συμβασιλεῦσαι. Βίασαι οὖν σεαυτὸν, καὶ ἐλπίδα ἔχε εἰς τὸν παντοκράτορα Θεόν· ὅτι παρ' αὐτῷ ἡ ῥίζα τῆς ἀγαθότητος καὶ ἡ πηγὴ τοῦ ἐλέους καὶ τὸ πέλα- γος τῶν οἰκτιρμῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ μεγαλοσύνη εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ (86). Σκοπήσωμεν, ηὐλογημένε τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, ἐπὶ πᾶσι, διὰ πᾶσι καὶ πρὸ πάντων, πῶς περιπατοῦμεν, καὶ τί περὶ ἑαυτῶν βουλευόμεθα· πολλοὺς γινώσκον- τες τῶν παρ' ἡμῶν γινομένων τε καὶ νοουμένων ἀορά- τους παρίστασθαι μάρτυρας, οὐκ εἰς τὸ φαινόμενον βλέποντας μόνον, ἀλλ' ἐπ᾿ αὐτὰς παρακύπτοντας τὰς ψυχὰς καὶ τὸ κρυπτόν διελέγχοντας τῆς καρδίας. Πολλοὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς πανταχόθεν ἀγγελικῶν δυνα- μεων ἡμᾶς παρειστήκεισαν, τὰ λεγόμενά τε καὶ γι- νόμενα παρ' ἡμῶν, καὶ νοούμενα μέχρι ψιλῆς ἐνθυ μήσεως, δι' ἀκριβείας πάσης ἐν οὐρανῷ καταγρά- φοντες, πρὸς ἔλεγχον ἡμῶν ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς Β κρίσεως· ὅτε πᾶσα τῶν ὁρατῶν ἡ κτίσις, κλονουμένη κατ' ἔπειξιν ἄφατον, πρὸς τὴν οἰκείαν ὠθεῖται συν τέλειαν· καὶ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ ῥιζηδόν παρελεύσε- ται, καὶ τὰ διὰ μέσου στοιχεῖα καυσούμενα λυθή- σονται· καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν καθέξεται, καὶ βίβλοι ἀνοίγονται, τῶν ἡμετέρων ἔργων τε καὶ λόγων καὶ νοημάτων τὰ ἔγγραφα, πιστῶς τε καὶ ἀνοθεύτως ἔχουσι. Χίλιαί τε χιλιάδες λειτουργοῦσιν αὐτῷ, καὶ μύ- ριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ, καὶ ἀπειλὴ πυρὸς πανταχοῦ διατρέχουσα καὶ τὰ κύκλῳ πάντα περιλαμ- βάνουσα, καὶ ὄρη ὡσεὶ κηρὸν ἐκτήκουσα· ποταμὸς γὰρ πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ἡνίκα τάρταρος καὶ βόθρος ἀχανῆς καὶ ἀνείκαστος, καὶ σκότος ἐξώ- τερον, καὶ σκώληξ ἀκοίμητος, ἀναδειχθῶσι παρόντα. Καὶ ὁ ἐπ᾿ αὐτὰς φόβος εἱστήκει μετέωρος, ἐκδεχο- μένων τὴν ἔκβασιν· καὶ ὀργῆς ἄγγελοι κολαστικοί, πῦρ ἀποστίλβοντες, πῦρ τε βλέποντες, καὶ πῦρ ἀναπνέοντες, ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν ἐκδίκησιν πάσης παρ ρανομίας ἑστήκασι. Πᾶσά τε πρὸς τούτοις κτίσις ἐπί- γειός τε καὶ ἐπουράνιος, ὅση τε ἐν ἀγγέλοις καὶ ταῖς ὑπὲρ ἀγγέλοις δυνάμεσι, καὶ ὅση ἐν οὐρανοῖς παρ- ίστανται μετὰ τρόμου τὴν φοβερὰν τῆς θείας βου- λῆς ἐκδεχόμενοι φανέρωσιν. Ἐφ᾽ ὧν * κατειόντων ἡμῶν, ἀναγνωσθήσονται πράξεις, καὶ τῶν κρυπτῶν γύμνωσις γενήσεται· ὥστε πάντας οὕτως γινώσκειν ἀλλήλων τὰς ἁμαρτίας· ὡς ἕκαστος τὰς ἑαυτοῦ, τὴν βίβλον ἀναγινώσκειν τῆς ἑαυτοῦ συνειδήσεως. « Ελέγ- ξω σε ο γάρ, φησί, ο καὶ παραστήσω κατὰ πρόσ- ωπόν σου » τὰς ἁμαρτίας σου· καὶ πάλιν, ο Κυκλώ σει αὐτοὺς τὰ διαβούλια αὐτῶν. Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ δικαστὴς ἀπαραλόγιστος, παρισταμένην ἔχων τὴν μεγαλοπρεπῆ τῶν οὐρανίων ταγμάτων δύναμιν, ὑψηλῶς προκαθέζεται πᾶσαν ἀπαστράπτων δικαιοσύνην, καὶ ἑκάστῳ δι᾿ ἀποδόσεως ἀληθοῦς καὶ δικαίας νέμων τὰ πρὸς ἀξίαν, τοῖς μὲν ἐκ δεξιῶν διὰ τὰς καλὰς πράξεις (86') σταθήσιν προσ • SERMO AD ANTIOCHUM DUCEM. A ria et magnitudo in sæcula sæculorum. Amen. C Psal, ILIS, 21. Psal. vII, 8. D SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII AR- CHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ, AD AN- TIOCHUM DUCEM. omnia, per omnia, ante omnia, quomodo ambule- mus, quidve circa nosmetipsos consilii capiamus; gnari multos adesse gestorum cogitationumque no- strarum testes invisibiles: qui non ea solum vi- dent quæ sub aspectum cadunt; sed etiam animas respiciunt, et quod in corde latet deprehen- dunt. Multi revera circumquaque nobis adsunt ex angelicarum virtutum numero, qui dicta, facta, sensa nostra ad minimam usque cogitationem ac- curatissime in coelo describunt, ut hinc coargua- mur in tremenda judicii die, quando universa aspe- clabilium rerum creatura, inenarrabili impulsu concussa, in propriam pelletur consummationem. Calum et terra radicitus transibunt, et quæ in medio sunt elementa, incendio absumpta solven- tur. Tum Antiquus dierum sedebit, libri aperien- tur, in quibus nostra opera, verba, cogitata fideli - ter atque incorrupte descripta continentur. Millia millium ministrant illi, et decies millies dena mil- lia assistunt illi. Ignis illic comminatio est, qui ubique discurrit, omnia circumquaque complecti- tur, montes liquefacit sicut ceram. Fluvius enim igneus fuit in conspectu ejus. Quando tartarus vastissimus omnemque cogitatum superans hiatus, tenebræ exteriores, vermis nunquam moriens una conspicue aderunt. Hinc summus terror exspectan- tium exitum. Stabunt angeli iræ ministri, igne micantes, ignito intuitu respectantes, ignem spi- rantes, parati ad omnem ultionem cujuslibet pec- cati. Ad hæc cum tremore aderit omnis creatura, terrena coelestisque; angeli scilicet, angelisque su- periores potestates, omnes demum qui in coelis sunt, exspectantes horrendi consilii divini declara- tionem. Nobis interea sedentibus, legentur opera cujusque, fetque occultorum revelatio; ita ut om- nes aliorum peccata mutuo cognoscant, quemad- modum singuli sua, et librum legant suæ conscien - tia. Nam, « Arguam te, ait, c et statuam contra faciem tuam » peccata tua 7. Et rursum, « Cir- cumdabunt eos consilia eorum 76. Et ecce homo et opus ejus, ac judex qui decipi nequit, cui adest magnifica coelestium ordinum potestas, in excelso solio omnibus superior sedebit, omni fulgens justi- tia, qui singulis accurate et juste pro merito retri- Duet: iis quidem qui a dextris sunt, quæ statio est scilicet animæ mitis et mansuetæ, regnum tribuens a constitutione mundi paratum; eos autem, qui (86°) Locus, ut videtur, corruptus. D 1. Perpendamus, benedicte homo Dei, super (86) Nunc primum edita ex codice Reg. 2570 annorum plus 600,

συμβασιλεῦσαι. Βίασαι οὖν σεαυτὸν, καὶ ἐλπίδα ἔχε εἰς τὸν παντοκράτορα Θεόν· ὅτι παρ' αὐτῷ ἡ ῥίζα τῆς ἀγαθότητος καὶ ἡ πηγὴ τοῦ ἐλέους καὶ τὸ πέλα- γος τῶν οἰκτιρμῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ μεγαλοσύνη εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ (86). Σκοπήσωμεν, ηὐλογημένε τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, ἐπὶ πᾶσι, διὰ πᾶσι καὶ πρὸ πάντων, πῶς περιπατοῦμεν, καὶ τί περὶ ἑαυτῶν βουλευόμεθα· πολλοὺς γινώσκον- τες τῶν παρ' ἡμῶν γινομένων τε καὶ νοουμένων ἀορά- τους παρίστασθαι μάρτυρας, οὐκ εἰς τὸ φαινόμενον βλέποντας μόνον, ἀλλ' ἐπ᾿ αὐτὰς παρακύπτοντας τὰς ψυχὰς καὶ τὸ κρυπτόν διελέγχοντας τῆς καρδίας. Πολλοὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς πανταχόθεν ἀγγελικῶν δυνα- μεων ἡμᾶς παρειστήκεισαν, τὰ λεγόμενά τε καὶ γι- νόμενα παρ' ἡμῶν, καὶ νοούμενα μέχρι ψιλῆς ἐνθυ μήσεως, δι' ἀκριβείας πάσης ἐν οὐρανῷ καταγρά- φοντες, πρὸς ἔλεγχον ἡμῶν ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς Β κρίσεως· ὅτε πᾶσα τῶν ὁρατῶν ἡ κτίσις, κλονουμένη κατ' ἔπειξιν ἄφατον, πρὸς τὴν οἰκείαν ὠθεῖται συν τέλειαν· καὶ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ ῥιζηδόν παρελεύσε- ται, καὶ τὰ διὰ μέσου στοιχεῖα καυσούμενα λυθή- σονται· καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν καθέξεται, καὶ βίβλοι ἀνοίγονται, τῶν ἡμετέρων ἔργων τε καὶ λόγων καὶ νοημάτων τὰ ἔγγραφα, πιστῶς τε καὶ ἀνοθεύτως ἔχουσι. Χίλιαί τε χιλιάδες λειτουργοῦσιν αὐτῷ, καὶ μύ- ριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ, καὶ ἀπειλὴ πυρὸς πανταχοῦ διατρέχουσα καὶ τὰ κύκλῳ πάντα περιλαμ- βάνουσα, καὶ ὄρη ὡσεὶ κηρὸν ἐκτήκουσα· ποταμὸς γὰρ πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ἡνίκα τάρταρος καὶ βόθρος ἀχανῆς καὶ ἀνείκαστος, καὶ σκότος ἐξώ- τερον, καὶ σκώληξ ἀκοίμητος, ἀναδειχθῶσι παρόντα. Καὶ ὁ ἐπ᾿ αὐτὰς φόβος εἱστήκει μετέωρος, ἐκδεχο- μένων τὴν ἔκβασιν· καὶ ὀργῆς ἄγγελοι κολαστικοί, πῦρ ἀποστίλβοντες, πῦρ τε βλέποντες, καὶ πῦρ ἀναπνέοντες, ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν ἐκδίκησιν πάσης παρ ρανομίας ἑστήκασι. Πᾶσά τε πρὸς τούτοις κτίσις ἐπί- γειός τε καὶ ἐπουράνιος, ὅση τε ἐν ἀγγέλοις καὶ ταῖς ὑπὲρ ἀγγέλοις δυνάμεσι, καὶ ὅση ἐν οὐρανοῖς παρ- ίστανται μετὰ τρόμου τὴν φοβερὰν τῆς θείας βου- λῆς ἐκδεχόμενοι φανέρωσιν. Ἐφ᾽ ὧν * κατειόντων ἡμῶν, ἀναγνωσθήσονται πράξεις, καὶ τῶν κρυπτῶν γύμνωσις γενήσεται· ὥστε πάντας οὕτως γινώσκειν ἀλλήλων τὰς ἁμαρτίας· ὡς ἕκαστος τὰς ἑαυτοῦ, τὴν βίβλον ἀναγινώσκειν τῆς ἑαυτοῦ συνειδήσεως. « Ελέγ- ξω σε ο γάρ, φησί, ο καὶ παραστήσω κατὰ πρόσ- ωπόν σου » τὰς ἁμαρτίας σου· καὶ πάλιν, ο Κυκλώ σει αὐτοὺς τὰ διαβούλια αὐτῶν. Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ δικαστὴς ἀπαραλόγιστος, παρισταμένην ἔχων τὴν μεγαλοπρεπῆ τῶν οὐρανίων ταγμάτων δύναμιν, ὑψηλῶς προκαθέζεται πᾶσαν ἀπαστράπτων δικαιοσύνην, καὶ ἑκάστῳ δι᾿ ἀποδόσεως ἀληθοῦς καὶ δικαίας νέμων τὰ πρὸς ἀξίαν, τοῖς μὲν ἐκ δεξιῶν διὰ τὰς καλὰς πράξεις (86') σταθήσιν προσ • SERMO AD ANTIOCHUM DUCEM. A ria et magnitudo in sæcula sæculorum. Amen. C Psal, ILIS, 21. Psal. vII, 8. D SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII AR- CHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ, AD AN- TIOCHUM DUCEM. omnia, per omnia, ante omnia, quomodo ambule- mus, quidve circa nosmetipsos consilii capiamus; gnari multos adesse gestorum cogitationumque no- strarum testes invisibiles: qui non ea solum vi- dent quæ sub aspectum cadunt; sed etiam animas respiciunt, et quod in corde latet deprehen- dunt. Multi revera circumquaque nobis adsunt ex angelicarum virtutum numero, qui dicta, facta, sensa nostra ad minimam usque cogitationem ac- curatissime in coelo describunt, ut hinc coargua- mur in tremenda judicii die, quando universa aspe- clabilium rerum creatura, inenarrabili impulsu concussa, in propriam pelletur consummationem. Calum et terra radicitus transibunt, et quæ in medio sunt elementa, incendio absumpta solven- tur. Tum Antiquus dierum sedebit, libri aperien- tur, in quibus nostra opera, verba, cogitata fideli - ter atque incorrupte descripta continentur. Millia millium ministrant illi, et decies millies dena mil- lia assistunt illi. Ignis illic comminatio est, qui ubique discurrit, omnia circumquaque complecti- tur, montes liquefacit sicut ceram. Fluvius enim igneus fuit in conspectu ejus. Quando tartarus vastissimus omnemque cogitatum superans hiatus, tenebræ exteriores, vermis nunquam moriens una conspicue aderunt. Hinc summus terror exspectan- tium exitum. Stabunt angeli iræ ministri, igne micantes, ignito intuitu respectantes, ignem spi- rantes, parati ad omnem ultionem cujuslibet pec- cati. Ad hæc cum tremore aderit omnis creatura, terrena coelestisque; angeli scilicet, angelisque su- periores potestates, omnes demum qui in coelis sunt, exspectantes horrendi consilii divini declara- tionem. Nobis interea sedentibus, legentur opera cujusque, fetque occultorum revelatio; ita ut om- nes aliorum peccata mutuo cognoscant, quemad- modum singuli sua, et librum legant suæ conscien - tia. Nam, « Arguam te, ait, c et statuam contra faciem tuam » peccata tua 7. Et rursum, « Cir- cumdabunt eos consilia eorum 76. Et ecce homo et opus ejus, ac judex qui decipi nequit, cui adest magnifica coelestium ordinum potestas, in excelso solio omnibus superior sedebit, omni fulgens justi- tia, qui singulis accurate et juste pro merito retri- Duet: iis quidem qui a dextris sunt, quæ statio est scilicet animæ mitis et mansuetæ, regnum tribuens a constitutione mundi paratum; eos autem, qui (86°) Locus, ut videtur, corruptus. D 1. Perpendamus, benedicte homo Dei, super (86) Nunc primum edita ex codice Reg. 2570 annorum plus 600,

συμβασιλεῦσαι. Βίασαι οὖν σεαυτὸν, καὶ ἐλπίδα ἔχε εἰς τὸν παντοκράτορα Θεόν· ὅτι παρ' αὐτῷ ἡ ῥίζα τῆς ἀγαθότητος καὶ ἡ πηγὴ τοῦ ἐλέους καὶ τὸ πέλα- γος τῶν οἰκτιρμῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ μεγαλοσύνη εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ (86). Σκοπήσωμεν, ηὐλογημένε τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, ἐπὶ πᾶσι, διὰ πᾶσι καὶ πρὸ πάντων, πῶς περιπατοῦμεν, καὶ τί περὶ ἑαυτῶν βουλευόμεθα· πολλοὺς γινώσκον- τες τῶν παρ' ἡμῶν γινομένων τε καὶ νοουμένων ἀορά- τους παρίστασθαι μάρτυρας, οὐκ εἰς τὸ φαινόμενον βλέποντας μόνον, ἀλλ' ἐπ᾿ αὐτὰς παρακύπτοντας τὰς ψυχὰς καὶ τὸ κρυπτόν διελέγχοντας τῆς καρδίας. Πολλοὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς πανταχόθεν ἀγγελικῶν δυνα- μεων ἡμᾶς παρειστήκεισαν, τὰ λεγόμενά τε καὶ γι- νόμενα παρ' ἡμῶν, καὶ νοούμενα μέχρι ψιλῆς ἐνθυ μήσεως, δι' ἀκριβείας πάσης ἐν οὐρανῷ καταγρά- φοντες, πρὸς ἔλεγχον ἡμῶν ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς Β κρίσεως· ὅτε πᾶσα τῶν ὁρατῶν ἡ κτίσις, κλονουμένη κατ' ἔπειξιν ἄφατον, πρὸς τὴν οἰκείαν ὠθεῖται συν τέλειαν· καὶ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ ῥιζηδόν παρελεύσε- ται, καὶ τὰ διὰ μέσου στοιχεῖα καυσούμενα λυθή- σονται· καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν καθέξεται, καὶ βίβλοι ἀνοίγονται, τῶν ἡμετέρων ἔργων τε καὶ λόγων καὶ νοημάτων τὰ ἔγγραφα, πιστῶς τε καὶ ἀνοθεύτως ἔχουσι. Χίλιαί τε χιλιάδες λειτουργοῦσιν αὐτῷ, καὶ μύ- ριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ, καὶ ἀπειλὴ πυρὸς πανταχοῦ διατρέχουσα καὶ τὰ κύκλῳ πάντα περιλαμ- βάνουσα, καὶ ὄρη ὡσεὶ κηρὸν ἐκτήκουσα· ποταμὸς γὰρ πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ἡνίκα τάρταρος καὶ βόθρος ἀχανῆς καὶ ἀνείκαστος, καὶ σκότος ἐξώ- τερον, καὶ σκώληξ ἀκοίμητος, ἀναδειχθῶσι παρόντα. Καὶ ὁ ἐπ᾿ αὐτὰς φόβος εἱστήκει μετέωρος, ἐκδεχο- μένων τὴν ἔκβασιν· καὶ ὀργῆς ἄγγελοι κολαστικοί, πῦρ ἀποστίλβοντες, πῦρ τε βλέποντες, καὶ πῦρ ἀναπνέοντες, ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν ἐκδίκησιν πάσης παρ ρανομίας ἑστήκασι. Πᾶσά τε πρὸς τούτοις κτίσις ἐπί- γειός τε καὶ ἐπουράνιος, ὅση τε ἐν ἀγγέλοις καὶ ταῖς ὑπὲρ ἀγγέλοις δυνάμεσι, καὶ ὅση ἐν οὐρανοῖς παρ- ίστανται μετὰ τρόμου τὴν φοβερὰν τῆς θείας βου- λῆς ἐκδεχόμενοι φανέρωσιν. Ἐφ᾽ ὧν * κατειόντων ἡμῶν, ἀναγνωσθήσονται πράξεις, καὶ τῶν κρυπτῶν γύμνωσις γενήσεται· ὥστε πάντας οὕτως γινώσκειν ἀλλήλων τὰς ἁμαρτίας· ὡς ἕκαστος τὰς ἑαυτοῦ, τὴν βίβλον ἀναγινώσκειν τῆς ἑαυτοῦ συνειδήσεως. « Ελέγ- ξω σε ο γάρ, φησί, ο καὶ παραστήσω κατὰ πρόσ- ωπόν σου » τὰς ἁμαρτίας σου· καὶ πάλιν, ο Κυκλώ σει αὐτοὺς τὰ διαβούλια αὐτῶν. Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ δικαστὴς ἀπαραλόγιστος, παρισταμένην ἔχων τὴν μεγαλοπρεπῆ τῶν οὐρανίων ταγμάτων δύναμιν, ὑψηλῶς προκαθέζεται πᾶσαν ἀπαστράπτων δικαιοσύνην, καὶ ἑκάστῳ δι᾿ ἀποδόσεως ἀληθοῦς καὶ δικαίας νέμων τὰ πρὸς ἀξίαν, τοῖς μὲν ἐκ δεξιῶν διὰ τὰς καλὰς πράξεις (86') σταθήσιν προσ • SERMO AD ANTIOCHUM DUCEM. A ria et magnitudo in sæcula sæculorum. Amen. C Psal, ILIS, 21. Psal. vII, 8. D SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII AR- CHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ, AD AN- TIOCHUM DUCEM. omnia, per omnia, ante omnia, quomodo ambule- mus, quidve circa nosmetipsos consilii capiamus; gnari multos adesse gestorum cogitationumque no- strarum testes invisibiles: qui non ea solum vi- dent quæ sub aspectum cadunt; sed etiam animas respiciunt, et quod in corde latet deprehen- dunt. Multi revera circumquaque nobis adsunt ex angelicarum virtutum numero, qui dicta, facta, sensa nostra ad minimam usque cogitationem ac- curatissime in coelo describunt, ut hinc coargua- mur in tremenda judicii die, quando universa aspe- clabilium rerum creatura, inenarrabili impulsu concussa, in propriam pelletur consummationem. Calum et terra radicitus transibunt, et quæ in medio sunt elementa, incendio absumpta solven- tur. Tum Antiquus dierum sedebit, libri aperien- tur, in quibus nostra opera, verba, cogitata fideli - ter atque incorrupte descripta continentur. Millia millium ministrant illi, et decies millies dena mil- lia assistunt illi. Ignis illic comminatio est, qui ubique discurrit, omnia circumquaque complecti- tur, montes liquefacit sicut ceram. Fluvius enim igneus fuit in conspectu ejus. Quando tartarus vastissimus omnemque cogitatum superans hiatus, tenebræ exteriores, vermis nunquam moriens una conspicue aderunt. Hinc summus terror exspectan- tium exitum. Stabunt angeli iræ ministri, igne micantes, ignito intuitu respectantes, ignem spi- rantes, parati ad omnem ultionem cujuslibet pec- cati. Ad hæc cum tremore aderit omnis creatura, terrena coelestisque; angeli scilicet, angelisque su- periores potestates, omnes demum qui in coelis sunt, exspectantes horrendi consilii divini declara- tionem. Nobis interea sedentibus, legentur opera cujusque, fetque occultorum revelatio; ita ut om- nes aliorum peccata mutuo cognoscant, quemad- modum singuli sua, et librum legant suæ conscien - tia. Nam, « Arguam te, ait, c et statuam contra faciem tuam » peccata tua 7. Et rursum, « Cir- cumdabunt eos consilia eorum 76. Et ecce homo et opus ejus, ac judex qui decipi nequit, cui adest magnifica coelestium ordinum potestas, in excelso solio omnibus superior sedebit, omni fulgens justi- tia, qui singulis accurate et juste pro merito retri- Duet: iis quidem qui a dextris sunt, quæ statio est scilicet animæ mitis et mansuetæ, regnum tribuens a constitutione mundi paratum; eos autem, qui (86°) Locus, ut videtur, corruptus. D 1. Perpendamus, benedicte homo Dei, super (86) Nunc primum edita ex codice Reg. 2570 annorum plus 600,

συμβασιλεῦσαι. Βίασαι οὖν σεαυτὸν, καὶ ἐλπίδα ἔχε εἰς τὸν παντοκράτορα Θεόν· ὅτι παρ' αὐτῷ ἡ ῥίζα τῆς ἀγαθότητος καὶ ἡ πηγὴ τοῦ ἐλέους καὶ τὸ πέλα- γος τῶν οἰκτιρμῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ μεγαλοσύνη εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ (86). Σκοπήσωμεν, ηὐλογημένε τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, ἐπὶ πᾶσι, διὰ πᾶσι καὶ πρὸ πάντων, πῶς περιπατοῦμεν, καὶ τί περὶ ἑαυτῶν βουλευόμεθα· πολλοὺς γινώσκον- τες τῶν παρ' ἡμῶν γινομένων τε καὶ νοουμένων ἀορά- τους παρίστασθαι μάρτυρας, οὐκ εἰς τὸ φαινόμενον βλέποντας μόνον, ἀλλ' ἐπ᾿ αὐτὰς παρακύπτοντας τὰς ψυχὰς καὶ τὸ κρυπτόν διελέγχοντας τῆς καρδίας. Πολλοὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς πανταχόθεν ἀγγελικῶν δυνα- μεων ἡμᾶς παρειστήκεισαν, τὰ λεγόμενά τε καὶ γι- νόμενα παρ' ἡμῶν, καὶ νοούμενα μέχρι ψιλῆς ἐνθυ μήσεως, δι' ἀκριβείας πάσης ἐν οὐρανῷ καταγρά- φοντες, πρὸς ἔλεγχον ἡμῶν ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς Β κρίσεως· ὅτε πᾶσα τῶν ὁρατῶν ἡ κτίσις, κλονουμένη κατ' ἔπειξιν ἄφατον, πρὸς τὴν οἰκείαν ὠθεῖται συν τέλειαν· καὶ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ ῥιζηδόν παρελεύσε- ται, καὶ τὰ διὰ μέσου στοιχεῖα καυσούμενα λυθή- σονται· καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν καθέξεται, καὶ βίβλοι ἀνοίγονται, τῶν ἡμετέρων ἔργων τε καὶ λόγων καὶ νοημάτων τὰ ἔγγραφα, πιστῶς τε καὶ ἀνοθεύτως ἔχουσι. Χίλιαί τε χιλιάδες λειτουργοῦσιν αὐτῷ, καὶ μύ- ριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ, καὶ ἀπειλὴ πυρὸς πανταχοῦ διατρέχουσα καὶ τὰ κύκλῳ πάντα περιλαμ- βάνουσα, καὶ ὄρη ὡσεὶ κηρὸν ἐκτήκουσα· ποταμὸς γὰρ πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ἡνίκα τάρταρος καὶ βόθρος ἀχανῆς καὶ ἀνείκαστος, καὶ σκότος ἐξώ- τερον, καὶ σκώληξ ἀκοίμητος, ἀναδειχθῶσι παρόντα. Καὶ ὁ ἐπ᾿ αὐτὰς φόβος εἱστήκει μετέωρος, ἐκδεχο- μένων τὴν ἔκβασιν· καὶ ὀργῆς ἄγγελοι κολαστικοί, πῦρ ἀποστίλβοντες, πῦρ τε βλέποντες, καὶ πῦρ ἀναπνέοντες, ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν ἐκδίκησιν πάσης παρ ρανομίας ἑστήκασι. Πᾶσά τε πρὸς τούτοις κτίσις ἐπί- γειός τε καὶ ἐπουράνιος, ὅση τε ἐν ἀγγέλοις καὶ ταῖς ὑπὲρ ἀγγέλοις δυνάμεσι, καὶ ὅση ἐν οὐρανοῖς παρ- ίστανται μετὰ τρόμου τὴν φοβερὰν τῆς θείας βου- λῆς ἐκδεχόμενοι φανέρωσιν. Ἐφ᾽ ὧν * κατειόντων ἡμῶν, ἀναγνωσθήσονται πράξεις, καὶ τῶν κρυπτῶν γύμνωσις γενήσεται· ὥστε πάντας οὕτως γινώσκειν ἀλλήλων τὰς ἁμαρτίας· ὡς ἕκαστος τὰς ἑαυτοῦ, τὴν βίβλον ἀναγινώσκειν τῆς ἑαυτοῦ συνειδήσεως. « Ελέγ- ξω σε ο γάρ, φησί, ο καὶ παραστήσω κατὰ πρόσ- ωπόν σου » τὰς ἁμαρτίας σου· καὶ πάλιν, ο Κυκλώ σει αὐτοὺς τὰ διαβούλια αὐτῶν. Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ δικαστὴς ἀπαραλόγιστος, παρισταμένην ἔχων τὴν μεγαλοπρεπῆ τῶν οὐρανίων ταγμάτων δύναμιν, ὑψηλῶς προκαθέζεται πᾶσαν ἀπαστράπτων δικαιοσύνην, καὶ ἑκάστῳ δι᾿ ἀποδόσεως ἀληθοῦς καὶ δικαίας νέμων τὰ πρὸς ἀξίαν, τοῖς μὲν ἐκ δεξιῶν διὰ τὰς καλὰς πράξεις (86') σταθήσιν προσ • SERMO AD ANTIOCHUM DUCEM. A ria et magnitudo in sæcula sæculorum. Amen. C Psal, ILIS, 21. Psal. vII, 8. D SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII AR- CHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ, AD AN- TIOCHUM DUCEM. omnia, per omnia, ante omnia, quomodo ambule- mus, quidve circa nosmetipsos consilii capiamus; gnari multos adesse gestorum cogitationumque no- strarum testes invisibiles: qui non ea solum vi- dent quæ sub aspectum cadunt; sed etiam animas respiciunt, et quod in corde latet deprehen- dunt. Multi revera circumquaque nobis adsunt ex angelicarum virtutum numero, qui dicta, facta, sensa nostra ad minimam usque cogitationem ac- curatissime in coelo describunt, ut hinc coargua- mur in tremenda judicii die, quando universa aspe- clabilium rerum creatura, inenarrabili impulsu concussa, in propriam pelletur consummationem. Calum et terra radicitus transibunt, et quæ in medio sunt elementa, incendio absumpta solven- tur. Tum Antiquus dierum sedebit, libri aperien- tur, in quibus nostra opera, verba, cogitata fideli - ter atque incorrupte descripta continentur. Millia millium ministrant illi, et decies millies dena mil- lia assistunt illi. Ignis illic comminatio est, qui ubique discurrit, omnia circumquaque complecti- tur, montes liquefacit sicut ceram. Fluvius enim igneus fuit in conspectu ejus. Quando tartarus vastissimus omnemque cogitatum superans hiatus, tenebræ exteriores, vermis nunquam moriens una conspicue aderunt. Hinc summus terror exspectan- tium exitum. Stabunt angeli iræ ministri, igne micantes, ignito intuitu respectantes, ignem spi- rantes, parati ad omnem ultionem cujuslibet pec- cati. Ad hæc cum tremore aderit omnis creatura, terrena coelestisque; angeli scilicet, angelisque su- periores potestates, omnes demum qui in coelis sunt, exspectantes horrendi consilii divini declara- tionem. Nobis interea sedentibus, legentur opera cujusque, fetque occultorum revelatio; ita ut om- nes aliorum peccata mutuo cognoscant, quemad- modum singuli sua, et librum legant suæ conscien - tia. Nam, « Arguam te, ait, c et statuam contra faciem tuam » peccata tua 7. Et rursum, « Cir- cumdabunt eos consilia eorum 76. Et ecce homo et opus ejus, ac judex qui decipi nequit, cui adest magnifica coelestium ordinum potestas, in excelso solio omnibus superior sedebit, omni fulgens justi- tia, qui singulis accurate et juste pro merito retri- Duet: iis quidem qui a dextris sunt, quæ statio est scilicet animæ mitis et mansuetæ, regnum tribuens a constitutione mundi paratum; eos autem, qui (86°) Locus, ut videtur, corruptus. D 1. Perpendamus, benedicte homo Dei, super (86) Nunc primum edita ex codice Reg. 2570 annorum plus 600,

Α ηνής πράως ἐπιεικής, τὴν ἡτοιμασμένην ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου βασιλείαν διδούς· τοῖς δὲ ἐξ ευωνύ μων διὰ τὴν ἐρημίαν τῶν ἀγαθῶν ἔργων (87) στάσει λαχόντας, εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, μετ' ὀργῆς ἀπωθούμενος. καταπτήσσει τὸ ξένον ἐκεῖνο τοῦ σκώληκος θέαμα ; Τίς τοῦ σκότους ἐκείνου τοῦ ἐξωτέρου τὸ παχύν τε ὁμοῦ καὶ βαρύν φέρειν δυνήσεται; Τίς μυ κώμενον τὸν τάρταρον, καὶ ἐκ πυθμένος αὐτῷ συμβραζομένην τὴν ἄβυσσον ὑποστήσεται; Τίς τῶν ἐπὶ τοῦτο τεταγμένων ἀγγέλων τὸ βλοσυρόν τε καὶ δριμὺ τοῦ βλέμματος, καὶ τοῦ προσώπου τὸ κατηφὲς οὐχ ὑποτρέμει δονούμενον; Τίς τὸ πάντων δεινότε Β ρον τῶν κακῶν, τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου τοῦ φύσει πράου καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ καὶ οἰκτίρμονος οὐ φοβηθήσεται; "Απασα κτίσις συναποστρέφεται καὶ βδελύττεται τοὺς διὰ φιλαπεχθήμονα γνώμην ἑαυτοὺς τοσούτοις κακοῖς περιπείραντας, ἀγανακτοῦσα κατ' αὐτῶν ἐνδίκως, ὡς τοιούτους ἑαυτοὺς φανῆναι τὸν φύσει τε καὶ μόνον φιλάνθρωπον Θεὸν θεασαμένων ; Τίς τὴν κατὰ συνείδησιν ἀπέραντον αἰσχύνην μέλλου σαν ἔσεσθαι ἐπὶ τῇ φανερώσει τῶν κρυπτῶν ὑποστή- σεται; Τίς τὸν ἀσίγητον κλαυθμὸν καὶ τὸ πικρὸν ἐκεῖνο δάκρυον, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, καὶ τοὺς κωκυτοὺς τῶν ἐν ταῖς βασάνοις πιεζομένων, ἢ τῶν ἐκ τῆς ἀμελείας πόνων, κατὰ μέσης αὐτῶν ἐπικειμένων τῆς καρδίας, καὶ διασμύχοντας δικαίως αὐτῶν, τίς δυνήσεται; Τίς τὴν ἐγγινομένην αὐτοῖς στενοχωρίαν ἐκ τοῦ μὴ ἐλπίζειν προθεσμίαν μετα- ποιήσεως, καὶ τέλος τῆς ἐπικειμένης κολάσεως, μηδὲ πρὸς τὸ εὐζῇν πάλιν μεταβολὴν ἐκδέχεσθαι, ἢ προσ- δοκᾷν, ἐξειπεῖν ἐστιν ἱκανός; Τελευταῖον γὰρ ἐκεῖνο καὶ μόνον φοβερὸν δικαστήριον, καὶ δίκαιον πλέον ἢ ὅσον ἐπίφοβον· καὶ διὰ τὸ τυχὸν φοβερὸν, ὅτι δί - καιον, καὶ τὸ πάντας ἑαυτῷ κατὰ τὴν δικαίαν ψήφον ἐναποκλεῖον τοὺς αἰῶνας. Τίς τὰς οἰμωγὰς καὶ τοὺς στεναγμοὺς τοὺς ἐκ μέσης αὐτῶν προσφερομένους τῆς καρδίας, καὶ αὐτῶν καθαπτομένων τῶν μυελῶν, καὶ πικρῶς τὰ σπλάγχνα καταδακνόντων, ἐπὶ νοῦν λαμβάνων δακρύων ἐλεύθερος εἶναι δυνήσεται; Τίς τὸν θρήνον καὶ τὸν ὀλοφυρμὸν ἐνέγκοι χωρὶς καὶ τῆς ἐπ' αὐτῆς κατηφείας, καὶ μεθ' οίων προσφερομένους τῶν μεταμελείας λόγων τῶν τε πρὸς ἑαυτὸν ἑκάστου τῶν κολαζομένων, καὶ πάντων πρὸς πάντας; Τότε γὰρ ἀληθῶς ἐπιγνώμων τῶν ἑαυτοῦ πταισμάτων καθέστηκεν ἕκαστος, ὅτ' ἂν ἐφ' ἑαυτῶν γυμνὰ φανῶσι τὰ πράγματα, καὶ παντὸς κωλύματος ἀπάτης ἐλεύθερα. καὶ οὐχ ὑπηκούσαμέν σου· λόγους δὲ παρείχες ἡμῖν, καὶ οὐ προσέσχομεν· τοιγαροῦν ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιοῦ - μεν τὰς σὰς βουλάς. Δικαίως ήλθεν εἰς ἡμᾶς ἀπο ώλεια καὶ ὄλεθρος καὶ καταιγὶς καὶ θλίψις καὶ πολιορ κία. Καὶ νῦν ἡμεῖς ἐπικαλούμεθά σε, καὶ οὐκ εἰσ ακούεις, καὶ ζητοῦμεν παρὰ σοῦ, καὶ οὐχ εὑρίσκομεν ἔλεος. Οἱ γὰρ μισήσαντες σοφίαν καὶ λόγον Κυρίου μὴ προσελόμενοι, μηδὲ θελήσαντες Θεοῦ προσέχειν βουλὰς, τοιούτους δρεπόμεθα τοὺς καρποὺς τῶν οἰ κείων σπερμάτων, καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀνοίας ἐμπιμπλά- S. ATHANASIUS. - SPURIA. quod honis operibus careant a sinistris constituti sunt, cum furore mittens in ignem æternum, pa- ratum diabolo et angelis ejus. quis non horrebit incredibile illud vermis specta- culum? Quis tenebrarum ejusmodi exteriorum den- sitatem gravitatemque ferre poterit? Quis mugien- tem tartarum, et ex profundo illius una reboantem abyssum sustinebit? Quis angelorum ad eam rem deputatorum truculentum ac torvum aspectum, tristemque vultum tetra versantem non horrebit ? Quis, quod omnium malorum gravissimum est, versionem vultus Dei natura boni, benigni, et mi- sericordis, non reformidabit? Universa creatura una aversabitur et exsecrabitur eos qui ex adversa et maligna mente sese tantis complicavere malis; juste indignata adversus illos, quod sese tales ap- parere conspiciant, coram eo qui natura solus Deus et hominum amantissimus est. Quis ingen- tem conscientiæ pudorem futurum in manifesta- tione secretorum, sustinebit? Quis fletum illum non tacendum, lacrymas acerbas illas, dentium fremitum, lamentationesque eorum qui tormentis cruciabuntur, quis pœnas ex negligentia ortas in medio corde sitas, quæ jure et merito combu- rent, tolerare poterit? Quis anxietatem animi, eo quod nulla sit futuræ spes mutationis, aut finis instantis supplicii, neque ulla exspectetur G deinceps ad bonam vitam conversio, enarrare queat? Postremum namque et solum est horren- dum illud tribunal et justius quam terribilius; at- que ideo terribile quia justum, et quia justo suo calculo omnia in se complectitur sacula. Quis eju- latus et gemitus ex medio cordis illorum pro- latos, ipsisque medullis hærentes, atque acriter viscera rodentes, si consideret, lacrymis temperare poterit? Quis lamenta et fletus ejusmodi ferat, quin in tristitiam cadat, (si perpendat) quænam pro- ferant illi pœnitentiæ verba, tum ea quibus sese quisque cruciatus alloquitur, tum omnium ad om- nes? Tunc enim revera quisque suorum gnarus est delictorum, cum res prout in se sunt nudæ, atque omni cujuslibet fraudis impedimento vacuæ appa- ruerint. D pe vocasti, nec obtemperavimus tibi: verba fecisti mobis, nec attendimus; imo irrita fecimus tua consilia. Jure advenit nobis exitium, pernicies, tempestas, verumuæ, et obsessio. Jamque te invo- camus, nec exaudis; misericordiam ex te quæri- mus, nec invenimus. Nos enim qui sapientiam et verbum Domini odio habuimus, neque Dei consiliis animum voluinius adhibere, hujusmodi ex nostro semine fructus decerpimus, ac nostra replemur in- sania. Nos quippe excæcavit fallacia vitæ, neque 2. Τίς ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐνέγκοι μενόμενον; τίς οὐ 2. Quis ignem illum perseveranten sustinebit? 3. Justum est judicium tuum, Domine; nos quip- (87) Στάσιν, 5. Δικαία ἡ κρίσις σου, ὁ Θεός· ἐκάλεσας γὰρ ἡμᾶς,

Α ηνής πράως ἐπιεικής, τὴν ἡτοιμασμένην ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου βασιλείαν διδούς· τοῖς δὲ ἐξ ευωνύ μων διὰ τὴν ἐρημίαν τῶν ἀγαθῶν ἔργων (87) στάσει λαχόντας, εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, μετ' ὀργῆς ἀπωθούμενος. καταπτήσσει τὸ ξένον ἐκεῖνο τοῦ σκώληκος θέαμα ; Τίς τοῦ σκότους ἐκείνου τοῦ ἐξωτέρου τὸ παχύν τε ὁμοῦ καὶ βαρύν φέρειν δυνήσεται; Τίς μυ κώμενον τὸν τάρταρον, καὶ ἐκ πυθμένος αὐτῷ συμβραζομένην τὴν ἄβυσσον ὑποστήσεται; Τίς τῶν ἐπὶ τοῦτο τεταγμένων ἀγγέλων τὸ βλοσυρόν τε καὶ δριμὺ τοῦ βλέμματος, καὶ τοῦ προσώπου τὸ κατηφὲς οὐχ ὑποτρέμει δονούμενον; Τίς τὸ πάντων δεινότε Β ρον τῶν κακῶν, τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου τοῦ φύσει πράου καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ καὶ οἰκτίρμονος οὐ φοβηθήσεται; "Απασα κτίσις συναποστρέφεται καὶ βδελύττεται τοὺς διὰ φιλαπεχθήμονα γνώμην ἑαυτοὺς τοσούτοις κακοῖς περιπείραντας, ἀγανακτοῦσα κατ' αὐτῶν ἐνδίκως, ὡς τοιούτους ἑαυτοὺς φανῆναι τὸν φύσει τε καὶ μόνον φιλάνθρωπον Θεὸν θεασαμένων ; Τίς τὴν κατὰ συνείδησιν ἀπέραντον αἰσχύνην μέλλου σαν ἔσεσθαι ἐπὶ τῇ φανερώσει τῶν κρυπτῶν ὑποστή- σεται; Τίς τὸν ἀσίγητον κλαυθμὸν καὶ τὸ πικρὸν ἐκεῖνο δάκρυον, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, καὶ τοὺς κωκυτοὺς τῶν ἐν ταῖς βασάνοις πιεζομένων, ἢ τῶν ἐκ τῆς ἀμελείας πόνων, κατὰ μέσης αὐτῶν ἐπικειμένων τῆς καρδίας, καὶ διασμύχοντας δικαίως αὐτῶν, τίς δυνήσεται; Τίς τὴν ἐγγινομένην αὐτοῖς στενοχωρίαν ἐκ τοῦ μὴ ἐλπίζειν προθεσμίαν μετα- ποιήσεως, καὶ τέλος τῆς ἐπικειμένης κολάσεως, μηδὲ πρὸς τὸ εὐζῇν πάλιν μεταβολὴν ἐκδέχεσθαι, ἢ προσ- δοκᾷν, ἐξειπεῖν ἐστιν ἱκανός; Τελευταῖον γὰρ ἐκεῖνο καὶ μόνον φοβερὸν δικαστήριον, καὶ δίκαιον πλέον ἢ ὅσον ἐπίφοβον· καὶ διὰ τὸ τυχὸν φοβερὸν, ὅτι δί - καιον, καὶ τὸ πάντας ἑαυτῷ κατὰ τὴν δικαίαν ψήφον ἐναποκλεῖον τοὺς αἰῶνας. Τίς τὰς οἰμωγὰς καὶ τοὺς στεναγμοὺς τοὺς ἐκ μέσης αὐτῶν προσφερομένους τῆς καρδίας, καὶ αὐτῶν καθαπτομένων τῶν μυελῶν, καὶ πικρῶς τὰ σπλάγχνα καταδακνόντων, ἐπὶ νοῦν λαμβάνων δακρύων ἐλεύθερος εἶναι δυνήσεται; Τίς τὸν θρήνον καὶ τὸν ὀλοφυρμὸν ἐνέγκοι χωρὶς καὶ τῆς ἐπ' αὐτῆς κατηφείας, καὶ μεθ' οίων προσφερομένους τῶν μεταμελείας λόγων τῶν τε πρὸς ἑαυτὸν ἑκάστου τῶν κολαζομένων, καὶ πάντων πρὸς πάντας; Τότε γὰρ ἀληθῶς ἐπιγνώμων τῶν ἑαυτοῦ πταισμάτων καθέστηκεν ἕκαστος, ὅτ' ἂν ἐφ' ἑαυτῶν γυμνὰ φανῶσι τὰ πράγματα, καὶ παντὸς κωλύματος ἀπάτης ἐλεύθερα. καὶ οὐχ ὑπηκούσαμέν σου· λόγους δὲ παρείχες ἡμῖν, καὶ οὐ προσέσχομεν· τοιγαροῦν ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιοῦ - μεν τὰς σὰς βουλάς. Δικαίως ήλθεν εἰς ἡμᾶς ἀπο ώλεια καὶ ὄλεθρος καὶ καταιγὶς καὶ θλίψις καὶ πολιορ κία. Καὶ νῦν ἡμεῖς ἐπικαλούμεθά σε, καὶ οὐκ εἰσ ακούεις, καὶ ζητοῦμεν παρὰ σοῦ, καὶ οὐχ εὑρίσκομεν ἔλεος. Οἱ γὰρ μισήσαντες σοφίαν καὶ λόγον Κυρίου μὴ προσελόμενοι, μηδὲ θελήσαντες Θεοῦ προσέχειν βουλὰς, τοιούτους δρεπόμεθα τοὺς καρποὺς τῶν οἰ κείων σπερμάτων, καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀνοίας ἐμπιμπλά- S. ATHANASIUS. - SPURIA. quod honis operibus careant a sinistris constituti sunt, cum furore mittens in ignem æternum, pa- ratum diabolo et angelis ejus. quis non horrebit incredibile illud vermis specta- culum? Quis tenebrarum ejusmodi exteriorum den- sitatem gravitatemque ferre poterit? Quis mugien- tem tartarum, et ex profundo illius una reboantem abyssum sustinebit? Quis angelorum ad eam rem deputatorum truculentum ac torvum aspectum, tristemque vultum tetra versantem non horrebit ? Quis, quod omnium malorum gravissimum est, versionem vultus Dei natura boni, benigni, et mi- sericordis, non reformidabit? Universa creatura una aversabitur et exsecrabitur eos qui ex adversa et maligna mente sese tantis complicavere malis; juste indignata adversus illos, quod sese tales ap- parere conspiciant, coram eo qui natura solus Deus et hominum amantissimus est. Quis ingen- tem conscientiæ pudorem futurum in manifesta- tione secretorum, sustinebit? Quis fletum illum non tacendum, lacrymas acerbas illas, dentium fremitum, lamentationesque eorum qui tormentis cruciabuntur, quis pœnas ex negligentia ortas in medio corde sitas, quæ jure et merito combu- rent, tolerare poterit? Quis anxietatem animi, eo quod nulla sit futuræ spes mutationis, aut finis instantis supplicii, neque ulla exspectetur G deinceps ad bonam vitam conversio, enarrare queat? Postremum namque et solum est horren- dum illud tribunal et justius quam terribilius; at- que ideo terribile quia justum, et quia justo suo calculo omnia in se complectitur sacula. Quis eju- latus et gemitus ex medio cordis illorum pro- latos, ipsisque medullis hærentes, atque acriter viscera rodentes, si consideret, lacrymis temperare poterit? Quis lamenta et fletus ejusmodi ferat, quin in tristitiam cadat, (si perpendat) quænam pro- ferant illi pœnitentiæ verba, tum ea quibus sese quisque cruciatus alloquitur, tum omnium ad om- nes? Tunc enim revera quisque suorum gnarus est delictorum, cum res prout in se sunt nudæ, atque omni cujuslibet fraudis impedimento vacuæ appa- ruerint. D pe vocasti, nec obtemperavimus tibi: verba fecisti mobis, nec attendimus; imo irrita fecimus tua consilia. Jure advenit nobis exitium, pernicies, tempestas, verumuæ, et obsessio. Jamque te invo- camus, nec exaudis; misericordiam ex te quæri- mus, nec invenimus. Nos enim qui sapientiam et verbum Domini odio habuimus, neque Dei consiliis animum voluinius adhibere, hujusmodi ex nostro semine fructus decerpimus, ac nostra replemur in- sania. Nos quippe excæcavit fallacia vitæ, neque 2. Τίς ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐνέγκοι μενόμενον; τίς οὐ 2. Quis ignem illum perseveranten sustinebit? 3. Justum est judicium tuum, Domine; nos quip- (87) Στάσιν, 5. Δικαία ἡ κρίσις σου, ὁ Θεός· ἐκάλεσας γὰρ ἡμᾶς,

Α ηνής πράως ἐπιεικής, τὴν ἡτοιμασμένην ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου βασιλείαν διδούς· τοῖς δὲ ἐξ ευωνύ μων διὰ τὴν ἐρημίαν τῶν ἀγαθῶν ἔργων (87) στάσει λαχόντας, εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, μετ' ὀργῆς ἀπωθούμενος. καταπτήσσει τὸ ξένον ἐκεῖνο τοῦ σκώληκος θέαμα ; Τίς τοῦ σκότους ἐκείνου τοῦ ἐξωτέρου τὸ παχύν τε ὁμοῦ καὶ βαρύν φέρειν δυνήσεται; Τίς μυ κώμενον τὸν τάρταρον, καὶ ἐκ πυθμένος αὐτῷ συμβραζομένην τὴν ἄβυσσον ὑποστήσεται; Τίς τῶν ἐπὶ τοῦτο τεταγμένων ἀγγέλων τὸ βλοσυρόν τε καὶ δριμὺ τοῦ βλέμματος, καὶ τοῦ προσώπου τὸ κατηφὲς οὐχ ὑποτρέμει δονούμενον; Τίς τὸ πάντων δεινότε Β ρον τῶν κακῶν, τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου τοῦ φύσει πράου καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ καὶ οἰκτίρμονος οὐ φοβηθήσεται; "Απασα κτίσις συναποστρέφεται καὶ βδελύττεται τοὺς διὰ φιλαπεχθήμονα γνώμην ἑαυτοὺς τοσούτοις κακοῖς περιπείραντας, ἀγανακτοῦσα κατ' αὐτῶν ἐνδίκως, ὡς τοιούτους ἑαυτοὺς φανῆναι τὸν φύσει τε καὶ μόνον φιλάνθρωπον Θεὸν θεασαμένων ; Τίς τὴν κατὰ συνείδησιν ἀπέραντον αἰσχύνην μέλλου σαν ἔσεσθαι ἐπὶ τῇ φανερώσει τῶν κρυπτῶν ὑποστή- σεται; Τίς τὸν ἀσίγητον κλαυθμὸν καὶ τὸ πικρὸν ἐκεῖνο δάκρυον, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, καὶ τοὺς κωκυτοὺς τῶν ἐν ταῖς βασάνοις πιεζομένων, ἢ τῶν ἐκ τῆς ἀμελείας πόνων, κατὰ μέσης αὐτῶν ἐπικειμένων τῆς καρδίας, καὶ διασμύχοντας δικαίως αὐτῶν, τίς δυνήσεται; Τίς τὴν ἐγγινομένην αὐτοῖς στενοχωρίαν ἐκ τοῦ μὴ ἐλπίζειν προθεσμίαν μετα- ποιήσεως, καὶ τέλος τῆς ἐπικειμένης κολάσεως, μηδὲ πρὸς τὸ εὐζῇν πάλιν μεταβολὴν ἐκδέχεσθαι, ἢ προσ- δοκᾷν, ἐξειπεῖν ἐστιν ἱκανός; Τελευταῖον γὰρ ἐκεῖνο καὶ μόνον φοβερὸν δικαστήριον, καὶ δίκαιον πλέον ἢ ὅσον ἐπίφοβον· καὶ διὰ τὸ τυχὸν φοβερὸν, ὅτι δί - καιον, καὶ τὸ πάντας ἑαυτῷ κατὰ τὴν δικαίαν ψήφον ἐναποκλεῖον τοὺς αἰῶνας. Τίς τὰς οἰμωγὰς καὶ τοὺς στεναγμοὺς τοὺς ἐκ μέσης αὐτῶν προσφερομένους τῆς καρδίας, καὶ αὐτῶν καθαπτομένων τῶν μυελῶν, καὶ πικρῶς τὰ σπλάγχνα καταδακνόντων, ἐπὶ νοῦν λαμβάνων δακρύων ἐλεύθερος εἶναι δυνήσεται; Τίς τὸν θρήνον καὶ τὸν ὀλοφυρμὸν ἐνέγκοι χωρὶς καὶ τῆς ἐπ' αὐτῆς κατηφείας, καὶ μεθ' οίων προσφερομένους τῶν μεταμελείας λόγων τῶν τε πρὸς ἑαυτὸν ἑκάστου τῶν κολαζομένων, καὶ πάντων πρὸς πάντας; Τότε γὰρ ἀληθῶς ἐπιγνώμων τῶν ἑαυτοῦ πταισμάτων καθέστηκεν ἕκαστος, ὅτ' ἂν ἐφ' ἑαυτῶν γυμνὰ φανῶσι τὰ πράγματα, καὶ παντὸς κωλύματος ἀπάτης ἐλεύθερα. καὶ οὐχ ὑπηκούσαμέν σου· λόγους δὲ παρείχες ἡμῖν, καὶ οὐ προσέσχομεν· τοιγαροῦν ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιοῦ - μεν τὰς σὰς βουλάς. Δικαίως ήλθεν εἰς ἡμᾶς ἀπο ώλεια καὶ ὄλεθρος καὶ καταιγὶς καὶ θλίψις καὶ πολιορ κία. Καὶ νῦν ἡμεῖς ἐπικαλούμεθά σε, καὶ οὐκ εἰσ ακούεις, καὶ ζητοῦμεν παρὰ σοῦ, καὶ οὐχ εὑρίσκομεν ἔλεος. Οἱ γὰρ μισήσαντες σοφίαν καὶ λόγον Κυρίου μὴ προσελόμενοι, μηδὲ θελήσαντες Θεοῦ προσέχειν βουλὰς, τοιούτους δρεπόμεθα τοὺς καρποὺς τῶν οἰ κείων σπερμάτων, καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀνοίας ἐμπιμπλά- S. ATHANASIUS. - SPURIA. quod honis operibus careant a sinistris constituti sunt, cum furore mittens in ignem æternum, pa- ratum diabolo et angelis ejus. quis non horrebit incredibile illud vermis specta- culum? Quis tenebrarum ejusmodi exteriorum den- sitatem gravitatemque ferre poterit? Quis mugien- tem tartarum, et ex profundo illius una reboantem abyssum sustinebit? Quis angelorum ad eam rem deputatorum truculentum ac torvum aspectum, tristemque vultum tetra versantem non horrebit ? Quis, quod omnium malorum gravissimum est, versionem vultus Dei natura boni, benigni, et mi- sericordis, non reformidabit? Universa creatura una aversabitur et exsecrabitur eos qui ex adversa et maligna mente sese tantis complicavere malis; juste indignata adversus illos, quod sese tales ap- parere conspiciant, coram eo qui natura solus Deus et hominum amantissimus est. Quis ingen- tem conscientiæ pudorem futurum in manifesta- tione secretorum, sustinebit? Quis fletum illum non tacendum, lacrymas acerbas illas, dentium fremitum, lamentationesque eorum qui tormentis cruciabuntur, quis pœnas ex negligentia ortas in medio corde sitas, quæ jure et merito combu- rent, tolerare poterit? Quis anxietatem animi, eo quod nulla sit futuræ spes mutationis, aut finis instantis supplicii, neque ulla exspectetur G deinceps ad bonam vitam conversio, enarrare queat? Postremum namque et solum est horren- dum illud tribunal et justius quam terribilius; at- que ideo terribile quia justum, et quia justo suo calculo omnia in se complectitur sacula. Quis eju- latus et gemitus ex medio cordis illorum pro- latos, ipsisque medullis hærentes, atque acriter viscera rodentes, si consideret, lacrymis temperare poterit? Quis lamenta et fletus ejusmodi ferat, quin in tristitiam cadat, (si perpendat) quænam pro- ferant illi pœnitentiæ verba, tum ea quibus sese quisque cruciatus alloquitur, tum omnium ad om- nes? Tunc enim revera quisque suorum gnarus est delictorum, cum res prout in se sunt nudæ, atque omni cujuslibet fraudis impedimento vacuæ appa- ruerint. D pe vocasti, nec obtemperavimus tibi: verba fecisti mobis, nec attendimus; imo irrita fecimus tua consilia. Jure advenit nobis exitium, pernicies, tempestas, verumuæ, et obsessio. Jamque te invo- camus, nec exaudis; misericordiam ex te quæri- mus, nec invenimus. Nos enim qui sapientiam et verbum Domini odio habuimus, neque Dei consiliis animum voluinius adhibere, hujusmodi ex nostro semine fructus decerpimus, ac nostra replemur in- sania. Nos quippe excæcavit fallacia vitæ, neque 2. Τίς ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐνέγκοι μενόμενον; τίς οὐ 2. Quis ignem illum perseveranten sustinebit? 3. Justum est judicium tuum, Domine; nos quip- (87) Στάσιν, 5. Δικαία ἡ κρίσις σου, ὁ Θεός· ἐκάλεσας γὰρ ἡμᾶς,

Α ηνής πράως ἐπιεικής, τὴν ἡτοιμασμένην ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου βασιλείαν διδούς· τοῖς δὲ ἐξ ευωνύ μων διὰ τὴν ἐρημίαν τῶν ἀγαθῶν ἔργων (87) στάσει λαχόντας, εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, μετ' ὀργῆς ἀπωθούμενος. καταπτήσσει τὸ ξένον ἐκεῖνο τοῦ σκώληκος θέαμα ; Τίς τοῦ σκότους ἐκείνου τοῦ ἐξωτέρου τὸ παχύν τε ὁμοῦ καὶ βαρύν φέρειν δυνήσεται; Τίς μυ κώμενον τὸν τάρταρον, καὶ ἐκ πυθμένος αὐτῷ συμβραζομένην τὴν ἄβυσσον ὑποστήσεται; Τίς τῶν ἐπὶ τοῦτο τεταγμένων ἀγγέλων τὸ βλοσυρόν τε καὶ δριμὺ τοῦ βλέμματος, καὶ τοῦ προσώπου τὸ κατηφὲς οὐχ ὑποτρέμει δονούμενον; Τίς τὸ πάντων δεινότε Β ρον τῶν κακῶν, τὴν ἀποστροφὴν τοῦ προσώπου τοῦ φύσει πράου καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ καὶ οἰκτίρμονος οὐ φοβηθήσεται; "Απασα κτίσις συναποστρέφεται καὶ βδελύττεται τοὺς διὰ φιλαπεχθήμονα γνώμην ἑαυτοὺς τοσούτοις κακοῖς περιπείραντας, ἀγανακτοῦσα κατ' αὐτῶν ἐνδίκως, ὡς τοιούτους ἑαυτοὺς φανῆναι τὸν φύσει τε καὶ μόνον φιλάνθρωπον Θεὸν θεασαμένων ; Τίς τὴν κατὰ συνείδησιν ἀπέραντον αἰσχύνην μέλλου σαν ἔσεσθαι ἐπὶ τῇ φανερώσει τῶν κρυπτῶν ὑποστή- σεται; Τίς τὸν ἀσίγητον κλαυθμὸν καὶ τὸ πικρὸν ἐκεῖνο δάκρυον, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, καὶ τοὺς κωκυτοὺς τῶν ἐν ταῖς βασάνοις πιεζομένων, ἢ τῶν ἐκ τῆς ἀμελείας πόνων, κατὰ μέσης αὐτῶν ἐπικειμένων τῆς καρδίας, καὶ διασμύχοντας δικαίως αὐτῶν, τίς δυνήσεται; Τίς τὴν ἐγγινομένην αὐτοῖς στενοχωρίαν ἐκ τοῦ μὴ ἐλπίζειν προθεσμίαν μετα- ποιήσεως, καὶ τέλος τῆς ἐπικειμένης κολάσεως, μηδὲ πρὸς τὸ εὐζῇν πάλιν μεταβολὴν ἐκδέχεσθαι, ἢ προσ- δοκᾷν, ἐξειπεῖν ἐστιν ἱκανός; Τελευταῖον γὰρ ἐκεῖνο καὶ μόνον φοβερὸν δικαστήριον, καὶ δίκαιον πλέον ἢ ὅσον ἐπίφοβον· καὶ διὰ τὸ τυχὸν φοβερὸν, ὅτι δί - καιον, καὶ τὸ πάντας ἑαυτῷ κατὰ τὴν δικαίαν ψήφον ἐναποκλεῖον τοὺς αἰῶνας. Τίς τὰς οἰμωγὰς καὶ τοὺς στεναγμοὺς τοὺς ἐκ μέσης αὐτῶν προσφερομένους τῆς καρδίας, καὶ αὐτῶν καθαπτομένων τῶν μυελῶν, καὶ πικρῶς τὰ σπλάγχνα καταδακνόντων, ἐπὶ νοῦν λαμβάνων δακρύων ἐλεύθερος εἶναι δυνήσεται; Τίς τὸν θρήνον καὶ τὸν ὀλοφυρμὸν ἐνέγκοι χωρὶς καὶ τῆς ἐπ' αὐτῆς κατηφείας, καὶ μεθ' οίων προσφερομένους τῶν μεταμελείας λόγων τῶν τε πρὸς ἑαυτὸν ἑκάστου τῶν κολαζομένων, καὶ πάντων πρὸς πάντας; Τότε γὰρ ἀληθῶς ἐπιγνώμων τῶν ἑαυτοῦ πταισμάτων καθέστηκεν ἕκαστος, ὅτ' ἂν ἐφ' ἑαυτῶν γυμνὰ φανῶσι τὰ πράγματα, καὶ παντὸς κωλύματος ἀπάτης ἐλεύθερα. καὶ οὐχ ὑπηκούσαμέν σου· λόγους δὲ παρείχες ἡμῖν, καὶ οὐ προσέσχομεν· τοιγαροῦν ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιοῦ - μεν τὰς σὰς βουλάς. Δικαίως ήλθεν εἰς ἡμᾶς ἀπο ώλεια καὶ ὄλεθρος καὶ καταιγὶς καὶ θλίψις καὶ πολιορ κία. Καὶ νῦν ἡμεῖς ἐπικαλούμεθά σε, καὶ οὐκ εἰσ ακούεις, καὶ ζητοῦμεν παρὰ σοῦ, καὶ οὐχ εὑρίσκομεν ἔλεος. Οἱ γὰρ μισήσαντες σοφίαν καὶ λόγον Κυρίου μὴ προσελόμενοι, μηδὲ θελήσαντες Θεοῦ προσέχειν βουλὰς, τοιούτους δρεπόμεθα τοὺς καρποὺς τῶν οἰ κείων σπερμάτων, καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀνοίας ἐμπιμπλά- S. ATHANASIUS. - SPURIA. quod honis operibus careant a sinistris constituti sunt, cum furore mittens in ignem æternum, pa- ratum diabolo et angelis ejus. quis non horrebit incredibile illud vermis specta- culum? Quis tenebrarum ejusmodi exteriorum den- sitatem gravitatemque ferre poterit? Quis mugien- tem tartarum, et ex profundo illius una reboantem abyssum sustinebit? Quis angelorum ad eam rem deputatorum truculentum ac torvum aspectum, tristemque vultum tetra versantem non horrebit ? Quis, quod omnium malorum gravissimum est, versionem vultus Dei natura boni, benigni, et mi- sericordis, non reformidabit? Universa creatura una aversabitur et exsecrabitur eos qui ex adversa et maligna mente sese tantis complicavere malis; juste indignata adversus illos, quod sese tales ap- parere conspiciant, coram eo qui natura solus Deus et hominum amantissimus est. Quis ingen- tem conscientiæ pudorem futurum in manifesta- tione secretorum, sustinebit? Quis fletum illum non tacendum, lacrymas acerbas illas, dentium fremitum, lamentationesque eorum qui tormentis cruciabuntur, quis pœnas ex negligentia ortas in medio corde sitas, quæ jure et merito combu- rent, tolerare poterit? Quis anxietatem animi, eo quod nulla sit futuræ spes mutationis, aut finis instantis supplicii, neque ulla exspectetur G deinceps ad bonam vitam conversio, enarrare queat? Postremum namque et solum est horren- dum illud tribunal et justius quam terribilius; at- que ideo terribile quia justum, et quia justo suo calculo omnia in se complectitur sacula. Quis eju- latus et gemitus ex medio cordis illorum pro- latos, ipsisque medullis hærentes, atque acriter viscera rodentes, si consideret, lacrymis temperare poterit? Quis lamenta et fletus ejusmodi ferat, quin in tristitiam cadat, (si perpendat) quænam pro- ferant illi pœnitentiæ verba, tum ea quibus sese quisque cruciatus alloquitur, tum omnium ad om- nes? Tunc enim revera quisque suorum gnarus est delictorum, cum res prout in se sunt nudæ, atque omni cujuslibet fraudis impedimento vacuæ appa- ruerint. D pe vocasti, nec obtemperavimus tibi: verba fecisti mobis, nec attendimus; imo irrita fecimus tua consilia. Jure advenit nobis exitium, pernicies, tempestas, verumuæ, et obsessio. Jamque te invo- camus, nec exaudis; misericordiam ex te quæri- mus, nec invenimus. Nos enim qui sapientiam et verbum Domini odio habuimus, neque Dei consiliis animum voluinius adhibere, hujusmodi ex nostro semine fructus decerpimus, ac nostra replemur in- sania. Nos quippe excæcavit fallacia vitæ, neque 2. Τίς ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐνέγκοι μενόμενον; τίς οὐ 2. Quis ignem illum perseveranten sustinebit? 3. Justum est judicium tuum, Domine; nos quip- (87) Στάσιν, 5. Δικαία ἡ κρίσις σου, ὁ Θεός· ἐκάλεσας γὰρ ἡμᾶς,

Β μεθα· Απετύφλωσε γαρ ἡμᾶς ἡ ἀπάτη τοῦ βίου, καὶ Α οὐκ ἔγνωμεν μυστήρια Θεοῦ, οὐδὲ μισθὸν εἶναι τὸ σύνολον ἠλπίσαμεν ὁσιότητος· καὶ διὰ τοῦτο τρίβοις ἀνομίας ἐνεπλήσθημεν. Διωδεύσαμεν δὲ τρίβους ἀβά- τους, δηλαδὴ τῆς θείας ἐπισκοπῆς· τὴν δὲ ὁδὸν Κυρίου οὐκ ἔγνωμεν. Καὶ τίς ὁ πλοῦτος ὃς μετὰ ἀλαζονείας συμβέβληται ἡμῖν; παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα ὡς σκιά καὶ ὡς ἀγγελία παρατρέχουσα, καὶ ὡς ναῦς διερχο- μένη κυμαινόμενον ὕδωρ, ἧς διαβάσης, οὐκ ἔστιν ἴχνος εὑρεῖν, οὐδὲ ἀτραπὸν τροπαίως αὐτῆς ἐν κύμα- σιν. Ἢ ὡς ὀρνέου διαπτάντος ἀέρα, οὐδὲν εὑρίσκεται τεκμήριον πορείας. Παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα, τοῦτο τὸ πῦρ ἡμῖν ἀφέντα, κληρονομίαν εἰς πάντας διαμένου- σαν αἰῶνας. Δικαία ἡ κρίσις σου, ὁ Θεός· ταῦτα γὰρ λέγοντες οὐδέποτε παυσόμεθα λοιπόν· ἐκαλούμεθα, καὶ οὐχ ὑπηκούομεν· ἐνουθετούμεθα, καὶ οὐ προσ- ἔχομεν. Περὶ τούτων καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐδιδασκό- μεθα τῶν δεινῶν, καὶ κατεφρονοῦμεν τῶν λεγομένων· οὐκ ἐλύπει ἡμᾶς τότε κἂν μικρὸν τὰ περὶ τούτων. ῥήματα· ἐπεὶ οὐκ ἂν σφοδρῶς οὕτως ἐλύπει τὰ πρά- γματα· λῆρος ἡμῖν ἐνομίζετο τὰ νῦν ἡμῶν συνέχοντα τὴν ζωήν. Τοῦτο συνεχῶς ἐπᾴδομεν· Ὢ τῆς ῥᾳθυ- μίας ! ὢ τῆς ἀπάτης! ὢ τῶν κακῶν βουλευμάτων ! ὢ τῶν πονηρῶν συναλλαγμάτων! ὢ τοῦ θαύματος τῆς ἐπὶ τούτοις τοῦ Θεοῦ δικαίας κρίσεως καὶ ἀπο φάσεως ! Πῶς ἑκάστου τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων εἴδους πρόσφορον ἡμῖν ἀντέδωκε βάσανον! δι' οἰκτρὰν γὰρ καὶ ἀπόπτυστον σαρκὸς ἡδονὴν, ταύτην ἔχειν τὴν φοβερὰν δικαίως κατεκρίθημεν γέενναν· τὸν ζόφον καὶ τὸ σκότος τοῦτο οἰκεῖν κατεκρίθημεν. Ἐπειδὴ ἠγαπή- σαμεν πάντα τὰ αἰσχρά, καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν θείων ἀγαθῶν καταφρονήσαντες, τὰ ἱππικὰ καὶ τὰ θέατρα καὶ τὰ κυνηγέσια προετιμήσαμεν, ἐν οἷς δαιμόνων ἐχό- ρευον δήμοι, καὶ πᾶσα θεία ἀγγέλων ἀπῆν σκοπιὰ καὶ ἐπίγνωσις. Ἔνθα τὸ μὲν σεμνὸν τῆς εὐφροσύνης πολ- λοῖς καθυβρίζετο τρόποις· τὸ δὲ τῆς ἀκολασίας κακόν τε καὶ βδελυρὸν ἐσεμνύνετο. Δικαίως τοῦ φωτὸς ἐστε- ρήμεθα νῦν, ὅτι πρὸς δόξαν τοῦ πεποιηκότος Θεοῦ τὴν κτίσιν κατὰ τὴν πρόσκαιρον ἡμῶν ζωὴν οὐκ ἐθεασά- μεθα· ἀλλ' ἐμολύναμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν καὶ τὰ ὦτα καὶ γλῶσσαν, μᾶλλον δὲ τὴν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγε- νημένην ψυχὴν πᾶσι τοῖς τῷ Θεῷ μισουμένοις θεάμασί τε καὶ ἀκροάμασι καὶ ῥήμασι, καὶ ταῖς κατ᾽ ἀλλήλων βασκανίαις ἐφθείραμεν, εἰς δὲ τὸν τάρταρον τοῦτον ἀπεῤῥίφημεν, πήξει καὶ βυθῷ κατ' αὐτῶν τρυχόμε- νοι δεινῶς. Ἐπειδὴ τῆς μὲν ὑψηλῆς καὶ τῶν ὑψηλῶν καὶ θείων προξενοῦν ταπεινοφροσύνης προεκρίναμεν τὴν ὑπερηφανίαν, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς στενόν τε καὶ σύντονον διὰ τὴν τῆς σαρκὸς ὑπερβάλλουσαν θρύψιν τε καὶ διάθεσιν ἀπεωσάμεθα. τὴν ἀλαζὼν πρὸς πάντας διάθεσις, καὶ ἡ τῆς σαρκὸς βλακώδης καὶ εὐδιάχυτος θρύψις; Ὢ τῆς ἀβουλίας! ἀντὶ γέλωτος ἀκρατοῦς καὶ τοῦ ἀκολάστου ψόφου τῶν παρειῶν ὁ βαρὺς οὗτος βρυγμός ἐστι τῶν ὀδόντων. Τὴν τῶν θείων καὶ σωτηρίων λόγων ἀσκῆσαι μάθησιν μὴ βουληθέντες, ἀλλὰ μέθης ἀμετρίαν τῆς διὰ λόγου θείας προτιμήσαντες αἰνέσεως, δεινῶς κολαζόμεθα νῦν τῆς γλώσσης δίψει φοβερᾷ * διακενής. "Αξιον δὲ ο ΕΧ SERMO AD ANTIOCHUM DUCEM: B novimus mysteria Dei, nec speravimus prorsus esse D ubi loci angustiis et hac profunditate voraginis gra- C quamdam sanctitatis mercedem quapropter semi- tis iniquitatis repleti sumus. Ambulavimus per vias inaccessas, divinæ scilicet visitationi, viam autem Domini ignoravimus. Ecquæ illæ divitiæ quas cum arrogantia accumulavimus ? Hæc omnia quasi um- bra transiere et quasi nuntium præteriere, necnon quasi navis undam secans agitatam, qua præter- gressa, nullum comparet vestigium, nulla semita in luctibus conspicitur. Vel sicut avis per aerem volantis nullum volatus reperitur signum. Hæc om nia transiere, nobisque pro hæreditate reliquere hunc ignem per omnia sæcula perdurantem. Justum est judicium tuum, Deus ; hæc enim dicendi nun- quam deinceps finem faciemus : vocati sumus, nec obtemperavimus, moniti fuimus nec attendimus. Docebamur quotidie hujusmodi fore arumnas, et dicta hujusmodi despiciebamus, neque nobis isti sermones vel minimum molestiæ afferebant; quia nec ipsa res nobis admodum molestæ erant : nug videbantur nobis esse quæ jam nostram occupant vitam. Hoc canimus assidue : O negligentiam! o fal laciam! o prava consilia ! o pravas commutationes! miraculum hac in re justi Dei judicii ac senten- tie! Quo pacto pro singulis peccatorum generibus congruum nobis reddidit cruciatum ! ob miseran et respuendam voluptatem, in hanc terribilem gehen- nam merito damnati sumus : hæc caligo, hae tenem bræ in domicilium nobis deputata sunt. Quoniam scilicet obscena omnia dileximus, divina bona omnia pariter despeximus, illisque anteposuimus eque- stria, theatra, venationes, quibus in rebus damc- num choreæ versabantur, aberatque universa divina angelorum speculatio et cognitio. Illic proba laeti time gravitas multis contumeliarum modis aficieba- tur; intemperantiæ vero exsecrandum malum in honore erat. Jure ac merito jam luce privamur, quia creaturas ad gloriam conditoris Dei contemplati non sumus in vita nostra ; sed polluimus oculos, aures, et linguam nostram, maximeque omnium animam ad similitudinem Dei factam nullis non Deo perosis spectaculis, rumoribus, sermocinationibus, invidiis, obtrectationibus adversus proximos, non contami navimus, atque in hunc tartarum conjecti sumus ; viter alligimur : quoniam altae humilitati, quæ celsa et divina conciliat, prætulimus superbiam ; virtutisque angustias et contentionem, ob summam carnis mollitiem voluptatemque repudiavimus. arrogantia erga omnes affectus, ubi carnis illa mol- lities sordida et effusa? O inconsiderantiam! pro intemperato risu et lascivo genarum strepitu, gravis jam est stridor dentium. Quia divinorum salutariumque sermonum disciplinam respuimus, sed immoderatam ebrietatem divinis laudibus pra- posuimus, jam graviter cruciamur, dum horrenda siti lingua nostra exarescit. Dignum sane odio fa- . 4. Ποῦ νῦν ἡμῶν ἐστιν ἡ ὑπερηφανία, καὶ ἡ διὰ 4. Ubi jam est nostra superbia, ubi ille noster

Β μεθα· Απετύφλωσε γαρ ἡμᾶς ἡ ἀπάτη τοῦ βίου, καὶ Α οὐκ ἔγνωμεν μυστήρια Θεοῦ, οὐδὲ μισθὸν εἶναι τὸ σύνολον ἠλπίσαμεν ὁσιότητος· καὶ διὰ τοῦτο τρίβοις ἀνομίας ἐνεπλήσθημεν. Διωδεύσαμεν δὲ τρίβους ἀβά- τους, δηλαδὴ τῆς θείας ἐπισκοπῆς· τὴν δὲ ὁδὸν Κυρίου οὐκ ἔγνωμεν. Καὶ τίς ὁ πλοῦτος ὃς μετὰ ἀλαζονείας συμβέβληται ἡμῖν; παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα ὡς σκιά καὶ ὡς ἀγγελία παρατρέχουσα, καὶ ὡς ναῦς διερχο- μένη κυμαινόμενον ὕδωρ, ἧς διαβάσης, οὐκ ἔστιν ἴχνος εὑρεῖν, οὐδὲ ἀτραπὸν τροπαίως αὐτῆς ἐν κύμα- σιν. Ἢ ὡς ὀρνέου διαπτάντος ἀέρα, οὐδὲν εὑρίσκεται τεκμήριον πορείας. Παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα, τοῦτο τὸ πῦρ ἡμῖν ἀφέντα, κληρονομίαν εἰς πάντας διαμένου- σαν αἰῶνας. Δικαία ἡ κρίσις σου, ὁ Θεός· ταῦτα γὰρ λέγοντες οὐδέποτε παυσόμεθα λοιπόν· ἐκαλούμεθα, καὶ οὐχ ὑπηκούομεν· ἐνουθετούμεθα, καὶ οὐ προσ- ἔχομεν. Περὶ τούτων καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐδιδασκό- μεθα τῶν δεινῶν, καὶ κατεφρονοῦμεν τῶν λεγομένων· οὐκ ἐλύπει ἡμᾶς τότε κἂν μικρὸν τὰ περὶ τούτων. ῥήματα· ἐπεὶ οὐκ ἂν σφοδρῶς οὕτως ἐλύπει τὰ πρά- γματα· λῆρος ἡμῖν ἐνομίζετο τὰ νῦν ἡμῶν συνέχοντα τὴν ζωήν. Τοῦτο συνεχῶς ἐπᾴδομεν· Ὢ τῆς ῥᾳθυ- μίας ! ὢ τῆς ἀπάτης! ὢ τῶν κακῶν βουλευμάτων ! ὢ τῶν πονηρῶν συναλλαγμάτων! ὢ τοῦ θαύματος τῆς ἐπὶ τούτοις τοῦ Θεοῦ δικαίας κρίσεως καὶ ἀπο φάσεως ! Πῶς ἑκάστου τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων εἴδους πρόσφορον ἡμῖν ἀντέδωκε βάσανον! δι' οἰκτρὰν γὰρ καὶ ἀπόπτυστον σαρκὸς ἡδονὴν, ταύτην ἔχειν τὴν φοβερὰν δικαίως κατεκρίθημεν γέενναν· τὸν ζόφον καὶ τὸ σκότος τοῦτο οἰκεῖν κατεκρίθημεν. Ἐπειδὴ ἠγαπή- σαμεν πάντα τὰ αἰσχρά, καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν θείων ἀγαθῶν καταφρονήσαντες, τὰ ἱππικὰ καὶ τὰ θέατρα καὶ τὰ κυνηγέσια προετιμήσαμεν, ἐν οἷς δαιμόνων ἐχό- ρευον δήμοι, καὶ πᾶσα θεία ἀγγέλων ἀπῆν σκοπιὰ καὶ ἐπίγνωσις. Ἔνθα τὸ μὲν σεμνὸν τῆς εὐφροσύνης πολ- λοῖς καθυβρίζετο τρόποις· τὸ δὲ τῆς ἀκολασίας κακόν τε καὶ βδελυρὸν ἐσεμνύνετο. Δικαίως τοῦ φωτὸς ἐστε- ρήμεθα νῦν, ὅτι πρὸς δόξαν τοῦ πεποιηκότος Θεοῦ τὴν κτίσιν κατὰ τὴν πρόσκαιρον ἡμῶν ζωὴν οὐκ ἐθεασά- μεθα· ἀλλ' ἐμολύναμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν καὶ τὰ ὦτα καὶ γλῶσσαν, μᾶλλον δὲ τὴν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγε- νημένην ψυχὴν πᾶσι τοῖς τῷ Θεῷ μισουμένοις θεάμασί τε καὶ ἀκροάμασι καὶ ῥήμασι, καὶ ταῖς κατ᾽ ἀλλήλων βασκανίαις ἐφθείραμεν, εἰς δὲ τὸν τάρταρον τοῦτον ἀπεῤῥίφημεν, πήξει καὶ βυθῷ κατ' αὐτῶν τρυχόμε- νοι δεινῶς. Ἐπειδὴ τῆς μὲν ὑψηλῆς καὶ τῶν ὑψηλῶν καὶ θείων προξενοῦν ταπεινοφροσύνης προεκρίναμεν τὴν ὑπερηφανίαν, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς στενόν τε καὶ σύντονον διὰ τὴν τῆς σαρκὸς ὑπερβάλλουσαν θρύψιν τε καὶ διάθεσιν ἀπεωσάμεθα. τὴν ἀλαζὼν πρὸς πάντας διάθεσις, καὶ ἡ τῆς σαρκὸς βλακώδης καὶ εὐδιάχυτος θρύψις; Ὢ τῆς ἀβουλίας! ἀντὶ γέλωτος ἀκρατοῦς καὶ τοῦ ἀκολάστου ψόφου τῶν παρειῶν ὁ βαρὺς οὗτος βρυγμός ἐστι τῶν ὀδόντων. Τὴν τῶν θείων καὶ σωτηρίων λόγων ἀσκῆσαι μάθησιν μὴ βουληθέντες, ἀλλὰ μέθης ἀμετρίαν τῆς διὰ λόγου θείας προτιμήσαντες αἰνέσεως, δεινῶς κολαζόμεθα νῦν τῆς γλώσσης δίψει φοβερᾷ * διακενής. "Αξιον δὲ ο ΕΧ SERMO AD ANTIOCHUM DUCEM: B novimus mysteria Dei, nec speravimus prorsus esse D ubi loci angustiis et hac profunditate voraginis gra- C quamdam sanctitatis mercedem quapropter semi- tis iniquitatis repleti sumus. Ambulavimus per vias inaccessas, divinæ scilicet visitationi, viam autem Domini ignoravimus. Ecquæ illæ divitiæ quas cum arrogantia accumulavimus ? Hæc omnia quasi um- bra transiere et quasi nuntium præteriere, necnon quasi navis undam secans agitatam, qua præter- gressa, nullum comparet vestigium, nulla semita in luctibus conspicitur. Vel sicut avis per aerem volantis nullum volatus reperitur signum. Hæc om nia transiere, nobisque pro hæreditate reliquere hunc ignem per omnia sæcula perdurantem. Justum est judicium tuum, Deus ; hæc enim dicendi nun- quam deinceps finem faciemus : vocati sumus, nec obtemperavimus, moniti fuimus nec attendimus. Docebamur quotidie hujusmodi fore arumnas, et dicta hujusmodi despiciebamus, neque nobis isti sermones vel minimum molestiæ afferebant; quia nec ipsa res nobis admodum molestæ erant : nug videbantur nobis esse quæ jam nostram occupant vitam. Hoc canimus assidue : O negligentiam! o fal laciam! o prava consilia ! o pravas commutationes! miraculum hac in re justi Dei judicii ac senten- tie! Quo pacto pro singulis peccatorum generibus congruum nobis reddidit cruciatum ! ob miseran et respuendam voluptatem, in hanc terribilem gehen- nam merito damnati sumus : hæc caligo, hae tenem bræ in domicilium nobis deputata sunt. Quoniam scilicet obscena omnia dileximus, divina bona omnia pariter despeximus, illisque anteposuimus eque- stria, theatra, venationes, quibus in rebus damc- num choreæ versabantur, aberatque universa divina angelorum speculatio et cognitio. Illic proba laeti time gravitas multis contumeliarum modis aficieba- tur; intemperantiæ vero exsecrandum malum in honore erat. Jure ac merito jam luce privamur, quia creaturas ad gloriam conditoris Dei contemplati non sumus in vita nostra ; sed polluimus oculos, aures, et linguam nostram, maximeque omnium animam ad similitudinem Dei factam nullis non Deo perosis spectaculis, rumoribus, sermocinationibus, invidiis, obtrectationibus adversus proximos, non contami navimus, atque in hunc tartarum conjecti sumus ; viter alligimur : quoniam altae humilitati, quæ celsa et divina conciliat, prætulimus superbiam ; virtutisque angustias et contentionem, ob summam carnis mollitiem voluptatemque repudiavimus. arrogantia erga omnes affectus, ubi carnis illa mol- lities sordida et effusa? O inconsiderantiam! pro intemperato risu et lascivo genarum strepitu, gravis jam est stridor dentium. Quia divinorum salutariumque sermonum disciplinam respuimus, sed immoderatam ebrietatem divinis laudibus pra- posuimus, jam graviter cruciamur, dum horrenda siti lingua nostra exarescit. Dignum sane odio fa- . 4. Ποῦ νῦν ἡμῶν ἐστιν ἡ ὑπερηφανία, καὶ ἡ διὰ 4. Ubi jam est nostra superbia, ubi ille noster

καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν μίσους, φθόνου Β ὁ δὲ τῆς ἐπ' αὐτοῖς δίκης λόγος μένει διὰ παντὸς Ψύρου. τε καὶ δόλου, καὶ ὑποκρίσεως (ἐξ ὧν καὶ δι' ὧν ὁ φθόνος), λοιδορίας τε καὶ συκοφαντίας, καὶ μνησικα- κίας, καὶ ψεύδους, καὶ ἐπιορκίας δρεπόμεθα καρπὸν, τοῦτον τὸν ἀκοίμητον σκώληκα τὸ βάθος ἡμῶν τῆς ψυχῆς ἀκορέστως ἐσθίοντα. Ἐπειδὴ τῆς ἀγάπης τὸ εὐθὲς, διαφθείραντες αὐτήν, ἐσκαμβώσαμεν, κακὸν διὰ μίσους αὐτοῖς ἑκούσιον δημιουργήσαντες σκώ- ληκα, καὶ πονηροτέραν σκαμβότητα διὰ ψεύδους βρύ ξαντες, δι' ἣν τῷ Θεῷ τῷ εὐθεῖ καὶ ὀρθῷ οὐχ ἡνώ θημεν. Αὐτὸς γὰρ εἶπε διὰ τοῦ ἁγίου Δαβίδ τοῦ προ- φήτου· « Οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή. "Αξια τοιγαροῦν ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν· μᾶλλον δὲ τῆς οἰκείας κατὰ πρόθεσιν διαθέσεως ἄξια κομιζόμεθα τὰ ἐπίχειρα· πυρὸς ἡδονῆς πῦρ γεέννης, καὶ σκότους ἀγνοίας καὶ ἀπάτης προσκαίρου σκότος αἰώνιον καὶ σκώληκα κολαστικόν τε καὶ ἀκοίμητον· σκώληκος του διὰ μίσους καὶ ψεύδους τὴν καρδίαν σκολιώσαντος και σκαμβώσαντος, καὶ ψόφους (87') παρειῶν ἀσελγούς, βράσματος ψόφον καὶ ὀδόντων βρυγμόν· καὶ ὕψους ὑπερηφανίας ματαίας καὶ διαχύσεως πόσιν καὶ βάθος ἀχανὲς καὶ στενότητα τήξεως, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐκά- στου τῶν ἑκουσίων ἡμῶν κακῶν τὴν ἑκάστου προσφο ρὰν καὶ ἀκούσιον τιμωρίαν δικαίως ἀντιλαμβάνομεν. μὴ κατασβέσαι τὸ πῦρ τῆς σαρκὸς διὰ νηστείας καὶ ἀγρυπνίας καὶ τῆς τῶν θείων λογίων μελέτης, καλῶν ὄντων καὶ εὐμαρῶν τοῦ πυρὸς σβεστηρίων, καὶ μὴ τούτῳ νῦν τῷ πυρὶ τηγανίζεσθαι. Τί μὴ κατὰ φύσιν ὁρᾷν τε καὶ ἀκούειν καὶ λαλεῖν τὴν γλῶτταν εἰθίσα- μεν, ἵνα μὴ τοῦτον ἔχωμεν νῦν τὸν ζόφον καὶ τὴν βαρυτάτην σιγήν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ λόγου καὶ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀπολαύωμεν, ὡς τῆς θείας γενόμενοι δόξης θεαταί καὶ ἀκουσταὶ καὶ ὑμνῳδοί ; "Η δι' ἀγάπης τὸν ἑκούσιον τοῦ μίσους ἐνεκρώσαμεν σκώληκα, καὶ δι' ἀληθείας τὸ ψεῦδος ἠφανίσαμεν; νῦν ἂν τούτου τοῦ καυστικοῦ καθεστήκαμεν ἐλεύθεροι σκώληκος, καὶ τῶν λοιπῶν νῦν ὅσα τὴν ἡμῶν συνέχει δεινοτάτην ζωήν. Δικαία ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ. Οὐχ εὑρίσκομεν ὅπερ ἐζητήσαμεν, οὐκ ἀνοίγεται ἡμῖν θύρα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν θύραν τῶν ἀγαθῶν διὰ πράξεως οὐκ ἐκρούσαμεν, οὐ λαμβάνομεν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν· ἐπειδὴ δι' εὐχῆς τὴν χάριν τῆς γνώ σεως οὐκ ᾐτήσαμεν· οὐδένα γὰρ τῶν θείων είχομεν Έρωτα, ἀλλὰ, τοῖς γηίνοις τὸν νοῦν καταδήσαντες, πᾶσαν αὐτοῖς ἡμῖν τὴν ζωὴν συνεφθείραμεν ·) και κεῖνα μὲν πάντα καπνοῦ δίκην ἀφανισθέντα παρῆλθεν ἀπαρόδευτος. ταμανθάνοντες, ἐξ ὧν πάσχουσι τὴν δύναμιν, ὡς τύπῳ περιλαβεῖν, ἀλλήλοις διαλεχθήσονται. Ἐγώ δὲ τίς γενόμενος τάλας, τίσιν ἐρειδόμενος πράξεσιν ἐλπίσω τῆς φοβερᾶς ἐξαιρεθῆναι κατακρίσεως ; Πάν σης ἀρετῆς καὶ πάσης γνώσεως υπάρχων ἔρημος, δέδοικα μὴ δεθείς χεῖρας καὶ πόδας ῥιφῶ εἰς γῆν σκου S. ATHANASIUS. SPURIA. - terno, invidia, dolo item et hypocrisi ( quibus et per quæ invidia exoritur), contumelia, calumniis, injuriarum memoria, mendacio, parjurio, fructum decerpimus, hunc scilicet vermem qui nunquam moritur, animamque nostram corrodit intime et insatiabiliter. Quoniam corrupimus charitatis recti tudinem, tortuosam et obliquam fecimus illam, ac per odium nobis sponte nostra malum illum vermem condidimus, ac pejorem tortuositatem per menda- cium nobis effodimus, ob quam Deo qui rectus et probus est conjuncti non sumus. Ipse namque ait per sanctum prophetam David: «Non adhæsit mihi cor tortuosum ". » Digna itaque factis recipimus, potiusque digna consilii et affectus nostri præmia referimus. Pro voluptatis igne, ignem gehenna ; pro tenebris ignorantiae et fallaciæ temporaneæ, tenebras æternas, et vermem ultorem qui nunquam moritur; pro verme illo qui per odium et menda- cium, cor obliquum et tortuosum reddidit, et pro genarum lascivo strepitu, ardoris illius strepitum stridoremque dentium: pro elatione inanis super- biæ, et pro effusione illa, absorptionen, immensam voraginem et loci angustias. Denique, ut uno verbo dicam, pro singulis sponte admissis malis, congruum licet invite supplicium merito luimus. nis ignem non exstinguimus jejunio, vigiliis, divi- norum eloquiorum meditatione quibus probe et ſacillime restinguitur ignis, ut ne hoc jam igne tor- reremus. Quid quod non assuevimus videre, audire, loqui secundum naturam ; ne jam in hac caligine C altissimoque silentio degeremus; sed luce, verbo et sapientia Dei, cum sanctis nos etiam frueremur, divinam gloriam contemplantes, audientes, canen- tes? Aut quid est quod odii spontanei vermem cha - ritate non enecavimus, quid non veritate menda- cium delevimus? jam certe hoc ardenti verme liberi essemus, necnon reliquis quæ miseriam nostram distinent vitam. Justum est Dei judicium. Nequa- quam invenimus quod quæsivimus, nec aperitur nobis janua regni cœlorum. Quia enim bonoruin januam factis nostris non pulsavimus, bonorum æternorum non accipimus possessionem. Quia scientiæ gratiam precibus non postulavimus (nul- lus quippe nobis fuit divinorum amor; sed mente nostra terrenis irretita, totam vitam nostram cor- rupimus), illa quidem omnia transierunt, verbum autem ultionis horumce scelerum manet in æter- num, nec unquam præteribit. quodam edidicerint, quæ sit divinæ justitiæ vis, poenitentes, mutuo colloquentur. Ego vero qui sum miser, quibus fultus operibus sperabo ab horrenda eripi damnatione? Cum vacuus sim omni virtute, omni scientia, timeo ne ligatis manibus pedibusque projiciar in terram tenebrosam et caliginosam, in Psal. c, 4. (87' D 5. O miseriam nostram ! heu miseri nos, qui car- 6. Hæc illi cum ex malis suis quasi exemplari 5. Ὢ τῆς ἐλεεινότητος ἡμῶν! ἡμᾶς τοὺς ἀθλίους, 6. Καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνοι τῆς θείας δικαιοσύνης μετ

καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν μίσους, φθόνου Β ὁ δὲ τῆς ἐπ' αὐτοῖς δίκης λόγος μένει διὰ παντὸς Ψύρου. τε καὶ δόλου, καὶ ὑποκρίσεως (ἐξ ὧν καὶ δι' ὧν ὁ φθόνος), λοιδορίας τε καὶ συκοφαντίας, καὶ μνησικα- κίας, καὶ ψεύδους, καὶ ἐπιορκίας δρεπόμεθα καρπὸν, τοῦτον τὸν ἀκοίμητον σκώληκα τὸ βάθος ἡμῶν τῆς ψυχῆς ἀκορέστως ἐσθίοντα. Ἐπειδὴ τῆς ἀγάπης τὸ εὐθὲς, διαφθείραντες αὐτήν, ἐσκαμβώσαμεν, κακὸν διὰ μίσους αὐτοῖς ἑκούσιον δημιουργήσαντες σκώ- ληκα, καὶ πονηροτέραν σκαμβότητα διὰ ψεύδους βρύ ξαντες, δι' ἣν τῷ Θεῷ τῷ εὐθεῖ καὶ ὀρθῷ οὐχ ἡνώ θημεν. Αὐτὸς γὰρ εἶπε διὰ τοῦ ἁγίου Δαβίδ τοῦ προ- φήτου· « Οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή. "Αξια τοιγαροῦν ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν· μᾶλλον δὲ τῆς οἰκείας κατὰ πρόθεσιν διαθέσεως ἄξια κομιζόμεθα τὰ ἐπίχειρα· πυρὸς ἡδονῆς πῦρ γεέννης, καὶ σκότους ἀγνοίας καὶ ἀπάτης προσκαίρου σκότος αἰώνιον καὶ σκώληκα κολαστικόν τε καὶ ἀκοίμητον· σκώληκος του διὰ μίσους καὶ ψεύδους τὴν καρδίαν σκολιώσαντος και σκαμβώσαντος, καὶ ψόφους (87') παρειῶν ἀσελγούς, βράσματος ψόφον καὶ ὀδόντων βρυγμόν· καὶ ὕψους ὑπερηφανίας ματαίας καὶ διαχύσεως πόσιν καὶ βάθος ἀχανὲς καὶ στενότητα τήξεως, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐκά- στου τῶν ἑκουσίων ἡμῶν κακῶν τὴν ἑκάστου προσφο ρὰν καὶ ἀκούσιον τιμωρίαν δικαίως ἀντιλαμβάνομεν. μὴ κατασβέσαι τὸ πῦρ τῆς σαρκὸς διὰ νηστείας καὶ ἀγρυπνίας καὶ τῆς τῶν θείων λογίων μελέτης, καλῶν ὄντων καὶ εὐμαρῶν τοῦ πυρὸς σβεστηρίων, καὶ μὴ τούτῳ νῦν τῷ πυρὶ τηγανίζεσθαι. Τί μὴ κατὰ φύσιν ὁρᾷν τε καὶ ἀκούειν καὶ λαλεῖν τὴν γλῶτταν εἰθίσα- μεν, ἵνα μὴ τοῦτον ἔχωμεν νῦν τὸν ζόφον καὶ τὴν βαρυτάτην σιγήν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ λόγου καὶ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀπολαύωμεν, ὡς τῆς θείας γενόμενοι δόξης θεαταί καὶ ἀκουσταὶ καὶ ὑμνῳδοί ; "Η δι' ἀγάπης τὸν ἑκούσιον τοῦ μίσους ἐνεκρώσαμεν σκώληκα, καὶ δι' ἀληθείας τὸ ψεῦδος ἠφανίσαμεν; νῦν ἂν τούτου τοῦ καυστικοῦ καθεστήκαμεν ἐλεύθεροι σκώληκος, καὶ τῶν λοιπῶν νῦν ὅσα τὴν ἡμῶν συνέχει δεινοτάτην ζωήν. Δικαία ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ. Οὐχ εὑρίσκομεν ὅπερ ἐζητήσαμεν, οὐκ ἀνοίγεται ἡμῖν θύρα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν θύραν τῶν ἀγαθῶν διὰ πράξεως οὐκ ἐκρούσαμεν, οὐ λαμβάνομεν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν· ἐπειδὴ δι' εὐχῆς τὴν χάριν τῆς γνώ σεως οὐκ ᾐτήσαμεν· οὐδένα γὰρ τῶν θείων είχομεν Έρωτα, ἀλλὰ, τοῖς γηίνοις τὸν νοῦν καταδήσαντες, πᾶσαν αὐτοῖς ἡμῖν τὴν ζωὴν συνεφθείραμεν ·) και κεῖνα μὲν πάντα καπνοῦ δίκην ἀφανισθέντα παρῆλθεν ἀπαρόδευτος. ταμανθάνοντες, ἐξ ὧν πάσχουσι τὴν δύναμιν, ὡς τύπῳ περιλαβεῖν, ἀλλήλοις διαλεχθήσονται. Ἐγώ δὲ τίς γενόμενος τάλας, τίσιν ἐρειδόμενος πράξεσιν ἐλπίσω τῆς φοβερᾶς ἐξαιρεθῆναι κατακρίσεως ; Πάν σης ἀρετῆς καὶ πάσης γνώσεως υπάρχων ἔρημος, δέδοικα μὴ δεθείς χεῖρας καὶ πόδας ῥιφῶ εἰς γῆν σκου S. ATHANASIUS. SPURIA. - terno, invidia, dolo item et hypocrisi ( quibus et per quæ invidia exoritur), contumelia, calumniis, injuriarum memoria, mendacio, parjurio, fructum decerpimus, hunc scilicet vermem qui nunquam moritur, animamque nostram corrodit intime et insatiabiliter. Quoniam corrupimus charitatis recti tudinem, tortuosam et obliquam fecimus illam, ac per odium nobis sponte nostra malum illum vermem condidimus, ac pejorem tortuositatem per menda- cium nobis effodimus, ob quam Deo qui rectus et probus est conjuncti non sumus. Ipse namque ait per sanctum prophetam David: «Non adhæsit mihi cor tortuosum ". » Digna itaque factis recipimus, potiusque digna consilii et affectus nostri præmia referimus. Pro voluptatis igne, ignem gehenna ; pro tenebris ignorantiae et fallaciæ temporaneæ, tenebras æternas, et vermem ultorem qui nunquam moritur; pro verme illo qui per odium et menda- cium, cor obliquum et tortuosum reddidit, et pro genarum lascivo strepitu, ardoris illius strepitum stridoremque dentium: pro elatione inanis super- biæ, et pro effusione illa, absorptionen, immensam voraginem et loci angustias. Denique, ut uno verbo dicam, pro singulis sponte admissis malis, congruum licet invite supplicium merito luimus. nis ignem non exstinguimus jejunio, vigiliis, divi- norum eloquiorum meditatione quibus probe et ſacillime restinguitur ignis, ut ne hoc jam igne tor- reremus. Quid quod non assuevimus videre, audire, loqui secundum naturam ; ne jam in hac caligine C altissimoque silentio degeremus; sed luce, verbo et sapientia Dei, cum sanctis nos etiam frueremur, divinam gloriam contemplantes, audientes, canen- tes? Aut quid est quod odii spontanei vermem cha - ritate non enecavimus, quid non veritate menda- cium delevimus? jam certe hoc ardenti verme liberi essemus, necnon reliquis quæ miseriam nostram distinent vitam. Justum est Dei judicium. Nequa- quam invenimus quod quæsivimus, nec aperitur nobis janua regni cœlorum. Quia enim bonoruin januam factis nostris non pulsavimus, bonorum æternorum non accipimus possessionem. Quia scientiæ gratiam precibus non postulavimus (nul- lus quippe nobis fuit divinorum amor; sed mente nostra terrenis irretita, totam vitam nostram cor- rupimus), illa quidem omnia transierunt, verbum autem ultionis horumce scelerum manet in æter- num, nec unquam præteribit. quodam edidicerint, quæ sit divinæ justitiæ vis, poenitentes, mutuo colloquentur. Ego vero qui sum miser, quibus fultus operibus sperabo ab horrenda eripi damnatione? Cum vacuus sim omni virtute, omni scientia, timeo ne ligatis manibus pedibusque projiciar in terram tenebrosam et caliginosam, in Psal. c, 4. (87' D 5. O miseriam nostram ! heu miseri nos, qui car- 6. Hæc illi cum ex malis suis quasi exemplari 5. Ὢ τῆς ἐλεεινότητος ἡμῶν! ἡμᾶς τοὺς ἀθλίους, 6. Καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνοι τῆς θείας δικαιοσύνης μετ

καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν μίσους, φθόνου Β ὁ δὲ τῆς ἐπ' αὐτοῖς δίκης λόγος μένει διὰ παντὸς Ψύρου. τε καὶ δόλου, καὶ ὑποκρίσεως (ἐξ ὧν καὶ δι' ὧν ὁ φθόνος), λοιδορίας τε καὶ συκοφαντίας, καὶ μνησικα- κίας, καὶ ψεύδους, καὶ ἐπιορκίας δρεπόμεθα καρπὸν, τοῦτον τὸν ἀκοίμητον σκώληκα τὸ βάθος ἡμῶν τῆς ψυχῆς ἀκορέστως ἐσθίοντα. Ἐπειδὴ τῆς ἀγάπης τὸ εὐθὲς, διαφθείραντες αὐτήν, ἐσκαμβώσαμεν, κακὸν διὰ μίσους αὐτοῖς ἑκούσιον δημιουργήσαντες σκώ- ληκα, καὶ πονηροτέραν σκαμβότητα διὰ ψεύδους βρύ ξαντες, δι' ἣν τῷ Θεῷ τῷ εὐθεῖ καὶ ὀρθῷ οὐχ ἡνώ θημεν. Αὐτὸς γὰρ εἶπε διὰ τοῦ ἁγίου Δαβίδ τοῦ προ- φήτου· « Οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή. "Αξια τοιγαροῦν ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν· μᾶλλον δὲ τῆς οἰκείας κατὰ πρόθεσιν διαθέσεως ἄξια κομιζόμεθα τὰ ἐπίχειρα· πυρὸς ἡδονῆς πῦρ γεέννης, καὶ σκότους ἀγνοίας καὶ ἀπάτης προσκαίρου σκότος αἰώνιον καὶ σκώληκα κολαστικόν τε καὶ ἀκοίμητον· σκώληκος του διὰ μίσους καὶ ψεύδους τὴν καρδίαν σκολιώσαντος και σκαμβώσαντος, καὶ ψόφους (87') παρειῶν ἀσελγούς, βράσματος ψόφον καὶ ὀδόντων βρυγμόν· καὶ ὕψους ὑπερηφανίας ματαίας καὶ διαχύσεως πόσιν καὶ βάθος ἀχανὲς καὶ στενότητα τήξεως, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐκά- στου τῶν ἑκουσίων ἡμῶν κακῶν τὴν ἑκάστου προσφο ρὰν καὶ ἀκούσιον τιμωρίαν δικαίως ἀντιλαμβάνομεν. μὴ κατασβέσαι τὸ πῦρ τῆς σαρκὸς διὰ νηστείας καὶ ἀγρυπνίας καὶ τῆς τῶν θείων λογίων μελέτης, καλῶν ὄντων καὶ εὐμαρῶν τοῦ πυρὸς σβεστηρίων, καὶ μὴ τούτῳ νῦν τῷ πυρὶ τηγανίζεσθαι. Τί μὴ κατὰ φύσιν ὁρᾷν τε καὶ ἀκούειν καὶ λαλεῖν τὴν γλῶτταν εἰθίσα- μεν, ἵνα μὴ τοῦτον ἔχωμεν νῦν τὸν ζόφον καὶ τὴν βαρυτάτην σιγήν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ λόγου καὶ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀπολαύωμεν, ὡς τῆς θείας γενόμενοι δόξης θεαταί καὶ ἀκουσταὶ καὶ ὑμνῳδοί ; "Η δι' ἀγάπης τὸν ἑκούσιον τοῦ μίσους ἐνεκρώσαμεν σκώληκα, καὶ δι' ἀληθείας τὸ ψεῦδος ἠφανίσαμεν; νῦν ἂν τούτου τοῦ καυστικοῦ καθεστήκαμεν ἐλεύθεροι σκώληκος, καὶ τῶν λοιπῶν νῦν ὅσα τὴν ἡμῶν συνέχει δεινοτάτην ζωήν. Δικαία ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ. Οὐχ εὑρίσκομεν ὅπερ ἐζητήσαμεν, οὐκ ἀνοίγεται ἡμῖν θύρα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν θύραν τῶν ἀγαθῶν διὰ πράξεως οὐκ ἐκρούσαμεν, οὐ λαμβάνομεν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν· ἐπειδὴ δι' εὐχῆς τὴν χάριν τῆς γνώ σεως οὐκ ᾐτήσαμεν· οὐδένα γὰρ τῶν θείων είχομεν Έρωτα, ἀλλὰ, τοῖς γηίνοις τὸν νοῦν καταδήσαντες, πᾶσαν αὐτοῖς ἡμῖν τὴν ζωὴν συνεφθείραμεν ·) και κεῖνα μὲν πάντα καπνοῦ δίκην ἀφανισθέντα παρῆλθεν ἀπαρόδευτος. ταμανθάνοντες, ἐξ ὧν πάσχουσι τὴν δύναμιν, ὡς τύπῳ περιλαβεῖν, ἀλλήλοις διαλεχθήσονται. Ἐγώ δὲ τίς γενόμενος τάλας, τίσιν ἐρειδόμενος πράξεσιν ἐλπίσω τῆς φοβερᾶς ἐξαιρεθῆναι κατακρίσεως ; Πάν σης ἀρετῆς καὶ πάσης γνώσεως υπάρχων ἔρημος, δέδοικα μὴ δεθείς χεῖρας καὶ πόδας ῥιφῶ εἰς γῆν σκου S. ATHANASIUS. SPURIA. - terno, invidia, dolo item et hypocrisi ( quibus et per quæ invidia exoritur), contumelia, calumniis, injuriarum memoria, mendacio, parjurio, fructum decerpimus, hunc scilicet vermem qui nunquam moritur, animamque nostram corrodit intime et insatiabiliter. Quoniam corrupimus charitatis recti tudinem, tortuosam et obliquam fecimus illam, ac per odium nobis sponte nostra malum illum vermem condidimus, ac pejorem tortuositatem per menda- cium nobis effodimus, ob quam Deo qui rectus et probus est conjuncti non sumus. Ipse namque ait per sanctum prophetam David: «Non adhæsit mihi cor tortuosum ". » Digna itaque factis recipimus, potiusque digna consilii et affectus nostri præmia referimus. Pro voluptatis igne, ignem gehenna ; pro tenebris ignorantiae et fallaciæ temporaneæ, tenebras æternas, et vermem ultorem qui nunquam moritur; pro verme illo qui per odium et menda- cium, cor obliquum et tortuosum reddidit, et pro genarum lascivo strepitu, ardoris illius strepitum stridoremque dentium: pro elatione inanis super- biæ, et pro effusione illa, absorptionen, immensam voraginem et loci angustias. Denique, ut uno verbo dicam, pro singulis sponte admissis malis, congruum licet invite supplicium merito luimus. nis ignem non exstinguimus jejunio, vigiliis, divi- norum eloquiorum meditatione quibus probe et ſacillime restinguitur ignis, ut ne hoc jam igne tor- reremus. Quid quod non assuevimus videre, audire, loqui secundum naturam ; ne jam in hac caligine C altissimoque silentio degeremus; sed luce, verbo et sapientia Dei, cum sanctis nos etiam frueremur, divinam gloriam contemplantes, audientes, canen- tes? Aut quid est quod odii spontanei vermem cha - ritate non enecavimus, quid non veritate menda- cium delevimus? jam certe hoc ardenti verme liberi essemus, necnon reliquis quæ miseriam nostram distinent vitam. Justum est Dei judicium. Nequa- quam invenimus quod quæsivimus, nec aperitur nobis janua regni cœlorum. Quia enim bonoruin januam factis nostris non pulsavimus, bonorum æternorum non accipimus possessionem. Quia scientiæ gratiam precibus non postulavimus (nul- lus quippe nobis fuit divinorum amor; sed mente nostra terrenis irretita, totam vitam nostram cor- rupimus), illa quidem omnia transierunt, verbum autem ultionis horumce scelerum manet in æter- num, nec unquam præteribit. quodam edidicerint, quæ sit divinæ justitiæ vis, poenitentes, mutuo colloquentur. Ego vero qui sum miser, quibus fultus operibus sperabo ab horrenda eripi damnatione? Cum vacuus sim omni virtute, omni scientia, timeo ne ligatis manibus pedibusque projiciar in terram tenebrosam et caliginosam, in Psal. c, 4. (87' D 5. O miseriam nostram ! heu miseri nos, qui car- 6. Hæc illi cum ex malis suis quasi exemplari 5. Ὢ τῆς ἐλεεινότητος ἡμῶν! ἡμᾶς τοὺς ἀθλίους, 6. Καὶ ταῦτα μὲν ἐκεῖνοι τῆς θείας δικαιοσύνης μετ