Κεφάλαιά τινα ὀφείλοντα ἐπίστασθαι τοῖς, ὡς ἐξὸν ἀνθρωπίνω νοί, βουλομένοις γνῶναι τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΠΕΡΙ ΟΡΩΝ. τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, συλλεγέντες από τε Κλήμεντος καὶ ἑτέρων ὁσίων ἀνδρῶν καὶ μακαρίων Πατέρων· οὓς δεῖ πρὸ παντὸς ἑτέρου μαθήματος μετιέναι καὶ ἐνστηθίζειν, τὸν τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας βουλόμενον, καὶ πάντα ἄνθρωπον ὀρθοδόξω; φρονοῦντα, καὶ πίστιν πρὸς Θεὸν τὴν εἰλικρινῆ ἐσχηκότα. χρὴ, ὅτιπερ πᾶν τὸ οἰονοῦν ζήτημα ἢ ἐρώτημα τρεῖς τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἐξετάσεις ἔχει· οἷον τί ἐστι τόδε πράγμα, καὶ κατὰ τί εἴρηται τόδε, καὶ (οσαχῶς) νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε. Καὶ ὅτε μὲν ἐρωτῶμεν, τί ἐστι τόδε, πρόδηλον, ὅτι τὸν ὅρον ζητοῦμεν τοῦ πράγματος· ὅταν δὲ λέγωμεν, κατὰ τί εἴρηται τόδε ; τὴν ἐτυμολογίαν τοῦ ὀνόματος ἀπαιτοῦμεν. Ηνίκα δὲ λέγομεν, ὁσαχῶς νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε ; πρόδηλον, ὅτι πόσα ζητοῦμεν τὰ σημαινόμενα τοῦ ὀνόματος. Ὁ γοῦν ἐκτὸς εἰδήσεως τῶν ὅρων δογματίζειν ἐπι χειρῶν οὐδὲν διαφέρει τυφλοῦ ὁδοιπόρου ὧδε κἀκεῖσε πλαζομένου. Εἰρητέον τοίνυν τῶν προειρημένων τρό των τριχῶς ποιεῖσθαι τὴν ἐξέτασιν. Α τὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁριζόμενος· ὥστε μόνος ὄρος τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ Θεός. Ὅρος ἐστὶ λόγος σύντομος δηλω τικὸς τῆς φύσεως τοῦ ὑποκειμένου πράγματος. Οροι δὲ λέγονται, ὡς ὁράσεις καὶ ὀφθαλμοὶ τῶν πραγμάτων τυγχάνοντες, καὶ ὡς διορίζοντες συντόμως τὴν τοῦ νοητοῦ δύναμιν. Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐστιν οὐσία ἐκ σαρκὸς καὶ ψυχῆς, καὶ λόγου καὶ αἵματος, καὶ στοι χείων, καὶ ἑτέρων πλειόνων συνισταμένη. Ἡμεῖς δὲ περιορίζομεν ταῦτα, καὶ συντόμως λέγομεν διὰ τοῦ δρου, ὅτι Ο άνθρωπός ἐστι ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Λέγεται καὶ πάλιν τὸ ἐντελὲς ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου ἀνορθοπεριπατητικόν. Συνέκοψαν δὲ οἱ ὀνοματοθέται την πολυλεξίαν, καὶ ὀνόμασαν αὐτὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν συντομολογίαν. Ανορθοπεριπατητικὸν δὲ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ τα άλογα ζώα περιπατοῦντα, κλίνοντα τὴν κεφαλὴν βλέπουσι κάτω πρὸς τὴν γῆν· ὁ δὲ ἄνθρωπος περι- πατῶν βλέπει καὶ θεωρεῖ τὰ ἄνω. Εν συγκοπή δὲ ὀνομάζεται ἄνθρωπος. Πάλιν ἄνθρωπος λέγεται, διὰ τὸ ἄνω ἀθρεῖν τὸν ὦπα· τοῦτ᾽ ἔστι διὰ τὸ ἄνω θεω ρεῖν τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν τὴν ἐνέργειαν. Ο γὰρ ἐφθαλμὸς καὶ ὁ νοῦς πάντοτε ἄνω ὁρᾷ. Καὶ τούτου χάριν είρηται ὄρος· ὅτι περιορίζει καὶ συγκόπτει την πολυλεξίαν, καὶ ποιεῖ σύντομον την μακρο λυγίαν. πεντὸς πράγματος. Ἐκ πολλῶν δὲ ὀλίγους τοὺς κυ- ὅροι, δράσεις, ἀνορθοπεριπατητικόν, ἄνθρωπον, ἄνθρωπος LIBER DE DEFINITIONIBUS. In manuscripto porro Colbert. 6753, opusculum habetur hoc titulo : Capita quædam quæ scire oportet eos, qui, ut fert facultas mentis humanæ, nosse volunt mysterium Incarnationis Verbi. Isthic multa habentur, quæ in his quoque Definitionibus leguntur, suisque locis adnotavimus. C D EJUSDEM, DE DEFINITIONIBUS. catholicæ Ecclesiæ, collectæ ex Clemente, aliisque sanctis viris, beatisque Patribus: quas præ aliis omnibus disciplinis, adire atque animo complecti oportet eum qui, Deo juvante, verbo veritatis præ- esse voluerit; necnou quisquis orthodoxam tenet sententiam, sinceramque fidem habet erga Deum. convenit, quamlibet quaestionem et interrogatio- nem tres habere interrogationes, et perquisitiones: nempe, quid res sit : quæ sit causa noninis ejus : quot modis intelligatur. Cum vero interrogamus : Quid il- lud est ? palam est nos rei definitionem quærere. Cum dicimus autem: Qua de causa sic vocatur? no- minis etymologiam postulamus. Ubi vero scisci- tamur, Quotuplici modo hoc nomen intelligitur? propalam est nos querere, quot sint nomi nis significata. Quisque ergo absque definitionum notitia, docere aggreditur, is nihil differt a caco viatore bac illac errante. Dicendum ita- que tribus hisce modis inquisitionem haberi opor- tere. definit et a nullo definitur. Quapropter solus Deus definitio definitionum est. Definitio est oratio bre- vis, propositæ rei naturam explicans. Dicuntur- que seu definitiones, quasi seu in- spectiones atque oculi rerum, et quod breviter definiant intelligibilis rei virtutem. Etenim homo est substantia, carne, anima, ratione, sanguine, elementis, aliisque multis constans. Nos autem illa circumscribimus, et paucis per definitionem dicimus : Homo est animal rationale, mortale, mentis et scientiæ capax. Dicitur autem ipsum integrum hominis nomen, id est, erecto corpore incedens. Abbreviarunt au- tem qui rebus indidere nomina, vocis prolixitatem, el vocarunt eum, id est, hominem, brevitatis causa. Dicitur autem erecto corpore ince- dens, homo, quoniam bruta animantia cum ince- dunt, prono capite, inferius in terram respiciunt ; homo vero, dum graditur, superna videt et contemplatur. Per syncopen autem voca- tur. llomo rursum dicitur, quod vultus ejus sur- sum aspiciat, id est quod oculorum nostrorum acie, sursum aspiciamus. Oculus enim atque mens sursum semper respicit. Atque ideo dicitur definitio, quia definit et abbreviat multitudinem vocum, et prolixitatem orationis decurtat. que rei definitiones. Ex multis autem paucas atque 1. Όροι διάφοροι κατὰ τὴν παράδοσιν καὶ πίστιν 2. Πρὸς δὲ ἀκριβεστέραν παράδοσιν ἐκεῖνο εἰδέναι 3. Προς τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ πάντα μὲν ὁρίζων, απ 4. Πολλοὶ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἀναρίθμητοι ὅροι περὶ 1. Variæ definitiones juxta traditionem fidemque 2. Ad accuratiorem porro traditionem, scire 3. Definitio definitionum ea est, quæ omnia 4. Multæ igitur atque innumera sunt cujuscun-

Κεφάλαιά τινα ὀφείλοντα ἐπίστασθαι τοῖς, ὡς ἐξὸν ἀνθρωπίνω νοί, βουλομένοις γνῶναι τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΠΕΡΙ ΟΡΩΝ. τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, συλλεγέντες από τε Κλήμεντος καὶ ἑτέρων ὁσίων ἀνδρῶν καὶ μακαρίων Πατέρων· οὓς δεῖ πρὸ παντὸς ἑτέρου μαθήματος μετιέναι καὶ ἐνστηθίζειν, τὸν τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας βουλόμενον, καὶ πάντα ἄνθρωπον ὀρθοδόξω; φρονοῦντα, καὶ πίστιν πρὸς Θεὸν τὴν εἰλικρινῆ ἐσχηκότα. χρὴ, ὅτιπερ πᾶν τὸ οἰονοῦν ζήτημα ἢ ἐρώτημα τρεῖς τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἐξετάσεις ἔχει· οἷον τί ἐστι τόδε πράγμα, καὶ κατὰ τί εἴρηται τόδε, καὶ (οσαχῶς) νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε. Καὶ ὅτε μὲν ἐρωτῶμεν, τί ἐστι τόδε, πρόδηλον, ὅτι τὸν ὅρον ζητοῦμεν τοῦ πράγματος· ὅταν δὲ λέγωμεν, κατὰ τί εἴρηται τόδε ; τὴν ἐτυμολογίαν τοῦ ὀνόματος ἀπαιτοῦμεν. Ηνίκα δὲ λέγομεν, ὁσαχῶς νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε ; πρόδηλον, ὅτι πόσα ζητοῦμεν τὰ σημαινόμενα τοῦ ὀνόματος. Ὁ γοῦν ἐκτὸς εἰδήσεως τῶν ὅρων δογματίζειν ἐπι χειρῶν οὐδὲν διαφέρει τυφλοῦ ὁδοιπόρου ὧδε κἀκεῖσε πλαζομένου. Εἰρητέον τοίνυν τῶν προειρημένων τρό των τριχῶς ποιεῖσθαι τὴν ἐξέτασιν. Α τὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁριζόμενος· ὥστε μόνος ὄρος τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ Θεός. Ὅρος ἐστὶ λόγος σύντομος δηλω τικὸς τῆς φύσεως τοῦ ὑποκειμένου πράγματος. Οροι δὲ λέγονται, ὡς ὁράσεις καὶ ὀφθαλμοὶ τῶν πραγμάτων τυγχάνοντες, καὶ ὡς διορίζοντες συντόμως τὴν τοῦ νοητοῦ δύναμιν. Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐστιν οὐσία ἐκ σαρκὸς καὶ ψυχῆς, καὶ λόγου καὶ αἵματος, καὶ στοι χείων, καὶ ἑτέρων πλειόνων συνισταμένη. Ἡμεῖς δὲ περιορίζομεν ταῦτα, καὶ συντόμως λέγομεν διὰ τοῦ δρου, ὅτι Ο άνθρωπός ἐστι ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Λέγεται καὶ πάλιν τὸ ἐντελὲς ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου ἀνορθοπεριπατητικόν. Συνέκοψαν δὲ οἱ ὀνοματοθέται την πολυλεξίαν, καὶ ὀνόμασαν αὐτὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν συντομολογίαν. Ανορθοπεριπατητικὸν δὲ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ τα άλογα ζώα περιπατοῦντα, κλίνοντα τὴν κεφαλὴν βλέπουσι κάτω πρὸς τὴν γῆν· ὁ δὲ ἄνθρωπος περι- πατῶν βλέπει καὶ θεωρεῖ τὰ ἄνω. Εν συγκοπή δὲ ὀνομάζεται ἄνθρωπος. Πάλιν ἄνθρωπος λέγεται, διὰ τὸ ἄνω ἀθρεῖν τὸν ὦπα· τοῦτ᾽ ἔστι διὰ τὸ ἄνω θεω ρεῖν τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν τὴν ἐνέργειαν. Ο γὰρ ἐφθαλμὸς καὶ ὁ νοῦς πάντοτε ἄνω ὁρᾷ. Καὶ τούτου χάριν είρηται ὄρος· ὅτι περιορίζει καὶ συγκόπτει την πολυλεξίαν, καὶ ποιεῖ σύντομον την μακρο λυγίαν. πεντὸς πράγματος. Ἐκ πολλῶν δὲ ὀλίγους τοὺς κυ- ὅροι, δράσεις, ἀνορθοπεριπατητικόν, ἄνθρωπον, ἄνθρωπος LIBER DE DEFINITIONIBUS. In manuscripto porro Colbert. 6753, opusculum habetur hoc titulo : Capita quædam quæ scire oportet eos, qui, ut fert facultas mentis humanæ, nosse volunt mysterium Incarnationis Verbi. Isthic multa habentur, quæ in his quoque Definitionibus leguntur, suisque locis adnotavimus. C D EJUSDEM, DE DEFINITIONIBUS. catholicæ Ecclesiæ, collectæ ex Clemente, aliisque sanctis viris, beatisque Patribus: quas præ aliis omnibus disciplinis, adire atque animo complecti oportet eum qui, Deo juvante, verbo veritatis præ- esse voluerit; necnou quisquis orthodoxam tenet sententiam, sinceramque fidem habet erga Deum. convenit, quamlibet quaestionem et interrogatio- nem tres habere interrogationes, et perquisitiones: nempe, quid res sit : quæ sit causa noninis ejus : quot modis intelligatur. Cum vero interrogamus : Quid il- lud est ? palam est nos rei definitionem quærere. Cum dicimus autem: Qua de causa sic vocatur? no- minis etymologiam postulamus. Ubi vero scisci- tamur, Quotuplici modo hoc nomen intelligitur? propalam est nos querere, quot sint nomi nis significata. Quisque ergo absque definitionum notitia, docere aggreditur, is nihil differt a caco viatore bac illac errante. Dicendum ita- que tribus hisce modis inquisitionem haberi opor- tere. definit et a nullo definitur. Quapropter solus Deus definitio definitionum est. Definitio est oratio bre- vis, propositæ rei naturam explicans. Dicuntur- que seu definitiones, quasi seu in- spectiones atque oculi rerum, et quod breviter definiant intelligibilis rei virtutem. Etenim homo est substantia, carne, anima, ratione, sanguine, elementis, aliisque multis constans. Nos autem illa circumscribimus, et paucis per definitionem dicimus : Homo est animal rationale, mortale, mentis et scientiæ capax. Dicitur autem ipsum integrum hominis nomen, id est, erecto corpore incedens. Abbreviarunt au- tem qui rebus indidere nomina, vocis prolixitatem, el vocarunt eum, id est, hominem, brevitatis causa. Dicitur autem erecto corpore ince- dens, homo, quoniam bruta animantia cum ince- dunt, prono capite, inferius in terram respiciunt ; homo vero, dum graditur, superna videt et contemplatur. Per syncopen autem voca- tur. llomo rursum dicitur, quod vultus ejus sur- sum aspiciat, id est quod oculorum nostrorum acie, sursum aspiciamus. Oculus enim atque mens sursum semper respicit. Atque ideo dicitur definitio, quia definit et abbreviat multitudinem vocum, et prolixitatem orationis decurtat. que rei definitiones. Ex multis autem paucas atque 1. Όροι διάφοροι κατὰ τὴν παράδοσιν καὶ πίστιν 2. Πρὸς δὲ ἀκριβεστέραν παράδοσιν ἐκεῖνο εἰδέναι 3. Προς τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ πάντα μὲν ὁρίζων, απ 4. Πολλοὶ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἀναρίθμητοι ὅροι περὶ 1. Variæ definitiones juxta traditionem fidemque 2. Ad accuratiorem porro traditionem, scire 3. Definitio definitionum ea est, quæ omnia 4. Multæ igitur atque innumera sunt cujuscun-

Κεφάλαιά τινα ὀφείλοντα ἐπίστασθαι τοῖς, ὡς ἐξὸν ἀνθρωπίνω νοί, βουλομένοις γνῶναι τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΠΕΡΙ ΟΡΩΝ. τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, συλλεγέντες από τε Κλήμεντος καὶ ἑτέρων ὁσίων ἀνδρῶν καὶ μακαρίων Πατέρων· οὓς δεῖ πρὸ παντὸς ἑτέρου μαθήματος μετιέναι καὶ ἐνστηθίζειν, τὸν τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας βουλόμενον, καὶ πάντα ἄνθρωπον ὀρθοδόξω; φρονοῦντα, καὶ πίστιν πρὸς Θεὸν τὴν εἰλικρινῆ ἐσχηκότα. χρὴ, ὅτιπερ πᾶν τὸ οἰονοῦν ζήτημα ἢ ἐρώτημα τρεῖς τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἐξετάσεις ἔχει· οἷον τί ἐστι τόδε πράγμα, καὶ κατὰ τί εἴρηται τόδε, καὶ (οσαχῶς) νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε. Καὶ ὅτε μὲν ἐρωτῶμεν, τί ἐστι τόδε, πρόδηλον, ὅτι τὸν ὅρον ζητοῦμεν τοῦ πράγματος· ὅταν δὲ λέγωμεν, κατὰ τί εἴρηται τόδε ; τὴν ἐτυμολογίαν τοῦ ὀνόματος ἀπαιτοῦμεν. Ηνίκα δὲ λέγομεν, ὁσαχῶς νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε ; πρόδηλον, ὅτι πόσα ζητοῦμεν τὰ σημαινόμενα τοῦ ὀνόματος. Ὁ γοῦν ἐκτὸς εἰδήσεως τῶν ὅρων δογματίζειν ἐπι χειρῶν οὐδὲν διαφέρει τυφλοῦ ὁδοιπόρου ὧδε κἀκεῖσε πλαζομένου. Εἰρητέον τοίνυν τῶν προειρημένων τρό των τριχῶς ποιεῖσθαι τὴν ἐξέτασιν. Α τὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁριζόμενος· ὥστε μόνος ὄρος τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ Θεός. Ὅρος ἐστὶ λόγος σύντομος δηλω τικὸς τῆς φύσεως τοῦ ὑποκειμένου πράγματος. Οροι δὲ λέγονται, ὡς ὁράσεις καὶ ὀφθαλμοὶ τῶν πραγμάτων τυγχάνοντες, καὶ ὡς διορίζοντες συντόμως τὴν τοῦ νοητοῦ δύναμιν. Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐστιν οὐσία ἐκ σαρκὸς καὶ ψυχῆς, καὶ λόγου καὶ αἵματος, καὶ στοι χείων, καὶ ἑτέρων πλειόνων συνισταμένη. Ἡμεῖς δὲ περιορίζομεν ταῦτα, καὶ συντόμως λέγομεν διὰ τοῦ δρου, ὅτι Ο άνθρωπός ἐστι ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Λέγεται καὶ πάλιν τὸ ἐντελὲς ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου ἀνορθοπεριπατητικόν. Συνέκοψαν δὲ οἱ ὀνοματοθέται την πολυλεξίαν, καὶ ὀνόμασαν αὐτὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν συντομολογίαν. Ανορθοπεριπατητικὸν δὲ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ τα άλογα ζώα περιπατοῦντα, κλίνοντα τὴν κεφαλὴν βλέπουσι κάτω πρὸς τὴν γῆν· ὁ δὲ ἄνθρωπος περι- πατῶν βλέπει καὶ θεωρεῖ τὰ ἄνω. Εν συγκοπή δὲ ὀνομάζεται ἄνθρωπος. Πάλιν ἄνθρωπος λέγεται, διὰ τὸ ἄνω ἀθρεῖν τὸν ὦπα· τοῦτ᾽ ἔστι διὰ τὸ ἄνω θεω ρεῖν τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν τὴν ἐνέργειαν. Ο γὰρ ἐφθαλμὸς καὶ ὁ νοῦς πάντοτε ἄνω ὁρᾷ. Καὶ τούτου χάριν είρηται ὄρος· ὅτι περιορίζει καὶ συγκόπτει την πολυλεξίαν, καὶ ποιεῖ σύντομον την μακρο λυγίαν. πεντὸς πράγματος. Ἐκ πολλῶν δὲ ὀλίγους τοὺς κυ- ὅροι, δράσεις, ἀνορθοπεριπατητικόν, ἄνθρωπον, ἄνθρωπος LIBER DE DEFINITIONIBUS. In manuscripto porro Colbert. 6753, opusculum habetur hoc titulo : Capita quædam quæ scire oportet eos, qui, ut fert facultas mentis humanæ, nosse volunt mysterium Incarnationis Verbi. Isthic multa habentur, quæ in his quoque Definitionibus leguntur, suisque locis adnotavimus. C D EJUSDEM, DE DEFINITIONIBUS. catholicæ Ecclesiæ, collectæ ex Clemente, aliisque sanctis viris, beatisque Patribus: quas præ aliis omnibus disciplinis, adire atque animo complecti oportet eum qui, Deo juvante, verbo veritatis præ- esse voluerit; necnou quisquis orthodoxam tenet sententiam, sinceramque fidem habet erga Deum. convenit, quamlibet quaestionem et interrogatio- nem tres habere interrogationes, et perquisitiones: nempe, quid res sit : quæ sit causa noninis ejus : quot modis intelligatur. Cum vero interrogamus : Quid il- lud est ? palam est nos rei definitionem quærere. Cum dicimus autem: Qua de causa sic vocatur? no- minis etymologiam postulamus. Ubi vero scisci- tamur, Quotuplici modo hoc nomen intelligitur? propalam est nos querere, quot sint nomi nis significata. Quisque ergo absque definitionum notitia, docere aggreditur, is nihil differt a caco viatore bac illac errante. Dicendum ita- que tribus hisce modis inquisitionem haberi opor- tere. definit et a nullo definitur. Quapropter solus Deus definitio definitionum est. Definitio est oratio bre- vis, propositæ rei naturam explicans. Dicuntur- que seu definitiones, quasi seu in- spectiones atque oculi rerum, et quod breviter definiant intelligibilis rei virtutem. Etenim homo est substantia, carne, anima, ratione, sanguine, elementis, aliisque multis constans. Nos autem illa circumscribimus, et paucis per definitionem dicimus : Homo est animal rationale, mortale, mentis et scientiæ capax. Dicitur autem ipsum integrum hominis nomen, id est, erecto corpore incedens. Abbreviarunt au- tem qui rebus indidere nomina, vocis prolixitatem, el vocarunt eum, id est, hominem, brevitatis causa. Dicitur autem erecto corpore ince- dens, homo, quoniam bruta animantia cum ince- dunt, prono capite, inferius in terram respiciunt ; homo vero, dum graditur, superna videt et contemplatur. Per syncopen autem voca- tur. llomo rursum dicitur, quod vultus ejus sur- sum aspiciat, id est quod oculorum nostrorum acie, sursum aspiciamus. Oculus enim atque mens sursum semper respicit. Atque ideo dicitur definitio, quia definit et abbreviat multitudinem vocum, et prolixitatem orationis decurtat. que rei definitiones. Ex multis autem paucas atque 1. Όροι διάφοροι κατὰ τὴν παράδοσιν καὶ πίστιν 2. Πρὸς δὲ ἀκριβεστέραν παράδοσιν ἐκεῖνο εἰδέναι 3. Προς τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ πάντα μὲν ὁρίζων, απ 4. Πολλοὶ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἀναρίθμητοι ὅροι περὶ 1. Variæ definitiones juxta traditionem fidemque 2. Ad accuratiorem porro traditionem, scire 3. Definitio definitionum ea est, quæ omnia 4. Multæ igitur atque innumera sunt cujuscun-

Κεφάλαιά τινα ὀφείλοντα ἐπίστασθαι τοῖς, ὡς ἐξὸν ἀνθρωπίνω νοί, βουλομένοις γνῶναι τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΠΕΡΙ ΟΡΩΝ. τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, συλλεγέντες από τε Κλήμεντος καὶ ἑτέρων ὁσίων ἀνδρῶν καὶ μακαρίων Πατέρων· οὓς δεῖ πρὸ παντὸς ἑτέρου μαθήματος μετιέναι καὶ ἐνστηθίζειν, τὸν τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας βουλόμενον, καὶ πάντα ἄνθρωπον ὀρθοδόξω; φρονοῦντα, καὶ πίστιν πρὸς Θεὸν τὴν εἰλικρινῆ ἐσχηκότα. χρὴ, ὅτιπερ πᾶν τὸ οἰονοῦν ζήτημα ἢ ἐρώτημα τρεῖς τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἐξετάσεις ἔχει· οἷον τί ἐστι τόδε πράγμα, καὶ κατὰ τί εἴρηται τόδε, καὶ (οσαχῶς) νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε. Καὶ ὅτε μὲν ἐρωτῶμεν, τί ἐστι τόδε, πρόδηλον, ὅτι τὸν ὅρον ζητοῦμεν τοῦ πράγματος· ὅταν δὲ λέγωμεν, κατὰ τί εἴρηται τόδε ; τὴν ἐτυμολογίαν τοῦ ὀνόματος ἀπαιτοῦμεν. Ηνίκα δὲ λέγομεν, ὁσαχῶς νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε ; πρόδηλον, ὅτι πόσα ζητοῦμεν τὰ σημαινόμενα τοῦ ὀνόματος. Ὁ γοῦν ἐκτὸς εἰδήσεως τῶν ὅρων δογματίζειν ἐπι χειρῶν οὐδὲν διαφέρει τυφλοῦ ὁδοιπόρου ὧδε κἀκεῖσε πλαζομένου. Εἰρητέον τοίνυν τῶν προειρημένων τρό των τριχῶς ποιεῖσθαι τὴν ἐξέτασιν. Α τὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁριζόμενος· ὥστε μόνος ὄρος τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ Θεός. Ὅρος ἐστὶ λόγος σύντομος δηλω τικὸς τῆς φύσεως τοῦ ὑποκειμένου πράγματος. Οροι δὲ λέγονται, ὡς ὁράσεις καὶ ὀφθαλμοὶ τῶν πραγμάτων τυγχάνοντες, καὶ ὡς διορίζοντες συντόμως τὴν τοῦ νοητοῦ δύναμιν. Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐστιν οὐσία ἐκ σαρκὸς καὶ ψυχῆς, καὶ λόγου καὶ αἵματος, καὶ στοι χείων, καὶ ἑτέρων πλειόνων συνισταμένη. Ἡμεῖς δὲ περιορίζομεν ταῦτα, καὶ συντόμως λέγομεν διὰ τοῦ δρου, ὅτι Ο άνθρωπός ἐστι ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Λέγεται καὶ πάλιν τὸ ἐντελὲς ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου ἀνορθοπεριπατητικόν. Συνέκοψαν δὲ οἱ ὀνοματοθέται την πολυλεξίαν, καὶ ὀνόμασαν αὐτὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν συντομολογίαν. Ανορθοπεριπατητικὸν δὲ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ τα άλογα ζώα περιπατοῦντα, κλίνοντα τὴν κεφαλὴν βλέπουσι κάτω πρὸς τὴν γῆν· ὁ δὲ ἄνθρωπος περι- πατῶν βλέπει καὶ θεωρεῖ τὰ ἄνω. Εν συγκοπή δὲ ὀνομάζεται ἄνθρωπος. Πάλιν ἄνθρωπος λέγεται, διὰ τὸ ἄνω ἀθρεῖν τὸν ὦπα· τοῦτ᾽ ἔστι διὰ τὸ ἄνω θεω ρεῖν τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν τὴν ἐνέργειαν. Ο γὰρ ἐφθαλμὸς καὶ ὁ νοῦς πάντοτε ἄνω ὁρᾷ. Καὶ τούτου χάριν είρηται ὄρος· ὅτι περιορίζει καὶ συγκόπτει την πολυλεξίαν, καὶ ποιεῖ σύντομον την μακρο λυγίαν. πεντὸς πράγματος. Ἐκ πολλῶν δὲ ὀλίγους τοὺς κυ- ὅροι, δράσεις, ἀνορθοπεριπατητικόν, ἄνθρωπον, ἄνθρωπος LIBER DE DEFINITIONIBUS. In manuscripto porro Colbert. 6753, opusculum habetur hoc titulo : Capita quædam quæ scire oportet eos, qui, ut fert facultas mentis humanæ, nosse volunt mysterium Incarnationis Verbi. Isthic multa habentur, quæ in his quoque Definitionibus leguntur, suisque locis adnotavimus. C D EJUSDEM, DE DEFINITIONIBUS. catholicæ Ecclesiæ, collectæ ex Clemente, aliisque sanctis viris, beatisque Patribus: quas præ aliis omnibus disciplinis, adire atque animo complecti oportet eum qui, Deo juvante, verbo veritatis præ- esse voluerit; necnou quisquis orthodoxam tenet sententiam, sinceramque fidem habet erga Deum. convenit, quamlibet quaestionem et interrogatio- nem tres habere interrogationes, et perquisitiones: nempe, quid res sit : quæ sit causa noninis ejus : quot modis intelligatur. Cum vero interrogamus : Quid il- lud est ? palam est nos rei definitionem quærere. Cum dicimus autem: Qua de causa sic vocatur? no- minis etymologiam postulamus. Ubi vero scisci- tamur, Quotuplici modo hoc nomen intelligitur? propalam est nos querere, quot sint nomi nis significata. Quisque ergo absque definitionum notitia, docere aggreditur, is nihil differt a caco viatore bac illac errante. Dicendum ita- que tribus hisce modis inquisitionem haberi opor- tere. definit et a nullo definitur. Quapropter solus Deus definitio definitionum est. Definitio est oratio bre- vis, propositæ rei naturam explicans. Dicuntur- que seu definitiones, quasi seu in- spectiones atque oculi rerum, et quod breviter definiant intelligibilis rei virtutem. Etenim homo est substantia, carne, anima, ratione, sanguine, elementis, aliisque multis constans. Nos autem illa circumscribimus, et paucis per definitionem dicimus : Homo est animal rationale, mortale, mentis et scientiæ capax. Dicitur autem ipsum integrum hominis nomen, id est, erecto corpore incedens. Abbreviarunt au- tem qui rebus indidere nomina, vocis prolixitatem, el vocarunt eum, id est, hominem, brevitatis causa. Dicitur autem erecto corpore ince- dens, homo, quoniam bruta animantia cum ince- dunt, prono capite, inferius in terram respiciunt ; homo vero, dum graditur, superna videt et contemplatur. Per syncopen autem voca- tur. llomo rursum dicitur, quod vultus ejus sur- sum aspiciat, id est quod oculorum nostrorum acie, sursum aspiciamus. Oculus enim atque mens sursum semper respicit. Atque ideo dicitur definitio, quia definit et abbreviat multitudinem vocum, et prolixitatem orationis decurtat. que rei definitiones. Ex multis autem paucas atque 1. Όροι διάφοροι κατὰ τὴν παράδοσιν καὶ πίστιν 2. Πρὸς δὲ ἀκριβεστέραν παράδοσιν ἐκεῖνο εἰδέναι 3. Προς τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ πάντα μὲν ὁρίζων, απ 4. Πολλοὶ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἀναρίθμητοι ὅροι περὶ 1. Variæ definitiones juxta traditionem fidemque 2. Ad accuratiorem porro traditionem, scire 3. Definitio definitionum ea est, quæ omnia 4. Multæ igitur atque innumera sunt cujuscun-

Κεφάλαιά τινα ὀφείλοντα ἐπίστασθαι τοῖς, ὡς ἐξὸν ἀνθρωπίνω νοί, βουλομένοις γνῶναι τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΠΕΡΙ ΟΡΩΝ. τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, συλλεγέντες από τε Κλήμεντος καὶ ἑτέρων ὁσίων ἀνδρῶν καὶ μακαρίων Πατέρων· οὓς δεῖ πρὸ παντὸς ἑτέρου μαθήματος μετιέναι καὶ ἐνστηθίζειν, τὸν τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας βουλόμενον, καὶ πάντα ἄνθρωπον ὀρθοδόξω; φρονοῦντα, καὶ πίστιν πρὸς Θεὸν τὴν εἰλικρινῆ ἐσχηκότα. χρὴ, ὅτιπερ πᾶν τὸ οἰονοῦν ζήτημα ἢ ἐρώτημα τρεῖς τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἐξετάσεις ἔχει· οἷον τί ἐστι τόδε πράγμα, καὶ κατὰ τί εἴρηται τόδε, καὶ (οσαχῶς) νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε. Καὶ ὅτε μὲν ἐρωτῶμεν, τί ἐστι τόδε, πρόδηλον, ὅτι τὸν ὅρον ζητοῦμεν τοῦ πράγματος· ὅταν δὲ λέγωμεν, κατὰ τί εἴρηται τόδε ; τὴν ἐτυμολογίαν τοῦ ὀνόματος ἀπαιτοῦμεν. Ηνίκα δὲ λέγομεν, ὁσαχῶς νοεῖται τὸ ὄνομα τόδε ; πρόδηλον, ὅτι πόσα ζητοῦμεν τὰ σημαινόμενα τοῦ ὀνόματος. Ὁ γοῦν ἐκτὸς εἰδήσεως τῶν ὅρων δογματίζειν ἐπι χειρῶν οὐδὲν διαφέρει τυφλοῦ ὁδοιπόρου ὧδε κἀκεῖσε πλαζομένου. Εἰρητέον τοίνυν τῶν προειρημένων τρό των τριχῶς ποιεῖσθαι τὴν ἐξέτασιν. Α τὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁριζόμενος· ὥστε μόνος ὄρος τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ Θεός. Ὅρος ἐστὶ λόγος σύντομος δηλω τικὸς τῆς φύσεως τοῦ ὑποκειμένου πράγματος. Οροι δὲ λέγονται, ὡς ὁράσεις καὶ ὀφθαλμοὶ τῶν πραγμάτων τυγχάνοντες, καὶ ὡς διορίζοντες συντόμως τὴν τοῦ νοητοῦ δύναμιν. Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐστιν οὐσία ἐκ σαρκὸς καὶ ψυχῆς, καὶ λόγου καὶ αἵματος, καὶ στοι χείων, καὶ ἑτέρων πλειόνων συνισταμένη. Ἡμεῖς δὲ περιορίζομεν ταῦτα, καὶ συντόμως λέγομεν διὰ τοῦ δρου, ὅτι Ο άνθρωπός ἐστι ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Λέγεται καὶ πάλιν τὸ ἐντελὲς ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου ἀνορθοπεριπατητικόν. Συνέκοψαν δὲ οἱ ὀνοματοθέται την πολυλεξίαν, καὶ ὀνόμασαν αὐτὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν συντομολογίαν. Ανορθοπεριπατητικὸν δὲ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ τα άλογα ζώα περιπατοῦντα, κλίνοντα τὴν κεφαλὴν βλέπουσι κάτω πρὸς τὴν γῆν· ὁ δὲ ἄνθρωπος περι- πατῶν βλέπει καὶ θεωρεῖ τὰ ἄνω. Εν συγκοπή δὲ ὀνομάζεται ἄνθρωπος. Πάλιν ἄνθρωπος λέγεται, διὰ τὸ ἄνω ἀθρεῖν τὸν ὦπα· τοῦτ᾽ ἔστι διὰ τὸ ἄνω θεω ρεῖν τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν τὴν ἐνέργειαν. Ο γὰρ ἐφθαλμὸς καὶ ὁ νοῦς πάντοτε ἄνω ὁρᾷ. Καὶ τούτου χάριν είρηται ὄρος· ὅτι περιορίζει καὶ συγκόπτει την πολυλεξίαν, καὶ ποιεῖ σύντομον την μακρο λυγίαν. πεντὸς πράγματος. Ἐκ πολλῶν δὲ ὀλίγους τοὺς κυ- ὅροι, δράσεις, ἀνορθοπεριπατητικόν, ἄνθρωπον, ἄνθρωπος LIBER DE DEFINITIONIBUS. In manuscripto porro Colbert. 6753, opusculum habetur hoc titulo : Capita quædam quæ scire oportet eos, qui, ut fert facultas mentis humanæ, nosse volunt mysterium Incarnationis Verbi. Isthic multa habentur, quæ in his quoque Definitionibus leguntur, suisque locis adnotavimus. C D EJUSDEM, DE DEFINITIONIBUS. catholicæ Ecclesiæ, collectæ ex Clemente, aliisque sanctis viris, beatisque Patribus: quas præ aliis omnibus disciplinis, adire atque animo complecti oportet eum qui, Deo juvante, verbo veritatis præ- esse voluerit; necnou quisquis orthodoxam tenet sententiam, sinceramque fidem habet erga Deum. convenit, quamlibet quaestionem et interrogatio- nem tres habere interrogationes, et perquisitiones: nempe, quid res sit : quæ sit causa noninis ejus : quot modis intelligatur. Cum vero interrogamus : Quid il- lud est ? palam est nos rei definitionem quærere. Cum dicimus autem: Qua de causa sic vocatur? no- minis etymologiam postulamus. Ubi vero scisci- tamur, Quotuplici modo hoc nomen intelligitur? propalam est nos querere, quot sint nomi nis significata. Quisque ergo absque definitionum notitia, docere aggreditur, is nihil differt a caco viatore bac illac errante. Dicendum ita- que tribus hisce modis inquisitionem haberi opor- tere. definit et a nullo definitur. Quapropter solus Deus definitio definitionum est. Definitio est oratio bre- vis, propositæ rei naturam explicans. Dicuntur- que seu definitiones, quasi seu in- spectiones atque oculi rerum, et quod breviter definiant intelligibilis rei virtutem. Etenim homo est substantia, carne, anima, ratione, sanguine, elementis, aliisque multis constans. Nos autem illa circumscribimus, et paucis per definitionem dicimus : Homo est animal rationale, mortale, mentis et scientiæ capax. Dicitur autem ipsum integrum hominis nomen, id est, erecto corpore incedens. Abbreviarunt au- tem qui rebus indidere nomina, vocis prolixitatem, el vocarunt eum, id est, hominem, brevitatis causa. Dicitur autem erecto corpore ince- dens, homo, quoniam bruta animantia cum ince- dunt, prono capite, inferius in terram respiciunt ; homo vero, dum graditur, superna videt et contemplatur. Per syncopen autem voca- tur. llomo rursum dicitur, quod vultus ejus sur- sum aspiciat, id est quod oculorum nostrorum acie, sursum aspiciamus. Oculus enim atque mens sursum semper respicit. Atque ideo dicitur definitio, quia definit et abbreviat multitudinem vocum, et prolixitatem orationis decurtat. que rei definitiones. Ex multis autem paucas atque 1. Όροι διάφοροι κατὰ τὴν παράδοσιν καὶ πίστιν 2. Πρὸς δὲ ἀκριβεστέραν παράδοσιν ἐκεῖνο εἰδέναι 3. Προς τῶν ὅρων ἐστὶν ὁ πάντα μὲν ὁρίζων, απ 4. Πολλοὶ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἀναρίθμητοι ὅροι περὶ 1. Variæ definitiones juxta traditionem fidemque 2. Ad accuratiorem porro traditionem, scire 3. Definitio definitionum ea est, quæ omnia 4. Multæ igitur atque innumera sunt cujuscun-

Ἰδίωμα λέγεται τὸ ἰδίως ὑπάρχον ἐν τῇ φύσει, ἐν Α ἑτέρᾳ δὲ οὐσίᾳ μηδαμῶς ὑπάρχον· ὥσπερ ἐν τῷ ἀν- θρώπῳ τὸ γελαστικόν. Οὐδὲ γάρ ἐστι γέλως ἐν ἄλλῃ οἷς δήποτε φύσει. κέναι καὶ εἶναι, ὥσπερ καὶ οὐσία, ὡς οὖσα καὶ ἐν ἀλη Θεία γνωριζομένη. Φύσις πάλιν εἴρηται, διὰ τοῦ φύειν καὶ βλαστάνειν. Φύσις καὶ οὐσία καὶ γένος καὶ μορφή ἐν ἐστι. Πρόσωπον δὲ καὶ χαρακτήρ καὶ ὑπόστασις καὶ ἰδικὸν καὶ ἄτομον ἐν καὶ αὐτὸ ὑπάρχει. "Αλλο γὰρ φύσις καὶ ἄλλο ὑπόστασις. Ἐὰν οὖν εἴπῃ σοί τις ὅτι Ἐπὶ τῆς θεότητος πόσας φύσεις ὁμολογεῖς ; εἰπὲ μίαν, ὑποστάσεις δὲ τρεῖς. Ἐὰν δὲ εἴπῃ σοι ἐπὶ τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας, πόσας φύσεις ὁμολογεῖς ; εἰπὲ δύο· μίαν δὲ τὴν ὑπόστασιν. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς τὰς δύο οὐσίας καὶ φύσεις ἔσχεν ἀτρέπτους καὶ ἀκε- ραίους, τὴν θεότητα καὶ τὴν ἀνθρωπότητα ἐν μιᾷ ὑποστάσει, Θεὸς τέλειος καὶ ἄνθρωπος τέλειος γνωρι- ζόμενος. Καὶ διὰ τοῦτο δύο φύσεις ἐν μιᾷ ὑποστάσει ὁμολογοῦμεν τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς θεολογίας μίαν φύσιν ὁμολογοῦμεν τῆς ἁγίας Τριάδος, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις. Καὶ γὰρ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος μία φύσις ἐστὶ, καὶ μία οὐσία, καὶ μία ἐξουσία, καὶ βασιλεία, καὶ δύναμις· τρεῖς δὲ ὑποστάσεις, καὶ τρεῖς χα- ρακτῆρες, καὶ τρία πρόσωπα· τουτέστι Πατήρ καὶ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα ἅγιον. Μία θεότης ἐστὶν ἐν τρισὶ προσώποις γνωριζομένη. Δέον οὖν καθολικώτερον εἰπεῖν τί ἐστιν οὐσία, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Ἡ μὲν οὐσία, καὶ τὸ γένος, καὶ ἡ φύσις, καὶ ἡ μορφή, ὡς εἴρηται, μία ἐστί· τὸ δὲ πρόσωπον καὶ ὁ χαρακτὴρ καὶ ἡ ὑπόστασις, καὶ τὸ ἄτομον, καὶ τὸ ἰδικὸν, ἓν ἐστι. Καὶ γὰρ ἡ φύσις δύ- ναται ἔχειν ἐν ἑαυτῇ πλείους τὰς ὑποστάσεις. Καὶ γὰρ οἱ ἄνθρωποι, ἐξ ἑνὸς σώματος ὄντες καὶ μιᾶς πνοῆς πάντες, μιᾶς ἐσμεν φύσεως καὶ οὐσίας. Ὑπο- στάσεις δὲ πολλαί. Καὶ γὰρ ὑπόστασις διὰ τοῦτο λέ- γεται, ἀπὸ τοῦ στήκειν τῇ οὐσίᾳ. Καὶ ἡ μὲν φύσις καὶ ἡ οὐσία λέγεται καθολική, ἡ δὲ ὑπόστασις μερική. Καθολικὴν δὲ λέγεται τὸ καθ όλου πάντα περιλαμβάνον καὶ περιέχον· μερικὸν δὲ τὸ ἔχον μέρος τι οὐσίας. Οἷον, ἐὰν εἴπῃς, Ο άν θρωπος, ἰδοὺ εἶπας πάντα ἄνθρωπον· καθολικὸν γάρ ἐστι τοῦτο καὶ οὐσιῶδες, καὶ πάντες άνθρωποι λέγον- ται, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰσίν. Εἰ δὲ εἴπῃς, Ο Πέ- τρος καὶ ὁ Παῦλος ἢ ὁ Ἰωάννης, τότε ἕνα ἄνθρωπον ἐσήμανας, ὅτι μερικόν ἐστι τοῦτο. Τὸ γὰρ κοινόν ἐστι, ἐὰν εἴπῃς, Ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ πάντες οἱ ἄν- θρωποι ὀνομάζονται. Τὸ δὲ μερικόν ἐστι ἑκάστου τὸ όνομα, Αρμόζει καὶ τοῦτο τὸν θέλοντα γνῶναι τῶν πραγμάτων τὴν φύσιν, ἵνα γινώσκῃ, ποῖόν ἐστι τὸ μερικὸν, καὶ ποῖον καθόλου. Οὐ γὰρ μόνον ἐπ' ἀνθρώ- πων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ παντὸς πράγματος, οὐρανίων καὶ ἐπιγείων, τοῦτό ἐστιν εὑρεῖν. Καὶ εἴπωμεν φανερώ- τερον· ἀναγκαῖα γάρ εἰσι ταῦτα τοῖς μέλλουσιν έχε ζητεῖν. Λέγομεν δὲ οὕτως. Ἐὰν εἴπης, Ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν τῶν ἀγγέλων ἐσήμανας· κοινὸν γὰρ ἐστι τοῦτο τὸ ὄνομα τῆς ἀγγέλοις καὶ οὐσιῶδες, LIBER DE DEFINITIONIBUS. B C Proprietas dicitur, quod proprie exsistit in na- tura, in aliaque nulla substantia reperitur; velut in homine ridendi facultas. In nulla quippe alia na- tura risus reperitur. S. Quid dicitur natura ? Natura dicitur, quod nata sit et exsistat, quasi exsistens et in veritate cognita Natura item dicitur, a nascende et germni- nando. Natura, substantia, genus, forma, unum sunt. Persona autem, character, hypostasis, pro- prium, indivisum, unum etiam sunt. Aliud quippe natura, aliud hypostasis. Si quis ergo dixerit tibi : In deitate quot naturas confiteris? Dic, unanı ; hypostases vero tres. Quod si dixerit tibi : In œconomia assumptæ carnis quot naturas confiteris? Dic Duas, unamque hypostasin. Etenim Christus duas substantias et naturas habuit immutabiles et inconfusas, deitatem et humanitatem in una hypostasi, Deus perfectus et perfectus homo cogni tus. Ac propterea duas naturas in una hypostasi confitemur incarnationem Domini nostri Jesu Christi et Dei. In theologia vero unam confitemur sanctæ Tri- nitatis naturam, tres autem hypostases. Etenim Patris, Filii et Spiritus sancti, una natura est, una substantia, una potestas, regnum et potentia. Tres autem bypostases, tres characteres, tres per- sona, hoc est, Paler, et Filius et Spiritus sanctus. Una divinitas in tribus personis cognita est. Generalius dicere oportet quid sit substantia, quid hypostasis. Substantia, genus, natura, foruna, ut dictum est, unum sunt : persona item, cha- racter, hypostasis, individuum, proprium, ununı sunt. Natura quippe complures in se habere potest hypostases. Homines enim uno corpore, uno spiritu constantes omnes, unius sumus na- turæ atque substantiæ. Hypostases autem plurimæ. Etenim ideo dicitur bypostasis, quod in essentia subsistat. Natura porro ac essentia dicuntur universales, hypostasis vero particularis. Universale autem dicitur, quod omnia omnino complectitur, atque continet ; particulare autem, quod partem aliquam habet essentia. Exempli causa, si dixeris : Homo, omnem dixisti hominem : illud namque universale est ac essentiale: omnesque dicuntur homines, atque ejusdem sunt essentiæ. Quod si dixeris : Petrus, Paulus, aut Joannes, unum tunc hominem significasti, quia illud particulare est. Commune siquidem est, si dixeris, Homo, quia omnes bomines nominantur. Particulare autem est cujusque no- men. Sane par est eum qui rerum naturam cogno- scere velit, scire, quid particulare sit, quid univer- sale. Neque solum enim in hominibus; sed in quacunque re, coelestium, terrestrium, illud repe rire est quod liquidius explicemus, necessaria quippe sunt ista iis qui investigaturi sunt. Sic itaque dicimus. Si dicas, Angelus, angelorun essentiam omnem significasti, commune quippe 8. Τί λέγεται φύσις; Φύσις εἴρηται, διὰ τὸ πεφυ-

Ἰδίωμα λέγεται τὸ ἰδίως ὑπάρχον ἐν τῇ φύσει, ἐν Α ἑτέρᾳ δὲ οὐσίᾳ μηδαμῶς ὑπάρχον· ὥσπερ ἐν τῷ ἀν- θρώπῳ τὸ γελαστικόν. Οὐδὲ γάρ ἐστι γέλως ἐν ἄλλῃ οἷς δήποτε φύσει. κέναι καὶ εἶναι, ὥσπερ καὶ οὐσία, ὡς οὖσα καὶ ἐν ἀλη Θεία γνωριζομένη. Φύσις πάλιν εἴρηται, διὰ τοῦ φύειν καὶ βλαστάνειν. Φύσις καὶ οὐσία καὶ γένος καὶ μορφή ἐν ἐστι. Πρόσωπον δὲ καὶ χαρακτήρ καὶ ὑπόστασις καὶ ἰδικὸν καὶ ἄτομον ἐν καὶ αὐτὸ ὑπάρχει. "Αλλο γὰρ φύσις καὶ ἄλλο ὑπόστασις. Ἐὰν οὖν εἴπῃ σοί τις ὅτι Ἐπὶ τῆς θεότητος πόσας φύσεις ὁμολογεῖς ; εἰπὲ μίαν, ὑποστάσεις δὲ τρεῖς. Ἐὰν δὲ εἴπῃ σοι ἐπὶ τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας, πόσας φύσεις ὁμολογεῖς ; εἰπὲ δύο· μίαν δὲ τὴν ὑπόστασιν. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς τὰς δύο οὐσίας καὶ φύσεις ἔσχεν ἀτρέπτους καὶ ἀκε- ραίους, τὴν θεότητα καὶ τὴν ἀνθρωπότητα ἐν μιᾷ ὑποστάσει, Θεὸς τέλειος καὶ ἄνθρωπος τέλειος γνωρι- ζόμενος. Καὶ διὰ τοῦτο δύο φύσεις ἐν μιᾷ ὑποστάσει ὁμολογοῦμεν τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς θεολογίας μίαν φύσιν ὁμολογοῦμεν τῆς ἁγίας Τριάδος, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις. Καὶ γὰρ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος μία φύσις ἐστὶ, καὶ μία οὐσία, καὶ μία ἐξουσία, καὶ βασιλεία, καὶ δύναμις· τρεῖς δὲ ὑποστάσεις, καὶ τρεῖς χα- ρακτῆρες, καὶ τρία πρόσωπα· τουτέστι Πατήρ καὶ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα ἅγιον. Μία θεότης ἐστὶν ἐν τρισὶ προσώποις γνωριζομένη. Δέον οὖν καθολικώτερον εἰπεῖν τί ἐστιν οὐσία, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Ἡ μὲν οὐσία, καὶ τὸ γένος, καὶ ἡ φύσις, καὶ ἡ μορφή, ὡς εἴρηται, μία ἐστί· τὸ δὲ πρόσωπον καὶ ὁ χαρακτὴρ καὶ ἡ ὑπόστασις, καὶ τὸ ἄτομον, καὶ τὸ ἰδικὸν, ἓν ἐστι. Καὶ γὰρ ἡ φύσις δύ- ναται ἔχειν ἐν ἑαυτῇ πλείους τὰς ὑποστάσεις. Καὶ γὰρ οἱ ἄνθρωποι, ἐξ ἑνὸς σώματος ὄντες καὶ μιᾶς πνοῆς πάντες, μιᾶς ἐσμεν φύσεως καὶ οὐσίας. Ὑπο- στάσεις δὲ πολλαί. Καὶ γὰρ ὑπόστασις διὰ τοῦτο λέ- γεται, ἀπὸ τοῦ στήκειν τῇ οὐσίᾳ. Καὶ ἡ μὲν φύσις καὶ ἡ οὐσία λέγεται καθολική, ἡ δὲ ὑπόστασις μερική. Καθολικὴν δὲ λέγεται τὸ καθ όλου πάντα περιλαμβάνον καὶ περιέχον· μερικὸν δὲ τὸ ἔχον μέρος τι οὐσίας. Οἷον, ἐὰν εἴπῃς, Ο άν θρωπος, ἰδοὺ εἶπας πάντα ἄνθρωπον· καθολικὸν γάρ ἐστι τοῦτο καὶ οὐσιῶδες, καὶ πάντες άνθρωποι λέγον- ται, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰσίν. Εἰ δὲ εἴπῃς, Ο Πέ- τρος καὶ ὁ Παῦλος ἢ ὁ Ἰωάννης, τότε ἕνα ἄνθρωπον ἐσήμανας, ὅτι μερικόν ἐστι τοῦτο. Τὸ γὰρ κοινόν ἐστι, ἐὰν εἴπῃς, Ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδὴ πάντες οἱ ἄν- θρωποι ὀνομάζονται. Τὸ δὲ μερικόν ἐστι ἑκάστου τὸ όνομα, Αρμόζει καὶ τοῦτο τὸν θέλοντα γνῶναι τῶν πραγμάτων τὴν φύσιν, ἵνα γινώσκῃ, ποῖόν ἐστι τὸ μερικὸν, καὶ ποῖον καθόλου. Οὐ γὰρ μόνον ἐπ' ἀνθρώ- πων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ παντὸς πράγματος, οὐρανίων καὶ ἐπιγείων, τοῦτό ἐστιν εὑρεῖν. Καὶ εἴπωμεν φανερώ- τερον· ἀναγκαῖα γάρ εἰσι ταῦτα τοῖς μέλλουσιν έχε ζητεῖν. Λέγομεν δὲ οὕτως. Ἐὰν εἴπης, Ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν τῶν ἀγγέλων ἐσήμανας· κοινὸν γὰρ ἐστι τοῦτο τὸ ὄνομα τῆς ἀγγέλοις καὶ οὐσιῶδες, LIBER DE DEFINITIONIBUS. B C Proprietas dicitur, quod proprie exsistit in na- tura, in aliaque nulla substantia reperitur; velut in homine ridendi facultas. In nulla quippe alia na- tura risus reperitur. S. Quid dicitur natura ? Natura dicitur, quod nata sit et exsistat, quasi exsistens et in veritate cognita Natura item dicitur, a nascende et germni- nando. Natura, substantia, genus, forma, unum sunt. Persona autem, character, hypostasis, pro- prium, indivisum, unum etiam sunt. Aliud quippe natura, aliud hypostasis. Si quis ergo dixerit tibi : In deitate quot naturas confiteris? Dic, unanı ; hypostases vero tres. Quod si dixerit tibi : In œconomia assumptæ carnis quot naturas confiteris? Dic Duas, unamque hypostasin. Etenim Christus duas substantias et naturas habuit immutabiles et inconfusas, deitatem et humanitatem in una hypostasi, Deus perfectus et perfectus homo cogni tus. Ac propterea duas naturas in una hypostasi confitemur incarnationem Domini nostri Jesu Christi et Dei. In theologia vero unam confitemur sanctæ Tri- nitatis naturam, tres autem hypostases. Etenim Patris, Filii et Spiritus sancti, una natura est, una substantia, una potestas, regnum et potentia. Tres autem bypostases, tres characteres, tres per- sona, hoc est, Paler, et Filius et Spiritus sanctus. Una divinitas in tribus personis cognita est. Generalius dicere oportet quid sit substantia, quid hypostasis. Substantia, genus, natura, foruna, ut dictum est, unum sunt : persona item, cha- racter, hypostasis, individuum, proprium, ununı sunt. Natura quippe complures in se habere potest hypostases. Homines enim uno corpore, uno spiritu constantes omnes, unius sumus na- turæ atque substantiæ. Hypostases autem plurimæ. Etenim ideo dicitur bypostasis, quod in essentia subsistat. Natura porro ac essentia dicuntur universales, hypostasis vero particularis. Universale autem dicitur, quod omnia omnino complectitur, atque continet ; particulare autem, quod partem aliquam habet essentia. Exempli causa, si dixeris : Homo, omnem dixisti hominem : illud namque universale est ac essentiale: omnesque dicuntur homines, atque ejusdem sunt essentiæ. Quod si dixeris : Petrus, Paulus, aut Joannes, unum tunc hominem significasti, quia illud particulare est. Commune siquidem est, si dixeris, Homo, quia omnes bomines nominantur. Particulare autem est cujusque no- men. Sane par est eum qui rerum naturam cogno- scere velit, scire, quid particulare sit, quid univer- sale. Neque solum enim in hominibus; sed in quacunque re, coelestium, terrestrium, illud repe rire est quod liquidius explicemus, necessaria quippe sunt ista iis qui investigaturi sunt. Sic itaque dicimus. Si dicas, Angelus, angelorun essentiam omnem significasti, commune quippe 8. Τί λέγεται φύσις; Φύσις εἴρηται, διὰ τὸ πεφυ-

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

Β καὶ πάντες ἄγγελοι λέγονται· Ἐὰν δὲ εἴπῃς, Ο Μι θέλημα κατὰ τὸ θέειν λίαν, χαὴλ, ὁ Γαβριήλ, ὑπόστασιν μίαν εἶπας, τουτέστιν ἕνα ἄγγελον. Φύσις γὰρ λέγεται ἡ ἀγγελότης· ὑπόστα σις δέ ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορία. Καὶ γὰρ φύσις ἐστὶ μία κοινὴ ἡ ἀνθρωπότης, υποστάσεις δὲ Πέτρος, Παύλος καὶ Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσο ωπα καὶ οἱ χαρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων. Καὶ διὰ τοῦτο πάλιν ἐμοῦμεν· ἐὰν εἴπῃς· Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσήμανας. Ἐὰν δὲ εἴπῃς· Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπας. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, Τὸ πετεινὸν, ἰδοὺ τὴν οὐσίαν πᾶσαν ἐδήλωσας τῶν πετεινῶν· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταὼς, καὶ ὁ κύκνος, ἰδοὺ ταῦτα ὑποστάσεις εἰσίν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ ἐμψύχων ἁρμόζει ὁ αὐτὸς τῶν ὅρων και νών, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης ἀψύχου καὶ ἀναισθήτου και ἀκινήτου φύσεως· οἷόν τι λέγω, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ἰδοὺ πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων ἐσήμανας. Αὕτη λοιπὸν ἡ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς· μερίζεται γὰρ εἰς ἥλιον, εἰς σελήνην καὶ εἰς ἀστέρας, εἰς λύχνους, εἰς κηρούς, καὶ εἰς ἄλλα διάφορα. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, Πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσή- μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ βορρᾶς, ἢ εὐροκλύδων, αὗται ὑποστάσεις εἰσί. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ δένδρον, πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῶν δένδρων ἐσήμανας· εἰ δὲ εἶδ πης, Ἡ συκῆ, ἡ καρύα, ἡ κασταναία, ἡ ἀμυγδαλή, μίαν ὑπόστασιν εἶπας τῶν δένδρων. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Τὸ ὕδωρ, ὅλην τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἶπας· ἐὰν δὲ εἴπῃς, Η θάλασσα, ἡ λίμνη, τὸ φρέαρ, ἡ πηγὴ, μίαν εἶπας τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν. Πάλιν ἐὰν εἴπῃς, Ο ποταμός, τους ποταμούς πάντας εἴρηκας· εἰ δὲ εἰ πης, ὁ Μαίανδρος, ὁ Εὐφράτης, ο Νείλος, τότε τῶν ποταμῶν εἶπας μίαν ὑπόστασιν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως οὕτω χρή πάντα διερευνᾷν, καὶ καθ᾽ ἂν τρό πον ἐγράφησαν διανοεῖσθαι καὶ ἐπιγινώσκειν, καὶ διακρίνειν τί ἐστι φύσις, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις. Η μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῶν πραγμάτ των· ἡ δὲ ὑπόστασις μέρος ἐστὶ τῆς φύσεως. Αν αγκαῖα γὰρ ταῦτα τοῖς θέλουσιν ἀκριβῶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιγινώσκειν καὶ ἐρευνᾶν. καὶ περὶ ἑνώσεως καὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστι θέλημα; Θέλημά ἐστιν οὐσίας νοερᾶς καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικὸν ὑπάρχει· θέλημα γὰρ λέγεται, κατὰ τὸ θέειν λίαν, ἢ τοῦ θελητοῦ λήμμα, ἢ ὡς κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, θεῖ κὸν, ἀγγελικὸν, καὶ ψυχικόν· ἐπειδὴ αὗται αἱ τρεῖς φύσεις μόναι εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκομεν τὸ θέλημα λεγόμενον, θεϊκὸν, τὸ φυσικὸν ἢ τὸ μέσον, καὶ τρίτον τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει τὸ διαβολικόν. Θέλημα θεῖόν ἐστι τὰ προσε τάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα δὲ φυσικὸν ἡ ἐργασία τοῦ Θεοῦ θελήματος. Θέλημα δὲ σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Ταῦτα τὰ τρία θελήματά εἰσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Εστι δὲ καὶ ἕτερον θέλημα φυσικόν, ὅπερ λέγεται κοινὸν πᾶσιν ἀνθρώποις. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ S. ATHANASIUS SPURIA. - illud nomen est angelis et essentiale : oinnesque A dicuntur angeli ; sin dixeris Michael, Gabriel, hypostasin unam dixisti, hoc est unum angelum. unum angelum. Natura quippe dicitur angeli essentia: hypostasis vero uniuscujusque angeli appellatio. Item- que una natura communis est humanitas; hyposta- ses vero, Petrus, Paulus, Thomas, ac relique personæ et characteres. Natura igitur est domina genitrisque hypostasium. Propterea rursum dice- mus si dicas: Bona est natura angelus, totam eorum essentiam significasti. Sin dicas: Magnus est Gabriel, unam ex omnibus hypostasin nomi- nasti. Et si dicas, Volatile, denolasti totam volati- lium essentiam ; sin dicas, Columba, turtur, lusci- nia, pavo, cygnus : hæc sunt hypostases. Non solum autem in intelligibilibus, rationalibus, et spiritualibus valet hæc definitionum regula; sed etiam in omni inanimata, insensibili et immobili natura. Verbi gratia, si dixeris : Fecit Deus lucem, ecce universam luminariorum essentiam significasti. Ipsa porro essentia deinceps dividitur in suas hypostases ; in solem scricel, lunan, stel- las, lucernas, cereos, variaque aula. Simili quoque modo de ventis ; si dixeris, Spiritum seu ventum, omnem ventorum naturam significasti. Sin dixeris, Austrum, boream, aut euroclydonem : hæc sunt hypostases. Item si dixeris, Arborem, universam arborum essentiam significasti; sin dixeris, Ficum, nucem, castaneam, amygdalum, unam hypostasin arborum significasti. Rursum si dixeris, Aquam, universam aquarum naturam dixisti ; sin dixeris, Mare, paludemn, puteum, fontem, unam tantum aquarum dixisti hypostasin. Iterum si Fluvium nomines, fluvios omnes dixisti; sin dixeris, Mæan- drum, Euphraten, Nilum, tum fuviorum unam hypostasin dixisti. In reliquis similiter oportet omnia investigare, atque cogitare, internoscere, ac discernere, quid sit natura, quid hypostasis. Natura quippe radix est fonsque rerun : hypostasis autem pars est naturæ. Hæc quippe sunt necessaria iis qui mundanas res accurate cognoscere ac scru- tari volunt. II. De voluntate, proprietate et operatione, et de unione et consubstantiali. Quid est voluntas? Voluntas est intelligentis et D rationalis substantiæ appetitus, ad id quod concu- piscitur. Quidquid enim intelligit, palam est quod etiam voluntatis sit capax : enim, seu vo- luntas, scilicet a valde currendo dicitur : vel, optati assumptio seu occupatio. Tri- pliciter autem voluntas consideratur: divina, an- gelica et animæ; quandoquidem hæ tres naturæ tantum, voluntatis sunt capaces. Tripliciter autem et in Scriptura voluntatem invenimus usurpari : di- vinam, naturalem vel mediam, tertio carnalem, quæ diabolicam significat. Voluntas divina, sunt man- data Dei. Voluntas naturalis, est operatio divinæ voluntatis. Carnalis vero voluntas, est legis divinæ transgressio. Triplex ista voluntas est in homine. 11. Περὶ θελήματος, καὶ ἰδιώματος, καὶ ἐνεργείας,

φιλόζωον. Πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλοῦσι τὴν Α ζωὴν, καὶ τὸ ὁρᾷν τὸ φῶς. Ἰδοὺ καὶ τὸ κοινὸν θέσ λημα. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα θελήματα ἐν ἡμῖν, ἅπερ και λούνται γνωμικά. Αλλος μὲν γὰρ ἄνθρωπος θέλει ἰδιάζειν, ἄλλος γεωργεῖν· καὶ ἄλλος μὲν πλέειν, ἄλ- λος δὲ ἀναπαύεσθαι, καὶ ἄλλος ὁδεύειν, ἄλλος γρηγο ρεῖν, καὶ ἄλλος ὑπνοῦν, καὶ οἱ λοιποὶ ὁμοίως· πολλά γνωμικά θελήματα ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι. Ἐν δὲ φυσικὸν θέλημα ἔχομεν πάντες, τὸ ἀγαπᾷν τὴν ζωὴν, ἤτοι τὴν ἀθανασίαν, ἣν ἐλάβομεν ἐξ ἀρχῆς. ΙΙΙ. Τί λέγεται ιδίωμα. Ιδίωμα λέγεται διὰ τὸ ἴδια εἶναι ἅμα· ἀχώριστοι ' διὰ τὸ ἴδια εἶναι γάρ εἰσι τῶν φύσεων καὶ τῶν ὑποστάσεων αἱ αὐτῶν Β ἅμα, ιδιότητες. Ιδίωμά ἐστι τὸ ἔν τινι φύσει ἰδικῶς γνω ριζόμενον καὶ ἐν ἑτέρᾳ μὴ εὑρισκόμενον. Οἷόν τι λέγω· Ἐν τῷ Θεῷ ἐστι τὸ προαιώνιον, τὸ ἄκτιστον, τὸ ἀπερίγραπτον, ἅτινα οὐχ ὑπάρχουσιν ἐν ἄλλῃ οἴᾳ δήποτε οὐσία. Ιδίωμά ἐστι τοῖς ἀγγέλοις τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀθάνα- τον, τὸ ὑμνολογικὸν, τὸ ἀσίγητον. Ιδίωμα δὲ ἀνθρώπου κυρίως τὸ σύνθετον ἐκ θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως, ἐν ἄλλῃ οἷᾳ δήποτε ουσίᾳ μὴ γνωριζόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰσι φυσικὰ ἰδιώματα· ἕτερα καὶ ὑποτακτικά, οἷον λευκότης, μελανία, μακρύτης, κολοβάτης, γλαυκό- της, γοργότης, νωθρότης, καὶ τὰ ὅμοια ἅπερ οὐκ ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις εὑρίσκονται. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἄν θρωποι γοργοί, οὐδὲ πάντες ξανθοί. Τὰ δὲ φυσικά Ιδιώματα ἐξ ἴσου καὶ ἐν παντὶ τῷ εἴδει εὑρίσκονται· πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι βροτοὶ ὁμοίως εἰσὶ, καὶ θνη. του, λογικοί, πλατυόνυχοι, ὀρθοπεριπατητικοί. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα, ἅπερ οὐ λέγονται κυρίως ιδιώματα, ἀλλὰ συμβεβηκότα. Ταῦτα δὲ γίνονται καὶ ἀπογίνον- ται· οἷον ἡ νηπιότης, ἡ ὑγεία, ἡ νόσος, ή θερμότης, ἡ ψυχρότης· καὶ ἁπλῶς πᾶν τὸ παραλλαγήναι δυνά- μενον συμβεβηκός λέγεται. Ενέργειά ἐστι, καθά φησιν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης, ἡ φυσικὴ ἑκάστου δύναμίς τε καὶ κίνησις. Καὶ γὰρ ἕκαστον οὐσιῶδες ἔχει τὴν ἑαυτοῦ ἐνέρ- [ γειαν· οἷον τὰ νοερὰ τὴν νόησιν, τὰ αἰσθητικὰ τὴν αἴσθησιν, τὰ κινητὰ τὴν κίνησιν, τὰ πετεινὰ τὴν στῆσιν, τὰ νηκτὰ τὴν νῆξιν, τὰ βλαστικὰ τὴν βλά στησιν, τὰ ἑρπυστικὰ τὴν ἕρπυσιν, τὰ φωτιστικά τὴν ἔλλαμψιν, τὰ γεννητικὰ τὴν γέννησιν· ἅπερ πά λιν, ἀναιρουμένης τῆς ἐνεργείας, ἀναιρεῖται καὶ ἀπόλλυται καὶ ἡ αὐτοῦ φύσις. ᾿Αναιρουμένης γὰρ τῆς καύσεως, σβέννυται τὸ πῦρ · ἀναιρουμένης τῆς κινή- σεως τοῦ ζώου, ἀπόλλυται ζῶον· ἀναιρουμένης τῆς νοήσεως, ἀπόλλυται τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς καὶ τὸ λο- γικὸν αὐτῆς. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι καί τινες διάφοροι φύσεις στερούμεναι τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἑτέρας ενεργείας τίκτουσιν. Οἷον ὁ λίθος καιόμενος, καὶ ἀπόλλυσι τὴν φυσικὴν ἐνεργείαν. καὶ γίνεται LIBER DE DEFINITIONIBUS. Εst etiam alia naturalis voluntas, quæ dicitur com- munis omnibus hominibus, quæ est amor vitæ. Nam omnes homines vitam amant, cupiuntque videre lucem. Et hæc est communis voluntas. Sunt etiam in nobis alia voluntatis genera, quæ dicuntur arbi- trii. Nam alius vult vivere, privatus, alius rusticus, et alius navigare, alius vero frui quiete, et alius peregrinari, alius vigilare et alius dormire : et cæ- teri similiter, alius vult aliud: nam multas volun tates arbitrii habemus. Unam vero voluntatem na- turalem omnes accepimus, nempe amare vitam, seu immortalitatem, quam accepimus a prin- cipio. III. Quid dicitur proprietas. Idioma, seu proprietas dicitur, ideo quod simul sint propria. Inseparabiles C enim sunt a suis naturis et hypostasibus proprie- tates ipsarum. Proprietas est, quod in aliqua na- tura proprie cognoscitur, et in alia nulla reperitur. Exempli causa, in Deo est, quod sit ante aternita tem temporum, increatus et immensus, quæ in alia nulla usquam sunt substantia. Angelorum proprie- tas est, quod affectibus passionum careant et sint immortales, quod Deum laudibus celebrent, et nun- quam sileant. Proprietas vero hominis est, quod ex mortali et immortali natura compositus sit, quod in alia nulla usquam substantia reperitur. Atque hæ quidem sunt proprietates naturales. Aliæ sunt sub- ordinatæ, ut albedo, nigredo, longitudo, brevitas, cpsii aut torvi oculi, tarditas, et similia, quæ non in omnibus hominibus reperiuntur. Non enim on- nes homines sunt torvis oculis, nec omnes sunt flavi. Naturales autem proprietates pariter in omnni specie reperiuntur : nam omnes homines pariter corruptibiles, sunt mortales, rationales, latos ungues habentes et incedentes erecto corpore. Sunt autem el alia, quæ non proprie dicuntur idiomata, sed ac- cidentia, quæ adsunt substantiæ et recedunt ; ut infantia, sanitas, morbus, caliditas, frigiditas : de- nique quidquid mutari potest, contingens vel accidens dicitur. IV. De vi agendi. Vis agendi, quemadmodum sanctus Gregorius Nyssenus inquit, est naturalis cujusque rei poten- tia et motus. Nam quodvis essentiale, suam habet efficaciam scilicet intellectualia intelligendi, sen- sibilia sentiendi, mobilia movendi, volatilia volandi, natalilia natandi, germina germinandi, reptilia re- plandi, lucentia lucendi, et generativa generandi vim habent. In quibus ablata vi illa agendi, tollitur et interit ipsa rei natura. Sublato nɔmque calore, etiam ignis exstinguitur; sublato animalis motu, animal interit; sublata vi intelligendi, animæ in- terit intellectus et ratio. Hoc autem admirandum est quod differentes quædam naturæ suis naturalibus actionibus privatæ, aliam efficiendi vim generant. Veluti lapis adustus naturalem suam vim amittit, et calx efficitur, atque vim adurendi retinet. Eodem mo- do cedrus, amissa vi germinandi, sanandi efficaciam 18. Περὶ ἐνεργείας.

φιλόζωον. Πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλοῦσι τὴν Α ζωὴν, καὶ τὸ ὁρᾷν τὸ φῶς. Ἰδοὺ καὶ τὸ κοινὸν θέσ λημα. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα θελήματα ἐν ἡμῖν, ἅπερ και λούνται γνωμικά. Αλλος μὲν γὰρ ἄνθρωπος θέλει ἰδιάζειν, ἄλλος γεωργεῖν· καὶ ἄλλος μὲν πλέειν, ἄλ- λος δὲ ἀναπαύεσθαι, καὶ ἄλλος ὁδεύειν, ἄλλος γρηγο ρεῖν, καὶ ἄλλος ὑπνοῦν, καὶ οἱ λοιποὶ ὁμοίως· πολλά γνωμικά θελήματα ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι. Ἐν δὲ φυσικὸν θέλημα ἔχομεν πάντες, τὸ ἀγαπᾷν τὴν ζωὴν, ἤτοι τὴν ἀθανασίαν, ἣν ἐλάβομεν ἐξ ἀρχῆς. ΙΙΙ. Τί λέγεται ιδίωμα. Ιδίωμα λέγεται διὰ τὸ ἴδια εἶναι ἅμα· ἀχώριστοι ' διὰ τὸ ἴδια εἶναι γάρ εἰσι τῶν φύσεων καὶ τῶν ὑποστάσεων αἱ αὐτῶν Β ἅμα, ιδιότητες. Ιδίωμά ἐστι τὸ ἔν τινι φύσει ἰδικῶς γνω ριζόμενον καὶ ἐν ἑτέρᾳ μὴ εὑρισκόμενον. Οἷόν τι λέγω· Ἐν τῷ Θεῷ ἐστι τὸ προαιώνιον, τὸ ἄκτιστον, τὸ ἀπερίγραπτον, ἅτινα οὐχ ὑπάρχουσιν ἐν ἄλλῃ οἴᾳ δήποτε οὐσία. Ιδίωμά ἐστι τοῖς ἀγγέλοις τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀθάνα- τον, τὸ ὑμνολογικὸν, τὸ ἀσίγητον. Ιδίωμα δὲ ἀνθρώπου κυρίως τὸ σύνθετον ἐκ θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως, ἐν ἄλλῃ οἷᾳ δήποτε ουσίᾳ μὴ γνωριζόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰσι φυσικὰ ἰδιώματα· ἕτερα καὶ ὑποτακτικά, οἷον λευκότης, μελανία, μακρύτης, κολοβάτης, γλαυκό- της, γοργότης, νωθρότης, καὶ τὰ ὅμοια ἅπερ οὐκ ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις εὑρίσκονται. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἄν θρωποι γοργοί, οὐδὲ πάντες ξανθοί. Τὰ δὲ φυσικά Ιδιώματα ἐξ ἴσου καὶ ἐν παντὶ τῷ εἴδει εὑρίσκονται· πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι βροτοὶ ὁμοίως εἰσὶ, καὶ θνη. του, λογικοί, πλατυόνυχοι, ὀρθοπεριπατητικοί. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα, ἅπερ οὐ λέγονται κυρίως ιδιώματα, ἀλλὰ συμβεβηκότα. Ταῦτα δὲ γίνονται καὶ ἀπογίνον- ται· οἷον ἡ νηπιότης, ἡ ὑγεία, ἡ νόσος, ή θερμότης, ἡ ψυχρότης· καὶ ἁπλῶς πᾶν τὸ παραλλαγήναι δυνά- μενον συμβεβηκός λέγεται. Ενέργειά ἐστι, καθά φησιν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης, ἡ φυσικὴ ἑκάστου δύναμίς τε καὶ κίνησις. Καὶ γὰρ ἕκαστον οὐσιῶδες ἔχει τὴν ἑαυτοῦ ἐνέρ- [ γειαν· οἷον τὰ νοερὰ τὴν νόησιν, τὰ αἰσθητικὰ τὴν αἴσθησιν, τὰ κινητὰ τὴν κίνησιν, τὰ πετεινὰ τὴν στῆσιν, τὰ νηκτὰ τὴν νῆξιν, τὰ βλαστικὰ τὴν βλά στησιν, τὰ ἑρπυστικὰ τὴν ἕρπυσιν, τὰ φωτιστικά τὴν ἔλλαμψιν, τὰ γεννητικὰ τὴν γέννησιν· ἅπερ πά λιν, ἀναιρουμένης τῆς ἐνεργείας, ἀναιρεῖται καὶ ἀπόλλυται καὶ ἡ αὐτοῦ φύσις. ᾿Αναιρουμένης γὰρ τῆς καύσεως, σβέννυται τὸ πῦρ · ἀναιρουμένης τῆς κινή- σεως τοῦ ζώου, ἀπόλλυται ζῶον· ἀναιρουμένης τῆς νοήσεως, ἀπόλλυται τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς καὶ τὸ λο- γικὸν αὐτῆς. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι καί τινες διάφοροι φύσεις στερούμεναι τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἑτέρας ενεργείας τίκτουσιν. Οἷον ὁ λίθος καιόμενος, καὶ ἀπόλλυσι τὴν φυσικὴν ἐνεργείαν. καὶ γίνεται LIBER DE DEFINITIONIBUS. Εst etiam alia naturalis voluntas, quæ dicitur com- munis omnibus hominibus, quæ est amor vitæ. Nam omnes homines vitam amant, cupiuntque videre lucem. Et hæc est communis voluntas. Sunt etiam in nobis alia voluntatis genera, quæ dicuntur arbi- trii. Nam alius vult vivere, privatus, alius rusticus, et alius navigare, alius vero frui quiete, et alius peregrinari, alius vigilare et alius dormire : et cæ- teri similiter, alius vult aliud: nam multas volun tates arbitrii habemus. Unam vero voluntatem na- turalem omnes accepimus, nempe amare vitam, seu immortalitatem, quam accepimus a prin- cipio. III. Quid dicitur proprietas. Idioma, seu proprietas dicitur, ideo quod simul sint propria. Inseparabiles C enim sunt a suis naturis et hypostasibus proprie- tates ipsarum. Proprietas est, quod in aliqua na- tura proprie cognoscitur, et in alia nulla reperitur. Exempli causa, in Deo est, quod sit ante aternita tem temporum, increatus et immensus, quæ in alia nulla usquam sunt substantia. Angelorum proprie- tas est, quod affectibus passionum careant et sint immortales, quod Deum laudibus celebrent, et nun- quam sileant. Proprietas vero hominis est, quod ex mortali et immortali natura compositus sit, quod in alia nulla usquam substantia reperitur. Atque hæ quidem sunt proprietates naturales. Aliæ sunt sub- ordinatæ, ut albedo, nigredo, longitudo, brevitas, cpsii aut torvi oculi, tarditas, et similia, quæ non in omnibus hominibus reperiuntur. Non enim on- nes homines sunt torvis oculis, nec omnes sunt flavi. Naturales autem proprietates pariter in omnni specie reperiuntur : nam omnes homines pariter corruptibiles, sunt mortales, rationales, latos ungues habentes et incedentes erecto corpore. Sunt autem el alia, quæ non proprie dicuntur idiomata, sed ac- cidentia, quæ adsunt substantiæ et recedunt ; ut infantia, sanitas, morbus, caliditas, frigiditas : de- nique quidquid mutari potest, contingens vel accidens dicitur. IV. De vi agendi. Vis agendi, quemadmodum sanctus Gregorius Nyssenus inquit, est naturalis cujusque rei poten- tia et motus. Nam quodvis essentiale, suam habet efficaciam scilicet intellectualia intelligendi, sen- sibilia sentiendi, mobilia movendi, volatilia volandi, natalilia natandi, germina germinandi, reptilia re- plandi, lucentia lucendi, et generativa generandi vim habent. In quibus ablata vi illa agendi, tollitur et interit ipsa rei natura. Sublato nɔmque calore, etiam ignis exstinguitur; sublato animalis motu, animal interit; sublata vi intelligendi, animæ in- terit intellectus et ratio. Hoc autem admirandum est quod differentes quædam naturæ suis naturalibus actionibus privatæ, aliam efficiendi vim generant. Veluti lapis adustus naturalem suam vim amittit, et calx efficitur, atque vim adurendi retinet. Eodem mo- do cedrus, amissa vi germinandi, sanandi efficaciam 18. Περὶ ἐνεργείας.

φιλόζωον. Πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλοῦσι τὴν Α ζωὴν, καὶ τὸ ὁρᾷν τὸ φῶς. Ἰδοὺ καὶ τὸ κοινὸν θέσ λημα. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα θελήματα ἐν ἡμῖν, ἅπερ και λούνται γνωμικά. Αλλος μὲν γὰρ ἄνθρωπος θέλει ἰδιάζειν, ἄλλος γεωργεῖν· καὶ ἄλλος μὲν πλέειν, ἄλ- λος δὲ ἀναπαύεσθαι, καὶ ἄλλος ὁδεύειν, ἄλλος γρηγο ρεῖν, καὶ ἄλλος ὑπνοῦν, καὶ οἱ λοιποὶ ὁμοίως· πολλά γνωμικά θελήματα ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι. Ἐν δὲ φυσικὸν θέλημα ἔχομεν πάντες, τὸ ἀγαπᾷν τὴν ζωὴν, ἤτοι τὴν ἀθανασίαν, ἣν ἐλάβομεν ἐξ ἀρχῆς. ΙΙΙ. Τί λέγεται ιδίωμα. Ιδίωμα λέγεται διὰ τὸ ἴδια εἶναι ἅμα· ἀχώριστοι ' διὰ τὸ ἴδια εἶναι γάρ εἰσι τῶν φύσεων καὶ τῶν ὑποστάσεων αἱ αὐτῶν Β ἅμα, ιδιότητες. Ιδίωμά ἐστι τὸ ἔν τινι φύσει ἰδικῶς γνω ριζόμενον καὶ ἐν ἑτέρᾳ μὴ εὑρισκόμενον. Οἷόν τι λέγω· Ἐν τῷ Θεῷ ἐστι τὸ προαιώνιον, τὸ ἄκτιστον, τὸ ἀπερίγραπτον, ἅτινα οὐχ ὑπάρχουσιν ἐν ἄλλῃ οἴᾳ δήποτε οὐσία. Ιδίωμά ἐστι τοῖς ἀγγέλοις τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀθάνα- τον, τὸ ὑμνολογικὸν, τὸ ἀσίγητον. Ιδίωμα δὲ ἀνθρώπου κυρίως τὸ σύνθετον ἐκ θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως, ἐν ἄλλῃ οἷᾳ δήποτε ουσίᾳ μὴ γνωριζόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰσι φυσικὰ ἰδιώματα· ἕτερα καὶ ὑποτακτικά, οἷον λευκότης, μελανία, μακρύτης, κολοβάτης, γλαυκό- της, γοργότης, νωθρότης, καὶ τὰ ὅμοια ἅπερ οὐκ ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις εὑρίσκονται. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἄν θρωποι γοργοί, οὐδὲ πάντες ξανθοί. Τὰ δὲ φυσικά Ιδιώματα ἐξ ἴσου καὶ ἐν παντὶ τῷ εἴδει εὑρίσκονται· πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι βροτοὶ ὁμοίως εἰσὶ, καὶ θνη. του, λογικοί, πλατυόνυχοι, ὀρθοπεριπατητικοί. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα, ἅπερ οὐ λέγονται κυρίως ιδιώματα, ἀλλὰ συμβεβηκότα. Ταῦτα δὲ γίνονται καὶ ἀπογίνον- ται· οἷον ἡ νηπιότης, ἡ ὑγεία, ἡ νόσος, ή θερμότης, ἡ ψυχρότης· καὶ ἁπλῶς πᾶν τὸ παραλλαγήναι δυνά- μενον συμβεβηκός λέγεται. Ενέργειά ἐστι, καθά φησιν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης, ἡ φυσικὴ ἑκάστου δύναμίς τε καὶ κίνησις. Καὶ γὰρ ἕκαστον οὐσιῶδες ἔχει τὴν ἑαυτοῦ ἐνέρ- [ γειαν· οἷον τὰ νοερὰ τὴν νόησιν, τὰ αἰσθητικὰ τὴν αἴσθησιν, τὰ κινητὰ τὴν κίνησιν, τὰ πετεινὰ τὴν στῆσιν, τὰ νηκτὰ τὴν νῆξιν, τὰ βλαστικὰ τὴν βλά στησιν, τὰ ἑρπυστικὰ τὴν ἕρπυσιν, τὰ φωτιστικά τὴν ἔλλαμψιν, τὰ γεννητικὰ τὴν γέννησιν· ἅπερ πά λιν, ἀναιρουμένης τῆς ἐνεργείας, ἀναιρεῖται καὶ ἀπόλλυται καὶ ἡ αὐτοῦ φύσις. ᾿Αναιρουμένης γὰρ τῆς καύσεως, σβέννυται τὸ πῦρ · ἀναιρουμένης τῆς κινή- σεως τοῦ ζώου, ἀπόλλυται ζῶον· ἀναιρουμένης τῆς νοήσεως, ἀπόλλυται τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς καὶ τὸ λο- γικὸν αὐτῆς. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι καί τινες διάφοροι φύσεις στερούμεναι τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἑτέρας ενεργείας τίκτουσιν. Οἷον ὁ λίθος καιόμενος, καὶ ἀπόλλυσι τὴν φυσικὴν ἐνεργείαν. καὶ γίνεται LIBER DE DEFINITIONIBUS. Εst etiam alia naturalis voluntas, quæ dicitur com- munis omnibus hominibus, quæ est amor vitæ. Nam omnes homines vitam amant, cupiuntque videre lucem. Et hæc est communis voluntas. Sunt etiam in nobis alia voluntatis genera, quæ dicuntur arbi- trii. Nam alius vult vivere, privatus, alius rusticus, et alius navigare, alius vero frui quiete, et alius peregrinari, alius vigilare et alius dormire : et cæ- teri similiter, alius vult aliud: nam multas volun tates arbitrii habemus. Unam vero voluntatem na- turalem omnes accepimus, nempe amare vitam, seu immortalitatem, quam accepimus a prin- cipio. III. Quid dicitur proprietas. Idioma, seu proprietas dicitur, ideo quod simul sint propria. Inseparabiles C enim sunt a suis naturis et hypostasibus proprie- tates ipsarum. Proprietas est, quod in aliqua na- tura proprie cognoscitur, et in alia nulla reperitur. Exempli causa, in Deo est, quod sit ante aternita tem temporum, increatus et immensus, quæ in alia nulla usquam sunt substantia. Angelorum proprie- tas est, quod affectibus passionum careant et sint immortales, quod Deum laudibus celebrent, et nun- quam sileant. Proprietas vero hominis est, quod ex mortali et immortali natura compositus sit, quod in alia nulla usquam substantia reperitur. Atque hæ quidem sunt proprietates naturales. Aliæ sunt sub- ordinatæ, ut albedo, nigredo, longitudo, brevitas, cpsii aut torvi oculi, tarditas, et similia, quæ non in omnibus hominibus reperiuntur. Non enim on- nes homines sunt torvis oculis, nec omnes sunt flavi. Naturales autem proprietates pariter in omnni specie reperiuntur : nam omnes homines pariter corruptibiles, sunt mortales, rationales, latos ungues habentes et incedentes erecto corpore. Sunt autem el alia, quæ non proprie dicuntur idiomata, sed ac- cidentia, quæ adsunt substantiæ et recedunt ; ut infantia, sanitas, morbus, caliditas, frigiditas : de- nique quidquid mutari potest, contingens vel accidens dicitur. IV. De vi agendi. Vis agendi, quemadmodum sanctus Gregorius Nyssenus inquit, est naturalis cujusque rei poten- tia et motus. Nam quodvis essentiale, suam habet efficaciam scilicet intellectualia intelligendi, sen- sibilia sentiendi, mobilia movendi, volatilia volandi, natalilia natandi, germina germinandi, reptilia re- plandi, lucentia lucendi, et generativa generandi vim habent. In quibus ablata vi illa agendi, tollitur et interit ipsa rei natura. Sublato nɔmque calore, etiam ignis exstinguitur; sublato animalis motu, animal interit; sublata vi intelligendi, animæ in- terit intellectus et ratio. Hoc autem admirandum est quod differentes quædam naturæ suis naturalibus actionibus privatæ, aliam efficiendi vim generant. Veluti lapis adustus naturalem suam vim amittit, et calx efficitur, atque vim adurendi retinet. Eodem mo- do cedrus, amissa vi germinandi, sanandi efficaciam 18. Περὶ ἐνεργείας.

φιλόζωον. Πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι φιλοῦσι τὴν Α ζωὴν, καὶ τὸ ὁρᾷν τὸ φῶς. Ἰδοὺ καὶ τὸ κοινὸν θέσ λημα. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα θελήματα ἐν ἡμῖν, ἅπερ και λούνται γνωμικά. Αλλος μὲν γὰρ ἄνθρωπος θέλει ἰδιάζειν, ἄλλος γεωργεῖν· καὶ ἄλλος μὲν πλέειν, ἄλ- λος δὲ ἀναπαύεσθαι, καὶ ἄλλος ὁδεύειν, ἄλλος γρηγο ρεῖν, καὶ ἄλλος ὑπνοῦν, καὶ οἱ λοιποὶ ὁμοίως· πολλά γνωμικά θελήματα ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι. Ἐν δὲ φυσικὸν θέλημα ἔχομεν πάντες, τὸ ἀγαπᾷν τὴν ζωὴν, ἤτοι τὴν ἀθανασίαν, ἣν ἐλάβομεν ἐξ ἀρχῆς. ΙΙΙ. Τί λέγεται ιδίωμα. Ιδίωμα λέγεται διὰ τὸ ἴδια εἶναι ἅμα· ἀχώριστοι ' διὰ τὸ ἴδια εἶναι γάρ εἰσι τῶν φύσεων καὶ τῶν ὑποστάσεων αἱ αὐτῶν Β ἅμα, ιδιότητες. Ιδίωμά ἐστι τὸ ἔν τινι φύσει ἰδικῶς γνω ριζόμενον καὶ ἐν ἑτέρᾳ μὴ εὑρισκόμενον. Οἷόν τι λέγω· Ἐν τῷ Θεῷ ἐστι τὸ προαιώνιον, τὸ ἄκτιστον, τὸ ἀπερίγραπτον, ἅτινα οὐχ ὑπάρχουσιν ἐν ἄλλῃ οἴᾳ δήποτε οὐσία. Ιδίωμά ἐστι τοῖς ἀγγέλοις τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀθάνα- τον, τὸ ὑμνολογικὸν, τὸ ἀσίγητον. Ιδίωμα δὲ ἀνθρώπου κυρίως τὸ σύνθετον ἐκ θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως, ἐν ἄλλῃ οἷᾳ δήποτε ουσίᾳ μὴ γνωριζόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰσι φυσικὰ ἰδιώματα· ἕτερα καὶ ὑποτακτικά, οἷον λευκότης, μελανία, μακρύτης, κολοβάτης, γλαυκό- της, γοργότης, νωθρότης, καὶ τὰ ὅμοια ἅπερ οὐκ ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις εὑρίσκονται. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἄν θρωποι γοργοί, οὐδὲ πάντες ξανθοί. Τὰ δὲ φυσικά Ιδιώματα ἐξ ἴσου καὶ ἐν παντὶ τῷ εἴδει εὑρίσκονται· πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι βροτοὶ ὁμοίως εἰσὶ, καὶ θνη. του, λογικοί, πλατυόνυχοι, ὀρθοπεριπατητικοί. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα, ἅπερ οὐ λέγονται κυρίως ιδιώματα, ἀλλὰ συμβεβηκότα. Ταῦτα δὲ γίνονται καὶ ἀπογίνον- ται· οἷον ἡ νηπιότης, ἡ ὑγεία, ἡ νόσος, ή θερμότης, ἡ ψυχρότης· καὶ ἁπλῶς πᾶν τὸ παραλλαγήναι δυνά- μενον συμβεβηκός λέγεται. Ενέργειά ἐστι, καθά φησιν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης, ἡ φυσικὴ ἑκάστου δύναμίς τε καὶ κίνησις. Καὶ γὰρ ἕκαστον οὐσιῶδες ἔχει τὴν ἑαυτοῦ ἐνέρ- [ γειαν· οἷον τὰ νοερὰ τὴν νόησιν, τὰ αἰσθητικὰ τὴν αἴσθησιν, τὰ κινητὰ τὴν κίνησιν, τὰ πετεινὰ τὴν στῆσιν, τὰ νηκτὰ τὴν νῆξιν, τὰ βλαστικὰ τὴν βλά στησιν, τὰ ἑρπυστικὰ τὴν ἕρπυσιν, τὰ φωτιστικά τὴν ἔλλαμψιν, τὰ γεννητικὰ τὴν γέννησιν· ἅπερ πά λιν, ἀναιρουμένης τῆς ἐνεργείας, ἀναιρεῖται καὶ ἀπόλλυται καὶ ἡ αὐτοῦ φύσις. ᾿Αναιρουμένης γὰρ τῆς καύσεως, σβέννυται τὸ πῦρ · ἀναιρουμένης τῆς κινή- σεως τοῦ ζώου, ἀπόλλυται ζῶον· ἀναιρουμένης τῆς νοήσεως, ἀπόλλυται τὸ νερὸν τῆς ψυχῆς καὶ τὸ λο- γικὸν αὐτῆς. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι καί τινες διάφοροι φύσεις στερούμεναι τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἑτέρας ενεργείας τίκτουσιν. Οἷον ὁ λίθος καιόμενος, καὶ ἀπόλλυσι τὴν φυσικὴν ἐνεργείαν. καὶ γίνεται LIBER DE DEFINITIONIBUS. Εst etiam alia naturalis voluntas, quæ dicitur com- munis omnibus hominibus, quæ est amor vitæ. Nam omnes homines vitam amant, cupiuntque videre lucem. Et hæc est communis voluntas. Sunt etiam in nobis alia voluntatis genera, quæ dicuntur arbi- trii. Nam alius vult vivere, privatus, alius rusticus, et alius navigare, alius vero frui quiete, et alius peregrinari, alius vigilare et alius dormire : et cæ- teri similiter, alius vult aliud: nam multas volun tates arbitrii habemus. Unam vero voluntatem na- turalem omnes accepimus, nempe amare vitam, seu immortalitatem, quam accepimus a prin- cipio. III. Quid dicitur proprietas. Idioma, seu proprietas dicitur, ideo quod simul sint propria. Inseparabiles C enim sunt a suis naturis et hypostasibus proprie- tates ipsarum. Proprietas est, quod in aliqua na- tura proprie cognoscitur, et in alia nulla reperitur. Exempli causa, in Deo est, quod sit ante aternita tem temporum, increatus et immensus, quæ in alia nulla usquam sunt substantia. Angelorum proprie- tas est, quod affectibus passionum careant et sint immortales, quod Deum laudibus celebrent, et nun- quam sileant. Proprietas vero hominis est, quod ex mortali et immortali natura compositus sit, quod in alia nulla usquam substantia reperitur. Atque hæ quidem sunt proprietates naturales. Aliæ sunt sub- ordinatæ, ut albedo, nigredo, longitudo, brevitas, cpsii aut torvi oculi, tarditas, et similia, quæ non in omnibus hominibus reperiuntur. Non enim on- nes homines sunt torvis oculis, nec omnes sunt flavi. Naturales autem proprietates pariter in omnni specie reperiuntur : nam omnes homines pariter corruptibiles, sunt mortales, rationales, latos ungues habentes et incedentes erecto corpore. Sunt autem el alia, quæ non proprie dicuntur idiomata, sed ac- cidentia, quæ adsunt substantiæ et recedunt ; ut infantia, sanitas, morbus, caliditas, frigiditas : de- nique quidquid mutari potest, contingens vel accidens dicitur. IV. De vi agendi. Vis agendi, quemadmodum sanctus Gregorius Nyssenus inquit, est naturalis cujusque rei poten- tia et motus. Nam quodvis essentiale, suam habet efficaciam scilicet intellectualia intelligendi, sen- sibilia sentiendi, mobilia movendi, volatilia volandi, natalilia natandi, germina germinandi, reptilia re- plandi, lucentia lucendi, et generativa generandi vim habent. In quibus ablata vi illa agendi, tollitur et interit ipsa rei natura. Sublato nɔmque calore, etiam ignis exstinguitur; sublato animalis motu, animal interit; sublata vi intelligendi, animæ in- terit intellectus et ratio. Hoc autem admirandum est quod differentes quædam naturæ suis naturalibus actionibus privatæ, aliam efficiendi vim generant. Veluti lapis adustus naturalem suam vim amittit, et calx efficitur, atque vim adurendi retinet. Eodem mo- do cedrus, amissa vi germinandi, sanandi efficaciam 18. Περὶ ἐνεργείας.

ἑαυτὸ συνίσταται, οὔτε ἡ ψυχὴ προϋπάρχει τοῦ σώ- ματος, προτύπωσις οὖσα τῆς ἑνώσεως τοῦ Κυ- ρίου. Περὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστιν ὁμοούσιον, καὶ κατὰ τί εἴρηται ὁμοούσιον; καὶ ἐταχῶς τὸ ὁμοούσιον; Ομοούσιον ἐστι, τὸ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ ἐνεργείας ἀπαραλλάκτως ὑπάρ- χον. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο λέγεται ὁμοούσιον, ὅτι τὴν αὐτὴν οὐσίαν καὶ δύναμιν κέκτηται. Πενταχῶς δὲ εἴρηται ὁμοούσιον καὶ ὁμογενὲς, καὶ συγγενές, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ὁμόφυλον. Ομοούσιον δέ ἐστι, τὸ ὃν ἐν τῇ αὐτῇ οὐσίᾳ, ἔχον δέ τινα διαφορὰν, οἷον λίθος σαθμὸς, καὶ λίθος σκληρός· εἰσὶ δὲ ὁμοούσιοι, τουτ ἐστι μιᾶς οὐσίας. Ἔστι δὲ καὶ ξύλον φοίνικος, καὶ ξύλον ἐβένου · ὁμοίως καὶ σὰρξ καμήλου, καὶ σὰρξ η, ἰχθύος. Ταῦτα δὲ λέγονται ὁμοούσια, ὅτι τῆς αὐτῆς " οὐσίας ἐστίν. Ωσπερ πάντες οἱ ἄνθρωποι τῆς μιᾶς οὐσίας εἰσίν· ἔχουσι δὲ διαφορὰν τὸ εἶναι, ἕτερος μακρὸς, καὶ ἕτερος κολοβός· ἄλλος δυνατὸς, καὶ ἄλλος ταλαίπωρος. Αλλ' ὅμως μιᾶς οὐσίας εἰσὶ, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. Ἑτεροούσιον δὲ λέγεται, τὸ ἑτέ ρας οὐσίας ὑπάρχον, καὶ μηδόλως τῷ ἑτέρῳ προσοῖ- κον, ἀλλὰ παντελῶς ἀλλότριον καὶ κατὰ πάντα τρό- πον ἐκείνου ἀνόμοιον, οἷον ὕδωρ καὶ πῦρ· ἄλλη γὰρ οὐσία τοῦ πυρὸς, καὶ ἄλλη τοῦ ὕδατος. Καὶ διὰ τοῦτο ἑτεροούσιον λέγεται, ὅτι ἑτεροφυὲς καὶ ἀλλογενές ὑπάρχει· ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελος, καὶ πηλὸς, καὶ ἥλιος, καὶ χλόη. Ταῦτα γὰρ κατὰ πάντα τρόπον ἀνόμοιά εἰσι πρὸς ἄλληλα, διὰ τοῦτο καὶ ἑτεριούσια λέγονται· ὡσεὶ διὰ τὸ μὴ μετέχειν ἕτερον τῆς οὐσίας τοῦ ἑτέρου· ἀλλὰ ἄλλη μὲν ἐκείνου, ἑτέρου δὲ ἄλλη, καθὼς εἴρηται. Περὶ ψυχῆς καὶ νοός. Δισσῶς λέγεται ἡ ψυχή, μία μὲν ἡ ἄλογος, ἥτις ἐστὶ τὸ τῶν κτηνῶν· ἑτέρα δὲ ἡ λογική, ἥτις ἐστὶ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἡ μὲν τῶν κτηνῶν, ἐκ γῆς ἔλαβεν τὴν δημιουργίαν κατὰ Θεοῦ πρόσταξιν, ὡς ἡ θεία λέγει Γραφή · ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ἑρπετὰ ψυχῶν ζωτῶν. Ὥστε τὰ ζῶα ἐκ τῆς γῆς ἔλαβον τὴν ψυχήν. Διὰ τοῦτο πρὸς τὰ γήϊνα μόνον ἔχουσι τὴν ὁρμὴν καὶ πᾶσαν τὴν ὄρεξιν, καὶ οὐ φρο- νοῦσι τὰ ἄνω. Πῶς δὲ ἐγένετο ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς εἴπωμεν. Εδωκεν ἡ γῆ κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ σάρκα τοῖς κτήνεσιν· ἡ δὲ σὰρξ πεποίηκεν αἷμα. Το δὲ αἷμα γέγονε ψυχὴ κτηνώδης τῷ ζώῳ, ὥστε πάλιν θνήξαντος τοῦ ζώου, τὸ αἷμα πεπηγὸς εἰς σάρκα μεταβάλλεται. Η δὲ σὰρξ φθαρεῖσα, πάλιν ἀναλυο μένη, γίνεται γῆ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀγνοοῦσι, καὶ οὐ φρονοῦσι τὰ ἄνω. Ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ἔσχηκε την ψυχήν, διὰ τοῦτο καὶ τὰ θεῖα ἐπιγινώσκει, καὶ τὰ ἄνω διώκει, καὶ τὰ οὐράνια νοεῖ, καὶ λογικὸς ὑπάρχει καὶ ἔννους. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ὑπονοείτω, ὅτι τὸ πνεῦμα, ὅπερ ἐνεφύσησεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἐκεῖνο ἐγένετο ψυχή· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο ψυχὴν ἐδημιούργησεν. Εἰ γὰρ * LIBER DE DEFINITIONIBUS. A pore. Nam corpus per se consistere non potest ; VI. B nec anima exsistit ante corpus, quæ unionis Do- mini est imago quædam. VI. De consubstantiali. Quid est consubstantiale, et secundum quid di- ctum est consubstantiale, et quotupliciter consub- stantiale dicitur ? Consubstantiale dicitur, quod est ejusdem substantiæ et ellicaciæ absque discrimine. Nam ideo consubstantiale dicitur, quod eamdem habeat substantiam et vim. Dicitur autem quinque modis : consubstantiale, simul genitum, congeni tum, simul natum, et quod est ejusdem generis. Consubstantiale autem est, quod in eadem quidem est substantia, sed aliquam tamen differentiam ha- bet; verbi gratia, lapis cariosus, et solidus, vel du- rus : consubstantiales, hoc est, unius et ejusdem sunt substantia. Ita lignum palmæ, et eleni lignum, et caro cameli, ac caro piscis. Hæc consubstantialia dicuntur, eo quod ejusdem sint substantia. Quem- admodum omnes homines unius substantiæ sunt, suas tamen differentias habent, propterea quod alius quidem procerus, alius brevis, alius potens, alius miser. Verumtamen pariter unius et ejusdem sunt substantia, animæ scilicet atque corporis. Alterius substantiæ dicitur, quod diversa est sub- stantiæ, nec ullatenus alii est affine, sed penitus alienum et omni modo absimile; cujusmodi sunt ignis et aqua : alia quippe est substantia ignis et aquæ alia. Ideoque alterius substantia dicitur, C quia alterius naturæ atque generis : quemadmodum, alterius substantiæ dicuntur: utpote quod alterum alia sit illius, alia alterius, ut dictum est. VII. D Genes. 1, 20. Deus, angelus, lutum, sol et fenum. Hæc enim omnibus modis absimilia sunt inter se, quapropter cum alterius substantia minime communicet, sed VII. De anima et mente. Dupliciter dicitur anima. Altera quidem est irra- tionalis, quæ brulorum est, altera vero rationalis, quæ est hominum. Atque ea quidem, quæ brulorum est, creationem suam ex terra accipit, juxta man- datum Dei, quemadmodum divina dicit Scriptura : . Et dixit Deus, producat terra reptilia animarum viventium 69. Ergo animalia bruta ex terra acce- perunt animam suam. Ideoque ad terrena solum- modo habent affectionem et omnem appetitum, nec est illis rerum coelestium cura. Quomodo vero ani- ma eorum ex terra facta sit, dicamus. Dedit terra, juxta præceptum Dei, brutis carnem : caro sangui nem est operata : sanguis autem, bruta anima fa- ctus est animali irrationali. Quare mortuo animali, sanguinis concretus in carnem transmutatur. Caro autem corrupta et resoluta, terra fit rursus. Atque eam ob causam ignorant illa, neque curant res cœ- lestes. Sed homo ex inspiratione divina suam ani- mam accepit, ideo res divinas agnoscit, superna persequitur, et res caelestes intelligit : estque ratio- nalis, et mente præditus. Cæterum nemo existimet, quod ille spiritus, quem in hominem insuflavit

ἑαυτὸ συνίσταται, οὔτε ἡ ψυχὴ προϋπάρχει τοῦ σώ- ματος, προτύπωσις οὖσα τῆς ἑνώσεως τοῦ Κυ- ρίου. Περὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστιν ὁμοούσιον, καὶ κατὰ τί εἴρηται ὁμοούσιον; καὶ ἐταχῶς τὸ ὁμοούσιον; Ομοούσιον ἐστι, τὸ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ ἐνεργείας ἀπαραλλάκτως ὑπάρ- χον. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο λέγεται ὁμοούσιον, ὅτι τὴν αὐτὴν οὐσίαν καὶ δύναμιν κέκτηται. Πενταχῶς δὲ εἴρηται ὁμοούσιον καὶ ὁμογενὲς, καὶ συγγενές, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ὁμόφυλον. Ομοούσιον δέ ἐστι, τὸ ὃν ἐν τῇ αὐτῇ οὐσίᾳ, ἔχον δέ τινα διαφορὰν, οἷον λίθος σαθμὸς, καὶ λίθος σκληρός· εἰσὶ δὲ ὁμοούσιοι, τουτ ἐστι μιᾶς οὐσίας. Ἔστι δὲ καὶ ξύλον φοίνικος, καὶ ξύλον ἐβένου · ὁμοίως καὶ σὰρξ καμήλου, καὶ σὰρξ η, ἰχθύος. Ταῦτα δὲ λέγονται ὁμοούσια, ὅτι τῆς αὐτῆς " οὐσίας ἐστίν. Ωσπερ πάντες οἱ ἄνθρωποι τῆς μιᾶς οὐσίας εἰσίν· ἔχουσι δὲ διαφορὰν τὸ εἶναι, ἕτερος μακρὸς, καὶ ἕτερος κολοβός· ἄλλος δυνατὸς, καὶ ἄλλος ταλαίπωρος. Αλλ' ὅμως μιᾶς οὐσίας εἰσὶ, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. Ἑτεροούσιον δὲ λέγεται, τὸ ἑτέ ρας οὐσίας ὑπάρχον, καὶ μηδόλως τῷ ἑτέρῳ προσοῖ- κον, ἀλλὰ παντελῶς ἀλλότριον καὶ κατὰ πάντα τρό- πον ἐκείνου ἀνόμοιον, οἷον ὕδωρ καὶ πῦρ· ἄλλη γὰρ οὐσία τοῦ πυρὸς, καὶ ἄλλη τοῦ ὕδατος. Καὶ διὰ τοῦτο ἑτεροούσιον λέγεται, ὅτι ἑτεροφυὲς καὶ ἀλλογενές ὑπάρχει· ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελος, καὶ πηλὸς, καὶ ἥλιος, καὶ χλόη. Ταῦτα γὰρ κατὰ πάντα τρόπον ἀνόμοιά εἰσι πρὸς ἄλληλα, διὰ τοῦτο καὶ ἑτεριούσια λέγονται· ὡσεὶ διὰ τὸ μὴ μετέχειν ἕτερον τῆς οὐσίας τοῦ ἑτέρου· ἀλλὰ ἄλλη μὲν ἐκείνου, ἑτέρου δὲ ἄλλη, καθὼς εἴρηται. Περὶ ψυχῆς καὶ νοός. Δισσῶς λέγεται ἡ ψυχή, μία μὲν ἡ ἄλογος, ἥτις ἐστὶ τὸ τῶν κτηνῶν· ἑτέρα δὲ ἡ λογική, ἥτις ἐστὶ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἡ μὲν τῶν κτηνῶν, ἐκ γῆς ἔλαβεν τὴν δημιουργίαν κατὰ Θεοῦ πρόσταξιν, ὡς ἡ θεία λέγει Γραφή · ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ἑρπετὰ ψυχῶν ζωτῶν. Ὥστε τὰ ζῶα ἐκ τῆς γῆς ἔλαβον τὴν ψυχήν. Διὰ τοῦτο πρὸς τὰ γήϊνα μόνον ἔχουσι τὴν ὁρμὴν καὶ πᾶσαν τὴν ὄρεξιν, καὶ οὐ φρο- νοῦσι τὰ ἄνω. Πῶς δὲ ἐγένετο ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς εἴπωμεν. Εδωκεν ἡ γῆ κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ σάρκα τοῖς κτήνεσιν· ἡ δὲ σὰρξ πεποίηκεν αἷμα. Το δὲ αἷμα γέγονε ψυχὴ κτηνώδης τῷ ζώῳ, ὥστε πάλιν θνήξαντος τοῦ ζώου, τὸ αἷμα πεπηγὸς εἰς σάρκα μεταβάλλεται. Η δὲ σὰρξ φθαρεῖσα, πάλιν ἀναλυο μένη, γίνεται γῆ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀγνοοῦσι, καὶ οὐ φρονοῦσι τὰ ἄνω. Ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ἔσχηκε την ψυχήν, διὰ τοῦτο καὶ τὰ θεῖα ἐπιγινώσκει, καὶ τὰ ἄνω διώκει, καὶ τὰ οὐράνια νοεῖ, καὶ λογικὸς ὑπάρχει καὶ ἔννους. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ὑπονοείτω, ὅτι τὸ πνεῦμα, ὅπερ ἐνεφύσησεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἐκεῖνο ἐγένετο ψυχή· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο ψυχὴν ἐδημιούργησεν. Εἰ γὰρ * LIBER DE DEFINITIONIBUS. A pore. Nam corpus per se consistere non potest ; VI. B nec anima exsistit ante corpus, quæ unionis Do- mini est imago quædam. VI. De consubstantiali. Quid est consubstantiale, et secundum quid di- ctum est consubstantiale, et quotupliciter consub- stantiale dicitur ? Consubstantiale dicitur, quod est ejusdem substantiæ et ellicaciæ absque discrimine. Nam ideo consubstantiale dicitur, quod eamdem habeat substantiam et vim. Dicitur autem quinque modis : consubstantiale, simul genitum, congeni tum, simul natum, et quod est ejusdem generis. Consubstantiale autem est, quod in eadem quidem est substantia, sed aliquam tamen differentiam ha- bet; verbi gratia, lapis cariosus, et solidus, vel du- rus : consubstantiales, hoc est, unius et ejusdem sunt substantia. Ita lignum palmæ, et eleni lignum, et caro cameli, ac caro piscis. Hæc consubstantialia dicuntur, eo quod ejusdem sint substantia. Quem- admodum omnes homines unius substantiæ sunt, suas tamen differentias habent, propterea quod alius quidem procerus, alius brevis, alius potens, alius miser. Verumtamen pariter unius et ejusdem sunt substantia, animæ scilicet atque corporis. Alterius substantiæ dicitur, quod diversa est sub- stantiæ, nec ullatenus alii est affine, sed penitus alienum et omni modo absimile; cujusmodi sunt ignis et aqua : alia quippe est substantia ignis et aquæ alia. Ideoque alterius substantia dicitur, C quia alterius naturæ atque generis : quemadmodum, alterius substantiæ dicuntur: utpote quod alterum alia sit illius, alia alterius, ut dictum est. VII. D Genes. 1, 20. Deus, angelus, lutum, sol et fenum. Hæc enim omnibus modis absimilia sunt inter se, quapropter cum alterius substantia minime communicet, sed VII. De anima et mente. Dupliciter dicitur anima. Altera quidem est irra- tionalis, quæ brulorum est, altera vero rationalis, quæ est hominum. Atque ea quidem, quæ brulorum est, creationem suam ex terra accipit, juxta man- datum Dei, quemadmodum divina dicit Scriptura : . Et dixit Deus, producat terra reptilia animarum viventium 69. Ergo animalia bruta ex terra acce- perunt animam suam. Ideoque ad terrena solum- modo habent affectionem et omnem appetitum, nec est illis rerum coelestium cura. Quomodo vero ani- ma eorum ex terra facta sit, dicamus. Dedit terra, juxta præceptum Dei, brutis carnem : caro sangui nem est operata : sanguis autem, bruta anima fa- ctus est animali irrationali. Quare mortuo animali, sanguinis concretus in carnem transmutatur. Caro autem corrupta et resoluta, terra fit rursus. Atque eam ob causam ignorant illa, neque curant res cœ- lestes. Sed homo ex inspiratione divina suam ani- mam accepit, ideo res divinas agnoscit, superna persequitur, et res caelestes intelligit : estque ratio- nalis, et mente præditus. Cæterum nemo existimet, quod ille spiritus, quem in hominem insuflavit

ἑαυτὸ συνίσταται, οὔτε ἡ ψυχὴ προϋπάρχει τοῦ σώ- ματος, προτύπωσις οὖσα τῆς ἑνώσεως τοῦ Κυ- ρίου. Περὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστιν ὁμοούσιον, καὶ κατὰ τί εἴρηται ὁμοούσιον; καὶ ἐταχῶς τὸ ὁμοούσιον; Ομοούσιον ἐστι, τὸ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ ἐνεργείας ἀπαραλλάκτως ὑπάρ- χον. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο λέγεται ὁμοούσιον, ὅτι τὴν αὐτὴν οὐσίαν καὶ δύναμιν κέκτηται. Πενταχῶς δὲ εἴρηται ὁμοούσιον καὶ ὁμογενὲς, καὶ συγγενές, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ὁμόφυλον. Ομοούσιον δέ ἐστι, τὸ ὃν ἐν τῇ αὐτῇ οὐσίᾳ, ἔχον δέ τινα διαφορὰν, οἷον λίθος σαθμὸς, καὶ λίθος σκληρός· εἰσὶ δὲ ὁμοούσιοι, τουτ ἐστι μιᾶς οὐσίας. Ἔστι δὲ καὶ ξύλον φοίνικος, καὶ ξύλον ἐβένου · ὁμοίως καὶ σὰρξ καμήλου, καὶ σὰρξ η, ἰχθύος. Ταῦτα δὲ λέγονται ὁμοούσια, ὅτι τῆς αὐτῆς " οὐσίας ἐστίν. Ωσπερ πάντες οἱ ἄνθρωποι τῆς μιᾶς οὐσίας εἰσίν· ἔχουσι δὲ διαφορὰν τὸ εἶναι, ἕτερος μακρὸς, καὶ ἕτερος κολοβός· ἄλλος δυνατὸς, καὶ ἄλλος ταλαίπωρος. Αλλ' ὅμως μιᾶς οὐσίας εἰσὶ, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. Ἑτεροούσιον δὲ λέγεται, τὸ ἑτέ ρας οὐσίας ὑπάρχον, καὶ μηδόλως τῷ ἑτέρῳ προσοῖ- κον, ἀλλὰ παντελῶς ἀλλότριον καὶ κατὰ πάντα τρό- πον ἐκείνου ἀνόμοιον, οἷον ὕδωρ καὶ πῦρ· ἄλλη γὰρ οὐσία τοῦ πυρὸς, καὶ ἄλλη τοῦ ὕδατος. Καὶ διὰ τοῦτο ἑτεροούσιον λέγεται, ὅτι ἑτεροφυὲς καὶ ἀλλογενές ὑπάρχει· ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελος, καὶ πηλὸς, καὶ ἥλιος, καὶ χλόη. Ταῦτα γὰρ κατὰ πάντα τρόπον ἀνόμοιά εἰσι πρὸς ἄλληλα, διὰ τοῦτο καὶ ἑτεριούσια λέγονται· ὡσεὶ διὰ τὸ μὴ μετέχειν ἕτερον τῆς οὐσίας τοῦ ἑτέρου· ἀλλὰ ἄλλη μὲν ἐκείνου, ἑτέρου δὲ ἄλλη, καθὼς εἴρηται. Περὶ ψυχῆς καὶ νοός. Δισσῶς λέγεται ἡ ψυχή, μία μὲν ἡ ἄλογος, ἥτις ἐστὶ τὸ τῶν κτηνῶν· ἑτέρα δὲ ἡ λογική, ἥτις ἐστὶ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἡ μὲν τῶν κτηνῶν, ἐκ γῆς ἔλαβεν τὴν δημιουργίαν κατὰ Θεοῦ πρόσταξιν, ὡς ἡ θεία λέγει Γραφή · ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ἑρπετὰ ψυχῶν ζωτῶν. Ὥστε τὰ ζῶα ἐκ τῆς γῆς ἔλαβον τὴν ψυχήν. Διὰ τοῦτο πρὸς τὰ γήϊνα μόνον ἔχουσι τὴν ὁρμὴν καὶ πᾶσαν τὴν ὄρεξιν, καὶ οὐ φρο- νοῦσι τὰ ἄνω. Πῶς δὲ ἐγένετο ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς εἴπωμεν. Εδωκεν ἡ γῆ κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ σάρκα τοῖς κτήνεσιν· ἡ δὲ σὰρξ πεποίηκεν αἷμα. Το δὲ αἷμα γέγονε ψυχὴ κτηνώδης τῷ ζώῳ, ὥστε πάλιν θνήξαντος τοῦ ζώου, τὸ αἷμα πεπηγὸς εἰς σάρκα μεταβάλλεται. Η δὲ σὰρξ φθαρεῖσα, πάλιν ἀναλυο μένη, γίνεται γῆ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀγνοοῦσι, καὶ οὐ φρονοῦσι τὰ ἄνω. Ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ἔσχηκε την ψυχήν, διὰ τοῦτο καὶ τὰ θεῖα ἐπιγινώσκει, καὶ τὰ ἄνω διώκει, καὶ τὰ οὐράνια νοεῖ, καὶ λογικὸς ὑπάρχει καὶ ἔννους. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ὑπονοείτω, ὅτι τὸ πνεῦμα, ὅπερ ἐνεφύσησεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἐκεῖνο ἐγένετο ψυχή· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο ψυχὴν ἐδημιούργησεν. Εἰ γὰρ * LIBER DE DEFINITIONIBUS. A pore. Nam corpus per se consistere non potest ; VI. B nec anima exsistit ante corpus, quæ unionis Do- mini est imago quædam. VI. De consubstantiali. Quid est consubstantiale, et secundum quid di- ctum est consubstantiale, et quotupliciter consub- stantiale dicitur ? Consubstantiale dicitur, quod est ejusdem substantiæ et ellicaciæ absque discrimine. Nam ideo consubstantiale dicitur, quod eamdem habeat substantiam et vim. Dicitur autem quinque modis : consubstantiale, simul genitum, congeni tum, simul natum, et quod est ejusdem generis. Consubstantiale autem est, quod in eadem quidem est substantia, sed aliquam tamen differentiam ha- bet; verbi gratia, lapis cariosus, et solidus, vel du- rus : consubstantiales, hoc est, unius et ejusdem sunt substantia. Ita lignum palmæ, et eleni lignum, et caro cameli, ac caro piscis. Hæc consubstantialia dicuntur, eo quod ejusdem sint substantia. Quem- admodum omnes homines unius substantiæ sunt, suas tamen differentias habent, propterea quod alius quidem procerus, alius brevis, alius potens, alius miser. Verumtamen pariter unius et ejusdem sunt substantia, animæ scilicet atque corporis. Alterius substantiæ dicitur, quod diversa est sub- stantiæ, nec ullatenus alii est affine, sed penitus alienum et omni modo absimile; cujusmodi sunt ignis et aqua : alia quippe est substantia ignis et aquæ alia. Ideoque alterius substantia dicitur, C quia alterius naturæ atque generis : quemadmodum, alterius substantiæ dicuntur: utpote quod alterum alia sit illius, alia alterius, ut dictum est. VII. D Genes. 1, 20. Deus, angelus, lutum, sol et fenum. Hæc enim omnibus modis absimilia sunt inter se, quapropter cum alterius substantia minime communicet, sed VII. De anima et mente. Dupliciter dicitur anima. Altera quidem est irra- tionalis, quæ brulorum est, altera vero rationalis, quæ est hominum. Atque ea quidem, quæ brulorum est, creationem suam ex terra accipit, juxta man- datum Dei, quemadmodum divina dicit Scriptura : . Et dixit Deus, producat terra reptilia animarum viventium 69. Ergo animalia bruta ex terra acce- perunt animam suam. Ideoque ad terrena solum- modo habent affectionem et omnem appetitum, nec est illis rerum coelestium cura. Quomodo vero ani- ma eorum ex terra facta sit, dicamus. Dedit terra, juxta præceptum Dei, brutis carnem : caro sangui nem est operata : sanguis autem, bruta anima fa- ctus est animali irrationali. Quare mortuo animali, sanguinis concretus in carnem transmutatur. Caro autem corrupta et resoluta, terra fit rursus. Atque eam ob causam ignorant illa, neque curant res cœ- lestes. Sed homo ex inspiratione divina suam ani- mam accepit, ideo res divinas agnoscit, superna persequitur, et res caelestes intelligit : estque ratio- nalis, et mente præditus. Cæterum nemo existimet, quod ille spiritus, quem in hominem insuflavit

ἑαυτὸ συνίσταται, οὔτε ἡ ψυχὴ προϋπάρχει τοῦ σώ- ματος, προτύπωσις οὖσα τῆς ἑνώσεως τοῦ Κυ- ρίου. Περὶ ὁμοουσίου. Τί ἐστιν ὁμοούσιον, καὶ κατὰ τί εἴρηται ὁμοούσιον; καὶ ἐταχῶς τὸ ὁμοούσιον; Ομοούσιον ἐστι, τὸ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ ἐνεργείας ἀπαραλλάκτως ὑπάρ- χον. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο λέγεται ὁμοούσιον, ὅτι τὴν αὐτὴν οὐσίαν καὶ δύναμιν κέκτηται. Πενταχῶς δὲ εἴρηται ὁμοούσιον καὶ ὁμογενὲς, καὶ συγγενές, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ὁμόφυλον. Ομοούσιον δέ ἐστι, τὸ ὃν ἐν τῇ αὐτῇ οὐσίᾳ, ἔχον δέ τινα διαφορὰν, οἷον λίθος σαθμὸς, καὶ λίθος σκληρός· εἰσὶ δὲ ὁμοούσιοι, τουτ ἐστι μιᾶς οὐσίας. Ἔστι δὲ καὶ ξύλον φοίνικος, καὶ ξύλον ἐβένου · ὁμοίως καὶ σὰρξ καμήλου, καὶ σὰρξ η, ἰχθύος. Ταῦτα δὲ λέγονται ὁμοούσια, ὅτι τῆς αὐτῆς " οὐσίας ἐστίν. Ωσπερ πάντες οἱ ἄνθρωποι τῆς μιᾶς οὐσίας εἰσίν· ἔχουσι δὲ διαφορὰν τὸ εἶναι, ἕτερος μακρὸς, καὶ ἕτερος κολοβός· ἄλλος δυνατὸς, καὶ ἄλλος ταλαίπωρος. Αλλ' ὅμως μιᾶς οὐσίας εἰσὶ, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. Ἑτεροούσιον δὲ λέγεται, τὸ ἑτέ ρας οὐσίας ὑπάρχον, καὶ μηδόλως τῷ ἑτέρῳ προσοῖ- κον, ἀλλὰ παντελῶς ἀλλότριον καὶ κατὰ πάντα τρό- πον ἐκείνου ἀνόμοιον, οἷον ὕδωρ καὶ πῦρ· ἄλλη γὰρ οὐσία τοῦ πυρὸς, καὶ ἄλλη τοῦ ὕδατος. Καὶ διὰ τοῦτο ἑτεροούσιον λέγεται, ὅτι ἑτεροφυὲς καὶ ἀλλογενές ὑπάρχει· ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελος, καὶ πηλὸς, καὶ ἥλιος, καὶ χλόη. Ταῦτα γὰρ κατὰ πάντα τρόπον ἀνόμοιά εἰσι πρὸς ἄλληλα, διὰ τοῦτο καὶ ἑτεριούσια λέγονται· ὡσεὶ διὰ τὸ μὴ μετέχειν ἕτερον τῆς οὐσίας τοῦ ἑτέρου· ἀλλὰ ἄλλη μὲν ἐκείνου, ἑτέρου δὲ ἄλλη, καθὼς εἴρηται. Περὶ ψυχῆς καὶ νοός. Δισσῶς λέγεται ἡ ψυχή, μία μὲν ἡ ἄλογος, ἥτις ἐστὶ τὸ τῶν κτηνῶν· ἑτέρα δὲ ἡ λογική, ἥτις ἐστὶ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἡ μὲν τῶν κτηνῶν, ἐκ γῆς ἔλαβεν τὴν δημιουργίαν κατὰ Θεοῦ πρόσταξιν, ὡς ἡ θεία λέγει Γραφή · ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ἑρπετὰ ψυχῶν ζωτῶν. Ὥστε τὰ ζῶα ἐκ τῆς γῆς ἔλαβον τὴν ψυχήν. Διὰ τοῦτο πρὸς τὰ γήϊνα μόνον ἔχουσι τὴν ὁρμὴν καὶ πᾶσαν τὴν ὄρεξιν, καὶ οὐ φρο- νοῦσι τὰ ἄνω. Πῶς δὲ ἐγένετο ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς εἴπωμεν. Εδωκεν ἡ γῆ κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ σάρκα τοῖς κτήνεσιν· ἡ δὲ σὰρξ πεποίηκεν αἷμα. Το δὲ αἷμα γέγονε ψυχὴ κτηνώδης τῷ ζώῳ, ὥστε πάλιν θνήξαντος τοῦ ζώου, τὸ αἷμα πεπηγὸς εἰς σάρκα μεταβάλλεται. Η δὲ σὰρξ φθαρεῖσα, πάλιν ἀναλυο μένη, γίνεται γῆ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀγνοοῦσι, καὶ οὐ φρονοῦσι τὰ ἄνω. Ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῆς θείας ἐμπνεύσεως ἔσχηκε την ψυχήν, διὰ τοῦτο καὶ τὰ θεῖα ἐπιγινώσκει, καὶ τὰ ἄνω διώκει, καὶ τὰ οὐράνια νοεῖ, καὶ λογικὸς ὑπάρχει καὶ ἔννους. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ὑπονοείτω, ὅτι τὸ πνεῦμα, ὅπερ ἐνεφύσησεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἐκεῖνο ἐγένετο ψυχή· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο ψυχὴν ἐδημιούργησεν. Εἰ γὰρ * LIBER DE DEFINITIONIBUS. A pore. Nam corpus per se consistere non potest ; VI. B nec anima exsistit ante corpus, quæ unionis Do- mini est imago quædam. VI. De consubstantiali. Quid est consubstantiale, et secundum quid di- ctum est consubstantiale, et quotupliciter consub- stantiale dicitur ? Consubstantiale dicitur, quod est ejusdem substantiæ et ellicaciæ absque discrimine. Nam ideo consubstantiale dicitur, quod eamdem habeat substantiam et vim. Dicitur autem quinque modis : consubstantiale, simul genitum, congeni tum, simul natum, et quod est ejusdem generis. Consubstantiale autem est, quod in eadem quidem est substantia, sed aliquam tamen differentiam ha- bet; verbi gratia, lapis cariosus, et solidus, vel du- rus : consubstantiales, hoc est, unius et ejusdem sunt substantia. Ita lignum palmæ, et eleni lignum, et caro cameli, ac caro piscis. Hæc consubstantialia dicuntur, eo quod ejusdem sint substantia. Quem- admodum omnes homines unius substantiæ sunt, suas tamen differentias habent, propterea quod alius quidem procerus, alius brevis, alius potens, alius miser. Verumtamen pariter unius et ejusdem sunt substantia, animæ scilicet atque corporis. Alterius substantiæ dicitur, quod diversa est sub- stantiæ, nec ullatenus alii est affine, sed penitus alienum et omni modo absimile; cujusmodi sunt ignis et aqua : alia quippe est substantia ignis et aquæ alia. Ideoque alterius substantia dicitur, C quia alterius naturæ atque generis : quemadmodum, alterius substantiæ dicuntur: utpote quod alterum alia sit illius, alia alterius, ut dictum est. VII. D Genes. 1, 20. Deus, angelus, lutum, sol et fenum. Hæc enim omnibus modis absimilia sunt inter se, quapropter cum alterius substantia minime communicet, sed VII. De anima et mente. Dupliciter dicitur anima. Altera quidem est irra- tionalis, quæ brulorum est, altera vero rationalis, quæ est hominum. Atque ea quidem, quæ brulorum est, creationem suam ex terra accipit, juxta man- datum Dei, quemadmodum divina dicit Scriptura : . Et dixit Deus, producat terra reptilia animarum viventium 69. Ergo animalia bruta ex terra acce- perunt animam suam. Ideoque ad terrena solum- modo habent affectionem et omnem appetitum, nec est illis rerum coelestium cura. Quomodo vero ani- ma eorum ex terra facta sit, dicamus. Dedit terra, juxta præceptum Dei, brutis carnem : caro sangui nem est operata : sanguis autem, bruta anima fa- ctus est animali irrationali. Quare mortuo animali, sanguinis concretus in carnem transmutatur. Caro autem corrupta et resoluta, terra fit rursus. Atque eam ob causam ignorant illa, neque curant res cœ- lestes. Sed homo ex inspiratione divina suam ani- mam accepit, ideo res divinas agnoscit, superna persequitur, et res caelestes intelligit : estque ratio- nalis, et mente præditus. Cæterum nemo existimet, quod ille spiritus, quem in hominem insuflavit

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Β ἐκεῖνο τὸ πνεῦμα ψυχὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τάχα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ ἔμελλεν εἶναι. Ἐὰν ὑπῆρ χεν ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, διὰ τί οὐκ ἔστι πάντοτε ἀναλλοίωτος, ἄτρεπτος, ὥσπερ ὁ Θεός ; ἐκεῖνος γὰρ λέγει ὅτι· « Αὐτὸς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ Αλλοίωμαι. » Ἡ δὲ ψυχή ποτε μὲν οὖσα μωρά, ποτὲ δὲ φρόνιμος· καί ποτε μὲν ἁμαρτωλός, ποτὲ δὲ δι καία· καὶ ἄλλοτε πιστή, καὶ ἄλλοτε ἄπιστος· καί ποτε μὲν ἀγνοοῦσα, ποτὲ δὲ γινώσκουσα· καί ποτε μὲν πρόθυμος οὖσα, ποτὲ δὲ ὀκνηρά. Ταῦτα ἔχουσα, πῶς δύναται λέγεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ ; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Τὸ δὲ ἐμφύσημα ἐκεῖνο, ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, λογικὴν καὶ νοεράν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τὰ ἄνω φαντά ζεται, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ζητεῖ καὶ ὀρέγεται καὶ ποθεῖ, ὅτι ἐκεῖθεν ἔχει τὴν δημιουργίαν. Ἡ δὲ τῶν ἀλόγων, οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπίγειος οὖσα, τὰ ἐπίγεια μόνα ζη- τεῖ· διὸ καὶ συναποθνήσκει τῷ σώματι. Τοῦ δὲ ἀν θρώπου ἡ ψυχὴ, ἀείζωος ὑπάρχει καὶ ἀτελεύτητος. Ἔχει δὲ ἡ ψυχή τρία μέρη, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν. Καὶ διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ μέρους ἀγα τὰ τὸν Θεόν· διὰ τοῦ θυμικοῦ μέρους ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν, ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους ἐπιθυμεῖ τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἔχει δὲ ὁ ἄνθρωπος αἰσθήσεις πέντε σωματικάς, καὶ πέντε ψυχικάς· αἱ σωματικαὶ μὲν εἰσιν· ὅρασις, ἀκοὴ, ὅσο φρησις, γεῦσις, καὶ ἀφή. Θεωρεῖται δὲ ἐν μὲν τῇ ὁράσει τὸ λευκὸν καὶ μέλαν, ἐν δὲ τῇ ἀκοῇ, τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ· ἐν δὲ τῇ ὀσφρήσει τὸ εὔοσμον καὶ δυσ ὧδες· ἐν δὲ τῇ γεύσει τὸ γλυκὺ καὶ πικρόν· ἐν δὲ τῇ ἀφῇ, τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρόν· τῆς δὲ ψυχῆς τὰ αἰσθητήριά εἰσι ταῦτα· γούς, διάνοια, δόξα, φαντασία, καὶ αἴσθησις. Λέγεται δὲ μιᾶς ἑκάστης αισθήσεως ὄργανον, αἰσθητήριον, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὴν αἴσθησιν αἰσθητικὸν τὸ ζῶον. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι πᾶσα σὰρξ καὶ σῶμα λέ γεται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα, καὶ σὰρξ ὀνομάζεται. Καὶ οἱ ἀστέρες, σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Καὶ τὸ μὲν τῶμα διττῶς εἴρηται, σῶμα ὑλικὸν, καὶ σῶμα λεπτόν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν σῶμά ἐστι τὸ κρατούμενον διὰ χειρὸς, καὶ φθορᾷ καὶ θανάτῳ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι τὸ ἀκρά- τητον καὶ ἀψηλάφητον, οἷον τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, καὶ τῶν ἀστέρων· τὸ δὲ σῶμα τὸ παχὺ καὶ ὑλικὸν, ὅπερ λέγεται σὰρξ, συνίσταται ἐκ τεσσαρῶν στοιχείων, ἐξ αἵματος, ἐκ φλέγματος, ἐκ χυμοῦ, καὶ χολῆς, ἢ ὡς ἐξ ἀέρος, γῆς, πυρὸς, καὶ ὕδατος· τουτέστιν, ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν καὶ ζωτικὸν στοιχεῖον· ὁ ἀὴρ τὸ θερμὸν καὶ ὑγρόν· ἡ γῆ τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρόν στοι χεῖον τίκτει. Ταῦτά εἰσιν, ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ ἄνε θρωπος, μᾶλλον δὲ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνθρώπου· διὸ καὶ μετά θάνατον πάλιν εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Περὶ φθαρτοῦ. Τί ἐστι φθαρτόν ; καὶ κατὰ τί είρηται φθαρτόν ; καὶ ὁσαχῶς εἴρηται φθαρτόν· S. ATHANASIUS. Deus, factus sit anima. Absit! Sed spiritus ille A creavit animam. Nam si in homine spiritus ille es- set anima, esset nimirum anima ex Dei essentia. Si ergo ex Dei essentia esset anima, quare non inal- terabilis semper esset et immutabilis, qualis est Deus? Inquit enim ipse : Ego ipse sum, et non mutor 7º, › Anima autem interdum quidem stulta est, interdum sapiens, interdum peccatrix, inter- dum justa et alio quidem tempore fidelis, alio vero tempore incredula: aliquando rerum ignara, aliquando gnara, nonnunquam alacris et aliquando segnis. Cum hæc in sese habeat anima, quonam pa- cto dici potest, quod ex Dei sit essentia? Illud haud- quaquam esse potest. Sed hæc inspiratio animam in homine fabricata est rationalem et intelligentem. Quapropter anima quoque intelligendo superna spe- culatur, et quæ illic sunt, quærit, appetit et desi- derat, quoniam illinc label creationem suam. Irra- tionalis autem anima non sic; sed quia terrestris est, solummodo terrestria quærit, ideoque una cum corpore moritur. Anima vero hominis æternum vi- vt, et non habet finem. Habet autem anima tres partes : rationabilem, irascibilem, concupiscibilem. Atque per partem quidem rationalem Deum diligit : per irascibilem vero dæmonibus irascitur, et sese strenue adversus eos gerit; et per partem concu- piscibilem, bona appetit æterna. Habet autem ho- mno sensus quinque corporales, et quinque spiritua- les : corporales quidem sunt isti : visus, auditus, olfactus, gustus et tactus. Considerantur vero in visu quidem, album et nigrum. In auditu, acutum et grave. In olfactu, gratus odor et grave olens. In gustu, dulce et amarum. In tactu, durum et molle, calidum et frigidum. Sensus autem animæ sunt isti : Mens, intelligentia, opinio, phantasia, et sen sus. Diciturque uniuscujusque sensus organum sensorium, eo quod sensum conservet animal sen- sitivum. Operæ autem pretium est et hoc cogno- scere, quod quævis caro corpus quoque dicatur, nou autem quodvis corpus dicatur etiam caro. Et sane stella coelestia corpora dicuntur, non tamen vocantur cœlestes carnes. Atque corpus quidem dici- tur dupliciter : corpus materiale, et corpus subtile. Ac corpus quidem materiale est, quod deprehendi manu potest, et quod corruptioni mortique est ob- noxium ; corpus vero ten ue est, quod non comprehen- di, vel tangi potest, ut est sol, luna, et stellæ. Corpus antem crassum et materiale, quod caro dicitur, ex quatuor elementis constat,, sanguine, phle- gmate, humore, et bile : videlicet, ex aere, terra, igne et aqua : hoc est ex calido, frigido, humido et sicco. Sol, calidum et vitale elementum ; aer, cali- dum et humidum ; terra, siccum ; aquæ humidum elementem pariunt. Atque hæc sunt, ex quibus mortem in ea rursus resolvitur. VIII. De corruptibili. Quid est corruptibile, unde dictum, et quot mo- dis dicitur? 7• Malach. 11, 6. - SPURIA. constat homo, imo potius hominis caro; ideo post C D VIII.

Καὶ εἴρηται μὲν φθαρτόν δισσῶς, σωματικῶς καὶ Α ψυχικῶς. Καὶ ψυχικῶς μὲν, ὅταν τις ἁμαρτάνῃ, λέ- γεται εἶναι διεφθαρμένος, καθώς λέγει ἡ Γραφή • Διεφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις· ο σωματικῶς δὲ λέγεται τρισσῶς· φθορά, διαφθορά καὶ καθαφθορά. Καὶ φθορὰ μὲν λέγεται τὸ χωρι σθῆναι μόνον τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος καὶ ἀποθα- νεῖν· διαφθορὰ δέ ἐστιν, ὅταν τὸ σῶμα βρωθῇ ὑπὸ τῶν σκωλήκων, καὶ μόνα καταλειφθῶσι τὰ ὀστᾶ. Και ταφθορὰ λέγεται, ὅταν σαπῶσι καὶ αὐτὰ τὰ ὀστᾶ, καὶ δαπανηθῶσι, καὶ εἰς μὴ ὂν χωρήσωσι παντελῶς. Τοῦτο γὰρ λέγομεν καὶ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, ὅτι φθορὰν μόνην ἐδέξατο· τουτέστι θάνατον. Διαφθορὰν δὲ ἢ καταφθορὰν τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα ὅλως οὐκ ἐδέξατο, ἀνέστη δὲ τριήμερος πρωτότοκος γενόμενος ἐκ τῶν νεκρῶν. ΙΧ. Διὰ τί λέγεται πρωτότοκος ; Διότι ἀνέστη πρῶτος ἐκ τοῦ ᾅδου, καθὼς καὶ ἡμεῖς μέλλομεν ἀνίστασθαι ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ. Καὶ ἐπεὶ ἀνέστη πρὸ ἐκείνου ὁ Λάζαρος καὶ τοῦ Ἰαείρου θυγάτηρ, καὶ ἄλλοι πολλοὶ, διὰ τί οὐκ ἐκλήθη τις ἐξ αὐτῶν πρωτότοκος ; Διότι ἐκεῖνοι ἀναστάντες ἐκ τῶν νεκρῶν πάλιν ἀπέθανον. Ο δὲ Χριστός, ἀναστὰς, οὐκ ἔτι ἀπέθανε. Καὶ ὅπερ ἐφ' ἡμῶν γενήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει, τοῦτο γέγονε καὶ ἐπ' αὐτοῦ. Πρῶτος γὰρ ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνέστη τὴν ἐν ἀφθαρσίᾳ ἀνάστασιν, ἧς καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸ μέλλον ἐλπίζομεν ἀπολαύσα- σθαι, ἣν μὴ διαδέχεται θάνατος. Χ. Τί ἐστι λόγος, καὶ ὀσαχῶς ὁ λόγος; Εἴρηται μὲν ὁ λόγος τριχῶς· λόγος ἐνούσιος, ὁ Θεός Λόγος, λόγος ἐνδιάθετος, ὁ τῶν ἀγγέλων, καὶ ὁ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ διανοία λαλούμενος λόγος· καὶ ὁ προ φορικὸς, ὁ διὰ τῆς γλώττης, ὃς λέγεται ἄγγελος νοήματος. Λόγος δὲ εἴρηται ἐκ τοῦ λέγειν. ΧΙ. Τί ἐστι Χριστιανός; Χριστιανός ἐστιν ἀληθινὸς οἶκος Χριστοῦ λογικός, δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ δογμάτων ὀρθῶν συνιστάμε νας. Αἱρετικὸς δὲ ἐστι συκοφάντης και κατήγορος ἀληθείας. Αίρεσις ή ψευδής ὑπόληψις τοῦ μὴ ἦν Το. Ατρεπτόν ἐστι τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον. Φυσικόν ἐστι τὸ ἐν τῇ φύσει κείμενον, ἢ τὸ ἀληθῶς ἀληθὲς γνωριζόμενον. Παρὰ φύσιν ἐστὶν, ὁ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω πεποίηκεν, ἢ ὅπερ ὅλως οὐ πεποίηκεν, οἷόν ἐστιν ἡ ἁμαρτία καὶ ὁ θάνατος. Τρία φησὶ τὰ λαλούμενα ἐν ἀνθρώποις· τὸ κατὰ φύσιν, τὸ παρὰ φύσιν, καὶ τὸ ὑπὲρ φύσιν. Καὶ κατὰ φύσιν μὲν ἔστιν ὁ γάμος· παρὰ φύσιν ἡ πορνεία - * LIBER DE DEFINITIONIBUS. • Dupliciter corruptibile dicitur, corporaliter et spiritualiter. Ac spiritualiter quidem, cum peccaverit quis, dicitur esse corruptus, quemadmodum dicit Scriptura Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus r. » Corporaliter vero corru- ptibile tribus modis dicitur: interitus, corruptio et consumptio. Interitus dicitur, sola animæ separa- tio a corpore et mors. Corruptio vero est, quando corpus a vermibus corroditur, et solummodo re- linquuntur ossa. Consumptio autem vocatur, quando putrescunt ipsa quoque ossa et absumuntur, abeuntque, nec amplius exstant. Hoc enim de Do- mino nostro Jesu Christo quoque dicimus, quod interitum tantum subierit, id est mortem. Corru- prionem vero aut consumptionem sacrosanctum B ejus corpus neutiquam sustinuit, sed resurrexit die tertia primogenitus factus ex mortuis. IX. Quare dicitur primogenitus ? Eo quod primus ab inferis resurrexerit, quem- admodum etiam nos resurgemus in secundo ad- ventu. Quia autem ante illum Lazarus resurrexerat et Jairi filia, multique alii, quare non illorum ali- quis primogenitus vocatus est (53)? Quia illi post resurrectionem suam e mortuis, rursus mortui sunt. Christus autem postquam resurrexit non am- plius est mortuus, sed quod in resurrectione nobis eveniet, id ipsi jam contigit. Nam primus ex more tuis ea resurrectione resurrexit, quæ est in incor- ruptibilitate, cujus nos quoque speramus in futuro C participes fore, quam resurrectionem nulla mors amplius sequetur. X. Quid est verbum, et quot modis dicitur Verbum dicitur tripliciter: verbum substantiale, quod est Deus Verbum; verbum internum, quod est angelorum, et quod in mente nostra loquimur; verbum enuntiativum, quod enuntiatur per lin- guam, quod mentis nuntius quoque dicitur. Di- ctum est autem Verbum, seu dictum, a dicendo. XI. Quid est Christianus ? Christianus est vera domus Christi rationalis, per bona opera et recta dogmata constructa. D sator veritatis. llæresis, falsa opinio ejus quod Psal. x1, 1. non est. Immutabile est, quod se semper similiter habet. Naturale est, quod in natura situm est, vel quod vere verum cognoscitur. Præter naturam est, quod Deus non ita fecit, vel quod omnino non fecit, qualia sunt peccatum et mors. Tria sunt, quæ de hominibus prædicantur: quod secundum naturam, quod prater naturam, et quod supra naturam. Secundum naturam est (34) Haereticus autem est, sycophanta et accu- (37) His similia quædam habentur in cod. Colb. 4753. (34) Hæc et similia in eod. cod.

Καὶ εἴρηται μὲν φθαρτόν δισσῶς, σωματικῶς καὶ Α ψυχικῶς. Καὶ ψυχικῶς μὲν, ὅταν τις ἁμαρτάνῃ, λέ- γεται εἶναι διεφθαρμένος, καθώς λέγει ἡ Γραφή • Διεφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις· ο σωματικῶς δὲ λέγεται τρισσῶς· φθορά, διαφθορά καὶ καθαφθορά. Καὶ φθορὰ μὲν λέγεται τὸ χωρι σθῆναι μόνον τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος καὶ ἀποθα- νεῖν· διαφθορὰ δέ ἐστιν, ὅταν τὸ σῶμα βρωθῇ ὑπὸ τῶν σκωλήκων, καὶ μόνα καταλειφθῶσι τὰ ὀστᾶ. Και ταφθορὰ λέγεται, ὅταν σαπῶσι καὶ αὐτὰ τὰ ὀστᾶ, καὶ δαπανηθῶσι, καὶ εἰς μὴ ὂν χωρήσωσι παντελῶς. Τοῦτο γὰρ λέγομεν καὶ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, ὅτι φθορὰν μόνην ἐδέξατο· τουτέστι θάνατον. Διαφθορὰν δὲ ἢ καταφθορὰν τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα ὅλως οὐκ ἐδέξατο, ἀνέστη δὲ τριήμερος πρωτότοκος γενόμενος ἐκ τῶν νεκρῶν. ΙΧ. Διὰ τί λέγεται πρωτότοκος ; Διότι ἀνέστη πρῶτος ἐκ τοῦ ᾅδου, καθὼς καὶ ἡμεῖς μέλλομεν ἀνίστασθαι ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ. Καὶ ἐπεὶ ἀνέστη πρὸ ἐκείνου ὁ Λάζαρος καὶ τοῦ Ἰαείρου θυγάτηρ, καὶ ἄλλοι πολλοὶ, διὰ τί οὐκ ἐκλήθη τις ἐξ αὐτῶν πρωτότοκος ; Διότι ἐκεῖνοι ἀναστάντες ἐκ τῶν νεκρῶν πάλιν ἀπέθανον. Ο δὲ Χριστός, ἀναστὰς, οὐκ ἔτι ἀπέθανε. Καὶ ὅπερ ἐφ' ἡμῶν γενήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει, τοῦτο γέγονε καὶ ἐπ' αὐτοῦ. Πρῶτος γὰρ ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνέστη τὴν ἐν ἀφθαρσίᾳ ἀνάστασιν, ἧς καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸ μέλλον ἐλπίζομεν ἀπολαύσα- σθαι, ἣν μὴ διαδέχεται θάνατος. Χ. Τί ἐστι λόγος, καὶ ὀσαχῶς ὁ λόγος; Εἴρηται μὲν ὁ λόγος τριχῶς· λόγος ἐνούσιος, ὁ Θεός Λόγος, λόγος ἐνδιάθετος, ὁ τῶν ἀγγέλων, καὶ ὁ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ διανοία λαλούμενος λόγος· καὶ ὁ προ φορικὸς, ὁ διὰ τῆς γλώττης, ὃς λέγεται ἄγγελος νοήματος. Λόγος δὲ εἴρηται ἐκ τοῦ λέγειν. ΧΙ. Τί ἐστι Χριστιανός; Χριστιανός ἐστιν ἀληθινὸς οἶκος Χριστοῦ λογικός, δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ δογμάτων ὀρθῶν συνιστάμε νας. Αἱρετικὸς δὲ ἐστι συκοφάντης και κατήγορος ἀληθείας. Αίρεσις ή ψευδής ὑπόληψις τοῦ μὴ ἦν Το. Ατρεπτόν ἐστι τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον. Φυσικόν ἐστι τὸ ἐν τῇ φύσει κείμενον, ἢ τὸ ἀληθῶς ἀληθὲς γνωριζόμενον. Παρὰ φύσιν ἐστὶν, ὁ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω πεποίηκεν, ἢ ὅπερ ὅλως οὐ πεποίηκεν, οἷόν ἐστιν ἡ ἁμαρτία καὶ ὁ θάνατος. Τρία φησὶ τὰ λαλούμενα ἐν ἀνθρώποις· τὸ κατὰ φύσιν, τὸ παρὰ φύσιν, καὶ τὸ ὑπὲρ φύσιν. Καὶ κατὰ φύσιν μὲν ἔστιν ὁ γάμος· παρὰ φύσιν ἡ πορνεία - * LIBER DE DEFINITIONIBUS. • Dupliciter corruptibile dicitur, corporaliter et spiritualiter. Ac spiritualiter quidem, cum peccaverit quis, dicitur esse corruptus, quemadmodum dicit Scriptura Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus r. » Corporaliter vero corru- ptibile tribus modis dicitur: interitus, corruptio et consumptio. Interitus dicitur, sola animæ separa- tio a corpore et mors. Corruptio vero est, quando corpus a vermibus corroditur, et solummodo re- linquuntur ossa. Consumptio autem vocatur, quando putrescunt ipsa quoque ossa et absumuntur, abeuntque, nec amplius exstant. Hoc enim de Do- mino nostro Jesu Christo quoque dicimus, quod interitum tantum subierit, id est mortem. Corru- prionem vero aut consumptionem sacrosanctum B ejus corpus neutiquam sustinuit, sed resurrexit die tertia primogenitus factus ex mortuis. IX. Quare dicitur primogenitus ? Eo quod primus ab inferis resurrexerit, quem- admodum etiam nos resurgemus in secundo ad- ventu. Quia autem ante illum Lazarus resurrexerat et Jairi filia, multique alii, quare non illorum ali- quis primogenitus vocatus est (53)? Quia illi post resurrectionem suam e mortuis, rursus mortui sunt. Christus autem postquam resurrexit non am- plius est mortuus, sed quod in resurrectione nobis eveniet, id ipsi jam contigit. Nam primus ex more tuis ea resurrectione resurrexit, quæ est in incor- ruptibilitate, cujus nos quoque speramus in futuro C participes fore, quam resurrectionem nulla mors amplius sequetur. X. Quid est verbum, et quot modis dicitur Verbum dicitur tripliciter: verbum substantiale, quod est Deus Verbum; verbum internum, quod est angelorum, et quod in mente nostra loquimur; verbum enuntiativum, quod enuntiatur per lin- guam, quod mentis nuntius quoque dicitur. Di- ctum est autem Verbum, seu dictum, a dicendo. XI. Quid est Christianus ? Christianus est vera domus Christi rationalis, per bona opera et recta dogmata constructa. D sator veritatis. llæresis, falsa opinio ejus quod Psal. x1, 1. non est. Immutabile est, quod se semper similiter habet. Naturale est, quod in natura situm est, vel quod vere verum cognoscitur. Præter naturam est, quod Deus non ita fecit, vel quod omnino non fecit, qualia sunt peccatum et mors. Tria sunt, quæ de hominibus prædicantur: quod secundum naturam, quod prater naturam, et quod supra naturam. Secundum naturam est (34) Haereticus autem est, sycophanta et accu- (37) His similia quædam habentur in cod. Colb. 4753. (34) Hæc et similia in eod. cod.

Καὶ εἴρηται μὲν φθαρτόν δισσῶς, σωματικῶς καὶ Α ψυχικῶς. Καὶ ψυχικῶς μὲν, ὅταν τις ἁμαρτάνῃ, λέ- γεται εἶναι διεφθαρμένος, καθώς λέγει ἡ Γραφή • Διεφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις· ο σωματικῶς δὲ λέγεται τρισσῶς· φθορά, διαφθορά καὶ καθαφθορά. Καὶ φθορὰ μὲν λέγεται τὸ χωρι σθῆναι μόνον τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος καὶ ἀποθα- νεῖν· διαφθορὰ δέ ἐστιν, ὅταν τὸ σῶμα βρωθῇ ὑπὸ τῶν σκωλήκων, καὶ μόνα καταλειφθῶσι τὰ ὀστᾶ. Και ταφθορὰ λέγεται, ὅταν σαπῶσι καὶ αὐτὰ τὰ ὀστᾶ, καὶ δαπανηθῶσι, καὶ εἰς μὴ ὂν χωρήσωσι παντελῶς. Τοῦτο γὰρ λέγομεν καὶ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, ὅτι φθορὰν μόνην ἐδέξατο· τουτέστι θάνατον. Διαφθορὰν δὲ ἢ καταφθορὰν τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα ὅλως οὐκ ἐδέξατο, ἀνέστη δὲ τριήμερος πρωτότοκος γενόμενος ἐκ τῶν νεκρῶν. ΙΧ. Διὰ τί λέγεται πρωτότοκος ; Διότι ἀνέστη πρῶτος ἐκ τοῦ ᾅδου, καθὼς καὶ ἡμεῖς μέλλομεν ἀνίστασθαι ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ. Καὶ ἐπεὶ ἀνέστη πρὸ ἐκείνου ὁ Λάζαρος καὶ τοῦ Ἰαείρου θυγάτηρ, καὶ ἄλλοι πολλοὶ, διὰ τί οὐκ ἐκλήθη τις ἐξ αὐτῶν πρωτότοκος ; Διότι ἐκεῖνοι ἀναστάντες ἐκ τῶν νεκρῶν πάλιν ἀπέθανον. Ο δὲ Χριστός, ἀναστὰς, οὐκ ἔτι ἀπέθανε. Καὶ ὅπερ ἐφ' ἡμῶν γενήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει, τοῦτο γέγονε καὶ ἐπ' αὐτοῦ. Πρῶτος γὰρ ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνέστη τὴν ἐν ἀφθαρσίᾳ ἀνάστασιν, ἧς καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸ μέλλον ἐλπίζομεν ἀπολαύσα- σθαι, ἣν μὴ διαδέχεται θάνατος. Χ. Τί ἐστι λόγος, καὶ ὀσαχῶς ὁ λόγος; Εἴρηται μὲν ὁ λόγος τριχῶς· λόγος ἐνούσιος, ὁ Θεός Λόγος, λόγος ἐνδιάθετος, ὁ τῶν ἀγγέλων, καὶ ὁ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ διανοία λαλούμενος λόγος· καὶ ὁ προ φορικὸς, ὁ διὰ τῆς γλώττης, ὃς λέγεται ἄγγελος νοήματος. Λόγος δὲ εἴρηται ἐκ τοῦ λέγειν. ΧΙ. Τί ἐστι Χριστιανός; Χριστιανός ἐστιν ἀληθινὸς οἶκος Χριστοῦ λογικός, δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ δογμάτων ὀρθῶν συνιστάμε νας. Αἱρετικὸς δὲ ἐστι συκοφάντης και κατήγορος ἀληθείας. Αίρεσις ή ψευδής ὑπόληψις τοῦ μὴ ἦν Το. Ατρεπτόν ἐστι τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον. Φυσικόν ἐστι τὸ ἐν τῇ φύσει κείμενον, ἢ τὸ ἀληθῶς ἀληθὲς γνωριζόμενον. Παρὰ φύσιν ἐστὶν, ὁ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω πεποίηκεν, ἢ ὅπερ ὅλως οὐ πεποίηκεν, οἷόν ἐστιν ἡ ἁμαρτία καὶ ὁ θάνατος. Τρία φησὶ τὰ λαλούμενα ἐν ἀνθρώποις· τὸ κατὰ φύσιν, τὸ παρὰ φύσιν, καὶ τὸ ὑπὲρ φύσιν. Καὶ κατὰ φύσιν μὲν ἔστιν ὁ γάμος· παρὰ φύσιν ἡ πορνεία - * LIBER DE DEFINITIONIBUS. • Dupliciter corruptibile dicitur, corporaliter et spiritualiter. Ac spiritualiter quidem, cum peccaverit quis, dicitur esse corruptus, quemadmodum dicit Scriptura Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus r. » Corporaliter vero corru- ptibile tribus modis dicitur: interitus, corruptio et consumptio. Interitus dicitur, sola animæ separa- tio a corpore et mors. Corruptio vero est, quando corpus a vermibus corroditur, et solummodo re- linquuntur ossa. Consumptio autem vocatur, quando putrescunt ipsa quoque ossa et absumuntur, abeuntque, nec amplius exstant. Hoc enim de Do- mino nostro Jesu Christo quoque dicimus, quod interitum tantum subierit, id est mortem. Corru- prionem vero aut consumptionem sacrosanctum B ejus corpus neutiquam sustinuit, sed resurrexit die tertia primogenitus factus ex mortuis. IX. Quare dicitur primogenitus ? Eo quod primus ab inferis resurrexerit, quem- admodum etiam nos resurgemus in secundo ad- ventu. Quia autem ante illum Lazarus resurrexerat et Jairi filia, multique alii, quare non illorum ali- quis primogenitus vocatus est (53)? Quia illi post resurrectionem suam e mortuis, rursus mortui sunt. Christus autem postquam resurrexit non am- plius est mortuus, sed quod in resurrectione nobis eveniet, id ipsi jam contigit. Nam primus ex more tuis ea resurrectione resurrexit, quæ est in incor- ruptibilitate, cujus nos quoque speramus in futuro C participes fore, quam resurrectionem nulla mors amplius sequetur. X. Quid est verbum, et quot modis dicitur Verbum dicitur tripliciter: verbum substantiale, quod est Deus Verbum; verbum internum, quod est angelorum, et quod in mente nostra loquimur; verbum enuntiativum, quod enuntiatur per lin- guam, quod mentis nuntius quoque dicitur. Di- ctum est autem Verbum, seu dictum, a dicendo. XI. Quid est Christianus ? Christianus est vera domus Christi rationalis, per bona opera et recta dogmata constructa. D sator veritatis. llæresis, falsa opinio ejus quod Psal. x1, 1. non est. Immutabile est, quod se semper similiter habet. Naturale est, quod in natura situm est, vel quod vere verum cognoscitur. Præter naturam est, quod Deus non ita fecit, vel quod omnino non fecit, qualia sunt peccatum et mors. Tria sunt, quæ de hominibus prædicantur: quod secundum naturam, quod prater naturam, et quod supra naturam. Secundum naturam est (34) Haereticus autem est, sycophanta et accu- (37) His similia quædam habentur in cod. Colb. 4753. (34) Hæc et similia in eod. cod.

ὑπὲρ φύσιν ἡ παρθενία. Καὶ πάλιν κατὰ φύσιν ὁ ψυχή ψυχρός, δικαίως συναγόμενος πλοῦτος· παρὰ φύσιν ἡ πλεονε ξία· ὑπὲρ φύσιν ἡ ἀκτημοσύνη. Ομοίως πάλιν κατὰ φύσιν ἡ σύμμετρος τροφή· παρὰ φύσιν ἡ γαστρι μαργία· ὑπὲρ φύσιν ἡ νηστεία. Ωσαύτως πάλιν κατὰ φύσιν ἡ εἰρήνη· παρὰ φύσιν ή ταραχή ὑπὲρ φύσιν ἡ πρὸς τοὺς ἐχθραίνοντας ἀγάπη. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως. Ετυμολογία ἐστὶν ἡ τῆς δυνάμεως τοῦ ὀνόματος ὀρθότης, ἐξ αὐτοῦ τοῦ νοὸς ἑρμηνευομένη· οἷον, Κατά τί εἰρήνη ; Κατὰ τὸ ἠρεμεῖν τὸν νοῦν. "Ωσπερ πάλιν ταραχή, διὰ τὸ ῥᾷον χεῖσθαι· καὶ πλάνη κατὰ τὸ πλα- γιάζειν τὸν νοῦν. Σωφροσύνη, ἢ ἀπὸ τοῦ σῶα φρο νεῖν, ἢ ἀπὸ τοῦ τὸ σῶμα φρουρεῖν ἀπὸ ῥύπου. Πορ νεία ἢ διὰ τὸ πυροῦν τὴν νεότητα, ἢ διὰ τὸ πηροῦν, ἢ ὡς ἐκτυφλοῦν τὸν νοῦν, ἢ διὰ τὸ πόῤῥωθεν νεύειν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως. • Τὸ σῶμα, ἔχον τὴν σύνθεσιν ἐκ τῶν στοιχείων, δέ- χεται καὶ διάλυσιν, καὶ ἀφανίζεται. Διὰ τοῦτο τὰ σώ ματα καὶ ἀνθρώπων καὶ ζώων εὔφθαρτα καὶ εὔθνη τα τυγχάνει, ἐκ τεσσάρων συνεστηκότα στοιχείων· λέγω δὴ γῆς καὶ ὕδατος, καὶ πυρὸς καὶ ἀέρος. Καὶ αὐτὰ τὰ ἐκ τούτων συνεστηκότα ἀεὶ γίνονται καὶ ἀεὶ φθείρονται, τῆς τῶν στοιχείων διαλυομένης συνθέ σεως, καὶ ἑκάστου πρὸς τὸν ἴδιον ἀναλύοντος τόπον. Αὐτὰ δὲ τὰ στοιχεῖα, ἁπλᾶ τυγχάνοντα καὶ ἀσύνθετα, τὸ μόνιμον ἔχει, καὶ μέχρι τῆς συντελείας ἀδιάλυ του. ΧΠ. Περὶ ψυχῆς. Περὶ δὲ ψυχῆς λέγομεν, ὅτι εἰσὶ πέντε πάθη ἐν αὐτῇ, ἅτινα ψυχικά πάθη καλοῦνται. Εἰσὶ δὲ ταῦτα, ὀργὴ, λύπη, φόβος, φροντίς, καὶ φθόνος. Ὁ οὖν φρό νιμον ἔχων τὸν λογισμόν δύναται τούτων κρατεῖν. Η ψυχὴ δὲ ὑπάρχει καθ' ἑαυτὴν θερμή, ὡς πῦρ καιόμε- νον. Ὡς οὖν τὸ πῦρ τὰ βαλλόμενα εἰς λέβητα ἑψεῖ, οὕτω καὶ ἡ πυρώδης ψυχὴ τὰ παραπεμπόμενα σιτία ἐν τῇ κοιλίᾳ λεπτύνει καὶ δαπανᾷ. Ψυχή γάρ, οὐ διὰ τὸ ψυχρὸν τὴν οὐσίαν εἶναι, καλεῖται, καθώς τινες τῶν ἁπλουστέρων ενόμισαν· ἀλλὰ διὰ στὸ ἐκ πολλῆς θερμότητος ἀναξηραίνειν αὐτὴν τὰ ὑγρά· ὡς ἔστι πληροφορηθῆναι καὶ ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἡλίου. Θερμός γὰρ ὢν καὶ πυρώδης, πηλὸν ξηραίνει καὶ πᾶν ὑγρὸν ἀνιμᾶται (55). Ὅτι δὲ ἡ ψυχὴ θερμή ἐστι κατὰ φύσιν, παράθου καὶ ἐκ τῶν ἀποθνησκόντων. Η γὰρ ὥρᾳ ἡ ψυχὴ χωρισθῇ ἐκ τοῦ σώματος, πάντα τὰ μέλη ψυχρὰ καὶ κρυσταλλώδη εὑρίσκονται, οὐδὲν ἧττον πάγου χειμερινοῦ. Ἕως γὰρ ἔχει ἡ ψυχὴ τὴν τροφὴν εἰς ἀφθονίαν, θάλλει τὸ σῶμα καὶ ἀδρύνεται. Ὁπηνίκα δὲ ἀπορήσει σιτίων, αὐτὸ τὸ σῶμα κατ εσθίει καὶ φθείρει. Οὐ γὰρ δύναται τὸ σῶμα ἄνευ τροφῆς ἀντέχειν πρὸς τὴν θερμότητα τῆς ψυχῆς, ὥσπερ οὔτε ἀγγεῖον χαλκοῦν, ἑστὼς ἐπὶ κλιβάνου, δύναται φέρειν ἄνευ ὕδατος τὴν σφοδρότητα τοῦ πυ ρός· ἐκφρύγεται γὰρ καὶ διαλύεται τέλεον. Οὕτως οὖν καὶ ὁ λέβης τοῦ σώματος, μὴ ἔχων τὴν τροφὴν, S. ATHANASIUS. SPURIA. - matrimonium : præter naturam, scortatio : supra A naturam, virginitas. Et rursus secundum naturam sunt opes juste acquisitæ: præter naturam, avari- tia : supra naturam, possessionum contemptus. Item secundum naturam est, temperantia in cibo : præter naturam, crapula: supra naturam, jeju- nium. Similiter secundum naturam est, pax : præ- ter naturam, tumultus : supra naturam, erga ini- micos dilectio. Et in cæteris similiter. Etymologia est, quæ vim nominis alicujus recte designat, et ex ipso sensu explicata, veluti : Pax unde sic dicta est? Quod mentem tranquillam red- dat. Tumultus, a facilitate confundendi. Error, ab eo quod oblique mentem trahat. Temperantia, vel quod salutaria provideat, vel quod corpus a sordi- bus conservet. Scortatio vel ab eo, quod juventu: tem inflammet, vel quod mentem oculis privet, vel quod a longinquo annuat. Similiter et in reliquis. Corpus quia ex elementis compositum est, ad- mittit dissolutionem, et destruitur. Propterea cor- pora tam hominum quam bestiarum facile corrumpi ac mori possunt, ex quatuor cum constent elemen- tis : terra, inquam, aqua, igne, et aere. Nan ea, quæ ex istis constant, semper generantur, semper- que corrumpuntur; elementorum videlicet disso- luta compositione, et quolibet in suum locum re- cepto. Ipsa vero elementa, simplicia cum sint, et incomposita, suam quoque stabilitatem retinent, et usque ad consummationem indissoluta sunt. XII. De anima. De anima autem dicimus, quod quinque sint af- fectus in ea, qui animales affectus vocantur. Sunt autem isti : ira, dolor, metus, sollicitudo et invi- dia. Qui ergo prudentia mentis præditus est po- terit illis imperare. Est autem anima per se calida, tanquam ardens ignis. Sicut igitur ignis, ea quæ sunt in ollam conjecta coquit; sic anima, quæ igneam naturam habet, cibos in ventriculum rece- plos comminuit et consumit. Nam anima non pro- plerea vocatur, quod essentia sua sit frigida, sicut rudiores quidam existimant ; sed quod magno suo calore humores extergat ; sicut ex vir- tute solis manifeste declarari potest. Nam calidus cum sit et ignitus, siccat lutum et omnem humo- rem sursum trahit. Quod autem anima naturaliter sit calida, a morientibus quoque comprobatur. Cum enim primum anima recedens, corpus reliquerit, Omnia statim membra sunt frigida, frigoreque haud minus, quam glacies hiemalis congelata relinquun- tur. Quandiu enim abundanti cibo anima reficitur, viget corpus, et valet viribus: quando vero cibis destituitur, absumit et corrumpit ipsum corpus. Non enim potest corpus absque cibo animæ calidi- tati resistere quemadmodum nec æneum vas ad fornacem positum, ignis vehementiam absque aqua ferre potest: nimio enim ardore siccatur, et lan- B C D (55) Edit. comm., ἀνηλᾶται.

ὑπὲρ φύσιν ἡ παρθενία. Καὶ πάλιν κατὰ φύσιν ὁ ψυχή ψυχρός, δικαίως συναγόμενος πλοῦτος· παρὰ φύσιν ἡ πλεονε ξία· ὑπὲρ φύσιν ἡ ἀκτημοσύνη. Ομοίως πάλιν κατὰ φύσιν ἡ σύμμετρος τροφή· παρὰ φύσιν ἡ γαστρι μαργία· ὑπὲρ φύσιν ἡ νηστεία. Ωσαύτως πάλιν κατὰ φύσιν ἡ εἰρήνη· παρὰ φύσιν ή ταραχή ὑπὲρ φύσιν ἡ πρὸς τοὺς ἐχθραίνοντας ἀγάπη. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως. Ετυμολογία ἐστὶν ἡ τῆς δυνάμεως τοῦ ὀνόματος ὀρθότης, ἐξ αὐτοῦ τοῦ νοὸς ἑρμηνευομένη· οἷον, Κατά τί εἰρήνη ; Κατὰ τὸ ἠρεμεῖν τὸν νοῦν. "Ωσπερ πάλιν ταραχή, διὰ τὸ ῥᾷον χεῖσθαι· καὶ πλάνη κατὰ τὸ πλα- γιάζειν τὸν νοῦν. Σωφροσύνη, ἢ ἀπὸ τοῦ σῶα φρο νεῖν, ἢ ἀπὸ τοῦ τὸ σῶμα φρουρεῖν ἀπὸ ῥύπου. Πορ νεία ἢ διὰ τὸ πυροῦν τὴν νεότητα, ἢ διὰ τὸ πηροῦν, ἢ ὡς ἐκτυφλοῦν τὸν νοῦν, ἢ διὰ τὸ πόῤῥωθεν νεύειν. Καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως. • Τὸ σῶμα, ἔχον τὴν σύνθεσιν ἐκ τῶν στοιχείων, δέ- χεται καὶ διάλυσιν, καὶ ἀφανίζεται. Διὰ τοῦτο τὰ σώ ματα καὶ ἀνθρώπων καὶ ζώων εὔφθαρτα καὶ εὔθνη τα τυγχάνει, ἐκ τεσσάρων συνεστηκότα στοιχείων· λέγω δὴ γῆς καὶ ὕδατος, καὶ πυρὸς καὶ ἀέρος. Καὶ αὐτὰ τὰ ἐκ τούτων συνεστηκότα ἀεὶ γίνονται καὶ ἀεὶ φθείρονται, τῆς τῶν στοιχείων διαλυομένης συνθέ σεως, καὶ ἑκάστου πρὸς τὸν ἴδιον ἀναλύοντος τόπον. Αὐτὰ δὲ τὰ στοιχεῖα, ἁπλᾶ τυγχάνοντα καὶ ἀσύνθετα, τὸ μόνιμον ἔχει, καὶ μέχρι τῆς συντελείας ἀδιάλυ του. ΧΠ. Περὶ ψυχῆς. Περὶ δὲ ψυχῆς λέγομεν, ὅτι εἰσὶ πέντε πάθη ἐν αὐτῇ, ἅτινα ψυχικά πάθη καλοῦνται. Εἰσὶ δὲ ταῦτα, ὀργὴ, λύπη, φόβος, φροντίς, καὶ φθόνος. Ὁ οὖν φρό νιμον ἔχων τὸν λογισμόν δύναται τούτων κρατεῖν. Η ψυχὴ δὲ ὑπάρχει καθ' ἑαυτὴν θερμή, ὡς πῦρ καιόμε- νον. Ὡς οὖν τὸ πῦρ τὰ βαλλόμενα εἰς λέβητα ἑψεῖ, οὕτω καὶ ἡ πυρώδης ψυχὴ τὰ παραπεμπόμενα σιτία ἐν τῇ κοιλίᾳ λεπτύνει καὶ δαπανᾷ. Ψυχή γάρ, οὐ διὰ τὸ ψυχρὸν τὴν οὐσίαν εἶναι, καλεῖται, καθώς τινες τῶν ἁπλουστέρων ενόμισαν· ἀλλὰ διὰ στὸ ἐκ πολλῆς θερμότητος ἀναξηραίνειν αὐτὴν τὰ ὑγρά· ὡς ἔστι πληροφορηθῆναι καὶ ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἡλίου. Θερμός γὰρ ὢν καὶ πυρώδης, πηλὸν ξηραίνει καὶ πᾶν ὑγρὸν ἀνιμᾶται (55). Ὅτι δὲ ἡ ψυχὴ θερμή ἐστι κατὰ φύσιν, παράθου καὶ ἐκ τῶν ἀποθνησκόντων. Η γὰρ ὥρᾳ ἡ ψυχὴ χωρισθῇ ἐκ τοῦ σώματος, πάντα τὰ μέλη ψυχρὰ καὶ κρυσταλλώδη εὑρίσκονται, οὐδὲν ἧττον πάγου χειμερινοῦ. Ἕως γὰρ ἔχει ἡ ψυχὴ τὴν τροφὴν εἰς ἀφθονίαν, θάλλει τὸ σῶμα καὶ ἀδρύνεται. Ὁπηνίκα δὲ ἀπορήσει σιτίων, αὐτὸ τὸ σῶμα κατ εσθίει καὶ φθείρει. Οὐ γὰρ δύναται τὸ σῶμα ἄνευ τροφῆς ἀντέχειν πρὸς τὴν θερμότητα τῆς ψυχῆς, ὥσπερ οὔτε ἀγγεῖον χαλκοῦν, ἑστὼς ἐπὶ κλιβάνου, δύναται φέρειν ἄνευ ὕδατος τὴν σφοδρότητα τοῦ πυ ρός· ἐκφρύγεται γὰρ καὶ διαλύεται τέλεον. Οὕτως οὖν καὶ ὁ λέβης τοῦ σώματος, μὴ ἔχων τὴν τροφὴν, S. ATHANASIUS. SPURIA. - matrimonium : præter naturam, scortatio : supra A naturam, virginitas. Et rursus secundum naturam sunt opes juste acquisitæ: præter naturam, avari- tia : supra naturam, possessionum contemptus. Item secundum naturam est, temperantia in cibo : præter naturam, crapula: supra naturam, jeju- nium. Similiter secundum naturam est, pax : præ- ter naturam, tumultus : supra naturam, erga ini- micos dilectio. Et in cæteris similiter. Etymologia est, quæ vim nominis alicujus recte designat, et ex ipso sensu explicata, veluti : Pax unde sic dicta est? Quod mentem tranquillam red- dat. Tumultus, a facilitate confundendi. Error, ab eo quod oblique mentem trahat. Temperantia, vel quod salutaria provideat, vel quod corpus a sordi- bus conservet. Scortatio vel ab eo, quod juventu: tem inflammet, vel quod mentem oculis privet, vel quod a longinquo annuat. Similiter et in reliquis. Corpus quia ex elementis compositum est, ad- mittit dissolutionem, et destruitur. Propterea cor- pora tam hominum quam bestiarum facile corrumpi ac mori possunt, ex quatuor cum constent elemen- tis : terra, inquam, aqua, igne, et aere. Nan ea, quæ ex istis constant, semper generantur, semper- que corrumpuntur; elementorum videlicet disso- luta compositione, et quolibet in suum locum re- cepto. Ipsa vero elementa, simplicia cum sint, et incomposita, suam quoque stabilitatem retinent, et usque ad consummationem indissoluta sunt. XII. De anima. De anima autem dicimus, quod quinque sint af- fectus in ea, qui animales affectus vocantur. Sunt autem isti : ira, dolor, metus, sollicitudo et invi- dia. Qui ergo prudentia mentis præditus est po- terit illis imperare. Est autem anima per se calida, tanquam ardens ignis. Sicut igitur ignis, ea quæ sunt in ollam conjecta coquit; sic anima, quæ igneam naturam habet, cibos in ventriculum rece- plos comminuit et consumit. Nam anima non pro- plerea vocatur, quod essentia sua sit frigida, sicut rudiores quidam existimant ; sed quod magno suo calore humores extergat ; sicut ex vir- tute solis manifeste declarari potest. Nam calidus cum sit et ignitus, siccat lutum et omnem humo- rem sursum trahit. Quod autem anima naturaliter sit calida, a morientibus quoque comprobatur. Cum enim primum anima recedens, corpus reliquerit, Omnia statim membra sunt frigida, frigoreque haud minus, quam glacies hiemalis congelata relinquun- tur. Quandiu enim abundanti cibo anima reficitur, viget corpus, et valet viribus: quando vero cibis destituitur, absumit et corrumpit ipsum corpus. Non enim potest corpus absque cibo animæ calidi- tati resistere quemadmodum nec æneum vas ad fornacem positum, ignis vehementiam absque aqua ferre potest: nimio enim ardore siccatur, et lan- B C D (55) Edit. comm., ἀνηλᾶται.