Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 28:1081ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΩΤΙΣΤΟΥΣ ΤΩ ΣΑΒΒΑΤΩ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΙΜΟΥ ΛΟΓΟΣ. Χριστὸς ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὅλην τῶν ἀνθρώπων τὴν ζωὴν ἑορτὴν ἀπειργάσατο μίαν. Τῶν γὰρ ἐν τῇ γῇ τὸ πολίτευμα πρὸς οὐρανὸν μεταστήσας, τὰς τοῦ πανηγυρίζειν ἀφορμὰς ἐδωρήσατο. Καὶ μάρτυς τῶν εἰρημένων ὁ Παῦλος, ὁ τῶν Χριστοῦ ῥημάτων ὄργανον τὴν γλῶσσαν κτησάμενος. «Ἡμῶν γὰρ φησὶ, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν.» Τίς γὰρ ἀπεκδεχόμενος ταῖς ἐλπίσιν οὐχ ἑορτάζει; Τίς, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν λογισμῷ φανταζόμενος, οὐ προλαμβάνει χαίρων τῶν πραγμάτων τὴν πεῖραν; Τίς δὲ, βασιλέως θνητοῦ κάθοδον ἐσομένην ἀκούων, οὐκ ἀνίσταται μὲν τὴν διάνοιαν, εὐφραίνεται δὲ τὴν ψυχὴν, προτρέχων τῷ πόθῳ τῆς θέας τὸν χρόνον; Τότε συγκινοῦνται μὲν δῆμοι, σκιρτῶσι δὲ παῖδες, χορεύουσι κόραι, πρεσβῦται τὸ γῆρας ἀναιρεῖσθαι βιάζονται, ταῖς ἐλπίσιν ἀκμάζοντες· καὶ χωρεῖ διὰ πάντων ἡ τῆς βασιλικῆς παρουσίας πανήγυρις.
τῶν ἀγαθῶν εἰκόνας φοροῦντα. Λαμπρὰ μὲν γὰρ καὶ διαυγής ἡ ἐσθής σου, τῆς ἀφθαρσίας ζωγραφούσα τὰ σύμβολα. Οθόνη σοι λευκή καθάπερ διάδημα τὴν κεφαλήν διασφίγγει, τὴν ἐλευθερίαν κηρύττουσα. Η χεὶρ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου νίκης περιφέρει τα μη- νύματα. Έδειξε γάρ σε Χριστὸς ἐγειρόμενον· νῦν μὲν συμβόλοις, δείξει δὲ κατὰ μικρὸν ἐν τοῖς πράγμα- σιν, ἐὰν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως μὴ ταῖς ἁμαρτίαις ῥυπώσωμεν· ἐὰν τὴν λαμπάδα τῆς χάριτος ἀτόποις μὴ κατασβέσωμεν πράξεσιν· ἐὰν τὸν τοῦ Πνεύματος διαφυλάξωμεν στέφανον. Τότε σαφῶς ὁ Δεσπότης ἐξ οὐρανῶν μετὰ φοβερᾶς καὶ φιλανθρώπου βοῆς ἀνα- βοήσειε· « Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. » Αὐτῷ ἡ δόξα (75), καὶ τὸ κράτος χεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. πρέπει ἡ δόξα σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωο ποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΩΤΙΣΤΟΥΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΙΜΟΥ ΛΟΓΟΣ. - πων τὴν ζωὴν ἑορτὴν ἀπειργάσατο μίαν. Τῶν γὰρ ἐν τῇ γῇ τὸ πολίτευμα πρὸς οὐρανὸν μεταστήσας, τὰς τοῦ πανηγυρίζειν ἀφορμὰς ἐδωρήσατο. Καὶ μάρτυς τῶν εἰρημένων ὁ Παῦλος, ὁ τῶν Χριστοῦ ῥημάτων ὄργανον τὴν γλῶσσαν κτησάμενος. • Ημῶν γὰρ φησί, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα (76) Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. » Τις γὰρ ἀπεκδεχόμενος ταῖς ἐλπίσιν οὐχ ἑορτάζει; Τίς, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν λογισμῷ φανταζό μενος, οὐ προλαμβάνει χαίρων τῶν πραγμάτων την πεῖραν ; Τίς δὲ, βασιλέως θνητοῦ κάθοδον ἐσομένην ἀκούων, οὐκ ἀνίσταται μὲν τὴν διάνοιαν, εὐφραίνεται δὲ τὴν ψυχὴν, προτρέχων τῷ πόθῳ τῆς θέας τὸν χρό νον ; Τότε συγκινοῦνται μὲν δῆμοι, σκιρτῶσι δὲ παῖ- δες, χορεύουσι κόραι, πρεσβῖται τὸ γῆρας ἀναιρεῖ σθαι βιάζονται, ταῖς ἐλπίσιν ἀκμάζοντες· καὶ χωρεῖ διὰ πάντων ἡ τῆς βασιλικῆς παρουσίας πανήγυρις. Τι οὖν ἀνεῖποι τις, παραγινομένου Χριστοῦ βασιλέως ἀθα- νάτου, οὐχ ἵνα πόλεις φαιδρύνῃ, καὶ πύργους ἐγείρῃ, εκδεχόμεθα SERMO IN SANCTUM PASCHA. didum tibi linteum, instar diadematis astringens caput, libertatem prædicat. Manus, victoriæ de dia- bolo reportatæ signa gerit. Nam te Christus susci- tatum ostendit : nunc quidem symbolis, paulo post autem, rebus ipsis ostendet; si modo fidei tunicam peccatis non inquinemus : si gratiæ lampademim- probis actionibus non exstinxerimus: si Spiritus servemus coronam. Tum clare Dominus de cœlo, terribili sed erga homines benigna voce cla- mabit : « Venite, benedicti Patris mei : possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi “。 › Ipsi gloria et imperium, in sæcula sæculorum. Amen. A illa vestis, incorruptionis tibi signa depingit. Can- ss Matth. xxν, 34. S. P. N. ATHANASII IN SANCTUM PASCHA ET IN RECENS ILLUMINATOS, SEU BAPTIZATOS SABBATO IN ALBIS, SERMO. Philipp. 111, 20. (:) Ita mss. Editi vero, vitam festum effecit unum. Translata quippe in cœ- lum, hominum in terris degentium conversatione, festorum dierum occasiones dedit. Ilorum testis Paulus, cujus lingua Christi verborum organum fuit. ‹ Nostra enim, › inquit, ‹ conversatio in cœ- lis est, unde etiam Salvatorem exspectamus Domi- num nostrum Jesum Christum ". Quis enim dum exspectat, non spe festum celebrat? Quis Salvato- ris adventum animo cogitans, non ipsum rerum experimentum cum gaudio antevertit ? Quis futurum audiens mortalis regis descensum, non sese mente erigit, animoque lælatur, aspectus illius tempus amore antevertens ? Tum commoventur populi, exsultant pueri, choreas agunt virgines, senes se- nectutem de medio tollere contendunt, ad juventu- tis florein spe reducti: regiique adventus celebri- tas omnia pervadit. Quid ergo quis dixerit, Christo immortali rege adveniente, non ut urbes exornet, et turres erigat, neque ut dona tribuat, quæ tem- (75) Colbert. sic : ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ 1. Χριστὸς ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὅλην τῶν ἀνθρώ- Β 1. Christus resurgens ex mortuis, totam hominum
Τί οὖν ἂν εἴποι τις, παραγινομένου Χριστοῦ βασιλέως ἀθανάτου, οὐχ ἵνα πόλεις φαιδρύνῃ, καὶ πύργους ἐγείρῃ, οὐδὲ ἵνα δωρεὰς παράσχῃ, πατουμένας τῷ χρόνῳ· ἀλλ’ ἵνα τὸν ἄνθρωπον ἀθανασίαν ἐνδύσῃ, καὶ θανάτῳ λῃστευόμενον ἐν ἀσύλῳ χωρίῳ οὐρανοῦ κατοικίσῃ; Σήμερον ὤφθη Χριστὸς τοῖς μαθηταῖς ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ πάλιν δευτέρᾳ θέᾳ, βεβαιοτέραν τῆς ἀναστάσεως τὴν πίστιν ἐργαζόμενος. Ὤφθη δὲ, τῶν θυρῶν κεκλεισμένων· ὁ γὰρ τὸν ᾅδην δείξας ἀτείχιστον οὐκ ἐδέετο θυρῶν πρὸς τὴν εἴσοδον. Ὅπου γὰρ προστάττει Θεὸς, τῆς συνηθείας ἀργοῦσιν οἱ νόμοι. Ἐπὶ τῆς θαλάσσης ἐβάδιζε πρότερον· καὶ ἡ ῥέουσα φύσις τοῖς τῆς σαρκὸς ποσὶν ὑπεστρώννυτο, καὶ βήμασι ποδῶν ἐμετρεῖτο τὰ κύματα, καὶ τὸ πέλαγος πρὸς τὴν χρείαν εἰς ἔδαφος μετεπήγνυτο. Εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν. Καίτοι, τῆς ἀναστάσεως γινομένης, ὁ τοῦ τάφου κεκύλιστο λίθος, καὶ ἡ τοῦ μνήματος ἀνεστόμωτο θύρα. Ἀλλ’ ἐκεῖ μὲν ἐδείχθη, ὅτι ἅπερ ἔπασχεν ὁ τάφος ὁρώμενος, ταῦτα ὁ ᾅδης ἀοράτως ὑπέμενε· καὶ ἀνοιγομένου τοῦ μνήματος, ἀθύρωτος πλέον ὁ θάνατος ἀπηλέγχετο·
τῶν ἀγαθῶν εἰκόνας φοροῦντα. Λαμπρὰ μὲν γὰρ καὶ διαυγής ἡ ἐσθής σου, τῆς ἀφθαρσίας ζωγραφούσα τὰ σύμβολα. Οθόνη σοι λευκή καθάπερ διάδημα τὴν κεφαλήν διασφίγγει, τὴν ἐλευθερίαν κηρύττουσα. Η χεὶρ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου νίκης περιφέρει τα μη- νύματα. Έδειξε γάρ σε Χριστὸς ἐγειρόμενον· νῦν μὲν συμβόλοις, δείξει δὲ κατὰ μικρὸν ἐν τοῖς πράγμα- σιν, ἐὰν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως μὴ ταῖς ἁμαρτίαις ῥυπώσωμεν· ἐὰν τὴν λαμπάδα τῆς χάριτος ἀτόποις μὴ κατασβέσωμεν πράξεσιν· ἐὰν τὸν τοῦ Πνεύματος διαφυλάξωμεν στέφανον. Τότε σαφῶς ὁ Δεσπότης ἐξ οὐρανῶν μετὰ φοβερᾶς καὶ φιλανθρώπου βοῆς ἀνα- βοήσειε· « Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. » Αὐτῷ ἡ δόξα (75), καὶ τὸ κράτος χεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. πρέπει ἡ δόξα σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωο ποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΩΤΙΣΤΟΥΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΙΜΟΥ ΛΟΓΟΣ. - πων τὴν ζωὴν ἑορτὴν ἀπειργάσατο μίαν. Τῶν γὰρ ἐν τῇ γῇ τὸ πολίτευμα πρὸς οὐρανὸν μεταστήσας, τὰς τοῦ πανηγυρίζειν ἀφορμὰς ἐδωρήσατο. Καὶ μάρτυς τῶν εἰρημένων ὁ Παῦλος, ὁ τῶν Χριστοῦ ῥημάτων ὄργανον τὴν γλῶσσαν κτησάμενος. • Ημῶν γὰρ φησί, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα (76) Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. » Τις γὰρ ἀπεκδεχόμενος ταῖς ἐλπίσιν οὐχ ἑορτάζει; Τίς, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν λογισμῷ φανταζό μενος, οὐ προλαμβάνει χαίρων τῶν πραγμάτων την πεῖραν ; Τίς δὲ, βασιλέως θνητοῦ κάθοδον ἐσομένην ἀκούων, οὐκ ἀνίσταται μὲν τὴν διάνοιαν, εὐφραίνεται δὲ τὴν ψυχὴν, προτρέχων τῷ πόθῳ τῆς θέας τὸν χρό νον ; Τότε συγκινοῦνται μὲν δῆμοι, σκιρτῶσι δὲ παῖ- δες, χορεύουσι κόραι, πρεσβῖται τὸ γῆρας ἀναιρεῖ σθαι βιάζονται, ταῖς ἐλπίσιν ἀκμάζοντες· καὶ χωρεῖ διὰ πάντων ἡ τῆς βασιλικῆς παρουσίας πανήγυρις. Τι οὖν ἀνεῖποι τις, παραγινομένου Χριστοῦ βασιλέως ἀθα- νάτου, οὐχ ἵνα πόλεις φαιδρύνῃ, καὶ πύργους ἐγείρῃ, εκδεχόμεθα SERMO IN SANCTUM PASCHA. didum tibi linteum, instar diadematis astringens caput, libertatem prædicat. Manus, victoriæ de dia- bolo reportatæ signa gerit. Nam te Christus susci- tatum ostendit : nunc quidem symbolis, paulo post autem, rebus ipsis ostendet; si modo fidei tunicam peccatis non inquinemus : si gratiæ lampademim- probis actionibus non exstinxerimus: si Spiritus servemus coronam. Tum clare Dominus de cœlo, terribili sed erga homines benigna voce cla- mabit : « Venite, benedicti Patris mei : possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi “。 › Ipsi gloria et imperium, in sæcula sæculorum. Amen. A illa vestis, incorruptionis tibi signa depingit. Can- ss Matth. xxν, 34. S. P. N. ATHANASII IN SANCTUM PASCHA ET IN RECENS ILLUMINATOS, SEU BAPTIZATOS SABBATO IN ALBIS, SERMO. Philipp. 111, 20. (:) Ita mss. Editi vero, vitam festum effecit unum. Translata quippe in cœ- lum, hominum in terris degentium conversatione, festorum dierum occasiones dedit. Ilorum testis Paulus, cujus lingua Christi verborum organum fuit. ‹ Nostra enim, › inquit, ‹ conversatio in cœ- lis est, unde etiam Salvatorem exspectamus Domi- num nostrum Jesum Christum ". Quis enim dum exspectat, non spe festum celebrat? Quis Salvato- ris adventum animo cogitans, non ipsum rerum experimentum cum gaudio antevertit ? Quis futurum audiens mortalis regis descensum, non sese mente erigit, animoque lælatur, aspectus illius tempus amore antevertens ? Tum commoventur populi, exsultant pueri, choreas agunt virgines, senes se- nectutem de medio tollere contendunt, ad juventu- tis florein spe reducti: regiique adventus celebri- tas omnia pervadit. Quid ergo quis dixerit, Christo immortali rege adveniente, non ut urbes exornet, et turres erigat, neque ut dona tribuat, quæ tem- (75) Colbert. sic : ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ 1. Χριστὸς ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὅλην τῶν ἀνθρώ- Β 1. Christus resurgens ex mortuis, totam hominum
PG 28:1084ἔδει γὰρ συναπογυμνοῦσθαι τῷ ᾅδῃ τὸν τάφον, καὶ τοῖς ὁρωμένοις τὰ μὴ φαινόμενα στηλιτεύεσθαι· ἐνταῦθα δὲ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων εἰσέρχεται· ἵνα οἱ περὶ τὴν ἀνάστασιν ἀπιστοῦντες ἐκπλαγῶσι τὴν εἴσοδον, καὶ χειραγωγηθῶσι πρὸς τὸ θαῦμα τῷ θαύματι. Ἀναστὰς οὖν ὁ Χριστὸς πρὸ τῶν μαθητῶν ταῖς γυναιξὶν ἐμφανίζεται· καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἀποστόλοις εὐηγγελίζοντο τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τοῦτο εἰκότως. Οὕτω γὰρ τῆς Εὔας ἡ ἐπήρεια τῷ διαβόλῳ περιετρέπετο. Ὅθεν γὰρ ὥδευσεν ἡ νόσος, ἐκεῖθεν ἡ θεραπεία ἔρχεται. Ὅθεν ὁ θάνατος ἤρξατο, ἐκεῖθεν ἡ ἀνάστασις φαίνεται. Γυνὴ γὰρ τῆς παραβάσεως αἰτία, καὶ τῆς ἀναστάσεως κήρυξ· ἡ τὸν πρῶτον Ἀδὰμ πρὸς τὴν πτῶσιν χειραγωγήσασα, τὸν δεύτερον Ἀδὰμ ἀναστάντα μαρτύρεται. Ὤφθη τοίνυν καὶ τοῖς ἀποστόλοις Χριστὸς ἐκ οἴκῳ κεκρυμμένοις, εἰσῆλθε τῶν θυρῶν κεκλεισμένων. Καὶ ἀπιστεῖ τοῖς γινομένοις μὴ παρὼν ὁ Θωμᾶς· καὶ ποθῶν τὴν θέαν, τὴν ἀκοὴν ἀπεστρέφετο· ἔφραττε τὴν ἀκοὴν, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀναπετάσαι βουλόμενος· ἐπλήττετο τῷ πόθῳ, διὰ φωνῆς τοξευόμενος·
τῶν ἀγαθῶν εἰκόνας φοροῦντα. Λαμπρὰ μὲν γὰρ καὶ διαυγής ἡ ἐσθής σου, τῆς ἀφθαρσίας ζωγραφούσα τὰ σύμβολα. Οθόνη σοι λευκή καθάπερ διάδημα τὴν κεφαλήν διασφίγγει, τὴν ἐλευθερίαν κηρύττουσα. Η χεὶρ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου νίκης περιφέρει τα μη- νύματα. Έδειξε γάρ σε Χριστὸς ἐγειρόμενον· νῦν μὲν συμβόλοις, δείξει δὲ κατὰ μικρὸν ἐν τοῖς πράγμα- σιν, ἐὰν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως μὴ ταῖς ἁμαρτίαις ῥυπώσωμεν· ἐὰν τὴν λαμπάδα τῆς χάριτος ἀτόποις μὴ κατασβέσωμεν πράξεσιν· ἐὰν τὸν τοῦ Πνεύματος διαφυλάξωμεν στέφανον. Τότε σαφῶς ὁ Δεσπότης ἐξ οὐρανῶν μετὰ φοβερᾶς καὶ φιλανθρώπου βοῆς ἀνα- βοήσειε· « Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. » Αὐτῷ ἡ δόξα (75), καὶ τὸ κράτος χεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. πρέπει ἡ δόξα σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωο ποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΩΤΙΣΤΟΥΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΙΜΟΥ ΛΟΓΟΣ. - πων τὴν ζωὴν ἑορτὴν ἀπειργάσατο μίαν. Τῶν γὰρ ἐν τῇ γῇ τὸ πολίτευμα πρὸς οὐρανὸν μεταστήσας, τὰς τοῦ πανηγυρίζειν ἀφορμὰς ἐδωρήσατο. Καὶ μάρτυς τῶν εἰρημένων ὁ Παῦλος, ὁ τῶν Χριστοῦ ῥημάτων ὄργανον τὴν γλῶσσαν κτησάμενος. • Ημῶν γὰρ φησί, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα (76) Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. » Τις γὰρ ἀπεκδεχόμενος ταῖς ἐλπίσιν οὐχ ἑορτάζει; Τίς, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν λογισμῷ φανταζό μενος, οὐ προλαμβάνει χαίρων τῶν πραγμάτων την πεῖραν ; Τίς δὲ, βασιλέως θνητοῦ κάθοδον ἐσομένην ἀκούων, οὐκ ἀνίσταται μὲν τὴν διάνοιαν, εὐφραίνεται δὲ τὴν ψυχὴν, προτρέχων τῷ πόθῳ τῆς θέας τὸν χρό νον ; Τότε συγκινοῦνται μὲν δῆμοι, σκιρτῶσι δὲ παῖ- δες, χορεύουσι κόραι, πρεσβῖται τὸ γῆρας ἀναιρεῖ σθαι βιάζονται, ταῖς ἐλπίσιν ἀκμάζοντες· καὶ χωρεῖ διὰ πάντων ἡ τῆς βασιλικῆς παρουσίας πανήγυρις. Τι οὖν ἀνεῖποι τις, παραγινομένου Χριστοῦ βασιλέως ἀθα- νάτου, οὐχ ἵνα πόλεις φαιδρύνῃ, καὶ πύργους ἐγείρῃ, εκδεχόμεθα SERMO IN SANCTUM PASCHA. didum tibi linteum, instar diadematis astringens caput, libertatem prædicat. Manus, victoriæ de dia- bolo reportatæ signa gerit. Nam te Christus susci- tatum ostendit : nunc quidem symbolis, paulo post autem, rebus ipsis ostendet; si modo fidei tunicam peccatis non inquinemus : si gratiæ lampademim- probis actionibus non exstinxerimus: si Spiritus servemus coronam. Tum clare Dominus de cœlo, terribili sed erga homines benigna voce cla- mabit : « Venite, benedicti Patris mei : possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi “。 › Ipsi gloria et imperium, in sæcula sæculorum. Amen. A illa vestis, incorruptionis tibi signa depingit. Can- ss Matth. xxν, 34. S. P. N. ATHANASII IN SANCTUM PASCHA ET IN RECENS ILLUMINATOS, SEU BAPTIZATOS SABBATO IN ALBIS, SERMO. Philipp. 111, 20. (:) Ita mss. Editi vero, vitam festum effecit unum. Translata quippe in cœ- lum, hominum in terris degentium conversatione, festorum dierum occasiones dedit. Ilorum testis Paulus, cujus lingua Christi verborum organum fuit. ‹ Nostra enim, › inquit, ‹ conversatio in cœ- lis est, unde etiam Salvatorem exspectamus Domi- num nostrum Jesum Christum ". Quis enim dum exspectat, non spe festum celebrat? Quis Salvato- ris adventum animo cogitans, non ipsum rerum experimentum cum gaudio antevertit ? Quis futurum audiens mortalis regis descensum, non sese mente erigit, animoque lælatur, aspectus illius tempus amore antevertens ? Tum commoventur populi, exsultant pueri, choreas agunt virgines, senes se- nectutem de medio tollere contendunt, ad juventu- tis florein spe reducti: regiique adventus celebri- tas omnia pervadit. Quid ergo quis dixerit, Christo immortali rege adveniente, non ut urbes exornet, et turres erigat, neque ut dona tribuat, quæ tem- (75) Colbert. sic : ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ 1. Χριστὸς ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὅλην τῶν ἀνθρώ- Β 1. Christus resurgens ex mortuis, totam hominum
«Ἐὰν μὴ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω.» Ἄπληστος πρὸς διάθεσιν, καὶ μὴ πιστεύων ὁ Θωμᾶς, προβάλλεται ἀπιστίαν, ἵνα ἀπολαύσῃ τῆς θεωρίας. Λύσει μου, φησὶ, τὴν ἀπιστίαν φανείς· βαλῶ τὸν δάκτυλόν μου εἰς τοὺς τύπους τῶν ἥλων· Δεσπότην, ὃν ποθῶ, περιπτύξομαι. Μεμψάσθω τὴν ἀπιστίαν, καὶ χαρισάσθω τὴν θεωρίαν. Ὡς ἄπιστος ἴδω, καὶ ὡς πιστὸς περιπτύξομαι, καὶ ἀπολαύσω. Ἴδω χεῖρας ὀρυχθείσας, δι’ ὧν αἱ παραβᾶσαι τοῦ Ἀδὰμ ἐθεραπεύθησαν χεῖρες· ἴδω πλευρὰν, δι’ ἧς ὁ ἐκ τῆς πλευρᾶς ἀνῄρηται θάνατος. Θεατὴς, οὐκ ἀκροατὴς, τοῦ Δεσπότου γενέσθαι θέλω. Τῇ διηγήσει πλέον πρὸς ἐπιθυμίαν ἀνάπτομαι· δι’ ὧν εὐαγγελίζεσθε, διὰ τούτων τὴν ὀδύνην ἐπαυξῆτε. Ἐγὼ δέ μου θεραπεύσω τὴν ἀνίαν, τὴν θεραπείαν προχειριζόμενος. Ἀλλ’ αὖθις παρῆν ὁ Δεσπότης, καὶ λύει τῷ μαθητῇ μετὰ τῆς ἀνίας τὴν ἀπιστίαν. Μᾶλλον δὲ οὐ τὴν ἀπιστίαν ἔλυσεν, ἀλλὰ τὴν ἐπιθυμίαν ἐνέπλησε. Παρῆν τῶν θυρῶν κεκλεισμένων· ἀπιστουμένῃ θέᾳ πιστοῦται τὴν ἀπιστουμένην ἀνάστασιν· καὶ πάλιν διπλασιάζει τὸ θαῦμα, ἵνα πληροφορήσῃ τὸν Θωμᾶν.
τῶν ἀγαθῶν εἰκόνας φοροῦντα. Λαμπρὰ μὲν γὰρ καὶ διαυγής ἡ ἐσθής σου, τῆς ἀφθαρσίας ζωγραφούσα τὰ σύμβολα. Οθόνη σοι λευκή καθάπερ διάδημα τὴν κεφαλήν διασφίγγει, τὴν ἐλευθερίαν κηρύττουσα. Η χεὶρ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου νίκης περιφέρει τα μη- νύματα. Έδειξε γάρ σε Χριστὸς ἐγειρόμενον· νῦν μὲν συμβόλοις, δείξει δὲ κατὰ μικρὸν ἐν τοῖς πράγμα- σιν, ἐὰν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως μὴ ταῖς ἁμαρτίαις ῥυπώσωμεν· ἐὰν τὴν λαμπάδα τῆς χάριτος ἀτόποις μὴ κατασβέσωμεν πράξεσιν· ἐὰν τὸν τοῦ Πνεύματος διαφυλάξωμεν στέφανον. Τότε σαφῶς ὁ Δεσπότης ἐξ οὐρανῶν μετὰ φοβερᾶς καὶ φιλανθρώπου βοῆς ἀνα- βοήσειε· « Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. » Αὐτῷ ἡ δόξα (75), καὶ τὸ κράτος χεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. πρέπει ἡ δόξα σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωο ποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΩΤΙΣΤΟΥΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΣΙΜΟΥ ΛΟΓΟΣ. - πων τὴν ζωὴν ἑορτὴν ἀπειργάσατο μίαν. Τῶν γὰρ ἐν τῇ γῇ τὸ πολίτευμα πρὸς οὐρανὸν μεταστήσας, τὰς τοῦ πανηγυρίζειν ἀφορμὰς ἐδωρήσατο. Καὶ μάρτυς τῶν εἰρημένων ὁ Παῦλος, ὁ τῶν Χριστοῦ ῥημάτων ὄργανον τὴν γλῶσσαν κτησάμενος. • Ημῶν γὰρ φησί, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα (76) Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. » Τις γὰρ ἀπεκδεχόμενος ταῖς ἐλπίσιν οὐχ ἑορτάζει; Τίς, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν λογισμῷ φανταζό μενος, οὐ προλαμβάνει χαίρων τῶν πραγμάτων την πεῖραν ; Τίς δὲ, βασιλέως θνητοῦ κάθοδον ἐσομένην ἀκούων, οὐκ ἀνίσταται μὲν τὴν διάνοιαν, εὐφραίνεται δὲ τὴν ψυχὴν, προτρέχων τῷ πόθῳ τῆς θέας τὸν χρό νον ; Τότε συγκινοῦνται μὲν δῆμοι, σκιρτῶσι δὲ παῖ- δες, χορεύουσι κόραι, πρεσβῖται τὸ γῆρας ἀναιρεῖ σθαι βιάζονται, ταῖς ἐλπίσιν ἀκμάζοντες· καὶ χωρεῖ διὰ πάντων ἡ τῆς βασιλικῆς παρουσίας πανήγυρις. Τι οὖν ἀνεῖποι τις, παραγινομένου Χριστοῦ βασιλέως ἀθα- νάτου, οὐχ ἵνα πόλεις φαιδρύνῃ, καὶ πύργους ἐγείρῃ, εκδεχόμεθα SERMO IN SANCTUM PASCHA. didum tibi linteum, instar diadematis astringens caput, libertatem prædicat. Manus, victoriæ de dia- bolo reportatæ signa gerit. Nam te Christus susci- tatum ostendit : nunc quidem symbolis, paulo post autem, rebus ipsis ostendet; si modo fidei tunicam peccatis non inquinemus : si gratiæ lampademim- probis actionibus non exstinxerimus: si Spiritus servemus coronam. Tum clare Dominus de cœlo, terribili sed erga homines benigna voce cla- mabit : « Venite, benedicti Patris mei : possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi “。 › Ipsi gloria et imperium, in sæcula sæculorum. Amen. A illa vestis, incorruptionis tibi signa depingit. Can- ss Matth. xxν, 34. S. P. N. ATHANASII IN SANCTUM PASCHA ET IN RECENS ILLUMINATOS, SEU BAPTIZATOS SABBATO IN ALBIS, SERMO. Philipp. 111, 20. (:) Ita mss. Editi vero, vitam festum effecit unum. Translata quippe in cœ- lum, hominum in terris degentium conversatione, festorum dierum occasiones dedit. Ilorum testis Paulus, cujus lingua Christi verborum organum fuit. ‹ Nostra enim, › inquit, ‹ conversatio in cœ- lis est, unde etiam Salvatorem exspectamus Domi- num nostrum Jesum Christum ". Quis enim dum exspectat, non spe festum celebrat? Quis Salvato- ris adventum animo cogitans, non ipsum rerum experimentum cum gaudio antevertit ? Quis futurum audiens mortalis regis descensum, non sese mente erigit, animoque lælatur, aspectus illius tempus amore antevertens ? Tum commoventur populi, exsultant pueri, choreas agunt virgines, senes se- nectutem de medio tollere contendunt, ad juventu- tis florein spe reducti: regiique adventus celebri- tas omnia pervadit. Quid ergo quis dixerit, Christo immortali rege adveniente, non ut urbes exornet, et turres erigat, neque ut dona tribuat, quæ tem- (75) Colbert. sic : ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ 1. Χριστὸς ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν ὅλην τῶν ἀνθρώ- Β 1. Christus resurgens ex mortuis, totam hominum
PG 28:1085«Βάλε, φησὶ, τὸν δάκτυλόν σου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων·» ὃν ἐζήτεις ἀπόντα, παρόντος ἀπόλαυε. Οἶδά σου τὴν ἐπιθυμίαν καὶ σιωπῶντος· πρὸ τῶν λόγων, τὴν γνώμην ἐπίσταμαι. Ἤκουόν σου τῶν ῥημάτων, καὶ μὴ βλεπόμενος, παρήμην ἀπιστοῦντι, καὶ μὴ φαινόμενος, ἐνεδίδουν τῇ ἀπιστίᾳ καιρὸν, ἵνα σου τὴν ἐπιθυμίαν θαυμάσω. «Βάλε τὸν δάκτυλόν σου εἰς τοὺς τύπους τῶν ἥλων· καὶ βάλε τὴν χεῖρά σου εἰς τὴν πλευράν μου, καὶ μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός.» Ὁ δὲ Θωμᾶς, ψηλαφήσας, καὶ τὴν ἀπιστίαν ἐξορίσας, πίστει εἰλικρινεῖ καὶ πόθῳ θεοπρεπεῖ κέκραγεν· «Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Καί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος· «Ὅτι ἑώρακάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.» Κήρυξον, Θωμᾶ, τοῖς μὴ ἑωρακόσι μου τὴν ἀνάστασιν. Ἕλκυσον τὴν οἰκουμένην, οὐκ ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ λόγοις πιστεύουσαν· περίελθε βαρβάρων ἔθνη καὶ πόλεις· δίδαξον ἀνθ’ ὅπλων σταυρῷ θωρακίζεσθαι. Κήρυξον μόνον, καὶ προσκυνοῦντες πιστεύσουσιν· οὐκ ἀπαιτηθήσῃ παρ’ αὐτῶν τὴν θέαν τὴν ἐμήν. Εἰπὲ τὴν κλῆσιν, καὶ ὅρα τὴν πίστιν·
Α ὦ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶτα (91), ἀλλὰ μὴ γυμνωθῇς τῶν ὅπλων τῆς πίστεως· νῦν σοι μάλιστα χρεία τῆς πανοπλίας. Νῦν γὰρ κατὰ σοῦ πλέον ἢ τοῦ πρόσθεν ἐγρήγορεν ὁ πολέμιος, καὶ ἐκραταιώθη ὁ πόλεμος. Εως αἰχμάλωτος ἧς καὶ δοῦλος τοῦ ἐχθροῦ (42), τὸ κρατεῖν ἔχων ἐκεῖνος, τοῦ πολεμεῖν οὐκ ἐφρόντιζεν· ἐπειδὴ δὲ πρὸς Χριστὸν μετετάχθης, και, φυγὼν τὸν ἐχθρὸν, τῷ Δεσπότῃ προσέδραμες, καὶ λύκον ἀποπη- δήσας, συνετάχθης τῇ ποίμνῃ, ὡς παλαιάν σε θήραν μετέρχεται, πολυτρόπους ἐκμηχανώμενος δόλους. Προς ταύτην ἡμᾶς τὴν παράταξιν ὁ μακάριος ἀλείφων Παῦλος, στρατηγεῖ καὶ προχειρίζεται παραγγέλματα, Οὐκ ἔστιν ἡμῖν, λέγων, ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, Β πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας (95). » Ορᾷς στί φος πολεμικὸν καὶ ζέουσαν μάχην; Ὑπὲρ τίνων οὖν ἄρα ὁ πόλεμος; Ποῖα τῆς μάχης τὰ κέρδη; Αὐτὸς ἐπάγει ὁ στρατηγὸς λέγων· « Ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. ο τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν ἐπουρανίων κτημάτων. Ὑπὲρ τῆς ἀφθαρσίας ὁπλίζει, καὶ ὑπὲρ ἀτρεπτότητος του λεμεῖ· ὑπὲρ τοῦ συνεῖναι Χριστῷ παρατάττει. Ταῦτα γὰρ ἐπουράνια κτήματα· ταῦτα ἐκεῖνος ἀφελέσθαι βούλεται (94). Οὐκ ἀφίησί σε πολεμοῦντα γυμνόν· καθοπλίζει δὲ τοῖς ὅπλοις τοῦ Πατρός. Καί μοι βλέπε τῶν ὅπλων τὴν ἀστραπὴν φοβερὰν οὖσαν τοῖς ἐχθροῖς· φησὶ γὰρ οὕτως· ι Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὰς ὀσφύας ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώ ρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τους πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης· ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι· καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ. • Πρὸς ἀοράτους ἐχθροὺς (95) ἀοράτοις ἐκό- σμησεν ὅπλοις. ἐσθῆτα, ὦ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶτα. παρατάξεως, κἂν μὴ φαίνηται, γίνεται, σκόπησον οὕτως. Εἰ γὰρ τὸν Χριστὸν πειράζειν οὐκ ώκνησεν ὁ διάβολος, ἀλλ᾽ ἀναισχυντίας ὑπερβολῇ καὶ κατὰ τοῦ Δεσπότου τετόλμηκε· πῶς τῶν κατὰ σοῦ μηχανημάτων παύσηται (96) ; Εἶδε τὸν Χριστὸν βαπτισθέντα (σὺ δὲ σκόπει τὸν καιρὸν, ὦ νεοφώτιστε), καὶ τότε πρὸς τὸ πειράζειν ἠγέρθη. Εἶδεν ἐν τῇ ἐρήμῳ πεινάσαντα, καὶ συνεργὸν τῆς πείρας τὴν πείναν ἐλάμβανεν, οὐδὲ αὐτῆς τῆς τροφῆς τὴν χρείαν μηχανημάτων ἐλευθέραν ἀφείς, ἀλλὰ προσελθὼν ἐνεχείρει πειράζειν καὶ λέ- γειν (97) · « Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. » Μονονουχί τοῦτο λέγων· Υἱὸς Θεοῦ σοβαρεύεις καλούμενος, ήπατήθης ονόματι. Προσηγορία γυμνῇ πράγματος σεμνύνῃ. Πεινώντα βλέπω, καὶ Υἱὸν Θεοῦ ὀνομάσω; Ἡ τιμὴ τῷ πάθει νοθεύεται. Θεράπευσον τὴν χρείαν τῷ θαύματι ὑπακούσωσιν οἱ λίθοι προστάττοντι, καὶ πιστεύσω τῇ έξεται. S. ATHANASIUS. - SPURIA. arnis : jam tibi maxime omnis generis armatura odus est. Nunc enim multo magis quam ante hostis adversum te vigilat, atque ingravatum est bellum. Dum captivus eras, ac servus inimici, cum te sub imperio teneret, non curabat te oppugnare; at cum Christo nomen dedisti, atque ab hoste fugiens, ad Dominum accurristi, et a lupo resiliens, ovili es aggregatus; te quasi antiquam prædam invadit, multis excogitatis dolis. Ad hæc nos castra bea- tus inungit et invitat Paulus, ducisque instar præ- cepta tradit : « Non est nobis, o inquit, e collu- ctatio adversus carnem et sanguinem: sed adver- sus principatus et potestates, adversus mundi recto- • res tenebrarum hujus sæculi : contra spiritualia nequitiæ . . Viden hostium agmen, ferventemque pugnam? Cujus ergo gratia bellum geritur? Quæ lucra pugna? Idem ipse dux subjungit : c In co- lestibus, id est, pro coelestibus possessionibus. Pro incorruptione armat, pro immutabilitate pugnat, ut cum Christo sit aciem instruit. Hæ siquidem sunt coelestes possessiones has ille abripi exoptat. Non sinit te Paulus nudum dimicare, instruit te autem Patris armis. Et vide, quæso, armorum ejusmodi fulgur quam sit terribile inimicis ; ait enim : ‹ State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in præparatione Evangelii pacis; super oinnia assumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere : et galeam salutis accipite; et gla- dium Spiritus, quod est verbum Dei ". » Adversus invisibiles hostes, invisibilibus nos armis instruxit. cum eo sit dimicandum, etiamsi id minime appareat, hac tu ratione perspice. Nam ipsum tentare Chri- stumn diabolus non dubitavit; sed extrema impuden- tia ipsum adortus est Dominum. Qui sua contra te molimina intermittel? Vidit Christum baptizatum (lu vero, o recens illuminate, observa hanc tem- poris occasionen), tumque tentandum illum aggre- ditur. Vidit in deserto esurientem, faniemque ut in- strumentum ad tentationem accepit, neque ipsam cibi necessitatem insidiis liberam reliquit; sed accedens his verbis tentat illum : « Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant 31. » Tantum non ita loquens : Superbe agis quod Filius Dei voceris, nomine hallu- cinatus es. Nuda vacuaque appellatione gloriaris. Esurientem video, et Filium Dei appellabo? Illa pas- sione honor illegitimus evadit. Miraculo necessitati provide tuæ jubenti lapides obsequantur, et no- C D " Ephes. vi, 12. ibid. 14-17. Matth. 1, 3. secus in mss. desunt. 6. Talis quidem est armorum vis. Quod autem (91) Sic omnes mss. Editi autem, ἀποτίθεσθε τὴν (92) Ita omnes mss. (93) In editis adjicitur hic, ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, (94) Ita omnes mss Editi vero, συμβούλεται. 6. Τοιαύτη μὲν ἡ τῶν ὅπλων ἰσχύς· ὅτι δὲ τὰ τῆς (95) Mss., ἀοράτους πολεμίους. (96) Mss., πότε τῶν κατὰ σοῦ μηχανημάτων ἀφ- (97) Ita mss. In edit. hæc, πειράζειν καὶ λέγειν,
«Μακάριοι» γὰρ ἀληθῶς «οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.» Τοιοῦτος ὁ νεόλεκτος οὗτος τοῦ Δεσπότου στρατὸς, τῆς πνευματικῆς κολυμβήθρας ὠδῖνες, τὰ ἔργα τῆς χάριτος, ἡ γεωργία τοῦ Πνεύματος· οὐκ ἰδόντες ὑπήκουσαν, ἀλλὰ ποθοῦντες ἐπίστευσαν. Ἐπέγνωσαν Χριστὸν οὐκ ὄμμασι σώματος, ἀλλ’ ὄμμασι πίστεως. Οὐκ ἔβαλον τοὺς δακτύλους εἰς τοὺς τύπους τῶν ἥλων, ἀλλὰ τῷ σταυρῷ περιπλακέντες τὸ πάθος ἠσπάσαντο· Δεσποτικῆς πλευρᾶς θεαταὶ οὐκ ἐγένοντο, ἀλλὰ χάριτι Δεσποτικοῖς συνήφθησαν μέλεσι, κυροῦντες ἐφ’ ἑαυτοῖς τὴν τοῦ Δεσπότου φωνήν· «Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες·» οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ Χριστῷ συναφθέντες. Σήμερον ἀποδύεσθε τὴν φορουμένην ἐσθῆτα, ἀλλὰ μὴ ἀπόθεσθε τὴν κεκρυμμένην σφραγῖδα· ἀποδύεσθε τὰ φαινόμενα σύμβολα, ἀλλὰ μὴ ἀπόθεσθε τῆς στρατιᾶς τὰ γνωρίσματα. Ἀποτίθεσαι τὴν ἀμφίεσιν, ὦ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶτα, ἀλλὰ μὴ γυμνωθῇς τῶν ὅπλων τῆς πίστεως· νῦν σοι μάλιστα χρεία τῆς πανοπλίας. Νῦν γὰρ κατὰ σοῦ πλέον ἢ τοῦ πρόσθεν ἐγρήγορεν ὁ πολέμιος, καὶ ἐκραταιώθη ὁ πόλεμος Ἕως αἰχμάλωτος ἦς καὶ δοῦλος τοῦ ἐχθροῦ, τὸ κρατεῖν ἔχων ἐκεῖνος, τοῦ πολεμεῖν οὐκ ἐφρόντιζεν·
Α ὦ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶτα (91), ἀλλὰ μὴ γυμνωθῇς τῶν ὅπλων τῆς πίστεως· νῦν σοι μάλιστα χρεία τῆς πανοπλίας. Νῦν γὰρ κατὰ σοῦ πλέον ἢ τοῦ πρόσθεν ἐγρήγορεν ὁ πολέμιος, καὶ ἐκραταιώθη ὁ πόλεμος. Εως αἰχμάλωτος ἧς καὶ δοῦλος τοῦ ἐχθροῦ (42), τὸ κρατεῖν ἔχων ἐκεῖνος, τοῦ πολεμεῖν οὐκ ἐφρόντιζεν· ἐπειδὴ δὲ πρὸς Χριστὸν μετετάχθης, και, φυγὼν τὸν ἐχθρὸν, τῷ Δεσπότῃ προσέδραμες, καὶ λύκον ἀποπη- δήσας, συνετάχθης τῇ ποίμνῃ, ὡς παλαιάν σε θήραν μετέρχεται, πολυτρόπους ἐκμηχανώμενος δόλους. Προς ταύτην ἡμᾶς τὴν παράταξιν ὁ μακάριος ἀλείφων Παῦλος, στρατηγεῖ καὶ προχειρίζεται παραγγέλματα, Οὐκ ἔστιν ἡμῖν, λέγων, ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, Β πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας (95). » Ορᾷς στί φος πολεμικὸν καὶ ζέουσαν μάχην; Ὑπὲρ τίνων οὖν ἄρα ὁ πόλεμος; Ποῖα τῆς μάχης τὰ κέρδη; Αὐτὸς ἐπάγει ὁ στρατηγὸς λέγων· « Ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. ο τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν ἐπουρανίων κτημάτων. Ὑπὲρ τῆς ἀφθαρσίας ὁπλίζει, καὶ ὑπὲρ ἀτρεπτότητος του λεμεῖ· ὑπὲρ τοῦ συνεῖναι Χριστῷ παρατάττει. Ταῦτα γὰρ ἐπουράνια κτήματα· ταῦτα ἐκεῖνος ἀφελέσθαι βούλεται (94). Οὐκ ἀφίησί σε πολεμοῦντα γυμνόν· καθοπλίζει δὲ τοῖς ὅπλοις τοῦ Πατρός. Καί μοι βλέπε τῶν ὅπλων τὴν ἀστραπὴν φοβερὰν οὖσαν τοῖς ἐχθροῖς· φησὶ γὰρ οὕτως· ι Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὰς ὀσφύας ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώ ρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τους πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης· ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι· καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ. • Πρὸς ἀοράτους ἐχθροὺς (95) ἀοράτοις ἐκό- σμησεν ὅπλοις. ἐσθῆτα, ὦ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶτα. παρατάξεως, κἂν μὴ φαίνηται, γίνεται, σκόπησον οὕτως. Εἰ γὰρ τὸν Χριστὸν πειράζειν οὐκ ώκνησεν ὁ διάβολος, ἀλλ᾽ ἀναισχυντίας ὑπερβολῇ καὶ κατὰ τοῦ Δεσπότου τετόλμηκε· πῶς τῶν κατὰ σοῦ μηχανημάτων παύσηται (96) ; Εἶδε τὸν Χριστὸν βαπτισθέντα (σὺ δὲ σκόπει τὸν καιρὸν, ὦ νεοφώτιστε), καὶ τότε πρὸς τὸ πειράζειν ἠγέρθη. Εἶδεν ἐν τῇ ἐρήμῳ πεινάσαντα, καὶ συνεργὸν τῆς πείρας τὴν πείναν ἐλάμβανεν, οὐδὲ αὐτῆς τῆς τροφῆς τὴν χρείαν μηχανημάτων ἐλευθέραν ἀφείς, ἀλλὰ προσελθὼν ἐνεχείρει πειράζειν καὶ λέ- γειν (97) · « Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. » Μονονουχί τοῦτο λέγων· Υἱὸς Θεοῦ σοβαρεύεις καλούμενος, ήπατήθης ονόματι. Προσηγορία γυμνῇ πράγματος σεμνύνῃ. Πεινώντα βλέπω, καὶ Υἱὸν Θεοῦ ὀνομάσω; Ἡ τιμὴ τῷ πάθει νοθεύεται. Θεράπευσον τὴν χρείαν τῷ θαύματι ὑπακούσωσιν οἱ λίθοι προστάττοντι, καὶ πιστεύσω τῇ έξεται. S. ATHANASIUS. - SPURIA. arnis : jam tibi maxime omnis generis armatura odus est. Nunc enim multo magis quam ante hostis adversum te vigilat, atque ingravatum est bellum. Dum captivus eras, ac servus inimici, cum te sub imperio teneret, non curabat te oppugnare; at cum Christo nomen dedisti, atque ab hoste fugiens, ad Dominum accurristi, et a lupo resiliens, ovili es aggregatus; te quasi antiquam prædam invadit, multis excogitatis dolis. Ad hæc nos castra bea- tus inungit et invitat Paulus, ducisque instar præ- cepta tradit : « Non est nobis, o inquit, e collu- ctatio adversus carnem et sanguinem: sed adver- sus principatus et potestates, adversus mundi recto- • res tenebrarum hujus sæculi : contra spiritualia nequitiæ . . Viden hostium agmen, ferventemque pugnam? Cujus ergo gratia bellum geritur? Quæ lucra pugna? Idem ipse dux subjungit : c In co- lestibus, id est, pro coelestibus possessionibus. Pro incorruptione armat, pro immutabilitate pugnat, ut cum Christo sit aciem instruit. Hæ siquidem sunt coelestes possessiones has ille abripi exoptat. Non sinit te Paulus nudum dimicare, instruit te autem Patris armis. Et vide, quæso, armorum ejusmodi fulgur quam sit terribile inimicis ; ait enim : ‹ State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiæ, et calceati pedes in præparatione Evangelii pacis; super oinnia assumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere : et galeam salutis accipite; et gla- dium Spiritus, quod est verbum Dei ". » Adversus invisibiles hostes, invisibilibus nos armis instruxit. cum eo sit dimicandum, etiamsi id minime appareat, hac tu ratione perspice. Nam ipsum tentare Chri- stumn diabolus non dubitavit; sed extrema impuden- tia ipsum adortus est Dominum. Qui sua contra te molimina intermittel? Vidit Christum baptizatum (lu vero, o recens illuminate, observa hanc tem- poris occasionen), tumque tentandum illum aggre- ditur. Vidit in deserto esurientem, faniemque ut in- strumentum ad tentationem accepit, neque ipsam cibi necessitatem insidiis liberam reliquit; sed accedens his verbis tentat illum : « Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant 31. » Tantum non ita loquens : Superbe agis quod Filius Dei voceris, nomine hallu- cinatus es. Nuda vacuaque appellatione gloriaris. Esurientem video, et Filium Dei appellabo? Illa pas- sione honor illegitimus evadit. Miraculo necessitati provide tuæ jubenti lapides obsequantur, et no- C D " Ephes. vi, 12. ibid. 14-17. Matth. 1, 3. secus in mss. desunt. 6. Talis quidem est armorum vis. Quod autem (91) Sic omnes mss. Editi autem, ἀποτίθεσθε τὴν (92) Ita omnes mss. (93) In editis adjicitur hic, ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, (94) Ita omnes mss Editi vero, συμβούλεται. 6. Τοιαύτη μὲν ἡ τῶν ὅπλων ἰσχύς· ὅτι δὲ τὰ τῆς (95) Mss., ἀοράτους πολεμίους. (96) Mss., πότε τῶν κατὰ σοῦ μηχανημάτων ἀφ- (97) Ita mss. In edit. hæc, πειράζειν καὶ λέγειν,
PG 28:1088ἐπειδὴ δὲ πρὸς Χριστὸν μετετάχθης, καὶ, φυγὼν τὸν ἐχθρὸν, τῷ Δεσπότῃ προσέδραμες, καὶ λύκον ἀποπηδήσας, συνετάχθης τῇ ποίμνῃ, ὡς παλαιάν σε θήραν μετέρχεται, πολυτρόπους ἐκμηχανώμενος δόλους. Πρὸς ταύτην ἡμᾶς τὴν παράταξιν ὁ μακάριος ἀλείφων Παῦλος, στρατηγεῖ καὶ προχειρίζεται παραγγέλματα, «Οὐκ ἔστιν ἡμῖν, λέγων, ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας.» Ὁρᾷς στῖφος πολεμικὸν καὶ ζέουσαν μάχην; Ὑπὲρ τίνων οὖν ἆρα ὁ πόλεμος; Ποῖα τῆς μάχης τὰ κέρδη; Αὐτὸς ἐπάγει ὁ στρατηγὸς λέγων· «Ἐν τοῖς ἐπουρανίοις.» τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν ἐπουρανίων κτημάτων. Ὑπὲρ τῆς ἀφθαρσίας ὁπλίζει, καὶ ὑπὲρ ἀτρεπτότητος πολεμεῖ· ὑπὲρ τοῦ συνεῖναι Χριστῷ παρατάττει. Ταῦτα γὰρ ἐπουράνια κτήματα· ταῦτα ἐκεῖνος ἀφελέσθαι βούλεται. Οὐκ ἀφίησί σε πολεμοῦντα γυμνόν· καθοπλίζει δὲ τοῖς ὅπλοις τοῦ Πατρός. Καί μοι βλέπε τῶν ὅπλων τὴν ἀστραπὴν φοβερὰν οὖσαν τοῖς ἐχθροῖς· φησὶ γὰρ οὕτως·
«Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὰς ὀσφύας ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης· ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι· καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ.» Πρὸς ἀοράτους ἐχθροὺς ἀοράτοις ἐκόσμησεν ὅπλοις. Τοιαύτη μὲν ἡ τῶν ὅπλων ἰσχύς· ὅτι δὲ τὰ τῆς παρατάξεως, κἂν μὴ φαίνηται, γίνεται, σκόπησον οὕτως. Εἰ γὰρ τὸν Χριστὸν πειράζειν οὐκ ὤκνησεν ὁ διάβολος, ἀλλ’ ἀναισχυντίας ὑπερβολῇ καὶ κατὰ τοῦ Δεσπότου τετόλμηκε· πῶς τῶν κατὰ σοῦ μηχανημάτων παύσηται; Εἶδε τὸν Χριστὸν βαπτισθέντα [σὺ δὲ σκόπει τὸν καιρὸν, ὦ νεοφώτιστε], καὶ τότε πρὸς τὸ πειράζειν ἠγέρθη. Εἶδεν ἐν τῇ ἐρήμῳ πεινάσαντα, καὶ συνεργὸν τῆς πείρας τὴν πεῖναν ἐλάμβανεν, οὐδὲ αὐτῆς τῆς τροφῆς τὴν χρείαν μηχανημάτων ἐλευθέραν ἀφείς, ἀλλὰ προσελθὼν ἐνεχείρει πειράζειν καὶ λέγειν· «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται.» Μονονουχὶ τοῦτο λέγων·
Υἱὸς Θεοῦ σοβαρεύεις καλούμενος, ἠπατήθης ὀνόματι. Προσηγορίᾳ γυμνῇ πράγματος σεμνύνῃ. Πεινῶντα βλέπω, καὶ Υἱὸν Θεοῦ ὀνομάσω; Ἡ τιμὴ τῷ πάθει νοθεύεται. Θεράπευσον τὴν χρείαν τῷ θαύματι· ὑπακούσωσιν οἱ λίθοι προστάττοντι, καὶ πιστεύσω τῇ κλήσει· αἰδεσθῶσιν ἐκεῖνοι τὸ ἐπίταγμα, καὶ συντρέχω τῷ θαύματι· δέξομαι τὴν φωνὴν, καὶ συντίθεμαι τῇ τιμῇ. Ἀλλὰ Γραφικοῖς ἐτοξεύετο ῥήμασιν· «Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ.» Ἀλλ’ αἰσχυνθεὶς τῇ προτέρᾳ πάλῃ, καὶ δευτέραν πεῖραν προσήγαγεν· «Ῥίψον» φησὶν «ἑαυτὸν ἄνωθεν κάτω· γέγραπται γὰρ, ὅτι Τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου.» Ἀλλ’ ἤκουσε πάλιν· «Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου.» Καὶ οὐκ ἐνάρκησε δευτέρᾳ πτώσει, ἀλλ’ ἐπάγει καὶ τρίτην μηχανὴν προσδοκίᾳ νίκης πρὸς πτῶσιν δελεαζόμενος· «Ταῦτα γάρ σοι πάντα δώσω, φησὶν, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι.» Ὁρᾷς μηχανημάτων γοργότητα; Ὁρᾷς ἀπάτης παρασκευήν; Ἀλλὰ τρεῖς μὲν ἰδέας ἴσως πειρασμῶν εἶναι νενόμικας, τῷ τοῦ ἀριθμοῦ ἑπόμενος σχήματι·
PG 28:1089ἅπαν δὲ πειρασμῶν εἶδος ἄρα ἐν τοῖς τρισὶ περιέξεται· οὐ γὰρ ἂν ἐπαύσατο πειράζων, εἰ μὴ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν φαρέτραν τῶν βελῶν ἐξεκένωσε. Πάσας γὰρ τὰς ἐξ ἡδονῆς μηχανὰς διὰ τῆς περὶ τὴν βρῶσιν ἐπιθυμίας προσήγαγε, μιᾷ προσβολῇ τὴν τῶν ὀρέξεων ἀνακινήσας συγγένειαν. Εἰπὼν δὲ, «Ῥίψον σεαυτὸν,» τὰς ἐκ μεγαλαυχίας μεθόδους ἐκίνησε. Τὸ δὲ, «Ταῦτα πάντα σοι δώσω,» τὴν χαλεπωτάτην ῥίζαν τῶν ἁμαρτημάτων, τὴν φιλαργυρίαν, εἰσήγαγεν. Ἅπαν γὰρ εἶδος ἁμαρτημάτων ἐκ μιᾶς ταύτης φύεται ῥίζης. Καὶ παρὰ ἀνθρώποις ἁμαρτία χώραν οὐκ ἔχει, μὴ διὰ τούτων ὁδεύουσα. Ἢ γὰρ δι’ ἡδονῆς τιτρώσκει, ἢ διὰ δόξης τοξεύει, ἢ χρημάτων ἔρωτι πρὸς πλημμέλειαν ἕλκει. Γυμνωθεὶς οὖν τῶν βελῶν τότε τοῦ τοξεύειν ἐπαύσατο· καὶ γυμνὸν ἡμῖν αὐτὸν ὁ Χριστὸς τῶν μηχανημάτων κατέστησεν, ἀπράκτους αὐτοῦ τὰς ἀκίδας ἐργασάμενος· γνωρίμους τοὺς δόλους κατέστησεν, εὐχείρωτον αὐτὸν τοῖς ἀνθρώποις ποιούμενος. Τοῖς Δεσποτικοῖς τοίνυν ἀγῶσι τὴν νίκην κερδανῶμεν· Χριστοῦ πολεμοῦντος οἰκεῖα στήσωμεν τρόπαια. Μὴ ῥυπώσωμεν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως, ὃν ἡ χάρις ἐξύφανε· μὴ δωρεὰν ἀτιμάσῃς, ἣν παρὰ Θεοῦ ἔλαβες·
κλήσει· αἰδεσθῶσιν ἐκεῖνοι τὸ ἐπίταγμα, καὶ συντρέχω τῷ θαύματι· δέξομαι τὴν φωνὴν, καὶ συντίθεμαι τῇ τιμῇ. ᾿Αλλὰ Γραφικοῖς ἐτοξεύετο ρήμασιν. Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐπὶ παντὶ ῥή- ματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ (98). » 'Αλλ' αἰσχυνθεὶς τῇ προτέρᾳ πάλῃ, καὶ δευτέραν πεῖραν προσήγαγεν ο Ρίψον ο φησὶν « ἑαυτὸν ἄνωθεν κάτω· γέγραπται γὰρ (99), ὅτι Τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεί- ται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. ο 'Αλλ' ήκουσε πάλιν . Οὐκ ἐκπειράσεις Κύ ριον τὸν Θεόν σου. » Καὶ οὐκ ἐνάρκησε δευτέρα πτώ σει, ἀλλ' ἐπάγει καὶ τρίτην μηχανήν προσδοκία νίκης πρὸς πτῶσιν δελεαζόμενος· « Ταῦτα γάρ σοι πάντα δώσω, φησίν, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. » Ορᾷς μηχανημάτων γοργότητα; Ορᾷς ἀπάτης παρασκευήν; νενόμικας, τῷ τοῦ ἀριθμοῦ ἑπόμενος σχήματι· ἅπαν δὲ πειρασμῶν εἶδος ἄρα ἐν τοῖς τρισὶ περιέξεται· οὐ γὰρ ἂν ἐπαύσατο πειράζων, εἰ μὴ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν φαρέτραν τῶν βελῶν ἐξεκένωσε (1). Πάσας γὰρ τὰς ἐξ ἡδονῆς μηχανὰς διὰ τῆς περὶ τὴν βρῶσιν ἐπιθυ- μίας προσήγαγε, μια προσβολῃ τὴν τῶν ὀρέξεων ἀνα-. κινήσας συγγένειαν. Εἰπὼν δὲ, ο Ρίψον σεαυτόν, ο τὰς ἐκ μεγαλαυχίας (2) μεθόδους ἐκίνησε. Τὸ δὲ, • Ταῦτα πάντα σοι δώσω, » τὴν χαλεπωτάτην ρίζαν τῶν ἁμαρτημάτων, τὴν φιλαργυρίαν, εἰσήγαγεν. *Απαν γὰρ εἶδος ἁμαρτημάτων ἐκ μιᾶς ταύτης φύσ και ρίζης. Καὶ παρὰ ἀνθρώποις ἁμαρτία χώραν οὐκ ἔχει, μὲ διὰ τούτων ὀδεύουσα. "Η γὰρ δι' ἡδονῆ, τις τρώσκει, ἢ διὰ δόξης τοξεύει, ἢ χρημάτων ἔρωτι πρὸς πλημμέλειαν ἔλκει. Γυμνωθείς οὖν τῶν βελῶν τότε τοῦ τοξεύειν ἐπαύσατο· καὶ γυμνὸν ἡμῖν αὐτὸν ὁ Χριστὸς τῶν μηχανημάτων κατέστησεν, ἀπράκτους αὐτοῦ τὰς ἀκίδας ἐργασάμενος· γνωρίμους τους δό- λους (3) κατέστησεν, εὐχείρωτον αὐτὸν τοῖς ἀνθρώποις ποιούμενος. νῶμεν· Χριστοῦ πολεμοῦντος οἰκεῖα στήσωμεν τρόπαια. Μὴ ῥυπώσωμεν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως, ἂν ἡ χάρις ἐξύφανε· μὴ δωρεὰν ἀτιμάσῃς. ἣν παρὰ Θεοῦ ἔλαβες· ἐννύει τὸν δεδωκότα, καὶ τὸ δοθὲν διαφύλαξον. Εί τινος μαργαρίτου φύλαξ ἢ ἁλουργίδος κατέστης βασιλικῆς, ἆρα οὐκ ἂν μέχρι θανάτου τῆς φυλακῆς ἐπεδείξω τὴν ἐπιμέλειαν; Αλλὰ νῦν οὐ μαργαρίτου μόνον, οὐδὲ πορφύρας, οὐδὲ κτήματος ἁπλῶς βασιλικοῦ, αὐτὸ δὲ τὸ τοῦ Δεσπότου κατεπιστεύθης (4) σῶμα· μᾶλλον δέ τι λέγω, γέγονας σῶμα Δεσποτικὸν, μέλος ἐγένου Χρι στοῦ· ἐνεδύσω Χριστόν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν «Όσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθησαν, Χριστὸν ἐνεδύ- σαντο.» Μὴ γενοῦ (4') τῶν τοῦ Χριστοῦ προδότης με λῶν. Ὑπῆρξας τοῦ Πνεύματος (5) οἰκητήριον, καὶ μέλος 6; παρὰ Θεοῦ. ι ; φιλαργυρίαν, φιλοχρηματίαν. γένου. SERMO IN SANCTUM PASCHA. A mini fidem habebo : revereantur illi jussionem, et Psal. xc, 11. ss Deut. vill, » Galat. 111, 27. ex mss. B C D miraculo consentiam, vocem illam admittam, et honorem approbabo: sed etiam ex Scriptura de- promptis impetebatur verbis. • Non in solo pane vivet homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei . . Verum priore illa pugna pudore affectus, secunda tentatione aggreditur: ‹ Mitte te deorsum, › inquit, scriptum est enim: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis 83. Sed audivit iterum : « Non tentabis Dominum Deum tuum "., Nec secundo hoc lapsu obtorpuit, sed spe victoriæ tertiam inducit machinam, qua in la- psum pelliciat. c Hæc omnia, inquit, c tibi dabo, si cadens adoraveris me 35. . Viden' machinamen- torum vim ? Viden' fraudum apparatum? tationum genera, hujus numeri speciem secutus. Imo omne tentationum genus tribus hisce continetur; neque enim finem tentandi fecisset, nisi sa- gillis totam evacuasset pharetram. Omnia siquidem voluptatis machinamenta per cibi concupiscentiam obtulit, unoque impetu, appetituum omne genus concitavit. Cum dixit autem, ● Mitte te deorsum, › omnes arrogantiæ dolos admovit. Illud vero loquens : • faec omnia tibi dabo; » pessimam peccatorum pro- posuit radicem, avaritiam. Ex hac quippe una ra- dice peccatorum omne genus emanat. Nullumque apud homines peccatum habet locum, quæ non inde procedat aut enim voluptate vulnerat, vel gloriæ cupiditate ferit, aut pecuniarum amore ad scelera pertrahit. Telis ergo nudatus, jaculandi finem fecit : ac nudum machinamentis illum nobis Christus con- stituit, irritas ejus cuspides effecit : palamique fa- ctis ejus dolis, captu facilem nobis illum reddidit. temus. Pugnante Christo nostra nos tropea eriga- mus. Ne inquinemus fidei tunicam, quam gratia contexuit ne denum contemnas quod a Deo ac- cepisti : cogita quis dederit, datumque servato. Si margaritae cujusdam aut regiæ purpura custos de- putatus esses, nonne ad mortem usque ejus cu- stodia curam exhiberes? At nunc non margarite tantumn, neque purpura, vel pecuniarum solum regiarum cura tibi commissa; sed ipsum Domini corpus tibi concreditum est. Plus dico, ipse Dumi- nicum corpus, membrumque Christi effectus es: Christum induisti secundum Pauli vocem: Quicun- que enim in Christo baptizati sunt Christum indue- runt . Ne sis membrorum Christi proditor. Factus * Matth. Deut. vi, 16. Matth. IV, 9. Infra iidem, pro male. (4') Vulg., EDIT. 7. ᾿Αλλὰ τρεῖς μὲν ἰδέας ἴσως πειρασμῶν εἶναι 8. Τοῖς Δεσποτικοῖς τοίνυν ἀγῶσι την νίκην κερδα- 3. ss Matth. IV, (98) Sic mss. omnes. Editi vero, ἐπιπορευομένῳ (99) Ita depravatum hunc locum restituimus (1) Sic mss. Editi, την φαρέτραν έκένωσε. (2) Miss. omnes, μεγαλοψυχίαν, pro μεγαλαυχίαν. 7. Verum fortasse autumas tria solum esse ten- 8. Dominicis ergo certaminibus victoriam repor- (3) Sic mss. omnes. Editi vero, τους δούλους, (4) Sic mss. At editi, διεπιστεύθης. (5) Sic niss. Editi, τοῦ Χριστοῦ.
ἐννόει τὸν δεδωκότα, καὶ τὸ δοθὲν διαφύλαξον. Εἴ τινος μαργαρίτου φύλαξ ἢ ἁλουργίδος κατέστης βασιλικῆς, ἆρα οὐκ ἂν μέχρι θανάτου τῆς φυλακῆς ἐπεδείξω τὴν ἐπιμέλειαν; Ἀλλὰ νῦν οὐ μαργαρίτου μόνον, οὐδὲ πορφύρας, οὐδὲ κτήματος ἁπλῶς βασιλικοῦ, αὐτὸ δὲ τὸ τοῦ Δεσπότου κατεπιστεύθης σῶμα· μᾶλλον δέ τι λέγω, γέγονας σῶμα Δεσποτικὸν, μέλος ἐγένου Χριστοῦ· ἐνεδύσω Χριστὸν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν· «Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθησαν, Χριστὸν ἐνεδύσαντο.» Μὴ γενοῦ τῶν τοῦ Χριστοῦ προδότης μελῶν. Ὑπῆρξας τοῦ Πνεύματος οἰκητήριον, καὶ μέλος τοῦ ἐν οὐρανοῖς βασιλεύοντος. Ἀρεταῖς οὖν τὸ δῶρον τιμήσωμεν· σωφροσύνης ἐπιμεληταὶ καταστῶμεν· φιλανθρωπίαν μετέλθωμεν· ἐλεημοσύνην προχειριζώμεθα· ἀπιστίας ἰὸν ἀποτιναξώμεθα· δόλον ἀποστραφῶμεν τοῦ διαβόλου φίλον· μισήσωμεν ψεῦδος τοῦ πολεμίου τὸ ὄργανον. Μιμησώμεθα τὸν μακάριον Παῦλον, ὃς βαπτισθεὶς ἐκήρυττεν, ὃν πρὸ τοῦ βαπτίσματος ἤλαυνε. Μιμησώμεθα τὸν τῆς Αἰθιοπίας εὐνοῦχον, ὃς ἐν ὁδῷ τυχὼν τοῦ βαπτίσματος, ὁδὸς αὐτὸς τοῖς πιστεύουσι τῶν Αἰθιόπων ἐγένετο.
κλήσει· αἰδεσθῶσιν ἐκεῖνοι τὸ ἐπίταγμα, καὶ συντρέχω τῷ θαύματι· δέξομαι τὴν φωνὴν, καὶ συντίθεμαι τῇ τιμῇ. ᾿Αλλὰ Γραφικοῖς ἐτοξεύετο ρήμασιν. Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐπὶ παντὶ ῥή- ματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ (98). » 'Αλλ' αἰσχυνθεὶς τῇ προτέρᾳ πάλῃ, καὶ δευτέραν πεῖραν προσήγαγεν ο Ρίψον ο φησὶν « ἑαυτὸν ἄνωθεν κάτω· γέγραπται γὰρ (99), ὅτι Τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεί- ται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. ο 'Αλλ' ήκουσε πάλιν . Οὐκ ἐκπειράσεις Κύ ριον τὸν Θεόν σου. » Καὶ οὐκ ἐνάρκησε δευτέρα πτώ σει, ἀλλ' ἐπάγει καὶ τρίτην μηχανήν προσδοκία νίκης πρὸς πτῶσιν δελεαζόμενος· « Ταῦτα γάρ σοι πάντα δώσω, φησίν, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. » Ορᾷς μηχανημάτων γοργότητα; Ορᾷς ἀπάτης παρασκευήν; νενόμικας, τῷ τοῦ ἀριθμοῦ ἑπόμενος σχήματι· ἅπαν δὲ πειρασμῶν εἶδος ἄρα ἐν τοῖς τρισὶ περιέξεται· οὐ γὰρ ἂν ἐπαύσατο πειράζων, εἰ μὴ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν φαρέτραν τῶν βελῶν ἐξεκένωσε (1). Πάσας γὰρ τὰς ἐξ ἡδονῆς μηχανὰς διὰ τῆς περὶ τὴν βρῶσιν ἐπιθυ- μίας προσήγαγε, μια προσβολῃ τὴν τῶν ὀρέξεων ἀνα-. κινήσας συγγένειαν. Εἰπὼν δὲ, ο Ρίψον σεαυτόν, ο τὰς ἐκ μεγαλαυχίας (2) μεθόδους ἐκίνησε. Τὸ δὲ, • Ταῦτα πάντα σοι δώσω, » τὴν χαλεπωτάτην ρίζαν τῶν ἁμαρτημάτων, τὴν φιλαργυρίαν, εἰσήγαγεν. *Απαν γὰρ εἶδος ἁμαρτημάτων ἐκ μιᾶς ταύτης φύσ και ρίζης. Καὶ παρὰ ἀνθρώποις ἁμαρτία χώραν οὐκ ἔχει, μὲ διὰ τούτων ὀδεύουσα. "Η γὰρ δι' ἡδονῆ, τις τρώσκει, ἢ διὰ δόξης τοξεύει, ἢ χρημάτων ἔρωτι πρὸς πλημμέλειαν ἔλκει. Γυμνωθείς οὖν τῶν βελῶν τότε τοῦ τοξεύειν ἐπαύσατο· καὶ γυμνὸν ἡμῖν αὐτὸν ὁ Χριστὸς τῶν μηχανημάτων κατέστησεν, ἀπράκτους αὐτοῦ τὰς ἀκίδας ἐργασάμενος· γνωρίμους τους δό- λους (3) κατέστησεν, εὐχείρωτον αὐτὸν τοῖς ἀνθρώποις ποιούμενος. νῶμεν· Χριστοῦ πολεμοῦντος οἰκεῖα στήσωμεν τρόπαια. Μὴ ῥυπώσωμεν τὸν χιτῶνα τῆς πίστεως, ἂν ἡ χάρις ἐξύφανε· μὴ δωρεὰν ἀτιμάσῃς. ἣν παρὰ Θεοῦ ἔλαβες· ἐννύει τὸν δεδωκότα, καὶ τὸ δοθὲν διαφύλαξον. Εί τινος μαργαρίτου φύλαξ ἢ ἁλουργίδος κατέστης βασιλικῆς, ἆρα οὐκ ἂν μέχρι θανάτου τῆς φυλακῆς ἐπεδείξω τὴν ἐπιμέλειαν; Αλλὰ νῦν οὐ μαργαρίτου μόνον, οὐδὲ πορφύρας, οὐδὲ κτήματος ἁπλῶς βασιλικοῦ, αὐτὸ δὲ τὸ τοῦ Δεσπότου κατεπιστεύθης (4) σῶμα· μᾶλλον δέ τι λέγω, γέγονας σῶμα Δεσποτικὸν, μέλος ἐγένου Χρι στοῦ· ἐνεδύσω Χριστόν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν «Όσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθησαν, Χριστὸν ἐνεδύ- σαντο.» Μὴ γενοῦ (4') τῶν τοῦ Χριστοῦ προδότης με λῶν. Ὑπῆρξας τοῦ Πνεύματος (5) οἰκητήριον, καὶ μέλος 6; παρὰ Θεοῦ. ι ; φιλαργυρίαν, φιλοχρηματίαν. γένου. SERMO IN SANCTUM PASCHA. A mini fidem habebo : revereantur illi jussionem, et Psal. xc, 11. ss Deut. vill, » Galat. 111, 27. ex mss. B C D miraculo consentiam, vocem illam admittam, et honorem approbabo: sed etiam ex Scriptura de- promptis impetebatur verbis. • Non in solo pane vivet homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei . . Verum priore illa pugna pudore affectus, secunda tentatione aggreditur: ‹ Mitte te deorsum, › inquit, scriptum est enim: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis 83. Sed audivit iterum : « Non tentabis Dominum Deum tuum "., Nec secundo hoc lapsu obtorpuit, sed spe victoriæ tertiam inducit machinam, qua in la- psum pelliciat. c Hæc omnia, inquit, c tibi dabo, si cadens adoraveris me 35. . Viden' machinamen- torum vim ? Viden' fraudum apparatum? tationum genera, hujus numeri speciem secutus. Imo omne tentationum genus tribus hisce continetur; neque enim finem tentandi fecisset, nisi sa- gillis totam evacuasset pharetram. Omnia siquidem voluptatis machinamenta per cibi concupiscentiam obtulit, unoque impetu, appetituum omne genus concitavit. Cum dixit autem, ● Mitte te deorsum, › omnes arrogantiæ dolos admovit. Illud vero loquens : • faec omnia tibi dabo; » pessimam peccatorum pro- posuit radicem, avaritiam. Ex hac quippe una ra- dice peccatorum omne genus emanat. Nullumque apud homines peccatum habet locum, quæ non inde procedat aut enim voluptate vulnerat, vel gloriæ cupiditate ferit, aut pecuniarum amore ad scelera pertrahit. Telis ergo nudatus, jaculandi finem fecit : ac nudum machinamentis illum nobis Christus con- stituit, irritas ejus cuspides effecit : palamique fa- ctis ejus dolis, captu facilem nobis illum reddidit. temus. Pugnante Christo nostra nos tropea eriga- mus. Ne inquinemus fidei tunicam, quam gratia contexuit ne denum contemnas quod a Deo ac- cepisti : cogita quis dederit, datumque servato. Si margaritae cujusdam aut regiæ purpura custos de- putatus esses, nonne ad mortem usque ejus cu- stodia curam exhiberes? At nunc non margarite tantumn, neque purpura, vel pecuniarum solum regiarum cura tibi commissa; sed ipsum Domini corpus tibi concreditum est. Plus dico, ipse Dumi- nicum corpus, membrumque Christi effectus es: Christum induisti secundum Pauli vocem: Quicun- que enim in Christo baptizati sunt Christum indue- runt . Ne sis membrorum Christi proditor. Factus * Matth. Deut. vi, 16. Matth. IV, 9. Infra iidem, pro male. (4') Vulg., EDIT. 7. ᾿Αλλὰ τρεῖς μὲν ἰδέας ἴσως πειρασμῶν εἶναι 8. Τοῖς Δεσποτικοῖς τοίνυν ἀγῶσι την νίκην κερδα- 3. ss Matth. IV, (98) Sic mss. omnes. Editi vero, ἐπιπορευομένῳ (99) Ita depravatum hunc locum restituimus (1) Sic mss. Editi, την φαρέτραν έκένωσε. (2) Miss. omnes, μεγαλοψυχίαν, pro μεγαλαυχίαν. 7. Verum fortasse autumas tria solum esse ten- 8. Dominicis ergo certaminibus victoriam repor- (3) Sic mss. omnes. Editi vero, τους δούλους, (4) Sic mss. At editi, διεπιστεύθης. (5) Sic niss. Editi, τοῦ Χριστοῦ.
PG 28:1092Πολυπλασιάσωμεν τὸ τῆς χάριτος τάλαντον, ἵνα τῆς πολυεύκτου φωνῆς ἀκούσωμεν τοῦ Δεσπότου λέγοντος· «Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστὲ, ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου.» Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 28: Homilia in assumptionem domini →≣ entire volume