ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Περὶ κρίματος Θεοῦ. ἐν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατ' ενέρ γειαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς μὲν κατὰ παράδοσιν τῶν ἔξωθεν πλάνης ῥυσθεὶς, ἄνωθεν δὲ καὶ ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ Χριστιανοῖς γονεῦσιν ἀνατραφείς, παρ' αὐτοῖς μὲν ἀπὸ βρέφους καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἔμαθον, ἄγοντά με πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας. ὡς δὲ γέ- γονα ἀνὴρ, καὶ ἀποδημίαις πολλάκις χρώμενος, πράγμασί τε, ὡς εἰκὸς, ἐντυγχάνων πλείοσιν, ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις τέχναις καὶ ἐπιστήμαις τοσαύτην πρὸς ἀλλήλους συμφωνίαν κατεμάνθανον τῶν ἀκρι βῶς (42) μετερχομένων ἑκάστην· ἐν μόνῃ δὲ τῇ Ἐκ- κλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑπὲρ ἧς Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτὴν πλουσίως ἐξέχες, πολλήν τινα καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς (43) ἀλλήλους καὶ τὴν πρὸς τὰς θείας Γραφάς διαφωνίαν τῶν πολλῶν ἐθεώρουν· καὶ τὸ φρικωδέστατον, αὐτοὺς τοὺς προ εστῶτας αὐτῆς ἐν τοσαύτῃ μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαφορά γνώμης τε καὶ δόξης καθεστῶτας, τοσαύτῃ δὲ τῇ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐναντιότητα χρωμένους, καὶ διασπώντας μὲν ἀνηλεῶς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐκταράσσον- τας δὲ ἀφειδῶς τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ὡς καὶ ἐν αὐτοῖς πληροῦσθαι νῦν, εἴπερ ποτέ, τῶν Ἀνομοίων ἐπι φυέντων τὸ ὅτι, Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποσπᾷν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν. ἐπαπορῶν, τίς καὶ πόθεν ἡ αἰτία τοῦ τοσούτου και κοῦ, τὰ μὲν πρῶτα, ὥσπερ ἐν βαθεῖ σκότῳ (44) διήγον, καὶ καθάπερ ἐπὶ ζυγοῦ, ποτὲ μὲν ὧδε, που τὲ δὲ ἐκεῖσε ἔῤῥεπον· ἄλλον ἄλλως ἢ πρὸς ἑαυτόν με ἕλκοντος, διὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, ἢ πάλιν ἄλλως ἀπωθουμένου (45) διὰ τὴν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐπιγινωσκομένην ἀλήθειαν. Ἐπιπολὺ δὲ τοῦτο πάσχων, καὶ τὴν αἰτίαν ἦν εἶπον σούτον διάφορον καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς ἀλ- λήλους καὶ τὴν πρός: αἷμα σκότει. διῆλ- θον, καί· διήγον, καὶ πάλιν ἀπωθουμένου. ἢ ἄλλως ἀπωθουμένου. πάλιν άλλως. αἰτίαν, ὡς εἶπον. DE JUDICIO DEI. A PROOEMIU M. De judicio Lei. gratiam Domini nostri Jesu Christi, ex Spiritus sancti operatione, a falsa quidem gentilium tradi - tione ac doctrina liberatus, ab antiqua vero ori- gine et ab initio a Christianis parentibus educatus, vel a puero didici ab ipsis litteras sacras, quæ me ad veritatis cognitionem adduxerunt. Ubi vero ad virilem ætatem perveni, tunc sæpius peregrinatus, et in pluribus, ut credi par est, negotiis versatus, in cæteris quidem artibus et scientiis maximam inter eos qui illarum quasque diligenter excole. bant, concordiam animadverti : contra vero, in B sola Dei Ecclesia, pro qua Christus mortuus est, Act. XX, 30. libris addidimus. ubi notandum quoque, legi · in margine Regii tertii, super quam sanguinem fedit. Ibidem editio Paris. et Regii duo mss. et ita quoque legitur in contextu editio- nis Venet. At Reg. tertius et editio Ven. in mar- giue optime. in margine Regii vero pri- mus et secundus et editio Ven. in context Quibus in omnibus vitium inesse puto quidem sed quod tale est, ut emendari nullo ne- gotio possit. Satis enim est, si utramque vocem re- Cineamus. hoc modo, Nec ita multo post duo pass. C D et super quam large Spiritum sanctum effu- dit, multos vidi et inter se et in divinis litteris intelligendis valde admodum dissentire. Et quodl maxime horrendum est, reperi ipsos Ecclesiæ praefectos in tanta inter se sententiæ ac opinionis diversitate constitui sicque Domini nostri Jesu Christi mandatis adversari, Deique Ecclesiam tam immisericorditer dilacerare, tamque crudeliter ob- turbare ejus gregem, ut, exortis Anomois, nunc, si unquam alias, in ipsis quoque impleatur illud: Ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se 10. prætereaque cum dubitarem quæ et unde esset tanti mali causa i primum quidem (46) quasi in profundis tenebris degebam, et tanquam in sla- tera constitutus, modo huc, modo illuc propen- debam, quod alius alio aut ad seipsum me tra- heret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus alio propelleret, ob eam quam in divi- nis Scripturis agnovissem veritatem. Cum autem nes consideranti, quæ Ecclesiam anno permi- scebant, usu evenisse, ut primum quidem quasi in profundis tenebris versaretur, et tanquam in slatera constitutus, modo huc, modo illuc propenderet, cum eum alius alio modo aut ad seipsum traheret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus ab eo repelleretur ob cognitam in divinis Scripturis verita- tem. Hæc Basilii dubitatio in eam partem accipi non debet, quasi incertus læserit, uiri sententiæ, utris partibus se addiceret. Nibil ejusmodi ei con- tigisse perspicimus ex epistolis et 223. Erat ei non de sententiis deliberatio, sed de causa dissen- sionum, quam dum inquirit, interdum eo ferebatur. ut nonnulla in quibusdam hominibus probaret aut excusaret ob consuetudinem; rursus autem ea im- probabat ob veritatem consuetudini minime obno- xiam. Sic alius aliter cum aut ad se trahebat aut ab eo repellebatur. MARAN. 1. Optimi Dei benignitate ac humanitate, pet 4. Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χρηστότητι καὶ φιλανθρωπία 2. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὁρῶν, καὶ πρὸς τούτοις (42) Articulum ante vocem ἀκριβῶς ex veteribus (45) Sic veteres libri. Utraque editio εξέχεε του (44) Codex Combef. et Reg. primus ἐν βαθεῖ (45) Editio Paris. et Reg. tertius et editio Ven. 2. Hæc atque ejusdem generis alia cum intuerer, (46) Narrat Basilius sibi gravissimas dissensio-

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Περὶ κρίματος Θεοῦ. ἐν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατ' ενέρ γειαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς μὲν κατὰ παράδοσιν τῶν ἔξωθεν πλάνης ῥυσθεὶς, ἄνωθεν δὲ καὶ ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ Χριστιανοῖς γονεῦσιν ἀνατραφείς, παρ' αὐτοῖς μὲν ἀπὸ βρέφους καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἔμαθον, ἄγοντά με πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας. ὡς δὲ γέ- γονα ἀνὴρ, καὶ ἀποδημίαις πολλάκις χρώμενος, πράγμασί τε, ὡς εἰκὸς, ἐντυγχάνων πλείοσιν, ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις τέχναις καὶ ἐπιστήμαις τοσαύτην πρὸς ἀλλήλους συμφωνίαν κατεμάνθανον τῶν ἀκρι βῶς (42) μετερχομένων ἑκάστην· ἐν μόνῃ δὲ τῇ Ἐκ- κλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑπὲρ ἧς Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτὴν πλουσίως ἐξέχες, πολλήν τινα καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς (43) ἀλλήλους καὶ τὴν πρὸς τὰς θείας Γραφάς διαφωνίαν τῶν πολλῶν ἐθεώρουν· καὶ τὸ φρικωδέστατον, αὐτοὺς τοὺς προ εστῶτας αὐτῆς ἐν τοσαύτῃ μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαφορά γνώμης τε καὶ δόξης καθεστῶτας, τοσαύτῃ δὲ τῇ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐναντιότητα χρωμένους, καὶ διασπώντας μὲν ἀνηλεῶς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐκταράσσον- τας δὲ ἀφειδῶς τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ὡς καὶ ἐν αὐτοῖς πληροῦσθαι νῦν, εἴπερ ποτέ, τῶν Ἀνομοίων ἐπι φυέντων τὸ ὅτι, Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποσπᾷν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν. ἐπαπορῶν, τίς καὶ πόθεν ἡ αἰτία τοῦ τοσούτου και κοῦ, τὰ μὲν πρῶτα, ὥσπερ ἐν βαθεῖ σκότῳ (44) διήγον, καὶ καθάπερ ἐπὶ ζυγοῦ, ποτὲ μὲν ὧδε, που τὲ δὲ ἐκεῖσε ἔῤῥεπον· ἄλλον ἄλλως ἢ πρὸς ἑαυτόν με ἕλκοντος, διὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, ἢ πάλιν ἄλλως ἀπωθουμένου (45) διὰ τὴν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐπιγινωσκομένην ἀλήθειαν. Ἐπιπολὺ δὲ τοῦτο πάσχων, καὶ τὴν αἰτίαν ἦν εἶπον σούτον διάφορον καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς ἀλ- λήλους καὶ τὴν πρός: αἷμα σκότει. διῆλ- θον, καί· διήγον, καὶ πάλιν ἀπωθουμένου. ἢ ἄλλως ἀπωθουμένου. πάλιν άλλως. αἰτίαν, ὡς εἶπον. DE JUDICIO DEI. A PROOEMIU M. De judicio Lei. gratiam Domini nostri Jesu Christi, ex Spiritus sancti operatione, a falsa quidem gentilium tradi - tione ac doctrina liberatus, ab antiqua vero ori- gine et ab initio a Christianis parentibus educatus, vel a puero didici ab ipsis litteras sacras, quæ me ad veritatis cognitionem adduxerunt. Ubi vero ad virilem ætatem perveni, tunc sæpius peregrinatus, et in pluribus, ut credi par est, negotiis versatus, in cæteris quidem artibus et scientiis maximam inter eos qui illarum quasque diligenter excole. bant, concordiam animadverti : contra vero, in B sola Dei Ecclesia, pro qua Christus mortuus est, Act. XX, 30. libris addidimus. ubi notandum quoque, legi · in margine Regii tertii, super quam sanguinem fedit. Ibidem editio Paris. et Regii duo mss. et ita quoque legitur in contextu editio- nis Venet. At Reg. tertius et editio Ven. in mar- giue optime. in margine Regii vero pri- mus et secundus et editio Ven. in context Quibus in omnibus vitium inesse puto quidem sed quod tale est, ut emendari nullo ne- gotio possit. Satis enim est, si utramque vocem re- Cineamus. hoc modo, Nec ita multo post duo pass. C D et super quam large Spiritum sanctum effu- dit, multos vidi et inter se et in divinis litteris intelligendis valde admodum dissentire. Et quodl maxime horrendum est, reperi ipsos Ecclesiæ praefectos in tanta inter se sententiæ ac opinionis diversitate constitui sicque Domini nostri Jesu Christi mandatis adversari, Deique Ecclesiam tam immisericorditer dilacerare, tamque crudeliter ob- turbare ejus gregem, ut, exortis Anomois, nunc, si unquam alias, in ipsis quoque impleatur illud: Ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se 10. prætereaque cum dubitarem quæ et unde esset tanti mali causa i primum quidem (46) quasi in profundis tenebris degebam, et tanquam in sla- tera constitutus, modo huc, modo illuc propen- debam, quod alius alio aut ad seipsum me tra- heret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus alio propelleret, ob eam quam in divi- nis Scripturis agnovissem veritatem. Cum autem nes consideranti, quæ Ecclesiam anno permi- scebant, usu evenisse, ut primum quidem quasi in profundis tenebris versaretur, et tanquam in slatera constitutus, modo huc, modo illuc propenderet, cum eum alius alio modo aut ad seipsum traheret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus ab eo repelleretur ob cognitam in divinis Scripturis verita- tem. Hæc Basilii dubitatio in eam partem accipi non debet, quasi incertus læserit, uiri sententiæ, utris partibus se addiceret. Nibil ejusmodi ei con- tigisse perspicimus ex epistolis et 223. Erat ei non de sententiis deliberatio, sed de causa dissen- sionum, quam dum inquirit, interdum eo ferebatur. ut nonnulla in quibusdam hominibus probaret aut excusaret ob consuetudinem; rursus autem ea im- probabat ob veritatem consuetudini minime obno- xiam. Sic alius aliter cum aut ad se trahebat aut ab eo repellebatur. MARAN. 1. Optimi Dei benignitate ac humanitate, pet 4. Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χρηστότητι καὶ φιλανθρωπία 2. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὁρῶν, καὶ πρὸς τούτοις (42) Articulum ante vocem ἀκριβῶς ex veteribus (45) Sic veteres libri. Utraque editio εξέχεε του (44) Codex Combef. et Reg. primus ἐν βαθεῖ (45) Editio Paris. et Reg. tertius et editio Ven. 2. Hæc atque ejusdem generis alia cum intuerer, (46) Narrat Basilius sibi gravissimas dissensio-

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Περὶ κρίματος Θεοῦ. ἐν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατ' ενέρ γειαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς μὲν κατὰ παράδοσιν τῶν ἔξωθεν πλάνης ῥυσθεὶς, ἄνωθεν δὲ καὶ ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ Χριστιανοῖς γονεῦσιν ἀνατραφείς, παρ' αὐτοῖς μὲν ἀπὸ βρέφους καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἔμαθον, ἄγοντά με πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας. ὡς δὲ γέ- γονα ἀνὴρ, καὶ ἀποδημίαις πολλάκις χρώμενος, πράγμασί τε, ὡς εἰκὸς, ἐντυγχάνων πλείοσιν, ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις τέχναις καὶ ἐπιστήμαις τοσαύτην πρὸς ἀλλήλους συμφωνίαν κατεμάνθανον τῶν ἀκρι βῶς (42) μετερχομένων ἑκάστην· ἐν μόνῃ δὲ τῇ Ἐκ- κλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑπὲρ ἧς Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτὴν πλουσίως ἐξέχες, πολλήν τινα καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς (43) ἀλλήλους καὶ τὴν πρὸς τὰς θείας Γραφάς διαφωνίαν τῶν πολλῶν ἐθεώρουν· καὶ τὸ φρικωδέστατον, αὐτοὺς τοὺς προ εστῶτας αὐτῆς ἐν τοσαύτῃ μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαφορά γνώμης τε καὶ δόξης καθεστῶτας, τοσαύτῃ δὲ τῇ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐναντιότητα χρωμένους, καὶ διασπώντας μὲν ἀνηλεῶς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐκταράσσον- τας δὲ ἀφειδῶς τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ὡς καὶ ἐν αὐτοῖς πληροῦσθαι νῦν, εἴπερ ποτέ, τῶν Ἀνομοίων ἐπι φυέντων τὸ ὅτι, Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποσπᾷν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν. ἐπαπορῶν, τίς καὶ πόθεν ἡ αἰτία τοῦ τοσούτου και κοῦ, τὰ μὲν πρῶτα, ὥσπερ ἐν βαθεῖ σκότῳ (44) διήγον, καὶ καθάπερ ἐπὶ ζυγοῦ, ποτὲ μὲν ὧδε, που τὲ δὲ ἐκεῖσε ἔῤῥεπον· ἄλλον ἄλλως ἢ πρὸς ἑαυτόν με ἕλκοντος, διὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, ἢ πάλιν ἄλλως ἀπωθουμένου (45) διὰ τὴν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐπιγινωσκομένην ἀλήθειαν. Ἐπιπολὺ δὲ τοῦτο πάσχων, καὶ τὴν αἰτίαν ἦν εἶπον σούτον διάφορον καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς ἀλ- λήλους καὶ τὴν πρός: αἷμα σκότει. διῆλ- θον, καί· διήγον, καὶ πάλιν ἀπωθουμένου. ἢ ἄλλως ἀπωθουμένου. πάλιν άλλως. αἰτίαν, ὡς εἶπον. DE JUDICIO DEI. A PROOEMIU M. De judicio Lei. gratiam Domini nostri Jesu Christi, ex Spiritus sancti operatione, a falsa quidem gentilium tradi - tione ac doctrina liberatus, ab antiqua vero ori- gine et ab initio a Christianis parentibus educatus, vel a puero didici ab ipsis litteras sacras, quæ me ad veritatis cognitionem adduxerunt. Ubi vero ad virilem ætatem perveni, tunc sæpius peregrinatus, et in pluribus, ut credi par est, negotiis versatus, in cæteris quidem artibus et scientiis maximam inter eos qui illarum quasque diligenter excole. bant, concordiam animadverti : contra vero, in B sola Dei Ecclesia, pro qua Christus mortuus est, Act. XX, 30. libris addidimus. ubi notandum quoque, legi · in margine Regii tertii, super quam sanguinem fedit. Ibidem editio Paris. et Regii duo mss. et ita quoque legitur in contextu editio- nis Venet. At Reg. tertius et editio Ven. in mar- giue optime. in margine Regii vero pri- mus et secundus et editio Ven. in context Quibus in omnibus vitium inesse puto quidem sed quod tale est, ut emendari nullo ne- gotio possit. Satis enim est, si utramque vocem re- Cineamus. hoc modo, Nec ita multo post duo pass. C D et super quam large Spiritum sanctum effu- dit, multos vidi et inter se et in divinis litteris intelligendis valde admodum dissentire. Et quodl maxime horrendum est, reperi ipsos Ecclesiæ praefectos in tanta inter se sententiæ ac opinionis diversitate constitui sicque Domini nostri Jesu Christi mandatis adversari, Deique Ecclesiam tam immisericorditer dilacerare, tamque crudeliter ob- turbare ejus gregem, ut, exortis Anomois, nunc, si unquam alias, in ipsis quoque impleatur illud: Ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se 10. prætereaque cum dubitarem quæ et unde esset tanti mali causa i primum quidem (46) quasi in profundis tenebris degebam, et tanquam in sla- tera constitutus, modo huc, modo illuc propen- debam, quod alius alio aut ad seipsum me tra- heret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus alio propelleret, ob eam quam in divi- nis Scripturis agnovissem veritatem. Cum autem nes consideranti, quæ Ecclesiam anno permi- scebant, usu evenisse, ut primum quidem quasi in profundis tenebris versaretur, et tanquam in slatera constitutus, modo huc, modo illuc propenderet, cum eum alius alio modo aut ad seipsum traheret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus ab eo repelleretur ob cognitam in divinis Scripturis verita- tem. Hæc Basilii dubitatio in eam partem accipi non debet, quasi incertus læserit, uiri sententiæ, utris partibus se addiceret. Nibil ejusmodi ei con- tigisse perspicimus ex epistolis et 223. Erat ei non de sententiis deliberatio, sed de causa dissen- sionum, quam dum inquirit, interdum eo ferebatur. ut nonnulla in quibusdam hominibus probaret aut excusaret ob consuetudinem; rursus autem ea im- probabat ob veritatem consuetudini minime obno- xiam. Sic alius aliter cum aut ad se trahebat aut ab eo repellebatur. MARAN. 1. Optimi Dei benignitate ac humanitate, pet 4. Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χρηστότητι καὶ φιλανθρωπία 2. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὁρῶν, καὶ πρὸς τούτοις (42) Articulum ante vocem ἀκριβῶς ex veteribus (45) Sic veteres libri. Utraque editio εξέχεε του (44) Codex Combef. et Reg. primus ἐν βαθεῖ (45) Editio Paris. et Reg. tertius et editio Ven. 2. Hæc atque ejusdem generis alia cum intuerer, (46) Narrat Basilius sibi gravissimas dissensio-

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Περὶ κρίματος Θεοῦ. ἐν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατ' ενέρ γειαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς μὲν κατὰ παράδοσιν τῶν ἔξωθεν πλάνης ῥυσθεὶς, ἄνωθεν δὲ καὶ ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ Χριστιανοῖς γονεῦσιν ἀνατραφείς, παρ' αὐτοῖς μὲν ἀπὸ βρέφους καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἔμαθον, ἄγοντά με πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας. ὡς δὲ γέ- γονα ἀνὴρ, καὶ ἀποδημίαις πολλάκις χρώμενος, πράγμασί τε, ὡς εἰκὸς, ἐντυγχάνων πλείοσιν, ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις τέχναις καὶ ἐπιστήμαις τοσαύτην πρὸς ἀλλήλους συμφωνίαν κατεμάνθανον τῶν ἀκρι βῶς (42) μετερχομένων ἑκάστην· ἐν μόνῃ δὲ τῇ Ἐκ- κλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑπὲρ ἧς Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτὴν πλουσίως ἐξέχες, πολλήν τινα καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς (43) ἀλλήλους καὶ τὴν πρὸς τὰς θείας Γραφάς διαφωνίαν τῶν πολλῶν ἐθεώρουν· καὶ τὸ φρικωδέστατον, αὐτοὺς τοὺς προ εστῶτας αὐτῆς ἐν τοσαύτῃ μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαφορά γνώμης τε καὶ δόξης καθεστῶτας, τοσαύτῃ δὲ τῇ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐναντιότητα χρωμένους, καὶ διασπώντας μὲν ἀνηλεῶς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐκταράσσον- τας δὲ ἀφειδῶς τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ὡς καὶ ἐν αὐτοῖς πληροῦσθαι νῦν, εἴπερ ποτέ, τῶν Ἀνομοίων ἐπι φυέντων τὸ ὅτι, Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποσπᾷν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν. ἐπαπορῶν, τίς καὶ πόθεν ἡ αἰτία τοῦ τοσούτου και κοῦ, τὰ μὲν πρῶτα, ὥσπερ ἐν βαθεῖ σκότῳ (44) διήγον, καὶ καθάπερ ἐπὶ ζυγοῦ, ποτὲ μὲν ὧδε, που τὲ δὲ ἐκεῖσε ἔῤῥεπον· ἄλλον ἄλλως ἢ πρὸς ἑαυτόν με ἕλκοντος, διὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, ἢ πάλιν ἄλλως ἀπωθουμένου (45) διὰ τὴν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐπιγινωσκομένην ἀλήθειαν. Ἐπιπολὺ δὲ τοῦτο πάσχων, καὶ τὴν αἰτίαν ἦν εἶπον σούτον διάφορον καὶ ὑπερβάλλουσαν τήν τε πρὸς ἀλ- λήλους καὶ τὴν πρός: αἷμα σκότει. διῆλ- θον, καί· διήγον, καὶ πάλιν ἀπωθουμένου. ἢ ἄλλως ἀπωθουμένου. πάλιν άλλως. αἰτίαν, ὡς εἶπον. DE JUDICIO DEI. A PROOEMIU M. De judicio Lei. gratiam Domini nostri Jesu Christi, ex Spiritus sancti operatione, a falsa quidem gentilium tradi - tione ac doctrina liberatus, ab antiqua vero ori- gine et ab initio a Christianis parentibus educatus, vel a puero didici ab ipsis litteras sacras, quæ me ad veritatis cognitionem adduxerunt. Ubi vero ad virilem ætatem perveni, tunc sæpius peregrinatus, et in pluribus, ut credi par est, negotiis versatus, in cæteris quidem artibus et scientiis maximam inter eos qui illarum quasque diligenter excole. bant, concordiam animadverti : contra vero, in B sola Dei Ecclesia, pro qua Christus mortuus est, Act. XX, 30. libris addidimus. ubi notandum quoque, legi · in margine Regii tertii, super quam sanguinem fedit. Ibidem editio Paris. et Regii duo mss. et ita quoque legitur in contextu editio- nis Venet. At Reg. tertius et editio Ven. in mar- giue optime. in margine Regii vero pri- mus et secundus et editio Ven. in context Quibus in omnibus vitium inesse puto quidem sed quod tale est, ut emendari nullo ne- gotio possit. Satis enim est, si utramque vocem re- Cineamus. hoc modo, Nec ita multo post duo pass. C D et super quam large Spiritum sanctum effu- dit, multos vidi et inter se et in divinis litteris intelligendis valde admodum dissentire. Et quodl maxime horrendum est, reperi ipsos Ecclesiæ praefectos in tanta inter se sententiæ ac opinionis diversitate constitui sicque Domini nostri Jesu Christi mandatis adversari, Deique Ecclesiam tam immisericorditer dilacerare, tamque crudeliter ob- turbare ejus gregem, ut, exortis Anomois, nunc, si unquam alias, in ipsis quoque impleatur illud: Ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se 10. prætereaque cum dubitarem quæ et unde esset tanti mali causa i primum quidem (46) quasi in profundis tenebris degebam, et tanquam in sla- tera constitutus, modo huc, modo illuc propen- debam, quod alius alio aut ad seipsum me tra- heret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus alio propelleret, ob eam quam in divi- nis Scripturis agnovissem veritatem. Cum autem nes consideranti, quæ Ecclesiam anno permi- scebant, usu evenisse, ut primum quidem quasi in profundis tenebris versaretur, et tanquam in slatera constitutus, modo huc, modo illuc propenderet, cum eum alius alio modo aut ad seipsum traheret, ob diutinam hominum consuetudinem, aut rursus ab eo repelleretur ob cognitam in divinis Scripturis verita- tem. Hæc Basilii dubitatio in eam partem accipi non debet, quasi incertus læserit, uiri sententiæ, utris partibus se addiceret. Nibil ejusmodi ei con- tigisse perspicimus ex epistolis et 223. Erat ei non de sententiis deliberatio, sed de causa dissen- sionum, quam dum inquirit, interdum eo ferebatur. ut nonnulla in quibusdam hominibus probaret aut excusaret ob consuetudinem; rursus autem ea im- probabat ob veritatem consuetudini minime obno- xiam. Sic alius aliter cum aut ad se trahebat aut ab eo repellebatur. MARAN. 1. Optimi Dei benignitate ac humanitate, pet 4. Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χρηστότητι καὶ φιλανθρωπία 2. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὁρῶν, καὶ πρὸς τούτοις (42) Articulum ante vocem ἀκριβῶς ex veteribus (45) Sic veteres libri. Utraque editio εξέχεε του (44) Codex Combef. et Reg. primus ἐν βαθεῖ (45) Editio Paris. et Reg. tertius et editio Ven. 2. Hæc atque ejusdem generis alia cum intuerer, (46) Narrat Basilius sibi gravissimas dissensio-

πολυπραγμονῶν, εἰς μνήμην ἦλθον τῆς βίβλου τῶν 1η Κριτῶν, ἱστορούσης μὲν, ὅτι ἕκαστος τὸ εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἐποίει, δηλούσης δὲ καὶ τὴν αἰτίαν ἐν τῷ εἰπεῖν (47) ὅτι, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις οὐκ ἦν βασιλεὺς ἐν Ἰσραήλ. Τούτων τοίνυν ἐπι- μνησθεὶς, ελογισάμην καὶ περὶ τῶν παρόντων ἐκεῖνο, ὅπερ εἰπεῖν μὲν φοβερὸν ἴσως καὶ παράδοξον, κατα- νοῆσαι δὲ ἀληθέστατον· ὅτι μήποτε καὶ νῦν παρὰ τὴν τοῦ ἑνὸς καὶ μεγάλου τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου τῶν ὅλων βασιλέως καὶ Θεοῦ ἀθέτησιν ἡ τοσαύτη διαφωνία καὶ μάχη τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γίνεται, ἑκάστου τῆς μὲν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας ἀφισταμένου, λογισμοὺς δέ τινας καὶ ὅρους ιδίους ἐκδικοῦντος ἐξ αὐθεντίας, καὶ μᾶλλον ἄρχειν ἀπ' ἐναντίας τοῦ Κυρίου, ἢ ἄρχεσθαι ὑπὸ Β τοῦ Κυρίου βουλομένου. Τοῦτο δὴ (48) λογισάμενος, καὶ πρὸς τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἀσεβείας ἐπτοημένος, ἐπὶ πλεῖόν τε ἐρευνῶν, ἐπειθόμην οὐδὲν ἧττον καὶ ἐκ τῶν ἐν τῷ βίῳ πραγμάτων ἀληθῆ εἶναι τὴν προει ρημένην αἰτίαν. Εώρων γὰρ πᾶσαν μὲν πλήθους εὐταξίαν τε καὶ συμφωνίαν ἄχρι τότε κατορθουμένην, ἄχρις ἂν ἡ πρὸς ἕνα τινὰ τὸν ἄρχοντα σώζεται κοινή τῶν ἄλλων (49) εὐπείθεια· πᾶσαν δὲ διαφωνίαν καὶ διάστασιν, ἔτι τε πολυαρχίαν, ἐξ ἀναρχίας οδο ποιουμένην. Ἐγὼ δὲ εἶδόν ποτε καὶ μελισσῶν πλη θος νόμῳ φύσεως στρατηγούμενον, καὶ κατακολου- θοῦν εὐτάκτως τῷ ἰδίῳ βασιλεῖ. Καὶ πολλὰ μὲν ἐγὼ τοιαῦτα εἶδον, πολλὰ δὲ ἤκουσα· ἴσασι δὲ καὶ πλείονα οἱ περὶ ταῦτα ἠσχολημένοι, ὡς καὶ ἐκ τούτων ἀλη θὲς δείκνυσθαι τὸ λεγόμενον. Εἰ γὰρ τῶν πρὸς ἐν νεῦμα ἀποβλεπόντων, καὶ βασιλεῖ χρωμένων ἑνὶ ἴδιον εὐταξία μετὰ συμφωνίας· ἄρα διαφωνία πᾶσα καὶ διάστασις σημεῖον ἀναρχίας. Κατὰ δὴ (50) τὸν αὐτὸν λόγον, ἡ τοιαύτη πρός τε τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου καὶ πρὸς ἀλλήλους διαφωνία καὶ ἐν ἡμῖν εὑρισκου μένη κατηγόρημα ἂν εἴη ἢ ἀναχωρήσεως τοῦ ἀλη θινοῦ βασιλέως, κατὰ τό· Μόνον ὁ κατέχων ἄρτι, ἕως ἂν ἐκ (51) μέσου γένηται· ἢ ἀρνήσεως αὐτοῦ, κατὰ τό· Εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Οὗ καθάπερ σημείόν τι ἢ ἔλεγχον ἐπι- φέρει τό· Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασιν. δηλούσης δὲ ἅμα καὶ τὴν αἰτίαν ἐν τῷ προειπείν, τοῦτο αναρχίας εἰσποιουμένην. τῆς ἀσεβείας κατὰ τὸ λεληθὸς ἐμφωλευούσης τῇ ψυ χῇ τὴν ἐπιφαινομένην κακίαν ὁ λόγος ἀπέδειξεν. Ο γε μὴν μακάριος ἀπόστολος Παῦλος, σφοδρότερον ἐπιστρέφων εἰς φόβον τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων τοὺς ἀπολωλεκότας (52) τὴν καρδίαν, τοῦτο ἀντὶ τιμωρίας καὶ ἐν ἡμῖν. και έως ἄν, λωλεκότας, τοὺς ἀπολωλεκότας, S. BASILII MAGNI GKO in eo statu diu pernansissem, et eam quam dixi A causam diligenter perscrutarer, mihi in mentem venit libri Judicum, qui narrat unumquemque fecisse quod in oculis suis rectum erat, atque eliam causam cjus rei declarat, his verbis : diebus illis non erat rex in Israel. Horum igitur cum mihi in mentem venisset, illud quoque de præ- senti rerum statu excogitavi : quod forte dictu quidem horrendum est et mirabile, sed tamen, si intelligatur, verissimum est. Num videlicet inter Ecclesiæ alumnos tanta hæc discordia ac pugna hodieque exoriatur ob unius magni verique et solius universorum regis ac Dei contemptum, cum quis- que deserat Domini nostri Jesu Christi doctrinam, et quasdam ratiocinationes ac regulas peculiares suapte auctoritate sibi arroget, malitque adver- sus Dominum imperare quam a Domino regi. Hoc igitur cum mecum reputassem, cumque dé impie- tatis magnitudine attonitus, ulterius pervestigas- sem, nihilominus mihi persuasi vel ex iis quæ in vita fiunt rebus, eam, quam superius dixi, causamn, veram esse et germanam. Videbam enim omnem populorum disciplinam atque consensionem tandiu perseverare, dum omnes principi uni in communi obtemperant omnem vero discordiam ac seditio- nem, itemque multorum principatum ex ducis ac principis defectu proficisci. Vidi autem aliquando ego ipse apum turmam lege quadam naturali con, ductam, suumque regem servato ordine sequen- tem. Et multa quidem talia ego conspexi, multa- que audivi : verum plura noverunt qui his " Investigandis operam navarunt, sic ut ex his efiam verum esse ostendatur quod dicimus. Si enim eo- rum qui ad unum nutum respiciunt, et rege uno utuntur, proprius est ordo reclus alque consen- sus sine dubio dissensio omnis et seditio argu- mento est, non esse qui imperet. Itaque hac eadem ratione, ejusmodi dissensio mutua quæ in nobis reperitur tam adversus Domini præcepta, quam ad- versus nosmetipsos, indicio sit, nos aut vero rege secessisse juxta illud : Tantum qui tenet nunc, te- neat, donec abcesserit : aut eum negare secun- dum illud : Dixit insipiens in corde suo : Non est Deus 1. Cujus rei quasi quoddam signum seu gumentum subjungit illud : Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in studiis suis “. C pietatis ejus, quæ latenter in animo delitescit, quasi signum esse ostendit Scriptura. At beatus aposto- lus Paulus corde perditos ad timorem judiciorum Dei vehementius reducturus, id pœnæ loco consti- tuit, ut qui veram Dei cognitionem neglexerint, ita Judic. xxi. 24. II Thess. 11, 7. Psal. tertius et utraque editio atque etiam hæc vaticinatio simul declarat ejus rei causam. que legitur in margine editionis Venetæ. Haud longe Reg. primus ar- xi, 1. so ibid. alii duo Vocula deest in editione Parisiensi. unus codex donec secesserit. eos qui non sunt corde perditi. Codex Com- bef. eos qui perditi sunt corde ; et ita legi debere arbitramur. Particula negans deest quoque in Reg. "primo. 3. Hic igitur nequitiam eam, quæ apparet, im- D (47) Sic codex Combef. et Reg. primus. At Reg. (8) Regi primus et tertius τῶν ὅλων, et ita quo- (50) Reg. tertius κατὰ δέ. Mox codex Combef. et 3. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ὥσπερ χαρακτῆρα της τοιαύ (51) Antiqui duo libri ἕως ἐκ. Utraque editio el (52) Utraque editio et Reg. tertius τοὺς μὴ ἀπο-

πολυπραγμονῶν, εἰς μνήμην ἦλθον τῆς βίβλου τῶν 1η Κριτῶν, ἱστορούσης μὲν, ὅτι ἕκαστος τὸ εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἐποίει, δηλούσης δὲ καὶ τὴν αἰτίαν ἐν τῷ εἰπεῖν (47) ὅτι, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις οὐκ ἦν βασιλεὺς ἐν Ἰσραήλ. Τούτων τοίνυν ἐπι- μνησθεὶς, ελογισάμην καὶ περὶ τῶν παρόντων ἐκεῖνο, ὅπερ εἰπεῖν μὲν φοβερὸν ἴσως καὶ παράδοξον, κατα- νοῆσαι δὲ ἀληθέστατον· ὅτι μήποτε καὶ νῦν παρὰ τὴν τοῦ ἑνὸς καὶ μεγάλου τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου τῶν ὅλων βασιλέως καὶ Θεοῦ ἀθέτησιν ἡ τοσαύτη διαφωνία καὶ μάχη τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γίνεται, ἑκάστου τῆς μὲν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας ἀφισταμένου, λογισμοὺς δέ τινας καὶ ὅρους ιδίους ἐκδικοῦντος ἐξ αὐθεντίας, καὶ μᾶλλον ἄρχειν ἀπ' ἐναντίας τοῦ Κυρίου, ἢ ἄρχεσθαι ὑπὸ Β τοῦ Κυρίου βουλομένου. Τοῦτο δὴ (48) λογισάμενος, καὶ πρὸς τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἀσεβείας ἐπτοημένος, ἐπὶ πλεῖόν τε ἐρευνῶν, ἐπειθόμην οὐδὲν ἧττον καὶ ἐκ τῶν ἐν τῷ βίῳ πραγμάτων ἀληθῆ εἶναι τὴν προει ρημένην αἰτίαν. Εώρων γὰρ πᾶσαν μὲν πλήθους εὐταξίαν τε καὶ συμφωνίαν ἄχρι τότε κατορθουμένην, ἄχρις ἂν ἡ πρὸς ἕνα τινὰ τὸν ἄρχοντα σώζεται κοινή τῶν ἄλλων (49) εὐπείθεια· πᾶσαν δὲ διαφωνίαν καὶ διάστασιν, ἔτι τε πολυαρχίαν, ἐξ ἀναρχίας οδο ποιουμένην. Ἐγὼ δὲ εἶδόν ποτε καὶ μελισσῶν πλη θος νόμῳ φύσεως στρατηγούμενον, καὶ κατακολου- θοῦν εὐτάκτως τῷ ἰδίῳ βασιλεῖ. Καὶ πολλὰ μὲν ἐγὼ τοιαῦτα εἶδον, πολλὰ δὲ ἤκουσα· ἴσασι δὲ καὶ πλείονα οἱ περὶ ταῦτα ἠσχολημένοι, ὡς καὶ ἐκ τούτων ἀλη θὲς δείκνυσθαι τὸ λεγόμενον. Εἰ γὰρ τῶν πρὸς ἐν νεῦμα ἀποβλεπόντων, καὶ βασιλεῖ χρωμένων ἑνὶ ἴδιον εὐταξία μετὰ συμφωνίας· ἄρα διαφωνία πᾶσα καὶ διάστασις σημεῖον ἀναρχίας. Κατὰ δὴ (50) τὸν αὐτὸν λόγον, ἡ τοιαύτη πρός τε τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου καὶ πρὸς ἀλλήλους διαφωνία καὶ ἐν ἡμῖν εὑρισκου μένη κατηγόρημα ἂν εἴη ἢ ἀναχωρήσεως τοῦ ἀλη θινοῦ βασιλέως, κατὰ τό· Μόνον ὁ κατέχων ἄρτι, ἕως ἂν ἐκ (51) μέσου γένηται· ἢ ἀρνήσεως αὐτοῦ, κατὰ τό· Εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Οὗ καθάπερ σημείόν τι ἢ ἔλεγχον ἐπι- φέρει τό· Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασιν. δηλούσης δὲ ἅμα καὶ τὴν αἰτίαν ἐν τῷ προειπείν, τοῦτο αναρχίας εἰσποιουμένην. τῆς ἀσεβείας κατὰ τὸ λεληθὸς ἐμφωλευούσης τῇ ψυ χῇ τὴν ἐπιφαινομένην κακίαν ὁ λόγος ἀπέδειξεν. Ο γε μὴν μακάριος ἀπόστολος Παῦλος, σφοδρότερον ἐπιστρέφων εἰς φόβον τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων τοὺς ἀπολωλεκότας (52) τὴν καρδίαν, τοῦτο ἀντὶ τιμωρίας καὶ ἐν ἡμῖν. και έως ἄν, λωλεκότας, τοὺς ἀπολωλεκότας, S. BASILII MAGNI GKO in eo statu diu pernansissem, et eam quam dixi A causam diligenter perscrutarer, mihi in mentem venit libri Judicum, qui narrat unumquemque fecisse quod in oculis suis rectum erat, atque eliam causam cjus rei declarat, his verbis : diebus illis non erat rex in Israel. Horum igitur cum mihi in mentem venisset, illud quoque de præ- senti rerum statu excogitavi : quod forte dictu quidem horrendum est et mirabile, sed tamen, si intelligatur, verissimum est. Num videlicet inter Ecclesiæ alumnos tanta hæc discordia ac pugna hodieque exoriatur ob unius magni verique et solius universorum regis ac Dei contemptum, cum quis- que deserat Domini nostri Jesu Christi doctrinam, et quasdam ratiocinationes ac regulas peculiares suapte auctoritate sibi arroget, malitque adver- sus Dominum imperare quam a Domino regi. Hoc igitur cum mecum reputassem, cumque dé impie- tatis magnitudine attonitus, ulterius pervestigas- sem, nihilominus mihi persuasi vel ex iis quæ in vita fiunt rebus, eam, quam superius dixi, causamn, veram esse et germanam. Videbam enim omnem populorum disciplinam atque consensionem tandiu perseverare, dum omnes principi uni in communi obtemperant omnem vero discordiam ac seditio- nem, itemque multorum principatum ex ducis ac principis defectu proficisci. Vidi autem aliquando ego ipse apum turmam lege quadam naturali con, ductam, suumque regem servato ordine sequen- tem. Et multa quidem talia ego conspexi, multa- que audivi : verum plura noverunt qui his " Investigandis operam navarunt, sic ut ex his efiam verum esse ostendatur quod dicimus. Si enim eo- rum qui ad unum nutum respiciunt, et rege uno utuntur, proprius est ordo reclus alque consen- sus sine dubio dissensio omnis et seditio argu- mento est, non esse qui imperet. Itaque hac eadem ratione, ejusmodi dissensio mutua quæ in nobis reperitur tam adversus Domini præcepta, quam ad- versus nosmetipsos, indicio sit, nos aut vero rege secessisse juxta illud : Tantum qui tenet nunc, te- neat, donec abcesserit : aut eum negare secun- dum illud : Dixit insipiens in corde suo : Non est Deus 1. Cujus rei quasi quoddam signum seu gumentum subjungit illud : Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in studiis suis “. C pietatis ejus, quæ latenter in animo delitescit, quasi signum esse ostendit Scriptura. At beatus aposto- lus Paulus corde perditos ad timorem judiciorum Dei vehementius reducturus, id pœnæ loco consti- tuit, ut qui veram Dei cognitionem neglexerint, ita Judic. xxi. 24. II Thess. 11, 7. Psal. tertius et utraque editio atque etiam hæc vaticinatio simul declarat ejus rei causam. que legitur in margine editionis Venetæ. Haud longe Reg. primus ar- xi, 1. so ibid. alii duo Vocula deest in editione Parisiensi. unus codex donec secesserit. eos qui non sunt corde perditi. Codex Com- bef. eos qui perditi sunt corde ; et ita legi debere arbitramur. Particula negans deest quoque in Reg. "primo. 3. Hic igitur nequitiam eam, quæ apparet, im- D (47) Sic codex Combef. et Reg. primus. At Reg. (8) Regi primus et tertius τῶν ὅλων, et ita quo- (50) Reg. tertius κατὰ δέ. Mox codex Combef. et 3. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ὥσπερ χαρακτῆρα της τοιαύ (51) Antiqui duo libri ἕως ἐκ. Utraque editio el (52) Utraque editio et Reg. tertius τοὺς μὴ ἀπο-

ὁρίζεται, καταδικάζεσθαι τοὺς τῆς ἀληθοῦς θεογνω- Α σίας ήμεληκότας. Τί γάρ φησι ; Καὶ καθὼς οὐκ ἐδο- κίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδω κεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα, πεπληρωμένους πάσης ἀδικίας, πονηρίας, πλεονεξίας, κακίας, μεστοὺς φθόνου, καὶ τῶν ἑξῆς. Καὶ τοῦτο νενοηκέναι οἶμαι τὸν ᾿Από- στολον τὸ κρῖμα, οὐκ (53) ἀφ' ἑαυτοῦ (Χριστὸν γὰρ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα), ἀλλ' ἐξ ἐκείνης αὐτοῦ τῆς φωνῆς Ἀδηγηθέντα, ἐν ᾗ φησι διὰ τοῦτο ἐν παραβο- λαῖς λαλεῖν τοῖς ὄχλοις, ἵνα μὴ νοήσωσι τὰ θεῖα τοῦ Εὐαγγελίου μυστήρια, ὅτι φθάσαντες αὐτοὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἤκουσαν, καὶ ἐπαχύνθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία · ἵνα ἔχωσιν ἀντὶ τιμωρίας ὑπομένειν τὴν περὶ τὰ μείζονα ἀβλεψίαν, οι, προφθάσαντες (54) ἑκουσίως, τὸ ὄμμα τῆς ψυχῆς ἀποτυφλώσαντες, ἐσκοτίσθησαν· ὅπερ ὁ Δαβὶδ φοβούμενος παθεῖν, ἔλεγε· Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνα- Του. Ἐκ μὲν οὖν τούτων καὶ τοιούτων φανερὸν είναι ελογιζόμην, ὅτι καθόλου μὲν ἡ τῶν παθῶν κακία διὰ τῆς περὶ Θεοῦ ἀγνωσίας ἀδόκιμον γνῶσιν ἐντίθησιν (55)· ἰδίως δὲ ἡ διαφωνία τῶν πολλῶν πρὸς ἀλλήλους, διὰ τὸ ἀναξίους ἡμᾶς ἑαυτοὺς κατα- σκευάσαι τῆς τοῦ Κυρίου ἐπιστασίας, ἐπισυμβαίνει. Πρὸς δὲ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ τοιούτου βίου εἴποτε δὴ καὶ ἐλθεῖν ἐβουλευσάμην, οὔτε μετρεῖν εἶχον τὸ μέγε. θες τῆς τοιαύτης αναισθησίας, ἢ ἀλογίας, ἢ ἀπο νοίας, ἢ διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς κακίας οὐκ ἔχω (56) τί εἴπω. Εἰ γὰρ καὶ ἐν ἀλόγοις οὕτω κατορθουμένην εὑρίσκομεν τὴν ἐν ἀλλήλοις συμφωνίαν διὰ τὴν πρὸς τὸν καθηγούμενον εὐπείθειαν· τί ἂν εἴποιμεν ἡμεῖς ἐν τοσαύτῃ μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαστάσεις του σαύτῃ δὲ τῇ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἐναντιότητα εὑρισκόμενοι ; "Η οὐχὶ ταῦτα πάντα ἡγούμεθα νῦν μὲν εἰς διδασκαλίαν καὶ ἐντροπὴν ἡμετέραν (57) ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ προτεθεῖσθαι, ἐν δὲ τῇ μεγάλῃ καὶ φοβερᾷ τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ εἰς αἰσχύνην καὶ κατά κρισιν τῶν μὴ παιδευομένων προσενεχθήσεσθαι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ καὶ εἰπόντος ἤδη, καὶ λέγοντος ἀεὶ ὅτι· Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτ την τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε, καὶ πολλὰ ἄλλα τοιαῦτα; Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου εἰρημένον, τό Εἶτε πάσχει ἓν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἴτε δοξάζεται ἐν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη· καὶ τό· Ἵνα μὴ ᾖ σχίσματα ἐν τῷ σώματι, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ὑπὲρ ἀλλήλων μεριμνῶσι . ΣΠΙ, 13. Απόστολον τὸ κήρυγμα οὐκ, Απόστολον τὸ κρίμα, προφθάσαντες, πρὸς τὰ φθάσαντα. γνῶσιν ἐγγίνεται. διὰ τῆς... ἀγνωσίας ἀδόκιμον γνῶσιν ἐντίθησιν : διὰ τὴν ἀγνωσίαν. DE JUDICIO DEI. condemnentur. Quid enim dicit? Et sicut non pro B C D baverunt Deum habere in notitia : tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quæ non con- veniunt, repletos omni iniquitate, malitia, avaritia, nequitia, plenos invidia s, etc. Quanquam Apesto- lum arbitror non a semetipso excogitasse judiciam hoc (Christum enim in se loquentem habebat 11), sed inductum illa voce illius, qua dicit, se ideo in parabolis loqui ad turbas, ut ne intelligant divina Evangelii mysteria *, quoniam priores ipsi oculos suos clauserant, auribusque graviter audierant, et incrassatum erat insipiens cor eorum * : ut vice penæ in majoribus sufferrent cacitatem, qui scili cet priores, oculis animi obscuratis, sponte excæ- cati essent: quod pati veritus David dicebat : Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte ". Ex his igitur atque similibus liquere judicabam, in universum quidem reprobam nalan- que cognitionem per Dei ignorationem ex vitiorum pravitate creari : sed proprie tamen multorum. mu!uam dissensionem ex eo evenire, quod indignos nos reddamus, qui a Domino regamur. Quod si statuissem aliquando ad ejusmodi vitam conside- randam incumbere, neque metiri poteram magul- tudinem ejusmodi stuporis, vel inconsiderantiæ, vel dementiæ, vel, quæ est malitiæ nimietas, quo alio vocabulo appellem, nescio. Etenim si vel in ipsis brutis animalibus mutuam consensionem non ob aliud conservari deprehendimus, quam quod duci obtemperent : ecquid nos dicere possumus, qui ita inter nos dissidere, et ita Domini præceptis adversarii reperiamur? Nonne nobis putandum est, nunc quidem hæc omnia ad doctrinam et conver- sionem nostram a benigno Deo proponi, eadem vero in magna illa ac metuenda judicii die ad vere- cundiam et condemnationem eorum qui eruditi ac emendati non fuerint, ab eo ipso profe- renda esse, qui scilicet et jam dixerit, et semper dicat: Cognovit bos possessorem, et asinus præsepe domini sui : Israel vero me non cognovit, et populus me non intellexit ", et alia ejusdem generis multa ? Illud quoque, quod ab Apostolo dictum est : Et sive patitur unum membrum, compatiuntur omnia mem- bra : sive glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra s. Item illud : Ut non sint schi- smata in corpore, sed idipsum pro invicem sollicita sint membra ”, ut quæ ab una anima inhabitante moveantur. Quamobrem ita tandem institutum est? st Psal. XII, Romn. 1, 28, 29. I Cor. XI'I, 3. ss Matth. ss ibid. 15. 1, 3. Cor. XII, hanc doctrinam a se ipso non excogitasse. Editio Paris. et Reg. tertius et ita quoque legitur in mare gine codicis Combef. et editionis Venelæ. que editio o, sic tamen, ut editio. Ven. habeat in margine oἳ Codex Combef. et Reg. primus quod verum judicavimus et sincerum. Nec illud præter- eundum silentio, legi secundis curis in libro Con- ber. ribus libris non legitur. interpretari potes, ad incutiendum nobis puderem. 26. 27 ibid. 25. (55) Codex Combef. et editio Ven. cum Reg. primo (54) Antiqui tres libri οἳ πρὸς τὰ φθάσαντα. Utra- (55) Editio Paris. διὰ τὴν... ἀγνωσίαν ἢ ἀδόκιμον 4. 25 Isa. (56) Utraque editio ἢ οὐκ ἔχω. Vocula ή in vete- (57) Illud, καὶ ἐντροπὴν ἡμετέραν, ita, si mavis,

ὁρίζεται, καταδικάζεσθαι τοὺς τῆς ἀληθοῦς θεογνω- Α σίας ήμεληκότας. Τί γάρ φησι ; Καὶ καθὼς οὐκ ἐδο- κίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδω κεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα, πεπληρωμένους πάσης ἀδικίας, πονηρίας, πλεονεξίας, κακίας, μεστοὺς φθόνου, καὶ τῶν ἑξῆς. Καὶ τοῦτο νενοηκέναι οἶμαι τὸν ᾿Από- στολον τὸ κρῖμα, οὐκ (53) ἀφ' ἑαυτοῦ (Χριστὸν γὰρ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα), ἀλλ' ἐξ ἐκείνης αὐτοῦ τῆς φωνῆς Ἀδηγηθέντα, ἐν ᾗ φησι διὰ τοῦτο ἐν παραβο- λαῖς λαλεῖν τοῖς ὄχλοις, ἵνα μὴ νοήσωσι τὰ θεῖα τοῦ Εὐαγγελίου μυστήρια, ὅτι φθάσαντες αὐτοὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἤκουσαν, καὶ ἐπαχύνθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία · ἵνα ἔχωσιν ἀντὶ τιμωρίας ὑπομένειν τὴν περὶ τὰ μείζονα ἀβλεψίαν, οι, προφθάσαντες (54) ἑκουσίως, τὸ ὄμμα τῆς ψυχῆς ἀποτυφλώσαντες, ἐσκοτίσθησαν· ὅπερ ὁ Δαβὶδ φοβούμενος παθεῖν, ἔλεγε· Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνα- Του. Ἐκ μὲν οὖν τούτων καὶ τοιούτων φανερὸν είναι ελογιζόμην, ὅτι καθόλου μὲν ἡ τῶν παθῶν κακία διὰ τῆς περὶ Θεοῦ ἀγνωσίας ἀδόκιμον γνῶσιν ἐντίθησιν (55)· ἰδίως δὲ ἡ διαφωνία τῶν πολλῶν πρὸς ἀλλήλους, διὰ τὸ ἀναξίους ἡμᾶς ἑαυτοὺς κατα- σκευάσαι τῆς τοῦ Κυρίου ἐπιστασίας, ἐπισυμβαίνει. Πρὸς δὲ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ τοιούτου βίου εἴποτε δὴ καὶ ἐλθεῖν ἐβουλευσάμην, οὔτε μετρεῖν εἶχον τὸ μέγε. θες τῆς τοιαύτης αναισθησίας, ἢ ἀλογίας, ἢ ἀπο νοίας, ἢ διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς κακίας οὐκ ἔχω (56) τί εἴπω. Εἰ γὰρ καὶ ἐν ἀλόγοις οὕτω κατορθουμένην εὑρίσκομεν τὴν ἐν ἀλλήλοις συμφωνίαν διὰ τὴν πρὸς τὸν καθηγούμενον εὐπείθειαν· τί ἂν εἴποιμεν ἡμεῖς ἐν τοσαύτῃ μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαστάσεις του σαύτῃ δὲ τῇ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἐναντιότητα εὑρισκόμενοι ; "Η οὐχὶ ταῦτα πάντα ἡγούμεθα νῦν μὲν εἰς διδασκαλίαν καὶ ἐντροπὴν ἡμετέραν (57) ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ προτεθεῖσθαι, ἐν δὲ τῇ μεγάλῃ καὶ φοβερᾷ τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ εἰς αἰσχύνην καὶ κατά κρισιν τῶν μὴ παιδευομένων προσενεχθήσεσθαι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ καὶ εἰπόντος ἤδη, καὶ λέγοντος ἀεὶ ὅτι· Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτ την τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε, καὶ πολλὰ ἄλλα τοιαῦτα; Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου εἰρημένον, τό Εἶτε πάσχει ἓν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἴτε δοξάζεται ἐν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη· καὶ τό· Ἵνα μὴ ᾖ σχίσματα ἐν τῷ σώματι, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ὑπὲρ ἀλλήλων μεριμνῶσι . ΣΠΙ, 13. Απόστολον τὸ κήρυγμα οὐκ, Απόστολον τὸ κρίμα, προφθάσαντες, πρὸς τὰ φθάσαντα. γνῶσιν ἐγγίνεται. διὰ τῆς... ἀγνωσίας ἀδόκιμον γνῶσιν ἐντίθησιν : διὰ τὴν ἀγνωσίαν. DE JUDICIO DEI. condemnentur. Quid enim dicit? Et sicut non pro B C D baverunt Deum habere in notitia : tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quæ non con- veniunt, repletos omni iniquitate, malitia, avaritia, nequitia, plenos invidia s, etc. Quanquam Apesto- lum arbitror non a semetipso excogitasse judiciam hoc (Christum enim in se loquentem habebat 11), sed inductum illa voce illius, qua dicit, se ideo in parabolis loqui ad turbas, ut ne intelligant divina Evangelii mysteria *, quoniam priores ipsi oculos suos clauserant, auribusque graviter audierant, et incrassatum erat insipiens cor eorum * : ut vice penæ in majoribus sufferrent cacitatem, qui scili cet priores, oculis animi obscuratis, sponte excæ- cati essent: quod pati veritus David dicebat : Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte ". Ex his igitur atque similibus liquere judicabam, in universum quidem reprobam nalan- que cognitionem per Dei ignorationem ex vitiorum pravitate creari : sed proprie tamen multorum. mu!uam dissensionem ex eo evenire, quod indignos nos reddamus, qui a Domino regamur. Quod si statuissem aliquando ad ejusmodi vitam conside- randam incumbere, neque metiri poteram magul- tudinem ejusmodi stuporis, vel inconsiderantiæ, vel dementiæ, vel, quæ est malitiæ nimietas, quo alio vocabulo appellem, nescio. Etenim si vel in ipsis brutis animalibus mutuam consensionem non ob aliud conservari deprehendimus, quam quod duci obtemperent : ecquid nos dicere possumus, qui ita inter nos dissidere, et ita Domini præceptis adversarii reperiamur? Nonne nobis putandum est, nunc quidem hæc omnia ad doctrinam et conver- sionem nostram a benigno Deo proponi, eadem vero in magna illa ac metuenda judicii die ad vere- cundiam et condemnationem eorum qui eruditi ac emendati non fuerint, ab eo ipso profe- renda esse, qui scilicet et jam dixerit, et semper dicat: Cognovit bos possessorem, et asinus præsepe domini sui : Israel vero me non cognovit, et populus me non intellexit ", et alia ejusdem generis multa ? Illud quoque, quod ab Apostolo dictum est : Et sive patitur unum membrum, compatiuntur omnia mem- bra : sive glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra s. Item illud : Ut non sint schi- smata in corpore, sed idipsum pro invicem sollicita sint membra ”, ut quæ ab una anima inhabitante moveantur. Quamobrem ita tandem institutum est? st Psal. XII, Romn. 1, 28, 29. I Cor. XI'I, 3. ss Matth. ss ibid. 15. 1, 3. Cor. XII, hanc doctrinam a se ipso non excogitasse. Editio Paris. et Reg. tertius et ita quoque legitur in mare gine codicis Combef. et editionis Venelæ. que editio o, sic tamen, ut editio. Ven. habeat in margine oἳ Codex Combef. et Reg. primus quod verum judicavimus et sincerum. Nec illud præter- eundum silentio, legi secundis curis in libro Con- ber. ribus libris non legitur. interpretari potes, ad incutiendum nobis puderem. 26. 27 ibid. 25. (55) Codex Combef. et editio Ven. cum Reg. primo (54) Antiqui tres libri οἳ πρὸς τὰ φθάσαντα. Utra- (55) Editio Paris. διὰ τὴν... ἀγνωσίαν ἢ ἀδόκιμον 4. 25 Isa. (56) Utraque editio ἢ οὐκ ἔχω. Vocula ή in vete- (57) Illud, καὶ ἐντροπὴν ἡμετέραν, ita, si mavis,

στης ψυχής. Τίνος ἕνεκεν οὕτως ᾠκονομήθη; Ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἵνα σώζηται ἡ τοιαύτη ἀκολουθία τε καὶ εὐταξία πολλῷ πλέον παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, πρὸς ἣν εἴρηται· Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους κρατούσης δηλονότι καὶ συν απτούσης ἕκαστον τῷ ἄλλῳ πρὸς ὁμόνοιαν τῆς μιᾶς καὶ μόνης ἀληθῶς κεφαλῆς, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός. Παρ' οἷς δὲ οὐχ ὁμόνοια κατορθοῦται, οὐχ ὁ σύν δεσμος τῆς εἰρήνης τηρεῖται, οὐχ ἡ (58) ἐν πνεύ- ματι πραότης φυλάσσεται, ἀλλὰ καὶ διχοστασία καὶ ἔρις καὶ ζῆλος εὑρίσκεται. Πολλῆς μὲν τόλμης ἂν εἴη μέλη Χριστοῦ τοὺς τοιούτους ὀνομάζειν, ἢ ὑπ' αὐτοῦ ἄρχεσθαι λέγειν· ἁπλῆς δὲ διανοίας (59), μετά παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτι κρατεῖ ἐκεῖ καὶ βασιλεύει τὸ Α τὰ μέλη, ὑπὸ μιᾶς δηλονότι κινούμενα τῆς ἐνοικού Β τῆς σαρκὸς φρόνημα, κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστόλου φω νήν, λέγοντος μὲν ὁριστικῶς, ὅτι τῇ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοὴν, δοῦλοι ἐστε ᾧ ὑπακούετε· διεξιόντος δὲ σαφῶς τοῦ τοιούτου φρο- νήματος τὰ ἰδιώματα, ὡς ὅταν λέγῃ· Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις, καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρ κικοί ἐστε ; διδάσκοντος δὲ ἅμα ἀποφαντικῶς (60) το τε χαλεπὸν αὐτῶν τῆς ἐκβάσεως καὶ τὸ ἀκοινώτητον πρὸς θεοσέβειαν, δι' ὧν φησιν ὅτι, Τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, ἔχθρα εἰς Θεόν· τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται· διότι Οὐδεὶς δύναται, ὁ Κύριός φησι, δυσὶ κυρίοις δουλεύειν. Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βοῶντος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὲν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός· καὶ ὅτι 'Απ' ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδέν· καὶ, Ἐντολὴν ἔλαβον τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω· καὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου τοῦ διαι- ροῦντος μὲν τὰ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ χαρίσματα, ἐνεργοῦντος δὲ τὰ πάντα ἐν πᾶσι, λαλοῦντός τε ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ παρὰ τοῦ Κυρίου, ταῦτα λαλοῦντος· πῶς οὐ πολλῷ μᾶλλον ἀνάγκη πᾶσαν (61) τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ σπουδάζουσαν τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, πληροῦν ἐκεῖνο τὸ ἐν ταῖς Πράξεσιν εἰρημένον, ὅτι τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ (62) ἡ ψυχὴ μία; οὐδενὸς μὲν δηλονότι τὸ ἴδιον βούλημα ἱστῶντος, πάντων δὲ κοινῇ ζητούντων ἐν ἑνὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ τοῦ ἑνὸς Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ θέλημα, τοῦ εἰπόντος · Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντές με Πατρός· πρὸς ὅν φησιν· Οὐ περὶ τούτων δὲ ΣΥΙ, οὐχ ἡ ἐν. φρόνημα τῆς σαρκός, πᾶσαν. καρδία μία καί ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ. S. BASILI MAGNI SO Ego quidem ob eam causam opinor, ut multo magis ejusmodi et ordo et disciplina servaretur in Dei Ecclesia, ad quam dictum est : Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte 16. Quippe unum et solum verum caput, quod est Christus, continet ac connectit unumquodque cum altero ad concordiam. Apud quos vero non exstat concordia, non vinculum pacis " servatur, non in spiritu lenitas so custoditur : imo vero dissidium, lis et emulatio reperitur. Magnæ quidem audaciæ ac temeritatis fuerit eos qui sunt ejusmodi, membra Christi appellare, aut dicere ipsos ab eo regi : sed ingenui animi fuerit fidenter affirmare, illic domi- nari ac regnare carnis affectum juxta hanc Apo- stoli vocem, qui modo decretorio ait: Cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus cui oὐ- editis ". Recenset autem perspicue hujusce affectus proprietates, cum sic loquitur : Cum enim sint inter vos zelus et contentio, et dissidia, nonne car- nales estis "? Simulque horum vitiorum exitum gravem esse, nihilque ipsis esse cum pietate com-· mune asseveranter docet, his verbis: Affectus carnis, inimicitia est adversus Deum : legi enim Dei non est subjecta : nec enim potest s. Idcirco Nemo, inquit Dominus, potest duobus dominis ser- vire 33. C " nus et Deus noster Jesus Christus, per quem omnia facta sunt *, clanet : Descendi de cœlo, non ut frciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me Patris" ; et : A me ipso facio nihil ss; et : Mandatum accepi quid dicam, el quid loquar : itemque cum Spiritus sanctus magna dona et ad- miranda distribuat, ac perficiat omnia in omnibus, nihilque a semetipso loquatur, sed quæcunque audierit a Domino, hac loquatur 37; quomodo, quæso, non longe magis necessarium est, ut uni- versa Dei Ecclesia, in pacis vinculo spiritus uni- tatem diligenter servare studens *, compleat quod in Actis dictum est : Multitudinis credentium erat cor unum, et anima una ? Nemo enim suam ipsius voluntatem proponebat faciendam, sed omnes simul in uno sancto Spiritu quærebant voluntatem solius Domini Jesu Christi, qui ait : Descendi de culo, D non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me, Patris ; ad quem dicit : Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis qui credunt per verbum eorum in me, ut omnes unum 7. Rom. vi, 16. Cor. 111, 5. 3. Rom. viii, Joan. vill, 28. s6 Joan. xii, 49. Joan. 38. Cor. x11, 27. Fphes. 1V, 3. so Galat. iv, 1. ss Matth. vi, 24. st Joan. 1, 3. ss. Joan. vi, 58. Acl. 1V, 52. to Joan. vi, IV, alii duo mss. deest. fequitur, ita conversunt legi- tur in Vulgata, Sapientia carnis inimica est Deo. Codex Combef. et Reg. primus tio Paris. etc. Haud longe duo misg. 4. Deinde cum ipse unigenitus Dei Filius Domi- 4. Εἶτα αὐτοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ 13. 38 Ephes. ιν, 5. (58) Utraque editio οὐχὶ ἐν. Codex Combef. et (59) Editio Paris. διανοίας εἴη. Vox ultima in (60) Reg. primus ἅμα καὶ ἀποφαντικώς. Quod (61) Utraque editio et Reg. tertius ἀνάγκη πᾶσα. (62) Ita editio Veneta et nostri libri veteres. Edi-

στης ψυχής. Τίνος ἕνεκεν οὕτως ᾠκονομήθη; Ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἵνα σώζηται ἡ τοιαύτη ἀκολουθία τε καὶ εὐταξία πολλῷ πλέον παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, πρὸς ἣν εἴρηται· Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους κρατούσης δηλονότι καὶ συν απτούσης ἕκαστον τῷ ἄλλῳ πρὸς ὁμόνοιαν τῆς μιᾶς καὶ μόνης ἀληθῶς κεφαλῆς, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός. Παρ' οἷς δὲ οὐχ ὁμόνοια κατορθοῦται, οὐχ ὁ σύν δεσμος τῆς εἰρήνης τηρεῖται, οὐχ ἡ (58) ἐν πνεύ- ματι πραότης φυλάσσεται, ἀλλὰ καὶ διχοστασία καὶ ἔρις καὶ ζῆλος εὑρίσκεται. Πολλῆς μὲν τόλμης ἂν εἴη μέλη Χριστοῦ τοὺς τοιούτους ὀνομάζειν, ἢ ὑπ' αὐτοῦ ἄρχεσθαι λέγειν· ἁπλῆς δὲ διανοίας (59), μετά παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτι κρατεῖ ἐκεῖ καὶ βασιλεύει τὸ Α τὰ μέλη, ὑπὸ μιᾶς δηλονότι κινούμενα τῆς ἐνοικού Β τῆς σαρκὸς φρόνημα, κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστόλου φω νήν, λέγοντος μὲν ὁριστικῶς, ὅτι τῇ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοὴν, δοῦλοι ἐστε ᾧ ὑπακούετε· διεξιόντος δὲ σαφῶς τοῦ τοιούτου φρο- νήματος τὰ ἰδιώματα, ὡς ὅταν λέγῃ· Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις, καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρ κικοί ἐστε ; διδάσκοντος δὲ ἅμα ἀποφαντικῶς (60) το τε χαλεπὸν αὐτῶν τῆς ἐκβάσεως καὶ τὸ ἀκοινώτητον πρὸς θεοσέβειαν, δι' ὧν φησιν ὅτι, Τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, ἔχθρα εἰς Θεόν· τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται· διότι Οὐδεὶς δύναται, ὁ Κύριός φησι, δυσὶ κυρίοις δουλεύειν. Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βοῶντος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὲν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός· καὶ ὅτι 'Απ' ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδέν· καὶ, Ἐντολὴν ἔλαβον τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω· καὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου τοῦ διαι- ροῦντος μὲν τὰ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ χαρίσματα, ἐνεργοῦντος δὲ τὰ πάντα ἐν πᾶσι, λαλοῦντός τε ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ παρὰ τοῦ Κυρίου, ταῦτα λαλοῦντος· πῶς οὐ πολλῷ μᾶλλον ἀνάγκη πᾶσαν (61) τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ σπουδάζουσαν τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, πληροῦν ἐκεῖνο τὸ ἐν ταῖς Πράξεσιν εἰρημένον, ὅτι τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ (62) ἡ ψυχὴ μία; οὐδενὸς μὲν δηλονότι τὸ ἴδιον βούλημα ἱστῶντος, πάντων δὲ κοινῇ ζητούντων ἐν ἑνὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ τοῦ ἑνὸς Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ θέλημα, τοῦ εἰπόντος · Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντές με Πατρός· πρὸς ὅν φησιν· Οὐ περὶ τούτων δὲ ΣΥΙ, οὐχ ἡ ἐν. φρόνημα τῆς σαρκός, πᾶσαν. καρδία μία καί ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ. S. BASILI MAGNI SO Ego quidem ob eam causam opinor, ut multo magis ejusmodi et ordo et disciplina servaretur in Dei Ecclesia, ad quam dictum est : Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte 16. Quippe unum et solum verum caput, quod est Christus, continet ac connectit unumquodque cum altero ad concordiam. Apud quos vero non exstat concordia, non vinculum pacis " servatur, non in spiritu lenitas so custoditur : imo vero dissidium, lis et emulatio reperitur. Magnæ quidem audaciæ ac temeritatis fuerit eos qui sunt ejusmodi, membra Christi appellare, aut dicere ipsos ab eo regi : sed ingenui animi fuerit fidenter affirmare, illic domi- nari ac regnare carnis affectum juxta hanc Apo- stoli vocem, qui modo decretorio ait: Cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus cui oὐ- editis ". Recenset autem perspicue hujusce affectus proprietates, cum sic loquitur : Cum enim sint inter vos zelus et contentio, et dissidia, nonne car- nales estis "? Simulque horum vitiorum exitum gravem esse, nihilque ipsis esse cum pietate com-· mune asseveranter docet, his verbis: Affectus carnis, inimicitia est adversus Deum : legi enim Dei non est subjecta : nec enim potest s. Idcirco Nemo, inquit Dominus, potest duobus dominis ser- vire 33. C " nus et Deus noster Jesus Christus, per quem omnia facta sunt *, clanet : Descendi de cœlo, non ut frciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me Patris" ; et : A me ipso facio nihil ss; et : Mandatum accepi quid dicam, el quid loquar : itemque cum Spiritus sanctus magna dona et ad- miranda distribuat, ac perficiat omnia in omnibus, nihilque a semetipso loquatur, sed quæcunque audierit a Domino, hac loquatur 37; quomodo, quæso, non longe magis necessarium est, ut uni- versa Dei Ecclesia, in pacis vinculo spiritus uni- tatem diligenter servare studens *, compleat quod in Actis dictum est : Multitudinis credentium erat cor unum, et anima una ? Nemo enim suam ipsius voluntatem proponebat faciendam, sed omnes simul in uno sancto Spiritu quærebant voluntatem solius Domini Jesu Christi, qui ait : Descendi de culo, D non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me, Patris ; ad quem dicit : Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis qui credunt per verbum eorum in me, ut omnes unum 7. Rom. vi, 16. Cor. 111, 5. 3. Rom. viii, Joan. vill, 28. s6 Joan. xii, 49. Joan. 38. Cor. x11, 27. Fphes. 1V, 3. so Galat. iv, 1. ss Matth. vi, 24. st Joan. 1, 3. ss. Joan. vi, 58. Acl. 1V, 52. to Joan. vi, IV, alii duo mss. deest. fequitur, ita conversunt legi- tur in Vulgata, Sapientia carnis inimica est Deo. Codex Combef. et Reg. primus tio Paris. etc. Haud longe duo misg. 4. Deinde cum ipse unigenitus Dei Filius Domi- 4. Εἶτα αὐτοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ 13. 38 Ephes. ιν, 5. (58) Utraque editio οὐχὶ ἐν. Codex Combef. et (59) Editio Paris. διανοίας εἴη. Vox ultima in (60) Reg. primus ἅμα καὶ ἀποφαντικώς. Quod (61) Utraque editio et Reg. tertius ἀνάγκη πᾶσα. (62) Ita editio Veneta et nostri libri veteres. Edi-

ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων (63) διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἐν ὦσιν. Ἐπὶ τούτοις, καὶ πλείοσι τοῖς σεσιωπημένοις, οὕτω σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως αναγκαίαν μὲν εἶναι πλη- ροφορηθεὶς τὴν παρὰ πάσης ὁμοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκ κλησίας, κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, ἐν Πνεύματι ἁγίῳ συμφωνίαν, ἐπικίνδυνον δὲ καὶ ὀλεθρίαν ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαστάσει τὴν πρὸς Θεὸν ἀπείθειαν ('Ο γὰρ ἀπειθῶν, φησὶ, τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτὸν), ἐκεῖνο ἀκόλουθον ἡγησάμην ἐξετάσα: λοιπόν· ποῖα μὲν ἄρα συγγνώμην τῶν ἁμαρτημάτων ἔχειν δύ- καται παρὰ τῷ Θεῷ, πόσα δέ τις καὶ πηλίκα ἁμαρτήσας, ὑπεύθυνος γίνεται τῷ κρίματι τῆς ἀπειθείας. Εὑρίσκω τοίνυν, ἀναλαβὼν (64) τὰς θείας Γραφάς, ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ, οὔτε ἐν τῷ πλήθει τῶν ἁμαρτανομένων, οὔτε ἐν τῷ μεγέθει τῶν ἁμαρτημάτων, ἐν μόνῃ δὲ τῇ παραβάσει ούτι- νοσοῦν προστάγματος, σαφῶς κρινομένην τὴν πρὸς Θεὸν ἀπείθειαν, καὶ κοινὸν κατὰ πάσης παρακοῆς τοῦ Θεοῦ τὸ κρῖμα· ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο τοῦ ᾿Αχαρ (65) ἀναγινώσκων τέλος, ἢ τὴν κατὰ τὸν ἐν Σαββάτῳ ξύλα συλλέξαντα ἱστορίαν, ὧν ἑκάτερος οὐδὲν οὐδεπώποτε ἄλλως οὐκ εἰς Θεὸν ἡμαρτηκώς, οὐκ ἄνθρωπον ήδικηκώς, οὐ μέγα, οὐ μικρὸν ὅλως εὑρίσκεται. Αλλ' ὁ μὲν, ἐπὶ μόνῃ καὶ πρώτῃ τῶν ξύλων συλλογῇ ἀπαραίτητον δίδωσι τὴν δίκην, οὐδὲ μετανοίας τόπον εὑρών· προστάγματι γὰρ τοῦ Θεοῦ παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ παραχρῆμα λι θοβολεῖται· ὁ δὲ, ὅτι μόνον ὑφείλετό τι τῶν ἀναθεμά- των οὔπω εἰσενεχθέντων (66) εἰς τὴν συναγωγήν, οὐδὲ προσδεχθέντων ὑπὸ τῶν ἐπιτεταγμένων τὰ τοιαῦτα, αἴτιος ἀπωλείας οὖν αὐτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ γαμετῇ καὶ τέκνοις, πρὸς δὲ καὶ αὐτῇ τῇ σκηνῇ σὺν πᾶσι τοῖς ἰδίοις ἐγένετο. Εμελλε δὲ ἤδη καὶ πάντα τὸν λαὸν πυρὸς τρόπον ἐπινέμεσθαι τῆς ἁμαρ- τίας τὸ κακὸν, καὶ ταῦτα οὔτε εἰδότα τὸ γεγονὸς, οὐδὲ συνεγνωκότα τῷ ἁμαρτήσαντι, εἰ μὴ ταχέως ἐκ τῆς πτώσεως τῶν ἀναιρεθέντων ἀνδρῶν συνετρίβη μὲν ὁ λαὸς αἰσθόμενος τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ· ἔπεσε δὲ ἅμα τοῖς πρεσβυτέροις καταπασσάμενος χοῦν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ οὕτω διὰ κλήρου φωραθεὶς ὁ ἔνοχος τὴν εἰρημένην ἔδωκε δίκην. εἰκότως καὶ ἐπ' ἄλλοις ἁμαρτήμασιν, ἀφ᾽ ὧν καὶ ἐν τούτοις εάλωσαν· μόνων δὲ τούτων, ὡς χαλεπω τέρων καὶ θανάτου ἀξίων, ἐπιμνησθῆναι τὴν ἁγίαν Γραφήν. Αλλ' εἰ καὶ λίαν εἴη ὁ τοιοῦτος τολμηρός προστιθέναι τι καὶ ὑφαιρεῖν, μὴ καὶ Μαρίας ἄρα τῆς ἀδελφῆς Μωϋσέως κατηγορήσει (67) πλῆθος ἁμαρτημάτων, ἧς τὴν ἀρετὴν οὐδένα τῶν πιστῶν οἶμαι διαλανθάνειν; Αὕτη κατὰ Μωϋσέως ἐπειδὴ + σόντων, καὶ ὀλέθριον. ἐκεῖνο τοῦ. DE JUDICIO DEI. B bus, quæ silentio prætermisi, mihi clare et evi- denter persuasissem concordiam in tota simul Ec- clesia Dei necessariam esse, juxta Christi volunta- lem, in sancto Spiritu, contraque, contumaciamu quæ in Deum est, maxime si mutuo dissidio con- jungatur, periculosam esse et perniciosam (Qui enim, inquit, contumax est in Filium, non videbit vitam, sed ira Dei manebit super ipsum ("), illud consequens esse duxi, ut tandem expenderem quænam peccata veniam apud Deum obtinere possint, et ob quæ et ob qualia delicta fiat quis contumaciæ ju- dicio obnoxius. Relectis igitur Scripturis divinis, reperio in Veteri ac Novo Testamento, neque in multitudine neque in magnitudine peccatorum, sed in una tantummodo cujuscunque tandem præ- cepti violatione, contumaciam adversus Deum clare judicari, communemque sententiam a Deo ferri in omnem inobedientiam. Atque in Veteri qui- dem lego horrendum illum ipsius Achar exitum *ª, aut ejus qui Sabbato ligna collegerat historiam “ : quorum neuter unquam alias deprehenditur in Deum peccasse, aut homini ulli ulla in re sive ma- gna sive parva injuriam fecisse. Sed tamen alter quidem ob solam ac primam lignorum collectio- nem inevitabiles pœnas luit, ne pœnitentiæ qui- dem invento loco, quandoquidem Dei jussu con- festim a cuncto populo lapidibus obruitur : aller vero, quod solum sustulisset aliquid ex donariis et muneribus, iisque nondum in synagogam exporta- tis, necdum ab iis qui ad talia recipienda destina- bantur, assumptis, non sibi modo, sed uxori etiam et liberis exitii atque perniciei auctor fuit, præ- tereaque et ipsi tabernaculo una cum suis omni- bus. Jamque peccati vindicta ignis in modum po- pulum omnem populatura erat, idque cum neque rem nosset, neque peccanti conscius esset, nisi statim populus, qui divinam iram senserat, fuisset contritus ob interfectorum virorum cladem, et nisi Jesus Nave filius pulvere conspersus procidisset una cum senioribus, sicque reus per sortem de- prehensus, eas quas dixi poenas dedisset. A sint s. Cum ita demum ex his, et ex pluri- C D existimari merito posse, ipsos aliis etiam sceleribus Joan. XVII, 20. es Joan. III, 36. es Jos. vil, qui credituri sunt. Nec ita multo infra Reg. tertius et editio Ven. in margine videtur dicere Basilius: Necesse non esse peccata aut multa aut magna patrari, ut quis dicatur inob- fuisse obstrictos, ob quæ et in illis deprehensi sint : sed tamen sacram Scripturam de bis solis tanquam gravioribus morteque dignis mentionem fecisse. Sed præterquam quod valde audax est et temerarius quisquis sacris Scripturis adjicit aliquid aut de- mit, nunquid, quæso, et Mariam Moysis sororem, cujus virtutem nemini delium incognitam esse 19-24. ** Num. XV, sqq - sequens : sed satis esse, si vel unum præceptam violetur. 5. At fortasse dicet quispiam, de his quidem 5. Αλλ' ίσως ἐρεῖ τις υποπτεύεσθαι μὲν τούτους (63) Sic mss. et editi. At textus sacer πιστευ (64) Antiqui duo libri τοίνυν ἀναλαμβάνων. Hoc (65) Editio Paris. ἐκεῖνο τὸ ᾿Αχαρ. Libri veteres (66) Reg. primus et tertius οὔπω οὐδέ εἰσιν. (67) Reg. primus Μωσέως κατηγορήση.

ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων (63) διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἐν ὦσιν. Ἐπὶ τούτοις, καὶ πλείοσι τοῖς σεσιωπημένοις, οὕτω σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως αναγκαίαν μὲν εἶναι πλη- ροφορηθεὶς τὴν παρὰ πάσης ὁμοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκ κλησίας, κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, ἐν Πνεύματι ἁγίῳ συμφωνίαν, ἐπικίνδυνον δὲ καὶ ὀλεθρίαν ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαστάσει τὴν πρὸς Θεὸν ἀπείθειαν ('Ο γὰρ ἀπειθῶν, φησὶ, τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτὸν), ἐκεῖνο ἀκόλουθον ἡγησάμην ἐξετάσα: λοιπόν· ποῖα μὲν ἄρα συγγνώμην τῶν ἁμαρτημάτων ἔχειν δύ- καται παρὰ τῷ Θεῷ, πόσα δέ τις καὶ πηλίκα ἁμαρτήσας, ὑπεύθυνος γίνεται τῷ κρίματι τῆς ἀπειθείας. Εὑρίσκω τοίνυν, ἀναλαβὼν (64) τὰς θείας Γραφάς, ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ, οὔτε ἐν τῷ πλήθει τῶν ἁμαρτανομένων, οὔτε ἐν τῷ μεγέθει τῶν ἁμαρτημάτων, ἐν μόνῃ δὲ τῇ παραβάσει ούτι- νοσοῦν προστάγματος, σαφῶς κρινομένην τὴν πρὸς Θεὸν ἀπείθειαν, καὶ κοινὸν κατὰ πάσης παρακοῆς τοῦ Θεοῦ τὸ κρῖμα· ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο τοῦ ᾿Αχαρ (65) ἀναγινώσκων τέλος, ἢ τὴν κατὰ τὸν ἐν Σαββάτῳ ξύλα συλλέξαντα ἱστορίαν, ὧν ἑκάτερος οὐδὲν οὐδεπώποτε ἄλλως οὐκ εἰς Θεὸν ἡμαρτηκώς, οὐκ ἄνθρωπον ήδικηκώς, οὐ μέγα, οὐ μικρὸν ὅλως εὑρίσκεται. Αλλ' ὁ μὲν, ἐπὶ μόνῃ καὶ πρώτῃ τῶν ξύλων συλλογῇ ἀπαραίτητον δίδωσι τὴν δίκην, οὐδὲ μετανοίας τόπον εὑρών· προστάγματι γὰρ τοῦ Θεοῦ παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ παραχρῆμα λι θοβολεῖται· ὁ δὲ, ὅτι μόνον ὑφείλετό τι τῶν ἀναθεμά- των οὔπω εἰσενεχθέντων (66) εἰς τὴν συναγωγήν, οὐδὲ προσδεχθέντων ὑπὸ τῶν ἐπιτεταγμένων τὰ τοιαῦτα, αἴτιος ἀπωλείας οὖν αὐτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ γαμετῇ καὶ τέκνοις, πρὸς δὲ καὶ αὐτῇ τῇ σκηνῇ σὺν πᾶσι τοῖς ἰδίοις ἐγένετο. Εμελλε δὲ ἤδη καὶ πάντα τὸν λαὸν πυρὸς τρόπον ἐπινέμεσθαι τῆς ἁμαρ- τίας τὸ κακὸν, καὶ ταῦτα οὔτε εἰδότα τὸ γεγονὸς, οὐδὲ συνεγνωκότα τῷ ἁμαρτήσαντι, εἰ μὴ ταχέως ἐκ τῆς πτώσεως τῶν ἀναιρεθέντων ἀνδρῶν συνετρίβη μὲν ὁ λαὸς αἰσθόμενος τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ· ἔπεσε δὲ ἅμα τοῖς πρεσβυτέροις καταπασσάμενος χοῦν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ οὕτω διὰ κλήρου φωραθεὶς ὁ ἔνοχος τὴν εἰρημένην ἔδωκε δίκην. εἰκότως καὶ ἐπ' ἄλλοις ἁμαρτήμασιν, ἀφ᾽ ὧν καὶ ἐν τούτοις εάλωσαν· μόνων δὲ τούτων, ὡς χαλεπω τέρων καὶ θανάτου ἀξίων, ἐπιμνησθῆναι τὴν ἁγίαν Γραφήν. Αλλ' εἰ καὶ λίαν εἴη ὁ τοιοῦτος τολμηρός προστιθέναι τι καὶ ὑφαιρεῖν, μὴ καὶ Μαρίας ἄρα τῆς ἀδελφῆς Μωϋσέως κατηγορήσει (67) πλῆθος ἁμαρτημάτων, ἧς τὴν ἀρετὴν οὐδένα τῶν πιστῶν οἶμαι διαλανθάνειν; Αὕτη κατὰ Μωϋσέως ἐπειδὴ + σόντων, καὶ ὀλέθριον. ἐκεῖνο τοῦ. DE JUDICIO DEI. B bus, quæ silentio prætermisi, mihi clare et evi- denter persuasissem concordiam in tota simul Ec- clesia Dei necessariam esse, juxta Christi volunta- lem, in sancto Spiritu, contraque, contumaciamu quæ in Deum est, maxime si mutuo dissidio con- jungatur, periculosam esse et perniciosam (Qui enim, inquit, contumax est in Filium, non videbit vitam, sed ira Dei manebit super ipsum ("), illud consequens esse duxi, ut tandem expenderem quænam peccata veniam apud Deum obtinere possint, et ob quæ et ob qualia delicta fiat quis contumaciæ ju- dicio obnoxius. Relectis igitur Scripturis divinis, reperio in Veteri ac Novo Testamento, neque in multitudine neque in magnitudine peccatorum, sed in una tantummodo cujuscunque tandem præ- cepti violatione, contumaciam adversus Deum clare judicari, communemque sententiam a Deo ferri in omnem inobedientiam. Atque in Veteri qui- dem lego horrendum illum ipsius Achar exitum *ª, aut ejus qui Sabbato ligna collegerat historiam “ : quorum neuter unquam alias deprehenditur in Deum peccasse, aut homini ulli ulla in re sive ma- gna sive parva injuriam fecisse. Sed tamen alter quidem ob solam ac primam lignorum collectio- nem inevitabiles pœnas luit, ne pœnitentiæ qui- dem invento loco, quandoquidem Dei jussu con- festim a cuncto populo lapidibus obruitur : aller vero, quod solum sustulisset aliquid ex donariis et muneribus, iisque nondum in synagogam exporta- tis, necdum ab iis qui ad talia recipienda destina- bantur, assumptis, non sibi modo, sed uxori etiam et liberis exitii atque perniciei auctor fuit, præ- tereaque et ipsi tabernaculo una cum suis omni- bus. Jamque peccati vindicta ignis in modum po- pulum omnem populatura erat, idque cum neque rem nosset, neque peccanti conscius esset, nisi statim populus, qui divinam iram senserat, fuisset contritus ob interfectorum virorum cladem, et nisi Jesus Nave filius pulvere conspersus procidisset una cum senioribus, sicque reus per sortem de- prehensus, eas quas dixi poenas dedisset. A sint s. Cum ita demum ex his, et ex pluri- C D existimari merito posse, ipsos aliis etiam sceleribus Joan. XVII, 20. es Joan. III, 36. es Jos. vil, qui credituri sunt. Nec ita multo infra Reg. tertius et editio Ven. in margine videtur dicere Basilius: Necesse non esse peccata aut multa aut magna patrari, ut quis dicatur inob- fuisse obstrictos, ob quæ et in illis deprehensi sint : sed tamen sacram Scripturam de bis solis tanquam gravioribus morteque dignis mentionem fecisse. Sed præterquam quod valde audax est et temerarius quisquis sacris Scripturis adjicit aliquid aut de- mit, nunquid, quæso, et Mariam Moysis sororem, cujus virtutem nemini delium incognitam esse 19-24. ** Num. XV, sqq - sequens : sed satis esse, si vel unum præceptam violetur. 5. At fortasse dicet quispiam, de his quidem 5. Αλλ' ίσως ἐρεῖ τις υποπτεύεσθαι μὲν τούτους (63) Sic mss. et editi. At textus sacer πιστευ (64) Antiqui duo libri τοίνυν ἀναλαμβάνων. Hoc (65) Editio Paris. ἐκεῖνο τὸ ᾿Αχαρ. Libri veteres (66) Reg. primus et tertius οὔπω οὐδέ εἰσιν. (67) Reg. primus Μωσέως κατηγορήση.

Α εἶπέ τι μονον ἐν καταγνώσεως μέρει, καὶ τοῦτο τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ἀρκούσης ἐπὶ τοῦ παρόντος Εt ἀληθὲς (Γυναῖκα γὰρ, φησίν, Αιθιόπισσαν έλαβεν ἑαυτῷ), τοσαύτης επειράθη τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ Θεοῦ, ὡς μηδὲ αὐτοῦ Μωϋσέως ἱκετεύοντος συγχωρη θῆναι αὐτῇ τῆς ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. Αὐτὸν τοί- νυν (68) ὅταν ἴδω Μωϋσέα, τὸν τοῦ Θεοῦ θεράποντα, τὸν μέγαν ἐκεῖνον, τὸν τοσαύτης μὲν καὶ τηλικαύτης ἀξιωθέντα τιμῆς παρὰ Θεοῦ, οὕτω δὲ πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ μαρτυρηθέντα, ὡς ἀκοῦσα:· Οἶδα σε παρὰ πάντας, καὶ εἴρηκας χάριν ἐνώπιόν μου· τοῦτον ὅταν ἴδω ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας οὐδενὸς ἕνε κεν ἑτέρου, ἢ ἵνα μόνον εἴπῃ τῷ λαῷ γογγύζοντι διὰ ἀπορίαν ὕδατος, Μὴ ἐκ ταύτης τῆς πέτρας ἐξάξομεν (69) ὑμῖν ὕδωρ; τούτου μόνου ἕνεκεν εὐθὺς ἀπειλὴν δεχόμενον, εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπο αγγελίας οὐκ εἰσελεύσεσθαι, ἥτις ἦν τότε τῶν πρὸς Ἰουδαίους ἐπαγγελιῶν τὸ κεφάλαιον· ὅταν ἴδω του τον παρακαλοῦντα, καὶ μὴ συγχωρούμενον· ὅταν ἴδω μηδεμιᾶς συγγνώμης διὰ τὰ τοσαῦτα κατορ θώματα ἐπὶ τῷ βραχεῖ ἐκείνῳ βήματι καταξιούμε νον, ὄντως μὲν ὁρῶ Θεοῦ ἀποτομίαν, κατὰ τὸν ᾿Από στολον, ὄντως δὲ ἐκεῖνο ἀληθὲς εἶναι πείθομαι τό Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρ τωλὸς ποῦ φανεῖται; Καὶ τί ταῦτα λέγω, Εκείνης ὅταν ἀκούσω τῆς φοβερᾶς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, ἣν καὶ κατὰ (70) τοῦ μίαν ἐντολὴν ἐπ' ἀγνοίᾳ παρα βεβηκότος αποφαίνεται, οὐκ ἔχω πῶς ἐπαξίως του βηθῶ τῆς ὀργῆς τὸ μέγεθος. Γέγραπται γάρ· Καὶ ψυχὴ ἐὰν ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ μίαν ἀπὸ πας σῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ὧν οὐ δεῖ ποιεῖν, καὶ οὐκ ἔγνω, καὶ πλημμελήσῃ, καὶ λάβῃ τὴν ἁμαρ τίαν, οἴσει (71) κριὸν ἄμωμον ἐκ τῶν προβάτων, τιμῆς ἀργυρίου, εἰς πλημμέλειαν πρὸς τὸν ἱερέα. Καὶ ἐξιλάσεται περὶ αὐτοῦ ὁ ἱερεὺς, περὶ τῆς ἀγνοίας αὐτοῦ, ἧς ἠγνόησε, καὶ αὐτὸς οὐκ ᾔδει καὶ ἀφεθήσεται αὐτῷ. Ἐπλημμέλησε γὰρ πλημ μέλειαν ἔναντι Κυρίου. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ ἄγνοιαν οὕτως ἀπαραίτητον τὸ κρῖμα, καὶ ὑπὲρ τῆς καθάρ σεως ἡ θυσία αναγκαία, ἣν καὶ ὁ δίκαιος Ἰὼβ μας τυρείται προσφέρειν ὑπὲρ τῶν υἱῶν, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ἐν γνώσει ἁμαρτανόντων, ἢ τῶν τούτοις ἐφησυχαζόντων; Καὶ ἵνα μὴ δόξωμεν στοχασμοῖς αὐτὸ μόνον εἰκόσιν ἀναλογίζεσθαι τὴν κατὰ τούτων ἀγανάκτησιν, αὐτῆς πάλιν ἀναγκαῖον μνημονεῦσαι ν, • καὶ διὰ μιᾶς ἱστορίας παραστῆσαι τὸ κρῖμα τῶν τοιούτων. Καὶ υἱεὶ, φησὶν, Ἠλεί τοῦ ἱερέως, υἱοὶ λοιμοί. Τούτοις δὲ τοιούτοις οὖσιν, ὅτι μὴ ἐπεξῆλθε σφοδρότερον ὁ πατὴρ, τοιαύτην εκίνησεν ὀργὴν τῇ μακροθυμίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὥστε, ἐπαναστάντων τῶν ἀλλοφύλων, τοὺς μὲν υἱοὺς αὐτοῦ ἐκείνοις ἀναιρεθή- ναι κατὰ τὸν πόλεμον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ, ἡττηθῆναι δὲ σε αὐτὸν τοῦτον. καὶ οἴσῃ. γὰρ πλημμελήσει έναντι. πλημμέλειαν. πλημμελεία. S. BASILII MAGNI arbitror, de multitudine peccatorum accusabit? B Hæc cum solum aliquid contra Moysem impro- bandio dixisset, idque ipsum vere (Uxorem enim, inquit, Ethiopissam sibi adjunxit "), tantam ex- perta est Dei indignationem, ut ne ipso quidem Moyse precante peccati pœna sibi remitteretur. Cum video ipsum Moysen, Dei famulum, magnum illum virum, tot ac tantis honoribus a Deo insignitum, et sæpe ipsius testimonio ita comprobatum, ut audierit: Novi te præ omnibus, et invenisti gra- tiam coram me *6: cum igitur hunc video in con- tradictionis aqua ob nullam aliam rem, nisi quod tantummodo populo ob aquæ penuriam murmu- ranti dixerat: Num ex hac petra educemus vobis aquam “ ? hac sola de causa eam comminationem statim sibi ascivisse, fore ut non ingrederetur in terram promissionis, quæ omnium, quæ Judæis promissa fuerant, tunc summa erat: cum video hunc rogantem, et veniam non obtinentem: cum video pauca illa verba in causa fuisse, cur tot ac tanta recte facta veniam non meruerint, ut plane, juxta Apostolum, severitatem Dei cerno, ita persuadeo mihi plane verum esse illud: Si justus vix salvus efficitur, impius et peccator ubi parebit "? Et quid hæc commemoro? Cum horrendam illam Dei sententiam audio, quæ in eum etiam qui ex ignorantia præceptum unum violat, pronuntiata est, non habeo quomodo pro merito illius magni- tudinem extimescam. Scriptum est enim : Et anima si peccaverit et fecerit unum ex omnibus præceptis Domini, quæ non oportet fieri, et non agnoverit, et deliquerit, et acceperit peccatum, afferet arieten immaculatum de ovibus pretio argenti ob delictum ad sacerdotem. Et exorabil pro eo sacerdos propter ejus ignorantiam, quam ignoravit, et ipse non scivil, et remittetur illi. Deliquit enim delictum coram Do- mino so. Quod si adversus delicta quæ ex ignoran- tia committuntur, judicium profertur tam severum, ad eaque expianda necessarium est sacrificium, quod et justus Job pro filiis obtulisse se testa- tur ”, ecquid dixerit quis de iis qui scientes delinquunt, aut de his qui, dum illi peccant, silen- tium agunt? Et ne indignationem, quæ contra istiusmodi homines commovetur, ex solis conje- cturis verisimilibus colligere videamur, rursus D divinæ Scripturæ necesse est meminisse, cum vel unius historiæ narratione talium judicium ob ocu- los ponere possit. filii, inquit, Heli sacerdotis, filii pestilentes s. Cum autem tales essent, propter- ea quod pater in hos vehementius non inveheretur, tanta ira Dei lenitatem incendit, ut, alienigenis irruptionem facientibus, illi ipsi ejus filii una die C Petr. 1, 18. Levit. Num. xu, 1. ** Exod. xxx, 12. Num. xx, 10. * Rom. xt, 22. 17-19. job 1, 5. I Reg. 11, 12. vocula dé manu recentiori adjecta est. Reg. tertius apud LXX. Reg. primus Nec ita multo post Regii primus et tertius Editio Paris. et Reg. secundus Apud LXX (68) Idemn codex ἐπιτίμιον. Αὐτὸν δὲ τοῦτον· sed (69) Reg. primus πέτρας ἐξάξω, educam. (70) Uterque Combef. ἣν κατά. (71) Reg. tertius καὶ οἴσει, et ita quoque legitur

Α εἶπέ τι μονον ἐν καταγνώσεως μέρει, καὶ τοῦτο τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ἀρκούσης ἐπὶ τοῦ παρόντος Εt ἀληθὲς (Γυναῖκα γὰρ, φησίν, Αιθιόπισσαν έλαβεν ἑαυτῷ), τοσαύτης επειράθη τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ Θεοῦ, ὡς μηδὲ αὐτοῦ Μωϋσέως ἱκετεύοντος συγχωρη θῆναι αὐτῇ τῆς ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. Αὐτὸν τοί- νυν (68) ὅταν ἴδω Μωϋσέα, τὸν τοῦ Θεοῦ θεράποντα, τὸν μέγαν ἐκεῖνον, τὸν τοσαύτης μὲν καὶ τηλικαύτης ἀξιωθέντα τιμῆς παρὰ Θεοῦ, οὕτω δὲ πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ μαρτυρηθέντα, ὡς ἀκοῦσα:· Οἶδα σε παρὰ πάντας, καὶ εἴρηκας χάριν ἐνώπιόν μου· τοῦτον ὅταν ἴδω ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας οὐδενὸς ἕνε κεν ἑτέρου, ἢ ἵνα μόνον εἴπῃ τῷ λαῷ γογγύζοντι διὰ ἀπορίαν ὕδατος, Μὴ ἐκ ταύτης τῆς πέτρας ἐξάξομεν (69) ὑμῖν ὕδωρ; τούτου μόνου ἕνεκεν εὐθὺς ἀπειλὴν δεχόμενον, εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπο αγγελίας οὐκ εἰσελεύσεσθαι, ἥτις ἦν τότε τῶν πρὸς Ἰουδαίους ἐπαγγελιῶν τὸ κεφάλαιον· ὅταν ἴδω του τον παρακαλοῦντα, καὶ μὴ συγχωρούμενον· ὅταν ἴδω μηδεμιᾶς συγγνώμης διὰ τὰ τοσαῦτα κατορ θώματα ἐπὶ τῷ βραχεῖ ἐκείνῳ βήματι καταξιούμε νον, ὄντως μὲν ὁρῶ Θεοῦ ἀποτομίαν, κατὰ τὸν ᾿Από στολον, ὄντως δὲ ἐκεῖνο ἀληθὲς εἶναι πείθομαι τό Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρ τωλὸς ποῦ φανεῖται; Καὶ τί ταῦτα λέγω, Εκείνης ὅταν ἀκούσω τῆς φοβερᾶς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, ἣν καὶ κατὰ (70) τοῦ μίαν ἐντολὴν ἐπ' ἀγνοίᾳ παρα βεβηκότος αποφαίνεται, οὐκ ἔχω πῶς ἐπαξίως του βηθῶ τῆς ὀργῆς τὸ μέγεθος. Γέγραπται γάρ· Καὶ ψυχὴ ἐὰν ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ μίαν ἀπὸ πας σῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ὧν οὐ δεῖ ποιεῖν, καὶ οὐκ ἔγνω, καὶ πλημμελήσῃ, καὶ λάβῃ τὴν ἁμαρ τίαν, οἴσει (71) κριὸν ἄμωμον ἐκ τῶν προβάτων, τιμῆς ἀργυρίου, εἰς πλημμέλειαν πρὸς τὸν ἱερέα. Καὶ ἐξιλάσεται περὶ αὐτοῦ ὁ ἱερεὺς, περὶ τῆς ἀγνοίας αὐτοῦ, ἧς ἠγνόησε, καὶ αὐτὸς οὐκ ᾔδει καὶ ἀφεθήσεται αὐτῷ. Ἐπλημμέλησε γὰρ πλημ μέλειαν ἔναντι Κυρίου. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ ἄγνοιαν οὕτως ἀπαραίτητον τὸ κρῖμα, καὶ ὑπὲρ τῆς καθάρ σεως ἡ θυσία αναγκαία, ἣν καὶ ὁ δίκαιος Ἰὼβ μας τυρείται προσφέρειν ὑπὲρ τῶν υἱῶν, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ἐν γνώσει ἁμαρτανόντων, ἢ τῶν τούτοις ἐφησυχαζόντων; Καὶ ἵνα μὴ δόξωμεν στοχασμοῖς αὐτὸ μόνον εἰκόσιν ἀναλογίζεσθαι τὴν κατὰ τούτων ἀγανάκτησιν, αὐτῆς πάλιν ἀναγκαῖον μνημονεῦσαι ν, • καὶ διὰ μιᾶς ἱστορίας παραστῆσαι τὸ κρῖμα τῶν τοιούτων. Καὶ υἱεὶ, φησὶν, Ἠλεί τοῦ ἱερέως, υἱοὶ λοιμοί. Τούτοις δὲ τοιούτοις οὖσιν, ὅτι μὴ ἐπεξῆλθε σφοδρότερον ὁ πατὴρ, τοιαύτην εκίνησεν ὀργὴν τῇ μακροθυμίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὥστε, ἐπαναστάντων τῶν ἀλλοφύλων, τοὺς μὲν υἱοὺς αὐτοῦ ἐκείνοις ἀναιρεθή- ναι κατὰ τὸν πόλεμον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ, ἡττηθῆναι δὲ σε αὐτὸν τοῦτον. καὶ οἴσῃ. γὰρ πλημμελήσει έναντι. πλημμέλειαν. πλημμελεία. S. BASILII MAGNI arbitror, de multitudine peccatorum accusabit? B Hæc cum solum aliquid contra Moysem impro- bandio dixisset, idque ipsum vere (Uxorem enim, inquit, Ethiopissam sibi adjunxit "), tantam ex- perta est Dei indignationem, ut ne ipso quidem Moyse precante peccati pœna sibi remitteretur. Cum video ipsum Moysen, Dei famulum, magnum illum virum, tot ac tantis honoribus a Deo insignitum, et sæpe ipsius testimonio ita comprobatum, ut audierit: Novi te præ omnibus, et invenisti gra- tiam coram me *6: cum igitur hunc video in con- tradictionis aqua ob nullam aliam rem, nisi quod tantummodo populo ob aquæ penuriam murmu- ranti dixerat: Num ex hac petra educemus vobis aquam “ ? hac sola de causa eam comminationem statim sibi ascivisse, fore ut non ingrederetur in terram promissionis, quæ omnium, quæ Judæis promissa fuerant, tunc summa erat: cum video hunc rogantem, et veniam non obtinentem: cum video pauca illa verba in causa fuisse, cur tot ac tanta recte facta veniam non meruerint, ut plane, juxta Apostolum, severitatem Dei cerno, ita persuadeo mihi plane verum esse illud: Si justus vix salvus efficitur, impius et peccator ubi parebit "? Et quid hæc commemoro? Cum horrendam illam Dei sententiam audio, quæ in eum etiam qui ex ignorantia præceptum unum violat, pronuntiata est, non habeo quomodo pro merito illius magni- tudinem extimescam. Scriptum est enim : Et anima si peccaverit et fecerit unum ex omnibus præceptis Domini, quæ non oportet fieri, et non agnoverit, et deliquerit, et acceperit peccatum, afferet arieten immaculatum de ovibus pretio argenti ob delictum ad sacerdotem. Et exorabil pro eo sacerdos propter ejus ignorantiam, quam ignoravit, et ipse non scivil, et remittetur illi. Deliquit enim delictum coram Do- mino so. Quod si adversus delicta quæ ex ignoran- tia committuntur, judicium profertur tam severum, ad eaque expianda necessarium est sacrificium, quod et justus Job pro filiis obtulisse se testa- tur ”, ecquid dixerit quis de iis qui scientes delinquunt, aut de his qui, dum illi peccant, silen- tium agunt? Et ne indignationem, quæ contra istiusmodi homines commovetur, ex solis conje- cturis verisimilibus colligere videamur, rursus D divinæ Scripturæ necesse est meminisse, cum vel unius historiæ narratione talium judicium ob ocu- los ponere possit. filii, inquit, Heli sacerdotis, filii pestilentes s. Cum autem tales essent, propter- ea quod pater in hos vehementius non inveheretur, tanta ira Dei lenitatem incendit, ut, alienigenis irruptionem facientibus, illi ipsi ejus filii una die C Petr. 1, 18. Levit. Num. xu, 1. ** Exod. xxx, 12. Num. xx, 10. * Rom. xt, 22. 17-19. job 1, 5. I Reg. 11, 12. vocula dé manu recentiori adjecta est. Reg. tertius apud LXX. Reg. primus Nec ita multo post Regii primus et tertius Editio Paris. et Reg. secundus Apud LXX (68) Idemn codex ἐπιτίμιον. Αὐτὸν δὲ τοῦτον· sed (69) Reg. primus πέτρας ἐξάξω, educam. (70) Uterque Combef. ἣν κατά. (71) Reg. tertius καὶ οἴσει, et ita quoque legitur

Α εἶπέ τι μονον ἐν καταγνώσεως μέρει, καὶ τοῦτο τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ἀρκούσης ἐπὶ τοῦ παρόντος Εt ἀληθὲς (Γυναῖκα γὰρ, φησίν, Αιθιόπισσαν έλαβεν ἑαυτῷ), τοσαύτης επειράθη τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ Θεοῦ, ὡς μηδὲ αὐτοῦ Μωϋσέως ἱκετεύοντος συγχωρη θῆναι αὐτῇ τῆς ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. Αὐτὸν τοί- νυν (68) ὅταν ἴδω Μωϋσέα, τὸν τοῦ Θεοῦ θεράποντα, τὸν μέγαν ἐκεῖνον, τὸν τοσαύτης μὲν καὶ τηλικαύτης ἀξιωθέντα τιμῆς παρὰ Θεοῦ, οὕτω δὲ πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ μαρτυρηθέντα, ὡς ἀκοῦσα:· Οἶδα σε παρὰ πάντας, καὶ εἴρηκας χάριν ἐνώπιόν μου· τοῦτον ὅταν ἴδω ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας οὐδενὸς ἕνε κεν ἑτέρου, ἢ ἵνα μόνον εἴπῃ τῷ λαῷ γογγύζοντι διὰ ἀπορίαν ὕδατος, Μὴ ἐκ ταύτης τῆς πέτρας ἐξάξομεν (69) ὑμῖν ὕδωρ; τούτου μόνου ἕνεκεν εὐθὺς ἀπειλὴν δεχόμενον, εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπο αγγελίας οὐκ εἰσελεύσεσθαι, ἥτις ἦν τότε τῶν πρὸς Ἰουδαίους ἐπαγγελιῶν τὸ κεφάλαιον· ὅταν ἴδω του τον παρακαλοῦντα, καὶ μὴ συγχωρούμενον· ὅταν ἴδω μηδεμιᾶς συγγνώμης διὰ τὰ τοσαῦτα κατορ θώματα ἐπὶ τῷ βραχεῖ ἐκείνῳ βήματι καταξιούμε νον, ὄντως μὲν ὁρῶ Θεοῦ ἀποτομίαν, κατὰ τὸν ᾿Από στολον, ὄντως δὲ ἐκεῖνο ἀληθὲς εἶναι πείθομαι τό Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρ τωλὸς ποῦ φανεῖται; Καὶ τί ταῦτα λέγω, Εκείνης ὅταν ἀκούσω τῆς φοβερᾶς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, ἣν καὶ κατὰ (70) τοῦ μίαν ἐντολὴν ἐπ' ἀγνοίᾳ παρα βεβηκότος αποφαίνεται, οὐκ ἔχω πῶς ἐπαξίως του βηθῶ τῆς ὀργῆς τὸ μέγεθος. Γέγραπται γάρ· Καὶ ψυχὴ ἐὰν ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ μίαν ἀπὸ πας σῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ὧν οὐ δεῖ ποιεῖν, καὶ οὐκ ἔγνω, καὶ πλημμελήσῃ, καὶ λάβῃ τὴν ἁμαρ τίαν, οἴσει (71) κριὸν ἄμωμον ἐκ τῶν προβάτων, τιμῆς ἀργυρίου, εἰς πλημμέλειαν πρὸς τὸν ἱερέα. Καὶ ἐξιλάσεται περὶ αὐτοῦ ὁ ἱερεὺς, περὶ τῆς ἀγνοίας αὐτοῦ, ἧς ἠγνόησε, καὶ αὐτὸς οὐκ ᾔδει καὶ ἀφεθήσεται αὐτῷ. Ἐπλημμέλησε γὰρ πλημ μέλειαν ἔναντι Κυρίου. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ ἄγνοιαν οὕτως ἀπαραίτητον τὸ κρῖμα, καὶ ὑπὲρ τῆς καθάρ σεως ἡ θυσία αναγκαία, ἣν καὶ ὁ δίκαιος Ἰὼβ μας τυρείται προσφέρειν ὑπὲρ τῶν υἱῶν, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ἐν γνώσει ἁμαρτανόντων, ἢ τῶν τούτοις ἐφησυχαζόντων; Καὶ ἵνα μὴ δόξωμεν στοχασμοῖς αὐτὸ μόνον εἰκόσιν ἀναλογίζεσθαι τὴν κατὰ τούτων ἀγανάκτησιν, αὐτῆς πάλιν ἀναγκαῖον μνημονεῦσαι ν, • καὶ διὰ μιᾶς ἱστορίας παραστῆσαι τὸ κρῖμα τῶν τοιούτων. Καὶ υἱεὶ, φησὶν, Ἠλεί τοῦ ἱερέως, υἱοὶ λοιμοί. Τούτοις δὲ τοιούτοις οὖσιν, ὅτι μὴ ἐπεξῆλθε σφοδρότερον ὁ πατὴρ, τοιαύτην εκίνησεν ὀργὴν τῇ μακροθυμίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὥστε, ἐπαναστάντων τῶν ἀλλοφύλων, τοὺς μὲν υἱοὺς αὐτοῦ ἐκείνοις ἀναιρεθή- ναι κατὰ τὸν πόλεμον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ, ἡττηθῆναι δὲ σε αὐτὸν τοῦτον. καὶ οἴσῃ. γὰρ πλημμελήσει έναντι. πλημμέλειαν. πλημμελεία. S. BASILII MAGNI arbitror, de multitudine peccatorum accusabit? B Hæc cum solum aliquid contra Moysem impro- bandio dixisset, idque ipsum vere (Uxorem enim, inquit, Ethiopissam sibi adjunxit "), tantam ex- perta est Dei indignationem, ut ne ipso quidem Moyse precante peccati pœna sibi remitteretur. Cum video ipsum Moysen, Dei famulum, magnum illum virum, tot ac tantis honoribus a Deo insignitum, et sæpe ipsius testimonio ita comprobatum, ut audierit: Novi te præ omnibus, et invenisti gra- tiam coram me *6: cum igitur hunc video in con- tradictionis aqua ob nullam aliam rem, nisi quod tantummodo populo ob aquæ penuriam murmu- ranti dixerat: Num ex hac petra educemus vobis aquam “ ? hac sola de causa eam comminationem statim sibi ascivisse, fore ut non ingrederetur in terram promissionis, quæ omnium, quæ Judæis promissa fuerant, tunc summa erat: cum video hunc rogantem, et veniam non obtinentem: cum video pauca illa verba in causa fuisse, cur tot ac tanta recte facta veniam non meruerint, ut plane, juxta Apostolum, severitatem Dei cerno, ita persuadeo mihi plane verum esse illud: Si justus vix salvus efficitur, impius et peccator ubi parebit "? Et quid hæc commemoro? Cum horrendam illam Dei sententiam audio, quæ in eum etiam qui ex ignorantia præceptum unum violat, pronuntiata est, non habeo quomodo pro merito illius magni- tudinem extimescam. Scriptum est enim : Et anima si peccaverit et fecerit unum ex omnibus præceptis Domini, quæ non oportet fieri, et non agnoverit, et deliquerit, et acceperit peccatum, afferet arieten immaculatum de ovibus pretio argenti ob delictum ad sacerdotem. Et exorabil pro eo sacerdos propter ejus ignorantiam, quam ignoravit, et ipse non scivil, et remittetur illi. Deliquit enim delictum coram Do- mino so. Quod si adversus delicta quæ ex ignoran- tia committuntur, judicium profertur tam severum, ad eaque expianda necessarium est sacrificium, quod et justus Job pro filiis obtulisse se testa- tur ”, ecquid dixerit quis de iis qui scientes delinquunt, aut de his qui, dum illi peccant, silen- tium agunt? Et ne indignationem, quæ contra istiusmodi homines commovetur, ex solis conje- cturis verisimilibus colligere videamur, rursus D divinæ Scripturæ necesse est meminisse, cum vel unius historiæ narratione talium judicium ob ocu- los ponere possit. filii, inquit, Heli sacerdotis, filii pestilentes s. Cum autem tales essent, propter- ea quod pater in hos vehementius non inveheretur, tanta ira Dei lenitatem incendit, ut, alienigenis irruptionem facientibus, illi ipsi ejus filii una die C Petr. 1, 18. Levit. Num. xu, 1. ** Exod. xxx, 12. Num. xx, 10. * Rom. xt, 22. 17-19. job 1, 5. I Reg. 11, 12. vocula dé manu recentiori adjecta est. Reg. tertius apud LXX. Reg. primus Nec ita multo post Regii primus et tertius Editio Paris. et Reg. secundus Apud LXX (68) Idemn codex ἐπιτίμιον. Αὐτὸν δὲ τοῦτον· sed (69) Reg. primus πέτρας ἐξάξω, educam. (70) Uterque Combef. ἣν κατά. (71) Reg. tertius καὶ οἴσει, et ita quoque legitur

Α εἶπέ τι μονον ἐν καταγνώσεως μέρει, καὶ τοῦτο τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ἀρκούσης ἐπὶ τοῦ παρόντος Εt ἀληθὲς (Γυναῖκα γὰρ, φησίν, Αιθιόπισσαν έλαβεν ἑαυτῷ), τοσαύτης επειράθη τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ Θεοῦ, ὡς μηδὲ αὐτοῦ Μωϋσέως ἱκετεύοντος συγχωρη θῆναι αὐτῇ τῆς ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. Αὐτὸν τοί- νυν (68) ὅταν ἴδω Μωϋσέα, τὸν τοῦ Θεοῦ θεράποντα, τὸν μέγαν ἐκεῖνον, τὸν τοσαύτης μὲν καὶ τηλικαύτης ἀξιωθέντα τιμῆς παρὰ Θεοῦ, οὕτω δὲ πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ μαρτυρηθέντα, ὡς ἀκοῦσα:· Οἶδα σε παρὰ πάντας, καὶ εἴρηκας χάριν ἐνώπιόν μου· τοῦτον ὅταν ἴδω ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας οὐδενὸς ἕνε κεν ἑτέρου, ἢ ἵνα μόνον εἴπῃ τῷ λαῷ γογγύζοντι διὰ ἀπορίαν ὕδατος, Μὴ ἐκ ταύτης τῆς πέτρας ἐξάξομεν (69) ὑμῖν ὕδωρ; τούτου μόνου ἕνεκεν εὐθὺς ἀπειλὴν δεχόμενον, εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπο αγγελίας οὐκ εἰσελεύσεσθαι, ἥτις ἦν τότε τῶν πρὸς Ἰουδαίους ἐπαγγελιῶν τὸ κεφάλαιον· ὅταν ἴδω του τον παρακαλοῦντα, καὶ μὴ συγχωρούμενον· ὅταν ἴδω μηδεμιᾶς συγγνώμης διὰ τὰ τοσαῦτα κατορ θώματα ἐπὶ τῷ βραχεῖ ἐκείνῳ βήματι καταξιούμε νον, ὄντως μὲν ὁρῶ Θεοῦ ἀποτομίαν, κατὰ τὸν ᾿Από στολον, ὄντως δὲ ἐκεῖνο ἀληθὲς εἶναι πείθομαι τό Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρ τωλὸς ποῦ φανεῖται; Καὶ τί ταῦτα λέγω, Εκείνης ὅταν ἀκούσω τῆς φοβερᾶς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, ἣν καὶ κατὰ (70) τοῦ μίαν ἐντολὴν ἐπ' ἀγνοίᾳ παρα βεβηκότος αποφαίνεται, οὐκ ἔχω πῶς ἐπαξίως του βηθῶ τῆς ὀργῆς τὸ μέγεθος. Γέγραπται γάρ· Καὶ ψυχὴ ἐὰν ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ μίαν ἀπὸ πας σῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ὧν οὐ δεῖ ποιεῖν, καὶ οὐκ ἔγνω, καὶ πλημμελήσῃ, καὶ λάβῃ τὴν ἁμαρ τίαν, οἴσει (71) κριὸν ἄμωμον ἐκ τῶν προβάτων, τιμῆς ἀργυρίου, εἰς πλημμέλειαν πρὸς τὸν ἱερέα. Καὶ ἐξιλάσεται περὶ αὐτοῦ ὁ ἱερεὺς, περὶ τῆς ἀγνοίας αὐτοῦ, ἧς ἠγνόησε, καὶ αὐτὸς οὐκ ᾔδει καὶ ἀφεθήσεται αὐτῷ. Ἐπλημμέλησε γὰρ πλημ μέλειαν ἔναντι Κυρίου. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ ἄγνοιαν οὕτως ἀπαραίτητον τὸ κρῖμα, καὶ ὑπὲρ τῆς καθάρ σεως ἡ θυσία αναγκαία, ἣν καὶ ὁ δίκαιος Ἰὼβ μας τυρείται προσφέρειν ὑπὲρ τῶν υἱῶν, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ἐν γνώσει ἁμαρτανόντων, ἢ τῶν τούτοις ἐφησυχαζόντων; Καὶ ἵνα μὴ δόξωμεν στοχασμοῖς αὐτὸ μόνον εἰκόσιν ἀναλογίζεσθαι τὴν κατὰ τούτων ἀγανάκτησιν, αὐτῆς πάλιν ἀναγκαῖον μνημονεῦσαι ν, • καὶ διὰ μιᾶς ἱστορίας παραστῆσαι τὸ κρῖμα τῶν τοιούτων. Καὶ υἱεὶ, φησὶν, Ἠλεί τοῦ ἱερέως, υἱοὶ λοιμοί. Τούτοις δὲ τοιούτοις οὖσιν, ὅτι μὴ ἐπεξῆλθε σφοδρότερον ὁ πατὴρ, τοιαύτην εκίνησεν ὀργὴν τῇ μακροθυμίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὥστε, ἐπαναστάντων τῶν ἀλλοφύλων, τοὺς μὲν υἱοὺς αὐτοῦ ἐκείνοις ἀναιρεθή- ναι κατὰ τὸν πόλεμον ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ, ἡττηθῆναι δὲ σε αὐτὸν τοῦτον. καὶ οἴσῃ. γὰρ πλημμελήσει έναντι. πλημμέλειαν. πλημμελεία. S. BASILII MAGNI arbitror, de multitudine peccatorum accusabit? B Hæc cum solum aliquid contra Moysem impro- bandio dixisset, idque ipsum vere (Uxorem enim, inquit, Ethiopissam sibi adjunxit "), tantam ex- perta est Dei indignationem, ut ne ipso quidem Moyse precante peccati pœna sibi remitteretur. Cum video ipsum Moysen, Dei famulum, magnum illum virum, tot ac tantis honoribus a Deo insignitum, et sæpe ipsius testimonio ita comprobatum, ut audierit: Novi te præ omnibus, et invenisti gra- tiam coram me *6: cum igitur hunc video in con- tradictionis aqua ob nullam aliam rem, nisi quod tantummodo populo ob aquæ penuriam murmu- ranti dixerat: Num ex hac petra educemus vobis aquam “ ? hac sola de causa eam comminationem statim sibi ascivisse, fore ut non ingrederetur in terram promissionis, quæ omnium, quæ Judæis promissa fuerant, tunc summa erat: cum video hunc rogantem, et veniam non obtinentem: cum video pauca illa verba in causa fuisse, cur tot ac tanta recte facta veniam non meruerint, ut plane, juxta Apostolum, severitatem Dei cerno, ita persuadeo mihi plane verum esse illud: Si justus vix salvus efficitur, impius et peccator ubi parebit "? Et quid hæc commemoro? Cum horrendam illam Dei sententiam audio, quæ in eum etiam qui ex ignorantia præceptum unum violat, pronuntiata est, non habeo quomodo pro merito illius magni- tudinem extimescam. Scriptum est enim : Et anima si peccaverit et fecerit unum ex omnibus præceptis Domini, quæ non oportet fieri, et non agnoverit, et deliquerit, et acceperit peccatum, afferet arieten immaculatum de ovibus pretio argenti ob delictum ad sacerdotem. Et exorabil pro eo sacerdos propter ejus ignorantiam, quam ignoravit, et ipse non scivil, et remittetur illi. Deliquit enim delictum coram Do- mino so. Quod si adversus delicta quæ ex ignoran- tia committuntur, judicium profertur tam severum, ad eaque expianda necessarium est sacrificium, quod et justus Job pro filiis obtulisse se testa- tur ”, ecquid dixerit quis de iis qui scientes delinquunt, aut de his qui, dum illi peccant, silen- tium agunt? Et ne indignationem, quæ contra istiusmodi homines commovetur, ex solis conje- cturis verisimilibus colligere videamur, rursus D divinæ Scripturæ necesse est meminisse, cum vel unius historiæ narratione talium judicium ob ocu- los ponere possit. filii, inquit, Heli sacerdotis, filii pestilentes s. Cum autem tales essent, propter- ea quod pater in hos vehementius non inveheretur, tanta ira Dei lenitatem incendit, ut, alienigenis irruptionem facientibus, illi ipsi ejus filii una die C Petr. 1, 18. Levit. Num. xu, 1. ** Exod. xxx, 12. Num. xx, 10. * Rom. xt, 22. 17-19. job 1, 5. I Reg. 11, 12. vocula dé manu recentiori adjecta est. Reg. tertius apud LXX. Reg. primus Nec ita multo post Regii primus et tertius Editio Paris. et Reg. secundus Apud LXX (68) Idemn codex ἐπιτίμιον. Αὐτὸν δὲ τοῦτον· sed (69) Reg. primus πέτρας ἐξάξω, educam. (70) Uterque Combef. ἣν κατά. (71) Reg. tertius καὶ οἴσει, et ita quoque legitur

συμπαντα τὸν λαὸν, καὶ τούτων πεσεῖν ἱκανοὺς, γε- Α νέσθαι δὲ καὶ περὶ τὴν κιβωτὸν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ διαθήκης, ἃ μήτε ἠκούσθη ποτέ πρότερον, ὥστε, ἧς οὗτς Ἰσραηλίταις, οὔτε μὴν αὐτοῖς ἱερεῦσιν ἅπασιν, οὐδὲ πάντοτε ἅπτεσθαι θεμιτὸν ἦν, οὐδὲ τόπος (72) αὐτὴν ὁ τυχὼν ὑπεδέχετο, ταύτην ὑπὸ χειρῶν ἀσεβῶν ἄλλοτε αλλαχόθεν μετακομίζεσθαι, καὶ ἀντὶ τῶν ἁγίων, εἰδώλων ναοῖς ἐναποτίθεσθαι. Εφ' οἷς πόσον τινὰ συνέβαινεν εἶναι, καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, γέλωτα καὶ χλεύην παρὰ τοῖς· ἀλλοφύλοις, στοχάζεσθαι πάρεστιν. Ἐπὶ τούτοις καὶ αὐτὸς ὁ Ἠλεί τέλει χρησάμενος οἰκτροτάτῳ ἀναγέγραπται· δεξάμενος ἀπειλὴν τοῦ καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἀπο κινηθήσεσθαι τοῦ ἱερατικοῦ ἀξιώματος· ὅπερ καὶ γέγονε. ὁ πατὴρ διὰ τὴν τῶν υἱῶν παρανομίαν, ὃς καίπερ τοῦ μὲν ἰδίου βίου ἕνεκεν (73) οὐδὲν ᾐτιάθη ποτέ καὶ αὐτοῖς δὲ ἐκείνοις οὐχ ὑπέμεινεν ἐφησυχάσαι, ἀλλὰ πολλὰ μὲν παρήνει περὶ τοῦ μηκέτι τοῖς ὁμοίοις ἐπιμένειν· Μὴ, τέκνα, λέγων, μή· οὐκ ἀγαθαὶ αἱ ἀκυαί, ἃς ἐγὼ ἀκούω περὶ ὑμῶν σφοδρότερον δὲ κατασκευάζων τῆς ἁμαρτίας τὸ μέγεθος, φοβερώτε ρον αὐτοῖς παρίστη (74) τὸν κίνδυνον · Ἐὰν γὰρ ἁμαρτ τάνων ἁμάρτῃ ἄνθρωπος, φησὶν, εἰς ἄνθρωπον, προσεύξονται (75) περὶ αὐτοῦ πρὸς Κύριον. Εάν δὲ εἰς θεὸν ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ; Όμως, ἐπειδήπερ, ὡς εἶπον, οὐχὶ τὸν πρέποντα ζῆ· λον κατ' αὐτῶν ἐπεδείξατο, γέγονε τὰ εἰρημένα. Τοιαῦτα μὲν οὖν πλεῖστα ὅσα κατὰ τὴν Παλαιὰν Δια- θηκην εὑρίσκω τὰ κατὰ πάσης παρακοῆς κρίματα· αὖθις δὲ ὅταν ἐπὶ τὴν Καινὴν ἔλθω, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐκ ἀπολύσαντος μὲν τῆς τι μωρίας οὔτε τὰ κατὰ ἄγνοιαν, σφοδρότερον δὲ κατὰ τῶν ἐν γνώσει τὴν ἀπειλὴν ἐπιτείναντος, δι' ὧν φησιν· Ἐκεῖνος δὲ ὁ δοῦλος, ὁ γνοὺς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου ἑαυτοῦ (76), καὶ μὴ ἑτοιμάσας ἑαυτὸν, μηδὲ ποιήσας πρὸς τὸ θέλημα αὐτοῦ, δαρήσε- ται πολλάς· ὁ δὲ μὴ γνούς, ποιήσας δὲ ἄξια πλη τῶν, δωρήσεται ὀλίγας· ὅταν εὕρω αὐτοῦ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὰς τοιαύτας ἀποφάσεις, καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὴν κατὰ τῶν ἁμαρτανόν των ἀγανάκτησιν· τὰ τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα πάθη, τῶν καὶ ἐν ὁτιοῦν ἡμαρτηκότων, οὐχ ἥττονα τῶν ἐκ τῆς Παλαιᾶς εἰρημένων, μᾶλλον δὲ καὶ πλείονα, καταμανθάνω τοῦ κρίματος τὴν σφοδρότητα. Ἐπεὶ καὶ τῷ παρέθεντο πολύ, περισσότερον απαιτή σουσιν αὐτόν. Ἰδοὺ τοίνυν καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ὑποδεικνὺς ὁμοῦ τῆς τε κλήσεως τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν | οὐδὲ τόπος. ὑπεδέχετο, καὶ ἐγένετο ταύτην. ὑπεδέχετο ταύτην, καὶ ἐγένετο, πλεονάζειν ναοῖς ἀποτίθεσθαι. μὲν τοῦ ἰδίου βίου ἔνεκεν· σε ὑπέρ Ένεκεν παρίστησι. παρέστησε. καὶ τίς. .(76) κυρίου αὐτοῦ. DE JUDICIO DEI. in bello interfcerentur, superareiurque universus populus, non paucis ex eo cadentibus, imo etiam, circa arcam sancti fœderis Dei fierent, quæ no audita quidem unquam antea fuerant : sic ut arca quam neque Israelitis, neque ipsis sacerdotibus omnibus, neque quovis tempore contingere licebat, quæque non in quovis loco asservabatur, alio aliunde exportata sit ab impiis manibus, et sedis sanctæ loco in simulacrorum delubris collocata fuerit. Ex quibus conjectare fas est, quanto risui Judibrioque ipsum etiam Dei nomen alienigenæ illi habuerint. Adhæc litteris proditum est et ipsum Heli miserrimo exitu vitam finisse, postquam hanc comminationem audivisset, fore ut semen ipsius e sacerdotali dignitate submoveretur: quod B et contigit. : pater ob filiorum iniquitatem, qui tamen ob suos ipsius mores nullo unquam crimine accusalus est. Imo etiam neque illorum flagitia tacitus susti- nuit sed multum admonuerat, ut ne amplius in ejusmodi peccatis perseverarent. Aiebat enim: Ab- sit, filii : non sunt boni rumores quos audio de vo- bis ". Atque etiam magnitudinein sceleris exagge- rans, periculum formidabilius ipsis ob oculos po- nebat. Si enim, inquit, peccans peccaverit homo in hominem, orabunt pro eo ad Dominum. Si vero in Deum peccaverit, quis orabit pro ipso ? Quoniam tamen, ut dixi, id, quod par erat, animi studium in ipsos non ostendit, evenerunt quæ memoravi - mus. Ejus quidem generis judicia plurima in Ve- teri Testamento adversus omnem inobedientiam reperio ; cum vero rursus ad Novumn devenio, in quo Dominus noster Jesus Christus ne delicta qui- dem per ignorantiam admissa a pœna exsolvit, sed ita tamen, ut adversus ca quæ scienter patrata sunt, minas majores intendat, bis verbis : llle autem servus, qui cognovit voluntatem domini sui, et non praparavit seipsum, neque fecit secun- dum voluntatem ejus, vapulabit multis: qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabil pau- cis. Quoties igitur ejusmodi sententias ipsius unigeniti Dei Filii considero, et sanctorum agosto.. lorum adversus peccantes indignationem contem- plor; cumque eorum qui vel unum quodvis pecca- D tum commisere, calamitates considero, easque tales ac tantas, et quæ minores non sunt quam illæ quas ex Veteri retuli, imo potius majores, tum judicii severitatem intelligo. Nam cui com- mendarant multum, plus petent ab eo ". Ecce igitur C Reg. 11, 24. ss ibid. 25. Luc. III, 47, 48. Haud longe editio Paris. Editio Ven. et nostri tres mss. recte. Illud enim, prorsus nemo non videt. Statim Reg. primus in quibus quin vitium» ibid. 48. insit dubitari non potest. Constat enim aut aut redundare. Unus codex ut in contextu. Reg. primus Reg. tertius Statim Regii primus et secundus Antiqui duo libri 6. Tot et tanta acciderunt populo. Talia pertulit 6. Τοσαῦτα συμβέβηκε τῷ λαῷ. Τοιαῦτα πέπονθεν (72) Editio Paris. οὐδὲ ὁ τόπος. Antiqui tres libri (73) Utraque editio et Reg. secundus ὃς καὶ ὑπὲρ (74) Utraque editio et Reg. secundus παρίστη. (75) Regii primus et tertius και προσεύξονται.

συμπαντα τὸν λαὸν, καὶ τούτων πεσεῖν ἱκανοὺς, γε- Α νέσθαι δὲ καὶ περὶ τὴν κιβωτὸν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ διαθήκης, ἃ μήτε ἠκούσθη ποτέ πρότερον, ὥστε, ἧς οὗτς Ἰσραηλίταις, οὔτε μὴν αὐτοῖς ἱερεῦσιν ἅπασιν, οὐδὲ πάντοτε ἅπτεσθαι θεμιτὸν ἦν, οὐδὲ τόπος (72) αὐτὴν ὁ τυχὼν ὑπεδέχετο, ταύτην ὑπὸ χειρῶν ἀσεβῶν ἄλλοτε αλλαχόθεν μετακομίζεσθαι, καὶ ἀντὶ τῶν ἁγίων, εἰδώλων ναοῖς ἐναποτίθεσθαι. Εφ' οἷς πόσον τινὰ συνέβαινεν εἶναι, καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, γέλωτα καὶ χλεύην παρὰ τοῖς· ἀλλοφύλοις, στοχάζεσθαι πάρεστιν. Ἐπὶ τούτοις καὶ αὐτὸς ὁ Ἠλεί τέλει χρησάμενος οἰκτροτάτῳ ἀναγέγραπται· δεξάμενος ἀπειλὴν τοῦ καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἀπο κινηθήσεσθαι τοῦ ἱερατικοῦ ἀξιώματος· ὅπερ καὶ γέγονε. ὁ πατὴρ διὰ τὴν τῶν υἱῶν παρανομίαν, ὃς καίπερ τοῦ μὲν ἰδίου βίου ἕνεκεν (73) οὐδὲν ᾐτιάθη ποτέ καὶ αὐτοῖς δὲ ἐκείνοις οὐχ ὑπέμεινεν ἐφησυχάσαι, ἀλλὰ πολλὰ μὲν παρήνει περὶ τοῦ μηκέτι τοῖς ὁμοίοις ἐπιμένειν· Μὴ, τέκνα, λέγων, μή· οὐκ ἀγαθαὶ αἱ ἀκυαί, ἃς ἐγὼ ἀκούω περὶ ὑμῶν σφοδρότερον δὲ κατασκευάζων τῆς ἁμαρτίας τὸ μέγεθος, φοβερώτε ρον αὐτοῖς παρίστη (74) τὸν κίνδυνον · Ἐὰν γὰρ ἁμαρτ τάνων ἁμάρτῃ ἄνθρωπος, φησὶν, εἰς ἄνθρωπον, προσεύξονται (75) περὶ αὐτοῦ πρὸς Κύριον. Εάν δὲ εἰς θεὸν ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ; Όμως, ἐπειδήπερ, ὡς εἶπον, οὐχὶ τὸν πρέποντα ζῆ· λον κατ' αὐτῶν ἐπεδείξατο, γέγονε τὰ εἰρημένα. Τοιαῦτα μὲν οὖν πλεῖστα ὅσα κατὰ τὴν Παλαιὰν Δια- θηκην εὑρίσκω τὰ κατὰ πάσης παρακοῆς κρίματα· αὖθις δὲ ὅταν ἐπὶ τὴν Καινὴν ἔλθω, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐκ ἀπολύσαντος μὲν τῆς τι μωρίας οὔτε τὰ κατὰ ἄγνοιαν, σφοδρότερον δὲ κατὰ τῶν ἐν γνώσει τὴν ἀπειλὴν ἐπιτείναντος, δι' ὧν φησιν· Ἐκεῖνος δὲ ὁ δοῦλος, ὁ γνοὺς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου ἑαυτοῦ (76), καὶ μὴ ἑτοιμάσας ἑαυτὸν, μηδὲ ποιήσας πρὸς τὸ θέλημα αὐτοῦ, δαρήσε- ται πολλάς· ὁ δὲ μὴ γνούς, ποιήσας δὲ ἄξια πλη τῶν, δωρήσεται ὀλίγας· ὅταν εὕρω αὐτοῦ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὰς τοιαύτας ἀποφάσεις, καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὴν κατὰ τῶν ἁμαρτανόν των ἀγανάκτησιν· τὰ τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα πάθη, τῶν καὶ ἐν ὁτιοῦν ἡμαρτηκότων, οὐχ ἥττονα τῶν ἐκ τῆς Παλαιᾶς εἰρημένων, μᾶλλον δὲ καὶ πλείονα, καταμανθάνω τοῦ κρίματος τὴν σφοδρότητα. Ἐπεὶ καὶ τῷ παρέθεντο πολύ, περισσότερον απαιτή σουσιν αὐτόν. Ἰδοὺ τοίνυν καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ὑποδεικνὺς ὁμοῦ τῆς τε κλήσεως τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν | οὐδὲ τόπος. ὑπεδέχετο, καὶ ἐγένετο ταύτην. ὑπεδέχετο ταύτην, καὶ ἐγένετο, πλεονάζειν ναοῖς ἀποτίθεσθαι. μὲν τοῦ ἰδίου βίου ἔνεκεν· σε ὑπέρ Ένεκεν παρίστησι. παρέστησε. καὶ τίς. .(76) κυρίου αὐτοῦ. DE JUDICIO DEI. in bello interfcerentur, superareiurque universus populus, non paucis ex eo cadentibus, imo etiam, circa arcam sancti fœderis Dei fierent, quæ no audita quidem unquam antea fuerant : sic ut arca quam neque Israelitis, neque ipsis sacerdotibus omnibus, neque quovis tempore contingere licebat, quæque non in quovis loco asservabatur, alio aliunde exportata sit ab impiis manibus, et sedis sanctæ loco in simulacrorum delubris collocata fuerit. Ex quibus conjectare fas est, quanto risui Judibrioque ipsum etiam Dei nomen alienigenæ illi habuerint. Adhæc litteris proditum est et ipsum Heli miserrimo exitu vitam finisse, postquam hanc comminationem audivisset, fore ut semen ipsius e sacerdotali dignitate submoveretur: quod B et contigit. : pater ob filiorum iniquitatem, qui tamen ob suos ipsius mores nullo unquam crimine accusalus est. Imo etiam neque illorum flagitia tacitus susti- nuit sed multum admonuerat, ut ne amplius in ejusmodi peccatis perseverarent. Aiebat enim: Ab- sit, filii : non sunt boni rumores quos audio de vo- bis ". Atque etiam magnitudinein sceleris exagge- rans, periculum formidabilius ipsis ob oculos po- nebat. Si enim, inquit, peccans peccaverit homo in hominem, orabunt pro eo ad Dominum. Si vero in Deum peccaverit, quis orabit pro ipso ? Quoniam tamen, ut dixi, id, quod par erat, animi studium in ipsos non ostendit, evenerunt quæ memoravi - mus. Ejus quidem generis judicia plurima in Ve- teri Testamento adversus omnem inobedientiam reperio ; cum vero rursus ad Novumn devenio, in quo Dominus noster Jesus Christus ne delicta qui- dem per ignorantiam admissa a pœna exsolvit, sed ita tamen, ut adversus ca quæ scienter patrata sunt, minas majores intendat, bis verbis : llle autem servus, qui cognovit voluntatem domini sui, et non praparavit seipsum, neque fecit secun- dum voluntatem ejus, vapulabit multis: qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabil pau- cis. Quoties igitur ejusmodi sententias ipsius unigeniti Dei Filii considero, et sanctorum agosto.. lorum adversus peccantes indignationem contem- plor; cumque eorum qui vel unum quodvis pecca- D tum commisere, calamitates considero, easque tales ac tantas, et quæ minores non sunt quam illæ quas ex Veteri retuli, imo potius majores, tum judicii severitatem intelligo. Nam cui com- mendarant multum, plus petent ab eo ". Ecce igitur C Reg. 11, 24. ss ibid. 25. Luc. III, 47, 48. Haud longe editio Paris. Editio Ven. et nostri tres mss. recte. Illud enim, prorsus nemo non videt. Statim Reg. primus in quibus quin vitium» ibid. 48. insit dubitari non potest. Constat enim aut aut redundare. Unus codex ut in contextu. Reg. primus Reg. tertius Statim Regii primus et secundus Antiqui duo libri 6. Tot et tanta acciderunt populo. Talia pertulit 6. Τοσαῦτα συμβέβηκε τῷ λαῷ. Τοιαῦτα πέπονθεν (72) Editio Paris. οὐδὲ ὁ τόπος. Antiqui tres libri (73) Utraque editio et Reg. secundus ὃς καὶ ὑπὲρ (74) Utraque editio et Reg. secundus παρίστη. (75) Regii primus et tertius και προσεύξονται.

Α κατὰ παντὸς ἁμαρτήματος ἀγανάκτησιν, οἷά φησι· Β Τὰ γὰρ ὅπλα τῆς στρατείας ἡμῶν οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ πρὸς καθαίρεσιν ὀχυρωμάτων, λογισμούς καθαιροῦντες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρό μενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλω τίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ· οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ Καὶ ἐν ἑτοίμῳ ἔχοντες ἐκδική σαι πᾶσαν παρακοήν. Ενθα καὶ ἐξετάσαντα τῶν εἰρημένων ἕκαστον (77) ἐπιμελέστερον, ἔνεστι γνώ και το βούλημα τῆς θείας Γραφῆς ἀκριβέστερον, ὡς οὐκ ἀφῆκεν ἡμᾶς ἠπατημέναις τισὶ δόξαις πλάζε σθαι τὴν ἑκάστου ψυχὴν εἰς ἁμαρτίας ὄλισθον, αἰομέ- νην τινὰ μὲν τῶν ἁμαρτημάτων ἐκδικεῖσθαι, τινὰ δὲ ἀφίεσθαι ἀνεκδίκητα. ᾿Αλλὰ τί φησι; Λογισμούς καθαιροῦντες, καὶ τῶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, ὡς πᾶν ἁμάρτημα, διὰ τὴν ἐπὶ τῷ θείῳ προστάγματι καταφρόνησιν, ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι, ὅπερ καὶ ἐν τῇ βίβλω τῶν ἀριθμῶν δηλοῦτα: τρα νότερον. Ἐπειδὴ γὰρ, τὰ ἀκούσια τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαριθμησάμενος, καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῖς θυσίας διατα- ξάμενος ὁ Θεὸς, ἔμελλεν ἤδη καὶ περὶ τῶν ἑκουσίων νομοθετεῖν τῷ λαῷ τὰ προσήκοντα, οὕτως ἄρχεται· Καὶ ψυχὴ ἥτις ποιήσει ἐν χειρὶ ὑπερηφανίας (78) (χεῖρα ὑπερηφανίας καλῶν τὴν τόλμαν τῶν ἑκουσίως άμαρτανόντων, ὅπερ ὁ ᾿Απόστολος ὕψωμα έπαι ρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ὀνομά ζει [79]), ψυχὴ οὖν, φησίν, ἥτις ποιήσει ἐν χειρὶ ύπερηφανίας, ἢ ἀπὸ τῶν αὐτοχθόνων, ἢ ἀπὸ τῶν ο προσηλύτων, τὸν Θεὸν οὗτος παροξυνεῖ, καὶ ἐξ- ολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐκ μέσου τοῦ λαοῦ αὐτῆς. "Οτι τὸ ῥῆμα Κυρίου ἐφαύλισε, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ διεσκέδασεν· ἐκτρίψει εκτριβήσε- ται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἡ ἁμαρτία αὐτῆς ἐν αὐτῇ. ἐκτρίψει εκτριβῇ ἡ ψυχὴ ἐκείνη, ἡ ἁμαρτία αὐτῆς οὐκ ἐν αὐτῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἐπιδειξα- μένους τὸν ἀγαθὸν ζῆλον, καθὼς πολλαχού γέγρα- . σται, καὶ πολλάκις γέγονε. Καὶ ἵνα ἐκ τῶν ἡττόνων παιδευθῶμεν τὸν ἐπὶ τοῖς μείζοσι φόβον, τὴν κατὰ ἱερέως ἢ κριτοῦ παρακουόντων ἀγανάκτησιν οἷαν ποιεῖται ἐν τῷ Δευτερονομίῳ καταμάθωμεν. Λέγει οὖν· Καὶ ἄνθρωπος, ὃς ἐὰν ποιήσῃ ἐν ὑπερησα νίᾳ (80) τοῦ μὴ ὑπακοῦσαι τοῦ ἱερέως τοῦ παρ- εστηκότος λειτουργεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου του Θεοῦ σου, ἢ τοῦ κριτοῦ, ὃς ἐὰν ᾗ ἐν ταῖς ἡμέ ραις ἐκείναις, καὶ ἀποθανεῖται ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ νος, καὶ ἐξαρεῖς τὸν πονηρὸν ἐξ Ισραήλ. Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας φοβηθήσεται, καὶ οὐκ ἀσεβήσου ῥημάτων ἔκαστον. ὑπερηφανίαν, χειρὶ ὑπερηφανίας, έχον σίως παραβαινόντων, ἢ ἀπό. ἤ παροξύνει, νίαν, ποιήσῃ, ἐν ὑπερηφανία, S. BASILII MAGNI et jam beatus Paulus et vocationis dignitatem et suam in omne peccatum indignationem ostendens simul, qualia dicit: Nam arma militiæ nostræ non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, consilia destruentes, et omnem altitu. dinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obse- quium Christi : non autem id solum, sed et in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam ". Ubi si quis singula quæ dicta fuere, expendat diligen- tius, mentem divinæ Scripturæ accuratius nosse poterit, eam videlicet nequaquam permisisse, ut cujusque nostrum anima fälsarum quarumdam opinionum erroribus huc illuc errans in peccati lubricum laberetur, quod aliqua quidem peccata puniri, aliqua vero impunita relinqui existimaret. Sed quid dicit ? Consilia destruentes, et omnem alli- tudinem extollentem se adversus scientiam Dei, quasi omne peccatum ob divini præcepti contem- ptum altitudo appelletur extollens se adversus scientiam Dei : quod et in Numerorum libro clam rius declaratur. Cum enim, peccatis quæ voluntaria non sunt enumeratis, sacrificiisque ad hæc expian- da constitutis, jam et de voluntariis idoneas leges populo sancire Deus vellet, sic incipit: Et anima qua faciet in manu superbiæ (audacium eorum qui voluntarie peccant, manum vocans superbia : quod Apostolus we allitudinem appellat extollentem se adversus scientiam Dei), anima igitur, inquit, quæ faciet in manu superbia : sive indigena, sive advena fuerit ille, hic Deum exasperabit, et ex- terminabitur anima illa e medio populi sui. Quoniam verbum Domini contempsit, et mandata ipsius dissi- pavit : extritione exteretur anima illa: peccatum ipsius in ipsa C extrita fuerit anima illa, peccatum ejus non in ea solum manet, sed ad eos etiam qui bonam æmula- tionem non ostenderunt, permanat : sicut scriptum est multis locis, sæpeque factitatum. Et ut ex mi- noribus metuere in majoribus discamus, quali idignatione in Deuteronomio moveatur adversus eos qui sacerdotis vel judicis dicto audientes non fuerint, consideremus. Ait igitur : Et homo, fecerit in superbia, ita ut non obediat sacerdoti as- D sistenti ad ministrandum in nomine Domini Dei tui, vel judici, quicunque fuerit in diebus illis, et morietur homo ille, et auferes malum ex Israel. Et omnis populus qui audierit, timebit, et impie non agent ultra “. Ad quæ respicere par est, quo quis, qui II Cor. x, 4-6. Num. xv, 30. Cor. x, 5. ibid. 30, 31. "Deut. xv, 12, 13. in manu superbiam. Reg. tertius in manu superbia; et ita vide- tur legisse Basilius. Mox Reg. tertius et eliti Ven. in margine voluntarie trans- gredientium longe editi Vocula in nostris mss. non in- venitur. Subinde unus codex exasperat. in manu superbiam. Reg. tertius fecerit in superbia; nec aliter legitur apud LXX. 7. Hic illud observandum, quod, nisi extritione 7. Παρατηρητέον ἐνταῦθα ἐκεῖνο, ὅτι, ἐὰν μὴ (77) Reg. tertius et editio Ven. in margine τῶν (78) Editi et Regii duo mss. in utroque loco χειρι (79) Regii primus et secundus Θεοῦ λέγει. Hand (80) Antiqui duo libri et editi ἐν χειρὶ ὑπερηφα

Α κατὰ παντὸς ἁμαρτήματος ἀγανάκτησιν, οἷά φησι· Β Τὰ γὰρ ὅπλα τῆς στρατείας ἡμῶν οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ πρὸς καθαίρεσιν ὀχυρωμάτων, λογισμούς καθαιροῦντες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρό μενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλω τίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ· οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ Καὶ ἐν ἑτοίμῳ ἔχοντες ἐκδική σαι πᾶσαν παρακοήν. Ενθα καὶ ἐξετάσαντα τῶν εἰρημένων ἕκαστον (77) ἐπιμελέστερον, ἔνεστι γνώ και το βούλημα τῆς θείας Γραφῆς ἀκριβέστερον, ὡς οὐκ ἀφῆκεν ἡμᾶς ἠπατημέναις τισὶ δόξαις πλάζε σθαι τὴν ἑκάστου ψυχὴν εἰς ἁμαρτίας ὄλισθον, αἰομέ- νην τινὰ μὲν τῶν ἁμαρτημάτων ἐκδικεῖσθαι, τινὰ δὲ ἀφίεσθαι ἀνεκδίκητα. ᾿Αλλὰ τί φησι; Λογισμούς καθαιροῦντες, καὶ τῶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, ὡς πᾶν ἁμάρτημα, διὰ τὴν ἐπὶ τῷ θείῳ προστάγματι καταφρόνησιν, ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι, ὅπερ καὶ ἐν τῇ βίβλω τῶν ἀριθμῶν δηλοῦτα: τρα νότερον. Ἐπειδὴ γὰρ, τὰ ἀκούσια τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαριθμησάμενος, καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῖς θυσίας διατα- ξάμενος ὁ Θεὸς, ἔμελλεν ἤδη καὶ περὶ τῶν ἑκουσίων νομοθετεῖν τῷ λαῷ τὰ προσήκοντα, οὕτως ἄρχεται· Καὶ ψυχὴ ἥτις ποιήσει ἐν χειρὶ ὑπερηφανίας (78) (χεῖρα ὑπερηφανίας καλῶν τὴν τόλμαν τῶν ἑκουσίως άμαρτανόντων, ὅπερ ὁ ᾿Απόστολος ὕψωμα έπαι ρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ὀνομά ζει [79]), ψυχὴ οὖν, φησίν, ἥτις ποιήσει ἐν χειρὶ ύπερηφανίας, ἢ ἀπὸ τῶν αὐτοχθόνων, ἢ ἀπὸ τῶν ο προσηλύτων, τὸν Θεὸν οὗτος παροξυνεῖ, καὶ ἐξ- ολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐκ μέσου τοῦ λαοῦ αὐτῆς. "Οτι τὸ ῥῆμα Κυρίου ἐφαύλισε, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ διεσκέδασεν· ἐκτρίψει εκτριβήσε- ται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἡ ἁμαρτία αὐτῆς ἐν αὐτῇ. ἐκτρίψει εκτριβῇ ἡ ψυχὴ ἐκείνη, ἡ ἁμαρτία αὐτῆς οὐκ ἐν αὐτῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἐπιδειξα- μένους τὸν ἀγαθὸν ζῆλον, καθὼς πολλαχού γέγρα- . σται, καὶ πολλάκις γέγονε. Καὶ ἵνα ἐκ τῶν ἡττόνων παιδευθῶμεν τὸν ἐπὶ τοῖς μείζοσι φόβον, τὴν κατὰ ἱερέως ἢ κριτοῦ παρακουόντων ἀγανάκτησιν οἷαν ποιεῖται ἐν τῷ Δευτερονομίῳ καταμάθωμεν. Λέγει οὖν· Καὶ ἄνθρωπος, ὃς ἐὰν ποιήσῃ ἐν ὑπερησα νίᾳ (80) τοῦ μὴ ὑπακοῦσαι τοῦ ἱερέως τοῦ παρ- εστηκότος λειτουργεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου του Θεοῦ σου, ἢ τοῦ κριτοῦ, ὃς ἐὰν ᾗ ἐν ταῖς ἡμέ ραις ἐκείναις, καὶ ἀποθανεῖται ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ νος, καὶ ἐξαρεῖς τὸν πονηρὸν ἐξ Ισραήλ. Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας φοβηθήσεται, καὶ οὐκ ἀσεβήσου ῥημάτων ἔκαστον. ὑπερηφανίαν, χειρὶ ὑπερηφανίας, έχον σίως παραβαινόντων, ἢ ἀπό. ἤ παροξύνει, νίαν, ποιήσῃ, ἐν ὑπερηφανία, S. BASILII MAGNI et jam beatus Paulus et vocationis dignitatem et suam in omne peccatum indignationem ostendens simul, qualia dicit: Nam arma militiæ nostræ non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, consilia destruentes, et omnem altitu. dinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obse- quium Christi : non autem id solum, sed et in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam ". Ubi si quis singula quæ dicta fuere, expendat diligen- tius, mentem divinæ Scripturæ accuratius nosse poterit, eam videlicet nequaquam permisisse, ut cujusque nostrum anima fälsarum quarumdam opinionum erroribus huc illuc errans in peccati lubricum laberetur, quod aliqua quidem peccata puniri, aliqua vero impunita relinqui existimaret. Sed quid dicit ? Consilia destruentes, et omnem alli- tudinem extollentem se adversus scientiam Dei, quasi omne peccatum ob divini præcepti contem- ptum altitudo appelletur extollens se adversus scientiam Dei : quod et in Numerorum libro clam rius declaratur. Cum enim, peccatis quæ voluntaria non sunt enumeratis, sacrificiisque ad hæc expian- da constitutis, jam et de voluntariis idoneas leges populo sancire Deus vellet, sic incipit: Et anima qua faciet in manu superbiæ (audacium eorum qui voluntarie peccant, manum vocans superbia : quod Apostolus we allitudinem appellat extollentem se adversus scientiam Dei), anima igitur, inquit, quæ faciet in manu superbia : sive indigena, sive advena fuerit ille, hic Deum exasperabit, et ex- terminabitur anima illa e medio populi sui. Quoniam verbum Domini contempsit, et mandata ipsius dissi- pavit : extritione exteretur anima illa: peccatum ipsius in ipsa C extrita fuerit anima illa, peccatum ejus non in ea solum manet, sed ad eos etiam qui bonam æmula- tionem non ostenderunt, permanat : sicut scriptum est multis locis, sæpeque factitatum. Et ut ex mi- noribus metuere in majoribus discamus, quali idignatione in Deuteronomio moveatur adversus eos qui sacerdotis vel judicis dicto audientes non fuerint, consideremus. Ait igitur : Et homo, fecerit in superbia, ita ut non obediat sacerdoti as- D sistenti ad ministrandum in nomine Domini Dei tui, vel judici, quicunque fuerit in diebus illis, et morietur homo ille, et auferes malum ex Israel. Et omnis populus qui audierit, timebit, et impie non agent ultra “. Ad quæ respicere par est, quo quis, qui II Cor. x, 4-6. Num. xv, 30. Cor. x, 5. ibid. 30, 31. "Deut. xv, 12, 13. in manu superbiam. Reg. tertius in manu superbia; et ita vide- tur legisse Basilius. Mox Reg. tertius et eliti Ven. in margine voluntarie trans- gredientium longe editi Vocula in nostris mss. non in- venitur. Subinde unus codex exasperat. in manu superbiam. Reg. tertius fecerit in superbia; nec aliter legitur apud LXX. 7. Hic illud observandum, quod, nisi extritione 7. Παρατηρητέον ἐνταῦθα ἐκεῖνο, ὅτι, ἐὰν μὴ (77) Reg. tertius et editio Ven. in margine τῶν (78) Editi et Regii duo mss. in utroque loco χειρι (79) Regii primus et secundus Θεοῦ λέγει. Hand (80) Antiqui duo libri et editi ἐν χειρὶ ὑπερηφα

Β σιν ἔτι. Πρὸς ἃ πῶς ἄν τις ἀξιολόγως κινούμενος φρικωδέστερον καταπλαγείη, συνορᾷν ἀκόλουθον. Εἶτα φησι· Καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ· Πᾶν νόημα, οὐχὶ τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο. Καὶ ἐν ἑτοίμῳ ἔχοντες ἐκδικῆσαι· καὶ ἐνταῦθα πάλιν, οὐχὶ τήνδε, ἢ τινὰ, ἀλλὰ πᾶσαν παρακοήν. "Αρα γε ήπάτησεν ἡμᾶς ἡ κακίστη συν ήθεια· ἄρα κακῶν αἰτία ἡμῖν μεγάλων γέγονεν ἡ διεστραμμένη τῶν ἀνθρώπων παράδοσις, τὰ μὲν παραιτουμένη δῆθεν τῶν ἁμαρτημάτων, τὰ δὲ ἀδια- φόρως αἱρουμένη· καὶ κατὰ μέν τινων σφοδρῶς ἀγα- νακτεῖν προσποιουμένη, οἷον φόνου, καὶ μοιχείας, καὶ τῶν τοιούτων· τὰ δὲ οὐδὲ ψιλῆς γοῦν ἐπιτιμήσεως ἄξια κρίνουσα (81), οἷον ὀργὴν, ἢ λοιδορίαν, ἢ μέθην, ἢ πλεονεξίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα, καθ' ὧν ἀπάντων καὶ ἀλλαχοῦ ἔδωκε τὴν αὐτὴν ἀπόφασιν ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν Παῦλος, εἰπὼν ὅτι· Οἱ τὰ τοιαῦτα πράσσοντες ἄξιοι θανάτου εἰσίν. Οπου δὲ πᾶν ὕψωμα επαιρό μενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ καθαιρεῖται, καὶ πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ αἰχμαλωτί- ζεται, καὶ πᾶσα παρακοὴ ἐπίσης ἐκδικεῖται (82), ἐκεῖ οὐδὲν ἀκαθαίρετον, οὐδὲν ἀνεκδίκητον ἀφίεται, οὐδὲν τῆς τοῦ Χριστοῦ ὑπακοῆς ἐκτὸς ἀπολείπεται. Κοινὸν γὰρ καὶ μέγιστον ἀσέβημα κατὰ πάσης παρ- ἀκοῆς ἔδειξεν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ἐκεῖνο εἰπών· Ὃς ἐν νόμῳ καυχᾶσαι, διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νό μου τὸν Θεὸν ἀτιμάζεις. Αλλ᾽ ἄρα μὴ ταῦτα λόγοι μόνον, καὶ οὐ πράγματα; Ἰδοὺ τοίνυν· ἐν Κορίνθῳ ὁ τὴν γυναῖκα τοῦ πατρὸς ἔχων, οὐδὲν ἕτερον ἐγκλη- θεὶς εἰ μὴ τοῦτο μόνον, οὐ μόνον αὐτὸς παραδίδοται τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἄχρις ἂν τοῖς ἀξίοις τῆς μετανοίας καρποῖς διορθώσηται τὸ πλημμέλημα, πᾶσαν δὲ ὁμοῦ τὴν Ἐκκλησίαν (85), ἐπεὶ μὴ ἐπεξ- ἦλθε τῷ ἁμαρτήματι, ἐκείνοις περιβάλλει τοῖς ἐγκλή- μασιν· Τί θέλετε; Ἐν ῥάβδῳ ἔλθω πρὸς ὑμᾶς ; καὶ μετ' ὀλίγα· Καὶ ὑμεῖς πεφυσιωμένοι ἐστὲ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐπενθήσατε, ἵνα ἐξαρθῇ ἐκ μέσου ὑμῶν ὁ τὸ ἔργον τοῦτο πράξας. Τί δὲ ἄρα Ανα νίας, ὁ ἐν ταῖς Πράξεσι ; Τί ἄλλο κακόν πεποιηκώς εὑρίσκεται ἢ ἐκεῖνο αὐτό; Ποῦ τοίνυν τοσαύτης (84) ὀργῆς ἄξιον φαίνεται ; Ιδιον κτῆμα πωλήσας, ἤνεγκε τὰ χρήματα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀπο- στόλων· νοσφισάμενος ἀπὸ τῆς τιμῆς, ἐπὶ τούτῳ παρ' αὐτὴν τὴν ὥραν (85) ἅμα τῇ γυναικὶ θάνατον κατα- δικάζεται, οὐδὲ τοὺς περὶ τῆς μετανοίας λόγους ἐπὶ τῷ ἁμαρτήματι μαθεῖν καταξιωθεὶς, οὐ τοῦ κατανυ γῆναι γοῦν ἐπὶ τούτῳ καιρὸν εὑρὼν, οὐ τοῦ με- τανοῆται προθεσμίαν λαβών. Ο δὲ τοῦ τοιούτου καὶ τηλικούτου κρίματος ὑπηρέτης, ὁ τῆς τοσαύτης τοῦ Εt σε τιθεῖσα, σία, ὅπου. παρ' αὐτὴν ὥραν. DE JUDICIO DEI. A pro rei dignitate commotus, horrore majori corri D JV, C piatur. Deinde dicit: Et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi * "; Omnem intellecium, non hunc, aut illum. Et in promptu habentes ulcisci "; et hic rursus non hanc, aut illam, sed Omnem inobedientiam “. Profecto dece- pit nos pessima consuetudo: profecto magnorum malorum nobis causa exstitit perversa hominum traditio, quæ videlicet, vitatis aliquibus peccatis, alia indifferenter admiserit, quæque dum se in ali- qua quidem vehementer indignari simulat, velut in homicidium, adulteriumque, et in alia generis ejusdem, aliqua vero ne simplici quidem objurga- tione digna judicat, velut iram, aut convicium, aut temulentiam, aut avaritiam, et si qua sunt his si- milia, adversus quæ omnia etiam alibi Paulus in Christo loquens eandem sententiam protulit, cum dixit : Qui talia agunt, digni sunt morte 68. Ubi vero omnis altitudo, quæ se adversus Dei scientiam ex- tollit, destruitur, omnisque intellectus captivus ducitur ad obediendum Christo, et omnis inobe- dientia æqualiter punitur, ibi nihil superest non destructum, nihil remittitur non punitum, nihil a Christi obedientia exclusum relinquitur. Commu- nem enim et maximam impietatem in omnia inobe- dientia sitam esse apostolus Paulus declaravit, his verbis : Qui in lege gloriaris, per pravarica- tionem legis Deum inhonoras 66. Sed nunquid verba læc sunt solum sine re? Ecce igitur qui in Corin- tho uxorem patris habebat, qui cum, hoc uno ex- cepto, nullius alterius flagitii insimularetur, tamen non solum ipse traditur Satanæ ad carnis inter- itum, donec dignis panitentiae fructibus emendasset peccatum, sed universam simul Ecclesiam, quod id scelus ulta non esset, consciam ejusdem criminis effecit ". Quid vultis? In virga veniam ad vos en? Et paulo post : vos inflati estis, et non magis luctum habuistis, ut tollatur de medio vestrum qui hoc opus fecit ". Quid vero Ananias ille, cujus mentio est in Actis 70? Quodnam aliud malum perpetrasse invenitur, præter illud ipsum ? Ubi igitur apparet, ipsum ira tanta dignum fuisse ? Divenditis suis facultatibus, attulit pecunias, eas- que ante apostolorum pedes deposuit: sed tamen, quod aliquam pretii partem seposuisset, propterea eadem hora una cum uxore morte plectitur, ne dignus quidem labitus qui de agenda ob admissum peccatum pœnitentia quidquam audiret, non qui saltein obtineret tempus, quo ob scelus compungi ] Cor. II Cor. x, 5. ibid. 6. ibid. Rom. 1, 32. sensu non dissimili. æquo plecti, non ita intelligendum est, ut idem plane supplicium de omni inobedientia sumatur : sed sic, ut inobedientia omnis, nulla excepta, ple. clatur; etiamsi alia, peccati habita ratione, aut gra- vius multetur, aut levius. " Rom. 11, 2. " Cor. v. 1-5. corrupte. Editio Ven. et nostri tres niss. ita ut edendum curavimus. dus 21. 1 Cor. v, 21. το Act. v, 1-11. (81) Reg. tertius et editio Ven. in margine ἄξια (83) Quod ait Basilius, inobedientiam omnem ex (85) Editio Paris. ἀλλὰ καὶ πᾶσα ὁμοῦ ἡ Ἐκκλη- (84) Reg. primus ποῦ νῦν τοσαύτης. Reg. secun- (85) Sic mss. nostri. Editio Paris. καὶ ἐπὶ τούτῳ

Β σιν ἔτι. Πρὸς ἃ πῶς ἄν τις ἀξιολόγως κινούμενος φρικωδέστερον καταπλαγείη, συνορᾷν ἀκόλουθον. Εἶτα φησι· Καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ· Πᾶν νόημα, οὐχὶ τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο. Καὶ ἐν ἑτοίμῳ ἔχοντες ἐκδικῆσαι· καὶ ἐνταῦθα πάλιν, οὐχὶ τήνδε, ἢ τινὰ, ἀλλὰ πᾶσαν παρακοήν. "Αρα γε ήπάτησεν ἡμᾶς ἡ κακίστη συν ήθεια· ἄρα κακῶν αἰτία ἡμῖν μεγάλων γέγονεν ἡ διεστραμμένη τῶν ἀνθρώπων παράδοσις, τὰ μὲν παραιτουμένη δῆθεν τῶν ἁμαρτημάτων, τὰ δὲ ἀδια- φόρως αἱρουμένη· καὶ κατὰ μέν τινων σφοδρῶς ἀγα- νακτεῖν προσποιουμένη, οἷον φόνου, καὶ μοιχείας, καὶ τῶν τοιούτων· τὰ δὲ οὐδὲ ψιλῆς γοῦν ἐπιτιμήσεως ἄξια κρίνουσα (81), οἷον ὀργὴν, ἢ λοιδορίαν, ἢ μέθην, ἢ πλεονεξίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα, καθ' ὧν ἀπάντων καὶ ἀλλαχοῦ ἔδωκε τὴν αὐτὴν ἀπόφασιν ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν Παῦλος, εἰπὼν ὅτι· Οἱ τὰ τοιαῦτα πράσσοντες ἄξιοι θανάτου εἰσίν. Οπου δὲ πᾶν ὕψωμα επαιρό μενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ καθαιρεῖται, καὶ πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ αἰχμαλωτί- ζεται, καὶ πᾶσα παρακοὴ ἐπίσης ἐκδικεῖται (82), ἐκεῖ οὐδὲν ἀκαθαίρετον, οὐδὲν ἀνεκδίκητον ἀφίεται, οὐδὲν τῆς τοῦ Χριστοῦ ὑπακοῆς ἐκτὸς ἀπολείπεται. Κοινὸν γὰρ καὶ μέγιστον ἀσέβημα κατὰ πάσης παρ- ἀκοῆς ἔδειξεν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ἐκεῖνο εἰπών· Ὃς ἐν νόμῳ καυχᾶσαι, διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νό μου τὸν Θεὸν ἀτιμάζεις. Αλλ᾽ ἄρα μὴ ταῦτα λόγοι μόνον, καὶ οὐ πράγματα; Ἰδοὺ τοίνυν· ἐν Κορίνθῳ ὁ τὴν γυναῖκα τοῦ πατρὸς ἔχων, οὐδὲν ἕτερον ἐγκλη- θεὶς εἰ μὴ τοῦτο μόνον, οὐ μόνον αὐτὸς παραδίδοται τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἄχρις ἂν τοῖς ἀξίοις τῆς μετανοίας καρποῖς διορθώσηται τὸ πλημμέλημα, πᾶσαν δὲ ὁμοῦ τὴν Ἐκκλησίαν (85), ἐπεὶ μὴ ἐπεξ- ἦλθε τῷ ἁμαρτήματι, ἐκείνοις περιβάλλει τοῖς ἐγκλή- μασιν· Τί θέλετε; Ἐν ῥάβδῳ ἔλθω πρὸς ὑμᾶς ; καὶ μετ' ὀλίγα· Καὶ ὑμεῖς πεφυσιωμένοι ἐστὲ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐπενθήσατε, ἵνα ἐξαρθῇ ἐκ μέσου ὑμῶν ὁ τὸ ἔργον τοῦτο πράξας. Τί δὲ ἄρα Ανα νίας, ὁ ἐν ταῖς Πράξεσι ; Τί ἄλλο κακόν πεποιηκώς εὑρίσκεται ἢ ἐκεῖνο αὐτό; Ποῦ τοίνυν τοσαύτης (84) ὀργῆς ἄξιον φαίνεται ; Ιδιον κτῆμα πωλήσας, ἤνεγκε τὰ χρήματα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀπο- στόλων· νοσφισάμενος ἀπὸ τῆς τιμῆς, ἐπὶ τούτῳ παρ' αὐτὴν τὴν ὥραν (85) ἅμα τῇ γυναικὶ θάνατον κατα- δικάζεται, οὐδὲ τοὺς περὶ τῆς μετανοίας λόγους ἐπὶ τῷ ἁμαρτήματι μαθεῖν καταξιωθεὶς, οὐ τοῦ κατανυ γῆναι γοῦν ἐπὶ τούτῳ καιρὸν εὑρὼν, οὐ τοῦ με- τανοῆται προθεσμίαν λαβών. Ο δὲ τοῦ τοιούτου καὶ τηλικούτου κρίματος ὑπηρέτης, ὁ τῆς τοσαύτης τοῦ Εt σε τιθεῖσα, σία, ὅπου. παρ' αὐτὴν ὥραν. DE JUDICIO DEI. A pro rei dignitate commotus, horrore majori corri D JV, C piatur. Deinde dicit: Et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi * "; Omnem intellecium, non hunc, aut illum. Et in promptu habentes ulcisci "; et hic rursus non hanc, aut illam, sed Omnem inobedientiam “. Profecto dece- pit nos pessima consuetudo: profecto magnorum malorum nobis causa exstitit perversa hominum traditio, quæ videlicet, vitatis aliquibus peccatis, alia indifferenter admiserit, quæque dum se in ali- qua quidem vehementer indignari simulat, velut in homicidium, adulteriumque, et in alia generis ejusdem, aliqua vero ne simplici quidem objurga- tione digna judicat, velut iram, aut convicium, aut temulentiam, aut avaritiam, et si qua sunt his si- milia, adversus quæ omnia etiam alibi Paulus in Christo loquens eandem sententiam protulit, cum dixit : Qui talia agunt, digni sunt morte 68. Ubi vero omnis altitudo, quæ se adversus Dei scientiam ex- tollit, destruitur, omnisque intellectus captivus ducitur ad obediendum Christo, et omnis inobe- dientia æqualiter punitur, ibi nihil superest non destructum, nihil remittitur non punitum, nihil a Christi obedientia exclusum relinquitur. Commu- nem enim et maximam impietatem in omnia inobe- dientia sitam esse apostolus Paulus declaravit, his verbis : Qui in lege gloriaris, per pravarica- tionem legis Deum inhonoras 66. Sed nunquid verba læc sunt solum sine re? Ecce igitur qui in Corin- tho uxorem patris habebat, qui cum, hoc uno ex- cepto, nullius alterius flagitii insimularetur, tamen non solum ipse traditur Satanæ ad carnis inter- itum, donec dignis panitentiae fructibus emendasset peccatum, sed universam simul Ecclesiam, quod id scelus ulta non esset, consciam ejusdem criminis effecit ". Quid vultis? In virga veniam ad vos en? Et paulo post : vos inflati estis, et non magis luctum habuistis, ut tollatur de medio vestrum qui hoc opus fecit ". Quid vero Ananias ille, cujus mentio est in Actis 70? Quodnam aliud malum perpetrasse invenitur, præter illud ipsum ? Ubi igitur apparet, ipsum ira tanta dignum fuisse ? Divenditis suis facultatibus, attulit pecunias, eas- que ante apostolorum pedes deposuit: sed tamen, quod aliquam pretii partem seposuisset, propterea eadem hora una cum uxore morte plectitur, ne dignus quidem labitus qui de agenda ob admissum peccatum pœnitentia quidquam audiret, non qui saltein obtineret tempus, quo ob scelus compungi ] Cor. II Cor. x, 5. ibid. 6. ibid. Rom. 1, 32. sensu non dissimili. æquo plecti, non ita intelligendum est, ut idem plane supplicium de omni inobedientia sumatur : sed sic, ut inobedientia omnis, nulla excepta, ple. clatur; etiamsi alia, peccati habita ratione, aut gra- vius multetur, aut levius. " Rom. 11, 2. " Cor. v. 1-5. corrupte. Editio Ven. et nostri tres niss. ita ut edendum curavimus. dus 21. 1 Cor. v, 21. το Act. v, 1-11. (81) Reg. tertius et editio Ven. in margine ἄξια (83) Quod ait Basilius, inobedientiam omnem ex (85) Editio Paris. ἀλλὰ καὶ πᾶσα ὁμοῦ ἡ Ἐκκλη- (84) Reg. primus ποῦ νῦν τοσαύτης. Reg. secun- (85) Sic mss. nostri. Editio Paris. καὶ ἐπὶ τούτῳ

Θεοῦ ὀργῆς ἐπὶ τὸν ἡμαρτηκότα διάκονος, ὁ μακάς ριος Πέτρος, ὁ πάντων μὲν τῶν μαθητῶν προκρι θείς, μόνος δὲ πλεῖον τῶν ἄλλων μαρτυρηθεὶς καὶ μακαρισθεὶς, ὁ τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν πιστευθείς, ὅταν ἀκούῃ (86) παρὰ τοῦ Κυρίου, Ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ ἔχεις μέρος μετ᾿ ἐμοῦ, ποίαν ἄρα καὶ τὴν ὁπωσοῦν λιθίνην καρδίαν οὐ δυσωπήσει πρὸς φόβον καὶ τρόμον τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων; καὶ ταῦτα μὲν οὐδεμιᾶς ἁμαρτίας, οὐδεμιᾶς δὲ καταφρονήσεως ἔμφασιν δούς, τιμῇ δὲ μᾶλλον τῇ περὶ τὸν Δεσπότην ὑπερβαλλούσῃ χρησάμενος, καὶ τὴν προσήκουσαν δούλῳ καὶ μαθητῇ εὐλάβειαν ἐπιδειξάμενος. Ἰδὼν γὰρ τὸν ἑαυτοῦ καὶ πάντων Θεὸν καὶ Κύριον, καὶ βασιλέα, καὶ Δεσπότην, καὶ διδάσκαλον, καὶ Σωτῆρα, καὶ ὁμοῦ τὰ πάντα, ἐν ὑπηρέτου σχήματι διαζωτά- μενον λέντιον, καὶ νίπτειν τοὺς πόδας αὐτοῦ βουλό μενον, εὐθὺς, ὥσπερ εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τῆς ἰδίας ἀναξιότητος, καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ προσερχομένου κατα- πλαγείς, ἐξεβόησε (87) · Κύριε, σύ μου νίπτεις τοὺς πόδας ; καὶ πάλιν· Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐπὶ τούτῳ τὴν τοσαύτην εἰσδέχεται ἀπειλὴν, ὡς εἰ μὴ πάλιν εἰδὼς τὴν ἀλήθειαν τῶν ῥη μάτων τοῦ Κυρίου, ἔφθασε τῇ ὑπακοῇ διορθωσάμε νος τὴν ἀντιλογίαν, οὐδὲν ἂν αὐτῷ τῶν προλαβόντων, οὐ τῶν ἰδίων κατορθωμάτων, οὐ τῶν παρὰ τοῦ Κυρίου μακαρισμῶν τε καὶ δωρεῶν καὶ ἐπαγγελιῶν, οὐδὲ αὐτὴ ἡ τοῦ Θεοῦ (88) καὶ Πατρὸς τῆς τοιαύτης καὶ τοσαύτης εἰς τὸν μονογενῆ Υἱὸν εὐδοκίας ἀποκάλυψις ήρκεσε παραμυθήσασθαι τὴν παροῦσαν ἀπείθειαν. ρίσκω ἔκ τε Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, ἐπιλεί ψει με τάχα διηγούμενον ὁ χρόνος. Ηδη δὲ καὶ ἐπ' αὐτὰς ὅταν ἔλθω τὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φωνάς, αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος κρίνειν ζῶντας καὶ νεκροὺς τὰ ῥήματα, & πάσης μὲν ἱστορίας, πάσης δὲ ἄλλης ἀποδείξεως παρὰ τοῖς πιστοῖς ἀξιοπιστότερα, πολλὴν μὲν ἐν αὐτοῖς κατα μανθάνω τῆς ἐν πᾶσι πρὸς Θεὸν εὐπειθείας, ἵνα οὕτως εἴπω, ἀνάγκην· οὐδεμίαν δὲ ὅλως, ἐπ᾿ οὐδενὶ προστάγματι, καταλειπομένην (89) τοῖς μὴ μετα- νοοῦσι τῆς ἀπειθείας συγγνώμην, εἰ μή τι ἕτερόν ἐστι τολμῆσαι, καὶ μέχρις ἐννοίας λαβεῖν, πρὸς οὕτω Ο γυμνάς, σαφείς τε καὶ ἀπολύτους ἀποφάσεις· Ο οὐ το οὐ μὴ νίψεις. αὐτὴ ἡ τοῦ Θεοῦ. πράγματι καταλειπομένην, ἐπ᾽ οὐδενὶ προστάγματι, προστάγματι ρανὸς γάρ, φησὶ, καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ προστάγματι, πράγματι. έπ' οὐδενὶ προστάγματι. προς- τάγματι, €71 S. BASILII MAGNI 672' posset, non qui præfuitum spatium acciperet ad A agendam poenitentiam. Porro talis ac tanti judicii exactor, tantæque Dei in peccantem iræ minister beatus ille Petrus, omnibus discipulis prælatus, cui soli majora data quam aliis sunt testimonia, qui prædicatus est beatus, cui claves regni calo- rum concreditæ sunt, cum audit a Domino : Si non lavero te, non habes partem mecum ", quale cor, quæso, et quantumvis lapideum ad metum timo- remque judiciorum Dei non inducet? praesertim cum nullius flagitii, nulliusve contemptus signifi- cationem ullam dedisset, imo potius egregio honore Dominum affecisset suum, eumdemque esset reve- ritus ita, ut servum ac discipulum decebat. Cum enim vidisset suum et universorum Deum ac Do- minum, et regem, et herum, et magistrum, et Ser vatorem, simulque omnia, in ministri habitu linteo cinctum, et pedes ipsius lavare volentem, mox in- dignitatis suæ quasi coa.scius, et ob accedentis di- guitatem attonitus, exclamavit: Domine, tu mihi lavas pedes 73? Et iterum: Non larabis mihi pe- des in @ternum 18. Hac de causa lauta ei inten- duntur minæ, ut, nisi rursus cognita verborum Do- mini veritate, contradictionem hanc per obedien- tian correxisset, non ejus recte facta præterita, non virtutes quibus præditus erat, non Domini testimonia beatum eum ac fortunatum prædicantia, non dona, non promissa, neque ipsa revelatio ejus benevolentiæ talis ac tantæ, quam in unigenitum Filium Deus et Pater habebat, hanc inobedientiam C contumaciamque sanare potuisset. B Novo Testamento nanciscor, fortasse narrantem me tempus deficiet. Jam vero cum et ad ipsas Domini nostri Jesu Christi, quæ in Evangelio sunt, voces devenio, et ipsius illius qui judicaturus est vivos et mortuos, verba altendo, quibus major auctoritas tribuitur a fidelibus, quam cuivis historiae, aut alii cuivis argumento, magnam quidem in eis, ut ita dicam, necessitatem intueor Deo in omnibus obe- diendi : sed nullam omnino, quod ad præcepta al- tinet, veniam relinqui reperio non poeniten- tibus ad inobedientiam expiandam, nisi si quid aliud contra tam apertas clarasque et absolutas sententias audendum sit, aut vel ipsa etiam cogitatione com- miniscendum. Calum, inquit, et terra transibunt, Joan. XIII, 8. ibid. 6. ibid. 8. priinus Ven. et nostri tres mss. Basilius autem credi potest respexisse ad illa Matthæi verba XVII, 5: Hic est Filius meus dilectus, etc. Tunc enim declaravit Deus benevolentiam in Unigenitum suum. pro qualibet re. At Reg. primus et tertius pro quovis pracepto. Fatendum quidem, vocem reconcinnatam fuisse et resartam recenti manu in Reg. primo : sed sic tamen, ut satis liqueat ex lit terarum spatio, scriptum quoque fuisse prima manu in hoc libro non Ut ut haec sunt, legitur prima manu et sine ulla emendatione in Reg. tertio Sed ut rever- tar ad Reg. primum, quem Combefisius contulit, vellem ut vir doctus notasset quod notavi. Etsi enim secunda duntaxat manu in hoc libro legeretur id tamen alicujus esset momenti ac pun- deris sed forte id dissimulandum putavit, ut hæc severiora viderentur, quam ut Basilio tribui pos- scut. 8. Sed si omnia recensere volo quæ in Veteri ac 8. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐὰν θέλω καταλέγειν, ὅσα εύ (86) Veteres duo libri ὅταν ἀκούσῃ. (87) Codices duo καταπλαγείς εβόησε. Mox Reg. (88) Editio Paris. οὐδὲ αὐτὴ ἡ τῆς Θεοῦ. Editio (89) Editio utraque et Reg. secundus ἐπ' οὐδενὶ

Θεοῦ ὀργῆς ἐπὶ τὸν ἡμαρτηκότα διάκονος, ὁ μακάς ριος Πέτρος, ὁ πάντων μὲν τῶν μαθητῶν προκρι θείς, μόνος δὲ πλεῖον τῶν ἄλλων μαρτυρηθεὶς καὶ μακαρισθεὶς, ὁ τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν πιστευθείς, ὅταν ἀκούῃ (86) παρὰ τοῦ Κυρίου, Ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ ἔχεις μέρος μετ᾿ ἐμοῦ, ποίαν ἄρα καὶ τὴν ὁπωσοῦν λιθίνην καρδίαν οὐ δυσωπήσει πρὸς φόβον καὶ τρόμον τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων; καὶ ταῦτα μὲν οὐδεμιᾶς ἁμαρτίας, οὐδεμιᾶς δὲ καταφρονήσεως ἔμφασιν δούς, τιμῇ δὲ μᾶλλον τῇ περὶ τὸν Δεσπότην ὑπερβαλλούσῃ χρησάμενος, καὶ τὴν προσήκουσαν δούλῳ καὶ μαθητῇ εὐλάβειαν ἐπιδειξάμενος. Ἰδὼν γὰρ τὸν ἑαυτοῦ καὶ πάντων Θεὸν καὶ Κύριον, καὶ βασιλέα, καὶ Δεσπότην, καὶ διδάσκαλον, καὶ Σωτῆρα, καὶ ὁμοῦ τὰ πάντα, ἐν ὑπηρέτου σχήματι διαζωτά- μενον λέντιον, καὶ νίπτειν τοὺς πόδας αὐτοῦ βουλό μενον, εὐθὺς, ὥσπερ εἰς συναίσθησιν ἐλθὼν τῆς ἰδίας ἀναξιότητος, καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ προσερχομένου κατα- πλαγείς, ἐξεβόησε (87) · Κύριε, σύ μου νίπτεις τοὺς πόδας ; καὶ πάλιν· Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐπὶ τούτῳ τὴν τοσαύτην εἰσδέχεται ἀπειλὴν, ὡς εἰ μὴ πάλιν εἰδὼς τὴν ἀλήθειαν τῶν ῥη μάτων τοῦ Κυρίου, ἔφθασε τῇ ὑπακοῇ διορθωσάμε νος τὴν ἀντιλογίαν, οὐδὲν ἂν αὐτῷ τῶν προλαβόντων, οὐ τῶν ἰδίων κατορθωμάτων, οὐ τῶν παρὰ τοῦ Κυρίου μακαρισμῶν τε καὶ δωρεῶν καὶ ἐπαγγελιῶν, οὐδὲ αὐτὴ ἡ τοῦ Θεοῦ (88) καὶ Πατρὸς τῆς τοιαύτης καὶ τοσαύτης εἰς τὸν μονογενῆ Υἱὸν εὐδοκίας ἀποκάλυψις ήρκεσε παραμυθήσασθαι τὴν παροῦσαν ἀπείθειαν. ρίσκω ἔκ τε Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, ἐπιλεί ψει με τάχα διηγούμενον ὁ χρόνος. Ηδη δὲ καὶ ἐπ' αὐτὰς ὅταν ἔλθω τὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φωνάς, αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος κρίνειν ζῶντας καὶ νεκροὺς τὰ ῥήματα, & πάσης μὲν ἱστορίας, πάσης δὲ ἄλλης ἀποδείξεως παρὰ τοῖς πιστοῖς ἀξιοπιστότερα, πολλὴν μὲν ἐν αὐτοῖς κατα μανθάνω τῆς ἐν πᾶσι πρὸς Θεὸν εὐπειθείας, ἵνα οὕτως εἴπω, ἀνάγκην· οὐδεμίαν δὲ ὅλως, ἐπ᾿ οὐδενὶ προστάγματι, καταλειπομένην (89) τοῖς μὴ μετα- νοοῦσι τῆς ἀπειθείας συγγνώμην, εἰ μή τι ἕτερόν ἐστι τολμῆσαι, καὶ μέχρις ἐννοίας λαβεῖν, πρὸς οὕτω Ο γυμνάς, σαφείς τε καὶ ἀπολύτους ἀποφάσεις· Ο οὐ το οὐ μὴ νίψεις. αὐτὴ ἡ τοῦ Θεοῦ. πράγματι καταλειπομένην, ἐπ᾽ οὐδενὶ προστάγματι, προστάγματι ρανὸς γάρ, φησὶ, καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ προστάγματι, πράγματι. έπ' οὐδενὶ προστάγματι. προς- τάγματι, €71 S. BASILII MAGNI 672' posset, non qui præfuitum spatium acciperet ad A agendam poenitentiam. Porro talis ac tanti judicii exactor, tantæque Dei in peccantem iræ minister beatus ille Petrus, omnibus discipulis prælatus, cui soli majora data quam aliis sunt testimonia, qui prædicatus est beatus, cui claves regni calo- rum concreditæ sunt, cum audit a Domino : Si non lavero te, non habes partem mecum ", quale cor, quæso, et quantumvis lapideum ad metum timo- remque judiciorum Dei non inducet? praesertim cum nullius flagitii, nulliusve contemptus signifi- cationem ullam dedisset, imo potius egregio honore Dominum affecisset suum, eumdemque esset reve- ritus ita, ut servum ac discipulum decebat. Cum enim vidisset suum et universorum Deum ac Do- minum, et regem, et herum, et magistrum, et Ser vatorem, simulque omnia, in ministri habitu linteo cinctum, et pedes ipsius lavare volentem, mox in- dignitatis suæ quasi coa.scius, et ob accedentis di- guitatem attonitus, exclamavit: Domine, tu mihi lavas pedes 73? Et iterum: Non larabis mihi pe- des in @ternum 18. Hac de causa lauta ei inten- duntur minæ, ut, nisi rursus cognita verborum Do- mini veritate, contradictionem hanc per obedien- tian correxisset, non ejus recte facta præterita, non virtutes quibus præditus erat, non Domini testimonia beatum eum ac fortunatum prædicantia, non dona, non promissa, neque ipsa revelatio ejus benevolentiæ talis ac tantæ, quam in unigenitum Filium Deus et Pater habebat, hanc inobedientiam C contumaciamque sanare potuisset. B Novo Testamento nanciscor, fortasse narrantem me tempus deficiet. Jam vero cum et ad ipsas Domini nostri Jesu Christi, quæ in Evangelio sunt, voces devenio, et ipsius illius qui judicaturus est vivos et mortuos, verba altendo, quibus major auctoritas tribuitur a fidelibus, quam cuivis historiae, aut alii cuivis argumento, magnam quidem in eis, ut ita dicam, necessitatem intueor Deo in omnibus obe- diendi : sed nullam omnino, quod ad præcepta al- tinet, veniam relinqui reperio non poeniten- tibus ad inobedientiam expiandam, nisi si quid aliud contra tam apertas clarasque et absolutas sententias audendum sit, aut vel ipsa etiam cogitatione com- miniscendum. Calum, inquit, et terra transibunt, Joan. XIII, 8. ibid. 6. ibid. 8. priinus Ven. et nostri tres mss. Basilius autem credi potest respexisse ad illa Matthæi verba XVII, 5: Hic est Filius meus dilectus, etc. Tunc enim declaravit Deus benevolentiam in Unigenitum suum. pro qualibet re. At Reg. primus et tertius pro quovis pracepto. Fatendum quidem, vocem reconcinnatam fuisse et resartam recenti manu in Reg. primo : sed sic tamen, ut satis liqueat ex lit terarum spatio, scriptum quoque fuisse prima manu in hoc libro non Ut ut haec sunt, legitur prima manu et sine ulla emendatione in Reg. tertio Sed ut rever- tar ad Reg. primum, quem Combefisius contulit, vellem ut vir doctus notasset quod notavi. Etsi enim secunda duntaxat manu in hoc libro legeretur id tamen alicujus esset momenti ac pun- deris sed forte id dissimulandum putavit, ut hæc severiora viderentur, quam ut Basilio tribui pos- scut. 8. Sed si omnia recensere volo quæ in Veteri ac 8. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐὰν θέλω καταλέγειν, ὅσα εύ (86) Veteres duo libri ὅταν ἀκούσῃ. (87) Codices duo καταπλαγείς εβόησε. Mox Reg. (88) Editio Paris. οὐδὲ αὐτὴ ἡ τῆς Θεοῦ. Editio (89) Editio utraque et Reg. secundus ἐπ' οὐδενὶ

Β λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. Οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα Α διαφορά, οὐκ ἔστι διαίρεσις, οὐδὲν οὐδαμοῦ ὅλως ὑπο λέλειπται. Οὐκ εἶπεν· Οὗτοι ἢ ἐκεῖνοι, ἀλλ', Οι λό- γει μου, πάντες ὁμοῦ δηλονότι, οὐ μὴ παρέλθωσι. Γέγραπται γάρ Πιστός Κύριος ἐν πᾶσι τοῖς λό γοις αὐτοῦ· εἴτε ἀπαγορεύων ὁτιοῦν, εἴτε προς τάσσων, εἴτε ἐπαγγελλόμενος (90), εἴτε ἀπειλῶν, καὶ εἴτε ἐπὶ τῇ πράξει τῶν ἀπηγορευμένων, εἴτε ἐπὶ τῇ ἐλλείψει τῶν ἐπιτεταγμένων. Οτι γὰρ ἐπίσης τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κακῶν καὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἔλλει- ψις ἐκδικεῖται, ἤρχει μὲν καὶ πρὸς ἀπόδειξιν καὶ πληροφορίαν τῇ γε μὴ παντελῆ ἀπιστίαν (91) νοσού σῇ ψυχῇ τὸ προειρημένον ἐπὶ τῷ Πέτρῳ κρῖμα· ὅς, οὐκ ἀπηγορευμένον τι πράξας, οὐδὲ μὴν πρόσταγμά τι τοιοῦτον ἐλλείψας, ο ῥᾳθυμίαν ἢ καταφρόνησιν κατά ηγορεῖ τοῦ ἐλλείποντος, ὑπηρεσίαν δὲ καὶ τιμὴν τὴν παρὰ τοῦ Δεσπότου μόνον ὑποδέξασθαι εὐλαβηθείς, τοιαύτην ἐδέξατο τὴν ἀπειλὴν ἣν οὐκ ἔφυγεν ἂν, εἰ μὴ, καθώς προείρηται, ἔφθασε τὴν ὀργὴν τῇ ταχύ- τητι καὶ σφοδρότητι τῆς διορθώσεως. Πλὴν ἐπειδὴ ὁ ἀγαθὸς καὶ εὐσπλαγχνος Θεὸς μακροθυμῶν ἐφ' ἡμῖν εὐδόκησε, καὶ πολλάκις ἡμῖν τὸ αὐτὸ καὶ διὰ πολλῶν ὑποδείξαι, ἵνα τῷ πλήθει καὶ τῇ συνεχείᾳ δυνηθῇ μόλις ποτὲ μοχλευθεῖσα καὶ καταντληθεῖσα ἡ ψυχὴ ἀποτρέψασθαι τὴν πολυχρόνιον τῆς παρανομίας συν- ἡθειαν, ἐκείνων μόνων πρὸς τὸ παρὸν μνημονεῦσαι ἀναγκαῖον τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ καὶ φοβερᾷ τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ ἐξ ἀριστερῶν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ ἑσταμένων· πρὸς οὓς ἔλεγεν (92) ὁ πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν τῆς κρίσεως λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὁ ρ ἐρχόμενος φωτίσαι τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φα νερῶσαι τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐ τοῦ. Καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν, οὐχ · Ὅτι ἐφονεύσατε, λέγων, ἢ ἐπορνεύσατε, ἢ ἐψεύσασθε, ή τινα ηδικής σατε, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀπηγορευμένων, κἂν τὸ βραχύ- τα τον γοῦν, ἐπράξατε· ἀλλὰ τί; Ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἠμελήσατε. Ἐπείνασα γὰρ, φησὶ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατε με ξένος ήμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με γυμνός, καὶ οὐ περιεβάλετέ με· ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι, τοῦ θέλοντος μὲν πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, διδάσκοντος δὲ ἄνθρωπον γνῶσιν, καταμαθών ἐν ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ γνωρίσας μὲν τὴν φρικωδεστάτην αἰτίαν τῆς τοιαύτης τῶν πολλῶν πρός τε ἀλλήλους καὶ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διαφωνίας, παιδευθεὶς δὲ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο κρίμα της τοσαύτης παρανομίας, δι δαχθεὶς δὲ καὶ πᾶσαν παρακοὴν παντὸς κρίματος μενος. καὶ τῶν ἀγαθῶν. Αι καὶ ἡ τῶν. παντελῆ ἀπιστίαν. φοβερά τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ πρὸς τοὺς ἐξ ἀριστερῶν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἱσταμένους λεχθεν, πρὸς οὓς ἔλεγεν: • DE JUDICIO DEI. loco discrimen, nulla distinctio, nihil usquam om- nino relictum est. Non dixit : Hæc aut illa, sed, Verba mea, omnia simul videlicet, non præteribunt. Scriptum est enim : Fidelis Dominus in omnibus verbis suis s : sive velet quidvis, sive precipiat, sive promittat, sive minetur, sive quæ interdicta sunt, agantur, sive quæ jussa sunt, omittantur. Etenim id quod mox de Petro retuli judicium fue- rit ad hoc satis animæ non omnino incredulitatis morbo laboranti, ut bonorum operum prætermis- sionem perinde atque malorum perpetrationem pu- niri compertum habeat ac persuasum ; qui cum ni- hil quod vetitum esset fecisset, nullumque hujus modi praceptum prætermisisset, quod prætermit- tentis aut segnitiem argueret aut contemptum, sed ministerium Domini honoremque ab eo delatum re- cusasset reverentiæ duntaxat causa, tamen ejus- modi comminationem audivit, quam vitare non po- tuisset, nisi, ut jam dictum est, celeri ac vehementi emendatione iram prævertisset. Quoniam tamen libuit benigno ac misericordi Deo patienter nobis- cum ac leniter agere, sæpeque et multis exemplis idipsum nobis commonstrare, ut animus multitudine atque assiduitate vix tandem aliquando commotus et excitatus, diutinam iniquitatis consuetudinem delere posset, nunc eorum duntaxat facienda mentio est, qui in magna ac horrenda judicii die ad Do- mini nostri Jesu Christi lævam stabunt: quibus dicturus est is, qui omni judicandi potestate a Patre accepta, venit illuminaturus abscondita tenebrarum, consiliaque cordium patefacturus : Discedile a me, maledicti, in ignem aternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus". Quin et causam subjunxit, nequa- quam dicens: Quia occidistis, aut fornicati estis, aut mendacium dixistis, aut cuipiam intulistis in- juriam, aut aliud quidquam saltem minutissimum ex iis quæ prohibita sunt, fecistis: sed quid? Quo- niam bona opera neglexistis. Esurivi enim, inquit, et non dedistis mihi manducare: sitivi, et non dedistis mihi potum : hospes eram, et non collegistis me : nudus, et non cooperuistis me : infirmus et in car- cere, et non visitastis me ”. Ubi benignissimi Dei gratia, qui vult omnes homines salvos fert, et ad verba autem mea non præter:bunt. Nullum est hoc D veritatis agnitionem pervenire, docetque hominem · Matth. XXIV, 35. Psal. CXLIV, 13. Matth. Nec ita multo post editi inss. bri scientiam, animadverti hæc atque id genus alia in divinis Scripturis, ubi hujus dissensionis qua multi a se invicem et a Domini nostri Jesu Christi præ- ceptis dissident, causam admodum horrendam novi, ubi formidandum illud judicium quod contra tan- tam iniquitatem proferendum est, edoctus sum, ubi inobedientiam quamlibet, qua omne Dei judi- xxv, 41. ibid. 42. 43. Tim. 11, 4. quod contortum est atque per plexum. Editio Ven. et mss. duo præter Combef- sianum ut in contextu, planius ac clarius. (90) Sic mss. nostri. Utraque editio ἀπαγγελλό- (91) Editio utraque παντελεῖ ἀπιστία. Antiqui li- (92) Editio Paris. ἀναγκαῖον τὸ ἐν τῇ μεγάλῃ καὶ

Β λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. Οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα Α διαφορά, οὐκ ἔστι διαίρεσις, οὐδὲν οὐδαμοῦ ὅλως ὑπο λέλειπται. Οὐκ εἶπεν· Οὗτοι ἢ ἐκεῖνοι, ἀλλ', Οι λό- γει μου, πάντες ὁμοῦ δηλονότι, οὐ μὴ παρέλθωσι. Γέγραπται γάρ Πιστός Κύριος ἐν πᾶσι τοῖς λό γοις αὐτοῦ· εἴτε ἀπαγορεύων ὁτιοῦν, εἴτε προς τάσσων, εἴτε ἐπαγγελλόμενος (90), εἴτε ἀπειλῶν, καὶ εἴτε ἐπὶ τῇ πράξει τῶν ἀπηγορευμένων, εἴτε ἐπὶ τῇ ἐλλείψει τῶν ἐπιτεταγμένων. Οτι γὰρ ἐπίσης τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κακῶν καὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἔλλει- ψις ἐκδικεῖται, ἤρχει μὲν καὶ πρὸς ἀπόδειξιν καὶ πληροφορίαν τῇ γε μὴ παντελῆ ἀπιστίαν (91) νοσού σῇ ψυχῇ τὸ προειρημένον ἐπὶ τῷ Πέτρῳ κρῖμα· ὅς, οὐκ ἀπηγορευμένον τι πράξας, οὐδὲ μὴν πρόσταγμά τι τοιοῦτον ἐλλείψας, ο ῥᾳθυμίαν ἢ καταφρόνησιν κατά ηγορεῖ τοῦ ἐλλείποντος, ὑπηρεσίαν δὲ καὶ τιμὴν τὴν παρὰ τοῦ Δεσπότου μόνον ὑποδέξασθαι εὐλαβηθείς, τοιαύτην ἐδέξατο τὴν ἀπειλὴν ἣν οὐκ ἔφυγεν ἂν, εἰ μὴ, καθώς προείρηται, ἔφθασε τὴν ὀργὴν τῇ ταχύ- τητι καὶ σφοδρότητι τῆς διορθώσεως. Πλὴν ἐπειδὴ ὁ ἀγαθὸς καὶ εὐσπλαγχνος Θεὸς μακροθυμῶν ἐφ' ἡμῖν εὐδόκησε, καὶ πολλάκις ἡμῖν τὸ αὐτὸ καὶ διὰ πολλῶν ὑποδείξαι, ἵνα τῷ πλήθει καὶ τῇ συνεχείᾳ δυνηθῇ μόλις ποτὲ μοχλευθεῖσα καὶ καταντληθεῖσα ἡ ψυχὴ ἀποτρέψασθαι τὴν πολυχρόνιον τῆς παρανομίας συν- ἡθειαν, ἐκείνων μόνων πρὸς τὸ παρὸν μνημονεῦσαι ἀναγκαῖον τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ καὶ φοβερᾷ τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ ἐξ ἀριστερῶν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ ἑσταμένων· πρὸς οὓς ἔλεγεν (92) ὁ πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν τῆς κρίσεως λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὁ ρ ἐρχόμενος φωτίσαι τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φα νερῶσαι τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐ τοῦ. Καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν, οὐχ · Ὅτι ἐφονεύσατε, λέγων, ἢ ἐπορνεύσατε, ἢ ἐψεύσασθε, ή τινα ηδικής σατε, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀπηγορευμένων, κἂν τὸ βραχύ- τα τον γοῦν, ἐπράξατε· ἀλλὰ τί; Ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἠμελήσατε. Ἐπείνασα γὰρ, φησὶ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατε με ξένος ήμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με γυμνός, καὶ οὐ περιεβάλετέ με· ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι, τοῦ θέλοντος μὲν πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, διδάσκοντος δὲ ἄνθρωπον γνῶσιν, καταμαθών ἐν ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ γνωρίσας μὲν τὴν φρικωδεστάτην αἰτίαν τῆς τοιαύτης τῶν πολλῶν πρός τε ἀλλήλους καὶ πρὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διαφωνίας, παιδευθεὶς δὲ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο κρίμα της τοσαύτης παρανομίας, δι δαχθεὶς δὲ καὶ πᾶσαν παρακοὴν παντὸς κρίματος μενος. καὶ τῶν ἀγαθῶν. Αι καὶ ἡ τῶν. παντελῆ ἀπιστίαν. φοβερά τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ πρὸς τοὺς ἐξ ἀριστερῶν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἱσταμένους λεχθεν, πρὸς οὓς ἔλεγεν: • DE JUDICIO DEI. loco discrimen, nulla distinctio, nihil usquam om- nino relictum est. Non dixit : Hæc aut illa, sed, Verba mea, omnia simul videlicet, non præteribunt. Scriptum est enim : Fidelis Dominus in omnibus verbis suis s : sive velet quidvis, sive precipiat, sive promittat, sive minetur, sive quæ interdicta sunt, agantur, sive quæ jussa sunt, omittantur. Etenim id quod mox de Petro retuli judicium fue- rit ad hoc satis animæ non omnino incredulitatis morbo laboranti, ut bonorum operum prætermis- sionem perinde atque malorum perpetrationem pu- niri compertum habeat ac persuasum ; qui cum ni- hil quod vetitum esset fecisset, nullumque hujus modi praceptum prætermisisset, quod prætermit- tentis aut segnitiem argueret aut contemptum, sed ministerium Domini honoremque ab eo delatum re- cusasset reverentiæ duntaxat causa, tamen ejus- modi comminationem audivit, quam vitare non po- tuisset, nisi, ut jam dictum est, celeri ac vehementi emendatione iram prævertisset. Quoniam tamen libuit benigno ac misericordi Deo patienter nobis- cum ac leniter agere, sæpeque et multis exemplis idipsum nobis commonstrare, ut animus multitudine atque assiduitate vix tandem aliquando commotus et excitatus, diutinam iniquitatis consuetudinem delere posset, nunc eorum duntaxat facienda mentio est, qui in magna ac horrenda judicii die ad Do- mini nostri Jesu Christi lævam stabunt: quibus dicturus est is, qui omni judicandi potestate a Patre accepta, venit illuminaturus abscondita tenebrarum, consiliaque cordium patefacturus : Discedile a me, maledicti, in ignem aternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus". Quin et causam subjunxit, nequa- quam dicens: Quia occidistis, aut fornicati estis, aut mendacium dixistis, aut cuipiam intulistis in- juriam, aut aliud quidquam saltem minutissimum ex iis quæ prohibita sunt, fecistis: sed quid? Quo- niam bona opera neglexistis. Esurivi enim, inquit, et non dedistis mihi manducare: sitivi, et non dedistis mihi potum : hospes eram, et non collegistis me : nudus, et non cooperuistis me : infirmus et in car- cere, et non visitastis me ”. Ubi benignissimi Dei gratia, qui vult omnes homines salvos fert, et ad verba autem mea non præter:bunt. Nullum est hoc D veritatis agnitionem pervenire, docetque hominem · Matth. XXIV, 35. Psal. CXLIV, 13. Matth. Nec ita multo post editi inss. bri scientiam, animadverti hæc atque id genus alia in divinis Scripturis, ubi hujus dissensionis qua multi a se invicem et a Domini nostri Jesu Christi præ- ceptis dissident, causam admodum horrendam novi, ubi formidandum illud judicium quod contra tan- tam iniquitatem proferendum est, edoctus sum, ubi inobedientiam quamlibet, qua omne Dei judi- xxv, 41. ibid. 42. 43. Tim. 11, 4. quod contortum est atque per plexum. Editio Ven. et mss. duo præter Combef- sianum ut in contextu, planius ac clarius. (90) Sic mss. nostri. Utraque editio ἀπαγγελλό- (91) Editio utraque παντελεῖ ἀπιστία. Antiqui li- (92) Editio Paris. ἀναγκαῖον τὸ ἐν τῇ μεγάλῃ καὶ

Θεοῦ ἐπίσης ἐκδικεῖσθαι· ἔτι δὲ καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο κρίμα καταμαθὼν, τὸ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας μὲν, παραπολαύσαντας δὲ ὅμως τῆς ὀργῆς, διὰ τὸ μὴ τὸν ἀγαθὸν ζῆλον κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων ἐπιδείξασθαι, καίτοι πολλάκις μηδὲ συνεγνωκότας τὸ ἁμάρτημα ἀναγκαῖον ἐλογισάμην, εἰ καὶ ὀψὲ τοῦ καιροῦ, διὰ τὸ ἀναμένειν ἀεὶ τοὺς τὸν αὐτὸν ἀγῶνα τῆς θεοσε βείας ἀνειληφότας, καὶ μὴ θαῤῥεῖν ἑαυτῷ μόνῳ, ἀλλ' οὐκ ἀκαίρως γε τάχα, νῦν γοῦν πρὸς ὑπόμνησιν τοῖς ἀγωνιζομένοις τὸν ἀγῶνα τῆς θεοσεβείας, ἀναλεξά μενος ἐκ τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν τά τε ἀπαρέ- σκοντα τῷ Θεῷ, καὶ οἷς εὐαρεστεῖται παραθέσθαι, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, κατ' εὐχὰς κοινάς· ἵνα καταξιωθῶμεν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ διδα- σκαλίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀποπηδήσαντες μὲν Β τῆς τε τῶν ἰδίων θελημάτων συνηθείας, καὶ τῆς τῶν ἀνθρωπίνων παραδόσεων παρατηρήσεως· στοιχή- σαντες δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ μακαρίου Θεοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τὸν παρόντα εὐαρέστως αὐτῷ ζήσαντες διά τε σφοδροτέ- ρας ἀναχωρήσεως τῶν κεκωλυμένων καὶ σπουδαιο τέρας ἐπιμελείας τῶν ἐγκεκριμένων, ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι τῆς ἀθανασίας φυγεῖν μὲν τὴν ὀργὴν τὴν ἐπερ- χομένην ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας δυναίμεθα, ἄξ ιοι (93) δὲ εὑρεθῆναι τῆς αἰωνίου ζωῆς, καὶ ἐπουρανίου βασιλείας τῆς ἐπηγγελμένης παρὰ τοῦ Κυρίου Ίη- σοῦ Χριστοῦ πᾶσι Τοῖς φυλάσσουσι τὴν διαθήκην αὐτοῦ, καὶ μεμνημένοις τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ, τοῦ ποιῆσαι αὐτάς. Μεμνημένος δὲ τοῦ ᾿Αποστόλου είν πόντος· Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τι ισχύει, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις δι' ἀγάπης ἐνεργουμένη· ἀκόλουθον ὁμοῦ καὶ ἀναγκαῖον ἐλογι- σάμην, τὴν ὑγιαίνουσαν πίστιν καὶ εὐσεβῆ δόξαν περί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος παραθέσθαι πρότερον, καὶ οὕτως ἐπισυνάψαι τὰ ἠθικά. το δυναίμεθα ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ. τέρας εὐλαβείας καταμαθὼν ἄξιον τῆς (94) ἐν Χριστῷ πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης, ἐν ᾧ τῆς εὐσεβοῦς πίστεως ἔγγραφον ἐπεζητήσατε παρ' ἡμῶν ὁμολογίαν, τὰ μὲν πρῶτα ἐπαισθανόμενος τῆς ἑαυτοῦ ταπεινώσεως καὶ ἀσθενείας, ᾤχνουν πρὸς τὴν ἀπόκρισιν· ὡς δὲ ἐμνημόνευσα τοῦ ᾿Αποστόλου εἰπόντος, Ανεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπῃ· καὶ πάλιν, Καρδίᾳ γὰρ πι στεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολο γεῖται εἰς σωτηρίαν· οὐκ ἀκίνδυνον ἡγησάμην το ἀντειπεῖν μὲν ὑμῖν, σιωπῆσαι δὲ τὴν σωτήριον όμο λογίαν, πεποίθησιν ἔχων διὰ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν Θεόν, ὡς γέγραπται· Οὐχ ὅτι ἱκανοί ἐσμεν ἀφ' ὑπεζητήσατε. ἐπεζητήσατε. Μυτ πιss. ἐκαυτοῦ ταπεινότητος. S. BASILII MAGNI cium violatur, æqualiter plecti didici; itemque : gnarus et metuendi illius judicii, quod in eos pro- nuntietur qui cum ipsi non peccassent, tamen quod studium bonum in peccantes non ostendissent, iræ facti sunt participes, idque, cum sæpe admissi peccati ne conscii quidem essent; necessarium duxi, etsi sero, quod semper exspectarem eos, qui idem pietatis certamen suscepissent, nec tantum habe- rem fiduciæ in me uno, forte tamen non intem- pestive, ut eos commonefaciam, qui se in hoc pie- tatis certamine exercent, necessarium igitur putavi, nunc saltem pro viribus secundum omnium com- munia vota ex divinis Scripturis proferre quæ dis- plicent Deo et in quibus delectatur: ut per Domini nostri Jesu Christi gratiam et Spiritus sancti do- ctrinam secedentes, tam a voluntatum nostrarum consuetudine, quam ab humanarum traditionum observatione, ambulantes vero juxta Evangelium beati Dei Jesu Christi Domini nostri, sicque hoc tempore viventes ut ei placeamus, partim iis quæ prohibentur rebus studiosius vitandis, partim iis, quæ approbantur, diligentius exsequendis, digni ha- beamur qui in futuro immortalitatis sæculo iram fugiamus in contumaciæ filios venturam, talesque exsistamus, qui æternam vitam et cœleste regnum mereamur, quod a Domino Jesu Christo promissum est omnibus Custodientibus testamentum ejus, el me- moria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea". Et quoniam memini Apostoli, qui dicit: In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque præpu. tium sed fides quæ per charitatem operatur ; Coll- sequens simul ac necessarium existimavi, ut sanam fidem ac piam de Patre et Filio et Spiritu sancto sententiam prius exponerem, et ita demum moralia allexerem. C EJUSDEM DE FIDE. pietatis mandatum, idque dignum vestra ista in Christo erga Deum dilectione, quo piæ fidei con- fessionem litteris consignatam a nobis petivistis, primum quidem tenuitatis atque infirmitatis meæ conscius respondere veritus sum : sed simul atque memini Apostoli, qui dixit: Supportantes invicem in charitate ; et rursus : Corde enim creditur ad justitiam : ore autem confessio fit ad salutem *; rem periculosam duxi, si vobis morem non gererein, silentioque salutarem confessionem præterirem, ſi- duciam habens per Christum in Deo, sicut scriptum est : Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a D Psal. cir, 18. se Galat. v, 6. Ephes. IV, 2. neque in nostris codicibus, neque in aditione Veneta legitur. in nostris, neque in Combefisii codice reperitur; Rom. X, 10. nec dubium, quin abesse debeat. Haud longe utra- que editio Codex Combel. et alii duo duo præter Combefsianum 1. Dei optimi gratia cum mihi innotuissa vestræ (93) Editio Paris. ἀπειθείας δυναίμεθα, ἄξιο Τοπ (94) Editio Paris. ἄξιον ἐκ τῆς. Vocula ex neque 1. Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι τὸ ἐπίταγμα τῆς ὑμετ