς ἀβιάστως παρατεθείσας ἡμῖν διηγήσεις, αἷς ἀκολούθως εὐχερὲς ἀποδοῦναι τίνα τρόπον καὶ ἡ μετὰ πάσας ὑστάτη ἐπιφερομένη ἑβδομὰς μία ἐνεδυνάμωσεν διαθήκην πολλοῖς, τὴν καινὴν διαθήκην τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, τὴν ἐπὶ πᾶσαν διαδοθεῖσαν τὴν οἰκουμένην, καὶ οὐκέτι μὲν ἑνὶ μόνῳ τῷ Ἰουδαίων ἔθνει, ἀλλ’ ἤδη καὶ πλείοσι κηρυχθεῖσαν, ὥστ’ ἂν διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ τὸ, δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. Ἐπιστῆσαι δὲ εὔλογον, ὅτι μὴ ἑξῆς ταῖς λοιπαῖς ἑβδομάσιν ἡ τελευταία ἑβδομὰς μία συνῆπται, ἥν φησιν ὁ λόγος δυναμώσειν διαθήκην τοῖς πολλοῖς· οὐ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ζ καὶ ξβ ἑβδομάδων καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς πεποίηκεν· ἐπ’ ἐκείνων μὲν γὰρ διελὼν τοῦ παντὸς χρόνου τὸν ἀριθμὸν εἴς τε τὰς ζ καὶ ἑξῆς τὰς ξβ ἑβδομάδας συνημμένην πεποίηται τὴν διαίρεσιν, ταῖς ζ τὰς ξβ συνάψας, καὶ μηδένα χρόνον μὴ δὲ πρᾶξιν μεταξὺ καταλιπὼν, ὅτι μὴ δ’ ἐμφέρεταί τι διάλειμμα χρόνου διαιροῦν καὶ διαζευγνύον τὸ συνημμένον τῆς κατ’ ἐκείνας τὰς ἑβδομάδας ἱστορίας· ἐπὶ δὲ τῆς ἐπιφερομένης ἑβδομάδος μιᾶς μακρά τις καὶ ἀπεσχοινισμένη τυγχάνει διαστολή.
ἐπιτηδείῳ κειμένην κατασκευάσας πολυτελώς, Αν τωνίαν καλεῖ ὄνομα, καὶ τὴν στολὴν τὴν ἀρχιερατικὴν ὥσπερ καὶ λαμβάνει τῇδε κειμένην κατείχεν, πιο στεύων οὐδὲν νεωτεριεῖν ἐπ' αὐτῷ τὸν λαὸν δι' αὐτήν. Επρασσε δὲ τὰ ὅμοια τῷ Ηρώδῃ καὶ ὁ ἐπικαταστα θεὶς αὐτῷ βασιλεὺς ᾿Αρχέλαος, υἱὸς ὤν, παρ' οὗ Ῥω μαῖοι διαδεξάμενοι τὴν ἀρχὴν ἐκράτουν τῆς στολῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀποκειμένης ἐν οἴκῳ λίθου οικοδομη- θέντι ὑπὸ σφραγίδι. » Ἐκ δὲ τούτων ἀναμφίλεκτος γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις ὅτι δὴ κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους τὰ τῆς προ- φητείας περιγραφῆς ἔτυχεν· εἰ δὲ μὴ συνομολογοιεν τούτοις οἱ ἐκ περιτομής, αιτητέον αὐτοὺς ἑτέραν παι ρὰ τὴν ἡμετέραν τῆς Γραφῆς διήγησιν, καὶ δεικτέοι ὡς ἄρα κατ' αὐτοὺς ψευδεῖς ἀνάγκη τὰς τοῦ τηλικού του Γαβριὴλ ἀπελέγχεσθαι προῤῥήσεις, εἰ μηδὲν τῶν προαναπεφωνημένων ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο χιλίων ἤδη πλησιαζόντων ἐτῶν γεγένηται. Ἀλλ᾿ ἡμῖν γε σαφῶς ἀληθὴς ὁ λόγος ἀποδείκνυται κατὰ τὰς ἀδιά- στως παρατεθείσας ἡμῖν διηγήσεις, αἷς ἀκολούθως εὐχερὲς ἀποδοῦναι τίνα τρόπον καὶ ἡ μετὰ πάσας ὑστάτη ἐπιφερομένη ἑβδομὰς μία ἐνεδυνάμωσεν δια θήκην πολλοῖς, τὴν Καινὴν Διαθήκην τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, τὴν ἐπὶ πᾶσαν διαδοθεῖσαν τὴν οἰκου μένην, καὶ οὐκέτι μὲν ἑνὶ μόνῳ τῷ Ἰουδαίων έθνος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πλείοσι κηρυχθεῖσαν, ὥστ᾽ ἂν διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ τὸ, ι Δυναμώσει Διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. » Επιστῆσαι δὲ εὐλογον, ὅτι μὴ ἑξῆς ταῖς λοιπαῖς ἑβδομάσιν ἡ τελευταία ἑβδομὰς μία συν ἧπται, ἤν φησιν ὁ λόγος δυναμώσειν Διαθήκην ταῖς πολλοῖς· οὐ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ζ' καὶ ξβ' ἑβδομάδων καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς πεποίηκεν· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ, διελών τοῦ παντὸς χρόνου τὸν ἀριθμὸν εἰς τε τὰς ζ' καὶ ἑξῆς τὰς ξβ' ἑβδομάδας, συνημμένην πεποίηται τὴν διαί- ρεσιν, ταῖς ζ' τὰς ξβ' συνάψας, καὶ μηδένα χρόνον μη- δὲ πρᾶξιν μεταξὺ καταλιπών, ὅτι μηδ' ἐμφέρεται τι διάλειμμα χρόνου διαιροῦν καὶ διαζευγνύον τὸ συντ με μένον τῆς κατ' ἐκείνας τὰς ἑβδομάδας ἱστορίας. Ἐπὶ δὲ τῆς ἐπιφερομένης εβδομάδος μιας μακρά τις καὶ ἀπεσχοινισμένη τυγχάνει διαστολή. Μετὰ γὰρ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἔβ' πρῶτόν φησιν· « Εξολοθρευθήσε ται χρίσμα, καὶ κρῖμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ν δ καὶ πρόδηλον τίνα τρόπον πέρας εἴληφεν ἐπὶ τῶν Ἡρώ δου χρόνων· εἶτά φησι· « Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ (Γ. 42, ν') ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομέν νῳ.» Τίς δὲ διαφθερεῖ ἡ τῶν ψυχῶν ὁ διαφθορείς διάβολος ; Τίς δὲ ἐρχόμενος ἡγούμενος ἢ ὁ ἐξ ἐθνῶν πρῶτος αὐτῶν ἡγησάμενος Ηρώδης, καὶ οἱ μετ' αὐτὸν εἰς δεῦρο τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἡγεμονίαν διειληφότες; Ωσπερ γοῦν τοὺς πάλαι αὐτῶν ἡγου μένους ἀρχιερεῖς « χριστὸν ἡγούμενον » αἰνιγματωδῶς προσείπεν ἡ προφητεία, τὸν αὐτὸν τρόπον τοὺς μετὰ τὴν ἐκείνων κατάπαυσιν ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν ἄρξαντας • ἐρχόμενον ἡγούμενον, προσηγόρευσε, φήσασα· « Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγε μένῳ τῷ ἐρχομένῳ, ὅπερ σαφέστερον ὁ ᾿Ακύλας EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - et magnifice apparatum Antoniam vocavit nomine, A et magni sacerdotis tunicam, ut sese habebat, as- sumpsit, nihil adversus se a populo .moliendum propter eam ratus. Egit similiter Herodis filius, regnique successor Archelaus, a quo Romani im- perium accipientes, magni sacerdotis tunicam in domo saxis ædificata sub sigillo incluserunt (1). › Quibus igitur certissime patet, prædictis tempo- ribus prophetias impletas fuisse. Quod si non iis consentirent circumcisi, postulanda esset ab iis alia ac nostra hujus Scripturæ loci interpretatio, atque iis demonstrandum juxta ipsos mendacio ar- guantur necesse est Gabrielis prædictiones, si nul- lus annorum ab eo usque ad hoc temporis fere millium, quos prænuntiavit, adhuc evenerit. Ve- rum nobis aperte verus sermo ostenditur, juxta sinceras quas protulimus interpretationes: et cum iis congruenter indicare facile erit quomodo po- strema post alias hebdomada una confirmavit pa- ctum multis, Novum salutaris prædicationis Te- stamentum, diffusunique per universam terram, nec jam uni soli Judæorum genti, sed et pluri- bus annuntiatum, ita ut ideo diceretur: « Confir- mabit pactum multis hebdomada una. » Animadver- tendum est quod non continuo reliquis hebdomadibus postrema hebdomada una succedit, quam refert Scri- plura confirmaturam esse pactum multis. Non enim similiter in septem et sexaginta duabus hebdoma- dibus, atque in una fecit. In prioribus enim totius C temporis numerum partitus, inter septem statimque sexaginta duas hebdomades recte tempus ordinavit, septem aplans sexaginta duabus, nullo interposito temporis spatio, ita ut barum hebdomadum historiæ concordantia nullo temporis intervallo frangeretur, vel disjungeretur. Verum in hac una bebdomade magnum quoddam subit discrimen, magna dilatio. Etenim post hebdomades sexaginta duas, primum dicit: ‹ Occidetur christus et judicium non est in eo "; › quod manifeste Herodis temporibus exitu probatum est; dein subjicit : « Et civitatem et san- ctuarium dissipabit populus cum duce venturo. Quis autem dissipabit, nisi animarum pestis diabo- lus? Quis dux est venturus, nisi qui primus e gen- tibus eis præfectus est Herodes, successoresque D ejus qui nunc usque Judæorum sceptrum accepe- runt ? Sicut igitur pristinos populi duces, magnos scilicet sacerdotes ‹ christum ducem › allegorice vocavit prophetia, ita illos qui, prioribus sublatis, e gentili genere rebus præfuerunt, ‹ ducem ventu- rum » nominavit, dicens : « Et civitatem et san- ctuarium dissipabit populus cum duce venturo; › quod quidem apertius Aquila significavit hoc mo- do, Et civitatem et sanctuarium dissipabit po- pulus ducis venturi. » Compertumn est enim quo- ss Dan. ix, 26. so ibid. > B I (1) Joseph. Αntig. xvi, 4, 3.
Μετὰ γὰρ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβ, πρῶτον φησὶν ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ὃ καὶ πρόδηλον τίνα τρόπον πέρας εἴληφεν ἐπὶ τῶν Ἡρώδου χρόνων· εἶτα φησὶ, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ. Τίς δὲ διαφθερεῖ ἢ τῶν ψυχῶν ὁ διαφθορεὺς διάβολος; Τίς δὲ ὁ ἐρχόμενος ἡγούμενος, ἢ ὁ ἐξ ἐθνῶν πρῶτος αὐτῶν ἡγησάμενος Ἡρώδης, καὶ οἱ μετ’ αὐτὸν εἰς δεῦρο τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἡγεμονίαν διειληφότες; Ὥσπερ γ’ οὖν τοὺς πάλαι αὐτῶν ἡγουμένους ἀρχιερεῖς χριστὸν ἡγούμενον αἰνιγματωδῶς προσεῖπεν ἡ προφητεία, τὸν αὐτὸν τρόπον τοὺς μετὰ τὴν ἐκείνων κατάπαυσιν ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν ἄρξαντας ἐρχόμενον ἡγούμενον προσηγόρευσεν, φήσασα, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· ὅπερ σαφέστερον ὁ Ἀκύλας ἐκδέδωκε ποιήσας, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ λαὸς ἡγουμένου ἐρχομένου.
ἐπιτηδείῳ κειμένην κατασκευάσας πολυτελώς, Αν τωνίαν καλεῖ ὄνομα, καὶ τὴν στολὴν τὴν ἀρχιερατικὴν ὥσπερ καὶ λαμβάνει τῇδε κειμένην κατείχεν, πιο στεύων οὐδὲν νεωτεριεῖν ἐπ' αὐτῷ τὸν λαὸν δι' αὐτήν. Επρασσε δὲ τὰ ὅμοια τῷ Ηρώδῃ καὶ ὁ ἐπικαταστα θεὶς αὐτῷ βασιλεὺς ᾿Αρχέλαος, υἱὸς ὤν, παρ' οὗ Ῥω μαῖοι διαδεξάμενοι τὴν ἀρχὴν ἐκράτουν τῆς στολῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀποκειμένης ἐν οἴκῳ λίθου οικοδομη- θέντι ὑπὸ σφραγίδι. » Ἐκ δὲ τούτων ἀναμφίλεκτος γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις ὅτι δὴ κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους τὰ τῆς προ- φητείας περιγραφῆς ἔτυχεν· εἰ δὲ μὴ συνομολογοιεν τούτοις οἱ ἐκ περιτομής, αιτητέον αὐτοὺς ἑτέραν παι ρὰ τὴν ἡμετέραν τῆς Γραφῆς διήγησιν, καὶ δεικτέοι ὡς ἄρα κατ' αὐτοὺς ψευδεῖς ἀνάγκη τὰς τοῦ τηλικού του Γαβριὴλ ἀπελέγχεσθαι προῤῥήσεις, εἰ μηδὲν τῶν προαναπεφωνημένων ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο χιλίων ἤδη πλησιαζόντων ἐτῶν γεγένηται. Ἀλλ᾿ ἡμῖν γε σαφῶς ἀληθὴς ὁ λόγος ἀποδείκνυται κατὰ τὰς ἀδιά- στως παρατεθείσας ἡμῖν διηγήσεις, αἷς ἀκολούθως εὐχερὲς ἀποδοῦναι τίνα τρόπον καὶ ἡ μετὰ πάσας ὑστάτη ἐπιφερομένη ἑβδομὰς μία ἐνεδυνάμωσεν δια θήκην πολλοῖς, τὴν Καινὴν Διαθήκην τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, τὴν ἐπὶ πᾶσαν διαδοθεῖσαν τὴν οἰκου μένην, καὶ οὐκέτι μὲν ἑνὶ μόνῳ τῷ Ἰουδαίων έθνος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πλείοσι κηρυχθεῖσαν, ὥστ᾽ ἂν διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ τὸ, ι Δυναμώσει Διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. » Επιστῆσαι δὲ εὐλογον, ὅτι μὴ ἑξῆς ταῖς λοιπαῖς ἑβδομάσιν ἡ τελευταία ἑβδομὰς μία συν ἧπται, ἤν φησιν ὁ λόγος δυναμώσειν Διαθήκην ταῖς πολλοῖς· οὐ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ζ' καὶ ξβ' ἑβδομάδων καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς πεποίηκεν· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ, διελών τοῦ παντὸς χρόνου τὸν ἀριθμὸν εἰς τε τὰς ζ' καὶ ἑξῆς τὰς ξβ' ἑβδομάδας, συνημμένην πεποίηται τὴν διαί- ρεσιν, ταῖς ζ' τὰς ξβ' συνάψας, καὶ μηδένα χρόνον μη- δὲ πρᾶξιν μεταξὺ καταλιπών, ὅτι μηδ' ἐμφέρεται τι διάλειμμα χρόνου διαιροῦν καὶ διαζευγνύον τὸ συντ με μένον τῆς κατ' ἐκείνας τὰς ἑβδομάδας ἱστορίας. Ἐπὶ δὲ τῆς ἐπιφερομένης εβδομάδος μιας μακρά τις καὶ ἀπεσχοινισμένη τυγχάνει διαστολή. Μετὰ γὰρ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἔβ' πρῶτόν φησιν· « Εξολοθρευθήσε ται χρίσμα, καὶ κρῖμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ν δ καὶ πρόδηλον τίνα τρόπον πέρας εἴληφεν ἐπὶ τῶν Ἡρώ δου χρόνων· εἶτά φησι· « Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ (Γ. 42, ν') ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομέν νῳ.» Τίς δὲ διαφθερεῖ ἡ τῶν ψυχῶν ὁ διαφθορείς διάβολος ; Τίς δὲ ἐρχόμενος ἡγούμενος ἢ ὁ ἐξ ἐθνῶν πρῶτος αὐτῶν ἡγησάμενος Ηρώδης, καὶ οἱ μετ' αὐτὸν εἰς δεῦρο τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἡγεμονίαν διειληφότες; Ωσπερ γοῦν τοὺς πάλαι αὐτῶν ἡγου μένους ἀρχιερεῖς « χριστὸν ἡγούμενον » αἰνιγματωδῶς προσείπεν ἡ προφητεία, τὸν αὐτὸν τρόπον τοὺς μετὰ τὴν ἐκείνων κατάπαυσιν ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν ἄρξαντας • ἐρχόμενον ἡγούμενον, προσηγόρευσε, φήσασα· « Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἡγε μένῳ τῷ ἐρχομένῳ, ὅπερ σαφέστερον ὁ ᾿Ακύλας EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. EXEGETICA. - et magnifice apparatum Antoniam vocavit nomine, A et magni sacerdotis tunicam, ut sese habebat, as- sumpsit, nihil adversus se a populo .moliendum propter eam ratus. Egit similiter Herodis filius, regnique successor Archelaus, a quo Romani im- perium accipientes, magni sacerdotis tunicam in domo saxis ædificata sub sigillo incluserunt (1). › Quibus igitur certissime patet, prædictis tempo- ribus prophetias impletas fuisse. Quod si non iis consentirent circumcisi, postulanda esset ab iis alia ac nostra hujus Scripturæ loci interpretatio, atque iis demonstrandum juxta ipsos mendacio ar- guantur necesse est Gabrielis prædictiones, si nul- lus annorum ab eo usque ad hoc temporis fere millium, quos prænuntiavit, adhuc evenerit. Ve- rum nobis aperte verus sermo ostenditur, juxta sinceras quas protulimus interpretationes: et cum iis congruenter indicare facile erit quomodo po- strema post alias hebdomada una confirmavit pa- ctum multis, Novum salutaris prædicationis Te- stamentum, diffusunique per universam terram, nec jam uni soli Judæorum genti, sed et pluri- bus annuntiatum, ita ut ideo diceretur: « Confir- mabit pactum multis hebdomada una. » Animadver- tendum est quod non continuo reliquis hebdomadibus postrema hebdomada una succedit, quam refert Scri- plura confirmaturam esse pactum multis. Non enim similiter in septem et sexaginta duabus hebdoma- dibus, atque in una fecit. In prioribus enim totius C temporis numerum partitus, inter septem statimque sexaginta duas hebdomades recte tempus ordinavit, septem aplans sexaginta duabus, nullo interposito temporis spatio, ita ut barum hebdomadum historiæ concordantia nullo temporis intervallo frangeretur, vel disjungeretur. Verum in hac una bebdomade magnum quoddam subit discrimen, magna dilatio. Etenim post hebdomades sexaginta duas, primum dicit: ‹ Occidetur christus et judicium non est in eo "; › quod manifeste Herodis temporibus exitu probatum est; dein subjicit : « Et civitatem et san- ctuarium dissipabit populus cum duce venturo. Quis autem dissipabit, nisi animarum pestis diabo- lus? Quis dux est venturus, nisi qui primus e gen- tibus eis præfectus est Herodes, successoresque D ejus qui nunc usque Judæorum sceptrum accepe- runt ? Sicut igitur pristinos populi duces, magnos scilicet sacerdotes ‹ christum ducem › allegorice vocavit prophetia, ita illos qui, prioribus sublatis, e gentili genere rebus præfuerunt, ‹ ducem ventu- rum » nominavit, dicens : « Et civitatem et san- ctuarium dissipabit populus cum duce venturo; › quod quidem apertius Aquila significavit hoc mo- do, Et civitatem et sanctuarium dissipabit po- pulus ducis venturi. » Compertumn est enim quo- ss Dan. ix, 26. so ibid. > B I (1) Joseph. Αntig. xvi, 4, 3.
PG 22:1189Καὶ πρόδηλον ὅπως ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς τῶν μετὰ τοὺς χριστοὺς ἡγουμένους τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἀρχὴν διαδεξαμένων ἐξ ἐθνῶν ἡγουμένων, νόμοις ἐθνῶν χρώμενος, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διέφθειρεν, καὶ ὁ κατὰ διάνοιαν δὲ τῶν ψυχῶν ἡγούμενος φθορεὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ κατὰ τὴν προφητείαν ἐληλυθότι πᾶσαν φθορὰν ἐνηργήσατο αὐτῷ τε πρότερον τῷ λαῷ, καὶ τοῖς τὴν πόλιν ἐνοικοῦσι πολίταις, ἔπειτα δὲ καὶ τῷ ναῷ καὶ τῇ πάλαι συντελουμένῃ ἐν αὐτῷ λατρείᾳ. Καὶ ταύτην γε αἰτίαν τῆς παραυτίκα γεγενημένης τοῦ Χριστοῦ παρουσίας προσημαῖνόν που θεῖον λόγιον φησὶν, Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιῶν, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Εἶθ’ ὡς διεφθορότων τῶν προδεδηλωμένων τὰ διαληψόμενα αὐτοὺς προδιδάσκων ὁ λόγος φησὶ, καὶ κοπήσονται ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε κοπήσονται, ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς· ἔτι δὲ τούτων συντελουμένων τε καὶ ἐνεργουμένων, καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία.
ἐκδέδωκε ποιήσας, ο Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί λαὸς ἡγουμένου ἐρχομένου. » Καὶ πρό- δηλον ὅπως ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς τῶν μετὰ τοὺς χριστοὺς ἡγουμένους τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἀρχὴν διαδεξαμένων ἐξ ἐθνῶν ἡγουμένων, νόμοις ἐθνῶν χρώμενος, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διέφθειρε, καὶ ὁ κατὰ διάνοιαν δὲ τῶν ψυχῶν ἡγούμενος φθο- ρεὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ κατὰ τὴν προφητείαν ἐληλυθότι πᾶσαν φθορὰν ἐνηργήσατο αὐτῷ τε πρό τερον τῷ λαῷ, καὶ τοῖς τὴν πόλιν ἐνοικοῦσι πολί- ταις, ἔπειτα δὲ καὶ τῷ ναῷ καὶ τῇ πάλαι συντε λουμένῃ ἐν αὐτῷ λατρείᾳ. Καὶ ταύτην γε αἰτίαν τῆς παραυτίκα γεγενημένης τοῦ Χριστοῦ παρουσίας προσημαῖνόν που θεῖον λόγιόν φησιν ο Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστό- τητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. » Εἶθ᾽ ὡς διεφθορότων τῶν προδεδηλωμένων τὰ διαληψόμενα αὐτοὺς προδιδάσκων ὁ λόγος φησί· ι Καὶ κοπήσονται ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε κοπήσονται, έως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς·, ἔτι δὲ τούτων συντε λουμένων τε καὶ ἐνεργουμένων, « Καὶ δυναμώσει δια- θήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. » Αὕτη δ᾽ ἂν εἴη ἡ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, δι' οὗ τῆς Καινῆς τὴν παρά- δοσιν Διαθήκης ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν πολλοῖς μαθητευθεῖσιν αὐτῷ ἐνεδυνά- μωσε· τοτὲ μὲν πρὸ τοῦ πάθους συνὼν αὐτοῖς καὶ συμπολιτευόμενος, τοτὲ δὲ καὶ · μετὰ τὴν ἀνάληψιν δι' ἡμερῶν μ' ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ συναυλιζόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ ι παρήγγελλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρί ζεσθαι. » Ταύτης δὲ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ ἡμίσει δι᾽ ἣν πέπονθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν καὶ τὰ ἀκό λουθα τῆς θείας επληρώθη προῤῥήσεως· ἀμφὶ γοῦν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη κηρύξας καὶ ἀπὸ τῆς τῶν Εὐαγ γελίων παρίσταται γραφῆς· διὸ εἴρηται· ι Καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή · » καὶ σαφές γε ὅπως ἅμα τῷ πάθει δυνάμει ήρθη ἐξ αὐτῶν θυσία καὶ σπονδή · ὅτε κατὰ μὲν τὴν τῶν Εὐαγγελίων γραφὴν « τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω· › κατὰ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσήπου ἱστορίαν· • Ἐν αὐτῇ τῇ Πεντηκοστῇ νύκτωρ οἱ ἱερεῖς παρελ θόντες εἰς τὸ ἱερὸν, ὥσπερ αὐτοῖς ἔθος ἦν, πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμ- βάνεσθαι καὶ κτύπου, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας Μεταβαίνομενωμεν) ἐντεῦθεν. Ταῦτα δὲ κατὰ λέξιν καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια ταῖς ἱστορίαις παραδοὺς ὁ Ιώσηπος συμβάλοιτ᾽ ἂν ἡμῖν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δυνάμει λελύσθαι τε καὶ καθῃ- ρῆσθαι μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τὰ τῆς τοῦ λαοῦ σω- ματικῆς λατρείας. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὴν ἑβδο μάδα τὴν ο δυναμώσασαν διαθήκην πολλοῖς, ἀποδο θεῖσαν ἑρμηνείαν· ταύτην γὰρ εἰς τὴν ἐν δεκάσιν Εβδομάδα μεταλαβὼν ὁ λόγος παρίστη τὸν σύμπαντα τῶν ἀποστόλων χρόνον εἰς ἑβδομηκονταετίαν συντεί νειν, ἐν ᾗ τὸ κήρυγμα τῆς Καινῆς Διαθήκης οὐκέτι ἐνὶ, ἀλλὰ πολλοῖς ἔθνεσι κηρυχθὲν εἰς πᾶσαν ἐνεδυ- 26. ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. III. B christos duces in Judæos imperium obtinuere, gentium usus legibus, civitatemque et sanctua rium pessumdedit, et spirituali sensu animarum quasi pestis factus, cum duce qui, juxta prophe- tiam, jam venerat, omnem perniciem in pristinum populum atque in civitatis incolas, dein in templum, veteremque cultum in eo usitatum excogitavit. Hanc vero causam Christi incarnationis quæ pro- tinus facta est, quodammodo ostendit divina Scri- ptura dicens: Dominus de cœlo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens, aut re- quirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt non est qui faciat bonum, non est us- que ad unum "., Dein in istos ad hoc corruptionis provolutos quæ ingruant calamitates edocens Scri- ptura ait : . Et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio 38. . Quæ cum acciderint, ‹ confirmabit pactum multis hebdomada una. › Hoc vero pactum nibil aliud est ac salutaris prædicatio qua Salvator Dominusque noster Jesus Christus Testamentum Novum in multis discipulis suis confirmavit: tum quidem ante passionem cum eis vivens ac conversatus, tum vero ‹ post passio- nem suam per dies quadraginta apparens eis con- gregatis, et loquens de regno Dei ". » Ideoque • præcepit eis ab Jerosolymis ne discederent. ▸ Hujus vero hebdomadis in dimidio, morte quam ab Judæis perpessus est, impleta sunt divinæ prophe- tiæ reliqua ; cum quidem per tres annos et dimidium Evangelium prædicatum, ac deinde conscriptum est, quare dicitur: « In medio hebdomadis deficiet hostia el sacrificium ., Constat enim per passionem defe- cisse hostiam simul et sacrificium ; quando, juxta Evangeliorum narrationem, velum templi scis- ‹ sum est in duas partes a summo usque deorsum " ; ; juxtaque Josephi historiam : A modo populus exercitusque istorum qui post c D • Psal. XIII, 2, 3. as Dan. IX, Act. 1, 3. In ipsa Pentecoste noctu sacerdotes in tem- plum progressi, sicut consueverant, ad sacra fa- ciendum, primo motum vehementem cum fragore factum esse dixerunt, dein magnam audiri vocem : • Hinc egrediamur (1). » Hæc expresse, aliaque his similia Josephus cum in historiis refert, nobiscum videtur consentire, demonstrantibus reipsa solutum ac deletum fuisse post Salvatoris passionem corporeum populi cul- tum. Novimus aliam quoque de hebdomade < con. firmatura pactum multis › datam interpretationen. Hæc enim hebdomada, quasi septem decenniis con- stans, omne apostolorum tempus, scilicet septua- ginta annos indicare videretur, quibus Novi Testa- menti prædicatio habita est, quod non uni, sed multis annuntiatum gentibus per universam terram Dan. ix, 27. "Matth. xxvii, 51. (1) Joseph. De bello Jud., vi, 5, 3.
Αὕτη δ’ ἂν εἴη ἡ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, δι’ οὗ τῆς καινῆς τὴν παράδοσιν διαθήκης ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν πολλοῖς τοῖς μαθητευθεῖσιν αὐτῷ ἐνεδυνάμωσε· τότε μὲν πρὸ τοῦ πάθους συνὼν αὐτοῖς καὶ συμπολιτευόμενος, τότε δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν δι’ ἡμερῶν μ ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ συναλιζόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ παρήγγελλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι. Ταύτης δὲ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ ἡμίσει δι’ ἣν πέπονθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν καὶ τὰ ἀκόλουθα τῆς θείας ἐπληρώθη προρρήσεως, ἀμφὶ γοὖν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη κηρύξας, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν εὐαγγελίων παρίσταται γραφῆς· διὸ εἴρηται, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή· καὶ σαφές γε ὅπως ἅμα τῷ πάθει δυνάμει ἤρθη ἐξ αὐτῶν θυσία καὶ σπονδή· ὅτε κατὰ μὲν τὴν τῶν εὐαγγελίων γραφὴν τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω·
ἐκδέδωκε ποιήσας, ο Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί λαὸς ἡγουμένου ἐρχομένου. » Καὶ πρό- δηλον ὅπως ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς τῶν μετὰ τοὺς χριστοὺς ἡγουμένους τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἀρχὴν διαδεξαμένων ἐξ ἐθνῶν ἡγουμένων, νόμοις ἐθνῶν χρώμενος, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διέφθειρε, καὶ ὁ κατὰ διάνοιαν δὲ τῶν ψυχῶν ἡγούμενος φθο- ρεὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ κατὰ τὴν προφητείαν ἐληλυθότι πᾶσαν φθορὰν ἐνηργήσατο αὐτῷ τε πρό τερον τῷ λαῷ, καὶ τοῖς τὴν πόλιν ἐνοικοῦσι πολί- ταις, ἔπειτα δὲ καὶ τῷ ναῷ καὶ τῇ πάλαι συντε λουμένῃ ἐν αὐτῷ λατρείᾳ. Καὶ ταύτην γε αἰτίαν τῆς παραυτίκα γεγενημένης τοῦ Χριστοῦ παρουσίας προσημαῖνόν που θεῖον λόγιόν φησιν ο Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστό- τητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. » Εἶθ᾽ ὡς διεφθορότων τῶν προδεδηλωμένων τὰ διαληψόμενα αὐτοὺς προδιδάσκων ὁ λόγος φησί· ι Καὶ κοπήσονται ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε κοπήσονται, έως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς·, ἔτι δὲ τούτων συντε λουμένων τε καὶ ἐνεργουμένων, « Καὶ δυναμώσει δια- θήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. » Αὕτη δ᾽ ἂν εἴη ἡ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, δι' οὗ τῆς Καινῆς τὴν παρά- δοσιν Διαθήκης ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν πολλοῖς μαθητευθεῖσιν αὐτῷ ἐνεδυνά- μωσε· τοτὲ μὲν πρὸ τοῦ πάθους συνὼν αὐτοῖς καὶ συμπολιτευόμενος, τοτὲ δὲ καὶ · μετὰ τὴν ἀνάληψιν δι' ἡμερῶν μ' ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ συναυλιζόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ ι παρήγγελλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρί ζεσθαι. » Ταύτης δὲ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ ἡμίσει δι᾽ ἣν πέπονθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν καὶ τὰ ἀκό λουθα τῆς θείας επληρώθη προῤῥήσεως· ἀμφὶ γοῦν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη κηρύξας καὶ ἀπὸ τῆς τῶν Εὐαγ γελίων παρίσταται γραφῆς· διὸ εἴρηται· ι Καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή · » καὶ σαφές γε ὅπως ἅμα τῷ πάθει δυνάμει ήρθη ἐξ αὐτῶν θυσία καὶ σπονδή · ὅτε κατὰ μὲν τὴν τῶν Εὐαγγελίων γραφὴν « τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω· › κατὰ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσήπου ἱστορίαν· • Ἐν αὐτῇ τῇ Πεντηκοστῇ νύκτωρ οἱ ἱερεῖς παρελ θόντες εἰς τὸ ἱερὸν, ὥσπερ αὐτοῖς ἔθος ἦν, πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμ- βάνεσθαι καὶ κτύπου, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας Μεταβαίνομενωμεν) ἐντεῦθεν. Ταῦτα δὲ κατὰ λέξιν καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια ταῖς ἱστορίαις παραδοὺς ὁ Ιώσηπος συμβάλοιτ᾽ ἂν ἡμῖν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δυνάμει λελύσθαι τε καὶ καθῃ- ρῆσθαι μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τὰ τῆς τοῦ λαοῦ σω- ματικῆς λατρείας. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὴν ἑβδο μάδα τὴν ο δυναμώσασαν διαθήκην πολλοῖς, ἀποδο θεῖσαν ἑρμηνείαν· ταύτην γὰρ εἰς τὴν ἐν δεκάσιν Εβδομάδα μεταλαβὼν ὁ λόγος παρίστη τὸν σύμπαντα τῶν ἀποστόλων χρόνον εἰς ἑβδομηκονταετίαν συντεί νειν, ἐν ᾗ τὸ κήρυγμα τῆς Καινῆς Διαθήκης οὐκέτι ἐνὶ, ἀλλὰ πολλοῖς ἔθνεσι κηρυχθὲν εἰς πᾶσαν ἐνεδυ- 26. ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. III. B christos duces in Judæos imperium obtinuere, gentium usus legibus, civitatemque et sanctua rium pessumdedit, et spirituali sensu animarum quasi pestis factus, cum duce qui, juxta prophe- tiam, jam venerat, omnem perniciem in pristinum populum atque in civitatis incolas, dein in templum, veteremque cultum in eo usitatum excogitavit. Hanc vero causam Christi incarnationis quæ pro- tinus facta est, quodammodo ostendit divina Scri- ptura dicens: Dominus de cœlo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens, aut re- quirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt non est qui faciat bonum, non est us- que ad unum "., Dein in istos ad hoc corruptionis provolutos quæ ingruant calamitates edocens Scri- ptura ait : . Et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio 38. . Quæ cum acciderint, ‹ confirmabit pactum multis hebdomada una. › Hoc vero pactum nibil aliud est ac salutaris prædicatio qua Salvator Dominusque noster Jesus Christus Testamentum Novum in multis discipulis suis confirmavit: tum quidem ante passionem cum eis vivens ac conversatus, tum vero ‹ post passio- nem suam per dies quadraginta apparens eis con- gregatis, et loquens de regno Dei ". » Ideoque • præcepit eis ab Jerosolymis ne discederent. ▸ Hujus vero hebdomadis in dimidio, morte quam ab Judæis perpessus est, impleta sunt divinæ prophe- tiæ reliqua ; cum quidem per tres annos et dimidium Evangelium prædicatum, ac deinde conscriptum est, quare dicitur: « In medio hebdomadis deficiet hostia el sacrificium ., Constat enim per passionem defe- cisse hostiam simul et sacrificium ; quando, juxta Evangeliorum narrationem, velum templi scis- ‹ sum est in duas partes a summo usque deorsum " ; ; juxtaque Josephi historiam : A modo populus exercitusque istorum qui post c D • Psal. XIII, 2, 3. as Dan. IX, Act. 1, 3. In ipsa Pentecoste noctu sacerdotes in tem- plum progressi, sicut consueverant, ad sacra fa- ciendum, primo motum vehementem cum fragore factum esse dixerunt, dein magnam audiri vocem : • Hinc egrediamur (1). » Hæc expresse, aliaque his similia Josephus cum in historiis refert, nobiscum videtur consentire, demonstrantibus reipsa solutum ac deletum fuisse post Salvatoris passionem corporeum populi cul- tum. Novimus aliam quoque de hebdomade < con. firmatura pactum multis › datam interpretationen. Hæc enim hebdomada, quasi septem decenniis con- stans, omne apostolorum tempus, scilicet septua- ginta annos indicare videretur, quibus Novi Testa- menti prædicatio habita est, quod non uni, sed multis annuntiatum gentibus per universam terram Dan. ix, 27. "Matth. xxvii, 51. (1) Joseph. De bello Jud., vi, 5, 3.
κατὰ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσήπου ἱστορίαν, Ἐν αὐτῇ τῇ πεντηκοστῇ νύκτωρ οἱ ἱερεῖς παρελθόντες εἰς τὸ ἱερὸν, ὥσπερ αὐτοῖς ἔθος ἦν, πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ κτύπου, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας, μεταβαίνομεν (ωμεν) ἐντεῦθεν. Ταῦτα δὲ κατὰ λέξιν καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια ταῖς ἱστορίαις παραδοὺς ὁ Ἰώσηπος συμβάλοιτ’ ἂν ἡμῖν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δυνάμει λελύσθαι τε καὶ καθῃρῆσθαι μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τὰ τῆς τοῦ λαοῦ σωματικῆς λατρείας. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὴν ἑβδομάδα τὴν δυναμώσασαν διαθήκην πολλοῖς ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν· ταύτην γὰρ εἰς τὴν ἐν δεκάσιν ἑβδομάδα μεταλαβὼν ὁ λόγος παρίστη τὸν σύμπαντα τῶν ἀποστόλων χρόνον εἰς ἑβδομηκονταετίαν συντείνειν, ἐν ᾗ τὸ κήρυγμα τῆς καινῆς διαθήκης οὐκέτι ἑνὶ, ἀλλὰ πολλοῖς ἔθνεσι κηρυχθὲν εἰς πᾶσαν ἐνεδυναμώθη τὴν οἰκουμένην·
ἐκδέδωκε ποιήσας, ο Καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί λαὸς ἡγουμένου ἐρχομένου. » Καὶ πρό- δηλον ὅπως ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς τῶν μετὰ τοὺς χριστοὺς ἡγουμένους τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἀρχὴν διαδεξαμένων ἐξ ἐθνῶν ἡγουμένων, νόμοις ἐθνῶν χρώμενος, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διέφθειρε, καὶ ὁ κατὰ διάνοιαν δὲ τῶν ψυχῶν ἡγούμενος φθο- ρεὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ κατὰ τὴν προφητείαν ἐληλυθότι πᾶσαν φθορὰν ἐνηργήσατο αὐτῷ τε πρό τερον τῷ λαῷ, καὶ τοῖς τὴν πόλιν ἐνοικοῦσι πολί- ταις, ἔπειτα δὲ καὶ τῷ ναῷ καὶ τῇ πάλαι συντε λουμένῃ ἐν αὐτῷ λατρείᾳ. Καὶ ταύτην γε αἰτίαν τῆς παραυτίκα γεγενημένης τοῦ Χριστοῦ παρουσίας προσημαῖνόν που θεῖον λόγιόν φησιν ο Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστό- τητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. » Εἶθ᾽ ὡς διεφθορότων τῶν προδεδηλωμένων τὰ διαληψόμενα αὐτοὺς προδιδάσκων ὁ λόγος φησί· ι Καὶ κοπήσονται ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε κοπήσονται, έως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς·, ἔτι δὲ τούτων συντε λουμένων τε καὶ ἐνεργουμένων, « Καὶ δυναμώσει δια- θήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. » Αὕτη δ᾽ ἂν εἴη ἡ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, δι' οὗ τῆς Καινῆς τὴν παρά- δοσιν Διαθήκης ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν πολλοῖς μαθητευθεῖσιν αὐτῷ ἐνεδυνά- μωσε· τοτὲ μὲν πρὸ τοῦ πάθους συνὼν αὐτοῖς καὶ συμπολιτευόμενος, τοτὲ δὲ καὶ · μετὰ τὴν ἀνάληψιν δι' ἡμερῶν μ' ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ συναυλιζόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ ι παρήγγελλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρί ζεσθαι. » Ταύτης δὲ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ ἡμίσει δι᾽ ἣν πέπονθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν καὶ τὰ ἀκό λουθα τῆς θείας επληρώθη προῤῥήσεως· ἀμφὶ γοῦν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη κηρύξας καὶ ἀπὸ τῆς τῶν Εὐαγ γελίων παρίσταται γραφῆς· διὸ εἴρηται· ι Καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή · » καὶ σαφές γε ὅπως ἅμα τῷ πάθει δυνάμει ήρθη ἐξ αὐτῶν θυσία καὶ σπονδή · ὅτε κατὰ μὲν τὴν τῶν Εὐαγγελίων γραφὴν « τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω· › κατὰ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσήπου ἱστορίαν· • Ἐν αὐτῇ τῇ Πεντηκοστῇ νύκτωρ οἱ ἱερεῖς παρελ θόντες εἰς τὸ ἱερὸν, ὥσπερ αὐτοῖς ἔθος ἦν, πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμ- βάνεσθαι καὶ κτύπου, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας Μεταβαίνομενωμεν) ἐντεῦθεν. Ταῦτα δὲ κατὰ λέξιν καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια ταῖς ἱστορίαις παραδοὺς ὁ Ιώσηπος συμβάλοιτ᾽ ἂν ἡμῖν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δυνάμει λελύσθαι τε καὶ καθῃ- ρῆσθαι μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τὰ τῆς τοῦ λαοῦ σω- ματικῆς λατρείας. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὴν ἑβδο μάδα τὴν ο δυναμώσασαν διαθήκην πολλοῖς, ἀποδο θεῖσαν ἑρμηνείαν· ταύτην γὰρ εἰς τὴν ἐν δεκάσιν Εβδομάδα μεταλαβὼν ὁ λόγος παρίστη τὸν σύμπαντα τῶν ἀποστόλων χρόνον εἰς ἑβδομηκονταετίαν συντεί νειν, ἐν ᾗ τὸ κήρυγμα τῆς Καινῆς Διαθήκης οὐκέτι ἐνὶ, ἀλλὰ πολλοῖς ἔθνεσι κηρυχθὲν εἰς πᾶσαν ἐνεδυ- 26. ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. III. B christos duces in Judæos imperium obtinuere, gentium usus legibus, civitatemque et sanctua rium pessumdedit, et spirituali sensu animarum quasi pestis factus, cum duce qui, juxta prophe- tiam, jam venerat, omnem perniciem in pristinum populum atque in civitatis incolas, dein in templum, veteremque cultum in eo usitatum excogitavit. Hanc vero causam Christi incarnationis quæ pro- tinus facta est, quodammodo ostendit divina Scri- ptura dicens: Dominus de cœlo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens, aut re- quirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt non est qui faciat bonum, non est us- que ad unum "., Dein in istos ad hoc corruptionis provolutos quæ ingruant calamitates edocens Scri- ptura ait : . Et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio 38. . Quæ cum acciderint, ‹ confirmabit pactum multis hebdomada una. › Hoc vero pactum nibil aliud est ac salutaris prædicatio qua Salvator Dominusque noster Jesus Christus Testamentum Novum in multis discipulis suis confirmavit: tum quidem ante passionem cum eis vivens ac conversatus, tum vero ‹ post passio- nem suam per dies quadraginta apparens eis con- gregatis, et loquens de regno Dei ". » Ideoque • præcepit eis ab Jerosolymis ne discederent. ▸ Hujus vero hebdomadis in dimidio, morte quam ab Judæis perpessus est, impleta sunt divinæ prophe- tiæ reliqua ; cum quidem per tres annos et dimidium Evangelium prædicatum, ac deinde conscriptum est, quare dicitur: « In medio hebdomadis deficiet hostia el sacrificium ., Constat enim per passionem defe- cisse hostiam simul et sacrificium ; quando, juxta Evangeliorum narrationem, velum templi scis- ‹ sum est in duas partes a summo usque deorsum " ; ; juxtaque Josephi historiam : A modo populus exercitusque istorum qui post c D • Psal. XIII, 2, 3. as Dan. IX, Act. 1, 3. In ipsa Pentecoste noctu sacerdotes in tem- plum progressi, sicut consueverant, ad sacra fa- ciendum, primo motum vehementem cum fragore factum esse dixerunt, dein magnam audiri vocem : • Hinc egrediamur (1). » Hæc expresse, aliaque his similia Josephus cum in historiis refert, nobiscum videtur consentire, demonstrantibus reipsa solutum ac deletum fuisse post Salvatoris passionem corporeum populi cul- tum. Novimus aliam quoque de hebdomade < con. firmatura pactum multis › datam interpretationen. Hæc enim hebdomada, quasi septem decenniis con- stans, omne apostolorum tempus, scilicet septua- ginta annos indicare videretur, quibus Novi Testa- menti prædicatio habita est, quod non uni, sed multis annuntiatum gentibus per universam terram Dan. ix, 27. "Matth. xxvii, 51. (1) Joseph. De bello Jud., vi, 5, 3.
PG 22:1191καὶ γὰρ οὖν ἐκ τῶν ἱστοριῶν δείκνυται Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μαθητὴς μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ ἔτεσιν ἐπιβιοὺς ο, μέχρι γὰρ τῆς Τραϊανοῦ λόγος ἔχει παραμεῖναι αὐτὸν βασιλείας, κατά τε ταύτην τὴν διήγησιν πρόδηλον ὅπως ἐν τῷ ἡμίσει ταύτης τῆς ἐν δεκάσιν ἑβδομάδος ἤρθη θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ τὸ λεγόμενον βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἔστη ἐν τόπῳ ἁγίῳ. Τὰ γοὖν ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως ἐπὶ τὴν ὑστάτην κατὰ Οὐεσπασιανὸν πολιορκίαν εἰς ἔτη πέντε καὶ τριάκοντα συντείνει· ἅπερ ἂν γένοιτο τῆς ἀποδοθείσης ἑβδομάδος τὸ ἥμισυ· ὅτε καὶ παντελῆ τὴν διὰ πυρὸς φθορὰν καὶ κατασκαφὴν τοῦ πάλαι ἱεροῦ καὶ ἁγίου νεῶ πεπονθότος ἐπισφράγισμα εἴληφεν· καὶ τὸ, ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων· ὅπερ βδέλυγμα ἐρημώσεως μέχρι συντελείας βίου παραμεῖναι δηλοῖ τὸ λόγιον, φάσκον, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπιτεμόμενοι τὴν διήγησιν παρατεθείμεθα· ὥρα δὲ ἤδη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τὸν Ἡσαί̈αν· ὃς μόνος ἀπὸ πασῆς τῆς παλαιᾶς ἡμῖν περιλέλειπται γραφῆς. ΛΟΓΟΣ Δ. Ψ. Ἡσαί̈ου.
Α ναμώθη τὴν οἰκουμένην. Καὶ γὰρ οὖν ἐκ τῶν ἱστο ριῶν δείκνυται Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μαθητής μετά τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ ἔτεσιν ἐπιβιοὺς ο' μέχρι γὰρ τῆς Τραϊανοῦ λόγος ἔχει παραμεῖναι αὐτὸν βασιλείας· κατά τε ταύτην τὴν διήγησιν πρόδηλον ὅπως ἐν τῷ ἡμίσει ταύτης τῆς ἐν δεκάσιν ἑβδομάδος ἤρθη θυσία καὶ σπονδή, καὶ τὸ λεγόμενον. βδέλυγμα τῆς ἐρη μώσεως » ἔστη ἐν τόπῳ ἁγίῳ. Τὰ γοῦν ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως ἐπὶ τὴν ὑστάτην κατά Ουεσπασιανὸν πολιορκίαν εἰς ἔτη πέντε καὶ τριάκοντα συντείνει· ἅπερ ἂν γένοιτο τῆς ἀποδοθείσης ἑβδομάδος τὸ ἥμισυ· ὅτε καὶ παντελῆ τὴν διὰ πυρὸς φθοράν καὶ κατασκαφὴν τοῦ πάλαι ἱεροῦ καὶ ἁγίου νεὼ περ πονθότος ἐπισφράγισμα εἴληφε· καὶ τὸ, ο Αρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων·, ὅπερ « βδέλυγμα ἐρημώσεως ο μέχρι συντελείας βίου παραμεῖναι δηλοῖ τὸ λόγιον, φάσκον - • Καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. » Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπιτεμόμενοι, τὴν διήγησιν παρα- τεθείμεθα· ὥρα δὲ ἤδη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τὸν Ησαΐαν· ὅς μόνος ἀπὸ πάσης τῆς παλαιᾶς ἡμῖν περιλέλειπται Γραφῆς. ΛΟΓΟΣ Δ'. ΗΣΑΪΟΥ. Τὰς ἀπὸ τῶν Ἡσαΐου προφητικὰς Ἐκλογάς μόνας ἡμῖν λειπούσας ἀπανθίσασθαι πειρώμενοι, πρὸς τοὺς ἀπίστως περὶ τὰς προφητείας διακειμένους ὀλίγα προ διαληψόμεθα εἰς παράστασιν τῆς τῶν προφητῶν ἀλη θείας. Καὶ δὴ πρῶτον καλῶς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν τε- τηρημένον παραθήσομαι λογισμόν. Εὖ γοῦν εἰρηκέναι μοι δοκοῦσιν, ὡς ἄρα τοῖς ὑπὸ τὸν Μωϋσέως νόμον αὐ τὸς ὁ νόμος διαμαρτύρεται, ὅτι δὴ τὰ ἔθνη ὧν μεταξύ πολιτεύσονται ο κληδόνων και μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ, » φησίν, « οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Η Καὶ ἔτι γε εἴργων αὐτοὺς ὁ θεῖος λόγος ἔκ τε οίωνι- στικῆς καὶ πάσης τῆς διὰ δαιμόνων περιέργου μαντείας ἐπιφέρει, λέγων· « Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου.» Αρ᾽ οὖν τούτων αὐτοῖς ἀναγεγραμμένων, μὴ ἔργῳ δὲ γενομένων, μη δὲ παρόντων αὐτοῖς προφητῶν ἀνδρῶν, δύνατον ἦν αὐ τοὺς πιστεύειν τῷ νόμῳ, καὶ τῷ ταῦτα ἐπαγγειλα- μένῳ λόγῳ οὕτω προφανῶς καὶ ἐναργῶς ψευδομένῳ; ἢ δῆλον ὅτι ὑπ' αὐτῆς τῆς περὶ τὴν πρόγνωσιν τῶν ἐσομένων λιχνείας ἀγόμενοι κατεφρόνησαν τῶν ἰδίων, ὡς οὐδὲν ἀληθὲς ἐχόντων οὐδὲ θεῖον, διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς προφήτας, αυτόμολοι δὲ ἐπὶ τὰ τῶν ἐθνῶν μαντεῖά τε καὶ χρηστήρια μετῄεσαν; ᾿Αλλὰ γὰρ φαί- νονται οὐ μόνον Μωϋσέα, ἀλλὰ καὶ πλείους μετ᾿ αὐτὸν ὡς Θεοῦ προφήτας προσιέμενοι, οὐκ ἄλλως δῆλον ὅτι ἢ τῷ πεῖραν τῆς ἐν αὐτοῖς θειότητος ειληφέναι· οἶδε γὰρ αὐτοῖς οὐ μόνον περὶ τῶν μακροῖς ὕστερον χρό νοις μελλόντων ἔσεσθαι προὐθέσπιζον, ἀλλὰ καὶ περί EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. confirmatum est. Etenim historiis patet Joannem, Christi discipulum, post nortem Domini, septua- ginta annis superstitem vixisse, scilicet usque ad Trajani regnum ; juxtaque hanc sententiam mani festum est media hac decenniorum hebdomade de- fecisse hostiam et sacrificium, atque • abominatio. nem desolationis in loco sancto exstitisse. Nam- que a Salvatoris nostri resurrectione ad ultimam sub Vespasiano oppugnationem elapsi sunt anni quinque et triginta; quibus constaret prædictæ hebdomadis dimidium. Etenim flammis et vasta- tione penitus deleto vetere sacro sanctoque tem- plo hæc hebdomada consummata est. Atque illud, • Deficiet hostia et sacrificium, et erit in templo abominatio desolationis *, usque ad consumna- tionem vitæ permansurum ostendit Scriptura, his additis • Et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio. » Hoc breviter exposito, superest ut Isaiae prophe- tias aggrediantur, qui solus ex omni vetere Scri- ptura nobis elucidandus relinquitur. B LIBER QUARTUS. EX ISAIA. C Propheticas de Isaia Eclogas, quæ solæ nobis expo- nendæ supersunt, tractaturi, eorum gratia qui pro- phetiis fidem non adbibent, pauca ad prophetarum veracitatem demonstrandam præfabimur. Primum quidem iis qui ante nos fuerunt, rectum aptumque instituemus argumentum. Pulchre enim dixisse mihi videntur, quomodo Moysis legi subditis lex ipsa testetur, quod gentes, quarum in medio vi- vent, ‹ augures et divinos audient. Tu autem, ait, a Domino Deo tuo institutus es "., lis etiam cum interdixit divinus sermo auguriis omnique per dæ- monum artificium divinatione, dixit : Prophetam de gente tua et de fratribus tuis suscitabit tibi Do- minus Deus tuus *. › Quæ igitur iis annuntiata, si non eventu probata fuissent, nec apud eos sur- rexissent prophetæ viri, numquid legi fidem adbi- D bere potuissent, vel annuntiato verbo, tam expresse et manifeste mendaci ? Nonne, ipsa indole ad futu- rorum scientiam propensa, in propriorum oraculo- rum contemptum perducti, quibus nihil verum, nihil divinum inesset, nullis subeuntibus prophe- tis, sponte ad gentium et vaticinia et oracula con- fugissent? Verum videntur non tantummodo Moy- sem, sed et multos qui post eum suscitati sunt, quasi Dei prophetas agnovisse, nonnisi insitam eis divinitatem experti. Qui quidem eis non tantum de rebus quæ remotissimis ultimisque temporibus ferent, prophetaverunt, sed etiam de praesentibus of Dan. 1, 27. * Deut. xvIII, 14. ** ibid. 15.
Τὰς ἀπὸ τῶν Ἡσαί̈ου Προφητικὰς Ἐκλογὰς μόνας ἡμῖν λειπούσας ἀπανθίσασθαι πειρώμενοι, πρὸς τοὺς ἀπίστως περὶ τὰς προφητείας διακειμένους ὀλίγα προδιαληψόμεθα εἰς παράστασιν τῆς τῶν προφητῶν ἀληθείας. Καὶ δὴ πρῶτον καλῶς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν τετηρημένον παραθήσομαι λογισμόν. Εὖ γοὖν εἰρηκέναι μοι δοκοῦσιν, ὡς ἄρα τοῖς ὑπὸ τὸν Μωσέως νόμον αὐτὸς ὁ νόμος διαμαρτύρεται, ὅτι δὴ τὰ ἔθνη ὧν μεταξὺ πολιτεύσονται κληδόνων καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ, φησὶν, οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου· καὶ ἔτι γε εἴργων αὐτοὺς ὁ θεῖος λόγος ἔκ τε οἰωνιστικῆς καὶ πάσης τῆς διὰ δαιμόνων περιέργου μαντείας ἐπιφέρει, λέγων, προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου.
Α ναμώθη τὴν οἰκουμένην. Καὶ γὰρ οὖν ἐκ τῶν ἱστο ριῶν δείκνυται Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μαθητής μετά τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ ἔτεσιν ἐπιβιοὺς ο' μέχρι γὰρ τῆς Τραϊανοῦ λόγος ἔχει παραμεῖναι αὐτὸν βασιλείας· κατά τε ταύτην τὴν διήγησιν πρόδηλον ὅπως ἐν τῷ ἡμίσει ταύτης τῆς ἐν δεκάσιν ἑβδομάδος ἤρθη θυσία καὶ σπονδή, καὶ τὸ λεγόμενον. βδέλυγμα τῆς ἐρη μώσεως » ἔστη ἐν τόπῳ ἁγίῳ. Τὰ γοῦν ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως ἐπὶ τὴν ὑστάτην κατά Ουεσπασιανὸν πολιορκίαν εἰς ἔτη πέντε καὶ τριάκοντα συντείνει· ἅπερ ἂν γένοιτο τῆς ἀποδοθείσης ἑβδομάδος τὸ ἥμισυ· ὅτε καὶ παντελῆ τὴν διὰ πυρὸς φθοράν καὶ κατασκαφὴν τοῦ πάλαι ἱεροῦ καὶ ἁγίου νεὼ περ πονθότος ἐπισφράγισμα εἴληφε· καὶ τὸ, ο Αρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων·, ὅπερ « βδέλυγμα ἐρημώσεως ο μέχρι συντελείας βίου παραμεῖναι δηλοῖ τὸ λόγιον, φάσκον - • Καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. » Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπιτεμόμενοι, τὴν διήγησιν παρα- τεθείμεθα· ὥρα δὲ ἤδη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τὸν Ησαΐαν· ὅς μόνος ἀπὸ πάσης τῆς παλαιᾶς ἡμῖν περιλέλειπται Γραφῆς. ΛΟΓΟΣ Δ'. ΗΣΑΪΟΥ. Τὰς ἀπὸ τῶν Ἡσαΐου προφητικὰς Ἐκλογάς μόνας ἡμῖν λειπούσας ἀπανθίσασθαι πειρώμενοι, πρὸς τοὺς ἀπίστως περὶ τὰς προφητείας διακειμένους ὀλίγα προ διαληψόμεθα εἰς παράστασιν τῆς τῶν προφητῶν ἀλη θείας. Καὶ δὴ πρῶτον καλῶς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν τε- τηρημένον παραθήσομαι λογισμόν. Εὖ γοῦν εἰρηκέναι μοι δοκοῦσιν, ὡς ἄρα τοῖς ὑπὸ τὸν Μωϋσέως νόμον αὐ τὸς ὁ νόμος διαμαρτύρεται, ὅτι δὴ τὰ ἔθνη ὧν μεταξύ πολιτεύσονται ο κληδόνων και μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ, » φησίν, « οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Η Καὶ ἔτι γε εἴργων αὐτοὺς ὁ θεῖος λόγος ἔκ τε οίωνι- στικῆς καὶ πάσης τῆς διὰ δαιμόνων περιέργου μαντείας ἐπιφέρει, λέγων· « Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου.» Αρ᾽ οὖν τούτων αὐτοῖς ἀναγεγραμμένων, μὴ ἔργῳ δὲ γενομένων, μη δὲ παρόντων αὐτοῖς προφητῶν ἀνδρῶν, δύνατον ἦν αὐ τοὺς πιστεύειν τῷ νόμῳ, καὶ τῷ ταῦτα ἐπαγγειλα- μένῳ λόγῳ οὕτω προφανῶς καὶ ἐναργῶς ψευδομένῳ; ἢ δῆλον ὅτι ὑπ' αὐτῆς τῆς περὶ τὴν πρόγνωσιν τῶν ἐσομένων λιχνείας ἀγόμενοι κατεφρόνησαν τῶν ἰδίων, ὡς οὐδὲν ἀληθὲς ἐχόντων οὐδὲ θεῖον, διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς προφήτας, αυτόμολοι δὲ ἐπὶ τὰ τῶν ἐθνῶν μαντεῖά τε καὶ χρηστήρια μετῄεσαν; ᾿Αλλὰ γὰρ φαί- νονται οὐ μόνον Μωϋσέα, ἀλλὰ καὶ πλείους μετ᾿ αὐτὸν ὡς Θεοῦ προφήτας προσιέμενοι, οὐκ ἄλλως δῆλον ὅτι ἢ τῷ πεῖραν τῆς ἐν αὐτοῖς θειότητος ειληφέναι· οἶδε γὰρ αὐτοῖς οὐ μόνον περὶ τῶν μακροῖς ὕστερον χρό νοις μελλόντων ἔσεσθαι προὐθέσπιζον, ἀλλὰ καὶ περί EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. confirmatum est. Etenim historiis patet Joannem, Christi discipulum, post nortem Domini, septua- ginta annis superstitem vixisse, scilicet usque ad Trajani regnum ; juxtaque hanc sententiam mani festum est media hac decenniorum hebdomade de- fecisse hostiam et sacrificium, atque • abominatio. nem desolationis in loco sancto exstitisse. Nam- que a Salvatoris nostri resurrectione ad ultimam sub Vespasiano oppugnationem elapsi sunt anni quinque et triginta; quibus constaret prædictæ hebdomadis dimidium. Etenim flammis et vasta- tione penitus deleto vetere sacro sanctoque tem- plo hæc hebdomada consummata est. Atque illud, • Deficiet hostia et sacrificium, et erit in templo abominatio desolationis *, usque ad consumna- tionem vitæ permansurum ostendit Scriptura, his additis • Et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio. » Hoc breviter exposito, superest ut Isaiae prophe- tias aggrediantur, qui solus ex omni vetere Scri- ptura nobis elucidandus relinquitur. B LIBER QUARTUS. EX ISAIA. C Propheticas de Isaia Eclogas, quæ solæ nobis expo- nendæ supersunt, tractaturi, eorum gratia qui pro- phetiis fidem non adbibent, pauca ad prophetarum veracitatem demonstrandam præfabimur. Primum quidem iis qui ante nos fuerunt, rectum aptumque instituemus argumentum. Pulchre enim dixisse mihi videntur, quomodo Moysis legi subditis lex ipsa testetur, quod gentes, quarum in medio vi- vent, ‹ augures et divinos audient. Tu autem, ait, a Domino Deo tuo institutus es "., lis etiam cum interdixit divinus sermo auguriis omnique per dæ- monum artificium divinatione, dixit : Prophetam de gente tua et de fratribus tuis suscitabit tibi Do- minus Deus tuus *. › Quæ igitur iis annuntiata, si non eventu probata fuissent, nec apud eos sur- rexissent prophetæ viri, numquid legi fidem adbi- D bere potuissent, vel annuntiato verbo, tam expresse et manifeste mendaci ? Nonne, ipsa indole ad futu- rorum scientiam propensa, in propriorum oraculo- rum contemptum perducti, quibus nihil verum, nihil divinum inesset, nullis subeuntibus prophe- tis, sponte ad gentium et vaticinia et oracula con- fugissent? Verum videntur non tantummodo Moy- sem, sed et multos qui post eum suscitati sunt, quasi Dei prophetas agnovisse, nonnisi insitam eis divinitatem experti. Qui quidem eis non tantum de rebus quæ remotissimis ultimisque temporibus ferent, prophetaverunt, sed etiam de praesentibus of Dan. 1, 27. * Deut. xvIII, 14. ** ibid. 15.
Ἄρ’ οὖν τούτων αὐτοῖς ἀναγεγραμμένων, μὴ ἔργῳ δὲ γενομένων, μὴ δὲ παρόντων αὐτοῖς προφητῶν ἀνδρῶν, δύνατον ἦν αὐτοὺς πιστεύειν τῷ νόμῳ, καὶ τῷ ταῦτα ἐπαγγειλαμένῳ λόγῳ οὕτω προφανῶς καὶ ἐναργῶς ψευδομένῳ, ἢ δῆλον ὅτι ὑπ’ αὐτῆς τῆς περὶ τὴν πρόγνωσιν τῶν ἐσομένων λιχνείας ἀγόμενοι κατεφρόνησαν τῶν ἰδίων, ὡς οὐδὲν ἀληθὲς ἐχόντων οὐδὲ θεῖον, διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ’ αὐτοῖς προφήτας, αὐτόμολοι δὲ ἐπὶ τὰ τῶν ἐθνῶν μαντεῖά τε καὶ χρηστήρια μετήεσαν; Ἀλλὰ γὰρ φαίνονται οὐ μόνον Μωσέα, ἀλλὰ καὶ πλείους μετ’ αὐτὸν ὡς Θεοῦ προφήτας προσιέμενοι, οὐκ ἄλλως δῆλον ὅτι ἢ τῷ πείραν τῆς ἐν αὐτοῖς θειότητος εἰληφέναι· οἵδε γὰρ αὐτοῖς οὐ μόνον περὶ τῶν μακροῖς ὕστερον χρόνοις μελλόντων ἔσεσθαι προυθέσπιζον, ἀλλὰ καὶ περί τινων προχείρων καὶ βιωτικῶν προύλεγον· οἷον περὶ ὄνων ἀπολωλυιῶν, καὶ περὶ νοσούντων ἐπισφαλῶς εἰ βιώσονται ἢ μὴ, καὶ περὶ μελλούσης ἔσεσθαι τῷ λαῷ εὐθηνίας, καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ ταῖς κατ’ αὐτοὺς ἱστορίαις ἐμφέρεται· ἅπερ εἰ μὴ τοῦτον γεγόνει τὸν τρόπον, ἀποκρινέσθω τίς, τίνι δὴ ποτὲ οὖν λόγῳ προφήτας ἡγοῦντό τε καὶ ἀπεκάλουν, ἢ διὰ τί γραφῆς τοὺς λόγους αὐτῶν ἠξίουν;
Α ναμώθη τὴν οἰκουμένην. Καὶ γὰρ οὖν ἐκ τῶν ἱστο ριῶν δείκνυται Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μαθητής μετά τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ ἔτεσιν ἐπιβιοὺς ο' μέχρι γὰρ τῆς Τραϊανοῦ λόγος ἔχει παραμεῖναι αὐτὸν βασιλείας· κατά τε ταύτην τὴν διήγησιν πρόδηλον ὅπως ἐν τῷ ἡμίσει ταύτης τῆς ἐν δεκάσιν ἑβδομάδος ἤρθη θυσία καὶ σπονδή, καὶ τὸ λεγόμενον. βδέλυγμα τῆς ἐρη μώσεως » ἔστη ἐν τόπῳ ἁγίῳ. Τὰ γοῦν ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως ἐπὶ τὴν ὑστάτην κατά Ουεσπασιανὸν πολιορκίαν εἰς ἔτη πέντε καὶ τριάκοντα συντείνει· ἅπερ ἂν γένοιτο τῆς ἀποδοθείσης ἑβδομάδος τὸ ἥμισυ· ὅτε καὶ παντελῆ τὴν διὰ πυρὸς φθοράν καὶ κατασκαφὴν τοῦ πάλαι ἱεροῦ καὶ ἁγίου νεὼ περ πονθότος ἐπισφράγισμα εἴληφε· καὶ τὸ, ο Αρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων·, ὅπερ « βδέλυγμα ἐρημώσεως ο μέχρι συντελείας βίου παραμεῖναι δηλοῖ τὸ λόγιον, φάσκον - • Καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. » Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπιτεμόμενοι, τὴν διήγησιν παρα- τεθείμεθα· ὥρα δὲ ἤδη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τὸν Ησαΐαν· ὅς μόνος ἀπὸ πάσης τῆς παλαιᾶς ἡμῖν περιλέλειπται Γραφῆς. ΛΟΓΟΣ Δ'. ΗΣΑΪΟΥ. Τὰς ἀπὸ τῶν Ἡσαΐου προφητικὰς Ἐκλογάς μόνας ἡμῖν λειπούσας ἀπανθίσασθαι πειρώμενοι, πρὸς τοὺς ἀπίστως περὶ τὰς προφητείας διακειμένους ὀλίγα προ διαληψόμεθα εἰς παράστασιν τῆς τῶν προφητῶν ἀλη θείας. Καὶ δὴ πρῶτον καλῶς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν τε- τηρημένον παραθήσομαι λογισμόν. Εὖ γοῦν εἰρηκέναι μοι δοκοῦσιν, ὡς ἄρα τοῖς ὑπὸ τὸν Μωϋσέως νόμον αὐ τὸς ὁ νόμος διαμαρτύρεται, ὅτι δὴ τὰ ἔθνη ὧν μεταξύ πολιτεύσονται ο κληδόνων και μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ, » φησίν, « οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Η Καὶ ἔτι γε εἴργων αὐτοὺς ὁ θεῖος λόγος ἔκ τε οίωνι- στικῆς καὶ πάσης τῆς διὰ δαιμόνων περιέργου μαντείας ἐπιφέρει, λέγων· « Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου.» Αρ᾽ οὖν τούτων αὐτοῖς ἀναγεγραμμένων, μὴ ἔργῳ δὲ γενομένων, μη δὲ παρόντων αὐτοῖς προφητῶν ἀνδρῶν, δύνατον ἦν αὐ τοὺς πιστεύειν τῷ νόμῳ, καὶ τῷ ταῦτα ἐπαγγειλα- μένῳ λόγῳ οὕτω προφανῶς καὶ ἐναργῶς ψευδομένῳ; ἢ δῆλον ὅτι ὑπ' αὐτῆς τῆς περὶ τὴν πρόγνωσιν τῶν ἐσομένων λιχνείας ἀγόμενοι κατεφρόνησαν τῶν ἰδίων, ὡς οὐδὲν ἀληθὲς ἐχόντων οὐδὲ θεῖον, διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς προφήτας, αυτόμολοι δὲ ἐπὶ τὰ τῶν ἐθνῶν μαντεῖά τε καὶ χρηστήρια μετῄεσαν; ᾿Αλλὰ γὰρ φαί- νονται οὐ μόνον Μωϋσέα, ἀλλὰ καὶ πλείους μετ᾿ αὐτὸν ὡς Θεοῦ προφήτας προσιέμενοι, οὐκ ἄλλως δῆλον ὅτι ἢ τῷ πεῖραν τῆς ἐν αὐτοῖς θειότητος ειληφέναι· οἶδε γὰρ αὐτοῖς οὐ μόνον περὶ τῶν μακροῖς ὕστερον χρό νοις μελλόντων ἔσεσθαι προὐθέσπιζον, ἀλλὰ καὶ περί EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. confirmatum est. Etenim historiis patet Joannem, Christi discipulum, post nortem Domini, septua- ginta annis superstitem vixisse, scilicet usque ad Trajani regnum ; juxtaque hanc sententiam mani festum est media hac decenniorum hebdomade de- fecisse hostiam et sacrificium, atque • abominatio. nem desolationis in loco sancto exstitisse. Nam- que a Salvatoris nostri resurrectione ad ultimam sub Vespasiano oppugnationem elapsi sunt anni quinque et triginta; quibus constaret prædictæ hebdomadis dimidium. Etenim flammis et vasta- tione penitus deleto vetere sacro sanctoque tem- plo hæc hebdomada consummata est. Atque illud, • Deficiet hostia et sacrificium, et erit in templo abominatio desolationis *, usque ad consumna- tionem vitæ permansurum ostendit Scriptura, his additis • Et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio. » Hoc breviter exposito, superest ut Isaiae prophe- tias aggrediantur, qui solus ex omni vetere Scri- ptura nobis elucidandus relinquitur. B LIBER QUARTUS. EX ISAIA. C Propheticas de Isaia Eclogas, quæ solæ nobis expo- nendæ supersunt, tractaturi, eorum gratia qui pro- phetiis fidem non adbibent, pauca ad prophetarum veracitatem demonstrandam præfabimur. Primum quidem iis qui ante nos fuerunt, rectum aptumque instituemus argumentum. Pulchre enim dixisse mihi videntur, quomodo Moysis legi subditis lex ipsa testetur, quod gentes, quarum in medio vi- vent, ‹ augures et divinos audient. Tu autem, ait, a Domino Deo tuo institutus es "., lis etiam cum interdixit divinus sermo auguriis omnique per dæ- monum artificium divinatione, dixit : Prophetam de gente tua et de fratribus tuis suscitabit tibi Do- minus Deus tuus *. › Quæ igitur iis annuntiata, si non eventu probata fuissent, nec apud eos sur- rexissent prophetæ viri, numquid legi fidem adbi- D bere potuissent, vel annuntiato verbo, tam expresse et manifeste mendaci ? Nonne, ipsa indole ad futu- rorum scientiam propensa, in propriorum oraculo- rum contemptum perducti, quibus nihil verum, nihil divinum inesset, nullis subeuntibus prophe- tis, sponte ad gentium et vaticinia et oracula con- fugissent? Verum videntur non tantummodo Moy- sem, sed et multos qui post eum suscitati sunt, quasi Dei prophetas agnovisse, nonnisi insitam eis divinitatem experti. Qui quidem eis non tantum de rebus quæ remotissimis ultimisque temporibus ferent, prophetaverunt, sed etiam de praesentibus of Dan. 1, 27. * Deut. xvIII, 14. ** ibid. 15.
PG 22:1193Τίς δ’ ἡ αἰτία, δι’ ἣν καὶ τοῖς μετέπειτα παισὶν ἑαυτῶν, ὡς ἂν δὴ θείας, αὐτῶν τὰς γραφὰς παρεδίδοσαν· μηδὲν γάρ τι θεῖον μὴ δὲ παράδοξον ἐν τοῖς ἀνδράσιν ἑορακότας εἰκῆ καὶ μάτην οἴεσθαι περὶ αὐτῶν τοιαῦτα διειληφέναι πάντων ἐστὶν ἀπιθανώτατον.
Β - τινων προχείρων καὶ βιωτικῶν προλεγον· οἷον περί Α ἄνων ἀπολωλυιῶν, καὶ περὶ νοσούντων ἐπισφαλῶς, εἰ βιώσονται ἢ μὴ, καὶ περὶ μελλούσης ἔσεσθαι τῷ λαῷ εὐθηνίας, καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ ταῖς κατ' αὐτούς ἱστορίαις ἐμφέρεται· ἅπερ εἰ μὴ τοῦτον γεγόνει τὸν τρόπον, ἀποκρινέσθω τις, τίνι δήποτε οὖν λόγῳ προ- φήτας ἡγοῦντό τε καὶ ἀπεκάλουν, ἢ διὰ τί γραφῆς τοὺς λόγους αὐτῶν ἠξίουν; Τίς δ᾽ ἡ αἰτία δι᾽ ἦν καὶ τοῖς μετέπειτα παισὶν ἑαυτῶν, ὡς ἂν δὴ θείας, αὐτῶν τὰς γραφάς παρεδίδοσαν ; Μηδὲν γάρ τι θεῖον μηδὲ παράδοξον ἐν τοῖς ἀνδράσιν έωρακότας εἰκὴ καὶ μάτ την οἴεσθαι περὶ αὐτῶν τοιαῦτα διειλημέναι, πάντων ἐστὶν ἀπιθανώτατον. Εἰ δ' ἀναδράμοι τις ἐπὶ τοὺς τότε χρόνους τῇ διανοίᾳ, τί ἄρα ἐπινοήσειεν, ὁρῶν ἄνδρας ἀγροίκους καὶ τὸ σχῆμα λιτούς, αἰτόλους τινὰς καὶ ποιμένας, εἰς μέσον παντὸς τοῦ ἔθνους παριόντας, καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ τινα λέγοντας, καὶ ο Τάδε λέγει Κύριος, » ἀναβοωμένους, ἐπί τε βασιλέων καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ μετὰ παραστήματος ἀκαταπλήκτου δημηγοροῦντας, καὶ σοφίαν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνδεικνυ μένους, τὴν καὶ εἰσέτι νῦν ἐν ταῖς προφητείαις αὐτῶν φερομένην, μυρία τε ἄλλα δι' αινιγμάτων καὶ παρα βολῶν ἀπόῤῥητα φιλοσοφοῦντας, ἠθικήν τε καὶ δογμα- τικὴν τῇ Ἑβραίων φωνή διδασκαλίαν τῷ λαῷ παρα διδόντας, καὶ πρὸς ἐπὶ τούτοις τὸν βίον τοῖς λόγοις αὐτῶν κατάλληλον ἐνδεικνυμένους, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀκο λακεύτως ὁμιλοῦντας, εἰς πρόσωπόν τε τοὺς ἀσεβεῖς διελέγχοντας, ὡς καὶ ἐπιβουλεύεσθαι πρὸς αὐτῶν μέ- χρι θάνατον, ρωμαλές και γεννικῷ παραστήματι τῷ ἀληθεῖ λόγῳ παρισταμένους· ταῦτά τις εἰς νοῦν εὐγνω- μόνως θέμενος, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσειε κατὰ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐπίπνοιαν ταῦτα πάντα περὶ αὐτοὺς γεγο- νέναι ; Διὸ καὶ τότε θαυμάζεσθαι αὐτοὺς εἰκὸς ἦν παρὰ τοῖς ἔμφροσι, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν ἀναγράπτους παρὰ τοῖς ἱερογραμματεῦσι φυλάττεσθαι, εἰσέτι τε νῦν παρ' ὅλῳ τῷ ἔθνει προφήτας γεγονέναι τοῦ Θεοῦ πιστεύεσθαι· δ καὶ ἐναργέστατα μάλιστα παρίστησιν ἡ ἡμετέρα περὶ τοῦ Χριστοῦ διάληψις, καθ᾽ ἣν ἀποδεί κνυμεν πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν οἰκονομίαν γεγενημέ- νην, τά τε περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐξ ἁπάντων ἐθνῶν γενομένης δι' αὐτοῦ κλήσεως,ἀκριβῶς προεγνώσθαί τε καὶ πρὸ μυρίων ὅσων ἐτῶν τοῖς θε σπεσίοις ἐκείνοις ἀνδράσι προειρῆσθαι· ὧν τὰς ἱερὰς βίβλους Ἰουδαῖοι μᾶλλον ἂν ἡμῶν εἶεν ἀξιοπιστότεροι μετὰ πάσης σεβασμίου τιμῆς περιέποντές τε καὶ προφέροντες. Τούτων ἡμῖν χρησίμως προδιαληφθέντων, ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ὁδευτέον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἐκ τοῦ Ἡσαΐου. • Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαΐαν υἱὸν ᾿Αμώς περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. "Οτι ἔστα: ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψω θήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλά, καὶ ἐροῦσε· Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Ειὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερου- σαλήμ· καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐλέγξει λαόν πολύς· καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν ECLOGA PROPHETICA. LIB. 1V. de graviter ægrotantibus, utrum convalescerent, necne, de rebus populo feliciter cessuris, multisque aliis, quæ in eorum historiis reperire est : quod si : non ita se habuissent, mihi respondeant, cui unquam igitur verbo prophetas agnovissent vocavissent- que, vel cur eorum verba scriptis servanda curas- sent? Quamobrem posteritati suæ scripta eorum, quasi divina tradidissent? Haud quidquam enim divini, vel præclari in istis viris perspicientes te- mere ac inconsiderate de ipsis talia accepisse opi- nari, stolidissimum esset. Si quis hæc antiqua mente percenseat tempora, quid existimabit, rusti- cos videns homines, ignobili habitu, bubulcos sci- licet pastoresque, in medio totius gentis prodeun- tes, quasi Dei nomine quædam docentes, excla mantesque, Hæc dicit Dominus, coram regibus ac omni populo audacter ac libere verba facientes, sapientiam humana majorem ostendentes, qu nune adhuc in eorum prophetiis viget, innumera per parabolas atque ænigmata mysteria edocentes, moralem et dogmaticam Hebræorum lingua disci- plinam populo tradentes, vitam cum præceptis suis congruam degentes, coram omnibus sine adu- latione conversalos, impios palam objurgantes, ipso mortis periculo contempto, ac denique veritatem virili generosaque defendentes audacia. Quæ si quis animo diligenter reputet, non poterit non con- fiteri ex his omnibus tales viròs divina quadam inspiratione esse allatos. Ideoque tunc eos inter sapientissimos æquum erat admirarì, eorumque verba sacris conservare Scripturis, eos denique usque nunc apud omnes gentes velut Dei prophe- tas credi. Quod et manifestissime confirmat nostra de Christo disputatio, qua demonstravimus omnia quæ acciderunt ei, omnem ejus disciplinam, gen- tiumque ab eo factam vocationem, expresse præ- nuntiata, multisque ante annis ab istis divinitug allatis viris prædicta fuisse. Quorum sacros libros Judaei majore digni fide quam nos essent, justo ac venerabili honore prosequentes. His igitur a nobis non sine utilitate expositis, ad propositum revertendum est. et coævis prædixerunt; sicut de perditis asinis, PATR. GR. XXII. C D CAPUT I. Ex Isaia • Verbum quod vidit Isaias, flius Amos, super Juda et Jerusalem. Et erit in novissimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus. Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit gentes, et ar- guet populos multos : et confabunt gladios suu in vomeres, et lanceas suas in falces: non levabit gens contra gentein gladium, nec exercebuntur
Εἰ δ’ ἀναδράμοι τίς ἐπὶ τοὺς τότε χρόνους τῇ διανοίᾳ, τί ἄρα ἐπινοήσειεν, ὁρῶν ἄνδρας ἀγροίκους καὶ τὸ σχῆμα λιτοὺς, αἰπολοὺς τινὰς καὶ ποιμένας, εἰς μέσον παντὸς τοῦ ἔθνους παριόντας, καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ τινὰ λέγοντας, καὶ τάδε λέγει Κύριος ἀναβοωμένους, ἐπί τε βασιλέων καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ μετὰ παραστήματος ἀκαταπλήκτου δημηγοροῦντας, καὶ σοφίαν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνδεικνυμένους, τὴν καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐν ταῖς προφητείαις αὐτῶν φερομένην, μυρία τε ἄλλα δι’ αἰνιγμάτων καὶ παραβολῶν ἀπόρρητα φιλοσοφοῦντας, ἠθικήν τε καὶ δογματικὴν τῇ Ἑβραίων φωνῇ διδασκαλίαν τῷ λαῷ παραδιδόντας, καὶ πρὸς ἐπὶ τούτοις τὸν βίον τοῖς λόγοις αὐτῶν κατάλληλον ἐνδεικνυμένους, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀκολακεύτως ὁμιλοῦντας, εἰς πρόσωπόν τε τοὺς ἀσεβεῖς διελέγχοντας, ὡς καὶ ἐπιβουλεύεσθαι πρὸς αὐτῶν μέχρι θάνατον, ῥωμαλέῳ καὶ γεννικῷ παραστήματι τῷ ἀληθεῖ λόγῳ παρισταμένους. Ταῦτά τις εἰς νοῦν εὐγνωμόνως θέμενος, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσειεν κατὰ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐπίπνοιαν ταῦτα πάντα περὶ αὐτοὺς γεγονέναι;
Β - τινων προχείρων καὶ βιωτικῶν προλεγον· οἷον περί Α ἄνων ἀπολωλυιῶν, καὶ περὶ νοσούντων ἐπισφαλῶς, εἰ βιώσονται ἢ μὴ, καὶ περὶ μελλούσης ἔσεσθαι τῷ λαῷ εὐθηνίας, καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ ταῖς κατ' αὐτούς ἱστορίαις ἐμφέρεται· ἅπερ εἰ μὴ τοῦτον γεγόνει τὸν τρόπον, ἀποκρινέσθω τις, τίνι δήποτε οὖν λόγῳ προ- φήτας ἡγοῦντό τε καὶ ἀπεκάλουν, ἢ διὰ τί γραφῆς τοὺς λόγους αὐτῶν ἠξίουν; Τίς δ᾽ ἡ αἰτία δι᾽ ἦν καὶ τοῖς μετέπειτα παισὶν ἑαυτῶν, ὡς ἂν δὴ θείας, αὐτῶν τὰς γραφάς παρεδίδοσαν ; Μηδὲν γάρ τι θεῖον μηδὲ παράδοξον ἐν τοῖς ἀνδράσιν έωρακότας εἰκὴ καὶ μάτ την οἴεσθαι περὶ αὐτῶν τοιαῦτα διειλημέναι, πάντων ἐστὶν ἀπιθανώτατον. Εἰ δ' ἀναδράμοι τις ἐπὶ τοὺς τότε χρόνους τῇ διανοίᾳ, τί ἄρα ἐπινοήσειεν, ὁρῶν ἄνδρας ἀγροίκους καὶ τὸ σχῆμα λιτούς, αἰτόλους τινὰς καὶ ποιμένας, εἰς μέσον παντὸς τοῦ ἔθνους παριόντας, καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ τινα λέγοντας, καὶ ο Τάδε λέγει Κύριος, » ἀναβοωμένους, ἐπί τε βασιλέων καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ μετὰ παραστήματος ἀκαταπλήκτου δημηγοροῦντας, καὶ σοφίαν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνδεικνυ μένους, τὴν καὶ εἰσέτι νῦν ἐν ταῖς προφητείαις αὐτῶν φερομένην, μυρία τε ἄλλα δι' αινιγμάτων καὶ παρα βολῶν ἀπόῤῥητα φιλοσοφοῦντας, ἠθικήν τε καὶ δογμα- τικὴν τῇ Ἑβραίων φωνή διδασκαλίαν τῷ λαῷ παρα διδόντας, καὶ πρὸς ἐπὶ τούτοις τὸν βίον τοῖς λόγοις αὐτῶν κατάλληλον ἐνδεικνυμένους, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀκο λακεύτως ὁμιλοῦντας, εἰς πρόσωπόν τε τοὺς ἀσεβεῖς διελέγχοντας, ὡς καὶ ἐπιβουλεύεσθαι πρὸς αὐτῶν μέ- χρι θάνατον, ρωμαλές και γεννικῷ παραστήματι τῷ ἀληθεῖ λόγῳ παρισταμένους· ταῦτά τις εἰς νοῦν εὐγνω- μόνως θέμενος, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσειε κατὰ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐπίπνοιαν ταῦτα πάντα περὶ αὐτοὺς γεγο- νέναι ; Διὸ καὶ τότε θαυμάζεσθαι αὐτοὺς εἰκὸς ἦν παρὰ τοῖς ἔμφροσι, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν ἀναγράπτους παρὰ τοῖς ἱερογραμματεῦσι φυλάττεσθαι, εἰσέτι τε νῦν παρ' ὅλῳ τῷ ἔθνει προφήτας γεγονέναι τοῦ Θεοῦ πιστεύεσθαι· δ καὶ ἐναργέστατα μάλιστα παρίστησιν ἡ ἡμετέρα περὶ τοῦ Χριστοῦ διάληψις, καθ᾽ ἣν ἀποδεί κνυμεν πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν οἰκονομίαν γεγενημέ- νην, τά τε περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐξ ἁπάντων ἐθνῶν γενομένης δι' αὐτοῦ κλήσεως,ἀκριβῶς προεγνώσθαί τε καὶ πρὸ μυρίων ὅσων ἐτῶν τοῖς θε σπεσίοις ἐκείνοις ἀνδράσι προειρῆσθαι· ὧν τὰς ἱερὰς βίβλους Ἰουδαῖοι μᾶλλον ἂν ἡμῶν εἶεν ἀξιοπιστότεροι μετὰ πάσης σεβασμίου τιμῆς περιέποντές τε καὶ προφέροντες. Τούτων ἡμῖν χρησίμως προδιαληφθέντων, ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ὁδευτέον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἐκ τοῦ Ἡσαΐου. • Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαΐαν υἱὸν ᾿Αμώς περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. "Οτι ἔστα: ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψω θήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλά, καὶ ἐροῦσε· Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Ειὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερου- σαλήμ· καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐλέγξει λαόν πολύς· καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν ECLOGA PROPHETICA. LIB. 1V. de graviter ægrotantibus, utrum convalescerent, necne, de rebus populo feliciter cessuris, multisque aliis, quæ in eorum historiis reperire est : quod si : non ita se habuissent, mihi respondeant, cui unquam igitur verbo prophetas agnovissent vocavissent- que, vel cur eorum verba scriptis servanda curas- sent? Quamobrem posteritati suæ scripta eorum, quasi divina tradidissent? Haud quidquam enim divini, vel præclari in istis viris perspicientes te- mere ac inconsiderate de ipsis talia accepisse opi- nari, stolidissimum esset. Si quis hæc antiqua mente percenseat tempora, quid existimabit, rusti- cos videns homines, ignobili habitu, bubulcos sci- licet pastoresque, in medio totius gentis prodeun- tes, quasi Dei nomine quædam docentes, excla mantesque, Hæc dicit Dominus, coram regibus ac omni populo audacter ac libere verba facientes, sapientiam humana majorem ostendentes, qu nune adhuc in eorum prophetiis viget, innumera per parabolas atque ænigmata mysteria edocentes, moralem et dogmaticam Hebræorum lingua disci- plinam populo tradentes, vitam cum præceptis suis congruam degentes, coram omnibus sine adu- latione conversalos, impios palam objurgantes, ipso mortis periculo contempto, ac denique veritatem virili generosaque defendentes audacia. Quæ si quis animo diligenter reputet, non poterit non con- fiteri ex his omnibus tales viròs divina quadam inspiratione esse allatos. Ideoque tunc eos inter sapientissimos æquum erat admirarì, eorumque verba sacris conservare Scripturis, eos denique usque nunc apud omnes gentes velut Dei prophe- tas credi. Quod et manifestissime confirmat nostra de Christo disputatio, qua demonstravimus omnia quæ acciderunt ei, omnem ejus disciplinam, gen- tiumque ab eo factam vocationem, expresse præ- nuntiata, multisque ante annis ab istis divinitug allatis viris prædicta fuisse. Quorum sacros libros Judaei majore digni fide quam nos essent, justo ac venerabili honore prosequentes. His igitur a nobis non sine utilitate expositis, ad propositum revertendum est. et coævis prædixerunt; sicut de perditis asinis, PATR. GR. XXII. C D CAPUT I. Ex Isaia • Verbum quod vidit Isaias, flius Amos, super Juda et Jerusalem. Et erit in novissimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus. Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit gentes, et ar- guet populos multos : et confabunt gladios suu in vomeres, et lanceas suas in falces: non levabit gens contra gentein gladium, nec exercebuntur
Διὸ καὶ τότε θαυμάζεσθαι αὐτοὺς εἰκὸς ἦν παρὰ τοῖς ἔμφροσιν, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν ἀναγράπτους παρὰ τοῖς ἱερογραμματεῦσι φυλάττεσθαι, εἰς ἔτι τε νῦν παρ’ ὅλῳ τῷ ἔθνει προφήτας γεγονέναι τοῦ Θεοῦ πιστεύεσθαι· ὃ καὶ ἐναργέστατα μάλιστα παρίστησιν ἡ ἡμετέρα περὶ τοῦ Χριστοῦ διάληψις, καθ’ ἣν ἀποδείκνυμεν πᾶσαν τὴν κατ’ αὐτὸν οἰκονομίαν γεγενημένην, τά τε περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐξ ἁπάντων ἐθνῶν γενομένης δι’ αὐτοῦ κλήσεως ἀκριβῶς προεγνῶσθαί τε καὶ πρὸ μυρίων ὅσων ἐτῶν τοῖς θεσπεσίοις ἐκείνοις ἀνδράσι προειρῆσθαι· ὧν τὰς ἱερὰς βίβλους Ἰουδαῖοι μᾶλλον ἂν ἡμῶν εἶεν ἀξιοπιστότεροι μετὰ πάσης σεβασμίου τιμῆς περιέποντές τε καὶ προφέροντες. Τούτων ἡμῖν χρησίμως προδιαληφθέντων ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ὁδευτέον. Ψ. Ἐκ τοῦ Ἡσαί̈ου. Α. Ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἡσαί̈αν υἱὸν Ἀμὼς περὶ τῆς Ἰουδαίας, καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ’ ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ’ αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη.
Β - τινων προχείρων καὶ βιωτικῶν προλεγον· οἷον περί Α ἄνων ἀπολωλυιῶν, καὶ περὶ νοσούντων ἐπισφαλῶς, εἰ βιώσονται ἢ μὴ, καὶ περὶ μελλούσης ἔσεσθαι τῷ λαῷ εὐθηνίας, καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ ταῖς κατ' αὐτούς ἱστορίαις ἐμφέρεται· ἅπερ εἰ μὴ τοῦτον γεγόνει τὸν τρόπον, ἀποκρινέσθω τις, τίνι δήποτε οὖν λόγῳ προ- φήτας ἡγοῦντό τε καὶ ἀπεκάλουν, ἢ διὰ τί γραφῆς τοὺς λόγους αὐτῶν ἠξίουν; Τίς δ᾽ ἡ αἰτία δι᾽ ἦν καὶ τοῖς μετέπειτα παισὶν ἑαυτῶν, ὡς ἂν δὴ θείας, αὐτῶν τὰς γραφάς παρεδίδοσαν ; Μηδὲν γάρ τι θεῖον μηδὲ παράδοξον ἐν τοῖς ἀνδράσιν έωρακότας εἰκὴ καὶ μάτ την οἴεσθαι περὶ αὐτῶν τοιαῦτα διειλημέναι, πάντων ἐστὶν ἀπιθανώτατον. Εἰ δ' ἀναδράμοι τις ἐπὶ τοὺς τότε χρόνους τῇ διανοίᾳ, τί ἄρα ἐπινοήσειεν, ὁρῶν ἄνδρας ἀγροίκους καὶ τὸ σχῆμα λιτούς, αἰτόλους τινὰς καὶ ποιμένας, εἰς μέσον παντὸς τοῦ ἔθνους παριόντας, καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ τινα λέγοντας, καὶ ο Τάδε λέγει Κύριος, » ἀναβοωμένους, ἐπί τε βασιλέων καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ μετὰ παραστήματος ἀκαταπλήκτου δημηγοροῦντας, καὶ σοφίαν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνδεικνυ μένους, τὴν καὶ εἰσέτι νῦν ἐν ταῖς προφητείαις αὐτῶν φερομένην, μυρία τε ἄλλα δι' αινιγμάτων καὶ παρα βολῶν ἀπόῤῥητα φιλοσοφοῦντας, ἠθικήν τε καὶ δογμα- τικὴν τῇ Ἑβραίων φωνή διδασκαλίαν τῷ λαῷ παρα διδόντας, καὶ πρὸς ἐπὶ τούτοις τὸν βίον τοῖς λόγοις αὐτῶν κατάλληλον ἐνδεικνυμένους, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀκο λακεύτως ὁμιλοῦντας, εἰς πρόσωπόν τε τοὺς ἀσεβεῖς διελέγχοντας, ὡς καὶ ἐπιβουλεύεσθαι πρὸς αὐτῶν μέ- χρι θάνατον, ρωμαλές και γεννικῷ παραστήματι τῷ ἀληθεῖ λόγῳ παρισταμένους· ταῦτά τις εἰς νοῦν εὐγνω- μόνως θέμενος, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσειε κατὰ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐπίπνοιαν ταῦτα πάντα περὶ αὐτοὺς γεγο- νέναι ; Διὸ καὶ τότε θαυμάζεσθαι αὐτοὺς εἰκὸς ἦν παρὰ τοῖς ἔμφροσι, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν ἀναγράπτους παρὰ τοῖς ἱερογραμματεῦσι φυλάττεσθαι, εἰσέτι τε νῦν παρ' ὅλῳ τῷ ἔθνει προφήτας γεγονέναι τοῦ Θεοῦ πιστεύεσθαι· δ καὶ ἐναργέστατα μάλιστα παρίστησιν ἡ ἡμετέρα περὶ τοῦ Χριστοῦ διάληψις, καθ᾽ ἣν ἀποδεί κνυμεν πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν οἰκονομίαν γεγενημέ- νην, τά τε περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐξ ἁπάντων ἐθνῶν γενομένης δι' αὐτοῦ κλήσεως,ἀκριβῶς προεγνώσθαί τε καὶ πρὸ μυρίων ὅσων ἐτῶν τοῖς θε σπεσίοις ἐκείνοις ἀνδράσι προειρῆσθαι· ὧν τὰς ἱερὰς βίβλους Ἰουδαῖοι μᾶλλον ἂν ἡμῶν εἶεν ἀξιοπιστότεροι μετὰ πάσης σεβασμίου τιμῆς περιέποντές τε καὶ προφέροντες. Τούτων ἡμῖν χρησίμως προδιαληφθέντων, ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ὁδευτέον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ἐκ τοῦ Ἡσαΐου. • Ο λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαΐαν υἱὸν ᾿Αμώς περὶ τῆς Ἰουδαίας καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. "Οτι ἔστα: ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψω θήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλά, καὶ ἐροῦσε· Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Ειὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερου- σαλήμ· καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐλέγξει λαόν πολύς· καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν ECLOGA PROPHETICA. LIB. 1V. de graviter ægrotantibus, utrum convalescerent, necne, de rebus populo feliciter cessuris, multisque aliis, quæ in eorum historiis reperire est : quod si : non ita se habuissent, mihi respondeant, cui unquam igitur verbo prophetas agnovissent vocavissent- que, vel cur eorum verba scriptis servanda curas- sent? Quamobrem posteritati suæ scripta eorum, quasi divina tradidissent? Haud quidquam enim divini, vel præclari in istis viris perspicientes te- mere ac inconsiderate de ipsis talia accepisse opi- nari, stolidissimum esset. Si quis hæc antiqua mente percenseat tempora, quid existimabit, rusti- cos videns homines, ignobili habitu, bubulcos sci- licet pastoresque, in medio totius gentis prodeun- tes, quasi Dei nomine quædam docentes, excla mantesque, Hæc dicit Dominus, coram regibus ac omni populo audacter ac libere verba facientes, sapientiam humana majorem ostendentes, qu nune adhuc in eorum prophetiis viget, innumera per parabolas atque ænigmata mysteria edocentes, moralem et dogmaticam Hebræorum lingua disci- plinam populo tradentes, vitam cum præceptis suis congruam degentes, coram omnibus sine adu- latione conversalos, impios palam objurgantes, ipso mortis periculo contempto, ac denique veritatem virili generosaque defendentes audacia. Quæ si quis animo diligenter reputet, non poterit non con- fiteri ex his omnibus tales viròs divina quadam inspiratione esse allatos. Ideoque tunc eos inter sapientissimos æquum erat admirarì, eorumque verba sacris conservare Scripturis, eos denique usque nunc apud omnes gentes velut Dei prophe- tas credi. Quod et manifestissime confirmat nostra de Christo disputatio, qua demonstravimus omnia quæ acciderunt ei, omnem ejus disciplinam, gen- tiumque ab eo factam vocationem, expresse præ- nuntiata, multisque ante annis ab istis divinitug allatis viris prædicta fuisse. Quorum sacros libros Judaei majore digni fide quam nos essent, justo ac venerabili honore prosequentes. His igitur a nobis non sine utilitate expositis, ad propositum revertendum est. et coævis prædixerunt; sicut de perditis asinis, PATR. GR. XXII. C D CAPUT I. Ex Isaia • Verbum quod vidit Isaias, flius Amos, super Juda et Jerusalem. Et erit in novissimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus. Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit gentes, et ar- guet populos multos : et confabunt gladios suu in vomeres, et lanceas suas in falces: non levabit gens contra gentein gladium, nec exercebuntur
PG 22:1195Καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλὰ, καὶ ἐρούσιν, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ· καὶ κρινεῖ ἀναμέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν πολύν· καὶ συγκόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ’ ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν. Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περιτομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπὸς, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος· ἐκ γὰρ Σιὼν, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωσέως νόμου δεδομένου·
Α εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ με θωσιν ἔτι πολεμεῖν. : Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περι οι τομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπός, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος Ἐκ γὰρ Σιών, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ο ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως νόμου δε δομένου· τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλήμ, ἀλλ' ἐπ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγ- χει ξει) πολύν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης εγγενο μένης τοῖς πρὸς τοῦ Λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τα πρότερον αὐτῶν πολεμικά σκεύη, τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργία προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν οὐκ οἶδ' εἴ τίς ἐστι πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πε πιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστι πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προ φητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τα προφητευ θέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφη τειῶν τὰ ἀποτελέσματα. Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωμα τικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακε • κηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς Καινῆς Διαθή ‹ κης, τὸν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτή ριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ προελθών, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκε, κατὰ τὸ, ο Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος - Β Ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν, ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ερχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχής διάγει βαθυτάτῃ, τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας έπιμε λούμενα γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Είτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ' ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν ἀποπληροῦσθαι πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναντα πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς· «ἐν» γὰρ ο ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ' ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανές γεγέ- νηται τὸ ὁ ὅρος, » τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος Λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίω τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε εμφανή , γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαού, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτε- θείσης προφητείας φωναί, δι' ὧν εἴρηται το, « Εγκα- ταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ¹ - EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.- EXEGETICA. B - ultra ad prælium '. . Ostendant nobis, qui de cir- cumcisione glorificantur, quænam et unde sit lex illa, et quibus danda sit, quæ de Sion exitura præ- dicitur. « De Sion enim, ait, exibit lex, diver- sam fore ab illa significans, quæ per Moysem in deserto data est. Quidnam et Domini Verbum, • quod, juxta prophetiam, non jam in Jerusalem permanebit, sed de Sion egressurum est, atque ad gentes transgressurum, ut judicet gentes et arguat populos multos, quando summa pace gentibus Verbo Domini judicandis facta, mutatisque ab iis qii in pace constituti erunt bellorum instrumentis, mentes ad propriæ animæ culturam verterit. Quid ad bæc isti possint respondere nescio. Nobis vero recte in Jesum Christum Dei credentibus, facile est omnem explanare prophetiam, et vere divinam ac prorsus admirandam demonstrare, cum et res præ- dictas eventu fuisse comprobatas crediderimus, neque a vero aberrare, prophetiarum eventu in incerta temporum spatia producto. Dicimus enim Salvatoris nostri Jesu Christi incarnatione, corpo- raliter de Sion exiisse, et inde omnibus annuntia- tam esse gentibus Novi Testamenti legem, scili- cet juxta Evangelium, cum et ipsum salutare Ver- bum, Verbum Domini appellatum, de Jerusalem procedens, ibique coinmorans edocuit, juxta ilud : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *♪ In omnes gentes effusa est ipsius gratla ³. › Quæ et ab eo judicatæ, exprobratis prioribus ipsa- rum peccatis, et ad confessionem et pœnitentiam confugientes, bellum adversus cupiditates suas fa- cere desinent, in profundissima animæ pace dein- • ceps vivent, mentis suæ culturam et fructificatio- nem solummodo curantes. Quæ si quis ad litteram accipere velit, sincerus sensus erit ; vel si ad spi- ritum spectes, muito intellectu facilior. Cum et ante omnia præsertimque hoc in loco credendum sit exitum habuisse quæ hic memorantur; verum- tamen iis quæ dicta sunt, facile possunt intelligi prima hujus loci verba, e in novissimis diebus; quippe apertum est quod in sæculorum consumma- tione manifestus factus est e mons spiritalis e Dei,, (sic) id est, divinum ac cœleste Verbum ; ejusque do- mus Ecclesia in apostolorum et prophetarum fun- damento ædificata, et ideo in vertice montium prædicata. Et hac quidem manifesta facta sunt, D post circumcisi populi reprobationem, post abla- him ab eo regnum calorum, quando impleta sunt relata supra hanc prophetiam verba, ubi dictum est : « Et derelinquetur filia Sion, ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cu- cumerario, et sicut civitas quæ vastatur Et quando impletum est illud : • Audite ver. bum Domini principes Sodomorum; perci- pite auribus legem Dei nostri, populus Ge- morrhæ. Quo mihi multitudinem victimarum ve- strarum, dicit Dominus?, et reliqua; quibus ad- , c C lɛn. 11, 1-4. Matth. xx11, 38. 'Act. x, 45. Isa. 1, 8.
τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλὴμ, ἀλλ’ ἐκ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγχει (ξει) πολὺν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης ἐγγενομένης τοῖς πρὸς τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τὰ πρότερον αὐτῶν πολεμικὰ σκεύη τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργίᾳ προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν οὐκ οἶδ’ εἴ τίς ἐστιν πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πεπιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστιν πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προφητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τὰ προφητευθέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφητειῶν τὰ ἀποτελέσματα.
Α εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ με θωσιν ἔτι πολεμεῖν. : Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περι οι τομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπός, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος Ἐκ γὰρ Σιών, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ο ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως νόμου δε δομένου· τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλήμ, ἀλλ' ἐπ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγ- χει ξει) πολύν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης εγγενο μένης τοῖς πρὸς τοῦ Λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τα πρότερον αὐτῶν πολεμικά σκεύη, τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργία προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν οὐκ οἶδ' εἴ τίς ἐστι πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πε πιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστι πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προ φητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τα προφητευ θέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφη τειῶν τὰ ἀποτελέσματα. Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωμα τικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακε • κηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς Καινῆς Διαθή ‹ κης, τὸν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτή ριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ προελθών, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκε, κατὰ τὸ, ο Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος - Β Ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν, ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ερχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχής διάγει βαθυτάτῃ, τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας έπιμε λούμενα γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Είτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ' ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν ἀποπληροῦσθαι πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναντα πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς· «ἐν» γὰρ ο ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ' ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανές γεγέ- νηται τὸ ὁ ὅρος, » τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος Λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίω τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε εμφανή , γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαού, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτε- θείσης προφητείας φωναί, δι' ὧν εἴρηται το, « Εγκα- ταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ¹ - EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.- EXEGETICA. B - ultra ad prælium '. . Ostendant nobis, qui de cir- cumcisione glorificantur, quænam et unde sit lex illa, et quibus danda sit, quæ de Sion exitura præ- dicitur. « De Sion enim, ait, exibit lex, diver- sam fore ab illa significans, quæ per Moysem in deserto data est. Quidnam et Domini Verbum, • quod, juxta prophetiam, non jam in Jerusalem permanebit, sed de Sion egressurum est, atque ad gentes transgressurum, ut judicet gentes et arguat populos multos, quando summa pace gentibus Verbo Domini judicandis facta, mutatisque ab iis qii in pace constituti erunt bellorum instrumentis, mentes ad propriæ animæ culturam verterit. Quid ad bæc isti possint respondere nescio. Nobis vero recte in Jesum Christum Dei credentibus, facile est omnem explanare prophetiam, et vere divinam ac prorsus admirandam demonstrare, cum et res præ- dictas eventu fuisse comprobatas crediderimus, neque a vero aberrare, prophetiarum eventu in incerta temporum spatia producto. Dicimus enim Salvatoris nostri Jesu Christi incarnatione, corpo- raliter de Sion exiisse, et inde omnibus annuntia- tam esse gentibus Novi Testamenti legem, scili- cet juxta Evangelium, cum et ipsum salutare Ver- bum, Verbum Domini appellatum, de Jerusalem procedens, ibique coinmorans edocuit, juxta ilud : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *♪ In omnes gentes effusa est ipsius gratla ³. › Quæ et ab eo judicatæ, exprobratis prioribus ipsa- rum peccatis, et ad confessionem et pœnitentiam confugientes, bellum adversus cupiditates suas fa- cere desinent, in profundissima animæ pace dein- • ceps vivent, mentis suæ culturam et fructificatio- nem solummodo curantes. Quæ si quis ad litteram accipere velit, sincerus sensus erit ; vel si ad spi- ritum spectes, muito intellectu facilior. Cum et ante omnia præsertimque hoc in loco credendum sit exitum habuisse quæ hic memorantur; verum- tamen iis quæ dicta sunt, facile possunt intelligi prima hujus loci verba, e in novissimis diebus; quippe apertum est quod in sæculorum consumma- tione manifestus factus est e mons spiritalis e Dei,, (sic) id est, divinum ac cœleste Verbum ; ejusque do- mus Ecclesia in apostolorum et prophetarum fun- damento ædificata, et ideo in vertice montium prædicata. Et hac quidem manifesta facta sunt, D post circumcisi populi reprobationem, post abla- him ab eo regnum calorum, quando impleta sunt relata supra hanc prophetiam verba, ubi dictum est : « Et derelinquetur filia Sion, ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cu- cumerario, et sicut civitas quæ vastatur Et quando impletum est illud : • Audite ver. bum Domini principes Sodomorum; perci- pite auribus legem Dei nostri, populus Ge- morrhæ. Quo mihi multitudinem victimarum ve- strarum, dicit Dominus?, et reliqua; quibus ad- , c C lɛn. 11, 1-4. Matth. xx11, 38. 'Act. x, 45. Isa. 1, 8.
Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακεκηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς καινῆς διαθήκης, τὸν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτήριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ προελθὼν, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκεν, κατὰ τὸ, ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν· ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ἐρχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχῆς διάγει βαθυτάτῃ τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας ἐπιμελούμενα, γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Εἴτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ’ ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον· ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν ( σιξ ) ἀποπληροῦσθαι·
Α εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ με θωσιν ἔτι πολεμεῖν. : Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περι οι τομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπός, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος Ἐκ γὰρ Σιών, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ο ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως νόμου δε δομένου· τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλήμ, ἀλλ' ἐπ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγ- χει ξει) πολύν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης εγγενο μένης τοῖς πρὸς τοῦ Λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τα πρότερον αὐτῶν πολεμικά σκεύη, τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργία προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν οὐκ οἶδ' εἴ τίς ἐστι πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πε πιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστι πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προ φητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τα προφητευ θέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφη τειῶν τὰ ἀποτελέσματα. Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωμα τικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακε • κηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς Καινῆς Διαθή ‹ κης, τὸν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτή ριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ προελθών, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκε, κατὰ τὸ, ο Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος - Β Ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν, ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ερχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχής διάγει βαθυτάτῃ, τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας έπιμε λούμενα γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Είτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ' ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν ἀποπληροῦσθαι πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναντα πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς· «ἐν» γὰρ ο ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ' ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανές γεγέ- νηται τὸ ὁ ὅρος, » τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος Λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίω τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε εμφανή , γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαού, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτε- θείσης προφητείας φωναί, δι' ὧν εἴρηται το, « Εγκα- ταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ¹ - EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.- EXEGETICA. B - ultra ad prælium '. . Ostendant nobis, qui de cir- cumcisione glorificantur, quænam et unde sit lex illa, et quibus danda sit, quæ de Sion exitura præ- dicitur. « De Sion enim, ait, exibit lex, diver- sam fore ab illa significans, quæ per Moysem in deserto data est. Quidnam et Domini Verbum, • quod, juxta prophetiam, non jam in Jerusalem permanebit, sed de Sion egressurum est, atque ad gentes transgressurum, ut judicet gentes et arguat populos multos, quando summa pace gentibus Verbo Domini judicandis facta, mutatisque ab iis qii in pace constituti erunt bellorum instrumentis, mentes ad propriæ animæ culturam verterit. Quid ad bæc isti possint respondere nescio. Nobis vero recte in Jesum Christum Dei credentibus, facile est omnem explanare prophetiam, et vere divinam ac prorsus admirandam demonstrare, cum et res præ- dictas eventu fuisse comprobatas crediderimus, neque a vero aberrare, prophetiarum eventu in incerta temporum spatia producto. Dicimus enim Salvatoris nostri Jesu Christi incarnatione, corpo- raliter de Sion exiisse, et inde omnibus annuntia- tam esse gentibus Novi Testamenti legem, scili- cet juxta Evangelium, cum et ipsum salutare Ver- bum, Verbum Domini appellatum, de Jerusalem procedens, ibique coinmorans edocuit, juxta ilud : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *♪ In omnes gentes effusa est ipsius gratla ³. › Quæ et ab eo judicatæ, exprobratis prioribus ipsa- rum peccatis, et ad confessionem et pœnitentiam confugientes, bellum adversus cupiditates suas fa- cere desinent, in profundissima animæ pace dein- • ceps vivent, mentis suæ culturam et fructificatio- nem solummodo curantes. Quæ si quis ad litteram accipere velit, sincerus sensus erit ; vel si ad spi- ritum spectes, muito intellectu facilior. Cum et ante omnia præsertimque hoc in loco credendum sit exitum habuisse quæ hic memorantur; verum- tamen iis quæ dicta sunt, facile possunt intelligi prima hujus loci verba, e in novissimis diebus; quippe apertum est quod in sæculorum consumma- tione manifestus factus est e mons spiritalis e Dei,, (sic) id est, divinum ac cœleste Verbum ; ejusque do- mus Ecclesia in apostolorum et prophetarum fun- damento ædificata, et ideo in vertice montium prædicata. Et hac quidem manifesta facta sunt, D post circumcisi populi reprobationem, post abla- him ab eo regnum calorum, quando impleta sunt relata supra hanc prophetiam verba, ubi dictum est : « Et derelinquetur filia Sion, ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cu- cumerario, et sicut civitas quæ vastatur Et quando impletum est illud : • Audite ver. bum Domini principes Sodomorum; perci- pite auribus legem Dei nostri, populus Ge- morrhæ. Quo mihi multitudinem victimarum ve- strarum, dicit Dominus?, et reliqua; quibus ad- , c C lɛn. 11, 1-4. Matth. xx11, 38. 'Act. x, 45. Isa. 1, 8.
πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναταί πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς, ἐν γὰρ ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ’ ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανὲς γεγένηται τὸ ὄρος τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τοῦτ’ ἔστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε ἐμφανῆ γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ’ αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτεθείσης προφητείας φωναὶ, δι’ ὧν εἴρηται τὸ, Ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιὼν, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη· καὶ ὅτε πεπλήρωται τὸ, Ἀκούσατε λόγων Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων· προσέχετε νόμον Θεοῦ, λαὸς Γομόρρας. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν, λέγει Κύριος; καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέρει, τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, μισεῖ ἡ ψυχή μου· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅτ’ ἂν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ’ ὑμῶν·
Α εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ με θωσιν ἔτι πολεμεῖν. : Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περι οι τομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπός, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος Ἐκ γὰρ Σιών, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ο ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως νόμου δε δομένου· τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλήμ, ἀλλ' ἐπ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγ- χει ξει) πολύν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης εγγενο μένης τοῖς πρὸς τοῦ Λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τα πρότερον αὐτῶν πολεμικά σκεύη, τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργία προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν οὐκ οἶδ' εἴ τίς ἐστι πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πε πιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστι πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προ φητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τα προφητευ θέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφη τειῶν τὰ ἀποτελέσματα. Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωμα τικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακε • κηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς Καινῆς Διαθή ‹ κης, τὸν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτή ριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ προελθών, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκε, κατὰ τὸ, ο Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος - Β Ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν, ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ερχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχής διάγει βαθυτάτῃ, τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας έπιμε λούμενα γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Είτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ' ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν ἀποπληροῦσθαι πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναντα πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς· «ἐν» γὰρ ο ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ' ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανές γεγέ- νηται τὸ ὁ ὅρος, » τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος Λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίω τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε εμφανή , γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαού, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτε- θείσης προφητείας φωναί, δι' ὧν εἴρηται το, « Εγκα- ταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμ- πελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ¹ - EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 111.- EXEGETICA. B - ultra ad prælium '. . Ostendant nobis, qui de cir- cumcisione glorificantur, quænam et unde sit lex illa, et quibus danda sit, quæ de Sion exitura præ- dicitur. « De Sion enim, ait, exibit lex, diver- sam fore ab illa significans, quæ per Moysem in deserto data est. Quidnam et Domini Verbum, • quod, juxta prophetiam, non jam in Jerusalem permanebit, sed de Sion egressurum est, atque ad gentes transgressurum, ut judicet gentes et arguat populos multos, quando summa pace gentibus Verbo Domini judicandis facta, mutatisque ab iis qii in pace constituti erunt bellorum instrumentis, mentes ad propriæ animæ culturam verterit. Quid ad bæc isti possint respondere nescio. Nobis vero recte in Jesum Christum Dei credentibus, facile est omnem explanare prophetiam, et vere divinam ac prorsus admirandam demonstrare, cum et res præ- dictas eventu fuisse comprobatas crediderimus, neque a vero aberrare, prophetiarum eventu in incerta temporum spatia producto. Dicimus enim Salvatoris nostri Jesu Christi incarnatione, corpo- raliter de Sion exiisse, et inde omnibus annuntia- tam esse gentibus Novi Testamenti legem, scili- cet juxta Evangelium, cum et ipsum salutare Ver- bum, Verbum Domini appellatum, de Jerusalem procedens, ibique coinmorans edocuit, juxta ilud : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *♪ In omnes gentes effusa est ipsius gratla ³. › Quæ et ab eo judicatæ, exprobratis prioribus ipsa- rum peccatis, et ad confessionem et pœnitentiam confugientes, bellum adversus cupiditates suas fa- cere desinent, in profundissima animæ pace dein- • ceps vivent, mentis suæ culturam et fructificatio- nem solummodo curantes. Quæ si quis ad litteram accipere velit, sincerus sensus erit ; vel si ad spi- ritum spectes, muito intellectu facilior. Cum et ante omnia præsertimque hoc in loco credendum sit exitum habuisse quæ hic memorantur; verum- tamen iis quæ dicta sunt, facile possunt intelligi prima hujus loci verba, e in novissimis diebus; quippe apertum est quod in sæculorum consumma- tione manifestus factus est e mons spiritalis e Dei,, (sic) id est, divinum ac cœleste Verbum ; ejusque do- mus Ecclesia in apostolorum et prophetarum fun- damento ædificata, et ideo in vertice montium prædicata. Et hac quidem manifesta facta sunt, D post circumcisi populi reprobationem, post abla- him ab eo regnum calorum, quando impleta sunt relata supra hanc prophetiam verba, ubi dictum est : « Et derelinquetur filia Sion, ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cu- cumerario, et sicut civitas quæ vastatur Et quando impletum est illud : • Audite ver. bum Domini principes Sodomorum; perci- pite auribus legem Dei nostri, populus Ge- morrhæ. Quo mihi multitudinem victimarum ve- strarum, dicit Dominus?, et reliqua; quibus ad- , c C lɛn. 11, 1-4. Matth. xx11, 38. 'Act. x, 45. Isa. 1, 8.
PG 22:1197καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν, αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. Καὶ ὅρα πῶς ὁ λόγος ταῦτα πάντα ἀποτεινάμενος οὐκ εἰδωλολατρείαν ἐνταῦθα οὐδ’ ἑτέραν αὐτοῖς ἁμαρτίαν ἐγκαλεῖ, οὐδὲ μὴν αἱμάτων πολλῶν ἀλλ’ ἑνὸς ἐξαιρέτου τινὸς αἵματος, δῆλον δ’ ὅτι τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἔκχυσιν, περὶ οὗ σαφῶς ὁ λόγος τὸν λαὸν ἀπελέγχει λέγων, αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις· δι’ ἣν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιλέγεται τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί; μεθ’ ἃ πάντα τελευτῶν ὁ λόγος αὖθις τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν προμηνύων φησίν· Ἔσονται γὰρ ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα τὰ φύλλα, καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν καλάμη στιππύου, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτῶν ὡς σπινθῆρες, καὶ κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατ’ αὐτῶν προαποφηναμένη ἡ προφητεία, ἑξῆς ἐπιφέρει τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκτεθεῖσαν περικοπὴν, δι’ ἧς εἴρηται τὸ, Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου.
ὡς πόλις πολιορκουμένη· καὶ ὅτε πεπλήρωται τὸ, «Ακούσατε λόγων Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων προσ- έχετε νόμον Θεοῦ, λαός Γομόρρας. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν ; λέγει Κύριος, » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέ ρει· « Τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεί ἡ ψυχή μου· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅτ' ἂν τὰς χεῖρας ἐκτεί- νητε πρὸς μὲ, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακού σομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. » Καὶ ὅρα πῶς ὁ λόγος ταῦτα πάντα αποτεινάμενος οὐκ εἰδωλολατρείαν ἐνταῦθα οὐδ᾽ ἑτέραν αὐτοῖς ἁμαρ τίαν ἐγκαλεῖ, οὐδὲ μὴν αἱμάτων πολλῶν, ἀλλ᾽ ἑνὸς ἐξαιρέτου τινὸς αἵματος, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἔκχυσιν, περὶ οὗ σαφῶς ὁ λόγος τὸν λαὸν ἀπὸ ελέγχει λέγων· « Α' γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλή. Β ρεις· ο δι᾿ ἣν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιλέγεται τὸ, «Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιὼν πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιο σύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί;» μεθ' & πάντα τελευτῶν ὁ λόγος αὖθις τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν προμηνύων φησίν· ο Ἔσονται γὰρ ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα τὰ φύλλα, καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν καλάμη στυπείου, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτῶν ὡς σπινθῆρες, καὶ κατακαύ θήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. » Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατ' αὐτῶν προαποφηναμένη ἡ προφητεία, ἑξῆς ἐπιφέρει τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκτεθεῖσαν περικοπὴν, δι' ἧς εἴρηταί τό, « Οτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ δρος Κυρίου. » Σαφῶς μετὰ τὴν ἐκείνων ολοσχερῆ καὶ τελείαν ἀποβολήν τε καὶ ἐρήμωσιν τὰς τῆς Καινῆς Διαθήκης ὑποφαίνουσα οἰκονομίας, καθ' ἃς ἐμφανές τοῖς πᾶσιν ἔθνεσι τὸ ὄρος γέγονε τοῦ Κυρίου. Ποῖον δὲ ὄρος, ἢ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς Λόγος ; αὐτὸς ὁ Σωτὴρ και Κύριος ἡμῶν, ὃν προαποδεδώ καμεν, περὶ οὗ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, « Ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πίον· ο καὶ τὸ, ο Ορος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. ο Πρὸς τούτῳ δὲ τῷ ὄρει καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐμφανής γέγονεν· οἶκος δ' ἂν εἴη Θεοῦ ἡ Ἐκκλησία, ἡ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων ἀποστο λικῶν τε καὶ προφητικῶν λόγων ἐπεστηριγμένη τούτων δὲ ἐμφανῶν γενομένων ἐπ' αὐτὸ τοῦτο τὸ δρος, δῆλον δ' ὅτι τὸν θεῖον Λόγον οὐ κεκτημένος ὁ Ἰσραὴλ, οὐδ' ὁ πολλαχοῦ δηλούμενος οἶκος Ἰακώβ, ἀλλ᾽ ἀπαξαπλῶς πάντα τὰ ἔθνη· καὶ δὴ σαφὲς πῶς καὶ τίνα τρόπον, ἀποτελεσθέντων διὰ τῆς τοῦ Σω- τῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας τῶν προειρημένων, ἐμφανῶν τε γενομένων τοῦ τε ἀποδεδομένου ὅρους καὶ τοῦ δεδηλωμένου οίκου, ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως προσεληλυθότες τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, πάλαι μὲν ἀγνοοῦντες τὰ τηλι καῦτα, νυνὶ δὲ διὰ τὴν θείαν χάριν ἐπιγνόντες αὐτὰ, προσεληλύθαμεν Σιών ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ· καὶ ἅτε παιδευθέντες ὑπὸ τοῦ ἐξεληλυθότος ἢ καὶ καταβεβηκότος ἐκ τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ Λόγου Θεοῦ, ὡς • Ότι ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν· ἡ ἐπὶ τοῦτον Ει ἡ ECLOGA PROPHETICE. - LIB. IV. A dit : Neomeniam et Sabbatum, et festivitates (f. 45) vestras non feram, iniqui sunt catus vestri : 50- lemnitates vestras odivit anima mea : facta sunt mihi molesta, laboravi sustinens. Et cum extende- ritis manus vestras, avertam oculos meos a vobis : et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam : manus enim vestræ sanguine plenæ sunt . > Ani- madverte quomodo Scriptura, his omnibus expro- batis, neque idololatriam hic, neque aliam eis ini- quitatem objicit, neque sanguinum multorum, sed unius cujusdam præcellentis, Christi scilicet, elfu- sionem ob quem Scriptura expresse populum in- crepat dicens : • Manus vestræ sanguine plenæ sunt? Quapropter continuo adjicit: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii ? Ju- stilia habitavit in ea, nunc autem homicide ?, Ac postea rursum eorum reprobationem sermo pro- phetizas, his verbis desinit : Erunt quasi quer- cus defluentibus foliis, et velut hortus absque aqua. Et erit fortitudo vestra, ut favilla stuppæ, et opus vestrum quasi scintilla: et succendetur utrum- que simul, et non erit qui exstinguat '. . Hæc et similia in eos prænuntians prophetia, continuo sub- jicit ea quæ jam prius retulimus, scilicet, « erit in novissimis diebus manifestus mons Do mini *. » Aperte post istorum plenam perfectam- que reprobationem et ruinam, Novi Testamenti in- stitutionem ostendit, qua manifestus omnibus gen- tibus mons factus est Domini. Qualis vero mons, nisi qui in principio apud Deum; Deus Verbum! C ipse enim Salvator et Dominus noster, quem prius ostendimus, de quo et in Psalmnis dicitur, & Mons Dei, mons pinguis ; › et, ‹ Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo. › Præter hunc montem et domus Domini manifesta facta est. Domus verò esset Dei Ecclesia, quæ in vertice montium aposto- licorum et propheticorum verborum elevata est. Quibus vero manifestatis super hunc ipsum mon- tem, apertum est quod divinum verbum non con- secutus est Israel, neque multis locis designata domus Jacob, sed in universum omnes gentes. Constat enim quo modo quave ratione expletis Salvatoris nostri manifestatione prænuntiatis rė- bus manifestisque factis, mons et domus quæ modò interpretati sumius, nos e gentibus per fidem int Christum Dei Filium ad omnium Deum perducti, horum quidem quondam inscii, nunc vero per divi- nam gratiam periti, ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Jerusalemque coelestem pervenimus. Et velut edocti ab illo qui egressus est vel descen - dit de coelesti Jerusalem, Verbo Dio, novimus quod • illa quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Ad hanc cœlestem Dei do- mum, ad Sion, cœlestem montem Domini, nos in- vicem invitantes adhortantesque doctrinis et inci- tationibus, dictitamus : « Venite et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob: et do‐ D Isa. 1, 8.15. • ibid. 21. ibid. 50. • Isa. II, 1. * Psal. LxvII, 15, 16. • Gal. 17, 26.
Σαφῶς μετὰ τὴν ἐκείνων ὁλοσχερῆ καὶ τελείαν ἀποβολήν τε καὶ ἐρήμωσιν τὰς τῆς καινῆς διαθήκης ὑποφαίνουσα οἰκονομίας, καθ’ ἃς ἐμφανὲς τοῖς πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ ὄρος γέγονε τοῦ Κυρίου. Ποῖον δὲ ὄρος ἢ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς Λόγος; Αὐτὸς ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, ὃν προαποδεδώκαμεν, περὶ οὗ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον· καὶ τὸ, ὄρος ὃ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Πρὸς τούτῳ δὲ τῷ ὄρει καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐμφανὴς γέγονεν· οἶκος δ’ ἂν εἴη Θεοῦ ἡ ἐκκλησία, ἡ ἐπ’ ἄκρων τῶν ὀρέων ἀποστολικῶν τε καὶ προφητικῶν λόγων ἐπεστηριγμένη· τούτων δὲ ἐμφανῶν γενομένων ἐπ’ αὐτὸ τοῦτο τὸ ὄρος, δῆλον δ’ ὅτι τὸν θεῖον λόγον οὐ κεκτημένος ὁ Ἰσραὴλ, οὐδ’ ὁ πολλαχοῦ δηλούμενος οἶκος Ἰακὼβ, ἀλλ’ ἁπαξαπλῶς πάντα τὰ ἔθνη·
ὡς πόλις πολιορκουμένη· καὶ ὅτε πεπλήρωται τὸ, «Ακούσατε λόγων Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων προσ- έχετε νόμον Θεοῦ, λαός Γομόρρας. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν ; λέγει Κύριος, » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέ ρει· « Τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεί ἡ ψυχή μου· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅτ' ἂν τὰς χεῖρας ἐκτεί- νητε πρὸς μὲ, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακού σομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. » Καὶ ὅρα πῶς ὁ λόγος ταῦτα πάντα αποτεινάμενος οὐκ εἰδωλολατρείαν ἐνταῦθα οὐδ᾽ ἑτέραν αὐτοῖς ἁμαρ τίαν ἐγκαλεῖ, οὐδὲ μὴν αἱμάτων πολλῶν, ἀλλ᾽ ἑνὸς ἐξαιρέτου τινὸς αἵματος, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἔκχυσιν, περὶ οὗ σαφῶς ὁ λόγος τὸν λαὸν ἀπὸ ελέγχει λέγων· « Α' γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλή. Β ρεις· ο δι᾿ ἣν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιλέγεται τὸ, «Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιὼν πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιο σύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί;» μεθ' & πάντα τελευτῶν ὁ λόγος αὖθις τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν προμηνύων φησίν· ο Ἔσονται γὰρ ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα τὰ φύλλα, καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν καλάμη στυπείου, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτῶν ὡς σπινθῆρες, καὶ κατακαύ θήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. » Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατ' αὐτῶν προαποφηναμένη ἡ προφητεία, ἑξῆς ἐπιφέρει τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκτεθεῖσαν περικοπὴν, δι' ἧς εἴρηταί τό, « Οτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ δρος Κυρίου. » Σαφῶς μετὰ τὴν ἐκείνων ολοσχερῆ καὶ τελείαν ἀποβολήν τε καὶ ἐρήμωσιν τὰς τῆς Καινῆς Διαθήκης ὑποφαίνουσα οἰκονομίας, καθ' ἃς ἐμφανές τοῖς πᾶσιν ἔθνεσι τὸ ὄρος γέγονε τοῦ Κυρίου. Ποῖον δὲ ὄρος, ἢ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς Λόγος ; αὐτὸς ὁ Σωτὴρ και Κύριος ἡμῶν, ὃν προαποδεδώ καμεν, περὶ οὗ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, « Ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πίον· ο καὶ τὸ, ο Ορος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. ο Πρὸς τούτῳ δὲ τῷ ὄρει καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐμφανής γέγονεν· οἶκος δ' ἂν εἴη Θεοῦ ἡ Ἐκκλησία, ἡ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων ἀποστο λικῶν τε καὶ προφητικῶν λόγων ἐπεστηριγμένη τούτων δὲ ἐμφανῶν γενομένων ἐπ' αὐτὸ τοῦτο τὸ δρος, δῆλον δ' ὅτι τὸν θεῖον Λόγον οὐ κεκτημένος ὁ Ἰσραὴλ, οὐδ' ὁ πολλαχοῦ δηλούμενος οἶκος Ἰακώβ, ἀλλ᾽ ἀπαξαπλῶς πάντα τὰ ἔθνη· καὶ δὴ σαφὲς πῶς καὶ τίνα τρόπον, ἀποτελεσθέντων διὰ τῆς τοῦ Σω- τῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας τῶν προειρημένων, ἐμφανῶν τε γενομένων τοῦ τε ἀποδεδομένου ὅρους καὶ τοῦ δεδηλωμένου οίκου, ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως προσεληλυθότες τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, πάλαι μὲν ἀγνοοῦντες τὰ τηλι καῦτα, νυνὶ δὲ διὰ τὴν θείαν χάριν ἐπιγνόντες αὐτὰ, προσεληλύθαμεν Σιών ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ· καὶ ἅτε παιδευθέντες ὑπὸ τοῦ ἐξεληλυθότος ἢ καὶ καταβεβηκότος ἐκ τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ Λόγου Θεοῦ, ὡς • Ότι ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν· ἡ ἐπὶ τοῦτον Ει ἡ ECLOGA PROPHETICE. - LIB. IV. A dit : Neomeniam et Sabbatum, et festivitates (f. 45) vestras non feram, iniqui sunt catus vestri : 50- lemnitates vestras odivit anima mea : facta sunt mihi molesta, laboravi sustinens. Et cum extende- ritis manus vestras, avertam oculos meos a vobis : et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam : manus enim vestræ sanguine plenæ sunt . > Ani- madverte quomodo Scriptura, his omnibus expro- batis, neque idololatriam hic, neque aliam eis ini- quitatem objicit, neque sanguinum multorum, sed unius cujusdam præcellentis, Christi scilicet, elfu- sionem ob quem Scriptura expresse populum in- crepat dicens : • Manus vestræ sanguine plenæ sunt? Quapropter continuo adjicit: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii ? Ju- stilia habitavit in ea, nunc autem homicide ?, Ac postea rursum eorum reprobationem sermo pro- phetizas, his verbis desinit : Erunt quasi quer- cus defluentibus foliis, et velut hortus absque aqua. Et erit fortitudo vestra, ut favilla stuppæ, et opus vestrum quasi scintilla: et succendetur utrum- que simul, et non erit qui exstinguat '. . Hæc et similia in eos prænuntians prophetia, continuo sub- jicit ea quæ jam prius retulimus, scilicet, « erit in novissimis diebus manifestus mons Do mini *. » Aperte post istorum plenam perfectam- que reprobationem et ruinam, Novi Testamenti in- stitutionem ostendit, qua manifestus omnibus gen- tibus mons factus est Domini. Qualis vero mons, nisi qui in principio apud Deum; Deus Verbum! C ipse enim Salvator et Dominus noster, quem prius ostendimus, de quo et in Psalmnis dicitur, & Mons Dei, mons pinguis ; › et, ‹ Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo. › Præter hunc montem et domus Domini manifesta facta est. Domus verò esset Dei Ecclesia, quæ in vertice montium aposto- licorum et propheticorum verborum elevata est. Quibus vero manifestatis super hunc ipsum mon- tem, apertum est quod divinum verbum non con- secutus est Israel, neque multis locis designata domus Jacob, sed in universum omnes gentes. Constat enim quo modo quave ratione expletis Salvatoris nostri manifestatione prænuntiatis rė- bus manifestisque factis, mons et domus quæ modò interpretati sumius, nos e gentibus per fidem int Christum Dei Filium ad omnium Deum perducti, horum quidem quondam inscii, nunc vero per divi- nam gratiam periti, ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Jerusalemque coelestem pervenimus. Et velut edocti ab illo qui egressus est vel descen - dit de coelesti Jerusalem, Verbo Dio, novimus quod • illa quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Ad hanc cœlestem Dei do- mum, ad Sion, cœlestem montem Domini, nos in- vicem invitantes adhortantesque doctrinis et inci- tationibus, dictitamus : « Venite et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob: et do‐ D Isa. 1, 8.15. • ibid. 21. ibid. 50. • Isa. II, 1. * Psal. LxvII, 15, 16. • Gal. 17, 26.
καὶ δὴ σαφὲς πῶς καὶ τίνα τρόπον ἀποτελεσθέντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας τῶν προειρημένων, ἐμφανῶν τε γενομένων τοῦ τε ἀποδεδομένου ὄρους καὶ τοῦ δεδηλωμένου οἴκου, ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως προσεληλυθότες τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, πάλαι μὲν ἀγνοοῦντες τὰ τηλικαῦτα, νυνὶ δὲ διὰ τὴν θείαν χάριν ἐπιγνόντες αὐτὰ, προσεληλύθαμεν Σιὼν ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ· καὶ ἅτε παιδευθέντες ὑπὸ τοῦ ἐξεληλυθότος ἢ καὶ καταβεβηκότος ἐκ τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ Λόγου Θεοῦ, ὡς ὅτι ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν· ἐπὶ τοῦτον τὸν ἐπουράνιον οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τὸ Σιὼν, καὶ αὐτὸ ἐπουράνιον ὄρος Κυρίου, διεγείροντες ἀλλήλους καὶ κατασπεύδοντες διὰ τῆς διδασκαλείας καὶ προτροπῆς φαμὲν, δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ.
ὡς πόλις πολιορκουμένη· καὶ ὅτε πεπλήρωται τὸ, «Ακούσατε λόγων Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων προσ- έχετε νόμον Θεοῦ, λαός Γομόρρας. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν ; λέγει Κύριος, » καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέ ρει· « Τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεί ἡ ψυχή μου· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅτ' ἂν τὰς χεῖρας ἐκτεί- νητε πρὸς μὲ, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακού σομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. » Καὶ ὅρα πῶς ὁ λόγος ταῦτα πάντα αποτεινάμενος οὐκ εἰδωλολατρείαν ἐνταῦθα οὐδ᾽ ἑτέραν αὐτοῖς ἁμαρ τίαν ἐγκαλεῖ, οὐδὲ μὴν αἱμάτων πολλῶν, ἀλλ᾽ ἑνὸς ἐξαιρέτου τινὸς αἵματος, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἔκχυσιν, περὶ οὗ σαφῶς ὁ λόγος τὸν λαὸν ἀπὸ ελέγχει λέγων· « Α' γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλή. Β ρεις· ο δι᾿ ἣν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιλέγεται τὸ, «Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιὼν πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιο σύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί;» μεθ' & πάντα τελευτῶν ὁ λόγος αὖθις τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν προμηνύων φησίν· ο Ἔσονται γὰρ ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα τὰ φύλλα, καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν καλάμη στυπείου, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτῶν ὡς σπινθῆρες, καὶ κατακαύ θήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. » Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατ' αὐτῶν προαποφηναμένη ἡ προφητεία, ἑξῆς ἐπιφέρει τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκτεθεῖσαν περικοπὴν, δι' ἧς εἴρηταί τό, « Οτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ δρος Κυρίου. » Σαφῶς μετὰ τὴν ἐκείνων ολοσχερῆ καὶ τελείαν ἀποβολήν τε καὶ ἐρήμωσιν τὰς τῆς Καινῆς Διαθήκης ὑποφαίνουσα οἰκονομίας, καθ' ἃς ἐμφανές τοῖς πᾶσιν ἔθνεσι τὸ ὄρος γέγονε τοῦ Κυρίου. Ποῖον δὲ ὄρος, ἢ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς Λόγος ; αὐτὸς ὁ Σωτὴρ και Κύριος ἡμῶν, ὃν προαποδεδώ καμεν, περὶ οὗ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, « Ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πίον· ο καὶ τὸ, ο Ορος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. ο Πρὸς τούτῳ δὲ τῷ ὄρει καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐμφανής γέγονεν· οἶκος δ' ἂν εἴη Θεοῦ ἡ Ἐκκλησία, ἡ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων ἀποστο λικῶν τε καὶ προφητικῶν λόγων ἐπεστηριγμένη τούτων δὲ ἐμφανῶν γενομένων ἐπ' αὐτὸ τοῦτο τὸ δρος, δῆλον δ' ὅτι τὸν θεῖον Λόγον οὐ κεκτημένος ὁ Ἰσραὴλ, οὐδ' ὁ πολλαχοῦ δηλούμενος οἶκος Ἰακώβ, ἀλλ᾽ ἀπαξαπλῶς πάντα τὰ ἔθνη· καὶ δὴ σαφὲς πῶς καὶ τίνα τρόπον, ἀποτελεσθέντων διὰ τῆς τοῦ Σω- τῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας τῶν προειρημένων, ἐμφανῶν τε γενομένων τοῦ τε ἀποδεδομένου ὅρους καὶ τοῦ δεδηλωμένου οίκου, ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως προσεληλυθότες τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, πάλαι μὲν ἀγνοοῦντες τὰ τηλι καῦτα, νυνὶ δὲ διὰ τὴν θείαν χάριν ἐπιγνόντες αὐτὰ, προσεληλύθαμεν Σιών ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ· καὶ ἅτε παιδευθέντες ὑπὸ τοῦ ἐξεληλυθότος ἢ καὶ καταβεβηκότος ἐκ τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ Λόγου Θεοῦ, ὡς • Ότι ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν· ἡ ἐπὶ τοῦτον Ει ἡ ECLOGA PROPHETICE. - LIB. IV. A dit : Neomeniam et Sabbatum, et festivitates (f. 45) vestras non feram, iniqui sunt catus vestri : 50- lemnitates vestras odivit anima mea : facta sunt mihi molesta, laboravi sustinens. Et cum extende- ritis manus vestras, avertam oculos meos a vobis : et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam : manus enim vestræ sanguine plenæ sunt . > Ani- madverte quomodo Scriptura, his omnibus expro- batis, neque idololatriam hic, neque aliam eis ini- quitatem objicit, neque sanguinum multorum, sed unius cujusdam præcellentis, Christi scilicet, elfu- sionem ob quem Scriptura expresse populum in- crepat dicens : • Manus vestræ sanguine plenæ sunt? Quapropter continuo adjicit: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii ? Ju- stilia habitavit in ea, nunc autem homicide ?, Ac postea rursum eorum reprobationem sermo pro- phetizas, his verbis desinit : Erunt quasi quer- cus defluentibus foliis, et velut hortus absque aqua. Et erit fortitudo vestra, ut favilla stuppæ, et opus vestrum quasi scintilla: et succendetur utrum- que simul, et non erit qui exstinguat '. . Hæc et similia in eos prænuntians prophetia, continuo sub- jicit ea quæ jam prius retulimus, scilicet, « erit in novissimis diebus manifestus mons Do mini *. » Aperte post istorum plenam perfectam- que reprobationem et ruinam, Novi Testamenti in- stitutionem ostendit, qua manifestus omnibus gen- tibus mons factus est Domini. Qualis vero mons, nisi qui in principio apud Deum; Deus Verbum! C ipse enim Salvator et Dominus noster, quem prius ostendimus, de quo et in Psalmnis dicitur, & Mons Dei, mons pinguis ; › et, ‹ Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo. › Præter hunc montem et domus Domini manifesta facta est. Domus verò esset Dei Ecclesia, quæ in vertice montium aposto- licorum et propheticorum verborum elevata est. Quibus vero manifestatis super hunc ipsum mon- tem, apertum est quod divinum verbum non con- secutus est Israel, neque multis locis designata domus Jacob, sed in universum omnes gentes. Constat enim quo modo quave ratione expletis Salvatoris nostri manifestatione prænuntiatis rė- bus manifestisque factis, mons et domus quæ modò interpretati sumius, nos e gentibus per fidem int Christum Dei Filium ad omnium Deum perducti, horum quidem quondam inscii, nunc vero per divi- nam gratiam periti, ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Jerusalemque coelestem pervenimus. Et velut edocti ab illo qui egressus est vel descen - dit de coelesti Jerusalem, Verbo Dio, novimus quod • illa quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Ad hanc cœlestem Dei do- mum, ad Sion, cœlestem montem Domini, nos in- vicem invitantes adhortantesque doctrinis et inci- tationibus, dictitamus : « Venite et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob: et do‐ D Isa. 1, 8.15. • ibid. 21. ibid. 50. • Isa. II, 1. * Psal. LxvII, 15, 16. • Gal. 17, 26.
PG 22:1199Τούτων δ’ ἀποτελεσθέντων, καὶ Θεοῦ χάριτι πᾶσιν ἡμῖν ἐμφανῶν γενομένων, καὶ ἄλλη τίς προφητεία πέρας εἴληφεν, δι’ ἧς αὐτὸς ὁ σωτήριος λόγος σαφέστερον ἐπιμαρτυρεῖ τῇ μετὰ χεῖρας περικοπῇ τῆς τοῦ Ἡσαί̈ου προφητείας, λέγων, ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἔμε μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἔμε μὴ ζητοῦσιν· εἶπα, ἰδοὺ ἐγὼ εἰμὶ ἔθνει, οἳ οὐκ ἐπεκάλεσαν τὸ ὄνομά μου. Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἐκλάβοι τίς τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ποῖον ἂν ὄρος ἢ ποῖον Θεοῦ οἶκον ἄλλως ἔχοι ἂν ἐπιδεῖξαι, περὶ ὧν ἡ προφητεία, ὡς μὴ τότε ὄντων σωματικῶς ἐμφανῶν, τὰ προεκτεθέντα σημαίνει. Δύναται δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς τὴν δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἁρμόττεσθαι, ὡς τότε μᾶλλον ἢ νῦν πληρωθησομένων τελείως τῶν προπεφητευμένων. Ἰστέον δὲ ὡς τὰ αὐτὰ κατὰ λέξιν σχεδὸν ἐμφέρεται καὶ ἐν τῇ τοῦ Μιχαίου προφητείᾳ. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Β.
αὐτὸ ἐπουράνιον δρος Κυρίου, διεγείροντες ἀλλήλους καὶ κατασπεύδοντες διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ προτρο πῆς φαμεν· ι Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυ- ρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ · καὶ ἀναγγελεί ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Τούτων δ᾽ ἀποτελεσθέντων, καὶ Θεοῦ χάριτι πᾶσιν ἡμῖν ἐμφανῶν γενομένων, καὶ ἄλλη τις προφητεία πέρας εἴληφε, δι᾿ ἧς αὐτὸς ὁ σωτήριος Λόγος σαφέ στερον ἐπιμαρτυρεῖ τῇ μετὰ χεῖρας περικοπῇ τῆς τοῦ Ἡσαΐου προφητείας, λέγων· « Εμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· εἶπα, Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι ἔθνει, οἳ οὐκ ἐπεκά- λεσαν τὸ ὄνομά μου. › Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἐκλάδοι τις τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ποῖον ἂν ὄρος ἢ ποῖον Θεοῦ οἶκον ἄλλως ἔχοι ἂν ἐπιδεῖξαι, περὶ ὧν ἡ προφητεία, ὡς μὴ τότε ὄντων σωματικῶς ἐμφανῶν, τὰ προεκτε θέντα σημαίνει. Δύναται δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς τὴν Α τὸν ἐπουράνιον οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τὸ Σιών, καὶ Β δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν γ') ἁρμόττεσθαι, ὡς τότε μᾶλλον ἢ νῦν πληρωθησομένων τελείως τῶν προπεφητευμένων. Ιστέον δὲ, ὡς τὰ αὐτὰ κατὰ λέξιν σχεδὸν ἐμφέρεται καὶ ἐν τῇ τοῦ Μιχαίου προφητεία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Τοῦ αὐτοῦ. τοῖς λόγοις ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις σαφῶς ἐκ τῆς Ἰδοὺ δή, ὁ δεσπότης Σαβαώθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ισχύου σαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν, καὶ δικαστήν, καὶ προφήτην, καὶ στοχαστὴν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύ σουσιν αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιλέγει Θεός· • Οὐκ ἔσομα: ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλήμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίας, τὰ πρὸς Κύριον ἀπει θοῦντες. Διότι νῦν ἐταπεινώθη ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς· τὴν δὲ ἁμαρτίαν αὐτῶν ὡς Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐν εφάνισαν· οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηράν, καθ᾿ ἑαυτῶν εἰπόντες· Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι· τοίνυν τὰ γεννή ματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. » Καὶ ἡ λεγομένη Σολομῶντος Σοφία τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περί τοῦ δικαίου λελεγμένοις οὕτως ἔχει· Ενεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι, καὶ ἐναντιοῦται συμφράσεως ἐμφαίνεται περὶ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένα καὶ τὰ ἐνθάδε τοιγαροῦν περὶ τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ καὶ καθ' ἑαυτῶν μᾶλλον ἤπερ κατ' αὐτοῦ ποντ ρὰν βουλὴν βουλευσαμένων προφητεύεται· δι᾿ ὁ καὶ καταλλήλως τὸν ταλανισμὸν ἑαυτοῖς ὁ λόγος επάγει διὰ τοῦ, « Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν·, ἀλλὰ καὶ τὴν κό λασιν τὴν περιμένουσαν αὐτοὺς προτίθησι λέγων • Τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται ὁποῖα γὰρ ἔσπειραν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοιαῦτα καὶ θεριοῦσιν ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ κριτηρίῳ. Ηδη δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον ὅρα εἰ μὴ μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλὴν ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ προ- › EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. , - EXEGETICA. cebit nos vias suas, et ambulabimnus in senilis ejus '., Quibus vero expletis, et Dei gratia nobis omnibus manifestatis, alia quoque prophetia exi- tum habuit, qua ipsum salutare Verbum manife- stius illa quæ nunc nobis elucidanda est prophetia, testatur dicens: Manifestus faetus sum iis qui ante non interrogabant ; invenerunt qui non quæ- sierunt me ; dixi : Ecce ego, ecce ego ad gentem, quæ non invocabåt nomen meum³. Si quis nostræ non consential interpretationi, quem alium de hoc monte vel domo Dei sensum exhibere possit ne- scio, de quibus prophetia, nondum nunc corpora. liter manifestatis, quæ prius relata sunt indicat. Possunt hæc quoque aliter secundam Christi mani- festationem significare, tunc potius quam nunc perfectum oracu!is exitum habituris. Scire quoque operæ pretium est hæc fere ad litteram in Michææ prophetia inveniri. (f. CAPUT II. Ex eodem. › Ecce enim dominator Dominus exercituum au- feret a Jerusalem et a Juda validum et fortem, omne robur panis et omne robur aquæ: fortem, et virum bellatorem, judicem, et prophetam, et ha- riolum, et senem : principem super quinquaginta, et honorabilem vultu, et consiliarium, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici. Et dabo pueros principes eorum, et eſſeminati domi- nabuntur eis';, et reliqua, quibus addit Deus: • Nolite constituere me principem populi. Ruit enim Jerusalem, et Juda concidit : quia lingua co- rum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocaret oculos majestatis ejus. Agnitio vultus eorum respondit eis : et peccatum suum quasi So- doma prædicaverunt, nec absconderunt : væ ani- mæ eorum, quoniam malum meditati sunt consi- lium in seipsa dicentes: Vinciemus justum quo- niam inutilis est; quoniam fructum adinventionum suarum comedent. Liber qui Solomonis Sapien- tia dicitur, fere eadem de justo eloquitur : « Cir- cumveniamus ergo justum,quoniam inutilis est no- bis et contrarius est verbis nostris *. › Hujus loci verba evidenter de Christo dicta esse videntur ; illic D vero de insidiantibus ei, atque in primis adversus eos qui malum meditati sunt consilium prophetiza- tur. Ideoque imprecationem in eos Scriptura subji- cit Væ animæ eorum; › sed et pœnam quæ eos manet addit, dicens : Fructum adinventionum suarum comedent. Quæ enim seminaverunt in Christum, hæc et melent in Dei judicio. Jam qui- lem in hac vita vide annon in eos impletus est post suas adversus Christum insidias hujus pro- phetiæ serino dicens: Ecce dominator Dominus exercituum auferet a Jerusalem et a Juda validum • C et fortem. » Vere enim ablata est ab iis, quæ prius Isa. 11, 3. Isa. Lxv, 1. Isa. III, * Sap. II, 12. 1. • Isa. 1, 110.
Ἰδοὺ δὴ, ὁ δεσπότης τῆς Σαβαὼθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν, καὶ δικαστὴν, καὶ προφήτην καὶ στοχαστὴν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύσουσιν αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιλέγει Θεός· Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκεν, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίας, τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦντες. Δι’ ὅτι νῦν ἐταπεινώθη ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς· τὴν δὲ ἁμαρτίαν αὐτῶν ὡς Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐνεφάνισαν· οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, δι’ ὅτι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν, καθ’ ἑαυτῶν εἰπόντες, Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστίν· τοίνυν τὰ γενήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Καὶ ἡ λεγομένη Σολομῶντος Σοφία τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περὶ τοῦ δικαίου λελεγμένοις οὕτως ἔχει· Ἐνεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστὶν, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς λόγοις ἡμῶν.
αὐτὸ ἐπουράνιον δρος Κυρίου, διεγείροντες ἀλλήλους καὶ κατασπεύδοντες διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ προτρο πῆς φαμεν· ι Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυ- ρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ · καὶ ἀναγγελεί ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Τούτων δ᾽ ἀποτελεσθέντων, καὶ Θεοῦ χάριτι πᾶσιν ἡμῖν ἐμφανῶν γενομένων, καὶ ἄλλη τις προφητεία πέρας εἴληφε, δι᾿ ἧς αὐτὸς ὁ σωτήριος Λόγος σαφέ στερον ἐπιμαρτυρεῖ τῇ μετὰ χεῖρας περικοπῇ τῆς τοῦ Ἡσαΐου προφητείας, λέγων· « Εμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· εἶπα, Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι ἔθνει, οἳ οὐκ ἐπεκά- λεσαν τὸ ὄνομά μου. › Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἐκλάδοι τις τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ποῖον ἂν ὄρος ἢ ποῖον Θεοῦ οἶκον ἄλλως ἔχοι ἂν ἐπιδεῖξαι, περὶ ὧν ἡ προφητεία, ὡς μὴ τότε ὄντων σωματικῶς ἐμφανῶν, τὰ προεκτε θέντα σημαίνει. Δύναται δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς τὴν Α τὸν ἐπουράνιον οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τὸ Σιών, καὶ Β δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν γ') ἁρμόττεσθαι, ὡς τότε μᾶλλον ἢ νῦν πληρωθησομένων τελείως τῶν προπεφητευμένων. Ιστέον δὲ, ὡς τὰ αὐτὰ κατὰ λέξιν σχεδὸν ἐμφέρεται καὶ ἐν τῇ τοῦ Μιχαίου προφητεία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Τοῦ αὐτοῦ. τοῖς λόγοις ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις σαφῶς ἐκ τῆς Ἰδοὺ δή, ὁ δεσπότης Σαβαώθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ισχύου σαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν, καὶ δικαστήν, καὶ προφήτην, καὶ στοχαστὴν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύ σουσιν αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιλέγει Θεός· • Οὐκ ἔσομα: ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλήμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίας, τὰ πρὸς Κύριον ἀπει θοῦντες. Διότι νῦν ἐταπεινώθη ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς· τὴν δὲ ἁμαρτίαν αὐτῶν ὡς Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐν εφάνισαν· οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηράν, καθ᾿ ἑαυτῶν εἰπόντες· Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι· τοίνυν τὰ γεννή ματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. » Καὶ ἡ λεγομένη Σολομῶντος Σοφία τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περί τοῦ δικαίου λελεγμένοις οὕτως ἔχει· Ενεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι, καὶ ἐναντιοῦται συμφράσεως ἐμφαίνεται περὶ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένα καὶ τὰ ἐνθάδε τοιγαροῦν περὶ τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ καὶ καθ' ἑαυτῶν μᾶλλον ἤπερ κατ' αὐτοῦ ποντ ρὰν βουλὴν βουλευσαμένων προφητεύεται· δι᾿ ὁ καὶ καταλλήλως τὸν ταλανισμὸν ἑαυτοῖς ὁ λόγος επάγει διὰ τοῦ, « Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν·, ἀλλὰ καὶ τὴν κό λασιν τὴν περιμένουσαν αὐτοὺς προτίθησι λέγων • Τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται ὁποῖα γὰρ ἔσπειραν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοιαῦτα καὶ θεριοῦσιν ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ κριτηρίῳ. Ηδη δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον ὅρα εἰ μὴ μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλὴν ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ προ- › EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. , - EXEGETICA. cebit nos vias suas, et ambulabimnus in senilis ejus '., Quibus vero expletis, et Dei gratia nobis omnibus manifestatis, alia quoque prophetia exi- tum habuit, qua ipsum salutare Verbum manife- stius illa quæ nunc nobis elucidanda est prophetia, testatur dicens: Manifestus faetus sum iis qui ante non interrogabant ; invenerunt qui non quæ- sierunt me ; dixi : Ecce ego, ecce ego ad gentem, quæ non invocabåt nomen meum³. Si quis nostræ non consential interpretationi, quem alium de hoc monte vel domo Dei sensum exhibere possit ne- scio, de quibus prophetia, nondum nunc corpora. liter manifestatis, quæ prius relata sunt indicat. Possunt hæc quoque aliter secundam Christi mani- festationem significare, tunc potius quam nunc perfectum oracu!is exitum habituris. Scire quoque operæ pretium est hæc fere ad litteram in Michææ prophetia inveniri. (f. CAPUT II. Ex eodem. › Ecce enim dominator Dominus exercituum au- feret a Jerusalem et a Juda validum et fortem, omne robur panis et omne robur aquæ: fortem, et virum bellatorem, judicem, et prophetam, et ha- riolum, et senem : principem super quinquaginta, et honorabilem vultu, et consiliarium, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici. Et dabo pueros principes eorum, et eſſeminati domi- nabuntur eis';, et reliqua, quibus addit Deus: • Nolite constituere me principem populi. Ruit enim Jerusalem, et Juda concidit : quia lingua co- rum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocaret oculos majestatis ejus. Agnitio vultus eorum respondit eis : et peccatum suum quasi So- doma prædicaverunt, nec absconderunt : væ ani- mæ eorum, quoniam malum meditati sunt consi- lium in seipsa dicentes: Vinciemus justum quo- niam inutilis est; quoniam fructum adinventionum suarum comedent. Liber qui Solomonis Sapien- tia dicitur, fere eadem de justo eloquitur : « Cir- cumveniamus ergo justum,quoniam inutilis est no- bis et contrarius est verbis nostris *. › Hujus loci verba evidenter de Christo dicta esse videntur ; illic D vero de insidiantibus ei, atque in primis adversus eos qui malum meditati sunt consilium prophetiza- tur. Ideoque imprecationem in eos Scriptura subji- cit Væ animæ eorum; › sed et pœnam quæ eos manet addit, dicens : Fructum adinventionum suarum comedent. Quæ enim seminaverunt in Christum, hæc et melent in Dei judicio. Jam qui- lem in hac vita vide annon in eos impletus est post suas adversus Christum insidias hujus pro- phetiæ serino dicens: Ecce dominator Dominus exercituum auferet a Jerusalem et a Juda validum • C et fortem. » Vere enim ablata est ab iis, quæ prius Isa. 11, 3. Isa. Lxv, 1. Isa. III, * Sap. II, 12. 1. • Isa. 1, 110.
Ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις σαφῶς ἐκ τῆς συμφράσεως ἐμφαίνεται περὶ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένα· καὶ τὰ ἐνθάδε τοιγαροῦν περὶ τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ καὶ καθ’ ἑαυτῶν μᾶλλον, ἤ περ κατ’ αὐτοῦ πονηρὰν βουλὴν βουλευσαμένων προφητεύεται· δι’ ὃ καὶ καταλλήλως τὸν ταλανισμὸν ἑαυτοῖς ὁ λόγος ἐπάγει, διὰ τοῦ, οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν· ἀλλὰ καὶ τὴν κόλασιν τὴν περιμένουσαν αὐτοὺς προτίθησι λέγων, τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται· ὁποῖα γὰρ ἔσπειραν κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα καὶ θεριοῦσιν ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ κριτηρίῳ. Ἤδη δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον ὅρα εἰ μὴ μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλὴν ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ προκείμενος τῆς προφητείας λόγος, ὁ φάσκων, ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαὼθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν. Ἀληθῶς γὰρ ἀφῄρηται ἀπ’ αὐτῶν ἡ πάλαι πρότερον ἐμπολιτευομένη ἐν αὐτοῖς θεία καὶ οὐράνιος χάρις, καὶ οὐκέτ’ ἐστὶν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς οὔτε προφήτην, οὔτε στοχαστήν· ποῦ δὲ καὶ ὁ πολεμιστὴς αὐτῶν ἢ ὁ δικαστὴς, ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἢ ὁ συνετὸς ἀκροατής;
αὐτὸ ἐπουράνιον δρος Κυρίου, διεγείροντες ἀλλήλους καὶ κατασπεύδοντες διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ προτρο πῆς φαμεν· ι Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυ- ρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ · καὶ ἀναγγελεί ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Τούτων δ᾽ ἀποτελεσθέντων, καὶ Θεοῦ χάριτι πᾶσιν ἡμῖν ἐμφανῶν γενομένων, καὶ ἄλλη τις προφητεία πέρας εἴληφε, δι᾿ ἧς αὐτὸς ὁ σωτήριος Λόγος σαφέ στερον ἐπιμαρτυρεῖ τῇ μετὰ χεῖρας περικοπῇ τῆς τοῦ Ἡσαΐου προφητείας, λέγων· « Εμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· εἶπα, Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι ἔθνει, οἳ οὐκ ἐπεκά- λεσαν τὸ ὄνομά μου. › Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἐκλάδοι τις τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ποῖον ἂν ὄρος ἢ ποῖον Θεοῦ οἶκον ἄλλως ἔχοι ἂν ἐπιδεῖξαι, περὶ ὧν ἡ προφητεία, ὡς μὴ τότε ὄντων σωματικῶς ἐμφανῶν, τὰ προεκτε θέντα σημαίνει. Δύναται δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς τὴν Α τὸν ἐπουράνιον οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τὸ Σιών, καὶ Β δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν γ') ἁρμόττεσθαι, ὡς τότε μᾶλλον ἢ νῦν πληρωθησομένων τελείως τῶν προπεφητευμένων. Ιστέον δὲ, ὡς τὰ αὐτὰ κατὰ λέξιν σχεδὸν ἐμφέρεται καὶ ἐν τῇ τοῦ Μιχαίου προφητεία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Τοῦ αὐτοῦ. τοῖς λόγοις ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις σαφῶς ἐκ τῆς Ἰδοὺ δή, ὁ δεσπότης Σαβαώθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ισχύου σαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν, καὶ δικαστήν, καὶ προφήτην, καὶ στοχαστὴν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύ σουσιν αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιλέγει Θεός· • Οὐκ ἔσομα: ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλήμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκε, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίας, τὰ πρὸς Κύριον ἀπει θοῦντες. Διότι νῦν ἐταπεινώθη ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς· τὴν δὲ ἁμαρτίαν αὐτῶν ὡς Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐν εφάνισαν· οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηράν, καθ᾿ ἑαυτῶν εἰπόντες· Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι· τοίνυν τὰ γεννή ματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. » Καὶ ἡ λεγομένη Σολομῶντος Σοφία τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περί τοῦ δικαίου λελεγμένοις οὕτως ἔχει· Ενεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι, καὶ ἐναντιοῦται συμφράσεως ἐμφαίνεται περὶ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένα καὶ τὰ ἐνθάδε τοιγαροῦν περὶ τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ καὶ καθ' ἑαυτῶν μᾶλλον ἤπερ κατ' αὐτοῦ ποντ ρὰν βουλὴν βουλευσαμένων προφητεύεται· δι᾿ ὁ καὶ καταλλήλως τὸν ταλανισμὸν ἑαυτοῖς ὁ λόγος επάγει διὰ τοῦ, « Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν·, ἀλλὰ καὶ τὴν κό λασιν τὴν περιμένουσαν αὐτοὺς προτίθησι λέγων • Τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται ὁποῖα γὰρ ἔσπειραν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοιαῦτα καὶ θεριοῦσιν ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ κριτηρίῳ. Ηδη δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον ὅρα εἰ μὴ μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλὴν ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ προ- › EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. , - EXEGETICA. cebit nos vias suas, et ambulabimnus in senilis ejus '., Quibus vero expletis, et Dei gratia nobis omnibus manifestatis, alia quoque prophetia exi- tum habuit, qua ipsum salutare Verbum manife- stius illa quæ nunc nobis elucidanda est prophetia, testatur dicens: Manifestus faetus sum iis qui ante non interrogabant ; invenerunt qui non quæ- sierunt me ; dixi : Ecce ego, ecce ego ad gentem, quæ non invocabåt nomen meum³. Si quis nostræ non consential interpretationi, quem alium de hoc monte vel domo Dei sensum exhibere possit ne- scio, de quibus prophetia, nondum nunc corpora. liter manifestatis, quæ prius relata sunt indicat. Possunt hæc quoque aliter secundam Christi mani- festationem significare, tunc potius quam nunc perfectum oracu!is exitum habituris. Scire quoque operæ pretium est hæc fere ad litteram in Michææ prophetia inveniri. (f. CAPUT II. Ex eodem. › Ecce enim dominator Dominus exercituum au- feret a Jerusalem et a Juda validum et fortem, omne robur panis et omne robur aquæ: fortem, et virum bellatorem, judicem, et prophetam, et ha- riolum, et senem : principem super quinquaginta, et honorabilem vultu, et consiliarium, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici. Et dabo pueros principes eorum, et eſſeminati domi- nabuntur eis';, et reliqua, quibus addit Deus: • Nolite constituere me principem populi. Ruit enim Jerusalem, et Juda concidit : quia lingua co- rum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocaret oculos majestatis ejus. Agnitio vultus eorum respondit eis : et peccatum suum quasi So- doma prædicaverunt, nec absconderunt : væ ani- mæ eorum, quoniam malum meditati sunt consi- lium in seipsa dicentes: Vinciemus justum quo- niam inutilis est; quoniam fructum adinventionum suarum comedent. Liber qui Solomonis Sapien- tia dicitur, fere eadem de justo eloquitur : « Cir- cumveniamus ergo justum,quoniam inutilis est no- bis et contrarius est verbis nostris *. › Hujus loci verba evidenter de Christo dicta esse videntur ; illic D vero de insidiantibus ei, atque in primis adversus eos qui malum meditati sunt consilium prophetiza- tur. Ideoque imprecationem in eos Scriptura subji- cit Væ animæ eorum; › sed et pœnam quæ eos manet addit, dicens : Fructum adinventionum suarum comedent. Quæ enim seminaverunt in Christum, hæc et melent in Dei judicio. Jam qui- lem in hac vita vide annon in eos impletus est post suas adversus Christum insidias hujus pro- phetiæ serino dicens: Ecce dominator Dominus exercituum auferet a Jerusalem et a Juda validum • C et fortem. » Vere enim ablata est ab iis, quæ prius Isa. 11, 3. Isa. Lxv, 1. Isa. III, * Sap. II, 12. 1. • Isa. 1, 110.
PG 22:1201Εἰ δὲ καὶ δοκοῦσιν ἄρτου τοῦ πνευματικοῦ μετέχειν ἐν τῷ τοῖς ἱεροῖς ἐντυγχάνειν τοῦ Θεοῦ λόγοις, ἀλλ’ ὅρα εἰ μὴ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἰσχὺς ἡ ἐν τοῖς θείοις γράμμασιν ἐναποκειμένη ἐξ αὐτῶν ἀφῄρηται· σαφῶς δ’ ἐπὶ τούτοις καὶ ἡ Ἱερουσαλὴμ ἀνεῖται, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ πάντα εἰς αὐτοὺς πεπλήρωται διὰ μίαν ἐκείνην τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἁμαρτίαν· οὐαὶ γὰρ, φησὶν ὁ λόγος, τῇ ψυχῇ αὐτῶν· καὶ τοῦ ταλανισμοῦ τὴν αἰτίαν προστίθησιν λέγων, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν καθ’ ἑαυτῶν, εἰπόντες· δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. Ψ. Γ. Λαός μου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσσουσιν. Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Οὐκ ἔοικεν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀναφέρεσθαι τὸ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· καὶ μάλιστα τὸ, αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· ἁρμόζοι δ’ ἂν περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, Κυρίου καὶ αὐτοῦ χρηματίζοντος, ταῦτα προφητεύεσθαι·
κείμενος τῆς προφητείας λόγος, ὁ φάσκων· Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαώθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰου δαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν.» ᾿Αληθῶς γὰρ ἀφῄρηται ἀπ' αὐτῶν ἡ πάλαι πρότερον ἐμπολιτευομένη ἐν αὐτοῖς θεία καὶ οὐράνιος χάρις, καὶ οὐκέτ᾽ ἔστιν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς οὔτε προφήτην οὔτε στοχαστήν· ποῦ δὲ καὶ ὁ πολεμιστὴς αὐτῶν ἢ ὁ δικαστής, ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἢ ὁ συνετός ἀκροατής ; Εἰ δὲ καὶ δοκοῦσιν ἄρτου τοῦ πνευματι κοῦ μετέχειν ἐν τῷ τοῖς ἱεροῖς ἐντυγχάνειν τοῦ Θεοῦ λόγοις, ἀλλ' ὅρα εἰ μὴ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἰσχὺς ἡ ἐν τοῖς θείοις Γράμμασιν ἐναποκειμένη ἐξ αὐτῶν ἀφῄρηται· σαφῶς δ᾽ ἐπὶ τούτοις καὶ ἡ Ἱερουσαλὴμ ἀνεῖται, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ πάντα εἰς αὐτοὺς πεπλήρωται διὰ μίαν ἐκεί την τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἁμαρτίαν· « Οὐαὶ γὰρ, » φησὶν ὁ λόγος, ο τῇ ψυχῇ αὐτῶν· » καὶ τοῦ ταλανισμοῦ τὴν αἰτίαν προστίθησι (Γ. 46) λέγων· . Διότι βεβούλευται βουλὴν πονηρὰν καθ' ἑαυτῶν, εἰπόντες· Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. • Λαός μου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσσουσιν. ᾿Αλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτ τοῦ. ὁ Οὐκ ἔοικεν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀναφέρεσθαι τὸ, ο Νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· καὶ μάτ λιστα τὸ, « Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτ τοῦ· › ἁρμόζοι δ' ἂν περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, Κυρίου καὶ αὐτοῦ χρηματίζοντος, ταῦτα προφητεύεσθαι· καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς ὁ κηρυχθεῖς πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Θεοῦ Λόγος εἰς κρίσιν μετὰ πάντων καταστή σεται, μηδ' ἑνὶ τῶν ἀσεβῶν χώραν διδοὺς ἀπολογίας, ἅτε εἰς τὰς ἁπάντων ἀκοὰς διαδραμούσης αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας· ἥξει δ' εἰς κρίσιν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων μάλιστα τοῦ λαοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ, οἷα δὴ αὐτῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν αὐτῷ συσκευασαμένων· οἱ καὶ μακαρίζοντες τὸν ἀρχόμενον ὑπ' αὐτῶν λαόν, ἐπλάνων αὐτὸν, λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τοὺς καλοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγους πονηροὺς ὑπάρ χειν ἀποφαινόμενοι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. • Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχάς, λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου Θεοῦ σου εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν· Ἀκούσατε δή, οἶκος Δαυΐδ· Μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώ- τοῖς, καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· Ἰδού, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν· καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· βούτυρον καὶ μέλι φάγε ται, πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέ- ξεται τὸ ἀγαθόν· διότι, πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγά- θὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγα θόν. » Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τῶν ἐκ περιτομῆς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν λεγέ- τωσαν τίς ἡ παρθένος, ἡ κατὰ τὴν προφητείαν ἐν * - LIB. IV. habitabat in eis, divina coelestisque gratia, nec jam apud eos reperire est prophetam ullum aut bario- lum. Ubi enim vir bellator eorum, judex, mirabilis consiliarius, et prudens eloquii mystici? Quod si videntur panis spiritualis esse participes, cum sa- era possideant Dei verba, vide annon virtus et ro- bur, in divinis Scripturis inclusa, ab iis ablata sint. Manifeste enim eis ruit Jerusalem, cæteraque om- nia adversus eos impleta sunt per unum eorum adversus Christum scelus. « Væ enim, » ait Scripta- ra, ‹ animæ eorum. » Atque imprecationis causam affert, diceus : Quoniam malum meditati sunt con- silium in seipsos, dicentes : Vinciemus justum, quoniam inutilis nobis. » ECLOGA PROPHETICA. B C . CAPUT III. Popule meus, qui te beatum dicunt, ipsi te de- cipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant. Stat ad judicandum Dominus, et stat ad judicandum populum suum. Dominus ad judicium veniet cuni senibus populi, et principibus ejus '. » Non viden- tur de omnium Deo hæc referri, ‹ Nune stat ad ju- dicandum Dominus, › et præsertim, Dominus ad judicium veniet cum senibus populi, et principilus ejus. › Melius ad Dei Verbum, ipsumque Dominum vocatum, hæc spectat prophetia. Etenim ipse an- nuntiatus omnibus quæ sub cœlis sunt judex om- nium Dei Verbum constituetur, neque ulli impio- rum excusationis locum dabit, quippe cum ad uniuscujusque auditum pervenerit ejus doctrina. Veniet ad judicium Jesus Christus cum senibus praesertim populi et cum principibus ejus, quoniam illi adversus eum congregati sunt, eique insidias struxerunt. Qui et beatum dicentes populum cui præerant, eum decipiebant, malum pro bono di- centes, optimosque Salvatoris nostri sermones quasi pessimos criminati. CAPUT IV. ‹ Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens : Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Et dixit : D Audite ergo, domus David : Numquid parum vobis Isa. !!!, 12-14. ¹ Isa. vii, 10-16. es, molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet, ut scial reprobare malum, et eligere bo- num. Quia antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, non est obediens malitiæ, ut se- ligat bonum s. Non accipientes qui ex circumcisio- ne sunt, Salvatoris nostri Jesu Christi adventum, dicant quænam sit hæc virgo, quæ juxta prophe- .
καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς ὁ κηρυχθεὶς πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Θεοῦ Λόγος εἰς κρίσιν μετὰ πάντων καταστήσεται, μὴδ’ ἑνὶ τῶν ἀσεβῶν χώραν διδοὺς ἀπολογίας, ἅτε εἰς τὰς ἁπάντων ἀκοὰς διαδραμούσης αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας· ἥξει δ’ εἰς κρίσιν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων μάλιστα τοῦ λαοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ, οἷα δὴ αὐτῶν ἐπισυναχθέντων κατ’ αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν αὐτῷ συσκευασαμένων· οἳ καὶ μακαρίζοντες τὸν ἀρχόμενον ὑπ’ αὐτῶν λαὸν ἐπλάνων αὐτὸν, λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τοὺς καλοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγους πονηροὺς ὑπάρχειν ἀποφαινόμενοι. Ψ. Δ. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ Ἄχαζ, λέγων, Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου Θεοῦ σου εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν Ἄχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν, Ἀκούσατε δὴ οἶκος Δαυίδ· μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις, καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· ἰδοὺ, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν· καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· βούτυρον καὶ μέλι φάγεται, πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν·
κείμενος τῆς προφητείας λόγος, ὁ φάσκων· Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαώθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰου δαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν.» ᾿Αληθῶς γὰρ ἀφῄρηται ἀπ' αὐτῶν ἡ πάλαι πρότερον ἐμπολιτευομένη ἐν αὐτοῖς θεία καὶ οὐράνιος χάρις, καὶ οὐκέτ᾽ ἔστιν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς οὔτε προφήτην οὔτε στοχαστήν· ποῦ δὲ καὶ ὁ πολεμιστὴς αὐτῶν ἢ ὁ δικαστής, ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἢ ὁ συνετός ἀκροατής ; Εἰ δὲ καὶ δοκοῦσιν ἄρτου τοῦ πνευματι κοῦ μετέχειν ἐν τῷ τοῖς ἱεροῖς ἐντυγχάνειν τοῦ Θεοῦ λόγοις, ἀλλ' ὅρα εἰ μὴ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἰσχὺς ἡ ἐν τοῖς θείοις Γράμμασιν ἐναποκειμένη ἐξ αὐτῶν ἀφῄρηται· σαφῶς δ᾽ ἐπὶ τούτοις καὶ ἡ Ἱερουσαλὴμ ἀνεῖται, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ πάντα εἰς αὐτοὺς πεπλήρωται διὰ μίαν ἐκεί την τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἁμαρτίαν· « Οὐαὶ γὰρ, » φησὶν ὁ λόγος, ο τῇ ψυχῇ αὐτῶν· » καὶ τοῦ ταλανισμοῦ τὴν αἰτίαν προστίθησι (Γ. 46) λέγων· . Διότι βεβούλευται βουλὴν πονηρὰν καθ' ἑαυτῶν, εἰπόντες· Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. • Λαός μου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσσουσιν. ᾿Αλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αὐτός Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτ τοῦ. ὁ Οὐκ ἔοικεν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀναφέρεσθαι τὸ, ο Νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· καὶ μάτ λιστα τὸ, « Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτ τοῦ· › ἁρμόζοι δ' ἂν περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, Κυρίου καὶ αὐτοῦ χρηματίζοντος, ταῦτα προφητεύεσθαι· καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς ὁ κηρυχθεῖς πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Θεοῦ Λόγος εἰς κρίσιν μετὰ πάντων καταστή σεται, μηδ' ἑνὶ τῶν ἀσεβῶν χώραν διδοὺς ἀπολογίας, ἅτε εἰς τὰς ἁπάντων ἀκοὰς διαδραμούσης αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας· ἥξει δ' εἰς κρίσιν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων μάλιστα τοῦ λαοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ, οἷα δὴ αὐτῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν αὐτῷ συσκευασαμένων· οἱ καὶ μακαρίζοντες τὸν ἀρχόμενον ὑπ' αὐτῶν λαόν, ἐπλάνων αὐτὸν, λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τοὺς καλοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγους πονηροὺς ὑπάρ χειν ἀποφαινόμενοι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. • Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχάς, λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου Θεοῦ σου εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν Αχάζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν· Ἀκούσατε δή, οἶκος Δαυΐδ· Μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώ- τοῖς, καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· Ἰδού, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν· καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· βούτυρον καὶ μέλι φάγε ται, πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέ- ξεται τὸ ἀγαθόν· διότι, πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγά- θὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγα θόν. » Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τῶν ἐκ περιτομῆς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν λεγέ- τωσαν τίς ἡ παρθένος, ἡ κατὰ τὴν προφητείαν ἐν * - LIB. IV. habitabat in eis, divina coelestisque gratia, nec jam apud eos reperire est prophetam ullum aut bario- lum. Ubi enim vir bellator eorum, judex, mirabilis consiliarius, et prudens eloquii mystici? Quod si videntur panis spiritualis esse participes, cum sa- era possideant Dei verba, vide annon virtus et ro- bur, in divinis Scripturis inclusa, ab iis ablata sint. Manifeste enim eis ruit Jerusalem, cæteraque om- nia adversus eos impleta sunt per unum eorum adversus Christum scelus. « Væ enim, » ait Scripta- ra, ‹ animæ eorum. » Atque imprecationis causam affert, diceus : Quoniam malum meditati sunt con- silium in seipsos, dicentes : Vinciemus justum, quoniam inutilis nobis. » ECLOGA PROPHETICA. B C . CAPUT III. Popule meus, qui te beatum dicunt, ipsi te de- cipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant. Stat ad judicandum Dominus, et stat ad judicandum populum suum. Dominus ad judicium veniet cuni senibus populi, et principibus ejus '. » Non viden- tur de omnium Deo hæc referri, ‹ Nune stat ad ju- dicandum Dominus, › et præsertim, Dominus ad judicium veniet cum senibus populi, et principilus ejus. › Melius ad Dei Verbum, ipsumque Dominum vocatum, hæc spectat prophetia. Etenim ipse an- nuntiatus omnibus quæ sub cœlis sunt judex om- nium Dei Verbum constituetur, neque ulli impio- rum excusationis locum dabit, quippe cum ad uniuscujusque auditum pervenerit ejus doctrina. Veniet ad judicium Jesus Christus cum senibus praesertim populi et cum principibus ejus, quoniam illi adversus eum congregati sunt, eique insidias struxerunt. Qui et beatum dicentes populum cui præerant, eum decipiebant, malum pro bono di- centes, optimosque Salvatoris nostri sermones quasi pessimos criminati. CAPUT IV. ‹ Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens : Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Et dixit : D Audite ergo, domus David : Numquid parum vobis Isa. !!!, 12-14. ¹ Isa. vii, 10-16. es, molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet, ut scial reprobare malum, et eligere bo- num. Quia antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, non est obediens malitiæ, ut se- ligat bonum s. Non accipientes qui ex circumcisio- ne sunt, Salvatoris nostri Jesu Christi adventum, dicant quænam sit hæc virgo, quæ juxta prophe- .
PG 22:1203δι’ ὅτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τῶν ἐκ περιτομῆς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν λεγέτωσαν τίς ἡ παρθένος, ἡ κατὰ τὴν προφητείαν ἐν γαστρὶ ληψομένη καὶ τέξουσα τὸν ἐπονομαζόμενον Ἐμμανουὴλ υἱόν· ἀλλ’ εἰ φάσκοιεν μὴ γέγραφθαι παρθένον ἀλλὰ νεᾶνιν κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν, λεκτέον, ὡς οὐχ οἱ τυχόντες ἐτύγχανον οἱ πρῶτοι τὴν γραφὴν κατὰ θείαν ἑρμηνεύσαντες οἰκονομίαν, ο μὲν ὄντες τὸ πλῆθος, ἀναλελεγμένοι ἀριστινδὴν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, δοκιμήν τε οὐ σμικρὰν κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους ἐπὶ σοφίᾳ δεδωκότες· τί δ’ ἂν παράδοξον ὁ λόγος ὑπισχνεῖτο σημεῖον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὥσπερ τι θαυμαστὸν τῷ οἴκῳ Δαυὶδ δοθήσεσθαι προμαρτυράμενος, εἰ περὶ ψιλῆς νεάνιδος ὁ λόγος ἦν· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς κωλύει, εἰ καὶ νεάνιδα[ν] κατ’ αὐτοὺς περιέχει τὸ Ἑβραϊκὸν, ὡς περὶ παρθένου δηλοῦσθαι νομίζειν τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ οὖν ἐν τῷ Λευϊτικῷ εὕροις ἂν τὴν ὁμολογουμένως παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ὑφ’ ἑτέρον δὲ βεβιασμένην, νεᾶνιν ὑπὸ τῆς γραφῆς ὀνομαζομένην·
Α γαστρὶ ληψομένη καὶ τέξουσα τὸν ἐπονομαζόμενον Εμμανουήλ υἱόν· ἀλλ᾽ εἰ φάσκοιεν μὴ γεγράφθαι παρθένον, ἀλλὰ νεᾶνιν κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν, λεκτέον, ὡς οὐχ οἱ τυχόντες ἐτύγχανον οἱ πρῶτοι τὴν Γραφήν κατὰ θείαν ἑρμηνεύσαντες οἰκονομίαν, ἑβδομήκοντα μὲν ὄντες τὸ πλῆθος, ἀναλελεγμένοι ἀριστίνδην ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, δοκιμήν τε οὐ σμικρὰν κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους ἐπὶ σοφίᾳ δεδωκότες· τί δ' ἂν παρά- δοξον ὁ Λόγος ὑπισχνείτο σημεῖον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυ ρίου ὥσπερ τι θαυμαστὸν τῷ οἴκῳ Δαυΐδ δοθήσεσθαι προμαρτυράμενος, εἰ περὶ ψιλῆς νεάνιδος ὁ λόγος ἦν· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς κωλύει, εἰ καὶ νεάνιδα[ν] κατ' αὐτοὺς περιέχει τὸ Εβραϊκὸν, ὡς περὶ παρθένου δηλοῦσθαι νομίζειν τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ οὖν ἐν τῷ Λευϊτικῷ εὕροις ἂν τὴν ὁμολογουμένως παρθένον μεμνηστευ β μένην ἀνδρὶ, ὑφ' ἑτέρου (Γ. ν' ) δὲ βεβιασμένην, νεᾶνιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὀνομαζομένην· καὶ ταύτῃ γε αξιοπρεπὲς ἂν εἴη τῷ οἴκῳ Δαυΐδ διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν παρὰ Κυρίου δίδοσθαι σημείον, τὸ παραδόξως παρθένον ἀποτελεῖν, δι' δὴ καὶ ὁ τεχθησόμενος θαν μαστός τις ὢν ἀνηγόρευται· εἴ γε ἐκ παιδὸς, καὶ ὡς εἰπεῖν, ἐξ αὐτῆς γενέσεως, ἀπειθήσειν μὲν πονηρία, ἐκλέξασθαι δὲ τὸ ἀγαθὸν προφητεύεται. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτοῦ θαυμαστῶς προαναπεφώνηται Εμμανουήλ τυγχάνον· ὅ ἔστι, μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Ο καὶ φήσαι- μεν ἂν ἡμεῖς οἱ ὁμολογοῦντες αὐτὸν, καὶ συναισθόμε νοι τῆς ἐνθέου καὶ ἀποῤῥήτου εἰς πάντας ἀνθρώπους διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἐπιδημίας· λέγοιτο δ' ἂν πάλιν Ἐμμανουήλ, ο μεθ' ἡμῶν Θεός, τῷ τὸν μὲν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπέκεινα οὐ μόνον τῆς θνη τῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως τυγχάνειν τὸν δὲ Υἱόν, τὸν μεθ' ἡμῶν Θεὸν εἰκότως ὀνομάζε- σθαι τῆς μέχρις ἡμῶν ἐπιδημίας αὐτοῦ ἕνεκεν. Επει δέ τινος τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνη μαι ταῦτα τῷ ᾿Αχὰς προφητεύεσθαι περὶ Εζεκίου τοῦ ἐξ αὐτοῦ γενομένου καὶ μετ' αὐτὸν βασιλεύσαν τος, ἐπιτηρητέον, ὅτι πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν ᾿Αχαζ καὶ πρὸ τῆς εἰρημένης αὐτῷ ταύτης δὴ αὐτῆς τῆς προφητείας, Εξεκίας ήδη πάλαι γεγενημένος ἀπο δείκνυται· ἐπὶ δέκα γοῦν καὶ ἐξ ἔτεσι τὸν Ἀχὰς βα- σιλεύσαντα διαδέχεται, ἄγων ἔτος τῆς ἡλικίας πέμ- πτον καὶ εἰκοστὸν, όπηνίκα τῆς βασιλείας ήρχετο, ὡς προλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔτεσιν ἐννές τὴν τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὴν βασιλείαν πάροδον· ἀλλὰ γὰρ ἤδη βασιλεύοντι τὰ προκείμενα τῷ ᾿Αχὰς προφητεύεται περὶ τῆς δεδηλωμένης τοῦ Χριστοῦ πα ραδόξου καὶ θαυμασιωτάτης γενέσεως. Τὰ δὲ κατὰ τὴν λέξιν ἕκαστα ὁποῖον ἔχει νοῦν, τοῖς εἰς τοὺς τό τους τοῦ θαυμασίου ἀνδρὸς ἐξηγητικοῖς ἐντυχὼν ὁ φιλομαθὴς εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄. • Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς μὲ, Λάβε σεαυτῷ τόμον (χάρτου) καινοῦ μεγάλου, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γρα φίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων· πάρεστι γάρ· καὶ μάρτυράς μοι ποίησον πιστοὺς ἀν θρώπους, τὸν Οὐρίαν τὸν ἱερέα, καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτην (ήτιν), καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν· καὶ εἶπε Κύ ριός μοι· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευ σου, ὀξέως προνόμευσον· διότι, πρὶν ἢ γνώναι τὸ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. $204 tiam in utero accipiet et pariet filium, cujus nomen erit Emmanuel. Quod si dixerint non virginem, sed puellam apud Scripturam Hebraica voce nomina- tam esse, respondenduin quod primi qui divinum Scripturæ sensum ita sunt interpretati, non quilibet erant, septuaginta scilicet e populo præstantiores delecti, et maxima pro illis temporibus sapientia probati. Quodnam enim mirum Sermo pollicebatur signum ab ipso Domino, quasi prodigium aliquid, domo David datum iri prænuntians, si tantummode simplex puella designaretur. Nihil vero prohibet, etsi puellam juxta eos Hebraicum significet, quin prophetia virginem indicari existimemus. Caterum in Levitico quoque invenies virginem viro despon satam, et quæ vim ab alio tulit, puellam quoque Scriptura & appellari. Et hic quidem decorum esset domo David propter eorum incredulitatem a Domi- no dari signum, virginem inusitate parturire, cujus Lasciturus puer admirabilis fore prædicaretur. Si- quidem a pueritia, et ut ita dicam, ab ipsa nativi- tate malitiae non obtemperaturus, bonumque electu- rus prophetizatur. Et nomen ejus mirum in modum praenuntiatur Emmanuel fore, scilicet nobiscum Deus. Quod et diceremus nos ipsi, qui eum agno- scimus et confitemur ejus divinam et mysticam apud omnes homines ipsius potentia incarnatio- nem. Dicatur iterum Emmanuel, nobiscum Deus, eo quod Pater quidem, Deusque omnium supra non tantum mortalem, sed et omnem spiritualem na- turam sit; Filius vero non immerito nobiscum Deus nominatur, cum apud nos commoratus sit. Quod si c Judæi Læc Achaz prænuntiata ad Ezechiam, ejus filium regnique successorem, referant, animadver- tendun hæc ipso jam tum patre Achaz regnante prædicta; Ezechiam vero antequam regnum acce- perit Achaz, genitum esse constat. Sexdecim annos regnaverat Achaz, cum ei successit Ezechias, qui tum ætatis quintum et vicesimum annum agebat; ita ut novem annis antequam pater in solium ascenderet, natus sit. Sed jam regnanti hæc præ- dicta sunt Achaz de mirifica atque insolita Christi nativitate. Singulorum vero hujus prophetiæ ver- borum sensum, qualis sit, noverit qui in hos locos mirabilis viri exegeticis studiose attenderit. CAPUT V. ' • Et dixit Dominus ad me : Accipe tibi ipsi li- brum novum grandem, et scribe in eo stylo homi- nis, ut celeriter direptionem facias spoliorum. Adest enim, et testes mihi facito fideles homines, Uriam sacerdotem, et Zachariam filium Barachiæ. Et accessi ad prophetissam, et in utero accepit, et peperit filium. Et dixit Dominus ad me : Voca no- men ejus, Accelera spolia detrahere, cito præ- dare, quia antequam sciat puer vocare patrem Deut. xxi, 27. .. D
καὶ ταύτῃ γε ἀξιοπρεπὲς ἂν εἴη τῷ οἴκῳ Δαυὶδ διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν παρὰ Κυρίου δίδοσθαι σημεῖον, τὸ παραδόξως παρθένον ἀποτεκεῖν, δι’ ὃ δὴ καὶ ὁ τεχθησόμενος θαυμαστός τις ὢν ἀνηγόρευται· εἴ γε ἐκ παιδὸς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἐξ αὐτῆς γενέσεως, ἀπειθήσειν μὲν πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι δὲ τὸ ἀγαθὸν προφητεύεται. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτοῦ θαυμαστῶς προαναπεφώνηται Ἐμμανουὴλ τυγχάνον· ὃ ἔστι μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός· ὃ καὶ φήσαιμεν ἂν ἡμεῖς οἱ ὁμολογοῦντες αὐτὸν, καὶ συναισθόμενοι τῆς ἐνθέου καὶ ἀπορρήτου εἰς πάντας ἀνθρώπους διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἐπιδημίας· λέγοιτο δ’ ἂν πάλιν Ἐμμανουὴλ ὁ μεθ’ ἡμῶν Θεὸς, τῷ τὸν μὲν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπέκεινα οὐ μόνον τῆς θνητῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως τυγχάνειν· τὸν δὲ Υἱὸν, τὸν μεθ’ ἡμῶν Θεὸν εἰκότως ὀνομάζεσθαι τῆς μέχρις ἡμῶν ἐπιδημίας αὐτοῦ ἕνεκεν. Ἐπεὶ δέ τινος τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνημαι ταῦτα τῷ Ἄχαζ προφητεύεσθαι περὶ Ἐζεκίου τοῦ ἐξ αὐτοῦ γενομένου καὶ μετ’ αὐτὸν βασιλεύσαντος, ἐπιτηρητέον, ὅτι πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν Ἄχαζ καὶ πρὸ τῆς εἰρημένης αὐτῷ ταύτης δὴ αὐτῆς τῆς προφητείας, Ἐζεκίας ἤδη πάλαι γεγενημένος ἀποδείκνυται·
Α γαστρὶ ληψομένη καὶ τέξουσα τὸν ἐπονομαζόμενον Εμμανουήλ υἱόν· ἀλλ᾽ εἰ φάσκοιεν μὴ γεγράφθαι παρθένον, ἀλλὰ νεᾶνιν κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν, λεκτέον, ὡς οὐχ οἱ τυχόντες ἐτύγχανον οἱ πρῶτοι τὴν Γραφήν κατὰ θείαν ἑρμηνεύσαντες οἰκονομίαν, ἑβδομήκοντα μὲν ὄντες τὸ πλῆθος, ἀναλελεγμένοι ἀριστίνδην ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, δοκιμήν τε οὐ σμικρὰν κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους ἐπὶ σοφίᾳ δεδωκότες· τί δ' ἂν παρά- δοξον ὁ Λόγος ὑπισχνείτο σημεῖον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυ ρίου ὥσπερ τι θαυμαστὸν τῷ οἴκῳ Δαυΐδ δοθήσεσθαι προμαρτυράμενος, εἰ περὶ ψιλῆς νεάνιδος ὁ λόγος ἦν· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς κωλύει, εἰ καὶ νεάνιδα[ν] κατ' αὐτοὺς περιέχει τὸ Εβραϊκὸν, ὡς περὶ παρθένου δηλοῦσθαι νομίζειν τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ οὖν ἐν τῷ Λευϊτικῷ εὕροις ἂν τὴν ὁμολογουμένως παρθένον μεμνηστευ β μένην ἀνδρὶ, ὑφ' ἑτέρου (Γ. ν' ) δὲ βεβιασμένην, νεᾶνιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὀνομαζομένην· καὶ ταύτῃ γε αξιοπρεπὲς ἂν εἴη τῷ οἴκῳ Δαυΐδ διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν παρὰ Κυρίου δίδοσθαι σημείον, τὸ παραδόξως παρθένον ἀποτελεῖν, δι' δὴ καὶ ὁ τεχθησόμενος θαν μαστός τις ὢν ἀνηγόρευται· εἴ γε ἐκ παιδὸς, καὶ ὡς εἰπεῖν, ἐξ αὐτῆς γενέσεως, ἀπειθήσειν μὲν πονηρία, ἐκλέξασθαι δὲ τὸ ἀγαθὸν προφητεύεται. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτοῦ θαυμαστῶς προαναπεφώνηται Εμμανουήλ τυγχάνον· ὅ ἔστι, μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Ο καὶ φήσαι- μεν ἂν ἡμεῖς οἱ ὁμολογοῦντες αὐτὸν, καὶ συναισθόμε νοι τῆς ἐνθέου καὶ ἀποῤῥήτου εἰς πάντας ἀνθρώπους διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἐπιδημίας· λέγοιτο δ' ἂν πάλιν Ἐμμανουήλ, ο μεθ' ἡμῶν Θεός, τῷ τὸν μὲν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπέκεινα οὐ μόνον τῆς θνη τῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως τυγχάνειν τὸν δὲ Υἱόν, τὸν μεθ' ἡμῶν Θεὸν εἰκότως ὀνομάζε- σθαι τῆς μέχρις ἡμῶν ἐπιδημίας αὐτοῦ ἕνεκεν. Επει δέ τινος τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνη μαι ταῦτα τῷ ᾿Αχὰς προφητεύεσθαι περὶ Εζεκίου τοῦ ἐξ αὐτοῦ γενομένου καὶ μετ' αὐτὸν βασιλεύσαν τος, ἐπιτηρητέον, ὅτι πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν ᾿Αχαζ καὶ πρὸ τῆς εἰρημένης αὐτῷ ταύτης δὴ αὐτῆς τῆς προφητείας, Εξεκίας ήδη πάλαι γεγενημένος ἀπο δείκνυται· ἐπὶ δέκα γοῦν καὶ ἐξ ἔτεσι τὸν Ἀχὰς βα- σιλεύσαντα διαδέχεται, ἄγων ἔτος τῆς ἡλικίας πέμ- πτον καὶ εἰκοστὸν, όπηνίκα τῆς βασιλείας ήρχετο, ὡς προλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔτεσιν ἐννές τὴν τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὴν βασιλείαν πάροδον· ἀλλὰ γὰρ ἤδη βασιλεύοντι τὰ προκείμενα τῷ ᾿Αχὰς προφητεύεται περὶ τῆς δεδηλωμένης τοῦ Χριστοῦ πα ραδόξου καὶ θαυμασιωτάτης γενέσεως. Τὰ δὲ κατὰ τὴν λέξιν ἕκαστα ὁποῖον ἔχει νοῦν, τοῖς εἰς τοὺς τό τους τοῦ θαυμασίου ἀνδρὸς ἐξηγητικοῖς ἐντυχὼν ὁ φιλομαθὴς εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄. • Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς μὲ, Λάβε σεαυτῷ τόμον (χάρτου) καινοῦ μεγάλου, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γρα φίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων· πάρεστι γάρ· καὶ μάρτυράς μοι ποίησον πιστοὺς ἀν θρώπους, τὸν Οὐρίαν τὸν ἱερέα, καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτην (ήτιν), καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν· καὶ εἶπε Κύ ριός μοι· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευ σου, ὀξέως προνόμευσον· διότι, πρὶν ἢ γνώναι τὸ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. $204 tiam in utero accipiet et pariet filium, cujus nomen erit Emmanuel. Quod si dixerint non virginem, sed puellam apud Scripturam Hebraica voce nomina- tam esse, respondenduin quod primi qui divinum Scripturæ sensum ita sunt interpretati, non quilibet erant, septuaginta scilicet e populo præstantiores delecti, et maxima pro illis temporibus sapientia probati. Quodnam enim mirum Sermo pollicebatur signum ab ipso Domino, quasi prodigium aliquid, domo David datum iri prænuntians, si tantummode simplex puella designaretur. Nihil vero prohibet, etsi puellam juxta eos Hebraicum significet, quin prophetia virginem indicari existimemus. Caterum in Levitico quoque invenies virginem viro despon satam, et quæ vim ab alio tulit, puellam quoque Scriptura & appellari. Et hic quidem decorum esset domo David propter eorum incredulitatem a Domi- no dari signum, virginem inusitate parturire, cujus Lasciturus puer admirabilis fore prædicaretur. Si- quidem a pueritia, et ut ita dicam, ab ipsa nativi- tate malitiae non obtemperaturus, bonumque electu- rus prophetizatur. Et nomen ejus mirum in modum praenuntiatur Emmanuel fore, scilicet nobiscum Deus. Quod et diceremus nos ipsi, qui eum agno- scimus et confitemur ejus divinam et mysticam apud omnes homines ipsius potentia incarnatio- nem. Dicatur iterum Emmanuel, nobiscum Deus, eo quod Pater quidem, Deusque omnium supra non tantum mortalem, sed et omnem spiritualem na- turam sit; Filius vero non immerito nobiscum Deus nominatur, cum apud nos commoratus sit. Quod si c Judæi Læc Achaz prænuntiata ad Ezechiam, ejus filium regnique successorem, referant, animadver- tendun hæc ipso jam tum patre Achaz regnante prædicta; Ezechiam vero antequam regnum acce- perit Achaz, genitum esse constat. Sexdecim annos regnaverat Achaz, cum ei successit Ezechias, qui tum ætatis quintum et vicesimum annum agebat; ita ut novem annis antequam pater in solium ascenderet, natus sit. Sed jam regnanti hæc præ- dicta sunt Achaz de mirifica atque insolita Christi nativitate. Singulorum vero hujus prophetiæ ver- borum sensum, qualis sit, noverit qui in hos locos mirabilis viri exegeticis studiose attenderit. CAPUT V. ' • Et dixit Dominus ad me : Accipe tibi ipsi li- brum novum grandem, et scribe in eo stylo homi- nis, ut celeriter direptionem facias spoliorum. Adest enim, et testes mihi facito fideles homines, Uriam sacerdotem, et Zachariam filium Barachiæ. Et accessi ad prophetissam, et in utero accepit, et peperit filium. Et dixit Dominus ad me : Voca no- men ejus, Accelera spolia detrahere, cito præ- dare, quia antequam sciat puer vocare patrem Deut. xxi, 27. .. D
ἐπὶ δέκα γοὖν καὶ ἓξ ἔτεσιν τὸν Ἄχας βασιλεύσαντα διαδέχεται, ἄγων ἔτος τῆς ἡλικίας πέμπτον καὶ εἰκοστὸν, ὁπηνίκα τῆς βασιλείας ἤρχετο, ὡς προλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔτεσιν ἐννέα τὴν τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὴν βασιλείαν πάροδον· ἀλλὰ γὰρ ἤδη βασιλεύοντι τὰ προκείμενα τῷ Ἄχας προφητεύεται περὶ τῆς δεδηλωμένης τοῦ Χριστοῦ παραδόξου καὶ θαυμασιωτάτης γενέσεως. Τὰ δὲ κατὰ τὴν λέξιν ἕκαστα ὁποῖον ἔχει νοῦν, τοῖς εἰς τοὺς τόπους τοῦ θαυμασίου ἀνδρὸς ἐξηγητικοῖς ἐντυχὼν ὁ φιλομαθὴς εἴσεται. Ψ. Ε. Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς μὲ, Λάβε σεαυτῷ τόμον (χάρτου) καινοῦ μεγάλου, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων· Πάρεστι γὰρ, καὶ μάρτυράς μοι ποίησον πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Οὐρίαν τὸν ἱερέα, καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προςῆλθον πρὸς τὴν προφήτην (ῆτιν), καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν, καὶ ἔτεκεν υἱόν· καὶ εἶπεν Κύριός μοι, Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· δι’ ὅτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείας ἐναντίον βασιλέως Ἀσσυρίων.
Α γαστρὶ ληψομένη καὶ τέξουσα τὸν ἐπονομαζόμενον Εμμανουήλ υἱόν· ἀλλ᾽ εἰ φάσκοιεν μὴ γεγράφθαι παρθένον, ἀλλὰ νεᾶνιν κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν, λεκτέον, ὡς οὐχ οἱ τυχόντες ἐτύγχανον οἱ πρῶτοι τὴν Γραφήν κατὰ θείαν ἑρμηνεύσαντες οἰκονομίαν, ἑβδομήκοντα μὲν ὄντες τὸ πλῆθος, ἀναλελεγμένοι ἀριστίνδην ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, δοκιμήν τε οὐ σμικρὰν κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους ἐπὶ σοφίᾳ δεδωκότες· τί δ' ἂν παρά- δοξον ὁ Λόγος ὑπισχνείτο σημεῖον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυ ρίου ὥσπερ τι θαυμαστὸν τῷ οἴκῳ Δαυΐδ δοθήσεσθαι προμαρτυράμενος, εἰ περὶ ψιλῆς νεάνιδος ὁ λόγος ἦν· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς κωλύει, εἰ καὶ νεάνιδα[ν] κατ' αὐτοὺς περιέχει τὸ Εβραϊκὸν, ὡς περὶ παρθένου δηλοῦσθαι νομίζειν τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ οὖν ἐν τῷ Λευϊτικῷ εὕροις ἂν τὴν ὁμολογουμένως παρθένον μεμνηστευ β μένην ἀνδρὶ, ὑφ' ἑτέρου (Γ. ν' ) δὲ βεβιασμένην, νεᾶνιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὀνομαζομένην· καὶ ταύτῃ γε αξιοπρεπὲς ἂν εἴη τῷ οἴκῳ Δαυΐδ διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν παρὰ Κυρίου δίδοσθαι σημείον, τὸ παραδόξως παρθένον ἀποτελεῖν, δι' δὴ καὶ ὁ τεχθησόμενος θαν μαστός τις ὢν ἀνηγόρευται· εἴ γε ἐκ παιδὸς, καὶ ὡς εἰπεῖν, ἐξ αὐτῆς γενέσεως, ἀπειθήσειν μὲν πονηρία, ἐκλέξασθαι δὲ τὸ ἀγαθὸν προφητεύεται. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτοῦ θαυμαστῶς προαναπεφώνηται Εμμανουήλ τυγχάνον· ὅ ἔστι, μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Ο καὶ φήσαι- μεν ἂν ἡμεῖς οἱ ὁμολογοῦντες αὐτὸν, καὶ συναισθόμε νοι τῆς ἐνθέου καὶ ἀποῤῥήτου εἰς πάντας ἀνθρώπους διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἐπιδημίας· λέγοιτο δ' ἂν πάλιν Ἐμμανουήλ, ο μεθ' ἡμῶν Θεός, τῷ τὸν μὲν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπέκεινα οὐ μόνον τῆς θνη τῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως τυγχάνειν τὸν δὲ Υἱόν, τὸν μεθ' ἡμῶν Θεὸν εἰκότως ὀνομάζε- σθαι τῆς μέχρις ἡμῶν ἐπιδημίας αὐτοῦ ἕνεκεν. Επει δέ τινος τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνη μαι ταῦτα τῷ ᾿Αχὰς προφητεύεσθαι περὶ Εζεκίου τοῦ ἐξ αὐτοῦ γενομένου καὶ μετ' αὐτὸν βασιλεύσαν τος, ἐπιτηρητέον, ὅτι πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν ᾿Αχαζ καὶ πρὸ τῆς εἰρημένης αὐτῷ ταύτης δὴ αὐτῆς τῆς προφητείας, Εξεκίας ήδη πάλαι γεγενημένος ἀπο δείκνυται· ἐπὶ δέκα γοῦν καὶ ἐξ ἔτεσι τὸν Ἀχὰς βα- σιλεύσαντα διαδέχεται, ἄγων ἔτος τῆς ἡλικίας πέμ- πτον καὶ εἰκοστὸν, όπηνίκα τῆς βασιλείας ήρχετο, ὡς προλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔτεσιν ἐννές τὴν τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὴν βασιλείαν πάροδον· ἀλλὰ γὰρ ἤδη βασιλεύοντι τὰ προκείμενα τῷ ᾿Αχὰς προφητεύεται περὶ τῆς δεδηλωμένης τοῦ Χριστοῦ πα ραδόξου καὶ θαυμασιωτάτης γενέσεως. Τὰ δὲ κατὰ τὴν λέξιν ἕκαστα ὁποῖον ἔχει νοῦν, τοῖς εἰς τοὺς τό τους τοῦ θαυμασίου ἀνδρὸς ἐξηγητικοῖς ἐντυχὼν ὁ φιλομαθὴς εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄. • Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς μὲ, Λάβε σεαυτῷ τόμον (χάρτου) καινοῦ μεγάλου, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γρα φίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομήν ποιῆσαι σκύλων· πάρεστι γάρ· καὶ μάρτυράς μοι ποίησον πιστοὺς ἀν θρώπους, τὸν Οὐρίαν τὸν ἱερέα, καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτην (ήτιν), καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν· καὶ εἶπε Κύ ριός μοι· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευ σου, ὀξέως προνόμευσον· διότι, πρὶν ἢ γνώναι τὸ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. $204 tiam in utero accipiet et pariet filium, cujus nomen erit Emmanuel. Quod si dixerint non virginem, sed puellam apud Scripturam Hebraica voce nomina- tam esse, respondenduin quod primi qui divinum Scripturæ sensum ita sunt interpretati, non quilibet erant, septuaginta scilicet e populo præstantiores delecti, et maxima pro illis temporibus sapientia probati. Quodnam enim mirum Sermo pollicebatur signum ab ipso Domino, quasi prodigium aliquid, domo David datum iri prænuntians, si tantummode simplex puella designaretur. Nihil vero prohibet, etsi puellam juxta eos Hebraicum significet, quin prophetia virginem indicari existimemus. Caterum in Levitico quoque invenies virginem viro despon satam, et quæ vim ab alio tulit, puellam quoque Scriptura & appellari. Et hic quidem decorum esset domo David propter eorum incredulitatem a Domi- no dari signum, virginem inusitate parturire, cujus Lasciturus puer admirabilis fore prædicaretur. Si- quidem a pueritia, et ut ita dicam, ab ipsa nativi- tate malitiae non obtemperaturus, bonumque electu- rus prophetizatur. Et nomen ejus mirum in modum praenuntiatur Emmanuel fore, scilicet nobiscum Deus. Quod et diceremus nos ipsi, qui eum agno- scimus et confitemur ejus divinam et mysticam apud omnes homines ipsius potentia incarnatio- nem. Dicatur iterum Emmanuel, nobiscum Deus, eo quod Pater quidem, Deusque omnium supra non tantum mortalem, sed et omnem spiritualem na- turam sit; Filius vero non immerito nobiscum Deus nominatur, cum apud nos commoratus sit. Quod si c Judæi Læc Achaz prænuntiata ad Ezechiam, ejus filium regnique successorem, referant, animadver- tendun hæc ipso jam tum patre Achaz regnante prædicta; Ezechiam vero antequam regnum acce- perit Achaz, genitum esse constat. Sexdecim annos regnaverat Achaz, cum ei successit Ezechias, qui tum ætatis quintum et vicesimum annum agebat; ita ut novem annis antequam pater in solium ascenderet, natus sit. Sed jam regnanti hæc præ- dicta sunt Achaz de mirifica atque insolita Christi nativitate. Singulorum vero hujus prophetiæ ver- borum sensum, qualis sit, noverit qui in hos locos mirabilis viri exegeticis studiose attenderit. CAPUT V. ' • Et dixit Dominus ad me : Accipe tibi ipsi li- brum novum grandem, et scribe in eo stylo homi- nis, ut celeriter direptionem facias spoliorum. Adest enim, et testes mihi facito fideles homines, Uriam sacerdotem, et Zachariam filium Barachiæ. Et accessi ad prophetissam, et in utero accepit, et peperit filium. Et dixit Dominus ad me : Voca no- men ejus, Accelera spolia detrahere, cito præ- dare, quia antequam sciat puer vocare patrem Deut. xxi, 27. .. D
PG 22:1205Ἐπὶ τῇ τοῦ μέλλοντος ἀποτελεῖσθαι παραδόξου ἀναγραφῇ τόμον καινοῦ μεγάλου ἀγράφου προστάσσεται λαβεῖν ὁ προφήτης· δι’ οὗ δηλοῦσθαι νομίζω τὸ τῆς καινῆς διαθήκης εὐαγγέλιον· ἀλλὰ καὶ μάρτυρας τῷ Κυρίῳ ποιήσασθαι πιστοὺς ἀνθρώπους, ὧν ὁ μὲν ἱερεὺς λέγεται εἶναι, ὁ δ’ ἕτερος οἶμαι προφήτης ἦν, μέμνηται γοὖν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων γραφὴ, οὓς καὶ αὐτοὺς ὑπολαμβάνω σύμβολον εἶναι τῶν μεμαρτυρηκότων τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ προφητῶν, καὶ τῶν εἰς τὸν αὐτοῦ τύπον πάλαι καθεστώτων ἱερέων. Μετὰ ταῦτα λέγεται· καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκεν υἱὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα δὲ ἀπρεπὲς καὶ τῆς προφητικῆς σεμνότητός τε καὶ καθαρότητος ἀλλότριον τὸ προχείρως οὕτως οἴεσθαι τὸν προφήτην ἐν αὐτῷ τῷ θεοφορεῖσθαι ἐπὶ μαρτύρων τῶν προδεδηλωμένων κοινωνίας χάριν αἰσχρᾶς προσεληλυθέναι γυναικὶ προφήτιδι καὶ αὐτῇ· ποία δὲ κἂν πιθανότης τολμάτω προσελθεῖν αὐτὸν συνειληφέναι καὶ τετοκέναι αὐτὴν υἱόν· ἀλλὰ γὰρ ἔχεσθαι καὶ ταύτην τὴν προφητείαν ἡγοῦμαι τοῦ νοῦ τῆς προεκτεθείσης, καθ’ ἣν εἴρητο, ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται·
παιδίον καλεῖν πατέρα ή μητέρα, λήψεται δύναμιν Α Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας ἐναντίον βασι λέως Ασσυρίων. » Ἐπὶ τῇ τοῦ μέλλοντος ἀποτελεῖ σθαι παραδόξου ἀναγραφῇ τόμον καινοῦ μεγάλου ἀγράφου προστάσσεται λαβεῖν ὁ προφήτης· δι' οὗ δηλοῦσθαι νομίζω τὸ τῆς Καινῆς Διαθήκης Εὐαγγέ λιον· ἀλλὰ καὶ μάρτυρας τῷ Κυρίῳ ποιήσασθαι πι- στοὺς ἀνθρώπους, ὧν ὁ μὲν ἱερεὺς λέγεται εἶναι, ὁ δ' ἕτερος, οἶμαι, προφήτης ἦν· μέμνηται γοῦν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων γραφή· οὓς καὶ αὐτοὺς ὑπολαμβάνω σύμβολον εἶναι τῶν μεμαρτυρηκότων τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ προφητῶν, καὶ τῶν εἰς τὸν αὐτοῦ τύπον πάλαι καθε- στώτων ἱερέων. Μετὰ ταῦτα λέγεται· ι Καὶ προσ- ἦλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱὸν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα δὲ ἀπρεπὲς καὶ τῆς προφητικής σεμνότητός τε καὶ καθαρότητος ἀλλό- τριον τὸ προχείρως οὕτως οἴεσθαι τὸν προφήτην ἐν αὐτῷ τῷ θεοφορεῖσθαι ἐπὶ μαρτύρων τῶν προδεδη- λωμένων κοινωνίας χάριν αἰσχρᾶς προσεληλυθέναι γυναικὶ προφήτιδι καὶ αὐτῇ· ποία δὲ κἂν πιθανότης τολμάτω προσελθεῖν αὐτὸν συνειληφέναι καὶ τετοκέναι αὐτὴν υἱόν· ἀλλὰ γὰρ ἔχεσθαι καὶ ταύτην τὴν προ- φητείαν ἡγοῦμαι τοῦ νοῦ τῆς προεκτεθείσης, καθ᾿ ἣν εἴρητο· . Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται· ν ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἐν γαστρὶ λήψεσθαι καὶ τέξεσθαι υἱὸν προβλέγετο ή παρθένος· ἐνταῦθα δὲ καὶ ὁ τρόπος καθ' όν πέρας εἴληφεν ή προφητεία δηλοῦται·. Ἐν γαστρὶ γὰρ, φησὶν, ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν. » Τίς ἂν οὖν εἴη ὁ φάσκων τὸ, • Προσῆλθον πρὸς τὴν προ- φῆτιν, ο ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ λαλοῦν ἐν τῷ προ- φήτῃ, περὶ οὗ λέλεκται τῇ Μαρίᾳ· « Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. » Διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπεικότως καὶ αὐτὴ ἂν λεχθείη· ἀπὸ γοῦν τοῦ ἁγίου Πνεύματος συλλαβοῦσα τέτοκε τὸν ἐκεῖσε μὲν ἐπικεκλημένον Ἐμμανουήλ, ἐνταῦθα δὲ ἄλλως προσαγορευόμενον· « Κάλεσον γάρ, φησί, τὸ ὄνομα τοῦ ἀποτεχθέντος παιδίου, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· » καὶ γὰρ ὡς ἀλη- θῶς ἐσκύλευσεν οὗτος καὶ προενόμευσεν ἀποῤῥήτῳ καὶ θείᾳ δυνάμει τὰς ἀντικειμένας ἀοράτους καὶ πνευ- ματικὰς δυνάμεις, ὥστε εἰπεῖν, « Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον· › ἀφ' ὧν σκύλα καὶ προνομὴν εἰληφὼς τὰς πάλαι κατατυραννουμένας ὑπ' αὐτῶν ψυχὰς, κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν » ὁμολογεῖ, λαβὼν παρὰ τοῦ Πα. τρὸς • ἔθνη τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ·, ὰ λέγοιτ' ἂν εὐκόλως σκύλα· καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ν ἃ καὶ αὐτὰ εἰκότως ἂν καλοῖτο προνομήν. Πρὸς τούτοις, ο Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ή μητέρα, λήψεται, φησί, δύναμιν Δαμα σκοῦ καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας έναντι βασιλέως Ασ συρίων· › ἅπερ καὶ αὐτὰ κατὰ μόνην διάνοιαν, ήτοι περὶ δυνάμεών τινων πονηρῶν, οἶμαι λέγεσθαι. ἃς ἅμα τῇ γενέσει καθεῖλεν ἡ θεία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δύναμις, ἢ καὶ περὶ ψυχῶν τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευ- κότων διαφορᾶς· ὧν τὰς μὲν ἐξ εἰδωλολατρείας μετα βαλούσας ἐπὶ τὸν εὐαγγελικὸν βίον εἰκὸς εἶναι τὴν . Β Ο ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. aut matrem, accipiet potestatem Damasci, et spo- (f. 47) C lia Samariæ coram rege Assyriorum '. . Ad mi- randas res quæ futuræ erant conscribendas libruni novum et grandem sumere jubetur propheta, quo significari opinor Novi Testamenti Evangelium. Sed et testes Domino ut faceret fideles homines, quo- rum quidem unus sacerdos esse dicitur, alius vero propheta erat; meminit igitur ejus et Paralipome non Scriptura; quos et ipsos suspicor typum èsse eorum qui Salvatoris nostri Jesu Christi adventui testes facti sunt prophetæ, et qui in ejus figuram olim constituti sunt sacerdotes. Post hæc dicitur : . Et accessi ad prophetissam, et in utero accepit, et peperit filium, et quæ sequuntur. Magnopere quidem indignum prophetica dignitate et sinceri- tate existimare prophetam, praesertim cum inter prædictos testes divinitus inspiratur, turpis causa consortii ad mulierem, prophetissam licet accedere. Nunquid verisimile erat eum accessisse, et illam concepisse et peperisse filium ? Nobis enim iden esse videtur sensus hujus, ac prioris prophetiæ, qua dici- tur : « Ecce virgo in utero accipiet : s illic enimn in utero accepturam et filium parituram esse vir- ginem prædictum erat; nunc hic ratio ostenditur qua eventu probata est prophetia. ‹ In utero enim, ait, accepit et peperit filium. Quis igitur essei dicens : « Accessi ad prophetissam, nisi Spiritus sanctus, a quo afflatus propheta divinabat, et de quo, dictum est Mariæ : • Spiritus sanctus superve- niet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi s. Ideoque prophetissa non inmerito diceretur ipsa, quæ a sancto Spiritu concipiens, peperit eum qui illic vocatur Emmanuel, hic vero aliter nominatur. • Voca enim, ait, nomen ejus, Accelera spolia de- trahere, cito predare. Vere enim ille spoliavil et prædatus est mystica et divina virtute adversas, invisibiles spiritualesque potestates, ita ut diceret : • Ego vici mundum *. » A quibus quasi spolia et prædam animas jampridem ab iis oppressas aure- rens, « prædicare captivis remissionem, confite- tur, accipiens a Patre gentes hæreditatem ejus ³, › quæ spolia facile dici possent; et possessionem ejus terminos terre ',, quod merito vocaretur prada. Praeterea, Priusquam scial puer vocare pa- rem et matrem, accipiet, ait, potestatem Damasci, et spolia Samariæ coram rege Assyriorum. › Quæ quidem et ipsa uno sensu, sive de potestatibus quis busdam nefariis, quas una ortu sustulit divina Salvatoris nostri virtus, sive de animarum discri- nine in eum credentium: quarum alias quidem ex idololatria ad evangelicam vitam conversas hịc potestatem Damasci esse reor; alias vero, scilicet e circumcisione populi, cum Christum Dei accepc- rint, spolia Samariæ vocari. Has vero animas spo lia et prædam de spiritalibus capiens hostibus, co- ram spiritali rege Assyriorum, scilicet diabolo, arma cepit et ad pugnam contra eum se accinxit, * Psal. 11. 8. • ibid. Isa. vi, 4-4. Luc. 1, 35. * Joan. xvi, 33. * Luc. iv, 18,
ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἐν γαστρὶ λήψεσθαι καὶ τέξεσθαι υἱὸν προυλέγετο ἡ παρθένος· ἐνταῦθα δὲ καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία δηλοῦται· ἐν γαστρὶ γὰρ, φησὶν, ἔλαβεν καὶ ἔτεκεν υἱόν. Τίς ἂν οὖν εἴη ὁ φάσκων τὸ, προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ λαλοῦν ἐν τῷ προφήτῃ, περὶ οὗ λέλεκται τῇ Μαρίᾳ, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπεικότως καὶ αὐτὴ ἂν λεχθείη, ἀπὸ γ’ οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος συλλαβοῦσα τέτοκεν τὸν ἐκεῖσε μὲν ἐπικεκλημένον Ἐμμανουὴλ, ἐνταῦθα δὲ ἄλλως προσαγορευόμενον· κάλεσον γὰρ, φησὶ, τὸ ὄνομα τοῦ ἀποτεχθέντος παιδίου, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· καὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐσκύλευσεν οὗτος καὶ προενόμευσεν ἀπορρήτῳ καὶ θείᾳ δυνάμει τὰς ἀντικειμένας ἀοράτους καὶ πνευματικὰς δυνάμεις, ὥστε εἰπεῖν, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· ἀφ’ ὧν σκῦλα καὶ προνομὴν εἰληφὼς τὰς πάλαι κατατυραννουμένας ὑπ’ αὐτῶν ψυχὰς κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, ὁμολογεῖ λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔθνη τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ· ἃ λέγοιτ’ ἂν εὐκόλως σκῦλα·
παιδίον καλεῖν πατέρα ή μητέρα, λήψεται δύναμιν Α Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας ἐναντίον βασι λέως Ασσυρίων. » Ἐπὶ τῇ τοῦ μέλλοντος ἀποτελεῖ σθαι παραδόξου ἀναγραφῇ τόμον καινοῦ μεγάλου ἀγράφου προστάσσεται λαβεῖν ὁ προφήτης· δι' οὗ δηλοῦσθαι νομίζω τὸ τῆς Καινῆς Διαθήκης Εὐαγγέ λιον· ἀλλὰ καὶ μάρτυρας τῷ Κυρίῳ ποιήσασθαι πι- στοὺς ἀνθρώπους, ὧν ὁ μὲν ἱερεὺς λέγεται εἶναι, ὁ δ' ἕτερος, οἶμαι, προφήτης ἦν· μέμνηται γοῦν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων γραφή· οὓς καὶ αὐτοὺς ὑπολαμβάνω σύμβολον εἶναι τῶν μεμαρτυρηκότων τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ προφητῶν, καὶ τῶν εἰς τὸν αὐτοῦ τύπον πάλαι καθε- στώτων ἱερέων. Μετὰ ταῦτα λέγεται· ι Καὶ προσ- ἦλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱὸν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα δὲ ἀπρεπὲς καὶ τῆς προφητικής σεμνότητός τε καὶ καθαρότητος ἀλλό- τριον τὸ προχείρως οὕτως οἴεσθαι τὸν προφήτην ἐν αὐτῷ τῷ θεοφορεῖσθαι ἐπὶ μαρτύρων τῶν προδεδη- λωμένων κοινωνίας χάριν αἰσχρᾶς προσεληλυθέναι γυναικὶ προφήτιδι καὶ αὐτῇ· ποία δὲ κἂν πιθανότης τολμάτω προσελθεῖν αὐτὸν συνειληφέναι καὶ τετοκέναι αὐτὴν υἱόν· ἀλλὰ γὰρ ἔχεσθαι καὶ ταύτην τὴν προ- φητείαν ἡγοῦμαι τοῦ νοῦ τῆς προεκτεθείσης, καθ᾿ ἣν εἴρητο· . Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται· ν ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἐν γαστρὶ λήψεσθαι καὶ τέξεσθαι υἱὸν προβλέγετο ή παρθένος· ἐνταῦθα δὲ καὶ ὁ τρόπος καθ' όν πέρας εἴληφεν ή προφητεία δηλοῦται·. Ἐν γαστρὶ γὰρ, φησὶν, ἔλαβε, καὶ ἔτεκεν υἱόν. » Τίς ἂν οὖν εἴη ὁ φάσκων τὸ, • Προσῆλθον πρὸς τὴν προ- φῆτιν, ο ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ λαλοῦν ἐν τῷ προ- φήτῃ, περὶ οὗ λέλεκται τῇ Μαρίᾳ· « Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. » Διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπεικότως καὶ αὐτὴ ἂν λεχθείη· ἀπὸ γοῦν τοῦ ἁγίου Πνεύματος συλλαβοῦσα τέτοκε τὸν ἐκεῖσε μὲν ἐπικεκλημένον Ἐμμανουήλ, ἐνταῦθα δὲ ἄλλως προσαγορευόμενον· « Κάλεσον γάρ, φησί, τὸ ὄνομα τοῦ ἀποτεχθέντος παιδίου, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· » καὶ γὰρ ὡς ἀλη- θῶς ἐσκύλευσεν οὗτος καὶ προενόμευσεν ἀποῤῥήτῳ καὶ θείᾳ δυνάμει τὰς ἀντικειμένας ἀοράτους καὶ πνευ- ματικὰς δυνάμεις, ὥστε εἰπεῖν, « Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον· › ἀφ' ὧν σκύλα καὶ προνομὴν εἰληφὼς τὰς πάλαι κατατυραννουμένας ὑπ' αὐτῶν ψυχὰς, κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν » ὁμολογεῖ, λαβὼν παρὰ τοῦ Πα. τρὸς • ἔθνη τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ·, ὰ λέγοιτ' ἂν εὐκόλως σκύλα· καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ν ἃ καὶ αὐτὰ εἰκότως ἂν καλοῖτο προνομήν. Πρὸς τούτοις, ο Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ή μητέρα, λήψεται, φησί, δύναμιν Δαμα σκοῦ καὶ τὰ σκύλα Σαμαρείας έναντι βασιλέως Ασ συρίων· › ἅπερ καὶ αὐτὰ κατὰ μόνην διάνοιαν, ήτοι περὶ δυνάμεών τινων πονηρῶν, οἶμαι λέγεσθαι. ἃς ἅμα τῇ γενέσει καθεῖλεν ἡ θεία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δύναμις, ἢ καὶ περὶ ψυχῶν τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευ- κότων διαφορᾶς· ὧν τὰς μὲν ἐξ εἰδωλολατρείας μετα βαλούσας ἐπὶ τὸν εὐαγγελικὸν βίον εἰκὸς εἶναι τὴν . Β Ο ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. aut matrem, accipiet potestatem Damasci, et spo- (f. 47) C lia Samariæ coram rege Assyriorum '. . Ad mi- randas res quæ futuræ erant conscribendas libruni novum et grandem sumere jubetur propheta, quo significari opinor Novi Testamenti Evangelium. Sed et testes Domino ut faceret fideles homines, quo- rum quidem unus sacerdos esse dicitur, alius vero propheta erat; meminit igitur ejus et Paralipome non Scriptura; quos et ipsos suspicor typum èsse eorum qui Salvatoris nostri Jesu Christi adventui testes facti sunt prophetæ, et qui in ejus figuram olim constituti sunt sacerdotes. Post hæc dicitur : . Et accessi ad prophetissam, et in utero accepit, et peperit filium, et quæ sequuntur. Magnopere quidem indignum prophetica dignitate et sinceri- tate existimare prophetam, praesertim cum inter prædictos testes divinitus inspiratur, turpis causa consortii ad mulierem, prophetissam licet accedere. Nunquid verisimile erat eum accessisse, et illam concepisse et peperisse filium ? Nobis enim iden esse videtur sensus hujus, ac prioris prophetiæ, qua dici- tur : « Ecce virgo in utero accipiet : s illic enimn in utero accepturam et filium parituram esse vir- ginem prædictum erat; nunc hic ratio ostenditur qua eventu probata est prophetia. ‹ In utero enim, ait, accepit et peperit filium. Quis igitur essei dicens : « Accessi ad prophetissam, nisi Spiritus sanctus, a quo afflatus propheta divinabat, et de quo, dictum est Mariæ : • Spiritus sanctus superve- niet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi s. Ideoque prophetissa non inmerito diceretur ipsa, quæ a sancto Spiritu concipiens, peperit eum qui illic vocatur Emmanuel, hic vero aliter nominatur. • Voca enim, ait, nomen ejus, Accelera spolia de- trahere, cito predare. Vere enim ille spoliavil et prædatus est mystica et divina virtute adversas, invisibiles spiritualesque potestates, ita ut diceret : • Ego vici mundum *. » A quibus quasi spolia et prædam animas jampridem ab iis oppressas aure- rens, « prædicare captivis remissionem, confite- tur, accipiens a Patre gentes hæreditatem ejus ³, › quæ spolia facile dici possent; et possessionem ejus terminos terre ',, quod merito vocaretur prada. Praeterea, Priusquam scial puer vocare pa- rem et matrem, accipiet, ait, potestatem Damasci, et spolia Samariæ coram rege Assyriorum. › Quæ quidem et ipsa uno sensu, sive de potestatibus quis busdam nefariis, quas una ortu sustulit divina Salvatoris nostri virtus, sive de animarum discri- nine in eum credentium: quarum alias quidem ex idololatria ad evangelicam vitam conversas hịc potestatem Damasci esse reor; alias vero, scilicet e circumcisione populi, cum Christum Dei accepc- rint, spolia Samariæ vocari. Has vero animas spo lia et prædam de spiritalibus capiens hostibus, co- ram spiritali rege Assyriorum, scilicet diabolo, arma cepit et ad pugnam contra eum se accinxit, * Psal. 11. 8. • ibid. Isa. vi, 4-4. Luc. 1, 35. * Joan. xvi, 33. * Luc. iv, 18,
PG 22:1207καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἃ καὶ αὐτὰ εἰκότως ἂν καλοῖτο προνομήν. Πρὸς τούτοις πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται φησὶν δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ἀσσυρίων· ἅπερ καὶ αὐτὰ κατὰ μόνην διάνοιαν, ἤτοι περὶ δυνάμεων τινῶν πονηρῶν οἶμαι λέγεσθαι, ἃς ἅμα τῇ γενέσει καθεῖλεν ἡ θεία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δύναμις, ἢ καὶ περὶ ψυχῶν τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων διαφορᾶς· ὧν τὰς μὲν ἐξ εἰδωλολατρείας μεταβαλούσας ἐπὶ τὸν εὐαγγελικὸν βίον εἰκὸς εἶναι τὴν λεγομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, τὰς δ’ ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ παραδεξαμένας, τὰ προσαγορευόμενα σκῦλα Σαμαρείας· ταύτας δὲ τὰς ψυχὰς σκῦλα καὶ προνομὴν παρὰ τῶν νοητῶν εἰληφὸς (ὼς) πολεμίων, ἐξ ἐναντίας τοῦ νοητοῦ βασιλέως Ἀσσυρίων, τοῦτ’ ἔστι τοῦ διαβόλου, καθώπλισέ τε καὶ πολεμεῖν αὐτῷ παρεσκεύασεν. Καὶ ταῦτα δὲ πάρεστιν ἐπ’ ἀκριβὲς τῷ βουλομένῳ ἐκ τῶν εἰς τοὺς τόπους ὑπομνηματισθέντων τῷ ἱερῷ ἀνδρὶ διαγνῶναι·
ΙΙΙ. Α λεγομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, τάς δ' ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ παραδεξαμένας τὰ προσαγο ρευόμενα σκυλα Σαμαρείας· ταύτας δὲ τὰς ψυχὰς σκύλα καὶ προνομήν παρὰ τῶν νοητῶν εἰληφὸς(ὡς) πολεμίων, ἐξ ἐναντίας τοῦ νοητοῦ βασιλέως Ασσυ ρίων, τουτέστι τοῦ διαβόλου, καθώπλισέ τε καὶ του λεμεῖν αὐτῷ παρεσκεύασε. Καὶ ταῦτα δὲ πάρεστιν ἐπ' ἀκριβές τῷ βουλομένῳ ἐκ τῶν εἰς τοὺς τόπους ὑπομνηματισθέντων τῷ ἱερῷ ἀνδρὶ διαγνῶναι· εἰ δ' εἰ ἀπαιτεῖεν ταῦτα σωματικώτερον οἱ ἐκ περι τομῆς, ἀντεξεταστέον αὐτοὺς εἰ δύνανται σωματικώς αὐτοὶ παραστῆσαι τίνα τρόπον ὁ Ἡσαΐας ἐπὶ τῶν προειρημένων μαρτύρων τῇ προφήτιδι μια • ξεως σωματικῆς ἕνεκεν προσελήλυθε· τίς δὲ καὶ ἡ τοιαύτη προφῆτις, καὶ πῶς παραχρῆμα ἐν γαστρὶ έλαβε, καὶ παραυτίκα τέτοκε, καὶ ποῖον τοῦτο τὸ τεχθὲν παιδίον, ὃ προστάσσει τῷ Ησαΐᾳ ὁ Κύριος ὀνόματι καλέσαι τῷ, ο Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προ- νόμευσον·, τίνα δὲ καὶ λόγον ἔχει τὸ τηλικόνδε όνομα, • ἢ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν παι δίον ὁποῖον δὴ οὖν ἐπινοεῖν σωματικῶς ἀπολήψεσθαι τὴν ὀνομαζομένην δύναμιν Δαμασκοῦ καὶ τὰ λεγό μενα ο σκύλα Σαμαρείας ἐναντίων(ον) βασιλέως Ασσυρίων, » καὶ ταῦτα πράττειν ο πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸ καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα·, καὶ πρὸς τούτοις εἰ ἀντιλέγοιεν τοῖς ἡμῖν προαποδεδομένοις, δεικνύτωσαν αὐτοὶ πῶς ὁ προσδοκώμενος ὑπ' αὐτῶν Χριστὸς παραγενόμενος λήψεται σωματικῶς τὴν κατὰ τὴν προφητείαν • δύναμιν Δαμασκοῦ, » καὶ ποῖα σκύλα Σαμαρείας, ο ἢ ποίων ο Ασσυρίων ἐναντίον, ο μηδενὸς ἔτι τούτων ἐνεργοῦντος κατὰ τοὺς ἐνεστῶτας χρόνους. Η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. • Ιδού, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ά μοι δέδωκεν ὁ Θεός· καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ παρὰ Κυρίου Θεοῦ Σαβαώθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. » Καὶ τὸ, ο Ἰδού, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μας ἔδωκεν ὁ Θεὸς, » ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος περί τε τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν πετ στευκότων καλῶς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐξείληπται· ἐπιφέρεται γοῦν ἐνταῦθα τὸ, ο Καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν οἴκῳ Ἰσραήλ· ν καὶ σαφές όπως κατὰ τὴν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας σημεῖα καὶ τέρατα εἰ(ἐν) τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, οἷα οὐδεπώποτε ἀπετελέσθη. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. . • Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγενήθη ἡμῖν, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενή θη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλής "Αγγελος· ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγεία αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρό τον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτ τὴν, καὶ ἀντιλαβέσθαι ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα ὁ ζῆλος Κυρίου Σα- βαώθ ποιήσει ταῦτα. » Οἶμαι δὴ τὸ λεγόμενον ἐνθάδε παιδίον οὐκ ἄλλο εἶναι τοῦ ἐκ τῆς παρθένου τεχθή- σεσθαι ἀνωτέρω προεφητευμένου, ὁ καὶ μικρῷ πρό- τερον ἡ προφῆτις ἀποτελεῖν ἐλέγετο· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνωτέρω ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ ἦν, τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, ο Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον. ο Ἐνταῦθα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος κατὰ μὲν τὴν τῶν Ἑβδο * μήκοντα ἑρμηνείαν, η Μεγάλης βουλής "Αγγελος κ - EXEGETICA. EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS. Hæc vero sufficiunt sancto viro commentaria, in hunc locum dignoscere volenti. Si quis autem ex Judais haec magis corporaliter inquirere velit, ab eo postulandum est an possit corporaliter osten- dere qua ratione Isaias, post præcitatos testes, ad prophetissam corporalis consortii causa accesserit; quænam vero et qualis sit hac prophetissa, et quo modo e vestigio conceperit, confestimque pepererit, el quișnam iste ex prophetissa natus filius, quem vocare Isaiæ præceperit ipse Dominus Celeriter (sic) detrabe spolia, cito prædare; › et quænam sit causa hujusce appellationis; et quomodo ex communi sensu corporaliter existimandum: sit hunc puerum (f. ) potestatem accepisse Damasci, et spolia Samaria coram rege Assyriorum ; » hecque iacere « prius quam sciat vocare patremn et matrem. » Alque præ. terea, si iis quæ a nobis exposita sunt repugnant, ostendant ipsi quomodo exspectatus ab iis Christus superveniens accipiet corporaliter juxta prophetiam potestatem Damasci, › et quænam ‹ spolia Sama- riæ, › vel quorum ‹ Assyriorum coram rege, › cum nullus illorum his temporibus supersit. CAPUT VI. • Ecce ego et pueri mei, quos dedit miti Domi- pus in signum et in portentum Israel a Domnino c Deo exercituum, qui habitat in monte Sion '. ||- lud, ecce ego et pueri nei, quos dedit mihi Du- minus, e persona Salvatoris de apostolis, iisque qui postea in eum crediderunt, apte in Epistola adl Hebræos refertur, quibus igitur addit, c in signum et in portentum erunt domo Israel, apertuin est Salvatoris nostri manifestationis tempore signa et portenta facta fuisse in domo Israel, qualia pun- quam patrata șunt, CAPUT VII. Et volent, si fuerint igne combusti. Quoniam parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus imperium super humerum ipsius, et vocatur nomen ejus Magni consilii Angelus, admirabilis consiliarius. Adducam enim pacem super princi pes, et sanitatem ci. Magnum imperium ejus, et pacis ejus non est finis, super solium David et re- gnum ejus ut dirigat illud, et suscipiat in judicio et justitia ex hoc tempore et usque in sæculum. Zelus Domini Sabaoth faciet hæc 2. Existimo hiç designatum puerulum eumdem esse, qui de virgine nasciturus superius prophetizatus est, quem et paulo ante paritura dicitur prophetissa. Primo quidem dictus est Einmanuel, dein Celeriter spo- lia detrabe, cito prædare. Hic autem ipse, ut apud Septuaginta legimus, Magni consilii Angelus > vocatur ; et juxta Aquilam atque Hebraicum, no- 41sa. VIII, 18. sIsa. 1x, 5-7. D
εἰ δ’ εἰ ( σιξ ) ἀπαιτοῖεν ταῦτα σωματικώτερον οἱ ἐκ περιτομῆς, ἀντεξεταστέον αὐτοὺς εἰ δύνανται σωματικῶς αὐτοὶ παραστῆσαι τίνα τρόπον ὁ Ἡσαί̈ας ἐπὶ τῶν προειρημένων μαρτύρων τῇ προφήτιδι μίξεως σωματικῆς ἕνεκεν προσελήλυθεν· τίς δὲ καὶ ἡ τοιαύτη προφῆτις, καὶ πῶς παραχρῆμα ἐν γαστρὶ ἔλαβεν, καὶ παραυτίκα τέτοκεν, καὶ ποῖον τοῦτο τὸ τεχθὲν παιδίον ὃ προστάσσει τῷ Ἡσαί̈ᾳ ὁ Κύριος ὀνόματι καλέσαι τῷ, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· τίνα δὲ καὶ λόγον ἔχει τὸ τηλίκονδε ὄνομα, ἢ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν παιδίον ὁποῖον δὴ οὖν ἐπινοεῖν σωματικῶς ἀπολήψεσθαι τὴν ὀνομαζομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ λεγόμενα σκῦλα Σαμαρείας ἐναντίων (ον) βασιλέως Ἀσσυρίων, καὶ ταῦτα πράττειν πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸ καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα· καὶ πρὸς τούτοις εἰ ἀντιλέγοιεν τοῖς ἡμῖν προαποδεδομένοις, δεικνύτωσαν αὐτοὶ πῶς ὁ προσδοκώμενος ὑπ’ αὐτῶν Χριστὸς παραγενόμενος λήψεται σωματικῶς τὴν κατὰ τὴν προφητείαν δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ ποῖα σκῦλα Σαμαρείας, ἢ ποίων Ἀσσυρίων ἐναντίον, μηδενὸς ἔτι τούτων ἐνεργοῦντος κατὰ τοὺς ἐνεστῶτας χρόνους. Ψ. 2.
ΙΙΙ. Α λεγομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, τάς δ' ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ παραδεξαμένας τὰ προσαγο ρευόμενα σκυλα Σαμαρείας· ταύτας δὲ τὰς ψυχὰς σκύλα καὶ προνομήν παρὰ τῶν νοητῶν εἰληφὸς(ὡς) πολεμίων, ἐξ ἐναντίας τοῦ νοητοῦ βασιλέως Ασσυ ρίων, τουτέστι τοῦ διαβόλου, καθώπλισέ τε καὶ του λεμεῖν αὐτῷ παρεσκεύασε. Καὶ ταῦτα δὲ πάρεστιν ἐπ' ἀκριβές τῷ βουλομένῳ ἐκ τῶν εἰς τοὺς τόπους ὑπομνηματισθέντων τῷ ἱερῷ ἀνδρὶ διαγνῶναι· εἰ δ' εἰ ἀπαιτεῖεν ταῦτα σωματικώτερον οἱ ἐκ περι τομῆς, ἀντεξεταστέον αὐτοὺς εἰ δύνανται σωματικώς αὐτοὶ παραστῆσαι τίνα τρόπον ὁ Ἡσαΐας ἐπὶ τῶν προειρημένων μαρτύρων τῇ προφήτιδι μια • ξεως σωματικῆς ἕνεκεν προσελήλυθε· τίς δὲ καὶ ἡ τοιαύτη προφῆτις, καὶ πῶς παραχρῆμα ἐν γαστρὶ έλαβε, καὶ παραυτίκα τέτοκε, καὶ ποῖον τοῦτο τὸ τεχθὲν παιδίον, ὃ προστάσσει τῷ Ησαΐᾳ ὁ Κύριος ὀνόματι καλέσαι τῷ, ο Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προ- νόμευσον·, τίνα δὲ καὶ λόγον ἔχει τὸ τηλικόνδε όνομα, • ἢ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν παι δίον ὁποῖον δὴ οὖν ἐπινοεῖν σωματικῶς ἀπολήψεσθαι τὴν ὀνομαζομένην δύναμιν Δαμασκοῦ καὶ τὰ λεγό μενα ο σκύλα Σαμαρείας ἐναντίων(ον) βασιλέως Ασσυρίων, » καὶ ταῦτα πράττειν ο πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸ καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα·, καὶ πρὸς τούτοις εἰ ἀντιλέγοιεν τοῖς ἡμῖν προαποδεδομένοις, δεικνύτωσαν αὐτοὶ πῶς ὁ προσδοκώμενος ὑπ' αὐτῶν Χριστὸς παραγενόμενος λήψεται σωματικῶς τὴν κατὰ τὴν προφητείαν • δύναμιν Δαμασκοῦ, » καὶ ποῖα σκύλα Σαμαρείας, ο ἢ ποίων ο Ασσυρίων ἐναντίον, ο μηδενὸς ἔτι τούτων ἐνεργοῦντος κατὰ τοὺς ἐνεστῶτας χρόνους. Η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. • Ιδού, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ά μοι δέδωκεν ὁ Θεός· καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ παρὰ Κυρίου Θεοῦ Σαβαώθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. » Καὶ τὸ, ο Ἰδού, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μας ἔδωκεν ὁ Θεὸς, » ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος περί τε τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν πετ στευκότων καλῶς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐξείληπται· ἐπιφέρεται γοῦν ἐνταῦθα τὸ, ο Καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν οἴκῳ Ἰσραήλ· ν καὶ σαφές όπως κατὰ τὴν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας σημεῖα καὶ τέρατα εἰ(ἐν) τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, οἷα οὐδεπώποτε ἀπετελέσθη. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. . • Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγενήθη ἡμῖν, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενή θη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλής "Αγγελος· ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγεία αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρό τον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτ τὴν, καὶ ἀντιλαβέσθαι ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα ὁ ζῆλος Κυρίου Σα- βαώθ ποιήσει ταῦτα. » Οἶμαι δὴ τὸ λεγόμενον ἐνθάδε παιδίον οὐκ ἄλλο εἶναι τοῦ ἐκ τῆς παρθένου τεχθή- σεσθαι ἀνωτέρω προεφητευμένου, ὁ καὶ μικρῷ πρό- τερον ἡ προφῆτις ἀποτελεῖν ἐλέγετο· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνωτέρω ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ ἦν, τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, ο Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον. ο Ἐνταῦθα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος κατὰ μὲν τὴν τῶν Ἑβδο * μήκοντα ἑρμηνείαν, η Μεγάλης βουλής "Αγγελος κ - EXEGETICA. EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS. Hæc vero sufficiunt sancto viro commentaria, in hunc locum dignoscere volenti. Si quis autem ex Judais haec magis corporaliter inquirere velit, ab eo postulandum est an possit corporaliter osten- dere qua ratione Isaias, post præcitatos testes, ad prophetissam corporalis consortii causa accesserit; quænam vero et qualis sit hac prophetissa, et quo modo e vestigio conceperit, confestimque pepererit, el quișnam iste ex prophetissa natus filius, quem vocare Isaiæ præceperit ipse Dominus Celeriter (sic) detrabe spolia, cito prædare; › et quænam sit causa hujusce appellationis; et quomodo ex communi sensu corporaliter existimandum: sit hunc puerum (f. ) potestatem accepisse Damasci, et spolia Samaria coram rege Assyriorum ; » hecque iacere « prius quam sciat vocare patremn et matrem. » Alque præ. terea, si iis quæ a nobis exposita sunt repugnant, ostendant ipsi quomodo exspectatus ab iis Christus superveniens accipiet corporaliter juxta prophetiam potestatem Damasci, › et quænam ‹ spolia Sama- riæ, › vel quorum ‹ Assyriorum coram rege, › cum nullus illorum his temporibus supersit. CAPUT VI. • Ecce ego et pueri mei, quos dedit miti Domi- pus in signum et in portentum Israel a Domnino c Deo exercituum, qui habitat in monte Sion '. ||- lud, ecce ego et pueri nei, quos dedit mihi Du- minus, e persona Salvatoris de apostolis, iisque qui postea in eum crediderunt, apte in Epistola adl Hebræos refertur, quibus igitur addit, c in signum et in portentum erunt domo Israel, apertuin est Salvatoris nostri manifestationis tempore signa et portenta facta fuisse in domo Israel, qualia pun- quam patrata șunt, CAPUT VII. Et volent, si fuerint igne combusti. Quoniam parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus imperium super humerum ipsius, et vocatur nomen ejus Magni consilii Angelus, admirabilis consiliarius. Adducam enim pacem super princi pes, et sanitatem ci. Magnum imperium ejus, et pacis ejus non est finis, super solium David et re- gnum ejus ut dirigat illud, et suscipiat in judicio et justitia ex hoc tempore et usque in sæculum. Zelus Domini Sabaoth faciet hæc 2. Existimo hiç designatum puerulum eumdem esse, qui de virgine nasciturus superius prophetizatus est, quem et paulo ante paritura dicitur prophetissa. Primo quidem dictus est Einmanuel, dein Celeriter spo- lia detrabe, cito prædare. Hic autem ipse, ut apud Septuaginta legimus, Magni consilii Angelus > vocatur ; et juxta Aquilam atque Hebraicum, no- 41sa. VIII, 18. sIsa. 1x, 5-7. D
Ἰδοὺ, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι δέδωκεν ὁ Θεός· καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ παρὰ Κυρίου Θεοῦ σαβαὼθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Καὶ τὸ, Ἰδοὺ, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος περί τε τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων καλῶς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐξείληπται· ἐπιφέρεται γοὖν ἐνταῦθα τὸ, καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν οἴκῳ Ἰσραήλ· καὶ σαφὲς ὅπως κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας σημεῖα καὶ τέρατα εἰ (ἐν) τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, οἷα οὐδεπώποτε ἀπετελέσθη. Ψ. Ζ. Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγενήθη ἡμῖν, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος· ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγεία αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντιλαβέσθαι ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ ζῆλος Κυρίου σαβαὼθ ποιήσει ταῦτα.
ΙΙΙ. Α λεγομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, τάς δ' ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ παραδεξαμένας τὰ προσαγο ρευόμενα σκυλα Σαμαρείας· ταύτας δὲ τὰς ψυχὰς σκύλα καὶ προνομήν παρὰ τῶν νοητῶν εἰληφὸς(ὡς) πολεμίων, ἐξ ἐναντίας τοῦ νοητοῦ βασιλέως Ασσυ ρίων, τουτέστι τοῦ διαβόλου, καθώπλισέ τε καὶ του λεμεῖν αὐτῷ παρεσκεύασε. Καὶ ταῦτα δὲ πάρεστιν ἐπ' ἀκριβές τῷ βουλομένῳ ἐκ τῶν εἰς τοὺς τόπους ὑπομνηματισθέντων τῷ ἱερῷ ἀνδρὶ διαγνῶναι· εἰ δ' εἰ ἀπαιτεῖεν ταῦτα σωματικώτερον οἱ ἐκ περι τομῆς, ἀντεξεταστέον αὐτοὺς εἰ δύνανται σωματικώς αὐτοὶ παραστῆσαι τίνα τρόπον ὁ Ἡσαΐας ἐπὶ τῶν προειρημένων μαρτύρων τῇ προφήτιδι μια • ξεως σωματικῆς ἕνεκεν προσελήλυθε· τίς δὲ καὶ ἡ τοιαύτη προφῆτις, καὶ πῶς παραχρῆμα ἐν γαστρὶ έλαβε, καὶ παραυτίκα τέτοκε, καὶ ποῖον τοῦτο τὸ τεχθὲν παιδίον, ὃ προστάσσει τῷ Ησαΐᾳ ὁ Κύριος ὀνόματι καλέσαι τῷ, ο Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προ- νόμευσον·, τίνα δὲ καὶ λόγον ἔχει τὸ τηλικόνδε όνομα, • ἢ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν παι δίον ὁποῖον δὴ οὖν ἐπινοεῖν σωματικῶς ἀπολήψεσθαι τὴν ὀνομαζομένην δύναμιν Δαμασκοῦ καὶ τὰ λεγό μενα ο σκύλα Σαμαρείας ἐναντίων(ον) βασιλέως Ασσυρίων, » καὶ ταῦτα πράττειν ο πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸ καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα·, καὶ πρὸς τούτοις εἰ ἀντιλέγοιεν τοῖς ἡμῖν προαποδεδομένοις, δεικνύτωσαν αὐτοὶ πῶς ὁ προσδοκώμενος ὑπ' αὐτῶν Χριστὸς παραγενόμενος λήψεται σωματικῶς τὴν κατὰ τὴν προφητείαν • δύναμιν Δαμασκοῦ, » καὶ ποῖα σκύλα Σαμαρείας, ο ἢ ποίων ο Ασσυρίων ἐναντίον, ο μηδενὸς ἔτι τούτων ἐνεργοῦντος κατὰ τοὺς ἐνεστῶτας χρόνους. Η ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. • Ιδού, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ά μοι δέδωκεν ὁ Θεός· καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ παρὰ Κυρίου Θεοῦ Σαβαώθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. » Καὶ τὸ, ο Ἰδού, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μας ἔδωκεν ὁ Θεὸς, » ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος περί τε τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν πετ στευκότων καλῶς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐξείληπται· ἐπιφέρεται γοῦν ἐνταῦθα τὸ, ο Καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν οἴκῳ Ἰσραήλ· ν καὶ σαφές όπως κατὰ τὴν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας σημεῖα καὶ τέρατα εἰ(ἐν) τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, οἷα οὐδεπώποτε ἀπετελέσθη. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. . • Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγενήθη ἡμῖν, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενή θη ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλής "Αγγελος· ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγεία αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρό τον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτ τὴν, καὶ ἀντιλαβέσθαι ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα ὁ ζῆλος Κυρίου Σα- βαώθ ποιήσει ταῦτα. » Οἶμαι δὴ τὸ λεγόμενον ἐνθάδε παιδίον οὐκ ἄλλο εἶναι τοῦ ἐκ τῆς παρθένου τεχθή- σεσθαι ἀνωτέρω προεφητευμένου, ὁ καὶ μικρῷ πρό- τερον ἡ προφῆτις ἀποτελεῖν ἐλέγετο· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνωτέρω ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ ἦν, τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, ο Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον. ο Ἐνταῦθα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος κατὰ μὲν τὴν τῶν Ἑβδο * μήκοντα ἑρμηνείαν, η Μεγάλης βουλής "Αγγελος κ - EXEGETICA. EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS. Hæc vero sufficiunt sancto viro commentaria, in hunc locum dignoscere volenti. Si quis autem ex Judais haec magis corporaliter inquirere velit, ab eo postulandum est an possit corporaliter osten- dere qua ratione Isaias, post præcitatos testes, ad prophetissam corporalis consortii causa accesserit; quænam vero et qualis sit hac prophetissa, et quo modo e vestigio conceperit, confestimque pepererit, el quișnam iste ex prophetissa natus filius, quem vocare Isaiæ præceperit ipse Dominus Celeriter (sic) detrabe spolia, cito prædare; › et quænam sit causa hujusce appellationis; et quomodo ex communi sensu corporaliter existimandum: sit hunc puerum (f. ) potestatem accepisse Damasci, et spolia Samaria coram rege Assyriorum ; » hecque iacere « prius quam sciat vocare patremn et matrem. » Alque præ. terea, si iis quæ a nobis exposita sunt repugnant, ostendant ipsi quomodo exspectatus ab iis Christus superveniens accipiet corporaliter juxta prophetiam potestatem Damasci, › et quænam ‹ spolia Sama- riæ, › vel quorum ‹ Assyriorum coram rege, › cum nullus illorum his temporibus supersit. CAPUT VI. • Ecce ego et pueri mei, quos dedit miti Domi- pus in signum et in portentum Israel a Domnino c Deo exercituum, qui habitat in monte Sion '. ||- lud, ecce ego et pueri nei, quos dedit mihi Du- minus, e persona Salvatoris de apostolis, iisque qui postea in eum crediderunt, apte in Epistola adl Hebræos refertur, quibus igitur addit, c in signum et in portentum erunt domo Israel, apertuin est Salvatoris nostri manifestationis tempore signa et portenta facta fuisse in domo Israel, qualia pun- quam patrata șunt, CAPUT VII. Et volent, si fuerint igne combusti. Quoniam parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus imperium super humerum ipsius, et vocatur nomen ejus Magni consilii Angelus, admirabilis consiliarius. Adducam enim pacem super princi pes, et sanitatem ci. Magnum imperium ejus, et pacis ejus non est finis, super solium David et re- gnum ejus ut dirigat illud, et suscipiat in judicio et justitia ex hoc tempore et usque in sæculum. Zelus Domini Sabaoth faciet hæc 2. Existimo hiç designatum puerulum eumdem esse, qui de virgine nasciturus superius prophetizatus est, quem et paulo ante paritura dicitur prophetissa. Primo quidem dictus est Einmanuel, dein Celeriter spo- lia detrabe, cito prædare. Hic autem ipse, ut apud Septuaginta legimus, Magni consilii Angelus > vocatur ; et juxta Aquilam atque Hebraicum, no- 41sa. VIII, 18. sIsa. 1x, 5-7. D
PG 22:1209Οἶμαι δὴ τὸ λεγόμενον ἐνθάδε παιδίον οὐκ ἄλλο εἶναι τοῦ ἐκ τῆς παρθένου τεχθήσεσθαι ἀνωτέρω προπεφητευμένου, ὃ καὶ μικρῷ πρότερον ἡ προφῆτις ἀποτεκεῖν ἐλέγετο· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνωτέρω ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ ἦν, τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον. Ἐνταῦθα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος κατὰ μὲν τὴν 213 τῶν ο ἑρμηνείαν, μεγάλης βουλῆς ἄγγελος χρημα- 213 τίζει· κατὰ δὲ τὸν Ἀκύλαν καὶ αὐτὸ τὸ Ἑβραϊκὸν τὸ 213 ὄνομα αὐτοῦ ἐστιν θαυμαστὸς σύμβουλος, ἰσχυρὸς 213 δυνατὸς πατὴρ, ἔτι ἄρχων εἰρήνης· καὶ κατὰ τὸν 213 Σύμμαχον δὲ, κληθήσεται τὸ ὄνομα τοῦ παιδίου παραδοξασμὸς βουλευτικὸς ἰσχυρὸς δυνατὸς, πατὴρ αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. Ἀπαιτητέον τοίνυν τοὺς ἐκ περιτομῆς ποῖον ἂν ἔχοι (εν) παιδίον ᾧ τὰ τηλικαῦτα ἐφαρμόσαιεν παριστάναι· καθ’ ἡμᾶς γὰρ ἐπίνοιαι εἰσὶν αὗται τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, εἰς ὃν οἱ μὴ πιστεύσαντες θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλλον ἢ ὅτι τὴν ἑαυτῶν ἀποβολὴν ἰδεῖν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, ἣν ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαὼθ ποιήσειν εἴρηται· ᾧ παραθήσεις τὸ παρὰ Μωσεῖ οὕτω πῶς λελεγμένον·
χρηματίζει· κατὰ δὲ τὸν ᾿Ακύλαν καὶ αὐτὸ τὸ Εβραϊκὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐστι ο θαυμαστός σύμ- ως βουλος, ισχυρός, δυνατὸς πατήρ, ἔτι ἄρχων εἰρή ως νης· » καὶ κατὰ τὸν Σύμμαχον δὲ, • Κληθήσεται τὸ ὄνομα τοῦ παιδίου Παραδοξασμὸς, βουλευτικός, Ισχυρός, δυνατός, πατὴρ αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. » Απαιτητέον τοίνυν τοὺς ἐκ περιτομῆς ποῖον ἂν ἔχοι(εν) παιδίον ᾧ τὰ τηλικαῦτα ἐφαρμόσαιεν παρ ιστάναι· καθ' ἡμᾶς γὰρ ἐπίνοιαί εἰσιν αὗται (Γ. 48) τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, εἰς ὃν οἱ μὴ πιστεύ σαντες θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλ λον ἢ ὅτι τὴν ἑαυτῶν ἀποβολὴν ἰδεῖν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, ἣν ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ ποιήσειν εἴρηται· ᾧ παραθήσεις τὸ παρὰ Μωϋσεῖ οὕτω πως λε λεγμένον· « Αὐτοὶ παρεζήλωσαν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει· ἐπ᾽ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. » ᾿Αλλὰ γὰρ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ, οὐδὲ μὴν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τυγχά νει σκοποῦ, ἑκάστην λέξιν διασαφήσαι τῆς προφητείας παραστήσεται· ὅπως εἴρηται τὸ, « ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν·, ᾧ καὶ εἰκὸς ἂν εἴη προσκόψαι τοὺς ἐκ περιτομῆς, διὰ τὸ μὴ σωματικῶς ἐπὶ τὸν θρόνον καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ Δαυΐδ κεκαθικέναι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησ σοῦν Χριστόν· δι᾿ ὅπερ ἀναπέμψαντες τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὰ εἰς τοὺς τόπους ὑπομνήματα, ἡμεῖς τὸ προτε θὲν διαπερατούμεθα. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. • Ἰδοὺ δὲ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράξει τοὺς ἐνδόξους μετὰ ἰσχύος, καὶ ὑψηλοὶ τῇ βρει συν τριβήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψηλοὶ μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πε σεῖται. Καὶ ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης αναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσε ται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώ σεως καὶ εὐσεβείας ἐμπλήσει αὐτόν· πνεῦμα φόβου Θεοῦ οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγξει, ἀλλὰ κρινεί ταπεινῷ κρίσιν, καὶ ἐλέγξει τοὺς ταπεινοὺς τῆς γῆς, καὶ πατάξει γῆν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἐν πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεῖ ἀσεβῆ· καὶ ἔσται δικαιοσύνῃ ἐζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ, καὶ ἀληθείᾳ εἰλημένος τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Καὶ συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρο δαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ μοσχάριον καὶ ταῦρος καὶ λέων ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσονται, καὶ λέων ὡς βοῦς φάγεται ἄχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων καὶ ἐπὶ κοίτην ἐγγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ · ὐ μὴ κακοποιήσωσιν, οὐδὲ μὴ δύνωνται ἀπολέσαι ού δένα ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν μου, ὅτι ἐνεπλήσθη ἡ σύμ πασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολύ κατα καλύψαι θαλάσσας· καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ είζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι, καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτ τοῦ τιμή. » Οὐδ᾽ αὐτοὶ οἱ ἐκ περιτομῆς ἄλλον τινά τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐνταῦθα προφητευόμενον ὑπειλή- φασι, πλὴν ὅσον ἐπὶ ψιλῇ τῇ τῆς προφητείας ἐκδοχῇ σωματικώτερον ἔσεσθαι φανταζόμενοι τὰ κατὰ τὸν * I ECLOGA PROPIIETICÆ. LIB. IV. - A men ejus est • Admirabilis consiliarius, fortis et * (sic) potens pater, etiam princeps pacis ; et juxta Syn- » machum Vocabitur nomen pueruli Admirabilitas, consiliarius, fortis, potens, pater saculi, princeps pacis. Petendum est igitur a Judais quemmam la- beant, cui hæc adoptari possint, puerulum osten- dere. Etenim juxta nos indicia sunt ipsa divinæ Christi potestatis, in quem qui non crediderint, volent, si fuerint igne combusti potius quam repro- bationem suam videre et gentium salutem, quam zelus Domini Sabaoth facturus esse dicitur. Ad quod spectant hæc apud Moysem: ‹ Ipsi me pro- vocaverunt in idolis suis, et ego provocabo cos in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo eos ¹. › Verum nec præsentis temporis, nec propo- siti est singula prophetiæ verba elucidare; nec quomodo dicatur, ‹ super solium David et regnum ejus ut dirigat illud. Hoc quidem Judæos offen- det, propterea quod non corporaliter super solium David ejusque regnum sedit Salvator Dominusque noster Jesus Christus. De quo studiosos lectores ad commentaria olim a nobis prolata remittimus. C CAPUT VII. • Ecce dominator Dominus Sabaoth confringet nobiles cum fortitudine, et excelsi statura succi- dentur, et sublimes humiliabuntur. Et subvertentur excelsi ferro: et Libanus cum excelsis cadet. Et egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Dei, spiritus sapientia et intellectus, spiritus con- sidii et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis: replebit eum spiritus timoris Dei; non secundum opinionem judicabit, neque secundum loquelam red- arguet, sed judicabit humili judicium, et redar- guet humiles terræ, et erit justitia cingulumn lua- borum ejus, et veritas indumentum laterum ejus; et pascetur simul lupus cum agno, et pardus simul quiescet cum hædo, et vitulus et bos et leo simul pascentur : simul requiescent catuli eorum, et leo quasi bos comedet paleas. Et delectabitur infans ab D ubere super foramine aspidis, et in caverna re Deut. xxx11, 21. Isa. x, 53, 54; x1, 1-10. guli, qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo: quia repleta est terra scientia Domi · ni, sicut aquæ maris operientes. Et erit in die illa radix Jesse, et qui surgit ut imperet gentibus, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. Neque ipsi Judæi alium quemvis ас Christum ibi prophetizatum intellexerunt, nisi nimirum corporaliter accepta hujus prophetiæ simplice littera, in Dominum nostrum Jesum Chri- stum fidem adhibere renuant. Nos vero ominia juxta prophetiam digna esse Deo persuasum habentes, de moribus hominum Salvatoris nostri adventu
αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ’ οὐκ ἔθνει· ἐπ’ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. Ἀλλὰ γὰρ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ, οὐδὲ μὴν τοῦ καθ’ ἡμᾶς τυγχάνει σκοποῦ, ἑκάστην λέξιν διασαφῆσαι τῆς προφητείας παραστήσεται· (σιξ) ὅπως εἴρηται τὸ, ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν· ᾧ καὶ εἰκὸς ἂν εἴη προσκόψαι τοὺς ἐκ περιτομῆς, διὰ τὸ μὴ σωματικῶς ἐπὶ τὸν θρόνον καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ Δαυὶδ κεκαθικέναι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· δι’ ὅπερ ἀναπέμψαντες τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὰ εἰς τοὺς τόπους ὑπομνήματα, ἡμεῖς τὸ προτεθὲν διαπερανούμεθα. Η. Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος σαβαὼθ συνταράξει τοὺς ἐνδόξους μετὰ ἰσχύος, καὶ ὑψηλοὶ τῇ ὕβρει συντριβήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψηλοὶ μαχαίρᾳ, ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Καὶ ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἱεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ’ αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας ἐμπλήσει αὐτόν·
χρηματίζει· κατὰ δὲ τὸν ᾿Ακύλαν καὶ αὐτὸ τὸ Εβραϊκὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐστι ο θαυμαστός σύμ- ως βουλος, ισχυρός, δυνατὸς πατήρ, ἔτι ἄρχων εἰρή ως νης· » καὶ κατὰ τὸν Σύμμαχον δὲ, • Κληθήσεται τὸ ὄνομα τοῦ παιδίου Παραδοξασμὸς, βουλευτικός, Ισχυρός, δυνατός, πατὴρ αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. » Απαιτητέον τοίνυν τοὺς ἐκ περιτομῆς ποῖον ἂν ἔχοι(εν) παιδίον ᾧ τὰ τηλικαῦτα ἐφαρμόσαιεν παρ ιστάναι· καθ' ἡμᾶς γὰρ ἐπίνοιαί εἰσιν αὗται (Γ. 48) τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, εἰς ὃν οἱ μὴ πιστεύ σαντες θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλ λον ἢ ὅτι τὴν ἑαυτῶν ἀποβολὴν ἰδεῖν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, ἣν ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ ποιήσειν εἴρηται· ᾧ παραθήσεις τὸ παρὰ Μωϋσεῖ οὕτω πως λε λεγμένον· « Αὐτοὶ παρεζήλωσαν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει· ἐπ᾽ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. » ᾿Αλλὰ γὰρ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ, οὐδὲ μὴν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τυγχά νει σκοποῦ, ἑκάστην λέξιν διασαφήσαι τῆς προφητείας παραστήσεται· ὅπως εἴρηται τὸ, « ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν·, ᾧ καὶ εἰκὸς ἂν εἴη προσκόψαι τοὺς ἐκ περιτομῆς, διὰ τὸ μὴ σωματικῶς ἐπὶ τὸν θρόνον καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ Δαυΐδ κεκαθικέναι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησ σοῦν Χριστόν· δι᾿ ὅπερ ἀναπέμψαντες τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὰ εἰς τοὺς τόπους ὑπομνήματα, ἡμεῖς τὸ προτε θὲν διαπερατούμεθα. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. • Ἰδοὺ δὲ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράξει τοὺς ἐνδόξους μετὰ ἰσχύος, καὶ ὑψηλοὶ τῇ βρει συν τριβήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψηλοὶ μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πε σεῖται. Καὶ ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης αναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσε ται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώ σεως καὶ εὐσεβείας ἐμπλήσει αὐτόν· πνεῦμα φόβου Θεοῦ οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγξει, ἀλλὰ κρινεί ταπεινῷ κρίσιν, καὶ ἐλέγξει τοὺς ταπεινοὺς τῆς γῆς, καὶ πατάξει γῆν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἐν πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεῖ ἀσεβῆ· καὶ ἔσται δικαιοσύνῃ ἐζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ, καὶ ἀληθείᾳ εἰλημένος τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Καὶ συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρο δαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ μοσχάριον καὶ ταῦρος καὶ λέων ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσονται, καὶ λέων ὡς βοῦς φάγεται ἄχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων καὶ ἐπὶ κοίτην ἐγγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ · ὐ μὴ κακοποιήσωσιν, οὐδὲ μὴ δύνωνται ἀπολέσαι ού δένα ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν μου, ὅτι ἐνεπλήσθη ἡ σύμ πασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολύ κατα καλύψαι θαλάσσας· καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ είζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι, καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτ τοῦ τιμή. » Οὐδ᾽ αὐτοὶ οἱ ἐκ περιτομῆς ἄλλον τινά τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐνταῦθα προφητευόμενον ὑπειλή- φασι, πλὴν ὅσον ἐπὶ ψιλῇ τῇ τῆς προφητείας ἐκδοχῇ σωματικώτερον ἔσεσθαι φανταζόμενοι τὰ κατὰ τὸν * I ECLOGA PROPIIETICÆ. LIB. IV. - A men ejus est • Admirabilis consiliarius, fortis et * (sic) potens pater, etiam princeps pacis ; et juxta Syn- » machum Vocabitur nomen pueruli Admirabilitas, consiliarius, fortis, potens, pater saculi, princeps pacis. Petendum est igitur a Judais quemmam la- beant, cui hæc adoptari possint, puerulum osten- dere. Etenim juxta nos indicia sunt ipsa divinæ Christi potestatis, in quem qui non crediderint, volent, si fuerint igne combusti potius quam repro- bationem suam videre et gentium salutem, quam zelus Domini Sabaoth facturus esse dicitur. Ad quod spectant hæc apud Moysem: ‹ Ipsi me pro- vocaverunt in idolis suis, et ego provocabo cos in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo eos ¹. › Verum nec præsentis temporis, nec propo- siti est singula prophetiæ verba elucidare; nec quomodo dicatur, ‹ super solium David et regnum ejus ut dirigat illud. Hoc quidem Judæos offen- det, propterea quod non corporaliter super solium David ejusque regnum sedit Salvator Dominusque noster Jesus Christus. De quo studiosos lectores ad commentaria olim a nobis prolata remittimus. C CAPUT VII. • Ecce dominator Dominus Sabaoth confringet nobiles cum fortitudine, et excelsi statura succi- dentur, et sublimes humiliabuntur. Et subvertentur excelsi ferro: et Libanus cum excelsis cadet. Et egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Dei, spiritus sapientia et intellectus, spiritus con- sidii et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis: replebit eum spiritus timoris Dei; non secundum opinionem judicabit, neque secundum loquelam red- arguet, sed judicabit humili judicium, et redar- guet humiles terræ, et erit justitia cingulumn lua- borum ejus, et veritas indumentum laterum ejus; et pascetur simul lupus cum agno, et pardus simul quiescet cum hædo, et vitulus et bos et leo simul pascentur : simul requiescent catuli eorum, et leo quasi bos comedet paleas. Et delectabitur infans ab D ubere super foramine aspidis, et in caverna re Deut. xxx11, 21. Isa. x, 53, 54; x1, 1-10. guli, qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo: quia repleta est terra scientia Domi · ni, sicut aquæ maris operientes. Et erit in die illa radix Jesse, et qui surgit ut imperet gentibus, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. Neque ipsi Judæi alium quemvis ас Christum ibi prophetizatum intellexerunt, nisi nimirum corporaliter accepta hujus prophetiæ simplice littera, in Dominum nostrum Jesum Chri- stum fidem adhibere renuant. Nos vero ominia juxta prophetiam digna esse Deo persuasum habentes, de moribus hominum Salvatoris nostri adventu
πνεῦμα φόβου Θεοῦ, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγξει, ἀλλὰ κρινεῖ ταπεινῷ κρίσιν, καὶ ἐλέγξει τοὺς ταπεινοὺς τῆς γῆς, καὶ πατάξει γῆν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἐν πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεῖ ἀσεβῆ· καὶ ἔσται δικαιοσύνῃ ἐζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ, καὶ ἀληθείᾳ εἱλημμένος τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Καὶ συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ μοσχάριον καὶ ταῦρος καὶ λέων ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσονται, καὶ λέων ὡς βοῦς φάγεται ἄχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων καὶ ἐπὶ κοίτην ἐγγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ οὐ μὴ κακοποιήσωσιν οὐδὲ μὴ δύνωνται ἀπολέσαι οὐδένα ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιον μου, ὅτι ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλῦψαι θαλάσσας· καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ’ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν, καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή.
χρηματίζει· κατὰ δὲ τὸν ᾿Ακύλαν καὶ αὐτὸ τὸ Εβραϊκὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐστι ο θαυμαστός σύμ- ως βουλος, ισχυρός, δυνατὸς πατήρ, ἔτι ἄρχων εἰρή ως νης· » καὶ κατὰ τὸν Σύμμαχον δὲ, • Κληθήσεται τὸ ὄνομα τοῦ παιδίου Παραδοξασμὸς, βουλευτικός, Ισχυρός, δυνατός, πατὴρ αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. » Απαιτητέον τοίνυν τοὺς ἐκ περιτομῆς ποῖον ἂν ἔχοι(εν) παιδίον ᾧ τὰ τηλικαῦτα ἐφαρμόσαιεν παρ ιστάναι· καθ' ἡμᾶς γὰρ ἐπίνοιαί εἰσιν αὗται (Γ. 48) τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, εἰς ὃν οἱ μὴ πιστεύ σαντες θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλ λον ἢ ὅτι τὴν ἑαυτῶν ἀποβολὴν ἰδεῖν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, ἣν ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαώθ ποιήσειν εἴρηται· ᾧ παραθήσεις τὸ παρὰ Μωϋσεῖ οὕτω πως λε λεγμένον· « Αὐτοὶ παρεζήλωσαν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει· ἐπ᾽ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. » ᾿Αλλὰ γὰρ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ, οὐδὲ μὴν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τυγχά νει σκοποῦ, ἑκάστην λέξιν διασαφήσαι τῆς προφητείας παραστήσεται· ὅπως εἴρηται τὸ, « ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν·, ᾧ καὶ εἰκὸς ἂν εἴη προσκόψαι τοὺς ἐκ περιτομῆς, διὰ τὸ μὴ σωματικῶς ἐπὶ τὸν θρόνον καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ Δαυΐδ κεκαθικέναι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησ σοῦν Χριστόν· δι᾿ ὅπερ ἀναπέμψαντες τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὰ εἰς τοὺς τόπους ὑπομνήματα, ἡμεῖς τὸ προτε θὲν διαπερατούμεθα. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. • Ἰδοὺ δὲ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράξει τοὺς ἐνδόξους μετὰ ἰσχύος, καὶ ὑψηλοὶ τῇ βρει συν τριβήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψηλοὶ μαχαίρᾳ· ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πε σεῖται. Καὶ ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης αναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσε ται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώ σεως καὶ εὐσεβείας ἐμπλήσει αὐτόν· πνεῦμα φόβου Θεοῦ οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγξει, ἀλλὰ κρινεί ταπεινῷ κρίσιν, καὶ ἐλέγξει τοὺς ταπεινοὺς τῆς γῆς, καὶ πατάξει γῆν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἐν πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεῖ ἀσεβῆ· καὶ ἔσται δικαιοσύνῃ ἐζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ, καὶ ἀληθείᾳ εἰλημένος τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Καὶ συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρο δαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ μοσχάριον καὶ ταῦρος καὶ λέων ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσονται, καὶ λέων ὡς βοῦς φάγεται ἄχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων καὶ ἐπὶ κοίτην ἐγγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ · ὐ μὴ κακοποιήσωσιν, οὐδὲ μὴ δύνωνται ἀπολέσαι ού δένα ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν μου, ὅτι ἐνεπλήσθη ἡ σύμ πασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολύ κατα καλύψαι θαλάσσας· καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ είζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι, καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτ τοῦ τιμή. » Οὐδ᾽ αὐτοὶ οἱ ἐκ περιτομῆς ἄλλον τινά τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐνταῦθα προφητευόμενον ὑπειλή- φασι, πλὴν ὅσον ἐπὶ ψιλῇ τῇ τῆς προφητείας ἐκδοχῇ σωματικώτερον ἔσεσθαι φανταζόμενοι τὰ κατὰ τὸν * I ECLOGA PROPIIETICÆ. LIB. IV. - A men ejus est • Admirabilis consiliarius, fortis et * (sic) potens pater, etiam princeps pacis ; et juxta Syn- » machum Vocabitur nomen pueruli Admirabilitas, consiliarius, fortis, potens, pater saculi, princeps pacis. Petendum est igitur a Judais quemmam la- beant, cui hæc adoptari possint, puerulum osten- dere. Etenim juxta nos indicia sunt ipsa divinæ Christi potestatis, in quem qui non crediderint, volent, si fuerint igne combusti potius quam repro- bationem suam videre et gentium salutem, quam zelus Domini Sabaoth facturus esse dicitur. Ad quod spectant hæc apud Moysem: ‹ Ipsi me pro- vocaverunt in idolis suis, et ego provocabo cos in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo eos ¹. › Verum nec præsentis temporis, nec propo- siti est singula prophetiæ verba elucidare; nec quomodo dicatur, ‹ super solium David et regnum ejus ut dirigat illud. Hoc quidem Judæos offen- det, propterea quod non corporaliter super solium David ejusque regnum sedit Salvator Dominusque noster Jesus Christus. De quo studiosos lectores ad commentaria olim a nobis prolata remittimus. C CAPUT VII. • Ecce dominator Dominus Sabaoth confringet nobiles cum fortitudine, et excelsi statura succi- dentur, et sublimes humiliabuntur. Et subvertentur excelsi ferro: et Libanus cum excelsis cadet. Et egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Dei, spiritus sapientia et intellectus, spiritus con- sidii et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis: replebit eum spiritus timoris Dei; non secundum opinionem judicabit, neque secundum loquelam red- arguet, sed judicabit humili judicium, et redar- guet humiles terræ, et erit justitia cingulumn lua- borum ejus, et veritas indumentum laterum ejus; et pascetur simul lupus cum agno, et pardus simul quiescet cum hædo, et vitulus et bos et leo simul pascentur : simul requiescent catuli eorum, et leo quasi bos comedet paleas. Et delectabitur infans ab D ubere super foramine aspidis, et in caverna re Deut. xxx11, 21. Isa. x, 53, 54; x1, 1-10. guli, qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo: quia repleta est terra scientia Domi · ni, sicut aquæ maris operientes. Et erit in die illa radix Jesse, et qui surgit ut imperet gentibus, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. Neque ipsi Judæi alium quemvis ас Christum ibi prophetizatum intellexerunt, nisi nimirum corporaliter accepta hujus prophetiæ simplice littera, in Dominum nostrum Jesum Chri- stum fidem adhibere renuant. Nos vero ominia juxta prophetiam digna esse Deo persuasum habentes, de moribus hominum Salvatoris nostri adventu
PG 22:1211Οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ἐκ περιτομῆς ἄλλον τινὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐνταῦθα προφητευόμενον ὑπειλήφασι, πλὴν ὅσον ἐπὶ ψιλῇ τῇ τῆς προφητείας ἐκδοχῇ σωματικώτερον ἔσεσθαι φανταζόμενοι τὰ κατὰ τὸν τόπον τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ ὁμολογοῦσι πίστιν· ἡμεῖς δ’ ὅλα τὰ κατὰ τὴν προφητείαν ἄξια εἶναι Θεοῦ πειθόμενοι, περὶ τροπῶν ἀνθρωπείων τῶν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς κακίας εἰς ἡμερότητα μεταβεβληκότων ταῦτα λέγεσθαι πεπιστεύκαμεν· ἔτι καὶ νῦν ὁρῶντες πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην [ἐν ταῖς] ἐκκλησίαις μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ βεβλαστηκότος Ἰησοῦ Χριστοῦ οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων μετεπλάσθησαν, καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ θηριώδους μετέβαλον βίου, λύκοι τινὲς ὄντες τὸ πρότερον καὶ πορδάλεις τὸν τοιονδὶ τρόπον λέοντές τε καὶ ὅσα ἄλλα θηρία τε καὶ ἑρπετὰ κατ’ ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ποικίλης κακίας τε καὶ πονηρίας ἡ προφητεία καταλέγει·
ΙΙΙ. - Α τόπον τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐχ ὁμολογοῦσι πίστιν· ἡμεῖς δ' ὅλα τὰ κατὰ τὴν προφη τείαν ἄξια εἶναι Θεοῦ πειθόμενοι, περὶ τροπῶν ἀν θρωπείων τῶν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς κακίας εἰς ἡμερότητα μεταβε βληκότων ταῦτα λέγεσθαι πεπιστεύκαμεν· ἔτι καὶ νῦν ὁρῶντες πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκον μένην [ἐν ταῖς] Ἐκκλησίαις μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης (Γ. ν') Ἰεσσαὶ βεβλαστηκότος Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων μετεπλάσθησαν, καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ θηριώδους μετέβαλον βίου, λύκοι τινὲς ὄντες τὸ πρότερον, καὶ παρδάλεις τὸν τοιονδί τρόπον, λέοντές τε καὶ ὅσα ἄλλα θηρία τε καὶ ἑρπετὰ κατ' ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ πακίλης κακίας τε καὶ πονηρίας ή προφητεία καταλέγει· οι καὶ μεταθέμενοι καὶ ὡσπερεὶ μεταπλασθέντες, εἰς τοσοῦτον ἡμερότητος ήλασαν, ὡς συμβόσκεσθαι αὐτ τοὺς τὴν αὐτὴν ἔσθοντας τῶν ἱερῶν τοῦ Θεοῦ λόγων τροφὴν τοῖς ἡμερωτάτοις τὰ ἤθη δικαίοις ἀνδράσι τοῦ Θεοῦ, οὓς διὰ τὴν τοιανδὶ τῆς ψυχῆς ἀκακίαν τι θασσοῖς καὶ ἡμερωτάτοις ζώοις, τοῖς τε ἀναγεγραμ- μένοις ἐνταῦθα παιδίοις ὁ θεῖος ἀπείκασε λόγος. Ε δὲ πρὸς ταῦτά τις δυσπειθῶς ἔχοι, λεγέτω εἰ οἷόν τε ἄλλως κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σώζειν τὴν λέ- ξιν· διὰ τί γὰρ ἢ καὶ πῶς ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσείται ; Μὴ τροπολογείτω δὲ μήτε τὴν ῥάβδον, μηδὲ τὸ ἐκ ταύτης ἄνθος· ἀλλὰ δεικνύτω πως σωματ τικὴ ῥάβδος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ λέγι ται, καὶ ποταπὸν ἄνθος ἀναβήσεσθαι ἐξ αὐτῆς. Εἰ δὲ καὶ τὸν πάνυ σκληρὸν ταῦτα ἐπὶ διάνοιαν ἀνιέναι βιάζεται, ὅρα εἰ μὴ καλῶς ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ κατὰ διάνοιαν παρίστα ται πεπληρωμένα· ὰ καὶ ἀκολούθως τῇ προφητεία γέγονε μετὰ τὸ συνταράξαι Κύριον Σαβαώθ τοὺς πάλαι ἐνδόξους τοῦ προτέρου λαοῦ· οἷς καὶ ὑψωθέν τας τῇ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὕβρει συντριβήσε σθαι καὶ ταπεινωθήσεσθαι, καὶ πεσείσθαι προφητεύει σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τὸν Λίβανον πεσεῖσθαι ὁ λόγος φησίν· οὕτω δὲ ἔθος αὐτῷ τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ τὴν πάλαι πρότερον ἐν αὐτῇ σωματικῶς ἀποτελουμέν την λατρείαν όνομάζειν· ὡς δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ἔνθα τοῦτον ἀναγέγραπται τὸν τρόπον . Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ο μεγαλοπτέρυγος, ὁ μακρὸς τῇ ἐκτάσει, πλήρης ονύχων, ὃς ἔχει τὸ ἤγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίβανον, καὶ ἔλαβε τὰ ἐπίλεκτα τῆς κέδρου. » Επιλύων γοῦν τὴν παραβολὴν αὐτὸς ὁ προφητικός λόγος σαφῶς τὸν Λίβανον τὴν Ἱερουσα λὴμ διδάσκει, λέγων· « Υἱὲ ἀνθρώπου, εἰπὸν δὴ πρὸς τὸν οἶκον τὸν παραπικραίνοντα· Οὐκ ἐπίστασθε τί ἦν ταῦτα; εἰπὸν, Ὅταν ἔλθῃ βασιλεύς Βαβυλώνος ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ λήψεται τὸν βασιλέα αὐτῆς καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς. » Πρόδηλον οὖν ὅπως καὶ οὗτος ὁ Λίβανος μετὰ τῶν ὑψηλῶν τῇ ὕβρει περιπέπτωκεν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν· ἐφ᾿ ὃν καὶ ἀνεπαύσατο ή τελειότης τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ὃς καὶ εἰσ- αὖθις ἐλεύσεται κατὰ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS. EXEGETICA. ab iniquitatis profundo in mansuetudinem con- versis hæc dici credidimus: nunc usque videntes quomodo et qua ratione in Ecclesiis quæ sunt su- per terram, adventu Jesu Christi e radice Jesse germinati, plerique hominumn transformati sint, alque natura sua immutati prius ferina, cum quasi lupi prius, et pardi et leories, cateraque ferarum et serpentium genera viverent, sicut eos juxta propriam cujusque malitiam et iniquitatem ex analogia prophetia vocat. Qui et conversi et quasi transfigurati in tantum mansuetudinis provecti sunt, ut simul pascerentur, eamdem sanctorum Dei verborum escam comedentes cum mansuetis- simis vita Dei viris justis, quos propter talem anį- næ innocentiam privatis et mansuetissimis anima- libus, atque lactentibus pueris divinus æquiparat B sermo. Si quis haud facile bæc accipiat, dicat quomodo aliter e sensu communi hunc possit in- terpretari locum. Quamobremn igitur et quomodo Libanus cum excelsis cadet ? Quomodo non allego- rice accipiet neque virgam, neque florem ex ea germiaalurum ? Ostendat quomodo corporaliter virga egressura de radice Jesse dicatur, et unde fos e radice ejus ascensurus. Si autem, quod per- difficile est, de his interpretationem exhibere nita- tur, attende annon pulchre nobis et reliqua Salva- toris nostri adventu plenum eventum habuerint. Qire et congruenter cum prophetia advenerunt, confractis a Domino Sabaoth prioris populi quon- dam nobilibus, quos et elevatos facta in Salvato- rɔm nostrum injuria, conterendos et humiliandos, et dejiciendos esse prænuntiat. Cum illis et Liba- num prolapsurum Scriptura dicit. Sic enim con- sueverat Jerusalem veteremque quondam ibi cele‐ bratum cultum allegorice nominare; ut constat ex illo Ezechielis loco, ubi dictum est : • Aquila gran- dis, magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, quæ habet auctoritatem ingrediendi in Libanum, et evulsit tenera cedri '., Et hæc ipsa deinceps explanans idem propheta, aperte Libanum esse Jerusalem edocet dicens : • Fili hominis, die ad domum exasperantem : Nesci- tis quid ista significent? Dic, Cum venerit rex Ba- bylonis in Jerusalem, et assumet regem et principes ejus '. » Manifestum est igitur quod et ipse Liba- nus post excelsorum injuriam cecidit Salvatoris no- stri adventu de radice Jesse nati; in quo requievit plenitudo donorum sancti Spiritus, qui et rursus veniet secunda et præclara manifestatione, non se- cundum opinionem judicans, Personam enim ho- minis Deus non accipit *, ; neque secundum lo- quelam redarguens : ‹ Scrutans enim est renes et corda, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus 4. » Præterea cum jam facta est ejus in- carnatio, quam verissime repleta est terra scientia Domini, non jam solis Judæis eum cognoscentibus. Tunc etiam pleniorem eventum habuit prophetia, Ezech. xvii, 3. $ D C s ibid. 12. * Gal. 11, 6. Apoc. 11, 23; Hebr. ¡v, 12.
οἱ καὶ μεταθέμενοι καὶ ὡσπερεὶ μεταπλασθέντες εἰς τοσοῦτον ἡμερότητος ἤλασαν, ὡς συμβόσκεσθαι αὐτοὺς τὴν αὐτὴν ἔσθοντας τῶν ἱερῶν τοῦ Θεοῦ λόγων τροφὴν τοῖς ἡμερωτάτοις τὰ ἤθη δικαίοις ἀνδράσι τοῦ Θεοῦ, οὓς διὰ τὴν τοιανδὶ τῆς ψυχῆς ἀκακίαν τιθάσοις καὶ ἡμερωτάτοις ζῴοις, τοῖς τε ἀναγεγραμμένοις ἐνταῦθα παιδίοις ὁ θεῖος ἀπείκασε λόγος. Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα τίς δυσπειθῶς ἔχοι, λεγέτω εἰ οἷόν τε ἄλλως κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σώζειν τὴν λέξιν· διὰ τί γὰρ ἢ καὶ πῶς ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται; μὴ τροπολογείτω δὲ μήτε τὴν ῥάβδον, μὴ δὲ τὸ ἐκ ταύτης ἄνθος, ἀλλὰ δεικνύτω πῶς σωματικὴ ῥάβδος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ λέγεται, καὶ ποταπὸν ἄνθος ἀναβήσεσθαι ἐξ αὐτῆς· εἰ δὲ καὶ τὸν πάνυ σκληρὸν ταῦτα ἐπὶ διάνοιαν ἀνιέναι βιάζεται, ὅρα εἰ μὴ καλῶς ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ κατὰ διάνοιαν παρίσταται πεπληρωμένα· ἃ καὶ ἀκολούθως τῇ προφητείᾳ γέγονε μετὰ τὸ συνταράξαι Κύριον Σαβαὼθ τοὺς πάλαι ἐνδόξους τοῦ προτέρου λαοῦ· οὓς καὶ ὑψωθέντας τῇ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὕβρει συντριβήσεσθαι καὶ ταπεινωθήσεσθαι καὶ πεσεῖσθαι προφητεύει·
ΙΙΙ. - Α τόπον τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐχ ὁμολογοῦσι πίστιν· ἡμεῖς δ' ὅλα τὰ κατὰ τὴν προφη τείαν ἄξια εἶναι Θεοῦ πειθόμενοι, περὶ τροπῶν ἀν θρωπείων τῶν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς κακίας εἰς ἡμερότητα μεταβε βληκότων ταῦτα λέγεσθαι πεπιστεύκαμεν· ἔτι καὶ νῦν ὁρῶντες πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκον μένην [ἐν ταῖς] Ἐκκλησίαις μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης (Γ. ν') Ἰεσσαὶ βεβλαστηκότος Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων μετεπλάσθησαν, καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ θηριώδους μετέβαλον βίου, λύκοι τινὲς ὄντες τὸ πρότερον, καὶ παρδάλεις τὸν τοιονδί τρόπον, λέοντές τε καὶ ὅσα ἄλλα θηρία τε καὶ ἑρπετὰ κατ' ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ πακίλης κακίας τε καὶ πονηρίας ή προφητεία καταλέγει· οι καὶ μεταθέμενοι καὶ ὡσπερεὶ μεταπλασθέντες, εἰς τοσοῦτον ἡμερότητος ήλασαν, ὡς συμβόσκεσθαι αὐτ τοὺς τὴν αὐτὴν ἔσθοντας τῶν ἱερῶν τοῦ Θεοῦ λόγων τροφὴν τοῖς ἡμερωτάτοις τὰ ἤθη δικαίοις ἀνδράσι τοῦ Θεοῦ, οὓς διὰ τὴν τοιανδὶ τῆς ψυχῆς ἀκακίαν τι θασσοῖς καὶ ἡμερωτάτοις ζώοις, τοῖς τε ἀναγεγραμ- μένοις ἐνταῦθα παιδίοις ὁ θεῖος ἀπείκασε λόγος. Ε δὲ πρὸς ταῦτά τις δυσπειθῶς ἔχοι, λεγέτω εἰ οἷόν τε ἄλλως κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σώζειν τὴν λέ- ξιν· διὰ τί γὰρ ἢ καὶ πῶς ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσείται ; Μὴ τροπολογείτω δὲ μήτε τὴν ῥάβδον, μηδὲ τὸ ἐκ ταύτης ἄνθος· ἀλλὰ δεικνύτω πως σωματ τικὴ ῥάβδος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ λέγι ται, καὶ ποταπὸν ἄνθος ἀναβήσεσθαι ἐξ αὐτῆς. Εἰ δὲ καὶ τὸν πάνυ σκληρὸν ταῦτα ἐπὶ διάνοιαν ἀνιέναι βιάζεται, ὅρα εἰ μὴ καλῶς ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ κατὰ διάνοιαν παρίστα ται πεπληρωμένα· ὰ καὶ ἀκολούθως τῇ προφητεία γέγονε μετὰ τὸ συνταράξαι Κύριον Σαβαώθ τοὺς πάλαι ἐνδόξους τοῦ προτέρου λαοῦ· οἷς καὶ ὑψωθέν τας τῇ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὕβρει συντριβήσε σθαι καὶ ταπεινωθήσεσθαι, καὶ πεσείσθαι προφητεύει σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τὸν Λίβανον πεσεῖσθαι ὁ λόγος φησίν· οὕτω δὲ ἔθος αὐτῷ τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ τὴν πάλαι πρότερον ἐν αὐτῇ σωματικῶς ἀποτελουμέν την λατρείαν όνομάζειν· ὡς δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ἔνθα τοῦτον ἀναγέγραπται τὸν τρόπον . Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ο μεγαλοπτέρυγος, ὁ μακρὸς τῇ ἐκτάσει, πλήρης ονύχων, ὃς ἔχει τὸ ἤγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίβανον, καὶ ἔλαβε τὰ ἐπίλεκτα τῆς κέδρου. » Επιλύων γοῦν τὴν παραβολὴν αὐτὸς ὁ προφητικός λόγος σαφῶς τὸν Λίβανον τὴν Ἱερουσα λὴμ διδάσκει, λέγων· « Υἱὲ ἀνθρώπου, εἰπὸν δὴ πρὸς τὸν οἶκον τὸν παραπικραίνοντα· Οὐκ ἐπίστασθε τί ἦν ταῦτα; εἰπὸν, Ὅταν ἔλθῃ βασιλεύς Βαβυλώνος ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ λήψεται τὸν βασιλέα αὐτῆς καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς. » Πρόδηλον οὖν ὅπως καὶ οὗτος ὁ Λίβανος μετὰ τῶν ὑψηλῶν τῇ ὕβρει περιπέπτωκεν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν· ἐφ᾿ ὃν καὶ ἀνεπαύσατο ή τελειότης τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ὃς καὶ εἰσ- αὖθις ἐλεύσεται κατὰ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS. EXEGETICA. ab iniquitatis profundo in mansuetudinem con- versis hæc dici credidimus: nunc usque videntes quomodo et qua ratione in Ecclesiis quæ sunt su- per terram, adventu Jesu Christi e radice Jesse germinati, plerique hominumn transformati sint, alque natura sua immutati prius ferina, cum quasi lupi prius, et pardi et leories, cateraque ferarum et serpentium genera viverent, sicut eos juxta propriam cujusque malitiam et iniquitatem ex analogia prophetia vocat. Qui et conversi et quasi transfigurati in tantum mansuetudinis provecti sunt, ut simul pascerentur, eamdem sanctorum Dei verborum escam comedentes cum mansuetis- simis vita Dei viris justis, quos propter talem anį- næ innocentiam privatis et mansuetissimis anima- libus, atque lactentibus pueris divinus æquiparat B sermo. Si quis haud facile bæc accipiat, dicat quomodo aliter e sensu communi hunc possit in- terpretari locum. Quamobremn igitur et quomodo Libanus cum excelsis cadet ? Quomodo non allego- rice accipiet neque virgam, neque florem ex ea germiaalurum ? Ostendat quomodo corporaliter virga egressura de radice Jesse dicatur, et unde fos e radice ejus ascensurus. Si autem, quod per- difficile est, de his interpretationem exhibere nita- tur, attende annon pulchre nobis et reliqua Salva- toris nostri adventu plenum eventum habuerint. Qire et congruenter cum prophetia advenerunt, confractis a Domino Sabaoth prioris populi quon- dam nobilibus, quos et elevatos facta in Salvato- rɔm nostrum injuria, conterendos et humiliandos, et dejiciendos esse prænuntiat. Cum illis et Liba- num prolapsurum Scriptura dicit. Sic enim con- sueverat Jerusalem veteremque quondam ibi cele‐ bratum cultum allegorice nominare; ut constat ex illo Ezechielis loco, ubi dictum est : • Aquila gran- dis, magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, quæ habet auctoritatem ingrediendi in Libanum, et evulsit tenera cedri '., Et hæc ipsa deinceps explanans idem propheta, aperte Libanum esse Jerusalem edocet dicens : • Fili hominis, die ad domum exasperantem : Nesci- tis quid ista significent? Dic, Cum venerit rex Ba- bylonis in Jerusalem, et assumet regem et principes ejus '. » Manifestum est igitur quod et ipse Liba- nus post excelsorum injuriam cecidit Salvatoris no- stri adventu de radice Jesse nati; in quo requievit plenitudo donorum sancti Spiritus, qui et rursus veniet secunda et præclara manifestatione, non se- cundum opinionem judicans, Personam enim ho- minis Deus non accipit *, ; neque secundum lo- quelam redarguens : ‹ Scrutans enim est renes et corda, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus 4. » Præterea cum jam facta est ejus in- carnatio, quam verissime repleta est terra scientia Domini, non jam solis Judæis eum cognoscentibus. Tunc etiam pleniorem eventum habuit prophetia, Ezech. xvii, 3. $ D C s ibid. 12. * Gal. 11, 6. Apoc. 11, 23; Hebr. ¡v, 12.
σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τὸν Λίβανον πεσεῖσθαι ὁ λόγος φησίν· οὕτω δὲ ἔθος αὐτῷ τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν πάλαι πρότερον ἐν αὐτῇ σωματικῶς ἀποτελουμένην λατρείαν ὀνομάζειν· ὡς δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Ἱεζεκιὴλ, ἔνθα τοῦτον ἀναγέγραπται τὸν τρόπον· ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγαλοπτέρυγος, ὁ μακρὸς τῇ ἐκτάσει, πλήρης ὀνύχων, ὃς ἔχει τὸ ἥγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίβανον, καὶ ἔλαβε τὰ ἐπίλεκτα τῆς κέδρου. Ἐπιλύων γοὖν τὴν παραβολὴν αὐτὸς ὁ προφητικὸς λόγος σαφῶς τὸν Λίβανον τὴν Ἱερουσαλὴμ διδάσκει, λέγων· Υἱὲ ἀνθρώπου, εἶπον δὴ πρὸς τὸν οἶκον τὸν παραπικραίνοντα, Οὐκ ἐπίστασθε τί ἦν ταῦτα; εἶπον, Ὅταν ἔλθῃ βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ, καὶ λήψεται τὸν βασιλέα αὐτῆς καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς. Πρόδηλον οὖν ὅπως καὶ οὗτος ὁ Λίβανος μετὰ τῶν ὑψηλῶν τῇ ὕβρει περιπέπτωκεν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν· ἐφ’ ὃν καὶ ἀνεπαύσατο ἡ τελειότης τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ὃς καὶ εἰσαῦθις ἐλεύσεται κατὰ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινοῦντος· πρόσωπον γὰρ ἀνθρώπου Θεὸς οὐ λαμβάνει· ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγχων·
ΙΙΙ. - Α τόπον τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐχ ὁμολογοῦσι πίστιν· ἡμεῖς δ' ὅλα τὰ κατὰ τὴν προφη τείαν ἄξια εἶναι Θεοῦ πειθόμενοι, περὶ τροπῶν ἀν θρωπείων τῶν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς κακίας εἰς ἡμερότητα μεταβε βληκότων ταῦτα λέγεσθαι πεπιστεύκαμεν· ἔτι καὶ νῦν ὁρῶντες πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκον μένην [ἐν ταῖς] Ἐκκλησίαις μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης (Γ. ν') Ἰεσσαὶ βεβλαστηκότος Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων μετεπλάσθησαν, καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ θηριώδους μετέβαλον βίου, λύκοι τινὲς ὄντες τὸ πρότερον, καὶ παρδάλεις τὸν τοιονδί τρόπον, λέοντές τε καὶ ὅσα ἄλλα θηρία τε καὶ ἑρπετὰ κατ' ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ πακίλης κακίας τε καὶ πονηρίας ή προφητεία καταλέγει· οι καὶ μεταθέμενοι καὶ ὡσπερεὶ μεταπλασθέντες, εἰς τοσοῦτον ἡμερότητος ήλασαν, ὡς συμβόσκεσθαι αὐτ τοὺς τὴν αὐτὴν ἔσθοντας τῶν ἱερῶν τοῦ Θεοῦ λόγων τροφὴν τοῖς ἡμερωτάτοις τὰ ἤθη δικαίοις ἀνδράσι τοῦ Θεοῦ, οὓς διὰ τὴν τοιανδὶ τῆς ψυχῆς ἀκακίαν τι θασσοῖς καὶ ἡμερωτάτοις ζώοις, τοῖς τε ἀναγεγραμ- μένοις ἐνταῦθα παιδίοις ὁ θεῖος ἀπείκασε λόγος. Ε δὲ πρὸς ταῦτά τις δυσπειθῶς ἔχοι, λεγέτω εἰ οἷόν τε ἄλλως κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σώζειν τὴν λέ- ξιν· διὰ τί γὰρ ἢ καὶ πῶς ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσείται ; Μὴ τροπολογείτω δὲ μήτε τὴν ῥάβδον, μηδὲ τὸ ἐκ ταύτης ἄνθος· ἀλλὰ δεικνύτω πως σωματ τικὴ ῥάβδος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ λέγι ται, καὶ ποταπὸν ἄνθος ἀναβήσεσθαι ἐξ αὐτῆς. Εἰ δὲ καὶ τὸν πάνυ σκληρὸν ταῦτα ἐπὶ διάνοιαν ἀνιέναι βιάζεται, ὅρα εἰ μὴ καλῶς ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ κατὰ διάνοιαν παρίστα ται πεπληρωμένα· ὰ καὶ ἀκολούθως τῇ προφητεία γέγονε μετὰ τὸ συνταράξαι Κύριον Σαβαώθ τοὺς πάλαι ἐνδόξους τοῦ προτέρου λαοῦ· οἷς καὶ ὑψωθέν τας τῇ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὕβρει συντριβήσε σθαι καὶ ταπεινωθήσεσθαι, καὶ πεσείσθαι προφητεύει σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τὸν Λίβανον πεσεῖσθαι ὁ λόγος φησίν· οὕτω δὲ ἔθος αὐτῷ τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ τὴν πάλαι πρότερον ἐν αὐτῇ σωματικῶς ἀποτελουμέν την λατρείαν όνομάζειν· ὡς δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ἔνθα τοῦτον ἀναγέγραπται τὸν τρόπον . Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ο μεγαλοπτέρυγος, ὁ μακρὸς τῇ ἐκτάσει, πλήρης ονύχων, ὃς ἔχει τὸ ἤγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίβανον, καὶ ἔλαβε τὰ ἐπίλεκτα τῆς κέδρου. » Επιλύων γοῦν τὴν παραβολὴν αὐτὸς ὁ προφητικός λόγος σαφῶς τὸν Λίβανον τὴν Ἱερουσα λὴμ διδάσκει, λέγων· « Υἱὲ ἀνθρώπου, εἰπὸν δὴ πρὸς τὸν οἶκον τὸν παραπικραίνοντα· Οὐκ ἐπίστασθε τί ἦν ταῦτα; εἰπὸν, Ὅταν ἔλθῃ βασιλεύς Βαβυλώνος ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ λήψεται τὸν βασιλέα αὐτῆς καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς. » Πρόδηλον οὖν ὅπως καὶ οὗτος ὁ Λίβανος μετὰ τῶν ὑψηλῶν τῇ ὕβρει περιπέπτωκεν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν· ἐφ᾿ ὃν καὶ ἀνεπαύσατο ή τελειότης τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ὃς καὶ εἰσ- αὖθις ἐλεύσεται κατὰ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS. EXEGETICA. ab iniquitatis profundo in mansuetudinem con- versis hæc dici credidimus: nunc usque videntes quomodo et qua ratione in Ecclesiis quæ sunt su- per terram, adventu Jesu Christi e radice Jesse germinati, plerique hominumn transformati sint, alque natura sua immutati prius ferina, cum quasi lupi prius, et pardi et leories, cateraque ferarum et serpentium genera viverent, sicut eos juxta propriam cujusque malitiam et iniquitatem ex analogia prophetia vocat. Qui et conversi et quasi transfigurati in tantum mansuetudinis provecti sunt, ut simul pascerentur, eamdem sanctorum Dei verborum escam comedentes cum mansuetis- simis vita Dei viris justis, quos propter talem anį- næ innocentiam privatis et mansuetissimis anima- libus, atque lactentibus pueris divinus æquiparat B sermo. Si quis haud facile bæc accipiat, dicat quomodo aliter e sensu communi hunc possit in- terpretari locum. Quamobremn igitur et quomodo Libanus cum excelsis cadet ? Quomodo non allego- rice accipiet neque virgam, neque florem ex ea germiaalurum ? Ostendat quomodo corporaliter virga egressura de radice Jesse dicatur, et unde fos e radice ejus ascensurus. Si autem, quod per- difficile est, de his interpretationem exhibere nita- tur, attende annon pulchre nobis et reliqua Salva- toris nostri adventu plenum eventum habuerint. Qire et congruenter cum prophetia advenerunt, confractis a Domino Sabaoth prioris populi quon- dam nobilibus, quos et elevatos facta in Salvato- rɔm nostrum injuria, conterendos et humiliandos, et dejiciendos esse prænuntiat. Cum illis et Liba- num prolapsurum Scriptura dicit. Sic enim con- sueverat Jerusalem veteremque quondam ibi cele‐ bratum cultum allegorice nominare; ut constat ex illo Ezechielis loco, ubi dictum est : • Aquila gran- dis, magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, quæ habet auctoritatem ingrediendi in Libanum, et evulsit tenera cedri '., Et hæc ipsa deinceps explanans idem propheta, aperte Libanum esse Jerusalem edocet dicens : • Fili hominis, die ad domum exasperantem : Nesci- tis quid ista significent? Dic, Cum venerit rex Ba- bylonis in Jerusalem, et assumet regem et principes ejus '. » Manifestum est igitur quod et ipse Liba- nus post excelsorum injuriam cecidit Salvatoris no- stri adventu de radice Jesse nati; in quo requievit plenitudo donorum sancti Spiritus, qui et rursus veniet secunda et præclara manifestatione, non se- cundum opinionem judicans, Personam enim ho- minis Deus non accipit *, ; neque secundum lo- quelam redarguens : ‹ Scrutans enim est renes et corda, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus 4. » Præterea cum jam facta est ejus in- carnatio, quam verissime repleta est terra scientia Domini, non jam solis Judæis eum cognoscentibus. Tunc etiam pleniorem eventum habuit prophetia, Ezech. xvii, 3. $ D C s ibid. 12. * Gal. 11, 6. Apoc. 11, 23; Hebr. ¡v, 12.
PG 22:1213ἐτάζων γάρ ἐστι καρδίας καὶ νεφροὺς, καὶ διϊκνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. Καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ μὲν οὖν αὐτοῦ ἤδη πρότερον παρουσίᾳ ἐνεπλήσθη ὡς ἀληθῶς ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, μηδενὸς τὸ πρὶν ὅτι μὴ μόνων τῶν ἐκ περιτομῆς γινωσκόντων αὐτόν· τότε δὲ καὶ μᾶλλον εἰς πέρας ἀχθήσεται ἡ προφητεία, ὅτε τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν εἰσελθόντος σὺν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσιν καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ὁ Χριστὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἄρχειν ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατεστάθη, κατὰ τὸ, καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ’ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Ὅρα γ’ οὖν ὡς οὐδ’ ὅλως ἐνταῦθα Ἰσραὴλ ἢ Ἰακὼβ ἢ Ἰούδας ὀνομάζεται, σαφῶς δὲ τὰ ἔθνη ἐπὶ τὸν ἐκ ῥίζης ἀναστησόμενον Ἰεσσαὶ ἐλπιεῖν προφητεύεται, συνᾳδούσης τῆς ἐνταῦθα λέξεως τῇ παρὰ Μωσεῖ φασκούσῃ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία, οὐχὶ τοῦ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν.
παρουσίαν, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινοῦντος· « Πρόσ- ωπον γὰρ ἀνθρώπου Θεὸς οὐ λαμβάνει·, ἀλλ᾿ οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγχων. Ἐτάζων γάρ ἐστι καρδίας καὶ νεφρούς, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. » Καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ μὲν οὖν αὐ τοῦ ἤδη πρότερον παρουσίᾳ ἐνεπλήσθη ὡς ἀληθῶς ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, μηδενὸς τὸ πρὶν ὅτι μὴ μόνων. τῶν ἐκ περιτομῆς γινωσκόντων αὐτόν· τότε δὲ καὶ μᾶλλον εἰς πέρας ἀχθήσεται ἡ προφητεία, ὅτε τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν εἰσελθόντος σὺν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ὁ Χρι στὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἄρχειν ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατεστάθη, κατὰ τὸ, ο Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ ὁ (Γ. 49) ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. » Ορα γοῦν, ὡς οὐδ᾽ ὅλως ἐνταῦθα Ἰσραὴλ, ἡ Ἰακώβ, ἡ Ἰούδας ὀνομάζεται, Β σαφῶς δὲ τὰ ἔθνη ἐπὶ τὸν ἐκ ῥίζης ἀναστησόμενον Ἰεσσαὶ ἐλπιεῖν προφητεύεται, συναδούσης τῆς ἐνταῦθα λέξεως τῇ παρὰ Μωϋσεῖ φασκούσῃ, «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐ- τοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία, ο οὐχὶ τοῦ Ἰσραήλ, ἀλλὰ « τῶν ἐθνῶν. » Καὶ τίνος δὲ ἄλλου ἡ ἀνάπαυσις ἐν τῇ ἀνωτάτω παρὰ Θεῷ γεγένηται τιμῇ, ἢ τοῦ ἀκούσαντος λέγοντος αὐτῷ τοῦ Πατρός· « Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. • Καὶ διορθωθήσεται μετ' ἐλέους θρόνος, καὶ καθ- ιείται μετ' αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυΐδ, κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρῖμα, καὶ σπεύδων δι- καιοσύνην. » Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρου σίας καὶ ταῦτα προφητεύεται, όπηνίκα τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, διορθωθείσης αὐτῷ μετ᾿ ἐλέους καὶ φιλαν θρωπίας τῆς κατὰ πάντων βασιλείας, σὺν ἀληθείᾳ κρίνων καθεσθήσεται ἐν σκηνῇ Δαυΐδ· οὕτω δὲ τὴν τῶν ἁγίων καὶ πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς Ἐκκλησίαν, καὶ πάντας ἡγοῦμαι τοὺς ὑπὸ τὴν μερίδα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γεγενημένους, ἁγίους χρηματίζειν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι' Ιδού Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς. » Περὶ τῆς ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως ἐκλαμβάνειν τὰ προκείμενα, ὡς δὴ μέλλοντος αὐτοῦ νεφέλῃ τινὶ ὀχεῖσθαι, καὶ τῇ σωματική παρεπιδημεῖν Αἰγύπτῳ, οὔτε πιθανόν, οὔθ᾽ ὅσιον ὑπάρχειν ἡγοῦμαι· δι' ὅπερ ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκδεκτέον τὴν προφητείαν, καὶ αὐτὴν ἐναργῶς ἤδη κατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πεπερασμέ- νην, καθ᾽ ἣν ἐπὶ νεφέλης κούφης, τῆς ἐκ Πνεύματος ἁγίου συστάσης αὐτῷ σαρκὸς, εἰς τὸν βίον τοῦτον, Αἴγυπτον τροπικῶς ὀνομαζόμενον, παρελήλυθε, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ σωματικῶς τὴν Αἴγυπτον, εἰς ἦν ἔτι παῖς ὢν πρὸς τῆς μητρὸς καὶ τοῦ Ἰωσὴφ διεκομίσθη· τηνικαῦτα δὲ κατά τινας ἀποῤῥήτους λόγους ἐσεί- σθησαν καὶ ἐκινήθησαν ὑποταραχθέντες αὐτοῦ τῇ παρουσίᾳ οἱ ἐν τοῖς πανταχόσε χειροποιήτοις ξοάνοις ἐνοικοῦντές τε καὶ ἐνεργοῦντες τὸ πρότερον δαίμονες ὅπερ δηλοῦται διὰ τῆς λεγούσης προφητείας, « Καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου. » Ταῦτα δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον ἀπ᾿ οὐρα * ECLOGE PROPHETICA. LIB. 1V. A cum plenitudine gentium ingrediente cum reliquis gentibus et omnis Israel salvabitur, Christus a mor- tuis resurgens imperare gentibus a Deo constitutus est, juxta illud : « Et erit radix Jesse, et qui surgit ut imperet gentibus; in eo gentes sperabunt. » At- tende igitur quomodo non hic Israel, aut Jacob, aut Judas nominentur, sed aperte gentes, in eum qui surget de radice Jesse, speraturæ propheti- zautur, consonante hoc loco cum iis apud Moysem dicentibus : « Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium ', . non vero Israel. Cujusnam vero alius erit requies in altis- simis apud Deum honorata, nisi illius qui patrem audivit dicentem sibi : « Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tuorum ?, (sic) c • D Gen. xLis, 10. ' Psal. cis, 1. ³ Isa. xv, 5. CAPUT IX. • Et præparabitur in misericordia solium, et se debit super illud in veritate, in tabernaculo David, judicans et quærens judicium, et velociter reddens quod justum est *. » De secunda Christi manifesta- tione hæc quoque prophetizantur, quando Dei Vær- bum, præparato ei in misericordia et benignitate omnium principatu, cum veritate judicans sedebit in tabernaculo David. Sic autem sanctorum et an- tiquorum in coelis inscriptorun Ecclesiam, omnes- que existimo verbi Dei participatione sanctos effe- ctos designari. CAPUT X. ‹ Ecce Dominus sedet super nube levi, et veniet in Ægyptum : et commovebuntur manufacta Egypti a facie ejus, et cor eorum viucetur in ipsis '. » De increata omnium Dei natura hæc accipere, quasi ven- turo ipso super nube aliqua, atque in corporalem accedere Ægyptum, neque fide dignum, neque reli- giosum esse existimo. Quapropter ad Dei Verbum referenda est prophetia ; atque ipsa manifeste jamı priore ejus adventu impleta est, quo super nube levi, carne scilicet ei a Spiritu sancto formata, in hanc vitam, Ægyptum per metaphoram nominatam, prodiit, et in ipsam corporaliter Ægyptum, in qua, cum adhuc esset puer, a matre et Joseph perductus est. Tunc autem juxta quædam mystica verba, com- moti sunt ejus adventu conturbati qui prius ubique in manufactis simulacris inhabitabant et vigebant dæmones. Quod quidem ostenditur dicente prophetia : Et commovebuntur manufacta Ægypti. Hæc quo- que per secundum ejus et præclarum in cœlis re- gnum implebuntur, quo et ipsam commovendam æquum esset. Et tunc maxime conturbanda hæc manufacta Ægypti, quorum cor superabitur, ut ait • Isa. XIX, 1.
Καὶ τίνος δὲ ἄλλου ἡ ἀνάπαυσις ἐν τῇ ἀνωτάτω παρὰ Θεῷ γεγένηται τιμῇ, ἢ τοῦ ἀκούσαντος λέγοντος αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ψ. Θ. Καὶ διορθωθήσεται μετ’ ἐλέους θρόνος, καὶ καθιεῖται μετ’ (σιξ) 0 αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυὶδ, κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρίμα καὶ σπεύδων δικαιοσύνην. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ ταῦτα προφητεύεται, ὁπηνίκα τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, διορθωθείσης αὐτῷ μετ’ ἐλέους καὶ φιλανθρωπίας τῆς κατὰ πάντων βασιλείας, σὺν ἀληθείᾳ κρίνων καθεσθήσεται ἐν σκηνῇ Δαυίδ· οὕτω δὲ τὴν τῶν ἁγίων καὶ πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς ἐκκλησίαν, καὶ πάντας ἡγοῦμαι τοὺς ὑπὸ τὴν μερίδα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γεγενημένους ἁγίους χρηματίζειν. Ψ. Ι. Ἰδοὺ Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς.
παρουσίαν, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινοῦντος· « Πρόσ- ωπον γὰρ ἀνθρώπου Θεὸς οὐ λαμβάνει·, ἀλλ᾿ οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγχων. Ἐτάζων γάρ ἐστι καρδίας καὶ νεφρούς, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. » Καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ μὲν οὖν αὐ τοῦ ἤδη πρότερον παρουσίᾳ ἐνεπλήσθη ὡς ἀληθῶς ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, μηδενὸς τὸ πρὶν ὅτι μὴ μόνων. τῶν ἐκ περιτομῆς γινωσκόντων αὐτόν· τότε δὲ καὶ μᾶλλον εἰς πέρας ἀχθήσεται ἡ προφητεία, ὅτε τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν εἰσελθόντος σὺν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ὁ Χρι στὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἄρχειν ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατεστάθη, κατὰ τὸ, ο Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ ὁ (Γ. 49) ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. » Ορα γοῦν, ὡς οὐδ᾽ ὅλως ἐνταῦθα Ἰσραὴλ, ἡ Ἰακώβ, ἡ Ἰούδας ὀνομάζεται, Β σαφῶς δὲ τὰ ἔθνη ἐπὶ τὸν ἐκ ῥίζης ἀναστησόμενον Ἰεσσαὶ ἐλπιεῖν προφητεύεται, συναδούσης τῆς ἐνταῦθα λέξεως τῇ παρὰ Μωϋσεῖ φασκούσῃ, «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐ- τοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία, ο οὐχὶ τοῦ Ἰσραήλ, ἀλλὰ « τῶν ἐθνῶν. » Καὶ τίνος δὲ ἄλλου ἡ ἀνάπαυσις ἐν τῇ ἀνωτάτω παρὰ Θεῷ γεγένηται τιμῇ, ἢ τοῦ ἀκούσαντος λέγοντος αὐτῷ τοῦ Πατρός· « Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. • Καὶ διορθωθήσεται μετ' ἐλέους θρόνος, καὶ καθ- ιείται μετ' αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυΐδ, κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρῖμα, καὶ σπεύδων δι- καιοσύνην. » Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρου σίας καὶ ταῦτα προφητεύεται, όπηνίκα τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, διορθωθείσης αὐτῷ μετ᾿ ἐλέους καὶ φιλαν θρωπίας τῆς κατὰ πάντων βασιλείας, σὺν ἀληθείᾳ κρίνων καθεσθήσεται ἐν σκηνῇ Δαυΐδ· οὕτω δὲ τὴν τῶν ἁγίων καὶ πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς Ἐκκλησίαν, καὶ πάντας ἡγοῦμαι τοὺς ὑπὸ τὴν μερίδα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γεγενημένους, ἁγίους χρηματίζειν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι' Ιδού Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς. » Περὶ τῆς ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως ἐκλαμβάνειν τὰ προκείμενα, ὡς δὴ μέλλοντος αὐτοῦ νεφέλῃ τινὶ ὀχεῖσθαι, καὶ τῇ σωματική παρεπιδημεῖν Αἰγύπτῳ, οὔτε πιθανόν, οὔθ᾽ ὅσιον ὑπάρχειν ἡγοῦμαι· δι' ὅπερ ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκδεκτέον τὴν προφητείαν, καὶ αὐτὴν ἐναργῶς ἤδη κατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πεπερασμέ- νην, καθ᾽ ἣν ἐπὶ νεφέλης κούφης, τῆς ἐκ Πνεύματος ἁγίου συστάσης αὐτῷ σαρκὸς, εἰς τὸν βίον τοῦτον, Αἴγυπτον τροπικῶς ὀνομαζόμενον, παρελήλυθε, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ σωματικῶς τὴν Αἴγυπτον, εἰς ἦν ἔτι παῖς ὢν πρὸς τῆς μητρὸς καὶ τοῦ Ἰωσὴφ διεκομίσθη· τηνικαῦτα δὲ κατά τινας ἀποῤῥήτους λόγους ἐσεί- σθησαν καὶ ἐκινήθησαν ὑποταραχθέντες αὐτοῦ τῇ παρουσίᾳ οἱ ἐν τοῖς πανταχόσε χειροποιήτοις ξοάνοις ἐνοικοῦντές τε καὶ ἐνεργοῦντες τὸ πρότερον δαίμονες ὅπερ δηλοῦται διὰ τῆς λεγούσης προφητείας, « Καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου. » Ταῦτα δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον ἀπ᾿ οὐρα * ECLOGE PROPHETICA. LIB. 1V. A cum plenitudine gentium ingrediente cum reliquis gentibus et omnis Israel salvabitur, Christus a mor- tuis resurgens imperare gentibus a Deo constitutus est, juxta illud : « Et erit radix Jesse, et qui surgit ut imperet gentibus; in eo gentes sperabunt. » At- tende igitur quomodo non hic Israel, aut Jacob, aut Judas nominentur, sed aperte gentes, in eum qui surget de radice Jesse, speraturæ propheti- zautur, consonante hoc loco cum iis apud Moysem dicentibus : « Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium ', . non vero Israel. Cujusnam vero alius erit requies in altis- simis apud Deum honorata, nisi illius qui patrem audivit dicentem sibi : « Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tuorum ?, (sic) c • D Gen. xLis, 10. ' Psal. cis, 1. ³ Isa. xv, 5. CAPUT IX. • Et præparabitur in misericordia solium, et se debit super illud in veritate, in tabernaculo David, judicans et quærens judicium, et velociter reddens quod justum est *. » De secunda Christi manifesta- tione hæc quoque prophetizantur, quando Dei Vær- bum, præparato ei in misericordia et benignitate omnium principatu, cum veritate judicans sedebit in tabernaculo David. Sic autem sanctorum et an- tiquorum in coelis inscriptorun Ecclesiam, omnes- que existimo verbi Dei participatione sanctos effe- ctos designari. CAPUT X. ‹ Ecce Dominus sedet super nube levi, et veniet in Ægyptum : et commovebuntur manufacta Egypti a facie ejus, et cor eorum viucetur in ipsis '. » De increata omnium Dei natura hæc accipere, quasi ven- turo ipso super nube aliqua, atque in corporalem accedere Ægyptum, neque fide dignum, neque reli- giosum esse existimo. Quapropter ad Dei Verbum referenda est prophetia ; atque ipsa manifeste jamı priore ejus adventu impleta est, quo super nube levi, carne scilicet ei a Spiritu sancto formata, in hanc vitam, Ægyptum per metaphoram nominatam, prodiit, et in ipsam corporaliter Ægyptum, in qua, cum adhuc esset puer, a matre et Joseph perductus est. Tunc autem juxta quædam mystica verba, com- moti sunt ejus adventu conturbati qui prius ubique in manufactis simulacris inhabitabant et vigebant dæmones. Quod quidem ostenditur dicente prophetia : Et commovebuntur manufacta Ægypti. Hæc quo- que per secundum ejus et præclarum in cœlis re- gnum implebuntur, quo et ipsam commovendam æquum esset. Et tunc maxime conturbanda hæc manufacta Ægypti, quorum cor superabitur, ut ait • Isa. XIX, 1.
Περὶ τῆς ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως ἐκλαμβάνειν τὰ προκείμενα, ὡς δὴ μέλλοντος αὐτοῦ νεφέλῃ τινὶ ὀχεῖσθαι, καὶ τῇ σωματικῇ παρεπιδημεῖν Αἰγύπτῳ, οὔτε πιθανὸν οὔθ’ ὅσιον ὑπάρχειν ἡγοῦμαι· δι’ ὅπερ ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκδεκτέον τὴν προφητείαν, καὶ αὐτὴν ἐναργῶς ἤδη κατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πεπερασμένην, καθ’ ἣν ἐπὶ νεφέλης κούφης, τῆς ἐκ Πνεύματος ἁγίου συστάσης αὐτῷ σαρκὸς, εἰς τὸν βίον τοῦτον, Αἴγυπτον τροπικῶς ὀνομαζόμενον, παρελήλυθε, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ σωματικῶς τὴν Αἴγυπτον, εἰς ἣν ἔτι παῖς ὢν πρὸς τῆς μητρὸς καὶ τοῦ Ἰωσὴφ διεκομίσθη· τηνικαῦτα δὲ κατά τινας ἀπορρήτους λόγους ἐσείσθησαν καὶ ἐκινήθησαν ὑποταραχθέντες αὐτοῦ τῇ παρουσίᾳ οἱ ἐν τοῖς πανταχόσε χειροποιητοῖς ξοάνοις ἐνοικοῦντές τε καὶ ἐνεργοῦντες τὸ πρότερον δαίμονες· ὅπερ δηλοῦται διὰ τῆς λεγούσης προφητείας, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου. Ταῦτα δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον ἀπ’ οὐρανῶν βασιλείαν πληρωθήσεται, καθ’ ἣν καὶ αὐτὴν σεισθήσεσθαι εἰκὸς ἂν εἴη·
παρουσίαν, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινοῦντος· « Πρόσ- ωπον γὰρ ἀνθρώπου Θεὸς οὐ λαμβάνει·, ἀλλ᾿ οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγχων. Ἐτάζων γάρ ἐστι καρδίας καὶ νεφρούς, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. » Καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ μὲν οὖν αὐ τοῦ ἤδη πρότερον παρουσίᾳ ἐνεπλήσθη ὡς ἀληθῶς ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, μηδενὸς τὸ πρὶν ὅτι μὴ μόνων. τῶν ἐκ περιτομῆς γινωσκόντων αὐτόν· τότε δὲ καὶ μᾶλλον εἰς πέρας ἀχθήσεται ἡ προφητεία, ὅτε τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν εἰσελθόντος σὺν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ὁ Χρι στὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἄρχειν ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατεστάθη, κατὰ τὸ, ο Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ ὁ (Γ. 49) ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. » Ορα γοῦν, ὡς οὐδ᾽ ὅλως ἐνταῦθα Ἰσραὴλ, ἡ Ἰακώβ, ἡ Ἰούδας ὀνομάζεται, Β σαφῶς δὲ τὰ ἔθνη ἐπὶ τὸν ἐκ ῥίζης ἀναστησόμενον Ἰεσσαὶ ἐλπιεῖν προφητεύεται, συναδούσης τῆς ἐνταῦθα λέξεως τῇ παρὰ Μωϋσεῖ φασκούσῃ, «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐ- τοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία, ο οὐχὶ τοῦ Ἰσραήλ, ἀλλὰ « τῶν ἐθνῶν. » Καὶ τίνος δὲ ἄλλου ἡ ἀνάπαυσις ἐν τῇ ἀνωτάτω παρὰ Θεῷ γεγένηται τιμῇ, ἢ τοῦ ἀκούσαντος λέγοντος αὐτῷ τοῦ Πατρός· « Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. • Καὶ διορθωθήσεται μετ' ἐλέους θρόνος, καὶ καθ- ιείται μετ' αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυΐδ, κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρῖμα, καὶ σπεύδων δι- καιοσύνην. » Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρου σίας καὶ ταῦτα προφητεύεται, όπηνίκα τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, διορθωθείσης αὐτῷ μετ᾿ ἐλέους καὶ φιλαν θρωπίας τῆς κατὰ πάντων βασιλείας, σὺν ἀληθείᾳ κρίνων καθεσθήσεται ἐν σκηνῇ Δαυΐδ· οὕτω δὲ τὴν τῶν ἁγίων καὶ πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς Ἐκκλησίαν, καὶ πάντας ἡγοῦμαι τοὺς ὑπὸ τὴν μερίδα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γεγενημένους, ἁγίους χρηματίζειν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι' Ιδού Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς. » Περὶ τῆς ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως ἐκλαμβάνειν τὰ προκείμενα, ὡς δὴ μέλλοντος αὐτοῦ νεφέλῃ τινὶ ὀχεῖσθαι, καὶ τῇ σωματική παρεπιδημεῖν Αἰγύπτῳ, οὔτε πιθανόν, οὔθ᾽ ὅσιον ὑπάρχειν ἡγοῦμαι· δι' ὅπερ ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκδεκτέον τὴν προφητείαν, καὶ αὐτὴν ἐναργῶς ἤδη κατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πεπερασμέ- νην, καθ᾽ ἣν ἐπὶ νεφέλης κούφης, τῆς ἐκ Πνεύματος ἁγίου συστάσης αὐτῷ σαρκὸς, εἰς τὸν βίον τοῦτον, Αἴγυπτον τροπικῶς ὀνομαζόμενον, παρελήλυθε, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ σωματικῶς τὴν Αἴγυπτον, εἰς ἦν ἔτι παῖς ὢν πρὸς τῆς μητρὸς καὶ τοῦ Ἰωσὴφ διεκομίσθη· τηνικαῦτα δὲ κατά τινας ἀποῤῥήτους λόγους ἐσεί- σθησαν καὶ ἐκινήθησαν ὑποταραχθέντες αὐτοῦ τῇ παρουσίᾳ οἱ ἐν τοῖς πανταχόσε χειροποιήτοις ξοάνοις ἐνοικοῦντές τε καὶ ἐνεργοῦντες τὸ πρότερον δαίμονες ὅπερ δηλοῦται διὰ τῆς λεγούσης προφητείας, « Καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου. » Ταῦτα δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον ἀπ᾿ οὐρα * ECLOGE PROPHETICA. LIB. 1V. A cum plenitudine gentium ingrediente cum reliquis gentibus et omnis Israel salvabitur, Christus a mor- tuis resurgens imperare gentibus a Deo constitutus est, juxta illud : « Et erit radix Jesse, et qui surgit ut imperet gentibus; in eo gentes sperabunt. » At- tende igitur quomodo non hic Israel, aut Jacob, aut Judas nominentur, sed aperte gentes, in eum qui surget de radice Jesse, speraturæ propheti- zautur, consonante hoc loco cum iis apud Moysem dicentibus : « Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium ', . non vero Israel. Cujusnam vero alius erit requies in altis- simis apud Deum honorata, nisi illius qui patrem audivit dicentem sibi : « Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tuorum ?, (sic) c • D Gen. xLis, 10. ' Psal. cis, 1. ³ Isa. xv, 5. CAPUT IX. • Et præparabitur in misericordia solium, et se debit super illud in veritate, in tabernaculo David, judicans et quærens judicium, et velociter reddens quod justum est *. » De secunda Christi manifesta- tione hæc quoque prophetizantur, quando Dei Vær- bum, præparato ei in misericordia et benignitate omnium principatu, cum veritate judicans sedebit in tabernaculo David. Sic autem sanctorum et an- tiquorum in coelis inscriptorun Ecclesiam, omnes- que existimo verbi Dei participatione sanctos effe- ctos designari. CAPUT X. ‹ Ecce Dominus sedet super nube levi, et veniet in Ægyptum : et commovebuntur manufacta Egypti a facie ejus, et cor eorum viucetur in ipsis '. » De increata omnium Dei natura hæc accipere, quasi ven- turo ipso super nube aliqua, atque in corporalem accedere Ægyptum, neque fide dignum, neque reli- giosum esse existimo. Quapropter ad Dei Verbum referenda est prophetia ; atque ipsa manifeste jamı priore ejus adventu impleta est, quo super nube levi, carne scilicet ei a Spiritu sancto formata, in hanc vitam, Ægyptum per metaphoram nominatam, prodiit, et in ipsam corporaliter Ægyptum, in qua, cum adhuc esset puer, a matre et Joseph perductus est. Tunc autem juxta quædam mystica verba, com- moti sunt ejus adventu conturbati qui prius ubique in manufactis simulacris inhabitabant et vigebant dæmones. Quod quidem ostenditur dicente prophetia : Et commovebuntur manufacta Ægypti. Hæc quo- que per secundum ejus et præclarum in cœlis re- gnum implebuntur, quo et ipsam commovendam æquum esset. Et tunc maxime conturbanda hæc manufacta Ægypti, quorum cor superabitur, ut ait • Isa. XIX, 1.
PG 22:1215καὶ τότε μᾶλλον κλονηθήσεσθαι τὰ ἀποδεδομένα χειροποιητὰ Αἰγύπτου, ὧν καὶ τὴν καρδίαν ἡττηθήσεσθαι φασὶν, ἐν αὐτοῖς τοῦ θείου Λόγου καθυποτάξαντος ἑαυτῷ καὶ ταπεινώσοντος τότε πᾶν ὕψωμα τὸ νῦν ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τὰ δ’ ἑξῆς τῆς προφητείας ἅπαντα διὰ μόνης ἀποδοθήσεται τροπολογίας. Ψ. ΙΑ. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγυπτίων, καὶ στήλη πρὸς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύριος ἐν χώρᾳ Αἰγύπτου· ὅτι κεκράξονται πρὸς Κύριον διὰ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς, καὶ ἀποστελεῖ αὐτοῖς ἄνθρωπον ὃς σώσει αὐτοὺς, κρίνων σώσει αὐτούς· καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις· καὶ γνώσονται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ποιήσουσιν θυσίας καὶ δῶρον· καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Θεῷ. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀποσταλεὶς ὑπὸ Κυρίου ἄνθρωπος, καὶ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους διὰ τοῦ κρίνειν, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος.
Α νῶν βασιλείαν πληρωθήσεται, καθ᾽ ἦν καὶ αὐτὴν σεισθήσεσθαι εἰκὸς ἂν εἴη· καὶ τότε μᾶλλον κλονη θήσεσθαι τὰ ἀποδεδομένα χειροποίητα Αιγύπτου, ὧν καὶ τὴν καρδίαν ἡττηθήσεσθαί φασιν, ἐν αὐτοῖς τοῦ Θείου Λόγου καθυποτάξαντος ἑαυτῷ καὶ ταπεινώσοντος τότε πᾶν ὕψωμα τὸ νῦν ἐπαιρόμενον κατὰ τὴν γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τὰ ῦ ἑξῆς τῆς προφητείας ἅπαντα διὰ μόνης ἀποδοθήσεται τροπολογίας. ν°) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. • Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγυπτίων, καὶ στήλη πρὸς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύ- ριος ἐν χώρᾳ Αἰγύπτου· ὅτι κεκράξονται πρὸς Κύριον διὰ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς, καὶ ἀποστελεῖ αὐτοῖς ἄν θρωπον ὃς σώσει αὐτοὺς, κρίνων σώσει αὐτούς· καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις· καὶ γνώσον ται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ποιήσουσι θυσίας καὶ δῶρον· καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Θεῷ. » Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀποσταλεὶς ὑπὸ Κυ ρίου ἄνθρωπος, καὶ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους διὰ τοῦ κρίνειν, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ο μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. » Αἰγύ πτου δὲ τροπικῶς νοουμένου τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου, εἶεν ἂν οἱ δεισιδαίμονες καὶ τοῖς ὑλικοῖς προπεπον- θότες Αἰγύπτιοι, οὓς ὁ τῶν ὅλων Θεός κατελεήσα; θλιβομένους ὑπὸ τῶν κατατυραννούντων αὐτοὺς δαι μόνων, ἀποστείλας τὸν προειρημένον ἄνθρωπον, ὃς ἔσωσε σωτηρίαν Θεῷ πρέπουσαν, ὥστε τοὺς πάλαι κατὰ τὸν νόμον εἰργομένους τῆς Ἐκκλησίας Κυρίου διὰ τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπιφανείας ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου γνωστὸν αὐτὸν αὐτοῖς ἐμ ποιοῦντος· σαφὲς δ' ὅπως ἐν τῇ δηλωθείσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ συνέστη τῷ Κυρίῳ θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ εἰς εὐχὰς καὶ Θεοῦ θρησκεία επιτελουμένων ἀθροισμάτων. Εἴποι δ' ἄν τις ἐπιβαί νων τῇ λέξει εἰς τὸ, « Καὶ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ τῶν Αἰγυπτίων, ο εἰ δὴ τὸ θυσιαστή ριον τόπος τίς ἐστι θυμάτων, ἐπὶ λόγῳ Θεοῦ ζώων ἀλόγων σφαγιαζομένων, δικαιότατα ἂν μεῖζον και ἀληθέστερον διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τῷ Θεῷ θε σιαστήριον ἐν ὅλῳ τε τῷ περιγείῳ τόπῳ, Α- γύπτῳ τροπικώς χρηματίζονται, διὰ τοὺς παν ταχόσε μάρτυρας θύματα καὶ οἱονεὶ σφάγια του γένους τῶν ἀνθρώπων αναφερομένων τῷ Θεῷ καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ σωματικῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρα, ἔνθα τοσοῦτοι καὶ τηλικοῦτοι μάρτυρες ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν αἱματι· ἀλλ᾽ εἰ δυσπει θῶς ἔχοιεν πρὸς τὰ ἀποδεδομένα οἱ ἐκ περιτο μῆς, λεγέτωσαν αὐτοὶ πότε καὶ τοῦ, καὶ πρὸς τίνος θυσιαστήριον κατέστη τῷ Κυρίῳ ἐν Αἰγύπτῳ, τίς δὲ ὁ ἄνθρωπος ὁ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους, τίνα τε τρό πον καὶ πότε γνωστὸς ἐγένετο Κύριος τοῖς Αἰγυ πτίοις, ὥστε αὐτοὺς ἀποστάντας τῆς προτέρας πλά- νης, τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀναλαβεῖν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἐπιγνῶναι Κύριον. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας βαθυτέρας ήρτηται διανοίας, ἣν οὐχ ὁ παρὼν ἀναπτύσσειν καιρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. « Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου· εν θλίψει μικρό ἡ παιδεία σου ἡμῖν· καὶ ὡς ἡ ὠδινοῦσα ἐγγίζει του EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Scriptura, in eis Verbo divino subjiciente sibi, et humiliante tunc omnem altitudinem nunc contra Dei cognitionem elevatam. Oinnia prophetiæ reliqua sola explicantur allegoria. CAPUT XI. In die illa erit altare Domino in terra Ægypti, et titulus juxta terminum ejus Domino : et erit in signum in æternum Domino in terra Ægypti ; quo- niam clamabunt ad Dominum propter affligentes se, et millet eiş Dominus hominem, qui salvabit eos, judicans salvabit eos, et cognitus erit Doni- nus Ægyptiis, et cognoscent Ægyptii Dominum Deum in die illa, et facient sacrificia, et vovebunt vola Domino, et reddent '. Et quis alius esse posset a Domino missus homo, qui Ægyptios salvaturus est judicans, nisi Christus Dei, • formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo s. » Egypto quidem allegorice hominum vi- tam significante, Ægyptii essent qui a dæmonibus vexantur et ad res terrenas propensiores sunt, quos omnium Deus miseratus est dæmonum tyran- nide oppressos, misso predicto homine, qui salva- vit salutem Deo dignam ita ut omnes quondam sub lege ab Ecclesia Domini exclusos, se ipsum iis manifestans Dominus, ad Domini scientiam hac re- velatione perduceret. Patet quod in prædicta Ægy- ptiorum terra exstructum est Domino altare omnibus congregationibus quæ in omni loco fiunt ad invo- candum adorandumque Deum. Dicit forte aliquis huic loco adversatus, scilicet et erit altare Do- mino in terra Ægyptiorum, » si quidem altare lo- cus quivis sit sacrificiorum, verbo Dei insipientibus bestiis immolatis, justius esset majus, magisque verum per Christum fieri Deo altare in omni terre- stri loco, Ægypto per metaphoram nominato, pro- pter omnes ubique martyres, quasi sacrificia et victimas pro hominum generis salute Deo, et in ipsa corporali Ægyptiorum terra, ubi tot et tanti martyres proprio ipsorum sanguine Deum glorif- caverunt. Quod si illud difficile crederent circumn- cisi, dicant ipsi quando et ubi et quodnam altare in Ægypto erectum sit Domino, quis vero homo qui Ægyptios salvus fecerit, quemadmodum et quando cognitus fuerit Dominus Ægyptiis, ita ut ipsi a prioribus declinantes erroribus ad ejus scien- tiam pervenerint: hoc est videlicet cognoscere Deminum. Cætera vero omnia prophetiæ altiorem sensum includunt, quem enucleare præsens non sinit tempus. B (f. D C CAPUT XII. • Domine, in angustia recordlatus sum tui; in tribulatione parva, doctrina tua nobis. Sicut quæ Isa. xix, 17-21.
Αἰγύπτου δὲ τροπικῶς νοουμένου τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου, εἶεν ἂν οἱ δεισιδαίμονες καὶ τοῖς ὑλικοῖς προπεπονθότες Αἰγύπτιοι, οὓς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς κατελεήσας θλιβομένους ὑπὸ τῶν κατατυραννούντων αὐτοὺς δαιμόνων, ἀποστείλας τὸν προειρημένον ἄνθρωπον, ὃς ἔσωσεν σωτηρίαν Θεῷ πρέπουσαν, ὥστε τοὺς πάλαι κατὰ τὸν νόμον εἰργομένους τῆς ἐκκλησίας Κυρίου διὰ τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπιφανίας ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου γνωστὸν αὑτὸν αὐτοῖς ἐμποιοῦντος· σαφὲς δ’ ὅπως ἐν τῇ δηλωθείσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ συνέστη τῷ Κυρίῳ θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ εἰς εὐχὰς καὶ Θεοῦ θρησκείαν ἐπιτελουμένων ἀθροισμάτων.
Α νῶν βασιλείαν πληρωθήσεται, καθ᾽ ἦν καὶ αὐτὴν σεισθήσεσθαι εἰκὸς ἂν εἴη· καὶ τότε μᾶλλον κλονη θήσεσθαι τὰ ἀποδεδομένα χειροποίητα Αιγύπτου, ὧν καὶ τὴν καρδίαν ἡττηθήσεσθαί φασιν, ἐν αὐτοῖς τοῦ Θείου Λόγου καθυποτάξαντος ἑαυτῷ καὶ ταπεινώσοντος τότε πᾶν ὕψωμα τὸ νῦν ἐπαιρόμενον κατὰ τὴν γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τὰ ῦ ἑξῆς τῆς προφητείας ἅπαντα διὰ μόνης ἀποδοθήσεται τροπολογίας. ν°) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. • Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγυπτίων, καὶ στήλη πρὸς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύ- ριος ἐν χώρᾳ Αἰγύπτου· ὅτι κεκράξονται πρὸς Κύριον διὰ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς, καὶ ἀποστελεῖ αὐτοῖς ἄν θρωπον ὃς σώσει αὐτοὺς, κρίνων σώσει αὐτούς· καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις· καὶ γνώσον ται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ποιήσουσι θυσίας καὶ δῶρον· καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Θεῷ. » Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀποσταλεὶς ὑπὸ Κυ ρίου ἄνθρωπος, καὶ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους διὰ τοῦ κρίνειν, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ο μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. » Αἰγύ πτου δὲ τροπικῶς νοουμένου τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου, εἶεν ἂν οἱ δεισιδαίμονες καὶ τοῖς ὑλικοῖς προπεπον- θότες Αἰγύπτιοι, οὓς ὁ τῶν ὅλων Θεός κατελεήσα; θλιβομένους ὑπὸ τῶν κατατυραννούντων αὐτοὺς δαι μόνων, ἀποστείλας τὸν προειρημένον ἄνθρωπον, ὃς ἔσωσε σωτηρίαν Θεῷ πρέπουσαν, ὥστε τοὺς πάλαι κατὰ τὸν νόμον εἰργομένους τῆς Ἐκκλησίας Κυρίου διὰ τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπιφανείας ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου γνωστὸν αὐτὸν αὐτοῖς ἐμ ποιοῦντος· σαφὲς δ' ὅπως ἐν τῇ δηλωθείσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ συνέστη τῷ Κυρίῳ θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ εἰς εὐχὰς καὶ Θεοῦ θρησκεία επιτελουμένων ἀθροισμάτων. Εἴποι δ' ἄν τις ἐπιβαί νων τῇ λέξει εἰς τὸ, « Καὶ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ τῶν Αἰγυπτίων, ο εἰ δὴ τὸ θυσιαστή ριον τόπος τίς ἐστι θυμάτων, ἐπὶ λόγῳ Θεοῦ ζώων ἀλόγων σφαγιαζομένων, δικαιότατα ἂν μεῖζον και ἀληθέστερον διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τῷ Θεῷ θε σιαστήριον ἐν ὅλῳ τε τῷ περιγείῳ τόπῳ, Α- γύπτῳ τροπικώς χρηματίζονται, διὰ τοὺς παν ταχόσε μάρτυρας θύματα καὶ οἱονεὶ σφάγια του γένους τῶν ἀνθρώπων αναφερομένων τῷ Θεῷ καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ σωματικῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρα, ἔνθα τοσοῦτοι καὶ τηλικοῦτοι μάρτυρες ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν αἱματι· ἀλλ᾽ εἰ δυσπει θῶς ἔχοιεν πρὸς τὰ ἀποδεδομένα οἱ ἐκ περιτο μῆς, λεγέτωσαν αὐτοὶ πότε καὶ τοῦ, καὶ πρὸς τίνος θυσιαστήριον κατέστη τῷ Κυρίῳ ἐν Αἰγύπτῳ, τίς δὲ ὁ ἄνθρωπος ὁ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους, τίνα τε τρό πον καὶ πότε γνωστὸς ἐγένετο Κύριος τοῖς Αἰγυ πτίοις, ὥστε αὐτοὺς ἀποστάντας τῆς προτέρας πλά- νης, τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀναλαβεῖν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἐπιγνῶναι Κύριον. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας βαθυτέρας ήρτηται διανοίας, ἣν οὐχ ὁ παρὼν ἀναπτύσσειν καιρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. « Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου· εν θλίψει μικρό ἡ παιδεία σου ἡμῖν· καὶ ὡς ἡ ὠδινοῦσα ἐγγίζει του EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Scriptura, in eis Verbo divino subjiciente sibi, et humiliante tunc omnem altitudinem nunc contra Dei cognitionem elevatam. Oinnia prophetiæ reliqua sola explicantur allegoria. CAPUT XI. In die illa erit altare Domino in terra Ægypti, et titulus juxta terminum ejus Domino : et erit in signum in æternum Domino in terra Ægypti ; quo- niam clamabunt ad Dominum propter affligentes se, et millet eiş Dominus hominem, qui salvabit eos, judicans salvabit eos, et cognitus erit Doni- nus Ægyptiis, et cognoscent Ægyptii Dominum Deum in die illa, et facient sacrificia, et vovebunt vola Domino, et reddent '. Et quis alius esse posset a Domino missus homo, qui Ægyptios salvaturus est judicans, nisi Christus Dei, • formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo s. » Egypto quidem allegorice hominum vi- tam significante, Ægyptii essent qui a dæmonibus vexantur et ad res terrenas propensiores sunt, quos omnium Deus miseratus est dæmonum tyran- nide oppressos, misso predicto homine, qui salva- vit salutem Deo dignam ita ut omnes quondam sub lege ab Ecclesia Domini exclusos, se ipsum iis manifestans Dominus, ad Domini scientiam hac re- velatione perduceret. Patet quod in prædicta Ægy- ptiorum terra exstructum est Domino altare omnibus congregationibus quæ in omni loco fiunt ad invo- candum adorandumque Deum. Dicit forte aliquis huic loco adversatus, scilicet et erit altare Do- mino in terra Ægyptiorum, » si quidem altare lo- cus quivis sit sacrificiorum, verbo Dei insipientibus bestiis immolatis, justius esset majus, magisque verum per Christum fieri Deo altare in omni terre- stri loco, Ægypto per metaphoram nominato, pro- pter omnes ubique martyres, quasi sacrificia et victimas pro hominum generis salute Deo, et in ipsa corporali Ægyptiorum terra, ubi tot et tanti martyres proprio ipsorum sanguine Deum glorif- caverunt. Quod si illud difficile crederent circumn- cisi, dicant ipsi quando et ubi et quodnam altare in Ægypto erectum sit Domino, quis vero homo qui Ægyptios salvus fecerit, quemadmodum et quando cognitus fuerit Dominus Ægyptiis, ita ut ipsi a prioribus declinantes erroribus ad ejus scien- tiam pervenerint: hoc est videlicet cognoscere Deminum. Cætera vero omnia prophetiæ altiorem sensum includunt, quem enucleare præsens non sinit tempus. B (f. D C CAPUT XII. • Domine, in angustia recordlatus sum tui; in tribulatione parva, doctrina tua nobis. Sicut quæ Isa. xix, 17-21.
Εἴποι δ’ ἄν τις ἐπιβαίνων τῇ λέξει εἰς τὸ, καὶ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ τῶν Αἰγυπτίων, εἰ δὴ τὸ θυσιαστήριον τόπος τίς ἐστιν θυμάτων, ἐπὶ λόγῳ Θεοῦ ζῴων ἀλόγων σφαγιαζομένων, δικαιότατα ἂν μεῖζον καὶ ἀληθέστερον διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τῷ Θεῷ θυσιαστήριον ἐν ὅλῳ τε τῷ περιγείῳ τόπῳ, Αἰγύπτῳ τροπικῶς χρηματίζοντι, διὰ τοὺς πανταχόσε μάρτυρας θύματα καὶ οἱονεὶ σφάγια ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἀναφερομένων τῷ Θεῷ καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ σωματικῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ, ἔνθα τοσοῦτοι καὶ τηλικοῦτοι μάρτυρες ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν αἵματι· ἀλλ’ εἰ δυσπειθῶς ἔχοιεν πρὸς τὰ ἀποδεδομένα οἱ ἐκ περιτομῆς, λεγέτωσαν αὐτοὶ πότε καὶ ποῦ καὶ πρὸς τίνος θυσιαστήριον κατέστη τῷ Κυρίῳ ἐν Αἰγύπτῳ, τίς δὲ ὁ ἄνθρωπος ὁ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους, τίνα τε τρόπον καὶ πότε γνωστὸς ἐγένετο Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις, ὥστε αὐτοὺς ἀποστάντας τῆς προτέρας πλάνης τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀναλαβεῖν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἐπιγνῶναι Κύριον. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας βαθυτέρας ἤρτηται διανοίας, ἣν οὐχ ὁ παρὼν ἀναπτύσσειν καιρός. Ψ. ΙΒ.
Α νῶν βασιλείαν πληρωθήσεται, καθ᾽ ἦν καὶ αὐτὴν σεισθήσεσθαι εἰκὸς ἂν εἴη· καὶ τότε μᾶλλον κλονη θήσεσθαι τὰ ἀποδεδομένα χειροποίητα Αιγύπτου, ὧν καὶ τὴν καρδίαν ἡττηθήσεσθαί φασιν, ἐν αὐτοῖς τοῦ Θείου Λόγου καθυποτάξαντος ἑαυτῷ καὶ ταπεινώσοντος τότε πᾶν ὕψωμα τὸ νῦν ἐπαιρόμενον κατὰ τὴν γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τὰ ῦ ἑξῆς τῆς προφητείας ἅπαντα διὰ μόνης ἀποδοθήσεται τροπολογίας. ν°) ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. • Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγυπτίων, καὶ στήλη πρὸς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύ- ριος ἐν χώρᾳ Αἰγύπτου· ὅτι κεκράξονται πρὸς Κύριον διὰ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς, καὶ ἀποστελεῖ αὐτοῖς ἄν θρωπον ὃς σώσει αὐτοὺς, κρίνων σώσει αὐτούς· καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις· καὶ γνώσον ται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ποιήσουσι θυσίας καὶ δῶρον· καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Θεῷ. » Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀποσταλεὶς ὑπὸ Κυ ρίου ἄνθρωπος, καὶ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους διὰ τοῦ κρίνειν, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ο μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. » Αἰγύ πτου δὲ τροπικῶς νοουμένου τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου, εἶεν ἂν οἱ δεισιδαίμονες καὶ τοῖς ὑλικοῖς προπεπον- θότες Αἰγύπτιοι, οὓς ὁ τῶν ὅλων Θεός κατελεήσα; θλιβομένους ὑπὸ τῶν κατατυραννούντων αὐτοὺς δαι μόνων, ἀποστείλας τὸν προειρημένον ἄνθρωπον, ὃς ἔσωσε σωτηρίαν Θεῷ πρέπουσαν, ὥστε τοὺς πάλαι κατὰ τὸν νόμον εἰργομένους τῆς Ἐκκλησίας Κυρίου διὰ τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπιφανείας ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου γνωστὸν αὐτὸν αὐτοῖς ἐμ ποιοῦντος· σαφὲς δ' ὅπως ἐν τῇ δηλωθείσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ συνέστη τῷ Κυρίῳ θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ εἰς εὐχὰς καὶ Θεοῦ θρησκεία επιτελουμένων ἀθροισμάτων. Εἴποι δ' ἄν τις ἐπιβαί νων τῇ λέξει εἰς τὸ, « Καὶ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ τῶν Αἰγυπτίων, ο εἰ δὴ τὸ θυσιαστή ριον τόπος τίς ἐστι θυμάτων, ἐπὶ λόγῳ Θεοῦ ζώων ἀλόγων σφαγιαζομένων, δικαιότατα ἂν μεῖζον και ἀληθέστερον διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τῷ Θεῷ θε σιαστήριον ἐν ὅλῳ τε τῷ περιγείῳ τόπῳ, Α- γύπτῳ τροπικώς χρηματίζονται, διὰ τοὺς παν ταχόσε μάρτυρας θύματα καὶ οἱονεὶ σφάγια του γένους τῶν ἀνθρώπων αναφερομένων τῷ Θεῷ καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ σωματικῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρα, ἔνθα τοσοῦτοι καὶ τηλικοῦτοι μάρτυρες ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν αἱματι· ἀλλ᾽ εἰ δυσπει θῶς ἔχοιεν πρὸς τὰ ἀποδεδομένα οἱ ἐκ περιτο μῆς, λεγέτωσαν αὐτοὶ πότε καὶ τοῦ, καὶ πρὸς τίνος θυσιαστήριον κατέστη τῷ Κυρίῳ ἐν Αἰγύπτῳ, τίς δὲ ὁ ἄνθρωπος ὁ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους, τίνα τε τρό πον καὶ πότε γνωστὸς ἐγένετο Κύριος τοῖς Αἰγυ πτίοις, ὥστε αὐτοὺς ἀποστάντας τῆς προτέρας πλά- νης, τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀναλαβεῖν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἐπιγνῶναι Κύριον. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας βαθυτέρας ήρτηται διανοίας, ἣν οὐχ ὁ παρὼν ἀναπτύσσειν καιρός. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. « Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου· εν θλίψει μικρό ἡ παιδεία σου ἡμῖν· καὶ ὡς ἡ ὠδινοῦσα ἐγγίζει του EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - Scriptura, in eis Verbo divino subjiciente sibi, et humiliante tunc omnem altitudinem nunc contra Dei cognitionem elevatam. Oinnia prophetiæ reliqua sola explicantur allegoria. CAPUT XI. In die illa erit altare Domino in terra Ægypti, et titulus juxta terminum ejus Domino : et erit in signum in æternum Domino in terra Ægypti ; quo- niam clamabunt ad Dominum propter affligentes se, et millet eiş Dominus hominem, qui salvabit eos, judicans salvabit eos, et cognitus erit Doni- nus Ægyptiis, et cognoscent Ægyptii Dominum Deum in die illa, et facient sacrificia, et vovebunt vola Domino, et reddent '. Et quis alius esse posset a Domino missus homo, qui Ægyptios salvaturus est judicans, nisi Christus Dei, • formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo s. » Egypto quidem allegorice hominum vi- tam significante, Ægyptii essent qui a dæmonibus vexantur et ad res terrenas propensiores sunt, quos omnium Deus miseratus est dæmonum tyran- nide oppressos, misso predicto homine, qui salva- vit salutem Deo dignam ita ut omnes quondam sub lege ab Ecclesia Domini exclusos, se ipsum iis manifestans Dominus, ad Domini scientiam hac re- velatione perduceret. Patet quod in prædicta Ægy- ptiorum terra exstructum est Domino altare omnibus congregationibus quæ in omni loco fiunt ad invo- candum adorandumque Deum. Dicit forte aliquis huic loco adversatus, scilicet et erit altare Do- mino in terra Ægyptiorum, » si quidem altare lo- cus quivis sit sacrificiorum, verbo Dei insipientibus bestiis immolatis, justius esset majus, magisque verum per Christum fieri Deo altare in omni terre- stri loco, Ægypto per metaphoram nominato, pro- pter omnes ubique martyres, quasi sacrificia et victimas pro hominum generis salute Deo, et in ipsa corporali Ægyptiorum terra, ubi tot et tanti martyres proprio ipsorum sanguine Deum glorif- caverunt. Quod si illud difficile crederent circumn- cisi, dicant ipsi quando et ubi et quodnam altare in Ægypto erectum sit Domino, quis vero homo qui Ægyptios salvus fecerit, quemadmodum et quando cognitus fuerit Dominus Ægyptiis, ita ut ipsi a prioribus declinantes erroribus ad ejus scien- tiam pervenerint: hoc est videlicet cognoscere Deminum. Cætera vero omnia prophetiæ altiorem sensum includunt, quem enucleare præsens non sinit tempus. B (f. D C CAPUT XII. • Domine, in angustia recordlatus sum tui; in tribulatione parva, doctrina tua nobis. Sicut quæ Isa. xix, 17-21.
Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου · ἐν θλίψει μικρᾷ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1217Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου· ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν·
τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ᾿Αγαπητῷ σου. » Επιγραφή τις ἐν Ψαλμοῖς • Ὑπὲρ τοῦ ᾿Αγαπητοῦ » φέρεται· καὶ πά λιν.εἴρηται· ι Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ᾿Αγα πητοῦ· ο δείκνυται δ' ἐν τοῖς τόποις (Γ. 50) οὐκ ἄλο λος ῶν τοῦ Χριστοῦ λεγόμενος ᾿Αγαπητὸς τοῦ Θεοῦ. Τούτου χάριν ἐπεσημηνάμεθα καὶ τὸν ἐν χερσὶν ἀγαπητόν· αὐτὸν ἐκεῖνον ὑπολαμβάνοντες εἶναι, ὃν καὶ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ σαφῶς ἀνεκήρυξε φήσασα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό- χησα. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ακούσατε λόγων Κυρίου, ἄνδρες τεθλιμμένοι, καὶ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου, οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ· Οτι εἴ- πατε· Ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ ᾅδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλ. Β θῇ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα· διὰ τοῦτο οὕτως λέγει Κύριος Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θε- μέλια Σιὼν λίθον πολυτελή, ἐκλεκτόν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ θήσω κρίσιν εἰς ἐλ- πίδα, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη μου εἰς σταθμούς. » Καὶ πῶς οὐκ ἀληθῶς ἡλίθιος καὶ κομιδή καταγέλαστος ἡ τῶν σωματικῶς καραδοκούντων λίθον τινὰ τούτων δὲ τῶν πολυτελῶν καὶ πολυτίμων είναι νομιζομένων εἰς τὰ θεμέλια της σωματικῆς Σιὼν ἐμβληθήσεσθαι πρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὑπόληψις, ἐφ' ὅν λίθον ὁ πι- στεύσας οὐδαμῶς καταισχυνθήσεσθαι προφητεύεται; Τὰς μωρὰς τοιγαροῦν καὶ Ἰουδαϊκὰς διηγήσεις, τούς ο σε γραώδεις οὓς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος μύθους αποσεισάμενοι, Θεοῦ ἀξίως τὰς θεοπνεύστους παρα- δεχώμεθα προφητείας· φησὶν οὖν· « Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον. » Διὰ ποῖον δὲ τοῦτο, ἢ διὰ τὸ τοὺς ἄρχοντας του προτέρου λαοῦ πεποιηκέναι συνθήκας μετὰ τοῦ θανάτου, καὶ διὰ τὸ καταλείψαι μὲν αὐτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ διαθήκην, ἀντὶ δὲ ταύτης διαθήκην πρὸς τὸν ᾅδην πεποιηκέ- ναι, ὑπολαμβάνειν δὲ διὰ ταῦτα μηδὲν κακὸν ἑαυ τοὺς πείσεσθαι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τεθεικέναι μὲν ἐπὶ ψεῦδος τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ οἴεσθαι τῷ ψεύδει σκεπασθήσεσθαι· διὰ γάρ τοι ταῦτα, ὡς ἂν ἀποπεπτωκότων ἐκείνων ἀπὸ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπί δος, τὸν πολυτίμητον λίθον τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλ λεται θήσειν. Πρὸς ἐκείνους δὲ τοὺς εἰρηκότας, Εποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ ᾅδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγίς φερομένη, ἐὰν παρ ἔλθῃ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα, ο ὑποκαταβὰς ὁ λόγος φησίν· « Οἱ πεποιθότες μάτην ψεύδει, οὐ μὴ παρέλθῃ ὑμᾶς καταιγίς, μὴ καὶ ἀφέλῃ ὑμῶν τὴν διαθήκην τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἐλπὶς ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν ᾠδὴν οὐ μὴ ἐμμείνῃ· καταιγίς φερομένη ἐὰν ἐπέλθῃ, ἔσεσθε αὐτῇ εἰς καταπάτημα· ο ἃ καὶ πρόδηλον ὅπως ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἐκεῖνον πεπλήρωται τὸν λαόν. Ακολούθως ἄρα ἡμεῖς οὐκ ἄλλον ἡγούμεθα εἶναι τὸν δηλούμενον ένα ΧΙΙΙ, 17, 18. 8. ECLOGA PROPHETIC.F. LIB. IV. - A concepit, cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus Dilecto tuo, Titulus quidam in Psalmis fert « Pro Dile- cto'; » et rursus dictum est : • Rex virtutum Di- lecti. Ostenditur in his locis non alius esse ac Christus, is qui Dei Dilectus appellatur. Hujus gratin adnotavimus quoque hunc dilectum, quem esse putavimus eumdem de quo vox manifeste a cœlis audita est dicens: Hic est Filius meus di- • lectus, in quo complacuit. CAPUT XIII. ‹ Audite verbum Domini, viri illusores, qui do- minamini super populum meum qui est in Jerusa- lem. Diristis enim : Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inun. dans cum transierit, non veniet super nos: quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. Idcirco hæc dicit Dominus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem electum, angularem, pretiosum, probatum, in fundamento fundatum, et qui credit in eum non confundetur. Et ponam in pondere judicium, et justitiam in mensura". › Quomodo enim non vere puerilis et omnino deridendus illorum error, qui corporaliter existimant lapiden quemdam e pretiosis probatis- que in fundamentis corporalis Sion mittendum esse ab ipso Domino, eosque qui in hunc lapidem credi- derint non esse confundendos, juxta prophetiam ? Stultas igitur et Judaicas interpretationes, quas aniles fabulas Apostolus vocat' abjicientes, di gna Deo acceptione divinitus insp ratas intell. - gamus prophetias. Dicit igitur : c Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem. Cur illud, nisi quo niam prioris populi principes cum morte fœdus percusserunt, vel quoniam relicto Dei fœdere, contra pactum cum inferno fecerunt, existimantes propter illud se nihil mali esse passuras ; sed ctiam quoniam in mendacio spem posuerunt suan, et mendacio se protectos crediderunt. Quapropter illis a spe in Deum disjectis, pretiosum lapidem creden- tibus mittere pollicetur. Ad istos autem dicentes : Percussimus fœdus cuin morte, et cum inferno fecimus pactum; flagelluin inundans cum transie- rit, non veniet super nos; quia posuimus menda- cium spem nostram, et mendacio protecti sumus, ▸ paulo post subjicit Scriptura: • Vos qui mendacio frustra confisi estis, non transibit inundatio aquæ, et delebitur fœdus vestrum cum morte et pactum vestrum cum inferno non stabit: flagellum inun - dans cum transierit, eritis ei in conculcationem ". ' Quæ evidenter Salvatoris nostri adventu in hunc populum impleta sunt. Itaque nos non alium existi- mamnus esse, qui hic ostenditur, lapidem electum, probatum et mirabilem, in quem qui crediderint Hon confundentur, ac sanctum Dei Verbum, in quo, velut lapideo fundamento, spiritualis cœle- Isa. xxv, 11-17. • Phil. 13, • D • [sa. xxvi, 16. * Psal. XLIV. • Psal. Lxvit, * Matth. !!!, 17. Tim. IV, 7. • Isa.
καὶ ὡς ἡ ὠδίνουσα ἐγγίζει τοῦ τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ἀγαπητῷ σου. Ἐπιγραφή τις ἐν Ψαλμοῖς ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ φέρεται· καὶ πάλιν εἴρηται, ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητοῦ· δείκνυται δ’ ἐν τοῖς τόποις οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ Χριστοῦ λεγόμενος ἀγαπητὸς τοῦ Θεοῦ. Τούτου χάριν ἐπεσημηνάμεθα καὶ τὸν ἐν χερσὶν ἀγαπητόν· αὐτὸν ἐκεῖνον ὑπολαμβάνοντες εἶναι, ὃν καὶ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ σαφῶς ἀνεκήρυξε φήσασα, Οὗτος ἐστὶν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. Ψ. ΙΓ. Ἀκούσατε λόγων Κυρίου, ἄνδρες τεθλιμμένοι, καὶ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ· Ὅτι εἴπατε, Ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ Ἅιδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλθῃ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ’ ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα· διὰ τοῦτο οὕτως λέγει Κύριος Κύριος· ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον πολυτελῆ, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ’ αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ θήσω κρίσιν εἰς ἐλπίδα, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη μου εἰς σταθμούς.
τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ᾿Αγαπητῷ σου. » Επιγραφή τις ἐν Ψαλμοῖς • Ὑπὲρ τοῦ ᾿Αγαπητοῦ » φέρεται· καὶ πά λιν.εἴρηται· ι Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ᾿Αγα πητοῦ· ο δείκνυται δ' ἐν τοῖς τόποις (Γ. 50) οὐκ ἄλο λος ῶν τοῦ Χριστοῦ λεγόμενος ᾿Αγαπητὸς τοῦ Θεοῦ. Τούτου χάριν ἐπεσημηνάμεθα καὶ τὸν ἐν χερσὶν ἀγαπητόν· αὐτὸν ἐκεῖνον ὑπολαμβάνοντες εἶναι, ὃν καὶ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ σαφῶς ἀνεκήρυξε φήσασα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό- χησα. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ακούσατε λόγων Κυρίου, ἄνδρες τεθλιμμένοι, καὶ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου, οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ· Οτι εἴ- πατε· Ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ ᾅδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλ. Β θῇ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα· διὰ τοῦτο οὕτως λέγει Κύριος Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θε- μέλια Σιὼν λίθον πολυτελή, ἐκλεκτόν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ θήσω κρίσιν εἰς ἐλ- πίδα, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη μου εἰς σταθμούς. » Καὶ πῶς οὐκ ἀληθῶς ἡλίθιος καὶ κομιδή καταγέλαστος ἡ τῶν σωματικῶς καραδοκούντων λίθον τινὰ τούτων δὲ τῶν πολυτελῶν καὶ πολυτίμων είναι νομιζομένων εἰς τὰ θεμέλια της σωματικῆς Σιὼν ἐμβληθήσεσθαι πρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὑπόληψις, ἐφ' ὅν λίθον ὁ πι- στεύσας οὐδαμῶς καταισχυνθήσεσθαι προφητεύεται; Τὰς μωρὰς τοιγαροῦν καὶ Ἰουδαϊκὰς διηγήσεις, τούς ο σε γραώδεις οὓς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος μύθους αποσεισάμενοι, Θεοῦ ἀξίως τὰς θεοπνεύστους παρα- δεχώμεθα προφητείας· φησὶν οὖν· « Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον. » Διὰ ποῖον δὲ τοῦτο, ἢ διὰ τὸ τοὺς ἄρχοντας του προτέρου λαοῦ πεποιηκέναι συνθήκας μετὰ τοῦ θανάτου, καὶ διὰ τὸ καταλείψαι μὲν αὐτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ διαθήκην, ἀντὶ δὲ ταύτης διαθήκην πρὸς τὸν ᾅδην πεποιηκέ- ναι, ὑπολαμβάνειν δὲ διὰ ταῦτα μηδὲν κακὸν ἑαυ τοὺς πείσεσθαι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τεθεικέναι μὲν ἐπὶ ψεῦδος τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ οἴεσθαι τῷ ψεύδει σκεπασθήσεσθαι· διὰ γάρ τοι ταῦτα, ὡς ἂν ἀποπεπτωκότων ἐκείνων ἀπὸ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπί δος, τὸν πολυτίμητον λίθον τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλ λεται θήσειν. Πρὸς ἐκείνους δὲ τοὺς εἰρηκότας, Εποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ ᾅδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγίς φερομένη, ἐὰν παρ ἔλθῃ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα, ο ὑποκαταβὰς ὁ λόγος φησίν· « Οἱ πεποιθότες μάτην ψεύδει, οὐ μὴ παρέλθῃ ὑμᾶς καταιγίς, μὴ καὶ ἀφέλῃ ὑμῶν τὴν διαθήκην τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἐλπὶς ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν ᾠδὴν οὐ μὴ ἐμμείνῃ· καταιγίς φερομένη ἐὰν ἐπέλθῃ, ἔσεσθε αὐτῇ εἰς καταπάτημα· ο ἃ καὶ πρόδηλον ὅπως ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἐκεῖνον πεπλήρωται τὸν λαόν. Ακολούθως ἄρα ἡμεῖς οὐκ ἄλλον ἡγούμεθα εἶναι τὸν δηλούμενον ένα ΧΙΙΙ, 17, 18. 8. ECLOGA PROPHETIC.F. LIB. IV. - A concepit, cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus Dilecto tuo, Titulus quidam in Psalmis fert « Pro Dile- cto'; » et rursus dictum est : • Rex virtutum Di- lecti. Ostenditur in his locis non alius esse ac Christus, is qui Dei Dilectus appellatur. Hujus gratin adnotavimus quoque hunc dilectum, quem esse putavimus eumdem de quo vox manifeste a cœlis audita est dicens: Hic est Filius meus di- • lectus, in quo complacuit. CAPUT XIII. ‹ Audite verbum Domini, viri illusores, qui do- minamini super populum meum qui est in Jerusa- lem. Diristis enim : Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inun. dans cum transierit, non veniet super nos: quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. Idcirco hæc dicit Dominus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem electum, angularem, pretiosum, probatum, in fundamento fundatum, et qui credit in eum non confundetur. Et ponam in pondere judicium, et justitiam in mensura". › Quomodo enim non vere puerilis et omnino deridendus illorum error, qui corporaliter existimant lapiden quemdam e pretiosis probatis- que in fundamentis corporalis Sion mittendum esse ab ipso Domino, eosque qui in hunc lapidem credi- derint non esse confundendos, juxta prophetiam ? Stultas igitur et Judaicas interpretationes, quas aniles fabulas Apostolus vocat' abjicientes, di gna Deo acceptione divinitus insp ratas intell. - gamus prophetias. Dicit igitur : c Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem. Cur illud, nisi quo niam prioris populi principes cum morte fœdus percusserunt, vel quoniam relicto Dei fœdere, contra pactum cum inferno fecerunt, existimantes propter illud se nihil mali esse passuras ; sed ctiam quoniam in mendacio spem posuerunt suan, et mendacio se protectos crediderunt. Quapropter illis a spe in Deum disjectis, pretiosum lapidem creden- tibus mittere pollicetur. Ad istos autem dicentes : Percussimus fœdus cuin morte, et cum inferno fecimus pactum; flagelluin inundans cum transie- rit, non veniet super nos; quia posuimus menda- cium spem nostram, et mendacio protecti sumus, ▸ paulo post subjicit Scriptura: • Vos qui mendacio frustra confisi estis, non transibit inundatio aquæ, et delebitur fœdus vestrum cum morte et pactum vestrum cum inferno non stabit: flagellum inun - dans cum transierit, eritis ei in conculcationem ". ' Quæ evidenter Salvatoris nostri adventu in hunc populum impleta sunt. Itaque nos non alium existi- mamnus esse, qui hic ostenditur, lapidem electum, probatum et mirabilem, in quem qui crediderint Hon confundentur, ac sanctum Dei Verbum, in quo, velut lapideo fundamento, spiritualis cœle- Isa. xxv, 11-17. • Phil. 13, • D • [sa. xxvi, 16. * Psal. XLIV. • Psal. Lxvit, * Matth. !!!, 17. Tim. IV, 7. • Isa.
Καὶ πῶς οὐκ ἀληθῶς ἠλίθιος καὶ κομιδῇ καταγέλαστος ἡ τῶν σωματικῶς καραδοκούντων λίθον τινὰ τούτων δὴ τῶν πολυτελῶν καὶ πολυτίμων εἶναι νομιζομένων εἰς τὰ θεμέλια τῆς σωματικῆς Σιὼν ἐμβληθήσεσθαι πρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὑπόληψις, ἐφ’ ὃν λίθον ὁ πιστεύσας οὐδαμῶς καταισχυνθήσεσθαι προφητεύεται· τὰς μωρὰς τοιγαροῦν καὶ Ἰουδαϊκὰς διηγήσεις, τούς τε γραώδεις οὓς ὠνόμασεν ὁ ἀπόστολος μύθους ἀποσεισάμενοι, Θεοῦ ἀξίως τὰς θεοπνεύστους παραδεχώμεθα προφητείας· φησὶν οὖν διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον. Διὰ ποῖον δὲ τοῦτο, ἢ διὰ τὸ τοὺς ἄρχοντας τοῦ προτέρου λαοῦ πεποιηκέναι συνθήκας μετὰ τοῦ θανάτου, καὶ διὰ τὸ καταλεῖψαι μὲν αὐτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ διαθήκην, ἀντὶ δὲ ταύτης διαθήκην πρὸς τὸν Αἵδην πεποιηκέναι, ὑπολαμβάνειν δὲ διὰ ταῦτα μηδὲν κακὸν ἑαυτοὺς πείσεσθαι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τεθεικέναι μὲν ἐπὶ ψεῦδος τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ οἴεσθαι τῷ ψεύδει σκεπασθήσεσθαι· διὰ γάρ τοι ταῦτα, ὡς ἂν ἀποπεπτωκότων ἐκείνων ἀπὸ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπίδος, τὸν πολυτίμητον λίθον τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλλεται θήσειν.
τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ᾿Αγαπητῷ σου. » Επιγραφή τις ἐν Ψαλμοῖς • Ὑπὲρ τοῦ ᾿Αγαπητοῦ » φέρεται· καὶ πά λιν.εἴρηται· ι Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ᾿Αγα πητοῦ· ο δείκνυται δ' ἐν τοῖς τόποις (Γ. 50) οὐκ ἄλο λος ῶν τοῦ Χριστοῦ λεγόμενος ᾿Αγαπητὸς τοῦ Θεοῦ. Τούτου χάριν ἐπεσημηνάμεθα καὶ τὸν ἐν χερσὶν ἀγαπητόν· αὐτὸν ἐκεῖνον ὑπολαμβάνοντες εἶναι, ὃν καὶ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ σαφῶς ἀνεκήρυξε φήσασα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό- χησα. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'. Ακούσατε λόγων Κυρίου, ἄνδρες τεθλιμμένοι, καὶ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου, οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ· Οτι εἴ- πατε· Ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ ᾅδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλ. Β θῇ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα· διὰ τοῦτο οὕτως λέγει Κύριος Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θε- μέλια Σιὼν λίθον πολυτελή, ἐκλεκτόν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ θήσω κρίσιν εἰς ἐλ- πίδα, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη μου εἰς σταθμούς. » Καὶ πῶς οὐκ ἀληθῶς ἡλίθιος καὶ κομιδή καταγέλαστος ἡ τῶν σωματικῶς καραδοκούντων λίθον τινὰ τούτων δὲ τῶν πολυτελῶν καὶ πολυτίμων είναι νομιζομένων εἰς τὰ θεμέλια της σωματικῆς Σιὼν ἐμβληθήσεσθαι πρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὑπόληψις, ἐφ' ὅν λίθον ὁ πι- στεύσας οὐδαμῶς καταισχυνθήσεσθαι προφητεύεται; Τὰς μωρὰς τοιγαροῦν καὶ Ἰουδαϊκὰς διηγήσεις, τούς ο σε γραώδεις οὓς ὠνόμασεν ὁ ᾿Απόστολος μύθους αποσεισάμενοι, Θεοῦ ἀξίως τὰς θεοπνεύστους παρα- δεχώμεθα προφητείας· φησὶν οὖν· « Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον. » Διὰ ποῖον δὲ τοῦτο, ἢ διὰ τὸ τοὺς ἄρχοντας του προτέρου λαοῦ πεποιηκέναι συνθήκας μετὰ τοῦ θανάτου, καὶ διὰ τὸ καταλείψαι μὲν αὐτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ διαθήκην, ἀντὶ δὲ ταύτης διαθήκην πρὸς τὸν ᾅδην πεποιηκέ- ναι, ὑπολαμβάνειν δὲ διὰ ταῦτα μηδὲν κακὸν ἑαυ τοὺς πείσεσθαι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τεθεικέναι μὲν ἐπὶ ψεῦδος τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ οἴεσθαι τῷ ψεύδει σκεπασθήσεσθαι· διὰ γάρ τοι ταῦτα, ὡς ἂν ἀποπεπτωκότων ἐκείνων ἀπὸ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπί δος, τὸν πολυτίμητον λίθον τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλ λεται θήσειν. Πρὸς ἐκείνους δὲ τοὺς εἰρηκότας, Εποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ ᾅδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγίς φερομένη, ἐὰν παρ ἔλθῃ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα, ο ὑποκαταβὰς ὁ λόγος φησίν· « Οἱ πεποιθότες μάτην ψεύδει, οὐ μὴ παρέλθῃ ὑμᾶς καταιγίς, μὴ καὶ ἀφέλῃ ὑμῶν τὴν διαθήκην τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἐλπὶς ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν ᾠδὴν οὐ μὴ ἐμμείνῃ· καταιγίς φερομένη ἐὰν ἐπέλθῃ, ἔσεσθε αὐτῇ εἰς καταπάτημα· ο ἃ καὶ πρόδηλον ὅπως ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἐκεῖνον πεπλήρωται τὸν λαόν. Ακολούθως ἄρα ἡμεῖς οὐκ ἄλλον ἡγούμεθα εἶναι τὸν δηλούμενον ένα ΧΙΙΙ, 17, 18. 8. ECLOGA PROPHETIC.F. LIB. IV. - A concepit, cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus Dilecto tuo, Titulus quidam in Psalmis fert « Pro Dile- cto'; » et rursus dictum est : • Rex virtutum Di- lecti. Ostenditur in his locis non alius esse ac Christus, is qui Dei Dilectus appellatur. Hujus gratin adnotavimus quoque hunc dilectum, quem esse putavimus eumdem de quo vox manifeste a cœlis audita est dicens: Hic est Filius meus di- • lectus, in quo complacuit. CAPUT XIII. ‹ Audite verbum Domini, viri illusores, qui do- minamini super populum meum qui est in Jerusa- lem. Diristis enim : Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inun. dans cum transierit, non veniet super nos: quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. Idcirco hæc dicit Dominus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem electum, angularem, pretiosum, probatum, in fundamento fundatum, et qui credit in eum non confundetur. Et ponam in pondere judicium, et justitiam in mensura". › Quomodo enim non vere puerilis et omnino deridendus illorum error, qui corporaliter existimant lapiden quemdam e pretiosis probatis- que in fundamentis corporalis Sion mittendum esse ab ipso Domino, eosque qui in hunc lapidem credi- derint non esse confundendos, juxta prophetiam ? Stultas igitur et Judaicas interpretationes, quas aniles fabulas Apostolus vocat' abjicientes, di gna Deo acceptione divinitus insp ratas intell. - gamus prophetias. Dicit igitur : c Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem. Cur illud, nisi quo niam prioris populi principes cum morte fœdus percusserunt, vel quoniam relicto Dei fœdere, contra pactum cum inferno fecerunt, existimantes propter illud se nihil mali esse passuras ; sed ctiam quoniam in mendacio spem posuerunt suan, et mendacio se protectos crediderunt. Quapropter illis a spe in Deum disjectis, pretiosum lapidem creden- tibus mittere pollicetur. Ad istos autem dicentes : Percussimus fœdus cuin morte, et cum inferno fecimus pactum; flagelluin inundans cum transie- rit, non veniet super nos; quia posuimus menda- cium spem nostram, et mendacio protecti sumus, ▸ paulo post subjicit Scriptura: • Vos qui mendacio frustra confisi estis, non transibit inundatio aquæ, et delebitur fœdus vestrum cum morte et pactum vestrum cum inferno non stabit: flagellum inun - dans cum transierit, eritis ei in conculcationem ". ' Quæ evidenter Salvatoris nostri adventu in hunc populum impleta sunt. Itaque nos non alium existi- mamnus esse, qui hic ostenditur, lapidem electum, probatum et mirabilem, in quem qui crediderint Hon confundentur, ac sanctum Dei Verbum, in quo, velut lapideo fundamento, spiritualis cœle- Isa. xxv, 11-17. • Phil. 13, • D • [sa. xxvi, 16. * Psal. XLIV. • Psal. Lxvit, * Matth. !!!, 17. Tim. IV, 7. • Isa.
PG 22:1219Πρὸς ἐκείνους δὲ τοὺς εἰρηκότας, ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ Αἵδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλθῃ οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ’ ἡμᾶς, ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα, ὑποκαταβὰς ὁ λόγος φησὶν, οἱ πεποιθότες μάτην ψευδεῖ οὐ μὴ παρέλθῃ ὑμᾶς καταιγὶς, μὴ καὶ ἀφελῇ ὑμῶν τὴν διαθήκην τοῦ θανάτου καὶ ἡ ἐλπὶς ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν Αἵδην οὐ μὴ ἐμμείνῃ· καταιγὶς φερομένη ἐὰν ἐπέλθῃ ἔσεσθε αὐτῇ εἰς καταπάτημα· ἃ καὶ πρόδηλον ὅπως ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἐκεῖνον πεπλήρωται τὸν λαόν. Ἀκολούθως ἄρα ἡμεῖς οὐκ ἄλλον ἡγούμεθα εἶναι τὸν δηλούμενον ἐνταῦθα λίθον ἐκλεκτὸν θαυμαστὸν τινὰ ὄντα καὶ παράδοξον, ὡς τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν μὴ καταισχυνθήσεσθαι τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐφ’ ὃν ὡς ἐπὶ θεμέλιον ἑδραῖον ἡ πνευματικὴ καὶ ἐπουράνιος Σιὼν ᾠκοδόμηται, οὐκ ἄλλη τις οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας· Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός· περὶ τούτου δὲ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας, καὶ ἀκρογωνιαῖος ὠνόμασται·
ράδοξον, ὡς τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν μὴ καται- σχυνθήσεσθαι τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐφ᾿ ὃν ὡς ἐπὶ θεμέλιον ἑδραῖον ἡ πνευματικὴ καὶ ἐπουράνιος Σιὼν ᾠκοδόμηται, οὐκ ἄλλη τις οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας· ο Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται (Γ. ν°) θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός· » περὶ τούτου δὲ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται· • Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, » καὶ « ἀκρογωνιαίος κ ὠνόμασται· τοῦτον δὲ καὶ Δανιὴλ τὸν λίθον ἑρμη- νεύει ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν, ἔνθα λέγει· • Καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγένετο όρος μέγα, καὶ ἐπάταξεν, ἢ καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. Οἱ μὲν οὖν οἰκοδομοῦντες τὴν κατὰ τὸ γράμμα του νόμου οἰκοδομὴν, τοῦτον ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον· αὐτ τὸς δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπ᾽ ἐκείνων ἀποδοκιμασθεὶς, κε- Α ταῦθα λίθον ἐκλεκτὸν θαυμαστόν τινα ὄντα καὶ πα ⚫ Β φαλὴ γωνίας τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας ἀναδέδεικται κατὰ τὸ εἰρημένον που, ο Καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν. Ἐπὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λίθον ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται; ἐπαληθευούσης καὶ ταύτης τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ': • Ἰδοὺ τὸ ὄνομα Κυρίου έρχεται διὰ πολλοῦ χρόν νου, καιόμενος θυμὸς, μετὰ δόξης τὸ λόγιον τῶν χει- λέων αὐτοῦ, τὸ λόγιον ὀργῆς πλῆρες, καὶ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ ὡς πῦρ ἔδεται. » Καὶ τί ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ὄνομα Κυρίου ἢ ὁ Θεὸς Λόγος, δι' οὗ τὰ σύμπαντα γεγένηται ; Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοίνυν καὶ ἐνδόξου αὐτοῦ παρουσίας νομίζω καὶ ταύτην αινίττεσθαι τὴν προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. • Τάδε λέγει Κύριος· ο Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιών σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ · ἰδοὺ γὰρ βα- σιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρί- σεως άρξουσιν. » Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰπὼν, • Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, » καὶ διὰ τούτων δηλοῦται· εἶεν δ᾽ ἂν οἱ ὑπ' αὐτὸν ἄρχοντες, ήτοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετὰ Θεοῦ κρίσεως τῶν Ἔχε κλησιῶν ἄρχοντες ἢ ἄγγελοι θεῖοι, τῆς τῶν ἀνθρώπων Έφοροι σωτηρίας· διὰ τοῦτον δὲ τὸν βασιλεύοντα τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ, ο Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ν & καὶ ἀξίως τοῦ ἀποστολικοῦ πνεύματος ἐκλη[μ]πτέον, δι· ‹ δάσκοντος ἡμᾶς τὰ περὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῦ Σιὼν ἐπουρανίου όρους: ΧΧΧΙ, 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 14". • Ευφράνθητι, Ερημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω, ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει καὶ ἀγαλλιά- σεται ἔρῆμα τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου· καὶ ὁ λαός μου ὄψεται τὴν δόξαν Κυρίου καὶ τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ. Ισχύ σατε, χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυμένα παρακαλέσατε, ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσι καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει, καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοι· χθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα χωρῶν ἀκού σονται· τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος χωλός, καὶ τρανὴ ἔσται • ΣΧΣ), EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS IJI. EXEGETICA. stisque Sion edificabitur, Dei scilicet Ecclesia. Fundamentum enim aliud neino potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Je- sus :: » De quo et in Psalmis dictum est : « Lapi- dem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli '. ; et e angularis, vocatur. Quem vero Daniel quoque lapidem interpretatur de Chri- sti regno, cum dicit : « Lapis autem, qui percusse- rat statuam, factus est mons magnus, et implevit universam terram '. . Ædificantes igitur juxta le- gis litteram aedificium, hunc reprobaverunt lapi- dem : qui nihilominus, ab iis reprobatus, caput anguli, gentium videlicet Ecolesiæ ostenditur, juxta illud : « Constitues me in caput gentium 4., in hunc igitur lapidem qui crediderit, non confun- detur, ut vere prænuntiat præsens de ipso pro- phetia. CAPUT XIV. *. • Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus et gravis ad portandum : labia ejus re- Meta sunt indignatione, et lingua ejus quasi ignis devorans F., Quid esset dictum hic nomen Domini, xisi Deus Verbum, a quo omnia creata sunt? De secunda igitur et præclara ejus manifestatione ac- cipienda est, ut opinor, hæc prophetia. CAPUT XV. C Hæc dicit Dominus : Beatus qui habet in Sion semen, et incolas in Jerusalem. Ecce enim rex justus regnabit, et principes in judicio præerunt . Christus Dei dicens: Ego constitutus sum rer super eos › in hac prophetia designatur. Qui autem sub eo sunt principes, apostoli scilicet, et Ecclesias in judicio Dei dirigentes, sive divini augeli, homi- num salutis defensores. Propter illum igitur, qui regit Sion et Jerusalem, Beatus qui habet in Sion semen et incolas in Jerusalem; quæ et congruenter de apostolico spiritu accipi possunt, edocente nos de superna Jerusalem et de cœlesti monte Sion. CAPUT XVI. • Latare, solitudo sitiens, exsulla, solitudo, et floribus spargere ut lilium. Germinans germinabit, et exsultabit lætabunda et laudans : gloria Libani data est ei et decor Carmeli ; et populus meus videbit gloriam Domini et altitudinem Dei. Confortate ma- nus dissolutas, et genua debilia roborate. Dicite pusillanimis Confortamini et nolite timere: ecce Deus vester ultionem adducet retributionis : Deus ipse veniet et salvabit nos. Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua inuto- Cor. 113, 11. • Pial. cxvi, 22. Dan. 11, 33. D Psal. svi, 43. * Isa. xxx. • Isa.
τοῦτον δὲ καὶ Δανιὴλ τὸν λίθον ἑρμηνεύει ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν, ἔνθα λέγει, καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα ἐγένετο ὄρος μέγα, καὶ ἐπάταξεν ἢ καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. Οἱ μὲν οὖν οἰκοδομοῦντες τὴν κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου οἰκοδομὴν, τοῦτον ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον· αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπ’ ἐκείνων ἀποδοκιμασθεὶς, κεφαλὴ γωνίας τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας ἀναδέδεικται κατὰ τὸ εἰρημένον ποῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν. Ἐπὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λίθον ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται, ἐπαληθευούσης καὶ ταύτης τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας. Ψ. ΙΔ. Ἰδοὺ τὸ ὄνομα Κυρίου ἔρχεται διὰ πολλοῦ χρόνου, καιόμενος θυμὸς, μετὰ δόξης τὸ λόγιον τῶν χειλέων αὐτοῦ, τὸ λόγιον ὀργῆς πλῆρες, καὶ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ ὡς πῦρ ἔδεται. Καὶ τί ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ὄνομα Κυρίου ἢ ὁ Θεὸς Λόγος, δι’ οὗ τὰ σύμπαντα γεγένηται; Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοίνυν καὶ ἐνδόξου αὐτοῦ παρουσίας νομίζω καὶ ταύτην αἰνίττεσθαι τὴν προφητείαν. Ψ. ΙΕ. Τάδε λέγει Κύριος· Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ γὰρ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσιν.
ράδοξον, ὡς τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν μὴ καται- σχυνθήσεσθαι τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐφ᾿ ὃν ὡς ἐπὶ θεμέλιον ἑδραῖον ἡ πνευματικὴ καὶ ἐπουράνιος Σιὼν ᾠκοδόμηται, οὐκ ἄλλη τις οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας· ο Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται (Γ. ν°) θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός· » περὶ τούτου δὲ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται· • Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, » καὶ « ἀκρογωνιαίος κ ὠνόμασται· τοῦτον δὲ καὶ Δανιὴλ τὸν λίθον ἑρμη- νεύει ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν, ἔνθα λέγει· • Καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγένετο όρος μέγα, καὶ ἐπάταξεν, ἢ καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. Οἱ μὲν οὖν οἰκοδομοῦντες τὴν κατὰ τὸ γράμμα του νόμου οἰκοδομὴν, τοῦτον ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον· αὐτ τὸς δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπ᾽ ἐκείνων ἀποδοκιμασθεὶς, κε- Α ταῦθα λίθον ἐκλεκτὸν θαυμαστόν τινα ὄντα καὶ πα ⚫ Β φαλὴ γωνίας τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας ἀναδέδεικται κατὰ τὸ εἰρημένον που, ο Καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν. Ἐπὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λίθον ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται; ἐπαληθευούσης καὶ ταύτης τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ': • Ἰδοὺ τὸ ὄνομα Κυρίου έρχεται διὰ πολλοῦ χρόν νου, καιόμενος θυμὸς, μετὰ δόξης τὸ λόγιον τῶν χει- λέων αὐτοῦ, τὸ λόγιον ὀργῆς πλῆρες, καὶ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ ὡς πῦρ ἔδεται. » Καὶ τί ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ὄνομα Κυρίου ἢ ὁ Θεὸς Λόγος, δι' οὗ τὰ σύμπαντα γεγένηται ; Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοίνυν καὶ ἐνδόξου αὐτοῦ παρουσίας νομίζω καὶ ταύτην αινίττεσθαι τὴν προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. • Τάδε λέγει Κύριος· ο Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιών σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ · ἰδοὺ γὰρ βα- σιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρί- σεως άρξουσιν. » Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰπὼν, • Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, » καὶ διὰ τούτων δηλοῦται· εἶεν δ᾽ ἂν οἱ ὑπ' αὐτὸν ἄρχοντες, ήτοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετὰ Θεοῦ κρίσεως τῶν Ἔχε κλησιῶν ἄρχοντες ἢ ἄγγελοι θεῖοι, τῆς τῶν ἀνθρώπων Έφοροι σωτηρίας· διὰ τοῦτον δὲ τὸν βασιλεύοντα τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ, ο Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ν & καὶ ἀξίως τοῦ ἀποστολικοῦ πνεύματος ἐκλη[μ]πτέον, δι· ‹ δάσκοντος ἡμᾶς τὰ περὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῦ Σιὼν ἐπουρανίου όρους: ΧΧΧΙ, 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 14". • Ευφράνθητι, Ερημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω, ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει καὶ ἀγαλλιά- σεται ἔρῆμα τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου· καὶ ὁ λαός μου ὄψεται τὴν δόξαν Κυρίου καὶ τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ. Ισχύ σατε, χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυμένα παρακαλέσατε, ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσι καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει, καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοι· χθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα χωρῶν ἀκού σονται· τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος χωλός, καὶ τρανὴ ἔσται • ΣΧΣ), EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS IJI. EXEGETICA. stisque Sion edificabitur, Dei scilicet Ecclesia. Fundamentum enim aliud neino potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Je- sus :: » De quo et in Psalmis dictum est : « Lapi- dem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli '. ; et e angularis, vocatur. Quem vero Daniel quoque lapidem interpretatur de Chri- sti regno, cum dicit : « Lapis autem, qui percusse- rat statuam, factus est mons magnus, et implevit universam terram '. . Ædificantes igitur juxta le- gis litteram aedificium, hunc reprobaverunt lapi- dem : qui nihilominus, ab iis reprobatus, caput anguli, gentium videlicet Ecolesiæ ostenditur, juxta illud : « Constitues me in caput gentium 4., in hunc igitur lapidem qui crediderit, non confun- detur, ut vere prænuntiat præsens de ipso pro- phetia. CAPUT XIV. *. • Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus et gravis ad portandum : labia ejus re- Meta sunt indignatione, et lingua ejus quasi ignis devorans F., Quid esset dictum hic nomen Domini, xisi Deus Verbum, a quo omnia creata sunt? De secunda igitur et præclara ejus manifestatione ac- cipienda est, ut opinor, hæc prophetia. CAPUT XV. C Hæc dicit Dominus : Beatus qui habet in Sion semen, et incolas in Jerusalem. Ecce enim rex justus regnabit, et principes in judicio præerunt . Christus Dei dicens: Ego constitutus sum rer super eos › in hac prophetia designatur. Qui autem sub eo sunt principes, apostoli scilicet, et Ecclesias in judicio Dei dirigentes, sive divini augeli, homi- num salutis defensores. Propter illum igitur, qui regit Sion et Jerusalem, Beatus qui habet in Sion semen et incolas in Jerusalem; quæ et congruenter de apostolico spiritu accipi possunt, edocente nos de superna Jerusalem et de cœlesti monte Sion. CAPUT XVI. • Latare, solitudo sitiens, exsulla, solitudo, et floribus spargere ut lilium. Germinans germinabit, et exsultabit lætabunda et laudans : gloria Libani data est ei et decor Carmeli ; et populus meus videbit gloriam Domini et altitudinem Dei. Confortate ma- nus dissolutas, et genua debilia roborate. Dicite pusillanimis Confortamini et nolite timere: ecce Deus vester ultionem adducet retributionis : Deus ipse veniet et salvabit nos. Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua inuto- Cor. 113, 11. • Pial. cxvi, 22. Dan. 11, 33. D Psal. svi, 43. * Isa. xxx. • Isa.
Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰπὼν, ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ διὰ τούτων δηλοῦται· εἶεν δ’ ἂν οἱ ὑπ’ αὐτὸν ἄρχοντες, ἤτοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετὰ Θεοῦ κρίσεως τῶν ἐκκλησιῶν ἄρχοντες ἢ ἄγγελοι θεῖοι, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἔφοροι σωτηρίας· διὰ τοῦτον δὲ τὸν βασιλεύοντα τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ, μακάριος ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ἃ καὶ ἀξίως τοῦ ἀποστολικοῦ πνεύματος ἐκλη[μ]πτέον, διδάσκοντος ἡμᾶς τὰ περὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ, καὶ τοῦ Σιὼν ἐπουρανίου ὄρους. Ψ. Ι. Εὐφράνθητι ἔρημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει καὶ ἀγαλλιάσεται ἔρημα τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου· καὶ ὁ λαός μου ὄψεται τὴν δόξαν Κυρίου, καὶ τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ. Ἰσχύσατε χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυμένα· παρακαλέσατε ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσιν καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται·
ράδοξον, ὡς τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν μὴ καται- σχυνθήσεσθαι τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐφ᾿ ὃν ὡς ἐπὶ θεμέλιον ἑδραῖον ἡ πνευματικὴ καὶ ἐπουράνιος Σιὼν ᾠκοδόμηται, οὐκ ἄλλη τις οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας· ο Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται (Γ. ν°) θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός· » περὶ τούτου δὲ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται· • Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, » καὶ « ἀκρογωνιαίος κ ὠνόμασται· τοῦτον δὲ καὶ Δανιὴλ τὸν λίθον ἑρμη- νεύει ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν, ἔνθα λέγει· • Καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγένετο όρος μέγα, καὶ ἐπάταξεν, ἢ καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. Οἱ μὲν οὖν οἰκοδομοῦντες τὴν κατὰ τὸ γράμμα του νόμου οἰκοδομὴν, τοῦτον ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον· αὐτ τὸς δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπ᾽ ἐκείνων ἀποδοκιμασθεὶς, κε- Α ταῦθα λίθον ἐκλεκτὸν θαυμαστόν τινα ὄντα καὶ πα ⚫ Β φαλὴ γωνίας τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας ἀναδέδεικται κατὰ τὸ εἰρημένον που, ο Καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν. Ἐπὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λίθον ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται; ἐπαληθευούσης καὶ ταύτης τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ': • Ἰδοὺ τὸ ὄνομα Κυρίου έρχεται διὰ πολλοῦ χρόν νου, καιόμενος θυμὸς, μετὰ δόξης τὸ λόγιον τῶν χει- λέων αὐτοῦ, τὸ λόγιον ὀργῆς πλῆρες, καὶ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ ὡς πῦρ ἔδεται. » Καὶ τί ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ὄνομα Κυρίου ἢ ὁ Θεὸς Λόγος, δι' οὗ τὰ σύμπαντα γεγένηται ; Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοίνυν καὶ ἐνδόξου αὐτοῦ παρουσίας νομίζω καὶ ταύτην αινίττεσθαι τὴν προφητείαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. • Τάδε λέγει Κύριος· ο Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιών σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ · ἰδοὺ γὰρ βα- σιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρί- σεως άρξουσιν. » Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰπὼν, • Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, » καὶ διὰ τούτων δηλοῦται· εἶεν δ᾽ ἂν οἱ ὑπ' αὐτὸν ἄρχοντες, ήτοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετὰ Θεοῦ κρίσεως τῶν Ἔχε κλησιῶν ἄρχοντες ἢ ἄγγελοι θεῖοι, τῆς τῶν ἀνθρώπων Έφοροι σωτηρίας· διὰ τοῦτον δὲ τὸν βασιλεύοντα τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ, ο Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ν & καὶ ἀξίως τοῦ ἀποστολικοῦ πνεύματος ἐκλη[μ]πτέον, δι· ‹ δάσκοντος ἡμᾶς τὰ περὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῦ Σιὼν ἐπουρανίου όρους: ΧΧΧΙ, 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 14". • Ευφράνθητι, Ερημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω, ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει καὶ ἀγαλλιά- σεται ἔρῆμα τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου· καὶ ὁ λαός μου ὄψεται τὴν δόξαν Κυρίου καὶ τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ. Ισχύ σατε, χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυμένα παρακαλέσατε, ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσι καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει, καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοι· χθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα χωρῶν ἀκού σονται· τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος χωλός, καὶ τρανὴ ἔσται • ΣΧΣ), EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS IJI. EXEGETICA. stisque Sion edificabitur, Dei scilicet Ecclesia. Fundamentum enim aliud neino potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Je- sus :: » De quo et in Psalmis dictum est : « Lapi- dem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli '. ; et e angularis, vocatur. Quem vero Daniel quoque lapidem interpretatur de Chri- sti regno, cum dicit : « Lapis autem, qui percusse- rat statuam, factus est mons magnus, et implevit universam terram '. . Ædificantes igitur juxta le- gis litteram aedificium, hunc reprobaverunt lapi- dem : qui nihilominus, ab iis reprobatus, caput anguli, gentium videlicet Ecolesiæ ostenditur, juxta illud : « Constitues me in caput gentium 4., in hunc igitur lapidem qui crediderit, non confun- detur, ut vere prænuntiat præsens de ipso pro- phetia. CAPUT XIV. *. • Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus et gravis ad portandum : labia ejus re- Meta sunt indignatione, et lingua ejus quasi ignis devorans F., Quid esset dictum hic nomen Domini, xisi Deus Verbum, a quo omnia creata sunt? De secunda igitur et præclara ejus manifestatione ac- cipienda est, ut opinor, hæc prophetia. CAPUT XV. C Hæc dicit Dominus : Beatus qui habet in Sion semen, et incolas in Jerusalem. Ecce enim rex justus regnabit, et principes in judicio præerunt . Christus Dei dicens: Ego constitutus sum rer super eos › in hac prophetia designatur. Qui autem sub eo sunt principes, apostoli scilicet, et Ecclesias in judicio Dei dirigentes, sive divini augeli, homi- num salutis defensores. Propter illum igitur, qui regit Sion et Jerusalem, Beatus qui habet in Sion semen et incolas in Jerusalem; quæ et congruenter de apostolico spiritu accipi possunt, edocente nos de superna Jerusalem et de cœlesti monte Sion. CAPUT XVI. • Latare, solitudo sitiens, exsulla, solitudo, et floribus spargere ut lilium. Germinans germinabit, et exsultabit lætabunda et laudans : gloria Libani data est ei et decor Carmeli ; et populus meus videbit gloriam Domini et altitudinem Dei. Confortate ma- nus dissolutas, et genua debilia roborate. Dicite pusillanimis Confortamini et nolite timere: ecce Deus vester ultionem adducet retributionis : Deus ipse veniet et salvabit nos. Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua inuto- Cor. 113, 11. • Pial. cxvi, 22. Dan. 11, 33. D Psal. svi, 43. * Isa. xxx. • Isa.
PG 22:1221τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος χωλὸς, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογιλάλων, ὅτι ἐρράγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἔλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὑδάτων ἔσται. Ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ παρουσίᾳ τὰς παραδόξους ἰάσεις ἔσεσθαι προαγορεύει. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορίᾳ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τετίμηται· οὗ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς μὲν αἱ προειρημέναι θεραπεῖαι ἐπὶ τῶν πασχόντων ἀπετελέσθησαν, θαυμασιώτερον δ’ ἔτι καὶ νῦν ἐνεργοῦνται διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, παντὸς ἁπαξάπλως τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους τῶν κατὰ ψυχὴν παθῶν ἀπαλλαττομένου. Ἐρράγη δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ, τοῦ ποτίμου καὶ ζωτικοῦ λόγου ἀναβλύσαντος ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ καὶ διψώσῃ γῇ, τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρότερον οὔσῃ ἀνύδρῳ καὶ διψαλέᾳ ἀθρόως πηγὴ τοῦ τῶν Ἰησοῦ λόγων ὕδατος ζῶντος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ἀνώμβρησεν· ὑφ’ ἧς πηγῆς ποτιζομένη ἀνθήσειν ὡς κρίνον λέγεται ἡ ποτὲ ἔρημος, εὐφραίνεσθαί τε καὶ ἀγαλλιᾶν προστάττεται·
γλῶσσα μογιλάλων, ὅτι ἐῤῥάγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἔλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὑδάτων ἔσται. Ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ παρουσίᾳ τὰς παραδόξους βάσεις έπεσθαι προαγορεύει. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορίᾳ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τετίμηται· οὗ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς μὲν αἱ προειρημέναι θεραπεῖαι ἐπὶ τῶν πασχόντων ἀπετελέσθησαν, (Γ. 54) θαυμασιώτερον δ' ἔτι καὶ νῦν ἐνεργοῦνται διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, παντὸς ἀπαξαπλῶς τοῦ τῶν ἀνθρώ πων γένους τῶν κατὰ ψυχὴν παθῶν ἀπαλλαττομένου. Ἐῤῥάγη δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ παρου σίᾳ καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ, τοῦ ποτίμου καὶ ζω τικοῦ λόγου ἀναβλύσαντος ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ καὶ διψώσῃ γῇ, τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρότερον οὔσῃ ἀνύδρῳ καὶ διψαλέᾳ ἀθρόως πηγὴ τοῦ τῶν Ἰη- σοῦ λόγων ὁ ὕδατος ζῶντος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰών νιον » ἀνώμβρησεν· ὑφ' ἧς πηγῆς ποτιζομένη ανθή σειν ὡς κρίνον λέγεται ἡ ποτὲ ἔρημος, εὐφραίνεσθαί τε καὶ ἀγαλλιᾷν προστάττεται· καὶ ἡ αἰτία δὲ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐπιλέγεται,επείπερ, φησὶν « ἐδόθη αὐτῇ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τουτέστι τῆς Ἱερουσαλήμ· περὶ ἧς ἐν ταῖς ἀνωτέραις προφη τείαις ἐλέγετο, ὡς ὅτι, Καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψη- λοῖς πεσεῖται. » Οὗ πεσόντος ἡ πρότερον ὑπάρχουσα ἐν αὐτῷ δόξα τῇ νῦν εὐαγγελιζομένῃ ἐρήμῳ, τουτο ἐστι τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐδόθη σὺν τῇ τιμῇ τῇ προτέρᾳ τοῦ λεγομένου Καρμήλου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ προτέρου λαοῦ. Ταῦτα δὲ σαφῶς μετὰ τὴν τοῦ Χρι- στοῦ παρουσίαν ἔργοις τέλος εἴληφεν ἀκολούθως τῇ τε μετὰ χεῖρας προφητείᾳ, καὶ τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῇ, ὡς ἄρα « Αρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. • Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὅρος καὶ βουνὸς τα πεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν καὶ ἡ τραχεῖα εἰς πεδία· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυ ρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ Σωτήριον τοῦ Θεοῦ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. »Ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρό- δρομος Ιωάννης τοῖς ἐπερωτῶσιν αὐτὸν ὅστις εἴη, φησίν· « Εγώ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτου δὴ οὖν χάριν ἐξεθέμεθα τὸ κεφάλαιον ἐν τοῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίοις, σύμβολον εἶναι νο μίζοντες Ἰωάννην τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· τοιαύτη γάρ τοί ἐστιν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ βοῶσα φωνή, ασημός τις οὖσα, καὶ ἀδιάρθρωτος τοῖς ἄρτι στοιχει ουμένοις· ἐν τῇ πάλαι δὲ ἐρήμῳ, τῇ ἐξ ἐθνῶν πλησίᾳ, ἡ τοιαύτη γενομένη φωνὴ ἑτοιμάζειν παρα- κελεύεται τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς· ἅπερ ἐπὶ σχολῆς ᾧ μέλει τῆς τούτων γνώσεως ερευνήσας εἴ- σεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. • Επ' ὅρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιών, ὕψωσον τῇ ἰσχύι τὴν φωνήν σου, ὁ εὐαγγελιζό- μενος Ἱερουσαλήμ· ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε· εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα· Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος Κύ- ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. IV. A rum : quia scissæ sunt in deserto aquæ, et torren- B tes in solitudine. Et quæ erat arida erit in sta- gnum, et sitiens in fontes aquarum '. . Dei præ- sentia admirabiles fore sanationes prænuntiat. Aperte igitur hic quoque Dei prædictione Christus Dei glorificatus est. Cujus præsentia et corporaliter quidem prædictæ sanationes in laborantibus imple- tæ sunt, mirabilius vero nunc adhuc exercentur in eum fide, omni hominum genere cunctis animæ ma- lis penitus exsoluto. Scissæ sunt in deserto aquæ Christi præsentia, et torrentes in terra sitiente, salutari et vivificante verbo emergente in quon- dam deserta et sitiente terra, gentium scilicet Ec- clésia, in qua, cum olim sicca et sitibunda esset, afluenter Jesu verborum fons • aqua salientis in vitam æternam . > profluet. Quo fonte irrigata, flo- rescet ut lilium, prius deserta terra, ideoque lætari et exsultare jubetur. Causa vero lætitiæ et exsulta- tionis subjicitur, quoniam, ait, ‹ data est ei gloria Libani, » id est Jerusalem ; de qua in superioribus prophetiis dictum est, Et Libanus cum excelsis cadet. » Quo decidente quæ prius ei erat gloria nunc evangelizatæ solitudini, gentium scilicet Ec- clesia, data est cun pristino Carmeli decore, prioris, ut liquet, populi. Hæc autem aperte post Christi adventum reipsa exitum habucre congruen- tem cum præsente prophetia, quæ ipsius Salvato- ris voce dicit : « Elevabitur regnum Dei, et dabi- tur genti facienti fructus ejus ³. › Ex- Isa. xxxv 1-7. • Joan. 1V, 14. C D CAPUT XVII. • Vox clamantis in deserto : Parate viam Doni- mini ; rectas facite semitas ejus. Omnis vallis im- plebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt prava in rectam et aspera in vias planas: et videbitur gloria Domini. Et videbit omnis caro Sa- lutare Dei, quoniam Dominus locutus est, Sal. vatoris nostri præcursor Joannes interrogantibus eum quis esset, ait : « Ego vox clamantis in deser- to, et quæ sequuntur. Hujus vero gratia præci- puum retulimus in testimoniia de Christo, symbo- lum esse reputantes Joannem apostolicæ prædica- tionis. Talis enim est in deserto clamans vox, igno- bilis quidem et inarticulata illis qui adhuc rudes erant. In terra olim deserta, gentium videlicet in Ecclesia, talis vox edita parare jubebat viam Domi- mi, et reliqua : quod hujus scientiæ studiosus otiose scrutans comperiet. CAPUT XVIII. • Super montem excelsum ascende tu, qui evan- felizas Sion : exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem : exalta, noli timere. Dixi civitatibus Juda : Ecce Deus vester : ecce Do- * Matth. xx1, 43. Isa. XL, 3-5.
καὶ ἡ αἰτία δὲ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐπιλέγεται, ἐπείπερ φησὶν ἐδόθη αὐτῇ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τοῦτ’ ἔστι τῆς Ἱερουσαλήμ· περὶ ἧς ἐν ταῖς ἀνωτέραις προφητείαις ἐλέγετο, ὡς ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται· οὗ πεσόντος ἡ πρότερον ὑπάρχουσα ἐν αὐτῷ δόξα τῇ νῦν εὐαγγελιζομένῃ ἐρήμῳ, τοῦτ’ ἔστιν τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἐδόθη σὺν τῇ τιμῇ τῇ προτέρᾳ τοῦ λεγομένου Καρμήλου, δῆλον δ’ ὅτι τοῦ προτέρου λαοῦ. Ταῦτα δὲ σαφῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἔργοις τέλος εἴληφεν ἀκολούθως τῇ τε μετὰ χεῖρας προφητείᾳ, καὶ τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῇ, ὡς ἄρα ἀρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ψ. ΙΖ. Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν καὶ ἡ τραχεῖα εἰς πεδία· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν.
γλῶσσα μογιλάλων, ὅτι ἐῤῥάγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἔλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὑδάτων ἔσται. Ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ παρουσίᾳ τὰς παραδόξους βάσεις έπεσθαι προαγορεύει. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορίᾳ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τετίμηται· οὗ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς μὲν αἱ προειρημέναι θεραπεῖαι ἐπὶ τῶν πασχόντων ἀπετελέσθησαν, (Γ. 54) θαυμασιώτερον δ' ἔτι καὶ νῦν ἐνεργοῦνται διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, παντὸς ἀπαξαπλῶς τοῦ τῶν ἀνθρώ πων γένους τῶν κατὰ ψυχὴν παθῶν ἀπαλλαττομένου. Ἐῤῥάγη δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ παρου σίᾳ καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ, τοῦ ποτίμου καὶ ζω τικοῦ λόγου ἀναβλύσαντος ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ καὶ διψώσῃ γῇ, τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρότερον οὔσῃ ἀνύδρῳ καὶ διψαλέᾳ ἀθρόως πηγὴ τοῦ τῶν Ἰη- σοῦ λόγων ὁ ὕδατος ζῶντος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰών νιον » ἀνώμβρησεν· ὑφ' ἧς πηγῆς ποτιζομένη ανθή σειν ὡς κρίνον λέγεται ἡ ποτὲ ἔρημος, εὐφραίνεσθαί τε καὶ ἀγαλλιᾷν προστάττεται· καὶ ἡ αἰτία δὲ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐπιλέγεται,επείπερ, φησὶν « ἐδόθη αὐτῇ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τουτέστι τῆς Ἱερουσαλήμ· περὶ ἧς ἐν ταῖς ἀνωτέραις προφη τείαις ἐλέγετο, ὡς ὅτι, Καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψη- λοῖς πεσεῖται. » Οὗ πεσόντος ἡ πρότερον ὑπάρχουσα ἐν αὐτῷ δόξα τῇ νῦν εὐαγγελιζομένῃ ἐρήμῳ, τουτο ἐστι τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐδόθη σὺν τῇ τιμῇ τῇ προτέρᾳ τοῦ λεγομένου Καρμήλου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ προτέρου λαοῦ. Ταῦτα δὲ σαφῶς μετὰ τὴν τοῦ Χρι- στοῦ παρουσίαν ἔργοις τέλος εἴληφεν ἀκολούθως τῇ τε μετὰ χεῖρας προφητείᾳ, καὶ τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῇ, ὡς ἄρα « Αρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. • Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὅρος καὶ βουνὸς τα πεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν καὶ ἡ τραχεῖα εἰς πεδία· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυ ρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ Σωτήριον τοῦ Θεοῦ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. »Ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρό- δρομος Ιωάννης τοῖς ἐπερωτῶσιν αὐτὸν ὅστις εἴη, φησίν· « Εγώ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτου δὴ οὖν χάριν ἐξεθέμεθα τὸ κεφάλαιον ἐν τοῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίοις, σύμβολον εἶναι νο μίζοντες Ἰωάννην τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· τοιαύτη γάρ τοί ἐστιν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ βοῶσα φωνή, ασημός τις οὖσα, καὶ ἀδιάρθρωτος τοῖς ἄρτι στοιχει ουμένοις· ἐν τῇ πάλαι δὲ ἐρήμῳ, τῇ ἐξ ἐθνῶν πλησίᾳ, ἡ τοιαύτη γενομένη φωνὴ ἑτοιμάζειν παρα- κελεύεται τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς· ἅπερ ἐπὶ σχολῆς ᾧ μέλει τῆς τούτων γνώσεως ερευνήσας εἴ- σεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. • Επ' ὅρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιών, ὕψωσον τῇ ἰσχύι τὴν φωνήν σου, ὁ εὐαγγελιζό- μενος Ἱερουσαλήμ· ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε· εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα· Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος Κύ- ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. IV. A rum : quia scissæ sunt in deserto aquæ, et torren- B tes in solitudine. Et quæ erat arida erit in sta- gnum, et sitiens in fontes aquarum '. . Dei præ- sentia admirabiles fore sanationes prænuntiat. Aperte igitur hic quoque Dei prædictione Christus Dei glorificatus est. Cujus præsentia et corporaliter quidem prædictæ sanationes in laborantibus imple- tæ sunt, mirabilius vero nunc adhuc exercentur in eum fide, omni hominum genere cunctis animæ ma- lis penitus exsoluto. Scissæ sunt in deserto aquæ Christi præsentia, et torrentes in terra sitiente, salutari et vivificante verbo emergente in quon- dam deserta et sitiente terra, gentium scilicet Ec- clésia, in qua, cum olim sicca et sitibunda esset, afluenter Jesu verborum fons • aqua salientis in vitam æternam . > profluet. Quo fonte irrigata, flo- rescet ut lilium, prius deserta terra, ideoque lætari et exsultare jubetur. Causa vero lætitiæ et exsulta- tionis subjicitur, quoniam, ait, ‹ data est ei gloria Libani, » id est Jerusalem ; de qua in superioribus prophetiis dictum est, Et Libanus cum excelsis cadet. » Quo decidente quæ prius ei erat gloria nunc evangelizatæ solitudini, gentium scilicet Ec- clesia, data est cun pristino Carmeli decore, prioris, ut liquet, populi. Hæc autem aperte post Christi adventum reipsa exitum habucre congruen- tem cum præsente prophetia, quæ ipsius Salvato- ris voce dicit : « Elevabitur regnum Dei, et dabi- tur genti facienti fructus ejus ³. › Ex- Isa. xxxv 1-7. • Joan. 1V, 14. C D CAPUT XVII. • Vox clamantis in deserto : Parate viam Doni- mini ; rectas facite semitas ejus. Omnis vallis im- plebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt prava in rectam et aspera in vias planas: et videbitur gloria Domini. Et videbit omnis caro Sa- lutare Dei, quoniam Dominus locutus est, Sal. vatoris nostri præcursor Joannes interrogantibus eum quis esset, ait : « Ego vox clamantis in deser- to, et quæ sequuntur. Hujus vero gratia præci- puum retulimus in testimoniia de Christo, symbo- lum esse reputantes Joannem apostolicæ prædica- tionis. Talis enim est in deserto clamans vox, igno- bilis quidem et inarticulata illis qui adhuc rudes erant. In terra olim deserta, gentium videlicet in Ecclesia, talis vox edita parare jubebat viam Domi- mi, et reliqua : quod hujus scientiæ studiosus otiose scrutans comperiet. CAPUT XVIII. • Super montem excelsum ascende tu, qui evan- felizas Sion : exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem : exalta, noli timere. Dixi civitatibus Juda : Ecce Deus vester : ecce Do- * Matth. xx1, 43. Isa. XL, 3-5.
Ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρόδρομος Ἰωάννης τοῖς ἐπερωτῶσιν αὐτὸν ὅστις εἴη, φησίν, ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτου δὴ οὖν χάριν ἐξεθέμεθα τὸ κεφάλαιον ἐν τοῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίοις, σύμβολον εἶναι νομίζοντες Ἰωάννην τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· τοιαύτη γάρ τοί ἐστιν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ βοῶσα φωνὴ, ἄσημός τις οὖσα, καὶ ἀδιάρθρωτος τοῖς ἄρτι στοιχειουμένοις· ἐν τῇ πάλαι δὲ ἐρήμῳ, τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἡ τοιαύτη γενομένη φωνὴ ἑτοιμάζειν παρακελεύεται τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς· ἅπερ ἐπὶ σχολῆς ᾧ μέλει τῆς τούτων γνώσεως ἐρευνήσας εἴσεται. Ψ. ΙΗ. Ἐπ’ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιὼν, ὕψωσον τῇ ἰσχύϊ τὴν φωνήν σου ὁ εὐαγγελιζόμενος Ἱερουσαλήμ· ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε· εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα, ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος Κύριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται· καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας· ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ’ αὐτοῦ· καὶ τὸ ἔργον ἐναντίον αὐτοῦ· ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει.
γλῶσσα μογιλάλων, ὅτι ἐῤῥάγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἔλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὑδάτων ἔσται. Ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ παρουσίᾳ τὰς παραδόξους βάσεις έπεσθαι προαγορεύει. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορίᾳ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τετίμηται· οὗ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς μὲν αἱ προειρημέναι θεραπεῖαι ἐπὶ τῶν πασχόντων ἀπετελέσθησαν, (Γ. 54) θαυμασιώτερον δ' ἔτι καὶ νῦν ἐνεργοῦνται διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, παντὸς ἀπαξαπλῶς τοῦ τῶν ἀνθρώ πων γένους τῶν κατὰ ψυχὴν παθῶν ἀπαλλαττομένου. Ἐῤῥάγη δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ παρου σίᾳ καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ, τοῦ ποτίμου καὶ ζω τικοῦ λόγου ἀναβλύσαντος ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ καὶ διψώσῃ γῇ, τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρότερον οὔσῃ ἀνύδρῳ καὶ διψαλέᾳ ἀθρόως πηγὴ τοῦ τῶν Ἰη- σοῦ λόγων ὁ ὕδατος ζῶντος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰών νιον » ἀνώμβρησεν· ὑφ' ἧς πηγῆς ποτιζομένη ανθή σειν ὡς κρίνον λέγεται ἡ ποτὲ ἔρημος, εὐφραίνεσθαί τε καὶ ἀγαλλιᾷν προστάττεται· καὶ ἡ αἰτία δὲ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐπιλέγεται,επείπερ, φησὶν « ἐδόθη αὐτῇ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τουτέστι τῆς Ἱερουσαλήμ· περὶ ἧς ἐν ταῖς ἀνωτέραις προφη τείαις ἐλέγετο, ὡς ὅτι, Καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψη- λοῖς πεσεῖται. » Οὗ πεσόντος ἡ πρότερον ὑπάρχουσα ἐν αὐτῷ δόξα τῇ νῦν εὐαγγελιζομένῃ ἐρήμῳ, τουτο ἐστι τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐδόθη σὺν τῇ τιμῇ τῇ προτέρᾳ τοῦ λεγομένου Καρμήλου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ προτέρου λαοῦ. Ταῦτα δὲ σαφῶς μετὰ τὴν τοῦ Χρι- στοῦ παρουσίαν ἔργοις τέλος εἴληφεν ἀκολούθως τῇ τε μετὰ χεῖρας προφητείᾳ, καὶ τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῇ, ὡς ἄρα « Αρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. • Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὅρος καὶ βουνὸς τα πεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν καὶ ἡ τραχεῖα εἰς πεδία· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυ ρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ Σωτήριον τοῦ Θεοῦ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. »Ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρό- δρομος Ιωάννης τοῖς ἐπερωτῶσιν αὐτὸν ὅστις εἴη, φησίν· « Εγώ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτου δὴ οὖν χάριν ἐξεθέμεθα τὸ κεφάλαιον ἐν τοῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίοις, σύμβολον εἶναι νο μίζοντες Ἰωάννην τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· τοιαύτη γάρ τοί ἐστιν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ βοῶσα φωνή, ασημός τις οὖσα, καὶ ἀδιάρθρωτος τοῖς ἄρτι στοιχει ουμένοις· ἐν τῇ πάλαι δὲ ἐρήμῳ, τῇ ἐξ ἐθνῶν πλησίᾳ, ἡ τοιαύτη γενομένη φωνὴ ἑτοιμάζειν παρα- κελεύεται τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς· ἅπερ ἐπὶ σχολῆς ᾧ μέλει τῆς τούτων γνώσεως ερευνήσας εἴ- σεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. • Επ' ὅρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιών, ὕψωσον τῇ ἰσχύι τὴν φωνήν σου, ὁ εὐαγγελιζό- μενος Ἱερουσαλήμ· ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε· εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα· Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος Κύ- ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. IV. A rum : quia scissæ sunt in deserto aquæ, et torren- B tes in solitudine. Et quæ erat arida erit in sta- gnum, et sitiens in fontes aquarum '. . Dei præ- sentia admirabiles fore sanationes prænuntiat. Aperte igitur hic quoque Dei prædictione Christus Dei glorificatus est. Cujus præsentia et corporaliter quidem prædictæ sanationes in laborantibus imple- tæ sunt, mirabilius vero nunc adhuc exercentur in eum fide, omni hominum genere cunctis animæ ma- lis penitus exsoluto. Scissæ sunt in deserto aquæ Christi præsentia, et torrentes in terra sitiente, salutari et vivificante verbo emergente in quon- dam deserta et sitiente terra, gentium scilicet Ec- clésia, in qua, cum olim sicca et sitibunda esset, afluenter Jesu verborum fons • aqua salientis in vitam æternam . > profluet. Quo fonte irrigata, flo- rescet ut lilium, prius deserta terra, ideoque lætari et exsultare jubetur. Causa vero lætitiæ et exsulta- tionis subjicitur, quoniam, ait, ‹ data est ei gloria Libani, » id est Jerusalem ; de qua in superioribus prophetiis dictum est, Et Libanus cum excelsis cadet. » Quo decidente quæ prius ei erat gloria nunc evangelizatæ solitudini, gentium scilicet Ec- clesia, data est cun pristino Carmeli decore, prioris, ut liquet, populi. Hæc autem aperte post Christi adventum reipsa exitum habucre congruen- tem cum præsente prophetia, quæ ipsius Salvato- ris voce dicit : « Elevabitur regnum Dei, et dabi- tur genti facienti fructus ejus ³. › Ex- Isa. xxxv 1-7. • Joan. 1V, 14. C D CAPUT XVII. • Vox clamantis in deserto : Parate viam Doni- mini ; rectas facite semitas ejus. Omnis vallis im- plebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt prava in rectam et aspera in vias planas: et videbitur gloria Domini. Et videbit omnis caro Sa- lutare Dei, quoniam Dominus locutus est, Sal. vatoris nostri præcursor Joannes interrogantibus eum quis esset, ait : « Ego vox clamantis in deser- to, et quæ sequuntur. Hujus vero gratia præci- puum retulimus in testimoniia de Christo, symbo- lum esse reputantes Joannem apostolicæ prædica- tionis. Talis enim est in deserto clamans vox, igno- bilis quidem et inarticulata illis qui adhuc rudes erant. In terra olim deserta, gentium videlicet in Ecclesia, talis vox edita parare jubebat viam Domi- mi, et reliqua : quod hujus scientiæ studiosus otiose scrutans comperiet. CAPUT XVIII. • Super montem excelsum ascende tu, qui evan- felizas Sion : exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem : exalta, noli timere. Dixi civitatibus Juda : Ecce Deus vester : ecce Do- * Matth. xx1, 43. Isa. XL, 3-5.
PG 22:1223Καὶ ταῦτα νομίζομεν περὶ τῆς τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παρουσίας λέγεσθαι, καὶ τάχα γε μᾶλλον περὶ τῆς δευτέρας, καθ’ ἣν οἷα δὴ δίκαιος κριτὴς ἥξειν προφητεύεται τὸν μισθὸν ἔχων τῶν κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ πεπραγμένων ἀπονεμητικόν· τὰ μέντοι γε λοιπὰ οὐκ ἔτι νῦν καιρὸς ἀπαιτεῖ διηγεῖσθαι· ὅθεν ἐφ’ ἑτέραν τραπησόμεθα περικοπήν. Ψ. ΙΘ. Τίς ἐξήγειρεν ἀπὸ ἀνατολῆς δικαιοσύνην, ἐκάλεσεν αὐτὴν κατὰ πόδας αὐτοῦ, καὶ πορεύσεται; δώσει ἐναντίον ἐθνῶν, καὶ βασιλεῖς ἐκστήσει· καὶ δώσει εἰς γῆν τὰς μαχαίρας αὐτῶν, καὶ ὡσεὶ φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα 213 αὐτῶν· καὶ διώξεται αὐτούς· διελεύσεται ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ· οὐχ ἥξει· τίς ἐνήργησεν καὶ ἐποίησεν ταῦτα; ἐκάλεσεν αὐτὴν ὁ καλῶν αὐτὴν ἀπὸ γενεῶν ἀρχῆς· ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἐγώ εἰμι· εἴδοσαν ἔθνη καὶ ἐφοβήθησαν· τὰ ἄκρα τῆς γῆς ἐξεπλάγησαν· ἤγγισαν, ἦλθον ἅμα κρίνων ἕκαστος τῷ πλησίον καὶ τῷ ἀδελφῷ βοηθῆσαι· καὶ ἐρεῖ, Ἴσχυσεν ἀνὴρ τέκτων· καὶ ἀνὴρ χαλκεὺς τύπτων σφύραν ἅμα ἐλαύνων· ποτὲ μὲν ἐρεῖ σύμβλημα καλόν ἐστιν, ἰσχύρωσαν αὐτὰ ἐν ἥλοις, θήσουσιν αὐτὰ καὶ οὐ κινηθήσεται.
ριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται· καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετ τὰ κυρίας· ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ᾿ αὐτοῦ· καὶ τὸ ἔργον ἐναντίον αὐτοῦ· ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποί μνιον αὐτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. » Καὶ ταῦτα να μίζομεν περὶ τῆς τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παρουσίας λέ γεσθαι, καὶ τάχα γε μᾶλλον περὶ τῆς δευτέρας, καθ' ἣν οἷα δὴ δίκαιος κριτής ἥξειν προφητεύεται, τὸν με σθὸν ἔχων τῶν κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ (Γ. πεπρα- γμένων ἀπονεμητικόν· τὰ μέντοιγε λοιπὰ οὐκ ἔτι νῦν καιρὸς ἀπαιτεῖ διηγεῖσθαι· ὅθεν ἐφ' ἑτέραν τρα πησόμεθα περικοπήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'. • Β φησι, ο Καὶ διώξεται αὐτούς, ἵν' οὕτως, κατὰ τὸ • Τίς ἐξήγειρεν ἀπὸ ἀνατολῆς δικαιοσύνην, ἐκάλε σεν αὐτὴν κατὰ πόδας αὐτοῦ, καὶ πορεύσεται ; Δώσει εναντίον ἐθνῶν, καὶ βασιλεῖς ἐκστήσει· καὶ δώσει εἰς γῆν τὰς μαχαίρας αὐτῶν, καὶ ὡσεὶ φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν· καὶ διώξεται αὐτούς· διελεύσεται ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ· οὐχ ἥξει· τίς ἐνήρ γησε καὶ ἐποίησε ταῦτα; Ἐκάλεσεν αὐτὴν ὁ καλῶν αὐτὴν ἀπὸ γενεῶν ἀρχῆς. Ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἐγώ εἰμι. Είδοσαν ἔθνη καὶ ἐφοβήθη σαν· τὰ ἄκρα τῆς γῆς ἐξεπλάγησαν· ήγγισαν, ἦλθον ἅμα κρίνων έκαστος τῷ πλησίον, καὶ τῷ ἀδελφῷ βοη θῆσαι· καὶ ἐρεῖ, Ἴσχυσεν ἀνὴρ τέκτων· καὶ ἀνὴρ χαλ κεὺς τύπτων σφύραν, ἅμα ἐλαύνων· ποτὲ μὲν ἐρεῖ· Σύμβλημα καλόν ἐστιν, ἰσχύρωσαν αὐτὰ ἐν ἤλοις, θή- σουσιν αὐτὰ, καὶ οὐ κινηθήσεται. » Δικαιοσύνη ἀπὸ ἀνατολῶν ἐξεγειρομένη τίς ἂν εἴη κατὰ περιγραφὴν οὐσίας, ἰδίαν ὑπόστασιν ἔχουσα, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος· Ος ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπο λύτρωσις; » Τοῦτον δὲ ἐκ τῶν πατρικῶν κόλπων, παντὸς νοητοῦ φωτὸς ἀνατολῶν ὑπαρχόντων, ἡ κατά τὴν ἐνανθρώπησιν ἐξήγειρεν οἰκονομία, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ, ὁ δοὺς αὐτὸν ἐναντίον τῶν ἐθνῶν· ἵν᾽ οἱ μὲν πρότερο: βασιλεῖς αὐτῶν ἀόρατοι, δυνάμεις οὖσαι πονη- ραὶ, ἐξιστῶσιν ἀπὸ τοῦ παραδόξου τῆς οἰκονομίας, ὁρῶ σαι τὸν τηλικοῦτον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ἔχοντα εἶδος μηδὲ κάλλος· καὶ ἵνα μετὰ τοιάνδε ἔκστασιν δοθῶσιν εἰς γῆν αἱ ῥομφαίαι αὐτῶν, καὶ ὡς φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τάξι αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ κατέχειν αὐτοὺς ὅπλα πολεμικά καὶ πεπυρωμένα βέλη, δι' ὧν πρότερον κατεπολέ- μουν τὰς ὑποχειρίους αὐτοῖς ψυχάς. Μετὰ ταῦτά πάντων τέλος έκδιωχθέντων αὐτῶν, διέλθῃ ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ. « Τίς δὲ ἐνήργησε, φησί, καὶ ἐποίησε ταῦτα; • Προσυπακούομεν δὲ, ὅτι ἡ χρηστότης καὶ φιλανθρωπία τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τοῦ καλοῦντος αὐτὴν, δῆλον δ' ὅτι τὴν δικαιοσύνην, οὐκ ἄλλην οὖσαν τῆς σοφίας αὐτοῦ, ἦν καὶ θεασάμενα ἐφοβήθη τὸν Θεὸν τὰ ἐν ἀφοβίᾳ Θεοῦ πρότερον τυγχά νοντα ἔθνη· ἃ καὶ ἐξ ἄκρων καὶ ἀπὸ περάτων τῆς οἰκουμένης κληθέντα ἤγγισε τῷ Θεῷ· οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς γενόμενοι τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν· διὸ καὶ ἐξεπλάγησαν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας, διδάσκοντές τε ἀλλήλους, καὶ ἀδελφὸς EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - minus Deus in fortitudine veniet, et brachium A ejus dominabitur : ecce merces ejns cum eo, et opus illius coram illo. Sicut pastor gregem suum pascet: in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, fetas ipse portabit'. » Haec quo- que existimamus de Verbi Dei adventu dici, et praesertim de secundo, in quo velut justus judex venturus prophetizatur mercedem habens justam unicuique secundum opera sua. Reliqua vero nunc exponere non tempus est; quare aliam aggredia- mur particulam. CAPUT XIX. vo) Quis suscitavit ab Oriente justum, vocavit eum ut sequeretur se? dabit in conspectu ejus gen- tes, et reges obtinebit : dabit quasi pulverem gla- dio ejus, sicut stipulam vento raplam arcui ejus. Persequetur eos, transibit in pace, semita in pedi- bus ejus non apparebit. Quis hæc operatus est, et fecit, vocans generationes ab exordio? Ego Domi- nus, primus et novissimus ego sum. Viderunt insu- læ et timuerunt, extrema terræ obstupuerunt, ap- propinquaverunt, et accesserunt. Unusquisque proximo suo auxiliabitur, et fratri suo dicet: Confortare. Confortavit faber ærarius percutiens malleo eum, qui cudebat tunc temporis, di cens: Glutino bonum est; et confortavit eum clavis ut non moveretur ³., Justitia ab Oriente exorta quænam esset secundum essentiæ circumscriptio- nem propriam substantiam habens, nisi Christus Dei, de quo dicit Apostolus : « Qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et re- demptio *?, Hunc autem e patrio sinu, cum oriens sit omne spirituale lumen, sive per incarnatio- nem excitavit, providentia, sive ipse Pater; qui dedit eum in conspectu gentium; ut pristini eo- rum reges invisibiles, potestates scilicet nequissim inæ, ad miraculi prodigium obstupescerent, viden- tes taleın Dei Filium neque formam neque pulchri - tudinem habentem ; utque stupore illo in pulverem vertantur eorum gladii, et sicut stipulæ vento ra- ptæ fiant arcus eoruin, nec jam hostilia sint eis urma, ignitave tela, quibus olim sibi obnoxias ani- mas lacessebant. Post hæc ait, ‹ Et persequetur cos,, ut omni telorum genere ita persecutus eos, D C procedat in pace viam pedum suorum. Quis hæc operatus est et fecit ?, ait. Existimamus quod ex- cellentia et benignitas omnium Dei vocantis eam, Justitiam videlicet, non aliaın ac sapientiam ejus, quam et contemplantes verita sunt Deum quæ prius in Dei contemptione vivebant gentes. Qui quondam remotissimi erant, proximi regni cœlo- rum facti sunt. Ideoque fuerunt attoniti salutis mi- raculo, se invicem docentes, et frater fratri auxi- tians, pristinumque confitentur de idolis errorem, Iræc eadem dicentes. Faber quippe erat et ærarius, qui malleo, et clavis, et humana machina susci- • Isa. XL,9, 11. * Isa. XLI, 2-7. 'I Cor. 1, 30.
Δικαιοσύνη ἀπὸ ἀνατολῶν ἐξεγειρομένη τίς ἂν εἴη κατὰ περιγραφὴν οὐσίας, ἰδίαν ὑπόστασιν ἔχουσα, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ φησὶν ὁ ἀπόστολος, Ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις; Τοῦτον δὲ ἐκ τῶν πατρικῶν κόλπων, παντὸς νοητοῦ φωτὸς ἀνατολῶν ὑπαρχόντων, ἡ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ἐξήγειρεν οἰκονομία, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ, ὁ δοὺς αὐτὸν ἐναντίον τῶν ἐθνῶν· ἵν’ οἱ μὲν πρότεροι βασιλεῖς αὐτῶν ἀόρατοι, δυνάμεις οὖσαι πονηραὶ, ἐξιστῶσιν ἀπὸ τοῦ παραδόξου τῆς οἰκονομίας, ὁρῶσαι τὸν τηλικοῦτον υἱὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ἔχοντα εἶδος μὴ δὲ κάλλος· καὶ ἵνα μετὰ τοιάνδε ἔκστασιν δοθῶσιν εἰς γῆν αἱ ῥομφαῖαι αὐτῶν, καὶ ὡς φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ κατέχειν αὐτοὺς ὅπλα πολεμικὰ καὶ πεπυρωμένα βέλη, δι’ ὧν πρότερον κατεπολέμουν τὰς ὑποχειρίους αὐτοῖς ψυχάς. Μετὰ ταῦτα φησὶν, καὶ διώξεται αὐτούς· ἵν’ οὕτως κατὰ τὸ πάντων τέλος ἐκδιωχθέντων αὐτῶν, διέλθῃ ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Τίς δὲ ἐνήργησε, φησὶν, καὶ ἐποίησε ταῦτα;
ριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται· καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετ τὰ κυρίας· ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ᾿ αὐτοῦ· καὶ τὸ ἔργον ἐναντίον αὐτοῦ· ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποί μνιον αὐτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. » Καὶ ταῦτα να μίζομεν περὶ τῆς τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παρουσίας λέ γεσθαι, καὶ τάχα γε μᾶλλον περὶ τῆς δευτέρας, καθ' ἣν οἷα δὴ δίκαιος κριτής ἥξειν προφητεύεται, τὸν με σθὸν ἔχων τῶν κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ (Γ. πεπρα- γμένων ἀπονεμητικόν· τὰ μέντοιγε λοιπὰ οὐκ ἔτι νῦν καιρὸς ἀπαιτεῖ διηγεῖσθαι· ὅθεν ἐφ' ἑτέραν τρα πησόμεθα περικοπήν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'. • Β φησι, ο Καὶ διώξεται αὐτούς, ἵν' οὕτως, κατὰ τὸ • Τίς ἐξήγειρεν ἀπὸ ἀνατολῆς δικαιοσύνην, ἐκάλε σεν αὐτὴν κατὰ πόδας αὐτοῦ, καὶ πορεύσεται ; Δώσει εναντίον ἐθνῶν, καὶ βασιλεῖς ἐκστήσει· καὶ δώσει εἰς γῆν τὰς μαχαίρας αὐτῶν, καὶ ὡσεὶ φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν· καὶ διώξεται αὐτούς· διελεύσεται ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ· οὐχ ἥξει· τίς ἐνήρ γησε καὶ ἐποίησε ταῦτα; Ἐκάλεσεν αὐτὴν ὁ καλῶν αὐτὴν ἀπὸ γενεῶν ἀρχῆς. Ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἐγώ εἰμι. Είδοσαν ἔθνη καὶ ἐφοβήθη σαν· τὰ ἄκρα τῆς γῆς ἐξεπλάγησαν· ήγγισαν, ἦλθον ἅμα κρίνων έκαστος τῷ πλησίον, καὶ τῷ ἀδελφῷ βοη θῆσαι· καὶ ἐρεῖ, Ἴσχυσεν ἀνὴρ τέκτων· καὶ ἀνὴρ χαλ κεὺς τύπτων σφύραν, ἅμα ἐλαύνων· ποτὲ μὲν ἐρεῖ· Σύμβλημα καλόν ἐστιν, ἰσχύρωσαν αὐτὰ ἐν ἤλοις, θή- σουσιν αὐτὰ, καὶ οὐ κινηθήσεται. » Δικαιοσύνη ἀπὸ ἀνατολῶν ἐξεγειρομένη τίς ἂν εἴη κατὰ περιγραφὴν οὐσίας, ἰδίαν ὑπόστασιν ἔχουσα, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος· Ος ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπο λύτρωσις; » Τοῦτον δὲ ἐκ τῶν πατρικῶν κόλπων, παντὸς νοητοῦ φωτὸς ἀνατολῶν ὑπαρχόντων, ἡ κατά τὴν ἐνανθρώπησιν ἐξήγειρεν οἰκονομία, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ, ὁ δοὺς αὐτὸν ἐναντίον τῶν ἐθνῶν· ἵν᾽ οἱ μὲν πρότερο: βασιλεῖς αὐτῶν ἀόρατοι, δυνάμεις οὖσαι πονη- ραὶ, ἐξιστῶσιν ἀπὸ τοῦ παραδόξου τῆς οἰκονομίας, ὁρῶ σαι τὸν τηλικοῦτον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ἔχοντα εἶδος μηδὲ κάλλος· καὶ ἵνα μετὰ τοιάνδε ἔκστασιν δοθῶσιν εἰς γῆν αἱ ῥομφαίαι αὐτῶν, καὶ ὡς φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τάξι αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ κατέχειν αὐτοὺς ὅπλα πολεμικά καὶ πεπυρωμένα βέλη, δι' ὧν πρότερον κατεπολέ- μουν τὰς ὑποχειρίους αὐτοῖς ψυχάς. Μετὰ ταῦτά πάντων τέλος έκδιωχθέντων αὐτῶν, διέλθῃ ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ. « Τίς δὲ ἐνήργησε, φησί, καὶ ἐποίησε ταῦτα; • Προσυπακούομεν δὲ, ὅτι ἡ χρηστότης καὶ φιλανθρωπία τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τοῦ καλοῦντος αὐτὴν, δῆλον δ' ὅτι τὴν δικαιοσύνην, οὐκ ἄλλην οὖσαν τῆς σοφίας αὐτοῦ, ἦν καὶ θεασάμενα ἐφοβήθη τὸν Θεὸν τὰ ἐν ἀφοβίᾳ Θεοῦ πρότερον τυγχά νοντα ἔθνη· ἃ καὶ ἐξ ἄκρων καὶ ἀπὸ περάτων τῆς οἰκουμένης κληθέντα ἤγγισε τῷ Θεῷ· οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς γενόμενοι τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν· διὸ καὶ ἐξεπλάγησαν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας, διδάσκοντές τε ἀλλήλους, καὶ ἀδελφὸς EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - minus Deus in fortitudine veniet, et brachium A ejus dominabitur : ecce merces ejns cum eo, et opus illius coram illo. Sicut pastor gregem suum pascet: in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, fetas ipse portabit'. » Haec quo- que existimamus de Verbi Dei adventu dici, et praesertim de secundo, in quo velut justus judex venturus prophetizatur mercedem habens justam unicuique secundum opera sua. Reliqua vero nunc exponere non tempus est; quare aliam aggredia- mur particulam. CAPUT XIX. vo) Quis suscitavit ab Oriente justum, vocavit eum ut sequeretur se? dabit in conspectu ejus gen- tes, et reges obtinebit : dabit quasi pulverem gla- dio ejus, sicut stipulam vento raplam arcui ejus. Persequetur eos, transibit in pace, semita in pedi- bus ejus non apparebit. Quis hæc operatus est, et fecit, vocans generationes ab exordio? Ego Domi- nus, primus et novissimus ego sum. Viderunt insu- læ et timuerunt, extrema terræ obstupuerunt, ap- propinquaverunt, et accesserunt. Unusquisque proximo suo auxiliabitur, et fratri suo dicet: Confortare. Confortavit faber ærarius percutiens malleo eum, qui cudebat tunc temporis, di cens: Glutino bonum est; et confortavit eum clavis ut non moveretur ³., Justitia ab Oriente exorta quænam esset secundum essentiæ circumscriptio- nem propriam substantiam habens, nisi Christus Dei, de quo dicit Apostolus : « Qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et re- demptio *?, Hunc autem e patrio sinu, cum oriens sit omne spirituale lumen, sive per incarnatio- nem excitavit, providentia, sive ipse Pater; qui dedit eum in conspectu gentium; ut pristini eo- rum reges invisibiles, potestates scilicet nequissim inæ, ad miraculi prodigium obstupescerent, viden- tes taleın Dei Filium neque formam neque pulchri - tudinem habentem ; utque stupore illo in pulverem vertantur eorum gladii, et sicut stipulæ vento ra- ptæ fiant arcus eoruin, nec jam hostilia sint eis urma, ignitave tela, quibus olim sibi obnoxias ani- mas lacessebant. Post hæc ait, ‹ Et persequetur cos,, ut omni telorum genere ita persecutus eos, D C procedat in pace viam pedum suorum. Quis hæc operatus est et fecit ?, ait. Existimamus quod ex- cellentia et benignitas omnium Dei vocantis eam, Justitiam videlicet, non aliaın ac sapientiam ejus, quam et contemplantes verita sunt Deum quæ prius in Dei contemptione vivebant gentes. Qui quondam remotissimi erant, proximi regni cœlo- rum facti sunt. Ideoque fuerunt attoniti salutis mi- raculo, se invicem docentes, et frater fratri auxi- tians, pristinumque confitentur de idolis errorem, Iræc eadem dicentes. Faber quippe erat et ærarius, qui malleo, et clavis, et humana machina susci- • Isa. XL,9, 11. * Isa. XLI, 2-7. 'I Cor. 1, 30.
PG 22:1225Προσυπακούομεν δὲ ὅτι ἡ χρηστότης καὶ φιλανθρωπία τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τοῦ καλοῦντος αὐτὴν, δῆλον δ’ ὅτι τὴν δικαιοσύνην, οὐκ ἄλλην οὖσαν τῆς σοφίας αὐτοῦ, ἣν καὶ θεασάμενα ἐφοβήθη τὸν Θεὸν τὸν ἐν ἀφοβίᾳ Θεοῦ πρότερον τυγχάνοντα ἔθνη· ἃ καὶ ἐξ ἄκρων καὶ ἀπὸ περάτων τῆς οἰκουμένης κληθέντα ἤγγισεν τῷ Θεῷ· οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς γενόμενοι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· διὸ καὶ ἐξεπλάγησαν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας, διδάσκοντές τε ἀλλήλους, καὶ ἀδελφὸς ἀδελφῷ βοηθῶν, τὴν προτέραν ἐξομολογοῦνται περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην, αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγοντες· τέκτων ἄρα ἦν καὶ χαλκεὺς, ὁ διὰ σφύρας καὶ ἥλων καὶ μηχανῆς ἀνθρωπίνης ἀνεγείρας καὶ ἐνισχύσας τοὺς πρότερον νομιζομένους ἡμῖν θεούς· οἱ δὲ οὐδὲν ἄρα ἦσαν ἢ ἄψυχα ξόανα, οὐδεμίαν ἐξ ἑαυτῶν κίνησιν ἐπιδεχόμενα, καὶ ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα. Ὅτι δὲ ταῦθ’ οὕτως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπετελέσθη παρουσίᾳ μᾶλλον τῶν λόγων ἡ δι’ ἔργων παρίστησιν μαρτυρία. Ψ. Κ. Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ πνεῦμά μου ἐπ’ αὐτόν·
ἀδελφῷ βοηθῶν, τὴν προτέραν ἐξομολογοῦνται περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην, αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγοντες· Τέκτων ἄρα ἦν καὶ χαλκεύς, ὁ διὰ σφύρας καὶ ἤλων και μη- χανῆς ἀνθρωπίνης ἀνεγείρας καὶ ἐνισχύσας τοὺς πρότερον νομιζομένους ἡμῖν θεούς· οἱ δὲ οὐδὲν ἄρα ἦσαν ἢ ἄψυχα ξόανα, οὐδεμίαν ἐξ ἑαυτῶν κίνησιν ἐπιδεχόμενα, καὶ ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα. Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπετελέσθη παρουσία μᾶλλον τῶν λόγων ἡ δι' ἔργων παρίστησι μαρτυρία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν· κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει· οὐ κεκράξεται, οὐδὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀκουσθή- σεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ· κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει, καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει· ἀλλ' εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν· ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυ- σθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοήν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου καὶ ἐνισχύσω σε· καὶ Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. » "Οτι μὴ περὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων λαοῦ προφητεύεται τὰ ἀπὸ τοῦ· Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου, ο σαφὲς ἔσται τοῖς ἐθέλουσιν ἑκάστην λέξιν τῶν προκειμένων ἐξετάζειν. ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Εβραϊκὸν ἀκριβείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν· οὔτ᾽ οὖν τὸ Ἰακὼν ὄνομα, οὔτε τὸ Ἰσραὴλ ἐν αὐτῷ ἐμφέ- ρεται· ὅθεν καὶ ὠβέλισται παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀν- τιγράφοις τῶν Ἑβδομήκοντα, καθότι γε οὐκ ἄλλος τῶν δικαίων πλὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, οὐδὲ μὴν αὐτὸς ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ἡ Ἰακώβ καὶ Ἰσραὴλ προσαγορευθεὶς τοιοῦτός τις ἦν, ὡς ἐφαρμό ζειν αὐτῷ δύνασθαι τὰ προκείμενα, οὐδένα οἶμαι ἀμφιβάλλειν· ἵνα γὰρ καὶ ἑτέροις ἁρμόσοι τις τό • Εδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο τί δ' ἂν εἴποι εἰς τόν « Κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει, » καὶ εἰς τὰ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τό· ι Καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν ; » Πῶς δὲ κἂν πιθανὸν εἴη ἤτοι τῶν Ἰουδαίων λαῷ, ἢ καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ Ἰσαὰκ Ἰακώβ, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν δικαίων ἐφαρμόζειν τό· Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλ- μοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει; » Αλλά ταῦτα ἡμῖν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπηπορήσθω· σαφῶς γε μὴν ἡμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδάσκει καὶ ταύτην πεπληρώσθαι τὴν προφητείαν, ὅτε ι ἐξελθόντες οἱ Φαρισαίοι συμβού λιον κατ' αὐτοῦ ἔλαβον, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. ῾Ο δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν· καὶ ἠκολού- θησαν αὐτῷ πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας· ECLOG.E PROPHETICA. LIB. IV. - A tans et confortans quos prius deos ducebamus Qui quidem nihil erant, nisi inanima simulacra, nullum a se ipsis motum consecuta, et quasi men- dacia acceperant patres nostri idola, et ncm erat in eis utilitas. Quod autem hæc ita Salvatoris no- stri impleta sunt adventu, magis operibus quam verbis demonstratur. (f: 52) CAPUT XX. • Jacob puer meus, suscipiam eum : Israel ele- ctus meus, assumpsit eum anima mea : dedi Spiri- túm meum super eum ; judicium gentibus proferet; non clamabit, neque remittet, neque audietur foris vox ejus; calamum contritum non franget, et linum B fumigans non exstinguet; sed in veritate proferet judicium, resplendebit, et non conquassabitur, do- nec ponat in terra judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt. Sic dicit Dominus Deus, qui fecit ca- lum, et intendit illud, qui firmavit terram et ea quæ sunt in ipsa, quique dat flatum populo, qui est in ea, et spiritum calcantibus eam. Ego Dominus Deus tuus vocavi te in justitia, et apprehendam manum tuam, et corroborabo te : et dedi te in testamentum generis in lumen gentium, ut aperires oculos cæ- corum, et educeres ex vinculis illigatos, et de domo carceris sedentes in tenebris '. Quod non de Ju- dæorum populo prophetizantur hæc: ‹ Jacob puer meus, suscipiam eum; Israel electus meus, assum- psit eum anima mea, » et reliqua, manifestum est singulas hujusce prophetiæ voces perpendere volen- tibus, sed etiam ipso Hebraico textu patet. Neque Jacob, neque Israel nominat : apud ipsos quidem Septuaginta obelo signatum est nomen illud, quo. niam non justorum alius, nisi Salvator noster Je- sus Christus, non quidem ipse filius Isaac, Jacob, vel Israel denominatur, is erat cui adaptari possent prædicta verba; atque illud, ut opinor, nulli dubium est. Dato enim quod aliis quoque hæc convenirent : • Dedi Spiritum meum super eum; cuinam dici potuit: • Judicium gentibus proferet, » et quæ sequuntur, praesertimque illud : c Et in nomine ejus gentes spe rabunt? Quomodo autem credibile esset sive Ju- dæorum populo, sive ipsi filio Isaac, Jacob, sive es cuivis justorum alii, ea convenire : « Dedi te in te- stamentum generis in lumen gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres ex vinculis illigatos, et de domo carceris sedentes in tenebris?, Hæc vero nobis, quasi circumcisis, discutienda sunt. Manifeste nos Evangelium a Salvatore nostro Jesu hanc docet prophetiam impletam fuisse, cum ‹ Pha- risæi exeuntes consilium adversus eum ceperunt, ut eum interficerent. Quod vero Jesus sciens, se- cessit inde et secutæ sunt eum turbæ multæ, et curavit eos omnes, et præcepit eis ne manifestum ipsum facerent. His enim additur in Evangelio : . • Ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophe- • C Igai, scil, 1-7. • Matth.,x1, 14. PATROL. GR. XXII. D :
κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει· οὐ κεκράξεται, οὐδὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀκουσθήσεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ· κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει, καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει· ἀλλ’ εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν· ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυσθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ’ αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου καὶ ἐνισχύσω σε· καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. Ὅτι μὴ περὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων λαοῦ προφητεύεται τὰ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου, σαφὲς ἔσται τοῖς ἐθέλουσιν ἑκάστην λέξιν τῶν προκειμένων ἐξετάζειν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἀκριβείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν·
ἀδελφῷ βοηθῶν, τὴν προτέραν ἐξομολογοῦνται περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην, αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγοντες· Τέκτων ἄρα ἦν καὶ χαλκεύς, ὁ διὰ σφύρας καὶ ἤλων και μη- χανῆς ἀνθρωπίνης ἀνεγείρας καὶ ἐνισχύσας τοὺς πρότερον νομιζομένους ἡμῖν θεούς· οἱ δὲ οὐδὲν ἄρα ἦσαν ἢ ἄψυχα ξόανα, οὐδεμίαν ἐξ ἑαυτῶν κίνησιν ἐπιδεχόμενα, καὶ ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα. Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπετελέσθη παρουσία μᾶλλον τῶν λόγων ἡ δι' ἔργων παρίστησι μαρτυρία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν· κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει· οὐ κεκράξεται, οὐδὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀκουσθή- σεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ· κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει, καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει· ἀλλ' εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν· ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυ- σθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοήν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου καὶ ἐνισχύσω σε· καὶ Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. » "Οτι μὴ περὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων λαοῦ προφητεύεται τὰ ἀπὸ τοῦ· Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου, ο σαφὲς ἔσται τοῖς ἐθέλουσιν ἑκάστην λέξιν τῶν προκειμένων ἐξετάζειν. ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Εβραϊκὸν ἀκριβείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν· οὔτ᾽ οὖν τὸ Ἰακὼν ὄνομα, οὔτε τὸ Ἰσραὴλ ἐν αὐτῷ ἐμφέ- ρεται· ὅθεν καὶ ὠβέλισται παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀν- τιγράφοις τῶν Ἑβδομήκοντα, καθότι γε οὐκ ἄλλος τῶν δικαίων πλὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, οὐδὲ μὴν αὐτὸς ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ἡ Ἰακώβ καὶ Ἰσραὴλ προσαγορευθεὶς τοιοῦτός τις ἦν, ὡς ἐφαρμό ζειν αὐτῷ δύνασθαι τὰ προκείμενα, οὐδένα οἶμαι ἀμφιβάλλειν· ἵνα γὰρ καὶ ἑτέροις ἁρμόσοι τις τό • Εδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο τί δ' ἂν εἴποι εἰς τόν « Κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει, » καὶ εἰς τὰ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τό· ι Καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν ; » Πῶς δὲ κἂν πιθανὸν εἴη ἤτοι τῶν Ἰουδαίων λαῷ, ἢ καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ Ἰσαὰκ Ἰακώβ, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν δικαίων ἐφαρμόζειν τό· Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλ- μοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει; » Αλλά ταῦτα ἡμῖν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπηπορήσθω· σαφῶς γε μὴν ἡμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδάσκει καὶ ταύτην πεπληρώσθαι τὴν προφητείαν, ὅτε ι ἐξελθόντες οἱ Φαρισαίοι συμβού λιον κατ' αὐτοῦ ἔλαβον, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. ῾Ο δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν· καὶ ἠκολού- θησαν αὐτῷ πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας· ECLOG.E PROPHETICA. LIB. IV. - A tans et confortans quos prius deos ducebamus Qui quidem nihil erant, nisi inanima simulacra, nullum a se ipsis motum consecuta, et quasi men- dacia acceperant patres nostri idola, et ncm erat in eis utilitas. Quod autem hæc ita Salvatoris no- stri impleta sunt adventu, magis operibus quam verbis demonstratur. (f: 52) CAPUT XX. • Jacob puer meus, suscipiam eum : Israel ele- ctus meus, assumpsit eum anima mea : dedi Spiri- túm meum super eum ; judicium gentibus proferet; non clamabit, neque remittet, neque audietur foris vox ejus; calamum contritum non franget, et linum B fumigans non exstinguet; sed in veritate proferet judicium, resplendebit, et non conquassabitur, do- nec ponat in terra judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt. Sic dicit Dominus Deus, qui fecit ca- lum, et intendit illud, qui firmavit terram et ea quæ sunt in ipsa, quique dat flatum populo, qui est in ea, et spiritum calcantibus eam. Ego Dominus Deus tuus vocavi te in justitia, et apprehendam manum tuam, et corroborabo te : et dedi te in testamentum generis in lumen gentium, ut aperires oculos cæ- corum, et educeres ex vinculis illigatos, et de domo carceris sedentes in tenebris '. Quod non de Ju- dæorum populo prophetizantur hæc: ‹ Jacob puer meus, suscipiam eum; Israel electus meus, assum- psit eum anima mea, » et reliqua, manifestum est singulas hujusce prophetiæ voces perpendere volen- tibus, sed etiam ipso Hebraico textu patet. Neque Jacob, neque Israel nominat : apud ipsos quidem Septuaginta obelo signatum est nomen illud, quo. niam non justorum alius, nisi Salvator noster Je- sus Christus, non quidem ipse filius Isaac, Jacob, vel Israel denominatur, is erat cui adaptari possent prædicta verba; atque illud, ut opinor, nulli dubium est. Dato enim quod aliis quoque hæc convenirent : • Dedi Spiritum meum super eum; cuinam dici potuit: • Judicium gentibus proferet, » et quæ sequuntur, praesertimque illud : c Et in nomine ejus gentes spe rabunt? Quomodo autem credibile esset sive Ju- dæorum populo, sive ipsi filio Isaac, Jacob, sive es cuivis justorum alii, ea convenire : « Dedi te in te- stamentum generis in lumen gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres ex vinculis illigatos, et de domo carceris sedentes in tenebris?, Hæc vero nobis, quasi circumcisis, discutienda sunt. Manifeste nos Evangelium a Salvatore nostro Jesu hanc docet prophetiam impletam fuisse, cum ‹ Pha- risæi exeuntes consilium adversus eum ceperunt, ut eum interficerent. Quod vero Jesus sciens, se- cessit inde et secutæ sunt eum turbæ multæ, et curavit eos omnes, et præcepit eis ne manifestum ipsum facerent. His enim additur in Evangelio : . • Ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophe- • C Igai, scil, 1-7. • Matth.,x1, 14. PATROL. GR. XXII. D :
οὔτ’ οὖν τὸ Ἰακὼβ ὄνομα, οὔτε τὸ Ἰσραὴλ ἐν αὐτῷ ἐμφέρεται, ὅθεν καὶ ὠβέλισται παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀντιγράφοις τῶν ο, καθ’ ὅτι γε οὐκ ἄλλος τῶν δικαίων πλὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ μὴν αὐτὸς ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ἢ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ προσαγορευθεὶς τοιοῦτος τίς ἦν ὡς ἐφαρμόζειν αὐτῷ δύνασθαι τὰ προκείμενα, οὐδένα οἶμαι ἀμφιβάλλειν· ἵνα γὰρ καὶ ἑτέροις ἁρμόσοι τίς τὸ, ἔδωκα τὸ πνεῦμά μου ἐπ’ αὐτὸν, τί δ’ ἂν εἴποι εἰς τὸ κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει, καὶ εἰς τὰ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τὸ, καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν; Πῶς δὲ κἂν πιθανὸν εἴη ἤτοι τῶν Ἰουδαίων λαῷ, ἢ καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ Ἰσαὰκ Ἰακὼβ, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν δικαίων ἐφαρμόζειν τὸ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει; Ἀλλὰ ταῦτα ἡμῖν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπηπορήσθω· σαφῶς γε μὴν ἡμᾶς τὸ εὐαγγέλιον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδάσκει καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν, ὅτε ἐξελθόντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον κατ’ αὐτοῦ ἔλαβον ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν·
ἀδελφῷ βοηθῶν, τὴν προτέραν ἐξομολογοῦνται περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην, αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγοντες· Τέκτων ἄρα ἦν καὶ χαλκεύς, ὁ διὰ σφύρας καὶ ἤλων και μη- χανῆς ἀνθρωπίνης ἀνεγείρας καὶ ἐνισχύσας τοὺς πρότερον νομιζομένους ἡμῖν θεούς· οἱ δὲ οὐδὲν ἄρα ἦσαν ἢ ἄψυχα ξόανα, οὐδεμίαν ἐξ ἑαυτῶν κίνησιν ἐπιδεχόμενα, καὶ ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα. Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπετελέσθη παρουσία μᾶλλον τῶν λόγων ἡ δι' ἔργων παρίστησι μαρτυρία. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν· κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει· οὐ κεκράξεται, οὐδὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀκουσθή- σεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ· κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει, καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει· ἀλλ' εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν· ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυ- σθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοήν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου καὶ ἐνισχύσω σε· καὶ Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. » "Οτι μὴ περὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων λαοῦ προφητεύεται τὰ ἀπὸ τοῦ· Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου, ο σαφὲς ἔσται τοῖς ἐθέλουσιν ἑκάστην λέξιν τῶν προκειμένων ἐξετάζειν. ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Εβραϊκὸν ἀκριβείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν· οὔτ᾽ οὖν τὸ Ἰακὼν ὄνομα, οὔτε τὸ Ἰσραὴλ ἐν αὐτῷ ἐμφέ- ρεται· ὅθεν καὶ ὠβέλισται παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀν- τιγράφοις τῶν Ἑβδομήκοντα, καθότι γε οὐκ ἄλλος τῶν δικαίων πλὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, οὐδὲ μὴν αὐτὸς ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ἡ Ἰακώβ καὶ Ἰσραὴλ προσαγορευθεὶς τοιοῦτός τις ἦν, ὡς ἐφαρμό ζειν αὐτῷ δύνασθαι τὰ προκείμενα, οὐδένα οἶμαι ἀμφιβάλλειν· ἵνα γὰρ καὶ ἑτέροις ἁρμόσοι τις τό • Εδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο τί δ' ἂν εἴποι εἰς τόν « Κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει, » καὶ εἰς τὰ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τό· ι Καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν ; » Πῶς δὲ κἂν πιθανὸν εἴη ἤτοι τῶν Ἰουδαίων λαῷ, ἢ καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ Ἰσαὰκ Ἰακώβ, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν δικαίων ἐφαρμόζειν τό· Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλ- μοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει; » Αλλά ταῦτα ἡμῖν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπηπορήσθω· σαφῶς γε μὴν ἡμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδάσκει καὶ ταύτην πεπληρώσθαι τὴν προφητείαν, ὅτε ι ἐξελθόντες οἱ Φαρισαίοι συμβού λιον κατ' αὐτοῦ ἔλαβον, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. ῾Ο δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν· καὶ ἠκολού- θησαν αὐτῷ πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας· ECLOG.E PROPHETICA. LIB. IV. - A tans et confortans quos prius deos ducebamus Qui quidem nihil erant, nisi inanima simulacra, nullum a se ipsis motum consecuta, et quasi men- dacia acceperant patres nostri idola, et ncm erat in eis utilitas. Quod autem hæc ita Salvatoris no- stri impleta sunt adventu, magis operibus quam verbis demonstratur. (f: 52) CAPUT XX. • Jacob puer meus, suscipiam eum : Israel ele- ctus meus, assumpsit eum anima mea : dedi Spiri- túm meum super eum ; judicium gentibus proferet; non clamabit, neque remittet, neque audietur foris vox ejus; calamum contritum non franget, et linum B fumigans non exstinguet; sed in veritate proferet judicium, resplendebit, et non conquassabitur, do- nec ponat in terra judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt. Sic dicit Dominus Deus, qui fecit ca- lum, et intendit illud, qui firmavit terram et ea quæ sunt in ipsa, quique dat flatum populo, qui est in ea, et spiritum calcantibus eam. Ego Dominus Deus tuus vocavi te in justitia, et apprehendam manum tuam, et corroborabo te : et dedi te in testamentum generis in lumen gentium, ut aperires oculos cæ- corum, et educeres ex vinculis illigatos, et de domo carceris sedentes in tenebris '. Quod non de Ju- dæorum populo prophetizantur hæc: ‹ Jacob puer meus, suscipiam eum; Israel electus meus, assum- psit eum anima mea, » et reliqua, manifestum est singulas hujusce prophetiæ voces perpendere volen- tibus, sed etiam ipso Hebraico textu patet. Neque Jacob, neque Israel nominat : apud ipsos quidem Septuaginta obelo signatum est nomen illud, quo. niam non justorum alius, nisi Salvator noster Je- sus Christus, non quidem ipse filius Isaac, Jacob, vel Israel denominatur, is erat cui adaptari possent prædicta verba; atque illud, ut opinor, nulli dubium est. Dato enim quod aliis quoque hæc convenirent : • Dedi Spiritum meum super eum; cuinam dici potuit: • Judicium gentibus proferet, » et quæ sequuntur, praesertimque illud : c Et in nomine ejus gentes spe rabunt? Quomodo autem credibile esset sive Ju- dæorum populo, sive ipsi filio Isaac, Jacob, sive es cuivis justorum alii, ea convenire : « Dedi te in te- stamentum generis in lumen gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres ex vinculis illigatos, et de domo carceris sedentes in tenebris?, Hæc vero nobis, quasi circumcisis, discutienda sunt. Manifeste nos Evangelium a Salvatore nostro Jesu hanc docet prophetiam impletam fuisse, cum ‹ Pha- risæi exeuntes consilium adversus eum ceperunt, ut eum interficerent. Quod vero Jesus sciens, se- cessit inde et secutæ sunt eum turbæ multæ, et curavit eos omnes, et præcepit eis ne manifestum ipsum facerent. His enim additur in Evangelio : . • Ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophe- • C Igai, scil, 1-7. • Matth.,x1, 14. PATROL. GR. XXII. D :
PG 22:1227καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας· καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιήσωσιν· τούτοις γὰρ ἐπιφέρεται ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαί̈ου τοῦ προφήτου, λέγοντος, Ἰδοὺ ὁ παῖς μου, ὃν ἡρέτισα· ὁ ἀγαπητός μου, ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ πνεῦμά μου ἐπ’ αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητείᾳ κατείλεκται. Αὐτὸς δ’ ἂν οὖν εἴη ἂν ὁ καὶ Ἰακὼβ χρηματίσας, παῖς ὢν μονογενὴς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἑτέρωθι λέλεκται, Μέγα σοι ἐστὶν τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Οὗτος δὴ τοίνυν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούσας μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τὸ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, κρίσιν ἐξήγαγε τοῖς ἔθνεσιν, ὥστε κεκριμένῳ λογισμῷ κατὰ τὸ ἱερὸν εὐαγγέλιον αὐτὰ πολιτεύεσθαι· σαφὲς δ’ ὅπως ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὰ πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν ἔθνη ἤλπικεν, καὶ ὅπως αὐτῷ εἰς φῶς ἐθνῶν ἀναδέδεικται, ὥστε διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ διανυγῆναι (οιγῆναι) τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς τῶν πάλαι τούτοις πεπληρωμένων·
Α καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιή- σωσιν· ο τούτοις γὰρ ἐπιφέρεται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· • Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Ἰδοὺ ὁ παῖς μου, ἐν ᾑρέτισα· ὁ ἀγαπητός μου, ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητεία κατείλεκται. Αὐτὸς δ᾽ ἂν οὖν εἴη ἂν ὁ καὶ Ἰακὼς χρηματίσας, Παῖς ὢν μονογενής τοῦ Θεοῦ· ὡς ἐτέ ρωθι λέλεκται * Μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. » Οὗτος δὴ τοῖς νυν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούσας μετὰ τῶν ἄλλων ν') καὶ τό· « Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους. εἰς φῶς ἐθνῶν, κρίσιν ἐξήγαγε τοῖς ἔθνεσιν, ο ὥστε κεκριμένῳ λογισμῷ κατὰ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον αὐτά πολιτεύεσθαι· σαφὲς δ' ὅπως ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὰ πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν ἔθνη ήλπισε, καὶ ὅπως αὐτῷ (1) εἰς φῶς ἐθνῶν ἀναδέδεικται, ὥστε διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ διανυγῆναι (οιγῆναι) τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς τῶν πάλαι τούτοις πεπηρωμέν νων· ἀλλὰ καὶ ἐξήγαγεν ἐκ δεσμῶν τοὺς πρότερον σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν κατεσφιγμένους ἐξ οἴκου τε τῆς τοῦ διαβόλου φυλακῆς τοὺς διὰ τὴν περι τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἄγνοιαν ἐν σκότει καθημένους. Πρόκειται δὲ τῷ φιλομαθεῖ ἑκάστην ἐξετάζειν τῆς προ τείας λέξιν, καὶ ἀναλόγως τοῖς ὑφ' ἡμῶν εἰρημένοις ἐπὶ τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ τὰ ὑποπίπτοντα μεταφέρειν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • Γένεσθέ μοι μάρτυρες, κἀγὼ μάρτυς, λέγει Κύ ριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην. » Καὶ τίς ἂν εἴη ὁ παῖς ὃν ἐξελέξατο Κύριος ὁ Θεὸς, ἂν καὶ ἑαυτῷ συγκαταλέγει μάρτυρα γενησόμενον τῶν αὐτῷ μαρ τυρούντων, ἢ οὗτος περὶ οὗ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ ἐλέγετο· « Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψε μαι αὐτοῦ, » καὶ τὰ ἑξῆς; ἅτινα σαφῶς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἀπεδείκνυτο που πεφητευμένα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ. • Ἐγὼ ἐποίησα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτῆς· ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν· ἐγὼ πᾶσι τοῖς άστροις ἐνετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετά δι- καιοσύνης βασιλέα, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Οὗτος οἰκοδομήσει την πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλω σίαν τοῦ λαοῦ μου ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ δώρων, οὐδὲ μετὰ λύτρων, εἶπεν Κύριος Σαβαώθ. Οὕτως λέγει Κύριος Σαβαώθ · Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ύψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαθή- σονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολου θήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ διαβήσονται πρὸς σὲ, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν τοῦ· σὺ γὰρ εἴ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σω τήρ· αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ. ο Χρ στὸν ὁ Πατὴρ ἡγειρεν ἐκ νεκρῶν τοῦ εἶναι αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα, ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνων δρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ βασιλεύοντα· καὶ ἐπὶ τοῦτό γε αὐτὸν ἤγειρεν, ἐπειδὴ ι πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ, ο την σὶν, ο γεγόνασιν εὐθεῖαι, μηδὲν ἔχουσαι σκολιόν μηδὲ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - 1225. tam dicentem : Ecce puer meus in quo complacui, dilectus meus, quem elegit anima mea. Ponam sp:- ritum meum super eum, > et reliqua, sicut in prophetia referuntur. Ipse igitur esset, qui hic Jacob vocatur, Filius Dei unigenitus; sicut alias dictum est : Magnum tibi est vocari te filium meum, suscitare tribus Jacob, et faces Israel con- vertere. » Hic igitur a Patre cum inter alia hæc audiisset : • Dedi te in testamentum generis, in lu- men gentium, judicium attulit gentibus, » ita ut ju- dicata ratione juxta sanctum Evangelium ipsæ di- rigerentur liquet in nomine ejus speravisse gentes quæ in eum crediderunt, ipsumque ad eas in lumen gentium venisse, ut verbi sui lumine mentis oculos prius caligantibus recluderet. Sed etiam eduxit e vinculis quondam peccatorum nexibus illigatos, at- que e domo carceris diaboli illos qui omnium Deum ignorantes in tenebris sedebant. Licet studioso sin- gulas inquirere prophetiæ voces, reliquamque dictio- nem, sicut modo exposuimus, ad Christum Dei .transferre. (f. CAPUT XXI. ♥ Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer quem elegi '. › Et quis esset puer quem elegit Dominus Deus, quem et sibi testem fore prædicat eorum qui ipsi testimonium perhibe- bunt, nisi ille, de quo et in præcedenti capitulo di- ctum est : c Jacob puer meus, suscipiam eum, et quæ sequuntur? Quæ quidem manifeste de Sal- vatore Dominoque nostro Jesu prophetizata demon- strata sunt. CAPUT XXII. Ecce ego Dominus feci terram, et hominem super ∙cam; ego manu mea consolidavi cœlum, ego omni- bus astris mandavi. Ego suscitavi eum cum justitia regem, et omnes viæ ejus rectæ. Hic ædificabit ci- vitatem meam, et captivitatem populi convertet, non pretio, neque muneribus, dicit Dominus Sa- both. Sic dicit Dominus Sabaotl : Laboravit Ægy- plus, et negotiatio Æthiopum, et Sabaim viri ex- œelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et a tergo te sequentur vincti manicis, et adorabunt juvenes, et in te orabunt, quoniam in te Deus est, et non est Deus præter te : tu enim es Deus, et non no- veramus, Deus israel Salvator. Erubescent et con- fundentur omnes qui adversantur tibi, et ambula- bunt in pudore '., Christum Pater suscitavit a mortuis, constituens eum cum. justitia regem, su- per Sion cœlestem, montem sanctum ejus regnan tem; ideoque suscitavit eum, postquam < omnes vie ejus, a ait, facta sunt recta : non est in eis pra- vum quid, neque perversam • — Peccatum enim non fecit, neque inventus est dotus in ore C D Isai. XLIX, 6. Isai. xcul, 10. * Isai. XLV, 12-16. Prov. VIII, 8. (1) Forte leg. αὐτός. Εριτ.
ἀλλὰ καὶ ἐξήγαγεν ἐκ δεσμῶν τοὺς πρότερον σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν κατεσφιγμένους, ἐξ οἴκου τε τῆς τοῦ διαβόλου φυλακῆς τοὺς διὰ τὴν περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἄγνοιαν ἐν σκότει καθημένους. Πρόκειται δὲ τῷ φιλομαθεῖ ἑκάστην ἐξετάζειν τῆς προφητείας λέξιν, καὶ ἀναλόγως τοῖς ὑφ’ ἡμῶν εἰρημένοις ἐπὶ τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ τὰ ὑποπίπτοντα μεταφέρειν. Ψ. ΚΑ. Γένεσθέ μοι μάρτυρες, κἀγὼ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην. Καὶ τίς ἂν εἴη ὁ παῖς ὃν ἐξελέξατο Κύριος ὁ Θεὸς, ὃν καὶ ἑαυτῷ συνκαταλέγει μάρτυρα γενησόμενον τῶν αὐτῷ μαρτυρούντων, ἢ οὗτος περὶ οὗ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ ἐλέγετο, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου· ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς; ἅ τινα σαφῶς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἀπεδείκνυτο προπεφητευμένα. Ψ. ΚΒ. Ἐγὼ ἐποίησα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ’ αὐτῆς, ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανὸν, ἐγὼ πᾶσι τοῖς ἄστροις ἐνετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι· οὗτος οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ δώρων, οὐδὲ μετὰ λύτρων, εἶπεν Κύριος Σαβαώθ.
Α καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιή- σωσιν· ο τούτοις γὰρ ἐπιφέρεται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· • Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Ἰδοὺ ὁ παῖς μου, ἐν ᾑρέτισα· ὁ ἀγαπητός μου, ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο καὶ τὰ ἑξῆς, ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητεία κατείλεκται. Αὐτὸς δ᾽ ἂν οὖν εἴη ἂν ὁ καὶ Ἰακὼς χρηματίσας, Παῖς ὢν μονογενής τοῦ Θεοῦ· ὡς ἐτέ ρωθι λέλεκται * Μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. » Οὗτος δὴ τοῖς νυν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούσας μετὰ τῶν ἄλλων ν') καὶ τό· « Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους. εἰς φῶς ἐθνῶν, κρίσιν ἐξήγαγε τοῖς ἔθνεσιν, ο ὥστε κεκριμένῳ λογισμῷ κατὰ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον αὐτά πολιτεύεσθαι· σαφὲς δ' ὅπως ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὰ πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν ἔθνη ήλπισε, καὶ ὅπως αὐτῷ (1) εἰς φῶς ἐθνῶν ἀναδέδεικται, ὥστε διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ διανυγῆναι (οιγῆναι) τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς τῶν πάλαι τούτοις πεπηρωμέν νων· ἀλλὰ καὶ ἐξήγαγεν ἐκ δεσμῶν τοὺς πρότερον σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν κατεσφιγμένους ἐξ οἴκου τε τῆς τοῦ διαβόλου φυλακῆς τοὺς διὰ τὴν περι τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἄγνοιαν ἐν σκότει καθημένους. Πρόκειται δὲ τῷ φιλομαθεῖ ἑκάστην ἐξετάζειν τῆς προ τείας λέξιν, καὶ ἀναλόγως τοῖς ὑφ' ἡμῶν εἰρημένοις ἐπὶ τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ τὰ ὑποπίπτοντα μεταφέρειν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • Γένεσθέ μοι μάρτυρες, κἀγὼ μάρτυς, λέγει Κύ ριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην. » Καὶ τίς ἂν εἴη ὁ παῖς ὃν ἐξελέξατο Κύριος ὁ Θεὸς, ἂν καὶ ἑαυτῷ συγκαταλέγει μάρτυρα γενησόμενον τῶν αὐτῷ μαρ τυρούντων, ἢ οὗτος περὶ οὗ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ ἐλέγετο· « Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψε μαι αὐτοῦ, » καὶ τὰ ἑξῆς; ἅτινα σαφῶς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἀπεδείκνυτο που πεφητευμένα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ. • Ἐγὼ ἐποίησα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτῆς· ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν· ἐγὼ πᾶσι τοῖς άστροις ἐνετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετά δι- καιοσύνης βασιλέα, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Οὗτος οἰκοδομήσει την πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλω σίαν τοῦ λαοῦ μου ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ δώρων, οὐδὲ μετὰ λύτρων, εἶπεν Κύριος Σαβαώθ. Οὕτως λέγει Κύριος Σαβαώθ · Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ύψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαθή- σονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολου θήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ διαβήσονται πρὸς σὲ, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν τοῦ· σὺ γὰρ εἴ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σω τήρ· αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ. ο Χρ στὸν ὁ Πατὴρ ἡγειρεν ἐκ νεκρῶν τοῦ εἶναι αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα, ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνων δρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ βασιλεύοντα· καὶ ἐπὶ τοῦτό γε αὐτὸν ἤγειρεν, ἐπειδὴ ι πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ, ο την σὶν, ο γεγόνασιν εὐθεῖαι, μηδὲν ἔχουσαι σκολιόν μηδὲ * EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - 1225. tam dicentem : Ecce puer meus in quo complacui, dilectus meus, quem elegit anima mea. Ponam sp:- ritum meum super eum, > et reliqua, sicut in prophetia referuntur. Ipse igitur esset, qui hic Jacob vocatur, Filius Dei unigenitus; sicut alias dictum est : Magnum tibi est vocari te filium meum, suscitare tribus Jacob, et faces Israel con- vertere. » Hic igitur a Patre cum inter alia hæc audiisset : • Dedi te in testamentum generis, in lu- men gentium, judicium attulit gentibus, » ita ut ju- dicata ratione juxta sanctum Evangelium ipsæ di- rigerentur liquet in nomine ejus speravisse gentes quæ in eum crediderunt, ipsumque ad eas in lumen gentium venisse, ut verbi sui lumine mentis oculos prius caligantibus recluderet. Sed etiam eduxit e vinculis quondam peccatorum nexibus illigatos, at- que e domo carceris diaboli illos qui omnium Deum ignorantes in tenebris sedebant. Licet studioso sin- gulas inquirere prophetiæ voces, reliquamque dictio- nem, sicut modo exposuimus, ad Christum Dei .transferre. (f. CAPUT XXI. ♥ Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer quem elegi '. › Et quis esset puer quem elegit Dominus Deus, quem et sibi testem fore prædicat eorum qui ipsi testimonium perhibe- bunt, nisi ille, de quo et in præcedenti capitulo di- ctum est : c Jacob puer meus, suscipiam eum, et quæ sequuntur? Quæ quidem manifeste de Sal- vatore Dominoque nostro Jesu prophetizata demon- strata sunt. CAPUT XXII. Ecce ego Dominus feci terram, et hominem super ∙cam; ego manu mea consolidavi cœlum, ego omni- bus astris mandavi. Ego suscitavi eum cum justitia regem, et omnes viæ ejus rectæ. Hic ædificabit ci- vitatem meam, et captivitatem populi convertet, non pretio, neque muneribus, dicit Dominus Sa- both. Sic dicit Dominus Sabaotl : Laboravit Ægy- plus, et negotiatio Æthiopum, et Sabaim viri ex- œelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et a tergo te sequentur vincti manicis, et adorabunt juvenes, et in te orabunt, quoniam in te Deus est, et non est Deus præter te : tu enim es Deus, et non no- veramus, Deus israel Salvator. Erubescent et con- fundentur omnes qui adversantur tibi, et ambula- bunt in pudore '., Christum Pater suscitavit a mortuis, constituens eum cum. justitia regem, su- per Sion cœlestem, montem sanctum ejus regnan tem; ideoque suscitavit eum, postquam < omnes vie ejus, a ait, facta sunt recta : non est in eis pra- vum quid, neque perversam • — Peccatum enim non fecit, neque inventus est dotus in ore C D Isai. XLIX, 6. Isai. xcul, 10. * Isai. XLV, 12-16. Prov. VIII, 8. (1) Forte leg. αὐτός. Εριτ.
PG 22:1229Οὕτως λέγει Κύριος Σαβαὼθ, Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι χειροπέδαις, καὶ διαβήσονται πρός σε, καὶ προσκυνήσουσίν σε, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, καὶ οὐκ ἔστιν Θεὸς πλήν σου· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ σωτήρ· αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ. Χριστὸν ὁ Πατὴρ ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν τοῦ εἶναι αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα, ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ βασιλεύοντα· καὶ ἐπὶ τοῦτό γε αὐτὸν ἤγειρεν, ἐπειδὴ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ, φησὶν, γεγόνασιν εὐθεῖαι, μηδὲν ἔχουσαι σκολιὸν μὴ δὲ στραγγαλιῶδες· ἁμαρτίαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησεν τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν ἐκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ’ αὐτὸν δυνάμεις πονηράς·
στραγγαλιώδες. 1--1 Αμαρτιαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οἱ δὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησε τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν Εκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεις πονηράς· καὶ δὴ τὴν προς ειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δούς τοῖς αἰχμαλωτεύσασιν, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πεί- σας, στρατεύσας δὲ κατ' αὐτῶν καὶ δι' ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυ νάμενον φάναι· « Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Μαρ τυρεῖ τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέ ρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι' αὐτ τοῦ παλινδρομησάντων· ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς• ἐπὶ τίνα δ᾽ ἂν ἁρμόζοιεν τὰ τῆς μετά χείρας προφη τείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· Οἱ δὲ γάρ, φησί, « καὶ οἴδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. ο Σαφώς γάρ του ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστι, κ τούτῳ προσφωνῶν φησιν ὁ λόγος τὸ, « καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν τοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ο καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τό· ι Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· ν δι' καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τό, « Οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων επινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρ- χῆς· ἐν δὲ τῷ, « Εκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια- βήσονται, ο δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινων ‹ ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνοί κατ' ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν ἀνα- δεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσία. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, ο Εσονταί σοι δοῦ λοι, καὶ ἐπίσω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέ δαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται·, τὸ δέ· . Αἰσχυνθή σονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοι σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, » προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἄραι ἐφ' ἑαυ τοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν· ἁρμόζοι δ' ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλόν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Εβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωτατέα Παῦ 2ον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδεί καται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ. • Ακουέ μου, Ἰακώβ, καὶ Ἰσραήλ, δν ἐγὼ καλῶ· ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Και ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ECLOCE PROPHETICA. LIB. IV. B -- A ejus '. » Hic quoque civitatem ædifcavit Dei, san- ctam in terra Ecclesiam ejus, cœlestemque Jeru salem; cum convertisset captivitatem populi sui quæ evenit sub spirituali Nabuchodonosor, nefariis que subditis ei potestatibus; et sane prædictam ca - ptivitatem convertit, non pretium dans custodienti- bus, neque eos muneribus captans, præliatus vero adversus eos, et certamine eos dejiciens, ita ut ovans exclamaret : • Ego vici mundum s. » Hæc confirmat multitudo eorum qui a pristino errore ad veram Dei scientiam perducti sunt per eum: di- cant qui ex circumcisione sunt, cui convenire pos- (f. 53) sint verba hujus prophetiæ, Deum manifeste confi- tentis. « Hi enim, ait, hi tibi erunt servi, et post to ambulabunt, et adorabunt te, et in te orabunt, quo- niam in te est Deus, et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel Salva- • tor '. » Manifeste patet cui hæc dicantur, e quo- niam in te est Deus, quibus addit sermo, ‹ et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et ne- sciebamus. › Quæ audiuntur quasi ex persona dicta eorum qui Christum Dei incarnatum cognoverunt; in quo inhabitat Deus Pater, juxta illud: ‹ Ego in Patre, et Pater in me '. » Ideoque huic soli conve niunt illa : < Non est Deus præter te; i quasi sola & Verbi deitate paterno principatui unita commista - que, ideoque sola utriusque gloria et potestate gu bernante. His autem, e Laboravit Ægyptus, et ne- gotiatio Athiopum, et Sabaim viri excelsi ad & transibunt, ostendi existimo quasdam adversa rias spirituales potestates quæ adversus Christum certamen iniere, eique audientes factæ sunt, sive quasdam animas primum Verbo adversantes, ac postea ditionem ejus amplexas propriis ipsarum bo- nis operibus. De quibus et illud dici opinor ; Erunt tibi servi, et a tergo te sequentur vincti manicis, et in te orabunt. Hoc vero : « Erubescen et confundentur omnes qui adversantur ei, et ambulahunt in pudore, › prophetizatur de iis qui non egere pœnitentiam, hostesque et inimici per- manserunt, et verbi Clīristi jugum super se ipsos tollere minime voluerunt. Et hæc quidem quasi ad Christi elucidationem. Citandus quippe est ille lo- cus non tantum circumcisionis populo, sed et illis m qui Christum quasi simplicem hominem putant, C D Ebionais scilicet, vel Artemonis, vel Pauli Samo- satensis fautoribus. Aperte enim hoc loco Christi deitas male credentibus in eum demonstratur. CAPUT XXIII. ' • Audi me, Jacob, et Israel, quem ego voco : ego sum primus, et ego sum in æternum. Et manus mea fundavit terram, et dextera mea consolidavit * Isai. Lili, 9. * Joan. xvi, 55. • Isai. xlv, 15, 16. Joan. xiv, 11.
καὶ δὴ τὴν προειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δοὺς τοῖς αἰχμαλωτεύσασι, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πείσας, στρατεύσας δὲ κατ’ αὐτῶν καὶ δι’ ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυνάμενον φάναι, Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Μαρτυρεῖ τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι’ αὐτοῦ παλινδρομησάντων, ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς ἐπὶ τίνα δ’ ἂν ἁρμόζοιεν τῆς μετὰ χεῖρας προφητείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· οἱ δὲ γὰρ, φησὶ, καὶ οἵδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι καὶ προσκυνήσουσίν σοι, καὶ ἐν σοὶ προςεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεὸς ἐστὶν, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ σωτήρ. Σαφῶς γάρ τοι ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστιν, τούτῳ προσφωνῶν φησὶν ὁ λόγος τὸ, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ἃ καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τὸ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί·
στραγγαλιώδες. 1--1 Αμαρτιαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οἱ δὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησε τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν Εκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεις πονηράς· καὶ δὴ τὴν προς ειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δούς τοῖς αἰχμαλωτεύσασιν, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πεί- σας, στρατεύσας δὲ κατ' αὐτῶν καὶ δι' ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυ νάμενον φάναι· « Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Μαρ τυρεῖ τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέ ρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι' αὐτ τοῦ παλινδρομησάντων· ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς• ἐπὶ τίνα δ᾽ ἂν ἁρμόζοιεν τὰ τῆς μετά χείρας προφη τείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· Οἱ δὲ γάρ, φησί, « καὶ οἴδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. ο Σαφώς γάρ του ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστι, κ τούτῳ προσφωνῶν φησιν ὁ λόγος τὸ, « καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν τοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ο καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τό· ι Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· ν δι' καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τό, « Οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων επινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρ- χῆς· ἐν δὲ τῷ, « Εκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια- βήσονται, ο δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινων ‹ ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνοί κατ' ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν ἀνα- δεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσία. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, ο Εσονταί σοι δοῦ λοι, καὶ ἐπίσω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέ δαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται·, τὸ δέ· . Αἰσχυνθή σονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοι σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, » προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἄραι ἐφ' ἑαυ τοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν· ἁρμόζοι δ' ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλόν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Εβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωτατέα Παῦ 2ον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδεί καται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ. • Ακουέ μου, Ἰακώβ, καὶ Ἰσραήλ, δν ἐγὼ καλῶ· ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Και ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ECLOCE PROPHETICA. LIB. IV. B -- A ejus '. » Hic quoque civitatem ædifcavit Dei, san- ctam in terra Ecclesiam ejus, cœlestemque Jeru salem; cum convertisset captivitatem populi sui quæ evenit sub spirituali Nabuchodonosor, nefariis que subditis ei potestatibus; et sane prædictam ca - ptivitatem convertit, non pretium dans custodienti- bus, neque eos muneribus captans, præliatus vero adversus eos, et certamine eos dejiciens, ita ut ovans exclamaret : • Ego vici mundum s. » Hæc confirmat multitudo eorum qui a pristino errore ad veram Dei scientiam perducti sunt per eum: di- cant qui ex circumcisione sunt, cui convenire pos- (f. 53) sint verba hujus prophetiæ, Deum manifeste confi- tentis. « Hi enim, ait, hi tibi erunt servi, et post to ambulabunt, et adorabunt te, et in te orabunt, quo- niam in te est Deus, et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel Salva- • tor '. » Manifeste patet cui hæc dicantur, e quo- niam in te est Deus, quibus addit sermo, ‹ et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et ne- sciebamus. › Quæ audiuntur quasi ex persona dicta eorum qui Christum Dei incarnatum cognoverunt; in quo inhabitat Deus Pater, juxta illud: ‹ Ego in Patre, et Pater in me '. » Ideoque huic soli conve niunt illa : < Non est Deus præter te; i quasi sola & Verbi deitate paterno principatui unita commista - que, ideoque sola utriusque gloria et potestate gu bernante. His autem, e Laboravit Ægyptus, et ne- gotiatio Athiopum, et Sabaim viri excelsi ad & transibunt, ostendi existimo quasdam adversa rias spirituales potestates quæ adversus Christum certamen iniere, eique audientes factæ sunt, sive quasdam animas primum Verbo adversantes, ac postea ditionem ejus amplexas propriis ipsarum bo- nis operibus. De quibus et illud dici opinor ; Erunt tibi servi, et a tergo te sequentur vincti manicis, et in te orabunt. Hoc vero : « Erubescen et confundentur omnes qui adversantur ei, et ambulahunt in pudore, › prophetizatur de iis qui non egere pœnitentiam, hostesque et inimici per- manserunt, et verbi Clīristi jugum super se ipsos tollere minime voluerunt. Et hæc quidem quasi ad Christi elucidationem. Citandus quippe est ille lo- cus non tantum circumcisionis populo, sed et illis m qui Christum quasi simplicem hominem putant, C D Ebionais scilicet, vel Artemonis, vel Pauli Samo- satensis fautoribus. Aperte enim hoc loco Christi deitas male credentibus in eum demonstratur. CAPUT XXIII. ' • Audi me, Jacob, et Israel, quem ego voco : ego sum primus, et ego sum in æternum. Et manus mea fundavit terram, et dextera mea consolidavit * Isai. Lili, 9. * Joan. xvi, 55. • Isai. xlv, 15, 16. Joan. xiv, 11.
δι’ ὃ καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τὸ, οὐκ ἔστιν Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων ἐπινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρχῆς· ἐν δὲ τῷ, ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινῶν ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνδὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ’ αὐτὸν δουλείαν ἀναδεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσίᾳ. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, ἔσονταί σοι δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσιν δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται· τὸ δὲ, αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἆραι ἐφ’ ἑαυτοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν·
στραγγαλιώδες. 1--1 Αμαρτιαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οἱ δὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησε τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν Εκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεις πονηράς· καὶ δὴ τὴν προς ειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δούς τοῖς αἰχμαλωτεύσασιν, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πεί- σας, στρατεύσας δὲ κατ' αὐτῶν καὶ δι' ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυ νάμενον φάναι· « Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Μαρ τυρεῖ τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέ ρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι' αὐτ τοῦ παλινδρομησάντων· ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς• ἐπὶ τίνα δ᾽ ἂν ἁρμόζοιεν τὰ τῆς μετά χείρας προφη τείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· Οἱ δὲ γάρ, φησί, « καὶ οἴδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. ο Σαφώς γάρ του ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστι, κ τούτῳ προσφωνῶν φησιν ὁ λόγος τὸ, « καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν τοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ο καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τό· ι Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· ν δι' καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τό, « Οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων επινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρ- χῆς· ἐν δὲ τῷ, « Εκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια- βήσονται, ο δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινων ‹ ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνοί κατ' ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν ἀνα- δεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσία. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, ο Εσονταί σοι δοῦ λοι, καὶ ἐπίσω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέ δαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται·, τὸ δέ· . Αἰσχυνθή σονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοι σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, » προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἄραι ἐφ' ἑαυ τοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν· ἁρμόζοι δ' ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλόν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Εβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωτατέα Παῦ 2ον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδεί καται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ. • Ακουέ μου, Ἰακώβ, καὶ Ἰσραήλ, δν ἐγὼ καλῶ· ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Και ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ECLOCE PROPHETICA. LIB. IV. B -- A ejus '. » Hic quoque civitatem ædifcavit Dei, san- ctam in terra Ecclesiam ejus, cœlestemque Jeru salem; cum convertisset captivitatem populi sui quæ evenit sub spirituali Nabuchodonosor, nefariis que subditis ei potestatibus; et sane prædictam ca - ptivitatem convertit, non pretium dans custodienti- bus, neque eos muneribus captans, præliatus vero adversus eos, et certamine eos dejiciens, ita ut ovans exclamaret : • Ego vici mundum s. » Hæc confirmat multitudo eorum qui a pristino errore ad veram Dei scientiam perducti sunt per eum: di- cant qui ex circumcisione sunt, cui convenire pos- (f. 53) sint verba hujus prophetiæ, Deum manifeste confi- tentis. « Hi enim, ait, hi tibi erunt servi, et post to ambulabunt, et adorabunt te, et in te orabunt, quo- niam in te est Deus, et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel Salva- • tor '. » Manifeste patet cui hæc dicantur, e quo- niam in te est Deus, quibus addit sermo, ‹ et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et ne- sciebamus. › Quæ audiuntur quasi ex persona dicta eorum qui Christum Dei incarnatum cognoverunt; in quo inhabitat Deus Pater, juxta illud: ‹ Ego in Patre, et Pater in me '. » Ideoque huic soli conve niunt illa : < Non est Deus præter te; i quasi sola & Verbi deitate paterno principatui unita commista - que, ideoque sola utriusque gloria et potestate gu bernante. His autem, e Laboravit Ægyptus, et ne- gotiatio Athiopum, et Sabaim viri excelsi ad & transibunt, ostendi existimo quasdam adversa rias spirituales potestates quæ adversus Christum certamen iniere, eique audientes factæ sunt, sive quasdam animas primum Verbo adversantes, ac postea ditionem ejus amplexas propriis ipsarum bo- nis operibus. De quibus et illud dici opinor ; Erunt tibi servi, et a tergo te sequentur vincti manicis, et in te orabunt. Hoc vero : « Erubescen et confundentur omnes qui adversantur ei, et ambulahunt in pudore, › prophetizatur de iis qui non egere pœnitentiam, hostesque et inimici per- manserunt, et verbi Clīristi jugum super se ipsos tollere minime voluerunt. Et hæc quidem quasi ad Christi elucidationem. Citandus quippe est ille lo- cus non tantum circumcisionis populo, sed et illis m qui Christum quasi simplicem hominem putant, C D Ebionais scilicet, vel Artemonis, vel Pauli Samo- satensis fautoribus. Aperte enim hoc loco Christi deitas male credentibus in eum demonstratur. CAPUT XXIII. ' • Audi me, Jacob, et Israel, quem ego voco : ego sum primus, et ego sum in æternum. Et manus mea fundavit terram, et dextera mea consolidavit * Isai. Lili, 9. * Joan. xvi, 55. • Isai. xlv, 15, 16. Joan. xiv, 11.
ἁρμόζοι δ’ ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλὸν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Ἐβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωσατέα Παῦλον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδείκνυται. Ψ. ΚΓ.
στραγγαλιώδες. 1--1 Αμαρτιαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οἱ δὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησε τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν Εκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεις πονηράς· καὶ δὴ τὴν προς ειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δούς τοῖς αἰχμαλωτεύσασιν, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πεί- σας, στρατεύσας δὲ κατ' αὐτῶν καὶ δι' ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυ νάμενον φάναι· « Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Μαρ τυρεῖ τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέ ρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι' αὐτ τοῦ παλινδρομησάντων· ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς• ἐπὶ τίνα δ᾽ ἂν ἁρμόζοιεν τὰ τῆς μετά χείρας προφη τείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· Οἱ δὲ γάρ, φησί, « καὶ οἴδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. ο Σαφώς γάρ του ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστι, κ τούτῳ προσφωνῶν φησιν ὁ λόγος τὸ, « καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν τοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ο καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τό· ι Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· ν δι' καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τό, « Οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων επινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρ- χῆς· ἐν δὲ τῷ, « Εκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια- βήσονται, ο δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινων ‹ ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνοί κατ' ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν ἀνα- δεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσία. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, ο Εσονταί σοι δοῦ λοι, καὶ ἐπίσω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέ δαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται·, τὸ δέ· . Αἰσχυνθή σονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοι σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, » προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἄραι ἐφ' ἑαυ τοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν· ἁρμόζοι δ' ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλόν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Εβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωτατέα Παῦ 2ον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδεί καται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ. • Ακουέ μου, Ἰακώβ, καὶ Ἰσραήλ, δν ἐγὼ καλῶ· ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Και ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ECLOCE PROPHETICA. LIB. IV. B -- A ejus '. » Hic quoque civitatem ædifcavit Dei, san- ctam in terra Ecclesiam ejus, cœlestemque Jeru salem; cum convertisset captivitatem populi sui quæ evenit sub spirituali Nabuchodonosor, nefariis que subditis ei potestatibus; et sane prædictam ca - ptivitatem convertit, non pretium dans custodienti- bus, neque eos muneribus captans, præliatus vero adversus eos, et certamine eos dejiciens, ita ut ovans exclamaret : • Ego vici mundum s. » Hæc confirmat multitudo eorum qui a pristino errore ad veram Dei scientiam perducti sunt per eum: di- cant qui ex circumcisione sunt, cui convenire pos- (f. 53) sint verba hujus prophetiæ, Deum manifeste confi- tentis. « Hi enim, ait, hi tibi erunt servi, et post to ambulabunt, et adorabunt te, et in te orabunt, quo- niam in te est Deus, et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel Salva- • tor '. » Manifeste patet cui hæc dicantur, e quo- niam in te est Deus, quibus addit sermo, ‹ et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et ne- sciebamus. › Quæ audiuntur quasi ex persona dicta eorum qui Christum Dei incarnatum cognoverunt; in quo inhabitat Deus Pater, juxta illud: ‹ Ego in Patre, et Pater in me '. » Ideoque huic soli conve niunt illa : < Non est Deus præter te; i quasi sola & Verbi deitate paterno principatui unita commista - que, ideoque sola utriusque gloria et potestate gu bernante. His autem, e Laboravit Ægyptus, et ne- gotiatio Athiopum, et Sabaim viri excelsi ad & transibunt, ostendi existimo quasdam adversa rias spirituales potestates quæ adversus Christum certamen iniere, eique audientes factæ sunt, sive quasdam animas primum Verbo adversantes, ac postea ditionem ejus amplexas propriis ipsarum bo- nis operibus. De quibus et illud dici opinor ; Erunt tibi servi, et a tergo te sequentur vincti manicis, et in te orabunt. Hoc vero : « Erubescen et confundentur omnes qui adversantur ei, et ambulahunt in pudore, › prophetizatur de iis qui non egere pœnitentiam, hostesque et inimici per- manserunt, et verbi Clīristi jugum super se ipsos tollere minime voluerunt. Et hæc quidem quasi ad Christi elucidationem. Citandus quippe est ille lo- cus non tantum circumcisionis populo, sed et illis m qui Christum quasi simplicem hominem putant, C D Ebionais scilicet, vel Artemonis, vel Pauli Samo- satensis fautoribus. Aperte enim hoc loco Christi deitas male credentibus in eum demonstratur. CAPUT XXIII. ' • Audi me, Jacob, et Israel, quem ego voco : ego sum primus, et ego sum in æternum. Et manus mea fundavit terram, et dextera mea consolidavit * Isai. Lili, 9. * Joan. xvi, 55. • Isai. xlv, 15, 16. Joan. xiv, 11.
Ἄκουέ μου Ἰακὼβ, καὶ Ἰσραὴλ, ὃν ἐγὼ καλῶ · …
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:1231Ἄκουέ μου Ἰακὼβ, καὶ Ἰσραὴλ, ὃν ἐγὼ καλῶ· ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσεν τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ἐστρέωσεν τὸν οὐρανόν· καλέσω ἐγὼ αὐτοὺς ἅμα, καὶ στήσονται καὶ συναχθήσονται, καὶ ἀκούσονται. Τίς αὐτοῖς ἀνήγγειλεν ταῦτα; 13 Κύριος ἀγαπῶν σε ἐποίησα τὸ θέλημά σου ἐπὶ Βαβυλῶνα, τοῦ ᾆραι σπέρμα Χαλδαίων. Ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ ἐγὼ ἐκάλεσα· ἤγαγα αὐτὸν, καὶ εὐόδωσα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· προσαγάγετε πρὸς μὲ, καὶ ἀκούσατε ταῦτα, οὐκ ἀπ’ ἀρχῆς ἐν κρυφῇ λελάληκα, ἡνίκα ἐγένετο ἐκεῖ ἤμην· καὶ νῦν Κύριος Κύριος ἀπέστειλέ με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ.
στήσονται καὶ συναχθήσονται, καὶ ἀκούσονται. Τις αὐτοῖς ἀνήγγειλεν ταῦτα; » Κύριος ἀγαπῶν σε ἐποίησε τὸ θέλημά σου ἐπὶ Βαβυλώνα, τοῦ ἄρτι σπέρμα Χαλδαίων. Ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ ἐγὼ ἐκάλεσα· ἤγαγον αὐτὸν, καὶ εὐώδωσα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· προσ αγάγετε πρὸς μὲ, καὶ ἀκούσατε ταῦτα· οὐκ ἀπ' ἀρ χῆς ἐν κρυφῇ λελάληκα· ἡνίκα ἐγένετο ἐκεῖ ἡμην· καὶ νῦν Κύριος Κύριος ἀπέστειλέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. ὁ Ἑνὸς ὄντος τοῦ ταῦτα ἐν τῇ περικοπῇ λέ γοντος προσώπου, τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη « Κύριος ὁ ποιή σας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, καὶ στερεώσεις τὴν γῆν,, ὁ λέγων· · Ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, » καὶ ἐπιφέρων ἐν τοῖς ἑξῆς, κατά πάντας τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὴν θείαν Γραφήν, τὸν Α εστερέωσε τὸν οὐρανόν· καλέσω ἐγὼ αὐτοὺς ἅμα, καὶ Β. Καὶ νῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἀπέσταλκέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ν ἢ ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ μετὰ τὴν ἀγένητον ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων πρῶτος Θεὸς ὀνομαζόμενος, περὶ οὗ καὶ ἀλλαχόσε γέγραπται· • Απέστειλε τὸν Λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς ; » Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ο δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα· ο ὂν καὶ ἀπέστειλε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οἰκονομήσοντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας. Εἴη δ' ἂν ἁρμόζον ὡς πρὸς Ἰουδαίους τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἕτερον εἶναι Κύριον τὸν δημιουργήσαντα τὰ πάντα παρὰ τὸν τῶν ὅλων Θεόν, ὑφ' οὗ ἀπεστάλθαι ὁμολογεῖ, λέγων· • Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ με· › αὐτὸς δ' ἂν εἴη ᾧ προστάττων ἐν τῇ κοσμοποιίᾳ φησὶν ὁ Πατὴρ το δ « Γενηθήτω φῶς, καὶ γενηθήτω τάδε καὶ τάδε· › καὶ τὸ, « Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν· ο ταύτην (ῃ) γὰρ καὶ ἐν Ψαλμοῖς ἀναγέγραπται τὸν • Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετεί λατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Πρόδηλον γὰρ, ὡς ὁ ἐντελ λόμενός τι καὶ λέγων ἑτέρῳ παρ' ἑαυτὸν ἐντέλλεται τε καὶ προστάττει. Εκάστην μέντοι γε λέξιν τῆς περικοπῆς ἐξετάζειν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶν πραγματείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • 'Ακούσατέ μου, νῆσοι, καὶ προσέχετε, ἔθνη· Διὰ χρόνου πολλοῦ στήσεται, λέγει Κύριος· ἐκ κοιλίας μητρός μου ἐκάλεσε τὸ ὄνομά μου· καὶ ἔθηκε το στόμα μου ὡς μάχαιραν ἐξεῖαν· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔκρυψέ με· καὶ εἶπέ μοι· Δοῦλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ δοξασθήσομαι· καὶ ἐγὼ εἶπα· Κενῶς ἐκοπίασα, εἰς μάταιον καὶ εἰς οὐδὲν ἔδωκα τὴν ἰσχύν μου· διὰ τοῦτο ἡ κρίσις μου παρὰ Κυρίῳ, καὶ ὁ πόνος μου ἐναντίον τοῦ Θεοῦ μου. Καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἰσραήλ συναχθήσομαι καὶ δοξασθήσομαι ἐναντίον Κυρίου, καὶ ὁ Θεός μου ἔσται μοι ἰσχύς· καὶ εἶπε· Μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παϊδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὰς διασποράς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς δια θήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σω τηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Οὕτως λέγει Κύριος, δ ῥυσάμενός σε, ὁ Θεός Ισραήλ· Αγιάσατε τὸν φαυλί EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS JII. EXEGETICA. - carlos. Vocabo eus, et stabunt simul, et congrega- buntur omnes, et audient ; quis eis annuntiavit hac ? Dominus, qui diligit te, fecit voluntatem tuam in Babylone, ut tolleret semen Chaldæorum. Ego lo- cutus sum, et ego vocavi. Duxi eum et direxi viam ejus adducite ad me et audite hæc non ab initio in occulto locutus sum : quando fiebat, illic eram. Et nunc Dominus Dominus misit me, et Spiritus ejus '. » Unus cum sit qui in hoc loco loquitur, quis alius esset Dominus qui fecit cœlum et firmavit illud, et fundavit terram, quique dicit: Ego sum primus et ego sum in æternum; adjiciens in iis quae sequuntur, juxta omnes qui divinam scripturam interpretati sunt, illud : ‹ Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus ejus, ac sanctum Dei Verbum, qui post increatum initium creaturarum omnium primus Deus nominatus est, de quo et alias scri- ptum est : ‹ Misit Verbum ejus et curavit eos? > Ipse enim est per quem omnia facta sunt, in co- lestibus et in terrestribus, sive visibilia, sive invi- sibilia; › quem et misit Dominus Deus Pater, et cum eo Spiritum sanctum, ad ædificandam generis hominum salutem? Atque hæc Judæis apte dici pos- sent, cum doceant alium esse Dominum qui omnia creavit præter omnium Deum, a quo se missum con- fitetur, dicens : . Et nunc Dominus misit me. Ipse enim esset cui præcipiens in mundi creatione dicit Pater : Fiat lux, et Giant hæc et illa; » atque illud: Faciamus hominem ad similitudinem nostram. Quare et in Psalmis scribitur illud: • Ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit et creata C sunt. » Aperte enim constat quod præcipiens ali- quid et loquens alii ac sibimetipsi præcipit et im- perat. Singula vero hujusce loci verba inquirere non præsentis est operis. CAPUT XXIV. : • Audite me, insulæ, et attendite, gentes: Per tempus multum consistet, dicit Dominus ab utero matris meæ vocavit nomen meuin, et posuit os meum quasi gladium acutum; et sub tegumento manus suæ occultavit me; et dixit mihi : Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Et ego dixi : In vacuum laboravi, sine causa, et vane for- titudinem meam consumpsi: ergo judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo. Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel. Congregabor et glorificabor in oculis Domini, et Deus meus fa- ctus est fortitudo mea. Et dixit: Magnum est tibi ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas. Ecce dedi te in testamentum ge- neris, in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. Hæc dicit Dominus redemptor tuus, Deus Israel: Sanctificate eum qui parvi facit animam suam, quem abomninantur gentes, servi do- * İsai. xlviii, 12-16. D
Ἑνὸς ὄντος τοῦ ταῦτα ἐν τῇ περικοπῇ λέγοντος προσώπου, τίς δ’ ἂν ἄλλος εἴη Κύριος ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, καὶ στερεώσας τὴν γῆν, ὁ λέγων ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἐπιφέρων ἐν τοῖς ἑξῆς, κατὰ πάντας τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὴν θείαν γραφὴν, τὸ, καὶ νῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἀπέσταλκέν με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἢ ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ μετὰ τὴν ἀγένητον ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων πρῶτος Θεὸς ὀνομαζόμενος, περὶ οὗ καὶ ἀλλαχόσε γέγραπται, ἀπέστειλεν τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα· ὃν καὶ ἀπέστειλε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Πατὴρ, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἰκονομήσοντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας; Εἴη δ’ ἂν ἁρμόζον ὡς πρὸς Ἰουδαίους τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἕτερον εἶναι Κύριον τὸν δημιουργήσαντα τὰ πάντα παρὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, ὑφ’ οὗ ἀπεστάλθαι ὁμολογεῖ, λέγων, καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ με· αὐτὸς δ’ ἂν εἴη ᾧ προστάττων ἐν τῇ κοσμοποιί̈ᾳ φησὶν ὁ Πατὴρ τὸ, γενηθήτω φῶς, καὶ γενηθήτω τάδε καὶ τάδε· καὶ τὸ, ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν·
στήσονται καὶ συναχθήσονται, καὶ ἀκούσονται. Τις αὐτοῖς ἀνήγγειλεν ταῦτα; » Κύριος ἀγαπῶν σε ἐποίησε τὸ θέλημά σου ἐπὶ Βαβυλώνα, τοῦ ἄρτι σπέρμα Χαλδαίων. Ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ ἐγὼ ἐκάλεσα· ἤγαγον αὐτὸν, καὶ εὐώδωσα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· προσ αγάγετε πρὸς μὲ, καὶ ἀκούσατε ταῦτα· οὐκ ἀπ' ἀρ χῆς ἐν κρυφῇ λελάληκα· ἡνίκα ἐγένετο ἐκεῖ ἡμην· καὶ νῦν Κύριος Κύριος ἀπέστειλέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. ὁ Ἑνὸς ὄντος τοῦ ταῦτα ἐν τῇ περικοπῇ λέ γοντος προσώπου, τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη « Κύριος ὁ ποιή σας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, καὶ στερεώσεις τὴν γῆν,, ὁ λέγων· · Ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, » καὶ ἐπιφέρων ἐν τοῖς ἑξῆς, κατά πάντας τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὴν θείαν Γραφήν, τὸν Α εστερέωσε τὸν οὐρανόν· καλέσω ἐγὼ αὐτοὺς ἅμα, καὶ Β. Καὶ νῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἀπέσταλκέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ν ἢ ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ μετὰ τὴν ἀγένητον ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων πρῶτος Θεὸς ὀνομαζόμενος, περὶ οὗ καὶ ἀλλαχόσε γέγραπται· • Απέστειλε τὸν Λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς ; » Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ο δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα· ο ὂν καὶ ἀπέστειλε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οἰκονομήσοντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας. Εἴη δ' ἂν ἁρμόζον ὡς πρὸς Ἰουδαίους τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἕτερον εἶναι Κύριον τὸν δημιουργήσαντα τὰ πάντα παρὰ τὸν τῶν ὅλων Θεόν, ὑφ' οὗ ἀπεστάλθαι ὁμολογεῖ, λέγων· • Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ με· › αὐτὸς δ' ἂν εἴη ᾧ προστάττων ἐν τῇ κοσμοποιίᾳ φησὶν ὁ Πατὴρ το δ « Γενηθήτω φῶς, καὶ γενηθήτω τάδε καὶ τάδε· › καὶ τὸ, « Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν· ο ταύτην (ῃ) γὰρ καὶ ἐν Ψαλμοῖς ἀναγέγραπται τὸν • Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετεί λατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Πρόδηλον γὰρ, ὡς ὁ ἐντελ λόμενός τι καὶ λέγων ἑτέρῳ παρ' ἑαυτὸν ἐντέλλεται τε καὶ προστάττει. Εκάστην μέντοι γε λέξιν τῆς περικοπῆς ἐξετάζειν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶν πραγματείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • 'Ακούσατέ μου, νῆσοι, καὶ προσέχετε, ἔθνη· Διὰ χρόνου πολλοῦ στήσεται, λέγει Κύριος· ἐκ κοιλίας μητρός μου ἐκάλεσε τὸ ὄνομά μου· καὶ ἔθηκε το στόμα μου ὡς μάχαιραν ἐξεῖαν· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔκρυψέ με· καὶ εἶπέ μοι· Δοῦλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ δοξασθήσομαι· καὶ ἐγὼ εἶπα· Κενῶς ἐκοπίασα, εἰς μάταιον καὶ εἰς οὐδὲν ἔδωκα τὴν ἰσχύν μου· διὰ τοῦτο ἡ κρίσις μου παρὰ Κυρίῳ, καὶ ὁ πόνος μου ἐναντίον τοῦ Θεοῦ μου. Καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἰσραήλ συναχθήσομαι καὶ δοξασθήσομαι ἐναντίον Κυρίου, καὶ ὁ Θεός μου ἔσται μοι ἰσχύς· καὶ εἶπε· Μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παϊδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὰς διασποράς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς δια θήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σω τηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Οὕτως λέγει Κύριος, δ ῥυσάμενός σε, ὁ Θεός Ισραήλ· Αγιάσατε τὸν φαυλί EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS JII. EXEGETICA. - carlos. Vocabo eus, et stabunt simul, et congrega- buntur omnes, et audient ; quis eis annuntiavit hac ? Dominus, qui diligit te, fecit voluntatem tuam in Babylone, ut tolleret semen Chaldæorum. Ego lo- cutus sum, et ego vocavi. Duxi eum et direxi viam ejus adducite ad me et audite hæc non ab initio in occulto locutus sum : quando fiebat, illic eram. Et nunc Dominus Dominus misit me, et Spiritus ejus '. » Unus cum sit qui in hoc loco loquitur, quis alius esset Dominus qui fecit cœlum et firmavit illud, et fundavit terram, quique dicit: Ego sum primus et ego sum in æternum; adjiciens in iis quae sequuntur, juxta omnes qui divinam scripturam interpretati sunt, illud : ‹ Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus ejus, ac sanctum Dei Verbum, qui post increatum initium creaturarum omnium primus Deus nominatus est, de quo et alias scri- ptum est : ‹ Misit Verbum ejus et curavit eos? > Ipse enim est per quem omnia facta sunt, in co- lestibus et in terrestribus, sive visibilia, sive invi- sibilia; › quem et misit Dominus Deus Pater, et cum eo Spiritum sanctum, ad ædificandam generis hominum salutem? Atque hæc Judæis apte dici pos- sent, cum doceant alium esse Dominum qui omnia creavit præter omnium Deum, a quo se missum con- fitetur, dicens : . Et nunc Dominus misit me. Ipse enim esset cui præcipiens in mundi creatione dicit Pater : Fiat lux, et Giant hæc et illa; » atque illud: Faciamus hominem ad similitudinem nostram. Quare et in Psalmis scribitur illud: • Ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit et creata C sunt. » Aperte enim constat quod præcipiens ali- quid et loquens alii ac sibimetipsi præcipit et im- perat. Singula vero hujusce loci verba inquirere non præsentis est operis. CAPUT XXIV. : • Audite me, insulæ, et attendite, gentes: Per tempus multum consistet, dicit Dominus ab utero matris meæ vocavit nomen meuin, et posuit os meum quasi gladium acutum; et sub tegumento manus suæ occultavit me; et dixit mihi : Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Et ego dixi : In vacuum laboravi, sine causa, et vane for- titudinem meam consumpsi: ergo judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo. Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel. Congregabor et glorificabor in oculis Domini, et Deus meus fa- ctus est fortitudo mea. Et dixit: Magnum est tibi ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas. Ecce dedi te in testamentum ge- neris, in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. Hæc dicit Dominus redemptor tuus, Deus Israel: Sanctificate eum qui parvi facit animam suam, quem abomninantur gentes, servi do- * İsai. xlviii, 12-16. D
ταύτην (ῃ) γὰρ καὶ ἐν Ψαλμοῖς ἀναγέγραπται τὸ, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν. Πρόδηλον γὰρ ὡς ὁ ἐντελλόμενός τι καὶ λέγων ἑτέρῳ παρ’ ἑαυτὸν ἐντελλεταί τε καὶ προστάττει. Ἑκάστην μέντοι γε λέξιν τῆς περικοπῆς ἐξετάζειν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶν πραγματείας. Ψ. ΚΔ. Ἀκούσατέ μου νῆσοι, καὶ προσέχετε ἔθνη, Διὰ χρόνου πολλοῦ στήσεται, λέγει Κύριος· ἐκ κοιλίας μητρός μου ἐκάλεσα τὸ ὄνομά μου· καὶ ἔθηκεν τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ὀξεῖαν· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔκρυψέν με· καὶ εἶπέν μοι, Δοῦλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ δοξασθήσομαι· καὶ ἐγὼ εἶπα, Κενῶς ἐκοπίασα, εἰς μάταιον καὶ εἰς οὐδὲν ἔδωκα τὴν ἰσχύν μου· διὰ τοῦτο ἡ κρίσις μου παρὰ Κυρίῳ· καὶ ὁ πόνος μου ἐναντίον τοῦ Θεοῦ μου· καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἰσραήλ· συναχθήσομαι καὶ δοξασθήσομαι ἐναντίον Κυρίου, καὶ ὁ Θεός μου ἔσται μοι ἰσχύς· καὶ εἶπεν· Μέγα σοι ἐστὶν τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι·
στήσονται καὶ συναχθήσονται, καὶ ἀκούσονται. Τις αὐτοῖς ἀνήγγειλεν ταῦτα; » Κύριος ἀγαπῶν σε ἐποίησε τὸ θέλημά σου ἐπὶ Βαβυλώνα, τοῦ ἄρτι σπέρμα Χαλδαίων. Ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ ἐγὼ ἐκάλεσα· ἤγαγον αὐτὸν, καὶ εὐώδωσα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· προσ αγάγετε πρὸς μὲ, καὶ ἀκούσατε ταῦτα· οὐκ ἀπ' ἀρ χῆς ἐν κρυφῇ λελάληκα· ἡνίκα ἐγένετο ἐκεῖ ἡμην· καὶ νῦν Κύριος Κύριος ἀπέστειλέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. ὁ Ἑνὸς ὄντος τοῦ ταῦτα ἐν τῇ περικοπῇ λέ γοντος προσώπου, τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη « Κύριος ὁ ποιή σας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, καὶ στερεώσεις τὴν γῆν,, ὁ λέγων· · Ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, » καὶ ἐπιφέρων ἐν τοῖς ἑξῆς, κατά πάντας τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὴν θείαν Γραφήν, τὸν Α εστερέωσε τὸν οὐρανόν· καλέσω ἐγὼ αὐτοὺς ἅμα, καὶ Β. Καὶ νῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἀπέσταλκέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ν ἢ ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ μετὰ τὴν ἀγένητον ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων πρῶτος Θεὸς ὀνομαζόμενος, περὶ οὗ καὶ ἀλλαχόσε γέγραπται· • Απέστειλε τὸν Λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς ; » Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ο δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα· ο ὂν καὶ ἀπέστειλε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οἰκονομήσοντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας. Εἴη δ' ἂν ἁρμόζον ὡς πρὸς Ἰουδαίους τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἕτερον εἶναι Κύριον τὸν δημιουργήσαντα τὰ πάντα παρὰ τὸν τῶν ὅλων Θεόν, ὑφ' οὗ ἀπεστάλθαι ὁμολογεῖ, λέγων· • Καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ με· › αὐτὸς δ' ἂν εἴη ᾧ προστάττων ἐν τῇ κοσμοποιίᾳ φησὶν ὁ Πατὴρ το δ « Γενηθήτω φῶς, καὶ γενηθήτω τάδε καὶ τάδε· › καὶ τὸ, « Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν· ο ταύτην (ῃ) γὰρ καὶ ἐν Ψαλμοῖς ἀναγέγραπται τὸν • Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετεί λατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Πρόδηλον γὰρ, ὡς ὁ ἐντελ λόμενός τι καὶ λέγων ἑτέρῳ παρ' ἑαυτὸν ἐντέλλεται τε καὶ προστάττει. Εκάστην μέντοι γε λέξιν τῆς περικοπῆς ἐξετάζειν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶν πραγματείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. • 'Ακούσατέ μου, νῆσοι, καὶ προσέχετε, ἔθνη· Διὰ χρόνου πολλοῦ στήσεται, λέγει Κύριος· ἐκ κοιλίας μητρός μου ἐκάλεσε τὸ ὄνομά μου· καὶ ἔθηκε το στόμα μου ὡς μάχαιραν ἐξεῖαν· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔκρυψέ με· καὶ εἶπέ μοι· Δοῦλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ δοξασθήσομαι· καὶ ἐγὼ εἶπα· Κενῶς ἐκοπίασα, εἰς μάταιον καὶ εἰς οὐδὲν ἔδωκα τὴν ἰσχύν μου· διὰ τοῦτο ἡ κρίσις μου παρὰ Κυρίῳ, καὶ ὁ πόνος μου ἐναντίον τοῦ Θεοῦ μου. Καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἰσραήλ συναχθήσομαι καὶ δοξασθήσομαι ἐναντίον Κυρίου, καὶ ὁ Θεός μου ἔσται μοι ἰσχύς· καὶ εἶπε· Μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παϊδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὰς διασποράς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς δια θήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σω τηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Οὕτως λέγει Κύριος, δ ῥυσάμενός σε, ὁ Θεός Ισραήλ· Αγιάσατε τὸν φαυλί EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS JII. EXEGETICA. - carlos. Vocabo eus, et stabunt simul, et congrega- buntur omnes, et audient ; quis eis annuntiavit hac ? Dominus, qui diligit te, fecit voluntatem tuam in Babylone, ut tolleret semen Chaldæorum. Ego lo- cutus sum, et ego vocavi. Duxi eum et direxi viam ejus adducite ad me et audite hæc non ab initio in occulto locutus sum : quando fiebat, illic eram. Et nunc Dominus Dominus misit me, et Spiritus ejus '. » Unus cum sit qui in hoc loco loquitur, quis alius esset Dominus qui fecit cœlum et firmavit illud, et fundavit terram, quique dicit: Ego sum primus et ego sum in æternum; adjiciens in iis quae sequuntur, juxta omnes qui divinam scripturam interpretati sunt, illud : ‹ Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus ejus, ac sanctum Dei Verbum, qui post increatum initium creaturarum omnium primus Deus nominatus est, de quo et alias scri- ptum est : ‹ Misit Verbum ejus et curavit eos? > Ipse enim est per quem omnia facta sunt, in co- lestibus et in terrestribus, sive visibilia, sive invi- sibilia; › quem et misit Dominus Deus Pater, et cum eo Spiritum sanctum, ad ædificandam generis hominum salutem? Atque hæc Judæis apte dici pos- sent, cum doceant alium esse Dominum qui omnia creavit præter omnium Deum, a quo se missum con- fitetur, dicens : . Et nunc Dominus misit me. Ipse enim esset cui præcipiens in mundi creatione dicit Pater : Fiat lux, et Giant hæc et illa; » atque illud: Faciamus hominem ad similitudinem nostram. Quare et in Psalmis scribitur illud: • Ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit et creata C sunt. » Aperte enim constat quod præcipiens ali- quid et loquens alii ac sibimetipsi præcipit et im- perat. Singula vero hujusce loci verba inquirere non præsentis est operis. CAPUT XXIV. : • Audite me, insulæ, et attendite, gentes: Per tempus multum consistet, dicit Dominus ab utero matris meæ vocavit nomen meuin, et posuit os meum quasi gladium acutum; et sub tegumento manus suæ occultavit me; et dixit mihi : Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Et ego dixi : In vacuum laboravi, sine causa, et vane for- titudinem meam consumpsi: ergo judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo. Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel. Congregabor et glorificabor in oculis Domini, et Deus meus fa- ctus est fortitudo mea. Et dixit: Magnum est tibi ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas. Ecce dedi te in testamentum ge- neris, in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. Hæc dicit Dominus redemptor tuus, Deus Israel: Sanctificate eum qui parvi facit animam suam, quem abomninantur gentes, servi do- * İsai. xlviii, 12-16. D
PG 22:1233ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· οὕτως λέγει Κύριος, ὁ ῥυσάμενός σε, ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, Ἁγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων· βασιλεῖς ὄψονται αὐτὸν, καὶ ἀναστήσονται ἄρχοντες, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ, ἕνεκεν Κυρίου· ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. Οὕτως λέγει Κύριος, Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς, Ἐξέλθατε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀνακαλυφθῆναι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς βοσκηθήσονται, καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομὴ αὐτῶν· οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν, οὐδὲ πατάξει αὐτοὺς καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος· ἀλλ’ ὁ ἐλεῶν αὐτοὺς παρακαλέσει αὐτοὺς, καὶ διὰ πηγῶν ὑδάτων ἄξει αὐτοὺς, καὶ θήσω πᾶν ὄρος εἰς ὁδὸν, καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς. Εἰκὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς οἴεσθαι περὶ ἑαυτῶν εἰρῆσθαι τὰ ἐν τῇ προφητείᾳ, ἐπείπερ λέλεκται, καὶ εἶπέν μοι, Δοῦλός μου εἶ σὺ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι·
ζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων. Βασιλεῖς ὄψονται αυτ τὸν, καὶ ἀναστήσονται ἄρχοντες, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ ἔνεκεν Κυρίου· ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. Οὕτως λέγει Κύριος· Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονομίας ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀνακαλυφθῆναι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς βοσκηθήσονται, καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομή αὐτῶν· οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν, οὐδὲ πα- τάξει αὐτοὺς καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος· ἀλλ᾽ ὁ ἐλεῶν αὐτοὺς παρακαλέσει αὐτοὺς, καὶ διὰ πηγῶν ὑδά των ἄξει αὐτοὺς, καὶ θήσω πᾶν ὅρος εἰς ὁδὸν, καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς. » Εἰκὸς τοὺς Β ἐκ περιτομῆς οἴεσθαι περὶ ἑαυτῶν εἰρῆσθαι τὰ ἐν τῇ προφητείᾳ, ἐπείπερ λέλεκται· ι Καὶ εἶπέ μοι· Δουλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσο μαι· › πρὸς δὲ τῷ μὴ ἁρμόζειν αὐτοῖς τὰς λέξεις σαφῶς ἀποδείκνυται καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς, ὅτι δὴ περὶ ἑτέρου Ἰσραὴλ τὰ λεγόμενα προφητεύεται· γέγραπται γάρ· ι Καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼς καὶ τὸν Ἰσραὴλ πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν εἶπέ μοι· Μέγα σοί ἐστιν τὸ κληθῆναι σε παϊδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς τοῦ Ἰακὼς καὶ τὰς διασποράς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· ι Ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, ο παράδοξόν τινα καὶ θαυμαστὸν ὑποφαίνει τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος. Τίς δ' ἂν οὗτος εἴη ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ καὶ ἤδη πρότερον ἐν τοῖς ἀνωτέρω Ἰακὼβ χρηματίσας καὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ· ἡ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μόνος κατ' ἀλήθειαν ὁρῶν Θεὸν τὸν Πατέρα, Ἰσραὴλ μὲν ὀνομαζόμενος, ὅπερ ἑρμη- νεύεται < ὁρῶν τὸν Θεὸν, » κατ᾽ ἐπίνοιαν αὐτοῦ τῆς θεότητος· Ἰακὼς δὲ, ὅπερ ἐστὶ < πτερνιστής, ο καθ' ἐνανθρωπήσας κατηγωνίσατο πάσας τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις. Ορα δὲ εἰ μὴ συνάδουσιν ἀλλήλαις αἱ περικοπαί, ἤ τε μετὰ χεῖρας, καὶ ἐν ᾗ ἐλέγετο τὸ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου » εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον· . ὡς γάρ τοι ἐκεῖ τὸν Ἰακὼβ ὁ παῖς μου » είρηται, οὕτως ἐνθάδε τὸ « μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παϊδά μου · καὶ ὡς ἐκεῖ τὸ, ο Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, λέλεκται, οὕτως ἐνθάδε τὸ, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. » Πάλιν τε αὖ ἐκεῖ μὲν εἴρηται· « "Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει· › ἐν δὲ τῇ μετὰ χεῖρας· ι Ιδού τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρο νομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει · Ανα- καλύφθητε. » Ὅτι μὲν οὖν οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ μόνω τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἁρμόζει τὰ ἐν ταῖς προκειμέναις Ει ΕΙ ο ECLOGA PROPHETICA. LIB. 19. - A minantium. Reges videbunt eum et exsurgent princi- (f. ) C D 'Isai. xLix, 1-11. pes, et adorabunt eum propter Dominum ; quia fidelis est Sanctus Israel, et elegi te. Hæc dicit Dominus : In tempore placito exaudivi te, et in die salutis auxi- liatus sum tibi : et servavi te, et dedi te in foedus po- puli, ut suscitares terram, et possideres hæreditates dissipatas; ut diceres his qui vincti sunt: Exite, et his qui in tenebris: Revelamini. Super omnes vias pascentur, et in omnibus planis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, et non percutiet eos astus et sol : quia miserator eorum reget eos, et ad fon- tes aquarum potabit eos. Et ponam omnes montes meos in viam, et omnem semitam eis in pascua ³. › Verisimile est opinari Hebræos sibi hujus prophe- tiæ verba dici, scilicet : dixit mihi : Servus meus es tu, Israel, et in te gloriabor. Non istis vero hæc convenire demonstrant quæ sequuntur, et ad alium Israel spectare; scriptum est enim : « nunc sic dicit Dominus, formans me ex utero ser- vum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel. Et rursus dixit mihi: Magnum tibi est vocari filium meum, ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas. . Sed et illud : . Ecce dedi te in la- cem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ, admirabilem quemdam et prodigiosum fore demonstrat eum de quo sermo habetur. Quis au- tem bic esset, nisi Dominus noster Jesus Christus, qui jam prius in iis quæ supra relata sunt, Jacob et Israel manifestatus est dicens : • Jacob; puer meus, suscipiam eum, et Israel electus neus : suscepit eum anima mea?, Hic enim est solus vere videns Deum Patrem, Israel quidem nomina- tus, quod interpretatur videns Deum, juxta divini- tatis suæ sensum ; Jacob autem, id est luctator, quoniam incarnatus omnes adversarias debellavit potestates. Attende enim quomodo consentiant in- ter se prophetiæ; hæc quidem, de qua nunc sermo habetur, et in qua dicitur illud, Jacob filius meus, quod ad Christum spectat; sicut enim illic c Jacob puer meus, dicitur, ita hic e Magnum tibi est vo- cari te filium meum ; » et sicut illic, • Israel electus meus › dicitur, ita hic, « quia fidelis est sanctus Israel, et elegi te. . Rursusque illic dicitur : « Dedi te in testamentum generis, in lumen gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres de conclu- sione vinctos, de domo carceris sedentes in tene- bris; in præsente vero prophetia: Ecce dedi te in lucem gentium, ut suscitares terram, et posside- res hæreditates dissipatas; ut diceres his qui vincli sunt : Exite, et his qui in tenebris : Revelamini. Quod quidem nulli alii ac soli Salvatori nostro conveniunt illæ prophetiæ, manifestum flet multi- tudini gentium quæ in eum atque per eum in om- nium Deum speraverunt, quibus a Patre constitutus est in lumen. Ait igitur, ‹ ut suscitares terram scilicet ad animam prius tumultu et procella agita-
πρὸς δὲ τῷ μὴ ἁρμόζειν αὐτοῖς τὰς λέξεις σαφῶς ἀποδείκνυται καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς, ὅτι δὴ περὶ ἑτέρου Ἰσραὴλ τὰ λεγόμενα προφητεύεται· γέγραπται γὰρ, καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ καὶ τὸν Ἰσραὴλ πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν εἶπέν μοι· μέγα σοι ἐστὶν τὸ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς τοῦ Ἰακὼβ καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Ἀλλὰ καὶ τὸ, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, παράδοξόν τινα καὶ θαυμαστὸν ὑποφαίνει τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος· τίς δ’ ἂν οὗτος εἴη ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ καὶ ἤδη πρότερον ἐν τοῖς ἀνωτέρω Ἰακὼβ χρηματίσας καὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου· προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μόνος κατ’ ἀλήθειαν ὁρῶν Θεὸν τὸν Πατέρα, Ἰσραὴλ μὲν ὀνομαζόμενος, ὅπερ ἑρμηνεύεται ὁρῶν τὸν Θεὸν, κατ’ ἐπίνοιαν αὐτοῦ τῆς θεότητος· Ἰακὼβ δὲ, ὅπερ ἐστὶ πτερνιστὴς, καθ’ ὃ ἐνανθρωπήσας κατηγωνίσατο πάσας τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις.
ζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων. Βασιλεῖς ὄψονται αυτ τὸν, καὶ ἀναστήσονται ἄρχοντες, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ ἔνεκεν Κυρίου· ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. Οὕτως λέγει Κύριος· Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονομίας ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀνακαλυφθῆναι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς βοσκηθήσονται, καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομή αὐτῶν· οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν, οὐδὲ πα- τάξει αὐτοὺς καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος· ἀλλ᾽ ὁ ἐλεῶν αὐτοὺς παρακαλέσει αὐτοὺς, καὶ διὰ πηγῶν ὑδά των ἄξει αὐτοὺς, καὶ θήσω πᾶν ὅρος εἰς ὁδὸν, καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς. » Εἰκὸς τοὺς Β ἐκ περιτομῆς οἴεσθαι περὶ ἑαυτῶν εἰρῆσθαι τὰ ἐν τῇ προφητείᾳ, ἐπείπερ λέλεκται· ι Καὶ εἶπέ μοι· Δουλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσο μαι· › πρὸς δὲ τῷ μὴ ἁρμόζειν αὐτοῖς τὰς λέξεις σαφῶς ἀποδείκνυται καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς, ὅτι δὴ περὶ ἑτέρου Ἰσραὴλ τὰ λεγόμενα προφητεύεται· γέγραπται γάρ· ι Καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼς καὶ τὸν Ἰσραὴλ πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν εἶπέ μοι· Μέγα σοί ἐστιν τὸ κληθῆναι σε παϊδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς τοῦ Ἰακὼς καὶ τὰς διασποράς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· ι Ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, ο παράδοξόν τινα καὶ θαυμαστὸν ὑποφαίνει τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος. Τίς δ' ἂν οὗτος εἴη ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ καὶ ἤδη πρότερον ἐν τοῖς ἀνωτέρω Ἰακὼβ χρηματίσας καὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ· ἡ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μόνος κατ' ἀλήθειαν ὁρῶν Θεὸν τὸν Πατέρα, Ἰσραὴλ μὲν ὀνομαζόμενος, ὅπερ ἑρμη- νεύεται < ὁρῶν τὸν Θεὸν, » κατ᾽ ἐπίνοιαν αὐτοῦ τῆς θεότητος· Ἰακὼς δὲ, ὅπερ ἐστὶ < πτερνιστής, ο καθ' ἐνανθρωπήσας κατηγωνίσατο πάσας τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις. Ορα δὲ εἰ μὴ συνάδουσιν ἀλλήλαις αἱ περικοπαί, ἤ τε μετὰ χεῖρας, καὶ ἐν ᾗ ἐλέγετο τὸ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου » εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον· . ὡς γάρ τοι ἐκεῖ τὸν Ἰακὼβ ὁ παῖς μου » είρηται, οὕτως ἐνθάδε τὸ « μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παϊδά μου · καὶ ὡς ἐκεῖ τὸ, ο Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, λέλεκται, οὕτως ἐνθάδε τὸ, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. » Πάλιν τε αὖ ἐκεῖ μὲν εἴρηται· « "Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει· › ἐν δὲ τῇ μετὰ χεῖρας· ι Ιδού τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρο νομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει · Ανα- καλύφθητε. » Ὅτι μὲν οὖν οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ μόνω τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἁρμόζει τὰ ἐν ταῖς προκειμέναις Ει ΕΙ ο ECLOGA PROPHETICA. LIB. 19. - A minantium. Reges videbunt eum et exsurgent princi- (f. ) C D 'Isai. xLix, 1-11. pes, et adorabunt eum propter Dominum ; quia fidelis est Sanctus Israel, et elegi te. Hæc dicit Dominus : In tempore placito exaudivi te, et in die salutis auxi- liatus sum tibi : et servavi te, et dedi te in foedus po- puli, ut suscitares terram, et possideres hæreditates dissipatas; ut diceres his qui vincti sunt: Exite, et his qui in tenebris: Revelamini. Super omnes vias pascentur, et in omnibus planis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, et non percutiet eos astus et sol : quia miserator eorum reget eos, et ad fon- tes aquarum potabit eos. Et ponam omnes montes meos in viam, et omnem semitam eis in pascua ³. › Verisimile est opinari Hebræos sibi hujus prophe- tiæ verba dici, scilicet : dixit mihi : Servus meus es tu, Israel, et in te gloriabor. Non istis vero hæc convenire demonstrant quæ sequuntur, et ad alium Israel spectare; scriptum est enim : « nunc sic dicit Dominus, formans me ex utero ser- vum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel. Et rursus dixit mihi: Magnum tibi est vocari filium meum, ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas. . Sed et illud : . Ecce dedi te in la- cem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ, admirabilem quemdam et prodigiosum fore demonstrat eum de quo sermo habetur. Quis au- tem bic esset, nisi Dominus noster Jesus Christus, qui jam prius in iis quæ supra relata sunt, Jacob et Israel manifestatus est dicens : • Jacob; puer meus, suscipiam eum, et Israel electus neus : suscepit eum anima mea?, Hic enim est solus vere videns Deum Patrem, Israel quidem nomina- tus, quod interpretatur videns Deum, juxta divini- tatis suæ sensum ; Jacob autem, id est luctator, quoniam incarnatus omnes adversarias debellavit potestates. Attende enim quomodo consentiant in- ter se prophetiæ; hæc quidem, de qua nunc sermo habetur, et in qua dicitur illud, Jacob filius meus, quod ad Christum spectat; sicut enim illic c Jacob puer meus, dicitur, ita hic e Magnum tibi est vo- cari te filium meum ; » et sicut illic, • Israel electus meus › dicitur, ita hic, « quia fidelis est sanctus Israel, et elegi te. . Rursusque illic dicitur : « Dedi te in testamentum generis, in lumen gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres de conclu- sione vinctos, de domo carceris sedentes in tene- bris; in præsente vero prophetia: Ecce dedi te in lucem gentium, ut suscitares terram, et posside- res hæreditates dissipatas; ut diceres his qui vincli sunt : Exite, et his qui in tenebris : Revelamini. Quod quidem nulli alii ac soli Salvatori nostro conveniunt illæ prophetiæ, manifestum flet multi- tudini gentium quæ in eum atque per eum in om- nium Deum speraverunt, quibus a Patre constitutus est in lumen. Ait igitur, ‹ ut suscitares terram scilicet ad animam prius tumultu et procella agita-
Ὅρα δὲ εἰ μὴ συνᾴδουσιν ἀλλήλαις αἱ περικοπαὶ, ἥ τε μετὰ χεῖρας, καὶ ἐν ᾗ ἐλέγετο τὸ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον· ὡς γάρ τοι ἐκεῖ τὸ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου εἴρηται, οὕτως ἐνθάδε τὸ μέγα σοι ἐστὶ τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου· καὶ ὡς ἐκεῖ τὸ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου λέλεκται, οὕτως ἐνθάδε τὸ, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ καὶ ἐξελεξάμην σε. Πάλιν τε αὖ ἐκεῖ μὲν εἴρηται, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει· ἐν δὲ τῇ μετὰ χεῖρας, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς ἐξέλθατε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει ἀνακαλύφθητε. Ὅτι μὲν οὖν οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ μόνῳ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἁρμόζει τὰ ἐν ταῖς προκειμέναις προφητείαις, δῆλον ἔσται τοῖς ἐπιστήσασιν τῷ πλήθει τῶν εἰς αὐτὸν καὶ δι’ αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἠλπικότων ἐθνῶν, οἷς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐτέθη εἰς φῶς·
ζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων. Βασιλεῖς ὄψονται αυτ τὸν, καὶ ἀναστήσονται ἄρχοντες, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ ἔνεκεν Κυρίου· ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. Οὕτως λέγει Κύριος· Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονομίας ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀνακαλυφθῆναι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς βοσκηθήσονται, καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομή αὐτῶν· οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν, οὐδὲ πα- τάξει αὐτοὺς καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος· ἀλλ᾽ ὁ ἐλεῶν αὐτοὺς παρακαλέσει αὐτοὺς, καὶ διὰ πηγῶν ὑδά των ἄξει αὐτοὺς, καὶ θήσω πᾶν ὅρος εἰς ὁδὸν, καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς. » Εἰκὸς τοὺς Β ἐκ περιτομῆς οἴεσθαι περὶ ἑαυτῶν εἰρῆσθαι τὰ ἐν τῇ προφητείᾳ, ἐπείπερ λέλεκται· ι Καὶ εἶπέ μοι· Δουλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσο μαι· › πρὸς δὲ τῷ μὴ ἁρμόζειν αὐτοῖς τὰς λέξεις σαφῶς ἀποδείκνυται καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς, ὅτι δὴ περὶ ἑτέρου Ἰσραὴλ τὰ λεγόμενα προφητεύεται· γέγραπται γάρ· ι Καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼς καὶ τὸν Ἰσραὴλ πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν εἶπέ μοι· Μέγα σοί ἐστιν τὸ κληθῆναι σε παϊδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς τοῦ Ἰακὼς καὶ τὰς διασποράς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. ᾿Αλλὰ καὶ τό· ι Ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, ο παράδοξόν τινα καὶ θαυμαστὸν ὑποφαίνει τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος. Τίς δ' ἂν οὗτος εἴη ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ καὶ ἤδη πρότερον ἐν τοῖς ἀνωτέρω Ἰακὼβ χρηματίσας καὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ· ἡ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μόνος κατ' ἀλήθειαν ὁρῶν Θεὸν τὸν Πατέρα, Ἰσραὴλ μὲν ὀνομαζόμενος, ὅπερ ἑρμη- νεύεται < ὁρῶν τὸν Θεὸν, » κατ᾽ ἐπίνοιαν αὐτοῦ τῆς θεότητος· Ἰακὼς δὲ, ὅπερ ἐστὶ < πτερνιστής, ο καθ' ἐνανθρωπήσας κατηγωνίσατο πάσας τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις. Ορα δὲ εἰ μὴ συνάδουσιν ἀλλήλαις αἱ περικοπαί, ἤ τε μετὰ χεῖρας, καὶ ἐν ᾗ ἐλέγετο τὸ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου » εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον· . ὡς γάρ τοι ἐκεῖ τὸν Ἰακὼβ ὁ παῖς μου » είρηται, οὕτως ἐνθάδε τὸ « μέγα σοί ἐστι τοῦ κληθῆναι σε παϊδά μου · καὶ ὡς ἐκεῖ τὸ, ο Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, λέλεκται, οὕτως ἐνθάδε τὸ, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. » Πάλιν τε αὖ ἐκεῖ μὲν εἴρηται· « "Εδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει· › ἐν δὲ τῇ μετὰ χεῖρας· ι Ιδού τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρο νομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει · Ανα- καλύφθητε. » Ὅτι μὲν οὖν οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ μόνω τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἁρμόζει τὰ ἐν ταῖς προκειμέναις Ει ΕΙ ο ECLOGA PROPHETICA. LIB. 19. - A minantium. Reges videbunt eum et exsurgent princi- (f. ) C D 'Isai. xLix, 1-11. pes, et adorabunt eum propter Dominum ; quia fidelis est Sanctus Israel, et elegi te. Hæc dicit Dominus : In tempore placito exaudivi te, et in die salutis auxi- liatus sum tibi : et servavi te, et dedi te in foedus po- puli, ut suscitares terram, et possideres hæreditates dissipatas; ut diceres his qui vincti sunt: Exite, et his qui in tenebris: Revelamini. Super omnes vias pascentur, et in omnibus planis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, et non percutiet eos astus et sol : quia miserator eorum reget eos, et ad fon- tes aquarum potabit eos. Et ponam omnes montes meos in viam, et omnem semitam eis in pascua ³. › Verisimile est opinari Hebræos sibi hujus prophe- tiæ verba dici, scilicet : dixit mihi : Servus meus es tu, Israel, et in te gloriabor. Non istis vero hæc convenire demonstrant quæ sequuntur, et ad alium Israel spectare; scriptum est enim : « nunc sic dicit Dominus, formans me ex utero ser- vum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel. Et rursus dixit mihi: Magnum tibi est vocari filium meum, ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas. . Sed et illud : . Ecce dedi te in la- cem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ, admirabilem quemdam et prodigiosum fore demonstrat eum de quo sermo habetur. Quis au- tem bic esset, nisi Dominus noster Jesus Christus, qui jam prius in iis quæ supra relata sunt, Jacob et Israel manifestatus est dicens : • Jacob; puer meus, suscipiam eum, et Israel electus neus : suscepit eum anima mea?, Hic enim est solus vere videns Deum Patrem, Israel quidem nomina- tus, quod interpretatur videns Deum, juxta divini- tatis suæ sensum ; Jacob autem, id est luctator, quoniam incarnatus omnes adversarias debellavit potestates. Attende enim quomodo consentiant in- ter se prophetiæ; hæc quidem, de qua nunc sermo habetur, et in qua dicitur illud, Jacob filius meus, quod ad Christum spectat; sicut enim illic c Jacob puer meus, dicitur, ita hic e Magnum tibi est vo- cari te filium meum ; » et sicut illic, • Israel electus meus › dicitur, ita hic, « quia fidelis est sanctus Israel, et elegi te. . Rursusque illic dicitur : « Dedi te in testamentum generis, in lumen gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres de conclu- sione vinctos, de domo carceris sedentes in tene- bris; in præsente vero prophetia: Ecce dedi te in lucem gentium, ut suscitares terram, et posside- res hæreditates dissipatas; ut diceres his qui vincli sunt : Exite, et his qui in tenebris : Revelamini. Quod quidem nulli alii ac soli Salvatori nostro conveniunt illæ prophetiæ, manifestum flet multi- tudini gentium quæ in eum atque per eum in om- nium Deum speraverunt, quibus a Patre constitutus est in lumen. Ait igitur, ‹ ut suscitares terram scilicet ad animam prius tumultu et procella agita-
PG 22:1235φησὶν δὲ, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, τοῦτ’ ἔστιν τὴν ἐν θορύβοις καὶ ἀκαταστασίαις πάλαι τυγχάνουσαν ψυχὴν εἰς τὴν κατὰ φύσιν εὐστάθειαν καὶ καταστολὴν ἀγαγεῖν· ἀλλὰ καὶ τοῦ κληρονομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν δηλῶν· ἣν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἔρημον τυγχάνουσαν, κληρονομίαν εἴληφε παρὰ τοῦ εἰπόντος αὐτῷ, αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Οὗτος δὲ κατὰ τὴν περὶ αὐτοῦ προφητείαν τοῖς ἐν δεσμοῖς εἴρηκεν ἐξελθεῖν· προχείρως μὲν ὡς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου, ὃν κειρίαις καταδεδεμένον καὶ ἐν μνήματι τεταρταῖον τυγχάνοντα, εἰπὼν, Λάζαρε δεῦρο ἔξω, ἐλεύθερον ἀφῆκεν ὑπάγειν· καὶ ἐν μέρει δὲ διανοίας ἐπὶ τῆς θυγατρὸς Ἁβραὰμ, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς δέκα καὶ ὀκτὼ ἔτεσιν, ἣν καὶ αὐτὴν τῆς ἀσθενείας ἀπαλλάξας, σώαν ἀπέλυσεν· καθόλου δὲ, ὁπηνίκα πᾶσιν τοῖς σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐσφιγμένοις ἄφεσιν τῶν προτέρων ἁμαρτημάτων παρέσχετο, οἷα δὴ μόνος (ἔχων) ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας· οἷς ἔτι καὶ νῦν διὰ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας παρακελεύεται τῶν προτέρων δεσμῶν ἐξελθεῖν, λέγων ἐφ’ ἑκάστῳ τὸ, ἴδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε.
προφητείαις, δήλον ἔσται τοῖς ἐπιστήσασιν τῷ ⚫ Β Ει πλήθει τῶν εἰς αὐτὸν καὶ δι' αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἠλπικότων ἐθνῶν, οἷς ὑπὸ τοῦ Πατρίς ἐτέθη εἰς φῶς· φησὶν δὲ, κ τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, τοῦτ' ἔστι τὴν ἐν θορύβοις καὶ ἀκαταστασίαις πάλαι τυγχάνουσαν ψυχὴν εἰς τὴν κατὰ φύσιν εὐστάθειαν καὶ καταστολὴν ἀγαγεῖν· ἀλλὰ καὶ κ τοῦ κληρονομή - σαι κληρονομίαν ἐρήμου, » τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν δηλῶν· ἣν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἔρημον τυγχά νουσαν, κληρονομίαν είληφε παρὰ τοῦ εἰπόντος αὐτ τῷ· « Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. » Οὗτος δὲ κατὰ τὴν περὶ αὐτοῦ προφητείαν τοῖς ἐν δεσμοῖς εἴρηκεν ἐξελθεῖν· προ- χείρως μὲν ὡς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου, ὃν κειρίαις καταδε δεμένον καὶ ἐν μνήματι τεταρταῖον τυγχάνοντα, εἰπών· ο Λάζαρε, δεύρο έξω, » ἐλεύθερον ἀφῆκεν ὑπάγειν· καὶ ἐν μέρει δὲ διανοίας ἐπὶ τῆς θυγατρὸς ᾿Αβραάμ, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς δέκα καὶ ὀκτὼ ἔτεσιν, ἦν καὶ αὐτὴν τῆς ἀσθενείας ἀπαλλάξας σώαν ἀπὸ ἔλυσε· καθόλου δὲ, ὁπηνίκα πᾶσι τοῖς σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐσφιγμένοις ἄφεσιν τῶν προτέρων ἁμαρτημάτων παρέσχετο, οἷα δὴ μόνος (ἔχων) έξου σίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας· οἷς ἔτι καὶ νῦν διὰ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας παρακελεύεται τῶν προτέρων δεσμῶν ἐξελθεῖν, λέγων ἐφ' ἑκάστῳ τὸ, ε Ιδε, ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε. · Ἐπὶ τούτοις ἔτι καὶ νῦν τοῖς εἰσέτι ἀγνοίας τε καὶ πονηρίας κατορω ρυγμένοις ἀνακαλυφθῆναι προστάττει, ἅτε λόγος ὑπάρχων Θεοῦ, καρδίας τε ἐτάζων καὶ νεφρούς, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Ἵνα δὲ ὡς ένι μάλιστα συντόμως διαδράμωμεν, καὶ τὰ πρὸ τούτων ἐφαρμόζοντες τοῖς περὶ Χριστοῦ λεγομένοις, ἀναλαβόντες ἐξ ὑπαρχῆς καὶ τὴν τούτων ὑπόνοιαν ἡμῶν ἐκθησόμεθα. Εν πολλοῖς δὴ σαφῶς τῷ ἐκ περι τομῆς λαῷ προσομιλήσας, ὅτε καὶ ἐξ ὀνόματος ἤτοι τὸν Ἰακὼς ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ ἀνακαλεῖται, ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὴν προφη τείαν, ἀλλὰ γὰρ νήσους καὶ ἔθνη ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν λεχθησομένων παρακαλεῖ· καὶ ἔστι γε ἐνταῦθα ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κυρίου λεγομένη περὶ τῆς κλήσεως τῶν πρότερον ἀπίστων πάντη καὶ ἀλλοτρίων τῆς θεοσεβείας ἐθνῶν, ὧν ἐν μέρει νιοῦνται καὶ αἱ λεγό μεναι νῆσοι, ψυχαὶ ὅσαι τὸ πάλαι πρότερόν τινα τρό πον ὑπὸ θαλαττίων τῶν κατὰ τὸν βίον τρικυμιῶν καὶ τῶν κατὰ τῆς κακίας ἀλμυρωτάτων κατεκλύζοντο ρευμάτων. Τίνα οὖν ταύτας ὁ Κύριος αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ διδάσκει κατανοητέον· ι Ἐκ κοιλίας, » φησί, • μητρός μου ἐκάλεσε τὸ ὄνομά μου· ν καὶ σαφῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ· αὐτοῦ γάρ τοι τυγχάνουσιν οἱ λόγοι, οὓς ἐκ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου γραφῆς μεμαθήκαμεν. Αγνοοῦντι γὰρ τῷ Ἰωσὴφ περὶ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας ἐπιστὰς ὁ Γαβριὴλ, διάκονος ὢν τοῦ πατρικού βουλήματος, κατ' ὄναρ εἶπε μεθ᾿ ἕτερα καὶ τό· « Τέ- ξεται δὲ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ·, ἐπιφέρει δ' ἐν τῇ προφητείᾳ λέγων, ὅτι « Καὶ ἔθηκε τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ἐξεῖαν· » καὶ πάλιν : ο Εθηκέ με ὡς βέλος * EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - tam in pacem et tranquillitatem reducendam; sed et A ut possideres hæreditates dissipatas, > gentium videlicet Ecclesiam; quam aute 'ipsius incarnatio- nem desertam, quasi hæreditatem accepit ab illo qui dixit ei : ‹ Pete a me, et dabo tibi gentes hære- ditatem tuam *. Hic autem juxta prophetiam de se ipso, eos qui in vinculis erant, exire jussit. Sane enim Lazaro, quem fasciis jam redimitum atque in sepulcro a quatriduo depositum viderat, ut liber exiret imperavit, dicens: • Lazare, veni foras . Necnon ratione aliqua ad filiam Abrahami, quam constrinxerat Satanas decem et octo annos, quam- que pristina infirmitate liberatam, incolumem di- misit. Caeterum, ubique iis qui peccatorum vinculis impediebantur, priorum suarum iniquitatum mis- sionem concessit, prout solus potestatem habens dimittendi peccata. Quibus nunc quoque doctrina sua imperat ut, ruptis prioribus vinculis, egredian- tur, unicuique dictitans : • Ecce sanus factus es: jam noli peccare ³., Præterea nunc adhuc igno- rantiæ et malitiæ tenebris obscuratis præcipit ut revelentur, quippe qui Verbum Dei est, præcordia et renes inquirens, cordisque cogitationum et sen- tentiarum indagator. Verum ut quam brevissime iis heumbamus, præcedentia verba iis quæ de Christo dicta sunt accommodantes, atque ab initio resu - mentes, nostram de illis interpretationem profere- mus. In multis igitur circumcisionis populo aperte manifestatus, eum nomine sive Jacob, sive ls- rael vocatur, in præsenti non ad eos prophetizat, sed insulas et gentes ad audienda quæ dictu- rus est convocat; estque ibi promissio Christi dicta de vocatione omnino olim infidelium, atque a pietate in Deum alienarum gentium, quarum aliæ nominantur insulæ, animæ scilicet quæ olim quodam modo maritimis vitæ procellis, agitatis- que iniquitatis fluctibus jactabantur. Quid de iis sit intelligendum ipse nos docet Dominus, dicens : • Ex utero matris meæ vocavit nomen meum; > quod et aperte de Christo, ipsius enim sunt hæc verba, quæ ex Evangelii scriptura didicimus. Inscio enim Joseph Mariam concepisse cum apparuisset Gabriel, paternæ minister voluntatis, in somniis inter cætera hæc ait : « Pariet autem filium, et vocalis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum. Adjicitque in prophetia : . posuit os meum quasi gladium acutum ; » rursus- que : « Posuit me quasi sagittam electan. • Verbum enim Domini est efficax et penetrabilius omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divi- sionem animæ ac spiritus*,, ut divinus ostendit Apostolus. Hæc quoque ipsi soli aptissime conve- niunt, obedienti facto Patri usque ad mortem, scili- cel: Servus meus es tu, Israel, et in te gloria- bor. › Illud vero: «Et ego dixi: In vacuum labo- ravi, et quæ sequuntur, ad Salvatorem spectant, propter paucitatem eorum qui secundum Evange- › . • Psal. 11, 8. 'Joan. x1, 43. Joan. v, 14. C D (f. v) Matth. 1, 21, № Heor. iv,
Ἐπὶ τούτοις ἔτι καὶ νῦν τοῖς εἰσέτι ἀγνοίας τε καὶ πονηρίας κατορωρυγμένοις ἀνακαλυφθῆναι προστάττει, ἅτε Λόγος ὑπάρχων Θεοῦ, καρδίας τε ἐτάζων καὶ νεφροὺς, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Ἵνα δὲ ὡς ἔνι μάλιστα συντόμως διαδράμωμεν, καὶ τὰ πρὸ τούτων ἐφαρμόζοντες τοῖς περὶ Χριστοῦ λεγομένοις, ἀναλαβόντες ἐξ ὑπαρχῆς καὶ τὴν τούτων ὑπόνοιαν ἡμῶν ἐκθησόμεθα. Ἐν πολλοῖς δὴ σαφῶς τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ προσομιλήσας, ὅτε καὶ ἐξ ὀνόματος, ἤτοι τὸν Ἰακὼβ ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ ἀνακαλεῖται, ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὴν προφητείαν, ἀλλὰ γὰρ νήσους καὶ ἔθνη ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν λεχθησομένων παρακαλεῖ· καὶ ἔστιν γε ἐνταῦθα ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κυρίου λεγομένη περὶ τῆς κλήσεως τῶν προτέρον ἀπίστων πάντη καὶ ἀλλοτρίων τῆς θεοσεβείας ἐθνῶν, ὧν ἐν μέρει νοοῦνται καὶ αἱ λεγόμεναι νῆσοι, ψυχαὶ ὅσαι τὸ πάλαι πρότερον τινὰ τρόπον ὑποθαλαττίων τῶν κατὰ τὸν βίον τρικυμιῶν καὶ τῶν κατὰ τῆς κακίας ἁλμυρωτάτων κατεκλύζοντο ῥευμάτων. Τίνα οὖν ταύτας ὁ Κύριος αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ διδάσκει κατανοητέον· ἐκ κοιλίας φησὶ μητρός μου ἐκάλεσεν τὸ ὄνομά μου·
προφητείαις, δήλον ἔσται τοῖς ἐπιστήσασιν τῷ ⚫ Β Ει πλήθει τῶν εἰς αὐτὸν καὶ δι' αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἠλπικότων ἐθνῶν, οἷς ὑπὸ τοῦ Πατρίς ἐτέθη εἰς φῶς· φησὶν δὲ, κ τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, τοῦτ' ἔστι τὴν ἐν θορύβοις καὶ ἀκαταστασίαις πάλαι τυγχάνουσαν ψυχὴν εἰς τὴν κατὰ φύσιν εὐστάθειαν καὶ καταστολὴν ἀγαγεῖν· ἀλλὰ καὶ κ τοῦ κληρονομή - σαι κληρονομίαν ἐρήμου, » τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν δηλῶν· ἣν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἔρημον τυγχά νουσαν, κληρονομίαν είληφε παρὰ τοῦ εἰπόντος αὐτ τῷ· « Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. » Οὗτος δὲ κατὰ τὴν περὶ αὐτοῦ προφητείαν τοῖς ἐν δεσμοῖς εἴρηκεν ἐξελθεῖν· προ- χείρως μὲν ὡς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου, ὃν κειρίαις καταδε δεμένον καὶ ἐν μνήματι τεταρταῖον τυγχάνοντα, εἰπών· ο Λάζαρε, δεύρο έξω, » ἐλεύθερον ἀφῆκεν ὑπάγειν· καὶ ἐν μέρει δὲ διανοίας ἐπὶ τῆς θυγατρὸς ᾿Αβραάμ, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς δέκα καὶ ὀκτὼ ἔτεσιν, ἦν καὶ αὐτὴν τῆς ἀσθενείας ἀπαλλάξας σώαν ἀπὸ ἔλυσε· καθόλου δὲ, ὁπηνίκα πᾶσι τοῖς σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐσφιγμένοις ἄφεσιν τῶν προτέρων ἁμαρτημάτων παρέσχετο, οἷα δὴ μόνος (ἔχων) έξου σίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας· οἷς ἔτι καὶ νῦν διὰ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας παρακελεύεται τῶν προτέρων δεσμῶν ἐξελθεῖν, λέγων ἐφ' ἑκάστῳ τὸ, ε Ιδε, ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε. · Ἐπὶ τούτοις ἔτι καὶ νῦν τοῖς εἰσέτι ἀγνοίας τε καὶ πονηρίας κατορω ρυγμένοις ἀνακαλυφθῆναι προστάττει, ἅτε λόγος ὑπάρχων Θεοῦ, καρδίας τε ἐτάζων καὶ νεφρούς, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Ἵνα δὲ ὡς ένι μάλιστα συντόμως διαδράμωμεν, καὶ τὰ πρὸ τούτων ἐφαρμόζοντες τοῖς περὶ Χριστοῦ λεγομένοις, ἀναλαβόντες ἐξ ὑπαρχῆς καὶ τὴν τούτων ὑπόνοιαν ἡμῶν ἐκθησόμεθα. Εν πολλοῖς δὴ σαφῶς τῷ ἐκ περι τομῆς λαῷ προσομιλήσας, ὅτε καὶ ἐξ ὀνόματος ἤτοι τὸν Ἰακὼς ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ ἀνακαλεῖται, ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὴν προφη τείαν, ἀλλὰ γὰρ νήσους καὶ ἔθνη ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν λεχθησομένων παρακαλεῖ· καὶ ἔστι γε ἐνταῦθα ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κυρίου λεγομένη περὶ τῆς κλήσεως τῶν πρότερον ἀπίστων πάντη καὶ ἀλλοτρίων τῆς θεοσεβείας ἐθνῶν, ὧν ἐν μέρει νιοῦνται καὶ αἱ λεγό μεναι νῆσοι, ψυχαὶ ὅσαι τὸ πάλαι πρότερόν τινα τρό πον ὑπὸ θαλαττίων τῶν κατὰ τὸν βίον τρικυμιῶν καὶ τῶν κατὰ τῆς κακίας ἀλμυρωτάτων κατεκλύζοντο ρευμάτων. Τίνα οὖν ταύτας ὁ Κύριος αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ διδάσκει κατανοητέον· ι Ἐκ κοιλίας, » φησί, • μητρός μου ἐκάλεσε τὸ ὄνομά μου· ν καὶ σαφῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ· αὐτοῦ γάρ τοι τυγχάνουσιν οἱ λόγοι, οὓς ἐκ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου γραφῆς μεμαθήκαμεν. Αγνοοῦντι γὰρ τῷ Ἰωσὴφ περὶ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας ἐπιστὰς ὁ Γαβριὴλ, διάκονος ὢν τοῦ πατρικού βουλήματος, κατ' ὄναρ εἶπε μεθ᾿ ἕτερα καὶ τό· « Τέ- ξεται δὲ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ·, ἐπιφέρει δ' ἐν τῇ προφητείᾳ λέγων, ὅτι « Καὶ ἔθηκε τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ἐξεῖαν· » καὶ πάλιν : ο Εθηκέ με ὡς βέλος * EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - tam in pacem et tranquillitatem reducendam; sed et A ut possideres hæreditates dissipatas, > gentium videlicet Ecclesiam; quam aute 'ipsius incarnatio- nem desertam, quasi hæreditatem accepit ab illo qui dixit ei : ‹ Pete a me, et dabo tibi gentes hære- ditatem tuam *. Hic autem juxta prophetiam de se ipso, eos qui in vinculis erant, exire jussit. Sane enim Lazaro, quem fasciis jam redimitum atque in sepulcro a quatriduo depositum viderat, ut liber exiret imperavit, dicens: • Lazare, veni foras . Necnon ratione aliqua ad filiam Abrahami, quam constrinxerat Satanas decem et octo annos, quam- que pristina infirmitate liberatam, incolumem di- misit. Caeterum, ubique iis qui peccatorum vinculis impediebantur, priorum suarum iniquitatum mis- sionem concessit, prout solus potestatem habens dimittendi peccata. Quibus nunc quoque doctrina sua imperat ut, ruptis prioribus vinculis, egredian- tur, unicuique dictitans : • Ecce sanus factus es: jam noli peccare ³., Præterea nunc adhuc igno- rantiæ et malitiæ tenebris obscuratis præcipit ut revelentur, quippe qui Verbum Dei est, præcordia et renes inquirens, cordisque cogitationum et sen- tentiarum indagator. Verum ut quam brevissime iis heumbamus, præcedentia verba iis quæ de Christo dicta sunt accommodantes, atque ab initio resu - mentes, nostram de illis interpretationem profere- mus. In multis igitur circumcisionis populo aperte manifestatus, eum nomine sive Jacob, sive ls- rael vocatur, in præsenti non ad eos prophetizat, sed insulas et gentes ad audienda quæ dictu- rus est convocat; estque ibi promissio Christi dicta de vocatione omnino olim infidelium, atque a pietate in Deum alienarum gentium, quarum aliæ nominantur insulæ, animæ scilicet quæ olim quodam modo maritimis vitæ procellis, agitatis- que iniquitatis fluctibus jactabantur. Quid de iis sit intelligendum ipse nos docet Dominus, dicens : • Ex utero matris meæ vocavit nomen meum; > quod et aperte de Christo, ipsius enim sunt hæc verba, quæ ex Evangelii scriptura didicimus. Inscio enim Joseph Mariam concepisse cum apparuisset Gabriel, paternæ minister voluntatis, in somniis inter cætera hæc ait : « Pariet autem filium, et vocalis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum. Adjicitque in prophetia : . posuit os meum quasi gladium acutum ; » rursus- que : « Posuit me quasi sagittam electan. • Verbum enim Domini est efficax et penetrabilius omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divi- sionem animæ ac spiritus*,, ut divinus ostendit Apostolus. Hæc quoque ipsi soli aptissime conve- niunt, obedienti facto Patri usque ad mortem, scili- cel: Servus meus es tu, Israel, et in te gloria- bor. › Illud vero: «Et ego dixi: In vacuum labo- ravi, et quæ sequuntur, ad Salvatorem spectant, propter paucitatem eorum qui secundum Evange- › . • Psal. 11, 8. 'Joan. x1, 43. Joan. v, 14. C D (f. v) Matth. 1, 21, № Heor. iv,
PG 22:1237ὃ καὶ σαφῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, αὐτοῦ γάρ τοι τυγχάνουσιν οἱ λόγοι, οὓς ἐκ τῆς τοῦ εὐαγγελίου γραφῆς μεμαθήκαμεν· ἀγνοοῦντι γὰρ τῷ Ἰωσὴφ περὶ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας ἐπιστὰς ὁ Γαβριὴλ, διάκονος ὢν τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, κατ’ ὄναρ εἶπεν μεθ’ ἕτερα καὶ τὸ, τέξεται δὲ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἐπιφέρει δ’ ἐν τῇ προφητείᾳ λέγων, ὅτι καὶ ἔθηκε τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ὀξεῖαν· καὶ πάλιν, ἔθηκέν με ὡς βέλος ἐκλεκτόν· ὁ γὰρ λογὸς Θεοῦ τυγχάνει ἐνεργὴς, ἔστιν καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ὡς ὁ θεσπέσιος ἐδίδαξεν ἀπόστολος. Εὐλογώτατα δ’ ἂν αὐτῷ μόνῳ λεχθείη ὑπηκόῳ γενομένῳ τῷ Πατρὶ μέχρι καὶ θανάτου τὸ, δοῦλός μου εἶ σὺ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι· τὸ δὲ, καὶ ἐγὼ εἶπα κενῶς ἐκοπίασα, καὶ τὰ ἑξῆς, λέγοιτ’ ἂν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸ σπάνιον τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον αὐτοῦ βιούντων. Καὶ ἐπειδήπερ οὐκ ἦλθεν εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ, καλῶς προηγουμένως μὲν λέγεται ἐπιδεδημηκέναι, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὴν διασπορὰν τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι·
ἐπλεκτόν. 3-4 Ὁ γὰρ Λόγος Θεοῦ τυγχάνει ενεργής, » ἔστι ι καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ο ὡς ὁ θεσπέσιος ἐδίδαξεν 'Απόστολος. Εὐλογώτατα δ' ἂν αὐτῷ μόνῳ λεχθείη ὑπηκόῳ γενομένῳ τῷ Πατρὶ μέσ χρι καὶ θανάτου τό· « Δουλός μου εἶ σὺ, Ἰσραήλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι·, τὸ δέ· ι Καὶ ἐγὼ εἶπα· Κενῶς ἐκοπίασα, » καὶ τὰ ἑξῆς, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸ σπάνιον τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ βιούντων. Καὶ ἐπειδήπερ «οὐκ ἦλθεν εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ, ο καλῶς προηγουμένως μὲν λέγεται ἐπιδεδημηκέναι, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὴν διασπορὰν τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι·, ἑπομένως δὲ, διὰ τὸ μὴ παρα- δέξασθαι αὐτὸν τοὺς ἐξ ἐκείνων πάντας, ἐπιφέρεται ὡς πρὸς αὐτόν· « Ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ Β ' εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. » Προστ τάττει δὲ ἡμῖν μετὰ ταῦτα Κύριος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ φυσάμενος αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, ἁγιάζειν αὐτὸν, λέγων· 'Αγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐφαύλισε τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, « κενώσας ἑαυτὸν, καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἡμετέρας ἀναλαβών, αἰσχύνης γε μέχρι θανάτου καὶ θανάτου σταυροῦ καταφρονήσας. » Μετὰ ταῦτά φησι τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων·, καὶ δὴ σαφὲς ὅπως οἱ τοῖς ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι οὐ μόνον κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐβδελύξαντο αὐτὸν εἰπόντες «Καὶ βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος, » ἀλλ᾽ ἔτι καὶ νῦν βδελύσσονται, ἀνατρέπειν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν πειρώμενοι. Τοῦτον οὖν ὁ Κύριος ἁγιάζειν προστάττει, τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν προσημαίνων. "Οτι δὲ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως προθεσπίζων ὁ λόγος τὴν ἑξῆς επιφέρει προφητείαν, τὴν ἀπὸ τοῦ· ι Εδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, » καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ ἐπιπλεῖον βασανίζειν πνευματικώτερα όντα, καὶ κατὰ μόνην διάνοιαν ἀποδιδόμενα, οὐ τῆς παρούσης πραγματείας τυγχάνει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ. Οὕτως λέγει Κύριος · Ποῖον τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἐξαπέστειλα αὐτήν ; ἢ τίνι ὑπόχρεῳ πέπρακα ὑμᾶς; Ἰδοὺ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν· διότι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος ὁ ὑπακούων· μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι ; ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἰδοὺ τῷ ἐλεγμῷ μου εξερημώσω τὴν θάλασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρή μους, καὶ ξηρανθήσονται οἱ ἰχθύες αὐτῶν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι ὕδωρ, καὶ ἀποθανοῦνται ἐν δίψει. Ενδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον θήσω τὸ περιβό λαιον αὐτοῦ. Κύριος Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παι δείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· ἔθηκέ μοι πρωί, πρωί προσέθηκέ μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παι δεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσο ωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· καὶ Κύριος Κύριος βοηθός μου ἐγενήθη· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ᾽ ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἑτέ ραν (στερεάν) πέτραν· καὶ ἔγνων, ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἐγγισάτω. Ιδού Κύριος Κύριος βοηθεῖ μοι· τίς κακώ ECLOGE PROPHETICA. LIB. 17. - $253 , A lium ejus vivunt. Elquoniam non veult nisi aa pez- ditas oves domus Israel, › recte memoratur præci- pue in mundum venisse ad suscitandas tribus Jacob et faces Israel convertendas. ». Dein, cum inter istos omnes non eum accepissent, subjicit quasi ad seipsum : • Ecce dedi te in lucem gen- tium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. › Jubet nos post hæc Dominus Deus et Pater, qui li- beravit eum ab omnibus ei adversantibus, sanctifi- care eum, dicens : « Sanctificate qui parvi fecit animam suam. › Hic enim quain verissime parvi duxit animam suam, exinaniens semetipsum, et factus pro nobis maledictum; et peceata nostra suscipiens humiliavit semetipsum usque ad mor- tem, mortem autem crucis '. Addit deinde quem abominantur gentes, servi dominantium. Manifestum quippe est quod hujus sæculi principi- bus servientes, non tantum in passionis ejus tem- pore maledixerunt ei dicentes: Gravis est nobis eliam ad videndum ', » sed et nunc maledicunt, ejus doctrina obsistere conantes. Hunc igitur Do- minus sanctificare jubet, præclaram ejus præsen- tiam prænuntians. Quod autem de gentium voca- tione prophetizans sermo reliqua profert prophe- tia, ab his verbis : c Dedi te in foedus gentium, el quæ sequuntur, quæ quidem fusius investigare, cum magis spiritualiter et juxta solam intelligen- (f. 55) tiam dicta sint, non præsentis operis est. C • D Gal. III, ; Hebr. xii, . CAPUT XXV. • Sic dicit Dominus: Qualis est hic liber repudii matris vestræ, quo dimisi eam? Aut cui debitori vendidi vos ? Ecce peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus vestris emisi matrem vestrain : quo- niam veni, et non erat homo qui audiret. Nunquid non potest manus mea liberare? aut nunquid non possum eripere? Ecce in increpatione mea deser- tum faciam mare : ponam fumina in siccum; com- putrescent pisces sine aqua, et morientur in sit. Induam coelos tenebris, et saccum ponam operimen - tum eorum. Dominus Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo oporteat dicere verbum. Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi au- rem ; ego autem non contumax sum, neque contra- dico tergum meum dedi in flagella, et maxillas meas in alapas; faciem vero ineam non averti a pro- bro sputorum. Dominus Deus auxiliator meus factus est: ideo non sum confusus; ideo posui faciem meam ut petram durissimam, et scio quoniam non confun- dar. Juxta est qui justificat me : quis contradices mihi? Accedat ad me. Ecce Dominus Deus auxilia- tor meus : quis est qui condemnet me? Ecce omues Phil. 11, 8. Sap. ", 15.
ἑπομένως δὲ, διὰ τὸ μὴ παραδέξασθαι αὐτὸν τοὺς ἐξ ἐκείνων πάντας, ἐπιφέρεται ὡς πρὸς αὐτὸν, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Προστάττει δὲ ἡμῖν μετὰ ταῦτα Κύριος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ ῥυσάμενος αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐπισυναχθέντων κατ’ αὐτοῦ, ἁγιάζειν αὐτὸν, λέγων, ἁγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐφαύλισε τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, κενώσας ἑαυτὸν, καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἡμετέρας ἀναλαβὼν, αἰσχύνης γε μέχρι θανάτου καὶ θανάτου σταυροῦ καταφρονήσας. Μετὰ ταῦτα φησὶ τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων· καὶ δὴ σαφὲς ὅπως οἱ τοῖς ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι, οὐ μόνον κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐβδελύξαντο αὐτὸν εἰπόντες, καὶ βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος, ἀλλ’ ἔτι καὶ νῦν βδελύσσονται, ἀνατρέπειν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν πειρώμενοι. Τοῦτον οὖν ὁ Κύριος ἁγιάζειν προστάττει, τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν προσημαίνων.
ἐπλεκτόν. 3-4 Ὁ γὰρ Λόγος Θεοῦ τυγχάνει ενεργής, » ἔστι ι καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ο ὡς ὁ θεσπέσιος ἐδίδαξεν 'Απόστολος. Εὐλογώτατα δ' ἂν αὐτῷ μόνῳ λεχθείη ὑπηκόῳ γενομένῳ τῷ Πατρὶ μέσ χρι καὶ θανάτου τό· « Δουλός μου εἶ σὺ, Ἰσραήλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι·, τὸ δέ· ι Καὶ ἐγὼ εἶπα· Κενῶς ἐκοπίασα, » καὶ τὰ ἑξῆς, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸ σπάνιον τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ βιούντων. Καὶ ἐπειδήπερ «οὐκ ἦλθεν εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ, ο καλῶς προηγουμένως μὲν λέγεται ἐπιδεδημηκέναι, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὴν διασπορὰν τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι·, ἑπομένως δὲ, διὰ τὸ μὴ παρα- δέξασθαι αὐτὸν τοὺς ἐξ ἐκείνων πάντας, ἐπιφέρεται ὡς πρὸς αὐτόν· « Ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ Β ' εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. » Προστ τάττει δὲ ἡμῖν μετὰ ταῦτα Κύριος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ φυσάμενος αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, ἁγιάζειν αὐτὸν, λέγων· 'Αγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐφαύλισε τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, « κενώσας ἑαυτὸν, καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἡμετέρας ἀναλαβών, αἰσχύνης γε μέχρι θανάτου καὶ θανάτου σταυροῦ καταφρονήσας. » Μετὰ ταῦτά φησι τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων·, καὶ δὴ σαφὲς ὅπως οἱ τοῖς ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι οὐ μόνον κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐβδελύξαντο αὐτὸν εἰπόντες «Καὶ βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος, » ἀλλ᾽ ἔτι καὶ νῦν βδελύσσονται, ἀνατρέπειν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν πειρώμενοι. Τοῦτον οὖν ὁ Κύριος ἁγιάζειν προστάττει, τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν προσημαίνων. "Οτι δὲ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως προθεσπίζων ὁ λόγος τὴν ἑξῆς επιφέρει προφητείαν, τὴν ἀπὸ τοῦ· ι Εδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, » καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ ἐπιπλεῖον βασανίζειν πνευματικώτερα όντα, καὶ κατὰ μόνην διάνοιαν ἀποδιδόμενα, οὐ τῆς παρούσης πραγματείας τυγχάνει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ. Οὕτως λέγει Κύριος · Ποῖον τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἐξαπέστειλα αὐτήν ; ἢ τίνι ὑπόχρεῳ πέπρακα ὑμᾶς; Ἰδοὺ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν· διότι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος ὁ ὑπακούων· μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι ; ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἰδοὺ τῷ ἐλεγμῷ μου εξερημώσω τὴν θάλασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρή μους, καὶ ξηρανθήσονται οἱ ἰχθύες αὐτῶν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι ὕδωρ, καὶ ἀποθανοῦνται ἐν δίψει. Ενδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον θήσω τὸ περιβό λαιον αὐτοῦ. Κύριος Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παι δείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· ἔθηκέ μοι πρωί, πρωί προσέθηκέ μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παι δεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσο ωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· καὶ Κύριος Κύριος βοηθός μου ἐγενήθη· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ᾽ ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἑτέ ραν (στερεάν) πέτραν· καὶ ἔγνων, ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἐγγισάτω. Ιδού Κύριος Κύριος βοηθεῖ μοι· τίς κακώ ECLOGE PROPHETICA. LIB. 17. - $253 , A lium ejus vivunt. Elquoniam non veult nisi aa pez- ditas oves domus Israel, › recte memoratur præci- pue in mundum venisse ad suscitandas tribus Jacob et faces Israel convertendas. ». Dein, cum inter istos omnes non eum accepissent, subjicit quasi ad seipsum : • Ecce dedi te in lucem gen- tium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. › Jubet nos post hæc Dominus Deus et Pater, qui li- beravit eum ab omnibus ei adversantibus, sanctifi- care eum, dicens : « Sanctificate qui parvi fecit animam suam. › Hic enim quain verissime parvi duxit animam suam, exinaniens semetipsum, et factus pro nobis maledictum; et peceata nostra suscipiens humiliavit semetipsum usque ad mor- tem, mortem autem crucis '. Addit deinde quem abominantur gentes, servi dominantium. Manifestum quippe est quod hujus sæculi principi- bus servientes, non tantum in passionis ejus tem- pore maledixerunt ei dicentes: Gravis est nobis eliam ad videndum ', » sed et nunc maledicunt, ejus doctrina obsistere conantes. Hunc igitur Do- minus sanctificare jubet, præclaram ejus præsen- tiam prænuntians. Quod autem de gentium voca- tione prophetizans sermo reliqua profert prophe- tia, ab his verbis : c Dedi te in foedus gentium, el quæ sequuntur, quæ quidem fusius investigare, cum magis spiritualiter et juxta solam intelligen- (f. 55) tiam dicta sint, non præsentis operis est. C • D Gal. III, ; Hebr. xii, . CAPUT XXV. • Sic dicit Dominus: Qualis est hic liber repudii matris vestræ, quo dimisi eam? Aut cui debitori vendidi vos ? Ecce peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus vestris emisi matrem vestrain : quo- niam veni, et non erat homo qui audiret. Nunquid non potest manus mea liberare? aut nunquid non possum eripere? Ecce in increpatione mea deser- tum faciam mare : ponam fumina in siccum; com- putrescent pisces sine aqua, et morientur in sit. Induam coelos tenebris, et saccum ponam operimen - tum eorum. Dominus Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo oporteat dicere verbum. Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi au- rem ; ego autem non contumax sum, neque contra- dico tergum meum dedi in flagella, et maxillas meas in alapas; faciem vero ineam non averti a pro- bro sputorum. Dominus Deus auxiliator meus factus est: ideo non sum confusus; ideo posui faciem meam ut petram durissimam, et scio quoniam non confun- dar. Juxta est qui justificat me : quis contradices mihi? Accedat ad me. Ecce Dominus Deus auxilia- tor meus : quis est qui condemnet me? Ecce omues Phil. 11, 8. Sap. ", 15.
Ὅτι δὲ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως προθεσπίζων ὁ λόγος τὴν ἑξῆς ἐπιφέρει προφητείαν, τὴν ἀπὸ τοῦ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ ἐπιπλεῖον βασανίζειν πνευματικώτερα ὄντα, καὶ κατὰ μόνην διάνοιαν ἀποδιδόμενα, οὐ τῆς παρούσης πραγματείας τυγχάνει. Ψ. ΚΕ. Οὕτως λέγει Κύριος· Ποῖον τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἐξαπέστειλα αὐτήν; ἢ τίνι ὑπόχρεῳ πέπρακα ὑμᾶς; Ἰδοὺ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν· δι’ ὅτι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος ὁ ὑπακούων· μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι; ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἰδοὺ τῷ ἐλεγμῷ μου ἐξερημώσω τὴν θάλασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρήμους, καὶ ξηρανθήσονται οἱ ἰχθύες αὐτῶν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι ὕδωρ, καὶ ἀποθανοῦνται ἐν δίψει. Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον θήσω τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ· Κύριος Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· ἔθηκέν μοι πρωὶ̈ πρωί̈· προσέθηκέν μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παιδεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα· ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ οὐδὲ ἀντιλέγω·
ἐπλεκτόν. 3-4 Ὁ γὰρ Λόγος Θεοῦ τυγχάνει ενεργής, » ἔστι ι καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ο ὡς ὁ θεσπέσιος ἐδίδαξεν 'Απόστολος. Εὐλογώτατα δ' ἂν αὐτῷ μόνῳ λεχθείη ὑπηκόῳ γενομένῳ τῷ Πατρὶ μέσ χρι καὶ θανάτου τό· « Δουλός μου εἶ σὺ, Ἰσραήλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι·, τὸ δέ· ι Καὶ ἐγὼ εἶπα· Κενῶς ἐκοπίασα, » καὶ τὰ ἑξῆς, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸ σπάνιον τῶν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ βιούντων. Καὶ ἐπειδήπερ «οὐκ ἦλθεν εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ, ο καλῶς προηγουμένως μὲν λέγεται ἐπιδεδημηκέναι, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακώβ, καὶ τὴν διασπορὰν τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι·, ἑπομένως δὲ, διὰ τὸ μὴ παρα- δέξασθαι αὐτὸν τοὺς ἐξ ἐκείνων πάντας, ἐπιφέρεται ὡς πρὸς αὐτόν· « Ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ Β ' εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. » Προστ τάττει δὲ ἡμῖν μετὰ ταῦτα Κύριος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ φυσάμενος αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, ἁγιάζειν αὐτὸν, λέγων· 'Αγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐφαύλισε τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, « κενώσας ἑαυτὸν, καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἡμετέρας ἀναλαβών, αἰσχύνης γε μέχρι θανάτου καὶ θανάτου σταυροῦ καταφρονήσας. » Μετὰ ταῦτά φησι τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων·, καὶ δὴ σαφὲς ὅπως οἱ τοῖς ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι οὐ μόνον κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐβδελύξαντο αὐτὸν εἰπόντες «Καὶ βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος, » ἀλλ᾽ ἔτι καὶ νῦν βδελύσσονται, ἀνατρέπειν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν πειρώμενοι. Τοῦτον οὖν ὁ Κύριος ἁγιάζειν προστάττει, τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν προσημαίνων. "Οτι δὲ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως προθεσπίζων ὁ λόγος τὴν ἑξῆς επιφέρει προφητείαν, τὴν ἀπὸ τοῦ· ι Εδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, » καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ ἐπιπλεῖον βασανίζειν πνευματικώτερα όντα, καὶ κατὰ μόνην διάνοιαν ἀποδιδόμενα, οὐ τῆς παρούσης πραγματείας τυγχάνει. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ. Οὕτως λέγει Κύριος · Ποῖον τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἐξαπέστειλα αὐτήν ; ἢ τίνι ὑπόχρεῳ πέπρακα ὑμᾶς; Ἰδοὺ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν· διότι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος ὁ ὑπακούων· μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι ; ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἰδοὺ τῷ ἐλεγμῷ μου εξερημώσω τὴν θάλασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρή μους, καὶ ξηρανθήσονται οἱ ἰχθύες αὐτῶν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι ὕδωρ, καὶ ἀποθανοῦνται ἐν δίψει. Ενδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον θήσω τὸ περιβό λαιον αὐτοῦ. Κύριος Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παι δείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· ἔθηκέ μοι πρωί, πρωί προσέθηκέ μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παι δεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσο ωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· καὶ Κύριος Κύριος βοηθός μου ἐγενήθη· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ᾽ ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἑτέ ραν (στερεάν) πέτραν· καὶ ἔγνων, ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἐγγισάτω. Ιδού Κύριος Κύριος βοηθεῖ μοι· τίς κακώ ECLOGE PROPHETICA. LIB. 17. - $253 , A lium ejus vivunt. Elquoniam non veult nisi aa pez- ditas oves domus Israel, › recte memoratur præci- pue in mundum venisse ad suscitandas tribus Jacob et faces Israel convertendas. ». Dein, cum inter istos omnes non eum accepissent, subjicit quasi ad seipsum : • Ecce dedi te in lucem gen- tium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. › Jubet nos post hæc Dominus Deus et Pater, qui li- beravit eum ab omnibus ei adversantibus, sanctifi- care eum, dicens : « Sanctificate qui parvi fecit animam suam. › Hic enim quain verissime parvi duxit animam suam, exinaniens semetipsum, et factus pro nobis maledictum; et peceata nostra suscipiens humiliavit semetipsum usque ad mor- tem, mortem autem crucis '. Addit deinde quem abominantur gentes, servi dominantium. Manifestum quippe est quod hujus sæculi principi- bus servientes, non tantum in passionis ejus tem- pore maledixerunt ei dicentes: Gravis est nobis eliam ad videndum ', » sed et nunc maledicunt, ejus doctrina obsistere conantes. Hunc igitur Do- minus sanctificare jubet, præclaram ejus præsen- tiam prænuntians. Quod autem de gentium voca- tione prophetizans sermo reliqua profert prophe- tia, ab his verbis : c Dedi te in foedus gentium, el quæ sequuntur, quæ quidem fusius investigare, cum magis spiritualiter et juxta solam intelligen- (f. 55) tiam dicta sint, non præsentis operis est. C • D Gal. III, ; Hebr. xii, . CAPUT XXV. • Sic dicit Dominus: Qualis est hic liber repudii matris vestræ, quo dimisi eam? Aut cui debitori vendidi vos ? Ecce peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus vestris emisi matrem vestrain : quo- niam veni, et non erat homo qui audiret. Nunquid non potest manus mea liberare? aut nunquid non possum eripere? Ecce in increpatione mea deser- tum faciam mare : ponam fumina in siccum; com- putrescent pisces sine aqua, et morientur in sit. Induam coelos tenebris, et saccum ponam operimen - tum eorum. Dominus Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo oporteat dicere verbum. Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi au- rem ; ego autem non contumax sum, neque contra- dico tergum meum dedi in flagella, et maxillas meas in alapas; faciem vero ineam non averti a pro- bro sputorum. Dominus Deus auxiliator meus factus est: ideo non sum confusus; ideo posui faciem meam ut petram durissimam, et scio quoniam non confun- dar. Juxta est qui justificat me : quis contradices mihi? Accedat ad me. Ecce Dominus Deus auxilia- tor meus : quis est qui condemnet me? Ecce omues Phil. 11, 8. Sap. ", 15.
PG 22:1239τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· καὶ Κύριος Κύριος βοηθός μου ἐγενήθη· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ’ ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἑτερὰν (στερεὰν) πέτραν· καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ· ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με· τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἐγγισάτω· ἰδοὺ Κύριος Κύριος βοηθεῖ μοι, τίς κακώσει με; ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς· τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς φῶς, πεποίθατε ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἀντιστηρίσασθε ἐπὶ τῷ Θεῷ· ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς πῦρ καίετε, καὶ κατισχύετε φλόγα· πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογὶ, ᾗ ἐξεκαύσατε· δι’ ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐν λύπῃ κοιμηθήσεσθε. Σαφῶς ἡ τοῦ Λόγου θεότης καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἀποδείκνυται, ὅτι τε προϋπῆρχεν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὡς ἐνανθρωπήσας ταῦτα πάσχειν ἤμελλεν ἃ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται.
σει με; Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱματίον παλαιωθε σεσθε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς. Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φα βούμενος τὸν Κύριον; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς φῶς, πεποίθατε ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἀντιστηρίσασθε ἐπὶ τῷ Θεῷ. Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς πῦρ καίετε, καὶ κατισχύετε φλόγα· πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογί ᾗ ἐξεκαύσατε. Δι' ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐν λύπῃ κοιμηθήσεσθε. Σαφῶς ἡ τοῦ Λόγου θεότης καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἀποδείκνυται, ὅτι τε προϋπῆρχεν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὡς ἐνανθρωπήσας ταῦτα πάσχειν ἤμελλεν & καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ φάσκων· . Μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου, » καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· « Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ώς σάκκον τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ν ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος; Αὐτὸς δὴ οὖν, τὰ τηλικαῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει λέγων· ο Κύριός μοι δίδωσι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· καὶ αὖθις ἐπάγει [νετα] τὰ λοιπὰ φάσκων· . Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶν, οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου τέθεικα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, ο καὶ τὰ μέχρι τοῦ· . Ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με. » Δυνάμει γάρ τοι πεπονθέναι φαμὲν τὸν Λόγον, συμπάσχοντα δὲ ἂν ἀνείληφεν ἀνθρώπῳ γ°). Οὐκ οἴδαμεν οὖν εἰ ἔξει τις περὶ τῆς προκειμένης προφητείας ἀποδοῦναι λόγον, μὴ προσιέμενος τὸ εἶναί τινα δεν τέραν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ τὴν πρώτην καὶ ἀγένητον τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων· ἡμεῖς γε μὴν ὀρθῶς πεπεισμένοι τοῦτον ὑπάρχειν δηλαδή τὸν Θεὸν Λόγον ἡγούμεθα, τὸν καὶ ἐνταῦθα φάσκοντα μετὰ τῶν ἄλλων τό· « Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, ο καὶ ἐπιφέροντα ἐκ προσώπου οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώ που τό· « Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον. » Τίνι δ' ἂν ἄλλω παρὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρέποι λέ γειν καὶ τό· « Τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἀντιστήτω μοι. » Η περὶ τίνος λέγοιτ' ἂν τὰ ἀπὸ τοῦ· « Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον ; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ν ἢ περὶ μόνου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατὰ τὰς Γραφὰς αἰσχύνης καταφρονήσαντος, κενώσαντός τε ἑαυτὸν καὶ μέχρι μαστίγων ταπεινώσαντος, ὅτε κατὰ τὴν προκειμένην περὶ αὐτοῦ προφητείαν φρα γελλώσας αὐτὸν ὁ Πιλάτος παρέδωκεν σταυρωθῆναι; Τότε δὲ καὶ ῥαπίσματα καὶ ἐμπτυσμοὺς ὑπέμενεν, ὅτε ἐπὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ περιῤῥηξάμενος ὁ ἀρχιε ρεὺς, ἀπεφήνατο βεβλασφημηκέναι αὐτόν· τότε γὰρ ἐνέπτυσαν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐκολάφιζον αὐτόν. Οἱ δὲ ἐῤῥάπισαν αὐτὸν λέγοντες· « Προφή τευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε ; ο Εοιχε δὲ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ κεφαλαίου περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων λέγεσθαι συναγωγῆς· « Ἰδοὺ γὰρ, » φησὶ, ε ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε· καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν. » Ηλθε γὰρ < ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραὴλ, ο καὶ οὐχ εὗρέ τινα ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ πρώτους μὲν αὐτοὺς ἐκάλεσεν· οὐκ ἦν δ᾽ ὁ ☐ EUSEBI CÆSARIEŃSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. vus quasi vestimentum veterascetis, Linea comedet A vos. Quis ex vobis timens Dominum? audiat vocem servi ejus. Ambulantes in tenebris, et non est eis lux, confidite in nomine Domini, et innitimini Deo vestro. Ecce omnes vos ignem incenditis, corrobo- ratis flammam. Ambulate in lumine ignis vestri, et flamma quam accendistis. Propter me facta sunt hæc vobis, in tristitia dormietis '. Manifeste Ver- bi divinitas iis quæ retulimus ostenditur, et quo- nian incarnationi suæ præexsisteret, et quomodo factus homo hac passurus esset quæ in Evangeliis scripta sunt. Quis enim alius esset dicens: Nun- quid non potest manus mea, et quæ sequuntur, usque ad illa: ‹ Induam cœlos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum, › nisi Dei Verbum ? Ipse enim, his dictis, subjicit : « Dominus dedit B mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo opor- teat dicere verbum ; » rursusque reliqua adjicit, di- cens : « Ego autem non contumax sum, neque con- tradico : tergum meum dedi in flagella, et maxillas meas in alapas, » et cætera usque ad illa : « Quo- niam juxta est qui justificat me. Reipsa enim passum fuisse dicimus Verbum, compatientemque quem suscepit hominem. Nescimus igitur an aliqua possit de hac prophetia ratio dari ab iis qui non admittunt quamdam esse secundam substantiam Dei Verbi, post primam, et increatum Patrem om- niumque Deum. Nos autem recte persuasum haben- tes hunc esse revera Deum Verbum existimamus, qui et hic inter cætera dicit: ‹ Induam coelos tene- C bris, › subjicitque ex persona quam assumpsit ho- „inis, ‹ Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo oporteat dicere verbum. Quem- nam vero alium nisi Salvatorem nostrum hominem factum deceret hæc quoque dicere: Quis contra- dicet mihi? stemus simul; > vel de quo hæc dici possent, ab illis : • Quis ex vobis timens Dominum? audiat vocem servi ejus, o nisi de solo Christo, qui juxta Scripturas ignominiam despexit, exina- niens semetipsum, et usque ad flagella humiliatus, cum, secundum de ipso prophetiam flagellatum eum Pilatus tradidit crucifigendum; tunc quoque alapas et sputa pertulit, cum ad ejus verba vestes dilace- rans summus sacerdos eum blasphemavisse excla- navit. Tunc enim exspuerunt in faciem ejus et D colaphizabant eum; alii vero alapas ei impegerunt, dicentes : Prophetiza nobis, Christe, quis te per- cussit? » Videntur autem capituli hujus initia ad Judæorum synagogam spectare. • Ecce enim, › ait, ‹peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus vestris emisi matrem vestram., Venit enim ad perditas oves domus Israel, » et nullum invenit apud eos hominem, sed et primos quidem eos vocavit : non autem erat populus audiens. Ideo dicit: Ideo veni, et non erat homo, vocavique, et nullus erat qui andiret. › Postrema vero hujus loei congruenter Jsai. s, 1-11. s Matth. xv, 24. . (f. i
Τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ φάσκων, μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ, ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος; Αὐτὸς δὴ οὖν τὰ τηλικαῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει λέγων, Κύριός μοι δίδωσι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· καὶ αὖθις ἐπάγει[νετὰ] τὰ λοιπὰ φάσκων, Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ, οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτον μου τέθεικα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, καὶ τὰ μέχρι τοῦ, ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με. Δυνάμει γάρ τοι πεπονθέναι φαμὲν τὸν Λόγον, συμπάσχοντα δὲ ὃν ἀνείληφεν ἀνθρώπῳ. Οὐκ οἴδαμεν οὖν εἰ ἕξει τίς περὶ τῆς προκειμένης προφητείας ἀποδοῦναι λόγον, μὴ προσιέμενος τὸ εἶναι τινὰ δευτέραν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ τὴν πρώτην καὶ ἀγένητον τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων· ἡμεῖς γε μὴν ὀρθῶς πεπεισμένοι τοῦτον ὑπάρχειν δηλαδὴ τὸν Θεὸν Λόγον ἡγούμεθα, τὸν καὶ ἐνταῦθα φάσκοντα μετὰ τῶν ἄλλων τὸ, ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ἐπιφέροντα ἐκ προσώπου οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου τὸ, Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον.
σει με; Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱματίον παλαιωθε σεσθε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς. Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φα βούμενος τὸν Κύριον; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς φῶς, πεποίθατε ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἀντιστηρίσασθε ἐπὶ τῷ Θεῷ. Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς πῦρ καίετε, καὶ κατισχύετε φλόγα· πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογί ᾗ ἐξεκαύσατε. Δι' ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐν λύπῃ κοιμηθήσεσθε. Σαφῶς ἡ τοῦ Λόγου θεότης καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἀποδείκνυται, ὅτι τε προϋπῆρχεν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὡς ἐνανθρωπήσας ταῦτα πάσχειν ἤμελλεν & καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ φάσκων· . Μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου, » καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· « Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ώς σάκκον τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ν ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος; Αὐτὸς δὴ οὖν, τὰ τηλικαῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει λέγων· ο Κύριός μοι δίδωσι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· καὶ αὖθις ἐπάγει [νετα] τὰ λοιπὰ φάσκων· . Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶν, οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου τέθεικα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, ο καὶ τὰ μέχρι τοῦ· . Ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με. » Δυνάμει γάρ τοι πεπονθέναι φαμὲν τὸν Λόγον, συμπάσχοντα δὲ ἂν ἀνείληφεν ἀνθρώπῳ γ°). Οὐκ οἴδαμεν οὖν εἰ ἔξει τις περὶ τῆς προκειμένης προφητείας ἀποδοῦναι λόγον, μὴ προσιέμενος τὸ εἶναί τινα δεν τέραν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ τὴν πρώτην καὶ ἀγένητον τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων· ἡμεῖς γε μὴν ὀρθῶς πεπεισμένοι τοῦτον ὑπάρχειν δηλαδή τὸν Θεὸν Λόγον ἡγούμεθα, τὸν καὶ ἐνταῦθα φάσκοντα μετὰ τῶν ἄλλων τό· « Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, ο καὶ ἐπιφέροντα ἐκ προσώπου οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώ που τό· « Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον. » Τίνι δ' ἂν ἄλλω παρὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρέποι λέ γειν καὶ τό· « Τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἀντιστήτω μοι. » Η περὶ τίνος λέγοιτ' ἂν τὰ ἀπὸ τοῦ· « Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον ; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ν ἢ περὶ μόνου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατὰ τὰς Γραφὰς αἰσχύνης καταφρονήσαντος, κενώσαντός τε ἑαυτὸν καὶ μέχρι μαστίγων ταπεινώσαντος, ὅτε κατὰ τὴν προκειμένην περὶ αὐτοῦ προφητείαν φρα γελλώσας αὐτὸν ὁ Πιλάτος παρέδωκεν σταυρωθῆναι; Τότε δὲ καὶ ῥαπίσματα καὶ ἐμπτυσμοὺς ὑπέμενεν, ὅτε ἐπὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ περιῤῥηξάμενος ὁ ἀρχιε ρεὺς, ἀπεφήνατο βεβλασφημηκέναι αὐτόν· τότε γὰρ ἐνέπτυσαν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐκολάφιζον αὐτόν. Οἱ δὲ ἐῤῥάπισαν αὐτὸν λέγοντες· « Προφή τευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε ; ο Εοιχε δὲ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ κεφαλαίου περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων λέγεσθαι συναγωγῆς· « Ἰδοὺ γὰρ, » φησὶ, ε ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε· καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν. » Ηλθε γὰρ < ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραὴλ, ο καὶ οὐχ εὗρέ τινα ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ πρώτους μὲν αὐτοὺς ἐκάλεσεν· οὐκ ἦν δ᾽ ὁ ☐ EUSEBI CÆSARIEŃSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. vus quasi vestimentum veterascetis, Linea comedet A vos. Quis ex vobis timens Dominum? audiat vocem servi ejus. Ambulantes in tenebris, et non est eis lux, confidite in nomine Domini, et innitimini Deo vestro. Ecce omnes vos ignem incenditis, corrobo- ratis flammam. Ambulate in lumine ignis vestri, et flamma quam accendistis. Propter me facta sunt hæc vobis, in tristitia dormietis '. Manifeste Ver- bi divinitas iis quæ retulimus ostenditur, et quo- nian incarnationi suæ præexsisteret, et quomodo factus homo hac passurus esset quæ in Evangeliis scripta sunt. Quis enim alius esset dicens: Nun- quid non potest manus mea, et quæ sequuntur, usque ad illa: ‹ Induam cœlos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum, › nisi Dei Verbum ? Ipse enim, his dictis, subjicit : « Dominus dedit B mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo opor- teat dicere verbum ; » rursusque reliqua adjicit, di- cens : « Ego autem non contumax sum, neque con- tradico : tergum meum dedi in flagella, et maxillas meas in alapas, » et cætera usque ad illa : « Quo- niam juxta est qui justificat me. Reipsa enim passum fuisse dicimus Verbum, compatientemque quem suscepit hominem. Nescimus igitur an aliqua possit de hac prophetia ratio dari ab iis qui non admittunt quamdam esse secundam substantiam Dei Verbi, post primam, et increatum Patrem om- niumque Deum. Nos autem recte persuasum haben- tes hunc esse revera Deum Verbum existimamus, qui et hic inter cætera dicit: ‹ Induam coelos tene- C bris, › subjicitque ex persona quam assumpsit ho- „inis, ‹ Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo oporteat dicere verbum. Quem- nam vero alium nisi Salvatorem nostrum hominem factum deceret hæc quoque dicere: Quis contra- dicet mihi? stemus simul; > vel de quo hæc dici possent, ab illis : • Quis ex vobis timens Dominum? audiat vocem servi ejus, o nisi de solo Christo, qui juxta Scripturas ignominiam despexit, exina- niens semetipsum, et usque ad flagella humiliatus, cum, secundum de ipso prophetiam flagellatum eum Pilatus tradidit crucifigendum; tunc quoque alapas et sputa pertulit, cum ad ejus verba vestes dilace- rans summus sacerdos eum blasphemavisse excla- navit. Tunc enim exspuerunt in faciem ejus et D colaphizabant eum; alii vero alapas ei impegerunt, dicentes : Prophetiza nobis, Christe, quis te per- cussit? » Videntur autem capituli hujus initia ad Judæorum synagogam spectare. • Ecce enim, › ait, ‹peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus vestris emisi matrem vestram., Venit enim ad perditas oves domus Israel, » et nullum invenit apud eos hominem, sed et primos quidem eos vocavit : non autem erat populus audiens. Ideo dicit: Ideo veni, et non erat homo, vocavique, et nullus erat qui andiret. › Postrema vero hujus loei congruenter Jsai. s, 1-11. s Matth. xv, 24. . (f. i
Τίνι δ’ ἂν ἄλλῳ παρὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρέποι λέγειν καὶ τὸ, τίς ὁ κρινόμενος μοι ἀντιστήτω μοι· ἢ περὶ τίνος λέγοιτ’ ἂν τὰ ἀπὸ τοῦ, τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον, ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ἢ περὶ μόνου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατὰ τὰς γραφὰς αἰσχύνης καταφρονήσαντος, κενώσαντός τε ἑαυτὸν καὶ μέχρι μαστίγων ταπεινώσαντος, ὅτε κατὰ τὴν προκειμένην περὶ αὐτοῦ προφητείαν φραγελλώσας αὐτὸν ὁ Πιλάτος παρέδωκεν σταυρωθῆναι, τότε δὲ καὶ ῥαπίσματα καὶ ἐμπτυσμοὺς ὑπέμενεν, ὅτε ἐπὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ περιρρηξάμενος ὁ ἀρχιερεὺς, ἀπεφήνατο βεβλασφημηκέναι αὐτόν· τότε γὰρ ἐνέπτυσαν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐκολάφιζον αὐτὸν, οἱ δὲ ἐρράπισαν αὐτὸν λέγοντες, προφήτευσον ἡμῖν Χριστὲ τίς ἐστιν ὁ παίσας σε; Ἔοικε δὲ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ κεφαλαίου περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων λέγεσθαι συναγωγῆς· ἰδοὺ γὰρ, φησὶν, ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε· καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν. Ἦλθεν γὰρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραὴλ, καὶ οὐχ εὗρε τινὰ ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ πρώτους μὲν αὐτοὺς ἐκάλεσεν· οὐκ ἦν δ’ ὁ λαὸς ὑπακούων.
σει με; Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱματίον παλαιωθε σεσθε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς. Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φα βούμενος τὸν Κύριον; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς φῶς, πεποίθατε ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἀντιστηρίσασθε ἐπὶ τῷ Θεῷ. Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς πῦρ καίετε, καὶ κατισχύετε φλόγα· πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογί ᾗ ἐξεκαύσατε. Δι' ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐν λύπῃ κοιμηθήσεσθε. Σαφῶς ἡ τοῦ Λόγου θεότης καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἀποδείκνυται, ὅτι τε προϋπῆρχεν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὡς ἐνανθρωπήσας ταῦτα πάσχειν ἤμελλεν & καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ φάσκων· . Μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου, » καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ· « Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ώς σάκκον τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ν ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος; Αὐτὸς δὴ οὖν, τὰ τηλικαῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει λέγων· ο Κύριός μοι δίδωσι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· καὶ αὖθις ἐπάγει [νετα] τὰ λοιπὰ φάσκων· . Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶν, οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου τέθεικα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, ο καὶ τὰ μέχρι τοῦ· . Ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με. » Δυνάμει γάρ τοι πεπονθέναι φαμὲν τὸν Λόγον, συμπάσχοντα δὲ ἂν ἀνείληφεν ἀνθρώπῳ γ°). Οὐκ οἴδαμεν οὖν εἰ ἔξει τις περὶ τῆς προκειμένης προφητείας ἀποδοῦναι λόγον, μὴ προσιέμενος τὸ εἶναί τινα δεν τέραν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ τὴν πρώτην καὶ ἀγένητον τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων· ἡμεῖς γε μὴν ὀρθῶς πεπεισμένοι τοῦτον ὑπάρχειν δηλαδή τὸν Θεὸν Λόγον ἡγούμεθα, τὸν καὶ ἐνταῦθα φάσκοντα μετὰ τῶν ἄλλων τό· « Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, ο καὶ ἐπιφέροντα ἐκ προσώπου οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώ που τό· « Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον. » Τίνι δ' ἂν ἄλλω παρὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρέποι λέ γειν καὶ τό· « Τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἀντιστήτω μοι. » Η περὶ τίνος λέγοιτ' ἂν τὰ ἀπὸ τοῦ· « Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον ; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ν ἢ περὶ μόνου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατὰ τὰς Γραφὰς αἰσχύνης καταφρονήσαντος, κενώσαντός τε ἑαυτὸν καὶ μέχρι μαστίγων ταπεινώσαντος, ὅτε κατὰ τὴν προκειμένην περὶ αὐτοῦ προφητείαν φρα γελλώσας αὐτὸν ὁ Πιλάτος παρέδωκεν σταυρωθῆναι; Τότε δὲ καὶ ῥαπίσματα καὶ ἐμπτυσμοὺς ὑπέμενεν, ὅτε ἐπὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ περιῤῥηξάμενος ὁ ἀρχιε ρεὺς, ἀπεφήνατο βεβλασφημηκέναι αὐτόν· τότε γὰρ ἐνέπτυσαν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐκολάφιζον αὐτόν. Οἱ δὲ ἐῤῥάπισαν αὐτὸν λέγοντες· « Προφή τευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε ; ο Εοιχε δὲ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ κεφαλαίου περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων λέγεσθαι συναγωγῆς· « Ἰδοὺ γὰρ, » φησὶ, ε ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε· καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν. » Ηλθε γὰρ < ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραὴλ, ο καὶ οὐχ εὗρέ τινα ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ πρώτους μὲν αὐτοὺς ἐκάλεσεν· οὐκ ἦν δ᾽ ὁ ☐ EUSEBI CÆSARIEŃSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. vus quasi vestimentum veterascetis, Linea comedet A vos. Quis ex vobis timens Dominum? audiat vocem servi ejus. Ambulantes in tenebris, et non est eis lux, confidite in nomine Domini, et innitimini Deo vestro. Ecce omnes vos ignem incenditis, corrobo- ratis flammam. Ambulate in lumine ignis vestri, et flamma quam accendistis. Propter me facta sunt hæc vobis, in tristitia dormietis '. Manifeste Ver- bi divinitas iis quæ retulimus ostenditur, et quo- nian incarnationi suæ præexsisteret, et quomodo factus homo hac passurus esset quæ in Evangeliis scripta sunt. Quis enim alius esset dicens: Nun- quid non potest manus mea, et quæ sequuntur, usque ad illa: ‹ Induam cœlos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum, › nisi Dei Verbum ? Ipse enim, his dictis, subjicit : « Dominus dedit B mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo opor- teat dicere verbum ; » rursusque reliqua adjicit, di- cens : « Ego autem non contumax sum, neque con- tradico : tergum meum dedi in flagella, et maxillas meas in alapas, » et cætera usque ad illa : « Quo- niam juxta est qui justificat me. Reipsa enim passum fuisse dicimus Verbum, compatientemque quem suscepit hominem. Nescimus igitur an aliqua possit de hac prophetia ratio dari ab iis qui non admittunt quamdam esse secundam substantiam Dei Verbi, post primam, et increatum Patrem om- niumque Deum. Nos autem recte persuasum haben- tes hunc esse revera Deum Verbum existimamus, qui et hic inter cætera dicit: ‹ Induam coelos tene- C bris, › subjicitque ex persona quam assumpsit ho- „inis, ‹ Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam usquequo oporteat dicere verbum. Quem- nam vero alium nisi Salvatorem nostrum hominem factum deceret hæc quoque dicere: Quis contra- dicet mihi? stemus simul; > vel de quo hæc dici possent, ab illis : • Quis ex vobis timens Dominum? audiat vocem servi ejus, o nisi de solo Christo, qui juxta Scripturas ignominiam despexit, exina- niens semetipsum, et usque ad flagella humiliatus, cum, secundum de ipso prophetiam flagellatum eum Pilatus tradidit crucifigendum; tunc quoque alapas et sputa pertulit, cum ad ejus verba vestes dilace- rans summus sacerdos eum blasphemavisse excla- navit. Tunc enim exspuerunt in faciem ejus et D colaphizabant eum; alii vero alapas ei impegerunt, dicentes : Prophetiza nobis, Christe, quis te per- cussit? » Videntur autem capituli hujus initia ad Judæorum synagogam spectare. • Ecce enim, › ait, ‹peccatis vestris venditi estis, et iniquitatibus vestris emisi matrem vestram., Venit enim ad perditas oves domus Israel, » et nullum invenit apud eos hominem, sed et primos quidem eos vocavit : non autem erat populus audiens. Ideo dicit: Ideo veni, et non erat homo, vocavique, et nullus erat qui andiret. › Postrema vero hujus loei congruenter Jsai. s, 1-11. s Matth. xv, 24. . (f. i
PG 22:1241Δι’ ὃ φησὶν, δι’ ὅτι ἦλθον καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος· ἐκάλεσα καὶ οὐκ ἦν ὁ ὑπακούων· τὰ δ’ ἐπὶ τέλει τῆς περικοπῆς ἀκολούθως μετὰ τὴν ἐκείνων ἀποβολὴν ἐπὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἀναφέρεται κλῆσιν· ἀπὸ τοῦ, τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον, ἐπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ. Ἡμεῖς γὰρ ἀληθῶς ἦμεν οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει· καὶ οὐκ ἦν ἡμῖν πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φῶς, ἀλλὰ νῦν διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πεποίθαμεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἐπιστηριζόμεθα ἐπὶ τῷ Θεῷ· τοῖς δὲ μὴ πιστεύσασιν εἰς τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ἀνωτέρω εἴρητο τὸ, ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ ὡς σὴς φάγεται ὑμᾶς, ἐπιφέρει ὁ λόγος φάσκων, ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς πῦρ καίετε, καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν οἷς σαφῶς καὶ τὸ, δι’ ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐκ προσώπου λέλεκται τοῦ Χριστοῦ ἐπονειδίζοντος αὐτοῖς καὶ ἀπελέγχοντος τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ παρανομίαν. Ψ. Κ. Τάδε λέγει Κύριος· Δι’ ὑμᾶς διαπαντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου·
λαὸς ὑπακούων. Δι' ὅ φησι· . Διότι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος· ἐκάλεσα καὶ οὐκ ἦν ὁ ὑπακούων. » Τὰ δ' ἐπὶ τέλει τῆς περικοπῆς ἀκολούθως μετὰ τὴν ἐκεί νων ἀποβολὴν ἐπὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἀναφέρεται κλῆσιν, • ἀπὸ τοῦ, « Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον; ὑπὸ ακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ. » Ἡμεῖς γὰρ ἀληθῶς ἦμεν « οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει·. » καὶ οὐκ ἦν ἡμῖν πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φῶς· ἀλλὰ νῦν διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πεποίθαμεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἐπιστηριζόμεθα ἐπὶ τῷ Θεῷ· τοῖς δὲ μὴ πιστεύσασιν εἰς τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ἀνω- τέρω είρητο τό· « Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ ὡς σης φάγεται ὑμᾶς, ἐπιφέρει ὁ λόγος φάσκων· ε Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς πῦρ καί- ετε, » καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν οἷς σαφῶς καὶ τό· « Δι᾿ ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ν ἐκ προσώπου λέλεκται τοῦ Χριστοῦ αὐτὸν γεγενημένην τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ παρανομίαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚϚ'. > • Τάδε λέγει Κύριος· Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου· διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ, ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι ὡς ἄρα ἐπὶ τῶν ὀρέων, ὡς πόδες εὐαγγελιζομένου ἀκοὴν εἰ ρήνης, ὡς εὐαγγελιζόμενος ἀγαθὰ, ὅτι ἀκουστὴν ποιήσω τὴν σωτηρίαν σου, λέγων· Σιών, βασιλεύσει σου ὁ Θεός. » Καὶ αὕτη ἐπὶ τὸν Σωτῆρὰ εὐλογώτατα ἁρμόζοι ἂν ἡ προφητεία, ἐπὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πληρωθέντος τοῦ Ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι. » Τῷ μὲν οὖν προτέρῳ λαῷ εἰς πρόσ- ωπον εἴρηται τὰ ἀπὸ τοῦ· « Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ όνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι·, τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ· ι Διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, » νοοῖτο ἂν περὶ τῶν εἰς αὐτὸν πε- πιστευκότων ἐθνῶν. Αὐτὸς οὖν ἐστιν ὁ καὶ πρότερον πὴ μὲν δι' ἀγγέλων, πὴ δὲ καὶ διὰ προφητῶν ἀνθρώ τις ὁμιλήσας· καὶ μέντοι ἐκείνους (1) αὖθις παρα- γενόμενος, καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν σωτηρίαν πᾶσι κηρύξας, ὁποῖον ἔχει νοῦν ὁ φιλομαθής ερευνήσας εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. • Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν, καὶ ὄψονται πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρά τοῦ Θεοῦ. ᾿Απόστητε, ἀπόστητε, ἐξέλθετε ἐκεῖθεν, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἄψησθε· ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῆς, καὶ ἀφορίσθητε, οἱ φέροντες τὰ σκεύη Κυρίου· ὅτι οὐ μετὰ ταραχῆς ἐξελεύσεσθε, οὐδὲ φυγῇ πορεύσε- σθε· πορεύσεται γὰρ πρότερος ὑμῶν Κύριος, καὶ ὁ συνάγων ὑμᾶς Θεὸς Ἰσραήλ. Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου, καὶ ὑψωθήσεται, καὶ μετεωρισθήσεται σφόδρα - ἐν τρόπον ἐκστήσονται ἐπὶ σοὶ πολλοὶ, οὕτως ἀδοξή - σει ἀπὸ ἀνθρώπων τὸ εἶδός σου, καὶ ἡ δόξα σου ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. Οὕτω θαυμάσονται ἔθνη πολλὰ ἐπ᾿ αὐτῷ, καὶ συνέξουσι βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν· ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συνήσουσι. Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν, καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη ; ᾿Ανηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς μίζα ἐπονειδίζοντος αὐτοῖς καὶ ἀπελέγχοντος τὴν εἰς ECLOGÆ PROPHETICÆ. - LIB. IV. • A post istorum reprobationem gentium vocationem innuunt Quis ex vobis timens Dominum ? au diat vocem servi sui. Nos enim vere eramus ambulantes in tenebris ; » neque erat nobis lu- men ante Salvatoris nostri adventum; sed nunc Dei gratia credidimus in nomine Domini, et Deo adhæremus. Istis vero qui non in Christum credi- derunt, quibus et superius dictum est : . Ecce om - nes vos quasi vestimentum inveterati eritis, et ti- mea comedet vos, • adjicit sermo dicens : Ecce omnes vos ignem incenditis, et reliqua. In quibus manifeste et illud: « Propter me facta sunt hæc vo- bis, » de persona dicitur Christi objurgantis eos, exprobrantisque factam in seipsum Judzorum po- puli prævaricationem. (f. 56) Isai. 411, 5-7. B C D CAPUT XXVI. . Ilec dicit Dominus: Propter vos nomen meum blasphematur in gentibus: idcirco cognoscet populus meus nomen meum; idcirco in die illa, quod ego sum, ipse qui loquor, adsum ut forino- sitas in montibus, ut pedes evangelizantis auditum pacis, ut qui nuntial bona, quoniam auditam faciam salutem tuam, dicens: Sion, rex tuus erit Deus'., Hæc quoque aptissime ad Salvatorem refertur pro- phetia, cujus per incarnationem impletum est illud : • Ego sum, ipse qui loquor adsum. » Priori igitur populo per fguram dicitur : e Propter vos nomen meun blasphematur in gentibus, et cætera. Hæc vero: Ideo cognoscet populus meus nomen meuni in die illa, de gentibus quæ in eum crediderunt possunt intelligi. Ipse igitur est qui prius quidem per angelos, deinde per prophetas cum hominibus conversatus est. Atque post illos rursus superve - niens, per se ipsum salutem omnibus annuntiavit. Quorum sensum studiosus indagator perfacile no- verit. CAPUT XXVII. ‹ Et revelabit Dominus brachium sanctim suum in conspectu omnium gentium, et videbunt omnia extrema terræ salutem a Deo nostro. Recedite, re- cedite, exile inde, pollutum nolite tangere. Exite de medio ejus, mundamini qui fertis vasa Domini. Quoniam non in tumultu exibitis, nec in fuga pro- perabitis : præcedet enim vos Dominus, et congre- gabit vos Deus Israel. Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hom minum. Sic mirabuntur gentes multæ super eum, super ipsum continebunt reges os suum : quia qui- bus non est narratum de eo, viderunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Domine quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei, neque (4) Vel legendum μετά pro μέντοι, vel ἐκείνοις pro ἐκείνους. Επιτ.
διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι ὡς ὥρα ἐπὶ τῶν ὀρέων, ὡς πόδες εὐαγγελιζομένου ἀκοὴν εἰρήνης, ὡς εὐαγγελιζόμενος ἀγαθὰ, ὅτι ἀκουστὴν ποιήσω τὴν σωτηρίαν σου, λέγων, Σιὼν βασιλεύσει σου ὁ Θεός. Καὶ αὕτη ἐπὶ τὸν Σωτῆρα εὐλογώτατα ἁρμόζοι ἂν ἡ προφητεία, ἐπὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πληρωθέντος τοῦ, ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι. Τῷ μὲν οὖν προτέρῳ λαῷ εἰς πρόσωπον εἴρηται τὰ ἀπὸ τοῦ, δι’ ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν· τὰ δ’ ἀπὸ τοῦ, διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, νοοῖτο ἂν περὶ τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων ἐθνῶν. Αὐτὸς οὖν ἐστιν ὁ καὶ πρότερον πῆ μὲν δι’ ἀγγέλων, πῆ δὲ καὶ διὰ προφητῶν ἀνθρώποις ὁμιλήσας· καὶ μέντοι ἐκείνους αὖθις παραγενόμενος, καὶ δι’ ἑαυτοῦ τὴν σωτηρίαν πᾶσι κηρύξας, ὁποῖον ἔχει νοῦν ὁ φιλομαθὴς ἐρευνήσας εἴσεται. Ψ. ΚΖ. Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν, καὶ ὄψονται πάντα τὰ ἔθνη, τὰ ἄκρα τῆς γῆς, τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ἀπόστητε, ἀπόστητε, ἐξέλθετε ἐκεῖθεν καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅψησθε·
λαὸς ὑπακούων. Δι' ὅ φησι· . Διότι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος· ἐκάλεσα καὶ οὐκ ἦν ὁ ὑπακούων. » Τὰ δ' ἐπὶ τέλει τῆς περικοπῆς ἀκολούθως μετὰ τὴν ἐκεί νων ἀποβολὴν ἐπὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἀναφέρεται κλῆσιν, • ἀπὸ τοῦ, « Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον; ὑπὸ ακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ. » Ἡμεῖς γὰρ ἀληθῶς ἦμεν « οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει·. » καὶ οὐκ ἦν ἡμῖν πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φῶς· ἀλλὰ νῦν διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πεποίθαμεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἐπιστηριζόμεθα ἐπὶ τῷ Θεῷ· τοῖς δὲ μὴ πιστεύσασιν εἰς τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ἀνω- τέρω είρητο τό· « Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ ὡς σης φάγεται ὑμᾶς, ἐπιφέρει ὁ λόγος φάσκων· ε Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς πῦρ καί- ετε, » καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν οἷς σαφῶς καὶ τό· « Δι᾿ ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ν ἐκ προσώπου λέλεκται τοῦ Χριστοῦ αὐτὸν γεγενημένην τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ παρανομίαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚϚ'. > • Τάδε λέγει Κύριος· Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου· διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ, ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι ὡς ἄρα ἐπὶ τῶν ὀρέων, ὡς πόδες εὐαγγελιζομένου ἀκοὴν εἰ ρήνης, ὡς εὐαγγελιζόμενος ἀγαθὰ, ὅτι ἀκουστὴν ποιήσω τὴν σωτηρίαν σου, λέγων· Σιών, βασιλεύσει σου ὁ Θεός. » Καὶ αὕτη ἐπὶ τὸν Σωτῆρὰ εὐλογώτατα ἁρμόζοι ἂν ἡ προφητεία, ἐπὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πληρωθέντος τοῦ Ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι. » Τῷ μὲν οὖν προτέρῳ λαῷ εἰς πρόσ- ωπον εἴρηται τὰ ἀπὸ τοῦ· « Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ όνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι·, τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ· ι Διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, » νοοῖτο ἂν περὶ τῶν εἰς αὐτὸν πε- πιστευκότων ἐθνῶν. Αὐτὸς οὖν ἐστιν ὁ καὶ πρότερον πὴ μὲν δι' ἀγγέλων, πὴ δὲ καὶ διὰ προφητῶν ἀνθρώ τις ὁμιλήσας· καὶ μέντοι ἐκείνους (1) αὖθις παρα- γενόμενος, καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν σωτηρίαν πᾶσι κηρύξας, ὁποῖον ἔχει νοῦν ὁ φιλομαθής ερευνήσας εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. • Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν, καὶ ὄψονται πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρά τοῦ Θεοῦ. ᾿Απόστητε, ἀπόστητε, ἐξέλθετε ἐκεῖθεν, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἄψησθε· ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῆς, καὶ ἀφορίσθητε, οἱ φέροντες τὰ σκεύη Κυρίου· ὅτι οὐ μετὰ ταραχῆς ἐξελεύσεσθε, οὐδὲ φυγῇ πορεύσε- σθε· πορεύσεται γὰρ πρότερος ὑμῶν Κύριος, καὶ ὁ συνάγων ὑμᾶς Θεὸς Ἰσραήλ. Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου, καὶ ὑψωθήσεται, καὶ μετεωρισθήσεται σφόδρα - ἐν τρόπον ἐκστήσονται ἐπὶ σοὶ πολλοὶ, οὕτως ἀδοξή - σει ἀπὸ ἀνθρώπων τὸ εἶδός σου, καὶ ἡ δόξα σου ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. Οὕτω θαυμάσονται ἔθνη πολλὰ ἐπ᾿ αὐτῷ, καὶ συνέξουσι βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν· ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συνήσουσι. Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν, καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη ; ᾿Ανηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς μίζα ἐπονειδίζοντος αὐτοῖς καὶ ἀπελέγχοντος τὴν εἰς ECLOGÆ PROPHETICÆ. - LIB. IV. • A post istorum reprobationem gentium vocationem innuunt Quis ex vobis timens Dominum ? au diat vocem servi sui. Nos enim vere eramus ambulantes in tenebris ; » neque erat nobis lu- men ante Salvatoris nostri adventum; sed nunc Dei gratia credidimus in nomine Domini, et Deo adhæremus. Istis vero qui non in Christum credi- derunt, quibus et superius dictum est : . Ecce om - nes vos quasi vestimentum inveterati eritis, et ti- mea comedet vos, • adjicit sermo dicens : Ecce omnes vos ignem incenditis, et reliqua. In quibus manifeste et illud: « Propter me facta sunt hæc vo- bis, » de persona dicitur Christi objurgantis eos, exprobrantisque factam in seipsum Judzorum po- puli prævaricationem. (f. 56) Isai. 411, 5-7. B C D CAPUT XXVI. . Ilec dicit Dominus: Propter vos nomen meum blasphematur in gentibus: idcirco cognoscet populus meus nomen meum; idcirco in die illa, quod ego sum, ipse qui loquor, adsum ut forino- sitas in montibus, ut pedes evangelizantis auditum pacis, ut qui nuntial bona, quoniam auditam faciam salutem tuam, dicens: Sion, rex tuus erit Deus'., Hæc quoque aptissime ad Salvatorem refertur pro- phetia, cujus per incarnationem impletum est illud : • Ego sum, ipse qui loquor adsum. » Priori igitur populo per fguram dicitur : e Propter vos nomen meun blasphematur in gentibus, et cætera. Hæc vero: Ideo cognoscet populus meus nomen meuni in die illa, de gentibus quæ in eum crediderunt possunt intelligi. Ipse igitur est qui prius quidem per angelos, deinde per prophetas cum hominibus conversatus est. Atque post illos rursus superve - niens, per se ipsum salutem omnibus annuntiavit. Quorum sensum studiosus indagator perfacile no- verit. CAPUT XXVII. ‹ Et revelabit Dominus brachium sanctim suum in conspectu omnium gentium, et videbunt omnia extrema terræ salutem a Deo nostro. Recedite, re- cedite, exile inde, pollutum nolite tangere. Exite de medio ejus, mundamini qui fertis vasa Domini. Quoniam non in tumultu exibitis, nec in fuga pro- perabitis : præcedet enim vos Dominus, et congre- gabit vos Deus Israel. Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hom minum. Sic mirabuntur gentes multæ super eum, super ipsum continebunt reges os suum : quia qui- bus non est narratum de eo, viderunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Domine quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei, neque (4) Vel legendum μετά pro μέντοι, vel ἐκείνοις pro ἐκείνους. Επιτ.
ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῆς καὶ ἀφορίσθητε οἱ φέροντες τὰ σκεύη Κυρίου· ὅτι οὐ μετὰ ταραχῆς ἐξελεύσεσθε, οὐδὲ φυγῇ πορεύσεσθε· πορεύσεται γὰρ πρότερος ὑμῶν Κύριος, καὶ ὁ συνάγων ὑμᾶς Θεὸς Ἰσραήλ· ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου καὶ ὑψωθήσεται, καὶ μετεωρισθήσεται σφόδρα· ὃν τρόπον ἐκστήσονται ἐπὶ σοὶ πολλοὶ, οὕτως ἀδοξήσει ἀπὸ ἀνθρώπων τὸ εἶδός σου, καὶ ἡ δόξα σου ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων· οὕτω θαυμάσονται ἔθνη πολλὰ ἐπ’ αὐτῷ, καὶ συνέξουσι βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν· ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκηκόασιν συνήσουσι. Κύριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη; Ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτοῦ οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτὸν καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη. Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν κακώσει καὶ ἐν πληγῇ.
λαὸς ὑπακούων. Δι' ὅ φησι· . Διότι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος· ἐκάλεσα καὶ οὐκ ἦν ὁ ὑπακούων. » Τὰ δ' ἐπὶ τέλει τῆς περικοπῆς ἀκολούθως μετὰ τὴν ἐκεί νων ἀποβολὴν ἐπὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἀναφέρεται κλῆσιν, • ἀπὸ τοῦ, « Τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον; ὑπὸ ακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ. » Ἡμεῖς γὰρ ἀληθῶς ἦμεν « οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει·. » καὶ οὐκ ἦν ἡμῖν πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φῶς· ἀλλὰ νῦν διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πεποίθαμεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἐπιστηριζόμεθα ἐπὶ τῷ Θεῷ· τοῖς δὲ μὴ πιστεύσασιν εἰς τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ἀνω- τέρω είρητο τό· « Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ ὡς σης φάγεται ὑμᾶς, ἐπιφέρει ὁ λόγος φάσκων· ε Ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς πῦρ καί- ετε, » καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν οἷς σαφῶς καὶ τό· « Δι᾿ ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ν ἐκ προσώπου λέλεκται τοῦ Χριστοῦ αὐτὸν γεγενημένην τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ παρανομίαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚϚ'. > • Τάδε λέγει Κύριος· Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου· διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ, ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι ὡς ἄρα ἐπὶ τῶν ὀρέων, ὡς πόδες εὐαγγελιζομένου ἀκοὴν εἰ ρήνης, ὡς εὐαγγελιζόμενος ἀγαθὰ, ὅτι ἀκουστὴν ποιήσω τὴν σωτηρίαν σου, λέγων· Σιών, βασιλεύσει σου ὁ Θεός. » Καὶ αὕτη ἐπὶ τὸν Σωτῆρὰ εὐλογώτατα ἁρμόζοι ἂν ἡ προφητεία, ἐπὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πληρωθέντος τοῦ Ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι. » Τῷ μὲν οὖν προτέρῳ λαῷ εἰς πρόσ- ωπον εἴρηται τὰ ἀπὸ τοῦ· « Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ όνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι·, τὰ δ᾽ ἀπὸ τοῦ· ι Διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, » νοοῖτο ἂν περὶ τῶν εἰς αὐτὸν πε- πιστευκότων ἐθνῶν. Αὐτὸς οὖν ἐστιν ὁ καὶ πρότερον πὴ μὲν δι' ἀγγέλων, πὴ δὲ καὶ διὰ προφητῶν ἀνθρώ τις ὁμιλήσας· καὶ μέντοι ἐκείνους (1) αὖθις παρα- γενόμενος, καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν σωτηρίαν πᾶσι κηρύξας, ὁποῖον ἔχει νοῦν ὁ φιλομαθής ερευνήσας εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. • Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν, καὶ ὄψονται πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἄκρα τῆς γῆς τὴν σωτηρίαν τὴν παρά τοῦ Θεοῦ. ᾿Απόστητε, ἀπόστητε, ἐξέλθετε ἐκεῖθεν, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἄψησθε· ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῆς, καὶ ἀφορίσθητε, οἱ φέροντες τὰ σκεύη Κυρίου· ὅτι οὐ μετὰ ταραχῆς ἐξελεύσεσθε, οὐδὲ φυγῇ πορεύσε- σθε· πορεύσεται γὰρ πρότερος ὑμῶν Κύριος, καὶ ὁ συνάγων ὑμᾶς Θεὸς Ἰσραήλ. Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου, καὶ ὑψωθήσεται, καὶ μετεωρισθήσεται σφόδρα - ἐν τρόπον ἐκστήσονται ἐπὶ σοὶ πολλοὶ, οὕτως ἀδοξή - σει ἀπὸ ἀνθρώπων τὸ εἶδός σου, καὶ ἡ δόξα σου ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. Οὕτω θαυμάσονται ἔθνη πολλὰ ἐπ᾿ αὐτῷ, καὶ συνέξουσι βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν· ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συνήσουσι. Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν, καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη ; ᾿Ανηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς μίζα ἐπονειδίζοντος αὐτοῖς καὶ ἀπελέγχοντος τὴν εἰς ECLOGÆ PROPHETICÆ. - LIB. IV. • A post istorum reprobationem gentium vocationem innuunt Quis ex vobis timens Dominum ? au diat vocem servi sui. Nos enim vere eramus ambulantes in tenebris ; » neque erat nobis lu- men ante Salvatoris nostri adventum; sed nunc Dei gratia credidimus in nomine Domini, et Deo adhæremus. Istis vero qui non in Christum credi- derunt, quibus et superius dictum est : . Ecce om - nes vos quasi vestimentum inveterati eritis, et ti- mea comedet vos, • adjicit sermo dicens : Ecce omnes vos ignem incenditis, et reliqua. In quibus manifeste et illud: « Propter me facta sunt hæc vo- bis, » de persona dicitur Christi objurgantis eos, exprobrantisque factam in seipsum Judzorum po- puli prævaricationem. (f. 56) Isai. 411, 5-7. B C D CAPUT XXVI. . Ilec dicit Dominus: Propter vos nomen meum blasphematur in gentibus: idcirco cognoscet populus meus nomen meum; idcirco in die illa, quod ego sum, ipse qui loquor, adsum ut forino- sitas in montibus, ut pedes evangelizantis auditum pacis, ut qui nuntial bona, quoniam auditam faciam salutem tuam, dicens: Sion, rex tuus erit Deus'., Hæc quoque aptissime ad Salvatorem refertur pro- phetia, cujus per incarnationem impletum est illud : • Ego sum, ipse qui loquor adsum. » Priori igitur populo per fguram dicitur : e Propter vos nomen meun blasphematur in gentibus, et cætera. Hæc vero: Ideo cognoscet populus meus nomen meuni in die illa, de gentibus quæ in eum crediderunt possunt intelligi. Ipse igitur est qui prius quidem per angelos, deinde per prophetas cum hominibus conversatus est. Atque post illos rursus superve - niens, per se ipsum salutem omnibus annuntiavit. Quorum sensum studiosus indagator perfacile no- verit. CAPUT XXVII. ‹ Et revelabit Dominus brachium sanctim suum in conspectu omnium gentium, et videbunt omnia extrema terræ salutem a Deo nostro. Recedite, re- cedite, exile inde, pollutum nolite tangere. Exite de medio ejus, mundamini qui fertis vasa Domini. Quoniam non in tumultu exibitis, nec in fuga pro- perabitis : præcedet enim vos Dominus, et congre- gabit vos Deus Israel. Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hom minum. Sic mirabuntur gentes multæ super eum, super ipsum continebunt reges os suum : quia qui- bus non est narratum de eo, viderunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Domine quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei, neque (4) Vel legendum μετά pro μέντοι, vel ἐκείνοις pro ἐκείνους. Επιτ.
PG 22:1243Αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, παιδεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ’ αὐτὸν, τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος, οὗτος οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη, τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον· καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς· ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον· καὶ βούλεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει· δικαιῶσαι δίκαιον δουλεύοντα πολλοῖς, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει· διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα·
Β • Α ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτοῦ οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἦταν μάσθη, καὶ οὐκ ἐλογίσθη. Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν κακώσει καὶ ἐν πληγῇ. Αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· παιδεία εξ ρήνης ἡμῶν ἐπ' αὐτὸν, τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθης μεν. Πάντες ὡς πρόβατα επλανήθημεν ἄνθρωπος τη ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος, οὗτος οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη, τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον. Καὶ δώσω τους που νηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς· ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρά βιον· καὶ βούλεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ να φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει· διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα· ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Ευφράνθητι, στείρα ἡ σύ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον καὶ τέρπου, ἡ οὐκ ὠδί- νουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. » Καὶ πότ' ἄλλοτε ὡς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὸν βραχίονα τὸν μέγαν, οὐκ ἄλλον ὄντα τοῦ Λόγου απ τοῦ, ὁ Πατὴρ καὶ Θεὸς τῶν ὅλων ἐνώπιον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψεν, ἃ καὶ ἰδόντα τὴν δεδωρημένην αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σωτηρίαν ἀφίστασθαι τῆς προτέρας προστάττεται πλάνης, καὶ μηκέτι τῶν ἀκαθάρτων, οἷς πρότερον ἐκαλινδεῖτο, αἰσχροῖς καὶ μιαροῖς ἐνειλού μενα πράγμασιν ἐφάπτεσθαι; Καὶ ἐπεὶ οὐ τὸ τυχόν ἐστι τὸ ἀποδιορίζειν ἑαυτοὺς τῆς προτέρας πατρο- παραδότου πολιτείας, καὶ τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώ των συναναστροφής, τούτου χάριν αὐτὸς ὁ Κύριος συμπορεύσεσθαι καὶ συνάξειν ἐπαγγέλλεται τοὺς φέροντας τὰ σκεύη αὐτοῦ, δῆλον δ' ὅτι τὰ ἱερὰ δόγματα καὶ τοὺς θείους λόγους. Πάλιν δ᾽ ἐπὶ τού τοις ὃν τρόπον ἐν ταῖς ἀνωτέρω προφητείαις διαφέ ρας(ως) Παῖς ὁ Χριστὸς ὠνομάζετο τοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως εἴρηται καὶ ἐνθάδε· συνήσειν δὲ καὶ ὑψω θήσεσθαι, καὶ σφόδρα δοξασθήσεσθαι προφητεύεται τοῦ ἀνθρωπίνου αὐτοῦ ἐπινοουμένου, περὶ οὗ ταῦτα λέγεται· ἀληθῶς δὲ ἐξέστησαν καὶ ἐξηπορήθησαν ἐπ' αὐτῷ πολλοί, ἄνθρωπον ἑαυτοῖς ὅμοιος (ὁμοίως) απ | EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. decor : et vidimus eum, et non habebat aspectum neque pulchritudinem; sed aspectus ejus inglorius, deficiens præ filiis hominum; homo percussus, sciens ferre infirmitatem; quia deformatus est valtus ejus, despectus est et non reputatus. Lan- fores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit : et nos putavimus eum quasi leprusum, et percussum a Deo et humiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, altri- tus est propter scelera nostra: disciplina pa- cis nostræ super eum, et livore ejus sanati sumus. Omnes nos quasi oves erravimus; unusquisque in viam suam declinavit : et posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum. Oblatus est quia ipse voluit, et non aperuit os suum : sicut ovis ad occisio- nem ductus est, et quasi agnus coram tondente se obmutescens sic non aperiet os suum. De angustia, et de judicio sublatus est : generationem ejus quis enarrabit? Quia abscissus est de terra viventium : propter scelus populi mei percussi eum. Et dabo impios pro sepultura, et divitem pro morte sua : eo quod iniquitatein non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. Et Dominus voluit conterere eum in infir- mitate; si quis posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longævum, et voluntas Domini im manu ejus dirigetur. Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit, et saturabitur : in scientia sua justin- cabit ipse justus servus meus multos, iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit C in morten animam suam, et cum sceleratis repu- tatus est et ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus rogavit. Lauda, sterilis quæ non paris : decanta lauden, et hinni, quæ non pariebas : quoniam multi filii desertæ, magis quam ejus que habet virum s. » Quando enim alias, nisi per Sal- vatoris nostri Jesu Christi adventum brachium ma- (f. gnum, scilicet Verbi ejus brachium, Pater Deusque omnium in conspectu gentium revelavit, quas vi- dentes datam ipsis a Deo salutem, ab errore pri- stino jubet recedere, nec jam pollutas, quibus olim serviebant, turpibus et immundis rebus deditas, tangere ? Et quoniam non casu fit ut deterreantur a pristina majorum vivendi ratione et a communi ho- animum societate hujus gratia ipse Dominus cum p iis ambulaturum se eosque congregaturum pro- mittit, portantes vasa sua, sancta videlicet præ- cepta, divinosque sermones. Rursus eis quemad- modum in prioribus prophetiis diverse Filius Chri- stus nominabatur Dei, ita et hic dicitur. Intellecturus autem, et elevandus, et magnopere exaltandus pro- phetizatur propter humanitatem suam, de qua hæc di- cuntur. Vere enim obstupuerunt et attoniti sunt super eum multi, hominem eum sibi similem reputantes. Obstupueruntque nulla præcellentia vel mundana gloria circumdatum eum videntes, cum, forma Dei deposita, ipsumque se exinaniens, et servi formam accipiens, admiratione et obstupefactione digna ' Isai. LII, 10-15; liii, 1; liv, 1. I
ἀνθ’ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον καὶ 213 τέρπου ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον, ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Καὶ πότ’ ἄλλοτε ὡς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὸν βραχίονα τὸν μέγαν, οὐκ ἀλλὸν ὄντα τοῦ Λόγου αὐτοῦ, ὁ Πατὴρ καὶ Θεὸς τῶν ὅλων ἐνώπιον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψεν, ἃ καὶ ἰδόντα τὴν δεδωρημένην αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σωτηρίαν ἀφίστασθαι τῆς προτέρας προστάττεται πλάνης, καὶ μηκέτι τῶν ἀκαθάρτων, οἷς πρότερον ἐκαλινδεῖτο, αἰσχροῖς καὶ μιαροῖς ἐνειλούμενα πράγμασιν ἐφάπτεσθαι; Καὶ ἐπεὶ οὐ τὸ τυχόν ἐστι τὸ ἀποδιορίζειν ἑαυτοὺς τῆς προτέρας πατροπαραδότου πολιτείας, καὶ τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων συναναστροφῆς, τούτου χάριν αὐτὸς ὁ Κύριος συμπορεύσεσθαι καὶ συνάξειν ἐπαγγέλλεται τοὺς φέροντας τὰ σκεύη αὐτοῦ, δῆλον δ’ ὅτι τὰ ἱερὰ δόγματα, καὶ τοὺς θείους λόγους.
Β • Α ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτοῦ οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἦταν μάσθη, καὶ οὐκ ἐλογίσθη. Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν κακώσει καὶ ἐν πληγῇ. Αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· παιδεία εξ ρήνης ἡμῶν ἐπ' αὐτὸν, τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθης μεν. Πάντες ὡς πρόβατα επλανήθημεν ἄνθρωπος τη ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος, οὗτος οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη, τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον. Καὶ δώσω τους που νηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς· ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρά βιον· καὶ βούλεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ να φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει· διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα· ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Ευφράνθητι, στείρα ἡ σύ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον καὶ τέρπου, ἡ οὐκ ὠδί- νουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. » Καὶ πότ' ἄλλοτε ὡς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὸν βραχίονα τὸν μέγαν, οὐκ ἄλλον ὄντα τοῦ Λόγου απ τοῦ, ὁ Πατὴρ καὶ Θεὸς τῶν ὅλων ἐνώπιον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψεν, ἃ καὶ ἰδόντα τὴν δεδωρημένην αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σωτηρίαν ἀφίστασθαι τῆς προτέρας προστάττεται πλάνης, καὶ μηκέτι τῶν ἀκαθάρτων, οἷς πρότερον ἐκαλινδεῖτο, αἰσχροῖς καὶ μιαροῖς ἐνειλού μενα πράγμασιν ἐφάπτεσθαι; Καὶ ἐπεὶ οὐ τὸ τυχόν ἐστι τὸ ἀποδιορίζειν ἑαυτοὺς τῆς προτέρας πατρο- παραδότου πολιτείας, καὶ τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώ των συναναστροφής, τούτου χάριν αὐτὸς ὁ Κύριος συμπορεύσεσθαι καὶ συνάξειν ἐπαγγέλλεται τοὺς φέροντας τὰ σκεύη αὐτοῦ, δῆλον δ' ὅτι τὰ ἱερὰ δόγματα καὶ τοὺς θείους λόγους. Πάλιν δ᾽ ἐπὶ τού τοις ὃν τρόπον ἐν ταῖς ἀνωτέρω προφητείαις διαφέ ρας(ως) Παῖς ὁ Χριστὸς ὠνομάζετο τοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως εἴρηται καὶ ἐνθάδε· συνήσειν δὲ καὶ ὑψω θήσεσθαι, καὶ σφόδρα δοξασθήσεσθαι προφητεύεται τοῦ ἀνθρωπίνου αὐτοῦ ἐπινοουμένου, περὶ οὗ ταῦτα λέγεται· ἀληθῶς δὲ ἐξέστησαν καὶ ἐξηπορήθησαν ἐπ' αὐτῷ πολλοί, ἄνθρωπον ἑαυτοῖς ὅμοιος (ὁμοίως) απ | EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. decor : et vidimus eum, et non habebat aspectum neque pulchritudinem; sed aspectus ejus inglorius, deficiens præ filiis hominum; homo percussus, sciens ferre infirmitatem; quia deformatus est valtus ejus, despectus est et non reputatus. Lan- fores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit : et nos putavimus eum quasi leprusum, et percussum a Deo et humiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, altri- tus est propter scelera nostra: disciplina pa- cis nostræ super eum, et livore ejus sanati sumus. Omnes nos quasi oves erravimus; unusquisque in viam suam declinavit : et posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum. Oblatus est quia ipse voluit, et non aperuit os suum : sicut ovis ad occisio- nem ductus est, et quasi agnus coram tondente se obmutescens sic non aperiet os suum. De angustia, et de judicio sublatus est : generationem ejus quis enarrabit? Quia abscissus est de terra viventium : propter scelus populi mei percussi eum. Et dabo impios pro sepultura, et divitem pro morte sua : eo quod iniquitatein non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. Et Dominus voluit conterere eum in infir- mitate; si quis posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longævum, et voluntas Domini im manu ejus dirigetur. Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit, et saturabitur : in scientia sua justin- cabit ipse justus servus meus multos, iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit C in morten animam suam, et cum sceleratis repu- tatus est et ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus rogavit. Lauda, sterilis quæ non paris : decanta lauden, et hinni, quæ non pariebas : quoniam multi filii desertæ, magis quam ejus que habet virum s. » Quando enim alias, nisi per Sal- vatoris nostri Jesu Christi adventum brachium ma- (f. gnum, scilicet Verbi ejus brachium, Pater Deusque omnium in conspectu gentium revelavit, quas vi- dentes datam ipsis a Deo salutem, ab errore pri- stino jubet recedere, nec jam pollutas, quibus olim serviebant, turpibus et immundis rebus deditas, tangere ? Et quoniam non casu fit ut deterreantur a pristina majorum vivendi ratione et a communi ho- animum societate hujus gratia ipse Dominus cum p iis ambulaturum se eosque congregaturum pro- mittit, portantes vasa sua, sancta videlicet præ- cepta, divinosque sermones. Rursus eis quemad- modum in prioribus prophetiis diverse Filius Chri- stus nominabatur Dei, ita et hic dicitur. Intellecturus autem, et elevandus, et magnopere exaltandus pro- phetizatur propter humanitatem suam, de qua hæc di- cuntur. Vere enim obstupuerunt et attoniti sunt super eum multi, hominem eum sibi similem reputantes. Obstupueruntque nulla præcellentia vel mundana gloria circumdatum eum videntes, cum, forma Dei deposita, ipsumque se exinaniens, et servi formam accipiens, admiratione et obstupefactione digna ' Isai. LII, 10-15; liii, 1; liv, 1. I
PG 22:1245Πάλιν δ’ ἐπὶ τούτοις ὃν τρόπον ἐν ταῖς ἀνωτέρω προφητείαις διαφόρας (ως) παῖς ὁ Χριστὸς ὠνομάζετο τοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως εἴρηται καὶ ἐνθάδε· συνήσειν δὲ καὶ ὑψωθήσεσθαι καὶ σφόδρα δοξασθήσεσθαι προφητεύεται τοῦ ἀνθρωπίνου αὐτοῦ ἐπινοουμένου, περὶ οὗ ταῦτα λέγεται· ἀληθῶς δὲ ἐξέστησαν καὶ ἐξηπορήθησαν ἐπ’ αὐτῷ πολλοὶ, ἄνθρωπον ἑαυτοῖς ὅμοιος (ὁμοίως) αὐτὸν ὑπειληφότες· καὶ ἐξέστησάν γε μηδεμίαν ὑπεροχὴν ἢ δόξαν κοσμικὴν περιβεβλημένον αὐτὸν ἑορακότες, ὅτε τὴν τοῦ Θεοῦ μορφὴν ἀποθέμενος, ἑαυτόν τε κενώσας καὶ δούλου ἀνειληφὼς μορφὴν, ἐξε[ς]τάσεως ἄξια καὶ καταπλήξεως ἀπετέλει παράδοξα, ὡς τοὺς θεωροῦντας αὐτὰ καταπληττομένους λέγειν, οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ· οὐχὶ ἡ μητὴρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰσὶ παρ’ ἡμῖν; Καὶ εἰς δεῦρο δὲ πλεῖστοι ἐπ’ αὐτὸν ἐξίστανται καὶ ἐξαποροῦνται, τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ διαδραμοῦσαν καὶ ἔτι νῦν διατρέχουσαν ἐφ’ ὅλην ὁρῶντες τὴν οἰκουμένην, τῶν τε εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων τὴν ἀκλινῆ καὶ ἀμετάθετον διάθεσιν κατανοοῦντες.
Β τὸν ὑπειληφότες· καὶ ἐξέστησαν γε μηδεμίαν ὑπερ σχὴν ἢ δόξαν κοσμικήν περιβεβλημένον αὐτὸν ἑωρα- κότες, ὅτε, τὴν τοῦ Θεοῦ μορφὴν ἀποθέμενος, ἑαυτόν τε κενώσας καὶ δούλου ἀνειληφώς μορφήν, ἐξε(σ)τά- σεως ἄξια καὶ καταπλήξεως ἀπετέλει παράδοξα, ὡς τοὺς θεωροῦντας αὐτὰ καταπληττομένους λέγειν • Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ ; οὐχὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰσι παρ' ἡμῖν; » Καὶ εἰς δεῦρο δὲ πλεῖστοι ἐπ' αὐτὸν ἐξίστανται καὶ ἐξαποροῦνται, την διδασκαλίαν αὐτοῦ διαδραμοῦσαν καὶ ἔτι νῦν διατρέ χουσαν ἐφ' ὅλην ὁρῶντες τὴν οἰκουμένην, τῶν τε εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων τὴν ἀκλινῆ καὶ ἀμετάθετον διάθεσιν κατανοοῦντες. Ταῦτα δὲ θαυμάζοντες οὐ συν- ἴασι τὴν θείαν δύναμιν καθ' ἣν ενήργησέ τε καὶ εἰα ἐτι νῦν ἐνεργεῖν τὰ τηλικαῦτα δεδύνηται· συνέσχον δὲ ἀληθῶς καὶ συνέστειλαν ἐπ' αὐτὸν βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν, εἴτε οἱ συναχθέντες κατὰ τὸ πάθος αύτ τοῦ, περὶ ὧν ἐλέχθη τό . Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό, ο εἴτε καὶ οἱ κατὰ καιροὺς ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν· καὶ συνέσχον γε στόμα ἑαυτῶν τῷ πολλάκις μὲν αὐτοὺς ἐπιχειρῆσαι κωλῦσαι τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ τὴν διδα σκαλίαν, οὐδὲν δὲ ἧττον υπερισχύειν αὐτὸν καὶ δια λάμπειν δοξαζόμενον καὶ εἰς ὕψος αιρόμενον, ὡς φανερὸν ἑαυτὸν καθιστάναι οὐ μόνοις τοῖς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐκ πατέρων παρειληφόσιν, ἀλλὰ, τὸ παραδοξότατον, οἷς οὐδεπώποτε ἀνηγγέλη τι περὶ αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἡμῖν τοῖς ἔθνεσιν· οἳ καὶ μηδ' όλως παρὰ τῶν προγόνων ἀκηκοότες τι, μηδὲ προμεμαθηκότες περὶ τῆς αὐτοῦ. παρουσίας, συνήκα- μεν αὐτὸν ἐλθόντα, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας κατεδεξάμεθα. Ταῦτα δὲ προϊδὼν ὁ προφήτης ἐν πνεύματι ἀναφωνεῖ ἀποθαυμαστικῶς λέγων τό: « Κύ ριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; ο υπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ· Οὐδεὶς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν· σαφῶς γάρ τοι πολλὰ πλήθη τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ αὐτῶν δή τινες τῶν ἐκ περιτομῆς, πεπιστεύκασι τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἀκοῇ· καὶ ε ὁ βραχίων δὲ, » φησί, ο Κυρίου, » τοῦτ' ἔστιν ὁ προὼν τοῦ Θεοῦ Λόγος, « τίνι ἀπεκα- λύφθη; » Αὐτὸς ὁ λόγος ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας δια δάσκει λέγων· « Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Εξῆς αὐτοῖς λέγεται· ο 'Ανηγγείλαμεν ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα, καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, » καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ πεπλήρωται, ὅτε κενώσας ἑαυτὸν τῆς τοῦ Θεοῦ μορφῆς, οὐδὲ τὴν ὡς ἐν ἀνθρώποις εὐειδὴ καὶ εὐσχήμονα κατελέξατο προσωποποιίαν, οὐδὲ μὲν δόξῃ τῇ παρ' ἀνθρώποις ἢ κοσμικής τινος ὑπεροχής περιβολῇ τὸν ἀνθρώπινον διεξῆλθε βίον, μορφὴν δὲ δούλου καὶ διακόνου λαβὼν ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν καὶ γέγονεν ὡς ἄνθρωπος, ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ἀπέστραπτο δὲ καὶ ἀποκέκρυπτο (1) τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ ἔνδοξον καὶ θεϊκὸν πρόσωπον· δι᾿ ὅ καὶ ἡτιμάσθη παρὰ τοῖς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ μόνον κατανενοηκόσι, παρ' οἷς καὶ οὐκ ἐλογίσθη οὐχ ὅπως εἰς Υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ εἰς Ει ECLOGA PROPIIETICÆ. - LIB. IV. A perfecit prodigia, ita ut contemplantes eum stu (f. 57) D Joan. vi, 42; Matth. xii, 55. • Psal, 11, 2. . pentes dicerent : • Nonne hic est Jesus filius Jo- seph ? Nonne mater et fratres ejus sunt inter nos ¹? ▸ El nunc usque super eum admirantur et obstupe- scuut plerique, doctrinam ejus diffusam et nunc ad- huc penetrantem videntes in universam terram, eo- rumque qui crediderunt in eum constantem immo- tamque perseverantiam reputantes. Hæc autem admi- rati, non divinam intellexerunt potestatem qua ope ratus est et nunc usque operari tot et tanta valeat ; continuerunt autein vere super eum et occluserunt re- ges os suum, sive qui congregati fuerant passionis ejus tempore, de quibus dictum est : «Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adverșus eum; ',sive qui tunc erant principes gentium ; et col Linuerunt profecto os suum, cuin sæpius intercludere sermones ejus conati essent atque doctrinam, et illo nihilominus in majus invalesceret, præclarus, incly- tus, et sublimis factus, ita ut manifestus fieret non modo iis qui a patribus de ipso prophetias acceperant, sed, quod multo magis mirandum est, et illis quibus nihil unquam de eo annuntiatum fuerat, scilicet no- bis gentibus. Qui et minime quidquam a majoribus audieramus, neve de ejus adventu didiceramus, eum venisse cognovimus, accepimusque de ipso prophetias. Quæ autem prævidens propheta, spiritu allatus divino, admiratus exclamat : c Domine, quis credidit auditui nostro? › Quod non idem est ac si diceret Nullus credet auditui nostro. Manifeste enim magna multitudo gentium, ipsorumque Ju- C dæorum nonnulli de Christo auditui crediderunt. Et ‹ brachium, › ait, « Domini,» scilicet præexsistens Dei Verbum, « cui revelatum est ?, Ipse enim sermo in initio prophetiæ docet dicens: «Et revelabit Do- minus brachium sanctum suum in conspectu om- nium gentium. . Post hæc dicitur : e Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei, neque decor : et vidi- mus eum, et non erat aspectus, neque formosi- tas, › et quæ sequuntur, quæ omnia impleta sunt, quando exinaniens semetipsum, abjecta Dei forma, speciem elegit, non quæ apud homines formosa et decora habetur, vitamque degit humanam sine ho· minum gloria, sine aliqua mundanæ dignitatis pre- cellentia, formam vero servi et ministri accipiens humiliavit semetipsum et factus est ut homo verus ; despectus et sciens infirmitates, exuit absconditque divinitatis suæ præclaram divinamque figuram. Id- circo despectus est ab iis qui tantummodo huma - nitatem ejus respiciebant, nec eum Dei Filium re- putabant, nec etiam justum aliquem. Dicunt vero qui hæc spiritu intelligunt, quasi enarrantes docen- tesque bujus mysterii rationem: Hic peccata no- stra tulit et pro nobis passus est. . Videbant enim, prout propheta, quonam modo fiet • Agnus Dei, qui tollit peccata mundi '., Post hæc subjicitur : « nos putavimus eum quasi leprosum, el percussum * Joan 1, 29. (1) Fortasse leg. ἀπεκέκρυπτο. Επιτ.
Ταῦτα δὲ θαυμάζοντες οὐ συνίασι τὴν θείαν δύναμιν καθ’ ἣν ἐνήργησέ τε καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐνεργεῖν τὰ τηλικαῦτα δεδύνηται, συνέσχον δὲ ἀληθῶς καὶ συνέστειλαν ἐπ’ αὐτὸν βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν, εἴτε οἱ συναχθέντες κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ, (περὶ ὧν ἐλέχθη τὸ, παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό, ) εἴτε καὶ οἱ κατὰ καιροὺς ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν, καὶ σύνεσχόν γε στόμα ἑαυτῶν τῷ πολλάκις μὲν αὐτοὺς ἐπιχειρῆσαι κωλῦσαι τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ τὴν διδασκαλίαν, οὐδὲν δὲ ἧττον ὑπερισχύειν αὐτὸν καὶ διαλάμπειν δοξαζόμενον καὶ εἰς ὕψος αἰρόμενον, ὡς φανερὸν ἑαυτὸν καθιστάναι οὐ μόνοις τοῖς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐκ πατέρων παρειληφόσιν, ἀλλὰ, τὸ παραδοξότατον, οἷς οὐδεπώποτε ἀνηγγέλη τί περὶ αὐτοῦ, τοῦτ’ ἔστιν ἡμῖν τοῖς ἔθνεσιν· οἳ καὶ μὴ δ’ ὅλως παρὰ τῶν προγόνων ἀκηκοότες τί, μὴ δὲ προμεμαθηκότες περὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, συνήκαμεν αὐτὸν ἐλθόντα, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας κατεδεξάμεθα. Ταῦτα δὲ προϊδὼν ὁ προφήτης ἐν πνεύματι ἀναφωνεῖ ἀποθαυμαστικῶς λέγων τὸ, Κύριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; Ὅπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ οὐδεὶς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν·
Β τὸν ὑπειληφότες· καὶ ἐξέστησαν γε μηδεμίαν ὑπερ σχὴν ἢ δόξαν κοσμικήν περιβεβλημένον αὐτὸν ἑωρα- κότες, ὅτε, τὴν τοῦ Θεοῦ μορφὴν ἀποθέμενος, ἑαυτόν τε κενώσας καὶ δούλου ἀνειληφώς μορφήν, ἐξε(σ)τά- σεως ἄξια καὶ καταπλήξεως ἀπετέλει παράδοξα, ὡς τοὺς θεωροῦντας αὐτὰ καταπληττομένους λέγειν • Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ ; οὐχὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰσι παρ' ἡμῖν; » Καὶ εἰς δεῦρο δὲ πλεῖστοι ἐπ' αὐτὸν ἐξίστανται καὶ ἐξαποροῦνται, την διδασκαλίαν αὐτοῦ διαδραμοῦσαν καὶ ἔτι νῦν διατρέ χουσαν ἐφ' ὅλην ὁρῶντες τὴν οἰκουμένην, τῶν τε εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων τὴν ἀκλινῆ καὶ ἀμετάθετον διάθεσιν κατανοοῦντες. Ταῦτα δὲ θαυμάζοντες οὐ συν- ἴασι τὴν θείαν δύναμιν καθ' ἣν ενήργησέ τε καὶ εἰα ἐτι νῦν ἐνεργεῖν τὰ τηλικαῦτα δεδύνηται· συνέσχον δὲ ἀληθῶς καὶ συνέστειλαν ἐπ' αὐτὸν βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν, εἴτε οἱ συναχθέντες κατὰ τὸ πάθος αύτ τοῦ, περὶ ὧν ἐλέχθη τό . Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό, ο εἴτε καὶ οἱ κατὰ καιροὺς ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν· καὶ συνέσχον γε στόμα ἑαυτῶν τῷ πολλάκις μὲν αὐτοὺς ἐπιχειρῆσαι κωλῦσαι τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ τὴν διδα σκαλίαν, οὐδὲν δὲ ἧττον υπερισχύειν αὐτὸν καὶ δια λάμπειν δοξαζόμενον καὶ εἰς ὕψος αιρόμενον, ὡς φανερὸν ἑαυτὸν καθιστάναι οὐ μόνοις τοῖς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐκ πατέρων παρειληφόσιν, ἀλλὰ, τὸ παραδοξότατον, οἷς οὐδεπώποτε ἀνηγγέλη τι περὶ αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἡμῖν τοῖς ἔθνεσιν· οἳ καὶ μηδ' όλως παρὰ τῶν προγόνων ἀκηκοότες τι, μηδὲ προμεμαθηκότες περὶ τῆς αὐτοῦ. παρουσίας, συνήκα- μεν αὐτὸν ἐλθόντα, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας κατεδεξάμεθα. Ταῦτα δὲ προϊδὼν ὁ προφήτης ἐν πνεύματι ἀναφωνεῖ ἀποθαυμαστικῶς λέγων τό: « Κύ ριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; ο υπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ· Οὐδεὶς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν· σαφῶς γάρ τοι πολλὰ πλήθη τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ αὐτῶν δή τινες τῶν ἐκ περιτομῆς, πεπιστεύκασι τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἀκοῇ· καὶ ε ὁ βραχίων δὲ, » φησί, ο Κυρίου, » τοῦτ' ἔστιν ὁ προὼν τοῦ Θεοῦ Λόγος, « τίνι ἀπεκα- λύφθη; » Αὐτὸς ὁ λόγος ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας δια δάσκει λέγων· « Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Εξῆς αὐτοῖς λέγεται· ο 'Ανηγγείλαμεν ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα, καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, » καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ πεπλήρωται, ὅτε κενώσας ἑαυτὸν τῆς τοῦ Θεοῦ μορφῆς, οὐδὲ τὴν ὡς ἐν ἀνθρώποις εὐειδὴ καὶ εὐσχήμονα κατελέξατο προσωποποιίαν, οὐδὲ μὲν δόξῃ τῇ παρ' ἀνθρώποις ἢ κοσμικής τινος ὑπεροχής περιβολῇ τὸν ἀνθρώπινον διεξῆλθε βίον, μορφὴν δὲ δούλου καὶ διακόνου λαβὼν ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν καὶ γέγονεν ὡς ἄνθρωπος, ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ἀπέστραπτο δὲ καὶ ἀποκέκρυπτο (1) τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ ἔνδοξον καὶ θεϊκὸν πρόσωπον· δι᾿ ὅ καὶ ἡτιμάσθη παρὰ τοῖς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ μόνον κατανενοηκόσι, παρ' οἷς καὶ οὐκ ἐλογίσθη οὐχ ὅπως εἰς Υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ εἰς Ει ECLOGA PROPIIETICÆ. - LIB. IV. A perfecit prodigia, ita ut contemplantes eum stu (f. 57) D Joan. vi, 42; Matth. xii, 55. • Psal, 11, 2. . pentes dicerent : • Nonne hic est Jesus filius Jo- seph ? Nonne mater et fratres ejus sunt inter nos ¹? ▸ El nunc usque super eum admirantur et obstupe- scuut plerique, doctrinam ejus diffusam et nunc ad- huc penetrantem videntes in universam terram, eo- rumque qui crediderunt in eum constantem immo- tamque perseverantiam reputantes. Hæc autem admi- rati, non divinam intellexerunt potestatem qua ope ratus est et nunc usque operari tot et tanta valeat ; continuerunt autein vere super eum et occluserunt re- ges os suum, sive qui congregati fuerant passionis ejus tempore, de quibus dictum est : «Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adverșus eum; ',sive qui tunc erant principes gentium ; et col Linuerunt profecto os suum, cuin sæpius intercludere sermones ejus conati essent atque doctrinam, et illo nihilominus in majus invalesceret, præclarus, incly- tus, et sublimis factus, ita ut manifestus fieret non modo iis qui a patribus de ipso prophetias acceperant, sed, quod multo magis mirandum est, et illis quibus nihil unquam de eo annuntiatum fuerat, scilicet no- bis gentibus. Qui et minime quidquam a majoribus audieramus, neve de ejus adventu didiceramus, eum venisse cognovimus, accepimusque de ipso prophetias. Quæ autem prævidens propheta, spiritu allatus divino, admiratus exclamat : c Domine, quis credidit auditui nostro? › Quod non idem est ac si diceret Nullus credet auditui nostro. Manifeste enim magna multitudo gentium, ipsorumque Ju- C dæorum nonnulli de Christo auditui crediderunt. Et ‹ brachium, › ait, « Domini,» scilicet præexsistens Dei Verbum, « cui revelatum est ?, Ipse enim sermo in initio prophetiæ docet dicens: «Et revelabit Do- minus brachium sanctum suum in conspectu om- nium gentium. . Post hæc dicitur : e Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei, neque decor : et vidi- mus eum, et non erat aspectus, neque formosi- tas, › et quæ sequuntur, quæ omnia impleta sunt, quando exinaniens semetipsum, abjecta Dei forma, speciem elegit, non quæ apud homines formosa et decora habetur, vitamque degit humanam sine ho· minum gloria, sine aliqua mundanæ dignitatis pre- cellentia, formam vero servi et ministri accipiens humiliavit semetipsum et factus est ut homo verus ; despectus et sciens infirmitates, exuit absconditque divinitatis suæ præclaram divinamque figuram. Id- circo despectus est ab iis qui tantummodo huma - nitatem ejus respiciebant, nec eum Dei Filium re- putabant, nec etiam justum aliquem. Dicunt vero qui hæc spiritu intelligunt, quasi enarrantes docen- tesque bujus mysterii rationem: Hic peccata no- stra tulit et pro nobis passus est. . Videbant enim, prout propheta, quonam modo fiet • Agnus Dei, qui tollit peccata mundi '., Post hæc subjicitur : « nos putavimus eum quasi leprosum, el percussum * Joan 1, 29. (1) Fortasse leg. ἀπεκέκρυπτο. Επιτ.
σαφῶς γάρ τοι πολλὰ πλήθη τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ αὐτῶν δέ τινες τῶν ἐκ περιτομῆς, πεπιστεύκασι τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἀκοῇ· καὶ ὁ βραχίων δέ φησι Κυρίου, τοῦτ’ ἔστιν ὁ προὼν τοῦ Θεοῦ Λόγος, τίνι ἀπεκαλύφθη; Αὐτὸς ὁ λόγος ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας διδάσκει λέγων, καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν. Ἑξῆς αὐτοῖς λέγεται, ἀνηγγείλαμεν ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα, καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ πεπλήρωται, ὅτε κενώσας ἑαυτὸν τῆς τοῦ Θεοῦ μορφῆς, οὐδὲ τὴν ὡς ἐν ἀνθρώποις εὐειδῆ καὶ εὐσχήμονα κατελέξατο προσωποποιίαν, οὐδὲ μὴν δόξῃ τῇ παρ’ ἀνθρώποις ἢ κοσμικῆς τινὸς ὑπεροχῆς περιβολῇ τὸν ἀνθρώπινον διεξῆλθε βίον, μορφὴν δὲ δούλου καὶ διακόνου λαβὼν ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν καὶ γέγονεν ὡς ἀληθῶς ἄνθρωπος, ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ἀπέστραπτο δὲ καὶ ἀποκέκρυπτο τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ ἔνδοξον καὶ θεϊκὸν πρόσωπον·
Β τὸν ὑπειληφότες· καὶ ἐξέστησαν γε μηδεμίαν ὑπερ σχὴν ἢ δόξαν κοσμικήν περιβεβλημένον αὐτὸν ἑωρα- κότες, ὅτε, τὴν τοῦ Θεοῦ μορφὴν ἀποθέμενος, ἑαυτόν τε κενώσας καὶ δούλου ἀνειληφώς μορφήν, ἐξε(σ)τά- σεως ἄξια καὶ καταπλήξεως ἀπετέλει παράδοξα, ὡς τοὺς θεωροῦντας αὐτὰ καταπληττομένους λέγειν • Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ ; οὐχὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰσι παρ' ἡμῖν; » Καὶ εἰς δεῦρο δὲ πλεῖστοι ἐπ' αὐτὸν ἐξίστανται καὶ ἐξαποροῦνται, την διδασκαλίαν αὐτοῦ διαδραμοῦσαν καὶ ἔτι νῦν διατρέ χουσαν ἐφ' ὅλην ὁρῶντες τὴν οἰκουμένην, τῶν τε εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων τὴν ἀκλινῆ καὶ ἀμετάθετον διάθεσιν κατανοοῦντες. Ταῦτα δὲ θαυμάζοντες οὐ συν- ἴασι τὴν θείαν δύναμιν καθ' ἣν ενήργησέ τε καὶ εἰα ἐτι νῦν ἐνεργεῖν τὰ τηλικαῦτα δεδύνηται· συνέσχον δὲ ἀληθῶς καὶ συνέστειλαν ἐπ' αὐτὸν βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν, εἴτε οἱ συναχθέντες κατὰ τὸ πάθος αύτ τοῦ, περὶ ὧν ἐλέχθη τό . Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό, ο εἴτε καὶ οἱ κατὰ καιροὺς ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν· καὶ συνέσχον γε στόμα ἑαυτῶν τῷ πολλάκις μὲν αὐτοὺς ἐπιχειρῆσαι κωλῦσαι τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ τὴν διδα σκαλίαν, οὐδὲν δὲ ἧττον υπερισχύειν αὐτὸν καὶ δια λάμπειν δοξαζόμενον καὶ εἰς ὕψος αιρόμενον, ὡς φανερὸν ἑαυτὸν καθιστάναι οὐ μόνοις τοῖς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐκ πατέρων παρειληφόσιν, ἀλλὰ, τὸ παραδοξότατον, οἷς οὐδεπώποτε ἀνηγγέλη τι περὶ αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἡμῖν τοῖς ἔθνεσιν· οἳ καὶ μηδ' όλως παρὰ τῶν προγόνων ἀκηκοότες τι, μηδὲ προμεμαθηκότες περὶ τῆς αὐτοῦ. παρουσίας, συνήκα- μεν αὐτὸν ἐλθόντα, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας κατεδεξάμεθα. Ταῦτα δὲ προϊδὼν ὁ προφήτης ἐν πνεύματι ἀναφωνεῖ ἀποθαυμαστικῶς λέγων τό: « Κύ ριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; ο υπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ· Οὐδεὶς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν· σαφῶς γάρ τοι πολλὰ πλήθη τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ αὐτῶν δή τινες τῶν ἐκ περιτομῆς, πεπιστεύκασι τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἀκοῇ· καὶ ε ὁ βραχίων δὲ, » φησί, ο Κυρίου, » τοῦτ' ἔστιν ὁ προὼν τοῦ Θεοῦ Λόγος, « τίνι ἀπεκα- λύφθη; » Αὐτὸς ὁ λόγος ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας δια δάσκει λέγων· « Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Εξῆς αὐτοῖς λέγεται· ο 'Ανηγγείλαμεν ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα, καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, » καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ πεπλήρωται, ὅτε κενώσας ἑαυτὸν τῆς τοῦ Θεοῦ μορφῆς, οὐδὲ τὴν ὡς ἐν ἀνθρώποις εὐειδὴ καὶ εὐσχήμονα κατελέξατο προσωποποιίαν, οὐδὲ μὲν δόξῃ τῇ παρ' ἀνθρώποις ἢ κοσμικής τινος ὑπεροχής περιβολῇ τὸν ἀνθρώπινον διεξῆλθε βίον, μορφὴν δὲ δούλου καὶ διακόνου λαβὼν ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν καὶ γέγονεν ὡς ἄνθρωπος, ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ἀπέστραπτο δὲ καὶ ἀποκέκρυπτο (1) τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ ἔνδοξον καὶ θεϊκὸν πρόσωπον· δι᾿ ὅ καὶ ἡτιμάσθη παρὰ τοῖς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ μόνον κατανενοηκόσι, παρ' οἷς καὶ οὐκ ἐλογίσθη οὐχ ὅπως εἰς Υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ εἰς Ει ECLOGA PROPIIETICÆ. - LIB. IV. A perfecit prodigia, ita ut contemplantes eum stu (f. 57) D Joan. vi, 42; Matth. xii, 55. • Psal, 11, 2. . pentes dicerent : • Nonne hic est Jesus filius Jo- seph ? Nonne mater et fratres ejus sunt inter nos ¹? ▸ El nunc usque super eum admirantur et obstupe- scuut plerique, doctrinam ejus diffusam et nunc ad- huc penetrantem videntes in universam terram, eo- rumque qui crediderunt in eum constantem immo- tamque perseverantiam reputantes. Hæc autem admi- rati, non divinam intellexerunt potestatem qua ope ratus est et nunc usque operari tot et tanta valeat ; continuerunt autein vere super eum et occluserunt re- ges os suum, sive qui congregati fuerant passionis ejus tempore, de quibus dictum est : «Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adverșus eum; ',sive qui tunc erant principes gentium ; et col Linuerunt profecto os suum, cuin sæpius intercludere sermones ejus conati essent atque doctrinam, et illo nihilominus in majus invalesceret, præclarus, incly- tus, et sublimis factus, ita ut manifestus fieret non modo iis qui a patribus de ipso prophetias acceperant, sed, quod multo magis mirandum est, et illis quibus nihil unquam de eo annuntiatum fuerat, scilicet no- bis gentibus. Qui et minime quidquam a majoribus audieramus, neve de ejus adventu didiceramus, eum venisse cognovimus, accepimusque de ipso prophetias. Quæ autem prævidens propheta, spiritu allatus divino, admiratus exclamat : c Domine, quis credidit auditui nostro? › Quod non idem est ac si diceret Nullus credet auditui nostro. Manifeste enim magna multitudo gentium, ipsorumque Ju- C dæorum nonnulli de Christo auditui crediderunt. Et ‹ brachium, › ait, « Domini,» scilicet præexsistens Dei Verbum, « cui revelatum est ?, Ipse enim sermo in initio prophetiæ docet dicens: «Et revelabit Do- minus brachium sanctum suum in conspectu om- nium gentium. . Post hæc dicitur : e Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei, neque decor : et vidi- mus eum, et non erat aspectus, neque formosi- tas, › et quæ sequuntur, quæ omnia impleta sunt, quando exinaniens semetipsum, abjecta Dei forma, speciem elegit, non quæ apud homines formosa et decora habetur, vitamque degit humanam sine ho· minum gloria, sine aliqua mundanæ dignitatis pre- cellentia, formam vero servi et ministri accipiens humiliavit semetipsum et factus est ut homo verus ; despectus et sciens infirmitates, exuit absconditque divinitatis suæ præclaram divinamque figuram. Id- circo despectus est ab iis qui tantummodo huma - nitatem ejus respiciebant, nec eum Dei Filium re- putabant, nec etiam justum aliquem. Dicunt vero qui hæc spiritu intelligunt, quasi enarrantes docen- tesque bujus mysterii rationem: Hic peccata no- stra tulit et pro nobis passus est. . Videbant enim, prout propheta, quonam modo fiet • Agnus Dei, qui tollit peccata mundi '., Post hæc subjicitur : « nos putavimus eum quasi leprosum, el percussum * Joan 1, 29. (1) Fortasse leg. ἀπεκέκρυπτο. Επιτ.
PG 22:1247δι’ ὃ καὶ ἠτιμάσθη παρὰ τοῖς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ μόνον κατανενοηκόσι, παρ’ οἷς καὶ οὐκ ἐλογίσθη οὐχ ὅπως εἰς υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τὸν τυχόντα δίκαιον. Φασὶ δ’ οἱ τῷ πνεύματι τούτων αὐτῶν συνησθημένοι, ὡσπερεὶ διηγούμενοι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης οἰκονομίας διδάσκοντος (τες) τὸ, οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται· ἑώρων γὰρ, οἷα δὴ προφῆται, τίνα τρόπον γενήσεται ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἐπιφέρεται τούτοις, ἡμεῖς δὲ ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει· αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· δυνάμει γὰρ καὶ ἐτραυματίσθη ὅτε ἦραν λίθους βαλεῖν ἐπ’ αὐτόν· καὶ μεμαλάκισται δέ φησιν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· μᾶλλον γὰρ Παύλου τοῖς ἀσθενέσι συνασθενήσας Χριστὸς, εἶπεν ἂν τὸ, τίς ἀσθενεῖ καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Ταῦτα δὲ πάντα ὁμολογεῖ ὁ προφήτης δι’ αὐτόν τε καὶ τὸν πάντα λαὸν πείσεσθαι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος, ἐτραυματίσθη γὰρ, φησὶ, διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· συνκαταλέγων τε ἑαυτὸν ἐπιφέρει λέγων, τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν.
ΙΙΙ. - αὐτῶν συνησθημένοι, ώσπερεί διηγούμενοι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης οικονομίας διδάσκοντος(τες) τό • Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται·, δώρων γάρ, οία δή προφῆται, τίνα τρό τον γενήσεται ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, « αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. • Επιφέρεται τούτοις· « Ἡμεῖς δὲ ἑλο γισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει· αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· ο δυνάμει γὰρ καὶ ἐτραυματίσθη, ὅτε ἦραν λ- θους βαλεῖν ἐπ' αὐτόν· καὶ « μεμαλάκισται, δε, φησί, · διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. ὁ Μᾶλλον γὰρ Παύλου τοῖς ἀσθενέσι συνασθενήσας Χριστός, εἶπεν ἂν τό· « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ ; » Ταῦτα δὲ πάντα ὁμολογεῖ ὁ προφήτης δι' αὐτόν τε καὶ τὸν πάντα λαὸν πείσε σθαι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος· « Ἐτραυματίσθη ο γάρ, φησί, « διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, καὶ με μαλάκισται διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· ο συγκαταλέγων τε ἑαυτὸν ἐπι- φέρει λέγων· « Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. ο Σαφῶς τε ἐνορῶν τὴν γενομένην ἐπ' αὐτῷ παντὶ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ πλάνην, καὶ ὅτι μὴ ἔστιν ἄνθρω πος ὃς οὐχ ἁμαρτήσεται, κἂν ὁ πάντων δικαιότατος εἶναι δοκῇ, ἐπιλέγει· « Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπλανήθη καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα, ἃ καὶ ἀναμφιλόγως ἐπὶ μά νου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ πέρας είληφότα δείχν ται· ὅθεν καὶ θαυμάζειν ἄξιον τῆς πωρώσεως τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὸν τοῦ προτέρου λαοῦ προφάσει δι' ὧν ἐπεδείξαντο κατ' αὐτοῦ, ἐφ᾽ οἷς ἐπιγελᾷν καὶ δια- σύρειν αὐτοῖς ἔθος, ὡς μὴ ἄξια πεπονθότα τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοῦ φροντίδος· σαφῶς πρὸς τοῖς εἰρη μένοις ἀναβοῶντος τοῦ προφήτου περὶ αὐτοῦ, ὅτι τ · ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναν τίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἡ καὶ ὅτι • αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωή αὐτοῦ. » Τίς δ' οὐκ ἂν ἀποθαυμάσειε πᾶσι τοῖς προκατειλεγμένοις ἐπιφερόμενον, ἀκούων πρὸς τοῦ προφήτου λέγοντος τό· «Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον; ν ἢ τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα εὑρε σιλογήσειεν οἱ τὸ ὄντως ἀκοῇ ἀκούσαντες τῆς τοῦ Χριστοῦ φωνῆς, καὶ μὴ συνέντες, αὐτοῖς τε ὀφθαλί μοῖς ἐμβλέψαντες εἰς τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ μὴ ἰδόντες ; Τίνα γὰρ ἄλλον ἔχοιεν ἂν τῶν δικαίων παραστῆσαι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἀχθέντα εἰς θάνατον; Η τίς τοιοῦτος γεγένηται, ὡς τὰς ἁμαρ τίας παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ αὐτῶν τῶν προφητῶν φέ ρειν, καὶ ὀδυνασθαι περὶ αὐτῶν, ὥστε τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰᾶσθαι πάντας αὐτοὺς ὁμολογεῖν, φάσκοντας· Α τὸν τυχόντα δίκαιον. Φασί δ' οἱ τῷ πνεύματι τούτων Εt Β Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν;» Τίς δ' ἀνθρωπίνης λαχών φύσεως γένοιτ' ἂν τοιοῦτος, ὥστε μήτε λόγῳ μήτε ἔργῳ ἡμαρτῆσθαί τι αὐτῷ, ὡς ἀληθεύειν λέγουσαν περὶ αὐτοῦ τὴν θείαν Γραφήν, ὅτι ι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ; › Ἐπὶ ποίᾳ δὲ αἰτίᾳ τὸν ἐπὶ τούτοις μαρτυ- ρούμενον ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. (f. ) (sic) a Deo, et lumiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras. Revera enim vulne- ratus est, cum lapides quos conjicerent in eum, arripuerunt. e altritus est, ait, propter scelera no- stra. Melius enim quam Paulus infirmis compatiens Christus dicere potuit: Quis infirmatur, et non infirmor ¹?, Hæc vero omnia confitetur propheta propter ipsum, omnemque populum passurum esse illum, de quo dicitur : « Vulneratus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra. » Se ipsum quoque designans adjicit : • Li- vore ejus sanati sumus. » Manifeste prospiciens quem in errorem declinaret circumcisionis populus, certiorque nullum prorsus hominem peccati immu · nem esse, etsi justissimus videatur, addit: ‹ Om- nes nos quasi oves erravimus : unusquisque in viam suam declinavit : et posuit Dominus in eo iniqui- tatem omnium nostrum, et quæ sequuntur, quæ procul dubio per unum Salvatorem nostrum Jesum exitum habuisse demonstrantur. Exinde magnopere miranda est illorum induratio, qui apud priorem populum eum agnoscere noluerunt, causantes eum, quem opprobriis et derisione lacessiverant, indigna passum esse Dei in ipsum sollicitudine. Manifeste præterea exclamante propheta de eo, quod sicut ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus co- ram tondente se obmutuit nec aperuit os suum; › et ‹ quia abscissus est de terra viventium. › Quis autem non admiretur quæ post hæc adduntur, prophetam dicentem audiens: Propter scelus po- c puli mei ductus est ad mortem? Aut cuivis verba non deficerent, propriis auribus audienti Christi vocem, nec intelligenti, vel ipsissimis oculis ejus præsentiam inspicienti, nec videnti? Quemnam enim alium haberent ostendere justorum propter eorum scelera ad mortem ductum ? aut quis talis fuerit, qui iniquitates omnis populi, ipsorumque prophe- tarum tulisset, et pro eis passus esset, ita ut li- vore ejus omnes illos sanatos fuisse confiteretur propheta dicens Hic iniquitates nostras tulit, et pro nobis passus est, et livore ejus sanati sumus ? › Quis humanæ particeps naturæ talis fieret, ut ne- que verbis neque operibus quidquam peccaverit, ut de ipso divina testatur Scriptura his verbis : • Iniquitatem non fecit, neque inventus est dolus D in ore ejus? Quam ob causam, postquam prædi- catus est ducendus sicut ovis ad occisionem, ipsum - prænuntiat Scriptura propter iniquitates populi ad mortem damnandum esse? Dicant vero an exspe- ctatus ab iis Christus venturus hæc omnia passu- rus sit, quae prophetie de eo praenuntiavere, vel aliquid simile apud ipsum futurum sit. Verum si propter ea quæ Salvatori nostro acciderunt a fide in eum deterrentur, non dicere habent de quo hæc exspectent. Superest igitur juxta eos ut non exitu comprobata et manifeste fallacia verba Dei demonstrentur; non vero juxta nos, quibus nihil a ' II Cor. vi, 20.
Σαφῶς τε ἐνορῶν τὴν γενομένην ἐπ’ αὐτῷ παντὶ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ πλάνην, καὶ ὅτι μὴ ἔστιν ἄνθρωπος ὃς οὐχ ἁμαρτήσεται, κἂν ὁ πάντων δικαιότατος εἶναι δοκῇ, ἐπιλέγει· πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπλανήθη· καὶ Κύριος παρέδωκεν αὑτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα, ἃ καὶ ἀναμφιλόγως ἐπὶ μόνου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ πέρας εἰληφότα δείκνυται· ὅθεν καὶ θαυμάζειν ἄξιον τῆς πωρώσεως τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὸν τοῦ προτέρου λαοῦ προφάσει δι’ ὧν ἐπεδείξαντο κατ’ αὐτοῦ, ἔφ’ οἷς ἐπιγελᾶν καὶ διασύρειν αὐτοῖς ἔθος, ὡς μὴ ἄξια πεπονθότα τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοῦ φροντίδος· σαφῶς πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀναβοῶντος τοῦ προφήτου περὶ αὐτοῦ, ὅτι τε ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Τίς δ’ οὐκ ἂν ἀποθαυμάσειε πᾶσι τοῖς προκατειλεγμένοις ἐπιφερόμενον, ἀκούων πρὸς τοῦ προφήτου λέγοντος τὸ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον·
ΙΙΙ. - αὐτῶν συνησθημένοι, ώσπερεί διηγούμενοι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης οικονομίας διδάσκοντος(τες) τό • Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται·, δώρων γάρ, οία δή προφῆται, τίνα τρό τον γενήσεται ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, « αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. • Επιφέρεται τούτοις· « Ἡμεῖς δὲ ἑλο γισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει· αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· ο δυνάμει γὰρ καὶ ἐτραυματίσθη, ὅτε ἦραν λ- θους βαλεῖν ἐπ' αὐτόν· καὶ « μεμαλάκισται, δε, φησί, · διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. ὁ Μᾶλλον γὰρ Παύλου τοῖς ἀσθενέσι συνασθενήσας Χριστός, εἶπεν ἂν τό· « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ ; » Ταῦτα δὲ πάντα ὁμολογεῖ ὁ προφήτης δι' αὐτόν τε καὶ τὸν πάντα λαὸν πείσε σθαι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος· « Ἐτραυματίσθη ο γάρ, φησί, « διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, καὶ με μαλάκισται διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· ο συγκαταλέγων τε ἑαυτὸν ἐπι- φέρει λέγων· « Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. ο Σαφῶς τε ἐνορῶν τὴν γενομένην ἐπ' αὐτῷ παντὶ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ πλάνην, καὶ ὅτι μὴ ἔστιν ἄνθρω πος ὃς οὐχ ἁμαρτήσεται, κἂν ὁ πάντων δικαιότατος εἶναι δοκῇ, ἐπιλέγει· « Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπλανήθη καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα, ἃ καὶ ἀναμφιλόγως ἐπὶ μά νου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ πέρας είληφότα δείχν ται· ὅθεν καὶ θαυμάζειν ἄξιον τῆς πωρώσεως τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὸν τοῦ προτέρου λαοῦ προφάσει δι' ὧν ἐπεδείξαντο κατ' αὐτοῦ, ἐφ᾽ οἷς ἐπιγελᾷν καὶ δια- σύρειν αὐτοῖς ἔθος, ὡς μὴ ἄξια πεπονθότα τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοῦ φροντίδος· σαφῶς πρὸς τοῖς εἰρη μένοις ἀναβοῶντος τοῦ προφήτου περὶ αὐτοῦ, ὅτι τ · ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναν τίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἡ καὶ ὅτι • αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωή αὐτοῦ. » Τίς δ' οὐκ ἂν ἀποθαυμάσειε πᾶσι τοῖς προκατειλεγμένοις ἐπιφερόμενον, ἀκούων πρὸς τοῦ προφήτου λέγοντος τό· «Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον; ν ἢ τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα εὑρε σιλογήσειεν οἱ τὸ ὄντως ἀκοῇ ἀκούσαντες τῆς τοῦ Χριστοῦ φωνῆς, καὶ μὴ συνέντες, αὐτοῖς τε ὀφθαλί μοῖς ἐμβλέψαντες εἰς τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ μὴ ἰδόντες ; Τίνα γὰρ ἄλλον ἔχοιεν ἂν τῶν δικαίων παραστῆσαι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἀχθέντα εἰς θάνατον; Η τίς τοιοῦτος γεγένηται, ὡς τὰς ἁμαρ τίας παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ αὐτῶν τῶν προφητῶν φέ ρειν, καὶ ὀδυνασθαι περὶ αὐτῶν, ὥστε τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰᾶσθαι πάντας αὐτοὺς ὁμολογεῖν, φάσκοντας· Α τὸν τυχόντα δίκαιον. Φασί δ' οἱ τῷ πνεύματι τούτων Εt Β Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν;» Τίς δ' ἀνθρωπίνης λαχών φύσεως γένοιτ' ἂν τοιοῦτος, ὥστε μήτε λόγῳ μήτε ἔργῳ ἡμαρτῆσθαί τι αὐτῷ, ὡς ἀληθεύειν λέγουσαν περὶ αὐτοῦ τὴν θείαν Γραφήν, ὅτι ι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ; › Ἐπὶ ποίᾳ δὲ αἰτίᾳ τὸν ἐπὶ τούτοις μαρτυ- ρούμενον ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. (f. ) (sic) a Deo, et lumiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras. Revera enim vulne- ratus est, cum lapides quos conjicerent in eum, arripuerunt. e altritus est, ait, propter scelera no- stra. Melius enim quam Paulus infirmis compatiens Christus dicere potuit: Quis infirmatur, et non infirmor ¹?, Hæc vero omnia confitetur propheta propter ipsum, omnemque populum passurum esse illum, de quo dicitur : « Vulneratus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra. » Se ipsum quoque designans adjicit : • Li- vore ejus sanati sumus. » Manifeste prospiciens quem in errorem declinaret circumcisionis populus, certiorque nullum prorsus hominem peccati immu · nem esse, etsi justissimus videatur, addit: ‹ Om- nes nos quasi oves erravimus : unusquisque in viam suam declinavit : et posuit Dominus in eo iniqui- tatem omnium nostrum, et quæ sequuntur, quæ procul dubio per unum Salvatorem nostrum Jesum exitum habuisse demonstrantur. Exinde magnopere miranda est illorum induratio, qui apud priorem populum eum agnoscere noluerunt, causantes eum, quem opprobriis et derisione lacessiverant, indigna passum esse Dei in ipsum sollicitudine. Manifeste præterea exclamante propheta de eo, quod sicut ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus co- ram tondente se obmutuit nec aperuit os suum; › et ‹ quia abscissus est de terra viventium. › Quis autem non admiretur quæ post hæc adduntur, prophetam dicentem audiens: Propter scelus po- c puli mei ductus est ad mortem? Aut cuivis verba non deficerent, propriis auribus audienti Christi vocem, nec intelligenti, vel ipsissimis oculis ejus præsentiam inspicienti, nec videnti? Quemnam enim alium haberent ostendere justorum propter eorum scelera ad mortem ductum ? aut quis talis fuerit, qui iniquitates omnis populi, ipsorumque prophe- tarum tulisset, et pro eis passus esset, ita ut li- vore ejus omnes illos sanatos fuisse confiteretur propheta dicens Hic iniquitates nostras tulit, et pro nobis passus est, et livore ejus sanati sumus ? › Quis humanæ particeps naturæ talis fieret, ut ne- que verbis neque operibus quidquam peccaverit, ut de ipso divina testatur Scriptura his verbis : • Iniquitatem non fecit, neque inventus est dolus D in ore ejus? Quam ob causam, postquam prædi- catus est ducendus sicut ovis ad occisionem, ipsum - prænuntiat Scriptura propter iniquitates populi ad mortem damnandum esse? Dicant vero an exspe- ctatus ab iis Christus venturus hæc omnia passu- rus sit, quae prophetie de eo praenuntiavere, vel aliquid simile apud ipsum futurum sit. Verum si propter ea quæ Salvatori nostro acciderunt a fide in eum deterrentur, non dicere habent de quo hæc exspectent. Superest igitur juxta eos ut non exitu comprobata et manifeste fallacia verba Dei demonstrentur; non vero juxta nos, quibus nihil a ' II Cor. vi, 20.
ἢ τί δ’ ἂν πρὸς ταῦτα εὑρεσιλογήσειεν οἱ τὸ ὄντως ( σιξ ) ἀκοῇ ἀκούσαντες τῆς τοῦ Χριστοῦ φωνῆς καὶ μὴ συνέντες, αὐτοῖς τε ὀφθαλμοῖς ἐμβλέψαντες εἰς τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ μὴ ἰδόντες· τίνα γὰρ ἄλλον ἔχοιεν ἂν τῶν δικαίων παραστῆσαι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἀχθέντα εἰς θάνατον, ἢ τίς τοιοῦτος γεγένηται, ὡς τὰς ἁμαρτίας παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ αὐτῶν τῶν προφητῶν φέρειν, καὶ ὀδυνᾶσθαι περὶ αὐτῶν, ὥστε τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰᾶσθαι πάντας αὐτοὺς ὁμολογεῖν φάσκοντας, οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν; Τίς δ’ ἀνθρωπίνης λαχὼν φύσεως γένοιτ’ ἂν τοιοῦτος, ὥστε μήτε λόγῳ μήτε ἔργῳ ἡμαρτῆσθαί τι αὐτῷ ὡς ἀληθεύειν λέγουσαν περὶ αὐτοῦ τὴν θείαν γραφὴν, ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ; Ἐπὶ ποίᾳ δὲ αἰτίᾳ τὸν ἐπὶ τούτοις μαρτυρούμενον ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατακριθήσεσθαι ὁ λόγος προαγορεύει; Λεγέτωσαν δὲ καὶ εἰ ὁ προσδοκώμενος αὐτοῖς ἥξειν Χριστὸς ταῦτα πάντως πείσεται, ἅπερ αἱ προφητεῖαι περὶ αὐτοῦ θεσπίζουσιν, ἢ οὐδέν τι τοιοῦτον περὶ ἐκεῖνον ἔσται.
ΙΙΙ. - αὐτῶν συνησθημένοι, ώσπερεί διηγούμενοι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης οικονομίας διδάσκοντος(τες) τό • Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται·, δώρων γάρ, οία δή προφῆται, τίνα τρό τον γενήσεται ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, « αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. • Επιφέρεται τούτοις· « Ἡμεῖς δὲ ἑλο γισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει· αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· ο δυνάμει γὰρ καὶ ἐτραυματίσθη, ὅτε ἦραν λ- θους βαλεῖν ἐπ' αὐτόν· καὶ « μεμαλάκισται, δε, φησί, · διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. ὁ Μᾶλλον γὰρ Παύλου τοῖς ἀσθενέσι συνασθενήσας Χριστός, εἶπεν ἂν τό· « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ ; » Ταῦτα δὲ πάντα ὁμολογεῖ ὁ προφήτης δι' αὐτόν τε καὶ τὸν πάντα λαὸν πείσε σθαι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος· « Ἐτραυματίσθη ο γάρ, φησί, « διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, καὶ με μαλάκισται διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· ο συγκαταλέγων τε ἑαυτὸν ἐπι- φέρει λέγων· « Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. ο Σαφῶς τε ἐνορῶν τὴν γενομένην ἐπ' αὐτῷ παντὶ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ πλάνην, καὶ ὅτι μὴ ἔστιν ἄνθρω πος ὃς οὐχ ἁμαρτήσεται, κἂν ὁ πάντων δικαιότατος εἶναι δοκῇ, ἐπιλέγει· « Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπλανήθη καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα, ἃ καὶ ἀναμφιλόγως ἐπὶ μά νου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ πέρας είληφότα δείχν ται· ὅθεν καὶ θαυμάζειν ἄξιον τῆς πωρώσεως τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὸν τοῦ προτέρου λαοῦ προφάσει δι' ὧν ἐπεδείξαντο κατ' αὐτοῦ, ἐφ᾽ οἷς ἐπιγελᾷν καὶ δια- σύρειν αὐτοῖς ἔθος, ὡς μὴ ἄξια πεπονθότα τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοῦ φροντίδος· σαφῶς πρὸς τοῖς εἰρη μένοις ἀναβοῶντος τοῦ προφήτου περὶ αὐτοῦ, ὅτι τ · ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναν τίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἡ καὶ ὅτι • αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωή αὐτοῦ. » Τίς δ' οὐκ ἂν ἀποθαυμάσειε πᾶσι τοῖς προκατειλεγμένοις ἐπιφερόμενον, ἀκούων πρὸς τοῦ προφήτου λέγοντος τό· «Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον; ν ἢ τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα εὑρε σιλογήσειεν οἱ τὸ ὄντως ἀκοῇ ἀκούσαντες τῆς τοῦ Χριστοῦ φωνῆς, καὶ μὴ συνέντες, αὐτοῖς τε ὀφθαλί μοῖς ἐμβλέψαντες εἰς τὴν παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ μὴ ἰδόντες ; Τίνα γὰρ ἄλλον ἔχοιεν ἂν τῶν δικαίων παραστῆσαι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἀχθέντα εἰς θάνατον; Η τίς τοιοῦτος γεγένηται, ὡς τὰς ἁμαρ τίας παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ αὐτῶν τῶν προφητῶν φέ ρειν, καὶ ὀδυνασθαι περὶ αὐτῶν, ὥστε τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰᾶσθαι πάντας αὐτοὺς ὁμολογεῖν, φάσκοντας· Α τὸν τυχόντα δίκαιον. Φασί δ' οἱ τῷ πνεύματι τούτων Εt Β Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν;» Τίς δ' ἀνθρωπίνης λαχών φύσεως γένοιτ' ἂν τοιοῦτος, ὥστε μήτε λόγῳ μήτε ἔργῳ ἡμαρτῆσθαί τι αὐτῷ, ὡς ἀληθεύειν λέγουσαν περὶ αὐτοῦ τὴν θείαν Γραφήν, ὅτι ι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ; › Ἐπὶ ποίᾳ δὲ αἰτίᾳ τὸν ἐπὶ τούτοις μαρτυ- ρούμενον ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS EXEGETICA. (f. ) (sic) a Deo, et lumiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras. Revera enim vulne- ratus est, cum lapides quos conjicerent in eum, arripuerunt. e altritus est, ait, propter scelera no- stra. Melius enim quam Paulus infirmis compatiens Christus dicere potuit: Quis infirmatur, et non infirmor ¹?, Hæc vero omnia confitetur propheta propter ipsum, omnemque populum passurum esse illum, de quo dicitur : « Vulneratus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra. » Se ipsum quoque designans adjicit : • Li- vore ejus sanati sumus. » Manifeste prospiciens quem in errorem declinaret circumcisionis populus, certiorque nullum prorsus hominem peccati immu · nem esse, etsi justissimus videatur, addit: ‹ Om- nes nos quasi oves erravimus : unusquisque in viam suam declinavit : et posuit Dominus in eo iniqui- tatem omnium nostrum, et quæ sequuntur, quæ procul dubio per unum Salvatorem nostrum Jesum exitum habuisse demonstrantur. Exinde magnopere miranda est illorum induratio, qui apud priorem populum eum agnoscere noluerunt, causantes eum, quem opprobriis et derisione lacessiverant, indigna passum esse Dei in ipsum sollicitudine. Manifeste præterea exclamante propheta de eo, quod sicut ovis ad occisionem ductus est, et quasi agnus co- ram tondente se obmutuit nec aperuit os suum; › et ‹ quia abscissus est de terra viventium. › Quis autem non admiretur quæ post hæc adduntur, prophetam dicentem audiens: Propter scelus po- c puli mei ductus est ad mortem? Aut cuivis verba non deficerent, propriis auribus audienti Christi vocem, nec intelligenti, vel ipsissimis oculis ejus præsentiam inspicienti, nec videnti? Quemnam enim alium haberent ostendere justorum propter eorum scelera ad mortem ductum ? aut quis talis fuerit, qui iniquitates omnis populi, ipsorumque prophe- tarum tulisset, et pro eis passus esset, ita ut li- vore ejus omnes illos sanatos fuisse confiteretur propheta dicens Hic iniquitates nostras tulit, et pro nobis passus est, et livore ejus sanati sumus ? › Quis humanæ particeps naturæ talis fieret, ut ne- que verbis neque operibus quidquam peccaverit, ut de ipso divina testatur Scriptura his verbis : • Iniquitatem non fecit, neque inventus est dolus D in ore ejus? Quam ob causam, postquam prædi- catus est ducendus sicut ovis ad occisionem, ipsum - prænuntiat Scriptura propter iniquitates populi ad mortem damnandum esse? Dicant vero an exspe- ctatus ab iis Christus venturus hæc omnia passu- rus sit, quae prophetie de eo praenuntiavere, vel aliquid simile apud ipsum futurum sit. Verum si propter ea quæ Salvatori nostro acciderunt a fide in eum deterrentur, non dicere habent de quo hæc exspectent. Superest igitur juxta eos ut non exitu comprobata et manifeste fallacia verba Dei demonstrentur; non vero juxta nos, quibus nihil a ' II Cor. vi, 20.
PG 22:1249Ἀλλ’ εἰ διὰ τὰ συμβεβηκότα τῷ Σωτῆρι ἡμῶν προςκόπτουσιν τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, οὐκ ἂν φείσαιεν (φήσαιεν) περὶ οὗ προσδοκῶσι τὰ τοιαῦτα. Ὥρα οὖν ἀτελεῖς κατ’ αὐτοὺς καὶ δηλαδὴ ψευδεῖς ἀποφαίνεσθαι τὰς θείας φωνάς· ἀλλ’ οὐ καθ’ ἡμᾶς γε τοὺς οἷς οὐκ ἀνηγγέλη μὲν ἐκ πατέρων, οὐδὲ παρεδόθη τὰ περὶ αὐτοῦ, θεωρήσαντας δ’ ὅμως αὐτὸν καὶ παραδεξαμένους κατὰ τὸ ἐν ἄλλοις εἰρημένον, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· καὶ δι’ ὅλης δὲ τῆς προφητείας πλατύτερον καὶ τηλαυγέστερον τὰ κατ’ αὐτὸν ἐμφέρεται, καὶ τὰ περὶ τοῦ κατειληφότος δὲ ὀλέθρου τοὺς ἐπιβεβουλευκότας αὐτῷ δηλοῦται διὰ τοῦ, καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἐπὶ γὰρ τοιοῦτον ὄντα φησὶν ἀνεῖλον τούτου χάριν τὰ τοιαδὶ πείσοντα. Τούτοις ἑξῆς αὖθις ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία εὐαγγελίζεται συγκρινομένη καὶ προκρινομένη τοῦ προτέρου λαοῦ διὰ τοῦ, εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα.
ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατακρι- Ρυ- θέσεσθαι ὁ λόγος προαγορεύει ; λεγέτωσαν δὲ καὶ εἰ προσδοκώμενος αὐτοῖς ἥξειν Χριστὸς ταῦτα πάντως πείσεται, ἅπερ αἱ προφητείαι περὶ αὐτοῦ θεσπίζου- σιν, ἢ οὐδέν τι τοιοῦτον περὶ ἐκεῖνον ἔσται. Αλλ' εἰ διὰ τὰ συμβεβηκότα τῷ Σωτῆρι ἡμῶν προσκόπτουσι τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, οὐκ ἂν φείσαιεν (φήσαιεν) περὶ οὗ προσδοκῶσι τὰ τοιαῦτα. Ὥρα οὖν ἀτελεῖς κατ' αὐτοὺς καὶ δηλαδὴ ψευδεῖς ἀποφαίνεσθαι τὰς θείας φωνάς· ἀλλ' οὐ καθ' ἡμᾶς γε τοὺς οἷς οὐκ ἀνηγγέλη μὲν ἐν πατέρων· οὐδὲ παρεδόθη τὰ περὶ αὐτοῦ, θεωρήσαν- τας δ' ὅμως αὐτὸν καὶ παραδεξαμένους κατὰ τὸ ἐν ἄλλοις εἰρημένον· « Λαός ὂν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· καὶ δι' ὅλης δὲ τῆς προ- φητείας πλατύτερον καὶ τηλαυγέστερον τὰ κατ' αὐτὸν ἐμφέρεται, καὶ τὰ περὶ τοῦ κατειληφότος δὲ ὀλέθρου τοὺς ἐπιβεβουλευκότας αὐτῷ δηλοῦται διὰ τοῦ· Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἡ ἐπὶ γὰρ τοιοῦτον ὄντα, φησὶν, ἀνεῖλον τούτου χάριν τὰ τοιαδί πείσοντα. Τούτοις ἑξῆς αὖθις ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐχ- κλησία εὐαγγελίζεται συγκρινομένη καὶ προκρινομένη τοῦ προτέρου λαοῦ διὰ τοῦ Εὐφράνθητι, στείρα ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. • Πολλῆς δὲ δεομένων ἐρευνήσεως καὶ ἐξετάσ σεως τῶν κατὰ τὸν τόπον, ᾧ μέλει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐντολῆς λεγούσης· Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, ἐν αἷς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ, » ἐπιμελέστερον οὗτος ἐρευνή σας τὰ ἐν αὐτοῖς εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. 'Ακούσατέ μου, καὶ φάγεσθε ἀγαθὰ, καὶ ἐντρυ- φήσει ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Προσέχετε τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ ἐπακολουθήσατε ταῖς ὁδοῖς μου· εἰσακού σατέ μου, καὶ ζήσεται ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν, καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστά. Ιδού, μαρτύριον ἐν ἔθνεσιν ἔδωκα αὐτὸν, ἄρ- χοντα καὶ προστάσσοντα ἐν ἔθνεσιν· ἰδοὺ ἔθνη, ἃ οὐκ εἴδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ, οἳ οὐκ ἐπ- ἐστανταί σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέ σε. » Τού- τοις τὰ λεγόμενα συνιεῖσιν ὑποδεχόμενος ὁ λόγος πνευ- ματικάς τροφάς, θείαν τε καὶ οὐράνιον τρυφήν, ἔτι σε ζωὴν οὐ τὴν σαρκὸς ἀδιάφορον, ἀλλὰ τὴν ἀΐδιον τῆς ψυχῆς, προσυπισχνείται τοῖς αὐτοῖς διαθήκην αἰώνιον διαθήσεσθαι, ἥντινά φησι « τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστὰ › περιέξειν. Τίς ἂν οὖν εἴη καὶ αὕτη μετὰ τὴν πρὸς καιρὸν τὴν διὰ Μωϋσέως καινή τις καὶ αἰώνιος Διαθήκη δοθήσεσθαι τούτοις, πρὸς οὓς ὁ λόγος, προφη τευομένη; Η καινὴ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων Γραφή, τὰ ὅσια Δαυΐδ περιέχουσα διὰ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτ τοῦ γενόμενον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· τοῦτον δὲ καὶ μαρτύριον δεδωκέναι φησὶν ὁ Θεὸς οὐχὶ τῷ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἄρξοντα τούτων καὶ τού- τοις προστάξοντα, οὐχὶ δὲ τῷ προτέρῳ τῷ ἐκ περι- τομῆς λαῷ. Ταῦτα δὲ τὰ ἔθνη, πρότερον οὐδαμῶς αὐτὸν ἐπιστάμενα, ὅτε ἔγνω αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τυγχάνοντα, Σωτῆρα καὶ Θεὸν ἐπεκαλέσατο αὐτόν· ἀλλὰ καὶ οἱ μηδεπώποτε αὐτὸν ἐπεγνωκότες ἡμεῖς * ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1V. A majoribus annuntiatum est, nihil de ipso traditum est, qui tamen eum contemplati sumus atque re- cepinus, juxta illud quod alias dictum est : pulus quem non cognovi serviit mihi, in auditu auris obedivit mihi. » Atque in omni prophetia ex- pressius et latius exprimuntur quæ spectant ad eum, ostenditurque quam in perniciem incident qui ei insidiati sunt, his verbis: Et dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte sua : eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. » Talis enim cum fuerit, ait, sustule- runt eum, hæc vicissim passuri. Post hæc iterum gentium Ecclesia electa atque accepta prioris loco populi annuntiatur his verbis : ‹ Lauda, steriliz quæ non paris : decanta laudem, et binni, quæ non pariebas; quoniam multi alii desertæ, magis quam ejus quæ habet virum. › Quibus cum multa opus sit investigatione et explanatione hoc in loco, hic cui cordi erit præceptum illud Salvatoris : ⚫ Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quæ testimo- nium perhibent de me³, › studiosius et impensius scrutatus ea dignoscet. B (f. 58) CAPUT XXVIII. • Audite audientes me, et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. Inclinate aurem vestram, et venite ad me: audite, et vivet anima vestra : et feriam vobiscum pactum sempi- ternum, misericordias David fideles. Ecce testem populis dedi eum, ducem ac præceptorem gentl- bus. Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis : et gentes quæ te non cognoverunt, ad te current pro- pler Dominum Deum tuum, et sanctum Israel, quia glorificavit te s. » lis qui hæc intelligent verba, Scriptura pollicetur spirituales cibos, divinam cœ- lestemque abundantiam, vitamque non secundum carnem, sed animæ sempiternam, promittitque eis insuper pactum sempiternum, quod e misericordias fideles David > vocat. Quodnam erit illud, post Moysis pactum, nisi novum et sempiternum Testamentum, quod feriet cum illis ad quos spectat prophetia ? Nova sanctorum Evangeliorum Scriptura, miseri- cordiæ scilicet David, propter natum de semine ejus Jesum Christum Dei. Hunc et testem dedisse ait Deus non Israel, sed gentibus, iis dominatu- rum atque imperaturum, non autem veteri circum - cisionis populo. Hæ autem gentes prius minime eum cognoverant, cum sciverunt eum esse Dei Fi- lium, eumque Salvatorem ac Deum vocaverunt. Verum nos quoque qui prius eum nesciveramus, ad cum confugimus, a pristino errore digressi, adver- sariaque abjecta ditione. Tales ergo, ait prophe- • C Isa. Lv, 2-5. • Joan. v, 39. D "
Πολλῆς δὲ δεομένων ἐρευνήσεως καὶ ἐξετάσεως τῶν κατὰ τὸν τόπον, ᾧ μέλει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐντολῆς λεγούσης, ἐρευνᾶτε τὰς γραφὰς, ἐν αἷς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ, ἐπιμελέστερον οὗτος ἐρευνήσας τὰ ἐν αὐτοῖς εἴσεται. Ψ. ΚΗ. Ἀκούσατέ μου, καὶ φάγεσθε ἀγαθὰ, καὶ ἐντρυφήσει ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Προσέχετε τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ ἐπακολουθήσατε ταῖς ὁδοῖς μου· εἰσακούσατέ μου, καὶ ζήσεται ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν, καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαυὶδ τὰ πιστά. Ἰδοὺ, μαρτύριον ἐν ἔθνεσιν ἔδωκα αὐτὸν, ἄρχοντα καὶ προστάσσοντα ἐν ἔθνεσιν· ἰδοὺ ἔθνη ἃ οὐκ οἴδασίν σε ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ, οἳ οὐκ ἐπίστανταί σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέν σε. Τούτοις τὰ λεγόμενα συνίησιν ὑποδεχόμενος ὁ λόγος πνευματικὰς τροφὰς, θείαν τε καὶ οὐράνιον τρυφὴν, ἔτι τε ζωὴν οὐ τὴν σαρκὸς ἀδιάφορον, ἀλλὰ τὴν ἀί̈διον τῆς ψυχῆς. Προσυπισχνεῖται τοῖς αὐτοῖς διαθήκην αἰώνιον διαθήσεσθαι, ἥν τινα φησὶ τὰ ὅσια Δαυὶδ τὰ πιστὰ περιέξειν.
ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατακρι- Ρυ- θέσεσθαι ὁ λόγος προαγορεύει ; λεγέτωσαν δὲ καὶ εἰ προσδοκώμενος αὐτοῖς ἥξειν Χριστὸς ταῦτα πάντως πείσεται, ἅπερ αἱ προφητείαι περὶ αὐτοῦ θεσπίζου- σιν, ἢ οὐδέν τι τοιοῦτον περὶ ἐκεῖνον ἔσται. Αλλ' εἰ διὰ τὰ συμβεβηκότα τῷ Σωτῆρι ἡμῶν προσκόπτουσι τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, οὐκ ἂν φείσαιεν (φήσαιεν) περὶ οὗ προσδοκῶσι τὰ τοιαῦτα. Ὥρα οὖν ἀτελεῖς κατ' αὐτοὺς καὶ δηλαδὴ ψευδεῖς ἀποφαίνεσθαι τὰς θείας φωνάς· ἀλλ' οὐ καθ' ἡμᾶς γε τοὺς οἷς οὐκ ἀνηγγέλη μὲν ἐν πατέρων· οὐδὲ παρεδόθη τὰ περὶ αὐτοῦ, θεωρήσαν- τας δ' ὅμως αὐτὸν καὶ παραδεξαμένους κατὰ τὸ ἐν ἄλλοις εἰρημένον· « Λαός ὂν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· καὶ δι' ὅλης δὲ τῆς προ- φητείας πλατύτερον καὶ τηλαυγέστερον τὰ κατ' αὐτὸν ἐμφέρεται, καὶ τὰ περὶ τοῦ κατειληφότος δὲ ὀλέθρου τοὺς ἐπιβεβουλευκότας αὐτῷ δηλοῦται διὰ τοῦ· Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἡ ἐπὶ γὰρ τοιοῦτον ὄντα, φησὶν, ἀνεῖλον τούτου χάριν τὰ τοιαδί πείσοντα. Τούτοις ἑξῆς αὖθις ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐχ- κλησία εὐαγγελίζεται συγκρινομένη καὶ προκρινομένη τοῦ προτέρου λαοῦ διὰ τοῦ Εὐφράνθητι, στείρα ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. • Πολλῆς δὲ δεομένων ἐρευνήσεως καὶ ἐξετάσ σεως τῶν κατὰ τὸν τόπον, ᾧ μέλει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐντολῆς λεγούσης· Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, ἐν αἷς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ, » ἐπιμελέστερον οὗτος ἐρευνή σας τὰ ἐν αὐτοῖς εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. 'Ακούσατέ μου, καὶ φάγεσθε ἀγαθὰ, καὶ ἐντρυ- φήσει ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Προσέχετε τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ ἐπακολουθήσατε ταῖς ὁδοῖς μου· εἰσακού σατέ μου, καὶ ζήσεται ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν, καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστά. Ιδού, μαρτύριον ἐν ἔθνεσιν ἔδωκα αὐτὸν, ἄρ- χοντα καὶ προστάσσοντα ἐν ἔθνεσιν· ἰδοὺ ἔθνη, ἃ οὐκ εἴδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ, οἳ οὐκ ἐπ- ἐστανταί σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέ σε. » Τού- τοις τὰ λεγόμενα συνιεῖσιν ὑποδεχόμενος ὁ λόγος πνευ- ματικάς τροφάς, θείαν τε καὶ οὐράνιον τρυφήν, ἔτι σε ζωὴν οὐ τὴν σαρκὸς ἀδιάφορον, ἀλλὰ τὴν ἀΐδιον τῆς ψυχῆς, προσυπισχνείται τοῖς αὐτοῖς διαθήκην αἰώνιον διαθήσεσθαι, ἥντινά φησι « τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστὰ › περιέξειν. Τίς ἂν οὖν εἴη καὶ αὕτη μετὰ τὴν πρὸς καιρὸν τὴν διὰ Μωϋσέως καινή τις καὶ αἰώνιος Διαθήκη δοθήσεσθαι τούτοις, πρὸς οὓς ὁ λόγος, προφη τευομένη; Η καινὴ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων Γραφή, τὰ ὅσια Δαυΐδ περιέχουσα διὰ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτ τοῦ γενόμενον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· τοῦτον δὲ καὶ μαρτύριον δεδωκέναι φησὶν ὁ Θεὸς οὐχὶ τῷ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἄρξοντα τούτων καὶ τού- τοις προστάξοντα, οὐχὶ δὲ τῷ προτέρῳ τῷ ἐκ περι- τομῆς λαῷ. Ταῦτα δὲ τὰ ἔθνη, πρότερον οὐδαμῶς αὐτὸν ἐπιστάμενα, ὅτε ἔγνω αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τυγχάνοντα, Σωτῆρα καὶ Θεὸν ἐπεκαλέσατο αὐτόν· ἀλλὰ καὶ οἱ μηδεπώποτε αὐτὸν ἐπεγνωκότες ἡμεῖς * ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1V. A majoribus annuntiatum est, nihil de ipso traditum est, qui tamen eum contemplati sumus atque re- cepinus, juxta illud quod alias dictum est : pulus quem non cognovi serviit mihi, in auditu auris obedivit mihi. » Atque in omni prophetia ex- pressius et latius exprimuntur quæ spectant ad eum, ostenditurque quam in perniciem incident qui ei insidiati sunt, his verbis: Et dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte sua : eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. » Talis enim cum fuerit, ait, sustule- runt eum, hæc vicissim passuri. Post hæc iterum gentium Ecclesia electa atque accepta prioris loco populi annuntiatur his verbis : ‹ Lauda, steriliz quæ non paris : decanta laudem, et binni, quæ non pariebas; quoniam multi alii desertæ, magis quam ejus quæ habet virum. › Quibus cum multa opus sit investigatione et explanatione hoc in loco, hic cui cordi erit præceptum illud Salvatoris : ⚫ Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quæ testimo- nium perhibent de me³, › studiosius et impensius scrutatus ea dignoscet. B (f. 58) CAPUT XXVIII. • Audite audientes me, et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. Inclinate aurem vestram, et venite ad me: audite, et vivet anima vestra : et feriam vobiscum pactum sempi- ternum, misericordias David fideles. Ecce testem populis dedi eum, ducem ac præceptorem gentl- bus. Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis : et gentes quæ te non cognoverunt, ad te current pro- pler Dominum Deum tuum, et sanctum Israel, quia glorificavit te s. » lis qui hæc intelligent verba, Scriptura pollicetur spirituales cibos, divinam cœ- lestemque abundantiam, vitamque non secundum carnem, sed animæ sempiternam, promittitque eis insuper pactum sempiternum, quod e misericordias fideles David > vocat. Quodnam erit illud, post Moysis pactum, nisi novum et sempiternum Testamentum, quod feriet cum illis ad quos spectat prophetia ? Nova sanctorum Evangeliorum Scriptura, miseri- cordiæ scilicet David, propter natum de semine ejus Jesum Christum Dei. Hunc et testem dedisse ait Deus non Israel, sed gentibus, iis dominatu- rum atque imperaturum, non autem veteri circum - cisionis populo. Hæ autem gentes prius minime eum cognoverant, cum sciverunt eum esse Dei Fi- lium, eumque Salvatorem ac Deum vocaverunt. Verum nos quoque qui prius eum nesciveramus, ad cum confugimus, a pristino errore digressi, adver- sariaque abjecta ditione. Tales ergo, ait prophe- • C Isa. Lv, 2-5. • Joan. v, 39. D "
Τίς ἂν οὖν εἴη καὶ αὕτη μετὰ τὴν πρὸς καιρὸν τὴν διὰ Μωσέως καινή τις καὶ αἰώνιος διαθήκη δοθήσεσθαι τούτοις, πρὸς οὓς ὁ λόγος, προφητευομένη; Ἡ καινὴ τῶν ἱερῶν εὐαγγελίων γραφὴ, τὰ ὅσια Δαυὶδ περιέχουσα διὰ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενόμενον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· τοῦτον δὲ καὶ μαρτύριον δεδωκέναι φησὶν ὁ Θεὸς οὐχὶ τῷ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἄρξοντα τούτων καὶ τούτοις προστάξοντα, οὐχὶ δὲ τῷ προτέρῳ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ. Ταῦτα δὲ τὰ ἔθνη πρότερον οὐδαμῶς αὐτὸν ἐπιστάμενα, ὅτε ἔγνω αὐτὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ τυγχάνοντα, Σωτῆρα καὶ Θεὸν ἐπεκαλέσατο αὐτόν· ἀλλὰ καὶ οἱ μηδεπώποτε αὐτὸν ἐπεγνωκότες ἡμεῖς κατεφύγομεν ἐπ’ αὐτὸν, τῆς προτέρας ἀποφυγόντες πλάνης, καὶ ὑπὸ τὰς ἀντικειμένας ἐνεργείας δουλείας. Ταῦτα δὲ, φησὶν ἡ προφητεία, γενήσεσθε ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, ὅτι ἐδόξασεν αὐτόν· σαφὲς δ’ ὅπως ἐδόξασεν αὐτὸν ὁ Πατὴρ κατὰ τὴν ἐνεχθεῖσαν πρὸς αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ φωνὴν, τὴν καὶ ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω. Ὅρα δ’ εἰ μὴ συγγενῆ τυγχάνει τοῖς ἐνθάδε ῥητοῖς φάσκουσι τὸ, ἔθνη ἃ οὐκ οἴδασίν σε ἐπικαλέσονταί σε·
ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατακρι- Ρυ- θέσεσθαι ὁ λόγος προαγορεύει ; λεγέτωσαν δὲ καὶ εἰ προσδοκώμενος αὐτοῖς ἥξειν Χριστὸς ταῦτα πάντως πείσεται, ἅπερ αἱ προφητείαι περὶ αὐτοῦ θεσπίζου- σιν, ἢ οὐδέν τι τοιοῦτον περὶ ἐκεῖνον ἔσται. Αλλ' εἰ διὰ τὰ συμβεβηκότα τῷ Σωτῆρι ἡμῶν προσκόπτουσι τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, οὐκ ἂν φείσαιεν (φήσαιεν) περὶ οὗ προσδοκῶσι τὰ τοιαῦτα. Ὥρα οὖν ἀτελεῖς κατ' αὐτοὺς καὶ δηλαδὴ ψευδεῖς ἀποφαίνεσθαι τὰς θείας φωνάς· ἀλλ' οὐ καθ' ἡμᾶς γε τοὺς οἷς οὐκ ἀνηγγέλη μὲν ἐν πατέρων· οὐδὲ παρεδόθη τὰ περὶ αὐτοῦ, θεωρήσαν- τας δ' ὅμως αὐτὸν καὶ παραδεξαμένους κατὰ τὸ ἐν ἄλλοις εἰρημένον· « Λαός ὂν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· καὶ δι' ὅλης δὲ τῆς προ- φητείας πλατύτερον καὶ τηλαυγέστερον τὰ κατ' αὐτὸν ἐμφέρεται, καὶ τὰ περὶ τοῦ κατειληφότος δὲ ὀλέθρου τοὺς ἐπιβεβουλευκότας αὐτῷ δηλοῦται διὰ τοῦ· Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἡ ἐπὶ γὰρ τοιοῦτον ὄντα, φησὶν, ἀνεῖλον τούτου χάριν τὰ τοιαδί πείσοντα. Τούτοις ἑξῆς αὖθις ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐχ- κλησία εὐαγγελίζεται συγκρινομένη καὶ προκρινομένη τοῦ προτέρου λαοῦ διὰ τοῦ Εὐφράνθητι, στείρα ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. • Πολλῆς δὲ δεομένων ἐρευνήσεως καὶ ἐξετάσ σεως τῶν κατὰ τὸν τόπον, ᾧ μέλει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐντολῆς λεγούσης· Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, ἐν αἷς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ, » ἐπιμελέστερον οὗτος ἐρευνή σας τὰ ἐν αὐτοῖς εἴσεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. 'Ακούσατέ μου, καὶ φάγεσθε ἀγαθὰ, καὶ ἐντρυ- φήσει ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Προσέχετε τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ ἐπακολουθήσατε ταῖς ὁδοῖς μου· εἰσακού σατέ μου, καὶ ζήσεται ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν, καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστά. Ιδού, μαρτύριον ἐν ἔθνεσιν ἔδωκα αὐτὸν, ἄρ- χοντα καὶ προστάσσοντα ἐν ἔθνεσιν· ἰδοὺ ἔθνη, ἃ οὐκ εἴδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ, οἳ οὐκ ἐπ- ἐστανταί σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέ σε. » Τού- τοις τὰ λεγόμενα συνιεῖσιν ὑποδεχόμενος ὁ λόγος πνευ- ματικάς τροφάς, θείαν τε καὶ οὐράνιον τρυφήν, ἔτι σε ζωὴν οὐ τὴν σαρκὸς ἀδιάφορον, ἀλλὰ τὴν ἀΐδιον τῆς ψυχῆς, προσυπισχνείται τοῖς αὐτοῖς διαθήκην αἰώνιον διαθήσεσθαι, ἥντινά φησι « τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστὰ › περιέξειν. Τίς ἂν οὖν εἴη καὶ αὕτη μετὰ τὴν πρὸς καιρὸν τὴν διὰ Μωϋσέως καινή τις καὶ αἰώνιος Διαθήκη δοθήσεσθαι τούτοις, πρὸς οὓς ὁ λόγος, προφη τευομένη; Η καινὴ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων Γραφή, τὰ ὅσια Δαυΐδ περιέχουσα διὰ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτ τοῦ γενόμενον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· τοῦτον δὲ καὶ μαρτύριον δεδωκέναι φησὶν ὁ Θεὸς οὐχὶ τῷ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἄρξοντα τούτων καὶ τού- τοις προστάξοντα, οὐχὶ δὲ τῷ προτέρῳ τῷ ἐκ περι- τομῆς λαῷ. Ταῦτα δὲ τὰ ἔθνη, πρότερον οὐδαμῶς αὐτὸν ἐπιστάμενα, ὅτε ἔγνω αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τυγχάνοντα, Σωτῆρα καὶ Θεὸν ἐπεκαλέσατο αὐτόν· ἀλλὰ καὶ οἱ μηδεπώποτε αὐτὸν ἐπεγνωκότες ἡμεῖς * ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. 1V. A majoribus annuntiatum est, nihil de ipso traditum est, qui tamen eum contemplati sumus atque re- cepinus, juxta illud quod alias dictum est : pulus quem non cognovi serviit mihi, in auditu auris obedivit mihi. » Atque in omni prophetia ex- pressius et latius exprimuntur quæ spectant ad eum, ostenditurque quam in perniciem incident qui ei insidiati sunt, his verbis: Et dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte sua : eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. » Talis enim cum fuerit, ait, sustule- runt eum, hæc vicissim passuri. Post hæc iterum gentium Ecclesia electa atque accepta prioris loco populi annuntiatur his verbis : ‹ Lauda, steriliz quæ non paris : decanta laudem, et binni, quæ non pariebas; quoniam multi alii desertæ, magis quam ejus quæ habet virum. › Quibus cum multa opus sit investigatione et explanatione hoc in loco, hic cui cordi erit præceptum illud Salvatoris : ⚫ Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quæ testimo- nium perhibent de me³, › studiosius et impensius scrutatus ea dignoscet. B (f. 58) CAPUT XXVIII. • Audite audientes me, et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. Inclinate aurem vestram, et venite ad me: audite, et vivet anima vestra : et feriam vobiscum pactum sempi- ternum, misericordias David fideles. Ecce testem populis dedi eum, ducem ac præceptorem gentl- bus. Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis : et gentes quæ te non cognoverunt, ad te current pro- pler Dominum Deum tuum, et sanctum Israel, quia glorificavit te s. » lis qui hæc intelligent verba, Scriptura pollicetur spirituales cibos, divinam cœ- lestemque abundantiam, vitamque non secundum carnem, sed animæ sempiternam, promittitque eis insuper pactum sempiternum, quod e misericordias fideles David > vocat. Quodnam erit illud, post Moysis pactum, nisi novum et sempiternum Testamentum, quod feriet cum illis ad quos spectat prophetia ? Nova sanctorum Evangeliorum Scriptura, miseri- cordiæ scilicet David, propter natum de semine ejus Jesum Christum Dei. Hunc et testem dedisse ait Deus non Israel, sed gentibus, iis dominatu- rum atque imperaturum, non autem veteri circum - cisionis populo. Hæ autem gentes prius minime eum cognoverant, cum sciverunt eum esse Dei Fi- lium, eumque Salvatorem ac Deum vocaverunt. Verum nos quoque qui prius eum nesciveramus, ad cum confugimus, a pristino errore digressi, adver- sariaque abjecta ditione. Tales ergo, ait prophe- • C Isa. Lv, 2-5. • Joan. v, 39. D "
PG 22:1251καὶ λαοὶ οἳ οὐκ ἔγνωσάν σε ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, τὰ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ, ἔνθα ἐλέγετο, ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκηκόασιν συνήσουσιν. Τούτοις ὅμοια τυγχάνει καὶ τὰ ἐν ἑπτὰ καὶ δεκάτῳ Ψαλμῷ ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέν μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι. Ἡμεῖς μὲν οὖν ἀληθεῖς πιστεύοντες τὰς προφητείας πεπληρῶσθαι αὐτὰς ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ πεπείσμεθα, συναισθόμενοι ὅπως ἡμεῖς αὐτοὶ πλανώμενα ἔθνη τὸ πάλαι τυγχάνοντες, ἐλαυνόμενοί τε ὑπὸ χαλεπῶν δαιμόνων κατὰ πᾶσαν εἰδωλολατρείαν, καὶ μήτε τὸν μόνον ἀληθῆ Θεὸν ἐπιστάμενοι, μήτε προφητικῆς ἐπαί̈οντες φωνῆς, διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδασκαλίας ἐπὶ τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων παρεληλύθαμεν, πεπιστεύκαμέν τε ταῖς θεοπνεύστοις γραφαῖς, καὶ τὸν προφητευθέντα τοῦ Θεοῦ Λόγον παραδεδέγμεθα, μὴ δ’ ὅλως αὐτὸν τὸ πρὶν ἐπιστάμενοι. Τοσαῦτα δὴ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐεργετηθέντες διδασκαλίας, πῶς οὐκ ἂν δικαίως παραδεχοίμεθά τε καὶ ἐκθειάζοιμεν αὐτὸν, ἅτε υἱὸν Θεοῦ ἡμῶν τε αὐτῶν τυγχάνοντα Σωτῆρα; Ψ. ΚΘ.
κατεφύγομεν ἐπ' αὐτὸν, τῆς προτέρας ἀποφυγόντες Β πλάνης, καὶ ὑπὸ τὰς ἀντικειμένας ενεργείας δουλείας. Ταῦτα δὲ, φησὶν ἡ προφητεία, γενήσεσθε ἕνεκεν Κυ ρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, ὅτι ἐδόξασεν αὐτόν· σαφὲς δ' ὅπως ἐδόξασεν αὐτὸν ὁ Πατὴρ κατὰ τὴν ἐνεχθεῖσαν πρὸς αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ φωνὴν, τήν· « Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω. » Ορα δ' εἰ μὴ συγγενῆ τυγχάνει τοῖς ἐνθάδε ῥητοῖς φάσκουσι τό ο Εθνη ἃ οὐκ οἶδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ οἱ οὐκ ἔγνωσάν σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ε τὰ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ, ἔνθα ἐλέγετο, ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ ὄψον- ται, καὶ οἳ οὐκ ἀκηκόασι συνήσουσι. » Τούτοις ὅμοια τυγχάνει καὶ τὰ ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ ψαλμῷ ἐκ προς- ώπου τοῦ Χριστοῦ κατὰ τό· ο Λαὸς ἐν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι. ο Ἡμεῖς μὲν οὖν ἀληθεῖς πιστεύοντες τὰς προφητείες (Γ. 1'), πεπληρῶσθαι αὐτὰς ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ πεπείσμεθα, συναισθόμενοι ὅπως ἡμεῖς αὐτοὶ, πλανώμενα ἔθνη τὸ πάλαι τυγχάνοντες, ἐλαυνόμενοί τε ὑπὸ χαλεπῶν δαιμόνων κατὰ πᾶσαν εἰδωλολατρείαν, καὶ μήτε τὸν μόνον ἀληθῆ Θεὸν ἐπ- ιστάμενοι, μήτε προφητικῆς ἐπαΐοντες φωνῆς, διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδασκαλίας ἐπὶ τὴν γνώ- σιν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων παρεληλύθαμεν, πεπιστεύκα- μέν τε ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ τὸν προστ τευθέντα τοῦ Θεοῦ Λόγον παραδεδέγμεθα, μηδ' όλως αὐτὸν τὸ πρὶν ἐπιστάμενοι. Τοσαῦτα δὴ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐεργετηθέντες διδασκαλίας, πῶς οὐκ ἂν δικαίως παραδεχοίμεθά τε καὶ ἐκθειάζοιμεν αὐτ τὸν, ἅτε Υἱὸν Θεοῦ ἡμῶν τε αὐτῶν τυγχάνοντα Σωτῆρα ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΘ. • Ιδετε, ὡς ὁ δίκαιος αἴρεται, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχε ται τῇ καρδίᾳ, καὶ ἄνδρες δίκαιοι αἴρονται, καὶ οὐδεὶς κατανοεῖ· ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ήρται ὁ δίκαιος, ἔσται ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ, ἦρται ἐκ μέσου· ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. Ἐν τίνι ἐντρυφήσατε ; καὶ ἐπὶ τίνα ἠνοί- ξατε τὸ στόμα ὑμῶν; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν; Οὐχ ὑμεῖς ἐστε τέκνα ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον ; » Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ μόνος κατ' ἀλήθειαν παρὰ πάντας τοὺς πώποτε χρηματίσαντας δικαίους τοιοῦτος ἀναδέδεικται· διὸ καὶ κυρίως μόνος ἂν αὐτὸς χρηματίζοι δίκαιος, ὥστε περὶ αὐτοῦ λέγειν τὴν προφητείαν· ε Ιδετε, ὡς ὁ δίκαιος αίρεται· ο ἀπὸ τίνος δὲ αἴρεται, επιφέρει ἐν τῷ· « Ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ἦρται ὁ δίκαιος· ο τίς δὲ καὶ ὁ αἴρων αὐτὸν αὐτοῦ ἔστιν ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὐδείς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ πάλιν ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. » Εἶτά φησιν· « Ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ. » Ενθα σημείω τέον, ὅτι οὐ μόνον τὰ περὶ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ ἡ προφητικὴ σημαίνει Γραφή ὅθεν καὶ ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος γράφων Κορινθίοις φησί • Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, δ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὅτι ἐτάφη. › Ποίας δὲ Γραφάς, ἢ τὰς φασκούσας· « Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ήχθη εἰς θάνατον, καὶ ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ; ὁ Οὐ μόνος * ΣΤΙ, 43. . 4. | EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. - tia, flemus propter Dominum Deum ejus, quia A glorifcavit eum. Manifestum est qua ratione glori- ficaverit eum Pater, juxta hanc ad eum e cœlo de- missam vocem : « Et clarificavi et iterum clarifi- cabo. Videamus autem annon congruant quæ bic dicuntur, scilicet : « Ecce gentem quam nescie- bas vocabis : et gentes quæ le non cognoverunt ad te current, , cum illis quæ in præcedente referun- tur capitulo, scilicet, ‹ quibus non annuntiatum est de eo, viderunt, et qui non audierunt contem- plati sunt. His similia inveniuntur in septimo decimo psalmo, e Christi persona : ‹ Populus quem ignorabam servivit mihi, in auditų oris obe- divit mihi s. » Nos igitur veras credentes prophetias, impletas fuisse eas Salvatoris nostri adventu pro certo habemus, intelligimusque nos quondam ipsos errabundas gentes fuisse, malignitate dæmonum in omnem idololatriam provectos, neque solum vere Deum cognoscentes, neque ullam propheticam audientes vocemn; verumtamen Salvatoris nostri Jesu doctrina, ad omnium Dei scientiam perveni- mus, divinisque credidimus Scripturis, et propheti- zatum Dei Verbum accepimus, cujus prius omnino nescii eramus. Hoc igitur tantum Salvatoris nostri doctrina beneficium consecuti, quomodo non juste acciperemus et predicaremus eum sicut Dei Fi- lium Salvatoremque nostrum? CAPUT XXIX. C Joan. x, 18. * Cor. xv, 5, ‹ Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo, et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat a facie enim maliti:e collectus est justus. Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua. Vos autem accedite huc, filii auguratricis, semen adulteri et fornicariæ. Super quem lusistis? Super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? Nunquid non vos filii scelesti, semen mendax '? › Christus Dei solus vere inter omnes qui unquam exstitere justos talis invenitur. Ideoque peculiariter justus vocatur, et prophetia de eo ait : « Ecce justus perit. Unde autem abla- tus sit dein indicat dicens: A facie eniın malitiæ ablatus est justus. • Quis autem eum sustulerit, noveris ex ipso dicente: Nemo tollit animam meam a me ipso, et potestatem habeo ponendi cani, et potestatem habeo iterum sumendi eam'., Dein ait: e In pace sepultura ejus. » Ex quo notan- dum, quod non modo mortem, sed et sepulturam ejus prophetica designat Scriptura, unde et sanctus Apostolus ad Corinthios scribens dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris_secundum Scripturas, et quia sepultus est *. › Cujus autem Scripturæ, nisi quæ dixerit : « A facie malitiæ po- puli mei ductus est ad mortem, et in pace sepul- tura ejus ? Non solus prædictus nobis justus 28. * Isa. LvII, 1-$. Joan. 211, . • Psal.
Ἴδετε ὡς ὁ δίκαιος αἴρεται, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχεται τῇ καρδίᾳ, καὶ ἄνδρες δίκαιοι αἴρονται, καὶ οὐδεὶς κατανοεῖ· ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ᾖρται ὁ δίκαιος, ἔσται ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ, ᾖρται ἐκ μέσου· ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης· ἐν τίνι ἐνετρυφήσατε; καὶ ἐπὶ τίνα ἠνοίξατε τὸ στόμα ὑμῶν; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν; οὐχ ὑμεῖς ἐστὲ τέκνα ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον; Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ μόνος κατ’ ἀλήθειαν παρὰ πάντας τοὺς πώποτε χρηματίσαντας δικαίους τοιοῦτος ἀναδέδεικται· διὸ καὶ κυρίως μόνος ἂν αὐτὸς χρηματίζοι δίκαιος, ὥστε περὶ αὐτοῦ λέγειν τὴν προφητείαν, ἴδετε ὡς ὁ δίκαιος αἴρεται· ἀπὸ τίνος δὲ αἴρεται ἐπιφέρει ἐν τῷ, ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ἦρται ὁ δίκαιος· τίς δὲ καὶ ὁ αἴρων αὐτὸν αὐτοῦ ἐστιν ἀκοῦσαι λέγοντος, οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ’ ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ πάλιν ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. Εἶτά φησιν, ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ·
κατεφύγομεν ἐπ' αὐτὸν, τῆς προτέρας ἀποφυγόντες Β πλάνης, καὶ ὑπὸ τὰς ἀντικειμένας ενεργείας δουλείας. Ταῦτα δὲ, φησὶν ἡ προφητεία, γενήσεσθε ἕνεκεν Κυ ρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, ὅτι ἐδόξασεν αὐτόν· σαφὲς δ' ὅπως ἐδόξασεν αὐτὸν ὁ Πατὴρ κατὰ τὴν ἐνεχθεῖσαν πρὸς αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ φωνὴν, τήν· « Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω. » Ορα δ' εἰ μὴ συγγενῆ τυγχάνει τοῖς ἐνθάδε ῥητοῖς φάσκουσι τό ο Εθνη ἃ οὐκ οἶδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ οἱ οὐκ ἔγνωσάν σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ε τὰ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ, ἔνθα ἐλέγετο, ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ ὄψον- ται, καὶ οἳ οὐκ ἀκηκόασι συνήσουσι. » Τούτοις ὅμοια τυγχάνει καὶ τὰ ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ ψαλμῷ ἐκ προς- ώπου τοῦ Χριστοῦ κατὰ τό· ο Λαὸς ἐν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι. ο Ἡμεῖς μὲν οὖν ἀληθεῖς πιστεύοντες τὰς προφητείες (Γ. 1'), πεπληρῶσθαι αὐτὰς ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ πεπείσμεθα, συναισθόμενοι ὅπως ἡμεῖς αὐτοὶ, πλανώμενα ἔθνη τὸ πάλαι τυγχάνοντες, ἐλαυνόμενοί τε ὑπὸ χαλεπῶν δαιμόνων κατὰ πᾶσαν εἰδωλολατρείαν, καὶ μήτε τὸν μόνον ἀληθῆ Θεὸν ἐπ- ιστάμενοι, μήτε προφητικῆς ἐπαΐοντες φωνῆς, διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδασκαλίας ἐπὶ τὴν γνώ- σιν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων παρεληλύθαμεν, πεπιστεύκα- μέν τε ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ τὸν προστ τευθέντα τοῦ Θεοῦ Λόγον παραδεδέγμεθα, μηδ' όλως αὐτὸν τὸ πρὶν ἐπιστάμενοι. Τοσαῦτα δὴ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐεργετηθέντες διδασκαλίας, πῶς οὐκ ἂν δικαίως παραδεχοίμεθά τε καὶ ἐκθειάζοιμεν αὐτ τὸν, ἅτε Υἱὸν Θεοῦ ἡμῶν τε αὐτῶν τυγχάνοντα Σωτῆρα ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΘ. • Ιδετε, ὡς ὁ δίκαιος αἴρεται, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχε ται τῇ καρδίᾳ, καὶ ἄνδρες δίκαιοι αἴρονται, καὶ οὐδεὶς κατανοεῖ· ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ήρται ὁ δίκαιος, ἔσται ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ, ἦρται ἐκ μέσου· ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. Ἐν τίνι ἐντρυφήσατε ; καὶ ἐπὶ τίνα ἠνοί- ξατε τὸ στόμα ὑμῶν; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν; Οὐχ ὑμεῖς ἐστε τέκνα ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον ; » Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ μόνος κατ' ἀλήθειαν παρὰ πάντας τοὺς πώποτε χρηματίσαντας δικαίους τοιοῦτος ἀναδέδεικται· διὸ καὶ κυρίως μόνος ἂν αὐτὸς χρηματίζοι δίκαιος, ὥστε περὶ αὐτοῦ λέγειν τὴν προφητείαν· ε Ιδετε, ὡς ὁ δίκαιος αίρεται· ο ἀπὸ τίνος δὲ αἴρεται, επιφέρει ἐν τῷ· « Ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ἦρται ὁ δίκαιος· ο τίς δὲ καὶ ὁ αἴρων αὐτὸν αὐτοῦ ἔστιν ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὐδείς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ πάλιν ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. » Εἶτά φησιν· « Ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ. » Ενθα σημείω τέον, ὅτι οὐ μόνον τὰ περὶ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ ἡ προφητικὴ σημαίνει Γραφή ὅθεν καὶ ὁ ἱερὸς ᾿Απόστολος γράφων Κορινθίοις φησί • Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, δ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὅτι ἐτάφη. › Ποίας δὲ Γραφάς, ἢ τὰς φασκούσας· « Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ήχθη εἰς θάνατον, καὶ ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ; ὁ Οὐ μόνος * ΣΤΙ, 43. . 4. | EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS. III. - EXEGETICA. - tia, flemus propter Dominum Deum ejus, quia A glorifcavit eum. Manifestum est qua ratione glori- ficaverit eum Pater, juxta hanc ad eum e cœlo de- missam vocem : « Et clarificavi et iterum clarifi- cabo. Videamus autem annon congruant quæ bic dicuntur, scilicet : « Ecce gentem quam nescie- bas vocabis : et gentes quæ le non cognoverunt ad te current, , cum illis quæ in præcedente referun- tur capitulo, scilicet, ‹ quibus non annuntiatum est de eo, viderunt, et qui non audierunt contem- plati sunt. His similia inveniuntur in septimo decimo psalmo, e Christi persona : ‹ Populus quem ignorabam servivit mihi, in auditų oris obe- divit mihi s. » Nos igitur veras credentes prophetias, impletas fuisse eas Salvatoris nostri adventu pro certo habemus, intelligimusque nos quondam ipsos errabundas gentes fuisse, malignitate dæmonum in omnem idololatriam provectos, neque solum vere Deum cognoscentes, neque ullam propheticam audientes vocemn; verumtamen Salvatoris nostri Jesu doctrina, ad omnium Dei scientiam perveni- mus, divinisque credidimus Scripturis, et propheti- zatum Dei Verbum accepimus, cujus prius omnino nescii eramus. Hoc igitur tantum Salvatoris nostri doctrina beneficium consecuti, quomodo non juste acciperemus et predicaremus eum sicut Dei Fi- lium Salvatoremque nostrum? CAPUT XXIX. C Joan. x, 18. * Cor. xv, 5, ‹ Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo, et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat a facie enim maliti:e collectus est justus. Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua. Vos autem accedite huc, filii auguratricis, semen adulteri et fornicariæ. Super quem lusistis? Super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? Nunquid non vos filii scelesti, semen mendax '? › Christus Dei solus vere inter omnes qui unquam exstitere justos talis invenitur. Ideoque peculiariter justus vocatur, et prophetia de eo ait : « Ecce justus perit. Unde autem abla- tus sit dein indicat dicens: A facie eniın malitiæ ablatus est justus. • Quis autem eum sustulerit, noveris ex ipso dicente: Nemo tollit animam meam a me ipso, et potestatem habeo ponendi cani, et potestatem habeo iterum sumendi eam'., Dein ait: e In pace sepultura ejus. » Ex quo notan- dum, quod non modo mortem, sed et sepulturam ejus prophetica designat Scriptura, unde et sanctus Apostolus ad Corinthios scribens dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris_secundum Scripturas, et quia sepultus est *. › Cujus autem Scripturæ, nisi quæ dixerit : « A facie malitiæ po- puli mei ductus est ad mortem, et in pace sepul- tura ejus ? Non solus prædictus nobis justus 28. * Isa. LvII, 1-$. Joan. 211, . • Psal.
PG 22:1253ἔνθα σημειωτέον, ὅτι οὐ μόνον τὰ περὶ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ ἡ προφητικὴ σημαίνει γραφὴ, ὅθεν καὶ ὁ ἱερὸς ἀπόστολος γράφων Κορινθίοις φησὶ, Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, ὃ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφὰς, καὶ ὅτι ἐτάφη. Ποίας δὲ γραφὰς, ἢ τὰς φασκούσας ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον, καὶ ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ; Οὐ μόνος δὲ ὁ προειρημένος ἡμῖν δίκαιος ἦρται ἐκ μέσου ἀδικίας, ἀλλὰ καὶ ἄνδρες δίκαιοι, φησὶν, αἴρονται, οἳ καὶ αὐτοὶ εἶεν ἂν οἱ ἱεροὶ τοῦ Χριστοῦ ἀπόστολοι, καὶ οἱ θαυμάσιοι αὐτοῦ μάρτυρες, οἱ μετοχῇ τῆς αὐτοῦ δικαιοσύνης δίκαιοι καὶ αὐτοὶ χρηματίζοντες· τούτων δ’ ἐπιτελουμένων οὐδεὶς, φησὶν, ἔβλεπεν, καὶ οὐδεὶς κατενόει, τῶν παχυνθέντων δῆλον δ’ ὅτι τὴν καρδίαν καὶ τῶν μυσάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, πρὸς οὓς τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας λέγεται, τὰ ἀπὸ τοῦ, ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. Ψ. Λ. Καὶ φοβηθήσονται οἱ ἀπὸ δυσμῶν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ οἱ ἀπ’ ἀνατολῶν ἡλίου τὸ ὄνομα τὸ ἔνδοξον·
δὲ ὁ προειρημένος ἡμῖν δίκαιος ἦρται εκ μέσου ἀδι- Α κίας, ἀλλὰ καὶ ι ἄνδρες δίκαιοι, » φησίν, ο αίρον- ται, ο οἱ καὶ αὐτοὶ εἶεν ἂν οἱ ἱεροὶ τοῦ Χριστοῦ ἀπό στολοι, καὶ οἱ θαυμάσιοι αὐτοῦ μάρτυρες, οι μετοχῇ τῆς αὐτοῦ δικαιοσύνης δίκαιοι καὶ αὐτοὶ χρηματί ζοντες· τούτων δ' ἐπιτελουμένων οὐδεὶς, φησὶν, Εβλεπε, καὶ οὐδεὶς κατενόει, τῶν παχυνθέντων, δῆλον δ' ὅτι τὴν καρδίαν, καὶ τῶν μυσάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, πρὸς οὓς τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας λέγεται, τὰ ἀπὸ τοῦ· ι Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Εt Καὶ φοβηθήσονται οἱ ἀπὸ δυσμῶν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ οἱ ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου τὸ ὄνομα τὸ ἔνδοξον· ἥξει γὰρ ὡς ποταμὸς βίαιος ἡ ὀργὴ παρὰ Κυρίου, ἥξει μετὰ θυμοῦ. Καὶ ἥξει ἕνεκεν Σιὼν ὁ ῥυόμενος, καὶ ἀποστρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακώβ, εἶπε Κύριος. Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ' ἐμοῦ διαθήκη· Τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμὸν, δ ἐστιν ἐπὶ σοὶ, καὶ τὰ ῥήματα, ἃ ἔδωκα εἰς τὸ στόμα σου, οὐ μὴ ἐκλείπῃ ἐκ τοῦ στόματός σου, καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματός σου, εἶπε Κύριος, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Πάλιν τὰ τῆς κλήσεως τῆς διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος προφητεύει. Τίνες γὰρ ἄλλοι εἶεν οἱ λεγόμενοι « ἀπὸ δυσμῶν, » ἢ διὰ τίνος ἐφοβή- Θησαν τὸ ὄνομα Κυρίου τὰ παντοδαπὰ ἔθνη, τὰ διὰ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας καταλείψαντα μὲν τὴν προτέ ραν τοῦ κατὰ τὴν ἄγνοιαν σκότους πλάνην, ἐπὶ δὲ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καταπεφευγότα; Τίς δ' ὁ ἥξειν προ- φητευόμενος ἐκ Σιών, φυσόμενος καὶ ἀποστρέψων της προτέρας ἀσεβείας τὸν Ἰακώβ, ἢ ὁ σῶσαι παραγενό- μενος τὰ ἀπολωλότα καὶ ἐν ἀσεβεία γεγονότα πρόβατα οἴκου Ισραήλ, οἷς διαθήσεσθαί φησι τὸ ἐν Χριστῷ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἃ δέδω- κεν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ στόμα· & καί φησι μήτε ἐξ αὐτοῦ, μήτε μὴν ἐκ τοῦ στόματος του σπέρματος αὐτοῦ διαλείψειν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρό- νον ; Ταῦτα δ᾽ ἂν εἴη τὰ ῥήματα τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Καινῆς Διαθήκης, &, καίτοι τοσούτων ἐπιβουλευσάν των τε πάλαι καὶ ἔτι νῦν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς, οὐ διέλειπεν, οὐδὲ μὴν ἐπιλείψει ἐκ τοῦ στόματος τῆς ἐκ τοῦ λογικοῦ καὶ νοητοῦ σπέρματος τοῦ Χριστοῦ συστά σης Ἐκκλησίας· εἶπε γὰρ Κύριος καὶ ἀποπέφανται τοῦ μὴ ἐξαλείψειν αὐτὰ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶν να· διὸ καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, « αἰώνιον Εὐαγγέλιον, ὁρᾶται τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. • • Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με Κύριος εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσα- σθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, καλέσαι Ανιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως » τῷ Θεῷ ἡμῶν· παρακαλέσαι πάντας τοὺς πενθοῦντας, δοθῆναι τοῖς πενθοῦσι Σιὼν δόξαν ἀντὶ σποδοῦ, ἄλειμ μα εὐφροσύνης τοῖς πενθοῦσι, καταστολὴν δόξης ἀντὶ πνεύματος· ἀκηδίας· καὶ κληθήσονται γενεαὶ δικαιο σύνης, φύτευμα Κυρίου εἰς δόξαν. » Ὁ ἐκ τῆς ῥίζης 19-21. Αμος. χιν, 6. 182, ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. IV., ait, auferuntur, qui et ipsi sunt sancti Christi apostoli, mirabilesque ejus martyres, qui justitiæ ejus participatione et ipsi justi effecti sunt. llorum vero perfectorum nullus, ait, vidit, nullusque re- putavit propter cordis crassitudinem, oculorum- que obductam caliginem, ad quos reliqua spectant prophetia, scilicet ab his verbis : « Vos autem ac- celite huc, flii auguralricis, semen adulteri et for nicariæ. > ablatus est medeio iniquitatis, sed et e viri fusti, (f. 59) B CAPUT XXX. Et timebunt, qui ab occidente, nomen Domi- ni, et qui ab ortu solis, gloriam ejus. Veniet enim quasi luvius violentus ira Domini, veniet cum iracundia. veniet Sion redemptor, et eis qui • redeunt ab iniquitate in Jacob dicit Dominus: Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus: Spiri- tus meus, qui est in te, et verba nica, quæ po- sui in ore tuo, non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, et de ore seminis seminis tui, dicit Dominus, amnodo et usque in sempiternum 1. Rursus de gentium electione, vel Ecclesia, per Salvatorem nostrum propheticus annuntiat sermo. Quinam enim alii essent qui hic ab occidente vocantur, vel quamobrem nomen Domini timue- rint omnis generis gentes, quæ Jesu doctrina pri- stinum errorem, suæque ignorantiæ caliginem reliquere atque ad omnium Deum confugere? quis c autem venturus esse prophetizatus de Sion, qui redimeret et a pristina iniquitate reduceret Jacob, vel superveniens perditas salvaret atque in impie- tate provolutas oves domus Israel, quibus consti - tuturum se in Christo Spiritus Dei pollicetur verba vitæ æternæ, quæ dedit Pater in ore Filii; quæ et dicit neque de ore ejus, neque de ore seminis ejus nunquam recessura amodo et usque in sem- piternum ? Hæc quidem essent verba Evangelii Novi Testamenti, quæ, etsi tot eis olim insidiati sint et nunc usque insidientur, nunquam deficient neque recedent de ore rationalis spiritualisque seminis Christi Ecclesiæ. Dixit enim Dominus et prædicavit ea non defectura ex hoc nunc et usque in sæculum. Ideoque juxta Joannem • æternum D Evangelium visum est ',, Christi scilicet Evan- L15, gelium. CAPUT XXXI. • Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me ad annuntiandum mendicis misit me, ut mederer contritis corde, et prædicarem captivis indulgentiam, et clausis apertionem; ut prædicarem annum placabilem Domino, et diem ultionis Deo nostro; ut consolarer omnes lugen- tes; ut ponerem lugentibus Sion et darem eis co- ronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pal- lium laudis pro spiritu moeroris : et vocabuntur in ea fortes justitiæ, plantatio Domini ad glorifican-
ἥξει γὰρ ὡς ποταμὸς βίαιος ἡ ὀργὴ παρὰ Κυρίου, ἥξει μετὰ θυμοῦ. Καὶ ἥξει ἕνεκεν Σιὼν ὁ ῥυόμενος, καὶ ἀποστρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακὼβ, εἶπεν Κύριος. Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ’ ἐμοῦ διαθήκη, τὸ πνεῦμα τὸ ἐμὸν, ὅ ἐστιν ἐπὶ σοὶ, καὶ τὰ ῥήματα, ἃ ἔδωκα εἰς τὸ στόμα σου, οὐ μὴ ἐκλείπῃ ἐκ τοῦ στόματός σου, καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματός σου, εἶπεν Κύριος, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Πάλιν τὰ τῆς κλήσεως τῆς διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος προφητεύει· τίνες γὰρ ἄλλοι εἶεν οἱ λεγόμενοι ἀπὸ δυσμῶν, ἢ διὰ τίνος ἐφοβήθησαν τὸ ὄνομα Κυρίου τὰ παντοδαπὰ ἔθνη, τὰ διὰ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας καταλείψαντα μὲν τὴν προτέραν τοῦ κατὰ τὴν ἄγνοιαν σκότους πλάνην, ἐπὶ δὲ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καταπεφευγότα· τίς δ’ ὁ ἥξειν προφητευόμενος ἐκ Σιὼν, ῥυσόμενος καὶ ἀποστρέψων τῆς προτέρας ἀσεβείας τὸν Ἰακὼβ, ἢ ὁ σῶσαι παραγενόμενος τὰ ἀπολωλότα καὶ ἐν ἀσεβείᾳ γεγονότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ, οἷς διαθήσεσθαι φησὶ τὸ ἐν Χριστῷ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὰ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἃ δέδωκεν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ στόμα·
δὲ ὁ προειρημένος ἡμῖν δίκαιος ἦρται εκ μέσου ἀδι- Α κίας, ἀλλὰ καὶ ι ἄνδρες δίκαιοι, » φησίν, ο αίρον- ται, ο οἱ καὶ αὐτοὶ εἶεν ἂν οἱ ἱεροὶ τοῦ Χριστοῦ ἀπό στολοι, καὶ οἱ θαυμάσιοι αὐτοῦ μάρτυρες, οι μετοχῇ τῆς αὐτοῦ δικαιοσύνης δίκαιοι καὶ αὐτοὶ χρηματί ζοντες· τούτων δ' ἐπιτελουμένων οὐδεὶς, φησὶν, Εβλεπε, καὶ οὐδεὶς κατενόει, τῶν παχυνθέντων, δῆλον δ' ὅτι τὴν καρδίαν, καὶ τῶν μυσάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, πρὸς οὓς τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας λέγεται, τὰ ἀπὸ τοῦ· ι Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Εt Καὶ φοβηθήσονται οἱ ἀπὸ δυσμῶν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ οἱ ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου τὸ ὄνομα τὸ ἔνδοξον· ἥξει γὰρ ὡς ποταμὸς βίαιος ἡ ὀργὴ παρὰ Κυρίου, ἥξει μετὰ θυμοῦ. Καὶ ἥξει ἕνεκεν Σιὼν ὁ ῥυόμενος, καὶ ἀποστρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακώβ, εἶπε Κύριος. Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ' ἐμοῦ διαθήκη· Τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμὸν, δ ἐστιν ἐπὶ σοὶ, καὶ τὰ ῥήματα, ἃ ἔδωκα εἰς τὸ στόμα σου, οὐ μὴ ἐκλείπῃ ἐκ τοῦ στόματός σου, καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματός σου, εἶπε Κύριος, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Πάλιν τὰ τῆς κλήσεως τῆς διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος προφητεύει. Τίνες γὰρ ἄλλοι εἶεν οἱ λεγόμενοι « ἀπὸ δυσμῶν, » ἢ διὰ τίνος ἐφοβή- Θησαν τὸ ὄνομα Κυρίου τὰ παντοδαπὰ ἔθνη, τὰ διὰ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας καταλείψαντα μὲν τὴν προτέ ραν τοῦ κατὰ τὴν ἄγνοιαν σκότους πλάνην, ἐπὶ δὲ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καταπεφευγότα; Τίς δ' ὁ ἥξειν προ- φητευόμενος ἐκ Σιών, φυσόμενος καὶ ἀποστρέψων της προτέρας ἀσεβείας τὸν Ἰακώβ, ἢ ὁ σῶσαι παραγενό- μενος τὰ ἀπολωλότα καὶ ἐν ἀσεβεία γεγονότα πρόβατα οἴκου Ισραήλ, οἷς διαθήσεσθαί φησι τὸ ἐν Χριστῷ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἃ δέδω- κεν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ στόμα· & καί φησι μήτε ἐξ αὐτοῦ, μήτε μὴν ἐκ τοῦ στόματος του σπέρματος αὐτοῦ διαλείψειν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρό- νον ; Ταῦτα δ᾽ ἂν εἴη τὰ ῥήματα τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Καινῆς Διαθήκης, &, καίτοι τοσούτων ἐπιβουλευσάν των τε πάλαι καὶ ἔτι νῦν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς, οὐ διέλειπεν, οὐδὲ μὴν ἐπιλείψει ἐκ τοῦ στόματος τῆς ἐκ τοῦ λογικοῦ καὶ νοητοῦ σπέρματος τοῦ Χριστοῦ συστά σης Ἐκκλησίας· εἶπε γὰρ Κύριος καὶ ἀποπέφανται τοῦ μὴ ἐξαλείψειν αὐτὰ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶν να· διὸ καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, « αἰώνιον Εὐαγγέλιον, ὁρᾶται τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. • • Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με Κύριος εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσα- σθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, καλέσαι Ανιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως » τῷ Θεῷ ἡμῶν· παρακαλέσαι πάντας τοὺς πενθοῦντας, δοθῆναι τοῖς πενθοῦσι Σιὼν δόξαν ἀντὶ σποδοῦ, ἄλειμ μα εὐφροσύνης τοῖς πενθοῦσι, καταστολὴν δόξης ἀντὶ πνεύματος· ἀκηδίας· καὶ κληθήσονται γενεαὶ δικαιο σύνης, φύτευμα Κυρίου εἰς δόξαν. » Ὁ ἐκ τῆς ῥίζης 19-21. Αμος. χιν, 6. 182, ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. IV., ait, auferuntur, qui et ipsi sunt sancti Christi apostoli, mirabilesque ejus martyres, qui justitiæ ejus participatione et ipsi justi effecti sunt. llorum vero perfectorum nullus, ait, vidit, nullusque re- putavit propter cordis crassitudinem, oculorum- que obductam caliginem, ad quos reliqua spectant prophetia, scilicet ab his verbis : « Vos autem ac- celite huc, flii auguralricis, semen adulteri et for nicariæ. > ablatus est medeio iniquitatis, sed et e viri fusti, (f. 59) B CAPUT XXX. Et timebunt, qui ab occidente, nomen Domi- ni, et qui ab ortu solis, gloriam ejus. Veniet enim quasi luvius violentus ira Domini, veniet cum iracundia. veniet Sion redemptor, et eis qui • redeunt ab iniquitate in Jacob dicit Dominus: Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus: Spiri- tus meus, qui est in te, et verba nica, quæ po- sui in ore tuo, non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, et de ore seminis seminis tui, dicit Dominus, amnodo et usque in sempiternum 1. Rursus de gentium electione, vel Ecclesia, per Salvatorem nostrum propheticus annuntiat sermo. Quinam enim alii essent qui hic ab occidente vocantur, vel quamobrem nomen Domini timue- rint omnis generis gentes, quæ Jesu doctrina pri- stinum errorem, suæque ignorantiæ caliginem reliquere atque ad omnium Deum confugere? quis c autem venturus esse prophetizatus de Sion, qui redimeret et a pristina iniquitate reduceret Jacob, vel superveniens perditas salvaret atque in impie- tate provolutas oves domus Israel, quibus consti - tuturum se in Christo Spiritus Dei pollicetur verba vitæ æternæ, quæ dedit Pater in ore Filii; quæ et dicit neque de ore ejus, neque de ore seminis ejus nunquam recessura amodo et usque in sem- piternum ? Hæc quidem essent verba Evangelii Novi Testamenti, quæ, etsi tot eis olim insidiati sint et nunc usque insidientur, nunquam deficient neque recedent de ore rationalis spiritualisque seminis Christi Ecclesiæ. Dixit enim Dominus et prædicavit ea non defectura ex hoc nunc et usque in sæculum. Ideoque juxta Joannem • æternum D Evangelium visum est ',, Christi scilicet Evan- L15, gelium. CAPUT XXXI. • Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me ad annuntiandum mendicis misit me, ut mederer contritis corde, et prædicarem captivis indulgentiam, et clausis apertionem; ut prædicarem annum placabilem Domino, et diem ultionis Deo nostro; ut consolarer omnes lugen- tes; ut ponerem lugentibus Sion et darem eis co- ronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pal- lium laudis pro spiritu moeroris : et vocabuntur in ea fortes justitiæ, plantatio Domini ad glorifican-
ἃ καί φησιν μήτε ἐξ αὐτοῦ, μήτε μὴν ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματος αὐτοῦ διαλείψειν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον; Ταῦτα δ’ ἂν εἴη τὰ ῥήματα τοῦ εὐαγγελίου τῆς καινῆς διαθήκης, ἃ, καίτοι τοσούτων ἐπιβουλευσάντων τε πάλαι καὶ ἔτι νῦν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς, οὐ διέλειπεν οὐδὲ μὴν ἐπιλείψει ἐκ τοῦ στόματος τῆς ἐκ τοῦ λογικοῦ καὶ νοητοῦ σπέρματος τοῦ Χριστοῦ συστάσης ἐκκλησίας· εἶπεν γὰρ Κύριος καὶ ἀποπέφανται τοῦ μὴ ἐξαλείψειν αὐτὰ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα· διὸ καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην αἰώνιον εὐαγγέλιον ἑορᾶται τὸ τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον. Ψ. ΛΑ. Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμὲ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέν με· 13 Κύριος εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσασθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρῦξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, καλέσαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως 13 τῷ Θεῷ ἡμῶν· παρακαλέσαι πάντας τοὺς πενθοῦντας, δοθῆναι τοῖς πενθοῦσιν Σιὼν δόξαν ἀντὶ σποδοῦ, ἄλειμμα εὐφροσύνης τοῖς πενθοῦσιν, καταστολὴν δόξης ἀντὶ πνεύματος ἀκηδίας· καὶ κληθήσονται γενεαὶ δικαιοσύνης, φύτευμα Κυρίου εἰς δόξαν.
δὲ ὁ προειρημένος ἡμῖν δίκαιος ἦρται εκ μέσου ἀδι- Α κίας, ἀλλὰ καὶ ι ἄνδρες δίκαιοι, » φησίν, ο αίρον- ται, ο οἱ καὶ αὐτοὶ εἶεν ἂν οἱ ἱεροὶ τοῦ Χριστοῦ ἀπό στολοι, καὶ οἱ θαυμάσιοι αὐτοῦ μάρτυρες, οι μετοχῇ τῆς αὐτοῦ δικαιοσύνης δίκαιοι καὶ αὐτοὶ χρηματί ζοντες· τούτων δ' ἐπιτελουμένων οὐδεὶς, φησὶν, Εβλεπε, καὶ οὐδεὶς κατενόει, τῶν παχυνθέντων, δῆλον δ' ὅτι τὴν καρδίαν, καὶ τῶν μυσάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, πρὸς οὓς τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας λέγεται, τὰ ἀπὸ τοῦ· ι Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. » ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Εt Καὶ φοβηθήσονται οἱ ἀπὸ δυσμῶν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ οἱ ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου τὸ ὄνομα τὸ ἔνδοξον· ἥξει γὰρ ὡς ποταμὸς βίαιος ἡ ὀργὴ παρὰ Κυρίου, ἥξει μετὰ θυμοῦ. Καὶ ἥξει ἕνεκεν Σιὼν ὁ ῥυόμενος, καὶ ἀποστρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακώβ, εἶπε Κύριος. Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ' ἐμοῦ διαθήκη· Τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμὸν, δ ἐστιν ἐπὶ σοὶ, καὶ τὰ ῥήματα, ἃ ἔδωκα εἰς τὸ στόμα σου, οὐ μὴ ἐκλείπῃ ἐκ τοῦ στόματός σου, καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματός σου, εἶπε Κύριος, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Πάλιν τὰ τῆς κλήσεως τῆς διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος προφητεύει. Τίνες γὰρ ἄλλοι εἶεν οἱ λεγόμενοι « ἀπὸ δυσμῶν, » ἢ διὰ τίνος ἐφοβή- Θησαν τὸ ὄνομα Κυρίου τὰ παντοδαπὰ ἔθνη, τὰ διὰ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας καταλείψαντα μὲν τὴν προτέ ραν τοῦ κατὰ τὴν ἄγνοιαν σκότους πλάνην, ἐπὶ δὲ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καταπεφευγότα; Τίς δ' ὁ ἥξειν προ- φητευόμενος ἐκ Σιών, φυσόμενος καὶ ἀποστρέψων της προτέρας ἀσεβείας τὸν Ἰακώβ, ἢ ὁ σῶσαι παραγενό- μενος τὰ ἀπολωλότα καὶ ἐν ἀσεβεία γεγονότα πρόβατα οἴκου Ισραήλ, οἷς διαθήσεσθαί φησι τὸ ἐν Χριστῷ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἃ δέδω- κεν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ στόμα· & καί φησι μήτε ἐξ αὐτοῦ, μήτε μὴν ἐκ τοῦ στόματος του σπέρματος αὐτοῦ διαλείψειν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρό- νον ; Ταῦτα δ᾽ ἂν εἴη τὰ ῥήματα τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Καινῆς Διαθήκης, &, καίτοι τοσούτων ἐπιβουλευσάν των τε πάλαι καὶ ἔτι νῦν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς, οὐ διέλειπεν, οὐδὲ μὴν ἐπιλείψει ἐκ τοῦ στόματος τῆς ἐκ τοῦ λογικοῦ καὶ νοητοῦ σπέρματος τοῦ Χριστοῦ συστά σης Ἐκκλησίας· εἶπε γὰρ Κύριος καὶ ἀποπέφανται τοῦ μὴ ἐξαλείψειν αὐτὰ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶν να· διὸ καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, « αἰώνιον Εὐαγγέλιον, ὁρᾶται τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. • • Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με Κύριος εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσα- σθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, καλέσαι Ανιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως » τῷ Θεῷ ἡμῶν· παρακαλέσαι πάντας τοὺς πενθοῦντας, δοθῆναι τοῖς πενθοῦσι Σιὼν δόξαν ἀντὶ σποδοῦ, ἄλειμ μα εὐφροσύνης τοῖς πενθοῦσι, καταστολὴν δόξης ἀντὶ πνεύματος· ἀκηδίας· καὶ κληθήσονται γενεαὶ δικαιο σύνης, φύτευμα Κυρίου εἰς δόξαν. » Ὁ ἐκ τῆς ῥίζης 19-21. Αμος. χιν, 6. 182, ECLOGA PROPHETICÆ. - LIB. IV., ait, auferuntur, qui et ipsi sunt sancti Christi apostoli, mirabilesque ejus martyres, qui justitiæ ejus participatione et ipsi justi effecti sunt. llorum vero perfectorum nullus, ait, vidit, nullusque re- putavit propter cordis crassitudinem, oculorum- que obductam caliginem, ad quos reliqua spectant prophetia, scilicet ab his verbis : « Vos autem ac- celite huc, flii auguralricis, semen adulteri et for nicariæ. > ablatus est medeio iniquitatis, sed et e viri fusti, (f. 59) B CAPUT XXX. Et timebunt, qui ab occidente, nomen Domi- ni, et qui ab ortu solis, gloriam ejus. Veniet enim quasi luvius violentus ira Domini, veniet cum iracundia. veniet Sion redemptor, et eis qui • redeunt ab iniquitate in Jacob dicit Dominus: Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus: Spiri- tus meus, qui est in te, et verba nica, quæ po- sui in ore tuo, non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, et de ore seminis seminis tui, dicit Dominus, amnodo et usque in sempiternum 1. Rursus de gentium electione, vel Ecclesia, per Salvatorem nostrum propheticus annuntiat sermo. Quinam enim alii essent qui hic ab occidente vocantur, vel quamobrem nomen Domini timue- rint omnis generis gentes, quæ Jesu doctrina pri- stinum errorem, suæque ignorantiæ caliginem reliquere atque ad omnium Deum confugere? quis c autem venturus esse prophetizatus de Sion, qui redimeret et a pristina iniquitate reduceret Jacob, vel superveniens perditas salvaret atque in impie- tate provolutas oves domus Israel, quibus consti - tuturum se in Christo Spiritus Dei pollicetur verba vitæ æternæ, quæ dedit Pater in ore Filii; quæ et dicit neque de ore ejus, neque de ore seminis ejus nunquam recessura amodo et usque in sem- piternum ? Hæc quidem essent verba Evangelii Novi Testamenti, quæ, etsi tot eis olim insidiati sint et nunc usque insidientur, nunquam deficient neque recedent de ore rationalis spiritualisque seminis Christi Ecclesiæ. Dixit enim Dominus et prædicavit ea non defectura ex hoc nunc et usque in sæculum. Ideoque juxta Joannem • æternum D Evangelium visum est ',, Christi scilicet Evan- L15, gelium. CAPUT XXXI. • Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me ad annuntiandum mendicis misit me, ut mederer contritis corde, et prædicarem captivis indulgentiam, et clausis apertionem; ut prædicarem annum placabilem Domino, et diem ultionis Deo nostro; ut consolarer omnes lugen- tes; ut ponerem lugentibus Sion et darem eis co- ronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pal- lium laudis pro spiritu moeroris : et vocabuntur in ea fortes justitiæ, plantatio Domini ad glorifican-
PG 22:1255Ὁ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ προελθὼν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ἐφ’ ὃν ἀναπέπαυται τὰ ἑπτὰ τοῦ Θεοῦ πνεύματα, δικαιοσύνην ἀγαπήσας καὶ μισήσας ἀνομίαν, ἐχρίσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ τῷ λεγομένῳ πνευματικῷ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐλαίῳ· ὃς καὶ λαβὼν ποτὲ μετὰ χεῖρας τὸν Ἡσαίαν καθ’ ὃν καὶ ἐνηνθρωπήκει χρόνον, ἀναγνούς τε τὴν προκειμένην περικοπὴν, πτύξας τὸ βιβλίον, φησὶ, σήμερον πεπλήρωται ἡ γραφὴ αὕτη, αὐτὸς γὰρ ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλεὶς, εὐαγγελίσασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τοῖς τῷ πνεύματι πτωχοῖς, πρὸς οὓς καὶ ἔφασκεν, Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· καὶ ἰᾶσθαι τοὺς τὴν καρδίαν συντετριμμένους, περὶ ὧν εἴρηται, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ κηρῦξαι ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἐλήλυθεν τοῖς ὑπὸ τῶν (τοῦ) νοητῶν (τοῦ) Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλώτοις ἄφεσιν ( σιξ ) πάλαι γεγενημένοις· διὸ καὶ θάρρων ἔλεγε τῷ παραλυτικῷ, τέκνον ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι·
ἐφ' Α Ἰεσσαὶ προελθὼν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, Β ὃν ἀναπέπαυται τὰ ἑπτὰ τοῦ Θεοῦ πνεύματα, δικαιο- σύνην ἀγαπήσας καὶ μισήσας ἀνομίαν, ἐχρίσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ τῷ λεγομένῳ πνευματικῷ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐλαίῳ· ὃς καὶ λαβών ποτε μετὰ χεί ρας τὸν Ἡσαΐαν καθ᾽ ἂν καὶ ἐνηνθρωπήσει χρόνον, ἀναγνούς τε τὴν προκειμένην περικοπήν, ο πτύξας τὸ βιβλίον, φησί, Σήμερον πεπλήρωται ἡ Γραφή αὕτη. » Αὐτὸς γὰρ ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλεὶς εὐαγγελίσασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα- νῶν τοῖς τῷ πνεύματι πτωχοίς, πρὸς οὓς καὶ ἔφασκεν· • Μακάριοι οἱ ν') πτωχοί τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· » καὶ « ἰᾶσθαι τοὺς τὴν καρδίαν συντετριμμένους, » περὶ ὧν είρη- ται· « Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένη» ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. » Πρὸς τούτοις δὲ καὶ κηρύ- και ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἐλήλυθε τοῖς ὑπὸ τῶν (τοῦ) νοη τῶν (τοῦ) Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλώτοις άφεσιν πάλαι γεγενημένος· διὸ καὶ θαῤῥῶν ἔλεγε τῷ παρα λυτικῷ· « Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι·, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς βεβλαμμένοις, καὶ ὑπὸ τῶν νοητῶν ἀλλοφύλων καὶ Βαβυλωνίων ὁμοίως τῷ Σαμψών καὶ τῷ Σεδεκίᾳ ἐκτυφλωθεῖσιν, ἀνάβλε ψιν ἐλήλυθε παρέξων· ἐν μέρει δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ θεραπευομένων ἦσαν καὶ οἱ σωματικοὶ τυφλοί, οὓς αναβλέψαι πεποίηκε πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν, καὶ μετ τὰ βοῆς εἰρηκότας· · Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ·, οὗτος δέ ἐστιν ὁ καλέσας τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν τοῦ Κυρίου, ὃν ἐκήρυξε μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον τοῦ Ἰωάννου κάθειρξιν, καὶ ὁ διδάξας τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ περὶ τῆς ἡμετέρας κρίσ σεως, ἐν ᾗ ἑκάστῳ τῶν πεπραγμένων ἡ κατ' ἀξίαν ἀποδοθήσεται δίκη. Πρὸς τούτοις δ' ἐλήλυθε παρακα- λέσαι τοὺς πενθοῦντας τὸ κατὰ Θεὸν ἐπαινετὸν τένο θος· οἷς καὶ μακαρισμὸν ἐπήγγελται εἰπών· « κάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Ηλθε δὲ ἐπὶ τούτοις καὶ ὑπὲρ τοῦ δοθῆναι ο ταῖς πενθοῦσι Σιὼν δόξαν. » Τίνες δ' ἂν εἶεν καὶ οὗτοι, ή οἱ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα ζητοῦντες, καὶ τῆς ἐπουρανίου πόλεως εἰσαεὶ τὴν μνήμην ἀναζωπυροῦντες; οἷος εν ἐκεῖνος, ὃς πάροικον καὶ παρεπίδημον ἐπὶ τῆς γῆς ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, καὶ τὸ « Οἴμοι, ν ἀνοιμώζων, ι ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη· › ἔτι τε οἱ ἐπὶ τῶν το ταμῶν Βαβυλῶνος κλαίοντες ἐν τῷ μνησθῆναι αὐτοὺς τῆς Σιών· τούτοις γὰρ οὖν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ πλη- ρῶν, ἣν τοῖς πενθοῦσι ὑπέσχετο παράκλησιν, δόξαν ἀποδώσει ἀπαλλαγεῖσι τοῦ πένθους, καὶ ἀντὶ τῆς σπο δοῦ ἧς ἐκονίσαντο κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον πενθησαντες, ἄλειμμα εὐφροσύνης παρέξει, χρίων καὶ αὐτοὺς ἐλαίῳ ἀγαλλιάσεως, ἵνα γένωνται τῆς αὐτοῦ μέτοχοι χρίσεως τε καὶ βασιλείας, ὥστε καὶ αὐτοὺς εἰπεῖν· «Μέτοχοι γὰρ τοῦ Χριστοῦ γεγόναμεν. » Ετι πρὸς τούτοις δε σειν ὁ Χριστὸς τοῖς πενθοῦσι Σιὼν προφητεύεται ο κα- ταστολὴν δόξης, ἀντὶ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, ἐπὶ (εὶ) τοῖς τοῦ βίου πράγμασιν ηκηδίασαν, ὥσπερ δυσαρεστούμενοι ταῖς τῶν ἀνθρώπων πράξεσι· καὶ • EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. dum '. » Qui de radice Jesse ortus est Jesus Chri- stus Dei, in quem requieverunt septem Dei spi- ritus, justitiam qui dilexit, oditque iniquitatem, unctus est a Deo et Patre ejus spirituali exsulta · tionís oleo; qui et accepto quondam in manibus Isaiæ libro, tempore quo factus erat homo, bunc ipse legit citatum locum : • Claude librum, ait, hodie impleta est hæc Scriptura '; ipse enim vere erat a Patre missus, evangelizare regnum cœlo- rum pauperibus spiritu, quibus dixit : « Beati pau- peres spiritu, quia ipsorum est regnum coelo- rum ; et ‹ mederi contritis corde, de quibus dictum est : « Cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies *., Præterea et annuntiatum venit peccatorum remissionem iis qui prius sub spiri- tualis Nabuchodonosor tyrannide prenebantur. Ideoque confortars dixit paralytico : « Fli, remit- tuntur tibi peccata ", » sed et illis quibus mentis oculi occlusi sunt, quique a spiritualibus alieni- genis et Babyloniis sicut Samson et Sedecias cacati sunt, visum venit redditurus. In numero eorum qui curati sunt ab eo corporaliter cæci erant, qui- bus visum restituit, postquam in se crediderunt, el voce magna clamabant : « Miserere nobis, Ali David '. . Hic est enim qui vocavit e annum placa- bilem Domini, quem annuntiare coepit, conjecto in carcerem Joanne; qui et edocuit regnum Dei, judiciumque nostrum, in quo reddetur unicuique ex verbis et operibus. Insuper venit ad conso- landos omnes luctu coram Deo accepto lugentes ; quos et beatos prædicat, dicens: « Beati qui lu- gent, quoniam ipsi consolabuntur '. . Venit etiam ut daret e lugentibus Sion gloriam. Quinam au- tem essent illi, nisi qui ipsorum patriam quæren- tes, cœlestisque civitatis in sempiternum memoriam revocantes? Qualis erat ille, qui, præscius suæ apud homines commorationis, exclamabat: ‹ Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est *!, et hi quoque, qui super flumina Babylonis flebant cum recordarentur Sion. His enim Christus Dei consolatione fungens quam lugentibus promiserat, luctu exsolutos glorificabit, et pro cinere quo sparsi erant in hac vita lugentes, lætitiæ oleum præsta- bit, ungens et eos exsultationis oleo, ut fiant chrismatis et regni sui participes, juxta hæc Apo- stoli verba: Participes enim Christi effecti su- mus ". › Præterea lugentibus Sion dabit Christus, juxta prophetiam, pallium laudis pro spiritu ma- roris, si res vitæ neglexerint, hominum operi bus despectis; et hic maxime lugentes, non modo quoniam procul Dei promissa viderent, sed et eo quod, propter humanitatem et benignitatem suam eorum miseriis et doloribus compaterentur et hoc solum apostolica voce exclamantes : Quis infr- matur et ego non indirmor, quis scandalizatur, et ego non uror ? B ' Isa. LXI. ▼ Matth. v, 4. 1-3. * Luc. iv, 21. • Psal. cxis, 5. (f. (sic) C Ma Psal. L. 17. * Matth. x . 2. • Matth. xx, Cor. x1, 29. n D · Matth. v, 3. • Psal, cxxxvi, 1. Hebr. III, 14. 31.
ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς βεβλαμμένοις, καὶ ὑπὸ τῶν νοητῶν ἀλλοφύλων καὶ Βαβυλωνίων ὁμοίως τῷ Σαμψὼν καὶ τῷ Σεδεκίᾳ ἐκτυφλωθεῖσιν, ἀνάβλεψιν ἐλήλυθε παρέξων· ἐν μέρει δὲ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ θεραπευομένων ἦσαν καὶ οἱ σωματικοὶ τυφλοὶ, οὓς ἀναβλέψαι πεποίηκε πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν, καὶ μετὰ βοῆς εἰρηκότας, ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυίδ· οὗτος δέ ἐστιν ὁ καλέσας τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν τοῦ Κυρίου, ὃν ἐκήρυξεν μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον τοῦ Ἰωάννου κάθειρξιν, καὶ ὁ διδάξας τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ περὶ τῆς ἡμετέρας κρίσεως, ἐν ᾗ ἑκάστῳ τῶν πεπραγμένων ἡ κατ’ ἀξίαν ἀποδοθήσεται δίκη. Πρὸς τούτοις δ’ ἐλήλυθεν παρακαλέσαι τοὺς πενθοῦντας τὸ κατὰ Θεὸν ἐπαινετὸν πένθος· οἷς καὶ μακαρισμὸν ἐπήγγελται εἰπὼν, Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Ἦλθεν δὲ ἐπὶ τούτοις καὶ ὑπὲρ τοῦ δοθῆναι τοῖς πενθοῦσιν Σιὼν δόξαν. Τίνες δ’ ἂν εἶεν καὶ οὗτοι, ἢ οἱ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα ζητοῦντες, καὶ τῆς ἐπουρανίου πόλεως εἰσαεὶ τὴν μνήμην ἀναζωπυροῦντες·
ἐφ' Α Ἰεσσαὶ προελθὼν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, Β ὃν ἀναπέπαυται τὰ ἑπτὰ τοῦ Θεοῦ πνεύματα, δικαιο- σύνην ἀγαπήσας καὶ μισήσας ἀνομίαν, ἐχρίσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ τῷ λεγομένῳ πνευματικῷ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐλαίῳ· ὃς καὶ λαβών ποτε μετὰ χεί ρας τὸν Ἡσαΐαν καθ᾽ ἂν καὶ ἐνηνθρωπήσει χρόνον, ἀναγνούς τε τὴν προκειμένην περικοπήν, ο πτύξας τὸ βιβλίον, φησί, Σήμερον πεπλήρωται ἡ Γραφή αὕτη. » Αὐτὸς γὰρ ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλεὶς εὐαγγελίσασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα- νῶν τοῖς τῷ πνεύματι πτωχοίς, πρὸς οὓς καὶ ἔφασκεν· • Μακάριοι οἱ ν') πτωχοί τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· » καὶ « ἰᾶσθαι τοὺς τὴν καρδίαν συντετριμμένους, » περὶ ὧν είρη- ται· « Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένη» ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. » Πρὸς τούτοις δὲ καὶ κηρύ- και ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἐλήλυθε τοῖς ὑπὸ τῶν (τοῦ) νοη τῶν (τοῦ) Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλώτοις άφεσιν πάλαι γεγενημένος· διὸ καὶ θαῤῥῶν ἔλεγε τῷ παρα λυτικῷ· « Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι·, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς βεβλαμμένοις, καὶ ὑπὸ τῶν νοητῶν ἀλλοφύλων καὶ Βαβυλωνίων ὁμοίως τῷ Σαμψών καὶ τῷ Σεδεκίᾳ ἐκτυφλωθεῖσιν, ἀνάβλε ψιν ἐλήλυθε παρέξων· ἐν μέρει δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ θεραπευομένων ἦσαν καὶ οἱ σωματικοὶ τυφλοί, οὓς αναβλέψαι πεποίηκε πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν, καὶ μετ τὰ βοῆς εἰρηκότας· · Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ·, οὗτος δέ ἐστιν ὁ καλέσας τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν τοῦ Κυρίου, ὃν ἐκήρυξε μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον τοῦ Ἰωάννου κάθειρξιν, καὶ ὁ διδάξας τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ περὶ τῆς ἡμετέρας κρίσ σεως, ἐν ᾗ ἑκάστῳ τῶν πεπραγμένων ἡ κατ' ἀξίαν ἀποδοθήσεται δίκη. Πρὸς τούτοις δ' ἐλήλυθε παρακα- λέσαι τοὺς πενθοῦντας τὸ κατὰ Θεὸν ἐπαινετὸν τένο θος· οἷς καὶ μακαρισμὸν ἐπήγγελται εἰπών· « κάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Ηλθε δὲ ἐπὶ τούτοις καὶ ὑπὲρ τοῦ δοθῆναι ο ταῖς πενθοῦσι Σιὼν δόξαν. » Τίνες δ' ἂν εἶεν καὶ οὗτοι, ή οἱ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα ζητοῦντες, καὶ τῆς ἐπουρανίου πόλεως εἰσαεὶ τὴν μνήμην ἀναζωπυροῦντες; οἷος εν ἐκεῖνος, ὃς πάροικον καὶ παρεπίδημον ἐπὶ τῆς γῆς ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, καὶ τὸ « Οἴμοι, ν ἀνοιμώζων, ι ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη· › ἔτι τε οἱ ἐπὶ τῶν το ταμῶν Βαβυλῶνος κλαίοντες ἐν τῷ μνησθῆναι αὐτοὺς τῆς Σιών· τούτοις γὰρ οὖν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ πλη- ρῶν, ἣν τοῖς πενθοῦσι ὑπέσχετο παράκλησιν, δόξαν ἀποδώσει ἀπαλλαγεῖσι τοῦ πένθους, καὶ ἀντὶ τῆς σπο δοῦ ἧς ἐκονίσαντο κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον πενθησαντες, ἄλειμμα εὐφροσύνης παρέξει, χρίων καὶ αὐτοὺς ἐλαίῳ ἀγαλλιάσεως, ἵνα γένωνται τῆς αὐτοῦ μέτοχοι χρίσεως τε καὶ βασιλείας, ὥστε καὶ αὐτοὺς εἰπεῖν· «Μέτοχοι γὰρ τοῦ Χριστοῦ γεγόναμεν. » Ετι πρὸς τούτοις δε σειν ὁ Χριστὸς τοῖς πενθοῦσι Σιὼν προφητεύεται ο κα- ταστολὴν δόξης, ἀντὶ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, ἐπὶ (εὶ) τοῖς τοῦ βίου πράγμασιν ηκηδίασαν, ὥσπερ δυσαρεστούμενοι ταῖς τῶν ἀνθρώπων πράξεσι· καὶ • EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. dum '. » Qui de radice Jesse ortus est Jesus Chri- stus Dei, in quem requieverunt septem Dei spi- ritus, justitiam qui dilexit, oditque iniquitatem, unctus est a Deo et Patre ejus spirituali exsulta · tionís oleo; qui et accepto quondam in manibus Isaiæ libro, tempore quo factus erat homo, bunc ipse legit citatum locum : • Claude librum, ait, hodie impleta est hæc Scriptura '; ipse enim vere erat a Patre missus, evangelizare regnum cœlo- rum pauperibus spiritu, quibus dixit : « Beati pau- peres spiritu, quia ipsorum est regnum coelo- rum ; et ‹ mederi contritis corde, de quibus dictum est : « Cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies *., Præterea et annuntiatum venit peccatorum remissionem iis qui prius sub spiri- tualis Nabuchodonosor tyrannide prenebantur. Ideoque confortars dixit paralytico : « Fli, remit- tuntur tibi peccata ", » sed et illis quibus mentis oculi occlusi sunt, quique a spiritualibus alieni- genis et Babyloniis sicut Samson et Sedecias cacati sunt, visum venit redditurus. In numero eorum qui curati sunt ab eo corporaliter cæci erant, qui- bus visum restituit, postquam in se crediderunt, el voce magna clamabant : « Miserere nobis, Ali David '. . Hic est enim qui vocavit e annum placa- bilem Domini, quem annuntiare coepit, conjecto in carcerem Joanne; qui et edocuit regnum Dei, judiciumque nostrum, in quo reddetur unicuique ex verbis et operibus. Insuper venit ad conso- landos omnes luctu coram Deo accepto lugentes ; quos et beatos prædicat, dicens: « Beati qui lu- gent, quoniam ipsi consolabuntur '. . Venit etiam ut daret e lugentibus Sion gloriam. Quinam au- tem essent illi, nisi qui ipsorum patriam quæren- tes, cœlestisque civitatis in sempiternum memoriam revocantes? Qualis erat ille, qui, præscius suæ apud homines commorationis, exclamabat: ‹ Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est *!, et hi quoque, qui super flumina Babylonis flebant cum recordarentur Sion. His enim Christus Dei consolatione fungens quam lugentibus promiserat, luctu exsolutos glorificabit, et pro cinere quo sparsi erant in hac vita lugentes, lætitiæ oleum præsta- bit, ungens et eos exsultationis oleo, ut fiant chrismatis et regni sui participes, juxta hæc Apo- stoli verba: Participes enim Christi effecti su- mus ". › Præterea lugentibus Sion dabit Christus, juxta prophetiam, pallium laudis pro spiritu ma- roris, si res vitæ neglexerint, hominum operi bus despectis; et hic maxime lugentes, non modo quoniam procul Dei promissa viderent, sed et eo quod, propter humanitatem et benignitatem suam eorum miseriis et doloribus compaterentur et hoc solum apostolica voce exclamantes : Quis infr- matur et ego non indirmor, quis scandalizatur, et ego non uror ? B ' Isa. LXI. ▼ Matth. v, 4. 1-3. * Luc. iv, 21. • Psal. cxis, 5. (f. (sic) C Ma Psal. L. 17. * Matth. x . 2. • Matth. xx, Cor. x1, 29. n D · Matth. v, 3. • Psal, cxxxvi, 1. Hebr. III, 14. 31.
οἷος ἦν ἐκεῖνος, ὃς πάροικον καὶ παρεπίδημον ἐπὶ τῆς γῆς ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, καὶ τὸ οἴμοι ἀνοιμώζων, ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη· ἔτι τε οἱ ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος κλαίοντες ἐν τῷ μνησθῆναι αὐτοὺς τῆς Σιών· τούτοις γὰρ οὖν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ πληρῶν ἣν τοῖς πενθοῦσι ὑπέσχετο παράκλησιν, δόξαν ἀποδώσει ἀπαλλαγεῖσι τοῦ πένθους, καὶ ἀντὶ τῆς σποδοῦ ἧς ἐκονίσαντο κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον πενθήσαντες, ἄλειμμα εὐφροσύνης παρέξει, χρίων καὶ αὐτοὺς ἐλαίῳ ἀγαλλιάσεως, ἵνα γένωνται τῆς αὐτοῦ μέτοχοι χρίσεώς τε καὶ βασιλείας, ὥστε καὶ αὐτοὺς εἰπεῖν, μέτοχοι γὰρ τοῦ Χριστοῦ γεγόναμεν. Ἔτι πρὸς τούτοις δώσειν ὁ Χριστὸς τοῖς πενθοῦσι Σιὼν προφητεύεται καταστολὴν δόξης, ἀντὶ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, ἐπὶ (εὶ) τοῖς τοῦ βίου πράγμασιν ἠκηδίασαν, ὥσπερ δυσαρεστούμενοι ταῖς τῶν ἀνθρώπων πράξεσι· καὶ ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόρρωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχὶ βοῶντες τῇ τοῦ ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ;
ἐφ' Α Ἰεσσαὶ προελθὼν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, Β ὃν ἀναπέπαυται τὰ ἑπτὰ τοῦ Θεοῦ πνεύματα, δικαιο- σύνην ἀγαπήσας καὶ μισήσας ἀνομίαν, ἐχρίσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ τῷ λεγομένῳ πνευματικῷ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐλαίῳ· ὃς καὶ λαβών ποτε μετὰ χεί ρας τὸν Ἡσαΐαν καθ᾽ ἂν καὶ ἐνηνθρωπήσει χρόνον, ἀναγνούς τε τὴν προκειμένην περικοπήν, ο πτύξας τὸ βιβλίον, φησί, Σήμερον πεπλήρωται ἡ Γραφή αὕτη. » Αὐτὸς γὰρ ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλεὶς εὐαγγελίσασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα- νῶν τοῖς τῷ πνεύματι πτωχοίς, πρὸς οὓς καὶ ἔφασκεν· • Μακάριοι οἱ ν') πτωχοί τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· » καὶ « ἰᾶσθαι τοὺς τὴν καρδίαν συντετριμμένους, » περὶ ὧν είρη- ται· « Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένη» ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. » Πρὸς τούτοις δὲ καὶ κηρύ- και ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἐλήλυθε τοῖς ὑπὸ τῶν (τοῦ) νοη τῶν (τοῦ) Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλώτοις άφεσιν πάλαι γεγενημένος· διὸ καὶ θαῤῥῶν ἔλεγε τῷ παρα λυτικῷ· « Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι·, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς βεβλαμμένοις, καὶ ὑπὸ τῶν νοητῶν ἀλλοφύλων καὶ Βαβυλωνίων ὁμοίως τῷ Σαμψών καὶ τῷ Σεδεκίᾳ ἐκτυφλωθεῖσιν, ἀνάβλε ψιν ἐλήλυθε παρέξων· ἐν μέρει δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ θεραπευομένων ἦσαν καὶ οἱ σωματικοὶ τυφλοί, οὓς αναβλέψαι πεποίηκε πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν, καὶ μετ τὰ βοῆς εἰρηκότας· · Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ·, οὗτος δέ ἐστιν ὁ καλέσας τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν τοῦ Κυρίου, ὃν ἐκήρυξε μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον τοῦ Ἰωάννου κάθειρξιν, καὶ ὁ διδάξας τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ περὶ τῆς ἡμετέρας κρίσ σεως, ἐν ᾗ ἑκάστῳ τῶν πεπραγμένων ἡ κατ' ἀξίαν ἀποδοθήσεται δίκη. Πρὸς τούτοις δ' ἐλήλυθε παρακα- λέσαι τοὺς πενθοῦντας τὸ κατὰ Θεὸν ἐπαινετὸν τένο θος· οἷς καὶ μακαρισμὸν ἐπήγγελται εἰπών· « κάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Ηλθε δὲ ἐπὶ τούτοις καὶ ὑπὲρ τοῦ δοθῆναι ο ταῖς πενθοῦσι Σιὼν δόξαν. » Τίνες δ' ἂν εἶεν καὶ οὗτοι, ή οἱ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα ζητοῦντες, καὶ τῆς ἐπουρανίου πόλεως εἰσαεὶ τὴν μνήμην ἀναζωπυροῦντες; οἷος εν ἐκεῖνος, ὃς πάροικον καὶ παρεπίδημον ἐπὶ τῆς γῆς ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, καὶ τὸ « Οἴμοι, ν ἀνοιμώζων, ι ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη· › ἔτι τε οἱ ἐπὶ τῶν το ταμῶν Βαβυλῶνος κλαίοντες ἐν τῷ μνησθῆναι αὐτοὺς τῆς Σιών· τούτοις γὰρ οὖν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ πλη- ρῶν, ἣν τοῖς πενθοῦσι ὑπέσχετο παράκλησιν, δόξαν ἀποδώσει ἀπαλλαγεῖσι τοῦ πένθους, καὶ ἀντὶ τῆς σπο δοῦ ἧς ἐκονίσαντο κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον πενθησαντες, ἄλειμμα εὐφροσύνης παρέξει, χρίων καὶ αὐτοὺς ἐλαίῳ ἀγαλλιάσεως, ἵνα γένωνται τῆς αὐτοῦ μέτοχοι χρίσεως τε καὶ βασιλείας, ὥστε καὶ αὐτοὺς εἰπεῖν· «Μέτοχοι γὰρ τοῦ Χριστοῦ γεγόναμεν. » Ετι πρὸς τούτοις δε σειν ὁ Χριστὸς τοῖς πενθοῦσι Σιὼν προφητεύεται ο κα- ταστολὴν δόξης, ἀντὶ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, ἐπὶ (εὶ) τοῖς τοῦ βίου πράγμασιν ηκηδίασαν, ὥσπερ δυσαρεστούμενοι ταῖς τῶν ἀνθρώπων πράξεσι· καὶ • EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. dum '. » Qui de radice Jesse ortus est Jesus Chri- stus Dei, in quem requieverunt septem Dei spi- ritus, justitiam qui dilexit, oditque iniquitatem, unctus est a Deo et Patre ejus spirituali exsulta · tionís oleo; qui et accepto quondam in manibus Isaiæ libro, tempore quo factus erat homo, bunc ipse legit citatum locum : • Claude librum, ait, hodie impleta est hæc Scriptura '; ipse enim vere erat a Patre missus, evangelizare regnum cœlo- rum pauperibus spiritu, quibus dixit : « Beati pau- peres spiritu, quia ipsorum est regnum coelo- rum ; et ‹ mederi contritis corde, de quibus dictum est : « Cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies *., Præterea et annuntiatum venit peccatorum remissionem iis qui prius sub spiri- tualis Nabuchodonosor tyrannide prenebantur. Ideoque confortars dixit paralytico : « Fli, remit- tuntur tibi peccata ", » sed et illis quibus mentis oculi occlusi sunt, quique a spiritualibus alieni- genis et Babyloniis sicut Samson et Sedecias cacati sunt, visum venit redditurus. In numero eorum qui curati sunt ab eo corporaliter cæci erant, qui- bus visum restituit, postquam in se crediderunt, el voce magna clamabant : « Miserere nobis, Ali David '. . Hic est enim qui vocavit e annum placa- bilem Domini, quem annuntiare coepit, conjecto in carcerem Joanne; qui et edocuit regnum Dei, judiciumque nostrum, in quo reddetur unicuique ex verbis et operibus. Insuper venit ad conso- landos omnes luctu coram Deo accepto lugentes ; quos et beatos prædicat, dicens: « Beati qui lu- gent, quoniam ipsi consolabuntur '. . Venit etiam ut daret e lugentibus Sion gloriam. Quinam au- tem essent illi, nisi qui ipsorum patriam quæren- tes, cœlestisque civitatis in sempiternum memoriam revocantes? Qualis erat ille, qui, præscius suæ apud homines commorationis, exclamabat: ‹ Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est *!, et hi quoque, qui super flumina Babylonis flebant cum recordarentur Sion. His enim Christus Dei consolatione fungens quam lugentibus promiserat, luctu exsolutos glorificabit, et pro cinere quo sparsi erant in hac vita lugentes, lætitiæ oleum præsta- bit, ungens et eos exsultationis oleo, ut fiant chrismatis et regni sui participes, juxta hæc Apo- stoli verba: Participes enim Christi effecti su- mus ". › Præterea lugentibus Sion dabit Christus, juxta prophetiam, pallium laudis pro spiritu ma- roris, si res vitæ neglexerint, hominum operi bus despectis; et hic maxime lugentes, non modo quoniam procul Dei promissa viderent, sed et eo quod, propter humanitatem et benignitatem suam eorum miseriis et doloribus compaterentur et hoc solum apostolica voce exclamantes : Quis infr- matur et ego non indirmor, quis scandalizatur, et ego non uror ? B ' Isa. LXI. ▼ Matth. v, 4. 1-3. * Luc. iv, 21. • Psal. cxis, 5. (f. (sic) C Ma Psal. L. 17. * Matth. x . 2. • Matth. xx, Cor. x1, 29. n D · Matth. v, 3. • Psal, cxxxvi, 1. Hebr. III, 14. 31.
PG 22:1257τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; Ψ. ΛΒ. Ἀγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης, περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μίτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄνθος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλλει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. Ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχὴ, περὶ ἧς ἔλεγεν τὸ, περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, καὶ τὸ, νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται, ἐπ’ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλλιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (ὁ) μὲν νυμφίος ὑπῆρχεν τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ῥυτίδα νύμφης ἐκκλησίας, ὡς νυμφίῳ μίτραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμησε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ (ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτὴν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται·
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
ἔσται δὲ ταῦτα φησὶν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύνην, τοῦτ’ ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάντων τῶν δι’ αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. Ψ. ΛΓ.
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
Lift up a standard to the nationsἌρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ἄρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιὼν, ἰδού σοι ὁ σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ’ αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητουμένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδὼμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηρίου. Διατί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ’ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αὐτοὺς ἐν θυμῷ μου. Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας, ὑπισχνουμένη ἐξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς·
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
ὃ καὶ πέρας εἴληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίας, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· εἴπατε ταῖς θυγατράσι Σιών· (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαις· αὗται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιὼν, ἥτις ἐστὶ μητὴρ ἡμῶν κατὰ τὸν ἀπόστολον·) ἰδού σοι ὁ σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν, καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς, δι’ ὧν δηλοῦται ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ παρουσία, ὅτε κριτὴς ἥξει ἀποδώσων ἑκάστῳ τῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος πόνων τοὺς μισθοὺς, καὶ ὧν ἕκαστος φαύλων εἰργάσατο νῦν τὰς ἀμοιβάς. Ἑξῆς τούτοις οἱονεὶ ἐπερωτῶν ὁ λόγος φησὶν, Τίς οὗτος ὁ παραγινόμενος ἐξ Ἐδὼμ, ἐρύθημα ἱματίων (ὃ ἑρμηνεύεται γήϊνος) ἐρύθημα ἱματίων ἐκ Βοσόρ· οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ;
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
Τοῦτο δὲ ἔοικεν εἰρηκέναι ἀποθαυμάζων τὸ καὶ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν κένωσιν, καὶ τὴν ἐπὶ γῆς διατριβὴν, καὶ μετὰ τὸ πάθος, καὶ τὴν κάθοδον τὴν εἰς νεκροὺς, ὡραῖον καὶ λαμπρὸν τοῦ κάλλους τοῦ Σωτῆρος ἐν μηδενὶ συγχυθέντος, μηδὲ ῥύπον μήτε μὴν κηλίδα καὶ σπίλον ἀπὸ τῆς ὑλικῆς καὶ σωματικῆς καταστάσεως τῶν τε γηί̈νων καὶ ἀνθρωπείων πραγμάτων ἀναδεξαμένου· ἔτι δὲ καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ καταπληττόμενος, τὴν πᾶσαν τοῦ διαβόλου στρατιὰν καταγωνισαμένου. Ἐπιφέρει τὸ, οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ βίᾳ μετὰ ἰσχύος; πρὸς ἣν πεῦσιν ὁ Σωτὴρ ἀποκρίνεται, διδάσκων ὅστις ποτὲ εἴη, καὶ φησὶν, Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίμα σωτηρίου. Πάλιν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ λόγος ὡς διὰ τὸ πάθος φησὶν, διὰ τί σοῦ ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷα γὰρ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ἄρας εἰς ἑαυτὸν τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, ἐκ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια περιεβάλετο· ὡς διὰ τοῦτο καὶ ἐν Ζαχαρίᾳ τῷ προφήτῃ λέγεσθαι τὸ, καὶ Ἰησοῦς ἦν ἐνδεδυμένος ἱμάτια ῥυπαρά· ταῦτα δ’ ἦν τὰ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ἐνδύματα· δι’ ἃ μικρῷ πρόσθεν ἐλέγετο, οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται·
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
αὐτὸς γάρ τοι ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Πάλιν δ’ ὁ Σωτὴρ ἀμειβόμενος τὴν ἐρώτησιν, ὅθεν ἐρυθρὰ γένοιτο αὐτοῦ τὰ ἱμάτια διδάσκει λέγων, ἐκ τῶν ἐθνῶν· ἅπερ ἔθνη, μηδενὸς ἀνθρώπων αὐτῷ συνεργοῦντος, μόνος ὑπέταξεν, καταπατήσας τὴν ἀντικειμένην πᾶσαν δύναμιν τῶν πολεμίων αὐτῷ πονηρῶν πνευμάτων. Ψ. ΛΔ. Καὶ ἐμνήσθη Κύριος ἡμερῶν αἰωνίων· ὁ ἀναβιβάσας ἐκ τῆς γῆς τὸν ποιμένα τῶν προβάτων τὸν μέγαν ὁ θεὶς ἐν αὐτοῖς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναβιβασθεὶς ἐκ τῆς γῆς, ποιμὴν τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων, ἢ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ ἐλθὼν ἐπὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραήλ; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ καλὸς ποιμὴν, ὁ θεὶς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων, ὃν ὁ Πατὴρ ἀναβιβάσας ἐκ τῆς γῆς ὑπερύψωσεν, χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ψ. ΛΕ. Πόλις τοῦ ἁγίου σου ἐγενήθη ἔρημος, Σιὼν ὡς ἔρημος ἐγενήθη, Ἱερουσαλὴμ εἰς κατάραν· ὁ οἶκος τὸ ἅγιον ἡμῶν, καὶ ἡ δόξα, ἣν ηὐλόγησαν οἱ πατέρες ἡμῶν, ἐγενήθη πυρίκαυστος, καὶ πάντα τὰ ἐπίδοξα ἡμῶν συνέπεσαν· καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἀνέσχου, Κύριε, καὶ ἐσιώπησας· καὶ ἐταπείνωσας ἡμᾶς ἕως σφόδρα.
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
Ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν· εἶπα, Ἰδού εἰμι ἔθνει οἳ οὐκ ἐπεκαλέσαντό μου τὸ ὄνομα· ἐπὶ δὲ σὲ ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου ὅλην τὴν ἡμέραν πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα, οἳ οὐκ ἐπορεύθησαν ὁδῷ ἀληθινῇ, ἀλλ’ ὀπίσω τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ ἐνταῦθα προφητευθείσης πρότερον τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβολῆς, ἑξῆς σημαίνεται ἡ τῶν ἐθνῶν ἐκλογὴ διὰ τοῦ Χριστοῦ γενομένη· ἐκ προσώπου γάρ τοι τοῦ λαοῦ εὐχὴν ἀναπέμψαντος τοῦ προφήτου, ὁ λόγος ἀποκρίνεται τὴν σκληρίαν καὶ τὸ ἀπειθὲς τοῦ προτέρου λαοῦ διελέγχων, καὶ τὸ φιλάνθρωπον τὸ ἑαυτοῦ παριστάς· πῶς γὰρ, φησὶ, ταῦτα φατὲ ὡς ἐμοῦ πρὸς τὸ σώζειν ὑμᾶς ὀκνοῦντος; καὶ μὴν καὶ τοῖς μὴ ἐπερωτήσασί με, μὴ δὲ ζητήσασιν ἐμφανῶς ἐμαυτὸν παρέστησα.
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
Καὶ δὴ πρόδηλον ὅπως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ πρότερον ἀγνοούμενος τοῖς ἔθνεσιν, ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἀγαθότητι καὶ φιλανθρωπείᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων, ἐμφανὴς αὐτοῖς ἐγενήθη, μηδεπώποτε αὐτὸν δι’ ἣν εἶχον περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην περὶ ὧν ἐδέοντο ἐρωτήσασι, εὑρέθη τε ἡμῖν τοῖς μὴ ζητήσασιν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ μὴ ἐπικαλεσαμένοις αὐτοῦ τὸ ὄνομα ἐνανθρωπήσας ἀπεκρίνατο, μονονουχὶ βοῶν τὸ, ἰδοὺ πάρειμι. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως σαφῶς ὁ λόγος προφητεύει· ἑξῆς δὲ αὖθις δυσωπητικώτατα πρὸς τὸν τῶν Ἰουδαίων λόγον ἐπιφέρει λέγων, ἐπὶ δὲ σὲ ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου, πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Δύναταί γε μὴν διὰ τούτων καὶ τὸ σχῆμα τοῦ κατὰ τὸν σταυρὸν πάθους αὐτοῦ σημαίνεσθαι. Τοσαῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ Ἡσαίου· ἀλλὰ γὰρ ἐν τέτταρσι καὶ τὴν τῶν Ἐκλογῶν ὑπόθεσιν ἐν τῷ τῆς Καθόλου Στοιχειώδους Εἰσαγωγῆς ἐνάτῳ τούτῳ συγγράμματι περιγράψαντες, ἐν τῷ δεκάτῳ τοῖς ἀπὸ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὸν λογισμὸν καταβεβλαμμένοις ἑτέραν ἁρμόττουσαν ἔφοδον παρασχεῖν πειρασόμεθα.
ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόῤῥωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχί βοῶντες τῇ τοῦ Ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, « Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται καὶ οὐκ ἐγὼ τυροῦμαι; ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. . Α ο Αγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης· περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μέτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄν θος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλ λει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. » Η τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχή, περὶ ἧς ἔλεγε τό • Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, » καὶ τό· « Νῦν ἡ ψυ χή μου τετάρακται, ο ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλ- λιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυ ρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ (6) μὲν νυμφίος ὑπῆρχε τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ρυτίδα νύμφης Εκκλησίας, ὡς νυμφίω μί- Β τραν αὐτῇ (ῷ) περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμη- σε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ(ου) κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτήν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται. Εσται δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιο σύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάν- των τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΑΓ'. «Αρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητου- μένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. - Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; Οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηριου. Δια τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αυτ τοὺς ἐν θυμῷ μου. » Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παν ρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκ- κλησίας, ὑπισχνουμένη ἑξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὁ καὶ πέρας είληχεν (φεν) ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίᾳ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· . Εἴπατε ταῖς θυγα τράσι Σιών. » (δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαις· αὖ- ται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιών, « ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν » κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· • Ιδού σοι ὁ Σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μια ECLOGA PROPHETICÆ. LIB. IV. - Isa. Lx1, 10, 11. • Gal. iv, 26. PATROL. GR. XXII, B C D CAPUT XXXII. ‹ Gaudeat anima mea in Domino : quia induit me vestimentis salutis : et indumento justitiæ circum- dedit ne, quasi sponsum decoratur corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabit justitiam, et laudem coram universis gentibus . > Domini nostri Jesu Christi anima, de qua dixit : Tristis est anima mea ', » et : • Nunc anima mea turbata est *, . in nulla creaturarum gaudet et exsultat, nisi in solo Patre et Domino. Induit enim eum di- vinitatis vestimento, veræque et perfectæ justitia indumento. Sed et sponsus exstitit neque maculam neque rugam habentis sponsa Ecclesiæ, quæ eum quasi corona circumdedit, sponsa vero integerrim mæ divinitatis, quam velut sponsam præclaro Do- mini spiritu decoravit. Præterea sicut fertilem egregiamque terram excoluit eam, atque sicut hor- tum germinantem et germinibus suis florentem, quibus et magnus Dei paradisus ornatus fuisse di- citur. Hæc erunt, ait, postquam justus Dominus, nec modo Judæorum sed et gentium dominator Deus, suam germinaverit justitiam, id est Christum suum, coram universis quæ in eum crediderunt gentibus. CAPUT XXXIII. - • Elevate signum ad populos. Ecce Dominus au- ditum fecit in extremis terræ. Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt eos, populus san- ctus, redempti a Domino. Tu autem vocaberis : Quæsita civitas et non derelicta *. • Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suæ ? Ego qui loquor justitiam, et propu- gnator sum að sálvandum. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcan- tium in forculari? Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum: calcavi eos in furore meo. Iterum hic prophetia jubet accipere signum de gentium Ecclesia, promittens quod Dominus au- ditum faciet usque ad extrema terræ; quod et im- pletum est Salvatoris nostri Jesu adventu, in omnem terram diffusa apostolorum ejus prædicatione, ver - bisque eorum ad extrema terræ. Dein dicitur : • Dicite filiabus Sion » (gentium scilicet Ecclesiis : ipsæ enim filiæ sunt cœlestis Sion, ‹ quæ est mater nostra, » juxta Apostolum *): « Ecce Salvator tuus venit, ecce merces ejus cum eo, et reliqua, quibus ostenditur secundus Christi adventus, cum judex veniet, reddens unicuique hujus vitæ factorum • Isa. LXIII, 1-3. • Matth. XXVI, 38. • Joan. x11,27. 62. LXII, 10, 11.
Second witness · khazarzar edition
Generalis elementaria introductio † Eclogae propheticae 1 λόγου τε καὶ βίου διεξοδευθεῖσα τὰς περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μαρτυρίας, δι' ἐναργῶν καὶ πιστῶν καὶ ἀληθῶν ἀποδείξεών τε καὶ συλλογισμῶν ἐπιστοῦτο, βραχείαις κομιδῇ ταῖς ἀπὸ τῶν παρά τε Ἰουδαίοις καὶ ἡμῖν πεπιστευμένων θείων γραφῶν ἐπὶ τέλει χρησαμένη μαρτυρίαις· ἐπεὶ μὴ δὲ ἄλλος ᾕρει λόγος τοῖς ἔτι πάντη ταῖς θείαις ἀπιστοῦσιν γραφαῖς δαψιλεῖς ἐξ αὐτῶν παρατίθεσθαι τὰς συστάσεις. Τά γε μὴν ἐν χερσὶν τοῖς ἐκ τῆς ἐκείνων ἀποδείξεως οἷα δὴ θείαις ἤδη καὶ θεοπνεύστοις πιστεύειν ὀφείλουσιν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς τὸ λεῖπον ἐκείναις ἀποπληροῦντα πεπόνητο, συναγωγὴν περιέχοντα συλλήβδην ........... περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προφητείαν, ἃς ἀπὸ π............. τ . ς . παλαιὰ διαθήκης ὑφ' ἓν συναγεῖν ἔδοξεν· δ............ τερον· πῆ δὲ καὶ δι' ὑπονοιῶν τὰ περὶ αὐτοῦ προειρ .........ον αὐτὸν καὶ τὰς κατ' αὐτὸν οἰκονομίας. οὐχὶ δὲ καὶ εις ........ μόζομε ἃ πέρας εἰληφότα δείκνυται· Τὰς δὲ τοιαύτα ............ .... ἀρχούσας· καὶ σποράδην οὐ μόνον προφητεία ........... ουσα .. ἱστορίαις ἐναποκειμένας· οὐκ ὀλίγοις ........ αχθείσα ἔσεσθαι χρησίμους· ἐπεὶ μὴ ῥάδιον ἀλλ' ὡς ἐκ τῆς ..... τάδην τῶν γραφῶν συναναγνώσεως τὰς πάσας ὑποπίπτειν τοῖς ἀνὰ στόμα καὶ διὰ μνήμης φέρειν αὐτὰς βουλομένοις. Ἰστέον δ' ὡς πρὸ τῆς παρούσης ὑποθέσεως Χρονικοὺς συντάξαντες Κανόνας, ἐπιτομήν τε τούτοις παντοδαπῆς ἱστορίας Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων ἀντιπαρα 2 θέντες, τὴν Μωσέως καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ προφητῶν ἀρχαιότητα δι' αὐτῶν παρεστήσαμεν· οἷς τὴν μετὰ χεῖρας σποράδην ἀκόλουθον ὑπολαμβάνοντες, εἰκότως μετ' ἐκείνην ἐπὶ τὴν παροῦσαν ἐληλύθαμεν πραγμάτειαν· ἣν καὶ χαριέντως ἄν τις τῷ τῆς σοφῆς μελίττης ἀπεικάσειεν φυσικῷ σπουδάσματι, πρὸς ἣν ἀναπέμπων ἡμᾶς ὁ ἐν Παροιμίαις ἱερὸς λόγος φησὶν, ἢ πορεύθητι πρὸς τὴν μέλιτταν, καὶ ἴδε πῶς ἐργάτις ἐστὶ, τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ἐμπορεύεται· ἧς τοὺς πόνους βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται· ποθεινή τε ἐστὶν πᾶσιν καὶ ἐπίδοξος, καίπερ οὖσα τῇ ῥώμῃ ἀσθενὴς, τὴν σοφίαν τιμήσασα προήχθη. Ὃν γὰρ ἡ ἐργάτις ἐκείνη τρόπον τὴν σοφίαν τιμῆσαι μαρτυρουμένη, τῶν εὐθαλῶν βλαστῶν ἀναλεγομένη τὰ πρόσφορα, ἐκ τῆς ἁπάντων ἐπισυναγωγῆς τε καὶ ἐργασίας βασιλεῦσι καὶ ἰδιώταις ὑγιεινοὺς, ᾗ φησὶν ἡ γραφὴ, παρέχεται τοὺς ἑαυτῆς πόνους, ταυτόν τι καὶ τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικὰς ἡμῖν Ἐκλογὰς, ἀπάνθισμα τῶν τοῦ Θεοῦ λογικῶν λειμώνων τυγχανούσας, περιέξειν ἡγοῦμαι, τὴν μὲν τῶν κηρῶν εὔπλαστον δημιουργίαν ἐν ψιλαῖς ταῖς λέξεσιν ἀποσωζούσας, τὰ δ' ἐν αὐτῷ τεθησαυρισμένα νοήματα καταλλήλῳ τῷ γλυκεῖ καὶ ὑγιεινοτάτῳ τῆς σοφῆς ἐν ἐκείνης γεννήματι εἴσω που ἐν ἀπορρήτοις ταμιευόμενος. Τίς γὰρ δὴ τῶν πιστῶν οὐκ ἂν ὁμολογήσαι πάσης διὰ σωμάτων ἡδονῆς τε καὶ ὠφελείας ἀσυγκρίτῳ διαφέρειν ὑπεροχῇ τὰς σωτηρίους περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραθέσεις, ἐπιτηδείους πρὸς ἀνάληψιν ὑπαρχούσας τῆς κατὰ ἀλήθειαν ὠφελίμου καὶ ὑγιεινῆς ὀρθοδοξίας; Ἣν 3 περιέπειν ἀναγκαῖον οὐ μόνους τοὺς τὴν ἕξιν προβεβηκότας βασιλεῖς ὀνομαζομένους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑποβεβηκότας καὶ πρῶτον ἄρτι τῷ θείῳ προσιόντας λόγῳ· οἷς καὶ διαφερόντως ἐπιτηδείαν ἔσεσθαι νομίζω τὴν ὑπόθεσιν, ὡς ἂν ἀκριβοῦν ἐξ αὐτῆς δύναιντο τὴν περὶ ὧν κατηχήθησαν λόγων ἀσφάλειαν· τότε μᾶλλον τῆς ἁπλῆς καὶ ἀκεραίου πίστεως πεῖσμα βέβαιον ἰσχούσης, ἐπειδὰν τῷ λογισμῷ τοὺς δι' ἀποδείξεως προεγκαταβαλὼν τίς θεμελίους τὴν ἀκριβῆ τῶν πεπιστευμένων κατάληψίν τε καὶ γνῶσιν πρὸς ἐπικτη ............ν γοὖν ἕνεκεν φημὶ δὲ τῶν ἐτ.. τοιχειώσε .............. ἀναγκαῖον εἶναι παρέστη μετὰ τὴν ἑκάστης προ...........ιν, ὡς ἐν εἰσαγωγῆς τρόπῳ διήγησιν βραχυ .......... ενὶ μάλιστα συντομωτάτην 1
παραθέσθαι περὶ ......... μὲν ἔλεγχον τῶν πιστεύειν μὲν ὡς θείαις ........... ραῖς αὐχούντων γραφαῖς· μὴ μὴν προσιεμεν .. υτα .. .........ῶν Ἰησοῦν ὡς ἂν αὐτὸν ὄντα τὸν προφητευόμενον· ἐπαπορήσιν π.... αὐτοὺς, λέγω δὲ τοὺς ἐκ περιτομῆς, καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν αἱρέσε .... μοῦ δὲ καὶ ἀνατροπὰς ὧν ἂν εἴποιεν μυθικώτερον ἐπιλύειν πειρώμενοι τὰς θείας φωνάς. Ἔσται δὲ καὶ διὰ βραχέων μετρία τὶς ἡμῶν ἐξήγησις, ὅτε μὲν ἀπόδειξιν περιέξουσα τοῦ κατὰ μόνον τὸν ἡμετέρον Σωτῆρα πεπληρῶσθαι τὰς ἱερὰς τοῦ Θεοῦ προρρήσεις, ὅτε δὲ τὴν ἡμετέραν γνώμην ἣν ἐχόμεν περὶ τῶν ἐκτεθησομένων σημαίνουσα. Ἀλλὰ γὰρ τούτων ἐφάπτεσθαι μέλλοντας, ἀναγκαίως προδιαστείλασθαι ὡς πῆ μὲν προόντα οὐ μόνον 4 τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀλλὰ καὶ πάσης γενετῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ Λόγον διδάσκουσιν οἱ ἱεροὶ λόγοι, Θεὸν ... αὐτὸν μετὰ τὸν Πατέρα καὶ Κύριον προσαγορεύοντες, οἷα δὴ καὶ τὸ κήρυγμα τὸ ἐκκλησιαστικὸν περιέχει ἀκολούθως τῇ εὐαγγελικῇ μαρτυρίᾳ εἰπούσῃ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος· καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος· πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· πῆ δὲ τὰς δύο παρουσίας αὐτοῦ προαναφωνοῦσι· τήν τε προτέραν, ἐν ᾗ μήτε εἶδος αὐτὸν μήτε κάλλος ἕξειν προυθέσπιζον διαρρήδην ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ σαφῶς οὕτως ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ προτέρου λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ καταδικασθήσεσθαι λέγοντες· οἷα δὴ καὶ ἀποδείκνυνται τῆς προτέρας αὐτοῦ παρουσίας αἱ κατὰ τοὺς Τιβερίου χρόνους οἰκονομίαι· καὶ τὴν δευτέραν, οὐκέθ' ὁμοίαν τῇ προτέρᾳ, θειοτέραν δὲ καὶ πολὺ τῇ δόξῃ παραλλάττουσαν, μετ' ἀγγελικῆς δορυφορίας καὶ τῆς ἀπ' οὐρανῶν παρατάξεως γενησομένην· οἷς εὐγνωμόνως τὸν ἐντυγχάνοντα χρεὼν κανόνα ὥσπερ καὶ σκοπὸν τὸ κήρυγμα κατέχειν τὸ ἀποστολικὸν τέλεια καὶ ἀπαρεγχείρητα τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα διαφυλάττοντα, τουτέστιν τὰ περὶ τῆς πρώτης καὶ ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως, καὶ τὰ τῆς τοῦ θείου Λόγου προϋποστάσεώς τε καὶ ὑπουργίας, ἣν ἐπὶ τῇ τῶν γενητῶν ἁπάντων δημιουργίᾳ, οἷα δὴ λόγος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . χωρὶς τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ' Ἑβραίοις ἀνεκφωνήτων, ὧν διὰ τῆς συνθέσεως τὸ σημαινόμενον ὄνομα ἄρρητον ὑπάρχον, καταχρηστικώτερον δὲ Κύριος ἐπικαλούμενον, οὐδέπω ποτὲ ἐπὶ ἀγγελικῆς παρείληπται δυνάμεως, ὡς ἐπιστήσεις καθ' ὅλης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς, ἔνθα ὁ Θεὸς ἢ ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος ἀναγέγραπται κεχρηκέναι τίσι· πότερον ἐπὶ τὴν ἀγένητον τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσιν ἀνενεκτέον τὰ δηλούμενα, ἢ ἐπὶ τὸν τούτου Λόγον, ὃν δεύτερον τυγχάνοντα τῶν ὅλων αἴτιον καὶ Θεὸν καὶ Κύριον κατὰ τὸ σημαινόμενον ἐκ τοῦ παρ' Ἑβραίοις ἀρρήτου ὀνόματος προσαγορεύειν εἴωθεν ἡ θεία γραφή. Καὶ δῆτα ἐπὶ τοῦ παρόντος φήσαντος τοῦ λόγου, ὅτι δὴ κατέβη κύριος, καὶ εἶπεν κύριος τὰ ἀναγεγραμμένα, ζητήσαι ἄν τις εὐλόγως εἴτε ἐπί τινα τῶν ἀγγέλων, εἴτε ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον τὴν ἀναφορὰν ἔχει τὸ δηλούμενον. Ἀλλ' ἐπὶ μὲν ἀγγέλων οὐχ' οἷόν τε· τοῦτο μὲν, ὅτι κἀνταῦθα « τὸ Κύριος διὰ τῆς ἀνεκφωνήτου παρείληπται προσηγορίας, τοῦτο δὲ, ὅτι ἑτέροις παρ' αὐτὸν ὑποβεβηκόσιν ἐμφαίνει πεποιῆσθαι τοὺς λόγους. Πάλιν δ' αὖ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀνοικεῖος ἡ διάνοια· οὐ γὰρ δὴ αὐτῷ πρέποι ἂν λέγειν τὸ, δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν, καὶ τὸ, κατέβη κύριος ἰδεῖν τὴν πόλιν, οὐδαμῶς ἂν ἁρμόττοι περὶ τῆς αὐθεντείας λέγεσθαι. Λείπεται δὴ νοεῖν τὸν θεῖον Λόγον καὶ διὰ τῶν προκειμένων δηλοῦσθαι. Οὗτος δὴ τὴν τῶν ἁπάντων πρόνοιάν τε καὶ οἰκονομίαν πρὸς τοῦ Πατρὸς ἐπιτετραμμένος οὐ πώποτε διέλειπεν τότε μὲν δι' ἑαυτοῦ, τότε δὲ δι' ὑπηρετῶν ἀγγέλων τῷ πατρικῷ βουλήματι τὰ συντείνοντα ἐπὶ τῇ τῶν ὅλων ὠφελείᾳ τε καὶ σωτηρίᾳ διακονούμενος. Μυστικῆς δὲ καὶ ἀπορρήτου θεωρίας ἐχόμενα τὰ κατὰ τὸν τόπον οὐ νῦν ἀναπτύσσειν καιρός. Γʹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Πρῶτος ἀναγέγραπται γενόμενος 2
χρηματισμὸς τῷ Ἁβραὰμ ὅτε εἶπεν αὐτῷ Κύριος· Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου εἰς τὴν γῆν ἣν ἄν σοι δείξω· καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα, καὶ εὐλογήσω σε, καὶ μεγαλυνῶ τὸ ὄνομά σου, καὶ ἔσῃ εὐλόγητος· καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς. Δεύτερος, ὅτε ὤφθη αὐτῷ Κύριος καὶ εἶπεν αὐτῷ· Τῷ σπέρματί σου δώσω τὴν γῆν ταύτην. Καὶ τρίτος, ὅτε ὁ Κύριος εἶπεν τῷ Ἁβραὰμ μετὰ τὸ διαχωρισθῆναι τὸν Λὼτ ἀπ' αὐτοῦ τὰ ἀναγεγραμμένα. Τέταρτος, ἐν ᾧ εἴρηται, μετὰ δὲ 7 τὰ ῥήματα ταῦτα ἐγενήθη ῥῆμα Κυρίου πρὸς Ἁβραὰμ ἐν ὁράματι τῆς νυκτὸς λέγων, Μὴ φοβοῦ Ἅβραμ, ἐγὼ ὑπερασπίζω σου· καὶ μεθ' ἕτερα· Ἐγὼ Κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώρας Χαλδαίων. Πέμπτος, ὅτε ὤφθη Κύριος τῷ Ἁβραὰμ καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγώ εἰμι ὁ Θεόςσου· εὐαρέστει ἐνώπιον ἐμοῦ, καὶ τὰ λοιπά. Ἕκτος, ἐν ᾧ πάλιν ὤφθη αὐτῷ Κύριος πρὸς τῇ δρυῒ τῇ Μαμβρῇ καθημένου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ μεσημβρίας· ἀναβλέψας δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ εἶδεν, καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες εἱστήκεισαν ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν προσέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἀπὸ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ· καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ εἶπεν· Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου μὴ παρέλθῃς τὸν παῖδά σου, ληφθήτω δὴ μικρὸν ὕδωρ, καὶ νιψάτωσαν τοὺς πόδας ὑμῶν. Εἶτα μετά τινα ἐπιφέρεται, ὅτι ἐξαναστάντες ἐκεῖθεν ἐπέβλεψαν ἐπὶ πρόσωπον Σοδόμων· Ἁβραὰμ δὲ συνεπορεύετο μετ' αὐτῶν συμπροπέμπων αὐτούς· ὁ δὲ Κύριος εἶπεν· Μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἁβραὰμ τοῦ παιδός μου ἃ ἐγὼ ποιῶ; Ἁβραὰμ δὲ γινόμενος ἔσται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολὺ, καὶ ἐνευλογηθήσεται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς· ἤδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτῶν, καὶ φυλάξουσιν τὰς ὁδοὺς Κυρίου, ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ Κύριος ἐπὶ Ἁβραὰμ ἃ ἐλάλησεν πρὸς αὐτόν. Εἶπεν δὲ Κύριος· κραυγὴ Σοδόμων καὶ Γομόρρας πεπλήθυνται. Καὶ μετ' ὀλίγα· καὶ ἀποστρέψαντες ἐκεῖθεν οἱ ἄνδρες ἦλθον εἰς Σόδομα· Ἁβραὰμ δὲ ἦν ἐστηκὼς ἐναντίον Κυρίου· καὶ ἐγγίσας Ἁβραὰμ εἶπεν, Μὴ συναπολέσῃς δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· ἐὰν 8 ὦσι πεντήκοντα δίκαιοι ἐν τῇ πόλει ἀπολέσεις αὐτούς; οὐκ ἀνήσεις πάντα τὸν τόπον ἕνεκεν τῶν πεντήκοντα δικαίων, ἐὰν ὦσιν ἐν αὐτῇ; μηδαμῶς σὺ ποιήσεις ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἀποκτεῖναι δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς· καὶ ἔσται ὁ δίκαιος ὡς ὁ ἀσεβής· μηδαμῶς· ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; Καὶ μεθ' ἕτερα φησὶν ἡ γραφή· Ἀπῆλθεν δὲ Κύριος ὡς ἐπαύσατο λαλῶν τῷ Ἁβραάμ. Εἰσῆλθον δὲ καὶ οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· Λὼτ δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν πύλην Σοδόμων. Ἐπιστῆσαι ἄξιον πότερον ἄγγελος ὁ τυχὼν κατὰ τοὺς τόπους δηλοῦται ὁ τοὺς χρηματισμοὺς πρὸς τὸν Ἁβραὰμ πεποιημένος, ἢ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἢ τρίτος τίς παρὰ τούτους ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃν μετὰ τὸν ἀνωτάτω Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν ἀποκαλεῖν ἔθος τῇ ἱερᾷ γραφῇ· ἔτι τε ζητῆσαι, τίς ἦν ὁ τῶν τριῶν τῶν ὀφθέντων τῷ Ἁβραὰμ ἀνδρῶν, πρὸς ὃν αὐτός τε εἶπεν, Κύριε, εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου· καὶ πάλιν, Μηδαμῶς· ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; περὶ οὗ καὶ ἡ θεία γραφὴ οὐ μόνον πρῶτον ἀλλὰ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον ἱστορηκώς φησιν, ὤφθη δὲ αὐτῷ Κύριος, ἐπὶ τῇ Κύριος προσηγορίᾳ τοῦ ἀνεκφωνήτου ἐν τῷ Ἑβραικῷ τεταγμένου ὀνόματος, ὅπερ οὐδεπώποτε ἐπὶ ἀγγελικῆς δυνάμεως παρείληπται. Ὅτε γοῦν ὁ Λὼτ τοῖς εἰς Σόδομα ἐλθοῦσιν ἀγγέλοις ἀναγέγραπται λέγων, Δέομαι, κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος ἐνώπιόν σου, κεῖται μὲν ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ τὸ κύριε, ἀλλ' οὐ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων τῶν παρ' Ἑβραίοις ἐπὶ τοῦ ἀρρήτου ὀνόματος τοῦ Θεοῦ παραλαμβανομένων, δι' 9 ἑτέρων δὲ συλλαβῶν δι' ὧν καὶ ὁ παρ' ἀνθρώποις ὀνομαζόμενος κύριος τῶν πρός τι τυγχάνων, οἷον οἰκέτου κύριος, παρ' Ἑβραίοις ἐγγέγραπται· ἀλλ' οὐδέν γε τούτοις ἔχον παραπλήσιον τὸ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ αὐθεντείας διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων παραλαμβανόμενον ἔν τε ταῖς 3
ἀναγεγραμμέναις τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἁβραὰμ ὀπτασίαις ἐμφερόμενον σαφῶς παρίστησιν, μὴ δὲ ἄγγελον, μὴ δὲ ὀλίγῳ τοῦτον ἐπαναβεβηκυῖαν τινὰ θείαν δύναμιν αὐτῷ κεχρηματικέναι, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Θεὸν, οὗ τὴν ἄρρητον ἐκφώνησιν, αὐτὴν δὴ ταύτην κατὰ τοὺς τόπους διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐμφερομένην, μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ μετώπου περιέκειτο φέρων ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ πετάλου τὸ λεγόμενον ἐκτύπωμα σφραγίδος ἁγιάσματος κυρίου. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἀδιάφορόν ἐστι τῇ θείᾳ γραφῇ ἐπ' ἀγγέλων χρῆσθαι τῇ τοιαύτῃ προσηγορίᾳ, πρόδηλον ἐκ τοῦ σφόδρα παρατετηρημένως ποτὲ μὲν αὐτὸν τὸν Θεὸν ἢ τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον κύριον ὦφθαί τε καὶ κεχρηκέναι τοῖς δικαίοις ἱστορεῖν, ποτὲ δὲ ἀγγέλους ἀναγράφειν τοὺς ἑωραμένους. Σαφῶς οὖν ὁ τῇ Ἅγαρ ἀλωμένῃ ἐπιφανεὶς ἄγγελος ἦν· καὶ γὰρ ἐχρῆν ἐκείνῃ μὲν, ἅτε πλεῖστον ὅσον ἀπολειπομένῃ τοῦ Ἁβραὰμ, καὶ οὐδέν τι πλέον ἀγγελικῆς ὀπτασίας θεωρεῖν δυναμένῃ, κατάλληλον τὴν ὀπτασίαν γενέσθαι διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου παρουσίας, τῷ δὲ Ἁβραὰμ διὰ τῆς μείζονος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ἐπιφανείας. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ αὐτοὶ τῶν πρὸς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ φωνῶν οὐκ ἂν μὲν ἁρμόσειεν, εἰ ἐπὶ ἀγγέλους τίς αὐτοὺς ἀνάγειν πειρῷτο, μόνῳ δὲ 10 Θεῷ πρέποι ἂν αὐτοὺς λέγειν, οἷον τὸ, καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα καὶ εὐλογήσω σε, καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· μάλιστα δὲ τὸ, ἐγὼ κύριος ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώρας Χαλδαίων· καὶ τὸ, ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, εὐαρέστει ἐναντίον ἐμοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὐδεὶς οὕτω γένοιτ' ἄν ποτ' ἠλίθιος ὡς ἄγγελον αὐτὰ ὑπονοεῖν εἰρηκέναι. Καὶ ὅτε γοῦν πρὸς τῇ δρυῒ καθεζομένῳ τῷ Ἁβραὰμ οἱ τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν, πρόσεισι μὲν αὐτοῖς ὁ Ἁβραὰμ, ἀλλ' οὐ τοῖς τρισὶν, ἑνὶ δὲ μόνον τὸ, κύριε εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων οὐδ' εἷς τῷ Ἁβραὰμ εἰσάγεται ὁμιλῶν· ἐπεὶ μὴ δὲ ᾕρει λόγος τοὺς οἰκέτας ἐπὶ τοῦ κυρίου φθέγγεσθαι, μόνος δὲ ὁ κύριος χρηματίζει, ὃς καὶ φησὶν, μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἁβραὰμ τοῦ παιδός μου, καὶ τὰ λοιπά. Εἶτα οἱ μὲν ἄνα ἅμα τῷ κυρίῳ ἄνδρες, δῆλον δ' ὅτι οἱ ἄγγελοι, ἀποστρέψαντες, μόνοι κατῆλθον εἰς Σόδομα, τοῦ κυρίου μὴ συμπαρόντος αὐτοῖς· πῶς γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν τὸν εὐμενῆ καὶ ἴλεω Θεὸν τοῖς ἀσεβέσιν ἐνεπιδημεῖν; ὁ δὲ ἐπιμένων τῇ πρὸς τὸν θεοφιλῆ καὶ δίκαιον συνουσίᾳ τε καὶ διατριβῇ, χαίρει μὲν αὐτοῦ τῇ ὁμιλίᾳ, ὑπερασπίζεται δὲ καὶ τὴν φιλανθρωποτάτην εὐχὴν, ἐν ᾗ καὶ τὸ μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν εἰρηκὼς ὁ Ἁβραὰμ ἐναργέστατα παρίστησιν ἑαυτὸν εὖ καὶ ἀκριβῶς εἰδέναι, ὅτι μὴ ἀγγέλῳ, μὴ δ' ὑποβεβηκύιᾳ θείᾳ δυνάμει, ἀλλ' αὐτῷ Θεῷ διαλέγοιτο. Εἶθ' ἑξῆς ἀκριβῶς τὰ πράγματα διαιρῶν ὁ λόγος τοὺς ἐπὶ Σόδομα ἀνελθόντας σαφῶς ἀγγέλους προσαγορεύει, ἐπιλέγων, ὅτι δὴ ἦλθον οἱ δύο ἄγγελοι εἰς Σόδομα ἑσπέρας· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς οὔτε κύριον οὔτε Θεὸν 11 ὀφθῆναι τῷ Λὼτ, ἢ καὶ λελαληκέναι, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους ἀναγράφει· ὥστ' ἐκ παντὸς πρόδηλον, ὅτι Κύριος ἦν καὶ Θεὸς, ἀλλ' οὔ τις ἀγγέλων, ὁ τῷ Ἁβραὰμ ὦφθαι πρὸς τῆς γραφῆς μαρτυρούμενος. Πάντες μὲν οὖν οἱ διακόπτειν ἐθέλοντες τὴν τῆς παλαιᾶς πρὸς τὴν καινὴν διαθήκην σύμπνοιαν, ὥσπερ ἑρμαίῳ τοῖς τόποις ἐπιβαίνοντες σαφῶς ἐκ τούτων παριστάναι δοκοῦσιν ἕτερον ὑπάρχειν τὸν τοῦ Χριστοῦ πατέρα, ὃν καὶ ἀόρατον ὑπὸ τῆς εὐαγγελικῆς φωνῆς ὁμολογεῖσθαι, παρὰ τὸν Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν Θεὸν διαφόρως ὀφθέντα, τότε μὲν τῷ Ἁβραὰμ, τότε δὲ τῷ Ἰσαὰκ, ᾧ καὶ αὐτῷ χρηματίζων τὰ παραπλήσια τοῖς ἐπὶ τοῦ Ἁβραὰμ προθεσπίζει, ὁμοίως δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ, τάχα δὲ καὶ Ἡσαΐᾳ φήσαντι, εἶδον τὸν κύριον Σαβαὼθ, καὶ τοῖς λοιποῖς προφήταις παραπλησίως· ἡμεῖς δὲ, ἐπεὶ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς πάλαι τοῦ Θεοῦ προφήταις ἐμφέρεταί τι θεῖον λόγιον ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φάσκων, δι' ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι· Καὶ οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει κύριος· καὶ τῷ Μωσεῖ δὲ χρηματίζων φησὶν, οὐδεὶς ὄψεταί μου τὸ πρόσωπον καὶ ζήσεται, ὡς πρὸς τοὺς προειρημένους ὁμοῦ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς, ἔτι τε τοὺς μὴ προσϊεμένους δευτέραν μετὰ τὴν ἀγένητον φύσιν 4
προϋπάρχειν θεότητα τοῦ υἱοῦ, ταῦτα ἐπαπορήσομεν, πῶς ὁ καὶ κατὰ ταύτας τὰς προφητείας ἀναλλοίωτος, καὶ ἄτρεπτος, καὶ πάλιν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν λέγων πληροῦν μόνος Θεὸς, σαφῶς τε καὶ κατ' αὐτὸν τὸν νόμον σχεδὸν ἀόρατος εἶναι δηλούμενος, κατὰ τὸ, 12 οὐδεὶς ὄψεταί μου τὸ πρόσωπον καὶ ζήσεται, ἀλλοιούμενος πάλιν, καὶ ὡς περιτρέπων τὴν αὐτὸς ἑαυτοῦ οὐσίαν εἰς ἐν μικροῖς τισὶ μορίοις τῆς γῆς χωρητὸς ἐγίγνετο, καὶ ἑωρᾶτο τότε μὲν τῷ Ἁβραὰμ, τότε δὲ τοῖς ἄλλοις προφήταις; Ταυτὶ γὰρ εἰ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων ἀναφέροιτο Θεὸν, οὐ μόνον τῇ εὐαγγελικῇ φωνῇ δόξαι ἂν διαφωνεῖν, ἀλλὰ καὶ ταῖς προφητικαῖς, ἀχώρητον καὶ ἀναλλοίωτον αὐτὸν καὶ ἀόρατον ἀνθρώποις ἀποφηναμέναις· εἰ μὴ ἄρα μὴ δὲ ὦφθαι τίς εἴποι αὐτὸν τὸν Θεὸν τοῖς ἀναγεγραμμένοις, φαντασιῶσαι δὲ αὐτοὺς αὐτὸ μόνον, ὡς δοκεῖν μὲν ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, οὐ μὴν καὶ ἀληθῶς τί τῶν νομιζομένων φαίνεσθαι θεωρεῖν, οὐδὲ μὴν ἀκούειν κατ' ἀλήθειαν, ἀπατωμένους δὲ καὶ ἐν τούτοις νομίζειν, καὶ δοκεῖν ἀκούειν, ὅπερ ἀνοίκειόν τε καὶ ἀλλότριον ὑπάρχει τῆς ἀψευδοῦς καὶ ἀπλανοῦς τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως· ἔτι δὲ καὶ ἀσύστατον ὂν δείκνυται ἐκ τοῦ λέγειν ἱστορεῖσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἁβραὰμ τὸ, ἤδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτὸν καὶ φυλάξουσιν τὰς ὁδοὺς κυρίου ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ κύριος ἐπὶ Ἁβραὰμ ἃ ἐλάλησεν πρὸς αὐτόν. Ἀναμφιλέκτως γοὖν ταῦτα ὡς περὶ ἑτέρου κυρίου αὐτὸς ὁ Κύριος διαλέγεται· πῶς οὖν ἐστὶ οἷόν τε τὸν τῶν ὅλων ὑπονοεῖν Θεὸν ταῦτα εἰρηκέναι; Περὶ ποίου γὰρ ἑτέρου παρ' αὐτὸν κυρίου δύναται λέγεσθαι τὰ ἐγκείμενα; Ἀλλὰ γὰρ σαφῆ ἐκ τούτων ὅτι μηδὲ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσήκειν ἔοικε τὰ δηλούμενα· δέδεικται δὲ ὅτι μηδὲ τῇ τῶν ἀγγέλων φύσει· οἶδεν γοῦν, ὡς ἔφην, ὁ λόγος ἐπαληθεύειν ἐπὶ τῇ τῶν 13 ἀγγέλων ἐπιφανείᾳ, σαφῶς ἐπισημαινόμενος τὰς δι' αὐτῶν ὀπτασίας. Εἰ δὴ οὖν μήτ' ἀγγελικῇ φύσει μήτε τῇ ἀνωτάτω καὶ ἀγενήτῳ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ταῦτα ἔοικεν ἁρμόττειν, λείποιτ' ἂν τούτων μία μόνη λύσις, εἰ τὸ μὲν ἀναλλοίωτον καὶ ἄτρεπτον καὶ ἀόρατον ἐπὶ τὴν ἀγένητον διαφυλάττοιμεν οὐσίαν, τοὺς δ' ἀναγεγραμμένους ὡς ἐκ Θεοῦ χρηματισμοὺς ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον μεταλαμβάνοιμεν, ὃν διαφόρως καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ὀφθῆναί τε καὶ τὰς ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς ἐμφερομένας οἰκονομίας ἐκτελέσαι πεπιστεύκαμεν· ἐπὶ μόνου δὲ τούτου μετὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ τὴν τετράγραμμον προσηγορίαν κειμένην εὕρομεν, ἅτε μονογενεῖ καὶ κληρονόμῳ τοῦ Πατρὸς ἁρμοττούσης καὶ ταύτης τῆς θεϊκῆς ἐπινοίας. Εὖ γοὖν εἰδὼς ὁ Ἁβραὰμ, ἅτε σοφὸς ὢν καὶ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ προφήτης εἶναι μαρτυρούμενος, ὡς ὅτι πᾶσαν τὴν κρίσιν ἔδωκεν τῷ υἱῷ, προσκυνεῖ τε αὐτὸν, καὶ μόνῳ παρὰ τοὺς ἄλλους φησὶν τὸ, μηδαμῶς ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν, ὅπερ ἀγγέλῳ τὸν θεῖον Λόγον ὑποβεβηκότι λέγεσθαι νομίζειν ἀνοίκειόν τε καὶ ἀπιθανώτατον, μόνῳ δὲ τῷ θείῳ Λόγῳ οἰκειότατον ἂν εἴη μετὰ τῶν ἄλλων φάσκειν καὶ τὸ, μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἁβραὰμ τοῦ παιδός μου ἃ ἐγὼ ποιῶ· καὶ τὸ, ἤδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτὸν, καὶ φυλάξουσι τὰς ὁδοὺς κυρίου ποιεῖν δικαιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ κύριος ἐπὶ Ἁβραὰμ ἃ ἐλάλησε πρὸς αὐτόν. Καὶ πρέπει γε αὐτῷ ταῦτα λέγειν παιδεύοντι, ὅτι δὴ πάντα τὰ ἐξ ἀνθρώπων ὁσίως 14 δρώμενα εἰς μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναφέρειν θέμις εὐσέβειαν, παρ' οὗ ἐπὶ γῆς ὄντος τῶν ἀγαθῶν τὰ πάντα τοῖς εὐσεβέσιν εἰς ὠφέλειάν τε καὶ σωτηρίαν χορηγεῖται· ταῦτα δὲ ὁ θεῖός φησι Λόγος ὡς περὶ ἑτέρου κυρίου τοῦ ἑαυτοῦ πατρὸς διδάσκων· καὶ γὰρ καὶ ἑαυτοῦ Κύριόν τε καὶ Θεὸν αὐτὸν ὁμολόγει πρὸς τοὺς ἰδίους μαθητὰς, ἀνέρχομαι φάσκων πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. Πεπλήρωται δ' ὅ τε νόμος καὶ πᾶσα γραφὴ τοῦ τοιοῦδε χαρακτῆρος τοῦ κυρίου, τοῦτ' ἔστιν τοῦ θείου Λόγου, ὡς περὶ ἑτέρου κυρίου διαλεγομένου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Πατρός. Πολλῆς 5
δὲ καὶ βαθυτάτης δεομένων θεωρίας τῶν κατὰ τὸν τόπον, ἱκανὰ καὶ ταῦτα πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Δʹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Καὶ ἀπέδρα Ἅγαρ ἀπὸ προσώπου αὐτῆς· δῆλον ὅτι τῆς Σάρρας· εὗρε δὲ αὐτὴν ἄγγελος Κυρίου ἐπὶ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δεύτερον εἴρηται, εἶπεν δὲ αὐτὴν ὁ ἄγγελος Κυρίου· καὶ τρίτον δὲ, εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου, Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου, καὶ οὐκ ἀριθμηθήσεται ἀπὸ τοῦ πλήθους· καὶ αὖθις, εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος κυρίου· Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἕξεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ· ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τῇ ταπεινώσει σου· καὶ μετὰ πάντας τοὺς λόγους εἴρηται, Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὴν, Σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με· εἰ μὴ καὶ ἀπὸ προσώπου τῆς ἱερᾶς γραφῆς κύριος ὠνόμαστο 15 τῇ Ἅγαρ ἐπιφανεὶς ἀλωμένῃ ἐν τῷ, καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτὴν, κἂν ὑπέλαβέ τις τὴν Ἅγαρ Θεὸν ἐσφαλμένως ὑπειληφέναι τὸν ἄγγελον· νυνὶ δὲ ἡ γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι Κύριος ἦν ὁ διὰ τοῦ προωνομασμένου χρηματίζων ἀγγέλου, δι' οὗ ἅτε Κύριος καὶ Θεὸς ὢν πρεπόντως ἑαυτῷ ἔλεγε τὸ, Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου· τοῦτο γὰρ Θεῷ μόνῳ ἁρμόζοι ἂν λέγειν, οὐκέτι δὲ καὶ ἀγγέλῳ· τούτῳ δ' αὖ τῷ ῥήματι καὶ τὴν Ἅγαρ εἰκὸς ἐπιστήσασαν, συνεῖσάν τε ὅτι μόνου Θεοῦ γένοιτ' ἂν ἡ τοιαύτη φωνὴ, εἰρηκέναι, ὅτι σὺ Θεὸς ὁ ἐπιδών με· ἀλλὰ καὶ δεύτερον, ὅτε ἀποδιδράσκει μεθ' ἑαυτῆς ἔχουσα τὸν υἱὸν, γέγραπται, ἐκάλεσεν δὲ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν Ἅγαρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῇ τὰ ἀναγεγραμμένα, ἐν οἷς ἐστιν καὶ τὸ, εἰς γὰρ ἔθνος ποιήσω αὐτό· δῆλον δ' ὅτι τὸ παιδίον· ὅπερ οὐκέτι τὸν ἄγγελον ἀξιόπιστον ἂν εἴη λέγειν, Θεοῦ γὰρ πάλιν ἡ ἐπαγγελία. Τίνος οὖν κυρίου ἐκάλεσεν ἡ Ἅγαρ τοὔνομα, Σὺ ὁ Θεὸς ὁ ἐπιδών με, κἀνταῦθα τῆς γραφῆς ἐπὶ τοῦ κυρίου τὸ τετράγραμμον παρ' Ἑβραίοις ὄνομα περιεχούσης; ἢ δῆλον ἐκ τῶν προαποδεδομένων, ὅτι δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγου, ὃς ἐπιπαρὼν, καὶ τὰ κατ' ἀνθρώπους ἐξ ἀρχῆς ἐφορῶν τε καὶ οἰκονομῶν, τοῖς μὲν ἐπαναβεβηκόσι καὶ τελείοις ἀνδράσιν, οἷος ἦν ὅ τε Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ παρείχετο τὰς ὀπτασίας· τοῖς δὲ τῆς τούτων ἀρετῆς ἀποδέουσιν, οἷος ἦν ὁ Λὼτ, καὶ οἱ ἐν τοῖς Κριταῖς Γεδεῶν τε καὶ Μανωὲ, καὶ ὅσοι τούτοις ἐμφέρονται παραπλήσιοι, λειτουργοῖς καὶ διακόνοις τοῖς ὑπ' αὐτὸν θείοις ἀγγέλοις χρώμενος 16 πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως παρείχετο δι' αὐτῶν τὰς ἐπαγγελίας. Ταύτῃ γοὖν καὶ τῇ Ἅγαρ, ἅτε μὴ οἵᾳ τε οὔσῃ πῶ τὴν αὐτοῦ τοῦ θείου Λόγου χωρεῖν ὀπτασίαν, διὰ τοῦ ἀγγέλου τὰ ἀναγεγραμμένα θεσπίζει· εἰ ἔτι δὲ καὶ τῷ Ἰακὼβ δι' ἀγγέλων ἐπιφαίνεται· ἀλλ' ὅρα ὅτι καὶ τοῦτο κατ' ἀρχὰς μὲν ὡς ἂν ἔτι εἰσαγομένῳ τοῦτον χρηματίζει τὸν τρόπον, προκόψαντι δὲ καὶ εἰς τελειότητα ἐπιδόντι γυμνῆς καὶ ἀνεπικαλύπτου τῆς ἰδίας μεταδίδωσιν ὁμιλίας, οὐκέτι μὲν δι' ἀγγέλων καὶ δι' ἑρμηνέων, αὐτὸς δὲ δι' ἑαυτοῦ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος, ὁ τὰ δευτερεῖα τῆς πατρικῆς ἐπέχων θεότητος, τῆς ἰδίας αὐτὸν καταξιῶν ὀπτασίας. Εʹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Ὁ ἥλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρ. Καὶ Κύριος ἔβρεξεν ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Οὐκ οἶμαι τινὰ τῶν ἅπαξ πεπιστευκότων ἱερὰς καὶ θεοπνεύστους ὑπάρχειν τὰς ἁγίας γραφὰς εὑρεσιλογεῖν τι εἰς τοὺς τόπους, ἀντιλέγειν πειρώμενον τοῖς περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παραδεδομένοις, ὅτι τε προῆν ὑπόστασιν ἰδίαν ἔχων, καὶ ὅτι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὰς εἰς ἀνθρώπους οἰκονομίας ἐτέλει· δύο γὰρ κυρίους ἐνταῦθα σαφῶς ἡ γραφὴ παρίστησιν, εἴ γε Κύριος ἔβρεξεν παρὰ Κυρίου. Τὸ δ' ὅμοιόν ἐστιν εὑρεῖν παρὰ τῷ ἱερῷ ἀποστόλῳ φήσαντι, Δῴη ὁ Κύριος ἔλεος τῷ Ὀνησιφόρου οἴκῳ· καὶ Δῴη αὐτῷ εὑρεῖν ἔλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. Ἀλλὰ γὰρ ἐν τούτοις περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαρθροῦν λόγους, τῷ μὲν ἀγενήτῳ καὶ Πατρὶ τῶν ὅλων τὴν 17 κατὰ πάντων καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ κυρίαν τε καὶ αὐθεντείαν ἀνατιθέντας, τῷ δὲ τῷ Λόγῳ τὰ δευτερεῖα μετὰ τὸν Πατέρα τῆς κατὰ πάντων τῶν γεγενημένων ἀρχῆς τε καὶ «
δεσποτείας ἀπονέμοντας. Δὶς δὲ ἐνταῦθα ὀνομαζομένου τοῦ κυρίου, κατὰ τὸ, ἔβρεξεν Κυρίος παρὰ Κυρίου, δὶς κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν καὶ τὸ τετράγραμμον ἐμφέρεται, ὡς σαφέστατα ἀνομολογεῖσθαι τὸ ἐπὶ δύο προσώπων, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, τὴν ἄρρητον ταύτην παραλαμβάνεσθαι σημείωσιν· ὡς μηκέτ' ἀμφιβόλως ἔχειν, εἴ που ἂν φέροιτο ἡ τοιαύτη ἐπὶ τοῦ Θεοῦ προσηγορία, μὴ μόνον ἐπὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως αὐτὴν παραλαμβάνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος Λόγου. ʹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Ἐν τῇ πρὸς τὸν Ἰακὼβ εὐλογίᾳ ὁ Ἰσαὰκ φησὶ μετά τινα καὶ ταῦτα· καὶ δουλευσάτωσάν σοι ἔθνη· καὶ προσκυνήσουσίν σοι ἄρχοντες· καὶ γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ προσκυνήσουσίν σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Τὰ λεγόμενα ὡς πρὸς τὸν Ἰακὼβ οὐ πάνυ τί φαίνεται δύνασθαι ἐπ' αὐτὸν ἀνάγεσθαι, οὐδὲ μὴν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γενόμενον λαὸν τὸν ἐκ περιτομῆς· ποῖα γὰρ ἔθνη καὶ πότε ἐδούλευσεν αὐτῷ; ἢ τίνες ἄρχοντες αὐτῷ προσεκύνησαν; ὡς τίνα δὲ καὶ προσεκύνουν; πότε δὲ καὶ ἐκυρίευσε τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ; ἢ τίνες οἱ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ υἱοὶ οἱ λεγόμενοι προσκυνήσειν αὐτῷ; Καὶ μὴν οὐχ εὑρίσκεταί γε ὁ Ἰσαὰκ ἕτερόν τινα παρὰ τὸν Ἰακὼβ ἐσχηκὼς ἢ μόνον τὸν Ἠσαῦ· πῶς οὖν πληθυντικῶς εἴρηται τὸ, προσκυνήσουσίν σοι 18 οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου; Ταῦτα δ' ἐσημειωσάμεθα διὰ τὸ πολλάκις καὶ Ἰακὼβ τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς προφητείαις χρηματίζειν, ὡς ἐν τοῖς οἰκείοις δειχθήσεται τόποις, ὑπονοοῦντες μὴ πῆ καὶ ταῦτα δύναται ταῖς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαις ἁρμόζειν. Ὥσπερ γοὖν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ εἰς τὸν Χριστὸν μετείληφεν ὁ ἱερὸς ἀπόστολος φήσας, τῷ δὲ Ἁβραὰμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· οὐ λέγει καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστιν Χριστὸς, ὅρα εἰ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ ἐνταῦθα ὡς περὶ τοῦ Ἰακὼβ εἰρημένα μᾶλλον ἁρμόζοι ἂν τῷ Χριστῷ, ἅπερ εἰ οὕτως ἔχοι ὁ φιλομαθὴς ἑκάστην λέξιν νόμοις ἀλληγορίας ἐξετάσας εἴσεται. Ζʹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Ὑπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἄνθρωπος μετ' αὐτοῦ ἕως πρωΐ. Εἶτα μετὰ βραχέα εἰπόντος τοῦ Ἰακὼβ, οὐ μή σε ἀποστείλω ἐὰν μή με εὐλογήσῃς· φησὶν πρὸς αὐτόν· Τί ὄνομά σοι; ὁ δὲ εἶπεν, Ἰακώβ. Εἶπεν δὲ αὐτῷ, Οὐκέτι Ἰακὼβ κληθήσεται τὸ ὄνομά σου, ἀλλ' Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. Καὶ αὖθις μετ' ὀλίγα, ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου εἶδος Θεοῦ· εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον καὶ ἐσώθη ἡ ψυχή μου. Οἷς ἐπιφέρει φάσκουσα ἡ γραφὴ, ἀνέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. Τῷ μὲν Ἁβραὰμ ἀρχῆθεν ὕπαρ ὁ Κύριος χρηματίζει, καὶ πολλάκις μὲν διαλέγεται, τρὶς δὲ αὐτῷ καὶ ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, καὶ οὐκ ἐν νυκτὶ, ἀλλ' ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ 19 ὀφθείς· τὸ γοὖν τρίτον καὶ ἐν αὐτῇ μεσημβρίᾳ αὐτῷ ἐπιξενοῦται· τῷ δὲ Ἰακὼβ πρῶτον μὲν δύναντος ἡλίου ἐν μέσῃ νυκτὶ καθ' ὕπνους φαίνεται κατ' εἰ γὰρ κατιόντι εἰς Μεσοποταμίαν, ὅτε ἐν τῷ ὁράματι θεωρήσας τὴν οὐρανοκλίμακα καὶ τοὺς ἀναβαίνοντας καὶ τοὺς καταβαίνοντας ἐν αὐτῇ ἀγγέλους, τὸν δὲ Κύριον ἐπεστηριγμένον ἐπ' αὐτῆς, ἀκούει λέγοντος αὐτῷ τοῦ Κυρίου, Ἐγὼ κύριος ὁ Θεὸς Ἁβραὰμ τοῦ πατρός σου, καὶ τὰ λοιπὰ, ἃ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς παρίσταται δι' ἀγγέλου αὐτῷ εἰρηκώς· καὶ δεύτερον δὲ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτε ἐπιστὰς αὖθις ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος κύριος εἶπεν αὐτῷ, Ἀποστρέφου εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων σου καὶ εἰς τὴν γενεάν σου καὶ ἔσομαι μετὰ σοῦ. Καθ' ὕπνον αὐτῷ ταῦτα καὶ δι' ἀγγέλου εἴρηκεν· ὡς δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼβ διδάσκει ἄνα ἅμα γοὖν τῇ θείᾳ φωνῇ τὴν Λείαν καὶ τὴν Ῥαχὴλ ἀνακαλέσας, μεθ' ἕτερα τὸν γενόμενον αὐτῷ χρηματισμὸν ἀνατίθεται αὐταῖς λέγων, καὶ εἶπέ μοι ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ καθ' ὕπνον, Ἰακὼβ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐν οἷς φησὶν, Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τόπῳ Θεοῦ· οὗ ἤλειψάς μοι ἐκεῖ στήλην, καὶ ηὔξω μοι ἐκεῖ εὐχήν· νῦν οὖν ἀνάστηθι, καὶ ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς ταύτης, καὶ ἄπελθε εἰς τὴν γῆν τῆς γενέσεώς σου. Μετὰ δὲ ταῦτα 7
ὑποστρέψαντι αὐτῷ ἀπὸ τῆς Μεσοποταμίας πρῶτον μὲν ἤδη πρωΐας οὔσης συνήντησαν οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν καὶ εἶπεν, παρεμβολὴ Θεοῦ αὕτη· καὶ εἰκός γε τούτους ἐκείνους εἶναι, οὓς πρότερον ἐπὶ τῆς κλίμακος ἑωράκει· εἶτα δὲ καὶ ἀνατέλλει αὐτῷ ὁ ἀνωτέρω δύνας ἥλιος μετὰ τὴν προεκτεθεῖσαν περικοπὴν, ἐν ᾗ φαίνεται παλαίων αὐτῷ 20 καθ' ὕπνους ὁ φήσας πρὸς αὐτὸν, οὐκέτι κληθήσεται τὸ ὄνομά σου Ἰακὼβ, ἀλλ' Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός. Μετὰ γοὖν τὴν ὀπτασίαν ἀνέτειλεν αὐτῷ ὁ ἥλιος· ἤδη δὲ προκόψαντι καὶ τελειωθέντι οὐκέτι καθ' ὕπνους, ἀλλ' οὐδὲ ἐν νυκτὶ, οὐδὲ δι' ἀγγέλου, οὐδὲ μὴν δι' ἀνθρωπίνου εἴδους, ἐν μέσῃ δὲ ἡμέρᾳ καὶ φωτὶ χρηματίζων αὐτῷ ὁ Θεὸς φησὶν, Ἀναστὰς, ἀνάβηθι εἰς τὸν τόπον Βαιθὴλ, καὶ οἴκει ἐκεῖ· καὶ ἐπὶ τούτοις πᾶσι τότε πρῶτον ἡ θεία γραφὴ μαρτυρεῖ ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Θεὸς ἐν Λουζᾶ, καὶ εὐλόγησεν αὐτὸν λέγων τὰ ἀναγεγραμμένα. Ζητήσομεν δ' ἐπὶ σχολῆς πῶς μετὰ ταῦτα μέλλοντι αὐτῷ κατιέναι εἰς Αἴγυπτον πάλιν ἐν ὁράματι καὶ διὰ νυκτὸς ὁ Θεὸς εἶπεν, Μὴ φοβοῦ καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον. Ταῦτα δὲ ἡμῖν ἀναγκαίως παρατέθειται· δείκνυσιν γὰρ ὅτι μὴ εὐχερῶς μὴ δ' ἐπὶ τῶν τυχόντων ἀνδρῶν ἡ θεία γραφὴ τὸν Θεὸν ὦφθαι ἱστορεῖ· οὔτ' οὖν ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ, οὔτ' ἐπὶ τοῦ μετατεθέντος Ἐνὼχ, ἀλλ' οὐδ' ἐπὶ τοῦ Νῶε, οὐδ' ἐπ' αὐτοῦ Μωσέως τετήρηται ὅτι ὤφθη τινὶ τούτων ὁ Θεὸς, καίτοι γε πολλάκις αὐτοῖς διειλέχθαι ἀναγεγραμμένος· ἀλλ' οὐδ' ἐπὶ ἑνός γε ἄλλου ὁ θεῖος λόγος τὸν Θεὸν ὦφθαι εἰσάγει, ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Ἁβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακώβ· καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Ἁβραὰμ οὐκατὰ τὸν πρῶτον αὐτῷ χρηματισμὸν ὤφθη, ἀλλὰ κατὰ τὸν δεύτερον καὶ κατὰ τὸν πέμπτον καὶ ἕκτον· ἐπὶ δὲ τοῦ Ἰακὼβ μετὰ τὰ ἀναγεγραμμένα πάντα· τῷ γὰρ Ἰσαὰκ δὶς μόνος χρηματίσας ὁ κύριος τὸ δὶς ὦφθαι αὐτῷ ἀναγέγραπται, εἰ καὶ τὸ δεύτερον ἐν 21 νυκτί. Πρόδηλον δὲ ἀπὸ τῶν κατὰ τὸν Ἁβραὰμ προειρημένων ἡμῖν, ὅτι μὴ ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον ἀναφέρειν χρὴ τὰς ὀπτασίας, ἀλλ' ἐπὶ τὸν θεῖον Λόγον, ὃν οὐδὲ αὐτὸν αὐτοὶ πῶ χωρεῖν οἷοί τε ἦσαν οἱ μακάριοι καὶ θεῖοι ἄνδρες· τούτοις γ' οὖν αὐτοῖς, οἷς καὶ ὦφθαι προείρηται, μετὰ πλείστας προγυμνασίας ἑωρᾶτο. Τίς δὴ ἂν οὖν ἄλλος εἴη καὶ ὁ κατὰ τὴν προκειμένην περικοπὴν συμπαλαίων καὶ συναγωνιζόμενος καὶ ὡσπερεὶ συμμαχῶν τῷ Ἰακὼβ, ἢ ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως τοῖς πατράσι λαλήσας ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, μόνος μετὰ τὸν Πατέρα Κύριος καὶ Θεὸς χρηματίζων, ὃς καὶ εὐλογήσας τὸν Ἰακὼβ Ἰσραὴλ αὐτὸν ὠνόμασεν, ἐπειπὼν, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ; Οὕτως δὲ ἑώρων οἱ θεῖοι ἄνδρες τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὡς καὶ οἱ φήσαντες τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπόστολοι· Ὃ ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὃ ἀκηκόαμεν, ὃ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν, περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς· ὃν λόγον καὶ ζωὴν θεασάμενος ὁ Ἰακὼβ ἐπιφέρει λέγων, εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· καὶ ἐσώθη μου ἡ ψυχή. Ηʹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου· αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ υἱέ μου ἀνέβης· ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὡς 22 Ἁγίου Πνεύματος τὸν λόγον ἀκουστέον τοῦ Ἰακὼβ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ προθεσπίζοντος καὶ εἰς πρόσωπον ἀναφωνοῦντος αὐτοῦ τὰ ἀπὸ τοῦ, Ἰούδα σὲ αἰνέσεσαν οἱ ἀδελφοί σοι· ὅτι γὰρ οὐ πρὸς τὸν ἕνα τῶν υἱῶν τοὺς λόγους ὁ πατριάρχης ἐποιεῖτο δῆλον τοῖς ἐπιστήσασι τῇ γραφῇ διηγηματικῶς φασκούσῃ, Ἐκάλεσε δὲ Ἰακὼβ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν· Συνάχθητε, ἵνα ἀναγγείλω ὑμῖν τί ἀπαντήσεται ὑμῖν ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν. Οὐκοῦν περὶ μελλόντων προφητεύσειν αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται. Σαφὲς δὲ καὶ ἄλλως ὅτι μὴ πρὸς τὸν πατριάρχην Ἰούδαν αἱ τῆς προφητείας ἁρμόττουσι φωναί· πότε γὰρ ἐκεῖνον ἢ καὶ 8
διὰ τί προσεκύνησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, ἐπὶ τίνι δὲ κατορθώματι ἢ καὶ πότε ἤνεσαν αὐτόν; Πῶς δ' ἄν τις καὶ τὰ λοιπὰ τῆς προφητείας ἐπ' ἐκεῖνον ἁρμόζων διηγήσεται; Ἀλλ' οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν εὐλογίστως τίς αὐτὰ ἀναφέροι, ὅτι μὴ μόνον ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἄρχοντες κατέστησαν τοῦ λαοῦ· οἵ τε γὰρ μετὰ Μωσέα κριταὶ ἐκ διαφόρων γενόμενοι φυλῶν διήρκεσαν ἡγούμενοι ἐπὶ ἔτεσιν ἐγγὺς ποῦ πεντακοσίοις, μεθ' οὓς ἐκ φυλῆς Βενιαμὶν πρῶτος ἁπάντων βασιλεύει Σαοὺλ, καὶ οὕτως μετὰ τούτους οἱ ἐκ φυλῆς Ἰούδα βασιλεύουσιν οὐδ' ὅλοις ἔτεσι πεντακοσίοις· εἶτα μετὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίαν οἱ ἐκ φυλῆς Λευῒ προέστησαν τῶν πραγμάτων ὑπὲρ τὰ πεντακόσια ἔτη μέχρι τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Τί οὖν μᾶλλον περὶ τῆς Ἰούδα φυλῆς τὰ προειρημένα φησὶν ἡ προφητεία, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν; Οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐπὶ τὴν φυλὴν ἁρμόζοι τὰ δηλούμενα· τὸν μέντοι γε ἐπ' 23 ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανέντα Ἰούδαν ἀληθινὸν ἴσμεν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταμίαν τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπινοιῶν καὶ Ἰούδαν ὀνομασθέντα· ὥσπερ δὴ καθ' ἑτέραν Ἰσραὴλ, καὶ κατ' ἄλλην Ἰακὼβ, καὶ Δαυὶδ, καὶ ἄλλοτε ἄλλως· τοῦτον δὲ καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολοι, καὶ πάντες ὅσοι τοῦ πνεύματος τῆς υἱοθεσίας ἠξιώθησαν, ἤνεσάν τε καὶ προσεκύνησαν· αἱ χεῖρές τε αὐτοῦ, ἃς συμβολικῶς ἡγούμεθα εἶναι τὰς πράξεις, κατὰ νώτου τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν τῶν νοητῶν πολεμίων φευγόντων αὐτὸν γεγόνασιν· οὗτος δὲ καὶ ὡς σκύμνος λέοντος εἴρηται, εἴτε διὰ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν ἐκ βασιλικῆς φυλῆς, καὶ τῆς τοῦ Δαυὶδ ῥίζης, καὶ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας γεγενημένην· εἴτε διὰ τὴν θεότητα, ἧς ἑαυτὸν κενώσας ἐνηνθρώπισεν, δι' ἣν εὐκαίρως καὶ τὸ, ἐκ βλαστοῦ υἱέ μου ἀνέβης, ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ ἀναπεφώνηται. Ὅτε μὲν οὖν τὴν ἐκ βλαστοῦ καὶ ἐκ ῥίζης αὐτοῦ γένεσιν ἐδήλου τοῦ Σωτῆρος, σκύμνον λέοντος αὐτὸν ὠνόμασεν, εἰπὼν, σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ υἱέ μου ἀνέβης· ὅτε δὲ τὴν ἀνάβλησιν καὶ τὴν κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ κοίμησιν προφητεύει, ἀμφότερα αὐτὸν φησὶ καὶ ὡς λέοντα καὶ ὡς σκύμνον ἐν τῷ, ἀναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· τότε γὰρ οὐ μόνον ὡς ἐκ βασιλικοῦ τυγχάνων γένους, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτὸς βασιλεὺς ὢν ἀνύψωτο· ὁμολογούντων αὐτὸν τῶν ἐθνῶν, εἰ καὶ μὴ οἱ ἐκ περιτομῆς ἤθελον, ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ ἄλλως δὲ ῥηθείη ἂν, ἐπειδὴ πρὸς ἀντικειμένας δυνάμεις αἰρομένῳ πόλεμον καὶ καταλύειν μέλ 24 λοντι τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστιν τὸν διάβολον, ἔδει παρεῖναι τῷ ἐκ βλαστοῦ Ἰακὼβ κατὰ σάρκα γεγενημένῳ τὴν θεότητα τοῦ Λόγου· εἰκότως λέοντι μὲν ἡ θεότης παραβέβληται διὰ τὸ κεχειρῶσθαι καὶ νενικηκέναι πάσας τὰς ἀγρίας καὶ ἀτιθάσους δυνάμεις· σκύμνῳ δὲ λέοντος, ὃ ἀνειλήφει σαρκίον ἐκ τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλικῆς τυγχάνων φυλῆς· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διάβολος ὡς λέων ἐστὶν ὡρυόμενος, ὅρα μὴ τούτου σκύμνος πᾶς ἂν λεχθείη ἁμαρτωλὸς, ἐπεὶ πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας ἐλήλυθε, καὶ γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ, μὴ γνόντα αὐτὸν ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν· ὅρα μὴ τούτων ἕνεκεν κατά τινα βαθύτερον λόγον οὔτε λέοντα οὔτε σκύμνον, ἀλλ' ὡς λέοντα καὶ σκύμνον γεγονέναι αὐτὸν παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἡ προφητεία θεσπίζει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸ ἑαυτοῦ πάθος τῷ τοῦ ὄφεως παραβάλλει λέγων, ὥσπερ Μωσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ἐπὶ τούτοις σεσιωπημένως τὸ κατὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ μυστήριον ὑπαινίττεται διὰ τοῦ, τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Σαφὲς δ' ἡμῖν ἐκ τοῦ συμπεράσματος γέγονε τίς ἤγειρεν Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν· δῆλον γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ. Ἑξῆς δὲ λέγεται τὰ ἀπὸ τοῦ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ· ἅπερ εἰ μὲν ἐξ ἑτέρας ἀναγινώσκοιμεν ἀρχῆς, λέγοιτο ἂν ὡς περὶ ἁπάντων τῶν ἐκ τοῦ Ἰουδαίων γένους καθηγησαμένων τοῦ λαοῦ, καὶ εἴη ἂν κατ' αὐτὴν τὴν 9
διάνοιαν ὁ 25 τῶν προκειμένων ῥητῶν νοῦς τοιόσδε τις· οὐ πρότερον παύσονται οἱ ἐξ Ἰουδαίων ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν καθιστάμενοι, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ τῆς τῶν ἐθνῶν προσδοκίας αἴτιος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, οὗ παραγενομένου ἐκλείψειν ἀνάγκη τοὺς προειρημένους. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, ἐπισκεψώμεθα τοὺς καθ' ἡμᾶς χρόνους, εἴγε νῦν βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους ἐστὶν εὑρεῖν. Ἀλλὰ γὰρ πᾶσι πρόδηλον ὡς μετὰ τῶν λοίπων καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τοῖς κατεπαρχιῶν κατ' ἐπαρχίας Ῥωμαίων ἡγεμόσιν ὑποτέτακται, μὴ δ' ἑνὸς αὐτῶν τὴν τοῦ ἄρχειν ἐξουσίαν ἐπιτετραμμένου. Καὶ τοῦτό γε ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσεως ἤρξατο· μέχρι γοὖν Ἡρώδου βασιλέως Ἑβραίους ἐξ Ἑβραίων τοῦ παντὸς αὐτῶν ἔθνους ἄρξαντας ἐν ταῖς ἱστορίαις εὑρίσκομεν, ἐξ αὐτοῦ Μωσέως κατὰ διαδοχὴν ἡγησαμένων πρῶτον μὲν τῶν λεγομένων κριτῶν, εἶθ' ἑξῆς τῶν βασιλέων μέχρι τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας, μεθ' ἣν οἱ ἀρχιερεῖς τὴν ἀρχὴν διαδεξάμενοι ἐπὶ τὴν Αὐγούστου διήρκεσαν βασιλείαν· καθ' ὃν Ἡρώδου πρώτου τὸ γένος ἀλλοφύλων λου τὴν κατ' αὐτῶν βασιλείαν ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγχειρισθέντος ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγεννήθη. Ἤδη τοίνυν ἐξ ἐκείνου καὶ μέχρι τοῦ παρόντος χρόνου σαφῶς ἐκλελοιπὼς ἄρχων τε καὶ ἡγούμενος ἐν Ἰουδαίοις ἀποδείκνυται· δῆλον ὡς ἐλήλυθεν ὁ πεπροφητευμένος Σωτὴρ ἡμῶν, οὗ ἀπὸ τῶν χρόνων οὐ μόνον οἱ Ἰουδαίων ἐπιλελοίπασιν ἄρχοντες, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ πρὸς αὐτῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποτελουμένη κατὰ τὸν Μωσέως νόμον λατρεία. Σα 26 φῶς δὲ καὶ ἡ προσδοκία τῶν δι' αὐτοῦ καταπεφευγότων ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐθνῶν ἔργῳ πληροῦσθαι ἤρξατο ἀπὸ τῶν τῆς παρουσίας αὐτοῦ χρόνων, κατὰ τὴν τοῦ Ἰακὼβ προφητείαν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰ ὡς ἀπὸ ἰδίας ἀρχῆς ἀναγινώσκοιμεν τὰ ἀπὸ τοῦ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα· εἰ δ' ὡς ἀκόλουθον τῇ πρὸ αὐτῆς διανοίᾳ καὶ τὴν μετὰ χεῖρας συνάπτομεν, ἑξῆς ἂν εἴη, τοῦ Χριστοῦ Ἰούδα νενοημένου κατὰ τὰ προαποδεδόμενα, τὸ οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα ἐπὶ τοὺς μετὰ τὸν Χριστὸν ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους τῆς ἐκκλησίας ἐκλαμβάνειν, οὓς ἡ προφητεία φησὶν μὴ ἐκλείψειν ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· ὡς εἰ σαφέστερον ἔλεγεν, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ τῆς συντελείας ἐπιστάσης, κομίσηται τὴν κατὰ τῶν ὅλων βασιλείαν. Ὅτι δὲ καὶ ἡγουμένους τοὺς τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς τὸ θεῖον ἀποκαλεῖ πνεῦμα σαφές ἐστιν ἐκ τοῦ λέγεσθαι περὶ τοῦ Ἰούδα, σὺ δὲ ἄνθρωπε ἰσόψυχε ἡγεμών μου καὶ γνώστα μου. Καὶ τούτοις δὲ χρὴ προσέχοντας τοὺς ὡς θείοις καὶ ἀληθέσι τοῖς ἱεροῖς λόγοις πεπιστευκότας μηδαμῶς θροεῖσθαι, μὴ δὲ μὴν σείεσθαι τὴν πίστιν ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς διωγμῶν, καὶ μάλιστα τοῦ ἐνεστῶτος ὑπὲρ τοὺς πώποτε σφοδρότατα καθ' ἡμῶν πνεύσαντος, καὶ τοιαῦτα ἐπιδειξαμένου κατά τε τῶν ἐκκλησιῶν καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὅποια οὔτε ἀπὸ γραφῆς οὔτε μὴν ἐκ παραδόσεως ἀρχαίων τίς ἐμνημόνευσεν. Ταῦτα δὲ φαμὲν, ἐπεὶ τάχα δόξειεν ἄντικρυς κατὰ τὸν ἐνεστῶτα διωγμὸν τἀναντία συμβεβηκέναι τοῖς εἰρημένοις, διὰ τὸ μὴ δὲ ἄθροισμα νῦν συνεστάναι δοκεῖν, μήτε τὸν 27 κανόνα τῶν τῆς ἐκκλησίας ἀρχόντων. Ἀψευδοῦς τοιγάρτοι τυγχανούσης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς, πεπεῖσθαι χρὴ ὅτι μὴ πάντως ἐξέλειπον οἱ προειρημένοι, εἰ καὶ δοκοῖεν τισὶν ἐκλελοιπέναι· ὁ γὰρ εἰπὼν τῷ προφήτῃ Θεὸς, Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ, ὑπειληφότι μόνον αὐτὸν περιλελεῖφθαι τῶν λοιπῶν ἀνῃρημένων, ὁ αὐτὸς καὶ νῦν τοὺς ἀξίους τῆς αὐτοῦ προνοίας ἐφορᾷ, λεῖμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος καὶ ἡμῖν διαφυλάττων τοὺς πρὸς αὐτοῦ φρουρουμένους, καὶ πρὸς αὐτοῦ μόνου θεωρουμένους· περὶ ὧν εἴποιμεν ἂν καὶ αὐτοὶ τὸ, Εἰ μὴ Κύριος Σαβαὼθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὡμοιώθημεν. Τὸ γάρ τοι εἰς τὸ παντελὲς ἐκλελοιπέναι νομίζειν τοὺς τοῦ λόγου προεστῶτας, ἄρχοντας καὶ ἡγουμένους ὑπὸ τῆς προφητείας ὠνομασμένους, ἕν τι τῶν ἀμηχάνων τυγχάνει, διὰ 10
τὸ καὶ ὅρον τεθεῖσθαι τοῦ μὴ ἐκλείψειν ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ· τοῦτ' ἔστι τὰ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπηγγελμένα τῷ Χριστῷ, φήσαντι τος πρὸς αὐτὸν, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου· ὅτε καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστός· τηνικαῦτα γὰρ καὶ τῶν ἐθνῶν προσδοκία τῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων καιρὸν ἕξει τὰς προσδοκηθείσας ἐπαγγελίας κομίσασθαι ἐν τῇ προσδοκωμένῃ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ. Καὶ ταῦτα μὲν ταύτῃ· τὰ δ' ἑξῆς ἀπὸ τοῦ, δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ, τῆς δι' ἀλληγορίας ὑπονοίας ἀρτη 28 μένα τοῖς φιλομαθέσι ζητεῖν καταλείψομεν, πλεονάσαντες καὶ ἐν τοῖς εἰρημένοις, οὐ κατὰ τὸν προτεθέντα μὲν σκοπὸν, ὅμως δ' ἐξ ἀνάγκης ὑπὲρ σαφοῦς διηγήσεως τῶν κατὰ τὸν τόπον. Ἀπὸ τῆς Ἐξόδου. –Θʹ. Καὶ Μωσῆς ἦν ποιμαίνων τὰ πρόβατα Ἰοθὸρ τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ. Καὶ μετ' ὀλίγα· καὶ ἦλθον εἰς τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ Χωρήβ· ὤφθη δὲ ἄγγελος κυρίου αὐτῷ ἐν φλογὶ πυρός. Καὶ μέθ' ἕτερα· ὡς δὲ εἶδεν κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν, ἐκάλεσεν αὐτὸν ἐκ μέσου τοῦ βάτου λέγων. Καὶ αὖθις· εἶπεν δὲ κύριος πρὸς αὐτόν· Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν. Καὶ μετὰ πλεῖστα· ἐλάλησεν δὲ ὁ Θεὸς πρὸς Μωσῆν· καὶ εἶπεν πρὸς αὐτόν· Ἐγὼ κύριος, καὶ ὤφθην πρὸς Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, Θεὸς ὢν αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνομά μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς· καὶ ἔστησα τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτοὺς, καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα παρατετηρημένως ἐν τούτοις οὐχ ὁ Κύριος ἀλλ' ὁ ἄγγελος ὦφθαι τῷ Μωσεῖ ἀναγέγραπται, δι' οὗ καὶ ὁ Κύριος ὥσπερ δι' ἑρμηνέως χρηματίζων διδάσκει, ὅτι μὴ εἴη ὑποβεβηκυῖά τις δύναμις ἡ χρηματίζουσα, ἀλλ' αὐτὸς ὁ ὤν. Σαφέστερον δὲ τίς ἐστιν ὁ ὢν παριστᾷ ἐν τῷ φησὶν Ἐγὼ κύριος· καὶ ὤφθην πρὸς Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶἸακὼβ, Θεὸς ὢν αὐτῶν· καὶ τὸ ὄνομα μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς· ὃ καὶ τοιοῦτον δοκεῖ μοι νοῦν περιέχειν· σοὶ μὲν τὸ ὄνομά μου τέως αὐτὸ μόνον δηλῶν φημὶ Ἐγὼ Κύριος· τοῖς δὲ σοῖς πατράσιν τὸ μὲν ὄνομά μου οὐκ ἐδήλωσα, καὶ μείζονος γὰρ ἄξιοι τῆς τοιαύτης γνώσεως ἐτύγχανον ὄντες· αὐτὸς δὲ ὤφθην αὐτοῖς καὶ 29 δι' ἐαυτοῦ ἐμαυτοῦ τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτοὺς ἔστησα. Πρόδηλον δὲ ἐκ τῶν προαποδεδομένων τίς ἦν ὁ τοῖς πατράσιν ὀφθείς· τοῦτον γὰρ ἐξεταζόμενος τὸν τρόπον ὁ λόγος πρὸς τὸν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸν Λόγον ὑπάρχειν ἀπεδείκνυεν. Οὐκοῦν ὁ αὐτὸς καὶ νῦν ἐπιφαίνεται, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως γε τοῖς προπάτορσιν· ἐκείνοις γὰρ ἅτε μείζοσι καὶ τελειοτέροις αὐτὸς ὤφθη, καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν διαθήκην αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔστησεν· ἐπὶ δὲ τοῦ Μωσέως ὤφθη μὲν οὐχ ὁ Κύριος, ἀλλ' ὁ ἄγγελος· ἐκάλεσε δὲ αὐτὸν οὐκέτι ὁ ἄγγελος, ἀλλ' ὁ Κύριος· Κύριος μὲν γὰρ ἦν ὁ διαταττόμενος, ἄγγελος δὲ ὁ τοὺς θείους λόγους διακονούμενος· ὅθεν εἰ καί τι ἄλλο θαυμασίως ἐκπεφώνηται τῷ ἱερῷ ἀποστόλῳ, καὶ τὸ, ὁ μόνος διαταγῆς γεὶς δι' ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· καὶ τὸ, εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος. Σαφῶς γοὖν ἄγγελος εἰσῆκται καὶ ὁ Κύριος δι' αὐτοῦ χρηματίζων· καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἂν εὕροις δι' ὅλης τῆς νομοθεσίας τὴν γραφὴν σημειουμένην ὡς ὅτι δὴ ὤφθη ὁ Θεὸς ἢ ὁ Κύριος τῷ Μωσεῖ, ὅπερ ἐπὶ μόνων τῶν τριῶν πατριαρχῶν εἰρημένον ἐμφαίνεται· ὡς ἐκ τούτων σαφὲς εἶναι, τὴν πᾶσαν νομοθεσίαν τοῖς κατὰ τὸν τότε λαὸν, οἷα δὴ νηπίοις τὰς ψυχὰς καὶ εἰσαγομένοις, διδομένην ὥσπερ διὰ παιδαγωγῶν καὶ οἰκονόμων παραδεδόσθαι, τυπικῶς τε αὐτοῖς καὶ εἰκονικῶς τὰ θεῖα διὰ συμβόλων ᾐνίχθαι, τῷ μὴ τὴν μυστικωτέραν καὶ πνευματικὴν οἷόν τε αὐτοὺς ἐπιδέξασθαι διδασκαλίαν, ἅτε γοὖν παισὶ τρόποις Αἰγυπτίοις ἐκδιῃτημένοις, καὶ πολλῆς ἔτι χρῄζουσιν ἐπιστρεφείας, πῦρ εἶναι ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ, ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ κατανα 30 λίσκον, ὅπερ οὐδαμῶς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἴρηται. Ἀλλὰ καὶ ὅτε προστάττει ἁγνίσασθαι αὐτοὺς ὅπως ἴδωσι τὴν δόξαν Κυρίου, οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἁβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακὼβ ἁπλῶς εἴρηται ὅτι ὤφθη αὐτοῖς ὁ Θεὸς, μετὰ 11
πολλῆς δὲ καταπλήξεως καὶ φαντασίας αὐτὰ δὴ ταῦτα ἀναγέγραπται· καὶ ἐγένετο τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς ὄρθρον, καὶ ἐγίνοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλη γνοφώδης ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ἤχει μέγα, καὶ ἐπτοήθη πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ παρεμβολῇ· καὶ ἐξήγαγε Μωσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος Σινά. τὸ ὄρος Σινὰ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ' αὐτοῦ τὸν Θεὸν ἐν πυρί· καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνὸς αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς καμίνου· καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα· ἐγίνοντο δὲ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβαίνουσαι ἰσχυρότεραι σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ, κατέβη δὲ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους· καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωσῆν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι μὲν οὖν κατέβη Κύριος διὰ τούτων μεμαρτύρηται· ὅτι δὲ καὶ ὤφθη οὐκέτι εἴρηται, ὃ ἐπὶ μόνων τῶν πατριαρχῶν τετήρηται. Οὐκοῦν παρουσία μὲν ἐγεγόνει τοῦ Κυρίου· ὀπτασία δὲ, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῶν ἀμφ' αὐτὸν δορυφόρων ἀγγέλων, δι' ὧν χρησίμως τῷ λαῷ φοβερὰν καὶ καταπληκτικὴν ἐποιήσατο τὴν ὀπτασίαν, εὐλάβειαν ὅμου καὶ φόβον καὶ πίστιν τὴν εἰς αὐτὸν κρατῦναι ἐν αὐτοῖς προμηθούμενος εἰς φυλακὴν καὶ τήρησιν τῶν μελλόντων αὐτοῖς παραδίδοσθαι νόμων. Καὶ ὅτι γε πλείους ἐτύγχανον οἱ τῷ Κυρίῳ κατὰ τὴν νομοθεσίαν διακονούμενοι ἄγγελοι, 31 αὐτὸς Μωσῆς ἐν ταῖς εὐλογίαις παρίστησι λέγων, Κύριος ἐκ Σινᾶ ἥκει, καὶ ἐπέφανεν ἐκ Σιεὶρ ἡμῖν, καὶ κατέσπευσεν ἐξ ὄρους Φαρὰν σὺν μυριάσιν Κάδης, ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· δι' ὃ καὶ ὁ Στέφανος ἐν ταῖς Πράξεσιν ὡς πρὸς τὸν λαὸν ἀποτεινόμενος φησίν, οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. Ἀπὸ τῆς Ἐξόδου. –Ιʹ. Ἐξῆρεν δὲ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη ἐκ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν· ἐξῆρεν δὲ καὶ ὁ στύλος τῆς νεφέλης πρὸ προσώπου αὐτῶν· καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔστη ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτῶν, καὶ εἰσῆλθεν ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν Αἰγυπτίων καὶ ἀνὰ μέσον τῆς παρεμβολῆς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Εἶτ' ἐν τοῖς ἑξῆς ἡ θεία διδάσκει γραφὴ, τί ποτε ἦν ἡ νεφέλη φάσκουσα· εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν· Ἰδοὺ ἐγὼ παραγίνομαι πρὸς σὲ ἐν ἐκ στύλῳ τῆς νεφέλης, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καὶ σοὶ πιστεύσωσιν· καὶ πάλιν, Ὁ δὲ Θεὸς ἡγεῖτο αὐτῶν ἡμέρας ἐν στύλῳ νεφέλης, δεῖξαι αὐτοῖς τὴν ὁδόν· τὴν δὲ νύκτα, ἐν στύλῳ πυρὸς τοῦ φαίνειν αὐτοῖς· καὶ αὖθις, καὶ κατέβη κύριος ἐν στύλῳ νεφέλης. Οὐκοῦν διὰ τούτων ἕτερος ἦν σαφῶς τῆς νεφέλης ὁ προπορευόμενος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἄγγελος, καὶ ἡ νεφέλη δὲ ἄλλη μὲν τίς ἐτύγχανεν παρ' αὐτὸν ἄγγελον, τοῦ δὲ Κυρίου αὐτοῦ σωματικὸν ὥσπερ ὄργανον ἦν· δι' οὗ, τὴν φύσιν ὢν αὐτὸς ἀσώματος, καὶ πάσης ἐπέκεινα αἰσθητῆς καὶ ὑλικῆς οὐσίας, δι' αἰσθητῆς φωνῆς τῆς ἰδίας ἠξίου ὁμιλίας τὸν θεράποντα· καὶ τῆς τοιαύτης 32 τε οἰκονομίας αὐτὸς ὁ Κύριος τὸν λόγον ἀποδιδοὺς τῷ Μωσεῖ φησὶν, ἵνα ἀκούσῃ ὁ λαὸς λαλοῦντός μου πρὸς σὲ, καὶ σοὶ πιστεύσωσιν· ἀλλ' ἐπὶ μὲν τοῦ λαοῦ, οἷα σωματικωτέρου τυγχάνοντος, δι' αἰσθητῆς φωνῆς ὁμίλει, ἐπὶ δὲ τῶν πατριαρχῶν, οὔτε νεφέλης οὔτε στύλου πυρὸς δεομένων, ἕτερος ἐγίγνετο τῆς τε ὀπτασίας καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς ὁμιλίας ὁ τρόπος. Καὶ ὅτι γε οὐκ ἦν ἀγγελική τις δύναμις ἡ διὰ τῆς νεφέλης χρηματίζουσα, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεὸς, πρὸς τοῖς προαποδεδειγμένοις δηλοῦται καὶ διὰ τῆς οὕτως ἐχούσης γραφῆς· εἶπεν δὲ Κύριος πρὸς Μωσῆν, Βάδιζε καὶ ὁδήγησον τὸν λαὸν εἰς τὸν τόπον ὃν εἴρηκά σοι· ἰδοὺ ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου. Καὶ πάλιν· Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωυσῆν· Πορεύου καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαὸς, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγελόν μου. Ταῦτα γὰρ ἀγγέλῳ μὲν οὐδαμῶς λέγειν ἁρμόττει, Θεῷ δὲ μόνῳ, καὶ τῷ καθ' ὅλην τὴν ἱστορίαν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλουμένῳ Κυρίῳ. Ἆρ' οὖν ὁ τῶν ὅλων ποιητὴς καὶ Θεὸς τῶν ἁπάντων εἰς τοσοῦτον κατήει, ὡς ἐπὶ σωματικοῦ ὄρους ὀχεῖσθαι, καὶ παιδαγωγοῦ δίκην συμβαδίζειν 12
ἀνθρώποις, ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; ἢ τοῦτο μὲν οὔτε δυνατὸν, οὔθ' ὅσιον ἐννοεῖν, εὐσεβέστερον δὲ ἅμα καὶ δυνατὸν τὸν θεῖον ὑπολαμβάνειν Λόγον, διάκονον ὄντα τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, ἐπείπερ αὐτοῦ κυρίου ὄντος ἐγενήθη μερὶς Ἰακὼβ καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραὴλ, οἷα ὑπὲρ μερίδος καὶ κληρονομίας φροντίζειν, κενοῦντά τε ἑαυτὸν καὶ τοῦ συμφυοῦς μεγέθους σμικρύνοντα τῇ τῶν ἀνθρώπων 33 καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως συμπεριφέρεσθαι σωτηρίᾳ; Εἰ γ' οὖν εὐγνωμόνως ἐπιστήσαιμεν, εὕροιμεν αὐτὸν ποτὲ μὲν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναφέροντα τὰς παρακελεύσεις, ὡς ὅτ' ἂν λέγῃ, οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός· καὶ θυσιαστήριον ἐκ γῆς ποιήσεταί μοι· καὶ ἥξω πρός σε καὶ εὐλογήσω σε· ποτὲ δὲ ὡς περὶ ἑτέρου Κυρίου, τοῦ Θεοῦ δηλαδὴ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ, διαλεγόμενον, ὡς ἐπὶ τῆς δεκαλόγου ὅταν φάσκῃ, οὐ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ· καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· καὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις ἐποίησεν Κύριος τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ εὐλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην· καὶ αὖθις· τίμα τὸν πατέρα σοῦ καὶ τὴν μητέρα σοῦ, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσίν σοι. Ταῦτα γὰρ οὐ δι' ἀγγέλου, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ ὁ Κύριος πεπιστευμένως ἐν τοῖς δεκαλόγοις εἰρηκέναι πῶς οὐκ ἂν γένοιτο πρόδηλος, παιδεύων τὸν λαὸν τὰ περὶ τῆς εἰς τὸν ἀνωτάτω Πατέρα ἑαυτοῦ καὶ Θεὸν τῶν ὅλων εὐσεβείας; ΙΑʹ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ἵνα φυλάξῃ σε ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως εἰσαγάγῃ σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι. Πρόσεχε αὐτῷ καὶ εἰσάκουε αὐτοῦ, μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ, οὐ γὰρ μὴ ὑποστείληταί σε· τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ. Ταῦτα μετὰ τῶν λοιπῶν δικαιωμάτων ὁ Κύριος τῷ λαῷ διαστέλλεται. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν Μωσέως τελευτὴν μὴ ὁ αὐτὸς κύριος ὁ ἐπὶ τῆς ἐρήμου χρηματίζων συμπαρῆν τῷ λαῷ, ἀλλ' 34 ἀγγέλων τὶς αὐτῶν προηγεῖτο, οὐδὲν ἂν εἰς τοὺς τόπους ζητούμενον ἦν· ἐπεὶ δὲ ἐκ τῆς ἱστορίας φαίνεται καὶ μετὰ τὴν Μωσέως τελευτὴν ὁ αὐτὸς κύριος τῷ Ἰησοῦ χρηματίζων καὶ σαφῶς ἐν τοῖς πρὸς αὐτὸν χρησμοῖς λέγων, ὅτι ὥσπερ ἤμην μετὰ Μωσῇ, οὕτως ἔσομαι μετὰ σοῦ, καὶ οὐκ ἐγκαταλείψω σε, οὐδ' ὑπερόψομαί σε. Ἴσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν δοῦναι αὐτοῖς· καὶ δι' ὅλης τῆς γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδαμῶς ἐπιπαρὼν ἢ χρηματίζων τῷ Ἰησοῦ φαίνεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ὁ καὶ παρὰ Μωσεῖ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος, ὃς καὶ δοκεῖ μοι ὁ αὐτὸς εἶναι τῷ ἐν ἀνδρὸς σχήματι εἰς ἅπαξ μόνον παραφανέντι τῷ Ἰησοῦ. Ὥσπερ γὰρ ἐπιφανεὶς τῷ Ἁβραὰμκαὶ τῷ Ἰακὼβ ἀναγέγραπται, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι τὸν θεράποντα μὴ αὐτὸν ἡγεῖσθαι τὸν πρῶτον καὶ ἀγένητον εἶναι Θεὸν, ἀλλ' ἀρχιστράτηγον τῆς ἐκείνου δυνάμεως ἀποφαίνεται. Εἰ δὴ οὖν διὰ πάσης τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς ἄγγελος μὲν οὐδ' ὅλως παρὼν ὀνομάζεται, ἀλλ' αὐτὸς ὁ διὰ πάσης τῆς παρὰ Μωσεῖ νομοθεσίας δηλούμενος κύριος· μαρτυρεῖ γ' οὖν σαφῶς ἡ γραφὴ λέγουσα, Καὶ ἦν Κύριος μετὰ Ἰησοῦ· τίνος ἂν λέγοιτο, Ἰδοὺ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὅπως ἀγάγῃ σε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἡτοίμασά σοι; Ἔοικεν οὖν διὰ τούτων οὐκ ἄλλον ἀλλ' αὐτὸν δηλοῦν τὸν Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ εἰσήγαγεν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ὡς καὶ αἱ πρὸς αὐτὸν δηλοῦσιν τοῦ Θεοῦ φωναὶ λέγοντος, Ἴσχυε καὶ ἀνδρίζου· σὺ γὰρ ἀποδιαστελεῖς τῷ λαῷ τούτῳ τὴν γῆν, 35 ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν περὶ αὐτοῦ. Ἆρα προδιατάσσεται τῷ λαῷ λέγων, Πρόσεχε αὐτῷ, καὶ εἰσάκουσον αὐτοῦ· μὴ ἀπείθει ἐν αὐτῷ. Οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν εἰ ἄγγελον αὐτὸν ἐπωνόμασεν, ἐπεὶ καὶ Ἰωάννην τούτῳ καλεῖ τῷ προσρήματι ἡ φάσκουσα προφητεία, Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν μου ἔμπροσθέν σου. Εἰ δ' ὅλως εἰς Ἰησοῦν ἀναφέροιτο τὸν τοῦ Ναυῆ τὰ προεκτεθέντα, ὅρα πῶς περὶ αὐτοῦ φησὶν ὁ Κύριος, τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐπικέκληται ἐπ' αὐτῷ. Ποῖον δὲ ἆρα ὄνομα 13
ἢ αὐτὸ τὸ Ἰησοῦς; Τοῦ μὲν γὰρ φαινομένου τότε ἀνδρὸς οὐκ ἦν ἴδιον τὸ Ἰησοῦς ὄνομα· Αὐσὴς γὰρ ἐκαλεῖτο τὸ πρότερον· πρῶτος δὲ αὐτὸν Μωσῆς θεοφορούμενος Ἰησοῦν ἀναγορεύει, πνεύματι δῆλον ὅτι θειοτέρῳ κινούμενος· ὡς ἂν ὁ χρησμὸς ὁ φήσας, τὸ γὰρ ὄνομά μου ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ, πληρωθείη τοῦ χρηματίζοντος Κυρίου, ὃν πολλάκις ἀπεδείξαμεν εἶναι τὸν προόντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, Ἰησοῦς ἦν ὄνομα ὅπερ τῷ Αὐσῆ Μωσῆς ἐπιτέθεικεν, ὡς ἡ θεία γραφὴ μαρτυρεῖ, σφόδρα ἀπηκριβωμένως τηρήσασα, ὅτι μὴ ἄλλοτε ἢ ἄγγελον αὐτὸν ἀκολούθως τῷ χρησμῷ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας πρὸ προσώπου τοῦ λαοῦ προσκεψόμενον ἐξέπεμπεν, τούτῳ κέκληκεν αὐτὸν τῷ ὀνόματι. Οὐκοῦν διὰ τούτων καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ προσηγορίαν Μωσῆς φαίνεται σαφῶς ἐγνωκώς· ὥσπερ δὲ τὸ Ἰησοῦ ὄνομα παρὰ πρώτῳ αὐτῷ εὕρηται κατὰ τοὺς ἐξεταζομένους τόπους, οὕτω καὶ Χριστὸν πρῶτος αὐτὸς ἀναγορεύσας φαίνεται, πρὸ τῶν αὐτοῦ χρόνων ἐξ αἰῶνος μηδένος μηδέπω ποτὲ μήτε Ἰησοῦ μήτε 36 Χριστοῦ παρά τισιν προσαγορευθέντος. Καὶ φαίνεταί γε ἐνθέῳ λογισμῷ τὰς δηλουμένας προσηγορίας τιμήσας· δυσὶ γ' οὖν τοῖς παρὰ πάντα τὸν λαὸν ἐξοχωτάτοις ἀνδράσι καὶ παρὰ Θεῷ διαπρέπουσιν ἑτέροις τε ἰδίοις ὀνόμασι κεχρημένοις τὰς δύο ταύτας ἐπιφημίζει προσηγορίας, τῷ τε ἰδίῳ ἀδελφῷ τῷ Ἀαρὼν, καὶ τῷ τοῦ Ναυὴ υἱῷ, Αὐσηοὺς πρότερον ὀνομαζομένους, παρὰ πάντα τὸν λαὸν Θεοῦ νεύματι ἄρχοντας τοῦ παντὸς ἔθνους προχειρισάμενος ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρίστου ἐδόξασεν προσηγορίαις· τὸν μὲν Χριστὸν, δι' ἦν ἔφερεν εἰκόνα τοῦ κατ' ἀλήθειαν ἀρχιερέως τῶν ὅλων αὐτοῦ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου, προσειπών· τὸν δὲ ἑαυτοῦ διάδοχον Ἰησοῦν ἀναγορεύσας, δι' ὃν ἔσωζε καὶ αὐτὸς τύπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ, ὃς παυσαμένης τῆς διὰ Μωσέως παραδοθείσης συμβολικῶς λατρείας, καὶ τοῦτον πῶς τὸν τρόπον Μωσέως τελευτήσαντος, τὴν εἰς τὸ θεῖον εὐσέβειαν διαδεξάμενος, πάσας μὲν τὰς ἀοράτους δυνάμεις ἀνθισταμένας αὐτοῦ τῷ λόγῳ πολέμῳ νικήσας κεχείρωται, τὴν δ' ὑπὸ ταύταις ἅπασαν τυραννουμένην γῆν τὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἴδιον κτῆμα ποιησάμενος τῷ ἑαυτοῦ λαῷ διὰ τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν κατεκληροδότησεν. ΙΒʹ. Ἡνίκα δ' ἂν εἰσῆλθε Μωσῆς εἰς τὴν σκηνὴν, κατέβαινεν ὁ στύλος τῆς νεφέλης, καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ στάντες ὁ λαὸς, προσεκύνησαν ἕκαστος ἀπὸ 37 τῆς σκηνῆς. Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσῆν, ἐνώπιος ἐνωπίῳ, ὡς εἰ λαλήσαι τὶς πρὸς φίλον ἑαυτοῦ· καὶ ἀπηλλάττετο εἰς τὴν παρεμβολήν· ὁ δὲ θεράπων αὐτοῦ Ἰησοῦς υἱὸς Ναυῆ οὐκ ἐξεπορεύετο ἐκ τῆς σκηνῆς. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς Κυρίον, Ἰδοὺ, σὺ λέγεις μοι, Ἀνάγαγε τὸνλαὸν τοῦτον, σὺ δὲ οὐκ ἐδήλωσάς μοι, ὃν σὺ ἀποστελεῖς μετ' ἐμοῦ· σὺ δέ μοι εἶπας, Οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ ἔχεις χάριν παρ' ἐμοί. Εἰ οὖν εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν· γνωστῶς ἴδω σε, ὅπως ἂν ὦ εὑρηκὼς χάριν ἐναντίον σου, καὶ ἵνα γνῶ, ὁ λαός σου τὸ ἔθνος τοῦτο. Καὶ λέγει, Αὐτὸς προπορεύσομαι καὶ καταπαύσω σε. Καὶ λέγει πρὸς αὐτὸν, Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμπορεύῃ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν. Καὶ πῶς γνωστὸν ἔσται ὅτι εὕρηκα χάριν παρὰ σοὶ ἐγὼ καὶ ὁ λαός σου, ἀλλ' ἢ συμπορευομένου σου μεθ' ἡμῶν; καὶ ἐνδοξασθησόμεθα ἐγώ τε, καὶ ὁ λαός σου παρὰ πάντα τὰ ἔθνη, ὅσα ἐπὶ τῆς γῆς ἐστι. Καὶ εἶπεν ὁ Κύριος πρὸς Μωσῆν, Καὶ τὸν λόγον σοι τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω· εὕρηκας γὰρ χάριν ἐνώπιόν μου, καὶ οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ ἔχεις χάριν παρ' ἐμοί. Καὶ εἶπεν, δεῖξόν μοι τὴν σεαυτοῦ δόξαν. Καὶ εἶπεν, Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερος τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου· καὶ ἐλεήσω, ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω, ὃν ἂν οἰκτείρω. Καὶ εἶπεν, Οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου· οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται. Καὶ εἶπεν Κύριος, Ἰδοὺ, τόπος παρ' ἐμοὶ, καὶ στήσῃ ἐπὶ τῆς πέτρας· καὶ σκεπάσω τῇ χειρί μου ἐπί σε, ἕως ἂν παρέλθω. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρά μου, καὶ τότε ὄψῃ τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθήσεταί σοι, καὶ τὰ ἑξῆς, 14
οἷς 38 ἐπιφέρει· καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ὀνόματι Κυρίου· καὶ παρῆλθεν Κύριος πρὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἐκάλεσεν, Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος καὶ πολυέλεος καὶ ἀληθινὸς καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας καὶ ἁμαρτίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ ἐπάγων ἀνομίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων, ἐπὶ τρίτην καὶ ἐπὶ τετάρτην γενεάν. Καὶ σπεύσας Μωσῆς κύψας ἐπὶ τὴν γῆν προσεκύνησεν, καὶ εἶπεν· Εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐνώπιον σου, Κύριε, συμπορεύθητι μεθ' ἡμῶν ἐνώπιος ἐνωπίῳ. Μωσῆς τῷ Θεῷ λαλῶν ἀναγέγραπται μετὰ θάρσους καὶ παρρησίας τοσαύτης, ὁποίαν ἀγάγοι ἂν καὶ φίλος τίς ἀνὴρ ὁμιλῶν ἑαυτοῦ φίλῳ. Ἐμφαίνεται δὲ διὰ τούτων οὐχ ἡ τυχοῦσα τοῦ προφήτου προκοπή· ἀλλ' ἐπεὶ ἐλάλει μὲν αὐτῷ Κύριος ἐνώπιος ἐνωπίῳ, οὐ μὴν καὶ ὤφθη πῶ αὐτῷ ὁμοίως τῷ Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· τούτου δὴ χάριν ἀξιοῖ λέγων, εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε. Δι' οὗ παρίστησιν ὅτι μὴ ὁμοίως τῷ λαλεῖν αὐτῷ καὶ τὰς πρὸς αὐτὸν ἐπιφανείας ὁ Θεὸς ἐποιεῖτο. Εἰ γὰρ, ὡς νομίσειέν τις, ταυτόν ἐστι τὸ λελαληκέναι αὐτῷ τὸν Θεὸν ἐνώπιον ἐνωπίῳ τῷ ὦφθαι αὐτῷ, ὡς ἂν εἴποι τις, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ποία δ' ἂν ἔτι χῶρα λείποιτο τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ ἀξιώσει τὸ, εἰ δὴ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε; πῶς δὲ, εἰ καὶ πρότερον αὐτῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ὡς οἰηθείη ἄν τις ἑωρᾶτο, ἐπιφέρει λέγων αὐτῷ ὁ Κύριος, 39 οὐ δυνήσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπόν μου· οὐ γὰρ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου ἄνθρωπος καὶ ζήσεται; Διὰ τί δὲ λεγέτω ὁ βουλόμενος, οὐδ' ἅπαξ ὁ λόγος μαρτυρεῖ λέγων ὅτι ὤφθη αὐτῷ ὁ Κύριος, ὡς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἰρηκὼς τετήρηται· ἀλλὰ γὰρ διὰ τούτων πρόδηλον, ὅτι εἰ καὶ ἐλάλει αὐτῷ κύριος ἐνώπιος ἐνωπίῳ, ὅμως διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει αὐτῷ· τοῦτο γὰρ προπαρίστησιν ἡ γραφὴ λέγουσα, κατέβαινεν ὁ στύλος τῆς νεφέλης καὶ ἵστατο ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς σκηνῆς, καὶ ἐλάλει τῷ Μωσεῖ. Οὐκοῦν διὰ τῆς νεφέλης ἐλάλει, οὐ μὴν καὶ ὁμοίως τῷ Ἁβραὰμ ἢ τῷ Ἰσαὰκ ἢ τῷ Ἰακὼβὤφθη αὐτῷ· ἐκείνοις μὲν γὰρ γυμνῶς καὶ τρανῶς ἄνευ τινὸς εἴδους ὀφθεὶς ἀναγέγραπται, τούτῳ δὲ διὰ τοῦ ὀνομαζομένου εἴδους καὶ τῆς νεφέλης, ἣν καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος φάσκων, Ἡνίκα δὲ ἐλάλει Μωσῆς πάσῃ συναγωγῇ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπεστράφησαν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἰδοὺ ἡ δόξα Κυρίου ὤφθη ἐν νεφέλῃ, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωσῆν. Καὶ πάλιν· ἀνέβη Μωσῆς εἰς τὸ ὄρος· καὶ ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὸ ὄρος. Καὶ κατέβη ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ τοῦ ὄρους καὶ ἐκάλυψεν αὐτὸν νεφέλη ἓξ ἡμέρας· καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωσῆν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐκ μέσου τῆς νεφέλης. Τὸ δὲ εἶδος τῆς δόξης Κυρίου, ὡσεὶ πῦρ φλέγον ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὄρους. Σαφῶς οὖν διὰ τούτων τὸ θεωρούμενον τῷ Μωσεῖ λέγεται εἶναι οὐκ αὐτὸς ὁ Κύριος, ἀλλ' εἶδος Κυρίου· καὶ νεφέλη καὶ πῦρ, ἃ καὶ δόξαν Κυρίου ὀνομάζει ὁ λόγος· οὐκοῦν τὸ μὲν εἶδος ἑώρα Κυρίου καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, οὐδαμῶς δὲ αὐτὸν τὸν Κύριον, τόν τε λαλούμενον Λόγον αὐτοῦ τοῦ Κυ 40 ρίου· ἀλλ' ὅμως διὰ τῆς νεφέλης λαλοῦντος ἤκουεν, διὸ εἴρηται, καὶ ἐλάλησεν Κύριος πρὸς Μωσῆν ἐνώπιος ἐνωπίῳ. Οὐ μὴν καὶ ὤφθη αὐτῷ ἐνώπιος ἐνωπίῳ τετήρηται· τοῦτο γὰρ ὡς οὐδέπω γεγονὸς ἀξιοῖ λέγων, ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε· καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τόπῳ διδάσκει ὁ λόγος, ὅτι δὴ στόμα ἐλάλει αὐτῷ ὁ Θεὸς, οὐ μὴν καταλλήλως καὶ ἑωρᾶτο, ἀλλ' ἐν εἴδει καὶ διὰ τῆς προαποδεδομένης δόξης αὐτοῦ· λέγει δὲ οὕτως· καὶ κατέβη Κύριος ἐν στύλῳ νεφέλης, καὶ ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐκλήθησαν Ἀαρὼν καὶ Μαριὰμ, καὶ ἐξῆλθον ἀμφότεροι. Καὶ εἶπεν πρὸς αὐτοὺς, Ἀκούσατε δὴ τῶν λόγων μου· ἐὰν γένηται προφήτης ὑμῶν τῷ Κυρίῳ, ἐν ὁράματι αὐτῷ γνωσθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως ὁ θεράπων μου Μωσῆς, πιστός ἐστιν ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου. Στόμα κατὰ στόμα λαλήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ 15
δι' αἰνιγμάτων, καὶ τὴν δόξαν Κυρίου εἶδεν, καὶ διατί οὐκ ἐφοβήθητε καταλαλῆσαι κατὰ τοῦ θεράποντός μου Μωσῆ; Ἄρ' οὖν τὴν δόξαν μὲν Κυρίου εἶδεν καὶ ἐν εἴδει αὐτῷ χρηματίζοντος, στόμα τε κατὰ στόμα λαλοῦντος ἤκουσεν, οὐ μὴν καὶ αὐτόν πω τὸν Κυρίον ὁμοίως τοῖς πατράσιν ἑωράκει. Καὶ οὐ θαυμαστόν γε εἰ τῷ Μωσεῖ στόμα κατὰ στόμα λαλῶν ἀναγέγραπται ὁ Θεὸς, ὅποτε καὶ τῷ παντὶ λαῷ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον λελαληκέναι αὐτὸν ἐν Δευτερονομίῳ διδάσκει ὁ Μωσῆς λέγων, Οὐχὶ τοῖς πατράσιν ὑμῶν διέθετο Κύριος τὴν διαθήκην ταύτην, ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς· ὑμεῖς αὐτοὶ ὧδε σήμερον πάντες ζῶντες. Πρόσωπον κατὰ πρόσωπον ἐλάλησεν Κύριος πρὸς ὑμᾶς ἐν τῷ ὄρει ἐκ μέσου τοῦ πυρός. Πλὴν 41 εἰ καὶ τῷ Μωσεῖ καὶ τῷ παντὶ λαῷ τοῦτον ἐχρημάτιζεν τὸν τρόπον, ἀλλ' ὅρα ὅτι λελαληκέναι μὲν αὐτοῖς στόμα κατὰ στόμα καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον εἴρηται, οὐ μὴν καὶ ἄνευ τοῦ πυρὸς ἢ τῆς νεφέλης ὁμοίως τοῖς πατράσιν ὦφθαι αὐτοῖς· γυμνῶς γὰρ ἐκείνοις καὶ ἄνευ ἐπικαλύμματος τοῦ διὰ νεφέλης ἢ πυρὸς ὁ Κύριος ὀφθεὶς ἀναγέγραπται. Τελείων γοῦν καὶ τὴν διάνοιαν εἰς ἄκρον κεκαθαρμένων καὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν τὸ τὸν Θεὸν ὁρᾶν εἶναι διδάσκει, Μακάριοι λέγων οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· διὸ καὶ ὡς τοιούτων ὁ Κύριος Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγορεύει, λέγων πρὸς Μωσῆν· Οὕτως ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν, Θεὸς Ἁβραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ Θεὸς Ἰακὼβἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς· τοῦτό ἐστιν ὄνομα μου αἰώνιον, καὶ μνημόσυνον γενεῶν γενεαῖς. Ζηλῶν δὴ οὖν τὰ χαρίσματα τὰ μείζονα, καὶ τῆς ὁμοίας ἐκείνοις ὀρεγόμενος ὁ Μωσῆς προκοπῆς, ἀξιοῖ λέγων τὸν Κύριον, Ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε· ἐφαντάζετο μὲν γὰρ χρηματίζοντος αὐτῷ Θεοῦ Λόγου τό τε μέγεθος καὶ τὸ ὕψος καὶ τὴν ἄφατον καὶ ἀνέφικτον ὑπεροχὴν, ἑώρα δὲ ὡς ὅτι δι' ὑπηρετικῶν ἀγγέλων τὰς πρὸς αὐτὸν ἐποιεῖτο θεωρίας· διὸ παρακαλεῖ τρανότερον καὶ καθαρώτερον ἐμφῆναι ἑαυτὸν αὐτῷ, μηκέτι μὲν δι' ἐπικαλυμμάτων, μὴ δὲ ὑπὸ διακόνων ἑτέρων, γυμνῶς δὲ καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν Ἁβραὰμ παραπλησίως, ἄνευ τοῦ διὰ πυρὸς καὶ νεφέλης εἴδους. Τοῦτο γ' οὖν δοκεῖ μοι σημαίνειν ἡ φάσκουσα λέξις, Ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε· ταύτῃ δὲ καὶ προακούσας 42 εἰρηκότος αὐτῷ τοῦ Κυρίου τὸ, Ἰδοὺ ἄγγελός μου προπορεύσεται πρὸ προσώπου σου, ὑποπαραιτεῖται τοῦ μείζονος ὀρεγόμενος, καὶ φησίν· Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμπορεύῃ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν· πρὸς τὴν ἀξίωσιν ἐπινεύσαντος τοῦ Κυρίου καὶ φήσαντος, Καὶ τὸν λόγον σοι τοῦτον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω, τὸ ἔτοιμον συνιδὼν τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς, φθανούσης τῆς εὐεργεσίας τοὺς μεγάλων ὀρεγομένους, εἶτα σμικρύνας ἑαυτὸν, καὶ ὡς μὴ ἄξιόν πω τῶν μειζόνων λογισάμενος, ἑτέραν ὡς ἐν συγκρίσει τῆς προτέρας ἐνδέουσαν ἀξίωσιν προτείνει λέγων, Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου· πληρῶν δὲ αὐτοῦ τὸν λόγον ὁ Κύριος· Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου, καὶ τὰ ἑξῆς· διδάσκων ὅτι δὴ πάσης μείζων τῆς πρότερον αὐτῷ θεωρουμένης ὀπτασίας ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων τυγχάνει γνῶσις, ἣν καὶ παραδώσειν αὐτῷ ὑπισχνεῖται, περὶ μὲν ἑαυτοῦ λέγων, Παρελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου· περὶ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς μυσταγωγίας τὸ, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου· ποίου γὰρ κυρίου, αὐτὸς ὢν ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος, εἰ μὴ ἄρα τοῦ Πατρὸς καλέσειν ἐπαγγέλλεται; Καὶ ἀληθῶς γε εἰ μὴ διέλθοι τινὰ πρότερον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ εἰ μὴ αὐτὸς ἀνακαλέσοιτο τὸν Πατέρα, οὐδ' ἄλλως δυνατὸν τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων ἀναλαβεῖν γνῶσιν· ἐπεὶ μὴ δ' εἷς ἔγνω τὸν πατέρα εἰ μὴ ὁ υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Αὐτὸς γοῦν ἐστιν ἡ θύρα καὶ ἡ ὁδὸς δι' οὗ μόνου ἔστιν ἰδεῖν τὸν ἐπέκεινα καὶ ἀνωτάτω τῶν ὅλων αἴτιον, αὐτὸν τὸν Πατέρα· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα οἷα 43 τις αὐτοῦ πρόδρομος προεπιδημεῖ ταῖς τῶν μακαρίων ψυχαῖς ὁ θεῖος Λόγος, τῆς ἰδίας δόξης μεταδιδοὺς αὐταῖς, ἀλλ' οὐχ ἵσταταί γε εἰς τέλος τὰ τῆς αὐθεντίας εἰς 16
ἑαυτὸν ἀναλαμβάνων, προπαρασκευάσας δὲ καὶ προευτρεπίσας τὴν μονὴν, ὑποχωρεῖ καὶ μεταπαραδίδωσι τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁμολογεῖ φάσκων, Ἐγὼ παρελεύσομαι πρότερός σου τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω ἐν ὀνόματι Κυρίου. Νῦν μὲν οὖν λόγῳ τοῦτο πράξειν ἐπαγγέλλεται· ἑξῆς δὲ καὶ τὸ ἔργον ἐπάγει ἔνθα εἴρηται, Καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ παρέστη αὐτῷ ἐκεῖ· καὶ ἐκάλεσεν ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καὶ παρῆλθεν Κύριος πρὸ προσώπου αὐτοῦ καὶ ἐκάλεσεν, Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων, μακρόθυμος, καὶ πολυέλεος, καὶ ἀληθινὸς, καὶ δικαιοσύνην διατηρῶν, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας, ἀφαιρῶν ἀνομίας, καὶ ἀδικίας, καὶ ἁμαρτίας, καὶ τὸν ἔνοχον οὐ καθαριεῖ· ἐπάγων ἀνομίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα, καὶ ἐπὶ τέκνα τέκνων ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν. Ταῦτα γὰρ αὐτὸς φησὶ καταβὰς ἐν νεφέλῃ καὶ παραστὰς τῷ Μωσεῖ ὁ διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενος Κύριος· ὃς καθ' ἣν πεποίηται ὑπόσχεσιν παρελθὼν πρὸ προσώπου αὐτοῦ, τὸν καὶ ἑαυτοῦ Κύριον καὶ Πατέρα, τὸν ἀληθῶς ὄντα Κύριον Κύριον, δὶς διὰ τοῦ τετραγράμμου ἐμφερόμενον ἀνακαλεῖται λέγων, τὸ Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ βιαζόμενός τις φάσκοι μὴ τὸν Κύριον ἀλλὰ Μωσῆν ταῦτα εἰρηκέναι, πεῖσμα βέβαιον λαμβανέτω ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Μωσέως φωνῶν ὁμολογοῦντος τοῦ Κυρίου εἶναι τὰς προεκτεθείσας λέξεις, δι' ὧν εὐχόμενος ἐν ἑτέρῳ τόπῳ φησὶν, 44 Καὶ νῦν ὑψωθήτω ἡ χείρ σου, Κύριε· ὃν τρόπον εἶπας λέγων, Κύριος μακρόθυμος καὶ πολυέλεος καὶ ἀληθινός· ἀφαιρῶν ἀνομίας καὶ ἀδικίας καὶ ἁμαρτίας· καὶ καθαρισμῷ οὐ καθαριεῖ τὸν ἔνοχον, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενέας. Ἐναργέστατα δὴ οὖν καὶ σαφέστατα διὰ τούτων αὐτὸς ὁ Κύριος τὰς προεκτεθείσας εἰρηκὼς παριστᾶτε παρίσταται φωνὰς, μείζονα κύριον τὸν ἀληθῶς Κύριον, δῆλον δ' ὅτι τὸν Πατέρα ἑαυτοῦ, ἀνακαλούμενος· ἢ εἰ δυσπειθῶς ἔχοι πρὸς ταῦτα, λεγέτω εἰ τινὰ ἄλλην οἷός τε ἐστὶν κατὰ τοὺς τόπους ἐπιβαλεῖν διήγησιν· φυλάττων τὸ μὴ ἄγγελον εἶναι τὸν χρηματίζοντα, ἀλλ' αὐτὸν τὸν διὰ τοῦ τετραγράμμου δηλούμενον Κύριον, ὃς καὶ ἐνώπιος ἐνωπίῳ τῷ Μωσεῖ ἀναγέγραπται λελαληκέναι, ὃν καὶ ἀξιοῖ τὴν δι' ἀγγέλων προστασίαν παραιτούμενος ὁ Μωσῆς λέγων, Εἰ μὴ αὐτὸς σὺ συμπορεύῃ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν. Ἀλλὰ γὰρ οὐχ οἷόν τε ταῦτα ἐφ' ἕτερον ἢ ἐπὶ μόνον τὸν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸν Λόγον ἀναφέρειν· ὃς μεγάλων ἐφιεμένῳ τῷ Μωσεῖ τὴν τοῦ μείζονος ἐμφαίνει γνῶσιν, παιδεύων ἑαυτὸν ὅπως ἂν γινώσκῃ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλεν Θεὸν Λόγον, δευτέρως καὶ αὐτὸν ὄντα μετὰ τὸν Πατέρα καὶ Κύριον καὶ Θεόν· καὶ πρώτην γε αὐτῷ ταύτην καὶ ἀναγκαιοτάτην παρέχει τὴν ὠφέλειαν, ὡς ἂν μήποτε τὰς περὶ Θεοῦ τῶν ὅλων ὑπονοίας ἐπὶ τὸν χρηματίζοντα αὐτῷ Λόγον διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς δόξης τῶν θεωρουμένων ἐκλάβοι· διδάσκει εἰ δ' οὖν αὐτὸν πρῶτον καὶ μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἡγεῖσθαι τοῦτον, ὃν αὐτὸς ἐπεκαλεῖτο λέγων, 45 Κύριος Κύριος ὁ Θεὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων μακρόθυμος καὶ πολυέλεος καὶ ἀληθινός. Πρόσχες γὰρ ἐπιμελῶς τῷ ἀληθινὸς παραπλησίως εἰρημένῳ τῷ, ἵνα γιγνώσκωσι σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Σωτῆρος ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εἰρημένῳ· ταῦτα δ' οὐκ ἂν ἐχώρησεν ὁ πᾶς λαὸς πρὸς ὃν, οἷα δὴ εἰσαγόμενον, ὑπὸ τοῦ χρηματίζοντος ἐλέγετο, Ἐγώ εἰμι καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλῆν ἐμοῦ· ἐδέοντο γὰρ οὗτοι στοιχειώδους εἰσαγωγῆς ἔτι τῆς περὶ Θεοῦ μοναρχίας οὐχ οἷοίτε πῶς ὄντες τὰ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ δόγματα διαρθροῦν, ἅτε ἔναγχος τῆς Αἰγυπτίων πολυθέου πλάνης ἀφεστηκότες. Τὸ δὲ Ἐγώ εἰμι καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλῆν ἐμοῦ λέγοιτ' ἂν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ Λόγου ὁμοίως τῷ, Ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν· καὶ ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί. Ὡς γ' οὖν ὁ ἑωρακὼς αὐτὸν ἑώρακε τὸν πατέρα, κατὰ τὸ, ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα τὸν πέμψαντά με· τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ αὐτοῦ ἀκούων τοῦ ἐν αὐτῷ Πατρὸς ἤκουε λέγοντος τὸ, Ἐγώ εἰμι 17
καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλῆν ἐμοῦ. Ταῦτα δ' ἡμῖν ὡς ἐν τηλικούτοις εἴρηται παραστῆσαι βουλομένοις, ὅτι δὴ ἀναμφιλέκτως οὔτε ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, οὔτε ἀγγελική τις δύναμις ἦν ἡ χρηματίζουσα τῷ Μωσεῖ, αὐτὸς δὲ ὁ θεῖος Λόγος, ὃν ἀκριβῶς πεπιστεύκαμεν μετὰ τὸν τῶν ὅλων Πατέρα καὶ Κύριον δεύτερον εἶναι τῶν ἁπάντων Θεόν τε καὶ Κύριον· ὥσπερ δὴ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης σαφέστερον ἡμᾶς παιδεύει λέγων, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος· καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος· πολλῆς δ' ἂν γένοιτο καὶ οὐχὶ τῆς 46 παρούσης σχολῆς σαφηνίζειν τίς ἄρ' εἴη ὁ τόπος καὶ ἡ πέτρα περὶ ὧν εἶπεν ὁ Κύριος, Ἰδοὺ τόπος παρ' ἐμοὶ καὶ στήσῃ ἐπὶ τῆς πέτρας· ἀλλ' ὁ μὲν ἀπόστολος τὴν πέτραν ἐδήλωσεν εἰπὼν, ἡ πέτρα δὲ ἦν ὁ Χριστός. Οὐκ ἄλλον δὲ τῆς πέτρας ὄντα καὶ τὸν τόπον ὑπολαμβάνω τὸν αὐτὸν τυγχάνοντα τῷ ἀπαντήσαντι τῷ Ἰακὼβ ἔνθα γέγραπται, Ἐξῆλθεν δὲ ὁ Ἰακὼβ ἀπὸ τοῦφρέατος τοῦ ὅρκου, καὶ ἐπορεύθη εἰς Χαρράν. Καὶ ἀπήντησεν τόπῳ ἔνθα καὶ ἰδὼν ἐν ὁράματι τὴν κλίμακα καὶ τὸν ἐπ' αὐτῆς ἐστηριγμένον κύριον, διυπνισθεὶς φησὶν, ὅτι ἔστιν Κύριος ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ· καὶ πάλιν εἶπεν, ὡς φοβερὸς ὁ τόπος οὗτος, οὐκ ἔστι τοῦτο ἄλλ' ἢ οἶκος τοῦ Θεοῦ· καὶ αὐτὴ ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ. Ἀλλὰ καὶ τί τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὃ μὴ δύναται Μωσῆς ὁ νόμος, ἅτε ἀνθρώπινος καὶ σωματικώτερος ὢν, θεωρεῖν· τίνα τε τὰ ὀπίσθια αὐτοῦ, ἃ μόνον χωρεῖν οἷός τε ἦν ὁ τυπικὸς καὶ τῶν νοητῶν συμβολικῶς κὸς νόμος· πῶς τε εἴρηται τὸ, σκεπάσω τῇ χειρί μου ἐπὶ σὲ, καλύμματος καὶ σκέπης ἐπιτιθεμένου τῷ νόμῳ, ὡς διὰ τοῦτο τὸ καλύμμα τὰ μὲν ὀπίσω δύνασθαι ὁρᾶν, οὐκέτι δὲ τὰ προηγούμενα καὶ διαφέροντα· ἰδίᾳ κατὰ καιρὸν, ᾧ μέλει τῆς τούτων ἐρεύνης, ἐπιστήσας εἴσεται. Ψ. Ἐκ τῶν ἀριθμῶν τῆς Γʹ τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. ΙΓʹ. Ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ κυριεύσει ἐθνῶν πολλῶν· καὶ ὑψωθήσεται ἡ Γὼγ βασιλεία, καὶ αὐξηθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ· Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ὡς δόξαν μονοκέρωτος αὐτῷ· ἔδεται ἔθνη 47 ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐκμυελιεῖ, καὶ ταῖς βολίσιν αὐτοῦ κατατοξεύει ἐχθρόν. Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἀναστήσει αὐτόν; οἱ εὐλογοῦντές σε, ηὐλόγηνται· καὶ οἱ καταρώμενοί σε, κεκατήρανται. Χριστός ἐστιν ὁ ἐκ σπέρματος Ἰσραὴλ τὸ κατὰ σάρκα γεννηθεὶς, καὶ κυριεύσας ἐθνῶν πολλῶν· ποῖον γὰρ ὑπῆρξεν ἔθνος ἀγνοῆσαν τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ λόγου τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ σπέρματα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν; Παρὰ γ' οὖν πλείστοις καὶ αὐτῶν τῶν βαρβάρων πολλούς ἐστιν ἰδεῖν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἐπὶ τὴν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ γνῶσιν ἐληλυθότας, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας παντοίας μέχρι καὶ θανάτου κολάσεις ὑπομείναντας. Πέρας ἔχουσα τοίνυν καὶ αὕτη σαφῶς ἡ προφητεία ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου Σωτῆρος ἀποδείκνυται· ἢ παραστήτω τίς ἄλλος ἐπιδεικνὺς ἐπί τινα ἂν ταῦτα ἀναφέροιτο· καθ' ἡμᾶς δὲ πρόδηλον, ὡς καὶ αὔξεται ὁσημέραι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ νοητὴ βασιλεία τε καὶ δεσποτεία παρὰ ταῖς ὑποδεξαμέναις τὸν λόγον αὐτοῦ ψυχαῖς· ὑψώθη δὲ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ Γὼγ βασιλεία, ἣν ὑπειλήφασί τινες εἶναι τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, ἄλλοι δὲ τροπικῶς τὴν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἐπουράνιον πολιτείαν, καὶ τὴν τῶν νοητῶν δογμάτων θεωρίαν, διὰ τοῦτο Γὼγ, ὅπερ ἐρμηνεύεται δώματα, σημαίνεσθαι ἐξειλήφασιν· ἀλλὰ καὶ ὁ Θεὸς ὡδήγησεν αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ῥητῶς μὲν ὅτε χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἐξ Αἰγύπτου παραλαβὼν τὴν Μαριὰμ ἅμα τῷ παιδὶ Ἰησοῦ ὑπέστρεψεν εἰς γῆν Ἰσραὴλ 48 πληρουμένης τῆς τε νῦν καὶ τῆς ἐν Ὡσηὲ κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν καὶ τὴν Ἀκύλου ἑρμηνείαν προφητείας φασκούσης, Ἐξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· καὶ κατὰ διάνοιαν δὲ, ὁπηνίκα ἐκ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου καὶ τῶν τῇδε τόπων ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς ἅμα λαμβάνων αὐτὸν ὁ πατὴρ ὡδήγησεν· ἡ δὲ λεγομένη δόξα μονοκερώτων ἐν τῷ Σωτῆρι τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα τῆς πατρικῆς αἰνίττεται μοναρχίας. Μετὰ ταῦτα εἴρηται, ἔδεται ἔθνη 18
ἐχθρῶν αὐτοῦ· ὅσα γὰρ ὑπὸ τὴν διδαχὴν αὐτοῦ γέγονεν ἔθνη, ταῦτα πρότερον μερὶς τυγχάνοντα τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ μετὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἐπιτηδεῖα ὥσπερ εἰς βρῶσιν ἑαυτῷ κατεσκεύασεν· τὰ μὲν πάχη, τοῦτ' ἔστιν πᾶν συμπεφυκὸς αὐτοῖς ὑλικὸν καὶ γήϊνον, λεπτύνων καὶ ἐξιχνεύων, καρποὺς δὲ τροφίμους διὰ τῆς ἑαυτοῦ γεωργίας αὐτοῖς ἐμποιῶν. Ταῦτα δὲ εἰργάσατο τοῖς νοητοῖς καὶ λογικοῖς βέλεσι, τὸν πάλαι τῶν ἐθνῶν ἄρχοντα ἐχθρὸν ὄντα ἑαυτοῦ κατατοξεύσας, τουτέστι τὸν διάβολον. Τὰ δ' ἀπὸ τοῦ κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων, σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασι καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰακὼβ ἐν ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις εἴρηται· ἅτινα ὁποῖον ἔχει νοῦν κατὰ τὰ ὑποπεσόντα ἡμῖν ἐκθέμενοι οὐ παλιλογήσομεν· δῆλον δὲ τυγχάνει ὅπως ἡμεῖς οἱ τὸν Χριστὸν εὐλογοῦντες τοῦ Θεοῦ ηὐλογήμεθα· κ' ἂν γὰρ βδελύσσοιντο ἡμᾶς ὡς καὶ τὸν πάλαι τοῦ Θεοῦ λαὸν οἱ Αἰγύπτιοι, ὅμως πληροῦταί γε καὶ ἐφ' ἡμῖν τὸ, καθ' ὅσον δὲ ἐταπείνουν αὐτοὺς, τοσούτῳ πλείους ἐγίνοντο, καὶ ἴσχυον σφόδρα σφόδρα· καὶ σαφὲς τίνα τρόπον τὴν κατάραν εἰλήφασιν οἱ ἐξαρχῆς αὐτὸν 49 καταρασάμενοι διὰ τοῦ, σταύρου σταύρου αὐτόν· κατάρας γὰρ ἦν ὁ σταυρὸς, κατὰ τὸ, ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Ἀλλ' ὁ μὲν τὴν αὐτῶν ὑπομείνας κατάραν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ὑπερύψωται· οἱ δὲ πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καταραθέντες ἐπίμονον εἰς αἰῶνα εἰλήφασιν ὄλεθρον· ὃν εἰ ἐπ' ἀκριβές τις ἐπεξίοι, δυνάμεως Θεοῦ κατόψεται μέγεθος, εἰς ἔτι νῦν μετιούσης τοὺς ἅπαξ πρὸς αὐτοῦ κατηραμένους. Ταῦτα εἰς τὸ, καὶ οἱ εὐλογοῦντές σε εὐλόγηνται, καὶ οἱ καταρώμενοί σε καὶ κατάρανται. Ψ. Ἐκ τῆς Δʹ τοῦ Βαλαὰμ προφητείας. ΙΔʹ. Ἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ Ἰακὼβ, καὶ ἀναστήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ θραύσει ἡγεμόνας Μωὰβ, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σήθ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κενώσας ἑαυτὸν καὶ μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἄστρον οὐ μικρὸν οὐχὶ τῷ Ἰακὼβ ἀνέτειλεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ Ἰακώβ· ἀπὸ γὰρ τοῦ σωματικοῦ λαοῦ τῶν ἐκ περιτομῆς ἀρξάμενος, πᾶσιν ἐπέλαμψε τοῖς ἔθνεσι· μεταναστάς τε ἀπ' ἐκείνων, οὐ μικροὺς πολέμους διεχειρίσατο, καθαίρων τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, οὓς καταγωνισάμενος προνομὴν ἐποιήσατο εἰς τὸν αὐτοῦ κλῆρον, ἀπολαβὼν ὅσα πρότερον ὑπ' ἐκείνους ἐτύγχανεν ἔθνη· περὶ ὧν ὁ Πατὴρ αὐτῷ κατεπηγγείλατο εἰπών· αἰτῆσαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. 50 Ψ. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. Μωσῆς ἐστιν ὁ λέγων. ΙΕʹ. Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρὴβ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες, Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἁμάρτωμεν. Καὶ εἶπεν Κύριος πρός με, Ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν· προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς καθ' ὅτι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἂν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτῶν. Καὶ τί μᾶλλον ἔχοι τίς ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ κατὰ Μωσέα προφήτην, τοῦτ' ἔστιν νομοθέτην, τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀναδεδειγμένον ἐπιδεῖξαι, ἢ μόνον Ἰησοῦν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν, ὃς τῆς καινῆς διαθήκης τοῦ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον βίου νομοθέτης ἅπασιν ἀναπέφανται τοῖς ἔθνεσιν, κατὰ τὴν ἐν ψαλμῷ φήσασαν προφητηκὴν εὐχήν· Κατάστησον Κύριε νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποι εἰσίν; Οὗτος δὲ καὶ ἐλυτρώσατο τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, καὶ τῆς ἐν αὐτῇ πλινθοποιΐας, τῆς τε πικρᾶς ὑπὸ τὸν νοητὸν Φαραῶ δουλείας τοὺς δι' αὐτοῦ προςεληλυθότας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· καὶ πάντα δὲ ἁπλῶς τὰ σωματικῶς ὑπὸ Μωσέως γεγονέναι ἱστορούμενα κατὰ τὸν πνευματικὸν νόμον ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν διεπράξατο. Ἐλήλυθεν ἆρα καὶ ὁ διαβόητος ἔτι καὶ νῦν παρά τε Σαμα 51 ρεῦσι καὶ 19
Ἰουδαίοις, ὃν καὶ Μωσῆς προεθέσπισε προφήτης, περὶ οὗ προδιεμαρτύρατο ὁ Θεὸς λέγων, καὶ ὁ ἄνθρωπος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πάντα ὅσα ἐὰν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. Ἐκδεδίκηται γ' οὖν τὸ αἷμα πάντων τῶν ἀπὸ Ἄβελ μέχρι Ζαχαρίου τοῦ φονευθέντος μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπισυστάσης, καὶ μάλιστα τῶν τολμησάντων ἀφεῖναι κατ' αὐτοῦ τὴν σταύρου σταύρου αὐτὸν φωνὴν, αἶρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον· τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν· ὅπερ καὶ παραυτίκα γέγονε, τοῦ Θεοῦ καθὼς προεῖπεν ἐκδικήσαντος τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἔκ τε αὐτῶν ἐκείνων καὶ τῶν τέκνων αὐτῶν, ἅμα τε μετελθούσης αὐτοὺς τῆς δίκης, ὡς ἐξ ἐκείνου εἰς δεῦρο μὴ δ' ὅλως ἆραι κεφαλὴν τὸ πᾶν ἔθνος δυνηθῆναι, πληρωθείσης καὶ ἑτέρας προφητείας Ἀμῶς φασκούσης, Οἶκος Ἰσραὴλ πέπτωκεν, οὐκέτι προσθήσει τοῦ ἀναστῆναι· ἅπερ καὶ ὁ ἀπόστολος τῷ πνεύματι προϊδὼν, ἀνεφώνησεν εἰπὼν, Ἔφθασεν δὲ ἐπ' αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. Ψ. Τῆς Ὠδῆς. Ι ʹ. Εὐφράνθητε οὐρανοὶ, ἅμα αὐτῷ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· εὐφράνθητε ἔθνη μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυσάτωσαν αὐτῷ πάντες υἱοὶ Θεοῦ. Καὶ τίνι ἄλλῳ προσκυνήσειν τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ προστάττοι ἂν τὸ θεῖον Πνεῦμα ἢ τῷ Χριστῷ, οὗ σαφῶς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ ηὐφράνθη μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τὰ ἔθνη τοῦ τῶν δικαίων πατριαρχῶν καὶ προφητῶν 52 χοροῦ· περὶ ὧν ἐθνῶν αὖθις ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὠδῆς ὡς πρὸς ἕτερον λαὸν ἀποτεινόμενος ὁ Θεὸς φησὶν, Αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ' οὐ θεῷ, παρώργησάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς οὐκ ἐπ' ἔθνει, ἐπ' ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. Καὶ πρόδηλόν γε ὅτι μετὰ τὴν ἐκείνων ἀποβολὴν τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς παρ' ἐκείνοις σοφούς· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο, καὶ τὰ ἀγενῆ, καὶ τὰ ἐξουθενημένα, καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ πρότερον παρ' ἐκείνοις ὄντα καταργήσῃ· ὅτι δὴ πρότερον ἐκ τῶν αὐτοῦ Μωσέως χρόνων εἰδώλοις λατρεύοντες, καὶ τὸν Θεὸν παροργίζοντες καὶ παραζηλοῦντες, ἐλθόντα αὐτοῦ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδέξαντο· ἀλλὰ τὰ ἔθνη γε δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπιγνόντα κατὰ τὴν ἐν χερσὶ προφητείαν εὐφρανθήσεται μετὰ τοῦ τῶν ἁγίων λαοῦ αὐτοῦ· τὸν Χριστὸν δὲ καὶ ἐνίσχυσαν πάντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, οἵ τε πρότερον τὰ περὶ αὐτοῦ προφητεύσαντες, καὶ ὅσοι μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας χωρήσαντες, ἐπὶ πᾶσαν αὐτὸν ἐκήρυξαν τὴν οἰκουμένην. Τὰ μὲν δὴ ἀπὸ τῆς Πεντατεύχου τοσαῦτα· μετίωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὰς ἑξῆς γραφάς. Ψ. Ἀπὸ τῆς τοῦ Ἰησοῦ γραφῆς. ΙΖʹ. Καὶ ἐγενήθη ὡς ἦν Ἰησοῦς ἐν Ἱεριχὼ, καὶ ἀναβλέψας ὁρᾷ ἄνθρωπον ἑστηκότα κατέναντι αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥομφαῖα ἐσπασμένη ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Καὶ προσελθὼν Ἰησοῦς, εἶπεν, Ἡμέτερος εἶ, ἢ τῶν ὑπεναντίων; Καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἐγὼ ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου νυνὶ παραγέγονα. 53 Καὶ Ἰησοῦς ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ, Δέσποτα, τί προστάσσεις τῷ σῷ οἰκέτῃ; Καὶ λέγει ὁ ἀρχιστράτηγος Κυρίου πρὸς Ἰησοῦν, Λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, τόπος ἅγιός ἐστιν. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ πάσης ἄρχων ἁγίας καὶ πνευματικῆς τοῦ Θεοῦ στρατιᾶς; Ὅρα δὲ μὴ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ καὶ τῷ Μωσεῖ διὰ τοῦ ἀγγέλου χρηματίσας ἐν τῷ ὄρει ἀπὸ τῶν πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγων ὑποφαίνεται· ἅπερ γὰρ τούτῳ νῦν, ταῦτα καὶ Μωσεῖ ὁμοίως ἀρχομένῳ τῆς θεωρίας πρὸς τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ ἀγγέλου εἴρηται κατὰ τὸ, λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Πολυώνυμος δέ τις ὑπάρχων ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, νῦν ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου χρηματίζει· ὡς καὶ ἐν Ἡσαίᾳ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος· ἐν τῷ, καὶ θελήσουσιν εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι· Ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Εὕροις δ' ἂν καὶ ἐν τῷ Μαλαχίᾳ ἄγγελον διαθήκης αὐτὸν ὀνομαζόμενον, 20
ἔνθα λέγεται, Καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε. Ψ. Ἐκ τῆς Αʹ τῶν βασιλειῶν. Τῆς εὐχῆς Ἄννας. ΙΗʹ. Κύριος ἀνέβη εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐβρόντησεν· αὐτὸς κρινεῖ ἄκρα γῆς, καὶ δώσει ἰσχὺν τοῖς βασιλεῦσιν ἡμῶν, καὶ ὑψώσει κέρας χριστοῦ αὐτοῦ. Ὁ καταβὰς ἐκ τῶν οὐρανῶν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, αὐτὸς πάλιν 54 ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς· καὶ ἀναβὰς ἐβρόντησεν τῇ θείῳ ἑαυτοῦ δυνάμει τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, ὡς ἐξάκουστον αὐτὸ γενέσθαι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ· αὐτὸς δὲ κρινεῖ ἄκρα γῆς καὶ τοὺς μέχρι τούτων οἰκοῦντας, ὡς πᾶσαν εἰληφὼς τὴν κρίσιν παρὰ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ καὶ ἔδωκεν ἰσχὺν τοῖς ἑαυτοῦ μὲν μαθηταῖς ἀποστόλοις τε καὶ προφήταις, ἡμῶν δὲ βασιλεῦσι, καὶ ὕψωσε τὸ κέρας τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ λαοῦ, μετοχῇ τοῦ χριστοῦ οὕτως ὀνομαζομένου, ἢ οὗ ἀνείληφεν ἀνθρωπίνου, οὗ κέρας ἦν ἡ θεότης ὑψωθεῖσα κατὰ τὸν ἱερὸν ἀπόστολον· καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ δὲ ὀγδόῳ Ψαλμῷ σαφῶς τὸ παραπλήσιον τῷ ἐνθάδε περὶ τοῦ Χριστοῦ ὁ Θεός φησιν, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ψ. ΙΘʹ. Καὶ ἦλθεν ἄνθρωπος Θεοῦ πρὸς Ἠλεῖ, καὶ εἶπεν, Τάδε λέγει Κύριος Κύριος· καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς· καὶ ἀναστήσω ἐμαυτῷ ἱερέα πιστὸν, ὃς πάντα τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ μου καὶ τὰ ἐν τῇ ψυχῇ μου ποιήσει· καὶ οἰκοδομήσω αὐτῷ οἶκον πιστὸν, καὶ διελεύσεται ἐνώπιον χριστοῦ μου πάσας τὰς ἡμέρας· καὶ ἔσται πᾶς ὁ περισσεύων ἐν οἴκῳ ἤξει προσκυνῶν αὐτῷ ὀβολοῦ ἀργυρίου, καὶ ἐν ἄρτῳ ἑνὶ, λέγων, Παράριψόν με ἐπὶ μίαν τῶν ἱερατείων σου φαγεῖν ἄρτον. Οὐδεὶς ἄλλος ἢ μόνος ὁ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ὃν ἔχομεν ἀρχιερέα μέγαν, κατὰ τὸν ἀπόστολον, διεληλυθότα τοὺς οὐρανοὺς, πάντα τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ Πατρὸς πεποίηκεν ὑπήκοος αὐτῷ γενέσθαι 55 μέχρι καὶ θανάτου· ὅθεν καὶ ἀναστήσας αὐτὸν ὁ Πατὴρ, οἰκοδόμησεν αὐτῷ οἶκον πιστὸν, τὴν ἐκ λογικῶν καὶ ζώντων καὶ πιστῶν ὡς ἀληθῶς λιθῶν συνεστῶσαν ἐκκλησίαν· τούτῳ δὲ καὶ ἔρχονται προσκυνεῖν οἱ πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, ὀβολοῦ ἀργυρίου μὴ ἀποστρεφομένου όμενοι, μήτε σωματικῶς τὴν τὸν κοδράντην εἰς τὴν τῶν δεομένων ἐπικουρίαν συνεισφέρουσαν χήραν, μήτε μὴν κατὰ διάνοιαν τὴν ἐπὶ μόνην ῃ τῇ πίστει ἐρηρεισμένην ψυχὴν, ἢ τὴν κατὰ δύναμιν τῶν νοητῶν αὐτῆς ὑπαρχόντων συνεισφέρουσαν τὰ εἰς τὴν τῶν λοιπῶν οἰκοδομήν τε καὶ ὠφέλειαν συμβαλλόμενα· τὰ γ' οὖν μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο καὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχὰ, καὶ τὰ ἐξουθενημένα, καὶ τὰ μὴ ὄντα μὴ ὑπερφρονῶν, μὴ δὲ τὰς τοιάσδε ψυχάς· ἀλλ' οἷα φιλάνθρωπος Θεοῦ Λόγος καὶ ταύτας ἀποδεχόμενος τῆς προθυμίας, ἃς καὶ κρίσει θείᾳ κατὰ τὴν ἀξίαν ἐν διαφόροις μοναῖς τῶν ἱερατείων αὐτοῦ κατατάσσει, τοῦ παρ' ἑαυτοῦ ἄρτου τῆς ἀϊδίου ζωῆς καταξιῶν αὐτάς. Τὸ δὲ καὶ διελεύσεται ἐνώπιον χριστοῦ μου πάσας τὰς ἡμέρας, περὶ τῶν ἁγίων τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ εἴρηται, Χριστῶν καὶ αὐτῶν προσαγορευομένων, κατὰ τὸ, μὴ ἅψησθε τῶν χριστῶν μοῦ· τούτοις γὰρ πρὸς τοῦ Σωτῆρος ἐλέγετο καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, Ἰδοὺ, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμὶ πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Πλείονος δὲ σαφηνείας δεομένων τῶν τόπων, τούτοις ὡς οἷόν τε ἦν διὰ βραχέων εἰρημένοις ἀρκεσθησόμεθα. 56 Ψ. Βασιλειῶν Βʹ. ὁ Κύριος διὰ Νάθαν τῶι Δαυὶδ μετὰ πολλὰ καὶ ταῦτα φησίν. Κʹ. Καὶ ἔσται ἐὰν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον τῷ ὀνόματί μου, καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδικία αὐτοῦ, καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, καὶ ἐν ἁφαῖς υἱῶν ἀνθρώπων· Τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ' ὧν ἀπέστησα ἐκ προσώπου μου. Καὶ πιστωθήσεται ὁ οἶκος αὐτοῦ, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἕως αἰῶνος ἐνώπιόν μου· καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἔσται ἀνωρθωμένος 21
εἰς τὸν αἰῶνα. Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ εἴρηται ψαλμῷ· ἦν δ' ἂν Ἰουδαίοις ἄξιον ἀπορῆσαι κατὰ τοὺς τόπους, διὰ τίνα ἆρα αἰτίαν φήσουσιν τὸν Θεὸν, ἤτοι τὸν Δαυὶδ, ἢ τὸν ἐξ αὐτοῦ βασιλεύσαντα Σολομῶνα· περὶ οὗ, ὡς εἰκὸς, ὑπολήψονται λέγειν τὴν προφητείαν υἱὸν πρωτότοκον θήσειν ἐπαγγέλλεσθαι, ἐν μὲν τῷ ψαλμῷ εἰρηκότα, Αὐτὸς ἐπικαλέσεταί με, Πατήρ μου εἶ σὺ, Θεός μου καὶ ἀντιλήπτωρ τῆς σωτηρίας μου. Κἀγὼ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ὑψηλὸν παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς· ἐν δὲ τῷ μετὰ χεῖρας κεφαλαίῳ, ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Καὶ μὴν κατ' οὐδὲν διενηνοχέναι τῶν λοιπῶν προφητῶν φήσειέ τις τὸν Δαυὶδ, ὃς καὶ ἐξομολογεῖσθαι 57 διὰ τὴν τοῦ Οὐρίου ἐδεῖτο λέγων, σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα· ἢ τὸν Σολομῶνα, ὃν καὶ ἐκκλῖναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ εἰδώλοις διὰ γυναικῶν ἐπιθυμίας προσκεκινηκέναι ἡ ψιλὴ διδάσκει τῆς γραφῆς ἱστορία· πῶς δὲ τοῦ Δαυὶδ ἢ τοῦ Σολομῶνος ἡ βασιλεία ἕως αἰῶνος ἐνώπιον ἔστη τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ θρόνος ἀνωρθωμένος εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν φάσκουσαν ἐνταῦθα προφητείαν, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ Ψαλμῷ ὧδέ πως περιέχουσαν, ὤμοσα Δαυὶδ τῷ δούλῳ μου. Ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου, καὶ οἰκοδομήσω εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόνον σου· καὶ μεθ' ἕτερα φάσκουσαν, Ἅπαξ ὤμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου, εἰ τῷ Δαυὶδ ψεύσομαι. Τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μενεῖ, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος ἐναντίον μου. Καὶ πάλιν· Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τὸ σπέρμα αὐτοῦ, καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ. Τὰ παραπλήσια δ' ἂν εὕροις καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ, ἔνθα εἴρηται, ὅτι τάδε λέγει Κύριος· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθήμενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευίταις οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου, ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα, καὶ θύων θυσίαν καὶ ποιῶν θυμίαμα πάσας τὰς ἡμέρας. Ταῦτα γὰρ εἰ συνεξετάζοι τίς τῇ τε παρούσῃ τῶν Ἰουδαίων καταστάσει καὶ ταῖς κατ' αὐτοὺς ἱστορίαις ἀπὸ τῆς Ἐζεκίου καὶ Ἰεχονίου βασιλείας, καθ' οὓς ἡ ἐκ Δαυὶδ περιεγράφη τῶν Ἰουδαίων βασιλεία ἐν τῷ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας καιρῷ, μεθ' ὃν οὐδαμῶς ἤρχθησαν ἢ ἐβασιλεύθησαν ὑπὸ τῶν ἐκ Δαυὶδ καταγόντων τὸ γένος εἰς ἔτι, ὅτι μηδαμῶς ἁρμόζει ἤτοι 58 τῷ Δαυὶδ ἢ καὶ τῷ Σολομῶνι τὰ λελεγμένα, ὡς ἐξ ἀνάγκης ἃ μὴ θέμις ψευδῆ διελέγχεσθαι συμβαίνειν τὴν μεθ' ὅρκων τοῦ Θεοῦ πρόρρησιν· εἴ γε μὴν ἀναφέροιμεν τὸ λεγόμενον τοῦ Δαυὶδ σπέρμα ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα γενόμενον Χριστὸν, σαφὲς πῶς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτο τὸ σπέρμα, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, διαμενεῖ, καὶ πῶς ὁ θρόνος αὐτοῦ καὶ ἡ πνευματικὴ βασιλεία ἕως αἰῶνος ἐνώπιον ὑπάρχει τοῦ Πατρὸς, ἀνορθούμενος ὑπ' αὐτοῦ καὶ ἀνοικοδομούμενος κατὰ γενεὰν καὶ γενεὰν ἐν ταῖς τῶν πιστευόντων ἐπ' αὐτὸν ψυχαῖς. Τούτου δὲ τοῦ ἀποδεδομένου ἡμῖν σπέρματος Δαυὶδ διαμενεῖ ὁ θρόνος, ὡς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος ἐναντίον τοῦ Πατρὸς, καὶ ὡς αἱ ἡμέραι τοῦ οὐρανοῦ· διὸ πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν ἑτέρῳ Ψαλμῷ λέλεκται· Ὁ θρόνος σου ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ἠγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Ὁ Χριστὸς δὲ καὶ οἶκον τὴν ἐκκλησίαν οἰκοδόμησε τῷ Πατρὶ ἐκ λίθων ζώντων καὶ νοερῶν, ἁγίων καὶ ἐναρέτων ψυχῶν, ναὸν ἐγείρας πολὺ κρείττονα καὶ διαφέροντα τῆς ὑπὸ Σολομῶνος προσκαίρου καὶ μηκέθ' ὑπαρχούσης οἰκοδομῆς. Τούτῳ δὲ καὶ ὁ ἀπόστολος μαρτυρεῖ προσήκειν τὴν, Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν, φωνὴν, ἐντεῦθεν αὐτὴν εἰληφὼς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους συντάξει, ἔνθα φησίν· τίνι γὰρ εἶπεν ποτὲ τῶν ἀγγέλων, Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ πάλιν, Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι 59 εἰς υἱόν. Τὰ δ' ἀπὸ τοῦ, καὶ ἂν ἔλθῃ ἀδικία αὐτοῦ καὶ ἐλέγξω αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ ἀνδρῶν, περὶ τοῦ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντος λαοῦ 22
εἴρηται· ἐπεὶ καὶ σῶμα Χριστοῦ ἡ ἐκκλησία αὐτοῦ χρηματίζει, κατὰ τὸν ἀπόστολον. Ὅτι δὲ περὶ τῶν πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν τὰ τῆς ἐπισκοπῆς εἴρηται, ἐπίστησον ἐπιμελῶς λελεγμένῳ πληθυντικῶς τῷ, τὸ δὲ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν· σαφῶς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περὶ τῶν υἱῶν εἴρηται τοῦ προφητευομένου, ἐν τῷ καὶ ἐὰν ἐγκαταλείπωσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ τὸν νόμον μου καὶ τοῖς κρίνασίν μου μὴ πορευθῶσιν, ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσι, καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας αὐτῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπ' αὐτῶν. Ὅρα δὲ πῶς ῥάβδους ἀνδρῶν καὶ ἁφὰς υἱῶν ἀνθρώπων τοὺς κατὰ καιρὸν ὠνόμασεν ὁ λόγος διωγμούς· πλὴν πολλαὶ τοῦ Θεοῦ αἱ παρακλήσεις, καὶ αἱ διὰ τῶν γραφῶν παραμυθίαι, μὴ ἀπαυδᾶν ἡμῖν ἐπιτρέπουσαι ἐπὶ τοῖς καθ' ἡμῶν ἐνεργουμένοις κατὰ καιροὺς διωγμοῖς· ὡς γὰρ ἐπισκέψεσθαι διὰ ῥάβδου τὸν τοῦ Χριστοῦ προεῖπε λαὸν ἁμαρτόντα, οὕτως καὶ τὸ μὴ ἀποστήσειν αὐτοῦ τὸ ἔλεος προϋπέσχηται εἰπὼν, τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ ἀποστήσω ἀπ' αὐτῶν, καθὼς ἀπέστησα ἀφ' ὧν ἀπέστησα· ζητήσει δ' ἐπί τινας ἦν πρὸ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ τὸ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, ὅπερ παντελῶς ἀπ' αὐτῶν ἀπέστησας· οὗ τὸ ὅμοιον ποιήσειν ὑπισχνεῖται κατὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ λαόν. 60 ΚΑʹ. Καὶ ἐλάλησε Δαυὶδ τῷ Κυρίῳ τοὺς λόγους τῆς ᾠδῆς ταύτης. Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς· Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα, ῥῦσαί με ἐξ ἀντιλογιῶν λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέν μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι· οἱ υἱοὶ ἀλλότριοι ἀπορριφήσονται· καὶ σφαλοῦσιν ἐκ τῶν συγκλεισμῶν αὐτῶν. Ταῦτα εἴρηται σχεδὸν αὐτοῖς ῥήμασιν καὶ ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ Ψαλμῷ, εὐκαιρότερον δ' ἂν ἐξετάζοιτο, ἐπεὶ δ' ἂν ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν τὰς ἐκλογὰς ἀναλεγώμεθα· νῦν μέντοι γε παρασημειούμεθα αὐτὸ μόνον, ὡς ὅτι τὸ μὲν καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη νοοῖτ' ἂν περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καταβάσεως τοῦ Χριστοῦ· τὸ δὲ ῥύσῃ με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς μὴ πεπιστευκότων εἰς αὐτὸν, περὶ ὧν καὶ ἐν Ἠσαίᾳ φησὶν, ὅλην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Καὶ ὅτι τὸ μὲν καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, καὶ τὸ λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου, περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας προφητεύεται· τὸ δὲ υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι, περὶ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὰ ψευδῆ περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀναπεπλακότων, οὓς καὶ ἀπορριφήσεσθαι φησὶν ὁ λόγος ἀποσφαλέντας τῶν συγκλεισμῶν ἑαυτῶν, τουτέστιν ἀποπεπτωκότας τῶν ὑπούλων καὶ ἀποκεκρυμμένων αὐτῶν ψευδοδοξημάτων. 61 Ψ. Ἐκ τῆς γʹ τῶν βασιλειῶν. ΚΒʹ. Καὶ νῦν κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ τῷ πατρί μου· ὅτι εἰ ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσει σοι. Τὰ παραπλήσια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων ὑπὸ τοῦ Σολομῶνος εἴρηται ἐν τῇ πρὸς τὸν Θεὸν εὐχῇ. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε προφητεύεται ὁ Θεὸς κατοικήσειν μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς· ὃ καὶ αὐτὸ πέρας εἴληφε καθ' ἡμᾶς ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γενομένῃ παρουσίᾳ, καθ' ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπίσας συνδιέτριψε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. Ψ. Ἐκ τῆς αʹ τῶν Παραλειπομένων. Ὁ Κύριος διὰ Νάθαν πρὸς τὸν Δαυὶδ μεθ' ἕτερα καὶ ταῦτα λέγει. ΚΓʹ. Καὶ ἔσται ὅτ' ἂν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετά σε, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου· καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν σου· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ· ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν· καὶ τὸ ἔλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτοῦ, ὡς ἀπέστησα ἀπὸ τῶν ἔμπροσθέν σου· καὶ πιστώσω αὐτὸν ἐν οἴκῳ μου καὶ ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἕως αἰῶνος, καὶ ὁ 23
θρόνος αὐτοῦ ἀνωρθωμένος ἕως αἰῶνος. Καὶ ταῦτα, ὅμοια ὄντα τοῖς ἐκ τῆς δευτέρας τῶν Βασιλειῶν προεκτεθείσης, σημειωσά 62 μενοι, διὰ τὸ μὴ πολλὴν εἶναι τὴν τούτων πρὸς ἐκεῖνα παραλλαγὴν ἀρκεσθησόμεθα τοῖς εἰς ἐκεῖνα εἰρημένοις. Ψ. Ἐκ τῆς βʹ τῶν Παραλειπομένων. ΚΔʹ. Καὶ νῦν Κύριε ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, ὃ ἐλάλησας τῷ παιδί σου τῷ Δαυὶδ, ὅτι ἀληθῶς κατοικήσει ὁ Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ οὐκ ἀρκέσουσίν σοι. Καὶ εἰς ταῦτα εἰρηκότες ἅπαξ ὅτε τὰ ἐκ τῆς γʹ τῶν Βασιλειῶν ἐξεθέμεθα, νῦν οὐ δευτερώσομεν. Ψ. Ἐκ τοῦ Ἔζρα. Ὁ Ζοροβάβελ ἐν τῆι δημηγορίαιταῦτα φησίν. ΚΕʹ. Ἄνδρες οὐχὶ ἰσχυραὶ αἱ γυναῖκες μεγάλη ἡ γῆ καὶ ὑψηλὸς ὁ οὐρανός· καὶ ταχὺς τῷ δρόμῳ ὁ ἥλιος· ὅτι στρέφεται ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πάλιν ἀποτρέχει εἰς τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ· οὐχὶ μέγας ὃς ταῦτα ποιεῖ· καὶ ἡ ἀλήθεια μεγάλη καὶ ἰσχυρὰ παρὰ πάντα· πᾶσα ἡ γῆ τὴν ἀλήθειαν καλεῖ καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτὴν εὐλογεῖ· καὶ πάντα τὰ ἔργα σείεται καὶ τρέμει· καὶ οὐκ ἔστι μετ' αὐτοῦ οὐδ' ἓν ἄδικον· ἄδικος ὁ οἶνος· ἄδικος ὁ βασιλεύς· ἄδικοι αἱ γυναῖκες· ἄδικοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἄδικα τὰ ἔργα αὐτῶν πάντα τὰ τοιαῦτα· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἀλήθεια· καὶ ἐν τῇ ἀδικίᾳ αὐτῶν ἀπολοῦνται· καὶ ἡ ἀλήθεια μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα οὐδὲ διαφορά· ἀλλὰ τὰ δίκαια ποιεῖ ἀπὸ 63 πάντων τῶν ἀδίκων καὶ πονηρῶν· ἀπέχεται καὶ τοῖς εὐδοκοῦσι τοῖς ἔργοις αὐτῆς· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ κρίσει αὐτῆς οὐθὲν ἄδικον· καὶ αὐτῆς ἡ ἰσχὺς καὶ τὸ βασίλειον· καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ μεγαλειότης πάντων τῶν αἰώνων· εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας. Ἐπεὶ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ φησὶ φέρεται εἰρηκὼς, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, εἰκότως τὰ προκείμενα παρατεθείμεθα περὶ τῆς ἀληθείας δηλοῦντα, ὡς ἄρα ὑπόστασίν τινα παρὰ τὸν Πατέρα καθ' ἑαυτὴν ἔχει· Μένει γὰρ, φησὶν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν πρόσωπα, καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει περὶ τοῦ Πατρὸς Θεοῦ τυγχάνοντος καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀληθείας, εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, ᾧ καὶ αὐτοὶ προσθήσομεν τὸ ἀμήν. Ἀλλὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Ἔζρα γραφῆς· ἀπό γε μὴν τῆς Ἐσθὴρ οὐδ' ἓν εὕρομεν περὶ τοῦ προκειμένου· μετὰ δή τοι τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν γραφῶν ἐκλογὰς μετίωμεν ἐπὶ τὰ στιχήρη, ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται· τούτων δὲ πρῶτα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. 64 Ψ. Τάδε ἔνεστιν κεφάλαια ἐν τῶι βʹ τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητικῶν ἐκλογῶν. Ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν. αʹ. Πρώτου Ψαλμοῦ περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐπ' ἄκρον ἀρετῆς πολιτείας αὐτοῦ. βʹ. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς οὐρανίου βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ Πατρὸς ἐπαγγελίας. γʹ. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. δʹ. Περὶ τῆς δι' αὐτοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπισπαρείσης θεογνω σίας. εʹ. Περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀνα στάσεως αὐτοῦ, καὶ ὡς τῶν ἐθνῶν νομοθέτης ἀνείρηται. ʹ. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώ πων σωτηρίας. ζʹ. Περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ. ηʹ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐπὶ τὰ ἔθνη καὶ τὸν ἀγνῶτα λαὸν καταστάσεως αὐτοῦ, τῆς τε τῶν Ἰουδαίων ἀντιλογίας. θʹ. Περὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην κη ρύγματος, καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου. ιʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. ιαʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ πάλιν ὡς περὶ βασιλέως. ιβʹ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν εἰς τὸν Θεὸν ἐπιστροφῆς, καὶ περὶ γενεᾶς ἑτέρας καὶ λαοῦ ἥξοντος. ιγʹ. Περὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως αὐτοῦ. ιδʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ. 65 ιεʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ τῆς συντριβῆς τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ. ι ʹ. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. ιζʹ. Περὶ τῶν κατὰ 24
τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ. ιηʹ. Ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδημιούργηται. ιθʹ. Ὡς ἀντὶ θυσιῶν καὶ τῆς πάλαι τυπικῆς λατρείας τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ ἁπάντων προσενήνεκται. κʹ. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. καʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγαπητοῦ, καὶ ὡς Θεὸς βασι λεὺς καὶ ὡς Χριστὸς ὁ αὐτὸς ἀναγορεύεται. κβʹ. Περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. κγʹ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου. κδʹ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκ περιτομῆς. κεʹ. Περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα. κ ʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως. κζʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου, καὶ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ δύο διαθηκῶν. κηʹ. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων εὐαγγελίου, καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν. κθʹ. Περὶ τῶν κατὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀποβολῆς τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. λʹ. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἡξούσης γενεᾶς. λαʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως, καὶ περὶ τῆς ἐξ αἰῶνος καὶ εἰς ἄπειρον βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ὑποταγῆς. λβʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς καὶ υἱοῦ ἀνθρώπου. λγʹ. Περὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ. λδʹ. Περὶ τοῦ αἰωνίου θρόνου τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὡς ἐκ σπέρμα τος ἔσται Δαυίδ· καὶ περὶ τῶν κατὰ καιροὺς διωγμῶν τῆς ἐκκλησίας. λεʹ. Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως καὶ τοῦ Χριστοῦ. λ ʹ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν τοῦ Λόγου ἀποστολῆς· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως καὶ ἐρημίας τοῦ προτέρου λαοῦ. λζʹ. Περὶ τοῦ προδότου, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλῆς. 66 ληʹ. Περὶ δύο κυρίων Πατρὸς καὶ υἱοῦ, καὶ περὶ τῆς πρὸ αἰῶνος οὐσιώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀϊδίου ἀρχιερωσύνης αὐτοῦ καὶ τοῦ πάθους. λθʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρός. μʹ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ περὶ τοῦ Ὡσαννᾶ. μαʹ. Περὶ τῆς Χριστοῦ βασιλείας, καὶ ὡς ἔσται ἀπὸ Δαυίδ. μβʹ. Περὶ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. μγʹ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν καθόδου τοῦ Χριστοῦ. μδʹ. Περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν ἀποστολῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου. μεʹ. Ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ σύμπαντα δεδημιούργηται. 67 ΛΟΓΟΣ Βʹ. Περιγράψαντες τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας, ἑξῆς ἐκείναις τὰς ἀπὸ τῶν στιχηρῶν ἐν δευτέρᾳ ταύτῃ συντάξει τῶν Ἐκλογῶν ἀπανθισάμενοι προσθήσομεν· ὅτι δὴ ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται. Καὶ δὴ πρώτας τὰς ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν ἐπισκεψώμεθα. Ψ. Ψαλμοῦ αʹ. Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν· ἀλλ' ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός. Καὶ τίνα ἄν τις ἔχοι ἀποδεικνύναι εἰς τοσαύτην ἐξέσω ἐξαίσιον? ἀρετὴν ἐληλακότα ὡς ἐν μηδενὶ τρόπῳ ἧς δή ποτ' οὖν περιπεσεῖν ἁμαρτίας, ὅπερ σημαίνειν μοι δοκεῖ τὸ, οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ τὸ, οὐκ ἔστη ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, τό τε ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν· δι' ὧν δηλοῦσθαι νομίζω τὸ πάντη ἄγευστον ἁμαρτίας τοῦ μακαριζομένου· τὸ γὰρ μὴ μόνον ἐν τοῖς τοιοῖσδε μὴ πορευθῆναι, μὴ δ' ὡσπερεὶ βαδίσαντα προκόψαι, ἀλλὰ γὰρ μηδὲ καθεσθῆναι, μὴ δὲ μὴν ὅλως ἐπιβῆναι τὴν ἀρχὴν, μὴ δὲ στῆναι ἐν αὐτοῖς, πῶς οὐ θαυμαστόν τι χρῆμα καὶ σπάνιον τυγχάνει; Παρίσταται δὲ μᾶλλον τῇ διανοίᾳ παρατατικῶς εἰρη 68 μένα τὰ τοῦ δηλουμένου ἀνδρὸς ἐγκώμια· οὔτε γὰρ ἐπορεύθη φησὶν, οὔτ' ἔστη, οὔτ' ἐκάθισεν ἐν τοῖς τοιοῖσδε τῆς κακίας εἴδεσιν, δι' ὧν ἐμφαίνεται ἡ ἐκ τοῦ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἐνάρετος τοῦ μακαριζομένου κατάστασις. Πολλοὺς μὲν οὖν τοὺς ἐκ προσοχῆς καὶ ἀσκήσεως κατωρθωκότας ἴδοι ἄν τις, οὐδένα γε μὴν τοιοῦτον ὁποῖον ὁ ψαλμὸς διαγράφει· εἰ δὲ θεωρήσειέν τις ὁπηλίκον ἐστὶν τὸ πρὸς πάντα εὐροεῖν καὶ κατὰ Θεὸν εὐοδοῦσθαι ἐν μηδενὶ σφαλλόμενον, μὴ δ' ἀποπίπτοντα τοῦ κατ' ἀρετὴν σκοποῦ, ὡς κατὰ τοῦτο λέγεσθαι ἐν τῷ Ψαλμῷ τὸ, καὶ πάντα ὅσα ἂν ποιῇ, κατευοδωθήσεται· ἔτι δὲ εἰ κατανοήσειεν ὁποῖον ἐστὶν τὸ 25
ἀνακεκράσθαι τινὰ ὁμοδοξοῦν ἔχοντα τὸ ἴδιον αὐτοῦ θέλημα τῷ τοῦ Κυρίου νόμῳ, τό τε μελετᾶν ἐν αὐτῷ μὴ μόνον δι' ὅλης ἡμέρας ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς νυκτὸς ἐγρηγορόσι τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς εἰς αὐτὸν ἐνορῶντα, καὶ κατ' αὐτὸν οὐ μόνον τοῖς μεθ' ἡμέραν ἔργοις τε καὶ λόγοις ἀλλὰ καὶ ταῖς κατὰ τὸν ὕπνον ἐνθυμήσεσι καὶ φαντασίαις ἐνεργοῦντα, εἴσεται τὸ μέγεθος τοῦ ταῦτα κατωρθωκέναι πρὸς τοῦ θείου πνεύματος μαρτυρουμένου· ἀλλ' εἰ καὶ πᾶσαν ὁμολογουμένως τὴν ἀνθρωπείαν ὑπερακοντίζει φύσιν τὰ λελεγμένα, ἑνὶ δ' οὖν ἀνδρὶ μόνῳ ἐφαρμόζοι ἂν τῷ γενομένῳ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ τὸ κατὰ σάρκα Ἰησοῦ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ πρὸς τοῦ ἐν Ἠσαΐᾳ θείου πνεύματος μεμαρτύρηται, ὅτι μὴ ἁμαρτίαν ἐποίησεν, μὴ δὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Τὸ δ' ἐπιδεδεγμένον τῆς ἐκδοχῆς παρίστησιν ἡ κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἐντεῦξις ἐπιτετηρημένως οὕτως 69 ἔχουσα, μακάριος ὁ ἀνὴρ, μετὰ τῆς ἄρθρου προσθήκης· καὶ ἔπρεπέν γε τὸν κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρηματίσαντα πατέρα Δαυὶδ, ἐπαγγελίαν εἰληφότα περὶ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τεχθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, τούτῳ τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἑαυτοῦ προφητείας ἀναθεῖναι. Ὅτῳ δὲ φίλον διαγνῶναι τὸ ἀκριβὲς τῆς ἐπὶ τὴν Σωτῆρα τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων ἀναφορᾶς, τοῖς εἰς αὐτὸν ὑπομνηματισαμένοις ἐντυχὼν εἴσεται. Ψ. Ψαλμοῦ δευτέρου. Βʹ. Ἵνατι ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ. Ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν οἱ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου τὰ κατ' αὐτοὺς παράδοξα διηγουμένων ἀκούσαντες ἐμαρτύρησαν. Εὐχαριστήσαντες γὰρ τοῖς ἐφ' οἷς ἤκουον θαυμασίοις τοῖς προεκτεθεῖσι ῥητοῖς ἐπήγαγον λέγοντες, Συνήχθησαν γὰρ ἐπ' ἀληθείας ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον παῖδά σου ὃν ἔχρισας Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος, σὺν ἔθνεσιν καὶ λαοῖς Ἰσραήλ. Οὐ μόνοι δὲ ἄρα οἱ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπιβουλεύσαντες τῷ Σωτῆρι ἡμῶν συνήχθησαν κατ' αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ καθεξῆς ἐξ ἐκείνου καὶ δεῦρο βασιλεῖς καὶ ἄρχοντες ὅλα τε ἔθνη καὶ λαοὶ διὰ τοῦ βλασφημεῖν αὐτὸν καὶ ἐπιβουλεύειν αὐτοῦ τῇ διδασκαλίᾳ. Πεπεῖσθαι δὲ χρὴ μὴ μόνον τοὺς ἐν ἀνθρώποις ὁρατοὺς βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας ἐπιβεβουλευκέναι αὐτῷ, πολὺ δὲ μᾶλλον τοὺς νοητοὺς 70 καὶ ἀοράτους ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου, οἳ καὶ τότε ἐνήργησαν καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐνεργοῦσιν, τά τε ἔθνη καὶ τοὺς κενὰ καὶ εἰς μάτην τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον μελετήσαντας λαοὺς τοὺς ἐκ περιτομῆς, οὐ μόνον κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ βουλευσαμένους, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ καὶ κατὰ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρός· περὶ ὧν ἁπάντων ἐν τῷ ψαλμῷ ἐπιφέρεται τὸ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς. Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς. Οἷς ἑξῆς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τὴν μετὰ τὸ πάθος γεγενημένην περὶ αὐτὸν οἰκονομίαν παιδεύων ἡμᾶς φησὶν, Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Οὐ χρὴ μέντοι γε κατὰ τὰς Ἰουδαίων χαμαιπετεῖς ὑπολήψεις τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν ὁμοίαν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ἡγεῖσθαι ἐπὶ τὸ Σιὼν ὄρος σωματικὸν συστησομένην· πρὸς γ' οὖν τὸν ἐρωτήσαντα αὐτὸν εἰ βασιλεὺς τυγχάνει, ἀπεκρίνατο λέγων, ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ὅθεν δὴ καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ἐπήγγελτο τοῖς πεπιστευκόσιν εἰς αὐτὸν, καὶ τὸ Σιὼν δὲ ὄρος ἐπουράνιον ὑπάρχειν ἐδίδαξεν οὐ μόνος ὁ ἀπόστολος, ἀλλὰ καὶ πλεῖσται ἄλλαι προφητεῖαι. Ὁ γ' οὖν Μιχαίας προειπὼν ὡς ἄρα διὰ τὰς ἀσεβείας τοῦ προτέρου λαοῦ Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ, ἑξῆς περὶ ἑτέρας Σιὼν καὶ Ἱερουσαλὴμ ὁμοίως ἐπιφέρει, λέγων, Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ 71 ἥξουσιν ἐπ' αὐτῷ 26
λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλὰ, ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος καὶ λόγος κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. Περὶ τούτου ἄρα εἴρηται καὶ ἐνθάδε ὑπὸ τοῦ ὄρους τοῦ Χριστοῦ, ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ· ὑπὸ τίνος δὲ κατεστάθη; δῆλον ὅτι ὑπὸ τοῦ φήσαντος πρὸς αὐτὸν Πατρός, τὸ υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ τὸ, αἴτησαι παρ' ἐμοῦ καὶ δώσω σοὶ ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Καὶ ὅτι γε ἀληθὴς ἡ προφητεία καὶ ἀψευδὴς ἡ ὑπόσχεσις, πάρεστιν διαγνῶναι ἀπὸ τῶν ἐν οὕτω βραχεῖ χρόνῳ προσεληλυθότων ἐκ παντὸς ἔθνους τῇ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεοσεβείᾳ· ἢ λεγέτωσαν οἱ πρὸς τὴν ἐνέργειαν ἀντιβλέπειν ἀναιδῶς τολμῶντες, τίνι ἂν ἔχοιεν ἐφαρμόζειν μὴ παραδεχόμενοι ταῦθ' οὕτως ἔχειν τὴν προφητείαν; Δαυὶδ μὲν γὰρ τὸν βασιλέα, περὶ οὗ ταῦτα τινὲς ὠήθησαν λέγεσθαι, οὐχ οἷοί τε ἂν εἶεν παραστῆσαι τοιάδε τινὰ πεπονθότα, ὡς ἀρχόντων καὶ βασιλέων ἐθνῶν τε καὶ λαῶν ἐπιβεβουλευκότων αὐτῷ· πότε δὲ ἢ καὶ ἐπὶ πηλίκοις ἀνδραγαθήμασι εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Δαυὶδ, υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε; Πῶς δὲ καὶ τὸ, αἴτησαι παρ' ἐμοῦ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, λέγοιτ' ἂν ὡς πρὸς αὐτὸν σαφῶς περιορισθείσης αὐτοῦ τῆς βασιλείας ἐπὶ μόνον τὸν Ἰσραὴλ καὶ τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅρους; Διὰ τί δὲ καὶ οὐ προσίενται τὸν ἐληλυθότα Χριστὸν ἀποκρινέσθωσαν· ἆρά γε ἐπειδὴ πέπονθεν ἕτερον τοίνυν προσδοκᾶν αὐτοὺς ἀνάγκη μηδὲν τοιοῦτον ὁποῖον 72 οὗτος πεισόμενον; Καὶ πῶς ἂν πληρωθεῖεν αἱ προφητεῖαι πλεῖστα ὅσα παθεῖν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἑτέροις μὲν πλείοσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐν τῷ μετὰ χεῖρας προλέγουσαι ψαλμῷ; Ἆρα δὲ χρὴ νομίζειν ἀθεεὶ τὴν περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ διδασκαλίαν ἐνεσπαρκέναι τοῦτον τῇ οἰκουμένῃ· ἔστιν δὲ κἂν ἐπινοῆσαι ἀνθρωπίνην ὁρμὴν καὶ ψιλὴν τοῦ τυχόντος ἐπιβολὴν τοσοῦτον ἰσχῦσαί τε καὶ δυνηθῆναι, ὡς διὰ μόνης τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἄνευ θεότητος συνεργούσης παντοδαπὰς ἀκροατῶν διαθεῖναι ψυχὰς περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ταῦτα πεῖσαι πάλαι πρότερον, καὶ εἰς ἔτι νῦν πείθειν καταλιπεῖν μὲν ἔθη πάτρια, βίον τε ἄθεσμον καὶ ἀνήμερον καὶ ἀκόλαστον, θεοσεβείᾳ δὲ μόνῃ προσέχειν, καὶ ταύτην οὐ μόνον τῆς ὑπαρχούσης οὐσίας, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ πᾶσιν περιποθήτου ζῆν προτιμᾶν; Ἀλλ' οὐκ οἴομαί τινα τῶν κἂν μετρίως εὐγνωμονεῖν ἐθελόντων μὴ οὐχὶ συνομολογεῖν τὰ τηλικαῦτα μετὰ συνεργούσης θείας καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων δυνάμεως διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γεγονέναι· ἐξ ὧν ὁμοῦ μὲν καὶ ἡ θεότης ἀποδείκνυται τοῦ ἐνανθρωπίσαντος Κυρίου, ὁμοῦ δὲ καὶ τὰ τεκμήρια σαφῶς παρίσταται τοῦ εἰληφέναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τὰ ἔθνη κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν ψαλμὸν διηγεῖσθαι οὐ τοῦ παρόντος τυγχάνει καιροῦ, μάλιστα ὅτε πληρεστάτης ἤδη τετύχηκεν διηγήσεως. 73 Ψ. Ψαλμοῦ γʹ. –Γʹ. Καὶ τὸν τρίτον ψαλμὸν ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐκλαμβάνειν εὐχερὲς, ἀκολούθως τοῖς πρὸ αὐτοῦ διδάσκοντα τὰ περὶ τῆς κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλῆς διὰ τοῦ, Κύριε τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με; καὶ τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, ἃ καὶ δηλοῦται διὰ τοῦ, Ἐγὼ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου. Ἁρμόσειε δ' ἂν τῷ Χριστῷ καὶ ἕκαστος τοῦ Ψαλμοῦ στίχος τῆς προσηκούσης τυχὼν ἐξηγήσεως· ἔχει δὲ λόγον καὶ τὸ τρίτον αὐτὸν τεταγμένον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου θεσπίζειν ἀκολούθως ταῖς πρὸ αὐτοῦ προφητείαις· ὁ μὲν γὰρ πρῶτος, καθὼς ἀποδεδώκαμεν, τὸν ἄληπτον βίον καὶ τὴν ἄνευ ἁμαρτίας αὐτοῦ πολιτείαν διδάσκει· ὁ δεύτερος τὰ κατὰ τὸ πάθος· τούτοις τοιγαροῦν καὶ ὁ τρίτος ἑξῆς τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ θεσπίζει. Ψ. Ψαλμοῦ ηʹ. –Δʹ. Τοῦ ὀγδόου ψαλμοῦ τὰ μὲν πρῶτα ἀπὸ τοῦ, Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ, περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως ἔοικε προφητεύεσθαι· διὸ καὶ ἐπιγέγραπται ὑπὲρ τῶν ληνῶν· ληνῶν νοουμένων τῶν ἀνὰ 27
τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν, ἐν αἷς τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ὡσπερεὶ κλημάτων αὐτοῦ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, οἱ λογικοὶ βότρυες πιεζόμενοι τὸν ἀπὸ τῶν μαθημάτων αὐτῶν νοερὸν καὶ πάσης εὐφροσύνης ποιητικὸν οἶνον παρέχουσιν· ἄλλως γὰρ οὐ δυνατὸν σωματικαῖς ληνοῖς ἐφαρ 74 μόσαι τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ λεγόμενα· ἐπεὶ μὴδ' ὅλως ὡς ἐν ἑτέροις ἤτοι περὶ ἀμπέλου μεταρθείσης ἐξ Αἰγύπτου, ἢ περὶ ἀμπελῶνος Κυρίου Σαβαὼθ, ἢ τινῶν τοιούτων, διάνοιάν τινα τὰ τῆς λέξεως περιέχει. Τὰ δ' ἀπὸ τοῦ, Τί ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ μετείληπται, ἔνθα τῷ πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ἐπιφέρεται τὸ, νῦν δὲ οὐδέπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἴποι δ' ἄν τις μὴ μόνον διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτὴν τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ ἠλαττῶσθαι αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· ὅτε ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τὸ ἴσα Θεῷ εἶναι, ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἠλάττωσεν ὡς ἀντὶ τῆς ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης λεχθῆναι περὶ αὐτοῦ τὸ, εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλ' ἦν τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἀνθ' ὧν ἀμειβόμενος ὁ Πατὴρ δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσεν αὐτόν· ὑπερυψώσας καὶ χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵν' ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Καὶ κατέστησεν δ' αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ· ὅπερ 75 καὶ αὐτὸ τῷ μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἁρμόζοντα ζοιτο προσώπῳ διὰ τὸν ἐν αὐτῷ τὸν Θεὸν Λόγον, οὐκέτι δὲ καὶ τῷ τυχόντι, εἴ γε ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἔργοις καὶ τοὺς οὐρανοὺς καταριθμεῖν ἔθος τοῖς ἱεροῖς λόγοις, κατὰ τὸ, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί. Πρὸς τούτοις, καὶ πάντα ὑπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἁπάσας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης· δι' ὧν ἔοικεν ἀλληγορικώτερον δηλοῦσθαι τῶν ἀλογωτέρων καὶ τὸν τρόπον κτήνων δευτέρων ψυχῶν, ἢ καὶ δυνάμεων ἀντικειμένων, ἡ ὑπὸ τὸν ζυγὸν καὶ τὴν τοῦ λόγου δουλείαν ὑποταγή. Ψ. Ψαλμοῦ θʹ. Κεφάλαιον Εʹ. Ἡ τοῦ ἐνάτου ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη τίς ἐστιν· εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων. Ψαλμὸς τῶι Δαυίδ. Ἀνθ' ὧν ὁ Σύμμαχος ἐκδέδωκεν, ἐπινίκιον περὶ τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ. Ἆσμα τοῦ Δαυίδ. Ὥσπερ δ' οὖν καὶ μᾶλλον ἔοικεν ἔχειν τὸ Ἑβραϊκὸν τοῦτον περιέχοντα τὸν τρόπον· λαμανασσὴ Ἀλμαὺθ' βεν μασμωρὰ Δαυίδ. Καὶ καλόν γε τοῖς ἐκ περιτομῆς αὐτῷ χρωμένοις ἀπορῆσαι περὶ ποίου θανάτου, ἢ περὶ τοῦ τίνος υἱοῦ ὁ ψαλμὸς εἴρηται τῷ Δαυίδ· ἡμῖν μὲν γὰρ σαφῶς φαίνεται περὶ τοῦ πάθους τοῦ Σωτῆρος προφητεύεσθαι· τοῦτο δὲ καὶ τοὺς Οʹ νενοηκότας ἀπορρητότερον ᾐνίχθαι· ὁ μέντοι γε Ἀκύλας καὶ αὐτὸς ἐμφαίνων μέγα τί ἀνδραγάθημα κατὰ τὸ πάθος γεγονὸς τοῦ Σωτῆρος ἐξέδωκεν εἰπὼν, τῶι νικοποιῶι νεανιότητος τοῦ υἱοῦ. Μελώδημα τοῦ Δαυίδ. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ῥητὰ 76 τοῦ ψαλμοῦ τίς ἐπιτηρήσας ἐφαρμόσειεν ἂν τῷ Χριστῷ, πένητα καὶ πτωχὸν ἑαυτὸν ὀνομάζοντος, καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ προφητεύοντος, ἐν τῷ, ἐλέησόν με, κύριε, ἴδε τὴν ταπείνωσίν μου ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου· ὁ ὑψῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου· ὅπως ἂν ἐξαγγείλω πάσας τὰς αἰνέσεις σου ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών· ποίας δὲ Σιὼν μικρῷ πρόσθεν ἡμῖν δεδήλωται· καὶ περὶ τῶν ἐθνῶν δὲ τῶν δι' αὐτοῦ σωθησομένων ὡς περὶ πτωχῶν καὶ πενήτων ἐν αὐτῷ τινὰ προφητεύεται, ἐν οἷς ἐστὶν καὶ τὸ, κατάστησον, κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς· γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποι εἰσίν. Ἔνθα καὶ ἐπιστῆσαι ἄξιον, 28
ὡς οὐχ ὑπόκεινται τὰ ἔθνη τῷ Μωσέως νόμῳ· καὶ προσακτέον γε τοῖς ἐκ περιτομῆς τὸ ῥητὸν ἐγκαλοῦσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν διὰ τὸ μὴ βιοῦν κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, δεικτέον τε ὡς ἅρα ἕτερόν τινα παρὰ Μωσέα νομοθέτην ἔσεσθαι τῶν ἐθνῶν ὁ προφητικὸς ἐπίσταται λόγος, ὡς ἐν εὐχῇ φάσκων τὸ, κατάστησον, κύριε, νομοθέτην αὐτοῖς, δῆλον δ' ὅτι τοῖς ἔθνεσιν· ἐπιφέρει γ' οὖν τούτῳ τὸ, γνώτωσαν ἔθνη ὅτι ἄνθρωποι εἰσὶν, ὡσεὶ ἔλεγεν, ἀναλαμβανέτω τὰ ἔθνη γνῶσιν καὶ ἐπιστήμην τῆς λογικῆς αὐτῶν οὐσίας διὰ τοῦ μέλλοντος αὐτοῖς καθίστασθαι νομοθέτου· οὗτος δ' ἂν εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ τὴν κοινὴν νομοθετήσας ἡμῖν διαθήκην τῷ λέγειν, ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις τάδε τινὰ, ἐγὼ δὲ λέγω τάδε· ὃς καὶ θείᾳ καὶ ἀρρήτῳ δυνάμει κρατῦναι τοὺς ἑαυτοῦ νόμους οὐκ ἐπὶ ἕν τι ἔθνος ἢ δεύτερον, οὐδ' ἐπὶ μέρος τὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης, ἀλλ' οὐδὲ ἐπ' ὀλίγον τινὰ δεδύνηται χρόνον, ἀλλ' ὥς ἐστιν ἐξ αὐτῆς παραλαβεῖν 77 τῆς ἐνεργείας εἰς τὸ διηνεκὲς καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη. Εἰ δὲ μὴ προσίοιτό τις ταῦθ' οὕτως ἔχειν, δεικνύτω τινὰ ἂν ἄλλον ἔχοι λέγειν παρὰ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ νομοθέτην ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ κατασταθέντα τοῖς ἔθνεσι, διδάσκαλον γεγενημένον ἅπασιν ἀνθρώποις τῆς εἰς τὸν τῶν ὅλων δημιουργὸν εὐσεβείας. Ψ. Ψαλμοῦ ιαʹ. ʹ. Ἐπεὶ ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ Ψαλμῷ ὁ Κύριος φησίν· ἕνεκεν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος· θήσομαι ἐν σωτηρίῳ, παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ· ἐξετάζομεν μὴ περὶ Χριστοῦ προσώπῳ τὰ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκοντι καὶ ταῦτα ἂν ἁρμόζοι, τοιάνδε διάνοιαν ἔχοντα· ἕνεκα τῶν ἐν ταλαιπωρίᾳ κακίας γεγονότων ἐθνῶν, πτωχῶν ὀνομαζομένων ψεκτῶς διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου, κενώσας ἑαυτὸν, ἀναδεξάμενός τε μέχρι καὶ θανάτου τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀγῶνα, νῦν ἀναστήσομαι, καὶ δὴ λαβὼν τὴν κατὰ πάντων ἐξουσίαν παρὰ τοῦ Πατρὸς, πάντας τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύσαντας θήσομαι εἰς σωτηρίαν, καὶ παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ, ἤτοι τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ πεπραγμένῳ μοι ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν τοσούτων ἀνδραγαθημάτων. Καὶ ἡ μὲν τοῦ ῥητοῦ τοιαύτη τίς ἂν εἴη διάνοια· τὰ μέντοι γε πρῶτα τοῦ Ψαλμοῦ, Σῶσόν με ὁ Θεὸς περιέχοντα ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, καὶ τὰ ἑξῆς, τὸν καιρὸν καθ' ὃν πέπονθεν ὁποῖός τις ὑπῆρχε δηλοῖ· 78 ἐκλελοίπει γὰρ ὅσιος τότε, καὶ ὠλιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· μάταια ἐλάλησεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τὰ τούτοις δὲ ἑξῆς ἅπαντα κατ' ἐκεῖνον πεπλήρωτο τὸν χρόνον. Ψ. Ψαλμοῦ ιεʹ. –Ζʹ. Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι. Ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Ἐγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. Ὅτι δὲ καὶ ταῦτα εἰς πρόσωπον ἀναφέρεται Χριστοῦ μαρτυρεῖ ὁ Πέτρος ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσι, δι' ὧν ταῦτα φησίν· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον εἰς ἡμᾶς ἀπὸ Θεοῦ δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησεν δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλατε· ὃν ὁ Θεὸς ἀνέστησεν, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθ' ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Δαυὶδ γὰρ λέγει, Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντός. Εἶτα τινὰ μεταξὺ εἰπὼν, ἐπιφέρει ταῦτα κατὰ λέξιν· Ἄνδρες ἀδελφοὶ, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παρρησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυὶδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησεν καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης· προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ 79 ὁ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην, 29
οὔτε ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἴδεν διαφθοράν· τοῦ δὴ Πέτρου τοίνυν ἀποδεδωκότος εἰς τὸν Σωτῆρα τὴν τῆς προφητείας ἑρμηνείαν, παρέσται τῷ μὴ πάρεργον τὴν τούτων ἔρευναν ποιουμένῳ, ἤτοι ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ Ψαλμῷ λέξιν ἀκολούθως ἐφαρμόζειν οἷς καὶ ὁ Πέτρος ἐξείληφεν, ἢ τοῖς ὑφ' ἑτέρων εἰς τὸν Ψαλμὸν ὑπομνηματισθεῖσιν ἐντυχεῖν· ἡμῖν γὰρ ὁ σκοπὸς οὐδέν τι πλεῖον τῶν εἰρημένων λέγειν εἰς τοὺς τόπους ἐπιτρέπει. Ψ. Ψαλμοῦ ι ʹ. Κεφάλαιον Ηʹ. Καὶ τὸ λεγόμενον ἐν ἑκκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ, ἐδοκίμασας τὴν καρδίαν μου, ἐπισκέψω νυκτὸς, ἐπύρωσάς με, καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν ἐμοὶ ἀδικία, ὡς ἀπὸ Χριστοῦ φωνῆς τυγχάνον ἐσημειωσάμεθα, ἐπεὶ μὴ ἄλλως ἀνθρωπείᾳ φύσει τοῦτο φάσκειν ἁρμόττει· καὶ πάντες δὲ οἱ ἐν τῷ ψαλμῷ λόγοι τῷ ἐνορῶντι ἀκριβῶς αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα ἀναφέρεσθαι δύνανται. Ψ. Ψαλμοῦ ιζʹ. –Θʹ. Ἐπεὶ καὶ τὸν ἕπτα καὶ δέκατον Ψαλμὸν οὐκ ἐξ ἄλλου τινὸς λέγεσθαι νομιοῦσιν οἱ ἐκ περιτομῆς ἢ τοῦ Δαυὶδ, διὰ τὸ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν αὐτοῦ τοῦτο δοκεῖν ἐμφαίνειν, θλίψομεν αὐτοὺς οὐ δυναμένους σώζειν ἐπ' αὐτοῦ τὸ, Ῥύσῃ με ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν· λαὸς, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέν μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέν μοι· υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύ 80 σαντό μοι, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν. Ποίων γὰρ ἐθνῶν εἰς κεφαλὴν καταστάντα τὸν Δαυὶδ ἔχοιεν παραστῆσαι, ἢ ποῖος οὗτος λαὸς, ὃν οὐκ ἐγνώκει μὲν αὐτὸς πρότερον, ὅμως δὲ ἐδούλευσεν αὐτῷ εἰς ἀκουὴν ὠτίου ὑπακούσας αὐτῷ· τίνες δὲ καὶ οἱ ψευσάμενοι αὐτῷ υἱοὶ ἀλλότριοι λεγόμενοι, καὶ οἱ παλαιωθέντες καὶ χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν; Ἀλλ' ἡμῖν οὐδ' ὅλως τί τῶν ἐν τῷ ψαλμῷ λεγομένων προσκόψει ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατασταθέντος εἰς κεφαλὴν τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας, καὶ ταύτην ἐκλαμβάνουσι τὴν προφητείαν θεωροῦσί τε αὐτὴν ἐναργῶς πεπληρωμένην· ἦμεν γὰρ, ἦμεν ἀληθῶς ἀπηλλοτριωμένοι τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἄξιοι τῆς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γνώσεως· ἀλλὰ νῦν γνόντες Θεὸν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπ' αὐτοῦ, ἡμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγενήθημεν ἐγγὺς, καὶ ἐδουλεύσαμεν τῷ πάλαι μὴ γνόντι ἡμᾶς, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπηκούσαμεν αὐτῷ, παραδεξάμενοι τὸν τῆς καινῆς διαθήκης αὐτοῦ λόγον, ὃν διέθετο πρὸς ἡμᾶς. Θαυμασίως δὲ μετὰ τὸ λαὸς, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέν μοι, καὶ τὴν περὶ ἡμῶν κλῆσιν τὰ περὶ τῆς προτέρας συναγωγῆς ἐκτίθεται διὰ τοῦ, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό μοι, ἰσοδυναμοῦν τῷ, Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν· οὗτοι δὲ καὶ ἐπαλαιώθησαν χωλάναντες ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, καὶ μὴ παραδεξάμενοι τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ὃς ἀποδοκιμασθεὶς ὑπ' αὐτῶν κατεστάθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς εἰς κεφαλὴν τῶν δουλευσάντων, καὶ εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπακουσάντων αὐτῷ 81 ἐθνῶν, κατὰ τὴν ἑτέρωθι φάσκουσαν προφητείαν, Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Οἶμαι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς θεότητος καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους καταβάσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς πρώτοις δηλοῦσθαι τοῦ Ψαλμοῦ· ἅπερ οὐ τῆς ἐν παρέργῳ καὶ παραδρομῇ δέοιτ' ἂν ἐξηγήσεως ἀπορρητότερον εἰρημένα, οἷα ἐστὶν ἀπὸ τοῦ, καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ ἐπέβη ἐπὶ Χερουβὶν καὶ ἐπετάσθη, ἐπετάσθη ἐπὶ πτερύγων ἀνέμων· καὶ ὅσα τούτοις παραπλησίως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀναφέρεται. Ψ. Ψαλμοῦ ιηʹ. –Ιʹ. Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν. Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ζητοῦμεν τίνων εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος, καὶ τὰ ῥήματα ἕως τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης, ὡς μὴ καταλελεῖφθαι λόγους παρά τισι καὶ λαλιὰς παρ' οἷς οὐκ ἠκούσθησαν καὶ αἱ τούτων φωναί· ἀλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τίς ἑτέρους ἐπιδεῖξαι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, εἰς οὓς ἡ προφητεία πεπλήρωται διαβοήτου τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας αὐτῶν εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ' οὐρανὸν γενομένης, ὅτε ἐνεπιδημοῦντες τῷ βίῳ μετὰ τῆς 30
συνεργούσης αὐτοῖς δυνάμεως θείας ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκήρυσσον τὴν εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστιν· περὶ οὗ μετὰ τὴν πρόρρησιν τοῦ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ κηρύγματος ἑξῆς ὁ λόγος διδάσκει, ὡς ἄρα ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ 82 σκήνωμα αὐτοῦ· ἡλίου νοουμένου τῆς θεότητος, εἰς ἣν τὴν ἑαυτοῦ μονὴν καὶ τὴν οἱονεὶ κατασκήνωσιν ἔθετο, ἢ καὶ ὅπερ ἐκ τῆς παρθένου ἔλαβεν σῶμα, ὅπερ ἦν ὡσπερεὶ σκήνωμα τῆς ἐν αὐτῷ καταμενούσης θείας δυνάμεως· οὗτος δὲ καὶ ὥσπερ νύμφιος ἐκπορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ ἡγαλλιάσατο ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν· οἷα γάρ τις νύμφιος διὰ τὴν αὐτοῦ νύμφην τὴν ἐκκλησίαν ἐκ τῶν πατρικῶν διαναστὰς κόλπων, καὶ ὁποῖά τις γίγας ἀνδρεῖος καὶ ἰσχυρὸς τὸν ἀγῶνα τὸν προκείμενον αὐτῷ διαθλήσας, νικήσας τε καὶ καταγωνισάμενος τοὺς ἀντιπάλους, ἠγαλλιάσατο τὴν αὐτοῦ σύζυγόν τε καὶ νύμφην ἀπολαβών· γεγένηται δὲ αὐτοῦ καὶ ἡ ἔξοδος ἀπ' ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν, τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου αὐτοῦ· ἐπεὶ μὴ δ' εἷς ἄλλος ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· καὶ πάλιν, ὁ καταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸν ἱερὸν ἀπόστολον· ἀλλὰ καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ἀποκρυβήσεται τὴν θέρμην αὐτοῦ· περὶ ἧς καὶ αὐτὸς εἶπεν τὸ, πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; Εὐχερῶς δ' ἄν τις ἑαυτῷ τούτοις ἀναλόγως ἐξεργάσεται τὰ κατὰ τὸν τόπον. Ψ. Ψαλμοῦ ιθʹ. –ΙΑʹ. Τὸ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ ψαλμῷ λεγόμενον, Νῦν ἔγνων ὅτι ἔσωσε Κύριος τὸν χριστὸν αὐτοῦ, ἐμφαίνει πῶς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου σωτηρίαν· αὐτῷ γὰρ εἴρηται καὶ τὸ, Ἀγαλλιασώμεθα ἐν τῷ σωτηρίῳ σου· καὶ ὅλα δὲ τὰ κατὰ τὸν 83 τόπον ἐφαρμοσθείη ἂν αὐτῷ τῆς προσηκούσης τυχόντα ἐξηγήσεως. Ψ. Ψαλμοῦ κʹ. –ΙΒʹ. Τὸ μὲν Κύριε ἐν τῇ δυνάμει σου εὐφρανθήσεται ὁ βασιλεὺς, καὶ τὰ ἑξῆς, εἴποι ἄν τις ἐπὶ τὸν Δαυὶδ ἀναφέρεσθαι δύνασθαι· τό γε μὴν ζωὴν ᾐτήσατό σε, καὶ ἔδωκας αὐτῷ μακρότητα ἡμερῶν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος, οὐκέτι τῷ Δαυὶδ ἁρμόζει διὰ τὸ καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἐμφαίνεσθαι καὶ τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἧς οὐ πολὺν χρόνον ἐτῶν περιωρίσθαι. Εἴη ἂν οὖν ὁ Χριστὸς ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς βασιλεύειν ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἐπουράνιον καταστάς· ὃς καὶ ζωὴν ᾐτήσατο τὸν Πατέρα οὐχὶ ἑαυτῷ, αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ζωὴ, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσουσιν· καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ὡς πάντας δύνασθαι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύσαντας μεταβαίνειν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, καὶ εἰς μακρότητα τῶν παρὰ Θεῷ ἡμερῶν, αἳ εἰσὶν εἰς αἰῶνα καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ὡς περὶ τῆς τοῦ βασιλέως δόξης λεγόμενα, οὐ μικρὰ ὄντα, ἁρμόττοι ἂν τῷ Χριστῷ μᾶλλον ἢ τῷ Δαυὶδ τῆς ἀξίας τυχόντα σαφηνείας. Ψ. Ψαλμοῦ καʹ. –ΙΓʹ. Σαφῶς ἀνωμολόγηται παρὰ πᾶσι τοῖς ὑγιῶς εἰς Χριστὸν πεπιστευκόσιν, ὡς ἡ καταρχὴ τοῦ μετὰ χεῖρας ψαλμοῦ τοῦτον ἔχουσα τὸν τρόπον, Ὁ Θεός μου, ὁ Θεός μου, πρόσχες μοι, ἵνατι ἐγκατέλιπές με; ὑπ' 84 αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους εἴρηται· τοῦτο γὰρ ἐδήλου καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ φωνὴ ἡ, ἐλωεὶ ἐλωεὶ λαμὰ σαβαχθανεῖ. Ἀλλὰ γὰρ πρὶν ἀρξώμεθα ἐν τῷ ψαλμῷ προφητείαν ὡς ἐπ' αὐτὸν μεταλαμβάνειν, πευσόμεθα τῶν τὴν περιτομὴν αὐχούντων, τίς ἂν εἴη ὁ φάσκων τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ· οὐχ ὁ τυχὼν γάρ τις εἶναι φαίνεται τά τε ἄλλα καὶ ταῦτα λέγων, ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ· καὶ ἐπιφέρων διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε· καὶ πάλιν· οὐκ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτὸν εἰσήκουσέ μου· παρὰ σοῦ ὁ ἔπαινός μου, ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαι σοι· τὰς εὐχάς μου ἀποδώσω ἐνώπιον τῶν φοβουμένων αὐτόν. Ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐν τῷ Ψαλμῷ λεγέτωσαν, εἰ ἔχοιεν τινὶ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἐφαρμόζειν· τίνα γὰρ τοιοῦτον γενόμενον οἷον προδιέγραψεν ὁ λόγος, πάντες οἱ θεωροῦντές με 31
ἐξεμυκτήρισαν· ἢ περὶ τίνος ἐλάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλὴν, λέγοντες, ἤλπισεν ἐπὶ κύριον, ῥυσάσθω αὐτὸν, σωσάτω αὐτὸν ὅτι θέλει αὐτόν· τίνα δὲ μόσχοι πολλοὶ καὶ ποταποὶ τὴν φύσιν, κύνες τε καὶ ταῦροι πίονες περιεκύκλωσαν· ἤνοιξάν τε στόμα ἐπ' αὐτὸν, ὡς λέων ἁρπάζων καὶ ὡρυόμενος· καὶ ἐπὶ τούτοις, τίνα ἡ συναγωγὴ τῶν πονηρευομένων περιέσχεν· καὶ περιέσχεν οὕτως, ὡς καὶ ὀρύξαι αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας, καὶ πάντα αὐτοῦ ἐξαριθμῆσαι τὰ ὀστᾶ, διαμερίσασθαί τε ἑαυτοῖς αὐτοῦ τὰ ἱμάτια, βαλλόντας κλῆρον ἐπὶ τὸν 85 ἱματισμὸν αὐτοῦ· τοιαῦτα γὰρ τινὰ φησὶ τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ πρόσωπον, ὃ καὶ μετὰ τὸ τοσαῦτα παθεῖν ἐπιφέρει λέγων, διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε· λυέτωσαν δὲ ταῦθ' ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ διηγούμενοι, μάλιστα ἀπὸ τοῦ, μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, μέχρι τοῦ, ἀναγγελήσεται τῷ κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος. Παριστάτωσαν γὰρ τὴν τότε μὲν μὴ ὑπάρχουσάν πω γενεὰν, ἥξειν δὲ εἰς μέλλοντα χρόνον προφητευομένην· καὶ τὸν πρότερον μὲν μηδέπω ὄντα λαὸν, τεχθήσεσθαι δὲ ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις προορώμενον· λεγέτωσάν τε τί ἂν εἴποιεν περὶ τῆς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίας· ἆρα γὰρ ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πλήθεσι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπεγνωκότων οὐκ ἂν ὁμολογήσαιεν πεπληρῶσθαι τὸ, μνησθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ τὸ, προσκυνήσουσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν. Ἀλλὰ γὰρ ὥρα τοῖς εὐγνωμονεῖν ἐθέλουσιν, οὐκ ἐπ' ἄλλου τινὸς ἢ ἐπὶ μόνου τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογεῖν πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν, οὗ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφὴ γίγνεσθαι ἤρξατο, παραγενομένης τῆς προφητευθείσης γενεᾶς, καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ τεχθήσεσθαι οὐ μόνον ἐνταῦθα προδηλουμένου, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκατόστῳ πρώτῳ 86 ψαλμῷ, διὰ τοῦ, γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν· καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν κύριον. Οὗτος δὲ ἔστι περὶ οὗ καὶ ἐν ιζʹ εἴρητο, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. Τοῦτον οὖν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν σάρκα ἀναλαβόντα καὶ δι' αὐτὴν σκώληκα χρηματίσαντα, ὃν εἶδός τε ἀνθρώπων γενόμενον καὶ ἐξουδένωμα λαοῦ, πάντες οἱ θεωροῦντές με ἐξεμυκτήρισαν, μάλιστα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ τέλος ἰσχόντων οἱ παραπορευόμενοι ἐβλασφήμουν αὐτὸν καὶ ἐμυκτήριζον λέγοντες, ἄλλους ἔσωσεν, σωσάτω ἑαυτόν· τότε δὲ καὶ ἐλάλησαν ἐν χείλεσι καὶ ἐκίνησαν κεφαλὴν ἑαυτῶν κατ' αὐτοῦ· αὐτοῖς ῥήμασιν εἰπόντες τὸ, ἤλπισεν ἐπὶ κύριον, ῥυσάσθω αὐτὸν, σωσάτω αὐτὸν ὅτι θέλει αὐτόν· αὐτὰ γὰρ δὴ ταῦτα κατὰ τὸ πάθος εἰρῆσθαι ἐπ' αὐτῷ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τούτῳ οὖν καὶ μόνῳ πρὸς τὸν Πατέρα λέγειν ἁρμόζει ὅτι σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός· ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας· ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εἶ σύ. Πλὴν ἐπὶ τούτοις ὁ λόγος ἡμᾶς παιδεύει, ὡς ἄρα καὶ δυνάμεις πονηραί τινες καὶ θηριώδεις ἐνήργησαν τὴν κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλὴν, δι' ἃς καὶ ἔφασκε, περιεκύκλωσάν με μόσχοι πολλοί· ταῦροι πίονες περιέσχον με· καὶ περὶ τῆς ἐπισυστάσης δὲ κατ' αὐτῶν ἐκ περιτομῆς συναγωγῆς φησὶν, ὅτι ἐκυκλωσάν με κύνες πολλοί· συναγωγὴ πονηρευομένων περιέσχον με· οὗτοι δὲ καὶ ὤρυξαν οὐ μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πόδας· ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν, ἤσχυναν, φήσαντα, ἤσχυναν χεῖράς 87 μου καὶ πόδας μου· ὃ καὶ ἀληθῶς ἐτελέσθη, ὅτε κρεμάσαντες αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἰκρίου ἤλοις αὐτοῦ τάς τε χεῖρας καὶ τοὺς πόδας περιέπειραν· καὶ καλόν γε εἰ ἀπαιτοίη τίς ἀπὸ γραφῆς παραστῆσαι, ὡς ἄρα καὶ σταυρὸν ὑπομεῖναι ὁ Χριστὸς προείρητο, μετὰ καὶ ἄλλων τῶν τούτου 32
παραστατικῶν καὶ τὸ ὤρυξαν, καὶ μᾶλλον τὸ, ἤσχυναν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, παραθέσθαι· οἷς ἑξῆς ἐπιφέρεται τὸ, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον· ὅπερ ὁ μὲν Ἀκύλας οὕτως ἐξέδωκεν, μερίσουσιν ἱμάτιόν μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ ἔνδυσίν μου βαλοῦσι κλῆρον· ὁ δὲ Σύμμαχος, διενέμοντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ περὶ ἐσθῆτος μου ἐλάγχανον· ὃ καὶ αὐτὸ ἅμα τε τῷ πάθει πεπλήρωται, ὅτε οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν λαβόντες τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα· ἦν δὲ ἄρραφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι' ὅλου, διὸ καὶ εἶπαν πρὸς ἀλλήλους· Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ, τίνος ἔσται· οἷς ἐπιφέρει λέγων ὁ εὐαγγελιστὴς, ἵνα ἡ γραφῇ πληρωθῇ, τὸ διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ προφητεία περὶ αὐτοῦ τὸ Ἑβραϊκὸν ὡσεὶ ἐννᾶ περιέχει· ᾧ ἀκολούθως ἐπιφέρεται καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις, τὸ εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ὅπερ τοιοῦτόν τί μοι δηλοῦν ἔοικεν· σῶσον δὴ εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων. 88 Ψ. Ψαλμοῦ ρλαʹ. –ΙΔʹ. Ὤμοσε Κύριος τῷ Δαυὶδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτὸν, Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου. Καὶ πάλιν, Ἐκεῖ ἐξανατελῶ κέρας τῷ Δαυὶδ, ἡτοίμασα λύχνον τῷ χριστῷ μου. Τοὺς ἐχθρούς σου ἐνδύσω αἰσχύνην, ἐπὶ δὲ αὐτὸν ἐξανθήσει τὸ ἁγίασμά μου. Καὶ ἐνταῦθα σαφῶς τῷ Δαυὶδ μεθ' ὅρκου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελία περὶ τοῦ Χριστοῦ δίδοται, ὡς ἂν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γεννηθήσεσθαι μέλλοντος, καὶ καθέξοντος αὐτοῦ τὸν θρόνον. Πολλῆς δ' ἐξετάσεως χρῄζοι ἂν τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ἐπεὶ μὴ δοκῇ σωματικῶς ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦ Δαυὶδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κεκαθικέναι, ἃ καὶ ὑπερθησόμεθα διὰ τὸ μὴ τῆς παρούσης εἶναι πραγματείας παρὰ τὸν προκείμενον σκοπὸν κατατρίβειν τὴν σχολὴν ἐπὶ τὴν τοῦ ψαλμοῦ διήγησιν· εὐγνωμόνως δέ τοι χρὴ μὴ ἀπὸ μιᾶς γραφῆς, εἰ μὴ εἴη δυνατὴ κατὰ τὸ σωματικὸν ἐφαρμόζειν τῷ Χριστῷ, τὰ πολλαχῆ σαφῶς περὶ αὐτοῦ εἰρημένα παρακρούεσθαι· ἑπομένους γε μὴν ἀληθεῖ λόγῳ, καὶ αὐτῇ τῇ θείᾳ παρισταμένους γραφῇ, ἐφίσταναι προσήκει, ὃς ποτὲ μὲν αὐτὸν πτωχόν τινα καὶ εὐτελῆ καὶ ἄτιμον, μὴ ἔχοντα εἶδος μὴ δὲ κάλλος, ἐλεύσεσθαι προφητεύει, ἄλλοτε δὲ βασιλέα ἔντιμον αὐτὸν φησίν· ὧν τὰ μὲν καὶ σωματικῶς ἀποπεπληρῶσθαι δύναται, τὰ δὲ κατὰ μόνον τὸν πνευματικὸν τῆς γραφῆς νοῦν, ἤδη δὲ τίνα καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πληρωθήσεσθαι προσδοκητέον. Πλὴν καὶ βασιλεὺς Ἰουδαίων ἐχρημάτισεν ὁ Κύριος 89 ἡμῶν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ παρουσίαν, οὐχ ὡς ἔτυχε τοῦ Πιλάτου κελεύσαντος ἐπιγραφῆναι αὐτοῦ τῷ σταυρῷ γράμμασιν Ἑλληνικοῖς καὶ Ῥωμαϊκοῖς καὶ Ἑβραϊκοῖς τὸ, οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Ψ. Ψαλμοῦ ρμαʹ. –ΙΓʹ. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, ἐμὲ ὑπομενοῦσι δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι, ἔοικεν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τοῦ Σωτῆρος· τίνα γὰρ ἄλλον ὑπομενοῦσι δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἢ τοῦτον; Ἐπεὶ καθὼς εἴρηταί που περὶ τῶν πάλαι δικαίων, ὡς ἄρα μαρτυρηθέντες οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγγελίας, τοῦ Θεοῦ κρεῖττόν τι περὶ ἡμῶν προβλεψαμένου ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. Δῆλον δ' ὅτι αὐτὸν ὁρᾷ τὸ ῥητὸν ἀπὸ τοῦ καὶ τὰ κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ ἐν τῷ ψαλμῷ ἀκολούθως ταῖς ἄλλαις προφητείαις προσημαίνεσθαι· γέγραπται γ' οὖν, Ἐκχεῶ ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου, τὴν θλίψιν μου ἐνώπιον αὐτοῦ ἀπαγγελῶ. Ἐν τῷ ἐκλείπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ πνεῦμά μου, καὶ σὺ ἔγνως τὰς τρίβους μου· ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ ἐπορευόμην, ἔκρυψαν παγίδα μοι· καὶ πάλιν, ῥῦσαί με ἐκ τῶν καταδιωκόντων με, ὅτι ἐκραταιώθησαν ὑπὲρ ἐμέ. Τούτοις ἑξῆς καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ εὐχόμενος φησίν· Ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου· οἷς ἐπιφέρει τὸ, ἐμὲ ὑπομένουσι δίκαιοι ἕως οὗ ἀνταποδῷς μοι. Ὑπέμειναν οὖν τὸν Χριστὸν πάντες ἐκεῖνοι οἱ δίκαιοι ἕως οὗ 33
ἀνταποδῷ αὐτῷ ὁ Πατὴρ, ἀνθ' ὧν ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ὑπήκοος αὐτῷ γενόμενος μέχρι θανάτου. Τίνα δὲ ἀνταποδῷ αὐτῷ ἢ τὰ ἔθνη 90 κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἵν' ὅταν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθῇ, καὶ ὅλα δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ ἐφαρμόσαι ἂν τῷ Χριστῷ, τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ, καθ' ἣν ἐπεβουλεύθη, περιέχοντα. Ψ. Ψαλμοῦ ρμγʹ. –ΙΔʹ. Ἐν μὲν τῷ μετὰ χεῖρας ψαλμῷ λέγεται, κύριε, κλῖνον οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι, ἐν δὲ τῷ ιζʹ, καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη. Ἐσημειωσάμεθα μὲν οὖν κἀκεῖ καὶ τὸ ῥητὸν, καὶ ἐνταῦθα δὲ ταυτὸν ποιοῦντες περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. Κλίνας γὰρ οὐρανοὺς τῷ κενῶσαι ἑαυτὸν τῆς ἐπουρανίου καὶ ἐν μορφῇ Θεοῦ δόξης, εἰς τὰ κατώτερα τῆς γῆς κατελήλυθεν δι' ἣν ἀνεδέξατο ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας οἰκονομίαν· ὅθεν πρὸ τοῦ ἐκτεθέντος ῥητοῦ ἀποθαυμάσας ὁ λόγος φησί· Κύριε τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι ἐγνώσθης αὐτῷ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι λογίζῃ αὐτόν; Εἰς τοῦτο γὰρ κλίνας τοὺς λεγομένους οὐρανοὺς κατελήλυθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἂν γνωσθείη ἐνανθρωπήσας τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει πρότερον ἀγνοούμενος αὐτῷ· καὶ οὐ περιεφρόνησεν παρ' οὐδὲν ἡγησάμενος τὸν γενόμενον υἱὸν ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστι πᾶσαν τὴν λογικὴν καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένην ψυχήν· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τοῦ ψαλμοῦ πνευματικῶς ἐκλαμβάνων νοήσειας. 91 Ψ. Ψαλμοῦ ρμζʹ. –ΙΕʹ. Καὶ τὸ, ὁ ἀποστέλλων τὸ λόγιον αὐτοῦ τῇ γῇ, ἕως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ, παρασημειώσασθαι ἔδοξεν, ὡς διδασκούσης καὶ ἐνταῦθα τῆς γραφῆς ὡς ἄρα ὑπόστατόν τι πρᾶγμα ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τυγχάνει, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν ἀποστέλλοντα αὐτῷ Πατέρα· ὅρα δὲ πῶς ἑξῆς ἐπιφέρεται τὸ, ἕως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ· ὃ καὶ αὐτὸ πεπληρωμένον ἔστιν ἰδεῖν μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, οὕτω ἐν σφόδρα βραχεῖ χρόνῳ διαδραμούσης, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐν οὐ πολλοῖς ἔτεσι μέχρι καὶ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης κεκρατηκυίας αὐτοῦ τῆς διδαχῆς. Ψ. Ψαλμοῦ ρμηʹ. –Ι ʹ. Καὶ τὸ ἐνθάδε λεγόμενον, Αἰνεσάτωσαν τὸ ὄνομα Κυρίου, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν, ἐν τοῖς περὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεοῦ Λόγου μαρτυρίοις ἀνελεξάμεθα, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὄνομα αὐτοῦ χρηματίζειν μεμαθηκότες κατὰ τίνα προσηγορίαν τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπινοιῶν· μετὰ γοῦν τὸ προειπεῖν, Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, τάδε καὶ τάδε ἀκολούθως παρακελεύεται τὸ Πνεῦμα αἰνεῖν μετὰ τὸν Πατέρα, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιλέγων, ὡς ἄρα αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν. Ὁ μὲν οὖν προστάττων καὶ ἐντελλόμενος εἴη ἂν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ δ' ὑπουργῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐξυπηρετούμενος τῷ πατρικῷ θελήματι πρὸς τὴν τῶν γενητῶν δημιουργίαν. Τηρητέον 92 δ' ὅτι καὶ ἐν λβʹ ψαλμῷ κατὰ λέξιν ἐμφέρεται τὸ, αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν· ἀλλ' ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς γῆς καὶ τῶν κατοικούντων τὴν οἰκουμένην εἴρηται, ἐνθάδε δὲ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ τῶν λεγομένων ἐν ὑψίστοις ἀγγέλων τε καὶ δυνάμεων, ἔτι τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων καὶ πάντων τῶν ἑξῆς συγκατειλεγμένων, διδασκούσης ἡμᾶς τῆς θείας ἐν τούτοις γραφῆς, ὡς ἄρα διὰ τοῦ Λόγου κατὰ τὸν ἱερὸν ἀπόστολον ἐκτίσθη τὰ πάντα τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· εἴτε ὅρατα εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἔκτισται· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Τοσαῦτα μὲν δὴ τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν· μετρίαν δὲ καὶ αὐτάρκη τοῦ λόγου περιγραφὴν εἰληφότος, ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ ἑξῆς τὰς ἀπὸ τῶν προφητῶν ἐκλογὰς ποιησόμεθα. 93 Τάδε ἔνεστιν ἐν τῶι γʹ τόμωι τῶν περὶ τοῦ χριστοῦ προφητικῶν ἐκλογῶν. Πρῶτον κεφάλαιον· ἀπὸ τῶν παροιμιῶν. Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὡς περὶ σοφίας οὐσιωδῶς ὑπεστώσης καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθείσης ἑτέρας τε παρ' αὐτὸν οὔσης, καὶ σὺν αὐτῷ τῶν ὅλων ἐπιμελόμενος. ̣(sic).̣ Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ υἱοῦ 34
βασιλέως καὶ περὶ τῶν ἀποστό λων αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀνδρὸς, καὶ τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβά σεως αὐτοῦ· καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κατακρατήσεως. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἐκκλησιαστοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβό λου καὶ τοῦ ἀντιχρίστου. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πένητος σοφοῦ· καὶ περὶ τοῦ διαβό λου, καὶ περὶ τῆς ἐκκλησίας. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἄσματος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ νυμφίου, καὶ τῆς τῶν ἁγίων ἐκκλη σίας ὡς νύμφης, καὶ περὶ τῶν ἐν τοῖς τόποις ἐπικεκρυμμένων μυστηρίων. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περιπατήσαντος ἐπὶ θαλάττης, καὶ τὸ μέγα κῆτος χειρωσαμένου. Περὶ τῆς εἰς τὸν Ἅιδην τοῦ Χριστοῦ καθόδου. Περὶ τῆς τοῦ διαβόλου πρὸς τὸν Χριστὸν πάλης. 94 Ψ. Ἀπὸ τοῦ ὡσηέ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ πανθῆρος. Περὶ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβολῆς, καὶ τῆς τοῦ βασιλείου αὐτῶν καταπαύσεως, τῆς τε τοῦ Χριστοῦ ἐξ Αἰγύπτου μετακλήσεως. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Θεὸς ὀνομαζόμενος, κύριον ὁμολογεῖ τὸν Πατέρα. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἀμῶς. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος ἕτερον παρ' ἑαυτὸν εἶναι τὸν Πατέρα διδάσκει. Περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἀβδειοῦ. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος καὶ Θεὸς ὀνομαζόμενος ἀκηκοέναι τινὰ παρὰ Κυρίου ὁμολογεῖ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἰωνᾶ. Ὡς ἡ περὶ τὸν Ἰωνᾶν οἰκονομία τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν σημαίνει. Ψ. Ἀπὸ τοῦ μειχαία. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ὡς περὶ κυρίου. Περὶ τῆς τοῦ προτέρου λαοῦ καὶ τῆς Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Σιὼν ὄρους ἐρημίας, καὶ περὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ὄρους, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν προσαγωγῆς· καὶ τοῦ καινοῦ νόμου τοῦ κατὰ τὴν καινὴν διαθήκην. Περὶ Βηθλεὲμ καὶ τῆς ἐν αὐτῇ τοῦ Χριστοῦ γενέσεως· καὶ ὡς πρὸ τῶν ἀιώνων ὁ Χριστὸς ὑπῆρχεν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ σοφονίου. Περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. 95 Ψ. Ἀπὸ τοῦ ζαχαρία. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος παντοκράτωρ ὀνομαζόμενος ὑπὸ Κυρίου παντοκράτορος τοῦ Πατρὸς ἀπεστάλθαι λέγει. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος ἥξειν ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ προλέγει τὰ ἔθνη ἐπ' αὐτὸν καταφεύξεσθαι ἀπεσταλ μένον ὑπὸ κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ· καὶ ὅτι αὐτὸς ἀνὴρ ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ, καὶ περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῆς ἐκκλη σίας. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως ἥξοντος ἐπὶ ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ, καὶ ὁλοθρεύσοντος τὸ πάλαι οἰκοῦν ἐν Ἱερουσαλὴμ τῶν Ἰουδαίων ἱππικόν τε καὶ ὁπλιτικόν· καὶ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν εἰρήνης. Ὡς ὁ Θεὸς Λόγος Κύριος ὀνομαζόμενος, Κυρίου τοῦ Πατρὸς μέμνηται. Περὶ τῶν λʹ ἀργυρίων ἀνθ' ὧν ὁ Ἰούδας προύδωκε τὸν Χριστὸν τοῖς Ἰουδαίων ἄρχουσιν, οὓς νῦν ὁ λόγος Χαναναίους καλεῖ· καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦ τῶν ἀποστόλων ἐπ' αὐτῷ σκανδαλισμοῦ. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἀγγελοῦ. Περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς, καὶ τῆς τῶν θυσιῶν αὐτῶν καθαιρέσεως τῶν τε τοῦ Χριστοῦ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν. Περὶ τῆς καινῆς διαθήκης, καὶ τοῦ νόμου τῆς ἀληθείας τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀγγέλου Κυρίου παντοκράτορος. Περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀγγέλου τῆς διαθήκης τοῦ Θεοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἡλίου δικαιοσύνης. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἱερεμίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ ἀρνίου. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἀφανισμοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. 96 Περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, καὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων δυσσεβείας, καὶ ὀνομαστὶ περὶ τοῦ προδότου Ἰούδα. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ βασιλέως ἐκ σπέρματος Δαυὶδ, καὶ τῆς εἰς αἰῶνας συστάσης ἐκκλησιαστικῆς ἱερουργίας. Περὶ τῆς καινῆς διαθήκης ἑτέρας παρὰ τὴν διὰ Μωσέως παλαιάν· καὶ περὶ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον νόμων. Ψ. Ἀπὸ τῶν θρήνων. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ Θεοῦ ἐξ οὐρανῶν κατιόντος καὶ μετὰ ἀνθρώπων πολιτευσομένου. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἐζεκιήλ. Περὶ τοῦ 35
Χριστοῦ ὡς περὶ Δαυὶδ ἀναστησομένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς διαθήκης. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ τοῦ Δαυὶδ ἀναστησομένου ποιμένος, καὶ περὶ τῆς καινῆς διαθήκης. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ λίθου· καὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς περὶ υἱοῦ θεοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὡς περὶ υἱοῦ ἀνθρώπου· καὶ περὶ τῆς αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἑβδομήκοντα ἑβδομάδων, καὶ ὡς ἐπὶ τοὺς χρόνους τοῦ Χριστοῦ συμπληροῦνται μεθ' οὓς προφητεύεται τὰ περὶ τοῦ παντελοῦς ὀλέθρου τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ. 97 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Μετὰ δὴ τὰς ἀπὸ τῶν ψαλμῶν ἐκλογὰς τὰς ἀπὸ τῶν λοιπῶν στιχηρῶν καὶ τῶν ἑξῆς προφητειῶν ἐν τρίτῳ τούτῳ συγγράμματι τῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ Προφητικῶν Ἐκλογῶν, ὀγδόῳ ὄντι τῆς Καθόλου Στοιχειώδους Εἰσαγωγῆς, ἀναλεξώμεθα, προεπισημηνάμενοι ὅτι μήτε τὰ τῶν προφητῶν ἐπαληθεύειν δυνατὸν, ἢν μὴ οὐχὶ τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως αὐτοῖς συμπαραλαμβανομένης, μήτε τὰ τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως λογικώτερον κρατύνεσθαι, μὴ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν τὰς περὶ αὐτοῦ πιστουμένων ἀποδείξεις. Ὅθεν εἰκότως ἄν τις Ἰουδαίοις τε μὴ τὸν Χριστὸν παραδεξαμένοις, καὶ τοῖς τὰς προφητείας ἀθετοῦσι αἱρεσιώταις καταμέμψοιτο εἰς ἀσύστατα περιτρεπομένοις· οἱ μὲν γὰρ ὡς Θεοῦ τὰς προφητείας ἀποδεχόμενοι, ταύτας ψευδεῖς ἀπελέγχουσιν ἀτελεῖς αὐτὰς καταλείποντες, ὅτι μὴ τὰς εἰς τὸν Χριστὸν ἀποπληρωθείσας τῶν προφητειῶν ἐκβάσεις οἷοί τε εἰσι παραδέξασθαι· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντες ἀσύστατον καὶ ἀναπόδεικτον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν περιέπουσι, μὴ τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ προφήταις τὰ περὶ αὐτοῦ προμαρτυρομένοις συγχρώμενοι· ἡμεῖς γέ τοι· τὰς μέντοι προφητείας διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρούσιας, ταύτην δὲ διὰ τῶν προφητειῶν πιστούμενοι, τὸ φανὸν καὶ στερρὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξελέγκτοις ἀποδείξεσι παριστῶμεν. Ταῦτα μὲν ὡς ἐν προοιμίῳ· ἴωμεν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον. 98 Ψ. Ἀπὸ τῶν παροιμιῶν. Αʹ. Πᾶσα μὲν ἡ βίβλος τῶν Παροιμιῶν ἐκ προσώπου λέγεσθαι τῆς Σοφίας ἔοικε, πῆ μὲν τὸν ἠθικὸν ὑποτιθεμένης βίον, πῆ δὲ προσωποποιούσης ἑτέρων λόγους· καὶ ποτὲ μὲν αἰνίγματα προβαλλομένης, ποτὲ δ' αὖ περὶ αὑτῆς τινὰ διδασκούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἑαυτῆς ἐνθέου ἀξιώματος παιδευούσης. Τούτων δ' ἀναλεξόμεθα δι' ὧν μανθάνομεν ὅτι δὴ ζῷον θεῖον καὶ πάντη τὴν φύσιν ἐνάρετον ἡ Σοφία τυγχάνει, ἡ αὐτὴ οὖσα τῷ μετὰ τὸν πρῶτον Θεὸν δευτέρῳ τῶν ὅλων αἰτίῳ, τῷ τε ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεῷ Λόγῳ, καὶ τῇ διοικούσῃ καὶ οἰκονομούσῃ τὰ σύμπαντα καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων φθανούσῃ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἣ καὶ πρὸ πάσης οὐσίας τε καὶ ὑποστάσεως ἔκτισται, ἀρχὴ ὁδῶν οὖσα τῆς ὅλης δημιουργίας. Τὰ δὲ ῥητὰ ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς Σοφίας τοῦτον λέλεκται τὸν τρόπον· Ἐγὼ ἡ σοφία κατεσκήνωσα βουλὴν καὶ γνῶσιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλεσάμην. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν, ἐμίσησα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν. Ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφάλεια· ἐγὼ σύνεσις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς. Δι' ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιοσύνην. Δι' ἐμοῦ μεγιστᾶνες μεγαλύνονται. Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν. Πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει, καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη. Βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν· τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ. Ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ, καὶ ἀναμέσον τρίβων 99 δικαιώματος ἀναστρέφομαι· ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν, καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν· ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ' ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι. Κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με, ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων· πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν, γεννᾷ με. Κύριος 36
ἐποίησε χώρας καὶ ἀοικήτους, καὶ ἄκρα οἰκούμενα τῆς ὑπ' οὐρανόν. Ἡνίκα ἡτοίμαζε τὸν οὐρανὸν, συμπαρήμην αὐτῷ, ἡνίκα ἀφώριζε τὸν ἑαυτοῦ θρόνον ἐπ' ἀνέμων. Ἡνίκα ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ ἄνω νέφη, καὶ ὡς ἀσφαλεῖς ἐτίθει πηγὰς τῆς ὑπ' οὐρανὸν, ἐν τῷ τιθέναι αὐτὸν τῇ θαλάσσῃ ἀκριβασμὸν αὐτοῦ, καὶ ὕδατα οὐ παρελεύσονται στόμα αὐτοῦ· ἡνίκα ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ θεμέλια τῆς γῆς, ἤμην παρ' αὐτῷ ἁρμόζουσα· ἐγὼ ἤμην, ᾗ προσέχαιρε καθ' ἡμέραν, εὐφραινόμην δὲ ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ· ὅτε εὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ εὐφραίνετο ἐν υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα μὲν οὖν διδάσκει περὶ ἑαυτῆς ἡ Σοφία· τίς δέ ἐστιν αὕτη, ὁ ἱερὸς ἀπόστολος παιδεύει λέγων, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία· καὶ πάλιν, ὃς ἐγενήθη σοφία ἡμῖν ἀπὸ Θεοῦ. Χριστὸς οὖν ἐστιν ὁ τὰ προειρημένα φάσκων· ἡ Σοφία καὶ Λόγος ἐστὶ Θεοῦ, δι' οὗ τὰ πάντα γεγένηται· Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ, ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, κατὰ τὸν ἀπόστολον· ὅνπερ δὲ τρόπον κατά τινα ἐπίνοιαν Λόγος Θεοῦ 100 χρηματίζει, καὶ καθ' ἑτέραν ζωὴ, καὶ πάλιν, ἀλήθεια καὶ φῶς ἀληθινὸν, καὶ τὰ λοιπὰ ὁπόσα φασὶν αὐτὸν αἱ θεῖαι γραφαὶ, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ Σοφία προσηγόρευται, ὑπηρέτης τυγχάνουσα τοῦ Πατρὸς εἰς τὴν ὅλων πρόνοιάν τε καὶ οἰκονομίαν. Ψ. Τῶν παροιμιῶν Βʹ. Ἐν φωτὶ υἱοῦ βασιλέως ζωή· οἱ δὲ προσδεκτοὶ αὐτῷ ὥσπερ νέφος ὄψιμον. Καὶ τίνος ἄλλου βασιλέως υἱοῦ ἐν φωτὶ ζωὴ τυγχάνει, ἢ ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ, υἱοῦ τυγχάνοντος τοῦ πάντων βασιλέως Θεοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ἐν ᾧ φωτὶ ζωὴ τυγχάνει κατὰ τὸν φήσαντα τοῦ εὐαγγελίου λόγον, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· τούτου δὲ καὶ οἱ προσδεκτοὶ, οὓς ἡγούμεθα εἶναι τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ καὶ μαθητὰς, γεγόνασιν ὥσπερ νέφος ὄψιμον ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν καὶ ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, τὴν ἔρημον ποτὲ γῆν καὶ ἄνυδρον, τουτέστι τὴν τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαν, ἀρδεύσαντες τῷ πνευματικῷ τῆς εὐσεβοῦς διδασκαλίας αὐτῷ ὑετῷ. Ψ. Τῶν παροιμιῶν Γʹ. Τάδε λέγει ἀνὴρ τοῖς πιστεύουσι Θεῷ, καὶ παύομαι. Ἀφρονέστατος γάρ εἰμι πάντων ἀνθρώπων, καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί. Θεὸς δ' ἐδίδαξέν με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἐγὼ ἔγνωκα. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατέβη; τίς συνήγαγεν ἀνέμους ἐν κόλπῳ; τίς συνέστρεψεν ὕδωρ ἐν ἱματίῳ; τίς ἐκράτησε τῶν ἄκρων τῆς 101 γῆς; τί ὄνομα αὐτῷ· ἢ τί ὄνομα τοῖς τέκνοις αὐτοῦ; Καὶ τίς ἂν εἴη ἄλλος ἀνὴρ ὁ ταῦτα φάσκων, ἢ ὁ ἐνανθρωπήσας Κύριος ἡμῶν, ἤτοι διὰ τὰς ἡμῶν ἀφροσύνας, ἃς εἰς ἑαυτὸν ἀνεδέξατο, ἢ διὰ τὴν μωρίαν τοῦ κηρύγματος σοφωτέραν καὶ ἰσχυροτέραν οὖσαν τῆς τῶν ἀνθρώπων σοφίας· ἐνθάδε μὲν φάσκων, ἀφρονέστατος γάρ εἰμι πάντων ἀνθρώπων· ἐν δὲ ξηʹ ψαλμῷ, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· φησὶν δὲ ὅτι καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ, ὥσπερ ἐπ' ἀνδραγαθήματι λαμπρυνάμενος ἐπὶ τῷ μηδεμίαν ἐσχηκέναι φρόνησιν τῶν παρασυμβληθέντων τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὁμοιωθέντων αὐτοῖς ἀνθρώπων· ἢ ὧν τὴν σοφίαν ἐμώρανεν ὁ Θεὸς μηδὲν πλέον φρονούντων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅσα πέφυκεν σαρκῶν τε καὶ ὕλης οἰκεῖα· ὅθεν δὴ καὶ μεμαρτύρηνται ἐν τῇ γενεᾷ αὐτῶν φρόνιμοι εἶναι, τὸ τῷ μόνα τὰ ἐπὶ γῆς ζητεῖν καὶ διανοεῖσθαι ἐκ νεότητος ἐπὶ ἔτι τὰ πονηρά· ἀνθρωπεία μὲν οὐδαμῶς ἦν ἐν τῷ προειρημένῳ ἀνδρὶ φρόνησις, δῆλον δ' ὅτι καὶ θεία ὑπεράνθρωπος· δι' ὃ καὶ ἐπιφέρει λέγων, Θεὸς δ' ἐδίδαξέ με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἐγὼ ἔγνωκα· εἶτα ἐρωτηματικῶς φησὶν, τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατέβη; οἱονεὶ διεγείρων ἡμᾶς ἐπὶ ζήτησιν τοῦ τὰ τηλικαῦτα περὶ ἑαυτοῦ διδάσκοντος, περὶ οὗ καὶ τὰ ἑξῆς εἴρηται ἰδίας δεόμενα σχολῆς. Ὁ μὲν οὖν θεῖος ἀπόστολος περὶ αὐτοῦ διδάσκων ἡμᾶς φησὶν, ὁ καταβὰς εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς, αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· προτάξας τὸ κατεληλυθέναι 37
αὐτὸν, εἶτ' ἐπαναγαγὼν τὸ ἀνεληλυθέναι φησὶν, ἔπειτα κατεληλυθέναι· ἐπείπερ μετὰ τὴν 102 ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν εἰπὼν τῇ Μαριὰμ, Μή μου ἅπτου, 102 οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· μετὰ ταῦτα ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ἐπὶ ἡμέραις τεσσαράκοντα συναλιζόμενος αὐτοῖς· ἀνεληλυθὼς δηλαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ αὖθις δι' ἣν ἐπετέλει οἰκονομίαν κατεληλυθώς. Δι' ὃ καὶ εἴρηται· Ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα ἐν ἀνθρώποις. Τίνα δὲ ταῦτα ἢ τὰ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρίσματα, ἅπερ ἐξ οὐρανοῦ κατεβίβασε; Δι' ὃ καὶ ἐνταῦθα παρὰ τῷ Ἀκύλᾳ εἴρηται· τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατεβίβασεν; Αὐτὸς δὲ καὶ ἐκράτησε τῶν ἄκρων τῆς γῆς, ὥστε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθεῖν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Ὧι δὲ δέδοται λόγος γνώσεως, οὗτος εἴσεται ὅπως ἂν νοηθείη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν κατὰ τὸν τόπον· προτρέπει δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ ζητῆσαι τί ὄνομα αὐτῷ τε καὶ τοῖς τέκνοις αὐτοῦ· πρὸς τοῦτο δ' ὑπακουσόμεθα ἐκ τῆς ἐνεργείας παρειληφότες, αὐτῷ μὲν ὑπάρχειν ὄνομα Ἰησοῦς, ὅπερ ἑρμηνεύεται Θεοῦ σωτηρία· ὃ καὶ οἱ κατὰ σάρκα προσήκοντες κατὰ τὸν τοῦ Γαβριὴλ χρηματισμὸν ἐπιτεθείκασιν αὐτῷ, ὑποθεμένου καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀγγέλου τῆς τοιαύτης προσηγορίας, αὐτὸς γὰρ σώσει φησὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Τὸ δὲ τῶν τέκνων αὐτοῦ ὄνομα, οἷς ἔλεγε, Τεκνία, ἔτι μικρὸν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ τῶν μετ' ἐκείνους ἐν ἁπάσαις ταῖς ἐκκλησίαις υἱῶν τε αὐτοῦ καὶ υἱώνων καὶ ἀπογόνων, τί ἂν ἄλλο εἴη ἢ τὸ εὐλογημένον Χριστιανὸν ὄνομα; 103 Ψ. Ἀπὸ τοῦ ἐκκλησιαστοῦ. Δʹ. Ἀγαθὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, ὃς οὐκ ἔγνω τοῦ προσέχειν ἔτι. Ὅτι ἐξ οἴκου δεσμίων ἐξελεύσεται τοῦ βασιλεῦσαι, ὅτι καί γε ἐν βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης. Εἶδον σύμπαντας τοὺς ζῶντας τοὺς περιπατοῦντας ὑπὸ τὸν ἥλιον μετὰ τοῦ νεανίσκου τοῦ δευτέρου, ὃς ἀναστήσεται ἀντ' αὐτοῦ. Οὐκ ἔστι περασμὸς τῷ παντὶ λαῷ τοῖς πᾶσιν, ὅσοι ἐγένοντο ἔμπροσθεν αὐτῶν· καί γε οἱ ἔσχατοι οὐκ εὐφρανθήσονται ἐν αὐτῷ, ὅτι καί γε τοῦτο ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος. Ἐπεὶ Χριστὸς σοφία Θεοῦ ὢν δι' ἡμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὢν, οἶμαι περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι τὸ, ἀγαθὸς παῖς πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα· ὃν νομίζω εἶναι τὸν πεπαλαιωμένον ἡμερῶν κακῶν διάβολον· ὃς βασιλεὺς μέν ἐστιν τῶν βασιλευομένων ὑπὸ τῆς ἐνεργουμένης ὑπ' αὐτοῦ ἁμαρτίας, ἄφρων γε μὴν διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τῆς ἐναρέτου καὶ κατὰ Θεὸν φρονήσεως· ὁ δὲ προειρημένος ἀγαθὸς καὶ σοφὸς παῖς, ἐξ οἴκου δεσμίων, ἤτοι τοῦ περιγείου τόπου, ἤτοι τῶν ἐν Ἅιδῃ χωρίων, κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν προελθὼν βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ Θεοῦ κατέστη, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἐγενήθη πένης, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγούμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' ἑαυτὸν ταπεινῶν καὶ τῆς ἀνωτάτω δοξῆς ὑποκαταβαίνων διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας αὐτοῦ τὸν τῆς σοφίας πλοῦτον· τὸν δ' ἀντὶ τούτου λεγόμενον ἀναστήσεσθαι δεύτερον νεανίσκον, τὸν ἀντίχριστον εἶναι 104 ὑπολαμβάνω, μεθ' οὗ σύμπαντας τοὺς ὑπὸ τὸν ἥλιον ζῶντας καὶ περιπατοῦντας ἑορακέναι φησὶν ὁ λόγος· τίνες δ' ἂν εἶεν οὗτοι, ἢ πάντες οἱ περιέποντες τὴν ὑπὸ τὸν ἥλιον λεγομένην ματαιότητα ματαιοτήτων; Ψ. Ἐκ τοῦ ἐκκλησιαστοῦ Εʹ. Καί γε τοῦτο εἶδον σοφίαν ὑπὸ τὸν ἥλιον, καὶ μεγάλη ἐστὶ πρὸς μέ. Πόλις μικρὰ καὶ ἄνδρες ἐν αὐτῇ ὀλίγοι, καὶ ἔλθῃ εἰς αὐτὴν βασιλεὺς μέγας, καὶ κυκλώσει αὐτὴν, καὶ οἰκοδομήσει ἐπ' αὐτὴν χάρακας μεγάλους· καὶ εὕρῃ ἐν αὐτῇ ἄνδρα πένητα καὶ σοφὸν, καὶ διασώσει αὐτὸς τὴν πόλιν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου. Καὶ εἶπα ἐγὼ, Ἀγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· καὶ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδενωμένη, καὶ λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα ὁ μὲν τὰ τοῦ πολέμου ἐνεργῶν βασιλεὺς εἶναι λέγεται, ὁ δὲ διασώζων τὴν ὑπὸ τούτου πολιορκουμένην πόλιν ἀνὴρ πένης καὶ σοφός· λεγομένου δὲ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ τοῦ, ἀγαθὸς πένης 38
καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα, τὸν μὲν ἄφρονα βασιλέα τὸν διάβολον ἐξειλήφαμεν, τὸν δὲ πένητα καὶ σοφὸν τὸν δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν κενώσαντα καὶ πτωχεύσαντα τοῦ Θεοῦ Λόγον· τούτου δὴ χάριν καὶ τὰ προκείμενα ἐσημειωσάμεθα, οὐκ ἄλλον εἶναι νομίζοντες τὸν ἐνθάδε διαγραφόμενον πολεμικὸν βασιλέα τοῦ ἐκεῖ λεγομένου βασιλέως ἄφρονος· ὡσαύτως δὲ τὸν ἐνταῦθα διασώζοντα τῇ ἑαυτοῦ σοφίᾳ τὴν πολιορκουμένην πόλιν τοῦ ἐκεῖ πένητος καὶ σοφοῦ, ὃν ἐλέγομεν εἶναι τὸν Χριστόν· ὃς τὴν μικρὰν πόλιν, 105 τουτέστι τὸν περίγειον τόπον συγκρίσει τοῦ παντὸς κόσμου βραχύτατον ὄντα, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν παραθέσει τῆς τῶν λογικῶν ἁπάντων πληθύος ὀλίγους ὄντας ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, ὡς σταγών ἐστιν ἀπὸ κάδου, ἐλυτρώσατο πολιορκουμένους ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου βασιλείας, πάντοθεν τὸν περίγειον χῶρον καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κυκλοῦντος, οἰκοδομοῦντός τε ἐπ' αὐτὸν χάρακας μεγάλους, τὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας. Τοῦτον οὖν οὐκ ἄλλος τίς ἢ μόνος καθεῖλεν ὁ πένης καὶ σοφὸς ἀνὴρ, ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, κενώσας ἑαυτὸν καὶ δι' ἡμᾶς πτωχεύσας ἐν τῷ πλούτῳ τοῦ ἑαυτοῦ ἐλέους, καὶ καθελὼν διέσωσεν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ τὴν μικρὰν πόλιν, ὡς εἰκὸς τὴν ἐκκλησίαν καθ' ἑτέραν ἐκδοχὴν, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ὀλίγους ὄντας· ἐπειδὴ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσιν οἱ διιόντες αὐτήν. Φασὶ δ' οἱ τὴν τηλικαύτην ὁρῶντες οἰκονομίαν τὸ, ἀγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν· δύναμιν δὲ δῆλον ὅτι τὴν τῶν πολεμίων· ἀλλὰ καὶ, ἄνθρωπος, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πένητος ἐκείνου· Θεὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ διὰ τῶν προφητῶν μνημονεύων αὐτοῦ, καὶ προκηρύττων τὰ περὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας αὐτοῦ· τῶν δ' ὑπὸ τῆς σοφίας τῶν ἀρχόντων τούτου τοῦ αἰῶνος ἐνεργηθέντων οὐδὲ εἷς πώποτε ἐμνήσθη, ἐπεὶ μὴ δ' οἷοί τε ἦσαν εἰδέναι τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμμένον πρὸ τῶν αἰώνων τῆς κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν οἰκονομίας τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρὸς τούτοις λέγεται ὅτι καὶ σοφία τοῦ 106 πένητος ἐξουδενωμένη· καὶ γὰρ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας· ἀλλὰ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ, φησὶν, οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι· οὐ πάντων γάρ ἐστιν ἀκοῦσαι τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγων, εἰ μὴ μόνον τῶν ἐχόντων ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν· καὶ γὰρ τὸ εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ κεκαλυμμένον ἐστὶν, πλὴν οὐ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, τοῖς γὰρ ἀπολλυμένοις ἐστὶν κεκαλυμμένον. Ψ. Τοῦ ἄσματος τῶν ἀσμάτων. ʹ. Ὅλον τὸ βιβλίον ὑπόθεσιν ἔχει νύμφης ἔρωτα πρὸς νυμφίον, ὁμολογούσης τετρῶσθαι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀγάπῃ, καὶ αὐτοῦ πάλιν ὁμολογοῦντος αὐτὴν μόνην ἀπὸ πλειόνων ὑπάρχειν αὐτῷ τελείαν περιστερὰν παρὰ τὰς λεγομένας βασιλίδας καὶ παλλακίδας καὶ νεάνιδας. Οἱ μὲν οὖν ἐκ περιτομῆς μίαν εἶναι τῶν πεπιστευμένων παρ' αὐτοῖς δύο καὶ εἴκοσι θεοπνεύστων γραφῶν πεπεισμένοι καὶ ταύτην τὴν γραφὴν, οὐκ οἶδ' εἰ ἔχοιεν ἄξιόν τι θείας ἐπιπνοίας λεγόμενον ἐν αὐτῇ παραστῆσαι, μὴ πλέον τί τῆς προχείρου ἐκδοχῆς κατὰ τοὺς τόπους φανταζόμενοι· ὁ δὲ δυνατὸς τὸ μὲν ἐπικείμενον καὶ ταύτῃ τῇ γραφῇ κάλυμμα περιελεῖν, ἐπιστρέψαι δὲ πρὸς Κύριον ὅπερ ἐστὶ τὸ πνεῦμα, καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν καὶ ἐν τούτοις δόξαν τοῦ Κυρίου κατοπτρίζεσθαι, θεωρήσει ἐν αὐτῇ τὰ κατὰ τὴν πνευματικὴν νύμφην, δῆλον δ' ὅτι τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, μυστήρια, καὶ τὰ λεγόμενα περὶ τοῦ τελείου τῆς τοιασδὶ νύμφης νυμφίου καὶ τῆς τῶν βασιλίδων αὐτοῦ καὶ παλλα 107 κίδων καὶ νεανίδων διαφορᾶς, καὶ ὅσα ἄλλα ἐναποκέκρυπται τῇ βίβλῳ ἀπορρητότερα μαθήματα, ἃ καὶ πληρεστάτης ἤδη σαφηνείας ἔτυχεν, ἐν οἷς ὁ φιλοπονώτατος τῶν θείων γραφῶν ἐξηγητὴς ὑπεμνηματίσατο. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Ζʹ. Ὁ Ἰώβ ἐστιν ὁ φάσκων περὶ τοῦ Κυρίου μετὰ καὶ ἑτέρων, Ὁ λέγων τῷ ἡλίῳ καὶ οὐκ ἀνατέλλει, κατὰ δὲ ἄστρων κατασφραγίζει· ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ 39
περιπατῶν ὡς ἐπὶ ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης· καὶ πάλιν, ὁ μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώσασθαι. Ἐπεὶ τοίνυν οὐκ ἔχεται τῆς περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ μεγαλονοίας τὸ ὑπολαμβάνειν αὐτὸν τὰ σύμπαντα πληροῦντα ἐπὶ θαλάσσῃ ης περιπατεῖν χωρούσης αὐτοῦ τὸ τοσοῦ ? μέγεθος, λείπεται περὶ τοῦ Λόγου ταῦτα νοεῖν· οὗ τῇ δυνάμει, τύπος αὐτοῦ τυγχάνων, ὁ τοῦ Ναυὴ Ἰησοῦς εἶπεν τῷ ἡλίῳ καὶ ἔστη κατὰ Γαβαὼν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ, ὡσπερεὶ θείᾳ τινὶ προστάξει, ὁ ἥλιος ἐπὶ πᾶσαν ἐσκότασεν τὴν γῆν. Αὐτὸς δέ ἐστιν ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν, ὁ καὶ περιπατήσας ὡς ἐπ' ἐδάφους ἐπὶ θαλάσσης, ὁπηνίκα ἐνανθρωπήσας ἀπετέλει τὰ παράδοξα, καθὼς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἱστόρηται. Εἰ δ' ὅλως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀναφέροι, τὸ ἑξῆς ἂν εἴη μὴ μόνα ἅπερ ἐξεθέμεθα ῥητὰ εἰς αὐτὸν ἐκλαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ περικοπῇ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ λεγόμενα· καὶ γὰρ καὶ τὸ μέγα κῆτος μόνος αὐτὸς ἐχειρώσατο, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, 108 καὶ τὸν μέγαν ὡς ἀληθῶς δράκοντα τὸν διάβολον καταργήσας, ὃς πάλαι μὲν τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς κατέπινεν ἰσχύσας, δίκην τοῦ τὸν Ἰωνᾶν καταπεπωκότος κήτους, χειρωθεὶς δ' ὕστερον ὑπὸ τοῦ καταπαλαίσαντος αὐτὸν, προήγαγεν αὖθις οὓς πάλαι καταπεπώκει, ὁμοίως τῷ τὸν Ἰωνᾶν σῶον ἀποδεδωκότι θηρίῳ· πληρουμένης ἐν τούτῳ προφητείας φασκούσης, Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας, καὶ πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου· ὃ καὶ λέγομεν διὰ τὸν τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα μέγα κῆτος χειρωσάμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰώβ. Ηʹ. Ὁ Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ τὰ τῆς ἑαυτοῦ προνοίας καὶ οἰκονομίας ἔργα διεξιών φησιν, καὶ συλλαβὼν γῆν πηλὸν, ἔπλασας ζῷον, καὶ λαλητὸν αὐτῷ ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς; Ἀφείλας δὲ ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συνέτριψας; Ἦλθες δὲ ἐπὶ πηγὴν θαλάσσης, ἐν δὲ ἴχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησας; Ἀνοίγονται δέ σοι φόβῳ πύλαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ ᾅδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν; Ταῦτα δέ φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Ἰὼβ περὶ ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὸς ἑτέρου πλὴν αὐτοῦ μόνου δυναμένου τὰ τηλικαῦτα ἐνεργεῖν· τίς γάρ ἐστιν ὁ λαβὼν γῆν καὶ πλάσας ζῷον. ἢ ὁ Θεὸς ὁ λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ πλάσας τὸν ἄνθρωπον; Ἅμα δὲ διδασκόμεθα ἐντεῦθεν, ὡς ἄρα ὁ πλάσας τὸν ἄνθρωπον αὐτός ἐστιν ὁ καὶ εἰς τὰ κατώτερα τῆς γῆς καταβὰς, καὶ εἰς τὴν λεγομένην καρδίαν αὐτῆς, ἥντινα νῦν ὑπολαμβάνω πηγὴν θαλάσσης 109 ὠνομάσθαι· ἔτι δὲ καὶ ὁ ἐν ἴχνεσιν θαλάσσης περιπατήσας, ᾧ μόνῳ μετὰ φόβου ἠνεώχθησαν αἱ τοῦ θανάτου πύλαι, καθ' ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ, ὃν καὶ οἱ πυλωροὶ τοῦ Ἅιδου ἰδόντες ἔπτηξαν, ὁρῶντες τὸ νῖκος καὶ τὸ κέντρον, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου δι' αὐτοῦ καθαιρουμένας· τάχα δὲ τούτοις τοῖς πυλωροῖς τῶν ἐνθάδε λεγομένων πυλῶν τοῦ θανάτου ὑπό τινων θείων δυνάμεων ἐλέγετο κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους καὶ τῆς εἰς τὸν Ἅιδην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καταβάσεως τὸ, ἄρατε πύλας οἱ ἄρχοντες ὑμῶν καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης· αἰώνιοι δὲ εἴρηνται πύλαι, ὡς ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ ἐξ αἰῶνος μηδενὶ ἄλλῳ αὐτὰς ἀνεῖσθαι ἢ τούτῳ μόνῳ τῷ καὶ τοὺς παλαί ποτε καταποθέντας ὑπὸ τοῦ θανάτου ῥυσαμένῳ καὶ ζωοποιήσαντι· περὶ οὗ ἐνθάδε μὲν εἴρηται τὸ, ἀνοίγονται δέ σοι φόβῳ πύλαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ Ἅιδου ἰδόντες σε ἔπτηξαν· ἐν δὲ τῷ ρ ʹ ψαλμῷ τὸ, ὅτι συνέτριψε πύλας χαλκὰς, οὐκ ἄλλας οὔσας, ὡς οἶμαι, ἢ τὰς τοῦ θανάτου, καὶ μοχλοὺς σιδηροῦς συνέτριψεν· δῆλον δ' ὅτι τοὺς τῶν προειρημένων πυλῶν. Ταῦτα μὲν οὖν ἡμῖν ὡς ἂν μηδενὶ ἑτέρῳ ἢ τῷ Χριστῷ ἁρμόζοντα εἰς αὐτὸν ἐξείληπται· αὐτὸς γάρ ἐστιν ᾧ πᾶσαν τὴν κρίσιν ἔδωκεν ὁ πατὴρ, ὥστε αὐτὸν ἀφαιρεῖν μὲν ἀπὸ ἀσεβῶν τὸ φῶς, βραχίονας δὲ ὑπερηφάνων συντρίβειν· εἰ δέ τις περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ οἰηθείη ταῦτα λέγεσθαι, ἐπιστησάτω εἰ εὐσεβές ἐστιν τὸν φάσκοντα, οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ λέγει Κύριος, οὗ ὁ οὐρανὸς θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν 110 ποδῶν, τὸν ἐμπεριέχοντα τὰ πάντα 40
Θεὸν τοῦτον φάσκειν, ἢ κἂν ἐννοεῖν ἐν ἴχνεσι θαλάσσης περιπεπατηκέναι· τί δὲ καὶ θαυμαστὸν, ἢ ἄξιον τῆς ἀγενήτου φύσεως, ὥσπερ μέγα τί φάσκειν ἠνεῶχθαι αὐτῷ τὰς τοῦ θανάτου πύλας; ἄρα δὲ πρέποι ἂν τῷ τῶν ὅλων Θεῷ ὡς μέγα τί καὶ παράδοξον περὶ ἑαυτοῦ διεξέρχεσθαι τὸ τοὺς πυλωροὺς τοῦ λαοῦ ἰδόντας αὐτὸν ἐπτηκέναι; Ἀλλ' οὐκ οἶμαι ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι, δύναταί γε μὴν ἐφαρμόζειν εὐσεβῶς καὶ ἀβιάστως ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν ἐνανθρωπήσαντα, καὶ θάνατον ὑπομείναντα, ἀναστάντα τε ἐκ νεκρῶν μετὰ θείας δυνάμεως καὶ τῆς δοθείσης αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐξουσίας. Τοῦ Ἰώβ. Θʹ. Πάλιν ὁ Κύριος ἐν τῷ πρὸς τὸν Ἰὼβ χρηματισμῷ περὶ τοῦ δράκοντος διαλεγόμενός φησιν, Οὐ δέδοικας, ὅτι ἡτοίμασταί μοι; φησὶν ὅτι ὁ δράκων οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ διαβόλου. Ὅρα οὖν εἰ ἄξιον ὑπολαμβάνειν τὸν τῶν ὅλων Θεὸν τοῦτο φάσκειν· ἁρμόζοι δ' ἂν μᾶλλον τῷ Κυρίῳ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν, ᾧ μόνῳ ἡτοίμασται ὁ ὑπὸ μηδενὸς ἑτέρου νικηθεὶς, σχεδὸν δὲ τῶν πάντων ὑπερισχύσας διάβολος, ὅντινα μόνος αὐτὸς ὁ πάντων ἰσχυρότερος τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐχειρώσατο κατὰ τὸ, ὁ μέλλων τὸ μέγα κῆτος χειρώσασθαι· ὃ καὶ χειρωσάμενος θαρσεῖν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς παρακελεύεται λέγων, θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Ταῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν μετὰ τοὺς ψαλμοὺς στιχη 111 ρῶν· λείπει τὰ ἀπὸ τῶν προφητικῶν γραφῶν ἀναλέξασθαι, καὶ πρῶτά γε τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ὠσηέ. Ιʹ. Διότι ἐγώ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραὶμ, καὶ ὡς λέων τῷ οἴκῳ Ἰούδα. Ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου ὁ Κύριος περὶ ἑαυτοῦ φησιν τὸ, καὶ ἔσομαι ὡς πάνθηρ, ἀναγκαῖον ἰδεῖν τὰ ἱστορούμενα ἃ περὶ τοῦ ζῴου· καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ πρώτου τῶν Διδύμου Φυσικῶν ταῦτα παραθετέον· Πάνθηρ τὸ ζῷον οὐ μόνον ἐστὶ κατὰ τὸ σῶμα εὔμορφον, καθάπερ ἀστερωπὸς, ἀλλ' ἐπεὶ πέφυκεν εὔπνους ὑπερβάλλει καὶ τῶν παρ' Ἰνδοῖς ἀρωμάτων ἐν εὐωδίᾳ· οὗτος ἕως οὗ οὐ πεπείνηκεν ἐν τῇ καταδύσει μένει, θέλων οἰκουρός τις εἶναι· ἐπ' ἂν δὲ τροφῆς ἐπιθυμήσῃ μεταλαβεῖν, προελθὼν βαδίζει μόνον· τὰ δ' ἄλλα θηρία ἁλισκόμενα ὑπὸ τῆς εὐωδίας αὐτοῦ τῆς περὶ τὸ σῶμα ἀκολουθεῖ κηλούμενα· ὁ δὲ πλάγιος τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸ ἐπιτήδειον αὐτῷ θηρίον αἱρεθῆναι περιβλέπει καὶ ἐπιπηδήσας ἔχει. Τὰ μὲν δὴ περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζῴου τοιαῦτα· ὅπως δ' ἐπὶ τὴν τοῦ θείου λόγου δύναμιν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποπνέουσαν εὐωδίαν ταῦτα μεταφέροιτο, μακρὸν ἂν εἴη νῦν διηγεῖσθαι. Παραθετέον τὸ ῥητὸν πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς κατά τινα δὴ διαβολὴν καὶ λοιδορίαν φάσκοντας ἐκ πάνθηρος γεγενῆσθαι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· ὃ καὶ τάχα κατά τινα παράδοσιν μυστικώτερόν τι δηλοῦσαν παρειληφότες οὐκ ἐπιβάλλουσι τῇ διανοίᾳ, διὰ τὸ μὴ ἐφιστάναι τῇ προκειμένῃ τῆς προφητείας λέξει, ἐν ᾗ αὐτὸς ὁ Κύριος πάνθηρα ἑαυτὸν ὀνομάζει. 112 Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ΙΑʹ. Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου, καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα ναοῦ σου οἰχήσεται· ὡς ὁ ἄρχων Σαλαμὼν ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Ἱεροβοὰμ, ἐν ἡμέραις πολέμου μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, οὕτως ποιήσουσιν ὑμῖν οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Διότι νήπιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτὸν, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ. Καθὼς μετεκάλεσα αὐτοὺς, οὕτως ἀπῴχοντο ἐκ προσώπου μου. Ἀντὶ τοῦ, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ, δουλεύσας τῷ Ἑβραϊκῷ, Ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὸν υἱόν μου, ἐξέδωκεν ὁ Ἀκύλας. Ἀναγκαίως δὲ τὸ ῥητὸν ἐσημειωσάμεθα, ἐπειδήπερ ὁ Ματθαῖος κατὰ λέξιν ἐκτίθεται τὴν προφητείαν σφόδρα ἀπηκριβωμένως πεπληρῶσθαι φήσας αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· χρηματισθεὶς ὁ Ἰωσὴφ παρέλαβε τὴν Μαριὰμ καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς· καὶ ὑπέστρεψεν ἐξ Αἰγύπτου εἰς γῆν Ἰσραήλ. Ὅρα γοὖν εἰ μὴ καὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν φήσαντα, ἐν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραὴλ, ὅτι παῖς Ἰσραὴλ καὶ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπὸ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· σαφῶς γὰρ δηλοῦται ἡ ἀποβολὴ τῆς τοῦ Ἰσραὴλ βασιλείας, ἥτις μέχρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας 41
συστᾶσα ἐξ αὐτῆς ἀπερρίφη, καὶ κατεσιωπήθη· ὡς διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι τὸ, ἐν ὄρθρῳ κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ὄρθρον τὴν ἐπιφάνειαν καὶ τὴν τότε πρώτην εἰς πάντας ἀνθρώπους ἀνατολὴν τοῦ θείου λόγου τῆς προφητείας ὀνομαζούσης ἐν ὄρθρῳ· δύναται καὶ περὶ τοῦ Ἡρώδου 113 προθεσπίζεσθαι τὸ, κατεσιωπήθη βασιλεὺς Ἰσραήλ· ὡς διὰ τὸν παραλογισμὸν, ὃν πέπονθεν ὑπὸ τῶν μάγων ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενέσει, ἃ καὶ συμβέβηκεν διὰ τὴν τοῦ Πατρὸς περὶ τὸν ἴδιον παῖδα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀγάπην, ὡς καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις Ἰσραὴλ καὶ ἐνταῦθα προσαγορευόμενον· ὃν κατὰ καιρὸν μὲν ᾠκονομήσατο ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ἅμα τῷ Ἰωσὴφ καὶ τῇ μητρὶ ἀπᾶραι, ὅτε καὶ χρεία ἐκάλει τὸν ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ βασιλέα, δῆλον ὅτι τὸν Ἡρώδην, κατασιωπηθῆναι· αὖθις δ' αὐτὸν τούτου τελευτήσαντος ἀνακαλεῖται ἀκολούθως τῇ μετὰ χεῖρας προφητείᾳ. Εἰ δ' ἐπὶ τὸν Ἰουδαίων λαὸν ταῦτά τις ἀναφέροι φάσκων περὶ τοῦ λαοῦ Ἰσραὴλ τοῦ ἐκ περιτομῆς ταῦτα εἰρῆσθαι, ἐπιστησάτω τῇ τοῦ λόγου ἀκολουθίᾳ· ταῦτα γὰρ λέγει προειπὼν, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ, τὸ, καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου· καὶ πάντα τὰ περιτετειχισμένα σου οἰχήσεται· καὶ ἅπερ φησὶν ὁ τοιόσδε ἄρχων πέπονθε κατὰ τὸν ἐπελθόντα αὐτῷ πόλεμον, ἐν ᾧ μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφισαν, τὰ παραπλήσια καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ποιήσω διὰ τὰς κακίας ὑμῶν, ὦ οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ, οἳ καὶ ἀπερρίφησαν σὺν καὶ τῷ βασιλεῖ αὐτῶν, καὶ ταῦτά γε πάντα πεπόνθασι· διότι παῖς φησὶν Ἰσραὴλ καὶ ἐγὼ ἠγάπησα αὐτόν· καὶ ἀπ' Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου. Ποίαν γὰρ ἔχει ἀκολουθίαν ἡ λέξις ὁ βουλόμενος παραστησάτω· ἀλλ' ὥσπερ κατὰ μυρίας ἄλλας προφητείας Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς προσαγορεύεται, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ νῦν· ἐπεὶ οὖν, φησὶν, οὗτος ὑπήκοός μοι 114 γεγενημένος μορφὴν δούλου εἴληφεν καὶ γέγονεν παιδίον ἀγαπητὸν ἐμοὶ, πᾶσαν τὴν ἐμὴν ἐκτελέσας βουλὴν, διὰ τοῦτο αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, εἰς ἣν ἐνανθρωπήσας κατελήλυθεν, οἷα γνήσιον καὶ ἀγαπητὸν υἱὸν ἀνεκαλεσάμην, ὑμᾶς δὲ τοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος σὺν καὶ τῇ βασιλείᾳ ὑμῶν ὀλέθρῳ καὶ ἀπωλείᾳ παραδώσω. Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία· πρόδηλον δ' ὅπως ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων πολιορκηθείσης τῆς Ἱερουσαλὴμ καθῃρέθη τε καὶ εἰς τὸ παντελὲς ἀπερρίφη ἡ μέχρι τότε συστᾶσα τῶν Ἰουδαίων βασιλεία, ὡς μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὠσηέ. ΙΒʹ. Οὐ μὴ ἐγκαταλείπω τοῦ ἐξαλειφθῆναι τὸν Ἐφραίμ· διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἐν σοι ἅγιος, καὶ οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν. Ὀπίσω Κυρίου πορεύσομαι. Ὁ αὐτὸς εἰπὼν, διότι Θεὸς ἐγώ εἰμι, ἐπιφέρει λέγων, Ὀπίσω Κυρίου πορεύσομαι. Τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη Θεὸς ὀπίσω Κυρίου πορευόμενος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ τοῦ Πατρὸς ἑπόμενος βουλήματι; Ὃς καὶ διδάσκει μὴ δοκεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ψιλόν τινα ἄνδρα τῶν πάλαι δικαίων καὶ ἁγίων τινὶ παραπλήσιον γεγονέναι. Φησὶ δὲ μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς πόλιν, δηλῶν τὸ μὴ κοινῇ καὶ ἀνθρωπίνῃ κεχρῆσθαι πολιτείᾳ, ὅπερ ποιεῖν καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ παιδεύει λέγων, Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. 115 Ψ. Τοῦ Ἰωὴλ σαφὲς οὐδέν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἀμῶς. ΙΓʹ. Κατέστρεψα ὑμᾶς, καθὼς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμορρα, καὶ ἐγένεσθε ὡς δαλὸς ἐξεσπασμένος ἐκ πυρὸς, καὶ οὐδ' ὣς ἐπεστρέψατε πρὸς μὲ, λέγει Κύριος. Καὶ ἐνθάδε αὐτὸς ὁ Κύριος φησὶν ὡς περὶ ἑτέρου τὸ, καθὼς κατέστρεψεν ὁ Θεὸς Σόδομα καὶ Γόμορρα· καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ τετήρηκεν ἡ θεία γραφὴ τὰ δύο πρόσωπα φήσασα, Καὶ ἔβρεξε Κύριος ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου· ἐξ ὧν καταφανὴς ἡ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τυγχάνει τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως ὀρθοδοξία. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΙΔʹ. Ἑτοιμάζου ἐπικαλεῖσθαι τὸν Θεόν σου Ἰσραήλ. Διότι, ἰδοὺ, στερεῶν βροντὴν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν χριστὸν αὐτοῦ, ποιῶν ὄρθρον καὶ ὁμίχλην, καὶ ἐπιβαίνων ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς γῆς, Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ ὄνομα αὐτῷ. Καὶ διὰ 42
τούτων σαφῶς τὰ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ προφητεύεται· ἐπὶ σχολῆς δ' ἂν ἑκάστη λέξις ἀκριβεστέρας τύχοι σαφηνείας. Ψ. Τοῦ Ἀβδιοῦ. ΙΕʹ. Ὅρασις Ἀβδίου· Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς τῇ Ἰδουμαίᾳ, Ἀκοὴν ἤκουσα παρὰ Κυρίου, καὶ περιοχὴν εἰς τὰ ἔθνη ἐξαπέστειλεν. Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Κύριος ὁ Θεὸς 116 ἀκοὴν ἤκουσε παρὰ Κυρίου, εἰκότως ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰωνᾶ. –Ι ʹ. Μερικὴν μὲν ἰδίως περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν οὐχ εὕρομεν ἐν τῷ προκειμένῳ· ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν αἰτοῦσαν τὸν Σωτῆρα σημεῖον γενεὰν οὐκ ἄλλο ἔφησεν αὐτῇ δοθήσεσθαι ἢ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου, ἐπαγαγὼν τὸ, ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας· τούτου δὴ χάριν ἀναγκαίως καὶ ταύτην ἐν ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐσημειωσάμεθα τὴν γραφήν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Μειχαία. ΙΖʹ. Διότι, ἰδοὺ, Κύριος κύριος ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ καταβήσεται, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτωθεν αὐτοῦ, καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται ὡς κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ταῦτα λέγεσθαι ὑπειλήφαμεν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΙΗʹ. Ἀκούσατε δὴ ταῦτα οἱ ἡγούμενοι οἴκου Ἰακὼβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οἴκου Ἰσραὴλ, οἱ βδελυσσόμενοι κρίμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδομοῦντες Σιὼν ἐν αἵμασιν, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις, οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ 117 ἀπεκρίνοντο, καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐπανεπαύοντο, λέγοντες, Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστιν; οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ἡμᾶς κακά· διὰ τοῦτο δι' ὑμᾶς Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, καὶ Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ. Καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν· καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἐπ' αὐτὸ ἔθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσιν, Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ· ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλὴμ, καὶ κρινεῖ ἀναμέσον λαῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν ἰσχυρὸν ἕως εἰς μακράν· καὶ κατακόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐκέτι ἄρῃ ἔθνος ἐπ' ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐκέτι μὴ μάθωσι πολεμεῖν. Εἰπὼν ὁ λόγος ὡς ἄρα διὰ τὰς δυσσεβείας τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ τὸ μὲν Σιὼν ὄρος ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, ἡ δὲ πρότερον νενομισμένη πόλις ἁγία Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσται, ἑξῆς προφητεύει περὶ ἑτέρου ὄρους Κυρίου, ὅπερ ἐπὶ τοῦ τῆς προφητείας καιροῦ ὑφειστήκει μὲν, οὐ μὴν καὶ ἐμφανὲς τοῖς τυχοῦσιν ὑπῆρχεν, ὡς ἐπ' ἐσχάτῳ τῶν ἡμερῶν ἀναφανησομένου ὑπεράνω τε τῶν βουνῶν καὶ τῶν ὀρέων μετεωρισθησομένου· ἐπὶ τοῦτο δὲ τὸ καινὸν ὄρος ἥξειν ὁ λόγος προαγορεύει, οὐκέτι τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον, λαοὺς δὲ καὶ ἔθνη πολλὰ φάσκοντα, δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς 118 τὸ ὄρος Κυρίου· καὶ οὐ μόνον εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, ἕτερον ὄντα δῆλον ὅτι παρὰ τὸν ἐν Ἱερουσαλήμ· ταύτην γὰρ ἐρημωθεῖσαν ὡς ὀπωροφυλάκιον ἔσεσθαι μικρῷ πρόσθεν εἰρήκει· ἀκολούθως δὲ τῷ τὸ Σιὼν ὄρος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐρημωθήσεσθαι, ἕτερα δ' ἀντὶ τούτων ὀφθήσεσθαι, καὶ νόμος ἕτερος παρὰ τοῦ Μωσέως ἐξ ὄρους Χωρὴβ δεδομένος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τοῦ καινοῦ ὄρους, ὁμωνύμως τῷ προτέρῳ Σιὼν καὶ αὐτοῦ ὀνομαζομένου, λέγεται· ἔτι δὲ καὶ λόγος Κυρίου μετὰ τοῦ καινοῦ νόμου εἴρηται ἐκ τῆς νέας Ἱερουσαλὴμ, ἣν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ ἀνωτέρω προσεῖπεν, προελεύσεσθαι· ὁ λόγος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη προελθὼν κρινεῖν ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν καὶ ἐλέγξειν λαὸν ἰσχυρὸν προηγόρευται, τοσοῦτόν τε ὠφελήσειν διὰ τῆς ἰδίας κρίσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου τοὺς ἐλεχθησομένους, ὡς τῆς 43
προτέρας μεταβαλόντας ἁγίας καὶ πολεμικῆς καταστάσεως τὸν ἤρεμον καὶ εἰρηνικὸν ἐπ......... Ταῦτα μὲν ἡ προφητεία· σκοπεῖν δὲ πάρεστιν εἰμ ......... τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν διὰ τοὺς οἰκοδομήσαντας ....... τοῖς αἵμασι τῶν τε προφητῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ τω ...... λων αὐτοῦ· οὓς ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλὴμ ὁ Ἰουδαίων ἀνεῖλε λ..... διὰ τοὺς τὰ λοιπὰ ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητείᾳ κατείλε ......... μελήσαντας τὸ Σιὼν ὄρος ὡς οὐδεπώποτε ἄλλοτε .......... Ἱερουσαλὴμ πεπολιόρκηται· ὧν μετὰ τὴν ἐρήμωσιν ἡ επ... καὶ τὸ Σιὼν ὄρος τὸ ἐπουράνιον τοῦ Θεοῦ· ὧν ἐτύγχανον τ.... σκιὰ καὶ τύποι καὶ παραδείγματα πᾶσι 119 τοῖς εἰς τὸν ............ Θεὸν διὰ Χριστοῦ προσεληλυθόσι πεφανέρωται. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ΙΘʹ. Καὶ σὺ Βηθλεὲμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθὰ, ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα· ἐξ οὗ μοι ἐξελεύσεται ἡγούμενος τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ· καὶ αἱ ἐξόδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰώνων· .... Διὰ τούτων δείγματα περὶ τοῦ Χριστοῦ παρίσταται· ἓν μὲν τῆς κατὰ Μαρκίωνα καὶ τοὺς λοιποὺς αἱρεσιώτας πλάνης ἐ ......... θάτερον δὲ τῆς κατὰ Ἀρτέμωνα καὶ τὸν Σαμοσατέ. ......... Ἐβιωναίων τε ὅσοι μὴ προεῖναι τῆς ἐνανθρωπήσεως .... .. ὑπειλήφασιν· τοὺς μὲν γὰρ μὴ ὁμολογοῦντας αὐτὸν .......... Θεὸν σαφῶς ὁ προφητικὸς διελέγχει λόγος τε .............. ὡς ἄρα αἱ ἐξόδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς καὶ ἐξ ἡμερῶν α ...... .....νουσι· τοῖς δὲ κατὰ Μαρκίωνα καὶ τὰς λοιπὰς .............. σεις πεπλανημένοις καὶ μὴ ὁμολογοῦσιν αὐτ............ ρʹ καγένεσιν, μὴ δ' ὅτι ἔγνωστο ὑπὸ τῶν τοῦ δημιου ....... ν παραθετέον τὸν προφητευόμενον τῆς γενέσεως ... ......σα φῶς εἰς δεῦρο καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν ἐπιχωρίων μολάγο ...... υ· ὡς ἂν ἐκ παραδόσεως τοῦ ἐν Βηθλεὲμ τόπου ἐνθα ........ γεγέννηται· καὶ πρὸς αὐτῶν δὲ τῶν ἱερῶν εὐαγγελιστῶν ...... τυρουμένου· καὶ Ἰουδαίοις δὲ προσακτέον τὸ ῥητὸν ........υσιν ὅς τις ποτ' εἴη παραστῆσαι τὸν προφητευόμενον ὡς ατελῆ ..... κατ' αὐτούς· δῆλον 120 δ' ὅτι καὶ ψευδῆ διελέγχεσθαι τὴν θείαν ........ πρόρρησιν· ὅ γε μὴν σωτήριος καὶ εὐαγγελικὸς τοῦ Χριστοῦ λόγος ἄρχων κατέστη τοῦ νοητοῦ Ἰσραὴλ, κυρίως τοῦ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίου καὶ πάσης τῆς ἐναρέτου καὶ διορατικῆς ψυχῆς Ἰσραὴλ ......... ἐπινοουμένης. Ψ. Τοῦ Ναοὺμ σαφὲς οὐδέν. Ψ. Καὶ τοῦ Ἀμβακούμ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Σοφονίου. Κʹ. Διὰ τοῦτο ὑπόμεινόν με, λέγει Κύριος, εἰς ἡμέραν ἀναστάσεώς μου εἰς μαρτύριον· διότι τὸ κρίμα μου εἰς συναγωγὰς ἐθνῶν τοῦ εἰσδέξασθαι βασιλεῖς. Καὶ διὰ τούτων οἶμαι δηλοῦσθαι τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· ἧς γενομένης τὰς πανταχοῦ συναγωγὰς τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας συστήσεσθαι προφητεύεται· ἴσως δ' ἂν καὶ τετ.... τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· καὶ τῆς καθόλου πάντων ............. κληφθείη τὰ κατὰ τὸν τόπον. Ψ. Τοῦ Ἀγγαίου σαφὲς οὐδέν. Ψ. Ἀπὸ τοῦ ζαχαρία. ΚΑʹ. ...... παντοκράτωρ, Ὀπίσω δόξης ἀπέσταλκέ με ἐπὶ τὰ ....... εύσαντα ὑμᾶς· εἶτ' ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων, γνώσεσθε, ὅτι Κύριος παντοκράτωρ 121 ἀπέσταλκέ με. Ὁ λέγων ἁ ...... με Κύριός ἐστι παντοκράτωρ· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἀπο ...... θερος ὢν τοῦ ἀποστελλομένου Κύριος ὠνόμασται παν ........ εἰκότως οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ........ τὸ ῥητὸν, ὅτι καὶ Κύριος παντοκράτωρ ὁ τοῦ Θεοῦ .... ὥσπερ καὶ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν ἐχρημάτισεν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΒʹ. ..... καὶ εὐφραίνου θύγατερ Σιὼν, ὅτι ἰδοὺ, ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ .... σκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος. Καὶ καταφεύξονται ..... ολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται αὐ ..... λαὸν, καὶ κατασκηνώσουσιν ἐν μέσῳ σου, καὶ ... γνώσῃ, ......... παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με πρὸς σέ. Καὶ τίς ......... ὁ ταῦτα φάσκων καὶ ὁμολογῶν ἀπεστάλθαι ὑπὸ παντοκράτορος, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων γένους ἀποσταλείς· ὃς τὰ προκείμενα .......... ἐπουράνιον Σιών· ἧς παράδειγμα τὸ ἐπὶ γῆς ὄρος ἐτύγ...... καὶ πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν ἀποτείνεται· προ ....... ενος αὐτῇ τὴν κλῆσιν τῶν δι' αὐτοῦ σωθησομέ ......... ὑπ' αὐτοῦ βασιλευθησομένων ἐν αὐτῇ. Ψ. Ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ΚΓʹ. Καὶ ............... τὸν Ἰησοῦν τὸν ἱερέα τὸν μέγαν, ἐστῶτα πρὸ προσω .... τοῦ Κυρίου, καὶ 44
διάβολος ἑστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τοῦ ἀντικει ..... αὐτῷ. 122 καὶ μετ' ὀλίγα· καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἑστηκότας πρὸ τῆς .... τοῦ αὐτοῦ, λέγων, Ἀφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ῥυπαρὰ ἀπ' αὐτοῦ· καὶ εἶπεν, Ἰδοὺ, ἀφῄρηκα τὰς ἀνομίας σου, καὶ ἐνδύσατε ........ δήρη, καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Καὶ πάλιν μετ' ὀλίγα λέλεκται πρὸς αὐτόν· Ἄκουε δὴ ...... ρεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου οἱ καθήμενοι πρὸ προσώπου σου· διότι ἄνδρες τερατοσκόποι εἰσὶ, διότι, ἰδοὺ, ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ἀνατολήν. Καὶ αὖθις μεθ' ἕτερα· Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς μὲ, λέγων, Λάβε τὰ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας παρὰ τῶν ἀρχόντων. Καὶ μετὰ βραχέα· Καὶ λήψῃ ἀργύριον καὶ ποιήσεις στεφάνους, καὶ ἐπιθήσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἰησοῦ υἱοῦ Ἰωσεδὲκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτὸν, Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ, Ἰδοὺ, ἀνὴρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ, καὶ ὑποκάτωθεν αὐτοῦ ἀνατελεῖ, καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου, καὶ αὐτὸς λήψεται ἀρετὴν, καὶ καθιεῖται, καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ βουλὴ εἰρηνικὴ ἔσται ἀναμέσον ἀμφοτέρων. Ὁ δὲ στέφανος ἔσται τοῖς ὑπομενοῦσιν. Ἐπεὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁ θαυμάσιος ἀπόστολος ἀρχιερέα μέγαν ὠνόμασε διεληλυθότα τοὺς οὐρανοὺς, ἀναφέροιτ' ἂν ἐπ' αὐτὸν εἰκότως ...... καὶ ὁ κατὰ τὴν προφητείαν τῇ τε αὐτῇ προσωνυμίᾳ καὶ τῷ αὐτῷ ἀξιώματι τετιμημένος· ταύτη τε ............. ρηματίσας· τοῦτον δὴ οὖν ὁ Κύριος ἔδειξεν τῷ προφήτω ..... τιρυπώση περιβεβλημένον τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπὶ τὴν καθ' ἡμᾶς αἰχμαλωσίαν αἰνιττόμενος κάθοδον, καθ' ἣν ........ ῶν κηρύ 123 ξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, οἷα δὴ τὰς ἡμετέρας εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν ἁμαρτίας ῥυπαροῖς κέχρηται παρ' ἡμῶν ἐνδύμασι· ταῦτα δ' ὁ Πατὴρ ἀποδύντα κελεύει τὰ τῆς θεότητος ἀναλαβεῖν θεῖα καὶ ἀξιοπρεπῆ τῆς κατ' οὐρανὸν ἀρχιερωσύνης ἐνδύματα. Τούτων δὲ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν περὶ τ... τοτε Ἰησοῦν τυπικῶς ὡς εἰκὸς γεγενημένων ἀφ' ἑτέρας ἀρχῆς ὁ λόγος πρός τε αὐτὸν τὸν ἄνδρα Ἰησοῦν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ ... τε ρατοσκόπους, ἡγοῦμαι δ' οὕτως τοὺς τῆς πνευματικῆς ....... ἠξιωμένους ὠνομάσθαι, φησίν, ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν .......... ἀνατολήν. Καὶ ὑποκαταβὰς αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ τοὺς στεφάνους τῇ κεφαλῇ ἐπιθεὶς, ἐπιφέρει λέγων· Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴ ὄνομα· καὶ ὑποκάτ......... ἀνατελεῖ καὶ οἰκοδομήσει τὸν οἶκον Κυρίου καὶ τὰς ..... καὶ τὰ ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφέροιτ' ἂν, τῆς προσηκούσης .. τυχόντα διηγήσεως· πλὴν καὶ τοῖς ἐκ περιτομῆς καὶ ........ αλὸν ..... παραθέσθαι. ἐπεὶ μὴ δ' ὅλως προφήτην ἀπὸ τῆς ...... περσου βασιλείας· καὶ τῶν τῆς προφητείας χρόνων ...... ...... ἐγηγερμένον ἔχοιεν ἐπιδεῖξαι, μὴ ὅτι γε Ἰωάννην καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τὶς δὴ οὖν ὁ προφητευόμενος ὥρα λέγειν. ... εἰ δὲ λέγοιεν, ταῦτα εἰς τὸν Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲκ ἀναφέρεται, δεικτέον αὐτοῖς ὅτι μηδαμῶς ἐκείνῳ τὰ λεγόμενα ἁρμόζει· πότε γὰρ ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀνατολή; διὰ τί δὲ καὶ ταύτης ἀξιοῦται τῆς προσηγορίας; πῶς δὲ ἁρμόσει αὐτῷ τὸ, καὶ καθιεῖται καὶ ἄρξει ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ· μάλιστα δὲ τὸ καὶ ἔσται ὁ ἱερεὺς ἐκ δεξιῶν 124 αὐτοῦ· εἰ γὰρ αὐτὸς ἐτύγχανεν ὢν ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, τίς δ' ἂν εἴη ὁ ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, ἕτερος ὢν παρ' αὐτὸν ἱερεύς; σαφῶς δὲ ἕτερον παρ' ἐκεῖνον εἶναι διδάσκει τὸν λεγόμενον ἀνατολήν· πρὸς γὰρ τὸν αὐτὸν Κύριον καὶ τοὺς .. ἀμφ' αὐτοῦ ὸν φησὶν ὁ λόγος· Ἄκουε δὴ Ἰησοῦ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, σὺ καὶ οἱ πλησίον σου· ἰδοὺ ἐγὼ ἄγω τὸν δοῦλόν μου Ἀνατολήν· εἰ δὴ οὖν αὐτῷ ταῦτα εἴρηται, πῶς ἂν ἔτι χώραν ἔχει οι τὸ περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι νομίζειν τὸ, ἰδοὺ ἀνὴρ ἀνατολὴν ...... αὐτῷ; Σαφῶς δὴ διὰ τούτων δύο παρίσταται πρόσωπα· ἓν μὲν ᾧ τὸ θεῖον διαλέγεται, ἕτερον δὲ περὶ οὗ προφητεύει· ᾧ καὶ ἀναμφιλόγως ἀνάγοιτ' ἂν ἐπὶ τὸν Χριστὸν τὸν ἀληθῶς υἱὸν τοῦ ......... ἑρμηνεύεται ιαὼ δικαιοσύνη· οὗτος δ' ἂν εἴη ὁ Πατὴρ .... τοὺς τῶν νικητηρίων περιτιθεὶς τῷ χριστῷ στεφάνους ............. ..... καλεῖ· διὰ τὴν εἰς ἀνθρώπους ἀνατείλασαν αὐ ............ διδασκαλίαν· καὶ τὸν πρῶτον καὶ 45
μέγαν ἀρχι......... πρωτότοκον αὐτοῦ Λόγον· Θεὸν μὲν ὄντα καὶ Κύριον τῶν ......... ων ἱερέα δὲ τῆς πρώτης καὶ ἀγενήτου θεότητος· ...... ωρ δὲ εἶναι αὐτὸν φησὶν οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου, ἱερέως μεγάλου .... αὐτοῦ χρηματίζοντος διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Πολλῆς δὲ τῶν κατὰ τὸν τόπον δεομένων ἐξηγήσεως ἱκανὰ καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΔʹ. Χαῖρε ...... θύγατερ Σιὼν, κήρυσσε θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ, ὁ βα ...... ἔρχεταί σοι δίκαιος καὶ σώζων, 125 αὐτὸς πραῢς καὶ ἐπι ....... ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἐξολοθρεύσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. Θυγάτηρ Σιὼν, ᾗ προστάσσει χαίρειν ὁ λόγος, πᾶσα ἡ τῆς νοητῆς καὶ ἐπουρανίου Σιὼν οἰ κατατυγχανει (sic) ψυχή· ἢ ἡ καὶ ἐπὶ γῆς διὰ Χριστοῦ συστᾶσα ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας· ὁμοίως δ' αὖ πάλιν θυγάτηρ Ἱερουσαλὴμ, ἡ συγγένειαν φέρουσα τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ· οἷα τις ἦν ἡ Παύλου λέγοντος, ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μητὴρ ἡμῶν. Ταῖς δὴ οὖν τοιαύταις ψυχαῖς ὁ λόγος ἐπιδημήσειν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ προανακηρύττει ἐπιβεβηκότα ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ· οὕτω τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἣν ἐπιδημήσας ἀνεί ληφεν, νοουμένης· μεθ' ἧς ἐξωλόθρευσε πᾶσαν πολεμικὴν δύναμιν ἀπὸ πάσης ἐκκλησιαστικῆς καὶ φέρειν καρποὺς ἁγίους δυναμένης ψυχῆς, τοῦ Ἐφραὶμ εἰς καρποφορίαν μεταλαμβανομένου, καὶ εἰς ὅρασιν εἰρήνης κατὰ τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν τῆς Ἱερουσαλήμ· καὶ δὴ ἐξολοθρεύσας τοὺς πρότερον τῆς ἀνθρωπότητος ἐπικρατούσας (sic) δαίμονας πονηροὺς, ἐξ ἁπάντων τῶν πάλαι τούτοις ὑποχειρίων ἐθνῶν μυρίους ὅσους ὑπὸ τὸν εὐσεβῆ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ ζυγὸν ὑπηγάγετο. Ταῦτα μὲν κατὰ διάνοιαν· καὶ ῥητῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας καὶ σωματικῶς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐπιτελῶν, καὶ ταύτῃ πέρας ἐπιτέθεικεν, ὅτε κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν εἶπεν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, πορευθέντες εἰς τὴν ἀπέναντι κώμην εὑρήσετε ὄνον καὶ 126 πῶλον δεδεμένην· λύσαντες οὖν αὐτὴν ἀγάγετε· καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι ποιεῖτε, ἐρεῖτε, ὁ κύριος ἀπο αὐτῶν χρείαν ἔχει· καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖνοι ἐποίησαν καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, παραθετέον τὰ ῥητὰ τοῖς μόνως σωματικῶς καὶ Ἰουδαϊκῶς τὰ προκείμενα ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ γενήσεσθαι φανταζομένοις· δεικτέον τε αὐτο δὲ (sic) ὅπως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρούσιᾳ καὶ σωματικῶς περ αυτ...φεν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἡ φάσκουσα προφητεία, καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ. Ἡ γοῦν τοῦ Χριστοῦ θεία καὶ οὐράνιος δύναμις ἀπορρήτῳ ἐνεργείᾳ μετὰ τὴν .... τούτου ἐπιβουλήν· αὐτήν τε τὴν Ἱερουσαλὴμ σὺν καὶ τῇ προγ........ ἐν αἷς τῇ τυγχανούσῃ πολεμικῇ δυνάμει ἐξωλόθρευσε· τότ...... λαὸν τὸν ἐν αὐτῇ Ἐφραὶμ πολλάκις ὠνομασμένον ......... ........ ἐντολήν· πληθύνοντα ἵππον ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἁρματ........τικῶς διὰ τὰς ἐν τοῖς πολέμοις παρατάξεις τ......κατ.......... γενομένους ἵππους· κτήνεσιν τοῖς ἀνοήτοις παρ' ὁμοια ......... οὓς ἐναργῶς πάντας ἡ παρουσία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξωλόθρευς .... γοῦν τὴν σωτήριον παρουσίαν ἐξολοθρευθέντων ἐκείνων ..... τυχὸν πλῆθος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὴν ἐν ταῖς ψυχαῖς ........ κατεδέξαντο· τοῦ Θεοῦ κατάρξαντος καὶ κατακρατήσεως .... ἀγγελικοῦ ῥητοῦ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης κατὰ τὴν ...... ην τοῦ θείου λόγου προφητείαν. 127 Ψ. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. ΚΕʹ. Καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι ........ καυχήσονται, λέγει Κύριος. Πάλιν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κατισχύσειν ὑπισχνεῖται τοὺς ἀξίους ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἑαυτοῦ δηλῶν. Διὸ ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ τοῦτο σεσημειώσθω τὸ ῥητόν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Κ ʹ. Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι, διότι λόγος Κυρίου ἐστίν. Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς, Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν ἐστὶν, δότε τὸν μισθόν μου, ἢ ἀπείπασθε· καὶ ἔστησαν τὸν μισθόν μου 46
τριάκοντα ἀργυρίους· καὶ ἐνέβαλον αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον Κυρίου εἰς τὸ χωνευτήριον, Καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν .......... τοῦ διασκεδάσαι τὴν διαθήκην ἀναμέσον Ἰούδα, καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ συν ... των προέγνωστό τε καὶ προείρητο τοῖς ἱεροῖς τοῦ Θεοῦ προφηταῖς ........ γὰρ ἐκ παρθένου γένεσις αὐτοῦ καὶ ὁ τῆς γενέσεως ............ .... λῆ καὶ ἡ ῥίζα ἐξ ἧς τὸ κατὰ σάρκα γεγέννηται· τά τε ........... αὐτῷ ἐπιδημήσαντι παράδοξα διὰ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν .... τῆς ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἠξιώθη γραφῆς· ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ τὸν θάνατον καὶ τὸ τούτου εἶδος προεδήλωσαν, οὐ παραλιπόντε ...... οὐδ' ἃς ὑπέμεινε μάστιγας καὶ ἐμπτυσμοὺς ῥαπίσματά τε καὶ ὕβρεις· ἀλλὰ τὸν 128 προδώσαντα αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἐν αὐτῶν ἕνα τῶν μαθητῶν μηνύσαντες· ὀνομαστὶ γοῦν αὐτὸν ἐστηλίτευσε διὰ Ἱερεμίου τὸ θεῖον Πνεῦμα φῆσαν, ἁμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ. Ταῦτα δ' ἐν αὐτῷ τῷ Ἑβραικῷ καὶ τοῖς λοιποῖς εὕροις ἂν παρὰ τοὺς οʹ ἑρμηνευτάς· καὶ ἐν Ψαλμοῖς δὲ διαφόροις μάθοις ἂν τὰ κατ' αὐτὸν δηλούμενα· καὶ νῦν δ' οὐδὲν ἧττον διὰ τῆς προκειμένης λέξεως σαφῶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀργυρίου, ὅπερ λαβὼν ὁ Ἰούδας προύδωκε τοῖς ἐπιβουλεύουσι τὸν διδάσκαλον, ἡ θεία προθεσπίζει γραφή. Λέγοιτο δ' ἂν τὰ προκείμενα ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, ὥσπερ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, οὓς ἑτέρωθι μὲν ἄρχοντας Σοδόμων καὶ λαὸν Γομόρρας ὁ τῆς προφητείας ἀποκαλεῖ λόγος, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ Χαναναίους διὰ τὴν πρὸς τοὺς Χαναναίους ἐξομοίωσιν αὐτοὺς ὀνομάζει. Φήσασα γ' οὖν ἡ προφητεία τὸ, καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι, ἐπιφέρει, διδάσκουσα ἡμᾶς τίνας βούλεται σημαίνειν, καὶ φησίν· τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι. Τίνα δὲ ἦν ταῦτα τὰ πρόβατα, τὰ πρότερον τῷ κυρίῳ φυλασσόμενα, ἢ ὁ ἐκ περιτομῆς λαός; οὓς νῦν Χαναναίους ὀνομάσας ὁ λόγος, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ ἐπάγει λέγων, καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς τὰ ἀναγεγραμμένα, ἃ καὶ λέγοι ἂν πρὸς τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς εὐεργέτησε τοὺς μισθοὺς ὥσπερ αἰτῶν αὐτοὺς, τοῦτ' ἔστι τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν καὶ τὸν ταύτῃ κατάλληλον βίον· οὕτως γὰρ ἀκούω τοῦ, δότε τὸν μισθόν μου· οἱ δὲ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι περὶ αὐτῶν εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ, 129 Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσηυχόμην· καὶ ἔθεντο κατ' ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου· τριάκοντα ἀργυρίους στήσαντες παρέσχον τῷ προδότῃ, ὡσπερεὶ τοσούτου αὐτὸν τῇ ἀσεβεστάτῃ αὐτῶν κρίσει τιμώμενοι. Ἀλλ' ἐπεὶ τὸ ἑκάστου ἔργον ὁποῖόν ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει, τούτου χάριν καθεῖναι αὐτοὺς εἰς τὸ χωνευτήριον, τοῦτ' ἔστιν εἰς τὸ τῆς κρίσεως καὶ τὸ τῆς κολάσεως πῦρ, ὁ Κύριος προστάσσει· τίνας δὲ αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ; Καὶ σκέψαι δὲ, φησὶν, εἰ δόκιμόν ἐστιν, δῆλον δ' ὅτι τὸ κατ' αὐτοῦ δρασθὲν αὐτοῖς· λέγει δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ πυρὶ δοκιμασθήσεσθαι, ὃν τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τῆς εἰς σάρκα ἐπιδημίας καὶ τοῦ πάθους ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ αὐτῶν· καὶ γὰρ δὴ προηγουμένως ἐνηνθρώπησε, καὶ πέπονθεν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραήλ. Τούτοις ἑξῆς καὶ τὴν μετὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποβολὴν αὐτῶν σημαίνων ὁ λόγος φησὶν, καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν. Τὶς δὲ ἐστὶν αὕτη διδάσκων ἐπιφέρει τὸ σχοίνισμα, περὶ οὗ εἴρηται, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. Σαφέστερον γ' οὖν τοῦτο παρίστησιν ἐπιλέγων τοῦ διασκεδάσαι τὴν προτέραν διαθήκην τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀναμέσον Ἰούδα καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ· καὶ σαφῶς δείκνυται ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων περιηρημένα τῆς λατρείας ἁπάσης τῆς κατὰ τὸν νόμον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο καθαιρεθείσης. 130 Ψ. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. ΚΖʹ. Ῥομφαία ἐξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπὶ ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήτωσαν τὰ πρόβατα· καὶ ἐπιστρέψω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. Ἐπείπερ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, Πάταξον 47
τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ προβάτα τῆς ποίμνης, ἐντεῦθεν λαβὼν κατὰ τὸν σωτηρίου πάθους καιρὸν πέρας εἰληφέναι ἐδίδαξεν, ὅτε καταλείψαντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ διεσκορπίσθησαν· τούτου δὴ χάριν καὶ ἡμεῖς ἐσημειωσάμεθα τὸ ῥητὸν, ὃ καὶ πολλῆς δεόμενον ἐξετάσεως εἰς ἐπιτήδειον ἀναθησόμεθα καιρόν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΗʹ. Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξεται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα πολέμου· καὶ παρέσται Κύριος ὁ Θεός μου, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ' αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ὑπονοοῦντες περὶ τῆς δευτέρας λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐσημειωσάμεθα. Ψ. Τοῦ ἀγγέλου. ΚΘʹ. Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν· Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτό. Ὥσπερ χεὶρ καὶ 131 δεξιὰ καὶ βραχίων καὶ δύναμις τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὁ Λόγος αὐτοῦ ἐν ταῖς θείαις ὠνόμασται γραφαῖς, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ ὄνομα χρηματίζει τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο οὖν τὸ θεῖον ὄνομα ὡς ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου καὶ δυσμῶν δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσιν, παντί τῳ πρόδηλον ἀπὸ τῶν πανταχόσε χρηματιζόντων κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ προσηγορίαν· οἳ καὶ ἐν παντὶ τόπῳ πνευματικὸν θυμίαμα καὶ τὴν δι' εὐχῶν καθαρὰν καὶ ἀναίμακτον καὶ λογικὴν θυσίαν διὰ τοῦ κατ' ἀλήθειαν ἀρχιερέως προσάγουσι τῷ Θεῷ· τούτων δὲ τοῦτον λατρευόντων τὸν τρόπον, τὰς σωματικὰς τοῦ προτέρου λαοῦ θυσίας ἀποστραφήσεσθαί φησιν ὁ Θεός· καὶ δὴ σαφὲς πῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν κατ' ἀμφότερα πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία· κατά τε τὴν προτέρου λαοῦ ἀποβολὴν ἅμα τε ἀρθείσης ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν Δανιὴλ θυσίας καὶ σπονδῆς, καὶ κατὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπιστροφήν. Τοῦ αὐτοῦ. Λʹ. Ἡ διαθήκη ἦν μετ' αὐτοῦ τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης, καὶ ἔδωκα αὐτῷ φόβῳ φοβεῖσθαί με, καὶ ἀπὸ προσώπου ὀνόματός μου στέλλεσθαι αὐτόν. Νόμος ἀληθείας ἦν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύθη μετ' ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ ἀδικίας. Ὅτι χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορός ἐστιν. Καὶ ταῦθ' ἁρμόζειν ὑπολαμβάνοντες ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐκτεθείμεθα· ἥ τε γὰρ διαθήκη τῆς ζωῆς 132 καὶ τῆς εἰρήνης ἦν μετ' αὐτοῦ· τό τε τοῦ φόβου πνεῦμα μετὰ καὶ τῶν λοιπῶν ἐπ' αὐτὸν ἀνεπαύσατο κατὰ τὸ, καὶ ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ, λεγόμενον ἐν Ἠσαίᾳ· τοῦτο δὲ καὶ ὁ τῆς ἀληθείας νόμος, οὐχὶ δὲ ὁ τυπικὸς ἐν τῷ στόματι ἦν, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· κατὰ γὰρ τὸν Ἠσαίαν ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· οἷα δὲ συνὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύετο μετ' αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων· παρ' αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων γνῶσιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησάν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλει τῆς κατ' αὐτὸν ἐπιστήμης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΑʹ. Ἰδοὺ, ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· ἰδοὺ, ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἤ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, ὁπηνίκα ... ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλεὶς αὐτὸς 133 ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ νῦν λεγόμενος τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ 48
προσώπου τοῦ πατρὸς, τοῦτ' ἔστι προευτρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ· ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ' ἔστιν τὴν ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης ἀγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλοὺς φησὶν, ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ ἄγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παντοκράτωρ φάσκει τὸ, ἴδου ἔρχεται, καὶ τὰ λοιπά· δι' ὧν καθ' ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλλεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγενόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχὴν, κρίνων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπραγμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χωνεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά. Πᾶσαν γ' οὖν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν ψαλμοῖς λόγον, Ὁ Θεὸς τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει· ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἡ θεότης καὶ αὐτὸς 134 ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ὃν δὲ ἀνείληφεν ἄνθρωπον, υἱὸς τοῦ βασιλέως. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου. ΛΒʹ. Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Ἥλιος δικαιοσύνης τὸ φῶς ἐστιν τὸ ἀληθινὸν τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὃς μόνοις ἀνατέλλειν εἴρηται τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· τοῖς γάρ τοι μὴ τοιούτοις δύσεσθαι ἀπειλεῖ, κατὰ τὸ, καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου, ἔν τινι τῶν προφητῶν εἰρημένον. Ταῦτα μὲν τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα προφητῶν· ἀλλ' ἐπεὶ τὰ ἐκ τοῦ Ἠσαίου διὰ τὸ πλῆθος ἐν ἰδίῳ συγγράμματι περιλαβεῖν ἡμῖν πρόκειται, φέρε μεταβάντες τὰ ἀπὸ τῶν λοιπῶν μεγάλων προφητῶν ἐπισκεψώμεθα. Ψ. Ἐκ τοῦ Ἰερεμίου. ΛΓʹ. Κύριε, γνώρισόν μοι, καὶ γνώσομαι· τότε εἶδον τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν. Ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων· ἐπ' ἐμὲ ἐλογίσαντο λέγοντες, Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι. Ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἠσαίᾳ προφητείαν, ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, κατὰ δὲ τὴν μετὰ χεῖρας, ὡς 135 ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θυέσθαι οὐκ ἔγνων· καὶ τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν δὲ πάθος αὐτοῦ δύναται δηλοῦσθαι διὰ τοῦ, δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι· ἅπερ ἐκ προσώπου λέλεκται τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ. Εἰ γὰρ δὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος ἦν, ὡς αὐτὸς διδάσκει πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγων, λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, τοῦτο δ' ἦν τὸ πρὸς τῷ ξύλῳ κατὰ τὸν σταυρὸν δειγματισθὲν, περὶ αὐτοῦ λέγοιτ' ἂν εἰκότως τὸ, δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ· εἰ δὲ καὶ βαθυτέρας ἔχοιτο θεωρίας τὰ κατὰ τὸν τόπον, οὐδὲν πρὸς ἐκεῖνο λυπεῖ καὶ τὰ εἰρημένα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΔʹ. Ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Ἐγενήθη ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ ὡς λέων ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ φωνὴν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. Μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ, ἢ σπήλαιον κύκλῳ αὐτῆς; Βαδίσατε, συναγάγετε πάντα τὰ θήρια τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτωσαν τοῦ φαγεῖν αὐτήν. Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητὴν εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας· δι' ἐμὲ ἀφανισμῷ 49
ἠφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνὴρ τιθέμενος ἐν καρδίᾳ. Ἔοικε τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἶναι φωνὴ καὶ ἡ φάσκουσα περὶ μὲν τοῦ ἐν Ἱερουσαλὴμ νέω τὸ, ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου· περὶ 136 δὲ τῆς προτέρας συναγωγῆς, ἣ καὶ μερὶς ποτὲ καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ γέγονεν, τὸ, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, κατὰ τὸ, ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάξει τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε, Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Αὐτὸς δ' ὁ εἰπὼν, οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, φησίν· καὶ τὸ, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Τούτῳ δὲ καὶ ἐγενήθη ἡ προτέρα κληρονομία ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκέν τε ἐπ' αὐτὸν τὴν φωνὴν αὐτῆς, ὁπηνίκα παραδόντες αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ ἑστήκεισαν κατηγοροῦντες αὐτοῦ καὶ μονονουχὶ βοῶντες, αἶρε, αἶρε, σταύρου αὐτόν· διὰ τοῦτο δέ φησιν, ἐμίσησα αὐτὴν, διὰ τὰ μίσους ἄξια αὐτῆς ἔργα, καὶ διὰ τὸ μηδὲν εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἄξιον ἐπιδείξασθαι· τὸ δ' ἑξῆς, καὶ μάλιστα τὸ, δι' ἐμὲ ἀφανισμῷ ἠφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ἔοικεν δηλοῦν τὴν διὰ τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ τελείαν γενομένην ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τὴν εἰς ἔσχατον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐρήμωσιν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΕʹ. Κύριε ἰσχύς μου, καὶ βοηθεία μου, καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ κακῶν· πρὸς σὲ ἔθνη ἥξουσιν ἀπ' ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ ἑροῦσιν, Ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα; Εἰ ποιήσει ἑαυτῷ ἄνθρωπος θεοὺς, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσὶ θεοί. Διὰ τοῦτο, ἰδοὺ, ἐγὼ δηλώσω αὐτοῖς ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν χεῖρά μου, καὶ γνωριῶ αὐτοῖς τὴν δύναμίν μου, καὶ 137 γνώσονται ὅτι ἐγὼ Κύριος. Ἁμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ ἐκκεκολαμμένη ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς καρδίας αὐτῶν. Περὶ τῶν διὰ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων ἐπεγνωκότων Θεὸν προφητεύσας ὁ λόγος, ἑξῆς ἐπάγει περὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἁμαρτίας, ἀνεξάλειπτον αὐτὴν ἔσεσθαι σημαίνων κατὰ τὰς παρατεθείσας μετὰ ἀστερίσκων λέξεις· ἃς δύναταί τις καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου Ἰούδα ἐφαρμόζειν, ὡς καὶ ὀνομαστὶ τῷ θείῳ Πνεύματι προεγνωσμένου τε καὶ προαναπεφωνημένου. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Λ ʹ. Ἰδοὺ, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀναστήσω τῷ Δαυὶδ ἀνατολὴν δικαίαν, καὶ βασιλεύσει βασιλεὺς, καὶ συνήσει, καὶ ποιήσει κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ σωθήσεται καὶ Ἰούδας, καὶ Ἰσραὴλ κατασκηνώσει πεποιθὼς, καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὃ καλέσει αὐτοὺς Κύριος, Ἰωσεδὲκ ἐν τοῖς προφήταις. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, εἶπεν Κύριος, συντρίψω ζυγὸν ἀπὸ τραχήλου αὐτῶν, καὶ τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν διαρρήξω, καὶ οὐκ ἐργῶνται αὐτοὶ ἔτι ἀλλοτρίοις, καὶ ἐργῶνται τῷ Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ τὸν Δαυὶδ βασιλέα αὐτῶν ἀναστήσω αὐτοῖς. Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ἑτέρῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου τόπῳ εἴρηται ἐν τούτοις· ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαναστήσω σοι τὸν λόγον μου τὸν ἀγαθὸν, ὃν ἐλάλησα ἐπὶ τὸν οἶκον Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνατελῶ τῷ Δαυὶδ ἀνατολὴν 138 δικαίαν. Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει, ὅτι τάδε λέγει Κύριος· Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθήμενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς Λευίταις· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα καὶ θύων θυσίαν, καὶ ποιῶν θῦμα πάσας τὰς ἡμέρας. Καὶ πάλιν· Τάδε λέγει Κύριος· εἰ διασκεδάσετε τὴν διαθήκην μου τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν διαθήκην μου τὴν νύκτα, τοῦ μὴ εἶναι ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ καιρῷ αὐτῶν· καί γε ἡ διαθήκη μου διασκεδασθήσεται μετὰ Δαυὶδ τοῦ δούλου μου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτῷ υἱὸν βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ τοὺς Λευίτας τοὺς ἱερεῖς τοὺς λειτουργοῦντάς μοι· ὡς οὐκ ἐξαριθμηθήσεται ἡ δύναμις τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἐκμετρηθήσεται ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, οὕτως πληθυνῶ τὸ σπέρμα Δαυὶδ τοῦ δούλου μου καὶ τοὺς Λευίτας τοὺς λειτουργοῦντάς μοι. Καὶ αὖθις μετὰ βραχέα 50
εἴρηται· Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ μὴ διαθήκην μου ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἀκριβάσματα οὐρανοῦ καὶ γῆς οὐκ ἔταξα, καί γε τὸ σπέρμα Ἰακὼβ καὶ Δαυὶδ τὸν δοῦλόν μου ἀποδοκιμῶ, τοῦ μὴ λαβεῖν ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἄρχοντα. Καὶ τίς ἂν εἴη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναστησομένη τῷ Δαυὶδ ἀνατολή; Ὁ θεῖος Λόγος, περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέροις εἴρηται, ἰδοὺ ἀνὴρ, ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ὃς καὶ βασιλεύσειν προφητεύεται καὶ συνήσειν καὶ ποιήσειν κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Οὗτος δὲ καὶ ταῖς ἐν σκότει καθημέναις ψυχαῖς ἐξανατελεῖ φῶς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον· ἐπ' ἂν δὲ κατὰ τὸν ἀπόστολον τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσελθῇ, καὶ πᾶς ὁ ἀληθινὸς Ἰσραὴλ μετὰ τοῦ πνευματικοῦ Ἰούδα σωθήσεται, 139 οὓς καὶ καλέσει αὐτοὺς ὁ Κύριος ὀνομαστὶ, οὓς ἀξίους αὐτοὺς κρινεῖ ἐν τῷ Ἰωσεδεκὶν, ὅπερ ἑρμηνεύεται οἱ τοῦ Θεοῦ δίκαιοι. Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἐλευθερῶσαι τὸν Θεὸν τοὺς προειρημένους ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὸν διάβολον αἰχμαλωσίας, ὡς μηκέτι μὲν ἐκείνῳ, μόνῳ δὲ Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν λατρεύειν, ἀναστήσειν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑπισχνεῖται βασιλέα τὸν Δαυὶδ, οὐκ ἄλλον ὄντα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν, ὃν διαφόρως αἱ γραφαὶ καὶ τούτῳ προσεῖπαν τῷ ὀνόματι. Ὁ μὲν οὖν ἐν τῇ προφητείᾳ Δαυὶδ ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν νοούμενος ἄνθρωπος λέγεται· ἡ δὲ ἀνατολὴ ἡ δικαία, ἡ κατ' αὐτὸν ἐνεργοῦσα θεότης, ἥλιος δικαιοσύνης ἐν ἄλλοις ὀνομαζομένη· ἐπεὶ καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον οὐκ ἄλλη τίς αὐτοῦ τυγχάνει. Τῷ Θεῷ τοίνυν φησὶν οὐκ ἐξολοθρευθήσεσθαι ἄνδρα ἡγούμενον καὶ προεστῶτα τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν ὁ πνευματικὸς οἶκος Ἰσραήλ· ἀλλ' οὐδὲ τοὺς κατὰ διάνοιαν ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ διαλείψειν ὁ λόγος προφητεύει, τὸ πνευματικὸν ἀναφέροντας θυμίαμα, καὶ τὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων εὐώδη καὶ ἀναίμακτον καὶ καθαρὰν θυσίαν. Εἰ γὰρ μὴ ταῦθ' οὕτως ἐκλάβοιμεν, ὥρα ψευδεῖς ἀπελέγχειν τὰς προφητείας, τῷ μήτε τὸν θρόνον Δαυὶδ σωματικῶς, μήτε τὴν ἱερατικὴν λειτουργείαν τὴν τυπικὴν εἰσέτι νῦν συνεστάναι· τῶν μὲν ἐκ σπέρματος Δαυὶδ βασιλέων ἐξ αὐτῶν τῶν Ἱερεμίου χρόνων διαλελοιπότων, τῆς δὲ Λευιτικῆς καὶ ἱερατικῆς λειτουργίας μετ' οὐ πολὺ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας· ἐξ ἧς 140 καὶ εἰς δεῦρο οὐδὲ ἐπιβαίνειν αὐτοῖς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔξεστιν. Καὶ εἰ φάσκοιέν γε οἱ ἐκ περιτομῆς δι' ὃν φασὶ πατριάρχην μὴ ἐκλελοιπέναι τὸ σπέρμα Δαυὶδ, ἀλλ' ἐλεγκτέον τε γε αὐτοὺς μὴ δυναμένους ἀποδεῖξαι καθήμενον αὐτὸν ἐπὶ θρόνου Δαυὶδ, καὶ βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοντα τοῦ Ἰσραήλ· ταῦτα γὰρ ἡ προφητεία φησὶ μηδεπώποτε διαλείψειν, ἃ καὶ σαφῶς παρίσταται ἀπὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων διαλελοιπότα, ἐξ οὗ μὴ δὲ εἷς βασιλεύσας τοῦ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυὶδ ἀποδείκνυται· τί δ' ἂν φήσαιεν καὶ περὶ τῆς ἐναργῶς κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν καθῃρημένης ἱερατείας, ἣν μηδεπώποτε ἐξολοθρευθήσεσθαι ἡ προφητεία προαγορεύει; Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΖʹ. Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησὶ Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἠμέλησα αὐτῶν, φησὶ Κύριος, ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ· μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, φησὶ Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν· καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον· ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν, φησὶ Κύριος· ὅτι ἵλεος ἔσομαι ταῖς 141 ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Σαφῶς ἐν ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις καινὴν διαθήκην ὁ κύριος διαθήσεσθαι προθεσπίζει· καινὴν δὲ τῷ μηδὲν ἔχειν 51
ὅμοιον τῇ παλαιᾷ, ἣν διὰ Μωσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ δοθεῖσαν προμεμαθήκαμεν. Τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα φαῖεν οἱ ἐκ περιτομῆς, ἐναργῶς ἀποβλέπειν ἐπιχειροῦντες ταῖς προφητείαις, καὶ μᾶλλον αἱρούμενοι ἀτελεῖς αὐτὰς ἐπιδεικνύναι ἢ πείθεσθαι τῇ ἀληθείᾳ, διὰ τοῦ παραδέχεσθαι τὴν καινὴν τῶν εὐαγγελιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαθήκην, ἧς παραγενομένης πεπαλαίωται ἡ πρώτη, πέρας ἴσχειν ἀρξαμένη ἐξ ὅτου παραγενόμενος ὁ Χριστὸς ἐπλήρωσε τὸν νόμον, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας. Ἥξειν μὲν οὖν ἡμέρας ἐν αἷς διαθήσεσθαι φησὶν ὁ Κύριος τὴν καινὴν διαθήκην· τοῦτ' ἔστι τὴν ἔγγραφον ἐν τοῖς ἐντὸς τῶν εὐαγγελικῶν βιβλίων. Ἑξῆς δ' ἐπιφέρει λέγων ὁ αὐτὸς Κύριος, ὡς μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν αὐταῖς ταῖς διανοίαις τῶν παραδεξομένων τὴν καινὴν διαθήκην ἐγγράψων τοὺς ἰδίους νόμους, ὥστε αὐτοὺς εἶναι εἰς λαὸν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν αὐτοῖς εἰς Θεὸν, οὐδαμῶς ὑπ' ἀνθρωπίνης διδασκαλίας ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν Κύριον παραγινομένους, αὐτομαθεῖς δ' ὥσπερ, μᾶλλον δὲ θεοδιδάκτους ἐσομένους, ὃ καὶ αὐτὸ καταμάθοι ἄν τις κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν πληρούμενον· ἴδοι δ' ἄν τις ὅπως ἐπὶ τὰς διανοίας καὶ τὰς καρδίας τῶν διὰ Χριστοῦ εἰς τὸν Θεὸν πεπιστευκότων ἡ καινὴ διαθήκη καὶ οἱ τοῦ Κυρίου νόμοι γεγραμμένοι εἰσιν, εἰ καταμάθοι ἐν ἡμῖν πλῆθος ἀνδρῶν παντελῶς ἰδιωτῶν τοιαύτην ἐνεπιδεικνυμένων ἐνάρετον καὶ ἐμφιλόσοφον 142 πολιτείαν, ἣν οὐ ταχέως ἔστιν εὑρεῖν παρὰ τοῖς φιλολογίαν ἠσκηκόσιν, καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τῇ τῶν γραφῶν μελέτῃ. Ψ. Ἀπὸ τῶν θρήνων. ΛΗʹ. Πνεῦμα προσώπου ἡμῶν χριστὸς Κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν, οὗ εἴπομεν, Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Καὶ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν διαρρήδην ὀνομάσαν τὸ θεῖον Πνεῦμα, τὴν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν προυθέσπισεν διὰ τοῦ, συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν· τούτου δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν σκιὰν ζησομένους ἑαυτοὺς τῷ πνεύματι προεώρων οἱ προφῆται, καὶ ζησομένους ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῖς μέλλουσιν εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύειν, καὶ δι' αὐτοῦ τὰς τῶν προφητῶν παραδέχεσθαι γραφάς. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. ΛΘʹ. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν; Τίς διέβη πέραν θαλάσσης, καὶ εὗρεν αὐτὴν, καὶ οἴσει αὐτὴν χρυσίου ἐκλεκτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὁ γινώσκων τὴν ὁδὸν αὐτῆς, οὐδὲ ὁ ἐνθυμούμενος τὴν τρίβον αὐτῆς. Ἀλλ' ὁ εἰδὼς τὰ πάντα γινώσκει αὐτὴν, ἐξεῦρεν αὐτὴν τῇ συνέσει αὐτοῦ· ὁ καὶ κατασκευάσας τὴν γῆν εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, ἐνέπλησεν αὐτὴν κτηνῶν τετραπόδων. Ὁ ἀποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτὸ, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ. Οἱ δὲ ἀστέρες ἔλαμψαν ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐτῶν, καὶ εὐφράνθησαν· ἐκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ εἶπον, Πάρεσμεν· ἔλαμψαν μετ' εὐφροσύνης τῷ ποιήσαντι αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρεν 143 πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, φησὶ, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν, καὶ τὰ ἑξῆς· διδασκόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἀποστόλου ὡς ἄρα ὁ καταβὰς Ἰησοῦς Χριστὸς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· ὃς καὶ λαβὼν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεὰν κατεβίβασέ τε καὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τὰς τῶν παραδεξαμένων αὐτῶν ὴν ψυχάς· ὅθεν καὶ ἐν ψαλμοῖς εἴρηται τὸ, ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ἑξῆς δὲ ἐν τῇ προκειμένῃ γραφῇ ὁ λόγος φησὶν, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· Τίς δὲ οὗτος, ἢ ὁ ἀναβὰς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ καταβάς; Τῷ γὰρ τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν ἐρωτηματικῶς εἰρημένῳ ἀποδέδοται τὸ, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· σαφέστερον τοῦτο δηλοῖ τὸ ἑξῆς εἰρημένον, τὸ, μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Πρὸς τοῦτον οὖν δῆλον ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον οὐ λογισθήσεται ἕτερος τῶν ἐπικτητὴν τὴν τοῦ 52
Θεοῦ προσηγορίαν ἐσχηκότων· μετὰ τοῦτο δέ φησιν ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη· δῆλον ὅτι μετὰ τὸ διὰ νόμου καὶ προφητῶν τὴν πᾶσαν ὁδὸν τῆς ἐπαγγελίας δεδωκέναι· ἐξεῦρεν γὰρ, φησὶ, πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. 144 Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Μʹ. Ἀντὶ τούτου τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ, ἐγὼ κρίνω ἀναμέσον προβάτου ἰσχυροῦ καὶ ἀναμέσον προβάτου ἀσθενοῦς. Ἐπὶ ταῖς πλευραῖς καὶ τοῖς ὤμοις διωθεῖσθε, καὶ τοῖς κέρασιν ὑμῶν ἐκερατίζετε· πᾶν τὸ ἐκλεῖπον ἐξεθλίψατε. Καὶ σώσω τὰ πρόβατά μου, καὶ οὐ μὴ ὦσιν ἔτι εἰς προνομὴν, καὶ κρινῶ ἀναμέσον κριοῦ πρὸς κριόν· Καὶ ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένα ἕτερον· καὶ ποιμανεῖς αὐτοὺς, τὸν δοῦλόν μου Δαυὶδ, καὶ ἔσται αὐτῶν ποιμὴν, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ Δαυὶδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἐγὼ Κύριος λελάληκα. Καὶ διαθήσομαι τῷ Δαυὶδ διαθήκην καινὴν, διαθήκην εἰρήνης. Ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις τὸν προφητευόμενον Δαυὶδ οὐκ ἄλλον ἀποδίδομεν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ γεγενημένου Σωτῆρος ἡμῶν, τούτου δὴ χάριν καὶ ἐνθάδε τὴν περικοπὴν ἐπεσημηνάμεθα· τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ ποιμαίνειν μέλλων τὰ τοῦ Κυρίου πρόβατα μετὰ τὸ κριθῆναι αὐτὰ ὑπ' αὐτοῦ, ἢ ὁ μόνος καλὸς ποιμὴν, ὁ μὴ ὑπεριδὼν διωθούμενα καὶ διολλύμενα ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ λογικὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ποίμνης πρόβατα, ἀλλὰ θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας, ὧν ἄρχοντα ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ καταστήσειν ἐπαγγέλλεται μετὰ τὸν κρίσεως καιρὸν, διαθησόμενος αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, ὅτε, ὑποταγέντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν, ἔσχατος πάντων καὶ αὐτὸς ὁ νῦν ἀντικείμενος τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ ζωῇ θάνατος καταργηθήσεται; 145 Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΑʹ. Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ, ἐγὼ λαμβάνω πάντα οἶκον Ἰσραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνη ἐν τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἰσραήλ· καὶ ἄρχων εἷς ἔσται αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔσονται οὐκέτι εἰς δύο ἔθνη· οὐδ' οὐ μὴ διαιρεθῶσιν εἰς δύο βασιλείας, ἵνα μὴ μιαίνωνται ἔτι ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· καὶ ῥύσομαι αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ Κύριος ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαυὶδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔσται ποιμὴν εἷς πάντων, ὅτι ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύσονται, καὶ τὰ κρίματά μου φυλάξουσιν καὶ ποιήσουσιν αὐτὰ, καὶ κατοικήσουσιν ἐπὶ τῆς γῆς, ἣν ἐγὼ δέδωκα τῷ δούλῳ μου Ἰακὼβ, οὗ κατώκησαν ἐκεῖ οἱ πατέρες αὐτῶν, καὶ κατοικήσουσιν ἐπ' αὐτῆς αὐτοί· καὶ Δαυὶδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρήνης, καὶ διαθήκη αἰώνιος ἔσται μετ' αὐτῶν· καὶ θήσω τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατασκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ γνώσονται τὰ ἔθνη ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτοὺς, ἐν τῷ εἶναι τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Μετὰ τὴν τῆς διασπορᾶς τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ ἐπισυναγωγὴν, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου 146 Ἰσραὴλ, τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν προεισεληλυθότος, τηνικαῦτα ὁ Κύριος αὐτὸς μὲν ἔσεσθαι εἰς Θεὸν τῷ ἐσομένῳ αὐτοῦ λαῷ, τὸν δὲ δοῦλον αὐτοῦ Δαυὶδ ἄρχοντα θήσειν ἐν μέσῳ αὐτῶν, ποιμανοῦντα αὐτοὺς καὶ ἄρξοντα αὐτῶν οὐκ ἐπ' ὀλίγον καὶ βραχύν τινα χρόνον ἀλλ' ἐπὶ τὸν αἰῶνα ὑπισχνεῖται. Οἰέσθωσαν μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον τὸν υἱὸν Ἱεσσαὶ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν λόγον αὐτοῖς οἱ ἐκ περιτόμης, βασιλείαν αὐτοῦ σωματικὴν αὖθις φανταζόμενοι, καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηΐνοις καὶ θείας ἀναξίοις ἐπαγγελίας καραδοκοῦντες· ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς ἁρμόζειν μήτε θείαις ὑποσχέσεσι, μήτε μὴν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι τὸν Δαυὶδ, τὰ ὡς περὶ 53
αὐτοῦ λεγόμενα πειθόμενοι ἐπὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν κατὰ σάρκα γενόμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκλαμβάνωμεν, τὰς προφητείας τούτῳ μᾶλλον ἁρμόζειν ἤπερ ἐκείνῳ τῷ Δαυὶδ οἰόμενοι, τὰ ὡς ἂν ἐκ προσώπου Δαυὶδ ἐν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς ἐμφερόμενα· οἷόν ἐστιν τὸ, Κύριος εἶπεν πρός με, Υἱός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ τὸ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, λεγόμενον ἐν ιζʹ ψαλμῷ· ἔνθα πάλιν ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται, τὸ, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. Περὶ τίνος δὲ ἄλλου προσήκειν τὸν Θεὸν φάσκειν ὑπονοεῖν τὸ, αὐτὸς ἐπικαλέσεταί με, Πατήρ μου εἶ σύ· καὶ τὸ, κἀγὼ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ἢ περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ μονογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ; Τί γὰρ ἐξαίρετον παρὰ τοὺς λοιποὺς προφήτας τε καὶ δικαίους ἄνδρας κατωρθῶτο τῷ 147 Δαυὶδ, ὡς περὶ μόνου αὐτοῦ ταῦτα λέγεσθαι, καὶ αὐτὸν προφητεύεσθαι αὖθις ἀναστήσεσθαι βασιλέα τε καὶ ποιμένα τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων; Ταῦτα δὴ πάντα συνορῶντες, ἐφιστάντες τῇ τοῦ Ἠσαίου προφητείᾳ μετὰ τὴν τοῦ Δαυὶδ τελευτὴν ἀνακηρυττούσῃ τά τε ἄλλα περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ, Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς εἰκότως περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθάδε, ὡς περὶ Δαυὶδ προφητευόμενα, λέγεσθαι πεπείσμεθα. Μόνος γὰρ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς προσηγορίας καὶ Δαυὶδ χρηματίσας, ποιμὴν ὁ καλὸς ἀναδέδεικται, ἀρχηγὸς καὶ σωτὴρ τῆς τοῦ Θεοῦ ποίμνης τε καὶ ἐκκλησίας γεγενημένος· ὃς βασιλεὺς ἐπὶ πάντα τὸν νοητὸν Ἰσραὴλ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατασταθήσεσθαι μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ προφητεύεται. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. ΜΒʹ. Δανιήλ ἐστιν ὁ φάσκων. Καὶ ἐν τοῖς χρόνοις τῶν βασιλέων ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν ἄλλην, ἥτις εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται καὶ οὐ φθαρήσεται, καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ἄλλο ἔθνος οὐ μὴ ἐάσῃ, πατάξει δὲ καὶ ἀφανίσει τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, καθάπερ ἑόρακας ἐξ ὄρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν, καὶ συνηλόησε τὸ ὄστρακον, τὸν σίδηρον, καὶ τὸν χαλκὸν, καὶ τὸν ἄργυρον, καὶ τὸν χρυσόν. Καὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐπὶ συντελείᾳ 148 τῶν αἰώνων γενησομένης τοῦ Χριστοῦ βασιλείας δηλοῦται· ὁ γάρ τοι λίθος, ὁ ἐξ ὄρους τμηθεὶς ἄνευ χειρῶν, σύμβολον ἂν εἴη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις λίθου προσαγορευθέντος, ὡς ἐπὶ τοῦ, ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιῶν λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐκλεκτὸν ἔντιμον· καὶ, λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Τοῦτον οὖν φησὶν ὁ παρὼν λόγος τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς κοσμοκράτορας καθελόντα καὶ συντρίψοντα καθέξειν τὴν τῶν ἁγίων βασιλείαν εἰς τὸν αἰῶνα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΓʹ. Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν Ἀνανίαν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς ἐμβάλων, ὡς ἔγνω μηδὲν αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἠδικημένους, αὐτόπτης τοῦ παραδόξου γενόμενος, τοῖς ἑαυτοῦ φίλοις εἰρηκὼς ἀναγέγραπται· Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας ἐβάλομεν ἐν μέσῳ τοῦ πυρός; συμφησάντων δὲ αὐτῶν, Ἰδοὺ ἐγὼ, φησὶν, ὁρῶ ἄνδρας τέσσαρας λελυμένους, καὶ περιπατοῦντας ἐν τῷ πυρὶ, καὶ φθορὰ οὐδεμία ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ· ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ἑβραϊκὸν ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ περιέχει, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὁμοίως ἐκδεδώκασιν ἑρμηνευταί· τούτου δὴ οὖν ἕνεκα ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον, ὡς καὶ ἐντεῦθεν σημαινομένης τῆς τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προσηγορίας. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΔʹ. Ἐν τοῖς ὁράμασιν ὁ Δανιὴλ φησίν· Ἐθεώρουν ἐν ὁράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ 149 ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαὶ, γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται· καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται. Συνᾴδει ταῦτα τῇ τοῦ αὐτοῦ 54
Δανιὴλ προφητείᾳ προθεσπιζούσῃ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας κατὰ τὸν λίθον τὸν ἀποτμηθέντα ἐξ ὄρους ἄνευ χειρῶν· τίς γὰρ ἂν ἄλλος, ὁ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάνων, ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δι' ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγω; ὃς καὶ παρόντων τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν, ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες. Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χρίστος εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΕʹ. Εὐξαμένῳ τῷ Δανιὴλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ 150 τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδομηκονταετοῦς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς Ἱερουσαλὴμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Ἔχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· Δανιὴλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον τοῦ ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν σὺ εἶ, καὶ ἐννοήθητι ἐν τῷ ῥήματι, καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασίᾳ. Ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπολεῖψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγίσαι ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρῖσαι ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγων ου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζʹ, καὶ ἑβδομάδες ξβʹ· καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οἱ καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβʹ ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. 151 Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκότων μόνον ἴσμεν Ἀφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ' οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· Ψ. Ἀφρικανοῦ. Μ ʹ. Ἡ μὲν οὖν περικοπὴ οὕτω πῶς ἔχουσα πολλά τε καὶ παράδοξα σημαίνει· νῦν δ' ὧν χρεία περί τε τοὺς χρόνους καὶ τὰ τούτοις συντείνοντα τὸν λόγον ποιησόμεθα. Ὅτι μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας λέγεται ταῦτα μετὰ ἑβδομάδας οʹ μέλλοντος ἐπιφαίνεσθαι, δῆλον· ἐπὶ γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἢ ἀπὸ τούτου τὰ παραπτώματα παλαιοῦται, καὶ αἱ ἁμαρτίαι συντελοῦνται διὰ τὴν ἄφεσιν, αἵ τε ἀνομίαι ἐξιλασμῷ μετὰ τῶν ἀδικιῶν ἀπαλείφονται, δικαιοσύνη τε αἰώνιος καταγγέλλεται παρὰ τὴν ἐκ νόμου· ὁράσεις τε καὶ προφητεῖαι μέχρις Ἰωάννου· χρίεται ἅγιος ἁγίων· πρὸ γὰρ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας οὐκ ὄντα ταῦτα προσεδοκᾶτο μόνον. Ἄρξασθαι δὴ τῶν ἀριθμῶν, τοῦτ' ἔστιν τῶν οʹ ἑβδομάδων, ἅ ἐστιν ἕτη υ ʹ, ὁ ἄγγελος ὑποτίθεται ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ 55
οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ· συνέβη δὲ ταῦτα ἐπὶ Ἀρταξέρξου Περσῶν βασιλεύοντος εἰκοστῷ ἔτει. Νεεμίας γὰρ ὁ τούτου οἰνοχόος δεηθεὶς ἀποκρίσεώς τε ἔτυχεν οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλὴμ, καὶ λόγος ἐξῆλθεν κελεύων ταῦτα· μέχρι γὰρ ἐκείνου τοῦ χρόνου ἡ πόλις ἠρήμωτο. Κύρου γὰρ μετὰ τὴν ἑβδομηκονταετίαν τῆς αἰχμαλωσίας τῶν βουλομένων ἕκαστον ἑκουσιαστὶ καταπέμψαντος, οἱ μετὰ Ἰησοῦ τοῦ 152 μεγάλου ἱερέως καὶ Ζοροβάβελ κατελθόντες, καὶ οἱ ἐπὶ τούτοις ἅμα Ἔζρᾳ, τὸν νεὼν οἰκοδομεῖν ἐκωλύοντο τὰ πρῶτα, καὶ τεῖχος τῇ πόλει περιβαλεῖν, ὡς οὐ κεκελευσμένου τούτου. Ἔμεινεν οὖν ἕως Νεεμίου καὶ βασιλείας Ἀρταξέρξου εἰκοσαετοῦς, Περσῶν δὲ ἡγεμονίας πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκατοστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ ρπεʹ ἔτη· καὶ τότε βασιλεὺς Ἀρταξέρξης ἐκέλευσεν οἰκοδομηθῆναι τὴν πόλιν, Νεεμίας τε καταπεμφθεὶς τοῦ ἔργου προέστη, ἡ δὲ οἰκοδομὴ πλατεία καὶ περὶ τεῖχος, ὡς προεφητεύθη· κἀκεῖθεν ἀριθμοῦσιν ἡμῖν οʹ ἑβδομάδες εἰς τὸν Χριστὸν συντελοῦνται. Εἰ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ἀριθμεῖν ἀρξαίμεθα καὶ οὐκ ἐντεῦθεν, οὔτε ὁ χρόνος συνδραμεῖται, καὶ πλεῖστα ἄτοπα ἀπαντήσει· ἐάν τε γὰρ ἀπὸ Κύρου καὶ τῆς πρώτης καταπομπῆς τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα τῆς ἀριθμήσεως τῶν οʹ ἑβδομάδων, ἔτη ρʹ καὶ προσέτι περισσεύει, πλείων δὲ χρόνος, εἰ ἀφ' ἧς ἡμέρας τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος προεφήτευσεν, πολλῷ δὲ πλείων, εἰ ἀπ' ἀρχῆς τῆς αἰχμαλωσίας· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν Περσῶν βασιλείαν ἔτεσιν σλʹ περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τʹ παρατείνασαν, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Τιβερίου Καίσαρος ἔτος ἑκκαιδέκατον εἰς ἔτη ξʹ· ἀπὸ δὲ Ἀρταξέρξου οʹ ἑβδομάδες εἰς τὸν ἐπὶ Χριστοῦ συντελοῦνται χρόνον κατὰ τοὺς Ἰουδαίων ἀριθμούς. Ἀπὸ γὰρ Νεεμίου, ὃς ὑπὸ Ἀρταξέρξου τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνοικίσων ἐπέμφθη, ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκαστοστῷ τῆς Περσῶν βασιλείας, αὐτοῦ τε Ἀρταξέρξου βασιλείας εἰκοστῷ ἔτει καὶ Ὀλυμπιάδος ὀγδοηκοστῆς τρίτης ἔτει τετάρτῳ, ἐπὶ τοῦτον τὸν χρόνον, ὃς ἦν Ὀλυμπιάδος διακοσιοστῆς δευτέρας ἔτος δεύτερον, Τιβερίου δὲ Καίσαρος ἡγεμονίας ἔτος ἑκκαιδέκατον, ἔτη συνάγεται υοεʹ, ἅπερ Ἑβραϊκὰ τετρακόσια ἐνενήκοντα ἔτη γίνεται κατὰ τὸν σεληναῖον μῆνα τοὺς ἐνιαυτοὺς ἐκείνων 153 ἐξαριθμουμένων, ὅς ἐστιν, ὡς πρόχειρον εἰπεῖν, ἡμερῶν εἰκόσι ἐννέα ἥμισυ· οὕτως τοῦ κύκλου ὑπάρχοντος ἡμερῶν τξεʹ τετάρτου τὴν κατὰ σελήνην δωδεκάμηνον παραλλάσσειν ἡμέραις ἕνδεκα καὶ τετάρτῳ. Διὰ τοῦτο καὶ Ἕλληνες καὶ Ἰουδαῖοι τρεῖς μῆνας ἐμβολίμους ἔτεσιν ὀκτὼ παρεμβάλλουσιν· ὀκτάκι γὰρ τὰ ἕνδεκα καὶ τέταρτον ποιεῖ τρίμηνον. Τὰ τοίνυν υοεʹ ἔτη ὀκταετηρίδες γίνονται νθʹ, καὶ μῆνες γʹ, ὡς τριμήνου δὲ ἐμβολίμου τῇ ὀκταετίᾳ, γίνονται ἔτη πεντεκαίδεκα ὀλίγων ἡμερῶν ἀποδέοντα γίνεται· ταῦτα δὲ πρὸς τοῖς υοεʹ ἔτεσιν αἱ οʹ ἑβδομάδες συντελοῦνται. Ταῦτα μὲν ὁ προδηλωθεὶς ἀνὴρ εἰς τοὺς τόπους ἐπιβέβληκεν· φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς μετὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν ἴδωμεν, εἰ οἷόν τε καὶ ἑτέρως τοῖς τόποις ἐπιβαλεῖν, ὡς ἂν μὴ δοκοῖμεν τοὺς ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ Ἀρταξέρξην ὑποκλέπτοντες χρόνους βιαιοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἄλλως μὴ δὲ τὴν αἰτίαν παριστάναι δοκεῖν τῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων καὶ τῶν ξβʹ διαιρέσεως, ἣν ὁ θεῖος λόγος πάντως ποῦ μετά τινος εὐλόγου διανοίας καὶ βαθυτάτης συνέσεως πεποίηται φήσας, καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως χριστοῦ ἡγουμένου ἐβδομάδες ζʹ, καὶ ἑβδομάδες ξβʹ καὶ ἐπιστρέψει καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία καὶ τεῖχος. Ὅρα δὴ εἰ μὴ ἀβίαστος γένοιτ' ἂν ἡμῖν ἡ διήγησις ἐξ αὐτοῦ Κύρου, καθ' ὃν ὁ Δανιὴλ προφητεύει, τοὺς χρόνους ἀπαριθμουμένοις. Οὗτος γὰρ οὖν πρῶτος τὴν περὶ τοῦ ἀνεγεῖραι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀπόκρισιν ἐξενήνοχε κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἔζρᾳ γραφὴν, τοῦτον ἔχουσαν τὸν τρόπον· Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει 154 Κύρου βασιλέως Περσῶν, τοῦ τελεσθῆναι λόγον Κυρίου ἀπὸ στόματος Ἱερεμίου, ἐξήγειρε Κύριος τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρήγγειλε φωνὴν ἐν πάσῃ βασιλείᾳ 56
αὐτοῦ, καί γε ἐγγράπτως, λέγων, Οὕτως εἶπεν Κύρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν· Πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς παρέδωκέ μοι Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αὐτὸς ἐπεσκέψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἶκον ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἐν Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ; καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναβήσεται εἰς Ἱερουσαλήμ· καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέρεται· Καὶ ὁ βασιλεὺς Κύρος ἐξήνεγκε τὰ σκεύη οἴκου Κυρίου, ἃ ἔλαβεν Ναβουχοδονόσορ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἔδωκεν αὐτὰ ἐν οἴκῳ Θεοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐξήνεγκεν αὐτὰ Κύρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἐπὶ χεῖρα Μιθριδάτου καὶ ἠρίθμησεν αὐτὰ τῷ Σαμανασσὰρ ἄρχοντι τοῦ Ἰούδα. Ἐπὶ τούτοις ἱστορεῖ ἡ γραφὴ ὡς ἀνελθόντες οἱ πρῶτοι καταβάλλονται τοὺς τοῦ ἱεροῦ θεμελίους, καὶ ὡς εἴργονταί γε ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ τῆς σπουδῆς, ἕως ἐπὶ ἑβδόμην ἐτῶν ἑβδομάδα· τεσσαράκοντα γοῦν καὶ ἓξ ἔτη ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὸ Δαρείου ἕκτον ἔτος περιγράφεται, ἐν ᾧ πέρας ἴσχει τὰ τῆς τοῦ ναοῦ οἰκοδομῆς· ὅθεν εἰκότως ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἑβδομάδας ζʹ τὰς πρώτας ὁ λόγος ἀφωρίσατο, τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς πρώτης καταβολῆς τῶν τοῦ ναοῦ θεμελίων καὶ τῆς εἰς ἄκρον αὐτοῦ ἀναπληρώσεως ἐμφῆναι βουλόμενος. Κύρος μὲν γὰρ ἔτη τριάκοντα καὶ ἓν βασιλεύσας, Καμβύσῃ τῷ παιδὶ παραδίδωσι τὴν ἀρχήν· οὗ ἐπὶ ἐννέα διαγενομένου ἔτεσι, Δαρεῖος τὴν βασιλείαν παραλαβὼν, αὖθις μετὰ 155 Κύρον διὰ τοῦ προγράμματος τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκοδομηθῆναι προστάττει. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἕκτον αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἔτος, ὅπερ ἦν ἀπὸ Κύρου τεσσαρακοστὸν καὶ ἕκτον, τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἀποπληροῦται· ὅθεν ὁρμώμενοι τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἔλεγον, μʹ καὶ ἓξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; Κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον οʹ θʹ καὶ μʹ ἔτη ἀκριβῶς τὰ ἀπὸ Κύρου ἐπὶ τὸ Δαρείου ἔνατον ἔτος συνάγεται, ἐν ᾧ τέλος ἐπιθεῖναι τῇ τοῦ ναοῦ οἰκοδομῇ ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας φησὶν αὐτολεξεὶ δηλῶν οἰκοδομηθήσεσθαι τὸν ναὸν ζʹ (sic) μηνὶ τοῦ ἐνάτου τῆς ἐπὶ Δαρείου βασιλείας ἔτους· οἷς καὶ ἐπιφέρει λέγων, κατῴκισαν δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώμενοι ἀριστοκρατορικῇ μετὰ ὀλιγαρχίας· οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων, ἄχρι οὗ τοὺς Ἀσαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐγγόνους. Ἅιδε μὲν οὖν αἱ ἐν τῇ προφητείᾳ φερόμεναι ζʹ ἑβδομάδες εἰς τὸ προδεδηλωμένον ἔτος Δαρείου περιοριζόμεναι, πρόδηλον οὖν δι' ἣν αἰτίαν τῶν τὸν ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφορισμὸν εἰλήφασιν. Ἴδωμεν δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ξβʹ ἐπὶ ποίους περιορίζονται χρόνους. Τὸ μὲν δὴ ἔνατον ἔτος Δαρείου κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ ἑξηκοστὴν Ὀλυμπιάδα ἐκ τῆς τῶν παρ' Ἕλλησι χρονογράφων παρίσταται ἱστορίας· ἀπὸ δὴ οὖν ταύτης ἐπὶ τὴν ἑκατοστὴν ἑκκαιδεκάτην Ὀλυμπιάδα, καθ' ἣν Σέλευκος μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τελευτὴν Συρίας ἁπάσης καὶ Βαβυλωνίας ἐκράτησεν, ἔτη γίνεται ςʹ· ἐντεῦθεν δ' ἐπὶ τὴν τελευτὴν Σίμωνος Ἰουδαίων ἀρχιερέως τῆς κατὰ Συρίαν ἀρχῆς ζʹ καὶ οʹ καὶ ρʹ διαγενέσθαι ἡ πρώτη 156 τῶν καλουμένων Μακκαβαϊκῶν σημαίνει γραφὴ, μέχρι τούτου περιγράφουσα τὴν ἱστορίαν· πάλιν δ' ἐντεῦθεν τὰς τῶν ἱερέων διαδοχὰς ἀκριβέστατα ἐπισημαινόμενος ὁ Ἰώσηπος μετὰ Σίμωνα τὸν προδεδηλωμένον φησὶ καθηγήσασθαι τοῦ λαοῦ Ἰωάννην τὸν καὶ Ὑρκανὸν ἔτεσιν θʹ καὶ κʹ· τοῦτον δὲ διαδέξασθαι Ἀριστόβουλον, ὃν καὶ βασιλεῦσαι ἐνιαυτόν· μετὰ δὲ τοῦτον Ἀλέξανδρος ἔτεσι κζʹ, μεθ' ὃν τὴν γυναῖκα Ἀλεξάνδραν, ἐφ' ἣν τὰ πάντα ἀπὸ ἐνάτου ἔτους Δαρείου ἔτη συνάγεται υλδʹ, ὁπόσα δ' ἂν γένοιτο ἐκ τῶν ξβʹ ἑβδομάδων ἐν αἷς οἱ χριστοὶ ἡγούμενοι, οὗτοι δ' ἂν εἶεν οἱ ἀρχιερεῖς, ἀρξάμενοι ἀπὸ Κύρου τῶν τοῦ ἔθνους προέστησαν πραγμάτων· πρόδηλον γὰρ ἀπό τε τῆς ἱερᾶς γραφῆς, οὐ μὲν μὴν ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προτεθεισῶν τοῦ Ἰωσήπου φωνῶν, ὡς ὅτι μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἐξ αὐτοῦ Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς κατὰ διαδοχὴν ἐχρῶντο, μέχρι ὧν ὁ Ἰώσηπος ὀνομάζει Ἀσαμωνίου παίδων, οὓς ἡ γραφὴ Μακκαβαίους ὠνόμασεν, ὧν πρῶτος ἀρχιεράτευσεν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἐπικληθεὶς, ὃς καὶ καθηγήσατο τοῦ λαοῦ τοὺς 57
Ἀντιόχου τροπωσάμενος στρατηγούς· μεθ' ὃν Ἰωνάθης ἀδελφὸς αὐτοῦ ὁμοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὴν τοῦ λαοῦ διαλαμβάνει προστασίαν· καὶ αὖθις τούτου ἀδελφὸς Σίμων ἀρχιερεὺς, μεθ' ὃν Ὑρκανὸς, μεθ' ὃν Ἰούδας, ὁ καὶ Ἀριστόβουλος, διαδέχεται· καὶ πρῶτος ἐπὶ τῇ ἀρχιερωσύνῃ καὶ βασιλείᾳ περιέθετο διάδημα· μεθ' ὃν τὴν ἀρχιερωσύνην ὁμοῦ καὶ τὴν βασιλείαν παραλαβὼν Ἀλέξανδρος ἐπὶ διαδόχῳ γυναικὶ τελευτᾷ· 157 ἐν ᾧ τῶν ἐν τῷ Δανιὴλ συμπερασθεισῶν ἑβδομάδων οἱ ἐξ ἱερέων ἄρχοντες χριστοὶ προσαγορευόμενοι διαλείπουσιν· ὥστε δηλοῦν τὸ φάσκον λόγιον, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, τόσασδε ἔσεσθαι ἑβδομάδας· ὡσεὶ σαφέστερον εἰρήκει, θʹ καὶ ξʹ διελεύσεσθαι ἐτῶν ἑβδομάδας, τοῦτ' ἔστι χρόνων ον γʹ καὶ πʹ καὶ υʹ ἐτῶν, ἐν ᾧ χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς κατὰ διαδοχὴν ἡγούμενος τῶν τοῦ λαοῦ προστήσεται πραγμάτων. Καὶ δὴ παντί τῳ σαφὲς ἐκ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν, ὡς τοσοῦτος ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὴν τελευτὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ ὑστάτου αὐτῶν ἡγησαμένου ἀρχιερέως παρίσταται· μεθ' ὃν μόνη τῶν πώποτε τὸ τηνικαῦτα γυνὴ τὴν τοῦ ἔθνους βασιλείαν διαλαμβάνει, ἐξ ἧς ὁμοῦ τά τε τῆς Ἰουδαίων ἡγεμονίας, καὶ τὰ τῆς ἐκ προγόνων εὐσταθῶς προϊούσης ἀρχιερωσύνης συγχεῖται. Διαλαβοῦσα γοῦν ἡ προδεδηλωμένη τὴν ἀρχὴν, τὴν μὲν ἀρχιερωσύνην Ὑρκανῷ τῷ παιδὶ δίδωσιν, αὐτὴ δὲ τὴν βασιλείαν ἔτη θʹ κατασχοῦσα τελευτᾷ· μεθ' ἣν Ἀριστόβουλος, ἕτερος αὐτὸς πλεῖστα στασιάσας πρὸς τὸν ἀδελφὸν, ἐκεῖνον μὲν τὴν ἀρχιερωσύνην ἀφαιρεῖται, αὐτὸς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ τῆς βασιλείας μετὰ τρίτον ἔτος ἀποπίπτει· Ῥωμαίων γὰρ αὐτίκα στρατηγὸς Πομπήϊος ἐπιστὰς, τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ κατὰ κράτος πολιορκεῖ, μιαίνει τε τὰ ἅγια μέχρι τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ προελθὼν, τὸν δὲ Ἀριστόβουλον δέσμιον ἐπὶ Ῥώμης ἅμα τέκνοις ἀναπέμπει· μεθ' ὃν καὶ τοῦ Ὑρκανοῦ ὑπὸ Πάρθων αἰχμαλώτου ἀχθέντος, τὴν κατὰ Ἰουδαίων βασιλείαν πρῶτος ἐξ ἐθνῶν. Ἡρώδης 158 παρὰ τῆς συγκλήτου Ῥωμαίων ἐγχειρίζεται· ὡς μὲν ὁ Ἰώσηπος παραδίδωσιν, Ἰδουμαῖος κατὰ πατέρα τὸ γένος ὢν, Ἀράβιος δὲ κατὰ μήτερα· ὡς δ' ὁ Ἀφρικανὸς, οὗ μικρῷ πρόσθεν ἐμνήσθημεν, φασὶν οἱ τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβοῦντες Ἀντίπατρον, τοῦτον δ' εἶναι αὐτῷ πατέρα, Ἡρώδου τινὸς Ἀσκαλωνίτου τῶν περὶ τὸν νεῶ τοῦ Ἀπόλλωνος ἱεροδούλων γεγονέναι. Εἰς δὴ οὖν τὸν τοιοῦτον τῆς Ἰουδαίων περιελθούσης ἀρχῆς, ἐν τα (sic) αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ ἡ παρὰ Μωσεῖ φερομένη τοῦ Ἰακὼβ πληροῦται πρόρρησις, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα φήσασα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν· καὶ πρόδηλόν γε ἔκ τε τῶν ἱστοριῶν, καὶ τῶν ἡμῖν παρατεθέντων, ὅτι δὴ μέχρις Ἡρώδου, καθ' ὃν ὁ Χριστὸς γεγέννηται, οὐ διέλειπεν ἡ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων κατὰ διαδοχὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἡγησαμένων ἀρχή· πρώτου δὲ τὸ γένος ἀλλοφύλου βασιλεύσαντος αὐτῶν Ἡρώδου, αὐτίκα μὲν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία πληροῦται, καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν προθεσπισθεῖσα προσδοκία διὰ τῆς εἰς πᾶν ἔθνος διαδραμούσης τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίας ἔργῳ συντελεῖσθαι ἤρξατο· τότε καὶ ἡ ἐν τῷ Δανιὴλ μετὰ τὰς διαληφθείσας ἡμῖν ἑβδομάδας πρόρρησις ἐπεσφραγίζετο, φάσκουσα, καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβʹ ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. 159 Τίνα μὲν οὖν τρόπον ἡ τῶν προρρηθεισῶν ἑβδομάδων τῶν τε προτέρων νζʹ, καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις ξβʹ, προφητεία, –ἐν αἷς τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῆς μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορίας δηλούσης τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς, ὅτε χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, –πέρας εἴληφεν εἰς τοὺς κατὰ Ἡρώδην χρόνους, ὡς δύναμις ἡμῖν, δεδήλωται· πῶς δ' ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προδηλωθέντος τῶν 58
ἑβδομάδων χρόνου ἐξωλοθρεύθη χρίσμα, ὅτι μὴ κρίμα ἦν ἐν αὐτῷ, ὥσπερ δ' οὖν τὸ λόγιον μηνύει, σημαῖνον ὅτι μετὰ κρίσεως εὐλόγου τὸ χρίσμα τὸ κατὰ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ τοῦ δηλουμένου καιροῦ συντελεσθήσεται, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῖς ἐπιστήσασι τῇ τε τοῦ νόμου διατάξει, ἐν ᾗ διὰ βίου μέχρις αὐτῆς τελευτῆς προστέτακται τὴν ἀρχιερωσύνην τοὺς οἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῇ μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορίᾳ, δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς ἀκολούθως τῇ περὶ αὐτῶν νομοθεσίᾳ τῆς τιμῆς ἠξιῶσθαι, ὅπως τε κατ' αὐτὸν Ἡρώδην οὐ μόνον τὰ τῆς τοιαύτης περὶ τοὺς ἀρχιερεῖς διαταγῆς συγχεῖταί τε καὶ διαφθείρεται, ἀλλὰ καὶ τῆς ἁγίας στολῆς, ἣν ὑπομόνον (sic) ἐξῆν εἶναι τὸν ἀρχιερέα, ὅτι μὴ δ' ἑτέρῳ ἢ αὐτῷ μόνῳ ἐν ταύτῃ λειτουργεῖν ἐξὸν ἦν, τὴν ἐξουσίαν αὐτοὺς Ἡρώδης ἀφελόμενος ὑφ' ἑαυτὸν, καὶ ταῦτα ἀλλόφυλος ὢν, ποιεῖται. Εἰ δὲ χρὴ καὶ τούτων παραθέσθαι ἐλέγχους, δέχου δὴ τοῦ μάρτυρος 160 τὰς φωνὰς ἃς ὁ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων Ἰώσηπος, τῆς τῶν ἱερέων καὶ αὐτὸς ἠξιωμένος τιμῆς, καὶ γένους τοῦ παρ' αὐτοῖς διαφανεστάτου, ἐν εἰκοστῷ τῆς Ἀρχαιολογίας κατατέθειται συγγράμματι. Περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀρχιερέων παρατροπῆς ὧδέ πως κατὰ λέξιν γράφει· Τὴν δὲ βασιλείαν Ἡρώδης παρὰ Ῥωμαίων ἐγχειρισθεὶς, οὐκέτι τοὺς ἐκ τοῦ Ἀσαμωναίου γένους καθίστησιν ἀρχιερεῖς, ἀλλά τισιν ἀσήμοις καὶ οὐκ ἐξ ἱερέων οὖσιν, πλὴν ἑνὸς Ἀριστοβούλου, τὴν τιμὴν ἀπένεμεν· τὸν δὲ Ἀριστόβουλον Ὑρκανοῦ τοῦ ἀπὸ Παρθῶν αἰχμαλωσιασθέντος υἱὸν ὄντα καταστήσας ἀρχιερέα, τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ συνώκησεν Μαριάμμῃ, τὴν τοῦ πλήθους πρὸς ἑαυτὸν θηρώμενος εὔνοιαν διὰ τὴν Ὑρκανοῦ μνήμην· εἶτα φοβηθεὶς μὴ πρὸς τὸν Ἀριστόβουλον πάντες ἀποκλίνωσιν, ἀνεῖλεν αὐτὸν ἐν Ἰεριχῷ, πνιγῆναι μηχανησάμενος κολυμβῶντα, καθὼς ἤδη δεδηλώκαμεν. Μετὰ τοῦτον οὐκέτι τοῖς ἐγγόνοις τῶν Ἀσαμωναίου παίδων τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπίστευσεν· ἔπραξεν δὲ ὅμοια τῷ Ἡρώδῃ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀρχιερέων Ἀρχέλαός τε ὁ παῖς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἀρχὴν Ῥωμαῖοι τῶν Ἰουδαίων παραλαβόντες. Ταῦτα μὲν περὶ τούτων ὁ Ἰώσηπος· περὶ δὲ τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας ταῦτα ἱστορεῖ· Ἡρώδης δὲ βασιλεύσας τήν τε βάριν ταύτην ἐν ἐπιτηδείῳ κειμένην κατασκευάσας πολυτελῶς, Ἀντωνίαν καλεῖ ὄνομα, καὶ τὴν στολὴν τὴν ἀρχιερατικὴν ὥσπερ καὶ λαμβάνει τῇδε κειμένην κατεῖχεν, πιστεύων οὐδὲν νεωτεριεῖν ἐπ' αὐτῷ τὸν λαὸν δι' αὐτήν. Ἔπρασσε δὲ τὰ ὅμοια τῷ Ἡρώδῃ καὶ ὁ ἐπικατασταθεὶς αὐτῷ βασιλεὺς Ἀρχέλαος, υἱὸς ὢν, παρ' οὗ Ῥωμαῖοι διαδεξάμενοι τὴν ἀρχὴν ἐκρά 161 τουν τῆς στολῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀποκειμένης ἐν οἴκῳ λίθου οἰκοδομηθέντι ὑπὸ σφραγῖδι. Ἐκ δὴ τούτων ἀναμφίλεκτος γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅτι δὴ κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους τὰ τῆς προφητείας περιγραφῆς ἔτυχεν· εἰ δὲ μὴ συνομολόγοιεν τούτοις οἱ ἐκ περιτομῆς, αἰτητέον αὐτοὺς ἑτέραν παρὰ τὴν ἡμετέραν τῆς γραφῆς διήγησιν, καὶ δεικτέον ὡς ἄρα κατ' αὐτοὺς ψευδεῖς ἀνάγκη τὰς τοῦ τηλικούτου Γαβριὴλ ἀπελέγχεσθαι προρρήσεις, εἰ μηδὲν τῶν προαναπεφωνημένων ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο χιλίων ἤδη πλησιαζόντων ἐτῶν γεγένηται· ἀλλ' ἡμῖν γε σαφῶς ἀληθὴς ὁ λόγος ἀποδείκνυται κατὰ τὰς ἀβιάστως παρατεθείσας ἡμῖν διηγήσεις, αἷς ἀκολούθως εὐχερὲς ἀποδοῦναι τίνα τρόπον καὶ ἡ μετὰ πάσας ὑστάτη ἐπιφερομένη ἑβδομὰς μία ἐνεδυνάμωσεν διαθήκην πολλοῖς, τὴν καινὴν διαθήκην τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, τὴν ἐπὶ πᾶσαν διαδοθεῖσαν τὴν οἰκουμένην, καὶ οὐκέτι μὲν ἑνὶ μόνῳ τῷ Ἰουδαίων ἔθνει, ἀλλ' ἤδη καὶ πλείοσι κηρυχθεῖσαν, ὥστ' ἂν διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ τὸ, δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. Ἐπιστῆσαι δὲ εὔλογον, ὅτι μὴ ἑξῆς ταῖς λοιπαῖς ἑβδομάσιν ἡ τελευταία ἑβδομὰς μία συνῆπται, ἥν φησιν ὁ λόγος δυναμώσειν διαθήκην τοῖς πολλοῖς· οὐ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ζʹ καὶ ξβʹ ἑβδομάδων καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς πεποίηκεν· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ διελὼν τοῦ παντὸς 59
χρόνου τὸν ἀριθμὸν εἴς τε τὰς ζʹ καὶ ἑξῆς τὰς ξβʹ ἑβδομάδας συνημμένην πεποίηται τὴν διαίρεσιν, ταῖς ζʹ τὰς ξβʹ συνάψας, καὶ μηδένα χρόνον μὴ δὲ πρᾶξιν μεταξὺ καταλιπὼν, ὅτι μὴ δ' ἐμφέρεταί τι 162 διάλειμμα χρόνου διαιροῦν καὶ διαζευγνύον τὸ συνημμένον τῆς κατ' ἐκείνας τὰς ἑβδομάδας ἱστορίας· ἐπὶ δὲ τῆς ἐπιφερομένης ἑβδομάδος μιᾶς μακρά τις καὶ ἀπεσχοινισμένη τυγχάνει διαστολή. Μετὰ γὰρ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβʹ, πρῶτον φησὶν ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ὃ καὶ πρόδηλον τίνα τρόπον πέρας εἴληφεν ἐπὶ τῶν Ἡρώδου χρόνων· εἶτα φησὶ, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ. Τίς δὲ διαφθερεῖ ἢ τῶν ψυχῶν ὁ διαφθορεὺς διάβολος; Τίς δὲ ὁ ἐρχόμενος ἡγούμενος, ἢ ὁ ἐξ ἐθνῶν πρῶτος αὐτῶν ἡγησάμενος Ἡρώδης, καὶ οἱ μετ' αὐτὸν εἰς δεῦρο τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἡγεμονίαν διειληφότες; Ὥσπερ γ' οὖν τοὺς πάλαι αὐτῶν ἡγουμένους ἀρχιερεῖς χριστὸν ἡγούμενον αἰνιγματωδῶς προσεῖπεν ἡ προφητεία, τὸν αὐτὸν τρόπον τοὺς μετὰ τὴν ἐκείνων κατάπαυσιν ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν ἄρξαντας ἐρχόμενον ἡγούμενον προσηγόρευσεν, φήσασα, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· ὅπερ σαφέστερον ὁ Ἀκύλας ἐκδέδωκε ποιήσας, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ λαὸς ἡγουμένου ἐρχομένου. Καὶ πρόδηλον ὅπως ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς τῶν μετὰ τοὺς χριστοὺς ἡγουμένους τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἀρχὴν διαδεξαμένων ἐξ ἐθνῶν ἡγουμένων, νόμοις ἐθνῶν χρώμενος, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διέφθειρεν, καὶ ὁ κατὰ διάνοιαν δὲ τῶν ψυχῶν ἡγούμενος φθορεὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ κατὰ τὴν προφητείαν ἐληλυθότι πᾶσαν φθορὰν ἐνηργήσατο αὐτῷ τε πρότερον τῷ λαῷ, καὶ τοῖς τὴν πόλιν ἐνοικοῦσι πολίταις, ἔπειτα δὲ καὶ τῷ ναῷ καὶ τῇ πάλαι συντε 163 λουμένῃ ἐν αὐτῷ λατρείᾳ. Καὶ ταύτην γε αἰτίαν τῆς παραυτίκα γεγενημένης τοῦ Χριστοῦ παρουσίας προσημαῖνόν που θεῖον λόγιον φησὶν, Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιῶν, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Εἶθ' ὡς διεφθορότων τῶν προδεδηλωμένων τὰ διαληψόμενα αὐτοὺς προδιδάσκων ὁ λόγος φησὶ, καὶ κοπήσονται ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε κοπήσονται, ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς· ἔτι δὲ τούτων συντελουμένων τε καὶ ἐνεργουμένων, καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. Αὕτη δ' ἂν εἴη ἡ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, δι' οὗ τῆς καινῆς τὴν παράδοσιν διαθήκης ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν πολλοῖς τοῖς μαθητευθεῖσιν αὐτῷ ἐνεδυνάμωσε· τότε μὲν πρὸ τοῦ πάθους συνὼν αὐτοῖς καὶ συμπολιτευόμενος, τότε δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν δι' ἡμερῶν μʹ ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ συναλιζόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ παρήγγελλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι. Ταύτης δὲ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ ἡμίσει δι' ἣν πέπονθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν καὶ τὰ ἀκόλουθα τῆς θείας ἐπληρώθη προρρήσεως, ἀμφὶ γοὖν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη κηρύξας, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν εὐαγγελίων παρίσταται γραφῆς· διὸ εἴρηται, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή· καὶ σαφές γε ὅπως ἅμα τῷ πάθει δυνάμει ἤρθη ἐξ αὐτῶν θυσία καὶ σπονδή· ὅτε κατὰ μὲν τὴν τῶν εὐαγγελίων γραφὴν 164 τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω· κατὰ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσήπου ἱστορίαν, Ἐν αὐτῇ τῇ πεντηκοστῇ νύκτωρ οἱ ἱερεῖς παρελθόντες εἰς τὸ ἱερὸν, ὥσπερ αὐτοῖς ἔθος ἦν, πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ κτύπου, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας, μεταβαίνομεν ωμεν ἐντεῦθεν. Ταῦτα δὲ κατὰ λέξιν καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια ταῖς ἱστορίαις παραδοὺς ὁ Ἰώσηπος συμβάλοιτ' ἂν ἡμῖν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δυνάμει λελύσθαι τε καὶ καθῃρῆσθαι μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τὰ τῆς τοῦ λαοῦ σωματικῆς λατρείας. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὴν ἑβδομάδα τὴν δυναμώσασαν διαθήκην πολλοῖς ἀποδοθεῖσαν 60
ἑρμηνείαν· ταύτην γὰρ εἰς τὴν ἐν δεκάσιν ἑβδομάδα μεταλαβὼν ὁ λόγος παρίστη τὸν σύμπαντα τῶν ἀποστόλων χρόνον εἰς ἑβδομηκονταετίαν συντείνειν, ἐν ᾗ τὸ κήρυγμα τῆς καινῆς διαθήκης οὐκέτι ἑνὶ, ἀλλὰ πολλοῖς ἔθνεσι κηρυχθὲν εἰς πᾶσαν ἐνεδυναμώθη τὴν οἰκουμένην· καὶ γὰρ οὖν ἐκ τῶν ἱστοριῶν δείκνυται Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μαθητὴς μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ ἔτεσιν ἐπιβιοὺς οʹ, μέχρι γὰρ τῆς Τραϊανοῦ λόγος ἔχει παραμεῖναι αὐτὸν βασιλείας, κατά τε ταύτην τὴν διήγησιν πρόδηλον ὅπως ἐν τῷ ἡμίσει ταύτης τῆς ἐν δεκάσιν ἑβδομάδος ἤρθη θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ τὸ λεγόμενον βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἔστη ἐν τόπῳ ἁγίῳ. Τὰ γοὖν ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως ἐπὶ τὴν ὑστάτην κατὰ Οὐεσπασιανὸν πολιορκίαν εἰς ἔτη πέντε καὶ τριάκοντα συντείνει· ἅπερ ἂν γένοιτο τῆς ἀποδοθείσης ἑβδομάδος τὸ ἥμισυ· 165 ὅτε καὶ παντελῆ τὴν διὰ πυρὸς φθορὰν καὶ κατασκαφὴν τοῦ πάλαι ἱεροῦ καὶ ἁγίου νεῶ πεπονθότος ἐπισφράγισμα εἴληφεν· καὶ τὸ, ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων· ὅπερ βδέλυγμα ἐρημώσεως μέχρι συντελείας βίου παραμεῖναι δηλοῖ τὸ λόγιον, φάσκον, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπιτεμόμενοι τὴν διήγησιν παρατεθείμεθα· ὥρα δὲ ἤδη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τὸν Ἡσαΐαν· ὃς μόνος ἀπὸ πασῆς τῆς παλαιᾶς ἡμῖν περιλέλειπται γραφῆς. 166 ΛΟΓΟΣ Δʹ. Ψ. Ἡσαΐου. Τὰς ἀπὸ τῶν Ἡσαΐου Προφητικὰς Ἐκλογὰς μόνας ἡμῖν λειπούσας ἀπανθίσασθαι πειρώμενοι, πρὸς τοὺς ἀπίστως περὶ τὰς προφητείας διακειμένους ὀλίγα προδιαληψόμεθα εἰς παράστασιν τῆς τῶν προφητῶν ἀληθείας. Καὶ δὴ πρῶτον καλῶς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν τετηρημένον παραθήσομαι λογισμόν. Εὖ γοὖν εἰρηκέναι μοι δοκοῦσιν, ὡς ἄρα τοῖς ὑπὸ τὸν Μωσέως νόμον αὐτὸς ὁ νόμος διαμαρτύρεται, ὅτι δὴ τὰ ἔθνη ὧν μεταξὺ πολιτεύσονται κληδόνων καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ, φησὶν, οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου· καὶ ἔτι γε εἴργων αὐτοὺς ὁ θεῖος λόγος ἔκ τε οἰωνιστικῆς καὶ πάσης τῆς διὰ δαιμόνων περιέργου μαντείας ἐπιφέρει, λέγων, προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου. Ἄρ' οὖν τούτων αὐτοῖς ἀναγεγραμμένων, μὴ ἔργῳ δὲ γενομένων, μὴ δὲ παρόντων αὐτοῖς προφητῶν ἀνδρῶν, δύνατον ἦν αὐτοὺς πιστεύειν τῷ νόμῳ, καὶ τῷ ταῦτα ἐπαγγειλαμένῳ λόγῳ οὕτω προφανῶς καὶ ἐναργῶς ψευδομένῳ, ἢ δῆλον ὅτι ὑπ' αὐτῆς τῆς περὶ τὴν πρόγνωσιν τῶν ἐσομένων λιχνείας ἀγόμενοι κατεφρόνησαν τῶν ἰδίων, ὡς οὐδὲν ἀληθὲς ἐχόντων οὐδὲ 167 θεῖον, διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς προφήτας, αὐτόμολοι δὲ ἐπὶ τὰ τῶν ἐθνῶν μαντεῖά τε καὶ χρηστήρια μετήεσαν; Ἀλλὰ γὰρ φαίνονται οὐ μόνον Μωσέα, ἀλλὰ καὶ πλείους μετ' αὐτὸν ὡς Θεοῦ προφήτας προσιέμενοι, οὐκ ἄλλως δῆλον ὅτι ἢ τῷ πείραν τῆς ἐν αὐτοῖς θειότητος εἰληφέναι· οἵδε γὰρ αὐτοῖς οὐ μόνον περὶ τῶν μακροῖς ὕστερον χρόνοις μελλόντων ἔσεσθαι προυθέσπιζον, ἀλλὰ καὶ περί τινων προχείρων καὶ βιωτικῶν προύλεγον· οἷον περὶ ὄνων ἀπολωλυιῶν, καὶ περὶ νοσούντων ἐπισφαλῶς εἰ βιώσονται ἢ μὴ, καὶ περὶ μελλούσης ἔσεσθαι τῷ λαῷ εὐθηνίας, καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ ταῖς κατ' αὐτοὺς ἱστορίαις ἐμφέρεται· ἅπερ εἰ μὴ τοῦτον γεγόνει τὸν τρόπον, ἀποκρινέσθω τίς, τίνι δὴ ποτὲ οὖν λόγῳ προφήτας ἡγοῦντό τε καὶ ἀπεκάλουν, ἢ διὰ τί γραφῆς τοὺς λόγους αὐτῶν ἠξίουν; Τίς δ' ἡ αἰτία, δι' ἣν καὶ τοῖς μετέπειτα παισὶν ἑαυτῶν, ὡς ἂν δὴ θείας, αὐτῶν τὰς γραφὰς παρεδίδοσαν· μηδὲν γάρ τι θεῖον μὴ δὲ παράδοξον ἐν τοῖς ἀνδράσιν ἑορακότας εἰκῆ καὶ μάτην οἴεσθαι περὶ αὐτῶν τοιαῦτα διειληφέναι πάντων ἐστὶν ἀπιθανώτατον. Εἰ δ' ἀναδράμοι τίς ἐπὶ τοὺς τότε χρόνους τῇ διανοίᾳ, τί ἄρα ἐπινοήσειεν, ὁρῶν ἄνδρας ἀγροίκους καὶ τὸ σχῆμα λιτοὺς, αἰπολοὺς τινὰς καὶ ποιμένας, εἰς μέσον παντὸς τοῦ ἔθνους παριόντας, καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ τινὰ λέγοντας, καὶ τάδε λέγει Κύριος ἀναβοωμένους, ἐπί τε βασιλέων καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ μετὰ παραστήματος ἀκαταπλήκτου δημηγοροῦντας, καὶ σοφίαν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνδεικνυμένους, τὴν καὶ 61
εἰς ἔτι νῦν ἐν ταῖς προφητείαις 168 αὐτῶν φερομένην, μυρία τε ἄλλα δι' αἰνιγμάτων καὶ παραβολῶν ἀπόρρητα φιλοσοφοῦντας, ἠθικήν τε καὶ δογματικὴν τῇ Ἑβραίων φωνῇ διδασκαλίαν τῷ λαῷ παραδιδόντας, καὶ πρὸς ἐπὶ τούτοις τὸν βίον τοῖς λόγοις αὐτῶν κατάλληλον ἐνδεικνυμένους, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀκολακεύτως ὁμιλοῦντας, εἰς πρόσωπόν τε τοὺς ἀσεβεῖς διελέγχοντας, ὡς καὶ ἐπιβουλεύεσθαι πρὸς αὐτῶν μέχρι θάνατον, ῥωμαλέῳ καὶ γεννικῷ παραστήματι τῷ ἀληθεῖ λόγῳ παρισταμένους. Ταῦτά τις εἰς νοῦν εὐγνωμόνως θέμενος, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσειεν κατὰ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐπίπνοιαν ταῦτα πάντα περὶ αὐτοὺς γεγονέναι; Διὸ καὶ τότε θαυμάζεσθαι αὐτοὺς εἰκὸς ἦν παρὰ τοῖς ἔμφροσιν, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν ἀναγράπτους παρὰ τοῖς ἱερογραμματεῦσι φυλάττεσθαι, εἰς ἔτι τε νῦν παρ' ὅλῳ τῷ ἔθνει προφήτας γεγονέναι τοῦ Θεοῦ πιστεύεσθαι· ὃ καὶ ἐναργέστατα μάλιστα παρίστησιν ἡ ἡμετέρα περὶ τοῦ Χριστοῦ διάληψις, καθ' ἣν ἀποδείκνυμεν πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν οἰκονομίαν γεγενημένην, τά τε περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐξ ἁπάντων ἐθνῶν γενομένης δι' αὐτοῦ κλήσεως ἀκριβῶς προεγνῶσθαί τε καὶ πρὸ μυρίων ὅσων ἐτῶν τοῖς θεσπεσίοις ἐκείνοις ἀνδράσι προειρῆσθαι· ὧν τὰς ἱερὰς βίβλους Ἰουδαῖοι μᾶλλον ἂν ἡμῶν εἶεν ἀξιοπιστότεροι μετὰ πάσης σεβασμίου τιμῆς περιέποντές τε καὶ προφέροντες. Τούτων ἡμῖν χρησίμως προδιαληφθέντων ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ὁδευτέον. 169 Ψ. Ἐκ τοῦ Ἡσαΐου. Αʹ. Ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἡσαΐαν υἱὸν Ἀμὼς περὶτῆς Ἰουδαίας, καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Ὅτι ἔσται ἐν ταῖςἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλὰ, καὶ ἐρούσιν, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ· καὶ κρινεῖ ἀναμέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν πολύν· καὶ συγκόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ' ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν. Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περιτομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπὸς, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος· ἐκ γὰρ Σιὼν, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωσέως νόμου δεδομένου· τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλὴμ, ἀλλ' ἐκ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγχει ξει πολὺν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης ἐγγενομένης τοῖς πρὸς τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τὰ πρότερον αὐτῶν πολεμικὰ σκεύη τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργίᾳ προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν 170 οὐκ οἶδ' εἴ τίς ἐστιν πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πεπιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστιν πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προφητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τὰ προφητευθέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφητειῶν τὰ ἀποτελέσματα. Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακεκηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς καινῆς διαθήκης, τὸν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτήριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ προελθὼν, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκεν, κατὰ τὸ, ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν· ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ἐρχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχῆς διάγει βαθυτάτῃ τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας ἐπιμελούμενα, 62
γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Εἴτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ' ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον· ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν (sic) ἀποπληροῦσθαι· πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναταί πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς, ἐν γὰρ ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ' ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανὲς 171 γεγένηται τὸ ὄρος τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε ἐμφανῆ γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτεθείσης προφητείας φωναὶ, δι' ὧν εἴρηται τὸ, Ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιὼν, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη· καὶ ὅτε πεπλήρωται τὸ, Ἀκούσατε λόγων Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων· προσέχετε νόμον Θεοῦ, λαὸς Γομόρρας. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν, λέγει Κύριος; καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέρει, τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, μισεῖ ἡ ψυχή μου· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅτ' ἂν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν, αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. Καὶ ὅρα πῶς ὁ λόγος ταῦτα πάντα ἀποτεινάμενος οὐκ εἰδωλολατρείαν ἐνταῦθα οὐδ' ἑτέραν αὐτοῖς ἁμαρτίαν ἐγκαλεῖ, οὐδὲ μὴν αἱμάτων πολλῶν ἀλλ' ἑνὸς ἐξαιρέτου τινὸς αἵματος, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἔκχυσιν, περὶ οὗ σαφῶς ὁ λόγος τὸν λαὸν ἀπελέγχει λέγων, αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις· δι' ἣν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιλέγεται τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί; μεθ' ἃ πάντα τελευ 172 τῶν ὁ λόγος αὖθις τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν προμηνύων φησίν· Ἔσονται γὰρ ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα τὰ φύλλα, καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν καλάμη στιππύου, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτῶν ὡς σπινθῆρες, καὶ κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατ' αὐτῶν προαποφηναμένη ἡ προφητεία, ἑξῆς ἐπιφέρει τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκτεθεῖσαν περικοπὴν, δι' ἧς εἴρηται τὸ, Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου. Σαφῶς μετὰ τὴν ἐκείνων ὁλοσχερῆ καὶ τελείαν ἀποβολήν τε καὶ ἐρήμωσιν τὰς τῆς καινῆς διαθήκης ὑποφαίνουσα οἰκονομίας, καθ' ἃς ἐμφανὲς τοῖς πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ ὄρος γέγονε τοῦ Κυρίου. Ποῖον δὲ ὄρος ἢ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς Λόγος; Αὐτὸς ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, ὃν προαποδεδώκαμεν, περὶ οὗ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον· καὶ τὸ, ὄρος ὃ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Πρὸς τούτῳ δὲ τῷ ὄρει καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐμφανὴς γέγονεν· οἶκος δ' ἂν εἴη Θεοῦ ἡ ἐκκλησία, ἡ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων ἀποστολικῶν τε καὶ προφητικῶν λόγων ἐπεστηριγμένη· τούτων δὲ ἐμφανῶν γενομένων ἐπ' αὐτὸ τοῦτο τὸ ὄρος, δῆλον δ' ὅτι τὸν θεῖον λόγον οὐ κεκτημένος ὁ Ἰσραὴλ, οὐδ' ὁ πολλαχοῦ δηλούμενος οἶκος Ἰακὼβ, ἀλλ' ἁπαξαπλῶς πάντα τὰ ἔθνη· καὶ δὴ σαφὲς πῶς καὶ τίνα τρόπον ἀποτελεσθέντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας τῶν προειρημένων, ἐμφανῶν τε γενομένων τοῦ τε ἀποδεδομένου ὄρους καὶ τοῦ δεδηλωμένου οἴκου, ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν διὰ τῆς εἰς 173 Χριστὸν τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως προσεληλυθότες τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, πάλαι μὲν ἀγνοοῦντες τὰ τηλικαῦτα, νυνὶ δὲ διὰ τὴν θείαν χάριν ἐπιγνόντες αὐτὰ, προσεληλύθαμεν Σιὼν ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ· καὶ ἅτε παιδευθέντες ὑπὸ τοῦ ἐξεληλυθότος ἢ καὶ καταβεβηκότος ἐκ τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ Λόγου Θεοῦ, ὡς ὅτι ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ 63
ἡμῶν· ἐπὶ τοῦτον τὸν ἐπουράνιον οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τὸ Σιὼν, καὶ αὐτὸ ἐπουράνιον ὄρος Κυρίου, διεγείροντες ἀλλήλους καὶ κατασπεύδοντες διὰ τῆς διδασκαλείας καὶ προτροπῆς φαμὲν, δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Τούτων δ' ἀποτελεσθέντων, καὶ Θεοῦ χάριτι πᾶσιν ἡμῖν ἐμφανῶν γενομένων, καὶ ἄλλη τίς προφητεία πέρας εἴληφεν, δι' ἧς αὐτὸς ὁ σωτήριος λόγος σαφέστερον ἐπιμαρτυρεῖ τῇ μετὰ χεῖρας περικοπῇ τῆς τοῦ Ἡσαΐου προφητείας, λέγων, ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἔμε μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἔμε μὴ ζητοῦσιν· εἶπα, ἰδοὺ ἐγὼ εἰμὶ ἔθνει, οἳ οὐκ ἐπεκάλεσαν τὸ ὄνομά μου. Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἐκλάβοι τίς τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ποῖον ἂν ὄρος ἢ ποῖον Θεοῦ οἶκον ἄλλως ἔχοι ἂν ἐπιδεῖξαι, περὶ ὧν ἡ προφητεία, ὡς μὴ τότε ὄντων σωματικῶς ἐμφανῶν, τὰ προεκτεθέντα σημαίνει. Δύναται δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς τὴν δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἁρμόττεσθαι, ὡς τότε μᾶλλον ἢ νῦν πληρωθησομένων τελείως τῶν προπεφητευμένων. Ἰστέον 174 δὲ ὡς τὰ αὐτὰ κατὰ λέξιν σχεδὸν ἐμφέρεται καὶ ἐν τῇ τοῦ Μιχαίου προφητείᾳ. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Βʹ. Ἰδοὺ δὴ, ὁ δεσπότης τῆς Σαβαὼθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν, καὶ δικαστὴν, καὶ προφήτην καὶ στοχαστὴν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύσουσιν αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιλέγει Θεός· Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκεν, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίας, τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦντες. Δι' ὅτι νῦν ἐταπεινώθη ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς· τὴν δὲ ἁμαρτίαν αὐτῶν ὡς Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐνεφάνισαν· οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, δι' ὅτι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν, καθ' ἑαυτῶν εἰπόντες, Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστίν· τοίνυν τὰ γενήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Καὶ ἡ λεγομένη Σολομῶντος Σοφία τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περὶ τοῦ δικαίου λελεγμένοις οὕτως ἔχει· Ἐνεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστὶν, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς λόγοις ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις σαφῶς ἐκ τῆς συμφράσεως ἐμφαίνεται περὶ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένα· καὶ τὰ ἐνθάδε τοιγαροῦν περὶ τῶν ἐπιβουλευσάντων 175 αὐτῷ καὶ καθ' ἑαυτῶν μᾶλλον, ἤ περ κατ' αὐτοῦ πονηρὰν βουλὴν βουλευσαμένων προφητεύεται· δι' ὃ καὶ καταλλήλως τὸν ταλανισμὸν ἑαυτοῖς ὁ λόγος ἐπάγει, διὰ τοῦ, οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν· ἀλλὰ καὶ τὴν κόλασιν τὴν περιμένουσαν αὐτοὺς προτίθησι λέγων, τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται· ὁποῖα γὰρ ἔσπειραν κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα καὶ θεριοῦσιν ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ κριτηρίῳ. Ἤδη δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον ὅρα εἰ μὴ μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλὴν ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ προκείμενος τῆς προφητείας λόγος, ὁ φάσκων, ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαὼθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν. Ἀληθῶς γὰρ ἀφῄρηται ἀπ' αὐτῶν ἡ πάλαι πρότερον ἐμπολιτευομένη ἐν αὐτοῖς θεία καὶ οὐράνιος χάρις, καὶ οὐκέτ' ἐστὶν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς οὔτε προφήτην, οὔτε στοχαστήν· ποῦ δὲ καὶ ὁ πολεμιστὴς αὐτῶν ἢ ὁ δικαστὴς, ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἢ ὁ συνετὸς ἀκροατής; Εἰ δὲ καὶ δοκοῦσιν ἄρτου τοῦ πνευματικοῦ μετέχειν ἐν τῷ τοῖς ἱεροῖς ἐντυγχάνειν τοῦ Θεοῦ λόγοις, ἀλλ' ὅρα εἰ μὴ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἰσχὺς ἡ ἐν τοῖς θείοις γράμμασιν ἐναποκειμένη ἐξ αὐτῶν ἀφῄρηται· σαφῶς δ' ἐπὶ τούτοις καὶ ἡ Ἱερουσαλὴμ ἀνεῖται, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ πάντα εἰς αὐτοὺς πεπλήρωται διὰ μίαν ἐκείνην τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἁμαρτίαν· οὐαὶ γὰρ, φησὶν ὁ λόγος, τῇ ψυχῇ αὐτῶν· καὶ τοῦ ταλανισμοῦ τὴν αἰτίαν προστίθησιν λέγων, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν καθ' ἑαυτῶν, εἰπόντες· δήσωμεν τὸν δίκαιον, 64
ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. 176 Ψ. Γʹ. Λαός μου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσσουσιν. Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Οὐκ ἔοικεν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀναφέρεσθαι τὸ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· καὶ μάλιστα τὸ, αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· ἁρμόζοι δ' ἂν περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, Κυρίου καὶ αὐτοῦ χρηματίζοντος, ταῦτα προφητεύεσθαι· καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς ὁ κηρυχθεὶς πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Θεοῦ Λόγος εἰς κρίσιν μετὰ πάντων καταστήσεται, μὴδ' ἑνὶ τῶν ἀσεβῶν χώραν διδοὺς ἀπολογίας, ἅτε εἰς τὰς ἁπάντων ἀκοὰς διαδραμούσης αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας· ἥξει δ' εἰς κρίσιν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων μάλιστα τοῦ λαοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ, οἷα δὴ αὐτῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν αὐτῷ συσκευασαμένων· οἳ καὶ μακαρίζοντες τὸν ἀρχόμενον ὑπ' αὐτῶν λαὸν ἐπλάνων αὐτὸν, λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τοὺς καλοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγους πονηροὺς ὑπάρχειν ἀποφαινόμενοι. Ψ. Δʹ. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ Ἄχαζ, λέγων, Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου Θεοῦ σου εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν Ἄχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω 177 οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν, Ἀκούσατε δὴ οἶκος Δαυίδ· μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις, καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· ἰδοὺ, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν· καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· βούτυρον καὶ μέλι φάγεται, πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν· δι' ὅτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τῶν ἐκ περιτομῆς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν λεγέτωσαν τίς ἡ παρθένος, ἡ κατὰ τὴν προφητείαν ἐν γαστρὶ ληψομένη καὶ τέξουσα τὸν ἐπονομαζόμενον Ἐμμανουὴλ υἱόν· ἀλλ' εἰ φάσκοιεν μὴ γέγραφθαι παρθένον ἀλλὰ νεᾶνιν κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν, λεκτέον, ὡς οὐχ οἱ τυχόντες ἐτύγχανον οἱ πρῶτοι τὴν γραφὴν κατὰ θείαν ἑρμηνεύσαντες οἰκονομίαν, οʹ μὲν ὄντες τὸ πλῆθος, ἀναλελεγμένοι ἀριστινδὴν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, δοκιμήν τε οὐ σμικρὰν κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους ἐπὶ σοφίᾳ δεδωκότες· τί δ' ἂν παράδοξον ὁ λόγος ὑπισχνεῖτο σημεῖον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὥσπερ τι θαυμαστὸν τῷ οἴκῳ Δαυὶδ δοθήσεσθαι προμαρτυράμενος, εἰ περὶ ψιλῆς νεάνιδος ὁ λόγος ἦν· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς κωλύει, εἰ καὶ νεάνιδαν κατ' αὐτοὺς περιέχει τὸ Ἑβραϊκὸν, ὡς περὶ παρθένου δηλοῦσθαι νομίζειν τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ οὖν ἐν τῷ Λευϊτικῷ εὕροις ἂν τὴν ὁμολογουμένως παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ὑφ' ἑτέρον δὲ βεβιασμένην, νεᾶνιν ὑπὸ τῆς γραφῆς ὀνομαζομένην· καὶ ταύτῃ γε ἀξιοπρεπὲς ἂν εἴη τῷ οἴκῳ Δαυὶδ διὰ 178 τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν παρὰ Κυρίου δίδοσθαι σημεῖον, τὸ παραδόξως παρθένον ἀποτεκεῖν, δι' ὃ δὴ καὶ ὁ τεχθησόμενος θαυμαστός τις ὢν ἀνηγόρευται· εἴ γε ἐκ παιδὸς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἐξ αὐτῆς γενέσεως, ἀπειθήσειν μὲν πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι δὲ τὸ ἀγαθὸν προφητεύεται. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτοῦ θαυμαστῶς προαναπεφώνηται Ἐμμανουὴλ τυγχάνον· ὃ ἔστι μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός· ὃ καὶ φήσαιμεν ἂν ἡμεῖς οἱ ὁμολογοῦντες αὐτὸν, καὶ συναισθόμενοι τῆς ἐνθέου καὶ ἀπορρήτου εἰς πάντας ἀνθρώπους διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἐπιδημίας· λέγοιτο δ' ἂν πάλιν Ἐμμανουὴλ ὁ μεθ' ἡμῶν Θεὸς, τῷ τὸν μὲν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπέκεινα οὐ μόνον τῆς θνητῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως τυγχάνειν· τὸν δὲ Υἱὸν, τὸν μεθ' ἡμῶν Θεὸν εἰκότως ὀνομάζεσθαι τῆς μέχρις ἡμῶν ἐπιδημίας αὐτοῦ ἕνεκεν. Ἐπεὶ δέ τινος τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνημαι ταῦτα τῷ Ἄχαζ προφητεύεσθαι περὶ Ἐζεκίου τοῦ ἐξ αὐτοῦ γενομένου καὶ μετ' αὐτὸν βασιλεύσαντος, ἐπιτηρητέον, ὅτι πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν Ἄχαζ καὶ πρὸ τῆς εἰρημένης αὐτῷ ταύτης δὴ αὐτῆς τῆς 65
προφητείας, Ἐζεκίας ἤδη πάλαι γεγενημένος ἀποδείκνυται· ἐπὶ δέκα γοὖν καὶ ἓξ ἔτεσιν τὸν Ἄχας βασιλεύσαντα διαδέχεται, ἄγων ἔτος τῆς ἡλικίας πέμπτον καὶ εἰκοστὸν, ὁπηνίκα τῆς βασιλείας ἤρχετο, ὡς προλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔτεσιν ἐννέα τὴν τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὴν βασιλείαν πάροδον· ἀλλὰ γὰρ ἤδη βασιλεύοντι τὰ προκείμενα τῷ Ἄχας προφητεύεται περὶ τῆς δεδηλωμένης τοῦ Χριστοῦ παραδόξου καὶ θαυμασιωτάτης γενέσεως. Τὰ δὲ 179 κατὰ τὴν λέξιν ἕκαστα ὁποῖον ἔχει νοῦν, τοῖς εἰς τοὺς τόπους τοῦ θαυμασίου ἀνδρὸς ἐξηγητικοῖς ἐντυχὼν ὁ φιλομαθὴς εἴσεται. Ψ. Εʹ. Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς μὲ, Λάβε σεαυτῷ τόμον χάρτου καινοῦ μεγάλου, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων· Πάρεστι γὰρ, καὶ μάρτυράς μοι ποίησον πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Οὐρίαν τὸν ἱερέα, καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτην ῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν, καὶ ἔτεκεν υἱόν· καὶ εἶπεν Κύριός μοι, Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· δι' ὅτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείας ἐναντίον βασιλέως Ἀσσυρίων. Ἐπὶ τῇ τοῦ μέλλοντος ἀποτελεῖσθαι παραδόξου ἀναγραφῇ τόμον καινοῦ μεγάλου ἀγράφου προστάσσεται λαβεῖν ὁ προφήτης· δι' οὗ δηλοῦσθαι νομίζω τὸ τῆς καινῆς διαθήκης εὐαγγέλιον· ἀλλὰ καὶ μάρτυρας τῷ Κυρίῳ ποιήσασθαι πιστοὺς ἀνθρώπους, ὧν ὁ μὲν ἱερεὺς λέγεται εἶναι, ὁ δ' ἕτερος οἶμαι προφήτης ἦν, μέμνηται γοὖν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων γραφὴ, οὓς καὶ αὐτοὺς ὑπολαμβάνω σύμβολον εἶναι τῶν μεμαρτυρηκότων τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ προφητῶν, καὶ τῶν εἰς τὸν αὐτοῦ τύπον πάλαι καθεστώτων ἱερέων. Μετὰ ταῦτα λέγεται· καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκεν υἱὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα δὲ ἀπρεπὲς καὶ τῆς προφη 180 τικῆς σεμνότητός τε καὶ καθαρότητος ἀλλότριον τὸ προχείρως οὕτως οἴεσθαι τὸν προφήτην ἐν αὐτῷ τῷ θεοφορεῖσθαι ἐπὶ μαρτύρων τῶν προδεδηλωμένων κοινωνίας χάριν αἰσχρᾶς προσεληλυθέναι γυναικὶ προφήτιδι καὶ αὐτῇ· ποία δὲ κἂν πιθανότης τολμάτω προσελθεῖν αὐτὸν συνειληφέναι καὶ τετοκέναι αὐτὴν υἱόν· ἀλλὰ γὰρ ἔχεσθαι καὶ ταύτην τὴν προφητείαν ἡγοῦμαι τοῦ νοῦ τῆς προεκτεθείσης, καθ' ἣν εἴρητο, ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται· ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἐν γαστρὶ λήψεσθαι καὶ τέξεσθαι υἱὸν προυλέγετο ἡ παρθένος· ἐνταῦθα δὲ καὶ ὁ τρόπος καθ' ὃν πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία δηλοῦται· ἐν γαστρὶ γὰρ, φησὶν, ἔλαβεν καὶ ἔτεκεν υἱόν. Τίς ἂν οὖν εἴη ὁ φάσκων τὸ, προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ λαλοῦν ἐν τῷ προφήτῃ, περὶ οὗ λέλεκται τῇ Μαρίᾳ, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπεικότως καὶ αὐτὴ ἂν λεχθείη, ἀπὸ γ' οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος συλλαβοῦσα τέτοκεν τὸν ἐκεῖσε μὲν ἐπικεκλημένον Ἐμμανουὴλ, ἐνταῦθα δὲ ἄλλως προσαγορευόμενον· κάλεσον γὰρ, φησὶ, τὸ ὄνομα τοῦ ἀποτεχθέντος παιδίου, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· καὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐσκύλευσεν οὗτος καὶ προενόμευσεν ἀπορρήτῳ καὶ θείᾳ δυνάμει τὰς ἀντικειμένας ἀοράτους καὶ πνευματικὰς δυνάμεις, ὥστε εἰπεῖν, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· ἀφ' ὧν σκῦλα καὶ προνομὴν εἰληφὼς τὰς πάλαι κατατυραννουμένας ὑπ' αὐτῶν ψυχὰς κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, ὁμολογεῖ λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔθνη τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ· ἃ λέγοιτ' 181 ἂν εὐκόλως σκῦλα· καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἃ καὶ αὐτὰ εἰκότως ἂν καλοῖτο προνομήν. Πρὸς τούτοις πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται φησὶν δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ἀσσυρίων· ἅπερ καὶ αὐτὰ κατὰ μόνην διάνοιαν, ἤτοι περὶ δυνάμεων τινῶν πονηρῶν οἶμαι λέγεσθαι, ἃς ἅμα τῇ γενέσει καθεῖλεν ἡ θεία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δύναμις, ἢ καὶ περὶ ψυχῶν τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων διαφορᾶς· ὧν τὰς μὲν ἐξ εἰδωλολατρείας μεταβαλούσας ἐπὶ τὸν 66
εὐαγγελικὸν βίον εἰκὸς εἶναι τὴν λεγομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, τὰς δ' ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ παραδεξαμένας, τὰ προσαγορευόμενα σκῦλα Σαμαρείας· ταύτας δὲ τὰς ψυχὰς σκῦλα καὶ προνομὴν παρὰ τῶν νοητῶν εἰληφὸς ὼς πολεμίων, ἐξ ἐναντίας τοῦ νοητοῦ βασιλέως Ἀσσυρίων, τοῦτ' ἔστι τοῦ διαβόλου, καθώπλισέ τε καὶ πολεμεῖν αὐτῷ παρεσκεύασεν. Καὶ ταῦτα δὲ πάρεστιν ἐπ' ἀκριβὲς τῷ βουλομένῳ ἐκ τῶν εἰς τοὺς τόπους ὑπομνηματισθέντων τῷ ἱερῷ ἀνδρὶ διαγνῶναι· εἰ δ' εἰ (sic) ἀπαιτοῖεν ταῦτα σωματικώτερον οἱ ἐκ περιτομῆς, ἀντεξεταστέον αὐτοὺς εἰ δύνανται σωματικῶς αὐτοὶ παραστῆσαι τίνα τρόπον ὁ Ἡσαΐας ἐπὶ τῶν προειρημένων μαρτύρων τῇ προφήτιδι μίξεως σωματικῆς ἕνεκεν προσελήλυθεν· τίς δὲ καὶ ἡ τοιαύτη προφῆτις, καὶ πῶς παραχρῆμα ἐν γαστρὶ ἔλαβεν, καὶ παραυτίκα τέτοκεν, καὶ ποῖον τοῦτο τὸ τεχθὲν παιδίον ὃ προστάσσει τῷ Ἡσαΐᾳ ὁ Κύριος ὀνόματι καλέσαι τῷ, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· τίνα δὲ καὶ λόγον ἔχει τὸ τηλί 182 κονδε ὄνομα, ἢ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν παιδίον ὁποῖον δὴ οὖν ἐπινοεῖν σωματικῶς ἀπολήψεσθαι τὴν ὀνομαζομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ λεγόμενα σκῦλα Σαμαρείας ἐναντίων ον βασιλέως Ἀσσυρίων, καὶ ταῦτα πράττειν πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸ καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα· καὶ πρὸς τούτοις εἰ ἀντιλέγοιεν τοῖς ἡμῖν προαποδεδομένοις, δεικνύτωσαν αὐτοὶ πῶς ὁ προσδοκώμενος ὑπ' αὐτῶν Χριστὸς παραγενόμενος λήψεται σωματικῶς τὴν κατὰ τὴν προφητείαν δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ ποῖα σκῦλα Σαμαρείας, ἢ ποίων Ἀσσυρίων ἐναντίον, μηδενὸς ἔτι τούτων ἐνεργοῦντος κατὰ τοὺς ἐνεστῶτας χρόνους. Ψ. ʹ. Ἰδοὺ, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι δέδωκεν ὁ Θεός· καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ παρὰ Κυρίου Θεοῦ σαβαὼθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Καὶ τὸ, Ἰδοὺ, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος περί τε τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων καλῶς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐξείληπται· ἐπιφέρεται γοὖν ἐνταῦθα τὸ, καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν οἴκῳ Ἰσραήλ· καὶ σαφὲς ὅπως κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας σημεῖα καὶ τέρατα εἰ ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, οἷα οὐδεπώποτε ἀπετελέσθη. Ψ. Ζʹ. Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγενήθη ἡμῖν, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ 183 ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης 183 βουλῆς ἄγγελος· ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγεία αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντιλαβέσθαι ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ ζῆλος Κυρίου σαβαὼθ ποιήσει ταῦτα. Οἶμαι δὴ τὸ λεγόμενον ἐνθάδε παιδίον οὐκ ἄλλο εἶναι τοῦ ἐκ τῆς παρθένου τεχθήσεσθαι ἀνωτέρω προπεφητευμένου, ὃ καὶ μικρῷ πρότερον ἡ προφῆτις ἀποτεκεῖν ἐλέγετο· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνωτέρω ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ ἦν, τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον. Ἐνταῦθα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος κατὰ μὲν τὴν τῶν οʹ ἑρμηνείαν, μεγάλης βουλῆς ἄγγελος χρηματίζει· κατὰ δὲ τὸν Ἀκύλαν καὶ αὐτὸ τὸ Ἑβραϊκὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐστιν θαυμαστὸς σύμβουλος, ἰσχυρὸς δυνατὸς πατὴρ, ἔτι ἄρχων εἰρήνης· καὶ κατὰ τὸν Σύμμαχον δὲ, κληθήσεται τὸ ὄνομα τοῦ παιδίου παραδοξασμὸς βουλευτικὸς ἰσχυρὸς δυνατὸς, πατὴρ αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. Ἀπαιτητέον τοίνυν τοὺς ἐκ περιτομῆς ποῖον ἂν ἔχοι εν παιδίον ᾧ τὰ τηλικαῦτα ἐφαρμόσαιεν παριστάναι· καθ' ἡμᾶς γὰρ ἐπίνοιαι εἰσὶν αὗται τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, εἰς ὃν οἱ μὴ πιστεύσαντες θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλλον ἢ ὅτι τὴν ἑαυτῶν ἀποβολὴν ἰδεῖν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, ἣν ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαὼθ ποιήσειν εἴρηται· ᾧ παραθήσεις τὸ παρὰ Μωσεῖ οὕτω πῶς λελεγμένον· αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ' οὐκ ἔθνει· ἐπ' ἔθνει 184 ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. Ἀλλὰ γὰρ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ, οὐδὲ μὴν τοῦ καθ' 67
ἡμᾶς τυγχάνει σκοποῦ, ἑκάστην λέξιν διασαφῆσαι τῆς προφητείας παραστήσεται· ̣σιξ̣ ὅπως εἴρηται τὸ, ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν· ᾧ καὶ εἰκὸς ἂν εἴη προσκόψαι τοὺς ἐκ περιτομῆς, διὰ τὸ μὴ σωματικῶς ἐπὶ τὸν θρόνον καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ Δαυὶδ κεκαθικέναι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· δι' ὅπερ ἀναπέμψαντες τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὰ εἰς τοὺς τόπους ὑπομνήματα, ἡμεῖς τὸ προτεθὲν διαπερανούμεθα. Ηʹ. Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος σαβαὼθ συνταράξει τοὺς ἐνδόξους μετὰ ἰσχύος, καὶ ὑψηλοὶ τῇ ὕβρει συντριβήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψηλοὶ μαχαίρᾳ, ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Καὶ ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἱεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας ἐμπλήσει αὐτόν· πνεῦμα φόβου Θεοῦ, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγξει, ἀλλὰ κρινεῖ ταπεινῷ κρίσιν, καὶ ἐλέγξει τοὺς ταπεινοὺς τῆς γῆς, καὶ πατάξει γῆν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἐν πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεῖ ἀσεβῆ· καὶ ἔσται δικαιοσύνῃ ἐζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ, καὶ ἀληθείᾳ εἱλημμένος τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Καὶ συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ μοσχάριον 185 καὶ ταῦρος καὶ λέων ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσονται, καὶ λέων ὡς βοῦς φάγεται ἄχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων καὶ ἐπὶ κοίτην ἐγγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ οὐ μὴ κακοποιήσωσιν οὐδὲ μὴ δύνωνται ἀπολέσαι οὐδένα ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιον μου, ὅτι ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλῦψαι θαλάσσας· καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν, καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή. Οὐδ' αὐτοὶ οἱ ἐκ περιτομῆς ἄλλον τινὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐνταῦθα προφητευόμενον ὑπειλήφασι, πλὴν ὅσον ἐπὶ ψιλῇ τῇ τῆς προφητείας ἐκδοχῇ σωματικώτερον ἔσεσθαι φανταζόμενοι τὰ κατὰ τὸν τόπον τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ ὁμολογοῦσι πίστιν· ἡμεῖς δ' ὅλα τὰ κατὰ τὴν προφητείαν ἄξια εἶναι Θεοῦ πειθόμενοι, περὶ τροπῶν ἀνθρωπείων τῶν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς κακίας εἰς ἡμερότητα μεταβεβληκότων ταῦτα λέγεσθαι πεπιστεύκαμεν· ἔτι καὶ νῦν ὁρῶντες πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἐν ταῖς ἐκκλησίαις μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ βεβλαστηκότος Ἰησοῦ Χριστοῦ οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων μετεπλάσθησαν, καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ θηριώδους μετέβαλον βίου, λύκοι τινὲς ὄντες τὸ πρότερον καὶ πορδάλεις τὸν τοιονδὶ τρόπον λέοντές τε καὶ ὅσα ἄλλα θηρία τε καὶ ἑρπετὰ κατ' ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ποικίλης κακίας τε καὶ πονηρίας ἡ προφητεία καταλέγει· οἱ καὶ μεταθέμενοι 186 καὶ ὡσπερεὶ μεταπλασθέντες εἰς τοσοῦτον ἡμερότητος ἤλασαν, ὡς συμβόσκεσθαι αὐτοὺς τὴν αὐτὴν ἔσθοντας τῶν ἱερῶν τοῦ Θεοῦ λόγων τροφὴν τοῖς ἡμερωτάτοις τὰ ἤθη δικαίοις ἀνδράσι τοῦ Θεοῦ, οὓς διὰ τὴν τοιανδὶ τῆς ψυχῆς ἀκακίαν τιθάσοις καὶ ἡμερωτάτοις ζῴοις, τοῖς τε ἀναγεγραμμένοις ἐνταῦθα παιδίοις ὁ θεῖος ἀπείκασε λόγος. Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα τίς δυσπειθῶς ἔχοι, λεγέτω εἰ οἷόν τε ἄλλως κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σώζειν τὴν λέξιν· διὰ τί γὰρ ἢ καὶ πῶς ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται; μὴ τροπολογείτω δὲ μήτε τὴν ῥάβδον, μὴ δὲ τὸ ἐκ ταύτης ἄνθος, ἀλλὰ δεικνύτω πῶς σωματικὴ ῥάβδος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ λέγεται, καὶ ποταπὸν ἄνθος ἀναβήσεσθαι ἐξ αὐτῆς· εἰ δὲ καὶ τὸν πάνυ σκληρὸν ταῦτα ἐπὶ διάνοιαν ἀνιέναι βιάζεται, ὅρα εἰ μὴ καλῶς ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ κατὰ διάνοιαν παρίσταται πεπληρωμένα· ἃ καὶ ἀκολούθως τῇ προφητείᾳ γέγονε μετὰ τὸ συνταράξαι Κύριον Σαβαὼθ τοὺς πάλαι ἐνδόξους τοῦ προτέρου λαοῦ· οὓς καὶ ὑψωθέντας τῇ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὕβρει 68
συντριβήσεσθαι καὶ ταπεινωθήσεσθαι καὶ πεσεῖσθαι προφητεύει· σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τὸν Λίβανον πεσεῖσθαι ὁ λόγος φησίν· οὕτω δὲ ἔθος αὐτῷ τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν πάλαι πρότερον ἐν αὐτῇ σωματικῶς ἀποτελουμένην λατρείαν ὀνομάζειν· ὡς δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Ἱεζεκιὴλ, ἔνθα τοῦτον ἀναγέγραπται τὸν τρόπον· ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγαλοπτέρυγος, ὁ μακρὸς τῇ ἐκτάσει, πλήρης ὀνύχων, ὃς ἔχει τὸ ἥγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίβανον, καὶ ἔλαβε τὰ ἐπίλεκτα 187 τῆς κέδρου. Ἐπιλύων γοὖν τὴν παραβολὴν αὐτὸς ὁ προφητικὸς λόγος σαφῶς τὸν Λίβανον τὴν Ἱερουσαλὴμ διδάσκει, λέγων· Υἱὲ ἀνθρώπου, εἶπον δὴ πρὸς τὸν οἶκον τὸν παραπικραίνοντα, Οὐκ ἐπίστασθε τί ἦν ταῦτα; εἶπον, Ὅταν ἔλθῃ βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ, καὶ λήψεται τὸν βασιλέα αὐτῆς καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς. Πρόδηλον οὖν ὅπως καὶ οὗτος ὁ Λίβανος μετὰ τῶν ὑψηλῶν τῇ ὕβρει περιπέπτωκεν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν· ἐφ' ὃν καὶ ἀνεπαύσατο ἡ τελειότης τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ὃς καὶ εἰσαῦθις ἐλεύσεται κατὰ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινοῦντος· πρόσωπον γὰρ ἀνθρώπου Θεὸς οὐ λαμβάνει· ἀλλ' οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγχων· ἐτάζων γάρ ἐστι καρδίας καὶ νεφροὺς, καὶ διϊκνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. Καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ μὲν οὖν αὐτοῦ ἤδη πρότερον παρουσίᾳ ἐνεπλήσθη ὡς ἀληθῶς ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, μηδενὸς τὸ πρὶν ὅτι μὴ μόνων τῶν ἐκ περιτομῆς γινωσκόντων αὐτόν· τότε δὲ καὶ μᾶλλον εἰς πέρας ἀχθήσεται ἡ προφητεία, ὅτε τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν εἰσελθόντος σὺν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσιν καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ὁ Χριστὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἄρχειν ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατεστάθη, κατὰ τὸ, καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Ὅρα γ' οὖν ὡς οὐδ' ὅλως ἐνταῦθα Ἰσραὴλ ἢ Ἰακὼβ ἢ Ἰούδας ὀνομάζεται, σαφῶς δὲ τὰ ἔθνη ἐπὶ τὸν ἐκ ῥίζης ἀναστησόμενον Ἰεσσαὶ ἐλπιεῖν προφητεύεται, 188 συνᾳδούσης τῆς ἐνταῦθα λέξεως τῇ παρὰ Μωσεῖ φασκούσῃ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία, οὐχὶ τοῦ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν. Καὶ τίνος δὲ ἄλλου ἡ ἀνάπαυσις ἐν τῇ ἀνωτάτω παρὰ Θεῷ γεγένηται τιμῇ, ἢ τοῦ ἀκούσαντος λέγοντος αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ψ. Θʹ. Καὶ διορθωθήσεται μετ' ἐλέους θρόνος, καὶ καθιεῖται μετ' ̣σιξ̣ αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυὶδ, κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρίμα καὶ σπεύδων δικαιοσύνην. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ ταῦτα προφητεύεται, ὁπηνίκα τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, διορθωθείσης αὐτῷ μετ' ἐλέους καὶ φιλανθρωπίας τῆς κατὰ πάντων βασιλείας, σὺν ἀληθείᾳ κρίνων καθεσθήσεται ἐν σκηνῇ Δαυίδ· οὕτω δὲ τὴν τῶν ἁγίων καὶ πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς ἐκκλησίαν, καὶ πάντας ἡγοῦμαι τοὺς ὑπὸ τὴν μερίδα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γεγενημένους ἁγίους χρηματίζειν. Ψ. Ιʹ. Ἰδοὺ Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς. Περὶ τῆς ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως ἐκλαμβάνειν τὰ προκείμενα, ὡς δὴ μέλλοντος αὐτοῦ νεφέλῃ τινὶ ὀχεῖσθαι, καὶ τῇ σωματικῇ παρ 189 επιδημεῖν Αἰγύπτῳ, οὔτε πιθανὸν οὔθ' ὅσιον ὑπάρχειν ἡγοῦμαι· δι' ὅπερ ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκδεκτέον τὴν προφητείαν, καὶ αὐτὴν ἐναργῶς ἤδη κατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ παρουσίαν πεπερασμένην, καθ' ἣν ἐπὶ νεφέλης κούφης, τῆς ἐκ Πνεύματος ἁγίου συστάσης αὐτῷ σαρκὸς, εἰς τὸν βίον τοῦτον, Αἴγυπτον τροπικῶς ὀνομαζόμενον, παρελήλυθε, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ σωματικῶς τὴν Αἴγυπτον, εἰς ἣν ἔτι παῖς ὢν πρὸς τῆς μητρὸς καὶ τοῦ Ἰωσὴφ διεκομίσθη· τηνικαῦτα δὲ κατά τινας ἀπορρήτους λόγους ἐσείσθησαν καὶ ἐκινήθησαν ὑποταραχθέντες αὐτοῦ τῇ παρουσίᾳ οἱ ἐν τοῖς πανταχόσε χειροποιητοῖς ξοάνοις ἐνοικοῦντές τε καὶ ἐνεργοῦντες τὸ πρότερον δαίμονες· ὅπερ δηλοῦται διὰ 69
τῆς λεγούσης προφητείας, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου. Ταῦτα δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον ἀπ' οὐρανῶν βασιλείαν πληρωθήσεται, καθ' ἣν καὶ αὐτὴν σεισθήσεσθαι εἰκὸς ἂν εἴη· καὶ τότε μᾶλλον κλονηθήσεσθαι τὰ ἀποδεδομένα χειροποιητὰ Αἰγύπτου, ὧν καὶ τὴν καρδίαν ἡττηθήσεσθαι φασὶν, ἐν αὐτοῖς τοῦ θείου Λόγου καθυποτάξαντος ἑαυτῷ καὶ ταπεινώσοντος τότε πᾶν ὕψωμα τὸ νῦν ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τὰ δ' ἑξῆς τῆς προφητείας ἅπαντα διὰ μόνης ἀποδοθήσεται τροπολογίας. Ψ. ΙΑʹ. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγυπτίων, καὶ στήλη πρὸς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύριος ἐν χώρᾳ 190 Αἰγύπτου· ὅτι κεκράξονται πρὸς Κύριον διὰ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς, καὶ ἀποστελεῖ αὐτοῖς ἄνθρωπον ὃς σώσει αὐτοὺς, κρίνων σώσει αὐτούς· καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις· καὶ γνώσονται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ποιήσουσιν θυσίας καὶ δῶρον· καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Θεῷ. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀποσταλεὶς ὑπὸ Κυρίου ἄνθρωπος, καὶ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους διὰ τοῦ κρίνειν, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Αἰγύπτου δὲ τροπικῶς νοουμένου τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου, εἶεν ἂν οἱ δεισιδαίμονες καὶ τοῖς ὑλικοῖς προπεπονθότες Αἰγύπτιοι, οὓς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς κατελεήσας θλιβομένους ὑπὸ τῶν κατατυραννούντων αὐτοὺς δαιμόνων, ἀποστείλας τὸν προειρημένον ἄνθρωπον, ὃς ἔσωσεν σωτηρίαν Θεῷ πρέπουσαν, ὥστε τοὺς πάλαι κατὰ τὸν νόμον εἰργομένους τῆς ἐκκλησίας Κυρίου διὰ τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπιφανίας ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου γνωστὸν αὑτὸν αὐτοῖς ἐμποιοῦντος· σαφὲς δ' ὅπως ἐν τῇ δηλωθείσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ συνέστη τῷ Κυρίῳ θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ εἰς εὐχὰς καὶ Θεοῦ θρησκείαν ἐπιτελουμένων ἀθροισμάτων. Εἴποι δ' ἄν τις ἐπιβαίνων τῇ λέξει εἰς τὸ, καὶ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ τῶν Αἰγυπτίων, εἰ δὴ τὸ θυσιαστήριον τόπος τίς ἐστιν θυμάτων, ἐπὶ λόγῳ Θεοῦ ζῴων ἀλόγων σφαγιαζομένων, δικαιότατα ἂν μεῖζον καὶ ἀληθέστερον διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τῷ Θεῷ θυσιαστήριον ἐν ὅλῳ τε τῷ περιγείῳ τόπῳ, Αἰγύπτῳ τροπικῶς χρηματίζοντι, διὰ τοὺς πανταχόσε μάρτυρας θύματα καὶ οἱονεὶ 191 σφάγια ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἀναφερομένων τῷ Θεῷ καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ σωματικῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ, ἔνθα τοσοῦτοι καὶ τηλικοῦτοι μάρτυρες ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν αἵματι· ἀλλ' εἰ δυσπειθῶς ἔχοιεν πρὸς τὰ ἀποδεδομένα οἱ ἐκ περιτομῆς, λεγέτωσαν αὐτοὶ πότε καὶ ποῦ καὶ πρὸς τίνος θυσιαστήριον κατέστη τῷ Κυρίῳ ἐν Αἰγύπτῳ, τίς δὲ ὁ ἄνθρωπος ὁ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους, τίνα τε τρόπον καὶ πότε γνωστὸς ἐγένετο Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις, ὥστε αὐτοὺς ἀποστάντας τῆς προτέρας πλάνης τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀναλαβεῖν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἐπιγνῶναι Κύριον. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας βαθυτέρας ἤρτηται διανοίας, ἣν οὐχ ὁ παρὼν ἀναπτύσσειν καιρός. Ψ. ΙΒʹ. Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου· ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν· καὶ ὡς ἡ ὠδίνουσα ἐγγίζει τοῦ τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ἀγαπητῷ σου. Ἐπιγραφή τις ἐν Ψαλμοῖς ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ φέρεται· καὶ πάλιν εἴρηται, ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητοῦ· δείκνυται δ' ἐν τοῖς τόποις οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ Χριστοῦ λεγόμενος ἀγαπητὸς τοῦ Θεοῦ. Τούτου χάριν ἐπεσημηνάμεθα καὶ τὸν ἐν χερσὶν ἀγαπητόν· αὐτὸν ἐκεῖνον ὑπολαμβάνοντες εἶναι, ὃν καὶ ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ σαφῶς ἀνεκήρυξε φήσασα, Οὗτος ἐστὶν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. 192 Ψ. ΙΓʹ. Ἀκούσατε λόγων Κυρίου, ἄνδρες τεθλιμμένοι, καὶ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ· Ὅτι εἴπατε, Ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ Ἅιδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλθῃ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα· διὰ τοῦτο οὕτως λέγει Κύριος Κύριος· ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον πολυτελῆ, 70
ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ θήσω κρίσιν εἰς ἐλπίδα, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη μου εἰς σταθμούς. Καὶ πῶς οὐκ ἀληθῶς ἠλίθιος καὶ κομιδῇ καταγέλαστος ἡ τῶν σωματικῶς καραδοκούντων λίθον τινὰ τούτων δὴ τῶν πολυτελῶν καὶ πολυτίμων εἶναι νομιζομένων εἰς τὰ θεμέλια τῆς σωματικῆς Σιὼν ἐμβληθήσεσθαι πρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὑπόληψις, ἐφ' ὃν λίθον ὁ πιστεύσας οὐδαμῶς καταισχυνθήσεσθαι προφητεύεται· τὰς μωρὰς τοιγαροῦν καὶ Ἰουδαϊκὰς διηγήσεις, τούς τε γραώδεις οὓς ὠνόμασεν ὁ ἀπόστολος μύθους ἀποσεισάμενοι, Θεοῦ ἀξίως τὰς θεοπνεύστους παραδεχώμεθα προφητείας· φησὶν οὖν διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον. Διὰ ποῖον δὲ τοῦτο, ἢ διὰ τὸ τοὺς ἄρχοντας τοῦ προτέρου λαοῦ πεποιηκέναι συνθήκας μετὰ τοῦ θανάτου, καὶ διὰ τὸ καταλεῖψαι μὲν αὐτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ διαθήκην, ἀντὶ δὲ ταύτης διαθήκην πρὸς τὸν Αἵδην πεποιηκέναι, ὑπολαμβάνειν δὲ διὰ ταῦτα μηδὲν κακὸν ἑαυτοὺς πείσεσθαι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τεθεικέναι 193 μὲν ἐπὶ ψεῦδος τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ οἴεσθαι τῷ ψεύδει σκεπασθήσεσθαι· διὰ γάρ τοι ταῦτα, ὡς ἂν ἀποπεπτωκότων ἐκείνων ἀπὸ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπίδος, τὸν πολυτίμητον λίθον τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλλεται θήσειν. Πρὸς ἐκείνους δὲ τοὺς εἰρηκότας, ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ Αἵδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλθῃ οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς, ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα, ὑποκαταβὰς ὁ λόγος φησὶν, οἱ πεποιθότες μάτην ψευδεῖ οὐ μὴ παρέλθῃ ὑμᾶς καταιγὶς, μὴ καὶ ἀφελῇ ὑμῶν τὴν διαθήκην τοῦ θανάτου καὶ ἡ ἐλπὶς ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν Αἵδην οὐ μὴ ἐμμείνῃ· καταιγὶς φερομένη ἐὰν ἐπέλθῃ ἔσεσθε αὐτῇ εἰς καταπάτημα· ἃ καὶ πρόδηλον ὅπως ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἐκεῖνον πεπλήρωται τὸν λαόν. Ἀκολούθως ἄρα ἡμεῖς οὐκ ἄλλον ἡγούμεθα εἶναι τὸν δηλούμενον ἐνταῦθα λίθον ἐκλεκτὸν θαυμαστὸν τινὰ ὄντα καὶ παράδοξον, ὡς τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν μὴ καταισχυνθήσεσθαι τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐφ' ὃν ὡς ἐπὶ θεμέλιον ἑδραῖον ἡ πνευματικὴ καὶ ἐπουράνιος Σιὼν ᾠκοδόμηται, οὐκ ἄλλη τις οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας· Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός· περὶ τούτου δὲ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας, καὶ ἀκρογωνιαῖος ὠνόμασται· τοῦτον δὲ καὶ Δανιὴλ τὸν λίθον ἑρμηνεύει ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν, ἔνθα λέγει, καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα ἐγένετο ὄρος μέγα, καὶ ἐπάταξεν ἢ καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν 194 γῆν. Οἱ μὲν οὖν οἰκοδομοῦντες τὴν κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου οἰκοδομὴν, τοῦτον ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον· αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπ' ἐκείνων ἀποδοκιμασθεὶς, κεφαλὴ γωνίας τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας ἀναδέδεικται κατὰ τὸ εἰρημένον ποῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν. Ἐπὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λίθον ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται, ἐπαληθευούσης καὶ ταύτης τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας. Ψ. ΙΔʹ. Ἰδοὺ τὸ ὄνομα Κυρίου ἔρχεται διὰ πολλοῦ χρόνου, καιόμενος θυμὸς, μετὰ δόξης τὸ λόγιον τῶν χειλέων αὐτοῦ, τὸ λόγιον ὀργῆς πλῆρες, καὶ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ ὡς πῦρ ἔδεται. Καὶ τί ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ὄνομα Κυρίου ἢ ὁ Θεὸς Λόγος, δι' οὗ τὰ σύμπαντα γεγένηται; Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοίνυν καὶ ἐνδόξου αὐτοῦ παρουσίας νομίζω καὶ ταύτην αἰνίττεσθαι τὴν προφητείαν. Ψ. ΙΕʹ. Τάδε λέγει Κύριος· Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ γὰρ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσιν. Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰπὼν, ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τούτων δηλοῦται· εἶεν δ' ἂν οἱ ὑπ' αὐτὸν ἄρχοντες, ἤτοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετὰ Θεοῦ κρίσεως τῶν ἐκκλησιῶν ἄρχοντες ἢ ἄγγελοι θεῖοι, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἔφοροι σωτηρίας· διὰ τοῦτον δὲ τὸν βασιλεύοντα τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ, μακάριος ὃς ἔχει ἐν Σιὼν 71
σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερου 195 σαλήμ· ἃ καὶ ἀξίως τοῦ ἀποστολικοῦ πνεύματος ἐκλημπτέον, διδάσκοντος ἡμᾶς τὰ περὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ, καὶ τοῦ Σιὼν ἐπουρανίου ὄρους. Ψ. Ι ʹ. Εὐφράνθητι ἔρημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει καὶ ἀγαλλιάσεται ἔρημα τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου· καὶ ὁ λαός μου ὄψεται τὴν δόξαν Κυρίου, καὶ τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ. Ἰσχύσατε χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυμένα· παρακαλέσατε ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσιν καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται· τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος χωλὸς, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογιλάλων, ὅτι ἐρράγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἔλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὑδάτων ἔσται. Ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ παρουσίᾳ τὰς παραδόξους ἰάσεις ἔσεσθαι προαγορεύει. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορίᾳ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τετίμηται· οὗ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς μὲν αἱ προειρημέναι θεραπεῖαι ἐπὶ τῶν πασχόντων ἀπετελέσθησαν, θαυμασιώτερον δ' ἔτι καὶ νῦν ἐνεργοῦνται διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, παντὸς ἁπαξάπλως τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους τῶν κατὰ ψυχὴν παθῶν ἀπαλλαττομένου. Ἐρράγη δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ, τοῦ ποτίμου καὶ ζωτικοῦ λόγου ἀναβλύσαντος ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ καὶ 196 διψώσῃ γῇ, τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρότερον οὔσῃ ἀνύδρῳ καὶ διψαλέᾳ ἀθρόως πηγὴ τοῦ τῶν Ἰησοῦ λόγων ὕδατος ζῶντος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ἀνώμβρησεν· ὑφ' ἧς πηγῆς ποτιζομένη ἀνθήσειν ὡς κρίνον λέγεται ἡ ποτὲ ἔρημος, εὐφραίνεσθαί τε καὶ ἀγαλλιᾶν προστάττεται· καὶ ἡ αἰτία δὲ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐπιλέγεται, ἐπείπερ φησὶν ἐδόθη αὐτῇ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τοῦτ' ἔστι τῆς Ἱερουσαλήμ· περὶ ἧς ἐν ταῖς ἀνωτέραις προφητείαις ἐλέγετο, ὡς ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται· οὗ πεσόντος ἡ πρότερον ὑπάρχουσα ἐν αὐτῷ δόξα τῇ νῦν εὐαγγελιζομένῃ ἐρήμῳ, τοῦτ' ἔστιν τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἐδόθη σὺν τῇ τιμῇ τῇ προτέρᾳ τοῦ λεγομένου Καρμήλου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ προτέρου λαοῦ. Ταῦτα δὲ σαφῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἔργοις τέλος εἴληφεν ἀκολούθως τῇ τε μετὰ χεῖρας προφητείᾳ, καὶ τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῇ, ὡς ἄρα ἀρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ψ. ΙΖʹ. Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν καὶ ἡ τραχεῖα εἰς πεδία· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρόδρομος Ἰωάννης τοῖς ἐπερωτῶσιν αὐτὸν ὅστις εἴη, φησίν, ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν 197 τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτου δὴ οὖν χάριν ἐξεθέμεθα τὸ κεφάλαιον ἐν τοῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίοις, σύμβολον εἶναι νομίζοντες Ἰωάννην τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· τοιαύτη γάρ τοί ἐστιν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ βοῶσα φωνὴ, ἄσημός τις οὖσα, καὶ ἀδιάρθρωτος τοῖς ἄρτι στοιχειουμένοις· ἐν τῇ πάλαι δὲ ἐρήμῳ, τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἡ τοιαύτη γενομένη φωνὴ ἑτοιμάζειν παρακελεύεται τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς· ἅπερ ἐπὶ σχολῆς ᾧ μέλει τῆς τούτων γνώσεως ἐρευνήσας εἴσεται. Ψ. ΙΗʹ. Ἐπ' ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιὼν, ὕψωσον τῇ ἰσχύϊ τὴν φωνήν σου ὁ εὐαγγελιζόμενος Ἱερουσαλήμ· ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε· εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα, ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος Κύριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται· καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας· ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ· καὶ τὸ ἔργον ἐναντίον αὐτοῦ· ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Καὶ ταῦτα νομίζομεν περὶ τῆς τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παρουσίας λέγεσθαι, καὶ τάχα γε μᾶλλον περὶ τῆς δευτέρας, 72
καθ' ἣν οἷα δὴ δίκαιος κριτὴς ἥξειν προφητεύεται τὸν μισθὸν ἔχων τῶν κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ πεπραγμένων ἀπονεμητικόν· τὰ μέντοι γε λοιπὰ οὐκ ἔτι νῦν καιρὸς ἀπαιτεῖ διηγεῖσθαι· ὅθεν ἐφ' ἑτέραν τραπησόμεθα περικοπήν. 198 Ψ. ΙΘʹ. Τίς ἐξήγειρεν ἀπὸ ἀνατολῆς δικαιοσύνην, ἐκάλεσεν αὐτὴν κατὰ πόδας αὐτοῦ, καὶ πορεύσεται; δώσει ἐναντίον ἐθνῶν, καὶ βασιλεῖς ἐκστήσει· καὶ δώσει εἰς γῆν τὰς μαχαίρας αὐτῶν, καὶ ὡσεὶ φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν· καὶ διώξεται αὐτούς· διελεύσεται ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ· οὐχ ἥξει· τίς ἐνήργησεν καὶ ἐποίησεν ταῦτα; ἐκάλεσεν αὐτὴν ὁ καλῶν αὐτὴν ἀπὸ γενεῶν ἀρχῆς· ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἐγώ εἰμι· εἴδοσαν ἔθνη καὶ ἐφοβήθησαν· τὰ ἄκρα τῆς γῆς ἐξεπλάγησαν· ἤγγισαν, ἦλθον ἅμα κρίνων ἕκαστος τῷ πλησίον καὶ τῷ ἀδελφῷ βοηθῆσαι· καὶ ἐρεῖ, Ἴσχυσεν ἀνὴρ τέκτων· καὶ ἀνὴρ χαλκεὺς τύπτων σφύραν ἅμα ἐλαύνων· ποτὲ μὲν ἐρεῖ σύμβλημα καλόν ἐστιν, ἰσχύρωσαν αὐτὰ ἐν ἥλοις, θήσουσιν αὐτὰ καὶ οὐ κινηθήσεται. Δικαιοσύνη ἀπὸ ἀνατολῶν ἐξεγειρομένη τίς ἂν εἴη κατὰ περιγραφὴν οὐσίας, ἰδίαν ὑπόστασιν ἔχουσα, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ φησὶν ὁ ἀπόστολος, Ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις; Τοῦτον δὲ ἐκ τῶν πατρικῶν κόλπων, παντὸς νοητοῦ φωτὸς ἀνατολῶν ὑπαρχόντων, ἡ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ἐξήγειρεν οἰκονομία, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ, ὁ δοὺς αὐτὸν ἐναντίον τῶν ἐθνῶν· ἵν' οἱ μὲν πρότεροι βασιλεῖς αὐτῶν ἀόρατοι, δυνάμεις οὖσαι πονηραὶ, ἐξιστῶσιν ἀπὸ τοῦ παραδόξου τῆς οἰκονομίας, ὁρῶσαι τὸν τηλικοῦτον υἱὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ἔχοντα εἶδος μὴ δὲ κάλλος· καὶ ἵνα μετὰ τοιάνδε ἔκστασιν δοθῶσιν εἰς γῆν αἱ 199 ῥομφαῖαι αὐτῶν, καὶ ὡς φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ κατέχειν αὐτοὺς ὅπλα πολεμικὰ καὶ πεπυρωμένα βέλη, δι' ὧν πρότερον κατεπολέμουν τὰς ὑποχειρίους αὐτοῖς ψυχάς. Μετὰ ταῦτα φησὶν, καὶ διώξεται αὐτούς· ἵν' οὕτως κατὰ τὸ πάντων τέλος ἐκδιωχθέντων αὐτῶν, διέλθῃ ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Τίς δὲ ἐνήργησε, φησὶν, καὶ ἐποίησε ταῦτα; Προσυπακούομεν δὲ ὅτι ἡ χρηστότης καὶ φιλανθρωπία τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τοῦ καλοῦντος αὐτὴν, δῆλον δ' ὅτι τὴν δικαιοσύνην, οὐκ ἄλλην οὖσαν τῆς σοφίας αὐτοῦ, ἣν καὶ θεασάμενα ἐφοβήθη τὸν Θεὸν τὸν ἐν ἀφοβίᾳ Θεοῦ πρότερον τυγχάνοντα ἔθνη· ἃ καὶ ἐξ ἄκρων καὶ ἀπὸ περάτων τῆς οἰκουμένης κληθέντα ἤγγισεν τῷ Θεῷ· οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς γενόμενοι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· διὸ καὶ ἐξεπλάγησαν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας, διδάσκοντές τε ἀλλήλους, καὶ ἀδελφὸς ἀδελφῷ βοηθῶν, τὴν προτέραν ἐξομολογοῦνται περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην, αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγοντες· τέκτων ἄρα ἦν καὶ χαλκεὺς, ὁ διὰ σφύρας καὶ ἥλων καὶ μηχανῆς ἀνθρωπίνης ἀνεγείρας καὶ ἐνισχύσας τοὺς πρότερον νομιζομένους ἡμῖν θεούς· οἱ δὲ οὐδὲν ἄρα ἦσαν ἢ ἄψυχα ξόανα, οὐδεμίαν ἐξ ἑαυτῶν κίνησιν ἐπιδεχόμενα, καὶ ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα. Ὅτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπετελέσθη παρουσίᾳ μᾶλλον τῶν λόγων ἡ δι' ἔργων παρίστησιν μαρτυρία. 200 Ψ. Κʹ. Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν· κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει· οὐ κεκράξεται, οὐδὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀκουσθήσεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ· κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει, καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει· ἀλλ' εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν· ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυσθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου καὶ ἐνισχύσω σε· καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. Ὅτι μὴ περὶ τοῦ τῶν 73
Ἰουδαίων λαοῦ προφητεύεται τὰ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου, σαφὲς ἔσται τοῖς ἐθέλουσιν ἑκάστην λέξιν τῶν προκειμένων ἐξετάζειν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἀκριβείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν· οὔτ' οὖν τὸ Ἰακὼβ ὄνομα, οὔτε τὸ Ἰσραὴλ ἐν αὐτῷ ἐμφέρεται, ὅθεν καὶ ὠβέλισται παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀντιγράφοις τῶν οʹ, καθ' ὅτι γε οὐκ ἄλλος τῶν δικαίων πλὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ μὴν αὐτὸς ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ἢ Ἰακὼβ καὶἸσραὴλ προσαγορευθεὶς τοιοῦτος τίς ἦν ὡς ἐφαρμό 201 ζειν αὐτῷ δύνασθαι τὰ προκείμενα, οὐδένα οἶμαι ἀμφιβάλλειν· ἵνα γὰρ καὶ ἑτέροις ἁρμόσοι τίς τὸ, ἔδωκα τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, τί δ' ἂν εἴποι εἰς τὸ κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει, καὶ εἰς τὰ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τὸ, καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν; Πῶς δὲ κἂν πιθανὸν εἴη ἤτοι τῶν Ἰουδαίων λαῷ, ἢ καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ Ἰσαὰκ Ἰακὼβ, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν δικαίων ἐφαρμόζειν τὸ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει; Ἀλλὰ ταῦτα ἡμῖν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπηπορήσθω· σαφῶς γε μὴν ἡμᾶς τὸ εὐαγγέλιον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδάσκει καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν, ὅτε ἐξελθόντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον κατ' αὐτοῦ ἔλαβον ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν· καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας· καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιήσωσιν· τούτοις γὰρ ἐπιφέρεται ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος, Ἰδοὺ ὁ παῖς μου, ὃν ἡρέτισα· ὁ ἀγαπητός μου, ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητείᾳ κατείλεκται. Αὐτὸς δ' ἂν οὖν εἴη ἂν ὁ καὶ Ἰακὼβ χρηματίσας, παῖς ὢν μονογενὴς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἑτέρωθι λέλεκται, Μέγα σοι ἐστὶν τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Οὗτος δὴ τοίνυν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούσας μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τὸ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, 202 κρίσιν ἐξήγαγε τοῖς ἔθνεσιν, ὥστε κεκριμένῳ λογισμῷ κατὰ τὸ ἱερὸν εὐαγγέλιον αὐτὰ πολιτεύεσθαι· σαφὲς δ' ὅπως ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὰ πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν ἔθνη ἤλπικεν, καὶ ὅπως αὐτῷ εἰς φῶς ἐθνῶν ἀναδέδεικται, ὥστε διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ διανυγῆναι οιγῆναι τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς τῶν πάλαι τούτοις πεπληρωμένων· ἀλλὰ καὶ ἐξήγαγεν ἐκ δεσμῶν τοὺς πρότερον σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν κατεσφιγμένους, ἐξ οἴκου τε τῆς τοῦ διαβόλου φυλακῆς τοὺς διὰ τὴν περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἄγνοιαν ἐν σκότει καθημένους. Πρόκειται δὲ τῷ φιλομαθεῖ ἑκάστην ἐξετάζειν τῆς προφητείας λέξιν, καὶ ἀναλόγως τοῖς ὑφ' ἡμῶν εἰρημένοις ἐπὶ τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ τὰ ὑποπίπτοντα μεταφέρειν. Ψ. ΚΑʹ. Γένεσθέ μοι μάρτυρες, κἀγὼ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην. Καὶ τίς ἂν εἴη ὁ παῖς ὃν ἐξελέξατο Κύριος ὁ Θεὸς, ὃν καὶ ἑαυτῷ συνκαταλέγει μάρτυρα γενησόμενον τῶν αὐτῷ μαρτυρούντων, ἢ οὗτος περὶ οὗ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ ἐλέγετο, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου· ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς; ἅ τινα σαφῶς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἀπεδείκνυτο προπεφητευμένα. Ψ. ΚΒʹ. Ἐγὼ ἐποίησα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτῆς, ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανὸν, ἐγὼ πᾶσι τοῖς ἄστροις ἐνετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βα 203 σιλέα, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι· οὗτος οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ δώρων, οὐδὲ μετὰ λύτρων, εἶπεν Κύριος Σαβαώθ. Οὕτως λέγει Κύριος Σαβαὼθ, Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι χειροπέδαις, καὶ διαβήσονται πρός σε, καὶ προσκυνήσουσίν σε, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, καὶ οὐκ ἔστιν Θεὸς πλήν σου· σὺ γὰρ εἶ 74
Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ σωτήρ· αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ. Χριστὸν ὁ Πατὴρ ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν τοῦ εἶναι αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα, ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ βασιλεύοντα· καὶ ἐπὶ τοῦτό γε αὐτὸν ἤγειρεν, ἐπειδὴ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ, φησὶν, γεγόνασιν εὐθεῖαι, μηδὲν ἔχουσαι σκολιὸν μὴ δὲ στραγγαλιῶδες· ἁμαρτίαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησεν τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν ἐκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεις πονηράς· καὶ δὴ τὴν προειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δοὺς τοῖς αἰχμαλωτεύσασι, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πείσας, στρατεύσας δὲ κατ' αὐτῶν καὶ δι' ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυνάμενον φάναι, Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Μαρτυρεῖ 204 τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι' αὐτοῦ παλινδρομησάντων, ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς ἐπὶ τίνα δ' ἂν ἁρμόζοιεν τῆς μετὰ χεῖρας προφητείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· οἱ δὲ γὰρ, φησὶ, καὶ οἵδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι καὶ προσκυνήσουσίν σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεὸς ἐστὶν, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ σωτήρ. Σαφῶς γάρ τοι ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστιν, τούτῳ προσφωνῶν φησὶν ὁ λόγος τὸ, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ἃ καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τὸ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· δι' ὃ καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τὸ, οὐκ ἔστιν Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων ἐπινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρχῆς· ἐν δὲ τῷ, ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινῶν ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνδὶ κατ' ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν ἀναδεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσίᾳ. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, 205 ἔσονταί σοι δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσιν δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται· τὸ δὲ, αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἆραι ἐφ' ἑαυτοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν· ἁρμόζοι δ' ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλὸν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Ἐβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωσατέα Παῦλον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδείκνυται. Ψ. ΚΓʹ. Ἄκουέ μου Ἰακὼβ, καὶ Ἰσραὴλ, ὃν ἐγὼ καλῶ· ἐγώεἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσεν τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ἐστρέωσεν τὸν οὐρανόν· καλέσω ἐγὼ αὐτοὺς ἅμα, καὶ στήσονται καὶ συναχθήσονται, καὶ ἀκούσονται. Τίς αὐτοῖς ἀνήγγειλεν ταῦτα; Κύριος ἀγαπῶν σε ἐποίησα τὸ θέλημά σου ἐπὶ Βαβυλῶνα, τοῦ ᾆραι σπέρμα Χαλδαίων. Ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ ἐγὼ ἐκάλεσα· ἤγαγα αὐτὸν, καὶ εὐόδωσα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· προσαγάγετε πρὸς μὲ, καὶ ἀκούσατε ταῦτα, οὐκ ἀπ' ἀρχῆς ἐν κρυφῇ λελάληκα, ἡνίκα ἐγένετο ἐκεῖ ἤμην· καὶ νῦν Κύριος Κύριος ἀπέστειλέ με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Ἑνὸς ὄντος τοῦ ταῦτα ἐν τῇ περικοπῇ λέγοντος προσώπου, τίς 75
δ' ἂν ἄλλος εἴη Κύριος ὁ 206 ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, καὶ στερεώσας τὴν γῆν, ὁ λέγων ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἐπιφέρων ἐν τοῖς ἑξῆς, κατὰ πάντας τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὴν θείαν γραφὴν, τὸ, καὶ νῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἀπέσταλκέν με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἢ ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ μετὰ τὴν ἀγένητον ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων πρῶτος Θεὸς ὀνομαζόμενος, περὶ οὗ καὶ ἀλλαχόσε γέγραπται, ἀπέστειλεν τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα· ὃν καὶ ἀπέστειλε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Πατὴρ, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἰκονομήσοντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας; Εἴη δ' ἂν ἁρμόζον ὡς πρὸς Ἰουδαίους τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἕτερον εἶναι Κύριον τὸν δημιουργήσαντα τὰ πάντα παρὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, ὑφ' οὗ ἀπεστάλθαι ὁμολογεῖ, λέγων, καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ με· αὐτὸς δ' ἂν εἴη ᾧ προστάττων ἐν τῇ κοσμοποιΐᾳ φησὶν ὁ Πατὴρ τὸ, γενηθήτω φῶς, καὶ γενηθήτω τάδε καὶ τάδε· καὶ τὸ, ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν· ταύτην ῃ γὰρ καὶ ἐν Ψαλμοῖς ἀναγέγραπται τὸ, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν. Πρόδηλον γὰρ ὡς ὁ ἐντελλόμενός τι καὶ λέγων ἑτέρῳ παρ' ἑαυτὸν ἐντελλεταί τε καὶ προστάττει. Ἑκάστην μέντοι γε λέξιν τῆς περικοπῆς ἐξετάζειν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶν πραγματείας. 207 Ψ. ΚΔʹ. Ἀκούσατέ μου νῆσοι, καὶ προσέχετε ἔθνη, Διὰ χρόνου πολλοῦ στήσεται, λέγει Κύριος· ἐκ κοιλίας μητρός μου ἐκάλεσα τὸ ὄνομά μου· καὶ ἔθηκεν τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ὀξεῖαν· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔκρυψέν με· καὶ εἶπέν μοι, Δοῦλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ δοξασθήσομαι· καὶ ἐγὼ εἶπα, Κενῶς ἐκοπίασα, εἰς μάταιον καὶ εἰς οὐδὲν ἔδωκα τὴν ἰσχύν μου· διὰ τοῦτο ἡ κρίσις μου παρὰ Κυρίῳ· καὶ ὁ πόνος μου ἐναντίον τοῦ Θεοῦ μου· καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἰσραήλ· συναχθήσομαι καὶ δοξασθήσομαι ἐναντίον Κυρίου, καὶ ὁ Θεός μου ἔσται μοι ἰσχύς· καὶ εἶπεν· Μέγα σοι ἐστὶν τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· οὕτως λέγει Κύριος, ὁ ῥυσάμενός σε, ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, Ἁγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων· βασιλεῖς ὄψονται αὐτὸν, καὶ ἀναστήσονται ἄρχοντες, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ, ἕνεκεν Κυρίου· ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. Οὕτως λέγει Κύριος, Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς, Ἐξέλθατε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀνακαλυφθῆναι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς 208 ὁδοῖς βοσκηθήσονται, καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομὴ αὐτῶν· οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν, οὐδὲ πατάξει αὐτοὺς καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος· ἀλλ' ὁ ἐλεῶν αὐτοὺς παρακαλέσει αὐτοὺς, καὶ διὰ πηγῶν ὑδάτων ἄξει αὐτοὺς, καὶ θήσω πᾶν ὄρος εἰς ὁδὸν, καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς. Εἰκὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς οἴεσθαι περὶ ἑαυτῶν εἰρῆσθαι τὰ ἐν τῇ προφητείᾳ, ἐπείπερ λέλεκται, καὶ εἶπέν μοι, Δοῦλός μου εἶ σὺ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι· πρὸς δὲ τῷ μὴ ἁρμόζειν αὐτοῖς τὰς λέξεις σαφῶς ἀποδείκνυται καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς, ὅτι δὴ περὶ ἑτέρου Ἰσραὴλ τὰ λεγόμενα προφητεύεται· γέγραπται γὰρ, καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ καὶ τὸν Ἰσραὴλ πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν εἶπέν μοι· μέγα σοι ἐστὶν τὸ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς τοῦ Ἰακὼβ καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Ἀλλὰ καὶ τὸ, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, παράδοξόν τινα καὶ θαυμαστὸν ὑποφαίνει τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος· τίς δ' ἂν οὗτος εἴη ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν 76
Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ καὶ ἤδη πρότερον ἐν τοῖς ἀνωτέρω Ἰακὼβ χρηματίσας καὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ, Ἰακὼβ ὁπαῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου· προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μόνος κατ' ἀλήθειαν ὁρῶν Θεὸν τὸν Πατέρα, Ἰσραὴλ μὲν ὀνομαζόμενος, ὅπερ ἑρμηνεύεται ὁρῶν τὸν Θεὸν, κατ' ἐπίνοιαν αὐτοῦ τῆς θεότητος· Ἰακὼβ δὲ, ὅπερ ἐστὶ πτερνιστὴς, καθ' ὃ ἐνανθρωπήσας κατηγωνίσατο πάσας τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις. Ὅρα δὲ εἰ μὴ 209 συνᾴδουσιν ἀλλήλαις αἱ περικοπαὶ, ἥ τε μετὰ χεῖρας, καὶ ἐν ᾗ ἐλέγετο τὸ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον· ὡς γάρ τοι ἐκεῖ τὸ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου εἴρηται, οὕτως ἐνθάδε τὸ μέγα σοι ἐστὶ τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου· καὶ ὡς ἐκεῖ τὸ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου λέλεκται, οὕτως ἐνθάδε τὸ, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ καὶ ἐξελεξάμην σε. Πάλιν τε αὖ ἐκεῖ μὲν εἴρηται, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει· ἐν δὲ τῇ μετὰ χεῖρας, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς ἐξέλθατε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει ἀνακαλύφθητε. Ὅτι μὲν οὖν οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ μόνῳ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἁρμόζει τὰ ἐν ταῖς προκειμέναις προφητείαις, δῆλον ἔσται τοῖς ἐπιστήσασιν τῷ πλήθει τῶν εἰς αὐτὸν καὶ δι' αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἠλπικότων ἐθνῶν, οἷς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐτέθη εἰς φῶς· φησὶν δὲ, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, τοῦτ' ἔστιν τὴν ἐν θορύβοις καὶ ἀκαταστασίαις πάλαι τυγχάνουσαν ψυχὴν εἰς τὴν κατὰ φύσιν εὐστάθειαν καὶ καταστολὴν ἀγαγεῖν· ἀλλὰ καὶ τοῦ κληρονομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν δηλῶν· ἣν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἔρημον τυγχάνουσαν, κληρονομίαν εἴληφε παρὰ τοῦ εἰπόντος αὐτῷ, αἴτησαι παρ' ἐμοῦ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Οὗτος δὲ κατὰ τὴν περὶ αὐτοῦ προφητείαν τοῖς ἐν δεσμοῖς εἴρηκεν ἐξελθεῖν· προχείρως μὲν ὡς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου, ὃν κειρίαις καταδεδεμένον καὶ ἐν μνή 210 ματι τεταρταῖον τυγχάνοντα, εἰπὼν, Λάζαρε δεῦρο ἔξω, ἐλεύθερον ἀφῆκεν ὑπάγειν· καὶ ἐν μέρει δὲ διανοίας ἐπὶ τῆς θυγατρὸς Ἁβραὰμ, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς δέκα καὶ ὀκτὼ ἔτεσιν, ἣν καὶ αὐτὴν τῆς ἀσθενείας ἀπαλλάξας, σώαν ἀπέλυσεν· καθόλου δὲ, ὁπηνίκα πᾶσιν τοῖς σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐσφιγμένοις ἄφεσιν τῶν προτέρων ἁμαρτημάτων παρέσχετο, οἷα δὴ μόνος ἔχων ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας· οἷς ἔτι καὶ νῦν διὰ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας παρακελεύεται τῶν προτέρων δεσμῶν ἐξελθεῖν, λέγων ἐφ' ἑκάστῳ τὸ, ἴδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε. Ἐπὶ τούτοις ἔτι καὶ νῦν τοῖς εἰσέτι ἀγνοίας τε καὶ πονηρίας κατορωρυγμένοις ἀνακαλυφθῆναι προστάττει, ἅτε Λόγος ὑπάρχων Θεοῦ, καρδίας τε ἐτάζων καὶ νεφροὺς, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Ἵνα δὲ ὡς ἔνι μάλιστα συντόμως διαδράμωμεν, καὶ τὰ πρὸ τούτων ἐφαρμόζοντες τοῖς περὶ Χριστοῦ λεγομένοις, ἀναλαβόντες ἐξ ὑπαρχῆς καὶ τὴν τούτων ὑπόνοιαν ἡμῶν ἐκθησόμεθα. Ἐν πολλοῖς δὴ σαφῶς τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ προσομιλήσας, ὅτε καὶ ἐξ ὀνόματος, ἤτοι τὸν Ἰακὼβ ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ ἀνακαλεῖται, ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὴν προφητείαν, ἀλλὰ γὰρ νήσους καὶ ἔθνη ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν λεχθησομένων παρακαλεῖ· καὶ ἔστιν γε ἐνταῦθα ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κυρίου λεγομένη περὶ τῆς κλήσεως τῶν προτέρον ἀπίστων πάντη καὶ ἀλλοτρίων τῆς θεοσεβείας ἐθνῶν, ὧν ἐν μέρει νοοῦνται καὶ αἱ λεγόμεναι νῆσοι, ψυχαὶ ὅσαι τὸ πάλαι πρότερον τινὰ τρόπον ὑποθαλαττίων τῶν κατὰ τὸν βίον τρικυμιῶν καὶ 211 τῶν κατὰ τῆς κακίας ἁλμυρωτάτων κατεκλύζοντο ῥευμάτων. Τίνα οὖν ταύτας ὁ Κύριος αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ διδάσκει κατανοητέον· ἐκ κοιλίας φησὶ μητρός μου ἐκάλεσεν τὸ ὄνομά μου· ὃ καὶ σαφῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, αὐτοῦ γάρ τοι τυγχάνουσιν οἱ λόγοι, οὓς ἐκ τῆς τοῦ εὐαγγελίου γραφῆς μεμαθήκαμεν· ἀγνοοῦντι γὰρ τῷ Ἰωσὴφ περὶ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας ἐπιστὰς ὁ Γαβριὴλ, διάκονος ὢν τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, κατ' ὄναρ 77
εἶπεν μεθ' ἕτερα καὶ τὸ, τέξεται δὲ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἐπιφέρει δ' ἐν τῇ προφητείᾳ λέγων, ὅτι καὶ ἔθηκε τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ὀξεῖαν· καὶ πάλιν, ἔθηκέν με ὡς βέλος ἐκλεκτόν· ὁ γὰρ λογὸς Θεοῦ τυγχάνει ἐνεργὴς, ἔστιν καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ὡς ὁ θεσπέσιος ἐδίδαξεν ἀπόστολος. Εὐλογώτατα δ' ἂν αὐτῷ μόνῳ λεχθείη ὑπηκόῳ γενομένῳ τῷ Πατρὶ μέχρι καὶ θανάτου τὸ, δοῦλός μου εἶ σὺ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι· τὸ δὲ, καὶ ἐγὼ εἶπα κενῶς ἐκοπίασα, καὶ τὰ ἑξῆς, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸ σπάνιον τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον αὐτοῦ βιούντων. Καὶ ἐπειδήπερ οὐκ ἦλθεν εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ, καλῶς προηγουμένως μὲν λέγεται ἐπιδεδημηκέναι, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὴν διασπορὰν τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἑπομένως δὲ, διὰ τὸ μὴ παραδέξασθαι αὐτὸν τοὺς ἐξ ἐκείνων πάντας, ἐπιφέρεται ὡς πρὸς αὐτὸν, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Προστάττει δὲ ἡμῖν μετὰ ταῦτα 212 Κύριος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ ῥυσάμενος αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, ἁγιάζειν αὐτὸν, λέγων, ἁγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐφαύλισε τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, κενώσας ἑαυτὸν, καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἡμετέρας ἀναλαβὼν, αἰσχύνης γε μέχρι θανάτου καὶ θανάτου σταυροῦ καταφρονήσας. Μετὰ ταῦτα φησὶ τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων· καὶ δὴ σαφὲς ὅπως οἱ τοῖς ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι, οὐ μόνον κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐβδελύξαντο αὐτὸν εἰπόντες, καὶ βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος, ἀλλ' ἔτι καὶ νῦν βδελύσσονται, ἀνατρέπειν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν πειρώμενοι. Τοῦτον οὖν ὁ Κύριος ἁγιάζειν προστάττει, τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν προσημαίνων. Ὅτι δὲ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως προθεσπίζων ὁ λόγος τὴν ἑξῆς ἐπιφέρει προφητείαν, τὴν ἀπὸ τοῦ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ ἐπιπλεῖον βασανίζειν πνευματικώτερα ὄντα, καὶ κατὰ μόνην διάνοιαν ἀποδιδόμενα, οὐ τῆς παρούσης πραγματείας τυγχάνει. Ψ. ΚΕʹ. Οὕτως λέγει Κύριος· Ποῖον τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἐξαπέστειλα αὐτήν; ἢ τίνι ὑπόχρεῳ πέπρακα ὑμᾶς; Ἰδοὺ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν· δι' ὅτι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος ὁ ὑπακούων· μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι; 213 ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἰδοὺ τῷ ἐλεγμῷ μου ἐξερημώσω τὴν θάλασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρήμους, καὶ ξηρανθήσονται οἱ ἰχθύες αὐτῶν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι ὕδωρ, καὶ ἀποθανοῦνται ἐν δίψει. Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον θήσω τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ· Κύριος Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· ἔθηκέν μοι πρωῒ πρωΐ· προσέθηκέν μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παιδεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα· ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· καὶ Κύριος Κύριος βοηθός μου ἐγενήθη· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἑτερὰν στερεὰν πέτραν· καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ· ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με· τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἐγγισάτω· ἰδοὺ Κύριος Κύριος βοηθεῖ μοι, τίς κακώσει με; ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς· τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς φῶς, πεποίθατε ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἀντιστηρίσασθε ἐπὶ τῷ Θεῷ· ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς πῦρ καίετε, καὶ κατισχύετε φλόγα· πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογὶ, ᾗ ἐξεκαύσατε· δι' ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐν λύπῃ κοιμηθήσεσθε. Σαφῶς ἡ τοῦ Λόγου θεότης καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἀποδείκνυται, ὅτι τε 78
προϋπῆρχεν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὡς ἐνανθρωπήσας ταῦτα πάσχειν ἤμελλεν ἃ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ φάσκων, μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ 214 μου, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ, ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος; Αὐτὸς δὴ οὖν τὰ τηλικαῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει λέγων, Κύριός μοι δίδωσι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· καὶ αὖθις ἐπάγεινετὰ τὰ λοιπὰ φάσκων, Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ, οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτον μου τέθεικα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, καὶ τὰ μέχρι τοῦ, ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με. Δυνάμει γάρ τοι πεπονθέναι φαμὲν τὸν Λόγον, συμπάσχοντα δὲ ὃν ἀνείληφεν ἀνθρώπῳ. ἱερέως μεγάλου .... αὐτοῦ χρηματίζοντος διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Πολλῆς δὲ τῶν κατὰ τὸν τόπον δεομένων ἐξηγήσεως ἱκανὰ καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΔʹ. Χαῖρε ...... θύγατερ Σιὼν, κήρυσσε θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ, ὁ βα ...... ἔρχεταί σοι δίκαιος καὶ σώζων, 125 αὐτὸς πραῢς καὶ ἐπι ....... ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον. Καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ, καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἐξολοθρεύσεται τόξον πολεμικὸν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν, καὶ κατάρξει ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ποταμῶν δι' ἐκβολὰς γῆς. Θυγάτηρ Σιὼν, ᾗ προστάσσει χαίρειν ὁ λόγος, πᾶσα ἡ τῆς νοητῆς καὶ ἐπουρανίου Σιὼν οἰ κατατυγχανει (sic) ψυχή· ἢ ἡ καὶ ἐπὶ γῆς διὰ Χριστοῦ συστᾶσα ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας· ὁμοίως δ' αὖ πάλιν θυγάτηρ Ἱερουσαλὴμ, ἡ συγγένειαν φέρουσα τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ· οἷα τις ἦν ἡ Παύλου λέγοντος, ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μητὴρ ἡμῶν. Ταῖς δὴ οὖν τοιαύταις ψυχαῖς ὁ λόγος ἐπιδημήσειν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ προανακηρύττει ἐπιβεβηκότα ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ· οὕτω τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἣν ἐπιδημήσας ἀνεί ληφεν, νοουμένης· μεθ' ἧς ἐξωλόθρευσε πᾶσαν πολεμικὴν δύναμιν ἀπὸ πάσης ἐκκλησιαστικῆς καὶ φέρειν καρποὺς ἁγίους δυναμένης ψυχῆς, τοῦ Ἐφραὶμ εἰς καρποφορίαν μεταλαμβανομένου, καὶ εἰς ὅρασιν εἰρήνης κατὰ τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν τῆς Ἱερουσαλήμ· καὶ δὴ ἐξολοθρεύσας τοὺς πρότερον τῆς ἀνθρωπότητος ἐπικρατούσας (sic) δαίμονας πονηροὺς, ἐξ ἁπάντων τῶν πάλαι τούτοις ὑποχειρίων ἐθνῶν μυρίους ὅσους ὑπὸ τὸν εὐσεβῆ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ ζυγὸν ὑπηγάγετο. Ταῦτα μὲν κατὰ διάνοιαν· καὶ ῥητῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας καὶ σωματικῶς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐπιτελῶν, καὶ ταύτῃ πέρας ἐπιτέθεικεν, ὅτε κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν εἶπεν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, πορευθέντες εἰς τὴν ἀπέναντι κώμην εὑρήσετε ὄνον καὶ 126 πῶλον δεδεμένην· λύσαντες οὖν αὐτὴν ἀγάγετε· καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι ποιεῖτε, ἐρεῖτε, ὁ κύριος ἀπο αὐτῶν χρείαν ἔχει· καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖνοι ἐποίησαν καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς. Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, παραθετέον τὰ ῥητὰ τοῖς μόνως σωματικῶς καὶ Ἰουδαϊκῶς τὰ προκείμενα ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ γενήσεσθαι φανταζομένοις· δεικτέον τε αὐτο δὲ (sic) ὅπως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρούσιᾳ καὶ σωματικῶς περ αυτ...φεν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἡ φάσκουσα προφητεία, καὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραὶμ καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ. Ἡ γοῦν τοῦ Χριστοῦ θεία καὶ οὐράνιος δύναμις ἀπορρήτῳ ἐνεργείᾳ μετὰ τὴν .... τούτου ἐπιβουλήν· αὐτήν τε τὴν Ἱερουσαλὴμ σὺν καὶ τῇ προγ........ ἐν αἷς τῇ τυγχανούσῃ πολεμικῇ δυνάμει ἐξωλόθρευσε· τότ...... λαὸν τὸν ἐν αὐτῇ Ἐφραὶμ πολλάκις ὠνομασμένον ......... ........ ἐντολήν· πληθύνοντα ἵππον ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἁρματ........τικῶς διὰ τὰς ἐν τοῖς πολέμοις παρατάξεις τ......κατ.......... γενομένους ἵππους· κτήνεσιν τοῖς ἀνοήτοις παρ' ὁμοια ......... οὓς ἐναργῶς πάντας ἡ παρουσία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξωλόθρευς .... γοῦν τὴν σωτήριον παρουσίαν ἐξολοθρευθέντων ἐκείνων ..... τυχὸν πλῆθος ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν τὴν ἐν ταῖς ψυχαῖς ........ κατεδέξαντο· τοῦ Θεοῦ κατάρξαντος καὶ κατακρατήσεως .... ἀγγελικοῦ ῥητοῦ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης κατὰ τὴν ...... ην τοῦ θείου λόγου 79
προφητείαν. 127 Ψ. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. ΚΕʹ. Καὶ κατισχύσω αὐτοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι ........ καυχήσονται, λέγει Κύριος. Πάλιν Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κατισχύσειν ὑπισχνεῖται τοὺς ἀξίους ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἑαυτοῦ δηλῶν. Διὸ ἐν τοῖς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ τοῦτο σεσημειώσθω τὸ ῥητόν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Κ ʹ. Καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι, διότι λόγος Κυρίου ἐστίν. Καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς, Εἰ καλὸν ἐνώπιον ὑμῶν ἐστὶν, δότε τὸν μισθόν μου, ἢ ἀπείπασθε· καὶ ἔστησαν τὸν μισθόν μου τριάκοντα ἀργυρίους· καὶ ἐνέβαλον αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον Κυρίου εἰς τὸ χωνευτήριον, Καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν .......... τοῦ διασκεδάσαι τὴν διαθήκην ἀναμέσον Ἰούδα, καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ συν ... των προέγνωστό τε καὶ προείρητο τοῖς ἱεροῖς τοῦ Θεοῦ προφηταῖς ........ γὰρ ἐκ παρθένου γένεσις αὐτοῦ καὶ ὁ τῆς γενέσεως ............ .... λῆ καὶ ἡ ῥίζα ἐξ ἧς τὸ κατὰ σάρκα γεγέννηται· τά τε ........... αὐτῷ ἐπιδημήσαντι παράδοξα διὰ τῶν ἀνέκαθεν προφητῶν .... τῆς ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἠξιώθη γραφῆς· ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ τὸν θάνατον καὶ τὸ τούτου εἶδος προεδήλωσαν, οὐ παραλιπόντε ...... οὐδ' ἃς ὑπέμεινε μάστιγας καὶ ἐμπτυσμοὺς ῥαπίσματά τε καὶ ὕβρεις· ἀλλὰ τὸν 128 προδώσαντα αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἐν αὐτῶν ἕνα τῶν μαθητῶν μηνύσαντες· ὀνομαστὶ γοῦν αὐτὸν ἐστηλίτευσε διὰ Ἱερεμίου τὸ θεῖον Πνεῦμα φῆσαν, ἁμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ. Ταῦτα δ' ἐν αὐτῷ τῷ Ἑβραικῷ καὶ τοῖς λοιποῖς εὕροις ἂν παρὰ τοὺς οʹ ἑρμηνευτάς· καὶ ἐν Ψαλμοῖς δὲ διαφόροις μάθοις ἂν τὰ κατ' αὐτὸν δηλούμενα· καὶ νῦν δ' οὐδὲν ἧττον διὰ τῆς προκειμένης λέξεως σαφῶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀργυρίου, ὅπερ λαβὼν ὁ Ἰούδας προύδωκε τοῖς ἐπιβουλεύουσι τὸν διδάσκαλον, ἡ θεία προθεσπίζει γραφή. Λέγοιτο δ' ἂν τὰ προκείμενα ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ, ὥσπερ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, οὓς ἑτέρωθι μὲν ἄρχοντας Σοδόμων καὶ λαὸν Γομόρρας ὁ τῆς προφητείας ἀποκαλεῖ λόγος, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ Χαναναίους διὰ τὴν πρὸς τοὺς Χαναναίους ἐξομοίωσιν αὐτοὺς ὀνομάζει. Φήσασα γ' οὖν ἡ προφητεία τὸ, καὶ γνώσονται οἱ Χαναναῖοι, ἐπιφέρει, διδάσκουσα ἡμᾶς τίνας βούλεται σημαίνειν, καὶ φησίν· τὰ πρόβατα τὰ φυλασσόμενά μοι. Τίνα δὲ ἦν ταῦτα τὰ πρόβατα, τὰ πρότερον τῷ κυρίῳ φυλασσόμενα, ἢ ὁ ἐκ περιτομῆς λαός; οὓς νῦν Χαναναίους ὀνομάσας ὁ λόγος, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ ἐπάγει λέγων, καὶ ἐρῶ πρὸς αὐτοὺς τὰ ἀναγεγραμμένα, ἃ καὶ λέγοι ἂν πρὸς τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς εὐεργέτησε τοὺς μισθοὺς ὥσπερ αἰτῶν αὐτοὺς, τοῦτ' ἔστι τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν καὶ τὸν ταύτῃ κατάλληλον βίον· οὕτως γὰρ ἀκούω τοῦ, δότε τὸν μισθόν μου· οἱ δὲ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι περὶ αὐτῶν εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ, 129 Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσηυχόμην· καὶ ἔθεντο κατ' ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου· τριάκοντα ἀργυρίους στήσαντες παρέσχον τῷ προδότῃ, ὡσπερεὶ τοσούτου αὐτὸν τῇ ἀσεβεστάτῃ αὐτῶν κρίσει τιμώμενοι. Ἀλλ' ἐπεὶ τὸ ἑκάστου ἔργον ὁποῖόν ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει, τούτου χάριν καθεῖναι αὐτοὺς εἰς τὸ χωνευτήριον, τοῦτ' ἔστιν εἰς τὸ τῆς κρίσεως καὶ τὸ τῆς κολάσεως πῦρ, ὁ Κύριος προστάσσει· τίνας δὲ αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ; Καὶ σκέψαι δὲ, φησὶν, εἰ δόκιμόν ἐστιν, δῆλον δ' ὅτι τὸ κατ' αὐτοῦ δρασθὲν αὐτοῖς· λέγει δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ πυρὶ δοκιμασθήσεσθαι, ὃν τρόπον καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τῆς εἰς σάρκα ἐπιδημίας καὶ τοῦ πάθους ἐδοκιμάσθη ὑπὲρ αὐτῶν· καὶ γὰρ δὴ προηγουμένως ἐνηνθρώπησε, καὶ πέπονθεν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου Ἰσραήλ. Τούτοις ἑξῆς καὶ τὴν μετὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποβολὴν αὐτῶν σημαίνων ὁ λόγος φησὶν, καὶ ἀπέρριψα τὴν ῥάβδον τὴν δευτέραν. Τὶς δὲ ἐστὶν αὕτη διδάσκων ἐπιφέρει τὸ σχοίνισμα, περὶ οὗ εἴρηται, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. Σαφέστερον γ' οὖν τοῦτο παρίστησιν 80
ἐπιλέγων τοῦ διασκεδάσαι τὴν προτέραν διαθήκην τοῦ Θεοῦ, τὴν ἀναμέσον Ἰούδα καὶ ἀναμέσον Ἰσραήλ· καὶ σαφῶς δείκνυται ἀπὸ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χρόνων περιηρημένα τῆς λατρείας ἁπάσης τῆς κατὰ τὸν νόμον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο καθαιρεθείσης. 130 Ψ. Τοῦ αὐτοῦ Ζαχαρία. ΚΖʹ. Ῥομφαία ἐξεγέρθητι ἐπὶ τὸν ποιμένα μου, καὶ ἐπὶ ἄνδρα πολίτην αὐτοῦ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήτωσαν τὰ πρόβατα· καὶ ἐπιστρέψω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας. Ἐπείπερ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, Πάταξον τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται τὰ προβάτα τῆς ποίμνης, ἐντεῦθεν λαβὼν κατὰ τὸν σωτηρίου πάθους καιρὸν πέρας εἰληφέναι ἐδίδαξεν, ὅτε καταλείψαντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ διεσκορπίσθησαν· τούτου δὴ χάριν καὶ ἡμεῖς ἐσημειωσάμεθα τὸ ῥητὸν, ὃ καὶ πολλῆς δεόμενον ἐξετάσεως εἰς ἐπιτήδειον ἀναθησόμεθα καιρόν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΚΗʹ. Καὶ ἐξελεύσεται Κύριος, καὶ παρατάξεται ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, καθὼς ἡμέρα πολέμου· καὶ παρέσται Κύριος ὁ Θεός μου, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι μετ' αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ὑπονοοῦντες περὶ τῆς δευτέρας λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐσημειωσάμεθα. Ψ. Τοῦ ἀγγέλου. ΚΘʹ. Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ θυσίαν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν· Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου καὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτό. Ὥσπερ χεὶρ καὶ 131 δεξιὰ καὶ βραχίων καὶ δύναμις τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὁ Λόγος αὐτοῦ ἐν ταῖς θείαις ὠνόμασται γραφαῖς, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ ὄνομα χρηματίζει τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο οὖν τὸ θεῖον ὄνομα ὡς ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου καὶ δυσμῶν δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσιν, παντί τῳ πρόδηλον ἀπὸ τῶν πανταχόσε χρηματιζόντων κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ προσηγορίαν· οἳ καὶ ἐν παντὶ τόπῳ πνευματικὸν θυμίαμα καὶ τὴν δι' εὐχῶν καθαρὰν καὶ ἀναίμακτον καὶ λογικὴν θυσίαν διὰ τοῦ κατ' ἀλήθειαν ἀρχιερέως προσάγουσι τῷ Θεῷ· τούτων δὲ τοῦτον λατρευόντων τὸν τρόπον, τὰς σωματικὰς τοῦ προτέρου λαοῦ θυσίας ἀποστραφήσεσθαί φησιν ὁ Θεός· καὶ δὴ σαφὲς πῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν κατ' ἀμφότερα πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία· κατά τε τὴν προτέρου λαοῦ ἀποβολὴν ἅμα τε ἀρθείσης ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν Δανιὴλ θυσίας καὶ σπονδῆς, καὶ κατὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐπιστροφήν. Τοῦ αὐτοῦ. Λʹ. Ἡ διαθήκη ἦν μετ' αὐτοῦ τῆς ζωῆς καὶ τῆς εἰρήνης, καὶ ἔδωκα αὐτῷ φόβῳ φοβεῖσθαί με, καὶ ἀπὸ προσώπου ὀνόματός μου στέλλεσθαι αὐτόν. Νόμος ἀληθείας ἦν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύθη μετ' ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ ἀδικίας. Ὅτι χείλη ἱερέως φυλάξεται γνῶσιν, καὶ νόμον ἐκζητήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορός ἐστιν. Καὶ ταῦθ' ἁρμόζειν ὑπολαμβάνοντες ταῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαις ἐκτεθείμεθα· ἥ τε γὰρ διαθήκη τῆς ζωῆς 132 καὶ τῆς εἰρήνης ἦν μετ' αὐτοῦ· τό τε τοῦ φόβου πνεῦμα μετὰ καὶ τῶν λοιπῶν ἐπ' αὐτὸν ἀνεπαύσατο κατὰ τὸ, καὶ ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ, λεγόμενον ἐν Ἠσαίᾳ· τοῦτο δὲ καὶ ὁ τῆς ἀληθείας νόμος, οὐχὶ δὲ ὁ τυπικὸς ἐν τῷ στόματι ἦν, καὶ ἀδικία οὐχ εὑρέθη ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· κατὰ γὰρ τὸν Ἠσαίαν ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν χείλεσιν αὐτοῦ· οἷα δὲ συνὼν τῇ πατρικῇ δυνάμει ἐν εἰρήνῃ κατευθύνων ἐπορεύετο μετ' αὐτοῦ, πολλοὺς τῶν πάλαι τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων εἰς ἐπιστροφὴν ἄγων· παρ' αὐτοῦ δὲ, ἅτε ἀρχιερέως ὄντος καὶ τὴν περὶ πάντων γνῶσιν διαφυλάττοντος, τὸν θεῖον νόμον ἐξεζήτησάν τε καὶ ἐκζητήσουσιν, οἷς μέλει τῆς κατ' αὐτὸν ἐπιστήμης· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, διακονῶν καὶ διαγγέλλων παντὶ γενητῷ τὸ τοῦ Πατρὸς βούλημα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΑʹ. Ἰδοὺ, ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν ἑαυτοῦ Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· ἰδοὺ, 81
ἔρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἤ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; διότι αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς ποιὰ πλυνόντων· καὶ καθιεῖται ἀναχωνεύων καὶ καθαρίζων ὡς τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον. Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ διὰ τούτων προφητεύεται, ὁπηνίκα ... ς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων ἐξαποσταλεὶς αὐτὸς 133 ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ νῦν λεγόμενος τῆς διαθήκης ἄγγελος ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου τοῦ πατρὸς, τοῦτ' ἔστι προευτρεπίσει καὶ προπαρασκευάσει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τῇ τοῦ Πατρὸς βασιλείᾳ· ὅτε ἐκ λογικῶν καὶ ἐμψύχων λίθων τὸν πνευματικὸν ναὸν, τοῦτ' ἔστιν τὴν ἐκκλησίαν, ἐπισκευάσαντος αὐτοῦ, ἥξει αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Λόγος ἅμα αὐτῷ τῷ τῆς διαθήκης ἀγγέλῳ εἰς τὸν δεδηλωμένον ναόν· εἶτα, οἷα τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν προαγγέλλων, ὁ Λόγος ὡς πρὸς τοὺς ἁμαρτωλοὺς φησὶν, ἰδοὺ ἔρχεται Κύριος παντοκράτωρ· καὶ τίς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; ἢ τίς ὑποστήσεται ἐν τῇ ὀπτασίᾳ αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ παντοκράτορος Κυρίου ὡς περὶ ἑτέρου λεγομένοις· καὶ πευστέον τε τῶν ἐκ περιτομῆς, εἴ τινα ἔχοιεν λέγειν τὸν ἐνταῦθα δηλούμενον κύριον καὶ τὸν σὺν αὐτῷ ἄγγελον τῆς διαθήκης, περὶ οὗ Κύριος ὁ παντοκράτωρ φάσκει τὸ, ἴδου ἔρχεται, καὶ τὰ λοιπά· δι' ὧν καθ' ἡμᾶς ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ καταγγέλλεται παρουσία· ὃς Λόγος Θεοῦ τυγχάνων παραγενόμενος εἰσπορεύσεται εἰς τὴν ἑκάστου ψυχὴν, κρίνων ἕκαστον περὶ τῶν αὐτῷ κατὰ τὸν βίον πεπραγμένων, ἐκπλύνων τε καὶ διὰ πυρὸς χρυσοῦ δίκην χωνεύων, καὶ καθαρίζων τὰ πάντων ἡγεμονικά. Πᾶσαν γ' οὖν τὴν κρίσιν ὁ Πατὴρ δέδωκεν τῷ Υἱῷ κατὰ τὸν φάσκοντα καὶ ἐν ψαλμοῖς λόγον, Ὁ Θεὸς τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως· κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει· ἔνθα βασιλεὺς μὲν ἡ θεότης καὶ αὐτὸς 134 ὁ Θεὸς Λόγος ἀνηγόρευται· ὃν δὲ ἀνείληφεν ἄνθρωπον, υἱὸς τοῦ βασιλέως. Τοῦ αὐτοῦ ἀγγέλου. ΛΒʹ. Καὶ ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Ἥλιος δικαιοσύνης τὸ φῶς ἐστιν τὸ ἀληθινὸν τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ὃς μόνοις ἀνατέλλειν εἴρηται τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· τοῖς γάρ τοι μὴ τοιούτοις δύσεσθαι ἀπειλεῖ, κατὰ τὸ, καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου, ἔν τινι τῶν προφητῶν εἰρημένον. Ταῦτα μὲν τὰ ἀπὸ τῶν δώδεκα προφητῶν· ἀλλ' ἐπεὶ τὰ ἐκ τοῦ Ἠσαίου διὰ τὸ πλῆθος ἐν ἰδίῳ συγγράμματι περιλαβεῖν ἡμῖν πρόκειται, φέρε μεταβάντες τὰ ἀπὸ τῶν λοιπῶν μεγάλων προφητῶν ἐπισκεψώμεθα. Ψ. Ἐκ τοῦ Ἰερεμίου. ΛΓʹ. Κύριε, γνώρισόν μοι, καὶ γνώσομαι· τότε εἶδον τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν. Ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων· ἐπ' ἐμὲ ἐλογίσαντο λέγοντες, Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι. Ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἠσαίᾳ προφητείαν, ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος αὐτὸν ἄφωνος, κατὰ δὲ τὴν μετὰ χεῖρας, ὡς 135 ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θυέσθαι οὐκ ἔγνων· καὶ τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν δὲ πάθος αὐτοῦ δύναται δηλοῦσθαι διὰ τοῦ, δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι· ἅπερ ἐκ προσώπου λέλεκται τῶν ἐπιβουλευσάντων αὐτῷ. Εἰ γὰρ δὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος ἦν, ὡς αὐτὸς διδάσκει πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγων, λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, τοῦτο δ' ἦν τὸ πρὸς τῷ ξύλῳ κατὰ τὸν σταυρὸν δειγματισθὲν, περὶ αὐτοῦ λέγοιτ' ἂν εἰκότως τὸ, δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ· εἰ δὲ καὶ βαθυτέρας ἔχοιτο θεωρίας τὰ κατὰ τὸν τόπον, οὐδὲν πρὸς ἐκεῖνο λυπεῖ καὶ τὰ εἰρημένα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΔʹ. Ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν 82
ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Ἐγενήθη ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ ὡς λέων ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ φωνὴν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. Μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ, ἢ σπήλαιον κύκλῳ αὐτῆς; Βαδίσατε, συναγάγετε πάντα τὰ θήρια τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτωσαν τοῦ φαγεῖν αὐτήν. Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητὴν εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας· δι' ἐμὲ ἀφανισμῷ ἠφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνὴρ τιθέμενος ἐν καρδίᾳ. Ἔοικε τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἶναι φωνὴ καὶ ἡ φάσκουσα περὶ μὲν τοῦ ἐν Ἱερουσαλὴμ νέω τὸ, ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου· περὶ 136 δὲ τῆς προτέρας συναγωγῆς, ἣ καὶ μερὶς ποτὲ καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ γέγονεν, τὸ, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, κατὰ τὸ, ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάξει τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε, Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Αὐτὸς δ' ὁ εἰπὼν, οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, φησίν· καὶ τὸ, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Τούτῳ δὲ καὶ ἐγενήθη ἡ προτέρα κληρονομία ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκέν τε ἐπ' αὐτὸν τὴν φωνὴν αὐτῆς, ὁπηνίκα παραδόντες αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ ἑστήκεισαν κατηγοροῦντες αὐτοῦ καὶ μονονουχὶ βοῶντες, αἶρε, αἶρε, σταύρου αὐτόν· διὰ τοῦτο δέ φησιν, ἐμίσησα αὐτὴν, διὰ τὰ μίσους ἄξια αὐτῆς ἔργα, καὶ διὰ τὸ μηδὲν εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἄξιον ἐπιδείξασθαι· τὸ δ' ἑξῆς, καὶ μάλιστα τὸ, δι' ἐμὲ ἀφανισμῷ ἠφανίσθη πᾶσα ἡ γῆ, ἔοικεν δηλοῦν τὴν διὰ τὸν Σωτῆρα μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ τελείαν γενομένην ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τὴν εἰς ἔσχατον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐρήμωσιν. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΕʹ. Κύριε ἰσχύς μου, καὶ βοηθεία μου, καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ κακῶν· πρὸς σὲ ἔθνη ἥξουσιν ἀπ' ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ ἑροῦσιν, Ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα; Εἰ ποιήσει ἑαυτῷ ἄνθρωπος θεοὺς, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσὶ θεοί. Διὰ τοῦτο, ἰδοὺ, ἐγὼ δηλώσω αὐτοῖς ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν χεῖρά μου, καὶ γνωριῶ αὐτοῖς τὴν δύναμίν μου, καὶ 137 γνώσονται ὅτι ἐγὼ Κύριος. Ἁμαρτία Ἰούδα γέγραπται ἐν γραφείῳ σιδηρῷ, ἐν ὄνυχι ἀδαμαντίνῳ ἐκκεκολαμμένη ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς καρδίας αὐτῶν. Περὶ τῶν διὰ Χριστοῦ τὸν τῶν ὅλων ἐπεγνωκότων Θεὸν προφητεύσας ὁ λόγος, ἑξῆς ἐπάγει περὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἁμαρτίας, ἀνεξάλειπτον αὐτὴν ἔσεσθαι σημαίνων κατὰ τὰς παρατεθείσας μετὰ ἀστερίσκων λέξεις· ἃς δύναταί τις καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου Ἰούδα ἐφαρμόζειν, ὡς καὶ ὀνομαστὶ τῷ θείῳ Πνεύματι προεγνωσμένου τε καὶ προαναπεφωνημένου. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Λ ʹ. Ἰδοὺ, ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἀναστήσω τῷ Δαυὶδ ἀνατολὴν δικαίαν, καὶ βασιλεύσει βασιλεὺς, καὶ συνήσει, καὶ ποιήσει κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ σωθήσεται καὶ Ἰούδας, καὶ Ἰσραὴλ κατασκηνώσει πεποιθὼς, καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα, ὃ καλέσει αὐτοὺς Κύριος, Ἰωσεδὲκ ἐν τοῖς προφήταις. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, εἶπεν Κύριος, συντρίψω ζυγὸν ἀπὸ τραχήλου αὐτῶν, καὶ τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν διαρρήξω, καὶ οὐκ ἐργῶνται αὐτοὶ ἔτι ἀλλοτρίοις, καὶ ἐργῶνται τῷ Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ τὸν Δαυὶδ βασιλέα αὐτῶν ἀναστήσω αὐτοῖς. Τούτοις τὰ παραπλήσια καὶ ἐν ἑτέρῳ τοῦ αὐτοῦ προφήτου τόπῳ εἴρηται ἐν τούτοις· ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαναστήσω σοι τὸν λόγον μου τὸν ἀγαθὸν, ὃν ἐλάλησα ἐπὶ τὸν οἶκον Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνατελῶ τῷ Δαυὶδ ἀνατολὴν 138 δικαίαν. Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει, ὅτι τάδε λέγει Κύριος· Οὐκ ἐξολοθρευθήσεται τῷ Δαυὶδ ἀνὴρ καθήμενος ἐπὶ θρόνου οἴκου Ἰσραήλ· καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς Λευίταις· οὐκ ἐξολοθρευθήσεται ἀνὴρ ἐκ προσώπου μου ἀναφέρων ὁλοκαυτώματα καὶ θύων θυσίαν, καὶ ποιῶν θῦμα πάσας τὰς ἡμέρας. Καὶ πάλιν· Τάδε λέγει Κύριος· εἰ διασκεδάσετε τὴν διαθήκην μου τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν 83
διαθήκην μου τὴν νύκτα, τοῦ μὴ εἶναι ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ καιρῷ αὐτῶν· καί γε ἡ διαθήκη μου διασκεδασθήσεται μετὰ Δαυὶδ τοῦ δούλου μου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτῷ υἱὸν βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ τοὺς Λευίτας τοὺς ἱερεῖς τοὺς λειτουργοῦντάς μοι· ὡς οὐκ ἐξαριθμηθήσεται ἡ δύναμις τοῦ οὐρανοῦ, οὐδὲ ἐκμετρηθήσεται ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, οὕτως πληθυνῶ τὸ σπέρμα Δαυὶδ τοῦ δούλου μου καὶ τοὺς Λευίτας τοὺς λειτουργοῦντάς μοι. Καὶ αὖθις μετὰ βραχέα εἴρηται· Τάδε λέγει Κύριος· Εἰ μὴ διαθήκην μου ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἀκριβάσματα οὐρανοῦ καὶ γῆς οὐκ ἔταξα, καί γε τὸ σπέρμα Ἰακὼβ καὶ Δαυὶδ τὸν δοῦλόν μου ἀποδοκιμῶ, τοῦ μὴ λαβεῖν ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἄρχοντα. Καὶ τίς ἂν εἴη ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναστησομένη τῷ Δαυὶδ ἀνατολή; Ὁ θεῖος Λόγος, περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέροις εἴρηται, ἰδοὺ ἀνὴρ, ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ὃς καὶ βασιλεύσειν προφητεύεται καὶ συνήσειν καὶ ποιήσειν κρίμα καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Οὗτος δὲ καὶ ταῖς ἐν σκότει καθημέναις ψυχαῖς ἐξανατελεῖ φῶς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον· ἐπ' ἂν δὲ κατὰ τὸν ἀπόστολον τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσελθῇ, καὶ πᾶς ὁ ἀληθινὸς Ἰσραὴλ μετὰ τοῦ πνευματικοῦ Ἰούδα σωθήσεται, 139 οὓς καὶ καλέσει αὐτοὺς ὁ Κύριος ὀνομαστὶ, οὓς ἀξίους αὐτοὺς κρινεῖ ἐν τῷ Ἰωσεδεκὶν, ὅπερ ἑρμηνεύεται οἱ τοῦ Θεοῦ δίκαιοι. Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἐλευθερῶσαι τὸν Θεὸν τοὺς προειρημένους ἀπὸ τῆς ὑπὸ τὸν διάβολον αἰχμαλωσίας, ὡς μηκέτι μὲν ἐκείνῳ, μόνῳ δὲ Κυρίῳ τῷ Θεῷ αὐτῶν λατρεύειν, ἀναστήσειν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑπισχνεῖται βασιλέα τὸν Δαυὶδ, οὐκ ἄλλον ὄντα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν, ὃν διαφόρως αἱ γραφαὶ καὶ τούτῳ προσεῖπαν τῷ ὀνόματι. Ὁ μὲν οὖν ἐν τῇ προφητείᾳ Δαυὶδ ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν νοούμενος ἄνθρωπος λέγεται· ἡ δὲ ἀνατολὴ ἡ δικαία, ἡ κατ' αὐτὸν ἐνεργοῦσα θεότης, ἥλιος δικαιοσύνης ἐν ἄλλοις ὀνομαζομένη· ἐπεὶ καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον οὐκ ἄλλη τίς αὐτοῦ τυγχάνει. Τῷ Θεῷ τοίνυν φησὶν οὐκ ἐξολοθρευθήσεσθαι ἄνδρα ἡγούμενον καὶ προεστῶτα τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ, ἥτις ἐστὶν ὁ πνευματικὸς οἶκος Ἰσραήλ· ἀλλ' οὐδὲ τοὺς κατὰ διάνοιαν ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ διαλείψειν ὁ λόγος προφητεύει, τὸ πνευματικὸν ἀναφέροντας θυμίαμα, καὶ τὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων εὐώδη καὶ ἀναίμακτον καὶ καθαρὰν θυσίαν. Εἰ γὰρ μὴ ταῦθ' οὕτως ἐκλάβοιμεν, ὥρα ψευδεῖς ἀπελέγχειν τὰς προφητείας, τῷ μήτε τὸν θρόνον Δαυὶδ σωματικῶς, μήτε τὴν ἱερατικὴν λειτουργείαν τὴν τυπικὴν εἰσέτι νῦν συνεστάναι· τῶν μὲν ἐκ σπέρματος Δαυὶδ βασιλέων ἐξ αὐτῶν τῶν Ἱερεμίου χρόνων διαλελοιπότων, τῆς δὲ Λευιτικῆς καὶ ἱερατικῆς λειτουργίας μετ' οὐ πολὺ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας· ἐξ ἧς 140 καὶ εἰς δεῦρο οὐδὲ ἐπιβαίνειν αὐτοῖς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔξεστιν. Καὶ εἰ φάσκοιέν γε οἱ ἐκ περιτομῆς δι' ὃν φασὶ πατριάρχην μὴ ἐκλελοιπέναι τὸ σπέρμα Δαυὶδ, ἀλλ' ἐλεγκτέον τε γε αὐτοὺς μὴ δυναμένους ἀποδεῖξαι καθήμενον αὐτὸν ἐπὶ θρόνου Δαυὶδ, καὶ βασιλεύοντα ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοντα τοῦ Ἰσραήλ· ταῦτα γὰρ ἡ προφητεία φησὶ μηδεπώποτε διαλείψειν, ἃ καὶ σαφῶς παρίσταται ἀπὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων διαλελοιπότα, ἐξ οὗ μὴ δὲ εἷς βασιλεύσας τοῦ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυὶδ ἀποδείκνυται· τί δ' ἂν φήσαιεν καὶ περὶ τῆς ἐναργῶς κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν καθῃρημένης ἱερατείας, ἣν μηδεπώποτε ἐξολοθρευθήσεσθαι ἡ προφητεία προαγορεύει; Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΛΖʹ. Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησὶ Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν· οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἠμέλησα αὐτῶν, φησὶ Κύριος, ὅτι αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ· μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, φησὶ Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν 84
αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν· καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον· ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν, φησὶ Κύριος· ὅτι ἵλεος ἔσομαι ταῖς 141 ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Σαφῶς ἐν ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις καινὴν διαθήκην ὁ κύριος διαθήσεσθαι προθεσπίζει· καινὴν δὲ τῷ μηδὲν ἔχειν ὅμοιον τῇ παλαιᾷ, ἣν διὰ Μωσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ δοθεῖσαν προμεμαθήκαμεν. Τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα φαῖεν οἱ ἐκ περιτομῆς, ἐναργῶς ἀποβλέπειν ἐπιχειροῦντες ταῖς προφητείαις, καὶ μᾶλλον αἱρούμενοι ἀτελεῖς αὐτὰς ἐπιδεικνύναι ἢ πείθεσθαι τῇ ἀληθείᾳ, διὰ τοῦ παραδέχεσθαι τὴν καινὴν τῶν εὐαγγελιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαθήκην, ἧς παραγενομένης πεπαλαίωται ἡ πρώτη, πέρας ἴσχειν ἀρξαμένη ἐξ ὅτου παραγενόμενος ὁ Χριστὸς ἐπλήρωσε τὸν νόμον, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας. Ἥξειν μὲν οὖν ἡμέρας ἐν αἷς διαθήσεσθαι φησὶν ὁ Κύριος τὴν καινὴν διαθήκην· τοῦτ' ἔστι τὴν ἔγγραφον ἐν τοῖς ἐντὸς τῶν εὐαγγελικῶν βιβλίων. Ἑξῆς δ' ἐπιφέρει λέγων ὁ αὐτὸς Κύριος, ὡς μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν αὐταῖς ταῖς διανοίαις τῶν παραδεξομένων τὴν καινὴν διαθήκην ἐγγράψων τοὺς ἰδίους νόμους, ὥστε αὐτοὺς εἶναι εἰς λαὸν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν αὐτοῖς εἰς Θεὸν, οὐδαμῶς ὑπ' ἀνθρωπίνης διδασκαλίας ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν Κύριον παραγινομένους, αὐτομαθεῖς δ' ὥσπερ, μᾶλλον δὲ θεοδιδάκτους ἐσομένους, ὃ καὶ αὐτὸ καταμάθοι ἄν τις κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν πληρούμενον· ἴδοι δ' ἄν τις ὅπως ἐπὶ τὰς διανοίας καὶ τὰς καρδίας τῶν διὰ Χριστοῦ εἰς τὸν Θεὸν πεπιστευκότων ἡ καινὴ διαθήκη καὶ οἱ τοῦ Κυρίου νόμοι γεγραμμένοι εἰσιν, εἰ καταμάθοι ἐν ἡμῖν πλῆθος ἀνδρῶν παντελῶς ἰδιωτῶν τοιαύτην ἐνεπιδεικνυμένων ἐνάρετον καὶ ἐμφιλόσοφον 142 πολιτείαν, ἣν οὐ ταχέως ἔστιν εὑρεῖν παρὰ τοῖς φιλολογίαν ἠσκηκόσιν, καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τῇ τῶν γραφῶν μελέτῃ. Ψ. Ἀπὸ τῶν θρήνων. ΛΗʹ. Πνεῦμα προσώπου ἡμῶν χριστὸς Κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν, οὗ εἴπομεν, Ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Καὶ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν διαρρήδην ὀνομάσαν τὸ θεῖον Πνεῦμα, τὴν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν προυθέσπισεν διὰ τοῦ, συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν· τούτου δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν σκιὰν ζησομένους ἑαυτοὺς τῷ πνεύματι προεώρων οἱ προφῆται, καὶ ζησομένους ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῖς μέλλουσιν εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύειν, καὶ δι' αὐτοῦ τὰς τῶν προφητῶν παραδέχεσθαι γραφάς. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Βαρούχ. ΛΘʹ. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν; Τίς διέβη πέραν θαλάσσης, καὶ εὗρεν αὐτὴν, καὶ οἴσει αὐτὴν χρυσίου ἐκλεκτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὁ γινώσκων τὴν ὁδὸν αὐτῆς, οὐδὲ ὁ ἐνθυμούμενος τὴν τρίβον αὐτῆς. Ἀλλ' ὁ εἰδὼς τὰ πάντα γινώσκει αὐτὴν, ἐξεῦρεν αὐτὴν τῇ συνέσει αὐτοῦ· ὁ καὶ κατασκευάσας τὴν γῆν εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, ἐνέπλησεν αὐτὴν κτηνῶν τετραπόδων. Ὁ ἀποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτὸ, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ. Οἱ δὲ ἀστέρες ἔλαμψαν ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐτῶν, καὶ εὐφράνθησαν· ἐκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ εἶπον, Πάρεσμεν· ἔλαμψαν μετ' εὐφροσύνης τῷ ποιήσαντι αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρεν 143 πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν, φησὶ, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ κατεβίβασεν αὐτὴν, καὶ τὰ ἑξῆς· διδασκόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἀποστόλου ὡς ἄρα ὁ καταβὰς Ἰησοῦς Χριστὸς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· ὃς καὶ λαβὼν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεὰν κατεβίβασέ τε καὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τὰς τῶν παραδεξαμένων αὐτῶν ὴν ψυχάς· ὅθεν καὶ ἐν ψαλμοῖς εἴρηται τὸ, ἀναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ἑξῆς δὲ ἐν τῇ 85
προκειμένῃ γραφῇ ὁ λόγος φησὶν, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· Τίς δὲ οὗτος, ἢ ὁ ἀναβὰς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ καταβάς; Τῷ γὰρ τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν ἐρωτηματικῶς εἰρημένῳ ἀποδέδοται τὸ, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· σαφέστερον τοῦτο δηλοῖ τὸ ἑξῆς εἰρημένον, τὸ, μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Πρὸς τοῦτον οὖν δῆλον ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον οὐ λογισθήσεται ἕτερος τῶν ἐπικτητὴν τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν ἐσχηκότων· μετὰ τοῦτο δέ φησιν ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη· δῆλον ὅτι μετὰ τὸ διὰ νόμου καὶ προφητῶν τὴν πᾶσαν ὁδὸν τῆς ἐπαγγελίας δεδωκέναι· ἐξεῦρεν γὰρ, φησὶ, πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. 144 Ψ. Ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Μʹ. Ἀντὶ τούτου τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ, ἐγὼ κρίνω ἀναμέσον προβάτου ἰσχυροῦ καὶ ἀναμέσον προβάτου ἀσθενοῦς. Ἐπὶ ταῖς πλευραῖς καὶ τοῖς ὤμοις διωθεῖσθε, καὶ τοῖς κέρασιν ὑμῶν ἐκερατίζετε· πᾶν τὸ ἐκλεῖπον ἐξεθλίψατε. Καὶ σώσω τὰ πρόβατά μου, καὶ οὐ μὴ ὦσιν ἔτι εἰς προνομὴν, καὶ κρινῶ ἀναμέσον κριοῦ πρὸς κριόν· Καὶ ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένα ἕτερον· καὶ ποιμανεῖς αὐτοὺς, τὸν δοῦλόν μου Δαυὶδ, καὶ ἔσται αὐτῶν ποιμὴν, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ Δαυὶδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἐγὼ Κύριος λελάληκα. Καὶ διαθήσομαι τῷ Δαυὶδ διαθήκην καινὴν, διαθήκην εἰρήνης. Ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις τὸν προφητευόμενον Δαυὶδ οὐκ ἄλλον ἀποδίδομεν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ γεγενημένου Σωτῆρος ἡμῶν, τούτου δὴ χάριν καὶ ἐνθάδε τὴν περικοπὴν ἐπεσημηνάμεθα· τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ ποιμαίνειν μέλλων τὰ τοῦ Κυρίου πρόβατα μετὰ τὸ κριθῆναι αὐτὰ ὑπ' αὐτοῦ, ἢ ὁ μόνος καλὸς ποιμὴν, ὁ μὴ ὑπεριδὼν διωθούμενα καὶ διολλύμενα ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ λογικὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ποίμνης πρόβατα, ἀλλὰ θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας, ὧν ἄρχοντα ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ αὐτοῦ καταστήσειν ἐπαγγέλλεται μετὰ τὸν κρίσεως καιρὸν, διαθησόμενος αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, ὅτε, ὑποταγέντων αὐτῷ τῶν ἐχθρῶν, ἔσχατος πάντων καὶ αὐτὸς ὁ νῦν ἀντικείμενος τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ ζωῇ θάνατος καταργηθήσεται; 145 Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΑʹ. Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ, ἐγὼ λαμβάνω πάντα οἶκον Ἰσραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνη ἐν τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἰσραήλ· καὶ ἄρχων εἷς ἔσται αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔσονται οὐκέτι εἰς δύο ἔθνη· οὐδ' οὐ μὴ διαιρεθῶσιν εἰς δύο βασιλείας, ἵνα μὴ μιαίνωνται ἔτι ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· καὶ ῥύσομαι αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς ἀπὸ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ὧν ἥμαρτον ἐν αὐταῖς, καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ Κύριος ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαυὶδ ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔσται ποιμὴν εἷς πάντων, ὅτι ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύσονται, καὶ τὰ κρίματά μου φυλάξουσιν καὶ ποιήσουσιν αὐτὰ, καὶ κατοικήσουσιν ἐπὶ τῆς γῆς, ἣν ἐγὼ δέδωκα τῷ δούλῳ μου Ἰακὼβ, οὗ κατώκησαν ἐκεῖ οἱ πατέρες αὐτῶν, καὶ κατοικήσουσιν ἐπ' αὐτῆς αὐτοί· καὶ Δαυὶδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρήνης, καὶ διαθήκη αἰώνιος ἔσται μετ' αὐτῶν· καὶ θήσω τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατασκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Καὶ γνώσονται τὰ ἔθνη ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτοὺς, ἐν τῷ εἶναι τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Μετὰ τὴν τῆς διασπορᾶς τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ ἐπισυναγωγὴν, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῶν ἀπολωλότων προβάτων οἴκου 146 Ἰσραὴλ, τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν προεισεληλυθότος, τηνικαῦτα ὁ Κύριος αὐτὸς μὲν ἔσεσθαι εἰς Θεὸν τῷ ἐσομένῳ αὐτοῦ λαῷ, τὸν δὲ δοῦλον αὐτοῦ Δαυὶδ ἄρχοντα θήσειν ἐν μέσῳ αὐτῶν, 86
ποιμανοῦντα αὐτοὺς καὶ ἄρξοντα αὐτῶν οὐκ ἐπ' ὀλίγον καὶ βραχύν τινα χρόνον ἀλλ' ἐπὶ τὸν αἰῶνα ὑπισχνεῖται. Οἰέσθωσαν μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον τὸν υἱὸν Ἱεσσαὶ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν λόγον αὐτοῖς οἱ ἐκ περιτόμης, βασιλείαν αὐτοῦ σωματικὴν αὖθις φανταζόμενοι, καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηΐνοις καὶ θείας ἀναξίοις ἐπαγγελίας καραδοκοῦντες· ἡμεῖς δὲ μηδαμῶς ἁρμόζειν μήτε θείαις ὑποσχέσεσι, μήτε μὴν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι τὸν Δαυὶδ, τὰ ὡς περὶ αὐτοῦ λεγόμενα πειθόμενοι ἐπὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν κατὰ σάρκα γενόμενον Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκλαμβάνωμεν, τὰς προφητείας τούτῳ μᾶλλον ἁρμόζειν ἤπερ ἐκείνῳ τῷ Δαυὶδ οἰόμενοι, τὰ ὡς ἂν ἐκ προσώπου Δαυὶδ ἐν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς ἐμφερόμενα· οἷόν ἐστιν τὸ, Κύριος εἶπεν πρός με, Υἱός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· καὶ τὸ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν, λεγόμενον ἐν ιζʹ ψαλμῷ· ἔνθα πάλιν ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέλεκται, τὸ, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι· εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου. Περὶ τίνος δὲ ἄλλου προσήκειν τὸν Θεὸν φάσκειν ὑπονοεῖν τὸ, αὐτὸς ἐπικαλέσεταί με, Πατήρ μου εἶ σύ· καὶ τὸ, κἀγὼ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ἢ περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ μονογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ; Τί γὰρ ἐξαίρετον παρὰ τοὺς λοιποὺς προφήτας τε καὶ δικαίους ἄνδρας κατωρθῶτο τῷ 147 Δαυὶδ, ὡς περὶ μόνου αὐτοῦ ταῦτα λέγεσθαι, καὶ αὐτὸν προφητεύεσθαι αὖθις ἀναστήσεσθαι βασιλέα τε καὶ ποιμένα τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων; Ταῦτα δὴ πάντα συνορῶντες, ἐφιστάντες τῇ τοῦ Ἠσαίου προφητείᾳ μετὰ τὴν τοῦ Δαυὶδ τελευτὴν ἀνακηρυττούσῃ τά τε ἄλλα περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ, Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς εἰκότως περὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθάδε, ὡς περὶ Δαυὶδ προφητευόμενα, λέγεσθαι πεπείσμεθα. Μόνος γὰρ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μεταφορὰν τῆς προσηγορίας καὶ Δαυὶδ χρηματίσας, ποιμὴν ὁ καλὸς ἀναδέδεικται, ἀρχηγὸς καὶ σωτὴρ τῆς τοῦ Θεοῦ ποίμνης τε καὶ ἐκκλησίας γεγενημένος· ὃς βασιλεὺς ἐπὶ πάντα τὸν νοητὸν Ἰσραὴλ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς κατασταθήσεσθαι μετὰ τὸ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ προφητεύεται. Ψ. Ἀπὸ τοῦ Δανιήλ. ΜΒʹ. Δανιήλ ἐστιν ὁ φάσκων. Καὶ ἐν τοῖς χρόνοις τῶν βασιλέων ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν ἄλλην, ἥτις εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται καὶ οὐ φθαρήσεται, καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ἄλλο ἔθνος οὐ μὴ ἐάσῃ, πατάξει δὲ καὶ ἀφανίσει τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, καθάπερ ἑόρακας ἐξ ὄρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν, καὶ συνηλόησε τὸ ὄστρακον, τὸν σίδηρον, καὶ τὸν χαλκὸν, καὶ τὸν ἄργυρον, καὶ τὸν χρυσόν. Καὶ ταῦτα περὶ τῆς ἐπὶ συντελείᾳ 148 τῶν αἰώνων γενησομένης τοῦ Χριστοῦ βασιλείας δηλοῦται· ὁ γάρ τοι λίθος, ὁ ἐξ ὄρους τμηθεὶς ἄνευ χειρῶν, σύμβολον ἂν εἴη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλαις προφητείαις λίθου προσαγορευθέντος, ὡς ἐπὶ τοῦ, ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιῶν λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐκλεκτὸν ἔντιμον· καὶ, λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας. Τοῦτον οὖν φησὶν ὁ παρὼν λόγος τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς κοσμοκράτορας καθελόντα καὶ συντρίψοντα καθέξειν τὴν τῶν ἁγίων βασιλείαν εἰς τὸν αἰῶνα. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΓʹ. Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς τοὺς περὶ τὸν Ἀνανίαν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς ἐμβάλων, ὡς ἔγνω μηδὲν αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἠδικημένους, αὐτόπτης τοῦ παραδόξου γενόμενος, τοῖς ἑαυτοῦ φίλοις εἰρηκὼς ἀναγέγραπται· Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας ἐβάλομεν ἐν μέσῳ τοῦ πυρός; συμφησάντων δὲ αὐτῶν, Ἰδοὺ ἐγὼ, φησὶν, ὁρῶ ἄνδρας τέσσαρας λελυμένους, καὶ περιπατοῦντας ἐν τῷ πυρὶ, καὶ φθορὰ οὐδεμία ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ· ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ἑβραϊκὸν ὁμοίωμα υἱοῦ Θεοῦ περιέχει, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὁμοίως ἐκδεδώκασιν ἑρμηνευταί· τούτου δὴ οὖν ἕνεκα ἐσημειωσάμεθα τὸν τόπον, ὡς καὶ ἐντεῦθεν σημαινομένης τῆς 87
τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προσηγορίας. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΔʹ. Ἐν τοῖς ὁράμασιν ὁ Δανιὴλ φησίν· Ἐθεώρουν ἐν ὁράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ 149 ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ ἐδόθη αὐτῷ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαὶ, γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται· καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται. Συνᾴδει ταῦτα τῇ τοῦ αὐτοῦ Δανιὴλ προφητείᾳ προθεσπιζούσῃ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας κατὰ τὸν λίθον τὸν ἀποτμηθέντα ἐξ ὄρους ἄνευ χειρῶν· τίς γὰρ ἂν ἄλλος, ὁ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάνων, ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δι' ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγω; ὃς καὶ παρόντων τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν, ὅτε καὶ ἀτενιζόντων εἰς τὸν οὐρανὸν, ἰδοὺ δύο ἄνδρες ἐν ἐσθήσεσι λαμπραῖς ὀφθέντες, τὰ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας αὐτοὺς ἐδίδασκον, αὖθις ἐν νεφέλῃ παραγενήσεσθαι αὐτὸν προλέγοντες. Τῷ οὖν Χριστῷ μόνῳ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐδόθη καὶ ἡ ἐξουσία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, ὥστε πάντα τὰ ἔθνη λατρεύειν αὐτῷ, καὶ πᾶσαν γλῶσσαν ἐξομολογεῖσθαι, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χρίστος εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. ΜΕʹ. Εὐξαμένῳ τῷ Δανιὴλ περὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας τοῦ παντὸς λαοῦ, περί τε τῆς ἐρημώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ, Γαβριὴλ ἐπιφανεὶς ἀρχάγγελος ὁμοῦ 150 τε αὐτῷ σημαίνει τὸ συμπέρασμα τῆς ἑβδομηκονταετοῦς αἰχμαλωσίας, καὶ τὴν ἀνανέωσιν τῆς Ἱερουσαλὴμ, τόν τε ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν χρόνον, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα γενησομένην δευτέραν ἅλωσιν τῆς πόλεως, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσιν ἀνδραποδισμὸν τοῦ παντὸς ἔθνους, τὸν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἐπιτελεσθέντα. Ἔχουσι δὲ αὐτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον αἱ λέξεις· Δανιὴλ, νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σε σύνεσιν· ἐν ἀρχῇ τῆς δεήσεώς σου ἐξῆλθεν λόγος, καὶ ἐγὼ ἦλθον τοῦ ἀναγγεῖλαί σοι, ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν σὺ εἶ, καὶ ἐννοήθητι ἐν τῷ ῥήματι, καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασίᾳ. Ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν, τοῦ συντελεσθῆναι ἁμαρτίαν, καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, καὶ ἀπολεῖψαι τὰς ἀνομίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίας, καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, καὶ τοῦ σφραγίσαι ὅρασιν καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρῖσαι ἅγιον ἁγίων. Καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγων ου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ζʹ, καὶ ἑβδομάδες ξβʹ· καὶ ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεία, καὶ τεῖχος, καὶ κενωθήσονται οἱ καιροί. Καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβʹ ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. Καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία· καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. 151 Τῶν εἰς τὰς προκειμένας ἑβδομάδας ἐπιβεβληκότων μόνον ἴσμεν Ἀφρικανὸν ἀκριβέστατα καὶ μᾶλλον παρὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιτετευγμένως τεθεωρηκότα· καὶ δή μοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πρῶτον αὐτοῦ τὴν εἰς τοὺς τόπους διήγησιν εἰς μέσον ἀγαγεῖν, εἶθ' οὕτως ἐπισκέψασθαι, εἴ τι ἄρα καὶ αὐτοὶ δυναίμεθα συμβαλέσθαι τῷ λόγῳ. Γράφει δὴ οὖν ἐν πέμπτῳ τῶν Χρονογραφιῶν κατὰ λέξιν οὕτως· Ψ. Ἀφρικανοῦ. Μ ʹ. Ἡ μὲν οὖν περικοπὴ οὕτω πῶς ἔχουσα πολλά τε καὶ παράδοξα σημαίνει· νῦν δ' ὧν χρεία περί τε τοὺς χρόνους καὶ τὰ τούτοις συντείνοντα τὸν λόγον ποιησόμεθα. Ὅτι μὲν οὖν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας λέγεται ταῦτα μετὰ ἑβδομάδας οʹ μέλλοντος ἐπιφαίνεσθαι, δῆλον· ἐπὶ γὰρ τοῦ 88
Σωτῆρος ἢ ἀπὸ τούτου τὰ παραπτώματα παλαιοῦται, καὶ αἱ ἁμαρτίαι συντελοῦνται διὰ τὴν ἄφεσιν, αἵ τε ἀνομίαι ἐξιλασμῷ μετὰ τῶν ἀδικιῶν ἀπαλείφονται, δικαιοσύνη τε αἰώνιος καταγγέλλεται παρὰ τὴν ἐκ νόμου· ὁράσεις τε καὶ προφητεῖαι μέχρις Ἰωάννου· χρίεται ἅγιος ἁγίων· πρὸ γὰρ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας οὐκ ὄντα ταῦτα προσεδοκᾶτο μόνον. Ἄρξασθαι δὴ τῶν ἀριθμῶν, τοῦτ' ἔστιν τῶν οʹ ἑβδομάδων, ἅ ἐστιν ἕτη υ ʹ, ὁ ἄγγελος ὑποτίθεται ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ· συνέβη δὲ ταῦτα ἐπὶ Ἀρταξέρξου Περσῶν βασιλεύοντος εἰκοστῷ ἔτει. Νεεμίας γὰρ ὁ τούτου οἰνοχόος δεηθεὶς ἀποκρίσεώς τε ἔτυχεν οἰκοδομηθῆναι Ἱερουσαλὴμ, καὶ λόγος ἐξῆλθεν κελεύων ταῦτα· μέχρι γὰρ ἐκείνου τοῦ χρόνου ἡ πόλις ἠρήμωτο. Κύρου γὰρ μετὰ τὴν ἑβδομηκονταετίαν τῆς αἰχμαλωσίας τῶν βουλομένων ἕκαστον ἑκουσιαστὶ καταπέμψαντος, οἱ μετὰ Ἰησοῦ τοῦ 152 μεγάλου ἱερέως καὶ Ζοροβάβελ κατελθόντες, καὶ οἱ ἐπὶ τούτοις ἅμα Ἔζρᾳ, τὸν νεὼν οἰκοδομεῖν ἐκωλύοντο τὰ πρῶτα, καὶ τεῖχος τῇ πόλει περιβαλεῖν, ὡς οὐ κεκελευσμένου τούτου. Ἔμεινεν οὖν ἕως Νεεμίου καὶ βασιλείας Ἀρταξέρξου εἰκοσαετοῦς, Περσῶν δὲ ἡγεμονίας πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκατοστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ ρπεʹ ἔτη· καὶ τότε βασιλεὺς Ἀρταξέρξης ἐκέλευσεν οἰκοδομηθῆναι τὴν πόλιν, Νεεμίας τε καταπεμφθεὶς τοῦ ἔργου προέστη, ἡ δὲ οἰκοδομὴ πλατεία καὶ περὶ τεῖχος, ὡς προεφητεύθη· κἀκεῖθεν ἀριθμοῦσιν ἡμῖν οʹ ἑβδομάδες εἰς τὸν Χριστὸν συντελοῦνται. Εἰ γὰρ ἄλλοθέν ποθεν ἀριθμεῖν ἀρξαίμεθα καὶ οὐκ ἐντεῦθεν, οὔτε ὁ χρόνος συνδραμεῖται, καὶ πλεῖστα ἄτοπα ἀπαντήσει· ἐάν τε γὰρ ἀπὸ Κύρου καὶ τῆς πρώτης καταπομπῆς τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα τῆς ἀριθμήσεως τῶν οʹ ἑβδομάδων, ἔτη ρʹ καὶ προσέτι περισσεύει, πλείων δὲ χρόνος, εἰ ἀφ' ἧς ἡμέρας τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος προεφήτευσεν, πολλῷ δὲ πλείων, εἰ ἀπ' ἀρχῆς τῆς αἰχμαλωσίας· εὑρίσκομεν γὰρ τὴν Περσῶν βασιλείαν ἔτεσιν σλʹ περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τʹ παρατείνασαν, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Τιβερίου Καίσαρος ἔτος ἑκκαιδέκατον εἰς ἔτη ξʹ· ἀπὸ δὲ Ἀρταξέρξου οʹ ἑβδομάδες εἰς τὸν ἐπὶ Χριστοῦ συντελοῦνται χρόνον κατὰ τοὺς Ἰουδαίων ἀριθμούς. Ἀπὸ γὰρ Νεεμίου, ὃς ὑπὸ Ἀρταξέρξου τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνοικίσων ἐπέμφθη, ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ καὶ ἑκαστοστῷ τῆς Περσῶν βασιλείας, αὐτοῦ τε Ἀρταξέρξου βασιλείας εἰκοστῷ ἔτει καὶ Ὀλυμπιάδος ὀγδοηκοστῆς τρίτης ἔτει τετάρτῳ, ἐπὶ τοῦτον τὸν χρόνον, ὃς ἦν Ὀλυμπιάδος διακοσιοστῆς δευτέρας ἔτος δεύτερον, Τιβερίου δὲ Καίσαρος ἡγεμονίας ἔτος ἑκκαιδέκατον, ἔτη συνάγεται υοεʹ, ἅπερ Ἑβραϊκὰ τετρακόσια ἐνενήκοντα ἔτη γίνεται κατὰ τὸν σεληναῖον μῆνα τοὺς ἐνιαυτοὺς ἐκείνων 153 ἐξαριθμουμένων, ὅς ἐστιν, ὡς πρόχειρον εἰπεῖν, ἡμερῶν εἰκόσι ἐννέα ἥμισυ· οὕτως τοῦ κύκλου ὑπάρχοντος ἡμερῶν τξεʹ τετάρτου τὴν κατὰ σελήνην δωδεκάμηνον παραλλάσσειν ἡμέραις ἕνδεκα καὶ τετάρτῳ. Διὰ τοῦτο καὶ Ἕλληνες καὶ Ἰουδαῖοι τρεῖς μῆνας ἐμβολίμους ἔτεσιν ὀκτὼ παρεμβάλλουσιν· ὀκτάκι γὰρ τὰ ἕνδεκα καὶ τέταρτον ποιεῖ τρίμηνον. Τὰ τοίνυν υοεʹ ἔτη ὀκταετηρίδες γίνονται νθʹ, καὶ μῆνες γʹ, ὡς τριμήνου δὲ ἐμβολίμου τῇ ὀκταετίᾳ, γίνονται ἔτη πεντεκαίδεκα ὀλίγων ἡμερῶν ἀποδέοντα γίνεται· ταῦτα δὲ πρὸς τοῖς υοεʹ ἔτεσιν αἱ οʹ ἑβδομάδες συντελοῦνται. Ταῦτα μὲν ὁ προδηλωθεὶς ἀνὴρ εἰς τοὺς τόπους ἐπιβέβληκεν· φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς μετὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν ἴδωμεν, εἰ οἷόν τε καὶ ἑτέρως τοῖς τόποις ἐπιβαλεῖν, ὡς ἂν μὴ δοκοῖμεν τοὺς ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ Ἀρταξέρξην ὑποκλέπτοντες χρόνους βιαιοτέραν ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδοσιν, καὶ ἄλλως μὴ δὲ τὴν αἰτίαν παριστάναι δοκεῖν τῆς τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων καὶ τῶν ξβʹ διαιρέσεως, ἣν ὁ θεῖος λόγος πάντως ποῦ μετά τινος εὐλόγου διανοίας καὶ βαθυτάτης συνέσεως πεποίηται φήσας, καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις ἀπὸ ἐξόδου λόγου τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως χριστοῦ ἡγουμένου ἐβδομάδες ζʹ, καὶ ἑβδομάδες ξβʹ καὶ ἐπιστρέψει καὶ οἰκοδομηθήσεται 89
πλατεία καὶ τεῖχος. Ὅρα δὴ εἰ μὴ ἀβίαστος γένοιτ' ἂν ἡμῖν ἡ διήγησις ἐξ αὐτοῦ Κύρου, καθ' ὃν ὁ Δανιὴλ προφητεύει, τοὺς χρόνους ἀπαριθμουμένοις. Οὗτος γὰρ οὖν πρῶτος τὴν περὶ τοῦ ἀνεγεῖραι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀπόκρισιν ἐξενήνοχε κατὰ τὴν ἐν τῷ Ἔζρᾳ γραφὴν, τοῦτον ἔχουσαν τὸν τρόπον· Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει 154 Κύρου βασιλέως Περσῶν, τοῦ τελεσθῆναι λόγον Κυρίου ἀπὸ στόματος Ἱερεμίου, ἐξήγειρε Κύριος τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρήγγειλε φωνὴν ἐν πάσῃ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε ἐγγράπτως, λέγων, Οὕτως εἶπεν Κύρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν· Πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς παρέδωκέ μοι Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αὐτὸς ἐπεσκέψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι αὐτῷ οἶκον ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἐν Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ; καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναβήσεται εἰς Ἱερουσαλήμ· καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέρεται· Καὶ ὁ βασιλεὺς Κύρος ἐξήνεγκε τὰ σκεύη οἴκου Κυρίου, ἃ ἔλαβεν Ναβουχοδονόσορ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἔδωκεν αὐτὰ ἐν οἴκῳ Θεοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐξήνεγκεν αὐτὰ Κύρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἐπὶ χεῖρα Μιθριδάτου καὶ ἠρίθμησεν αὐτὰ τῷ Σαμανασσὰρ ἄρχοντι τοῦ Ἰούδα. Ἐπὶ τούτοις ἱστορεῖ ἡ γραφὴ ὡς ἀνελθόντες οἱ πρῶτοι καταβάλλονται τοὺς τοῦ ἱεροῦ θεμελίους, καὶ ὡς εἴργονταί γε ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ τῆς σπουδῆς, ἕως ἐπὶ ἑβδόμην ἐτῶν ἑβδομάδα· τεσσαράκοντα γοῦν καὶ ἓξ ἔτη ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὸ Δαρείου ἕκτον ἔτος περιγράφεται, ἐν ᾧ πέρας ἴσχει τὰ τῆς τοῦ ναοῦ οἰκοδομῆς· ὅθεν εἰκότως ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἑβδομάδας ζʹ τὰς πρώτας ὁ λόγος ἀφωρίσατο, τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς πρώτης καταβολῆς τῶν τοῦ ναοῦ θεμελίων καὶ τῆς εἰς ἄκρον αὐτοῦ ἀναπληρώσεως ἐμφῆναι βουλόμενος. Κύρος μὲν γὰρ ἔτη τριάκοντα καὶ ἓν βασιλεύσας, Καμβύσῃ τῷ παιδὶ παραδίδωσι τὴν ἀρχήν· οὗ ἐπὶ ἐννέα διαγενομένου ἔτεσι, Δαρεῖος τὴν βασιλείαν παραλαβὼν, αὖθις μετὰ 155 Κύρον διὰ τοῦ προγράμματος τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκοδομηθῆναι προστάττει. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἕκτον αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἔτος, ὅπερ ἦν ἀπὸ Κύρου τεσσαρακοστὸν καὶ ἕκτον, τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἀποπληροῦται· ὅθεν ὁρμώμενοι τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἔλεγον, μʹ καὶ ἓξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; Κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον οʹ θʹ καὶ μʹ ἔτη ἀκριβῶς τὰ ἀπὸ Κύρου ἐπὶ τὸ Δαρείου ἔνατον ἔτος συνάγεται, ἐν ᾧ τέλος ἐπιθεῖναι τῇ τοῦ ναοῦ οἰκοδομῇ ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας φησὶν αὐτολεξεὶ δηλῶν οἰκοδομηθήσεσθαι τὸν ναὸν ζʹ (sic) μηνὶ τοῦ ἐνάτου τῆς ἐπὶ Δαρείου βασιλείας ἔτους· οἷς καὶ ἐπιφέρει λέγων, κατῴκισαν δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώμενοι ἀριστοκρατορικῇ μετὰ ὀλιγαρχίας· οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων, ἄχρι οὗ τοὺς Ἀσαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐγγόνους. Ἅιδε μὲν οὖν αἱ ἐν τῇ προφητείᾳ φερόμεναι ζʹ ἑβδομάδες εἰς τὸ προδεδηλωμένον ἔτος Δαρείου περιοριζόμεναι, πρόδηλον οὖν δι' ἣν αἰτίαν τῶν τὸν ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφορισμὸν εἰλήφασιν. Ἴδωμεν δὲ καὶ τὰς λοιπὰς ξβʹ ἐπὶ ποίους περιορίζονται χρόνους. Τὸ μὲν δὴ ἔνατον ἔτος Δαρείου κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ ἑξηκοστὴν Ὀλυμπιάδα ἐκ τῆς τῶν παρ' Ἕλλησι χρονογράφων παρίσταται ἱστορίας· ἀπὸ δὴ οὖν ταύτης ἐπὶ τὴν ἑκατοστὴν ἑκκαιδεκάτην Ὀλυμπιάδα, καθ' ἣν Σέλευκος μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τελευτὴν Συρίας ἁπάσης καὶ Βαβυλωνίας ἐκράτησεν, ἔτη γίνεται ςʹ· ἐντεῦθεν δ' ἐπὶ τὴν τελευτὴν Σίμωνος Ἰουδαίων ἀρχιερέως τῆς κατὰ Συρίαν ἀρχῆς ζʹ καὶ οʹ καὶ ρʹ διαγενέσθαι ἡ πρώτη 156 τῶν καλουμένων Μακκαβαϊκῶν σημαίνει γραφὴ, μέχρι τούτου περιγράφουσα τὴν ἱστορίαν· πάλιν δ' ἐντεῦθεν τὰς τῶν ἱερέων διαδοχὰς ἀκριβέστατα ἐπισημαινόμενος ὁ Ἰώσηπος μετὰ Σίμωνα τὸν προδεδηλωμένον φησὶ καθηγήσασθαι τοῦ λαοῦ Ἰωάννην τὸν καὶ Ὑρκανὸν ἔτεσιν θʹ καὶ κʹ· τοῦτον δὲ διαδέξασθαι Ἀριστόβουλον, ὃν καὶ βασιλεῦσαι ἐνιαυτόν· μετὰ δὲ τοῦτον Ἀλέξανδρος ἔτεσι κζʹ, μεθ' ὃν τὴν γυναῖκα Ἀλεξάνδραν, ἐφ' ἣν τὰ πάντα ἀπὸ ἐνάτου ἔτους Δαρείου ἔτη συνάγεται υλδʹ, ὁπόσα δ' ἂν γένοιτο ἐκ τῶν ξβʹ ἑβδομάδων ἐν αἷς οἱ χριστοὶ ἡγούμενοι, οὗτοι δ' ἂν εἶεν οἱ ἀρχιερεῖς, 90
ἀρξάμενοι ἀπὸ Κύρου τῶν τοῦ ἔθνους προέστησαν πραγμάτων· πρόδηλον γὰρ ἀπό τε τῆς ἱερᾶς γραφῆς, οὐ μὲν μὴν ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προτεθεισῶν τοῦ Ἰωσήπου φωνῶν, ὡς ὅτι μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἐξ αὐτοῦ Ἰησοῦ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου ἡγεμόσι καὶ ἄρχουσι τοῖς κατὰ διαδοχὴν ἐχρῶντο, μέχρι ὧν ὁ Ἰώσηπος ὀνομάζει Ἀσαμωνίου παίδων, οὓς ἡ γραφὴ Μακκαβαίους ὠνόμασεν, ὧν πρῶτος ἀρχιεράτευσεν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἐπικληθεὶς, ὃς καὶ καθηγήσατο τοῦ λαοῦ τοὺς Ἀντιόχου τροπωσάμενος στρατηγούς· μεθ' ὃν Ἰωνάθης ἀδελφὸς αὐτοῦ ὁμοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὴν τοῦ λαοῦ διαλαμβάνει προστασίαν· καὶ αὖθις τούτου ἀδελφὸς Σίμων ἀρχιερεὺς, μεθ' ὃν Ὑρκανὸς, μεθ' ὃν Ἰούδας, ὁ καὶ Ἀριστόβουλος, διαδέχεται· καὶ πρῶτος ἐπὶ τῇ ἀρχιερωσύνῃ καὶ βασιλείᾳ περιέθετο διάδημα· μεθ' ὃν τὴν ἀρχιερωσύνην ὁμοῦ καὶ τὴν βασιλείαν παραλαβὼν Ἀλέξανδρος ἐπὶ διαδόχῳ γυναικὶ τελευτᾷ· 157 ἐν ᾧ τῶν ἐν τῷ Δανιὴλ συμπερασθεισῶν ἑβδομάδων οἱ ἐξ ἱερέων ἄρχοντες χριστοὶ προσαγορευόμενοι διαλείπουσιν· ὥστε δηλοῦν τὸ φάσκον λόγιον, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, τόσασδε ἔσεσθαι ἑβδομάδας· ὡσεὶ σαφέστερον εἰρήκει, θʹ καὶ ξʹ διελεύσεσθαι ἐτῶν ἑβδομάδας, τοῦτ' ἔστι χρόνων ον γʹ καὶ πʹ καὶ υʹ ἐτῶν, ἐν ᾧ χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς κατὰ διαδοχὴν ἡγούμενος τῶν τοῦ λαοῦ προστήσεται πραγμάτων. Καὶ δὴ παντί τῳ σαφὲς ἐκ τῶν προπαρατεθέντων ἡμῖν, ὡς τοσοῦτος ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν ἀπὸ Κύρου καὶ ἐπὶ τὴν τελευτὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ ὑστάτου αὐτῶν ἡγησαμένου ἀρχιερέως παρίσταται· μεθ' ὃν μόνη τῶν πώποτε τὸ τηνικαῦτα γυνὴ τὴν τοῦ ἔθνους βασιλείαν διαλαμβάνει, ἐξ ἧς ὁμοῦ τά τε τῆς Ἰουδαίων ἡγεμονίας, καὶ τὰ τῆς ἐκ προγόνων εὐσταθῶς προϊούσης ἀρχιερωσύνης συγχεῖται. Διαλαβοῦσα γοῦν ἡ προδεδηλωμένη τὴν ἀρχὴν, τὴν μὲν ἀρχιερωσύνην Ὑρκανῷ τῷ παιδὶ δίδωσιν, αὐτὴ δὲ τὴν βασιλείαν ἔτη θʹ κατασχοῦσα τελευτᾷ· μεθ' ἣν Ἀριστόβουλος, ἕτερος αὐτὸς πλεῖστα στασιάσας πρὸς τὸν ἀδελφὸν, ἐκεῖνον μὲν τὴν ἀρχιερωσύνην ἀφαιρεῖται, αὐτὸς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ τῆς βασιλείας μετὰ τρίτον ἔτος ἀποπίπτει· Ῥωμαίων γὰρ αὐτίκα στρατηγὸς Πομπήϊος ἐπιστὰς, τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ κατὰ κράτος πολιορκεῖ, μιαίνει τε τὰ ἅγια μέχρι τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ προελθὼν, τὸν δὲ Ἀριστόβουλον δέσμιον ἐπὶ Ῥώμης ἅμα τέκνοις ἀναπέμπει· μεθ' ὃν καὶ τοῦ Ὑρκανοῦ ὑπὸ Πάρθων αἰχμαλώτου ἀχθέντος, τὴν κατὰ Ἰουδαίων βασιλείαν πρῶτος ἐξ ἐθνῶν. Ἡρώδης 158 παρὰ τῆς συγκλήτου Ῥωμαίων ἐγχειρίζεται· ὡς μὲν ὁ Ἰώσηπος παραδίδωσιν, Ἰδουμαῖος κατὰ πατέρα τὸ γένος ὢν, Ἀράβιος δὲ κατὰ μήτερα· ὡς δ' ὁ Ἀφρικανὸς, οὗ μικρῷ πρόσθεν ἐμνήσθημεν, φασὶν οἱ τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβοῦντες Ἀντίπατρον, τοῦτον δ' εἶναι αὐτῷ πατέρα, Ἡρώδου τινὸς Ἀσκαλωνίτου τῶν περὶ τὸν νεῶ τοῦ Ἀπόλλωνος ἱεροδούλων γεγονέναι. Εἰς δὴ οὖν τὸν τοιοῦτον τῆς Ἰουδαίων περιελθούσης ἀρχῆς, ἐν τα (sic) αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ ἡ παρὰ Μωσεῖ φερομένη τοῦ Ἰακὼβ πληροῦται πρόρρησις, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα φήσασα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν· καὶ πρόδηλόν γε ἔκ τε τῶν ἱστοριῶν, καὶ τῶν ἡμῖν παρατεθέντων, ὅτι δὴ μέχρις Ἡρώδου, καθ' ὃν ὁ Χριστὸς γεγέννηται, οὐ διέλειπεν ἡ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων κατὰ διαδοχὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἡγησαμένων ἀρχή· πρώτου δὲ τὸ γένος ἀλλοφύλου βασιλεύσαντος αὐτῶν Ἡρώδου, αὐτίκα μὲν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία πληροῦται, καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν προθεσπισθεῖσα προσδοκία διὰ τῆς εἰς πᾶν ἔθνος διαδραμούσης τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίας ἔργῳ συντελεῖσθαι ἤρξατο· τότε καὶ ἡ ἐν τῷ Δανιὴλ μετὰ τὰς διαληφθείσας ἡμῖν ἑβδομάδας πρόρρησις ἐπεσφραγίζετο, φάσκουσα, καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβʹ ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· καὶ κοπήσονται ἐν κατακλυσμῷ, καὶ ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς. 159 Τίνα μὲν οὖν τρόπον ἡ τῶν προρρηθεισῶν ἑβδομάδων τῶν τε 91
προτέρων νζʹ, καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις ξβʹ, προφητεία, –ἐν αἷς τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῆς μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορίας δηλούσης τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς, ὅτε χριστός τις καὶ ἀρχιερεὺς ἡγεῖτο τοῦ λαοῦ, ὡς διὰ τουτὶ εἰρῆσθαι τῷ χρησμῷ τὸ, ἕως χριστοῦ ἡγουμένου, –πέρας εἴληφεν εἰς τοὺς κατὰ Ἡρώδην χρόνους, ὡς δύναμις ἡμῖν, δεδήλωται· πῶς δ' ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προδηλωθέντος τῶν ἑβδομάδων χρόνου ἐξωλοθρεύθη χρίσμα, ὅτι μὴ κρίμα ἦν ἐν αὐτῷ, ὥσπερ δ' οὖν τὸ λόγιον μηνύει, σημαῖνον ὅτι μετὰ κρίσεως εὐλόγου τὸ χρίσμα τὸ κατὰ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ τοῦ δηλουμένου καιροῦ συντελεσθήσεται, σαφὲς ἂν γένοιτο τοῖς ἐπιστήσασι τῇ τε τοῦ νόμου διατάξει, ἐν ᾗ διὰ βίου μέχρις αὐτῆς τελευτῆς προστέτακται τὴν ἀρχιερωσύνην τοὺς οἷς κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν προσήκει διαλαμβάνειν, καὶ τῇ μέχρι τῶν Ἡρώδου χρόνων ἱστορίᾳ, δηλούσῃ τοὺς κατὰ διαδοχὴν ἀρχιερεῖς διὰ πάσης τῆς αὐτῶν ζωῆς ἀκολούθως τῇ περὶ αὐτῶν νομοθεσίᾳ τῆς τιμῆς ἠξιῶσθαι, ὅπως τε κατ' αὐτὸν Ἡρώδην οὐ μόνον τὰ τῆς τοιαύτης περὶ τοὺς ἀρχιερεῖς διαταγῆς συγχεῖταί τε καὶ διαφθείρεται, ἀλλὰ καὶ τῆς ἁγίας στολῆς, ἣν ὑπομόνον (sic) ἐξῆν εἶναι τὸν ἀρχιερέα, ὅτι μὴ δ' ἑτέρῳ ἢ αὐτῷ μόνῳ ἐν ταύτῃ λειτουργεῖν ἐξὸν ἦν, τὴν ἐξουσίαν αὐτοὺς Ἡρώδης ἀφελόμενος ὑφ' ἑαυτὸν, καὶ ταῦτα ἀλλόφυλος ὢν, ποιεῖται. Εἰ δὲ χρὴ καὶ τούτων παραθέσθαι ἐλέγχους, δέχου δὴ τοῦ μάρτυρος 160 τὰς φωνὰς ἃς ὁ ἐξ αὐτῶν Ἑβραίων Ἰώσηπος, τῆς τῶν ἱερέων καὶ αὐτὸς ἠξιωμένος τιμῆς, καὶ γένους τοῦ παρ' αὐτοῖς διαφανεστάτου, ἐν εἰκοστῷ τῆς Ἀρχαιολογίας κατατέθειται συγγράμματι. Περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀρχιερέων παρατροπῆς ὧδέ πως κατὰ λέξιν γράφει· Τὴν δὲ βασιλείαν Ἡρώδης παρὰ Ῥωμαίων ἐγχειρισθεὶς, οὐκέτι τοὺς ἐκ τοῦ Ἀσαμωναίου γένους καθίστησιν ἀρχιερεῖς, ἀλλά τισιν ἀσήμοις καὶ οὐκ ἐξ ἱερέων οὖσιν, πλὴν ἑνὸς Ἀριστοβούλου, τὴν τιμὴν ἀπένεμεν· τὸν δὲ Ἀριστόβουλον Ὑρκανοῦ τοῦ ἀπὸ Παρθῶν αἰχμαλωσιασθέντος υἱὸν ὄντα καταστήσας ἀρχιερέα, τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ συνώκησεν Μαριάμμῃ, τὴν τοῦ πλήθους πρὸς ἑαυτὸν θηρώμενος εὔνοιαν διὰ τὴν Ὑρκανοῦ μνήμην· εἶτα φοβηθεὶς μὴ πρὸς τὸν Ἀριστόβουλον πάντες ἀποκλίνωσιν, ἀνεῖλεν αὐτὸν ἐν Ἰεριχῷ, πνιγῆναι μηχανησάμενος κολυμβῶντα, καθὼς ἤδη δεδηλώκαμεν. Μετὰ τοῦτον οὐκέτι τοῖς ἐγγόνοις τῶν Ἀσαμωναίου παίδων τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπίστευσεν· ἔπραξεν δὲ ὅμοια τῷ Ἡρώδῃ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀρχιερέων Ἀρχέλαός τε ὁ παῖς αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἀρχὴν Ῥωμαῖοι τῶν Ἰουδαίων παραλαβόντες. Ταῦτα μὲν περὶ τούτων ὁ Ἰώσηπος· περὶ δὲ τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας ταῦτα ἱστορεῖ· Ἡρώδης δὲ βασιλεύσας τήν τε βάριν ταύτην ἐν ἐπιτηδείῳ κειμένην κατασκευάσας πολυτελῶς, Ἀντωνίαν καλεῖ ὄνομα, καὶ τὴν στολὴν τὴν ἀρχιερατικὴν ὥσπερ καὶ λαμβάνει τῇδε κειμένην κατεῖχεν, πιστεύων οὐδὲν νεωτεριεῖν ἐπ' αὐτῷ τὸν λαὸν δι' αὐτήν. Ἔπρασσε δὲ τὰ ὅμοια τῷ Ἡρώδῃ καὶ ὁ ἐπικατασταθεὶς αὐτῷ βασιλεὺς Ἀρχέλαος, υἱὸς ὢν, παρ' οὗ Ῥωμαῖοι διαδεξάμενοι τὴν ἀρχὴν ἐκρά 161 τουν τῆς στολῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀποκειμένης ἐν οἴκῳ λίθου οἰκοδομηθέντι ὑπὸ σφραγῖδι. Ἐκ δὴ τούτων ἀναμφίλεκτος γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅτι δὴ κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους τὰ τῆς προφητείας περιγραφῆς ἔτυχεν· εἰ δὲ μὴ συνομολόγοιεν τούτοις οἱ ἐκ περιτομῆς, αἰτητέον αὐτοὺς ἑτέραν παρὰ τὴν ἡμετέραν τῆς γραφῆς διήγησιν, καὶ δεικτέον ὡς ἄρα κατ' αὐτοὺς ψευδεῖς ἀνάγκη τὰς τοῦ τηλικούτου Γαβριὴλ ἀπελέγχεσθαι προρρήσεις, εἰ μηδὲν τῶν προαναπεφωνημένων ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο χιλίων ἤδη πλησιαζόντων ἐτῶν γεγένηται· ἀλλ' ἡμῖν γε σαφῶς ἀληθὴς ὁ λόγος ἀποδείκνυται κατὰ τὰς ἀβιάστως παρατεθείσας ἡμῖν διηγήσεις, αἷς ἀκολούθως εὐχερὲς ἀποδοῦναι τίνα τρόπον καὶ ἡ μετὰ πάσας ὑστάτη ἐπιφερομένη ἑβδομὰς μία ἐνεδυνάμωσεν διαθήκην πολλοῖς, τὴν καινὴν διαθήκην 92
τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, τὴν ἐπὶ πᾶσαν διαδοθεῖσαν τὴν οἰκουμένην, καὶ οὐκέτι μὲν ἑνὶ μόνῳ τῷ Ἰουδαίων ἔθνει, ἀλλ' ἤδη καὶ πλείοσι κηρυχθεῖσαν, ὥστ' ἂν διὰ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ τὸ, δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. Ἐπιστῆσαι δὲ εὔλογον, ὅτι μὴ ἑξῆς ταῖς λοιπαῖς ἑβδομάσιν ἡ τελευταία ἑβδομὰς μία συνῆπται, ἥν φησιν ὁ λόγος δυναμώσειν διαθήκην τοῖς πολλοῖς· οὐ γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν ζʹ καὶ ξβʹ ἑβδομάδων καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς πεποίηκεν· ἐπ' ἐκείνων μὲν γὰρ διελὼν τοῦ παντὸς χρόνου τὸν ἀριθμὸν εἴς τε τὰς ζʹ καὶ ἑξῆς τὰς ξβʹ ἑβδομάδας συνημμένην πεποίηται τὴν διαίρεσιν, ταῖς ζʹ τὰς ξβʹ συνάψας, καὶ μηδένα χρόνον μὴ δὲ πρᾶξιν μεταξὺ καταλιπὼν, ὅτι μὴ δ' ἐμφέρεταί τι 162 διάλειμμα χρόνου διαιροῦν καὶ διαζευγνύον τὸ συνημμένον τῆς κατ' ἐκείνας τὰς ἑβδομάδας ἱστορίας· ἐπὶ δὲ τῆς ἐπιφερομένης ἑβδομάδος μιᾶς μακρά τις καὶ ἀπεσχοινισμένη τυγχάνει διαστολή. Μετὰ γὰρ τὰς ἑβδομάδας τὰς ξβʹ, πρῶτον φησὶν ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ὃ καὶ πρόδηλον τίνα τρόπον πέρας εἴληφεν ἐπὶ τῶν Ἡρώδου χρόνων· εἶτα φησὶ, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ. Τίς δὲ διαφθερεῖ ἢ τῶν ψυχῶν ὁ διαφθορεὺς διάβολος; Τίς δὲ ὁ ἐρχόμενος ἡγούμενος, ἢ ὁ ἐξ ἐθνῶν πρῶτος αὐτῶν ἡγησάμενος Ἡρώδης, καὶ οἱ μετ' αὐτὸν εἰς δεῦρο τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἡγεμονίαν διειληφότες; Ὥσπερ γ' οὖν τοὺς πάλαι αὐτῶν ἡγουμένους ἀρχιερεῖς χριστὸν ἡγούμενον αἰνιγματωδῶς προσεῖπεν ἡ προφητεία, τὸν αὐτὸν τρόπον τοὺς μετὰ τὴν ἐκείνων κατάπαυσιν ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν ἄρξαντας ἐρχόμενον ἡγούμενον προσηγόρευσεν, φήσασα, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ· ὅπερ σαφέστερον ὁ Ἀκύλας ἐκδέδωκε ποιήσας, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ λαὸς ἡγουμένου ἐρχομένου. Καὶ πρόδηλον ὅπως ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς τῶν μετὰ τοὺς χριστοὺς ἡγουμένους τὴν κατὰ Ἰουδαίων ἀρχὴν διαδεξαμένων ἐξ ἐθνῶν ἡγουμένων, νόμοις ἐθνῶν χρώμενος, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διέφθειρεν, καὶ ὁ κατὰ διάνοιαν δὲ τῶν ψυχῶν ἡγούμενος φθορεὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ κατὰ τὴν προφητείαν ἐληλυθότι πᾶσαν φθορὰν ἐνηργήσατο αὐτῷ τε πρότερον τῷ λαῷ, καὶ τοῖς τὴν πόλιν ἐνοικοῦσι πολίταις, ἔπειτα δὲ καὶ τῷ ναῷ καὶ τῇ πάλαι συντε 163 λουμένῃ ἐν αὐτῷ λατρείᾳ. Καὶ ταύτην γε αἰτίαν τῆς παραυτίκα γεγενημένης τοῦ Χριστοῦ παρουσίας προσημαῖνόν που θεῖον λόγιον φησὶν, Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιῶν, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Εἶθ' ὡς διεφθορότων τῶν προδεδηλωμένων τὰ διαληψόμενα αὐτοὺς προδιδάσκων ὁ λόγος φησὶ, καὶ κοπήσονται ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε κοπήσονται, ἕως τέλους πολέμου συντετμημένου ἀφανισμοῖς· ἔτι δὲ τούτων συντελουμένων τε καὶ ἐνεργουμένων, καὶ δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία. Αὕτη δ' ἂν εἴη ἡ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος, δι' οὗ τῆς καινῆς τὴν παράδοσιν διαθήκης ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν πολλοῖς τοῖς μαθητευθεῖσιν αὐτῷ ἐνεδυνάμωσε· τότε μὲν πρὸ τοῦ πάθους συνὼν αὐτοῖς καὶ συμπολιτευόμενος, τότε δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν δι' ἡμερῶν μʹ ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ συναλιζόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ παρήγγελλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι. Ταύτης δὲ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ ἡμίσει δι' ἣν πέπονθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν καὶ τὰ ἀκόλουθα τῆς θείας ἐπληρώθη προρρήσεως, ἀμφὶ γοὖν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη κηρύξας, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν εὐαγγελίων παρίσταται γραφῆς· διὸ εἴρηται, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή· καὶ σαφές γε ὅπως ἅμα τῷ πάθει δυνάμει ἤρθη ἐξ αὐτῶν θυσία καὶ σπονδή· ὅτε κατὰ μὲν τὴν τῶν εὐαγγελίων γραφὴν 164 τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω· κατὰ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσήπου ἱστορίαν, Ἐν αὐτῇ τῇ πεντηκοστῇ νύκτωρ οἱ ἱερεῖς παρελθόντες εἰς τὸ ἱερὸν, ὥσπερ 93
αὐτοῖς ἔθος ἦν, πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ κτύπου, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας, μεταβαίνομεν ωμεν ἐντεῦθεν. Ταῦτα δὲ κατὰ λέξιν καὶ ἕτερα τούτοις παραπλήσια ταῖς ἱστορίαις παραδοὺς ὁ Ἰώσηπος συμβάλοιτ' ἂν ἡμῖν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δυνάμει λελύσθαι τε καὶ καθῃρῆσθαι μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τὰ τῆς τοῦ λαοῦ σωματικῆς λατρείας. Οἶδα δὲ καὶ ἄλλην εἰς τὴν ἑβδομάδα τὴν δυναμώσασαν διαθήκην πολλοῖς ἀποδοθεῖσαν ἑρμηνείαν· ταύτην γὰρ εἰς τὴν ἐν δεκάσιν ἑβδομάδα μεταλαβὼν ὁ λόγος παρίστη τὸν σύμπαντα τῶν ἀποστόλων χρόνον εἰς ἑβδομηκονταετίαν συντείνειν, ἐν ᾗ τὸ κήρυγμα τῆς καινῆς διαθήκης οὐκέτι ἑνὶ, ἀλλὰ πολλοῖς ἔθνεσι κηρυχθὲν εἰς πᾶσαν ἐνεδυναμώθη τὴν οἰκουμένην· καὶ γὰρ οὖν ἐκ τῶν ἱστοριῶν δείκνυται Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μαθητὴς μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ ἔτεσιν ἐπιβιοὺς οʹ, μέχρι γὰρ τῆς Τραϊανοῦ λόγος ἔχει παραμεῖναι αὐτὸν βασιλείας, κατά τε ταύτην τὴν διήγησιν πρόδηλον ὅπως ἐν τῷ ἡμίσει ταύτης τῆς ἐν δεκάσιν ἑβδομάδος ἤρθη θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ τὸ λεγόμενον βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἔστη ἐν τόπῳ ἁγίῳ. Τὰ γοὖν ἀπὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως ἐπὶ τὴν ὑστάτην κατὰ Οὐεσπασιανὸν πολιορκίαν εἰς ἔτη πέντε καὶ τριάκοντα συντείνει· ἅπερ ἂν γένοιτο τῆς ἀποδοθείσης ἑβδομάδος τὸ ἥμισυ· 165 ὅτε καὶ παντελῆ τὴν διὰ πυρὸς φθορὰν καὶ κατασκαφὴν τοῦ πάλαι ἱεροῦ καὶ ἁγίου νεῶ πεπονθότος ἐπισφράγισμα εἴληφεν· καὶ τὸ, ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων· ὅπερ βδέλυγμα ἐρημώσεως μέχρι συντελείας βίου παραμεῖναι δηλοῖ τὸ λόγιον, φάσκον, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐπιτεμόμενοι τὴν διήγησιν παρατεθείμεθα· ὥρα δὲ ἤδη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τὸν Ἡσαΐαν· ὃς μόνος ἀπὸ πασῆς τῆς παλαιᾶς ἡμῖν περιλέλειπται γραφῆς. 166 ΛΟΓΟΣ Δʹ. Ψ. Ἡσαΐου. Τὰς ἀπὸ τῶν Ἡσαΐου Προφητικὰς Ἐκλογὰς μόνας ἡμῖν λειπούσας ἀπανθίσασθαι πειρώμενοι, πρὸς τοὺς ἀπίστως περὶ τὰς προφητείας διακειμένους ὀλίγα προδιαληψόμεθα εἰς παράστασιν τῆς τῶν προφητῶν ἀληθείας. Καὶ δὴ πρῶτον καλῶς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν τετηρημένον παραθήσομαι λογισμόν. Εὖ γοὖν εἰρηκέναι μοι δοκοῦσιν, ὡς ἄρα τοῖς ὑπὸ τὸν Μωσέως νόμον αὐτὸς ὁ νόμος διαμαρτύρεται, ὅτι δὴ τὰ ἔθνη ὧν μεταξὺ πολιτεύσονται κληδόνων καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ, φησὶν, οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου· καὶ ἔτι γε εἴργων αὐτοὺς ὁ θεῖος λόγος ἔκ τε οἰωνιστικῆς καὶ πάσης τῆς διὰ δαιμόνων περιέργου μαντείας ἐπιφέρει, λέγων, προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου. Ἄρ' οὖν τούτων αὐτοῖς ἀναγεγραμμένων, μὴ ἔργῳ δὲ γενομένων, μὴ δὲ παρόντων αὐτοῖς προφητῶν ἀνδρῶν, δύνατον ἦν αὐτοὺς πιστεύειν τῷ νόμῳ, καὶ τῷ ταῦτα ἐπαγγειλαμένῳ λόγῳ οὕτω προφανῶς καὶ ἐναργῶς ψευδομένῳ, ἢ δῆλον ὅτι ὑπ' αὐτῆς τῆς περὶ τὴν πρόγνωσιν τῶν ἐσομένων λιχνείας ἀγόμενοι κατεφρόνησαν τῶν ἰδίων, ὡς οὐδὲν ἀληθὲς ἐχόντων οὐδὲ 167 θεῖον, διὰ τὸ μὴ εἶναι παρ' αὐτοῖς προφήτας, αὐτόμολοι δὲ ἐπὶ τὰ τῶν ἐθνῶν μαντεῖά τε καὶ χρηστήρια μετήεσαν; Ἀλλὰ γὰρ φαίνονται οὐ μόνον Μωσέα, ἀλλὰ καὶ πλείους μετ' αὐτὸν ὡς Θεοῦ προφήτας προσιέμενοι, οὐκ ἄλλως δῆλον ὅτι ἢ τῷ πείραν τῆς ἐν αὐτοῖς θειότητος εἰληφέναι· οἵδε γὰρ αὐτοῖς οὐ μόνον περὶ τῶν μακροῖς ὕστερον χρόνοις μελλόντων ἔσεσθαι προυθέσπιζον, ἀλλὰ καὶ περί τινων προχείρων καὶ βιωτικῶν προύλεγον· οἷον περὶ ὄνων ἀπολωλυιῶν, καὶ περὶ νοσούντων ἐπισφαλῶς εἰ βιώσονται ἢ μὴ, καὶ περὶ μελλούσης ἔσεσθαι τῷ λαῷ εὐθηνίας, καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ ταῖς κατ' αὐτοὺς ἱστορίαις ἐμφέρεται· ἅπερ εἰ μὴ τοῦτον γεγόνει τὸν τρόπον, ἀποκρινέσθω τίς, τίνι δὴ ποτὲ οὖν λόγῳ προφήτας ἡγοῦντό τε καὶ ἀπεκάλουν, ἢ διὰ τί γραφῆς τοὺς λόγους αὐτῶν ἠξίουν; Τίς δ' ἡ αἰτία, δι' ἣν καὶ τοῖς μετέπειτα παισὶν ἑαυτῶν, ὡς ἂν δὴ θείας, αὐτῶν τὰς γραφὰς παρεδίδοσαν· μηδὲν γάρ τι θεῖον μὴ δὲ παράδοξον ἐν τοῖς ἀνδράσιν ἑορακότας εἰκῆ 94
καὶ μάτην οἴεσθαι περὶ αὐτῶν τοιαῦτα διειληφέναι πάντων ἐστὶν ἀπιθανώτατον. Εἰ δ' ἀναδράμοι τίς ἐπὶ τοὺς τότε χρόνους τῇ διανοίᾳ, τί ἄρα ἐπινοήσειεν, ὁρῶν ἄνδρας ἀγροίκους καὶ τὸ σχῆμα λιτοὺς, αἰπολοὺς τινὰς καὶ ποιμένας, εἰς μέσον παντὸς τοῦ ἔθνους παριόντας, καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ τινὰ λέγοντας, καὶ τάδε λέγει Κύριος ἀναβοωμένους, ἐπί τε βασιλέων καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ μετὰ παραστήματος ἀκαταπλήκτου δημηγοροῦντας, καὶ σοφίαν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνδεικνυμένους, τὴν καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐν ταῖς προφητείαις 168 αὐτῶν φερομένην, μυρία τε ἄλλα δι' αἰνιγμάτων καὶ παραβολῶν ἀπόρρητα φιλοσοφοῦντας, ἠθικήν τε καὶ δογματικὴν τῇ Ἑβραίων φωνῇ διδασκαλίαν τῷ λαῷ παραδιδόντας, καὶ πρὸς ἐπὶ τούτοις τὸν βίον τοῖς λόγοις αὐτῶν κατάλληλον ἐνδεικνυμένους, καὶ τοῖς πᾶσιν ἀκολακεύτως ὁμιλοῦντας, εἰς πρόσωπόν τε τοὺς ἀσεβεῖς διελέγχοντας, ὡς καὶ ἐπιβουλεύεσθαι πρὸς αὐτῶν μέχρι θάνατον, ῥωμαλέῳ καὶ γεννικῷ παραστήματι τῷ ἀληθεῖ λόγῳ παρισταμένους. Ταῦτά τις εἰς νοῦν εὐγνωμόνως θέμενος, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσειεν κατὰ θείαν ὡς ἀληθῶς ἐπίπνοιαν ταῦτα πάντα περὶ αὐτοὺς γεγονέναι; Διὸ καὶ τότε θαυμάζεσθαι αὐτοὺς εἰκὸς ἦν παρὰ τοῖς ἔμφροσιν, καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν ἀναγράπτους παρὰ τοῖς ἱερογραμματεῦσι φυλάττεσθαι, εἰς ἔτι τε νῦν παρ' ὅλῳ τῷ ἔθνει προφήτας γεγονέναι τοῦ Θεοῦ πιστεύεσθαι· ὃ καὶ ἐναργέστατα μάλιστα παρίστησιν ἡ ἡμετέρα περὶ τοῦ Χριστοῦ διάληψις, καθ' ἣν ἀποδείκνυμεν πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν οἰκονομίαν γεγενημένην, τά τε περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐξ ἁπάντων ἐθνῶν γενομένης δι' αὐτοῦ κλήσεως ἀκριβῶς προεγνῶσθαί τε καὶ πρὸ μυρίων ὅσων ἐτῶν τοῖς θεσπεσίοις ἐκείνοις ἀνδράσι προειρῆσθαι· ὧν τὰς ἱερὰς βίβλους Ἰουδαῖοι μᾶλλον ἂν ἡμῶν εἶεν ἀξιοπιστότεροι μετὰ πάσης σεβασμίου τιμῆς περιέποντές τε καὶ προφέροντες. Τούτων ἡμῖν χρησίμως προδιαληφθέντων ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ὁδευτέον. 169 Ψ. Ἐκ τοῦ Ἡσαΐου. Αʹ. Ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἡσαΐαν υἱὸν Ἀμὼς περὶτῆς Ἰουδαίας, καὶ περὶ Ἱερουσαλήμ. Ὅτι ἔσται ἐν ταῖςἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ πορεύσονται ἔθνη πολλὰ, καὶ ἐρούσιν, Δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ· καὶ κρινεῖ ἀναμέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐλέγξει λαὸν πολύν· καὶ συγκόψουσιν τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπ' ἔθνος μάχαιραν, καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἔτι πολεμεῖν. Δεικνύτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν περιτομὴν αὐχοῦντες, τίς ὁ νόμος καὶ ποταπὸς, καὶ τίσι δοθησόμενος ὁ ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεσθαι προφητευόμενος· ἐκ γὰρ Σιὼν, φησὶν, ἐξελεύσεται νόμος, ἕτερος ὢν δῆλον ὅτι τοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωσέως νόμου δεδομένου· τίς δὲ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου λόγος, μηκέτι μὲν, κατὰ τὴν προφητείαν, μένων ἐν Ἱερουσαλὴμ, ἀλλ' ἐκ Σιὼν αὐτῆς, καὶ μεθιστάμενος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, μέλλων τε κρίνειν ἀνὰ μέσον τούτων, καὶ λαὸν ἐλέγχει ξει πολὺν, ὅτε καὶ εἰρήνης βαθυτάτης ἐγγενομένης τοῖς πρὸς τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου κριθησομένοις ἔθνεσι, μεταβαλλόντες οἱ τῆς εἰρήνης ἠξιωμένοι τὰ πρότερον αὐτῶν πολεμικὰ σκεύη τῇ ἑαυτῶν κατὰ τὴν ψυχὴν γεωργίᾳ προσέξουσι τὸν νοῦν. Ἐκείνοις μὲν οὖν 170 οὐκ οἶδ' εἴ τίς ἐστιν πρὸς ταῦτα λόγος· ἡμῖν γε μὴν ὑγιῶς εἰς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πεπιστευκόσι ῥᾳδίως ἔνεστιν πᾶσαν ἐξομαλίσαι τὴν προφητείαν, θείαν τε ὡς ἀληθῶς καὶ παράδοξον αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, τῷ καὶ τέλος ἐσχηκέναι τὰ προφητευθέντα πιστεύειν, καὶ μὴ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτειν, εἰς ἀτερματίστους ὑπερτιθεμένους χρόνους τῶν προφητειῶν τὰ ἀποτελέσματα. Φαμὲν γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι, κἀκεῖθεν πᾶσιν ἀνακεκηρύχθαι τοῖς ἔθνεσι, τὸν νόμον τῆς καινῆς διαθήκης, τὸν 95
κατὰ τὸ εὐαγγέλιον, ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ σωτήριος Λόγος, Λόγος τοῦ Κυρίου χρηματίζων, ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ προελθὼν, ἔνθα διατρίβων ἐδίδασκεν, κατὰ τὸ, ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐξέχεε τὴν ἑαυτοῦ χάριν· ἃ καὶ κρινόμενα πρὸς αὐτοῦ καὶ ἐλεγχόμενα ἐπί τε ταῖς προτέραις ἑαυτῶν ἁμαρτίαις, εἰς συναίσθησιν καὶ μετάνοιαν ἐρχόμενα, πέπαυται μὲν τοῦ πολέμοις τοῖς κατὰ τὰ πάθη σχολάζειν, ἐν εἰρήνῃ δὲ ψυχῆς διάγει βαθυτάτῃ τῆς σφῶν αὐτῶν διανοίας ἐπιμελούμενα, γεωργίας τε καὶ καρποφορίας. Εἴτε δὲ κατὰ τὴν λέξιν βούλοιτό τις ταῦτ' ἐκλαμβάνειν, ὑγιὴς ὁ νοῦς ἀποδίδοται· εἴτε κατὰ διάνοιαν, πολλῷ ῥᾷον· ἐπεὶ καὶ προηγουμένως καὶ μᾶλλον κατὰ ταύτην πεπεῖσθαι χρὴ τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν (sic) ἀποπληροῦσθαι· πλὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων δύναταί πως εἶναι σαφῆ καὶ τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐν χερσὶ περικοπῆς, ἐν γὰρ ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, δῆλον δ' ὅτι νῦν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἐμφανὲς 171 γεγένηται τὸ ὄρος τὸ πνευματικὸν τοῦ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ θεῖος καὶ οὐράνιος λόγος· καὶ ὁ οἶκος δὲ αὐτοῦ ἡ ἐκκλησία ἐπῳκοδομημένη ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπάνω εἶναι τῶν ὀρέων λεγομένη. Καὶ ταῦτά γε ἐμφανῆ γέγονε μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ, καὶ μετὰ τὸ ἀρθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅτε πέρας εἰλήφασιν αἱ ἀνωτέρω τῆς ἐκτεθείσης προφητείας φωναὶ, δι' ὧν εἴρηται τὸ, Ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιὼν, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, καὶ ὡς πόλις πολιορκουμένη· καὶ ὅτε πεπλήρωται τὸ, Ἀκούσατε λόγων Κυρίου, ἄρχοντες Σοδόμων· προσέχετε νόμον Θεοῦ, λαὸς Γομόρρας. Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν, λέγει Κύριος; καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιφέρει, τὰς νεομηνίας ὑμῶν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, μισεῖ ἡ ψυχή μου· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅτ' ἂν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν, αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. Καὶ ὅρα πῶς ὁ λόγος ταῦτα πάντα ἀποτεινάμενος οὐκ εἰδωλολατρείαν ἐνταῦθα οὐδ' ἑτέραν αὐτοῖς ἁμαρτίαν ἐγκαλεῖ, οὐδὲ μὴν αἱμάτων πολλῶν ἀλλ' ἑνὸς ἐξαιρέτου τινὸς αἵματος, δῆλον δ' ὅτι τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἔκχυσιν, περὶ οὗ σαφῶς ὁ λόγος τὸν λαὸν ἀπελέγχει λέγων, αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις· δι' ἣν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιλέγεται τὸ, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιὼν πλήρης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί; μεθ' ἃ πάντα τελευ 172 τῶν ὁ λόγος αὖθις τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν προμηνύων φησίν· Ἔσονται γὰρ ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα τὰ φύλλα, καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ ἔσται ἡ ἰσχὺς αὐτῶν καλάμη στιππύου, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτῶν ὡς σπινθῆρες, καὶ κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατ' αὐτῶν προαποφηναμένη ἡ προφητεία, ἑξῆς ἐπιφέρει τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκτεθεῖσαν περικοπὴν, δι' ἧς εἴρηται τὸ, Ὅτι ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου. Σαφῶς μετὰ τὴν ἐκείνων ὁλοσχερῆ καὶ τελείαν ἀποβολήν τε καὶ ἐρήμωσιν τὰς τῆς καινῆς διαθήκης ὑποφαίνουσα οἰκονομίας, καθ' ἃς ἐμφανὲς τοῖς πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ ὄρος γέγονε τοῦ Κυρίου. Ποῖον δὲ ὄρος ἢ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς Λόγος; Αὐτὸς ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν, ὃν προαποδεδώκαμεν, περὶ οὗ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον· καὶ τὸ, ὄρος ὃ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Πρὸς τούτῳ δὲ τῷ ὄρει καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐμφανὴς γέγονεν· οἶκος δ' ἂν εἴη Θεοῦ ἡ ἐκκλησία, ἡ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων ἀποστολικῶν τε καὶ προφητικῶν λόγων ἐπεστηριγμένη· τούτων δὲ ἐμφανῶν γενομένων ἐπ' αὐτὸ τοῦτο τὸ ὄρος, δῆλον δ' ὅτι τὸν θεῖον λόγον οὐ κεκτημένος ὁ Ἰσραὴλ, οὐδ' ὁ πολλαχοῦ δηλούμενος οἶκος Ἰακὼβ, ἀλλ' ἁπαξαπλῶς πάντα τὰ ἔθνη· καὶ δὴ σαφὲς πῶς καὶ τίνα τρόπον ἀποτελεσθέντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας τῶν προειρημένων, ἐμφανῶν τε γενομένων τοῦ τε 96
ἀποδεδομένου ὄρους καὶ τοῦ δεδηλωμένου οἴκου, ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν διὰ τῆς εἰς 173 Χριστὸν τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως προσεληλυθότες τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, πάλαι μὲν ἀγνοοῦντες τὰ τηλικαῦτα, νυνὶ δὲ διὰ τὴν θείαν χάριν ἐπιγνόντες αὐτὰ, προσεληλύθαμεν Σιὼν ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ· καὶ ἅτε παιδευθέντες ὑπὸ τοῦ ἐξεληλυθότος ἢ καὶ καταβεβηκότος ἐκ τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ Λόγου Θεοῦ, ὡς ὅτι ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν· ἐπὶ τοῦτον τὸν ἐπουράνιον οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τὸ Σιὼν, καὶ αὐτὸ ἐπουράνιον ὄρος Κυρίου, διεγείροντες ἀλλήλους καὶ κατασπεύδοντες διὰ τῆς διδασκαλείας καὶ προτροπῆς φαμὲν, δεῦτε καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ. Τούτων δ' ἀποτελεσθέντων, καὶ Θεοῦ χάριτι πᾶσιν ἡμῖν ἐμφανῶν γενομένων, καὶ ἄλλη τίς προφητεία πέρας εἴληφεν, δι' ἧς αὐτὸς ὁ σωτήριος λόγος σαφέστερον ἐπιμαρτυρεῖ τῇ μετὰ χεῖρας περικοπῇ τῆς τοῦ Ἡσαΐου προφητείας, λέγων, ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἔμε μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἔμε μὴ ζητοῦσιν· εἶπα, ἰδοὺ ἐγὼ εἰμὶ ἔθνει, οἳ οὐκ ἐπεκάλεσαν τὸ ὄνομά μου. Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἐκλάβοι τίς τὰ κατὰ τοὺς τόπους, ποῖον ἂν ὄρος ἢ ποῖον Θεοῦ οἶκον ἄλλως ἔχοι ἂν ἐπιδεῖξαι, περὶ ὧν ἡ προφητεία, ὡς μὴ τότε ὄντων σωματικῶς ἐμφανῶν, τὰ προεκτεθέντα σημαίνει. Δύναται δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς τὴν δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἁρμόττεσθαι, ὡς τότε μᾶλλον ἢ νῦν πληρωθησομένων τελείως τῶν προπεφητευμένων. Ἰστέον 174 δὲ ὡς τὰ αὐτὰ κατὰ λέξιν σχεδὸν ἐμφέρεται καὶ ἐν τῇ τοῦ Μιχαίου προφητείᾳ. Ψ. Τοῦ αὐτοῦ. Βʹ. Ἰδοὺ δὴ, ὁ δεσπότης τῆς Σαβαὼθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα, καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν, καὶ δικαστὴν, καὶ προφήτην καὶ στοχαστὴν, καὶ πρεσβύτερον, καὶ πεντηκόνταρχον, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Καὶ ἐπιστήσω νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύσουσιν αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐπιλέγει Θεός· Οὐκ ἔσομαι ἀρχηγὸς τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι ἀνεῖται Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἡ Ἰουδαία συμπέπτωκεν, καὶ αἱ γλῶσσαι αὐτῶν μετὰ ἀνομίας, τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦντες. Δι' ὅτι νῦν ἐταπεινώθη ἡ δόξα αὐτῶν, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀντέστη αὐτοῖς· τὴν δὲ ἁμαρτίαν αὐτῶν ὡς Σοδόμων ἀνήγγειλαν καὶ ἐνεφάνισαν· οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, δι' ὅτι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν, καθ' ἑαυτῶν εἰπόντες, Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστίν· τοίνυν τὰ γενήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Καὶ ἡ λεγομένη Σολομῶντος Σοφία τὰ παραπλήσια τοῖς ἐνθάδε περὶ τοῦ δικαίου λελεγμένοις οὕτως ἔχει· Ἐνεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστὶν, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς λόγοις ἡμῶν. Ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις σαφῶς ἐκ τῆς συμφράσεως ἐμφαίνεται περὶ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένα· καὶ τὰ ἐνθάδε τοιγαροῦν περὶ τῶν ἐπιβουλευσάντων 175 αὐτῷ καὶ καθ' ἑαυτῶν μᾶλλον, ἤ περ κατ' αὐτοῦ πονηρὰν βουλὴν βουλευσαμένων προφητεύεται· δι' ὃ καὶ καταλλήλως τὸν ταλανισμὸν ἑαυτοῖς ὁ λόγος ἐπάγει, διὰ τοῦ, οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν· ἀλλὰ καὶ τὴν κόλασιν τὴν περιμένουσαν αὐτοὺς προτίθησι λέγων, τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται· ὁποῖα γὰρ ἔσπειραν κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα καὶ θεριοῦσιν ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ κριτηρίῳ. Ἤδη δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον ὅρα εἰ μὴ μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιβουλὴν ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ προκείμενος τῆς προφητείας λόγος, ὁ φάσκων, ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος Σαβαὼθ ἀφελεῖ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν. Ἀληθῶς γὰρ ἀφῄρηται ἀπ' αὐτῶν ἡ πάλαι πρότερον ἐμπολιτευομένη ἐν αὐτοῖς θεία καὶ οὐράνιος χάρις, καὶ οὐκέτ' ἐστὶν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς οὔτε προφήτην, οὔτε στοχαστήν· ποῦ δὲ καὶ ὁ πολεμιστὴς αὐτῶν ἢ ὁ δικαστὴς, ὁ θαυμαστὸς σύμβουλος, ἢ ὁ συνετὸς ἀκροατής; Εἰ δὲ καὶ δοκοῦσιν ἄρτου 97
τοῦ πνευματικοῦ μετέχειν ἐν τῷ τοῖς ἱεροῖς ἐντυγχάνειν τοῦ Θεοῦ λόγοις, ἀλλ' ὅρα εἰ μὴ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἰσχὺς ἡ ἐν τοῖς θείοις γράμμασιν ἐναποκειμένη ἐξ αὐτῶν ἀφῄρηται· σαφῶς δ' ἐπὶ τούτοις καὶ ἡ Ἱερουσαλὴμ ἀνεῖται, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ πάντα εἰς αὐτοὺς πεπλήρωται διὰ μίαν ἐκείνην τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἁμαρτίαν· οὐαὶ γὰρ, φησὶν ὁ λόγος, τῇ ψυχῇ αὐτῶν· καὶ τοῦ ταλανισμοῦ τὴν αἰτίαν προστίθησιν λέγων, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν καθ' ἑαυτῶν, εἰπόντες· δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. 176 Ψ. Γʹ. Λαός μου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ποδῶν ὑμῶν ταράσσουσιν. Ἀλλὰ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος, καὶ στήσει τὸν λαὸν αὐτοῦ. Αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Οὐκ ἔοικεν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀναφέρεσθαι τὸ νῦν καταστήσεται εἰς κρίσιν Κύριος· καὶ μάλιστα τὸ, αὐτὸς Κύριος εἰς κρίσιν ἥξει μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ, καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ· ἁρμόζοι δ' ἂν περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, Κυρίου καὶ αὐτοῦ χρηματίζοντος, ταῦτα προφητεύεσθαι· καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς ὁ κηρυχθεὶς πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Θεοῦ Λόγος εἰς κρίσιν μετὰ πάντων καταστήσεται, μὴδ' ἑνὶ τῶν ἀσεβῶν χώραν διδοὺς ἀπολογίας, ἅτε εἰς τὰς ἁπάντων ἀκοὰς διαδραμούσης αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας· ἥξει δ' εἰς κρίσιν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων μάλιστα τοῦ λαοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ, οἷα δὴ αὐτῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν αὐτῷ συσκευασαμένων· οἳ καὶ μακαρίζοντες τὸν ἀρχόμενον ὑπ' αὐτῶν λαὸν ἐπλάνων αὐτὸν, λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τοὺς καλοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λόγους πονηροὺς ὑπάρχειν ἀποφαινόμενοι. Ψ. Δʹ. Καὶ προσέθετο Κύριος λαλῆσαι τῷ Ἄχαζ, λέγων, Αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου Θεοῦ σου εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν Ἄχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω 177 οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν, Ἀκούσατε δὴ οἶκος Δαυίδ· μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις, καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον· ἰδοὺ, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέξεται υἱόν· καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· βούτυρον καὶ μέλι φάγεται, πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν· δι' ὅτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τῶν ἐκ περιτομῆς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν λεγέτωσαν τίς ἡ παρθένος, ἡ κατὰ τὴν προφητείαν ἐν γαστρὶ ληψομένη καὶ τέξουσα τὸν ἐπονομαζόμενον Ἐμμανουὴλ υἱόν· ἀλλ' εἰ φάσκοιεν μὴ γέγραφθαι παρθένον ἀλλὰ νεᾶνιν κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν, λεκτέον, ὡς οὐχ οἱ τυχόντες ἐτύγχανον οἱ πρῶτοι τὴν γραφὴν κατὰ θείαν ἑρμηνεύσαντες οἰκονομίαν, οʹ μὲν ὄντες τὸ πλῆθος, ἀναλελεγμένοι ἀριστινδὴν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, δοκιμήν τε οὐ σμικρὰν κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους ἐπὶ σοφίᾳ δεδωκότες· τί δ' ἂν παράδοξον ὁ λόγος ὑπισχνεῖτο σημεῖον ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὥσπερ τι θαυμαστὸν τῷ οἴκῳ Δαυὶδ δοθήσεσθαι προμαρτυράμενος, εἰ περὶ ψιλῆς νεάνιδος ὁ λόγος ἦν· οὐδὲν δὲ ἡμᾶς κωλύει, εἰ καὶ νεάνιδαν κατ' αὐτοὺς περιέχει τὸ Ἑβραϊκὸν, ὡς περὶ παρθένου δηλοῦσθαι νομίζειν τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ οὖν ἐν τῷ Λευϊτικῷ εὕροις ἂν τὴν ὁμολογουμένως παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ὑφ' ἑτέρον δὲ βεβιασμένην, νεᾶνιν ὑπὸ τῆς γραφῆς ὀνομαζομένην· καὶ ταύτῃ γε ἀξιοπρεπὲς ἂν εἴη τῷ οἴκῳ Δαυὶδ διὰ 178 τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν παρὰ Κυρίου δίδοσθαι σημεῖον, τὸ παραδόξως παρθένον ἀποτεκεῖν, δι' ὃ δὴ καὶ ὁ τεχθησόμενος θαυμαστός τις ὢν ἀνηγόρευται· εἴ γε ἐκ παιδὸς, καὶ ὡς εἰπεῖν ἐξ αὐτῆς γενέσεως, ἀπειθήσειν μὲν πονηρίᾳ, ἐκλέξασθαι δὲ τὸ ἀγαθὸν προφητεύεται. Καὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτοῦ θαυμαστῶς προαναπεφώνηται Ἐμμανουὴλ τυγχάνον· ὃ ἔστι μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός· ὃ καὶ φήσαιμεν ἂν ἡμεῖς οἱ ὁμολογοῦντες αὐτὸν, καὶ συναισθόμενοι τῆς ἐνθέου καὶ ἀπορρήτου εἰς πάντας ἀνθρώπους διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἐπιδημίας· λέγοιτο δ' ἂν πάλιν Ἐμμανουὴλ ὁ 98
μεθ' ἡμῶν Θεὸς, τῷ τὸν μὲν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων ἐπέκεινα οὐ μόνον τῆς θνητῆς, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς λογικῆς φύσεως τυγχάνειν· τὸν δὲ Υἱὸν, τὸν μεθ' ἡμῶν Θεὸν εἰκότως ὀνομάζεσθαι τῆς μέχρις ἡμῶν ἐπιδημίας αὐτοῦ ἕνεκεν. Ἐπεὶ δέ τινος τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνημαι ταῦτα τῷ Ἄχαζ προφητεύεσθαι περὶ Ἐζεκίου τοῦ ἐξ αὐτοῦ γενομένου καὶ μετ' αὐτὸν βασιλεύσαντος, ἐπιτηρητέον, ὅτι πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν Ἄχαζ καὶ πρὸ τῆς εἰρημένης αὐτῷ ταύτης δὴ αὐτῆς τῆς προφητείας, Ἐζεκίας ἤδη πάλαι γεγενημένος ἀποδείκνυται· ἐπὶ δέκα γοὖν καὶ ἓξ ἔτεσιν τὸν Ἄχας βασιλεύσαντα διαδέχεται, ἄγων ἔτος τῆς ἡλικίας πέμπτον καὶ εἰκοστὸν, ὁπηνίκα τῆς βασιλείας ἤρχετο, ὡς προλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔτεσιν ἐννέα τὴν τοῦ πατρὸς ἐπὶ τὴν βασιλείαν πάροδον· ἀλλὰ γὰρ ἤδη βασιλεύοντι τὰ προκείμενα τῷ Ἄχας προφητεύεται περὶ τῆς δεδηλωμένης τοῦ Χριστοῦ παραδόξου καὶ θαυμασιωτάτης γενέσεως. Τὰ δὲ 179 κατὰ τὴν λέξιν ἕκαστα ὁποῖον ἔχει νοῦν, τοῖς εἰς τοὺς τόπους τοῦ θαυμασίου ἀνδρὸς ἐξηγητικοῖς ἐντυχὼν ὁ φιλομαθὴς εἴσεται. Ψ. Εʹ. Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς μὲ, Λάβε σεαυτῷ τόμον χάρτου καινοῦ μεγάλου, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι σκύλων· Πάρεστι γὰρ, καὶ μάρτυράς μοι ποίησον πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Οὐρίαν τὸν ἱερέα, καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. Καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφήτην ῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν, καὶ ἔτεκεν υἱόν· καὶ εἶπεν Κύριός μοι, Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· δι' ὅτι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείας ἐναντίον βασιλέως Ἀσσυρίων. Ἐπὶ τῇ τοῦ μέλλοντος ἀποτελεῖσθαι παραδόξου ἀναγραφῇ τόμον καινοῦ μεγάλου ἀγράφου προστάσσεται λαβεῖν ὁ προφήτης· δι' οὗ δηλοῦσθαι νομίζω τὸ τῆς καινῆς διαθήκης εὐαγγέλιον· ἀλλὰ καὶ μάρτυρας τῷ Κυρίῳ ποιήσασθαι πιστοὺς ἀνθρώπους, ὧν ὁ μὲν ἱερεὺς λέγεται εἶναι, ὁ δ' ἕτερος οἶμαι προφήτης ἦν, μέμνηται γοὖν αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων γραφὴ, οὓς καὶ αὐτοὺς ὑπολαμβάνω σύμβολον εἶναι τῶν μεμαρτυρηκότων τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ προφητῶν, καὶ τῶν εἰς τὸν αὐτοῦ τύπον πάλαι καθεστώτων ἱερέων. Μετὰ ταῦτα λέγεται· καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκεν υἱὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Σφόδρα δὲ ἀπρεπὲς καὶ τῆς προφη 180 τικῆς σεμνότητός τε καὶ καθαρότητος ἀλλότριον τὸ προχείρως οὕτως οἴεσθαι τὸν προφήτην ἐν αὐτῷ τῷ θεοφορεῖσθαι ἐπὶ μαρτύρων τῶν προδεδηλωμένων κοινωνίας χάριν αἰσχρᾶς προσεληλυθέναι γυναικὶ προφήτιδι καὶ αὐτῇ· ποία δὲ κἂν πιθανότης τολμάτω προσελθεῖν αὐτὸν συνειληφέναι καὶ τετοκέναι αὐτὴν υἱόν· ἀλλὰ γὰρ ἔχεσθαι καὶ ταύτην τὴν προφητείαν ἡγοῦμαι τοῦ νοῦ τῆς προεκτεθείσης, καθ' ἣν εἴρητο, ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται· ἐκεῖσε μὲν γὰρ ἐν γαστρὶ λήψεσθαι καὶ τέξεσθαι υἱὸν προυλέγετο ἡ παρθένος· ἐνταῦθα δὲ καὶ ὁ τρόπος καθ' ὃν πέρας εἴληφεν ἡ προφητεία δηλοῦται· ἐν γαστρὶ γὰρ, φησὶν, ἔλαβεν καὶ ἔτεκεν υἱόν. Τίς ἂν οὖν εἴη ὁ φάσκων τὸ, προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ λαλοῦν ἐν τῷ προφήτῃ, περὶ οὗ λέλεκται τῇ Μαρίᾳ, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπεικότως καὶ αὐτὴ ἂν λεχθείη, ἀπὸ γ' οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος συλλαβοῦσα τέτοκεν τὸν ἐκεῖσε μὲν ἐπικεκλημένον Ἐμμανουὴλ, ἐνταῦθα δὲ ἄλλως προσαγορευόμενον· κάλεσον γὰρ, φησὶ, τὸ ὄνομα τοῦ ἀποτεχθέντος παιδίου, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· καὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐσκύλευσεν οὗτος καὶ προενόμευσεν ἀπορρήτῳ καὶ θείᾳ δυνάμει τὰς ἀντικειμένας ἀοράτους καὶ πνευματικὰς δυνάμεις, ὥστε εἰπεῖν, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· ἀφ' ὧν σκῦλα καὶ προνομὴν εἰληφὼς τὰς πάλαι κατατυραννουμένας ὑπ' αὐτῶν ψυχὰς κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, ὁμολογεῖ λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔθνη τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ· ἃ λέγοιτ' 181 ἂν εὐκόλως σκῦλα· καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτοῦ 99
τὰ πέρατα τῆς γῆς, ἃ καὶ αὐτὰ εἰκότως ἂν καλοῖτο προνομήν. Πρὸς τούτοις πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται φησὶν δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείας ἔναντι βασιλέως Ἀσσυρίων· ἅπερ καὶ αὐτὰ κατὰ μόνην διάνοιαν, ἤτοι περὶ δυνάμεων τινῶν πονηρῶν οἶμαι λέγεσθαι, ἃς ἅμα τῇ γενέσει καθεῖλεν ἡ θεία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δύναμις, ἢ καὶ περὶ ψυχῶν τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων διαφορᾶς· ὧν τὰς μὲν ἐξ εἰδωλολατρείας μεταβαλούσας ἐπὶ τὸν εὐαγγελικὸν βίον εἰκὸς εἶναι τὴν λεγομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, τὰς δ' ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ παραδεξαμένας, τὰ προσαγορευόμενα σκῦλα Σαμαρείας· ταύτας δὲ τὰς ψυχὰς σκῦλα καὶ προνομὴν παρὰ τῶν νοητῶν εἰληφὸς ὼς πολεμίων, ἐξ ἐναντίας τοῦ νοητοῦ βασιλέως Ἀσσυρίων, τοῦτ' ἔστι τοῦ διαβόλου, καθώπλισέ τε καὶ πολεμεῖν αὐτῷ παρεσκεύασεν. Καὶ ταῦτα δὲ πάρεστιν ἐπ' ἀκριβὲς τῷ βουλομένῳ ἐκ τῶν εἰς τοὺς τόπους ὑπομνηματισθέντων τῷ ἱερῷ ἀνδρὶ διαγνῶναι· εἰ δ' εἰ (sic) ἀπαιτοῖεν ταῦτα σωματικώτερον οἱ ἐκ περιτομῆς, ἀντεξεταστέον αὐτοὺς εἰ δύνανται σωματικῶς αὐτοὶ παραστῆσαι τίνα τρόπον ὁ Ἡσαΐας ἐπὶ τῶν προειρημένων μαρτύρων τῇ προφήτιδι μίξεως σωματικῆς ἕνεκεν προσελήλυθεν· τίς δὲ καὶ ἡ τοιαύτη προφῆτις, καὶ πῶς παραχρῆμα ἐν γαστρὶ ἔλαβεν, καὶ παραυτίκα τέτοκεν, καὶ ποῖον τοῦτο τὸ τεχθὲν παιδίον ὃ προστάσσει τῷ Ἡσαΐᾳ ὁ Κύριος ὀνόματι καλέσαι τῷ, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον· τίνα δὲ καὶ λόγον ἔχει τὸ τηλί 182 κονδε ὄνομα, ἢ πῶς δυνατόν ἐστι κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν παιδίον ὁποῖον δὴ οὖν ἐπινοεῖν σωματικῶς ἀπολήψεσθαι τὴν ὀνομαζομένην δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ λεγόμενα σκῦλα Σαμαρείας ἐναντίων ον βασιλέως Ἀσσυρίων, καὶ ταῦτα πράττειν πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸ καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα· καὶ πρὸς τούτοις εἰ ἀντιλέγοιεν τοῖς ἡμῖν προαποδεδομένοις, δεικνύτωσαν αὐτοὶ πῶς ὁ προσδοκώμενος ὑπ' αὐτῶν Χριστὸς παραγενόμενος λήψεται σωματικῶς τὴν κατὰ τὴν προφητείαν δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ ποῖα σκῦλα Σαμαρείας, ἢ ποίων Ἀσσυρίων ἐναντίον, μηδενὸς ἔτι τούτων ἐνεργοῦντος κατὰ τοὺς ἐνεστῶτας χρόνους. Ψ. ʹ. Ἰδοὺ, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι δέδωκεν ὁ Θεός· καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ παρὰ Κυρίου Θεοῦ σαβαὼθ, ὃς κατοικεῖ ἐν τῷ ὄρει Σιών. Καὶ τὸ, Ἰδοὺ, ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος περί τε τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων καλῶς ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐξείληπται· ἐπιφέρεται γοὖν ἐνταῦθα τὸ, καὶ ἔσται σημεῖα καὶ τέρατα ἐν οἴκῳ Ἰσραήλ· καὶ σαφὲς ὅπως κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας σημεῖα καὶ τέρατα εἰ ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ, οἷα οὐδεπώποτε ἀπετελέσθη. Ψ. Ζʹ. Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Ὅτι παιδίον ἐγενήθη ἡμῖν, υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ 183 ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης 183 βουλῆς ἄγγελος· ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ ὑγεία αὐτῷ. Μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἀντιλαβέσθαι ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ ζῆλος Κυρίου σαβαὼθ ποιήσει ταῦτα. Οἶμαι δὴ τὸ λεγόμενον ἐνθάδε παιδίον οὐκ ἄλλο εἶναι τοῦ ἐκ τῆς παρθένου τεχθήσεσθαι ἀνωτέρω προπεφητευμένου, ὃ καὶ μικρῷ πρότερον ἡ προφῆτις ἀποτεκεῖν ἐλέγετο· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνωτέρω ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ ἦν, τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον. Ἐνταῦθα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος κατὰ μὲν τὴν τῶν οʹ ἑρμηνείαν, μεγάλης βουλῆς ἄγγελος χρηματίζει· κατὰ δὲ τὸν Ἀκύλαν καὶ αὐτὸ τὸ Ἑβραϊκὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐστιν θαυμαστὸς σύμβουλος, ἰσχυρὸς δυνατὸς πατὴρ, ἔτι ἄρχων εἰρήνης· καὶ κατὰ τὸν Σύμμαχον δὲ, κληθήσεται τὸ ὄνομα τοῦ παιδίου παραδοξασμὸς βουλευτικὸς ἰσχυρὸς δυνατὸς, πατὴρ αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. Ἀπαιτητέον τοίνυν τοὺς ἐκ περιτομῆς ποῖον ἂν ἔχοι εν παιδίον ᾧ τὰ τηλικαῦτα ἐφαρμόσαιεν παριστάναι· καθ' 100
ἡμᾶς γὰρ ἐπίνοιαι εἰσὶν αὗται τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, εἰς ὃν οἱ μὴ πιστεύσαντες θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλλον ἢ ὅτι τὴν ἑαυτῶν ἀποβολὴν ἰδεῖν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν σωτηρίαν, ἣν ὁ ζῆλος Κυρίου Σαβαὼθ ποιήσειν εἴρηται· ᾧ παραθήσεις τὸ παρὰ Μωσεῖ οὕτω πῶς λελεγμένον· αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ' οὐκ ἔθνει· ἐπ' ἔθνει 184 ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. Ἀλλὰ γὰρ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ, οὐδὲ μὴν τοῦ καθ' ἡμᾶς τυγχάνει σκοποῦ, ἑκάστην λέξιν διασαφῆσαι τῆς προφητείας παραστήσεται· ̣σιξ̣ ὅπως εἴρηται τὸ, ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν· ᾧ καὶ εἰκὸς ἂν εἴη προσκόψαι τοὺς ἐκ περιτομῆς, διὰ τὸ μὴ σωματικῶς ἐπὶ τὸν θρόνον καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ Δαυὶδ κεκαθικέναι τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· δι' ὅπερ ἀναπέμψαντες τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὰ εἰς τοὺς τόπους ὑπομνήματα, ἡμεῖς τὸ προτεθὲν διαπερανούμεθα. Ηʹ. Ἰδοὺ δὴ ὁ δεσπότης Κύριος σαβαὼθ συνταράξει τοὺς ἐνδόξους μετὰ ἰσχύος, καὶ ὑψηλοὶ τῇ ὕβρει συντριβήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψηλοὶ μαχαίρᾳ, ὁ δὲ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται. Καὶ ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἱεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας ἐμπλήσει αὐτόν· πνεῦμα φόβου Θεοῦ, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγξει, ἀλλὰ κρινεῖ ταπεινῷ κρίσιν, καὶ ἐλέγξει τοὺς ταπεινοὺς τῆς γῆς, καὶ πατάξει γῆν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἐν πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεῖ ἀσεβῆ· καὶ ἔσται δικαιοσύνῃ ἐζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ, καὶ ἀληθείᾳ εἱλημμένος τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Καὶ συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ μοσχάριον 185 καὶ ταῦρος καὶ λέων ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσονται, καὶ λέων ὡς βοῦς φάγεται ἄχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων καὶ ἐπὶ κοίτην ἐγγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβαλεῖ, καὶ οὐ μὴ κακοποιήσωσιν οὐδὲ μὴ δύνωνται ἀπολέσαι οὐδένα ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιον μου, ὅτι ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλῦψαι θαλάσσας· καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν, καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή. Οὐδ' αὐτοὶ οἱ ἐκ περιτομῆς ἄλλον τινὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐνταῦθα προφητευόμενον ὑπειλήφασι, πλὴν ὅσον ἐπὶ ψιλῇ τῇ τῆς προφητείας ἐκδοχῇ σωματικώτερον ἔσεσθαι φανταζόμενοι τὰ κατὰ τὸν τόπον τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ ὁμολογοῦσι πίστιν· ἡμεῖς δ' ὅλα τὰ κατὰ τὴν προφητείαν ἄξια εἶναι Θεοῦ πειθόμενοι, περὶ τροπῶν ἀνθρωπείων τῶν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς κακίας εἰς ἡμερότητα μεταβεβληκότων ταῦτα λέγεσθαι πεπιστεύκαμεν· ἔτι καὶ νῦν ὁρῶντες πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἐν ταῖς ἐκκλησίαις μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ βεβλαστηκότος Ἰησοῦ Χριστοῦ οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων μετεπλάσθησαν, καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ θηριώδους μετέβαλον βίου, λύκοι τινὲς ὄντες τὸ πρότερον καὶ πορδάλεις τὸν τοιονδὶ τρόπον λέοντές τε καὶ ὅσα ἄλλα θηρία τε καὶ ἑρπετὰ κατ' ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ ποικίλης κακίας τε καὶ πονηρίας ἡ προφητεία καταλέγει· οἱ καὶ μεταθέμενοι 186 καὶ ὡσπερεὶ μεταπλασθέντες εἰς τοσοῦτον ἡμερότητος ἤλασαν, ὡς συμβόσκεσθαι αὐτοὺς τὴν αὐτὴν ἔσθοντας τῶν ἱερῶν τοῦ Θεοῦ λόγων τροφὴν τοῖς ἡμερωτάτοις τὰ ἤθη δικαίοις ἀνδράσι τοῦ Θεοῦ, οὓς διὰ τὴν τοιανδὶ τῆς ψυχῆς ἀκακίαν τιθάσοις καὶ ἡμερωτάτοις ζῴοις, τοῖς τε ἀναγεγραμμένοις ἐνταῦθα παιδίοις ὁ θεῖος ἀπείκασε λόγος. Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα τίς δυσπειθῶς ἔχοι, λεγέτω εἰ οἷόν τε ἄλλως κατὰ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σώζειν τὴν λέξιν· διὰ τί γὰρ ἢ καὶ πῶς ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται; μὴ τροπολογείτω δὲ μήτε τὴν ῥάβδον, μὴ δὲ τὸ 101
ἐκ ταύτης ἄνθος, ἀλλὰ δεικνύτω πῶς σωματικὴ ῥάβδος ἐξελεύσεσθαι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ λέγεται, καὶ ποταπὸν ἄνθος ἀναβήσεσθαι ἐξ αὐτῆς· εἰ δὲ καὶ τὸν πάνυ σκληρὸν ταῦτα ἐπὶ διάνοιαν ἀνιέναι βιάζεται, ὅρα εἰ μὴ καλῶς ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ κατὰ διάνοιαν παρίσταται πεπληρωμένα· ἃ καὶ ἀκολούθως τῇ προφητείᾳ γέγονε μετὰ τὸ συνταράξαι Κύριον Σαβαὼθ τοὺς πάλαι ἐνδόξους τοῦ προτέρου λαοῦ· οὓς καὶ ὑψωθέντας τῇ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὕβρει συντριβήσεσθαι καὶ ταπεινωθήσεσθαι καὶ πεσεῖσθαι προφητεύει· σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τὸν Λίβανον πεσεῖσθαι ὁ λόγος φησίν· οὕτω δὲ ἔθος αὐτῷ τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν πάλαι πρότερον ἐν αὐτῇ σωματικῶς ἀποτελουμένην λατρείαν ὀνομάζειν· ὡς δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Ἱεζεκιὴλ, ἔνθα τοῦτον ἀναγέγραπται τὸν τρόπον· ὁ ἀετὸς ὁ μέγας ὁ μεγαλοπτέρυγος, ὁ μακρὸς τῇ ἐκτάσει, πλήρης ὀνύχων, ὃς ἔχει τὸ ἥγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίβανον, καὶ ἔλαβε τὰ ἐπίλεκτα 187 τῆς κέδρου. Ἐπιλύων γοὖν τὴν παραβολὴν αὐτὸς ὁ προφητικὸς λόγος σαφῶς τὸν Λίβανον τὴν Ἱερουσαλὴμ διδάσκει, λέγων· Υἱὲ ἀνθρώπου, εἶπον δὴ πρὸς τὸν οἶκον τὸν παραπικραίνοντα, Οὐκ ἐπίστασθε τί ἦν ταῦτα; εἶπον, Ὅταν ἔλθῃ βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ, καὶ λήψεται τὸν βασιλέα αὐτῆς καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς. Πρόδηλον οὖν ὅπως καὶ οὗτος ὁ Λίβανος μετὰ τῶν ὑψηλῶν τῇ ὕβρει περιπέπτωκεν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ γενομένου Σωτῆρος ἡμῶν· ἐφ' ὃν καὶ ἀνεπαύσατο ἡ τελειότης τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ὃς καὶ εἰσαῦθις ἐλεύσεται κατὰ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν, οὐ κατὰ τὴν δόξαν κρινοῦντος· πρόσωπον γὰρ ἀνθρώπου Θεὸς οὐ λαμβάνει· ἀλλ' οὐδὲ κατὰ τὴν λαλιὰν ἐλέγχων· ἐτάζων γάρ ἐστι καρδίας καὶ νεφροὺς, καὶ διϊκνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. Καὶ ἐπὶ τῇ γενομένῃ μὲν οὖν αὐτοῦ ἤδη πρότερον παρουσίᾳ ἐνεπλήσθη ὡς ἀληθῶς ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, μηδενὸς τὸ πρὶν ὅτι μὴ μόνων τῶν ἐκ περιτομῆς γινωσκόντων αὐτόν· τότε δὲ καὶ μᾶλλον εἰς πέρας ἀχθήσεται ἡ προφητεία, ὅτε τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν εἰσελθόντος σὺν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσιν καὶ ὁ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ὁ Χριστὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἄρχειν ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατεστάθη, κατὰ τὸ, καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Ὅρα γ' οὖν ὡς οὐδ' ὅλως ἐνταῦθα Ἰσραὴλ ἢ Ἰακὼβ ἢ Ἰούδας ὀνομάζεται, σαφῶς δὲ τὰ ἔθνη ἐπὶ τὸν ἐκ ῥίζης ἀναστησόμενον Ἰεσσαὶ ἐλπιεῖν προφητεύεται, 188 συνᾳδούσης τῆς ἐνταῦθα λέξεως τῇ παρὰ Μωσεῖ φασκούσῃ, οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία, οὐχὶ τοῦ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν. Καὶ τίνος δὲ ἄλλου ἡ ἀνάπαυσις ἐν τῇ ἀνωτάτω παρὰ Θεῷ γεγένηται τιμῇ, ἢ τοῦ ἀκούσαντος λέγοντος αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ψ. Θʹ. Καὶ διορθωθήσεται μετ' ἐλέους θρόνος, καὶ καθιεῖται μετ' ̣σιξ̣ αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυὶδ, κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρίμα καὶ σπεύδων δικαιοσύνην. Περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ ταῦτα προφητεύεται, ὁπηνίκα τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, διορθωθείσης αὐτῷ μετ' ἐλέους καὶ φιλανθρωπίας τῆς κατὰ πάντων βασιλείας, σὺν ἀληθείᾳ κρίνων καθεσθήσεται ἐν σκηνῇ Δαυίδ· οὕτω δὲ τὴν τῶν ἁγίων καὶ πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς ἐκκλησίαν, καὶ πάντας ἡγοῦμαι τοὺς ὑπὸ τὴν μερίδα τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γεγενημένους ἁγίους χρηματίζειν. Ψ. Ιʹ. Ἰδοὺ Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης, καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς. Περὶ τῆς ἀγενήτου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ φύσεως ἐκλαμβάνειν τὰ προκείμενα, ὡς δὴ μέλλοντος αὐτοῦ νεφέλῃ τινὶ ὀχεῖσθαι, καὶ τῇ σωματικῇ παρ 189 επιδημεῖν Αἰγύπτῳ, οὔτε πιθανὸν οὔθ' ὅσιον ὑπάρχειν ἡγοῦμαι· δι' ὅπερ ἐπὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκδεκτέον τὴν προφητείαν, καὶ αὐτὴν ἐναργῶς ἤδη κατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ παρουσίαν 102
πεπερασμένην, καθ' ἣν ἐπὶ νεφέλης κούφης, τῆς ἐκ Πνεύματος ἁγίου συστάσης αὐτῷ σαρκὸς, εἰς τὸν βίον τοῦτον, Αἴγυπτον τροπικῶς ὀνομαζόμενον, παρελήλυθε, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ σωματικῶς τὴν Αἴγυπτον, εἰς ἣν ἔτι παῖς ὢν πρὸς τῆς μητρὸς καὶ τοῦ Ἰωσὴφ διεκομίσθη· τηνικαῦτα δὲ κατά τινας ἀπορρήτους λόγους ἐσείσθησαν καὶ ἐκινήθησαν ὑποταραχθέντες αὐτοῦ τῇ παρουσίᾳ οἱ ἐν τοῖς πανταχόσε χειροποιητοῖς ξοάνοις ἐνοικοῦντές τε καὶ ἐνεργοῦντες τὸ πρότερον δαίμονες· ὅπερ δηλοῦται διὰ τῆς λεγούσης προφητείας, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου. Ταῦτα δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον ἀπ' οὐρανῶν βασιλείαν πληρωθήσεται, καθ' ἣν καὶ αὐτὴν σεισθήσεσθαι εἰκὸς ἂν εἴη· καὶ τότε μᾶλλον κλονηθήσεσθαι τὰ ἀποδεδομένα χειροποιητὰ Αἰγύπτου, ὧν καὶ τὴν καρδίαν ἡττηθήσεσθαι φασὶν, ἐν αὐτοῖς τοῦ θείου Λόγου καθυποτάξαντος ἑαυτῷ καὶ ταπεινώσοντος τότε πᾶν ὕψωμα τὸ νῦν ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τὰ δ' ἑξῆς τῆς προφητείας ἅπαντα διὰ μόνης ἀποδοθήσεται τροπολογίας. Ψ. ΙΑʹ. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγυπτίων, καὶ στήλη πρὸς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται εἰς σημεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύριος ἐν χώρᾳ 190 Αἰγύπτου· ὅτι κεκράξονται πρὸς Κύριον διὰ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς, καὶ ἀποστελεῖ αὐτοῖς ἄνθρωπον ὃς σώσει αὐτοὺς, κρίνων σώσει αὐτούς· καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις· καὶ γνώσονται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· καὶ ποιήσουσιν θυσίας καὶ δῶρον· καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Θεῷ. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ἀποσταλεὶς ὑπὸ Κυρίου ἄνθρωπος, καὶ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους διὰ τοῦ κρίνειν, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Αἰγύπτου δὲ τροπικῶς νοουμένου τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου, εἶεν ἂν οἱ δεισιδαίμονες καὶ τοῖς ὑλικοῖς προπεπονθότες Αἰγύπτιοι, οὓς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς κατελεήσας θλιβομένους ὑπὸ τῶν κατατυραννούντων αὐτοὺς δαιμόνων, ἀποστείλας τὸν προειρημένον ἄνθρωπον, ὃς ἔσωσεν σωτηρίαν Θεῷ πρέπουσαν, ὥστε τοὺς πάλαι κατὰ τὸν νόμον εἰργομένους τῆς ἐκκλησίας Κυρίου διὰ τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπιφανίας ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου γνωστὸν αὑτὸν αὐτοῖς ἐμποιοῦντος· σαφὲς δ' ὅπως ἐν τῇ δηλωθείσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ συνέστη τῷ Κυρίῳ θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ εἰς εὐχὰς καὶ Θεοῦ θρησκείαν ἐπιτελουμένων ἀθροισμάτων. Εἴποι δ' ἄν τις ἐπιβαίνων τῇ λέξει εἰς τὸ, καὶ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ τῶν Αἰγυπτίων, εἰ δὴ τὸ θυσιαστήριον τόπος τίς ἐστιν θυμάτων, ἐπὶ λόγῳ Θεοῦ ζῴων ἀλόγων σφαγιαζομένων, δικαιότατα ἂν μεῖζον καὶ ἀληθέστερον διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τῷ Θεῷ θυσιαστήριον ἐν ὅλῳ τε τῷ περιγείῳ τόπῳ, Αἰγύπτῳ τροπικῶς χρηματίζοντι, διὰ τοὺς πανταχόσε μάρτυρας θύματα καὶ οἱονεὶ 191 σφάγια ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἀναφερομένων τῷ Θεῷ καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ σωματικῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ, ἔνθα τοσοῦτοι καὶ τηλικοῦτοι μάρτυρες ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν αἵματι· ἀλλ' εἰ δυσπειθῶς ἔχοιεν πρὸς τὰ ἀποδεδομένα οἱ ἐκ περιτομῆς, λεγέτωσαν αὐτοὶ πότε καὶ ποῦ καὶ πρὸς τίνος θυσιαστήριον κατέστη τῷ Κυρίῳ ἐν Αἰγύπτῳ, τίς δὲ ὁ ἄνθρωπος ὁ σώσας τοὺς Αἰγυπτίους, τίνα τε τρόπον καὶ πότε γνωστὸς ἐγένετο Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις, ὥστε αὐτοὺς ἀποστάντας τῆς προτέρας πλάνης τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἀναλαβεῖν· τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἐπιγνῶναι Κύριον. Καὶ ὅλα δὲ τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας βαθυτέρας ἤρτηται διανοίας, ἣν οὐχ ὁ παρὼν ἀναπτύσσειν καιρός. Ψ. ΙΒʹ. Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου· ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν· καὶ ὡς ἡ ὠδίνουσα ἐγγίζει τοῦ τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ἀγαπητῷ σου. Ἐπιγραφή τις ἐν Ψαλμοῖς ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ φέρεται· καὶ πάλιν εἴρηται, ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητοῦ· δείκνυται δ' ἐν τοῖς τόποις οὐκ ἄλλος ὢν τοῦ Χριστοῦ λεγόμενος ἀγαπητὸς τοῦ Θεοῦ. Τούτου χάριν ἐπεσημηνάμεθα καὶ τὸν ἐν χερσὶν ἀγαπητόν· αὐτὸν ἐκεῖνον ὑπολαμβάνοντες εἶναι, ὃν καὶ ἐξ 103
οὐρανοῦ φωνὴ σαφῶς ἀνεκήρυξε φήσασα, Οὗτος ἐστὶν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. 192 Ψ. ΙΓʹ. Ἀκούσατε λόγων Κυρίου, ἄνδρες τεθλιμμένοι, καὶ ἄρχοντες τοῦ λαοῦ τούτου οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ· Ὅτι εἴπατε, Ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ Ἅιδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλθῃ, οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς· ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα· διὰ τοῦτο οὕτως λέγει Κύριος Κύριος· ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον πολυτελῆ, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ θήσω κρίσιν εἰς ἐλπίδα, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη μου εἰς σταθμούς. Καὶ πῶς οὐκ ἀληθῶς ἠλίθιος καὶ κομιδῇ καταγέλαστος ἡ τῶν σωματικῶς καραδοκούντων λίθον τινὰ τούτων δὴ τῶν πολυτελῶν καὶ πολυτίμων εἶναι νομιζομένων εἰς τὰ θεμέλια τῆς σωματικῆς Σιὼν ἐμβληθήσεσθαι πρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὑπόληψις, ἐφ' ὃν λίθον ὁ πιστεύσας οὐδαμῶς καταισχυνθήσεσθαι προφητεύεται· τὰς μωρὰς τοιγαροῦν καὶ Ἰουδαϊκὰς διηγήσεις, τούς τε γραώδεις οὓς ὠνόμασεν ὁ ἀπόστολος μύθους ἀποσεισάμενοι, Θεοῦ ἀξίως τὰς θεοπνεύστους παραδεχώμεθα προφητείας· φησὶν οὖν διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον. Διὰ ποῖον δὲ τοῦτο, ἢ διὰ τὸ τοὺς ἄρχοντας τοῦ προτέρου λαοῦ πεποιηκέναι συνθήκας μετὰ τοῦ θανάτου, καὶ διὰ τὸ καταλεῖψαι μὲν αὐτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ διαθήκην, ἀντὶ δὲ ταύτης διαθήκην πρὸς τὸν Αἵδην πεποιηκέναι, ὑπολαμβάνειν δὲ διὰ ταῦτα μηδὲν κακὸν ἑαυτοὺς πείσεσθαι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τεθεικέναι 193 μὲν ἐπὶ ψεῦδος τὴν ἐλπίδα αὐτῶν καὶ οἴεσθαι τῷ ψεύδει σκεπασθήσεσθαι· διὰ γάρ τοι ταῦτα, ὡς ἂν ἀποπεπτωκότων ἐκείνων ἀπὸ τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐλπίδος, τὸν πολυτίμητον λίθον τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλλεται θήσειν. Πρὸς ἐκείνους δὲ τοὺς εἰρηκότας, ἐποιήσαμεν διαθήκην μετὰ τοῦ Αἵδου, καὶ μετὰ τοῦ θανάτου συνθήκας· καταιγὶς φερομένη ἐὰν παρέλθῃ οὐ μὴ ἔλθῃ ἐφ' ἡμᾶς, ἐθήκαμεν ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα, ὑποκαταβὰς ὁ λόγος φησὶν, οἱ πεποιθότες μάτην ψευδεῖ οὐ μὴ παρέλθῃ ὑμᾶς καταιγὶς, μὴ καὶ ἀφελῇ ὑμῶν τὴν διαθήκην τοῦ θανάτου καὶ ἡ ἐλπὶς ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν Αἵδην οὐ μὴ ἐμμείνῃ· καταιγὶς φερομένη ἐὰν ἐπέλθῃ ἔσεσθε αὐτῇ εἰς καταπάτημα· ἃ καὶ πρόδηλον ὅπως ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἐκεῖνον πεπλήρωται τὸν λαόν. Ἀκολούθως ἄρα ἡμεῖς οὐκ ἄλλον ἡγούμεθα εἶναι τὸν δηλούμενον ἐνταῦθα λίθον ἐκλεκτὸν θαυμαστὸν τινὰ ὄντα καὶ παράδοξον, ὡς τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν μὴ καταισχυνθήσεσθαι τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐφ' ὃν ὡς ἐπὶ θεμέλιον ἑδραῖον ἡ πνευματικὴ καὶ ἐπουράνιος Σιὼν ᾠκοδόμηται, οὐκ ἄλλη τις οὖσα τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας· Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός· περὶ τούτου δὲ καὶ ἐν Ψαλμοῖς εἴρηται, Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας, καὶ ἀκρογωνιαῖος ὠνόμασται· τοῦτον δὲ καὶ Δανιὴλ τὸν λίθον ἑρμηνεύει ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν, ἔνθα λέγει, καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα ἐγένετο ὄρος μέγα, καὶ ἐπάταξεν ἢ καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν 194 γῆν. Οἱ μὲν οὖν οἰκοδομοῦντες τὴν κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου οἰκοδομὴν, τοῦτον ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον· αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπ' ἐκείνων ἀποδοκιμασθεὶς, κεφαλὴ γωνίας τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας ἀναδέδεικται κατὰ τὸ εἰρημένον ποῦ, καταστήσεις με εἰς κεφαλὴν ἐθνῶν. Ἐπὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λίθον ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται, ἐπαληθευούσης καὶ ταύτης τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας. Ψ. ΙΔʹ. Ἰδοὺ τὸ ὄνομα Κυρίου ἔρχεται διὰ πολλοῦ χρόνου, καιόμενος θυμὸς, μετὰ δόξης τὸ λόγιον τῶν χειλέων αὐτοῦ, τὸ λόγιον ὀργῆς πλῆρες, καὶ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ ὡς πῦρ ἔδεται. Καὶ τί ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ὄνομα Κυρίου ἢ ὁ Θεὸς Λόγος, δι' οὗ τὰ σύμπαντα γεγένηται; Τὰ περὶ τῆς δευτέρας τοίνυν καὶ ἐνδόξου αὐτοῦ παρουσίας νομίζω καὶ ταύτην αἰνίττεσθαι τὴν προφητείαν. Ψ. ΙΕʹ. Τάδε λέγει 104
Κύριος· Μακάριος, ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ γὰρ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσιν. Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰπὼν, ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τούτων δηλοῦται· εἶεν δ' ἂν οἱ ὑπ' αὐτὸν ἄρχοντες, ἤτοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετὰ Θεοῦ κρίσεως τῶν ἐκκλησιῶν ἄρχοντες ἢ ἄγγελοι θεῖοι, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἔφοροι σωτηρίας· διὰ τοῦτον δὲ τὸν βασιλεύοντα τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ, μακάριος ὃς ἔχει ἐν Σιὼν σπέρμα, καὶ οἰκείους ἐν Ἱερου 195 σαλήμ· ἃ καὶ ἀξίως τοῦ ἀποστολικοῦ πνεύματος ἐκλημπτέον, διδάσκοντος ἡμᾶς τὰ περὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ, καὶ τοῦ Σιὼν ἐπουρανίου ὄρους. Ψ. Ι ʹ. Εὐφράνθητι ἔρημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον· καὶ ἐξανθήσει καὶ ἀγαλλιάσεται ἔρημα τοῦ Ἰορδάνου· καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμήλου· καὶ ὁ λαός μου ὄψεται τὴν δόξαν Κυρίου, καὶ τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ. Ἰσχύσατε χεῖρες ἀνειμέναι, καὶ γόνατα παραλελυμένα· παρακαλέσατε ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσιν καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται· τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος χωλὸς, καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογιλάλων, ὅτι ἐρράγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἔλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὑδάτων ἔσται. Ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ παρουσίᾳ τὰς παραδόξους ἰάσεις ἔσεσθαι προαγορεύει. Σαφῶς οὖν καὶ ἐνθάδε τῇ τοῦ Θεοῦ προσηγορίᾳ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τετίμηται· οὗ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ καὶ σωματικῶς μὲν αἱ προειρημέναι θεραπεῖαι ἐπὶ τῶν πασχόντων ἀπετελέσθησαν, θαυμασιώτερον δ' ἔτι καὶ νῦν ἐνεργοῦνται διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, παντὸς ἁπαξάπλως τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους τῶν κατὰ ψυχὴν παθῶν ἀπαλλαττομένου. Ἐρράγη δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ, τοῦ ποτίμου καὶ ζωτικοῦ λόγου ἀναβλύσαντος ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ καὶ 196 διψώσῃ γῇ, τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρότερον οὔσῃ ἀνύδρῳ καὶ διψαλέᾳ ἀθρόως πηγὴ τοῦ τῶν Ἰησοῦ λόγων ὕδατος ζῶντος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ἀνώμβρησεν· ὑφ' ἧς πηγῆς ποτιζομένη ἀνθήσειν ὡς κρίνον λέγεται ἡ ποτὲ ἔρημος, εὐφραίνεσθαί τε καὶ ἀγαλλιᾶν προστάττεται· καὶ ἡ αἰτία δὲ τῆς εὐφροσύνης καὶ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐπιλέγεται, ἐπείπερ φησὶν ἐδόθη αὐτῇ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τοῦτ' ἔστι τῆς Ἱερουσαλήμ· περὶ ἧς ἐν ταῖς ἀνωτέραις προφητείαις ἐλέγετο, ὡς ὅτι καὶ ὁ Λίβανος σὺν τοῖς ὑψηλοῖς πεσεῖται· οὗ πεσόντος ἡ πρότερον ὑπάρχουσα ἐν αὐτῷ δόξα τῇ νῦν εὐαγγελιζομένῃ ἐρήμῳ, τοῦτ' ἔστιν τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἐδόθη σὺν τῇ τιμῇ τῇ προτέρᾳ τοῦ λεγομένου Καρμήλου, δῆλον δ' ὅτι τοῦ προτέρου λαοῦ. Ταῦτα δὲ σαφῶς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἔργοις τέλος εἴληφεν ἀκολούθως τῇ τε μετὰ χεῖρας προφητείᾳ, καὶ τῇ φασκούσῃ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῇ, ὡς ἄρα ἀρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ψ. ΙΖʹ. Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου· εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται· καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν καὶ ἡ τραχεῖα εἰς πεδία· καὶ ὀφθήσεται ἡ δόξα Κυρίου, καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρόδρομος Ἰωάννης τοῖς ἐπερωτῶσιν αὐτὸν ὅστις εἴη, φησίν, ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν 197 τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτου δὴ οὖν χάριν ἐξεθέμεθα τὸ κεφάλαιον ἐν τοῖς περὶ Χριστοῦ μαρτυρίοις, σύμβολον εἶναι νομίζοντες Ἰωάννην τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· τοιαύτη γάρ τοί ἐστιν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ βοῶσα φωνὴ, ἄσημός τις οὖσα, καὶ ἀδιάρθρωτος τοῖς ἄρτι στοιχειουμένοις· ἐν τῇ πάλαι δὲ ἐρήμῳ, τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ, ἡ τοιαύτη γενομένη φωνὴ ἑτοιμάζειν παρακελεύεται τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς· ἅπερ ἐπὶ σχολῆς ᾧ μέλει τῆς τούτων γνώσεως ἐρευνήσας εἴσεται. Ψ. ΙΗʹ. Ἐπ' ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι ὁ εὐαγγελιζόμενος 105
Σιὼν, ὕψωσον τῇ ἰσχύϊ τὴν φωνήν σου ὁ εὐαγγελιζόμενος Ἱερουσαλήμ· ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε· εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα, ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, Κύριος Κύριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται· καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας· ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ· καὶ τὸ ἔργον ἐναντίον αὐτοῦ· ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Καὶ ταῦτα νομίζομεν περὶ τῆς τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ παρουσίας λέγεσθαι, καὶ τάχα γε μᾶλλον περὶ τῆς δευτέρας, καθ' ἣν οἷα δὴ δίκαιος κριτὴς ἥξειν προφητεύεται τὸν μισθὸν ἔχων τῶν κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ πεπραγμένων ἀπονεμητικόν· τὰ μέντοι γε λοιπὰ οὐκ ἔτι νῦν καιρὸς ἀπαιτεῖ διηγεῖσθαι· ὅθεν ἐφ' ἑτέραν τραπησόμεθα περικοπήν. 198 Ψ. ΙΘʹ. Τίς ἐξήγειρεν ἀπὸ ἀνατολῆς δικαιοσύνην, ἐκάλεσεν αὐτὴν κατὰ πόδας αὐτοῦ, καὶ πορεύσεται; δώσει ἐναντίον ἐθνῶν, καὶ βασιλεῖς ἐκστήσει· καὶ δώσει εἰς γῆν τὰς μαχαίρας αὐτῶν, καὶ ὡσεὶ φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν· καὶ διώξεται αὐτούς· διελεύσεται ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ· οὐχ ἥξει· τίς ἐνήργησεν καὶ ἐποίησεν ταῦτα; ἐκάλεσεν αὐτὴν ὁ καλῶν αὐτὴν ἀπὸ γενεῶν ἀρχῆς· ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἐγώ εἰμι· εἴδοσαν ἔθνη καὶ ἐφοβήθησαν· τὰ ἄκρα τῆς γῆς ἐξεπλάγησαν· ἤγγισαν, ἦλθον ἅμα κρίνων ἕκαστος τῷ πλησίον καὶ τῷ ἀδελφῷ βοηθῆσαι· καὶ ἐρεῖ, Ἴσχυσεν ἀνὴρ τέκτων· καὶ ἀνὴρ χαλκεὺς τύπτων σφύραν ἅμα ἐλαύνων· ποτὲ μὲν ἐρεῖ σύμβλημα καλόν ἐστιν, ἰσχύρωσαν αὐτὰ ἐν ἥλοις, θήσουσιν αὐτὰ καὶ οὐ κινηθήσεται. Δικαιοσύνη ἀπὸ ἀνατολῶν ἐξεγειρομένη τίς ἂν εἴη κατὰ περιγραφὴν οὐσίας, ἰδίαν ὑπόστασιν ἔχουσα, ἢ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ φησὶν ὁ ἀπόστολος, Ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις; Τοῦτον δὲ ἐκ τῶν πατρικῶν κόλπων, παντὸς νοητοῦ φωτὸς ἀνατολῶν ὑπαρχόντων, ἡ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ἐξήγειρεν οἰκονομία, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ, ὁ δοὺς αὐτὸν ἐναντίον τῶν ἐθνῶν· ἵν' οἱ μὲν πρότεροι βασιλεῖς αὐτῶν ἀόρατοι, δυνάμεις οὖσαι πονηραὶ, ἐξιστῶσιν ἀπὸ τοῦ παραδόξου τῆς οἰκονομίας, ὁρῶσαι τὸν τηλικοῦτον υἱὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ἔχοντα εἶδος μὴ δὲ κάλλος· καὶ ἵνα μετὰ τοιάνδε ἔκστασιν δοθῶσιν εἰς γῆν αἱ 199 ῥομφαῖαι αὐτῶν, καὶ ὡς φρύγανα ἐξωσμένα τὰ τόξα αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ κατέχειν αὐτοὺς ὅπλα πολεμικὰ καὶ πεπυρωμένα βέλη, δι' ὧν πρότερον κατεπολέμουν τὰς ὑποχειρίους αὐτοῖς ψυχάς. Μετὰ ταῦτα φησὶν, καὶ διώξεται αὐτούς· ἵν' οὕτως κατὰ τὸ πάντων τέλος ἐκδιωχθέντων αὐτῶν, διέλθῃ ἐν εἰρήνῃ ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Τίς δὲ ἐνήργησε, φησὶν, καὶ ἐποίησε ταῦτα; Προσυπακούομεν δὲ ὅτι ἡ χρηστότης καὶ φιλανθρωπία τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τοῦ καλοῦντος αὐτὴν, δῆλον δ' ὅτι τὴν δικαιοσύνην, οὐκ ἄλλην οὖσαν τῆς σοφίας αὐτοῦ, ἣν καὶ θεασάμενα ἐφοβήθη τὸν Θεὸν τὸν ἐν ἀφοβίᾳ Θεοῦ πρότερον τυγχάνοντα ἔθνη· ἃ καὶ ἐξ ἄκρων καὶ ἀπὸ περάτων τῆς οἰκουμένης κληθέντα ἤγγισεν τῷ Θεῷ· οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς γενόμενοι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· διὸ καὶ ἐξεπλάγησαν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας, διδάσκοντές τε ἀλλήλους, καὶ ἀδελφὸς ἀδελφῷ βοηθῶν, τὴν προτέραν ἐξομολογοῦνται περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην, αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγοντες· τέκτων ἄρα ἦν καὶ χαλκεὺς, ὁ διὰ σφύρας καὶ ἥλων καὶ μηχανῆς ἀνθρωπίνης ἀνεγείρας καὶ ἐνισχύσας τοὺς πρότερον νομιζομένους ἡμῖν θεούς· οἱ δὲ οὐδὲν ἄρα ἦσαν ἢ ἄψυχα ξόανα, οὐδεμίαν ἐξ ἑαυτῶν κίνησιν ἐπιδεχόμενα, καὶ ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς ὠφέλημα. Ὅτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀπετελέσθη παρουσίᾳ μᾶλλον τῶν λόγων ἡ δι' ἔργων παρίστησιν μαρτυρία. 200 Ψ. Κʹ. Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν· κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει· οὐ κεκράξεται, οὐδὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀκουσθήσεται ἔξω ἡ φωνὴ αὐτοῦ· κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει, καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει· ἀλλ' εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν· ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυσθήσεται ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ 106
τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ κρατήσω τῆς χειρός σου καὶ ἐνισχύσω σε· καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. Ὅτι μὴ περὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων λαοῦ προφητεύεται τὰ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου, σαφὲς ἔσται τοῖς ἐθέλουσιν ἑκάστην λέξιν τῶν προκειμένων ἐξετάζειν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Ἑβραϊκὸν ἀκριβείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν· οὔτ' οὖν τὸ Ἰακὼβ ὄνομα, οὔτε τὸ Ἰσραὴλ ἐν αὐτῷ ἐμφέρεται, ὅθεν καὶ ὠβέλισται παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀντιγράφοις τῶν οʹ, καθ' ὅτι γε οὐκ ἄλλος τῶν δικαίων πλὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ μὴν αὐτὸς ὁ τοῦ Ἰσαὰκ ἢ Ἰακὼβ καὶἸσραὴλ προσαγορευθεὶς τοιοῦτος τίς ἦν ὡς ἐφαρμό 201 ζειν αὐτῷ δύνασθαι τὰ προκείμενα, οὐδένα οἶμαι ἀμφιβάλλειν· ἵνα γὰρ καὶ ἑτέροις ἁρμόσοι τίς τὸ, ἔδωκα τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, τί δ' ἂν εἴποι εἰς τὸ κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐξοίσει, καὶ εἰς τὰ ἑξῆς, καὶ μάλιστα τὸ, καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν; Πῶς δὲ κἂν πιθανὸν εἴη ἤτοι τῶν Ἰουδαίων λαῷ, ἢ καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ Ἰσαὰκ Ἰακὼβ, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν δικαίων ἐφαρμόζειν τὸ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει; Ἀλλὰ ταῦτα ἡμῖν ὡς πρὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπηπορήσθω· σαφῶς γε μὴν ἡμᾶς τὸ εὐαγγέλιον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδάσκει καὶ ταύτην πεπληρῶσθαι τὴν προφητείαν, ὅτε ἐξελθόντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον κατ' αὐτοῦ ἔλαβον ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν· καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας· καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιήσωσιν· τούτοις γὰρ ἐπιφέρεται ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος, Ἰδοὺ ὁ παῖς μου, ὃν ἡρέτισα· ὁ ἀγαπητός μου, ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς, ὅσα δὴ ἐν τῇ προφητείᾳ κατείλεκται. Αὐτὸς δ' ἂν οὖν εἴη ἂν ὁ καὶ Ἰακὼβ χρηματίσας, παῖς ὢν μονογενὴς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἑτέρωθι λέλεκται, Μέγα σοι ἐστὶν τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Οὗτος δὴ τοίνυν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούσας μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τὸ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, 202 κρίσιν ἐξήγαγε τοῖς ἔθνεσιν, ὥστε κεκριμένῳ λογισμῷ κατὰ τὸ ἱερὸν εὐαγγέλιον αὐτὰ πολιτεύεσθαι· σαφὲς δ' ὅπως ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὰ πιστεύσαντα εἰς αὐτὸν ἔθνη ἤλπικεν, καὶ ὅπως αὐτῷ εἰς φῶς ἐθνῶν ἀναδέδεικται, ὥστε διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ διανυγῆναι οιγῆναι τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς τῶν πάλαι τούτοις πεπληρωμένων· ἀλλὰ καὶ ἐξήγαγεν ἐκ δεσμῶν τοὺς πρότερον σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν κατεσφιγμένους, ἐξ οἴκου τε τῆς τοῦ διαβόλου φυλακῆς τοὺς διὰ τὴν περὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἄγνοιαν ἐν σκότει καθημένους. Πρόκειται δὲ τῷ φιλομαθεῖ ἑκάστην ἐξετάζειν τῆς προφητείας λέξιν, καὶ ἀναλόγως τοῖς ὑφ' ἡμῶν εἰρημένοις ἐπὶ τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ τὰ ὑποπίπτοντα μεταφέρειν. Ψ. ΚΑʹ. Γένεσθέ μοι μάρτυρες, κἀγὼ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην. Καὶ τίς ἂν εἴη ὁ παῖς ὃν ἐξελέξατο Κύριος ὁ Θεὸς, ὃν καὶ ἑαυτῷ συνκαταλέγει μάρτυρα γενησόμενον τῶν αὐτῷ μαρτυρούντων, ἢ οὗτος περὶ οὗ καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ ἐλέγετο, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου· ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς; ἅ τινα σαφῶς ἐπὶ τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν ἀπεδείκνυτο προπεφητευμένα. Ψ. ΚΒʹ. Ἐγὼ ἐποίησα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτῆς, ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανὸν, ἐγὼ πᾶσι τοῖς ἄστροις ἐνετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βα 203 σιλέα, καὶ πᾶσαι αἱ 107
ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι· οὗτος οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ δώρων, οὐδὲ μετὰ λύτρων, εἶπεν Κύριος Σαβαώθ. Οὕτως λέγει Κύριος Σαβαὼθ, Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι χειροπέδαις, καὶ διαβήσονται πρός σε, καὶ προσκυνήσουσίν σε, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, καὶ οὐκ ἔστιν Θεὸς πλήν σου· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ σωτήρ· αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ. Χριστὸν ὁ Πατὴρ ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν τοῦ εἶναι αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα, ἐπὶ Σιὼν τὸ ἐπουράνιον ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ βασιλεύοντα· καὶ ἐπὶ τοῦτό γε αὐτὸν ἤγειρεν, ἐπειδὴ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ, φησὶν, γεγόνασιν εὐθεῖαι, μηδὲν ἔχουσαι σκολιὸν μὴ δὲ στραγγαλιῶδες· ἁμαρτίαν γάρ τοι οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οὗτος δὲ καὶ τὴν πόλιν ᾠκοδόμησεν τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐπὶ γῆς ἁγίαν ἐκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ· ἐπιστρέψας τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν γενομένην ποτὲ ὑπὸ τὸν νοητὸν Ναβουχοδονόσορ, καὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεις πονηράς· καὶ δὴ τὴν προειρημένην αἰχμαλωσίαν ὑπέστρεψεν, οὐ λύτρα δοὺς τοῖς αἰχμαλωτεύσασι, οὐδὲ μὴν δώροις αὐτοὺς πείσας, στρατεύσας δὲ κατ' αὐτῶν καὶ δι' ἀγῶνος αὐτοὺς χειρωσάμενος, ὥστε ἐπὶ τῷ κατορθώματι λαμπρυνάμενον φάναι, Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Μαρτυρεῖ 204 τούτοις τὰ πλήθη τῶν ἀπὸ τῆς προτέρας πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθῆ Θεὸν δι' αὐτοῦ παλινδρομησάντων, ἢ λεγέτωσαν οἱ ἐκ περιτομῆς ἐπὶ τίνα δ' ἂν ἁρμόζοιεν τῆς μετὰ χεῖρας προφητείας σαφῶς Θεὸν ὁμολογούσης τὸν προφητευόμενον· οἱ δὲ γὰρ, φησὶ, καὶ οἵδε σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι καὶ προσκυνήσουσίν σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεὸς ἐστὶν, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ σωτήρ. Σαφῶς γάρ τοι ἐνταῦθα ᾧ λέγετο τὸ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν σοί ἐστιν, τούτῳ προσφωνῶν φησὶν ὁ λόγος τὸ, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν σοῦ· σὺ γὰρ εἶ Θεὸς καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ἃ καὶ ἐξακούεται ὡς ἂν ἐκ προσώπου λεγόμενα τῶν ἐπεγνωκότων ἐνανθρωπήσαντα τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· ἐν ᾧ ἐτύγχανεν οἰκῶν Θεὸς ὁ Πατὴρ, κατὰ τὸ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· δι' ὃ καὶ μόνῳ ἂν αὐτῷ ἁρμόσοι τὸ, οὐκ ἔστιν Θεὸς πλὴν σοῦ, ὡς ἂν μόνης τῆς τοῦ Λόγου θεότητος ἡνωμένης καὶ ἀνακεκραμένης τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μιᾶς τῆς ἀμφοτέρων ἐπινοουμένης δόξης τε καὶ ἀρχῆς· ἐν δὲ τῷ, ἐκοπίασεν Αἴγυπτος, καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, δηλοῦσθαι νομίζω περὶ νοητῶν τινῶν ἀντικειμένων δυνάμεων ἀγῶνα πρὸς τὸν Χριστὸν ἀραμένων, καὶ ὑποχειρίων αὐτῷ γεγενημένων, ἢ καὶ ψυχῶν τοιωνδὶ κατ' ἀρχὰς μὲν ἀντιτεινουσῶν τῷ Λόγῳ, ὕστερον δέ ποτε τὴν ὑπ' αὐτὸν δουλείαν ἀναδεδεγμένων ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν εὐεργεσίᾳ. Περὶ τούτων γέ τοι λέγεσθαι νομίζω καὶ τὸ, 205 ἔσονταί σοι δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσιν δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται· τὸ δὲ, αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι, καὶ πορεύσονται ἐν αἰσχύνῃ, προφητεύεται περὶ τῶν μὴ μετανοησάντων, διαμεινάντων δὲ ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, καὶ μηδαμῶς ἆραι ἐφ' ἑαυτοὺς τὸν τοῦ λόγου τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν βεβουλημένων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ σαφήνειαν· ἁρμόζοι δ' ἂν παρατιθέναι τὴν περικοπὴν οὐ μόνον τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ψιλὸν ἄνθρωπον ὑπειληφόσι γεγονέναι τὸν Σωτῆρα, Ἐβιωναίοις, ἢ τοῖς κατὰ Ἀρτέμωνα, καὶ τὸν Σαμωσατέα Παῦλον. Σαφῶς γὰρ καὶ διὰ τούτων ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τοῖς περὶ αὐτοῦ δυσπειθῶς ἔχουσιν ἀποδείκνυται. Ψ. ΚΓʹ. Ἄκουέ μου Ἰακὼβ, καὶ Ἰσραὴλ, ὃν ἐγὼ καλῶ· ἐγώεἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἡ χείρ μου ἐθεμελίωσεν τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου ἐστρέωσεν τὸν οὐρανόν· 108
καλέσω ἐγὼ αὐτοὺς ἅμα, καὶ στήσονται καὶ συναχθήσονται, καὶ ἀκούσονται. Τίς αὐτοῖς ἀνήγγειλεν ταῦτα; Κύριος ἀγαπῶν σε ἐποίησα τὸ θέλημά σου ἐπὶ Βαβυλῶνα, τοῦ ᾆραι σπέρμα Χαλδαίων. Ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ ἐγὼ ἐκάλεσα· ἤγαγα αὐτὸν, καὶ εὐόδωσα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· προσαγάγετε πρὸς μὲ, καὶ ἀκούσατε ταῦτα, οὐκ ἀπ' ἀρχῆς ἐν κρυφῇ λελάληκα, ἡνίκα ἐγένετο ἐκεῖ ἤμην· καὶ νῦν Κύριος Κύριος ἀπέστειλέ με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Ἑνὸς ὄντος τοῦ ταῦτα ἐν τῇ περικοπῇ λέγοντος προσώπου, τίς δ' ἂν ἄλλος εἴη Κύριος ὁ 206 ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, καὶ στερεώσας τὴν γῆν, ὁ λέγων ἐγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἐπιφέρων ἐν τοῖς ἑξῆς, κατὰ πάντας τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὴν θείαν γραφὴν, τὸ, καὶ νῦν Κύριος ὁ Θεὸς ἀπέσταλκέν με, καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἢ ὁ ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ μετὰ τὴν ἀγένητον ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων πρῶτος Θεὸς ὀνομαζόμενος, περὶ οὗ καὶ ἀλλαχόσε γέγραπται, ἀπέστειλεν τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα· ὃν καὶ ἀπέστειλε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Πατὴρ, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἰκονομήσοντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας; Εἴη δ' ἂν ἁρμόζον ὡς πρὸς Ἰουδαίους τὸ ῥητὸν, διδάσκον ἕτερον εἶναι Κύριον τὸν δημιουργήσαντα τὰ πάντα παρὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, ὑφ' οὗ ἀπεστάλθαι ὁμολογεῖ, λέγων, καὶ νῦν Κύριος ἀπέσταλκέ με· αὐτὸς δ' ἂν εἴη ᾧ προστάττων ἐν τῇ κοσμοποιΐᾳ φησὶν ὁ Πατὴρ τὸ, γενηθήτω φῶς, καὶ γενηθήτω τάδε καὶ τάδε· καὶ τὸ, ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν· ταύτην ῃ γὰρ καὶ ἐν Ψαλμοῖς ἀναγέγραπται τὸ, ὅτι αὐτὸς εἶπεν καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν. Πρόδηλον γὰρ ὡς ὁ ἐντελλόμενός τι καὶ λέγων ἑτέρῳ παρ' ἑαυτὸν ἐντελλεταί τε καὶ προστάττει. Ἑκάστην μέντοι γε λέξιν τῆς περικοπῆς ἐξετάζειν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶν πραγματείας. 207 Ψ. ΚΔʹ. Ἀκούσατέ μου νῆσοι, καὶ προσέχετε ἔθνη, Διὰ χρόνου πολλοῦ στήσεται, λέγει Κύριος· ἐκ κοιλίας μητρός μου ἐκάλεσα τὸ ὄνομά μου· καὶ ἔθηκεν τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ὀξεῖαν· καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἔκρυψέν με· καὶ εἶπέν μοι, Δοῦλός μου εἶ σὺ, Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ δοξασθήσομαι· καὶ ἐγὼ εἶπα, Κενῶς ἐκοπίασα, εἰς μάταιον καὶ εἰς οὐδὲν ἔδωκα τὴν ἰσχύν μου· διὰ τοῦτο ἡ κρίσις μου παρὰ Κυρίῳ· καὶ ὁ πόνος μου ἐναντίον τοῦ Θεοῦ μου· καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἰσραήλ· συναχθήσομαι καὶ δοξασθήσομαι ἐναντίον Κυρίου, καὶ ὁ Θεός μου ἔσται μοι ἰσχύς· καὶ εἶπεν· Μέγα σοι ἐστὶν τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· οὕτως λέγει Κύριος, ὁ ῥυσάμενός σε, ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, Ἁγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων· βασιλεῖς ὄψονται αὐτὸν, καὶ ἀναστήσονται ἄρχοντες, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ, ἕνεκεν Κυρίου· ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐξελεξάμην σε. Οὕτως λέγει Κύριος, Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς, Ἐξέλθατε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, ἀνακαλυφθῆναι, καὶ ἐν πάσαις ταῖς 208 ὁδοῖς βοσκηθήσονται, καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομὴ αὐτῶν· οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν, οὐδὲ πατάξει αὐτοὺς καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος· ἀλλ' ὁ ἐλεῶν αὐτοὺς παρακαλέσει αὐτοὺς, καὶ διὰ πηγῶν ὑδάτων ἄξει αὐτοὺς, καὶ θήσω πᾶν ὄρος εἰς ὁδὸν, καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς. Εἰκὸς τοὺς ἐκ περιτομῆς οἴεσθαι περὶ ἑαυτῶν εἰρῆσθαι τὰ ἐν τῇ προφητείᾳ, ἐπείπερ λέλεκται, καὶ εἶπέν μοι, Δοῦλός μου εἶ σὺ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι· πρὸς δὲ τῷ μὴ ἁρμόζειν αὐτοῖς τὰς λέξεις σαφῶς ἀποδείκνυται καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς, ὅτι δὴ περὶ ἑτέρου Ἰσραὴλ τὰ λεγόμενα 109
προφητεύεται· γέγραπται γὰρ, καὶ νῦν οὕτως λέγει Κύριος ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ τοῦ συναγαγεῖν τὸν Ἰακὼβ καὶ τὸν Ἰσραὴλ πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν εἶπέν μοι· μέγα σοι ἐστὶν τὸ κληθῆναί σε παῖδά μου, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς τοῦ Ἰακὼβ καὶ τὰς διασπορὰς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι. Ἀλλὰ καὶ τὸ, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, παράδοξόν τινα καὶ θαυμαστὸν ὑποφαίνει τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος· τίς δ' ἂν οὗτος εἴη ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ καὶ ἤδη πρότερον ἐν τοῖς ἀνωτέρω Ἰακὼβ χρηματίσας καὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ, Ἰακὼβ ὁπαῖς μου ἀντιλήψομαι αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου· προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μόνος κατ' ἀλήθειαν ὁρῶν Θεὸν τὸν Πατέρα, Ἰσραὴλ μὲν ὀνομαζόμενος, ὅπερ ἑρμηνεύεται ὁρῶν τὸν Θεὸν, κατ' ἐπίνοιαν αὐτοῦ τῆς θεότητος· Ἰακὼβ δὲ, ὅπερ ἐστὶ πτερνιστὴς, καθ' ὃ ἐνανθρωπήσας κατηγωνίσατο πάσας τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις. Ὅρα δὲ εἰ μὴ 209 συνᾴδουσιν ἀλλήλαις αἱ περικοπαὶ, ἥ τε μετὰ χεῖρας, καὶ ἐν ᾗ ἐλέγετο τὸ, Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, εἰς τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον· ὡς γάρ τοι ἐκεῖ τὸ Ἰακὼβ ὁ παῖς μου εἴρηται, οὕτως ἐνθάδε τὸ μέγα σοι ἐστὶ τοῦ κληθῆναί σε παῖδά μου· καὶ ὡς ἐκεῖ τὸ, Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου λέλεκται, οὕτως ἐνθάδε τὸ, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ καὶ ἐξελεξάμην σε. Πάλιν τε αὖ ἐκεῖ μὲν εἴρηται, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους, καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει· ἐν δὲ τῇ μετὰ χεῖρας, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς ἐξέλθατε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει ἀνακαλύφθητε. Ὅτι μὲν οὖν οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ μόνῳ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἁρμόζει τὰ ἐν ταῖς προκειμέναις προφητείαις, δῆλον ἔσται τοῖς ἐπιστήσασιν τῷ πλήθει τῶν εἰς αὐτὸν καὶ δι' αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἠλπικότων ἐθνῶν, οἷς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐτέθη εἰς φῶς· φησὶν δὲ, τοῦ καταστῆσαι τὴν γῆν, τοῦτ' ἔστιν τὴν ἐν θορύβοις καὶ ἀκαταστασίαις πάλαι τυγχάνουσαν ψυχὴν εἰς τὴν κατὰ φύσιν εὐστάθειαν καὶ καταστολὴν ἀγαγεῖν· ἀλλὰ καὶ τοῦ κληρονομῆσαι κληρονομίαν ἐρήμου, τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν δηλῶν· ἣν πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἔρημον τυγχάνουσαν, κληρονομίαν εἴληφε παρὰ τοῦ εἰπόντος αὐτῷ, αἴτησαι παρ' ἐμοῦ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Οὗτος δὲ κατὰ τὴν περὶ αὐτοῦ προφητείαν τοῖς ἐν δεσμοῖς εἴρηκεν ἐξελθεῖν· προχείρως μὲν ὡς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου, ὃν κειρίαις καταδεδεμένον καὶ ἐν μνή 210 ματι τεταρταῖον τυγχάνοντα, εἰπὼν, Λάζαρε δεῦρο ἔξω, ἐλεύθερον ἀφῆκεν ὑπάγειν· καὶ ἐν μέρει δὲ διανοίας ἐπὶ τῆς θυγατρὸς Ἁβραὰμ, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς δέκα καὶ ὀκτὼ ἔτεσιν, ἣν καὶ αὐτὴν τῆς ἀσθενείας ἀπαλλάξας, σώαν ἀπέλυσεν· καθόλου δὲ, ὁπηνίκα πᾶσιν τοῖς σειραῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐσφιγμένοις ἄφεσιν τῶν προτέρων ἁμαρτημάτων παρέσχετο, οἷα δὴ μόνος ἔχων ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας· οἷς ἔτι καὶ νῦν διὰ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας παρακελεύεται τῶν προτέρων δεσμῶν ἐξελθεῖν, λέγων ἐφ' ἑκάστῳ τὸ, ἴδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε. Ἐπὶ τούτοις ἔτι καὶ νῦν τοῖς εἰσέτι ἀγνοίας τε καὶ πονηρίας κατορωρυγμένοις ἀνακαλυφθῆναι προστάττει, ἅτε Λόγος ὑπάρχων Θεοῦ, καρδίας τε ἐτάζων καὶ νεφροὺς, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Ἵνα δὲ ὡς ἔνι μάλιστα συντόμως διαδράμωμεν, καὶ τὰ πρὸ τούτων ἐφαρμόζοντες τοῖς περὶ Χριστοῦ λεγομένοις, ἀναλαβόντες ἐξ ὑπαρχῆς καὶ τὴν τούτων ὑπόνοιαν ἡμῶν ἐκθησόμεθα. Ἐν πολλοῖς δὴ σαφῶς τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ προσομιλήσας, ὅτε καὶ ἐξ ὀνόματος, ἤτοι τὸν Ἰακὼβ ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ ἀνακαλεῖται, ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὴν προφητείαν, ἀλλὰ γὰρ νήσους καὶ ἔθνη ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν λεχθησομένων παρακαλεῖ· καὶ ἔστιν γε ἐνταῦθα ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κυρίου λεγομένη περὶ τῆς κλήσεως τῶν προτέρον ἀπίστων πάντη καὶ ἀλλοτρίων τῆς θεοσεβείας ἐθνῶν, ὧν ἐν μέρει νοοῦνται καὶ αἱ λεγόμεναι νῆσοι, ψυχαὶ ὅσαι τὸ πάλαι πρότερον 110
τινὰ τρόπον ὑποθαλαττίων τῶν κατὰ τὸν βίον τρικυμιῶν καὶ 211 τῶν κατὰ τῆς κακίας ἁλμυρωτάτων κατεκλύζοντο ῥευμάτων. Τίνα οὖν ταύτας ὁ Κύριος αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ διδάσκει κατανοητέον· ἐκ κοιλίας φησὶ μητρός μου ἐκάλεσεν τὸ ὄνομά μου· ὃ καὶ σαφῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, αὐτοῦ γάρ τοι τυγχάνουσιν οἱ λόγοι, οὓς ἐκ τῆς τοῦ εὐαγγελίου γραφῆς μεμαθήκαμεν· ἀγνοοῦντι γὰρ τῷ Ἰωσὴφ περὶ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας ἐπιστὰς ὁ Γαβριὴλ, διάκονος ὢν τοῦ πατρικοῦ βουλήματος, κατ' ὄναρ εἶπεν μεθ' ἕτερα καὶ τὸ, τέξεται δὲ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἐπιφέρει δ' ἐν τῇ προφητείᾳ λέγων, ὅτι καὶ ἔθηκε τὸ στόμα μου ὡς μάχαιραν ὀξεῖαν· καὶ πάλιν, ἔθηκέν με ὡς βέλος ἐκλεκτόν· ὁ γὰρ λογὸς Θεοῦ τυγχάνει ἐνεργὴς, ἔστιν καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ὡς ὁ θεσπέσιος ἐδίδαξεν ἀπόστολος. Εὐλογώτατα δ' ἂν αὐτῷ μόνῳ λεχθείη ὑπηκόῳ γενομένῳ τῷ Πατρὶ μέχρι καὶ θανάτου τὸ, δοῦλός μου εἶ σὺ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν σοὶ ἐνδοξασθήσομαι· τὸ δὲ, καὶ ἐγὼ εἶπα κενῶς ἐκοπίασα, καὶ τὰ ἑξῆς, λέγοιτ' ἂν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τὸ σπάνιον τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον αὐτοῦ βιούντων. Καὶ ἐπειδήπερ οὐκ ἦλθεν εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ, καλῶς προηγουμένως μὲν λέγεται ἐπιδεδημηκέναι, τοῦ στῆσαι τὰς φυλὰς Ἰακὼβ, καὶ τὴν διασπορὰν τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιστρέψαι· ἑπομένως δὲ, διὰ τὸ μὴ παραδέξασθαι αὐτὸν τοὺς ἐξ ἐκείνων πάντας, ἐπιφέρεται ὡς πρὸς αὐτὸν, ἰδοὺ τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Προστάττει δὲ ἡμῖν μετὰ ταῦτα 212 Κύριος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὁ ῥυσάμενος αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐπισυναχθέντων κατ' αὐτοῦ, ἁγιάζειν αὐτὸν, λέγων, ἁγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐφαύλισε τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, κενώσας ἑαυτὸν, καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· καὶ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἡμετέρας ἀναλαβὼν, αἰσχύνης γε μέχρι θανάτου καὶ θανάτου σταυροῦ καταφρονήσας. Μετὰ ταῦτα φησὶ τὸν βδελυσσόμενον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν δούλων τῶν ἀρχόντων· καὶ δὴ σαφὲς ὅπως οἱ τοῖς ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι, οὐ μόνον κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐβδελύξαντο αὐτὸν εἰπόντες, καὶ βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος, ἀλλ' ἔτι καὶ νῦν βδελύσσονται, ἀνατρέπειν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν πειρώμενοι. Τοῦτον οὖν ὁ Κύριος ἁγιάζειν προστάττει, τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν προσημαίνων. Ὅτι δὲ περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν κλήσεως προθεσπίζων ὁ λόγος τὴν ἑξῆς ἐπιφέρει προφητείαν, τὴν ἀπὸ τοῦ, ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἅπερ ἐπιπλεῖον βασανίζειν πνευματικώτερα ὄντα, καὶ κατὰ μόνην διάνοιαν ἀποδιδόμενα, οὐ τῆς παρούσης πραγματείας τυγχάνει. Ψ. ΚΕʹ. Οὕτως λέγει Κύριος· Ποῖον τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ ἀποστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἐξαπέστειλα αὐτήν; ἢ τίνι ὑπόχρεῳ πέπρακα ὑμᾶς; Ἰδοὺ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν· δι' ὅτι ἦλθον, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος ὁ ὑπακούων· μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι; 213 ἢ οὐκ ἰσχύει τοῦ ἐξελέσθαι; Ἰδοὺ τῷ ἐλεγμῷ μου ἐξερημώσω τὴν θάλασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρήμους, καὶ ξηρανθήσονται οἱ ἰχθύες αὐτῶν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι ὕδωρ, καὶ ἀποθανοῦνται ἐν δίψει. Ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον θήσω τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ· Κύριος Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας, τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· ἔθηκέν μοι πρωῒ πρωΐ· προσέθηκέν μοι ὠτίον ἀκούειν, καὶ ἡ παιδεία Κυρίου ἀνοίγει μου τὰ ὦτα· ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· καὶ Κύριος Κύριος βοηθός μου ἐγενήθη· διὰ τοῦτο οὐκ ἐνετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς ἑτερὰν στερεὰν πέτραν· καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ· ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με· τίς ὁ κρινόμενός μοι; ἐγγισάτω· ἰδοὺ Κύριος Κύριος βοηθεῖ μοι, τίς κακώσει με; ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον 111
παλαιωθήσεσθε, καὶ σὴς καταφάγεται ὑμᾶς· τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον; ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς φῶς, πεποίθατε ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἀντιστηρίσασθε ἐπὶ τῷ Θεῷ· ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς πῦρ καίετε, καὶ κατισχύετε φλόγα· πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογὶ, ᾗ ἐξεκαύσατε· δι' ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐν λύπῃ κοιμηθήσεσθε. Σαφῶς ἡ τοῦ Λόγου θεότης καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἀποδείκνυται, ὅτι τε προϋπῆρχεν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὡς ἐνανθρωπήσας ταῦτα πάσχειν ἤμελλεν ἃ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται. Τίς γὰρ ἂν ἄλλος εἴη ὁ φάσκων, μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ 214 μου, καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ, ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ὡς σάκκον τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος; Αὐτὸς δὴ οὖν τὰ τηλικαῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει λέγων, Κύριός μοι δίδωσι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον· καὶ αὖθις ἐπάγεινετὰ τὰ λοιπὰ φάσκων, Ἐγὼ δὲ οὐκ ἀπειθῶ, οὐδὲ ἀντιλέγω· τὸν νῶτον μου τέθεικα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, καὶ τὰ μέχρι τοῦ, ὅτι ἐγγίζει μοι ὁ δικαιώσας με. Δυνάμει γάρ τοι πεπονθέναι φαμὲν τὸν Λόγον, συμπάσχοντα δὲ ὃν ἀνείληφεν ἀνθρώπῳ. Οὐκ οἴδαμεν οὖν εἰ ἕξει τίς περὶ τῆς προκειμένης προφητείας ἀποδοῦναι λόγον, μὴ προσιέμενος τὸ εἶναι τινὰ δευτέραν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου μετὰ τὴν πρώτην καὶ ἀγένητον τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων· ἡμεῖς γε μὴν ὀρθῶς πεπεισμένοι τοῦτον ὑπάρχειν δηλαδὴ τὸν Θεὸν Λόγον ἡγούμεθα, τὸν καὶ ἐνταῦθα φάσκοντα μετὰ τῶν ἄλλων τὸ, ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ ἐπιφέροντα ἐκ προσώπου οὗ ἀνείληφεν ἀνθρώπου τὸ, Κύριος δίδωσί μοι γλῶσσαν παιδείας τοῦ γνῶναι ἡνίκα δεῖ εἰπεῖν λόγον. Τίνι δ' ἂν ἄλλῳ παρὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρέποι λέγειν καὶ τὸ, τίς ὁ κρινόμενος μοι ἀντιστήτω μοι· ἢ περὶ τίνος λέγοιτ' ἂν τὰ ἀπὸ τοῦ, τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον, ὑπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ἢ περὶ μόνου τοῦ Χριστοῦ, τοῦ κατὰ τὰς γραφὰς αἰσχύνης καταφρονήσαντος, κενώσαντός τε ἑαυτὸν καὶ μέχρι μαστίγων ταπεινώσαντος, ὅτε κατὰ τὴν προκειμένην περὶ αὐτοῦ προφητείαν φραγελλώσας αὐτὸν ὁ Πιλάτος παρέδωκεν σταυρωθῆναι, τότε δὲ καὶ ῥαπίσματα 215 καὶ ἐμπτυσμοὺς ὑπέμενεν, ὅτε ἐπὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ περιρρηξάμενος ὁ ἀρχιερεὺς, ἀπεφήνατο βεβλασφημηκέναι αὐτόν· τότε γὰρ ἐνέπτυσαν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐκολάφιζον αὐτὸν, οἱ δὲ ἐρράπισαν αὐτὸν λέγοντες, προφήτευσον ἡμῖν Χριστὲ τίς ἐστιν ὁ παίσας σε; Ἔοικε δὲ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ κεφαλαίου περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων λέγεσθαι συναγωγῆς· ἰδοὺ γὰρ, φησὶν, ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε· καὶ ταῖς ἀνομίαις ὑμῶν ἐξαπέστειλα τὴν μητέρα ὑμῶν. Ἦλθεν γὰρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραὴλ, καὶ οὐχ εὗρε τινὰ ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ πρώτους μὲν αὐτοὺς ἐκάλεσεν· οὐκ ἦν δ' ὁ λαὸς ὑπακούων. Δι' ὃ φησὶν, δι' ὅτι ἦλθον καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος· ἐκάλεσα καὶ οὐκ ἦν ὁ ὑπακούων· τὰ δ' ἐπὶ τέλει τῆς περικοπῆς ἀκολούθως μετὰ τὴν ἐκείνων ἀποβολὴν ἐπὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἀναφέρεται κλῆσιν· ἀπὸ τοῦ, τίς ἐν ὑμῖν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον, ἐπακουσάτω τῆς φωνῆς τοῦ παιδὸς αὐτοῦ. Ἡμεῖς γὰρ ἀληθῶς ἦμεν οἱ πορευόμενοι ἐν σκότει· καὶ οὐκ ἦν ἡμῖν πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φῶς, ἀλλὰ νῦν διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πεποίθαμεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου, καὶ ἐπιστηριζόμεθα ἐπὶ τῷ Θεῷ· τοῖς δὲ μὴ πιστεύσασιν εἰς τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ἀνωτέρω εἴρητο τὸ, ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσεσθε, καὶ ὡς σὴς φάγεται ὑμᾶς, ἐπιφέρει ὁ λόγος φάσκων, ἰδοὺ πάντες ὑμεῖς ὡς πῦρ καίετε, καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν οἷς σαφῶς καὶ τὸ, δι' ἐμὲ ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν, ἐκ προσώπου λέλεκται τοῦ Χριστοῦ ἐπονειδίζοντος αὐτοῖς καὶ ἀπελέγχοντος τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ παρανομίαν. 216 Ψ. Κ ʹ. Τάδε λέγει Κύριος· Δι' ὑμᾶς διαπαντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου· διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι 112
ὡς ὥρα ἐπὶ τῶν ὀρέων, ὡς πόδες εὐαγγελιζομένου ἀκοὴν εἰρήνης, ὡς εὐαγγελιζόμενος ἀγαθὰ, ὅτι ἀκουστὴν ποιήσω τὴν σωτηρίαν σου, λέγων, Σιὼν βασιλεύσει σου ὁ Θεός. Καὶ αὕτη ἐπὶ τὸν Σωτῆρα εὐλογώτατα ἁρμόζοι ἂν ἡ προφητεία, ἐπὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πληρωθέντος τοῦ, ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι. Τῷ μὲν οὖν προτέρῳ λαῷ εἰς πρόσωπον εἴρηται τὰ ἀπὸ τοῦ, δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν· τὰ δ' ἀπὸ τοῦ, διὰ τοῦτο γνώσεται ὁ λαός μου τὸ ὄνομά μου τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, νοοῖτο ἂν περὶ τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων ἐθνῶν. Αὐτὸς οὖν ἐστιν ὁ καὶ πρότερον πῆ μὲν δι' ἀγγέλων, πῆ δὲ καὶ διὰ προφητῶν ἀνθρώποις ὁμιλήσας· καὶ μέντοι ἐκείνους αὖθις παραγενόμενος, καὶ δι' ἑαυτοῦ τὴν σωτηρίαν πᾶσι κηρύξας, ὁποῖον ἔχει νοῦν ὁ φιλομαθὴς ἐρευνήσας εἴσεται. Ψ. ΚΖʹ. Καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν, καὶ ὄψονται πάντα τὰ ἔθνη, τὰ ἄκρα τῆς γῆς, τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ἀπόστητε, ἀπόστητε, ἐξέλθετε ἐκεῖθεν καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅψησθε· ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῆς καὶ ἀφορίσθητε οἱ φέροντες τὰ σκεύη Κυρίου· ὅτι οὐ μετὰ ταραχῆς ἐξελεύ 217 σεσθε, οὐδὲ φυγῇ πορεύσεσθε· πορεύσεται γὰρ πρότερος ὑμῶν Κύριος, καὶ ὁ συνάγων ὑμᾶς Θεὸς Ἰσραήλ· ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου καὶ ὑψωθήσεται, καὶ μετεωρισθήσεται σφόδρα· ὃν τρόπον ἐκστήσονται ἐπὶ σοὶ πολλοὶ, οὕτως ἀδοξήσει ἀπὸ ἀνθρώπων τὸ εἶδός σου, καὶ ἡ δόξα σου ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων· οὕτω θαυμάσονται ἔθνη πολλὰ ἐπ' αὐτῷ, καὶ συνέξουσι βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν· ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκηκόασιν συνήσουσι. Κύριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη; Ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτοῦ οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτὸν καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη. Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν κακώσει καὶ ἐν πληγῇ. Αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, παιδεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ' αὐτὸν, τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος, οὗτος οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη, τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη 218 εἰς θάνατον· καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς· ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον· καὶ βούλεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει· δικαιῶσαι δίκαιον δουλεύοντα πολλοῖς, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει· διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα· ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον καὶ τέρπου ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον, ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Καὶ πότ' ἄλλοτε ὡς ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὸν βραχίονα τὸν μέγαν, οὐκ ἀλλὸν ὄντα τοῦ Λόγου αὐτοῦ, ὁ Πατὴρ καὶ Θεὸς τῶν ὅλων ἐνώπιον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψεν, ἃ καὶ ἰδόντα τὴν δεδωρημένην αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σωτηρίαν ἀφίστασθαι τῆς προτέρας προστάττεται 113
πλάνης, καὶ μηκέτι τῶν ἀκαθάρτων, οἷς πρότερον ἐκαλινδεῖτο, αἰσχροῖς καὶ μιαροῖς ἐνειλούμενα πράγμασιν ἐφάπτεσθαι; Καὶ ἐπεὶ οὐ τὸ τυχόν ἐστι τὸ ἀποδιορίζειν ἑαυτοὺς τῆς προτέρας πατροπαραδότου πολιτείας, καὶ τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων συναναστροφῆς, τούτου χάριν αὐτὸς ὁ Κύριος συμπορεύσεσθαι καὶ συνάξειν ἐπαγγέλλεται τοὺς φέροντας τὰ σκεύη αὐτοῦ, δῆλον δ' ὅτι τὰ ἱερὰ 219 δόγματα, καὶ τοὺς θείους λόγους. Πάλιν δ' ἐπὶ τούτοις ὃν τρόπον ἐν ταῖς ἀνωτέρω προφητείαις διαφόρας ως παῖς ὁ Χριστὸς ὠνομάζετο τοῦ Θεοῦ, ὡσαύτως εἴρηται καὶ ἐνθάδε· συνήσειν δὲ καὶ ὑψωθήσεσθαι καὶ σφόδρα δοξασθήσεσθαι προφητεύεται τοῦ ἀνθρωπίνου αὐτοῦ ἐπινοουμένου, περὶ οὗ ταῦτα λέγεται· ἀληθῶς δὲ ἐξέστησαν καὶ ἐξηπορήθησαν ἐπ' αὐτῷ πολλοὶ, ἄνθρωπον ἑαυτοῖς ὅμοιος ὁμοίως αὐτὸν ὑπειληφότες· καὶ ἐξέστησάν γε μηδεμίαν ὑπεροχὴν ἢ δόξαν κοσμικὴν περιβεβλημένον αὐτὸν ἑορακότες, ὅτε τὴν τοῦ Θεοῦ μορφὴν ἀποθέμενος, ἑαυτόν τε κενώσας καὶ δούλου ἀνειληφὼς μορφὴν, ἐξεστάσεως ἄξια καὶ καταπλήξεως ἀπετέλει παράδοξα, ὡς τοὺς θεωροῦντας αὐτὰ καταπληττομένους λέγειν, οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Ἰωσήφ· οὐχὶ ἡ μητὴρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰσὶ παρ' ἡμῖν; Καὶ εἰς δεῦρο δὲ πλεῖστοι ἐπ' αὐτὸν ἐξίστανται καὶ ἐξαποροῦνται, τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ διαδραμοῦσαν καὶ ἔτι νῦν διατρέχουσαν ἐφ' ὅλην ὁρῶντες τὴν οἰκουμένην, τῶν τε εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων τὴν ἀκλινῆ καὶ ἀμετάθετον διάθεσιν κατανοοῦντες. Ταῦτα δὲ θαυμάζοντες οὐ συνίασι τὴν θείαν δύναμιν καθ' ἣν ἐνήργησέ τε καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐνεργεῖν τὰ τηλικαῦτα δεδύνηται, συνέσχον δὲ ἀληθῶς καὶ συνέστειλαν ἐπ' αὐτὸν βασιλεῖς τὸ στόμα αὐτῶν, εἴτε οἱ συναχθέντες κατὰ τὸ πάθος αὐτοῦ, περὶ ὧν ἐλέχθη τὸ, παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό, εἴτε καὶ οἱ κατὰ καιροὺς ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν, καὶ σύνεσχόν γε στόμα ἑαυτῶν τῷ πολλάκις μὲν αὐτοὺς ἐπιχειρῆσαι κωλῦσαι τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ 220 τὴν διδασκαλίαν, οὐδὲν δὲ ἧττον ὑπερισχύειν αὐτὸν καὶ διαλάμπειν δοξαζόμενον καὶ εἰς ὕψος αἰρόμενον, ὡς φανερὸν ἑαυτὸν καθιστάναι οὐ μόνοις τοῖς τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας ἐκ πατέρων παρειληφόσιν, ἀλλὰ, τὸ παραδοξότατον, οἷς οὐδεπώποτε ἀνηγγέλη τί περὶ αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἡμῖν τοῖς ἔθνεσιν· οἳ καὶ μὴ δ' ὅλως παρὰ τῶν προγόνων ἀκηκοότες τί, μὴ δὲ προμεμαθηκότες περὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, συνήκαμεν αὐτὸν ἐλθόντα, καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας κατεδεξάμεθα. Ταῦτα δὲ προϊδὼν ὁ προφήτης ἐν πνεύματι ἀναφωνεῖ ἀποθαυμαστικῶς λέγων τὸ, Κύριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; Ὅπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ οὐδεὶς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν· σαφῶς γάρ τοι πολλὰ πλήθη τῶν ἐξ ἐθνῶν, καὶ αὐτῶν δέ τινες τῶν ἐκ περιτομῆς, πεπιστεύκασι τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἀκοῇ· καὶ ὁ βραχίων δέ φησι Κυρίου, τοῦτ' ἔστιν ὁ προὼν τοῦ Θεοῦ Λόγος, τίνι ἀπεκαλύφθη; Αὐτὸς ὁ λόγος ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας διδάσκει λέγων, καὶ ἀποκαλύψει Κύριος τὸν βραχίονα τὸν ἅγιον αὐτοῦ ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν. Ἑξῆς αὐτοῖς λέγεται, ἀνηγγείλαμεν ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ· οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα, καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ πεπλήρωται, ὅτε κενώσας ἑαυτὸν τῆς τοῦ Θεοῦ μορφῆς, οὐδὲ τὴν ὡς ἐν ἀνθρώποις εὐειδῆ καὶ εὐσχήμονα κατελέξατο προσωποποιίαν, οὐδὲ μὴν δόξῃ τῇ παρ' ἀνθρώποις ἢ κοσμικῆς τινὸς ὑπεροχῆς περιβολῇ τὸν ἀνθρώπινον διεξῆλθε βίον, μορφὴν δὲ δούλου καὶ διακόνου λαβὼν ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν καὶ γέγονεν ὡς 221 ἀληθῶς ἄνθρωπος, ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ἀπέστραπτο δὲ καὶ ἀποκέκρυπτο τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ ἔνδοξον καὶ θεϊκὸν πρόσωπον· δι' ὃ καὶ ἠτιμάσθη παρὰ τοῖς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ μόνον κατανενοηκόσι, παρ' οἷς καὶ οὐκ ἐλογίσθη οὐχ ὅπως εἰς υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ' οὐδ' εἰς τὸν τυχόντα δίκαιον. Φασὶ δ' οἱ τῷ πνεύματι τούτων αὐτῶν συνησθημένοι, ὡσπερεὶ διηγούμενοι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης οἰκονομίας διδάσκοντος τες τὸ, οὗτος τὰς 114
ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται· ἑώρων γὰρ, οἷα δὴ προφῆται, τίνα τρόπον γενήσεται ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἐπιφέρεται τούτοις, ἡμεῖς δὲ ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει· αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· δυνάμει γὰρ καὶ ἐτραυματίσθη ὅτε ἦραν λίθους βαλεῖν ἐπ' αὐτόν· καὶ μεμαλάκισται δέ φησιν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· μᾶλλον γὰρ Παύλου τοῖς ἀσθενέσι συνασθενήσας Χριστὸς, εἶπεν ἂν τὸ, τίς ἀσθενεῖ καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Ταῦτα δὲ πάντα ὁμολογεῖ ὁ προφήτης δι' αὐτόν τε καὶ τὸν πάντα λαὸν πείσεσθαι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος, ἐτραυματίσθη γὰρ, φησὶ, διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· συνκαταλέγων τε ἑαυτὸν ἐπιφέρει λέγων, τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. Σαφῶς τε ἐνορῶν τὴν γενομένην ἐπ' αὐτῷ παντὶ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ πλάνην, καὶ ὅτι μὴ ἔστιν ἄνθρωπος ὃς οὐχ ἁμαρτήσεται, κἂν ὁ πάντων δικαιότατος εἶναι δοκῇ, ἐπιλέγει· πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν· ἄνθρωπος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπλανήθη· καὶ Κύριος παρέδωκεν αὑτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· καὶ 222 τὰ τούτοις ἀκόλουθα, ἃ καὶ ἀναμφιλόγως ἐπὶ μόνου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ πέρας εἰληφότα δείκνυται· ὅθεν καὶ θαυμάζειν ἄξιον τῆς πωρώσεως τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὸν τοῦ προτέρου λαοῦ προφάσει δι' ὧν ἐπεδείξαντο κατ' αὐτοῦ, ἔφ' οἷς ἐπιγελᾶν καὶ διασύρειν αὐτοῖς ἔθος, ὡς μὴ ἄξια πεπονθότα τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοῦ φροντίδος· σαφῶς πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀναβοῶντος τοῦ προφήτου περὶ αὐτοῦ, ὅτι τε ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Τίς δ' οὐκ ἂν ἀποθαυμάσειε πᾶσι τοῖς προκατειλεγμένοις ἐπιφερόμενον, ἀκούων πρὸς τοῦ προφήτου λέγοντος τὸ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον· ἢ τί δ' ἂν πρὸς ταῦτα εὑρεσιλογήσειεν οἱ τὸ ὄντως (sic) ἀκοῇ ἀκούσαντες τῆς τοῦ Χριστοῦ φωνῆς καὶ μὴ συνέντες, αὐτοῖς τε ὀφθαλμοῖς ἐμβλέψαντες εἰς τὴν παρουσίαν αὐτοῦ καὶ μὴ ἰδόντες· τίνα γὰρ ἄλλον ἔχοιεν ἂν τῶν δικαίων παραστῆσαι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἀχθέντα εἰς θάνατον, ἢ τίς τοιοῦτος γεγένηται, ὡς τὰς ἁμαρτίας παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ αὐτῶν τῶν προφητῶν φέρειν, καὶ ὀδυνᾶσθαι περὶ αὐτῶν, ὥστε τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰᾶσθαι πάντας αὐτοὺς ὁμολογεῖν φάσκοντας, οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν; Τίς δ' ἀνθρωπίνης λαχὼν φύσεως γένοιτ' ἂν τοιοῦτος, ὥστε μήτε λόγῳ μήτε ἔργῳ ἡμαρτῆσθαί τι αὐτῷ ὡς ἀληθεύειν λέγουσαν περὶ αὐτοῦ τὴν θείαν γραφὴν, ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον ἐν τῷ στόματι 223 αὐτοῦ; Ἐπὶ ποίᾳ δὲ αἰτίᾳ τὸν ἐπὶ τούτοις μαρτυρούμενον ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεσθαι, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατακριθήσεσθαι ὁ λόγος προαγορεύει; Λεγέτωσαν δὲ καὶ εἰ ὁ προσδοκώμενος αὐτοῖς ἥξειν Χριστὸς ταῦτα πάντως πείσεται, ἅπερ αἱ προφητεῖαι περὶ αὐτοῦ θεσπίζουσιν, ἢ οὐδέν τι τοιοῦτον περὶ ἐκεῖνον ἔσται. Ἀλλ' εἰ διὰ τὰ συμβεβηκότα τῷ Σωτῆρι ἡμῶν προσκόπτουσιν τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, οὐκ ἂν φείσαιεν φήσαιεν περὶ οὗ προσδοκῶσι τὰ τοιαῦτα. Ὥρα οὖν ἀτελεῖς κατ' αὐτοὺς καὶ δηλαδὴ ψευδεῖς ἀποφαίνεσθαι τὰς θείας φωνάς· ἀλλ' οὐ καθ' ἡμᾶς γε τοὺς οἷς οὐκ ἀνηγγέλη μὲν ἐκ πατέρων, οὐδὲ παρεδόθη τὰ περὶ αὐτοῦ, θεωρήσαντας δ' ὅμως αὐτὸν καὶ παραδεξαμένους κατὰ τὸ ἐν ἄλλοις εἰρημένον, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· καὶ δι' ὅλης δὲ τῆς προφητείας πλατύτερον καὶ τηλαυγέστερον τὰ κατ' αὐτὸν ἐμφέρεται, καὶ τὰ περὶ τοῦ κατειληφότος δὲ ὀλέθρου τοὺς ἐπιβεβουλευκότας αὐτῷ δηλοῦται διὰ τοῦ, καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἐπὶ γὰρ τοιοῦτον ὄντα φησὶν ἀνεῖλον τούτου χάριν τὰ τοιαδὶ πείσοντα. Τούτοις ἑξῆς αὖθις ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία εὐαγγελίζεται συγκρινομένη καὶ προκρινομένη τοῦ προτέρου 115
λαοῦ διὰ τοῦ, εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Πολλῆς δὲ δεομένων ἐρευνήσεως καὶ ἐξετάσεως τῶν 224 κατὰ τὸν τόπον, ᾧ μέλει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐντολῆς λεγούσης, ἐρευνᾶτε τὰς γραφὰς, ἐν αἷς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ, ἐπιμελέστερον οὗτος ἐρευνήσας τὰ ἐν αὐτοῖς εἴσεται. Ψ. ΚΗʹ. Ἀκούσατέ μου, καὶ φάγεσθε ἀγαθὰ, καὶ ἐντρυφήσει ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Προσέχετε τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ ἐπακολουθήσατε ταῖς ὁδοῖς μου· εἰσακούσατέ μου, καὶ ζήσεται ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν, καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαυὶδ τὰ πιστά. Ἰδοὺ, μαρτύριον ἐν ἔθνεσιν ἔδωκα αὐτὸν, ἄρχοντα καὶ προστάσσοντα ἐν ἔθνεσιν· ἰδοὺ ἔθνη ἃ οὐκ οἴδασίν σε ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοὶ, οἳ οὐκ ἐπίστανταί σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ὅτι ἐδόξασέν σε. Τούτοις τὰ λεγόμενα συνίησιν ὑποδεχόμενος ὁ λόγος πνευματικὰς τροφὰς, θείαν τε καὶ οὐράνιον τρυφὴν, ἔτι τε ζωὴν οὐ τὴν σαρκὸς ἀδιάφορον, ἀλλὰ τὴν ἀΐδιον τῆς ψυχῆς. Προσυπισχνεῖται τοῖς αὐτοῖς διαθήκην αἰώνιον διαθήσεσθαι, ἥν τινα φησὶ τὰ ὅσια Δαυὶδ τὰ πιστὰ περιέξειν. Τίς ἂν οὖν εἴη καὶ αὕτη μετὰ τὴν πρὸς καιρὸν τὴν διὰ Μωσέως καινή τις καὶ αἰώνιος διαθήκη δοθήσεσθαι τούτοις, πρὸς οὓς ὁ λόγος, προφητευομένη; Ἡ καινὴ τῶν ἱερῶν εὐαγγελίων γραφὴ, τὰ ὅσια Δαυὶδ περιέχουσα διὰ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενόμενον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ· τοῦτον δὲ καὶ μαρτύριον δεδωκέναι φησὶν ὁ Θεὸς οὐχὶ τῷ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἄρξοντα τούτων καὶ τούτοις προστάξοντα, οὐχὶ δὲ τῷ προ 225 τέρῳ τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ. Ταῦτα δὲ τὰ ἔθνη πρότερον οὐδαμῶς αὐτὸν ἐπιστάμενα, ὅτε ἔγνω αὐτὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ τυγχάνοντα, Σωτῆρα καὶ Θεὸν ἐπεκαλέσατο αὐτόν· ἀλλὰ καὶ οἱ μηδεπώποτε αὐτὸν ἐπεγνωκότες ἡμεῖς κατεφύγομεν ἐπ' αὐτὸν, τῆς προτέρας ἀποφυγόντες πλάνης, καὶ ὑπὸ τὰς ἀντικειμένας ἐνεργείας δουλείας. Ταῦτα δὲ, φησὶν ἡ προφητεία, γενήσεσθε ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, ὅτι ἐδόξασεν αὐτόν· σαφὲς δ' ὅπως ἐδόξασεν αὐτὸν ὁ Πατὴρ κατὰ τὴν ἐνεχθεῖσαν πρὸς αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ φωνὴν, τὴν καὶ ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω. Ὅρα δ' εἰ μὴ συγγενῆ τυγχάνει τοῖς ἐνθάδε ῥητοῖς φάσκουσι τὸ, ἔθνη ἃ οὐκ οἴδασίν σε ἐπικαλέσονταί σε· καὶ λαοὶ οἳ οὐκ ἔγνωσάν σε ἐπὶ σὲ καταφεύξονται, τὰ ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ, ἔνθα ἐλέγετο, ὅτι οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκηκόασιν συνήσουσιν. Τούτοις ὅμοια τυγχάνει καὶ τὰ ἐν ἑπτὰ καὶ δεκάτῳ Ψαλμῷ ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ, λαὸς ὃν οὐκ ἔγνων ἐδούλευσέν μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι. Ἡμεῖς μὲν οὖν ἀληθεῖς πιστεύοντες τὰς προφητείας πεπληρῶσθαι αὐτὰς ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίᾳ πεπείσμεθα, συναισθόμενοι ὅπως ἡμεῖς αὐτοὶ πλανώμενα ἔθνη τὸ πάλαι τυγχάνοντες, ἐλαυνόμενοί τε ὑπὸ χαλεπῶν δαιμόνων κατὰ πᾶσαν εἰδωλολατρείαν, καὶ μήτε τὸν μόνον ἀληθῆ Θεὸν ἐπιστάμενοι, μήτε προφητικῆς ἐπαΐοντες φωνῆς, διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ διδασκαλίας ἐπὶ τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων παρεληλύθαμεν, πεπιστεύκαμέν τε ταῖς θεοπνεύστοις γραφαῖς, καὶ τὸν προφητευ 226 θέντα τοῦ Θεοῦ Λόγον παραδεδέγμεθα, μὴ δ' ὅλως αὐτὸν τὸ πρὶν ἐπιστάμενοι. Τοσαῦτα δὴ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐεργετηθέντες διδασκαλίας, πῶς οὐκ ἂν δικαίως παραδεχοίμεθά τε καὶ ἐκθειάζοιμεν αὐτὸν, ἅτε υἱὸν Θεοῦ ἡμῶν τε αὐτῶν τυγχάνοντα Σωτῆρα; Ψ. ΚΘʹ. Ἴδετε ὡς ὁ δίκαιος αἴρεται, καὶ οὐδεὶς ἐκδέχεται τῇ καρδίᾳ, καὶ ἄνδρες δίκαιοι αἴρονται, καὶ οὐδεὶς κατανοεῖ· ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ᾖρται ὁ δίκαιος, ἔσται ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ, ᾖρται ἐκ μέσου· ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης· ἐν τίνι ἐνετρυφήσατε; καὶ ἐπὶ τίνα ἠνοίξατε τὸ στόμα ὑμῶν; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν; οὐχ ὑμεῖς ἐστὲ τέκνα ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον; Ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ μόνος κατ' ἀλήθειαν παρὰ 116
πάντας τοὺς πώποτε χρηματίσαντας δικαίους τοιοῦτος ἀναδέδεικται· διὸ καὶ κυρίως μόνος ἂν αὐτὸς χρηματίζοι δίκαιος, ὥστε περὶ αὐτοῦ λέγειν τὴν προφητείαν, ἴδετε ὡς ὁ δίκαιος αἴρεται· ἀπὸ τίνος δὲ αἴρεται ἐπιφέρει ἐν τῷ, ἀπὸ γὰρ προσώπου ἀδικίας ἦρται ὁ δίκαιος· τίς δὲ καὶ ὁ αἴρων αὐτὸν αὐτοῦ ἐστιν ἀκοῦσαι λέγοντος, οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ πάλιν ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. Εἶτά φησιν, ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ· ἔνθα σημειωτέον, ὅτι οὐ μόνον τὰ περὶ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ ἡ προφητικὴ σημαίνει γραφὴ, ὅθεν καὶ ὁ ἱερὸς ἀπόστολος γράφων Κορινθίοις φησὶ, Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, ὃ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν 227 ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφὰς, καὶ ὅτι ἐτάφη. Ποίας δὲ γραφὰς, ἢ τὰς φασκούσας ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον, καὶ ἐν εἰρήνῃ ἡ ταφὴ αὐτοῦ; Οὐ μόνος δὲ ὁ προειρημένος ἡμῖν δίκαιος ἦρται ἐκ μέσου ἀδικίας, ἀλλὰ καὶ ἄνδρες δίκαιοι, φησὶν, αἴρονται, οἳ καὶ αὐτοὶ εἶεν ἂν οἱ ἱεροὶ τοῦ Χριστοῦ ἀπόστολοι, καὶ οἱ θαυμάσιοι αὐτοῦ μάρτυρες, οἱ μετοχῇ τῆς αὐτοῦ δικαιοσύνης δίκαιοι καὶ αὐτοὶ χρηματίζοντες· τούτων δ' ἐπιτελουμένων οὐδεὶς, φησὶν, ἔβλεπεν, καὶ οὐδεὶς κατενόει, τῶν παχυνθέντων δῆλον δ' ὅτι τὴν καρδίαν καὶ τῶν μυσάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, πρὸς οὓς τὰ ἑξῆς τῆς προφητείας λέγεται, τὰ ἀπὸ τοῦ, ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε υἱοὶ ἄνομοι, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης. Ψ. Λʹ. Καὶ φοβηθήσονται οἱ ἀπὸ δυσμῶν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ οἱ ἀπ' ἀνατολῶν ἡλίου τὸ ὄνομα τὸ ἔνδοξον· ἥξει γὰρ ὡς ποταμὸς βίαιος ἡ ὀργὴ παρὰ Κυρίου, ἥξει μετὰ θυμοῦ. Καὶ ἥξει ἕνεκεν Σιὼν ὁ ῥυόμενος, καὶ ἀποστρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακὼβ, εἶπεν Κύριος. Καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ' ἐμοῦ διαθήκη, τὸ πνεῦμα τὸ ἐμὸν, ὅ ἐστιν ἐπὶ σοὶ, καὶ τὰ ῥήματα, ἃ ἔδωκα εἰς τὸ στόμα σου, οὐ μὴ ἐκλείπῃ ἐκ τοῦ στόματός σου, καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματός σου, εἶπεν Κύριος, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Πάλιν τὰ τῆς κλήσεως τῆς διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν συστάσης ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος προφητεύει· τίνες γὰρ ἄλλοι εἶεν οἱ λεγόμενοι ἀπὸ δυσμῶν, ἢ διὰ τίνος ἐφοβήθησαν τὸ ὄνομα 228 Κυρίου τὰ παντοδαπὰ ἔθνη, τὰ διὰ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας καταλείψαντα μὲν τὴν προτέραν τοῦ κατὰ τὴν ἄγνοιαν σκότους πλάνην, ἐπὶ δὲ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καταπεφευγότα· τίς δ' ὁ ἥξειν προφητευόμενος ἐκ Σιὼν, ῥυσόμενος καὶ ἀποστρέψων τῆς προτέρας ἀσεβείας τὸν Ἰακὼβ, ἢ ὁ σῶσαι παραγενόμενος τὰ ἀπολωλότα καὶ ἐν ἀσεβείᾳ γεγονότα πρόβατα οἴκου Ἰσραὴλ, οἷς διαθήσεσθαι φησὶ τὸ ἐν Χριστῷ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὰ ῥήματα τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἃ δέδωκεν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ στόμα· ἃ καί φησιν μήτε ἐξ αὐτοῦ, μήτε μὴν ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σπέρματος αὐτοῦ διαλείψειν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον; Ταῦτα δ' ἂν εἴη τὰ ῥήματα τοῦ εὐαγγελίου τῆς καινῆς διαθήκης, ἃ, καίτοι τοσούτων ἐπιβουλευσάντων τε πάλαι καὶ ἔτι νῦν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς, οὐ διέλειπεν οὐδὲ μὴν ἐπιλείψει ἐκ τοῦ στόματος τῆς ἐκ τοῦ λογικοῦ καὶ νοητοῦ σπέρματος τοῦ Χριστοῦ συστάσης ἐκκλησίας· εἶπεν γὰρ Κύριος καὶ ἀποπέφανται τοῦ μὴ ἐξαλείψειν αὐτὰ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα· διὸ καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην αἰώνιον εὐαγγέλιον ἑορᾶται τὸ τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον. Ψ. ΛΑʹ. Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέν με· Κύριος εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσασθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρῦξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, καλέσαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως τῷ Θεῷ ἡμῶν· παρακαλέσαι πάντας τοὺς πενθοῦντας, δοθῆναι 229 τοῖς πενθοῦσιν Σιὼν δόξαν ἀντὶ σποδοῦ, ἄλειμμα εὐφροσύνης τοῖς πενθοῦσιν, καταστολὴν δόξης ἀντὶ πνεύματος ἀκηδίας· καὶ κληθήσονται γενεαὶ δικαιοσύνης, φύτευμα Κυρίου εἰς δόξαν. Ὁ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ προελθὼνἸησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ἐφ' ὃν ἀναπέπαυται τὰ ἑπτὰ τοῦ Θεοῦ πνεύματα, δικαιοσύνην ἀγαπήσας καὶ μισήσας ἀνομίαν, ἐχρίσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ τῷ λεγομένῳ πνευματικῷ 117
τῆς ἀγαλλιάσεως ἐλαίῳ· ὃς καὶ λαβὼν ποτὲ μετὰ χεῖρας τὸν Ἡσαίαν καθ' ὃν καὶ ἐνηνθρωπήκει χρόνον, ἀναγνούς τε τὴν προκειμένην περικοπὴν, πτύξας τὸ βιβλίον, φησὶ, σήμερον πεπλήρωται ἡ γραφὴ αὕτη, αὐτὸς γὰρ ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλεὶς, εὐαγγελίσασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τοῖς τῷ πνεύματι πτωχοῖς, πρὸς οὓς καὶ ἔφασκεν, Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· καὶ ἰᾶσθαι τοὺς τὴν καρδίαν συντετριμμένους, περὶ ὧν εἴρηται, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ κηρῦξαι ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἐλήλυθεν τοῖς ὑπὸ τῶν τοῦ νοητῶν τοῦ Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλώτοις ἄφεσιν (sic) πάλαι γεγενημένοις· διὸ καὶ θάρρων ἔλεγε τῷ παραλυτικῷ, τέκνον ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι· ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς βεβλαμμένοις, καὶ ὑπὸ τῶν νοητῶν ἀλλοφύλων καὶ Βαβυλωνίων ὁμοίως τῷ Σαμψὼν καὶ τῷ Σεδεκίᾳ ἐκτυφλωθεῖσιν, ἀνάβλεψιν ἐλήλυθε παρέξων· ἐν μέρει δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ θεραπευομένων ἦσαν καὶ οἱ σωματικοὶ τυφλοὶ, οὓς ἀναβλέψαι πεποίηκε πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν, καὶ μετὰ βοῆς εἰρηκότας, 230 ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυίδ· οὗτος δέ ἐστιν ὁ καλέσας τὸν δεκτὸν ἐνιαυτὸν τοῦ Κυρίου, ὃν ἐκήρυξεν μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον τοῦ Ἰωάννου κάθειρξιν, καὶ ὁ διδάξας τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ περὶ τῆς ἡμετέρας κρίσεως, ἐν ᾗ ἑκάστῳ τῶν πεπραγμένων ἡ κατ' ἀξίαν ἀποδοθήσεται δίκη. Πρὸς τούτοις δ' ἐλήλυθεν παρακαλέσαι τοὺς πενθοῦντας τὸ κατὰ Θεὸν ἐπαινετὸν πένθος· οἷς καὶ μακαρισμὸν ἐπήγγελται εἰπὼν, Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Ἦλθεν δὲ ἐπὶ τούτοις καὶ ὑπὲρ τοῦ δοθῆναι τοῖς πενθοῦσιν Σιὼν δόξαν. Τίνες δ' ἂν εἶεν καὶ οὗτοι, ἢ οἱ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα ζητοῦντες, καὶ τῆς ἐπουρανίου πόλεως εἰσαεὶ τὴν μνήμην ἀναζωπυροῦντες· οἷος ἦν ἐκεῖνος, ὃς πάροικον καὶ παρεπίδημον ἐπὶ τῆς γῆς ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, καὶ τὸ οἴμοι ἀνοιμώζων, ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη· ἔτι τε οἱ ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος κλαίοντες ἐν τῷ μνησθῆναι αὐτοὺς τῆς Σιών· τούτοις γὰρ οὖν ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ πληρῶν ἣν τοῖς πενθοῦσι ὑπέσχετο παράκλησιν, δόξαν ἀποδώσει ἀπαλλαγεῖσι τοῦ πένθους, καὶ ἀντὶ τῆς σποδοῦ ἧς ἐκονίσαντο κατὰ τὸν ἐνταῦθα βίον πενθήσαντες, ἄλειμμα εὐφροσύνης παρέξει, χρίων καὶ αὐτοὺς ἐλαίῳ ἀγαλλιάσεως, ἵνα γένωνται τῆς αὐτοῦ μέτοχοι χρίσεώς τε καὶ βασιλείας, ὥστε καὶ αὐτοὺς εἰπεῖν, μέτοχοι γὰρ τοῦ Χριστοῦ γεγόναμεν. Ἔτι πρὸς τούτοις δώσειν ὁ Χριστὸς τοῖς πενθοῦσι Σιὼν προφητεύεται καταστολὴν δόξης, ἀντὶ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, ἐπὶ εὶ τοῖς τοῦ βίου πράγμασιν ἠκηδίασαν, ὥσπερ δυσαρεστούμενοι ταῖς τῶν ἀνθρώπων πράξεσι· 231 καὶ ταύτῃ μάλιστα πενθοῦντες, οὐ μόνον διὰ τὸ πόρρωθεν θεωρεῖν τὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον συμπάσχοντες καὶ συναλγοῦντες τοῖς ἀσθενοῦσιν ἑαυτῶν μέλεσι, καὶ μονονουχὶ βοῶντες τῇ τοῦ ἀποστόλου διαθέσει, τῷ, τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; Ψ. ΛΒʹ. Ἀγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης, περιέθηκέ μοι ὡς νυμφίῳ μίτραν, καὶ ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ. Καὶ ὡς γῆν αὔξουσαν τὸ ἄνθος αὐτῆς, καὶ ὡς κῆπος τὰ σπέρματα αὐτοῦ ἀνατέλλει, οὕτως ἀνατελεῖ Κύριος Κύριος δικαιοσύνην, καὶ ἀγαλλίαμα ἐναντίον πάντων τῶν ἐθνῶν. Ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ψυχὴ, περὶ ἧς ἔλεγεν τὸ, περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, καὶ τὸ, νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται, ἐπ' οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἀγαλλιᾷ καὶ εὐφραίνεται, ἢ ἐπὶ μόνῳ τῷ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ· ἐνέδυσε γάρ τοι αὐτὸν τὸ τῆς θεότητος ἱμάτιον, καὶ τὸν τῆς ἀληθοῦς καὶ τελείας εὐφροσύνης χιτῶνα· ἀλλὰ καὶ ἡ ὁ μὲν νυμφίος ὑπῆρχεν τῆς μὴ ἐχούσης σπίλον ἢ ῥυτίδα νύμφης ἐκκλησίας, ὡς νυμφίῳ μίτραν αὐτῇ ῷ περιέθηκεν, ἡ δὲ νύμφη τῆς ἀνωτάτω τοῦ ψόγου θεότητος, ἣν ὡς νύμφην αὐτὴν κατεκόσμησε τῷ πρέποντι πνεύματι Κυρίῳ ου 118
κόσμῳ· ἀλλὰ καὶ ὡς εὔφορον καὶ ἀγαθὴν γῆν ἐγεώργησεν αὐτὴν, ἔτι τε ὡς κῆπον αὔξοντα καὶ θάλλοντα τοῖς 232 ἐν αὐτῷ βλαστήμασι, οἷς καὶ ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ παράδεισος καταπεφυτεῦσθαι λέγεται· ἔσται δὲ ταῦτα φησὶν, ἐπεὶ δίκαιος ὢν Κύριος, καὶ οὐ μόνον Ἰουδαίων ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν ὑπάρχων Θεὸς, ἀνέτειλε τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύνην, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ἐναντίον πάντων τῶν δι' αὐτοῦ πιστευόντων ἐθνῶν. Ψ. ΛΓʹ. Ἄρατε σύσσημον εἰς τὰ ἔθνη. Ἰδοὺ γὰρ, Κύριος ἐποίησεν ἀκουστὸν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιὼν, ἰδού σοι ὁ σωτὴρ παραγέγονεν ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ καλέσει αὐτὸν λαὸν ἅγιον, λελυτρωμένον ὑπὸ Κυρίου· σὺ δὲ κληθήσῃ ἐπιζητουμένη πόλις, καὶ οὐκ ἐγκαταλελειμμένη. Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδὼμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ; οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ, βίᾳ μετὰ ἰσχύος; Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηρίου. Διατί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ; Πλήρης καταπεπατημένης, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ' ἐμοῦ, καὶ κατεπάτησα αὐτοὺς ἐν θυμῷ μου. Πάλιν ἐνταῦθα ἡ προφητεία παρακελεύεται λαβεῖν σύσσημον περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας, ὑπισχνουμένη ἐξάκουστόν τι ποιήσειν τὸν Κύριον ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· ὃ καὶ πέρας εἴληχεν φεν ἐπὶ τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ παρουσίας, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόντος τοῦ φθόγγου τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων αὐτῶν. Ἑξῆς εἴρηται· εἴπατε ταῖς θυγα 233 τράσι Σιών· δηλαδὴ ταῖς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαις· αὗται γάρ τοι θυγατέρες ἂν εἶεν τῆς ἐπουρανίου Σιὼν, ἥτις ἐστὶ μητὴρ ἡμῶν κατὰ τὸν ἀπόστολον· ἰδού σοι ὁ σωτὴρ παραγίνεται ἔχων τὸν ἑαυτοῦ μισθὸν, καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς, δι' ὧν δηλοῦται ἡ δευτέρα τοῦ Χριστοῦ παρουσία, ὅτε κριτὴς ἥξει ἀποδώσων ἑκάστῳ τῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος πόνων τοὺς μισθοὺς, καὶ ὧν ἕκαστος φαύλων εἰργάσατο νῦν τὰς ἀμοιβάς. Ἑξῆς τούτοις οἱονεὶ ἐπερωτῶν ὁ λόγος φησὶν, Τίς οὗτος ὁ παραγινόμενος ἐξ Ἐδὼμ, ἐρύθημα ἱματίων ὃ ἑρμηνεύεται γήϊνος ἐρύθημα ἱματίων ἐκ Βοσόρ· οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ; Τοῦτο δὲ ἔοικεν εἰρηκέναι ἀποθαυμάζων τὸ καὶ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν κένωσιν, καὶ τὴν ἐπὶ γῆς διατριβὴν, καὶ μετὰ τὸ πάθος, καὶ τὴν κάθοδον τὴν εἰς νεκροὺς, ὡραῖον καὶ λαμπρὸν τοῦ κάλλους τοῦ Σωτῆρος ἐν μηδενὶ συγχυθέντος, μηδὲ ῥύπον μήτε μὴν κηλίδα καὶ σπίλον ἀπὸ τῆς ὑλικῆς καὶ σωματικῆς καταστάσεως τῶν τε γηΐνων καὶ ἀνθρωπείων πραγμάτων ἀναδεξαμένου· ἔτι δὲ καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ καταπληττόμενος, τὴν πᾶσαν τοῦ διαβόλου στρατιὰν καταγωνισαμένου. Ἐπιφέρει τὸ, οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ βίᾳ μετὰ ἰσχύος; πρὸς ἣν πεῦσιν ὁ Σωτὴρ ἀποκρίνεται, διδάσκων ὅστις ποτὲ εἴη, καὶ φησὶν, Ἐγὼ διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίμα σωτηρίου. Πάλιν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ λόγος ὡς διὰ τὸ πάθος φησὶν, διὰ τί σοῦ ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷα γὰρ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ἄρας εἰς ἑαυτὸν τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, ἐκ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια περιεβάλετο· ὡς διὰ τοῦτο καὶ ἐν Ζαχαρίᾳ τῷ προφήτῃ 234 λέγεσθαι τὸ, καὶ Ἰησοῦς ἦν ἐνδεδυμένος ἱμάτια ῥυπαρά· ταῦτα δ' ἦν τὰ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ἐνδύματα· δι' ἃ μικρῷ πρόσθεν ἐλέγετο, οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται· αὐτὸς γάρ τοι ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Πάλιν δ' ὁ Σωτὴρ ἀμειβόμενος τὴν ἐρώτησιν, ὅθεν ἐρυθρὰ γένοιτο αὐτοῦ τὰ ἱμάτια διδάσκει λέγων, ἐκ τῶν ἐθνῶν· ἅπερ ἔθνη, μηδενὸς ἀνθρώπων αὐτῷ συνεργοῦντος, μόνος ὑπέταξεν, καταπατήσας τὴν ἀντικειμένην πᾶσαν δύναμιν τῶν πολεμίων αὐτῷ πονηρῶν πνευμάτων. Ψ. ΛΔʹ. Καὶ ἐμνήσθη Κύριος ἡμερῶν αἰωνίων· ὁ ἀναβιβάσας ἐκ τῆς γῆς τὸν ποιμένα τῶν προβάτων τὸν μέγαν ὁ θεὶς ἐν αὐτοῖς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ τίς ἂν ἄλλος εἴη ὁ ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἀναβιβασθεὶς ἐκ τῆς γῆς, ποιμὴν τῶν τοῦ Θεοῦ προβάτων, ἢ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ ἐλθὼν ἐπὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραήλ; Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ καλὸς 119
ποιμὴν, ὁ θεὶς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων, ὃν ὁ Πατὴρ ἀναβιβάσας ἐκ τῆς γῆς ὑπερύψωσεν, χαρισάμενος αὐτῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ψ. ΛΕʹ. Πόλις τοῦ ἁγίου σου ἐγενήθη ἔρημος, Σιὼν ὡς ἔρημος ἐγενήθη, Ἱερουσαλὴμ εἰς κατάραν· ὁ οἶκος τὸ ἅγιον ἡμῶν, καὶ ἡ δόξα, ἣν ηὐλόγησαν οἱ πατέρες ἡμῶν, ἐγενήθη πυρίκαυστος, καὶ πάντα τὰ ἐπίδοξα ἡμῶν συνέπεσαν· καὶ 235 ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἀνέσχου, Κύριε, καὶ ἐσιώπησας· καὶ ἐταπείνωσας ἡμᾶς ἕως σφόδρα. Ἐμφανὴς ἐγενήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν· εἶπα, Ἰδού εἰμι ἔθνει οἳ οὐκ ἐπεκαλέσαντό μου τὸ ὄνομα· ἐπὶ δὲ σὲ ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου ὅλην τὴν ἡμέραν πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα, οἳ οὐκ ἐπορεύθησαν ὁδῷ ἀληθινῇ, ἀλλ' ὀπίσω τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ ἐνταῦθα προφητευθείσης πρότερον τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἀποβολῆς, ἑξῆς σημαίνεται ἡ τῶν ἐθνῶν ἐκλογὴ διὰ τοῦ Χριστοῦ γενομένη· ἐκ προσώπου γάρ τοι τοῦ λαοῦ εὐχὴν ἀναπέμψαντος τοῦ προφήτου, ὁ λόγος ἀποκρίνεται τὴν σκληρίαν καὶ τὸ ἀπειθὲς τοῦ προτέρου λαοῦ διελέγχων, καὶ τὸ φιλάνθρωπον τὸ ἑαυτοῦ παριστάς· πῶς γὰρ, φησὶ, ταῦτα φατὲ ὡς ἐμοῦ πρὸς τὸ σώζειν ὑμᾶς ὀκνοῦντος; καὶ μὴν καὶ τοῖς μὴ ἐπερωτήσασί με, μὴ δὲ ζητήσασιν ἐμφανῶς ἐμαυτὸν παρέστησα. Καὶ δὴ πρόδηλον ὅπως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ πρότερον ἀγνοούμενος τοῖς ἔθνεσιν, ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων, ἀγαθότητι καὶ φιλανθρωπείᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ τῶν ὅλων, ἐμφανὴς αὐτοῖς ἐγενήθη, μηδεπώποτε αὐτὸν δι' ἣν εἶχον περὶ τὰ εἴδωλα πλάνην περὶ ὧν ἐδέοντο ἐρωτήσασι, εὑρέθη τε ἡμῖν τοῖς μὴ ζητήσασιν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ μὴ ἐπικαλεσαμένοις αὐτοῦ τὸ ὄνομα ἐνανθρωπήσας ἀπεκρίνατο, μονονουχὶ βοῶν τὸ, ἰδοὺ πάρειμι. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως σαφῶς ὁ λόγος προφητεύει· ἑξῆς δὲ αὖθις δυσωπητικώτατα πρὸς τὸν τῶν Ἰουδαίων λόγον ἐπιφέρει λέγων, ἐπὶ δὲ σὲ ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου, πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ 236 ἀντιλέγοντα. Δύναταί γε μὴν διὰ τούτων καὶ τὸ σχῆμα τοῦ κατὰ τὸν σταυρὸν πάθους αὐτοῦ σημαίνεσθαι. Τοσαῦτα καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ Ἡσαίου· ἀλλὰ γὰρ ἐν τέτταρσι καὶ τὴν τῶν Ἐκλογῶν ὑπόθεσιν ἐν τῷ τῆς Καθόλου Στοιχειώδους Εἰσαγωγῆς ἐνάτῳ τούτῳ συγγράμματι περιγράψαντες, ἐν τῷ δεκάτῳ τοῖς ἀπὸ τῶν ἀθέων αἱρέσεων τὸν λογισμὸν καταβεβλαμμένοις ἑτέραν ἁρμόττουσαν ἔφοδον παρασχεῖν πειρασόμεθα.
120
Continue reading PG 22: Canones decem Harmoniae Evangeliorum →≣ entire volume