ΛΟΓΟΣ ΙΖ'. Εἰς τὰ ἅγια Φῶτα (80). Α΄. Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς, καὶ πάλιν μυστήριον μυστήριον οὐκ ἀπατηλόν, οὐδ᾽ ἄκοσμον, οὐδὲ τῆς Ἑλ ληνικῆς πλάνης, καὶ μέθης (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ τὰ ἐκείνων σεμνά, οἶμαι δὲ, καὶ τῶν εὐφρονούντων ἔκα· στος), ἀλλὰ μυστήριον ύψηλόν τε καὶ θεῖον, καὶ τῆς ἄνω λαμπρότητος πρόξενον. Η γὰρ ἁγία τῶν Φώτων ἡμέρα, εἰς ἣν ἀφίγμεθα, καὶ ἦν ἑορτάζειν ἠξιώμεθα σήμερον, ἀρχὴν μὲν τὸ τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ βάπτισμα λαμβάνει, τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς, τοῦ φωτίζοντος πάν τα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ἐνεργεῖ δὲ τὴν ἐμὴν κάθαρσιν, καὶ βοηθεῖ τῷ φωτὶ, ὅ παρ' αὐ τοῦ λαβόντες ἄνωθεν ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἐξοφώσαμέν τε καὶ συνεχέαμεν. Β'. Τοιγαροῦν ἀκούσατε θείας φωνῆς, ἐμοὶ μὲν καὶ λίαν σφοδρῶς ἐνηχούσης, τῷ μύστῃ καὶ μυστα γωγῷ τῶν τοιούτων, εἴη δὲ καὶ ὑμῖν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Καὶ διὰ τοῦτο, Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ, τῷ ἀληθινῷ φωτὶ σημειούμενα. Καιρὸς ἀναγεννήσεως· γεννηθῶμεν ἄνωθεν (81). Και ρὸς ἀναπλάσεως· τὸν πρῶτον Αδάμ (82) ἀναλάβω μεν. Μὴ μείνωμεν ὅπερ εσμέν, ἀλλ' ὅπερ ἦμεν γε νώμεθα. Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει (85), τῷ βίῳ τούτῳ, καὶ τῷ σαρκίῳ· καὶ ὑπὸ τῆς σκοτίας διώκε - ται μὲν, οὐ καταλαμβάνεται δὲ, τῆς ἀντικειμένης λέγω δυνάμεως, τῷ φαινομένῳ μὲν Ἀδὰμ προσπη δώσης ἐξ ἀναιδείας, τῷ Θεῷ δὲ περιπιπτούσης καὶ ἡττωμένης· ἵν᾿ ἡμεῖς τὸ σκότος ἀποθέμενοι, τῷ φω τι πλησιάζωμεν (84), εἶτα καὶ φῶς γενώμεθα τέλειο», τελείου φωτός γεννήματα. Ορᾶτε τῆς ἡμέρας την χάριν; ὁρᾶτε τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν; οὐκ ἀπὸ γῆς ἤρθητε ; οὐκ ἄνω τέθεισθε σαφῶς ὑψωθέντες ὑπὸ τῆς ἡμετέρας φωνῆς καὶ ἀναγωγῆς (85); Καὶ ἔτι μᾶλλον τεθήσεσθε, ἐπειδὰν εὐοδώσῃ (86) τὸν λόγον δ Λόγος. Γ. Μή τις τοιαύτη κάθαρσις νομικὴ καὶ σκιώδης, προσκαίροις ραντίσμασιν ὠφελοῦσα, καὶ σποδῷ δαμά λεως ραντίζουσα τοὺς κεκοινωμένους; μή τι τοιοῦτο μυσταγωγοῦσιν Ἕλληνες; ὧν λῆρος ἐμοὶ πᾶσα τελε- τὴ καὶ μυστήριον, δαιμόνων εὕρημα σκοτεινόν (87), Εἰς τὰ ἅγια Επιφάνια. Θεο φάνια. Οr. : Λόγος εἰς τὸ ἅγιον Βάπτισμα, καὶ κατὰ δογμάτων Ἑλληνικῶν· « Εἰς τὰ ἅγια Φῶτα τῶν Επιφανίων. Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν « σιάσωμεν. θεωρίας τεινών. S GREGORII THEOLOGI ORATIO XXXIXª. In sancta Lumina. mysterium non fallax, nec indecorum, nec peuti- litii erroris ac temulentiæ (sic enim veneranda il- lorum mysteria voco, atque etiam, ut arbitror, oinnes mente præditi); sed mysterium excelsum et divinum, ac snpernum splendorem concilians. Etenim sanctus Luminum dies, ad quem perveniinus, quem que hodie divino benefcio celebravimus, originem quidem a Christi unei baptismale ducit: Christi, inquam, qui est lux vera, illuminans omnem homi- nem venientein in mundum : meam autem quoque purgationem operatur, ac lumini ei adjumentum affert, quod ab eo sublimitus ab initio acceptumn, peccati caligine obduximus atque confudimus. B II. Quocirca divinam vocem audite, mihi quidem hujusmodi rerum et discipulo et magistro, atque utinam etiam vobis vehementer insonantemn: Ego sum lux mundi ". Ac proinde: Accedite ad eum, et illuminamini, et fucies vestra, vero lumine cousi- gnatae, minime confundemur ". Tempus regenera- tionis; nascamur denuo. Tempus instaurationis; primum Adamum recipiamus. Ne in eo statu, quo sumus, inaneamus; verum að pristinum redeamus. Lux in tenebris 38, hoc est in hac vita et carno, lucet; ac tenebræ quidem eam persequun- tur, sed non comprehendunt, adversaria, inquam, potestas, qua, dum pro sua impudentia in visibi- lem Adamum impetum facit, in Deum incurrit, ac superatur; ut nos, abjectis tenebris, ad lucem C accedamus, ac deinde lux quoque perfecta efficia- mur, a perfecta luce prodeuntes. Videtisne hujus diei gratian? Videtisne hujus mysterii vim et fa- cultatem? An non a terra in altum sublati estis ? An non in cœlo perspicue positi, nostra videlicet vece ac contemplatione in sublime elati? Ac multo etiam magis collocati ac stabiliti eritis, cum Ver- Lum sermoui nostro prosperum cursum dederit. III. Ecqua talis est legalis atque umbratilis pur- gatio, que per temporarias aspersiones utilitatem affert, ac pollutos per vitulæ cinerem lustrat? Ec- quid ejusmodi gentiles celebrant? Quorum ego cæremonias omnes et mysteria, meras nugas esse . vs Juan. 9. • Joan. vill, 12. Psał. xxx111, 6. * Joan. 1, 5. - • Alias et nunc XXXIX. Habita Constantinopoli Januarii ann. 381. Reg. ph : In nonnullis, Oratio in sancium Ba prisma, et adversus Græcorum dogmata. In ed. : Sic Joan. 1, : Nisi quis renatus fuerit denuo. » Sic etiam vertit Nice tas; et Budæus reprehendit eos, qui aliter interpre- cantur. Billius : « desuper giguamur. nimirum in justitia conditus fuerat. ‹ Adamum, › Dante peccatum. Pro enim ponitur. Bill. in prima ed. : < St- blimi Oratione. In altera vero, ‹ subvectione. › Agitur autem hic de sublimiori Mysterii exposi- tione. 1. Rursum Jesus meus, et rursum mysterium ; (80) Εἰς τὰ ἅγια Φῶτα. Sic melioris not codices. (81) Γεννηθῶμεν ἄνωθεν. Nascamur denuo. (82) Πρῶτον Αδάμ. Primum Adamum, qui (83) Φαίνει. Coisl. 1, φαίνῃ. (84) Πλησιάζωμεν. Duo Regg. et Coisl. 1, πλη- (85) Αναγωγῆς. « Meditatione, contemplatione. » (86) Εὐοδώση. Reg. ph, ευοδώσει. (87) Εύρημα σκοτεινόν. Duo Regg., εὕρεμα σκο-

ΛΟΓΟΣ ΙΖ'. Εἰς τὰ ἅγια Φῶτα (80). Α΄. Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς, καὶ πάλιν μυστήριον μυστήριον οὐκ ἀπατηλόν, οὐδ᾽ ἄκοσμον, οὐδὲ τῆς Ἑλ ληνικῆς πλάνης, καὶ μέθης (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ τὰ ἐκείνων σεμνά, οἶμαι δὲ, καὶ τῶν εὐφρονούντων ἔκα· στος), ἀλλὰ μυστήριον ύψηλόν τε καὶ θεῖον, καὶ τῆς ἄνω λαμπρότητος πρόξενον. Η γὰρ ἁγία τῶν Φώτων ἡμέρα, εἰς ἣν ἀφίγμεθα, καὶ ἦν ἑορτάζειν ἠξιώμεθα σήμερον, ἀρχὴν μὲν τὸ τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ βάπτισμα λαμβάνει, τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς, τοῦ φωτίζοντος πάν τα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ἐνεργεῖ δὲ τὴν ἐμὴν κάθαρσιν, καὶ βοηθεῖ τῷ φωτὶ, ὅ παρ' αὐ τοῦ λαβόντες ἄνωθεν ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἐξοφώσαμέν τε καὶ συνεχέαμεν. Β'. Τοιγαροῦν ἀκούσατε θείας φωνῆς, ἐμοὶ μὲν καὶ λίαν σφοδρῶς ἐνηχούσης, τῷ μύστῃ καὶ μυστα γωγῷ τῶν τοιούτων, εἴη δὲ καὶ ὑμῖν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Καὶ διὰ τοῦτο, Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ, τῷ ἀληθινῷ φωτὶ σημειούμενα. Καιρὸς ἀναγεννήσεως· γεννηθῶμεν ἄνωθεν (81). Και ρὸς ἀναπλάσεως· τὸν πρῶτον Αδάμ (82) ἀναλάβω μεν. Μὴ μείνωμεν ὅπερ εσμέν, ἀλλ' ὅπερ ἦμεν γε νώμεθα. Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει (85), τῷ βίῳ τούτῳ, καὶ τῷ σαρκίῳ· καὶ ὑπὸ τῆς σκοτίας διώκε - ται μὲν, οὐ καταλαμβάνεται δὲ, τῆς ἀντικειμένης λέγω δυνάμεως, τῷ φαινομένῳ μὲν Ἀδὰμ προσπη δώσης ἐξ ἀναιδείας, τῷ Θεῷ δὲ περιπιπτούσης καὶ ἡττωμένης· ἵν᾿ ἡμεῖς τὸ σκότος ἀποθέμενοι, τῷ φω τι πλησιάζωμεν (84), εἶτα καὶ φῶς γενώμεθα τέλειο», τελείου φωτός γεννήματα. Ορᾶτε τῆς ἡμέρας την χάριν; ὁρᾶτε τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν; οὐκ ἀπὸ γῆς ἤρθητε ; οὐκ ἄνω τέθεισθε σαφῶς ὑψωθέντες ὑπὸ τῆς ἡμετέρας φωνῆς καὶ ἀναγωγῆς (85); Καὶ ἔτι μᾶλλον τεθήσεσθε, ἐπειδὰν εὐοδώσῃ (86) τὸν λόγον δ Λόγος. Γ. Μή τις τοιαύτη κάθαρσις νομικὴ καὶ σκιώδης, προσκαίροις ραντίσμασιν ὠφελοῦσα, καὶ σποδῷ δαμά λεως ραντίζουσα τοὺς κεκοινωμένους; μή τι τοιοῦτο μυσταγωγοῦσιν Ἕλληνες; ὧν λῆρος ἐμοὶ πᾶσα τελε- τὴ καὶ μυστήριον, δαιμόνων εὕρημα σκοτεινόν (87), Εἰς τὰ ἅγια Επιφάνια. Θεο φάνια. Οr. : Λόγος εἰς τὸ ἅγιον Βάπτισμα, καὶ κατὰ δογμάτων Ἑλληνικῶν· « Εἰς τὰ ἅγια Φῶτα τῶν Επιφανίων. Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν « σιάσωμεν. θεωρίας τεινών. S GREGORII THEOLOGI ORATIO XXXIXª. In sancta Lumina. mysterium non fallax, nec indecorum, nec peuti- litii erroris ac temulentiæ (sic enim veneranda il- lorum mysteria voco, atque etiam, ut arbitror, oinnes mente præditi); sed mysterium excelsum et divinum, ac snpernum splendorem concilians. Etenim sanctus Luminum dies, ad quem perveniinus, quem que hodie divino benefcio celebravimus, originem quidem a Christi unei baptismale ducit: Christi, inquam, qui est lux vera, illuminans omnem homi- nem venientein in mundum : meam autem quoque purgationem operatur, ac lumini ei adjumentum affert, quod ab eo sublimitus ab initio acceptumn, peccati caligine obduximus atque confudimus. B II. Quocirca divinam vocem audite, mihi quidem hujusmodi rerum et discipulo et magistro, atque utinam etiam vobis vehementer insonantemn: Ego sum lux mundi ". Ac proinde: Accedite ad eum, et illuminamini, et fucies vestra, vero lumine cousi- gnatae, minime confundemur ". Tempus regenera- tionis; nascamur denuo. Tempus instaurationis; primum Adamum recipiamus. Ne in eo statu, quo sumus, inaneamus; verum að pristinum redeamus. Lux in tenebris 38, hoc est in hac vita et carno, lucet; ac tenebræ quidem eam persequun- tur, sed non comprehendunt, adversaria, inquam, potestas, qua, dum pro sua impudentia in visibi- lem Adamum impetum facit, in Deum incurrit, ac superatur; ut nos, abjectis tenebris, ad lucem C accedamus, ac deinde lux quoque perfecta efficia- mur, a perfecta luce prodeuntes. Videtisne hujus diei gratian? Videtisne hujus mysterii vim et fa- cultatem? An non a terra in altum sublati estis ? An non in cœlo perspicue positi, nostra videlicet vece ac contemplatione in sublime elati? Ac multo etiam magis collocati ac stabiliti eritis, cum Ver- Lum sermoui nostro prosperum cursum dederit. III. Ecqua talis est legalis atque umbratilis pur- gatio, que per temporarias aspersiones utilitatem affert, ac pollutos per vitulæ cinerem lustrat? Ec- quid ejusmodi gentiles celebrant? Quorum ego cæremonias omnes et mysteria, meras nugas esse . vs Juan. 9. • Joan. vill, 12. Psał. xxx111, 6. * Joan. 1, 5. - • Alias et nunc XXXIX. Habita Constantinopoli Januarii ann. 381. Reg. ph : In nonnullis, Oratio in sancium Ba prisma, et adversus Græcorum dogmata. In ed. : Sic Joan. 1, : Nisi quis renatus fuerit denuo. » Sic etiam vertit Nice tas; et Budæus reprehendit eos, qui aliter interpre- cantur. Billius : « desuper giguamur. nimirum in justitia conditus fuerat. ‹ Adamum, › Dante peccatum. Pro enim ponitur. Bill. in prima ed. : < St- blimi Oratione. In altera vero, ‹ subvectione. › Agitur autem hic de sublimiori Mysterii exposi- tione. 1. Rursum Jesus meus, et rursum mysterium ; (80) Εἰς τὰ ἅγια Φῶτα. Sic melioris not codices. (81) Γεννηθῶμεν ἄνωθεν. Nascamur denuo. (82) Πρῶτον Αδάμ. Primum Adamum, qui (83) Φαίνει. Coisl. 1, φαίνῃ. (84) Πλησιάζωμεν. Duo Regg. et Coisl. 1, πλη- (85) Αναγωγῆς. « Meditatione, contemplatione. » (86) Εὐοδώση. Reg. ph, ευοδώσει. (87) Εύρημα σκοτεινόν. Duo Regg., εὕρεμα σκο-

καὶ διανοίας ἀνάπλασμα κακοδαίμονος, χρόνῳ βοη- Α θούμενον, καὶ μύθῳ κλεπτόμενον (88). "Α γὰρ ὡς ἀληθῆ προσκυνοῦσιν, ὡς μυθικὰ συγκαλύπτουσιν· δέον, εἰ μὲν ἀληθῆ, μὴ μύθους ὀνομάζεσθαι, ἀλλ' ὅτι μὴ αἰσχρὰ δείκνυσθαι· εἰ δὲ ψευδῆ, μὴ θαυμάζεσθαι, μηδ' οὕτως ἐταμῶς ἐναντιωτάτας ἔχειν δόξας περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος· ὥσπερ ἐν ἀγορᾷ μειρακίων παίζοντας, ἢ ἀνδρῶν κακοδαιμόνων ὡς ἀληθῶς, ἀλλ' οὐκ ἀνδράσι διαλεγομένους νοῦν ἔχουσι, καὶ Λόγου προσκυνηταῖς· κἂν τὴν ἔντεχνον ταύτην, καὶ ῥυπα ρὰν πιθανότητα διαπτύωσιν. Δ'. Οὐ Διὸς ταῦτα γοναὶ (89) καὶ κλοπαὶ, τοῦ Κρη- τῶν τυράννου, κἂν Ἕλληνες ἀπαρέσκωνται (90) · οὐ- Β δὲ Κουρήτων ἦχοι, καὶ κρότοι, και ορχήσεις (91) Εν- οπλοι, Θεοῦ κλαίοντος ἠχὴν συγκαλύπτουσαι, ἵνα παι τέρα λάθῃ μισότεκνον· δεινὸν γὰρ ἦν ὡς παιδίον κλαυθμυρίζεσθαι, τὸν ὡς λίθον καταποθέντα· οὐδὲ Φρυγών (92) έκτομαῖ, καὶ αύλοι, καὶ Κορύβαν τες (95), καὶ ὅσα περὶ τὴν Ῥέαν ἄνθρωποι μαίνον- ται, τελοῦντες τῇ μητρὶ τῶν θεῶν, καὶ τελούμενοι, Στα τῇ μητρὶ τῶν τοιούτων εἰκός· οὐδὲ κόρη τις ἡμῖν ἁρπάζεται, καὶ Δημήτηρ (94) πλανᾶται, καὶ Κελεούς τινας ἐπεισάγει, καὶ Τριπτολέμους, καὶ δράκοντας, καὶ τὰ μὲν ποιεῖ, τὰ δὲ πάσχει. Αἰσχύνου μαι γὰρ ἡμέρᾳ δοῦναι τὴν (95) νυκτὸς τελετήν, καὶ ποιεῖν τὴν ἀσχημοσύνην μυστήριον. Οἶδεν Ελευσίς ταῦτα, καὶ οἱ τῶν σιωπωμένων, καὶ σιωπῆς ὄντως ἀξίων ἐπόπται. Οὐδὲ Διόνυσος ταῦτα, καὶ μηρός (96), ὠδίνων ἀτελὲς κύημα, ὥσπερ ἄλλο τι κεφαλή (97) πρότερον· καὶ Θεὸς ἀνδρόγυνος, καὶ χορὸς μεθυόν- των, καὶ στρατὸς ἔκλυτος, καὶ Θηβαίων ἄνοια του τον τιμῶσα, και Σεμέλης κεραυνός προσκυνούμενος. Οὐδὲ Αφροδίτης πορνικά μυστήρια, τῆς αἰσχρῶς, ὡς αὐτοὶ λέγουσι, καὶ γεννωμένης (98) και τιμωμένης. Οὐδὲ Φαλλοί τινες καὶ Ἰθύφαλλοι, αἰσχροὶ καὶ τοῖς σχήμασι καὶ τοῖς πράγμασιν· οὐδὲ Ταύρων (99) ξενο κτονίαι, και Λακωνικών (1) εφήβων ἐπιδώμιον αἷμα, οιχήσεις. Διμήτηρ. μηρόν. νης. ORATIO XXXIX. - IN SANCTA LUMINA. «enseo, tenebrosum demonum invenium, ac per- ditæ mentis figmentum, temporis ope ac præsidio fultum, et fabulis furtim oblectum. Nam, quæ ut vera adorant, eadem ut fabulosa obvolvunt et oc- cultant. Oporteret potius, si quidem vera stint, quæ prædicant, non ea fabulas nuncupare, sed ostendere, quod ab omni turpitudinis obscenitatis- que nota vindicentur: si autem falsa, non ea su- spicere, nec ita inpudenter de una eademque re maxime oppositas sententias tenere; perinde ac ii, qui in cœtu puerorum ludunt, aut amentium pror- sus virorum, non autem cum sapientibus viris, ac Verbi adoratoribus disputant; tametsi artificiosum istud et spurcum verborum lenocinium asperneutur. / sensim auctoritatem et fidem acquisivit apud im- prudentes. » ter, cum ab oraculo didicisset, ut Græci fabulan- tur, fore nt ab uno filiorum suorum regno pellere- tur, mares omnes, qui ipsi nascebantur, devorabat. Cum igitur Rhea Jovem peperisset, ejus pulchritu- dine permota, furtim sublatum in Cretam misit, eim que Curetes quosdam adjunxit, qui gravem sonum atque armorum crepitum excitarent, ut tali strepitu, infantis dei vagituin et vastum sonum tegere pos- sent, ne forte Saturnus e cœlo vagitum audiens, ipsum quoque devoraret. Lapidem autem fasciis in- volutum, nati loco, Saturno devorandum reliquit. etc. lui ed., brum erat, in quo Phryges festum celebrantes geni- tali membro excidebantur. Rhea Sacerdotes, qui tympanis et sultationibus Deæ festa agitabant. 1V. Non hæc Jovis partus et furta, illius, in- quam, Cretensium tyranni (moleste licet hoc genti- les ferant), nec Curetum soni ac plausus, armate que saltationes, Dei vagientis clamorem obruentes, ut crudelem patrem effugeret. Grave enim profe- clo atque indignum erat, eum, qui ut lapis devora- tus fuerat, ut infantem ejulare. Nec Phrygum ex- sectiones, et tibiae, atque Corybantes, et quæcun- quc circa Rueam homines furore capti per- agunt, ejusmodi sacra Deorum matri obeuntes, atque ipsi vicissim ita initiati, ut par est in talinn Deorum parentis mysteriis. Nec puella quædam apud nos rapitur, nec Ceres vagatur, ac Celeos quosdam, et Triptolemos, et dracones inducit, multaque alia et facil, et patitur. Pudet enim me nocturnum sa- crum in lucem proferre, ac turpitudinem myste- C rium facere. Novit hæc Eleusis, atque illi tacito- rum, ac profecto silentio dignorum sacrorum spe- clatores. Nec Bacchus haec nostra mysteria sunt, nec femur, inchoatum fetum parturiens, quemad- modum caput alium quemdam fetum prius partu - rierat: nec semivir Deus, et ebriorum chorus, exercitusque mollis et dissolutus, et Thebanorum amentia, hunc colens, ac Semel tonitruum adora- tum. Nec meretricia Veneris mysteria, turpiter, ut ipsi narrant, et procreatæ, et cultæ : nec Phalli D Sic vocatur Ceres, quæ puellam, sev Proserpinam filiam, a Plutone raptam, per totum orbem vagando conquisivit. Eleusina etiam cogno- minatur ab Eleusis oppidi nomine, in quo Ceres a Rege Celeo Triptolemi patre liberalissime hospitio excepta est. Quamobrem ei omnem agricultura ra- tionem commonstravit. Allulit ad fabulam Bacchi, qui ex Jovis fe- more natus fingitur. vis capite natam, juxta poetas. eral delubrum Dianæ consecratum, in quo omnes Græci, qui peregrinando ad ea loca divertebant, immolabantur. honorem Dianæ festum celebrabatur, in quo adole- scentes verberibus corpus proscindentes, aram san- guine profundebant. 88) Μύθῳ κλεπτόμενον. Fabularum involucro (89) Διὸς ταῦτα γοναί, etc. Saturnus, Jovis pa- (90) Απαρέσκωνται. Reg. bm, ἀπαρέσκονται. (91) Ορχήσεις. Sic tres Regg., duodecim Colb., (92) Οὐδὲ Φρυγών, etc. In Phrygia, Rhea delu- (93) Κορύβαντες. Corybantes. Cybeles, seu (94) Δημήτηρ. Sic Regg. bm, ph. Comb. In ed., (95) Thr. Reg. ph, tñs. (96) Μηρός. Sic tres Regg. et tres Colb. in ed., (97) "Αλλο τι κεφαλή. Minervam intelligit, e Io- (98) Γεννωμένης. Tres Colb. et Sav., γενωμέ (99) οὐδὲ Ταύρων, etc. Apud Tauros in Scythia, (1) Καὶ Λακωνικών, etc. Apud Lacedemonios in

καὶ διανοίας ἀνάπλασμα κακοδαίμονος, χρόνῳ βοη- Α θούμενον, καὶ μύθῳ κλεπτόμενον (88). "Α γὰρ ὡς ἀληθῆ προσκυνοῦσιν, ὡς μυθικὰ συγκαλύπτουσιν· δέον, εἰ μὲν ἀληθῆ, μὴ μύθους ὀνομάζεσθαι, ἀλλ' ὅτι μὴ αἰσχρὰ δείκνυσθαι· εἰ δὲ ψευδῆ, μὴ θαυμάζεσθαι, μηδ' οὕτως ἐταμῶς ἐναντιωτάτας ἔχειν δόξας περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος· ὥσπερ ἐν ἀγορᾷ μειρακίων παίζοντας, ἢ ἀνδρῶν κακοδαιμόνων ὡς ἀληθῶς, ἀλλ' οὐκ ἀνδράσι διαλεγομένους νοῦν ἔχουσι, καὶ Λόγου προσκυνηταῖς· κἂν τὴν ἔντεχνον ταύτην, καὶ ῥυπα ρὰν πιθανότητα διαπτύωσιν. Δ'. Οὐ Διὸς ταῦτα γοναὶ (89) καὶ κλοπαὶ, τοῦ Κρη- τῶν τυράννου, κἂν Ἕλληνες ἀπαρέσκωνται (90) · οὐ- Β δὲ Κουρήτων ἦχοι, καὶ κρότοι, και ορχήσεις (91) Εν- οπλοι, Θεοῦ κλαίοντος ἠχὴν συγκαλύπτουσαι, ἵνα παι τέρα λάθῃ μισότεκνον· δεινὸν γὰρ ἦν ὡς παιδίον κλαυθμυρίζεσθαι, τὸν ὡς λίθον καταποθέντα· οὐδὲ Φρυγών (92) έκτομαῖ, καὶ αύλοι, καὶ Κορύβαν τες (95), καὶ ὅσα περὶ τὴν Ῥέαν ἄνθρωποι μαίνον- ται, τελοῦντες τῇ μητρὶ τῶν θεῶν, καὶ τελούμενοι, Στα τῇ μητρὶ τῶν τοιούτων εἰκός· οὐδὲ κόρη τις ἡμῖν ἁρπάζεται, καὶ Δημήτηρ (94) πλανᾶται, καὶ Κελεούς τινας ἐπεισάγει, καὶ Τριπτολέμους, καὶ δράκοντας, καὶ τὰ μὲν ποιεῖ, τὰ δὲ πάσχει. Αἰσχύνου μαι γὰρ ἡμέρᾳ δοῦναι τὴν (95) νυκτὸς τελετήν, καὶ ποιεῖν τὴν ἀσχημοσύνην μυστήριον. Οἶδεν Ελευσίς ταῦτα, καὶ οἱ τῶν σιωπωμένων, καὶ σιωπῆς ὄντως ἀξίων ἐπόπται. Οὐδὲ Διόνυσος ταῦτα, καὶ μηρός (96), ὠδίνων ἀτελὲς κύημα, ὥσπερ ἄλλο τι κεφαλή (97) πρότερον· καὶ Θεὸς ἀνδρόγυνος, καὶ χορὸς μεθυόν- των, καὶ στρατὸς ἔκλυτος, καὶ Θηβαίων ἄνοια του τον τιμῶσα, και Σεμέλης κεραυνός προσκυνούμενος. Οὐδὲ Αφροδίτης πορνικά μυστήρια, τῆς αἰσχρῶς, ὡς αὐτοὶ λέγουσι, καὶ γεννωμένης (98) και τιμωμένης. Οὐδὲ Φαλλοί τινες καὶ Ἰθύφαλλοι, αἰσχροὶ καὶ τοῖς σχήμασι καὶ τοῖς πράγμασιν· οὐδὲ Ταύρων (99) ξενο κτονίαι, και Λακωνικών (1) εφήβων ἐπιδώμιον αἷμα, οιχήσεις. Διμήτηρ. μηρόν. νης. ORATIO XXXIX. - IN SANCTA LUMINA. «enseo, tenebrosum demonum invenium, ac per- ditæ mentis figmentum, temporis ope ac præsidio fultum, et fabulis furtim oblectum. Nam, quæ ut vera adorant, eadem ut fabulosa obvolvunt et oc- cultant. Oporteret potius, si quidem vera stint, quæ prædicant, non ea fabulas nuncupare, sed ostendere, quod ab omni turpitudinis obscenitatis- que nota vindicentur: si autem falsa, non ea su- spicere, nec ita inpudenter de una eademque re maxime oppositas sententias tenere; perinde ac ii, qui in cœtu puerorum ludunt, aut amentium pror- sus virorum, non autem cum sapientibus viris, ac Verbi adoratoribus disputant; tametsi artificiosum istud et spurcum verborum lenocinium asperneutur. / sensim auctoritatem et fidem acquisivit apud im- prudentes. » ter, cum ab oraculo didicisset, ut Græci fabulan- tur, fore nt ab uno filiorum suorum regno pellere- tur, mares omnes, qui ipsi nascebantur, devorabat. Cum igitur Rhea Jovem peperisset, ejus pulchritu- dine permota, furtim sublatum in Cretam misit, eim que Curetes quosdam adjunxit, qui gravem sonum atque armorum crepitum excitarent, ut tali strepitu, infantis dei vagituin et vastum sonum tegere pos- sent, ne forte Saturnus e cœlo vagitum audiens, ipsum quoque devoraret. Lapidem autem fasciis in- volutum, nati loco, Saturno devorandum reliquit. etc. lui ed., brum erat, in quo Phryges festum celebrantes geni- tali membro excidebantur. Rhea Sacerdotes, qui tympanis et sultationibus Deæ festa agitabant. 1V. Non hæc Jovis partus et furta, illius, in- quam, Cretensium tyranni (moleste licet hoc genti- les ferant), nec Curetum soni ac plausus, armate que saltationes, Dei vagientis clamorem obruentes, ut crudelem patrem effugeret. Grave enim profe- clo atque indignum erat, eum, qui ut lapis devora- tus fuerat, ut infantem ejulare. Nec Phrygum ex- sectiones, et tibiae, atque Corybantes, et quæcun- quc circa Rueam homines furore capti per- agunt, ejusmodi sacra Deorum matri obeuntes, atque ipsi vicissim ita initiati, ut par est in talinn Deorum parentis mysteriis. Nec puella quædam apud nos rapitur, nec Ceres vagatur, ac Celeos quosdam, et Triptolemos, et dracones inducit, multaque alia et facil, et patitur. Pudet enim me nocturnum sa- crum in lucem proferre, ac turpitudinem myste- C rium facere. Novit hæc Eleusis, atque illi tacito- rum, ac profecto silentio dignorum sacrorum spe- clatores. Nec Bacchus haec nostra mysteria sunt, nec femur, inchoatum fetum parturiens, quemad- modum caput alium quemdam fetum prius partu - rierat: nec semivir Deus, et ebriorum chorus, exercitusque mollis et dissolutus, et Thebanorum amentia, hunc colens, ac Semel tonitruum adora- tum. Nec meretricia Veneris mysteria, turpiter, ut ipsi narrant, et procreatæ, et cultæ : nec Phalli D Sic vocatur Ceres, quæ puellam, sev Proserpinam filiam, a Plutone raptam, per totum orbem vagando conquisivit. Eleusina etiam cogno- minatur ab Eleusis oppidi nomine, in quo Ceres a Rege Celeo Triptolemi patre liberalissime hospitio excepta est. Quamobrem ei omnem agricultura ra- tionem commonstravit. Allulit ad fabulam Bacchi, qui ex Jovis fe- more natus fingitur. vis capite natam, juxta poetas. eral delubrum Dianæ consecratum, in quo omnes Græci, qui peregrinando ad ea loca divertebant, immolabantur. honorem Dianæ festum celebrabatur, in quo adole- scentes verberibus corpus proscindentes, aram san- guine profundebant. 88) Μύθῳ κλεπτόμενον. Fabularum involucro (89) Διὸς ταῦτα γοναί, etc. Saturnus, Jovis pa- (90) Απαρέσκωνται. Reg. bm, ἀπαρέσκονται. (91) Ορχήσεις. Sic tres Regg., duodecim Colb., (92) Οὐδὲ Φρυγών, etc. In Phrygia, Rhea delu- (93) Κορύβαντες. Corybantes. Cybeles, seu (94) Δημήτηρ. Sic Regg. bm, ph. Comb. In ed., (95) Thr. Reg. ph, tñs. (96) Μηρός. Sic tres Regg. et tres Colb. in ed., (97) "Αλλο τι κεφαλή. Minervam intelligit, e Io- (98) Γεννωμένης. Tres Colb. et Sav., γενωμέ (99) οὐδὲ Ταύρων, etc. Apud Tauros in Scythia, (1) Καὶ Λακωνικών, etc. Apud Lacedemonios in

ἀνδριζομένων, οἷς τιμᾶται θεὰ, καὶ ταῦτα παρθένος. Οἱ γὰρ αὐτοὶ, καὶ μαλακίαν ἐτίμησαν, καὶ θρασύτητα ἐσεβάσθησαν. Α ξαινομένων (2) ταῖς μάστιξι, καὶ τοῦτο μόνον κακῶς β παρ' ἀλλήλων, « Ε΄. Ποῦ δὲ θήσεις τὴν Πέλοπος (3) κρεουργίαν, πεινῶντας θεοὺς ἑστιῶσαν, καὶ φιλοξενίαν πικρὰν καὶ ἀπάνθρωπον ; ποῦ δὲ Εκάτης (4) τὰ φοβερά και σκοτεινά φάσματα, καὶ Τροφωνίου (5) κατὰ γῆς παί γνια καὶ μαντεύματα, ἢ Δωδωναίας δρυός (6) ληρή ματα, ἢ τρίποδος Δελφικοῦ (7) σοφίσματα, ἢ Καστα λίας (8) μαντικὸν πόμα; Τοῦτο μόνον οὐ μαντευσά μενα, τὴν ἑαυτῶν σιωπήν. Οὐδὲ Μάγων (9) θυτική, καὶ πρόγνωσις ἔντομος· καὶ Χαλδαίων (10) άστρονο μία καὶ γενεθλιαλογία, τῇ τῶν οὐρανίων κινήσει συμ φέρουσα (14) τὰ ἡμέτερα, τῶν μηδὲ ἑαυτοὺς ὅ τι που τε εἰσὶν, ἢ ἔσονται, γνῶναι δυναμένων· οὐδὲ Θρακών όργια (12) ταῦτα, παρ' ὧν καὶ τὸ θρησκεύειν, ὡς λό- γος· οὐδὲ Ορφέως τελεταὶ καὶ μυστήρια, ἂν τοσοῦτον, Έλληνες ἐπὶ σοφίᾳ ἐθαύμασαν, ὥστε καὶ λύραν αὐτ τῷ ποιοῦσι, πάντα τοῖς κρούμασιν ἔλκουσαν· οὐδὲ Μίθρου (13) κόλασις Ενδικος, κατὰ τῶν μυεῖσθαι τὰ τοιαῦτα ἀνεχομένων· οὐδὲ Οσίριδος σπαραγμοί, ἄλλη συμφορὰ τιμωμένη παρ' Αἰγυπτίοις· οὐδὲ Ισιδος (14) ἀτυχήματα, καὶ τράγοι Μενδησίων (15) αἰδεσιμώτε ροι, καὶ ᾿Απιδος φάτνη, μόσχου κατατρυφῶντος τῆς Μεμφιτῶν εὐηθείας· οὐδ᾽ ὅσα τὸν Νεῖλον ταῖς τι μαῖς καθυβρίζουσι, τὸν καρποδότην, ὡς ἀνυμνοῦσιν αὐτοὶ, καὶ εὔσταχυν (16), καὶ μετροῦντα τὴν εὐδαιμο- νίαν τοῖς πήχεσιν. Γ'. Ἐὼ γὰρ λέγειν ἑρπετῶν καὶ κνωδάλων τιμὰς καὶ τὸ τῆς ἀσχημοσύνης φιλότιμον· ὧν καθ' ἔκαστον ἰδία τις τελετὴ καὶ πανήγυρις (17), καὶ κοινὸν τὸ τῆς περιφέρουσα. θρησκεία, χυν. κυστήριον S. GREGORII THEOLOGI quidem et lyphalli, formis et actibus obsceni. Nec atrox Taurorum in hospites feritas, nec aræ affusus Spartanorum adolescentum cruor, flagris sese lacerantium, atque hac una in re male viriles animos gerentium, a quibus dea colitur, eaque et audaciam venerati sunt. V. Jam Pelopis dilaniationem, esurientes deos saliantem, ac saevam et inhumanam hospitalitatem, quo tandem loco pones ? Quo item loco horrenda et caliginosa Hecate spectra, Trophoniique subterra- nea ludicra et vaticinia, aut Dodonææ quercus deli- ramenta, aut Delphicæ tripodis praestigias, aut fa- tidicos Castalii fontis latices? Quæ omnia hoc unum vaticinari minime potuerunt, nimirum silen- tium suum. Nec Magoruin ars sacrificandi, atque ex victimarum incisione futurorum præsen- sio: nec Chaldæorum astrologia et nativitatum ob- servatio, res nostras eodem cum sideribus motu volvens, cum tamen ipsi, nec quid sint, aut futori sint, cognitum habere queant. Nec Thracum orgia hæc sunt, a quibus et religionem natam esse aiunt : nec Orphei sacra et mysteria, quem Græci sapien- tiæ nomine adeo suspexerunt, ut etiam lyran, quæ fidium pulsibus omnia pertraheret, ipsi effin- xerint. Nec Mithræ justum adversus eos suppli- cium, qui hujusmodi sacris initiari sustinent. Nec Osiridis lacerationes, alia calamitas, quæ apud Agyptios colitur. Nec Isidis infortunia, atque hirci Mendesiis ipsis venerabiliores; nec Apidis præsepe, hoc est, vituli, Memphitarum verordia ad C luxum abutentis. Nec omnes ii honores, quibus Ni- lum dedecorant, illum, inquam, frugum parentem, tem, atque ubertatem cubitis metientem. VI. Mitto enim reptilium et vilium animalculo- riwn honores, ac profusam obscenitatem ; quo- rum privatim quidem sua cuique sacra et festa lell, invicem ; quamvis desit ini codicibus. spitio excepisse dicitur, filiumque Pelopem macta- tum, ac ferventi aqua coctum, iis apposuisse. nam intelligunt. Alii deam noctu obambulantem, leonum curru vectam, ac serpentibus et draconibus undique cinctam. virgo. Nam iidem, et mollitiem honori habuerunt et deus apud homines haberi cupiens, in subterra- neam quamdam specum se abdidit, ibique vitam finivit. Dæmon quidam in ea specu sibi domiciliuin constituens, seque Trophoniumi esse mentiens, ora- culis homines fallebat. civitas, juxta quam erat Dodonia silva, Jovi sacra, et tota quercubus consita, quæ vocales fuisse di- cuntur et oracula reddidisse. ta Parnassum montem, erat oraculum toto terra- run orbe celeberrimum, quod, nato Christo, pror- sus obmutuit. lini et Musis sacer. animalia inaclabant, atque ex jecoris fibris, ipsius- que sanguinis eruptione, futurorum conjecturam faciebaut, ut ipsi prædicant, spicisque copiosum et locuple- astrorum contemplatione plurima observabant et conjectabant. Deos colere didicerunt. Unde e religio, a Thracibus nomen duxit. Ipsis etiam Thracibus c Orgia s, id est, mysteria el sacra festa tradidit Orpheus. cipue apud Chaldæos colebatur. Qui ejus sacris initiandi erant, per duodecim supplicioruin genera ducebautur, per fautem scilicet, ignem, frigus, aliaque hujusmodi. prins lo apud poetis vocabatur. Finxit Fabula Isi- dem a Jove deamatam, in juvencain mulatam fuisse. Juno autem fraude cognita, cestro pellici im- misso, summis eam doloribus exagitavit. Tandem pristinæ forma restituta, in Ægyptum fugit, ubi Osiridi nupsit. Quibus mortuis, Isim et Osiridin in- ter deos annumerarunt Ægyptii. est Ægypti, in qua bircus pro deo habebatur. duo Coisl.. Or. 1, etc. In ed., (2) Ξαινομένων. Nicelas, quem sequitur Billius, (3) Πέλοπος, etc. Tantalus deos quondam ho- (4) Ποῦ δὲ 'Εκάτης. Nonnulli per Hecaten, Lu- (5) Τροφωνίου, etc. Trophonius gloriæ cupidus, D (65) Δωδωναίας δρυός. Dodona, Chaoniæ in Epiro (7) Τρίποδος Δελφικοῦ. Delphis in Baotia, jux (8) Κασταλίας. Fons ad Parnassi radicens, Apul- (9) Μάγων. Magi, genere Medi sunt. Ili autem (10) Χαλδαίων. Challæi celebres, utpote qui ex (11) Συμφέρουσα. Reg. c, Nicet. et Comb., συμ (12) Θρακών όργια. Thraces primi fuerunt, qui (13) Μίθρου". Mithræ,, id est, e Solis, qui prae (17) 'Οσίριδος ... "Ισιδος. Isis Ægyptiorum dea, (15) Τράγοι Μενδησίων, etc. Mendesium urbs (16) Ευσταχυν. Sic plerique codd. In ed., ἄστα (17) Πανήγυρις. Sic quatuor Regg., decem Colb..

ἀνδριζομένων, οἷς τιμᾶται θεὰ, καὶ ταῦτα παρθένος. Οἱ γὰρ αὐτοὶ, καὶ μαλακίαν ἐτίμησαν, καὶ θρασύτητα ἐσεβάσθησαν. Α ξαινομένων (2) ταῖς μάστιξι, καὶ τοῦτο μόνον κακῶς β παρ' ἀλλήλων, « Ε΄. Ποῦ δὲ θήσεις τὴν Πέλοπος (3) κρεουργίαν, πεινῶντας θεοὺς ἑστιῶσαν, καὶ φιλοξενίαν πικρὰν καὶ ἀπάνθρωπον ; ποῦ δὲ Εκάτης (4) τὰ φοβερά και σκοτεινά φάσματα, καὶ Τροφωνίου (5) κατὰ γῆς παί γνια καὶ μαντεύματα, ἢ Δωδωναίας δρυός (6) ληρή ματα, ἢ τρίποδος Δελφικοῦ (7) σοφίσματα, ἢ Καστα λίας (8) μαντικὸν πόμα; Τοῦτο μόνον οὐ μαντευσά μενα, τὴν ἑαυτῶν σιωπήν. Οὐδὲ Μάγων (9) θυτική, καὶ πρόγνωσις ἔντομος· καὶ Χαλδαίων (10) άστρονο μία καὶ γενεθλιαλογία, τῇ τῶν οὐρανίων κινήσει συμ φέρουσα (14) τὰ ἡμέτερα, τῶν μηδὲ ἑαυτοὺς ὅ τι που τε εἰσὶν, ἢ ἔσονται, γνῶναι δυναμένων· οὐδὲ Θρακών όργια (12) ταῦτα, παρ' ὧν καὶ τὸ θρησκεύειν, ὡς λό- γος· οὐδὲ Ορφέως τελεταὶ καὶ μυστήρια, ἂν τοσοῦτον, Έλληνες ἐπὶ σοφίᾳ ἐθαύμασαν, ὥστε καὶ λύραν αὐτ τῷ ποιοῦσι, πάντα τοῖς κρούμασιν ἔλκουσαν· οὐδὲ Μίθρου (13) κόλασις Ενδικος, κατὰ τῶν μυεῖσθαι τὰ τοιαῦτα ἀνεχομένων· οὐδὲ Οσίριδος σπαραγμοί, ἄλλη συμφορὰ τιμωμένη παρ' Αἰγυπτίοις· οὐδὲ Ισιδος (14) ἀτυχήματα, καὶ τράγοι Μενδησίων (15) αἰδεσιμώτε ροι, καὶ ᾿Απιδος φάτνη, μόσχου κατατρυφῶντος τῆς Μεμφιτῶν εὐηθείας· οὐδ᾽ ὅσα τὸν Νεῖλον ταῖς τι μαῖς καθυβρίζουσι, τὸν καρποδότην, ὡς ἀνυμνοῦσιν αὐτοὶ, καὶ εὔσταχυν (16), καὶ μετροῦντα τὴν εὐδαιμο- νίαν τοῖς πήχεσιν. Γ'. Ἐὼ γὰρ λέγειν ἑρπετῶν καὶ κνωδάλων τιμὰς καὶ τὸ τῆς ἀσχημοσύνης φιλότιμον· ὧν καθ' ἔκαστον ἰδία τις τελετὴ καὶ πανήγυρις (17), καὶ κοινὸν τὸ τῆς περιφέρουσα. θρησκεία, χυν. κυστήριον S. GREGORII THEOLOGI quidem et lyphalli, formis et actibus obsceni. Nec atrox Taurorum in hospites feritas, nec aræ affusus Spartanorum adolescentum cruor, flagris sese lacerantium, atque hac una in re male viriles animos gerentium, a quibus dea colitur, eaque et audaciam venerati sunt. V. Jam Pelopis dilaniationem, esurientes deos saliantem, ac saevam et inhumanam hospitalitatem, quo tandem loco pones ? Quo item loco horrenda et caliginosa Hecate spectra, Trophoniique subterra- nea ludicra et vaticinia, aut Dodonææ quercus deli- ramenta, aut Delphicæ tripodis praestigias, aut fa- tidicos Castalii fontis latices? Quæ omnia hoc unum vaticinari minime potuerunt, nimirum silen- tium suum. Nec Magoruin ars sacrificandi, atque ex victimarum incisione futurorum præsen- sio: nec Chaldæorum astrologia et nativitatum ob- servatio, res nostras eodem cum sideribus motu volvens, cum tamen ipsi, nec quid sint, aut futori sint, cognitum habere queant. Nec Thracum orgia hæc sunt, a quibus et religionem natam esse aiunt : nec Orphei sacra et mysteria, quem Græci sapien- tiæ nomine adeo suspexerunt, ut etiam lyran, quæ fidium pulsibus omnia pertraheret, ipsi effin- xerint. Nec Mithræ justum adversus eos suppli- cium, qui hujusmodi sacris initiari sustinent. Nec Osiridis lacerationes, alia calamitas, quæ apud Agyptios colitur. Nec Isidis infortunia, atque hirci Mendesiis ipsis venerabiliores; nec Apidis præsepe, hoc est, vituli, Memphitarum verordia ad C luxum abutentis. Nec omnes ii honores, quibus Ni- lum dedecorant, illum, inquam, frugum parentem, tem, atque ubertatem cubitis metientem. VI. Mitto enim reptilium et vilium animalculo- riwn honores, ac profusam obscenitatem ; quo- rum privatim quidem sua cuique sacra et festa lell, invicem ; quamvis desit ini codicibus. spitio excepisse dicitur, filiumque Pelopem macta- tum, ac ferventi aqua coctum, iis apposuisse. nam intelligunt. Alii deam noctu obambulantem, leonum curru vectam, ac serpentibus et draconibus undique cinctam. virgo. Nam iidem, et mollitiem honori habuerunt et deus apud homines haberi cupiens, in subterra- neam quamdam specum se abdidit, ibique vitam finivit. Dæmon quidam in ea specu sibi domiciliuin constituens, seque Trophoniumi esse mentiens, ora- culis homines fallebat. civitas, juxta quam erat Dodonia silva, Jovi sacra, et tota quercubus consita, quæ vocales fuisse di- cuntur et oracula reddidisse. ta Parnassum montem, erat oraculum toto terra- run orbe celeberrimum, quod, nato Christo, pror- sus obmutuit. lini et Musis sacer. animalia inaclabant, atque ex jecoris fibris, ipsius- que sanguinis eruptione, futurorum conjecturam faciebaut, ut ipsi prædicant, spicisque copiosum et locuple- astrorum contemplatione plurima observabant et conjectabant. Deos colere didicerunt. Unde e religio, a Thracibus nomen duxit. Ipsis etiam Thracibus c Orgia s, id est, mysteria el sacra festa tradidit Orpheus. cipue apud Chaldæos colebatur. Qui ejus sacris initiandi erant, per duodecim supplicioruin genera ducebautur, per fautem scilicet, ignem, frigus, aliaque hujusmodi. prins lo apud poetis vocabatur. Finxit Fabula Isi- dem a Jove deamatam, in juvencain mulatam fuisse. Juno autem fraude cognita, cestro pellici im- misso, summis eam doloribus exagitavit. Tandem pristinæ forma restituta, in Ægyptum fugit, ubi Osiridi nupsit. Quibus mortuis, Isim et Osiridin in- ter deos annumerarunt Ægyptii. est Ægypti, in qua bircus pro deo habebatur. duo Coisl.. Or. 1, etc. In ed., (2) Ξαινομένων. Nicelas, quem sequitur Billius, (3) Πέλοπος, etc. Tantalus deos quondam ho- (4) Ποῦ δὲ 'Εκάτης. Nonnulli per Hecaten, Lu- (5) Τροφωνίου, etc. Trophonius gloriæ cupidus, D (65) Δωδωναίας δρυός. Dodona, Chaoniæ in Epiro (7) Τρίποδος Δελφικοῦ. Delphis in Baotia, jux (8) Κασταλίας. Fons ad Parnassi radicens, Apul- (9) Μάγων. Magi, genere Medi sunt. Ili autem (10) Χαλδαίων. Challæi celebres, utpote qui ex (11) Συμφέρουσα. Reg. c, Nicet. et Comb., συμ (12) Θρακών όργια. Thraces primi fuerunt, qui (13) Μίθρου". Mithræ,, id est, e Solis, qui prae (17) 'Οσίριδος ... "Ισιδος. Isis Ægyptiorum dea, (15) Τράγοι Μενδησίων, etc. Mendesium urbs (16) Ευσταχυν. Sic plerique codd. In ed., ἄστα (17) Πανήγυρις. Sic quatuor Regg., decem Colb..

κακοδαιμονίας ἐφ᾽ ἅπασιν· ὡς εἴπερ ἀσεβεῖν αὐτοὺς ἔδει πάντως, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποπεσεῖν, εἰς είδωλα κατενεχθέντας, καὶ τέχνης ἔργα, και χειρών πλάσματα, μὴ ἂν ἄλλο τι κατ' αὐτῶν εὔξασθαι τούς γε νοῦν ἔχοντας, ἢ τοιαῦτα σεβασθῆναι, καὶ οὕτω τι· μῆσαι, ἵνα τὴν ἀντιμισθίαν, ἣν ἔδει τῆς πλάνης, ὥς φησι Παῦλος, ἀπολαμβάνωσιν, ἐν οἷς σέβονται· οὐ μάλλον τιμῶντες, ἢ δι᾽ ἐκείνων (18) ἀτιμαζόμενοι. Βδελυκτοὶ τῆς πλάνης, βδελυκτότεροι τῆς εὐτελείας τῶν προσκυνουμένων καὶ σεβομένων, ἵνα καὶ αὐτ τῶν τῶν τιμωμένων ὦσιν ἀναισθητότεροι, τοσοῦτον ὑπερβάλλοντες ἀνοίᾳ, ὅσον εὐτελείᾳ τὰ προσκυνού- μενα. Ζ'. Ταῦτα μὲν οὖν παιζέτωσαν Ελλήνων παῖδες, Β καὶ δαίμονες, παρ' ὧν ἐκείνοις ἡ ἄνοια, τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς μεθελκόντων, καὶ ἄλλους ἄλλως κατατεμνόντων εἰς αἰσχρὰς δόξας καὶ φαντασίας, ἀφ' οὗ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἐκβαλόντες ἡμᾶς, τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως οὐ κατὰ καιρὸν, οὐδ᾽ ἐπιτηδείως μετα- ληφθείσης (19), ὡς ἀσθενεστέρους ήδη κατέδραμον, τὸν ἡγεμόνα νοῦν συναρπάσαντες, καὶ τοῖς πάθεσι θύραν ἀνοίξαντες. Οὐ γὰρ ἔφερον, φύσις ὄντες φθο νερὰ καὶ μισάνθρωπος, μᾶλλον δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν κακίαν γενόμενοι, τοὺς κάτω τῶν ἄνω τυχεῖν, αὐτοὶ πεσόντες ἐπὶ γῆς ἄνωθεν, οὐδὲ τοσαύτην μετάστασιν γενέσθαι τῆς δόξης, καὶ τῶν πρώτων φύσεων. Τοῦτή ἐστιν ὁ διωγμὸς τοῦ πλάσματος· διὰ τοῦτο ἡ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καθυβρίσθη· καὶ καθὼς οὐκ ἐδοκιμάσαμεν φυλάξαι τὴν ἐντολὴν, παρεδόθημεν τῇ αὐτονομία της πλάνης (20)· καὶ καθὼς ἐπλανήθημεν, ήτιμάσθημεν ἐν οἷς ἐσεβάσθημεν. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον δεινὸν, τὸ πεποιημένους ἐπ' ἀγαθοῖς ἔργοις (21), εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ πεποιηκότος, καὶ Θεοῦ μίμησιν, ὅσον ἐφικτόν, ὁρμητήριον γενέσθαι παντοίων παθῶν, βο- σκομένων κακῶς καὶ δαπανώντων τὸν ἐντὸς ἄνθρω πον· ἀλλὰ τὸ (22) καὶ θεοὺς στήσασθαι (23) συν ηγόρους τοῖς πάθεσιν, ἵνα μὴ μόνον ἀνεύθυνον τὸ ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ καὶ θεῖον νομίζηται, εἰς τοιαύτην καταφεῦγον ἀπολογίαν, τὰ προσκυνού- μένα. Η'. Ἡμῖν δὲ ὥσπερ ἐχαρίσθη το φυγοῦσι την δει- σιδαίμονα πλάνην, μετὰ τῆς ἀληθείας γενέσθαι, καὶ δουλεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, καὶ τὴν κτίσιν ὑπεραναβῆναι, πάντα περάσασιν, ὅσα ὑπὸ χρόνον καὶ πρώτην κίνησιν· οὕτω καὶ εἴδωμεν (24), καὶ φιλο- σοφήσωμεν τὰ περὶ Θεοῦ καὶ τὰ θεῖα. Φιλοσοφήσω μεν δὲ, ἀρχόμενοι (25), ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμει • τιμώντες τὰ σεβάσματα, ἢ δι' ἑαυτῶν. ληφθέντι. μεταλη- φθέντος. ἴδωμεν. - ORATIO XXXIX. IN SANCTA LUMINA. A erant, communiter tamen omnia ad horrendam perditamque impietatem tendebant; adeo ut, si quidem omnino eos impietate constringi, atque ad simulacra et artis opera manuumque figmenta pro- lapsos, a Dei gloria dejici oportebat, nihil aliud ip- sis cordati homines imprecari possent, quam ut la- lia venerarentur, talibusque honoribus afficerent, ut erroris mercedem, quam decebat, ut ait Paulus " per hujusmodi venerationem reciperent; non magis ea numina per seipsos honorantes, quam ipsi per ea dedecus atque infamiam sibiipsis inurentes. Exsecrabiles quidem illi ob errorem, exsecrabiliores autem ob eorum, quæ venerantur atque adorant, vilitatem; ita ut iis etiam, quæ colunt, stupidiores se præbeant, tantumque ea dementia et stoliditate superent, quantum ab iis, quæ adorant, vilitate superantur. VII. Atque hæc quidem ludant gentiles, ac da- mones, a quibus illi in hanc amentiam impelluntur, dum nimirum Dei honorem ad seipsos detor- quent, atque in turpes sententias, et rerum species, alios alio modo discindunt, ex quo nos per scientiæ lignum minus tempestive et commode perceptum, vitæ ligno exturbatos, velut jam infirmiores, exa- gitarunt, gubernatrice mente abrepta, januaque vitiosis animi affectionibus patefacta. Nec enim ferre poterant, cum invidia atque odio adversus ho- minem suapte natura flagrarent, vel, ut rectius lo- quar, propter vitium suum in hunc habitum dege- nerassent, terrenos homines supernis bonis frui, cum ipsi e cœlo in terram corruissent, nec tan- tam gloriæ, pristinæque ipsorum naturæ mutatio- G nem feri. ldcirco persecutio adversus Dei fgmen- C tùm excitata est; idcirco Dei imago probro et de- decore affecta. Et quemadmodum mandato parere recusavimus, ita licentiæ erroris traditi sumus; et quemadmodum aberravimus, ita vicissim in iis, quibus cultum et venerationem adhibuimus, probro et ignominia perfusi sumus. Nec enim hoc solum grave et indignun est, quod, cum ad bona opera, in opificis laudem et gloriam, Deique, quantum fas est, imitationem, creati essemus, omnis generis vitiorum, quæ intestinum hominem misere depa- scunt atque consumunt, sedes et propugnaculum facti sumus; sed etiam quod Deos vitiorum patronos effinximus, ut peccatum, non modo crimine careat, sed etiam divinum censeatur, ad ea videlicet, quæ pro diis adorantur, defensionis causa confugiens. D Romn. 1, sqq. tres Colb., duo Coisl., Sic legit Billius. Colb., Or. et Bas. ed. Unus Colb. habel, µɛta- Sic legit Bill. Prave in Par. ed., Vill. At vero, quemadmodum nobis divino bene- ficio concessum est, ut, superstitioso errore fuga relicto, a veritate stemus, ac Deo vivo et vero ser- viamus, et supra creaturam assurgamus, omnia, quæ tempori primæque motioni subjacent, traji- cientes ; ita etiam faciendum est, ut ea, quæ de Deo, ac divina sunt, cognoscamus, de iisque disse- bertali. bona opera, hoc est, ad opificis laudem, etc. In ed., (18) Τιμῶντες, ἢ δι' ἐκείνων. Quinque legg., (19) Μεταληφθείσης. Sic quinque Regg., octo (20) Αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης. Bill. : c erroris li- (21) Επ' ἀγαθοῖς ἔργοις, etc. Bill. : • propter (22) Αλλὰ τό. Comb., ἀλλὰ καὶ τὸ. (25) Στήσασθαι. . Constituimus. (24) Εἴδωμεν. Sic Regg. bm, ph, tres Colb., etc. (25) Αρχόμενοι. Deest in duobus Regg. et Or. 1.

κακοδαιμονίας ἐφ᾽ ἅπασιν· ὡς εἴπερ ἀσεβεῖν αὐτοὺς ἔδει πάντως, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποπεσεῖν, εἰς είδωλα κατενεχθέντας, καὶ τέχνης ἔργα, και χειρών πλάσματα, μὴ ἂν ἄλλο τι κατ' αὐτῶν εὔξασθαι τούς γε νοῦν ἔχοντας, ἢ τοιαῦτα σεβασθῆναι, καὶ οὕτω τι· μῆσαι, ἵνα τὴν ἀντιμισθίαν, ἣν ἔδει τῆς πλάνης, ὥς φησι Παῦλος, ἀπολαμβάνωσιν, ἐν οἷς σέβονται· οὐ μάλλον τιμῶντες, ἢ δι᾽ ἐκείνων (18) ἀτιμαζόμενοι. Βδελυκτοὶ τῆς πλάνης, βδελυκτότεροι τῆς εὐτελείας τῶν προσκυνουμένων καὶ σεβομένων, ἵνα καὶ αὐτ τῶν τῶν τιμωμένων ὦσιν ἀναισθητότεροι, τοσοῦτον ὑπερβάλλοντες ἀνοίᾳ, ὅσον εὐτελείᾳ τὰ προσκυνού- μενα. Ζ'. Ταῦτα μὲν οὖν παιζέτωσαν Ελλήνων παῖδες, Β καὶ δαίμονες, παρ' ὧν ἐκείνοις ἡ ἄνοια, τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς μεθελκόντων, καὶ ἄλλους ἄλλως κατατεμνόντων εἰς αἰσχρὰς δόξας καὶ φαντασίας, ἀφ' οὗ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἐκβαλόντες ἡμᾶς, τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως οὐ κατὰ καιρὸν, οὐδ᾽ ἐπιτηδείως μετα- ληφθείσης (19), ὡς ἀσθενεστέρους ήδη κατέδραμον, τὸν ἡγεμόνα νοῦν συναρπάσαντες, καὶ τοῖς πάθεσι θύραν ἀνοίξαντες. Οὐ γὰρ ἔφερον, φύσις ὄντες φθο νερὰ καὶ μισάνθρωπος, μᾶλλον δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν κακίαν γενόμενοι, τοὺς κάτω τῶν ἄνω τυχεῖν, αὐτοὶ πεσόντες ἐπὶ γῆς ἄνωθεν, οὐδὲ τοσαύτην μετάστασιν γενέσθαι τῆς δόξης, καὶ τῶν πρώτων φύσεων. Τοῦτή ἐστιν ὁ διωγμὸς τοῦ πλάσματος· διὰ τοῦτο ἡ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καθυβρίσθη· καὶ καθὼς οὐκ ἐδοκιμάσαμεν φυλάξαι τὴν ἐντολὴν, παρεδόθημεν τῇ αὐτονομία της πλάνης (20)· καὶ καθὼς ἐπλανήθημεν, ήτιμάσθημεν ἐν οἷς ἐσεβάσθημεν. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον δεινὸν, τὸ πεποιημένους ἐπ' ἀγαθοῖς ἔργοις (21), εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ πεποιηκότος, καὶ Θεοῦ μίμησιν, ὅσον ἐφικτόν, ὁρμητήριον γενέσθαι παντοίων παθῶν, βο- σκομένων κακῶς καὶ δαπανώντων τὸν ἐντὸς ἄνθρω πον· ἀλλὰ τὸ (22) καὶ θεοὺς στήσασθαι (23) συν ηγόρους τοῖς πάθεσιν, ἵνα μὴ μόνον ἀνεύθυνον τὸ ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ καὶ θεῖον νομίζηται, εἰς τοιαύτην καταφεῦγον ἀπολογίαν, τὰ προσκυνού- μένα. Η'. Ἡμῖν δὲ ὥσπερ ἐχαρίσθη το φυγοῦσι την δει- σιδαίμονα πλάνην, μετὰ τῆς ἀληθείας γενέσθαι, καὶ δουλεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, καὶ τὴν κτίσιν ὑπεραναβῆναι, πάντα περάσασιν, ὅσα ὑπὸ χρόνον καὶ πρώτην κίνησιν· οὕτω καὶ εἴδωμεν (24), καὶ φιλο- σοφήσωμεν τὰ περὶ Θεοῦ καὶ τὰ θεῖα. Φιλοσοφήσω μεν δὲ, ἀρχόμενοι (25), ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμει • τιμώντες τὰ σεβάσματα, ἢ δι' ἑαυτῶν. ληφθέντι. μεταλη- φθέντος. ἴδωμεν. - ORATIO XXXIX. IN SANCTA LUMINA. A erant, communiter tamen omnia ad horrendam perditamque impietatem tendebant; adeo ut, si quidem omnino eos impietate constringi, atque ad simulacra et artis opera manuumque figmenta pro- lapsos, a Dei gloria dejici oportebat, nihil aliud ip- sis cordati homines imprecari possent, quam ut la- lia venerarentur, talibusque honoribus afficerent, ut erroris mercedem, quam decebat, ut ait Paulus " per hujusmodi venerationem reciperent; non magis ea numina per seipsos honorantes, quam ipsi per ea dedecus atque infamiam sibiipsis inurentes. Exsecrabiles quidem illi ob errorem, exsecrabiliores autem ob eorum, quæ venerantur atque adorant, vilitatem; ita ut iis etiam, quæ colunt, stupidiores se præbeant, tantumque ea dementia et stoliditate superent, quantum ab iis, quæ adorant, vilitate superantur. VII. Atque hæc quidem ludant gentiles, ac da- mones, a quibus illi in hanc amentiam impelluntur, dum nimirum Dei honorem ad seipsos detor- quent, atque in turpes sententias, et rerum species, alios alio modo discindunt, ex quo nos per scientiæ lignum minus tempestive et commode perceptum, vitæ ligno exturbatos, velut jam infirmiores, exa- gitarunt, gubernatrice mente abrepta, januaque vitiosis animi affectionibus patefacta. Nec enim ferre poterant, cum invidia atque odio adversus ho- minem suapte natura flagrarent, vel, ut rectius lo- quar, propter vitium suum in hunc habitum dege- nerassent, terrenos homines supernis bonis frui, cum ipsi e cœlo in terram corruissent, nec tan- tam gloriæ, pristinæque ipsorum naturæ mutatio- G nem feri. ldcirco persecutio adversus Dei fgmen- C tùm excitata est; idcirco Dei imago probro et de- decore affecta. Et quemadmodum mandato parere recusavimus, ita licentiæ erroris traditi sumus; et quemadmodum aberravimus, ita vicissim in iis, quibus cultum et venerationem adhibuimus, probro et ignominia perfusi sumus. Nec enim hoc solum grave et indignun est, quod, cum ad bona opera, in opificis laudem et gloriam, Deique, quantum fas est, imitationem, creati essemus, omnis generis vitiorum, quæ intestinum hominem misere depa- scunt atque consumunt, sedes et propugnaculum facti sumus; sed etiam quod Deos vitiorum patronos effinximus, ut peccatum, non modo crimine careat, sed etiam divinum censeatur, ad ea videlicet, quæ pro diis adorantur, defensionis causa confugiens. D Romn. 1, sqq. tres Colb., duo Coisl., Sic legit Billius. Colb., Or. et Bas. ed. Unus Colb. habel, µɛta- Sic legit Bill. Prave in Par. ed., Vill. At vero, quemadmodum nobis divino bene- ficio concessum est, ut, superstitioso errore fuga relicto, a veritate stemus, ac Deo vivo et vero ser- viamus, et supra creaturam assurgamus, omnia, quæ tempori primæque motioni subjacent, traji- cientes ; ita etiam faciendum est, ut ea, quæ de Deo, ac divina sunt, cognoscamus, de iisque disse- bertali. bona opera, hoc est, ad opificis laudem, etc. In ed., (18) Τιμῶντες, ἢ δι' ἐκείνων. Quinque legg., (19) Μεταληφθείσης. Sic quinque Regg., octo (20) Αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης. Bill. : c erroris li- (21) Επ' ἀγαθοῖς ἔργοις, etc. Bill. : • propter (22) Αλλὰ τό. Comb., ἀλλὰ καὶ τὸ. (25) Στήσασθαι. . Constituimus. (24) Εἴδωμεν. Sic Regg. bm, ph, tres Colb., etc. (25) Αρχόμενοι. Deest in duobus Regg. et Or. 1.

Α νον δὲ, ὅθεν Σολομὼν ἡμῖν ἐνομοθέτησεν Ἀρχὴ σου φίας, φησί, κτῆσαι (26) σοφίαν· τί τοῦτο λέγων ἀρχὴν σοφίας ; Τὸν φόβον. Οὐ γὰρ ἀπὸ θεωρίας ἀρξαμένους, εἰς φόδον χρὴ καταλήγειν (θεωρία γὰρ ἀχαλίνωτος τάχα ἂν καὶ κατὰ κρημνών ὤσειεν) · ἀλλὰ φόβῳ στοι χειουμένους, καὶ καθαιρομένους, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, λεπτυνομένους, εἰς ὕψος αἵρεσθαι. Οὐ γὰρ φόβος, ἐντολῶν τήρησις· οὗ δὲ ἐντολῶν τήρησις, σαρκὸς κάθαρσις, τοῦ ἐπιπροσθοῦντος τῇ ψυχῇ νέφους, καὶ οὐκ ἐῶντος καθαρῶς ἰδεῖν τὴν θείαν ἀκτῖνα· οὗ δὲ κάθαρσις, ἔλλαμψις· ἔλλαμψις δὲ, πόθου πλήρωσις, τοῖς τῶν μεγίστων (27), ἢ τοῦ μεγίστου, ἢ ὑπὲρ τὸ μέγα εφιεμένοις. Θ. Διὰ τοῦτο καθαρτέον ἑαυτὸν (28) πρῶτον, εἶτα τῷ καθαρῷ προσομιλητέον· εἶπερ μὴ μέλλοιμεν τὸ τοῦ Ἰσραὴλ πείσεσθαι, μὴ φέροντος τὴν δόξαν τοῦ προσώπου Μωσέως, καὶ διὰ τοῦτο δεομένου καλύμ ματος· ἢ τὸ τοῦ Μανωέ, καὶ πείσεσθαι, καὶ λέξειν· Απολώλαμεν, ὦ γῦναι, Θεὸν ἑωράκαμεν, ἐν φαν- τασίᾳ Θεοῦ γενομένου · 4, ὡς Πέτρος, τοῦ πλοίου τὸν Ἰησοῦν ἀποπέμψασθαι, ὡς οὐκ ἄξιοι τοιαύτης ἐπι- δημίας. Πέτρον δὲ ὅταν εἴπω, τίνα λέγω; Τὸν κατὰ κυμάτων πεζεύσαντα. Η, ὡς Παῦλος, τὴν ὄψιν πλη γήσεσθαι, πρὶν καθαρθῆναι τῶν διωγμῶν, τῷ διωκο μένῳ προσομιλήσας, μᾶλλον δὲ βραχείᾳ τοῦ μεγά λου (29) φωτός λαμπηδόνι· ἢ, ὡς ὁ ἑκατόνταρχος, τὴν μὲν θεραπείαν ἐπιζητήσειν, τῇ οἰκίᾳ (50) δὲ τὸν θεραπευτὴν οὐκ εἰσδέξασθαι διὰ δειλίαν ἐπαινουμέ νην. Λεγέτω τις καὶ ἡμῶν, ἕως οὔπω καθαίρεται (31), ἀλλ' ἔστιν ἑκατόνταρχος ἔτι, πλειόνων ἐν κακία κρα τῶν, καὶ στρατεύεται Καίσαρι, τῷ κοσμοκράτορι τῶν κάτω συρομένων· Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Οταν δὲ Ἰησοῦν θεάσηται, καίτοι μικρὸς ὢν τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν, ὡς ὁ (32) Ζακχαῖος ἐκεῖνος, καὶ ὑπὲρ τὴν συκομωραίαν ἀρθῇ, νεκρώσας τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ὑπεραναβὰς τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, τότε καὶ εἰσδεχέσθω τὸν Λόγον, καὶ ἀκουέτω· Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τού τῳ, καὶ λαμβανέτω τὴν σωτηρίαν, καὶ καρποφορείτω τὰ τελεώτερα, σκορπίζων καὶ διαχέων καλῶς, ἃ και κῶς ἐτελώνησεν. Ι. Ο γὰρ αὐτὸς Λόγος, καὶ φοβερὸς τοῖς οὐκ ἀξίοις διὰ τὴν φύσιν, καὶ χωρητὸς διὰ φιλανθρωπίαν τοῖς οὕτως ηὐτρεπισμένοις (53)· ὅσοι (34) τὸ ἀκάθαρτον καὶ ὑλικὸν πνεῦμα τῶν ψυχῶν ἀπελάσαντες, καὶ τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς τῇ ἐπιγνώσει σαρώσαντες καὶ κοσμή στάσεις διὰ τὸ κατ' οὐσίαν ἓν, καὶ ταυτὸν, καὶ μου ναδικὸν τῆς θεότητος· « εὐτρεπισμένοις. S. GREGORII THEOLOGI ramus. Disseremus autem, hinc, unae satius est, Initium ducentes. Hinc porro salius est, unde Sa- lomon nobis legem statuit. Principium sapientiæ, mquit, posside sapientiam '. Quidnam hoc vocal principium sapientiæ? Timorem. Neque enim ea nobis ratio ineunda est, ut a contemplatione auspicantes, in timorem desinamus (effrenata enim contemplatio in præcipitia quoque fortasse nos im- pulerit); verum ut timoris rudimentis imbuti, et purgati, atque, ut hoc verbo utar, attenuati, in altum efferamur. Ubi enim timor est, illic quoque mandatorum observatio : ubi autem manda- torum observatio, illic etian carnis, quæ, nubis cojusdam instar, animæ lumen obscurat, nec divini radii splendorem pure intueri sinit, purgatio est. Porro ubi purgatio, illic illuminatio; illuminatio autem, desiderit summa est, iis utique qui maxi- marum rerum, vel potius maximæ rei, atque adeo magnitudinem omnem superantis, cupiditate fla- grant. IX. Quocirca se quemque prius purgare oportet, B atque ita demum cum puro consuetudinem habere; ne alioqui nobis idem quod Israeli, accidat, vul- tus Mosaici gloriam non ferenti, ac propterea vela- mine opus habenti s : aut eodem, quo Manue, mode afficiamur, ac dicamus : Periimus, mulier, Deum vi- dimus *,cum videlicet Dei species ipsi objecta esset; aut, Petri instar, Jesum a navicula ® submovea- mus, utpote tali præsentia indigni (Petrum autem cum dico, quem virum dico? Eum, qui super Cactus ambulavit). Aut oculorum sensu orbemur, quemadmodum Paulo accidit, cum, priusquam a persecutionibus expiatus esset, colloquium cum eo, quem persequebatur, miscuisset, vel potius, exiguo magni illius luminis splendore perstrictus fuisset * : aut denique, ut centurio ille, medicinam ita requi- ramus, ut tamen laudabili timore perterriti, medi- cutu in ædes nostras non admittamus. Proinde di- cat quoque ex nobis quispiam, quandiu nondum purgatur, sed adhuc centurio est, in multos vitii principatum tenens, ac Caesari, hoc est, mundi principi, eorumque, qui humi volutantur, domino militat: Non sum dignus, ut intres sub tectum meum '. Cum autem Jesum conspexerit, quamvis spirituali statura parvus, ut Zachæus ille, ac super sycomorum evectus fuerit *, mortificatis videlicet membris, quæ super terram sunt", atque humilitatis corpore superato, tum vero Verbum excipiat, et audiat : Hodie salus huic domui 1*, salutemque accipiat, ac perfectiores fructus ferat, præclare spar- gens et effundens, quæ ex telonii lucris male collegerat. C X. Idem enim Verbum, et propter naturam D suam indignis formidolosum est, et propter beni- gnitatem capi potest, iis quidem certe, qui in hunc nodum fuerint præparati; qui, impuro spiritu de- pulso, animas agnitione mundarint et exornarint, • Prov. 19, 7. • Eccli. 16. • Exod. XXXIV, sqq. * Jud. x111, 22. * Luc. v, 8. • Act. 15, * Luc. XIX, sqq. • Coloss. 111, 5. so Luc. xix, 9. 899. Matth. VIII, 8. Tres personas ob essentiæ unitatem, eamdemque ac singularem deitatem. (26) Κτῆσαι. Bill. : « collige. (27) Τοῖς τῶν μεγίστων. Schol. : Τὰς τρεῖς ὑπο (28) Εαυτόν. Deest in Reg. pl, Or. 1 et aliis. (39) Μεγάλου. Deest in duobus Regg. (30) Oixia. Sic plures Regg. In ed., olxɛlą. (31) Καθαίρεται. In nonnullis, κεκάθαρται. (32) 'Ως ό. Sic septem Regg. Deest 6 in ed. (33) Ηυτρεπισμένοις. Regg. bm, ph et Colb. 5, (34) "Οσοι. Plures Colb., ὡς, οι.

Α νον δὲ, ὅθεν Σολομὼν ἡμῖν ἐνομοθέτησεν Ἀρχὴ σου φίας, φησί, κτῆσαι (26) σοφίαν· τί τοῦτο λέγων ἀρχὴν σοφίας ; Τὸν φόβον. Οὐ γὰρ ἀπὸ θεωρίας ἀρξαμένους, εἰς φόδον χρὴ καταλήγειν (θεωρία γὰρ ἀχαλίνωτος τάχα ἂν καὶ κατὰ κρημνών ὤσειεν) · ἀλλὰ φόβῳ στοι χειουμένους, καὶ καθαιρομένους, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, λεπτυνομένους, εἰς ὕψος αἵρεσθαι. Οὐ γὰρ φόβος, ἐντολῶν τήρησις· οὗ δὲ ἐντολῶν τήρησις, σαρκὸς κάθαρσις, τοῦ ἐπιπροσθοῦντος τῇ ψυχῇ νέφους, καὶ οὐκ ἐῶντος καθαρῶς ἰδεῖν τὴν θείαν ἀκτῖνα· οὗ δὲ κάθαρσις, ἔλλαμψις· ἔλλαμψις δὲ, πόθου πλήρωσις, τοῖς τῶν μεγίστων (27), ἢ τοῦ μεγίστου, ἢ ὑπὲρ τὸ μέγα εφιεμένοις. Θ. Διὰ τοῦτο καθαρτέον ἑαυτὸν (28) πρῶτον, εἶτα τῷ καθαρῷ προσομιλητέον· εἶπερ μὴ μέλλοιμεν τὸ τοῦ Ἰσραὴλ πείσεσθαι, μὴ φέροντος τὴν δόξαν τοῦ προσώπου Μωσέως, καὶ διὰ τοῦτο δεομένου καλύμ ματος· ἢ τὸ τοῦ Μανωέ, καὶ πείσεσθαι, καὶ λέξειν· Απολώλαμεν, ὦ γῦναι, Θεὸν ἑωράκαμεν, ἐν φαν- τασίᾳ Θεοῦ γενομένου · 4, ὡς Πέτρος, τοῦ πλοίου τὸν Ἰησοῦν ἀποπέμψασθαι, ὡς οὐκ ἄξιοι τοιαύτης ἐπι- δημίας. Πέτρον δὲ ὅταν εἴπω, τίνα λέγω; Τὸν κατὰ κυμάτων πεζεύσαντα. Η, ὡς Παῦλος, τὴν ὄψιν πλη γήσεσθαι, πρὶν καθαρθῆναι τῶν διωγμῶν, τῷ διωκο μένῳ προσομιλήσας, μᾶλλον δὲ βραχείᾳ τοῦ μεγά λου (29) φωτός λαμπηδόνι· ἢ, ὡς ὁ ἑκατόνταρχος, τὴν μὲν θεραπείαν ἐπιζητήσειν, τῇ οἰκίᾳ (50) δὲ τὸν θεραπευτὴν οὐκ εἰσδέξασθαι διὰ δειλίαν ἐπαινουμέ νην. Λεγέτω τις καὶ ἡμῶν, ἕως οὔπω καθαίρεται (31), ἀλλ' ἔστιν ἑκατόνταρχος ἔτι, πλειόνων ἐν κακία κρα τῶν, καὶ στρατεύεται Καίσαρι, τῷ κοσμοκράτορι τῶν κάτω συρομένων· Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Οταν δὲ Ἰησοῦν θεάσηται, καίτοι μικρὸς ὢν τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν, ὡς ὁ (32) Ζακχαῖος ἐκεῖνος, καὶ ὑπὲρ τὴν συκομωραίαν ἀρθῇ, νεκρώσας τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ὑπεραναβὰς τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, τότε καὶ εἰσδεχέσθω τὸν Λόγον, καὶ ἀκουέτω· Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τού τῳ, καὶ λαμβανέτω τὴν σωτηρίαν, καὶ καρποφορείτω τὰ τελεώτερα, σκορπίζων καὶ διαχέων καλῶς, ἃ και κῶς ἐτελώνησεν. Ι. Ο γὰρ αὐτὸς Λόγος, καὶ φοβερὸς τοῖς οὐκ ἀξίοις διὰ τὴν φύσιν, καὶ χωρητὸς διὰ φιλανθρωπίαν τοῖς οὕτως ηὐτρεπισμένοις (53)· ὅσοι (34) τὸ ἀκάθαρτον καὶ ὑλικὸν πνεῦμα τῶν ψυχῶν ἀπελάσαντες, καὶ τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς τῇ ἐπιγνώσει σαρώσαντες καὶ κοσμή στάσεις διὰ τὸ κατ' οὐσίαν ἓν, καὶ ταυτὸν, καὶ μου ναδικὸν τῆς θεότητος· « εὐτρεπισμένοις. S. GREGORII THEOLOGI ramus. Disseremus autem, hinc, unae satius est, Initium ducentes. Hinc porro salius est, unde Sa- lomon nobis legem statuit. Principium sapientiæ, mquit, posside sapientiam '. Quidnam hoc vocal principium sapientiæ? Timorem. Neque enim ea nobis ratio ineunda est, ut a contemplatione auspicantes, in timorem desinamus (effrenata enim contemplatio in præcipitia quoque fortasse nos im- pulerit); verum ut timoris rudimentis imbuti, et purgati, atque, ut hoc verbo utar, attenuati, in altum efferamur. Ubi enim timor est, illic quoque mandatorum observatio : ubi autem manda- torum observatio, illic etian carnis, quæ, nubis cojusdam instar, animæ lumen obscurat, nec divini radii splendorem pure intueri sinit, purgatio est. Porro ubi purgatio, illic illuminatio; illuminatio autem, desiderit summa est, iis utique qui maxi- marum rerum, vel potius maximæ rei, atque adeo magnitudinem omnem superantis, cupiditate fla- grant. IX. Quocirca se quemque prius purgare oportet, B atque ita demum cum puro consuetudinem habere; ne alioqui nobis idem quod Israeli, accidat, vul- tus Mosaici gloriam non ferenti, ac propterea vela- mine opus habenti s : aut eodem, quo Manue, mode afficiamur, ac dicamus : Periimus, mulier, Deum vi- dimus *,cum videlicet Dei species ipsi objecta esset; aut, Petri instar, Jesum a navicula ® submovea- mus, utpote tali præsentia indigni (Petrum autem cum dico, quem virum dico? Eum, qui super Cactus ambulavit). Aut oculorum sensu orbemur, quemadmodum Paulo accidit, cum, priusquam a persecutionibus expiatus esset, colloquium cum eo, quem persequebatur, miscuisset, vel potius, exiguo magni illius luminis splendore perstrictus fuisset * : aut denique, ut centurio ille, medicinam ita requi- ramus, ut tamen laudabili timore perterriti, medi- cutu in ædes nostras non admittamus. Proinde di- cat quoque ex nobis quispiam, quandiu nondum purgatur, sed adhuc centurio est, in multos vitii principatum tenens, ac Caesari, hoc est, mundi principi, eorumque, qui humi volutantur, domino militat: Non sum dignus, ut intres sub tectum meum '. Cum autem Jesum conspexerit, quamvis spirituali statura parvus, ut Zachæus ille, ac super sycomorum evectus fuerit *, mortificatis videlicet membris, quæ super terram sunt", atque humilitatis corpore superato, tum vero Verbum excipiat, et audiat : Hodie salus huic domui 1*, salutemque accipiat, ac perfectiores fructus ferat, præclare spar- gens et effundens, quæ ex telonii lucris male collegerat. C X. Idem enim Verbum, et propter naturam D suam indignis formidolosum est, et propter beni- gnitatem capi potest, iis quidem certe, qui in hunc nodum fuerint præparati; qui, impuro spiritu de- pulso, animas agnitione mundarint et exornarint, • Prov. 19, 7. • Eccli. 16. • Exod. XXXIV, sqq. * Jud. x111, 22. * Luc. v, 8. • Act. 15, * Luc. XIX, sqq. • Coloss. 111, 5. so Luc. xix, 9. 899. Matth. VIII, 8. Tres personas ob essentiæ unitatem, eamdemque ac singularem deitatem. (26) Κτῆσαι. Bill. : « collige. (27) Τοῖς τῶν μεγίστων. Schol. : Τὰς τρεῖς ὑπο (28) Εαυτόν. Deest in Reg. pl, Or. 1 et aliis. (39) Μεγάλου. Deest in duobus Regg. (30) Oixia. Sic plures Regg. In ed., olxɛlą. (31) Καθαίρεται. In nonnullis, κεκάθαρται. (32) 'Ως ό. Sic septem Regg. Deest 6 in ed. (33) Ηυτρεπισμένοις. Regg. bm, ph et Colb. 5, (34) "Οσοι. Plures Colb., ὡς, οι.

κακοδαιμονίας ἐφ᾽ ἅπασιν· ὡς εἴπερ ἀσεβεῖν αὐτοὺς ἔδει πάντως, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποπεσεῖν, εἰς είδωλα κατενεχθέντας, καὶ τέχνης ἔργα, και χειρών πλάσματα, μὴ ἂν ἄλλο τι κατ' αὐτῶν εὔξασθαι τούς γε νοῦν ἔχοντας, ἢ τοιαῦτα σεβασθῆναι, καὶ οὕτω τι· μῆσαι, ἵνα τὴν ἀντιμισθίαν, ἣν ἔδει τῆς πλάνης, ὥς φησι Παῦλος, ἀπολαμβάνωσιν, ἐν οἷς σέβονται· οὐ μάλλον τιμῶντες, ἢ δι᾽ ἐκείνων (18) ἀτιμαζόμενοι. Βδελυκτοὶ τῆς πλάνης, βδελυκτότεροι τῆς εὐτελείας τῶν προσκυνουμένων καὶ σεβομένων, ἵνα καὶ αὐτ τῶν τῶν τιμωμένων ὦσιν ἀναισθητότεροι, τοσοῦτον ὑπερβάλλοντες ἀνοίᾳ, ὅσον εὐτελείᾳ τὰ προσκυνού- μενα. Ζ'. Ταῦτα μὲν οὖν παιζέτωσαν Ελλήνων παῖδες, Β καὶ δαίμονες, παρ' ὧν ἐκείνοις ἡ ἄνοια, τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς μεθελκόντων, καὶ ἄλλους ἄλλως κατατεμνόντων εἰς αἰσχρὰς δόξας καὶ φαντασίας, ἀφ' οὗ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἐκβαλόντες ἡμᾶς, τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως οὐ κατὰ καιρὸν, οὐδ᾽ ἐπιτηδείως μετα- ληφθείσης (19), ὡς ἀσθενεστέρους ήδη κατέδραμον, τὸν ἡγεμόνα νοῦν συναρπάσαντες, καὶ τοῖς πάθεσι θύραν ἀνοίξαντες. Οὐ γὰρ ἔφερον, φύσις ὄντες φθο νερὰ καὶ μισάνθρωπος, μᾶλλον δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν κακίαν γενόμενοι, τοὺς κάτω τῶν ἄνω τυχεῖν, αὐτοὶ πεσόντες ἐπὶ γῆς ἄνωθεν, οὐδὲ τοσαύτην μετάστασιν γενέσθαι τῆς δόξης, καὶ τῶν πρώτων φύσεων. Τοῦτή ἐστιν ὁ διωγμὸς τοῦ πλάσματος· διὰ τοῦτο ἡ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καθυβρίσθη· καὶ καθὼς οὐκ ἐδοκιμάσαμεν φυλάξαι τὴν ἐντολὴν, παρεδόθημεν τῇ αὐτονομία της πλάνης (20)· καὶ καθὼς ἐπλανήθημεν, ήτιμάσθημεν ἐν οἷς ἐσεβάσθημεν. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον δεινὸν, τὸ πεποιημένους ἐπ' ἀγαθοῖς ἔργοις (21), εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ πεποιηκότος, καὶ Θεοῦ μίμησιν, ὅσον ἐφικτόν, ὁρμητήριον γενέσθαι παντοίων παθῶν, βο- σκομένων κακῶς καὶ δαπανώντων τὸν ἐντὸς ἄνθρω πον· ἀλλὰ τὸ (22) καὶ θεοὺς στήσασθαι (23) συν ηγόρους τοῖς πάθεσιν, ἵνα μὴ μόνον ἀνεύθυνον τὸ ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ καὶ θεῖον νομίζηται, εἰς τοιαύτην καταφεῦγον ἀπολογίαν, τὰ προσκυνού- μένα. Η'. Ἡμῖν δὲ ὥσπερ ἐχαρίσθη το φυγοῦσι την δει- σιδαίμονα πλάνην, μετὰ τῆς ἀληθείας γενέσθαι, καὶ δουλεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, καὶ τὴν κτίσιν ὑπεραναβῆναι, πάντα περάσασιν, ὅσα ὑπὸ χρόνον καὶ πρώτην κίνησιν· οὕτω καὶ εἴδωμεν (24), καὶ φιλο- σοφήσωμεν τὰ περὶ Θεοῦ καὶ τὰ θεῖα. Φιλοσοφήσω μεν δὲ, ἀρχόμενοι (25), ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμει • τιμώντες τὰ σεβάσματα, ἢ δι' ἑαυτῶν. ληφθέντι. μεταλη- φθέντος. ἴδωμεν. - ORATIO XXXIX. IN SANCTA LUMINA. A erant, communiter tamen omnia ad horrendam perditamque impietatem tendebant; adeo ut, si quidem omnino eos impietate constringi, atque ad simulacra et artis opera manuumque figmenta pro- lapsos, a Dei gloria dejici oportebat, nihil aliud ip- sis cordati homines imprecari possent, quam ut la- lia venerarentur, talibusque honoribus afficerent, ut erroris mercedem, quam decebat, ut ait Paulus " per hujusmodi venerationem reciperent; non magis ea numina per seipsos honorantes, quam ipsi per ea dedecus atque infamiam sibiipsis inurentes. Exsecrabiles quidem illi ob errorem, exsecrabiliores autem ob eorum, quæ venerantur atque adorant, vilitatem; ita ut iis etiam, quæ colunt, stupidiores se præbeant, tantumque ea dementia et stoliditate superent, quantum ab iis, quæ adorant, vilitate superantur. VII. Atque hæc quidem ludant gentiles, ac da- mones, a quibus illi in hanc amentiam impelluntur, dum nimirum Dei honorem ad seipsos detor- quent, atque in turpes sententias, et rerum species, alios alio modo discindunt, ex quo nos per scientiæ lignum minus tempestive et commode perceptum, vitæ ligno exturbatos, velut jam infirmiores, exa- gitarunt, gubernatrice mente abrepta, januaque vitiosis animi affectionibus patefacta. Nec enim ferre poterant, cum invidia atque odio adversus ho- minem suapte natura flagrarent, vel, ut rectius lo- quar, propter vitium suum in hunc habitum dege- nerassent, terrenos homines supernis bonis frui, cum ipsi e cœlo in terram corruissent, nec tan- tam gloriæ, pristinæque ipsorum naturæ mutatio- G nem feri. ldcirco persecutio adversus Dei fgmen- C tùm excitata est; idcirco Dei imago probro et de- decore affecta. Et quemadmodum mandato parere recusavimus, ita licentiæ erroris traditi sumus; et quemadmodum aberravimus, ita vicissim in iis, quibus cultum et venerationem adhibuimus, probro et ignominia perfusi sumus. Nec enim hoc solum grave et indignun est, quod, cum ad bona opera, in opificis laudem et gloriam, Deique, quantum fas est, imitationem, creati essemus, omnis generis vitiorum, quæ intestinum hominem misere depa- scunt atque consumunt, sedes et propugnaculum facti sumus; sed etiam quod Deos vitiorum patronos effinximus, ut peccatum, non modo crimine careat, sed etiam divinum censeatur, ad ea videlicet, quæ pro diis adorantur, defensionis causa confugiens. D Romn. 1, sqq. tres Colb., duo Coisl., Sic legit Billius. Colb., Or. et Bas. ed. Unus Colb. habel, µɛta- Sic legit Bill. Prave in Par. ed., Vill. At vero, quemadmodum nobis divino bene- ficio concessum est, ut, superstitioso errore fuga relicto, a veritate stemus, ac Deo vivo et vero ser- viamus, et supra creaturam assurgamus, omnia, quæ tempori primæque motioni subjacent, traji- cientes ; ita etiam faciendum est, ut ea, quæ de Deo, ac divina sunt, cognoscamus, de iisque disse- bertali. bona opera, hoc est, ad opificis laudem, etc. In ed., (18) Τιμῶντες, ἢ δι' ἐκείνων. Quinque legg., (19) Μεταληφθείσης. Sic quinque Regg., octo (20) Αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης. Bill. : c erroris li- (21) Επ' ἀγαθοῖς ἔργοις, etc. Bill. : • propter (22) Αλλὰ τό. Comb., ἀλλὰ καὶ τὸ. (25) Στήσασθαι. . Constituimus. (24) Εἴδωμεν. Sic Regg. bm, ph, tres Colb., etc. (25) Αρχόμενοι. Deest in duobus Regg. et Or. 1.

κακοδαιμονίας ἐφ᾽ ἅπασιν· ὡς εἴπερ ἀσεβεῖν αὐτοὺς ἔδει πάντως, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποπεσεῖν, εἰς είδωλα κατενεχθέντας, καὶ τέχνης ἔργα, και χειρών πλάσματα, μὴ ἂν ἄλλο τι κατ' αὐτῶν εὔξασθαι τούς γε νοῦν ἔχοντας, ἢ τοιαῦτα σεβασθῆναι, καὶ οὕτω τι· μῆσαι, ἵνα τὴν ἀντιμισθίαν, ἣν ἔδει τῆς πλάνης, ὥς φησι Παῦλος, ἀπολαμβάνωσιν, ἐν οἷς σέβονται· οὐ μάλλον τιμῶντες, ἢ δι᾽ ἐκείνων (18) ἀτιμαζόμενοι. Βδελυκτοὶ τῆς πλάνης, βδελυκτότεροι τῆς εὐτελείας τῶν προσκυνουμένων καὶ σεβομένων, ἵνα καὶ αὐτ τῶν τῶν τιμωμένων ὦσιν ἀναισθητότεροι, τοσοῦτον ὑπερβάλλοντες ἀνοίᾳ, ὅσον εὐτελείᾳ τὰ προσκυνού- μενα. Ζ'. Ταῦτα μὲν οὖν παιζέτωσαν Ελλήνων παῖδες, Β καὶ δαίμονες, παρ' ὧν ἐκείνοις ἡ ἄνοια, τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς μεθελκόντων, καὶ ἄλλους ἄλλως κατατεμνόντων εἰς αἰσχρὰς δόξας καὶ φαντασίας, ἀφ' οὗ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἐκβαλόντες ἡμᾶς, τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως οὐ κατὰ καιρὸν, οὐδ᾽ ἐπιτηδείως μετα- ληφθείσης (19), ὡς ἀσθενεστέρους ήδη κατέδραμον, τὸν ἡγεμόνα νοῦν συναρπάσαντες, καὶ τοῖς πάθεσι θύραν ἀνοίξαντες. Οὐ γὰρ ἔφερον, φύσις ὄντες φθο νερὰ καὶ μισάνθρωπος, μᾶλλον δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν κακίαν γενόμενοι, τοὺς κάτω τῶν ἄνω τυχεῖν, αὐτοὶ πεσόντες ἐπὶ γῆς ἄνωθεν, οὐδὲ τοσαύτην μετάστασιν γενέσθαι τῆς δόξης, καὶ τῶν πρώτων φύσεων. Τοῦτή ἐστιν ὁ διωγμὸς τοῦ πλάσματος· διὰ τοῦτο ἡ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καθυβρίσθη· καὶ καθὼς οὐκ ἐδοκιμάσαμεν φυλάξαι τὴν ἐντολὴν, παρεδόθημεν τῇ αὐτονομία της πλάνης (20)· καὶ καθὼς ἐπλανήθημεν, ήτιμάσθημεν ἐν οἷς ἐσεβάσθημεν. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον δεινὸν, τὸ πεποιημένους ἐπ' ἀγαθοῖς ἔργοις (21), εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ πεποιηκότος, καὶ Θεοῦ μίμησιν, ὅσον ἐφικτόν, ὁρμητήριον γενέσθαι παντοίων παθῶν, βο- σκομένων κακῶς καὶ δαπανώντων τὸν ἐντὸς ἄνθρω πον· ἀλλὰ τὸ (22) καὶ θεοὺς στήσασθαι (23) συν ηγόρους τοῖς πάθεσιν, ἵνα μὴ μόνον ἀνεύθυνον τὸ ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ καὶ θεῖον νομίζηται, εἰς τοιαύτην καταφεῦγον ἀπολογίαν, τὰ προσκυνού- μένα. Η'. Ἡμῖν δὲ ὥσπερ ἐχαρίσθη το φυγοῦσι την δει- σιδαίμονα πλάνην, μετὰ τῆς ἀληθείας γενέσθαι, καὶ δουλεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, καὶ τὴν κτίσιν ὑπεραναβῆναι, πάντα περάσασιν, ὅσα ὑπὸ χρόνον καὶ πρώτην κίνησιν· οὕτω καὶ εἴδωμεν (24), καὶ φιλο- σοφήσωμεν τὰ περὶ Θεοῦ καὶ τὰ θεῖα. Φιλοσοφήσω μεν δὲ, ἀρχόμενοι (25), ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμει • τιμώντες τὰ σεβάσματα, ἢ δι' ἑαυτῶν. ληφθέντι. μεταλη- φθέντος. ἴδωμεν. - ORATIO XXXIX. IN SANCTA LUMINA. A erant, communiter tamen omnia ad horrendam perditamque impietatem tendebant; adeo ut, si quidem omnino eos impietate constringi, atque ad simulacra et artis opera manuumque figmenta pro- lapsos, a Dei gloria dejici oportebat, nihil aliud ip- sis cordati homines imprecari possent, quam ut la- lia venerarentur, talibusque honoribus afficerent, ut erroris mercedem, quam decebat, ut ait Paulus " per hujusmodi venerationem reciperent; non magis ea numina per seipsos honorantes, quam ipsi per ea dedecus atque infamiam sibiipsis inurentes. Exsecrabiles quidem illi ob errorem, exsecrabiliores autem ob eorum, quæ venerantur atque adorant, vilitatem; ita ut iis etiam, quæ colunt, stupidiores se præbeant, tantumque ea dementia et stoliditate superent, quantum ab iis, quæ adorant, vilitate superantur. VII. Atque hæc quidem ludant gentiles, ac da- mones, a quibus illi in hanc amentiam impelluntur, dum nimirum Dei honorem ad seipsos detor- quent, atque in turpes sententias, et rerum species, alios alio modo discindunt, ex quo nos per scientiæ lignum minus tempestive et commode perceptum, vitæ ligno exturbatos, velut jam infirmiores, exa- gitarunt, gubernatrice mente abrepta, januaque vitiosis animi affectionibus patefacta. Nec enim ferre poterant, cum invidia atque odio adversus ho- minem suapte natura flagrarent, vel, ut rectius lo- quar, propter vitium suum in hunc habitum dege- nerassent, terrenos homines supernis bonis frui, cum ipsi e cœlo in terram corruissent, nec tan- tam gloriæ, pristinæque ipsorum naturæ mutatio- G nem feri. ldcirco persecutio adversus Dei fgmen- C tùm excitata est; idcirco Dei imago probro et de- decore affecta. Et quemadmodum mandato parere recusavimus, ita licentiæ erroris traditi sumus; et quemadmodum aberravimus, ita vicissim in iis, quibus cultum et venerationem adhibuimus, probro et ignominia perfusi sumus. Nec enim hoc solum grave et indignun est, quod, cum ad bona opera, in opificis laudem et gloriam, Deique, quantum fas est, imitationem, creati essemus, omnis generis vitiorum, quæ intestinum hominem misere depa- scunt atque consumunt, sedes et propugnaculum facti sumus; sed etiam quod Deos vitiorum patronos effinximus, ut peccatum, non modo crimine careat, sed etiam divinum censeatur, ad ea videlicet, quæ pro diis adorantur, defensionis causa confugiens. D Romn. 1, sqq. tres Colb., duo Coisl., Sic legit Billius. Colb., Or. et Bas. ed. Unus Colb. habel, µɛta- Sic legit Bill. Prave in Par. ed., Vill. At vero, quemadmodum nobis divino bene- ficio concessum est, ut, superstitioso errore fuga relicto, a veritate stemus, ac Deo vivo et vero ser- viamus, et supra creaturam assurgamus, omnia, quæ tempori primæque motioni subjacent, traji- cientes ; ita etiam faciendum est, ut ea, quæ de Deo, ac divina sunt, cognoscamus, de iisque disse- bertali. bona opera, hoc est, ad opificis laudem, etc. In ed., (18) Τιμῶντες, ἢ δι' ἐκείνων. Quinque legg., (19) Μεταληφθείσης. Sic quinque Regg., octo (20) Αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης. Bill. : c erroris li- (21) Επ' ἀγαθοῖς ἔργοις, etc. Bill. : • propter (22) Αλλὰ τό. Comb., ἀλλὰ καὶ τὸ. (25) Στήσασθαι. . Constituimus. (24) Εἴδωμεν. Sic Regg. bm, ph, tres Colb., etc. (25) Αρχόμενοι. Deest in duobus Regg. et Or. 1.

νοι, οὔτε τὴν διαίρεσιν, ἀλλοτρίωσιν. Απέστω γὰρ ἡμῶν ἐξ ἴσου, καὶ ἡ Σαβελλίου συναίρεσις, καὶ ἡ 'Αρείου διαίρεσις, τὰ ἐκ διαμέτρου κακὰ, καὶ ὁμότιμα τὴν ἀσέβειαν· τί γὰρ δεῖ Θεὸν, ἢ συναλείφειν κακῶς, ἢ κατατέμνειν εἰς ἀνισότητα; Δ μεν (45)· οὔτε τὴν ἕνωσιν (46) σύγχυσιν ἐργαζόμε Β Ο ΙΒ'. Ἡμῖν δὲ, εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα· τοῦ ἐξ οὗ, καὶ δι' οὗ, καὶ ἐν ᾧ, μὴ φύσεις τεμνόντων (οὐδὲ γὰρ ἂν μετέπιπτον αἱ προθέσεις, ἢ αἱ τάξεις τῶν ὀνομά των), ἀλλὰ χαρακτηριζόντων μιᾶς καὶ ἀσυγχύτου φύ σεως ιδιότητας. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἐξ ὧν εἰς ἐν συν- άγονται πάλιν, εἴ τῳ μὴ παρέργως ἐκεῖνο ἀναγινώ σκεται (47) παρὰ τῷ αὐτῷ ἀποστόλῳ, τὸ, Εξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Πατὴρ ὁ πατὴρ, καὶ ἄναρχος· οὐ γὰρ ἔκ τινος. Υἱὸς ὁ υἱὸς, καὶ οὐκ ἄναρχος· ἐκ τοῦ Πατρὸς γάρ. Εἰ δὲ τὴν ἀπὸ χρόνου λαμβάνοις ἀρχὴν, καὶ ἄναρχος· ποιητὴς γὰρ χρόνων, οὐχ ὑπὸ χρόνον (48). Πνεῦμα άγιον ἀληθῶς τὸ πνεῦμα, προϊὸν μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὑϊκῶς δὲ, οὐδὲ γὰρ γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτῶς· εἰ δεῖ τι καὶ καινοτο μῆσαι περὶ τὰ ὀνόματα σαφηνείας ἕνεκεν. Οὔτε τοῦ Πατρὸς ἐκστάντος τῆς ἀγεννησίας, διότι γεγέννηκεν· οὔτε τοῦ Υἱοῦ τῆς γεννήσεως, ὅτι ἐκ τοῦ ἀγεννήτου. Πῶς γάρ ; οὔτε τοῦ Πνεύματος, ἢ εἰς Πατέρα μετα- πίπτοντος, ἢ εἰς Υιόν, ὅτι ἐκπεπόρευται, καὶ ὅτι Θεὸς, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς ἀθέοις· ἡ γὰρ ἰδιότης ἀκίνη τος. Η πῶς ἂν ἰδιότης μένοι, κινουμένη καὶ μετα- πίπτουσα ; Οἱ δὲ τὴν ἀγεννησίαν, καὶ τὴν γέννησιν φύσεις Θεῶν ὁμωνύμων τιθέμενοι, τάχα ἂν καὶ τὸν Αδάμ, καὶ τὸν Σηθ (ὅτι ὁ μὲν (49) οὐκ ἀπὸ σαρκός ο πλάσμα γάρ· ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας) άλο λήλων κατὰ τὴν φύσιν ἀλλοτριώσουσιν. Εἷς οὖν θεός ἐν τρισὶ, καὶ τὰ τρία ἕν, ὥσπερ ἔφαμεν. ἐλλείψομεν. ΙΓ΄. Ἐπεὶ δὲ οὕτω ταῦτα, ἢ τοῦτο, ἔδει δὲ μὴ τοῖς ἄνω μόνον τὴν προσκύνησιν περιγράφεσθαι, ἀλλ' εἶ ναί τινας καὶ κάτω προσκυνητὰς, ἵνα πληρωθῇ τὰ πάντα δόξης Θεοῦ, ἐπεὶ καὶ Θεοῦ· καὶ διὰ τοῦτο κτίζεται ἄνθρωπος, χειρὶ Θεοῦ τιμηθεὶς καὶ εἰκόνι. Τοῦτον δὲ φθόνῳ διαβόλου, καὶ πικρᾷ γεύσει τῆς ἁμαρτίας, Θεοῦ τοῦ πεποιηκότος ἐλεεινῶς (50) χω- ριζόμενον παριδεῖν, οὐ Θεοῦ. Τί γίνεται; καὶ τί τὸ μέγα περὶ ἡμᾶς μυστήριον; Καινοτομούνται φύσεις, καὶ Θεὸς ἄνθρωπος γίνεται· καὶ ὁ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολὰς τῆς ἰδίας νώσκηται. ὅτι ἐλεεινόν. 3.7 nia ' S. GREGORII THEOLOGI distinctim connectitur. Unum enim in tribus, divi- nitas est, et tria unum; ea, inquam, in quibus, di- vinitas est, vel, ut magis proprie dicam, quæ, di- vinitas est. Excessus autem ac defectus missos fa- ciamus, nec per unionem confusionem, nec rursus per divisionem sejunctionem efficientes. Æquo enim intervallo a nobis absint, et Sabellii contractio, et Arii divisio, mala ex diametro opposita, et impie· tate paria. Quid enim necesse est Deum vel male contrahere, vel in inæqualitatem scindere? XII. Nobis quippe unus Deus Pater, ex quo om- nia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem om- et unus Spiritus sanctus, in quo omnia. In quibus hæ particulæ, ex quo, per quem, et in quo, non naturas secant (alioqui enim propositiones istæ nominumque ordines nunquam immutarentur); verum unius et inconfusa naturæ proprietates ex- primunt. Idque ex co perspicue constat, quod rur- sus in unum contrahuntur, si modo quis illud apud enindem apostolum non neglectim atque oscitanter legat: Ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi gloria in sæcula, Amen 18. Pater pater est, et principii expers: neque enim ex ullo est. Filius filius est, ac non principii expers : ex Patre siqui- deni. Quod si temporis principium accipis, princi- pio etiam caret; neque enim temporum effector tempori subest. Spiritus sanetus vere spiritus est, procedens quidem ex Patre, non tamen filiationis modo, ut nec generationis, verum processionis; li- ceat enim perspicuitatis causa nova nomina fingere. Neque enim Pater eo ingenitus esse destitit, quia genuit ; nec Filius genitus esse desinit, quia ex in. C . genito es'. Quonam enim modo desineret? Nec Spi- 'ritus idcirco, vel in Patrem, vel in Filium migrat, quia processit, ac Deus est, etiam si impiis hominis bus aliter videatur: proprietas enim moveri non potest. Nam alioqui quonam pacto proprietas ma- neret, si moveretur et mutaretur? Qui autem inge- niturara, et generationem, deorum homonymorum naturas esse statuunt, iilem, credo, Adamum quoque et Seth (quoniam ille, non ex carne, utpote a Deo effictus, hic autem ab Adamo et Eva pro- creatus est), diversa natura præditos esse contendent. Unus igitur Deus in tribus, et tria unui sunt, ut diximus. .XIII. Quæ cum ita se habeant, imo cum hoc ita D se habeat, atque adorationem nequaquam supernis tantum Spiritibus definitam et circumscriptam esse conveniret, sed et inferos quosdam adoratores esse deceret, ut omnia Dei gloria (quandoquidem Dei omnia sunt) implerentur; eam ob causam homo creatur, divina manu et imagine ornatus. Hunc autem invidia diaboli, atque acerbo peccati gustu, a Deo conditore misere separatum despicere, a Deo alienum erat. Quid igitur fit? Quamque ma- gnum circa nos mysterium designatur? Innovantur Cor. viii, 6. Rom. x1, 36. In ed., fundentes, o ninirum, personas; nec, distinguendo inter se personas, alienas inducamus naturas. › Coisl. 1, Or. 1, etc. Deest in ed. duo Coisl. et Or. 1. In ed., (45) Ελλείψωμεν. Sic Reg. bm, tres Colb., etc. (46) Οὔτε τὴν ἔνωσιν, etc. « Nec quod unius con- (47) Αναγινώσκεται. Reg. ph, et Or. 1, άναγι- (48) Χρόνον. Reg. ph, χρόνων. (49) "Οτι ὁ μέν. Sic quatuor Regg., novem coll., (50) Ελεεινώς. Sic quatuor Regg., novem Colb.,

νοι, οὔτε τὴν διαίρεσιν, ἀλλοτρίωσιν. Απέστω γὰρ ἡμῶν ἐξ ἴσου, καὶ ἡ Σαβελλίου συναίρεσις, καὶ ἡ 'Αρείου διαίρεσις, τὰ ἐκ διαμέτρου κακὰ, καὶ ὁμότιμα τὴν ἀσέβειαν· τί γὰρ δεῖ Θεὸν, ἢ συναλείφειν κακῶς, ἢ κατατέμνειν εἰς ἀνισότητα; Δ μεν (45)· οὔτε τὴν ἕνωσιν (46) σύγχυσιν ἐργαζόμε Β Ο ΙΒ'. Ἡμῖν δὲ, εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα· τοῦ ἐξ οὗ, καὶ δι' οὗ, καὶ ἐν ᾧ, μὴ φύσεις τεμνόντων (οὐδὲ γὰρ ἂν μετέπιπτον αἱ προθέσεις, ἢ αἱ τάξεις τῶν ὀνομά των), ἀλλὰ χαρακτηριζόντων μιᾶς καὶ ἀσυγχύτου φύ σεως ιδιότητας. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἐξ ὧν εἰς ἐν συν- άγονται πάλιν, εἴ τῳ μὴ παρέργως ἐκεῖνο ἀναγινώ σκεται (47) παρὰ τῷ αὐτῷ ἀποστόλῳ, τὸ, Εξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Πατὴρ ὁ πατὴρ, καὶ ἄναρχος· οὐ γὰρ ἔκ τινος. Υἱὸς ὁ υἱὸς, καὶ οὐκ ἄναρχος· ἐκ τοῦ Πατρὸς γάρ. Εἰ δὲ τὴν ἀπὸ χρόνου λαμβάνοις ἀρχὴν, καὶ ἄναρχος· ποιητὴς γὰρ χρόνων, οὐχ ὑπὸ χρόνον (48). Πνεῦμα άγιον ἀληθῶς τὸ πνεῦμα, προϊὸν μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὑϊκῶς δὲ, οὐδὲ γὰρ γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτῶς· εἰ δεῖ τι καὶ καινοτο μῆσαι περὶ τὰ ὀνόματα σαφηνείας ἕνεκεν. Οὔτε τοῦ Πατρὸς ἐκστάντος τῆς ἀγεννησίας, διότι γεγέννηκεν· οὔτε τοῦ Υἱοῦ τῆς γεννήσεως, ὅτι ἐκ τοῦ ἀγεννήτου. Πῶς γάρ ; οὔτε τοῦ Πνεύματος, ἢ εἰς Πατέρα μετα- πίπτοντος, ἢ εἰς Υιόν, ὅτι ἐκπεπόρευται, καὶ ὅτι Θεὸς, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς ἀθέοις· ἡ γὰρ ἰδιότης ἀκίνη τος. Η πῶς ἂν ἰδιότης μένοι, κινουμένη καὶ μετα- πίπτουσα ; Οἱ δὲ τὴν ἀγεννησίαν, καὶ τὴν γέννησιν φύσεις Θεῶν ὁμωνύμων τιθέμενοι, τάχα ἂν καὶ τὸν Αδάμ, καὶ τὸν Σηθ (ὅτι ὁ μὲν (49) οὐκ ἀπὸ σαρκός ο πλάσμα γάρ· ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας) άλο λήλων κατὰ τὴν φύσιν ἀλλοτριώσουσιν. Εἷς οὖν θεός ἐν τρισὶ, καὶ τὰ τρία ἕν, ὥσπερ ἔφαμεν. ἐλλείψομεν. ΙΓ΄. Ἐπεὶ δὲ οὕτω ταῦτα, ἢ τοῦτο, ἔδει δὲ μὴ τοῖς ἄνω μόνον τὴν προσκύνησιν περιγράφεσθαι, ἀλλ' εἶ ναί τινας καὶ κάτω προσκυνητὰς, ἵνα πληρωθῇ τὰ πάντα δόξης Θεοῦ, ἐπεὶ καὶ Θεοῦ· καὶ διὰ τοῦτο κτίζεται ἄνθρωπος, χειρὶ Θεοῦ τιμηθεὶς καὶ εἰκόνι. Τοῦτον δὲ φθόνῳ διαβόλου, καὶ πικρᾷ γεύσει τῆς ἁμαρτίας, Θεοῦ τοῦ πεποιηκότος ἐλεεινῶς (50) χω- ριζόμενον παριδεῖν, οὐ Θεοῦ. Τί γίνεται; καὶ τί τὸ μέγα περὶ ἡμᾶς μυστήριον; Καινοτομούνται φύσεις, καὶ Θεὸς ἄνθρωπος γίνεται· καὶ ὁ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολὰς τῆς ἰδίας νώσκηται. ὅτι ἐλεεινόν. 3.7 nia ' S. GREGORII THEOLOGI distinctim connectitur. Unum enim in tribus, divi- nitas est, et tria unum; ea, inquam, in quibus, di- vinitas est, vel, ut magis proprie dicam, quæ, di- vinitas est. Excessus autem ac defectus missos fa- ciamus, nec per unionem confusionem, nec rursus per divisionem sejunctionem efficientes. Æquo enim intervallo a nobis absint, et Sabellii contractio, et Arii divisio, mala ex diametro opposita, et impie· tate paria. Quid enim necesse est Deum vel male contrahere, vel in inæqualitatem scindere? XII. Nobis quippe unus Deus Pater, ex quo om- nia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem om- et unus Spiritus sanctus, in quo omnia. In quibus hæ particulæ, ex quo, per quem, et in quo, non naturas secant (alioqui enim propositiones istæ nominumque ordines nunquam immutarentur); verum unius et inconfusa naturæ proprietates ex- primunt. Idque ex co perspicue constat, quod rur- sus in unum contrahuntur, si modo quis illud apud enindem apostolum non neglectim atque oscitanter legat: Ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi gloria in sæcula, Amen 18. Pater pater est, et principii expers: neque enim ex ullo est. Filius filius est, ac non principii expers : ex Patre siqui- deni. Quod si temporis principium accipis, princi- pio etiam caret; neque enim temporum effector tempori subest. Spiritus sanetus vere spiritus est, procedens quidem ex Patre, non tamen filiationis modo, ut nec generationis, verum processionis; li- ceat enim perspicuitatis causa nova nomina fingere. Neque enim Pater eo ingenitus esse destitit, quia genuit ; nec Filius genitus esse desinit, quia ex in. C . genito es'. Quonam enim modo desineret? Nec Spi- 'ritus idcirco, vel in Patrem, vel in Filium migrat, quia processit, ac Deus est, etiam si impiis hominis bus aliter videatur: proprietas enim moveri non potest. Nam alioqui quonam pacto proprietas ma- neret, si moveretur et mutaretur? Qui autem inge- niturara, et generationem, deorum homonymorum naturas esse statuunt, iilem, credo, Adamum quoque et Seth (quoniam ille, non ex carne, utpote a Deo effictus, hic autem ab Adamo et Eva pro- creatus est), diversa natura præditos esse contendent. Unus igitur Deus in tribus, et tria unui sunt, ut diximus. .XIII. Quæ cum ita se habeant, imo cum hoc ita D se habeat, atque adorationem nequaquam supernis tantum Spiritibus definitam et circumscriptam esse conveniret, sed et inferos quosdam adoratores esse deceret, ut omnia Dei gloria (quandoquidem Dei omnia sunt) implerentur; eam ob causam homo creatur, divina manu et imagine ornatus. Hunc autem invidia diaboli, atque acerbo peccati gustu, a Deo conditore misere separatum despicere, a Deo alienum erat. Quid igitur fit? Quamque ma- gnum circa nos mysterium designatur? Innovantur Cor. viii, 6. Rom. x1, 36. In ed., fundentes, o ninirum, personas; nec, distinguendo inter se personas, alienas inducamus naturas. › Coisl. 1, Or. 1, etc. Deest in ed. duo Coisl. et Or. 1. In ed., (45) Ελλείψωμεν. Sic Reg. bm, tres Colb., etc. (46) Οὔτε τὴν ἔνωσιν, etc. « Nec quod unius con- (47) Αναγινώσκεται. Reg. ph, et Or. 1, άναγι- (48) Χρόνον. Reg. ph, χρόνων. (49) "Οτι ὁ μέν. Sic quatuor Regg., novem coll., (50) Ελεεινώς. Sic quatuor Regg., novem Colb.,

δόξης τε καὶ λαμπρότητος, ἐπὶ δυσμῶν δοξάζεται τῆς ἡμετέρας εὐτελείας καὶ ταπεινότητος, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δέχεται καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενέσθαι τε καὶ κληθῆναι· οὐχ ἦν μεταβαλών (άτρεπτον (51) γάρ), ἀλλ' ὅ οὐκ ἦν προσλαβών (φιλάνθρωπος γάρ), ἵνα χωρηθῇ ὁ ἀχωρητος, διὰ μέσης σαρκός, ὁμιλή σας ἡμῖν, ὡς (2) παραπετάσματος· ἐπειδὴ καθα ρὰν αὐτοῦ τὴν θεότητα φέρειν, οὐ τῆς ἐν γενέσει καὶ φθορα φύσεως. Διὰ τοῦτο τὰ ἄμικτα μίγνυται · οὐ γενέσει μόνον Θεὸς, οὐδὲ σαρκὶ νοῦς, οὐδὲ χρόνῳ τὸ ἄχρονον, οὐδὲ μέτρῳ τὸ ἀπερίγραπτον· ἀλλὰ καὶ παρθενία γέννησις, καὶ ἀτιμίᾳ τῷ καὶ τιμῆς ἁπάσης ὑψηλοτέρω, καὶ πάθει τὸ ἀπαθὲς, καὶ τῷ φθαρτῷ τὸ ἀθάνατον. Ἐπειδὴ γὰρ ᾤετο αήττητος εἶναι τῆς και κίας ὁ σοφιστής, θεότητος ἐλπίδι δελεάσας ἡμᾶς, σαρκός προβλήματι δελεάζεται· ῖν, ὡς τῷ Ἀδὰμ Β προσβαλών, τῷ Θεῷ περιπέσῃ, καὶ οὕτως ὁ νέος Ἀδὰμ τὸν παλαιὸν ἀνασώσηται, καὶ λυθῇ τὸ κατά- κρίμα τῆς σαρκός, σαρκὶ τοῦ θανάτου θανατωθέν- 105. ΙΔ'. Τῇ μὲν οὖν (53) γεννήσει τὰ εἰκότα προεορ τάσαμεν (54), ἐγώ τε ὁ τῆς ἑορτῆς ἔξαρχος, καὶ ὑμεῖς, καὶ πᾶν ὅσον ἐγκόσμιον τε και υπερκό - σμιον. Μετὰ ἀστέρος ἐδράμομεν, καὶ μετὰ Μάγων προσεκυνήσαμεν, μετὰ ποιμένων (55) περιελλάμ- φθημεν, καὶ μετὰ ἀγγέλων ἐδοξάσαμεν, μετὰ Σι- μεὼν ἐνηγκαλισάμεθα, καὶ μετὰ ᾿Αννης ἀνθωμολο γησάμεθα (56), τῆς γεραιᾶς καὶ σώφρονος· καὶ χά ρις τῷ εἰς τὰ ἴδια ἐλθόντι ἀλλοτρίως, ὅτι τὸν ξένον ἐδόξασεν. Νυνὶ δὲ πρᾶξις ἄλλη Χριστοῦ, καὶ ἄλλο μυστήριον. Οὐ δύναμαι κατέχειν τὴν ἡδονὴν, ἔν- θεος (57) γίνομαι, μικροῦ καὶ, ὡς Ἰωάννης, εὐαγ- γελίζομαι, εἰ καὶ μὴ πρόδρομος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐρη- μίας. Χριστὸς φωτίζεται, συναναστράψωμεν (58) · Χριστὸς βαπτίζεται, συγκατέλθωμεν, ἵνα καὶ συνανέλ- θωμεν. Βαπτίζεται Ἰησοῦς· τοῦτο μόνον; ἢ καὶ τὰ ἄλλα (59) τηρεῖν ἐπιμελῶς ἀναγκαῖον; Τίς ὢν ; καὶ παρὰ τίνος; καὶ κατὰ πηνίκα; Ὁ καθαρὸς, καὶ παρὰ Ἰωάννου, καὶ τῶν σημείων ἀρχόμενος; Ινα τί μάθωμεν, καὶ τί παιδευθῶμεν; Προκαθαίρεσθαι, καὶ ταπεινοφρονεῖν, καὶ κηρύσσειν ἐν τελειότητι, καὶ τῆς πνευματικῆς, καὶ τῆς σωματικῆς ἡλικίας. Ἐκεῖνο πρὸς τοὺς τὸ βάπτισμα σχεδιάζοντας, καὶ μὴ προευτρεπιζομένους, μηδὲ τὸ ἀσφαλὲς τῇ λυτρώσει • άτρεπτος. ἐκ. μένων. θους. συναστράψωμεν. 3:9 ORATIO XXXIX. IN SANCTA LUMINA. A natura, ac Deus homo elicitur: et qui super ed lum cœli ad gloriæ suæ et splendoris orientem ascendit ", in vilitatis et humilitatis nostræ occasu celebratur, Deique Filius, hominis quoque filius el esse et vocari sustinet; non, quod erat, immutans (neque enim mutatio in eum cadit), sed pro suo erga homines amore, id, quod non erat, assumens, ut qui natura sua comprehendi non potest, com- prehendatur, intermedia carne, tanquam velo quodam interjecto, nobiscum versans: quandoqui- dem procreata natura et interitui obnoxia, imbe- cillior est, quam ut puram ipsius divinitatem ferre queat. Idcirco ea, quæ a mixtione aliena erant, miscentur; ac non modo Deus nativitati, et mens carui, et temporis expers tempori, et id quod cir- cumscribi non potest, mensuræ jungitur; sed virgi nitati quoque procreatio; et ei, quod omni honore praestantius est, ignominia ; et affectibus, id, quod affectibus vacat; et corruptibili, id, quod immortale est. Quoniam enim ille vitii parens et effector, ideo se invicto quodam robore præditum esse existimabat, quia nos, spe divinitatis objecta tan- quam illecebra quadam, in fraudem induxerat; ideo ipse quoque carnis prætextu inescatur, ut, dum quasi in Adamum impetum facit, in Deum incurrat, atque ita novus Adamus pristinæ saluti et incolumitati veterem asserat, sententiaque adversus carnem pronuntiata rescir.datur, morte nimirum a carne oppressa et interempta. C D , XIV. Jam Christi quidem Nativitas con- grua solemnitate prius, tum a me festi duce et auspice, tum a vobis, atque adeo ab omnibus, tam qui in mundo versantur, quam qui mundo subli miores sunt, celebrata est. Cum stella cucur- rimus, cum Magis adoravimus cum pastoribus luce circumfusi sumus, cum angelis divinam glo- riam prædicavimus, cum Simeone in ulna accepi- mus, cum Anna, illa, inquam, vetula et casta femina, confessi sumus"; ei quoque, qui ut alienus in propria venit ", gratia habeatur, quod exterum hominem et peregrinum gloria affecit. Nunc vero alia Christi actio, aliudque mysterium sequitur. Animi voluptatem tenere nequeo, divino furore corripior; propemodum etiam, Joannis instar, faustum nuncium profero, non præcursor quidem, ut ille, caterun a solitudine veniens. Christus illuminatur, simul illustremur; Christus baptiza- tur, simul descendamus, ut simul etiam ascen- damus. Jesus baptizatur. Num id solum spectan- dum est? Nonne et alia etiam sedulo observare juvat? Nimirum quis, et a quo, et quando? Purus videlicet, et a Joanne, et tum, cum signorum edendorum initium faceret? Quid ut inde discamus Ps. Lxvii, 3-4. Matth. 11, sqq. 2. Luc. 1, 844. ss Joan. 1, 11. » Marc. J, sqq. sic magis ad litteram reddiderat : ‹At Christi qui- dem Nativitatem congruenti solemnitate prosecuti sumus, tum ego festi dux et auspex, tum vos, › elc. cissim et veluti succinendo Simeoni confessi su- mus. » Vel etiam, ut exponit Nicelas, « pro acce ptis beneficiis gratias egimus. › codd. et Bas., ed. (54) Ατρεπτον Tres Regg., Coisl. 1 et Or. 1, (52) Ως. Reg. pl, sex Colb. et Or. 1 addunt, (53) Τῇ μὲν οὖν, etc. Billius in prima editione, (54) Προεορτάσαμεν. Οr. 1, προεωρτάσαμεν. (55) Μετὰ ποιμένων. Plue codd., καὶ μετὰ ποι- (56) Ανθωμολογησάμεθα, etc. Cum Anna vi- (57) Ενθεος. Quinque Regg. et tres Colb., εν (58) Συναναστράψωμεν. Plures optima molæ (59) Η καὶ τὰ άλλα. Sic sex Regg. Deest τά in

δόξης τε καὶ λαμπρότητος, ἐπὶ δυσμῶν δοξάζεται τῆς ἡμετέρας εὐτελείας καὶ ταπεινότητος, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δέχεται καὶ υἱὸς ἀνθρώπου γενέσθαι τε καὶ κληθῆναι· οὐχ ἦν μεταβαλών (άτρεπτον (51) γάρ), ἀλλ' ὅ οὐκ ἦν προσλαβών (φιλάνθρωπος γάρ), ἵνα χωρηθῇ ὁ ἀχωρητος, διὰ μέσης σαρκός, ὁμιλή σας ἡμῖν, ὡς (2) παραπετάσματος· ἐπειδὴ καθα ρὰν αὐτοῦ τὴν θεότητα φέρειν, οὐ τῆς ἐν γενέσει καὶ φθορα φύσεως. Διὰ τοῦτο τὰ ἄμικτα μίγνυται · οὐ γενέσει μόνον Θεὸς, οὐδὲ σαρκὶ νοῦς, οὐδὲ χρόνῳ τὸ ἄχρονον, οὐδὲ μέτρῳ τὸ ἀπερίγραπτον· ἀλλὰ καὶ παρθενία γέννησις, καὶ ἀτιμίᾳ τῷ καὶ τιμῆς ἁπάσης ὑψηλοτέρω, καὶ πάθει τὸ ἀπαθὲς, καὶ τῷ φθαρτῷ τὸ ἀθάνατον. Ἐπειδὴ γὰρ ᾤετο αήττητος εἶναι τῆς και κίας ὁ σοφιστής, θεότητος ἐλπίδι δελεάσας ἡμᾶς, σαρκός προβλήματι δελεάζεται· ῖν, ὡς τῷ Ἀδὰμ Β προσβαλών, τῷ Θεῷ περιπέσῃ, καὶ οὕτως ὁ νέος Ἀδὰμ τὸν παλαιὸν ἀνασώσηται, καὶ λυθῇ τὸ κατά- κρίμα τῆς σαρκός, σαρκὶ τοῦ θανάτου θανατωθέν- 105. ΙΔ'. Τῇ μὲν οὖν (53) γεννήσει τὰ εἰκότα προεορ τάσαμεν (54), ἐγώ τε ὁ τῆς ἑορτῆς ἔξαρχος, καὶ ὑμεῖς, καὶ πᾶν ὅσον ἐγκόσμιον τε και υπερκό - σμιον. Μετὰ ἀστέρος ἐδράμομεν, καὶ μετὰ Μάγων προσεκυνήσαμεν, μετὰ ποιμένων (55) περιελλάμ- φθημεν, καὶ μετὰ ἀγγέλων ἐδοξάσαμεν, μετὰ Σι- μεὼν ἐνηγκαλισάμεθα, καὶ μετὰ ᾿Αννης ἀνθωμολο γησάμεθα (56), τῆς γεραιᾶς καὶ σώφρονος· καὶ χά ρις τῷ εἰς τὰ ἴδια ἐλθόντι ἀλλοτρίως, ὅτι τὸν ξένον ἐδόξασεν. Νυνὶ δὲ πρᾶξις ἄλλη Χριστοῦ, καὶ ἄλλο μυστήριον. Οὐ δύναμαι κατέχειν τὴν ἡδονὴν, ἔν- θεος (57) γίνομαι, μικροῦ καὶ, ὡς Ἰωάννης, εὐαγ- γελίζομαι, εἰ καὶ μὴ πρόδρομος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐρη- μίας. Χριστὸς φωτίζεται, συναναστράψωμεν (58) · Χριστὸς βαπτίζεται, συγκατέλθωμεν, ἵνα καὶ συνανέλ- θωμεν. Βαπτίζεται Ἰησοῦς· τοῦτο μόνον; ἢ καὶ τὰ ἄλλα (59) τηρεῖν ἐπιμελῶς ἀναγκαῖον; Τίς ὢν ; καὶ παρὰ τίνος; καὶ κατὰ πηνίκα; Ὁ καθαρὸς, καὶ παρὰ Ἰωάννου, καὶ τῶν σημείων ἀρχόμενος; Ινα τί μάθωμεν, καὶ τί παιδευθῶμεν; Προκαθαίρεσθαι, καὶ ταπεινοφρονεῖν, καὶ κηρύσσειν ἐν τελειότητι, καὶ τῆς πνευματικῆς, καὶ τῆς σωματικῆς ἡλικίας. Ἐκεῖνο πρὸς τοὺς τὸ βάπτισμα σχεδιάζοντας, καὶ μὴ προευτρεπιζομένους, μηδὲ τὸ ἀσφαλὲς τῇ λυτρώσει • άτρεπτος. ἐκ. μένων. θους. συναστράψωμεν. 3:9 ORATIO XXXIX. IN SANCTA LUMINA. A natura, ac Deus homo elicitur: et qui super ed lum cœli ad gloriæ suæ et splendoris orientem ascendit ", in vilitatis et humilitatis nostræ occasu celebratur, Deique Filius, hominis quoque filius el esse et vocari sustinet; non, quod erat, immutans (neque enim mutatio in eum cadit), sed pro suo erga homines amore, id, quod non erat, assumens, ut qui natura sua comprehendi non potest, com- prehendatur, intermedia carne, tanquam velo quodam interjecto, nobiscum versans: quandoqui- dem procreata natura et interitui obnoxia, imbe- cillior est, quam ut puram ipsius divinitatem ferre queat. Idcirco ea, quæ a mixtione aliena erant, miscentur; ac non modo Deus nativitati, et mens carui, et temporis expers tempori, et id quod cir- cumscribi non potest, mensuræ jungitur; sed virgi nitati quoque procreatio; et ei, quod omni honore praestantius est, ignominia ; et affectibus, id, quod affectibus vacat; et corruptibili, id, quod immortale est. Quoniam enim ille vitii parens et effector, ideo se invicto quodam robore præditum esse existimabat, quia nos, spe divinitatis objecta tan- quam illecebra quadam, in fraudem induxerat; ideo ipse quoque carnis prætextu inescatur, ut, dum quasi in Adamum impetum facit, in Deum incurrat, atque ita novus Adamus pristinæ saluti et incolumitati veterem asserat, sententiaque adversus carnem pronuntiata rescir.datur, morte nimirum a carne oppressa et interempta. C D , XIV. Jam Christi quidem Nativitas con- grua solemnitate prius, tum a me festi duce et auspice, tum a vobis, atque adeo ab omnibus, tam qui in mundo versantur, quam qui mundo subli miores sunt, celebrata est. Cum stella cucur- rimus, cum Magis adoravimus cum pastoribus luce circumfusi sumus, cum angelis divinam glo- riam prædicavimus, cum Simeone in ulna accepi- mus, cum Anna, illa, inquam, vetula et casta femina, confessi sumus"; ei quoque, qui ut alienus in propria venit ", gratia habeatur, quod exterum hominem et peregrinum gloria affecit. Nunc vero alia Christi actio, aliudque mysterium sequitur. Animi voluptatem tenere nequeo, divino furore corripior; propemodum etiam, Joannis instar, faustum nuncium profero, non præcursor quidem, ut ille, caterun a solitudine veniens. Christus illuminatur, simul illustremur; Christus baptiza- tur, simul descendamus, ut simul etiam ascen- damus. Jesus baptizatur. Num id solum spectan- dum est? Nonne et alia etiam sedulo observare juvat? Nimirum quis, et a quo, et quando? Purus videlicet, et a Joanne, et tum, cum signorum edendorum initium faceret? Quid ut inde discamus Ps. Lxvii, 3-4. Matth. 11, sqq. 2. Luc. 1, 844. ss Joan. 1, 11. » Marc. J, sqq. sic magis ad litteram reddiderat : ‹At Christi qui- dem Nativitatem congruenti solemnitate prosecuti sumus, tum ego festi dux et auspex, tum vos, › elc. cissim et veluti succinendo Simeoni confessi su- mus. » Vel etiam, ut exponit Nicelas, « pro acce ptis beneficiis gratias egimus. › codd. et Bas., ed. (54) Ατρεπτον Tres Regg., Coisl. 1 et Or. 1, (52) Ως. Reg. pl, sex Colb. et Or. 1 addunt, (53) Τῇ μὲν οὖν, etc. Billius in prima editione, (54) Προεορτάσαμεν. Οr. 1, προεωρτάσαμεν. (55) Μετὰ ποιμένων. Plue codd., καὶ μετὰ ποι- (56) Ανθωμολογησάμεθα, etc. Cum Anna vi- (57) Ενθεος. Quinque Regg. et tres Colb., εν (58) Συναναστράψωμεν. Plures optima molæ (59) Η καὶ τὰ άλλα. Sic sex Regg. Deest τά in

εἰ ἄφεσιν ἔχει τῶν παρελθόντων τὸ χάρισμα (χάρισμα γὰρ), ἀλλὰ τότε μάλλον εὐλαβείας ἄξιον, μὴ πρὸς τὸν αὐτὸν ἔμετον ἐπανέλθωμεν. Τοῦτο πρὸς τοὺς ἐπαιρο- μένους κατὰ τῶν οἰκονόμων τοῦ μυστηρίου, ἂν ἀξίᾳ τινὶ προέχωσιν. Τὸ τρίτου πρὸς τοὺς θαῤῥοῦντας νεό- τητι, καὶ πάντα καιρὸν οἰομένους εἶναι διδασκαλίας, ή προεδρίας. Ἰησοῦς καθαίρεται· καὶ σὺ καταφρο νεῖς τῆς καθάρσεως; Ὑπὸ Ἰωάννου· καὶ σὺ κατ εξανίστασαι τοῦ σοῦ κήρυκος; Τριακονταέτης ῶν· καὶ σὺ πρὸ τῆς γενειάδος διδάσκεις τους γέροντας, ἢ τὸ διδάσκειν (60) πιστεύεις, οὔτε παρὰ τῆς ἡλικίας, οὔτε παρὰ τοῦ τρόπου τυχὸν ἔχων τὸ αἰδέσιμον; Εἶτα ὁ Δανιὴλ ἐνταῦθα, καὶ ὁ δεῖνα, νέοι κριταί, καὶ τὰ παραδείγματα ἐπὶ γλώσσης. Πᾶς γὰρ Α χαριζομένους, διὰ τῆς εἰς τὸ καλὸν ἕξεως. Καὶ γὰρ Β ἀδικῶν εἰς ἀπολογίαν ἕτοιμος. Αλλ' οὐ νόμος Ἐκκλησίας, τὸ σπάνιον· εἴπερ μηδὲ μία χελιδών ἔαρ ποιεῖ, μηδὲ γραμμὴ μία τὸν γεωμέτρην, ἢ πλοῦς εἰς τὸν θαλάττιον. ΙΕ΄. Πλὴν Ἰωάννης βαπτίζει, πρόσεισιν Ἰησοῦς· ἁγιάσων τυχὸν μὲν καὶ τὸν βαπτιστήν· τὸ δὲ πρόδη λον, πάντα τὸν παλαιὸν ᾿Αδάμ, ἵν' ἐνθάψῃ τῷ ὕδατι· πρὸ δὲ τούτων καὶ διὰ τούτους (61), τὸν Ἰορδάνην " ὥσπερ ἦν πνεῦμα καὶ σὰρξ, οὕτω Πνεύματι τελειών καὶ ὕδατι. Οὐ δέχεται ὁ Βαπτιστής· ὁ Ἰησοῦς ἀγω νίζεται· Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, ὁ λύχνος τῷ Ηλίῳ φησίν, ἡ φωνὴ τῷ λόγῳ, ὁ φί- λος τῷ Νυμφίῳ, ὁ ἐν γεννητοῖς γυναικῶν ὑπὲρ ἅπαν τας, τῷ Πρωτοτόκῳ πάσης κτίσεως, ὁ προσκιρτήσας ἀπὸ γαστρός, τῷ ἐν γαστρὶ προσκυνηθέντι, ὁ προ δραμών (62) καὶ προδρομούμενος, τῷ φανέντι καὶ φανησομένῳ. Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτι σθῆναι· πρόσθες καὶ τὸ, ὑπὲρ σοῦ. Ηδει γὰρ τῷ μαρτυ- ρίῳ βαπτισθησόμενος· *, ὡς Πέτρος, μὴ τοὺς πό δας μόνον καθαρθησόμενος. Καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; Καὶ τοῦτο προφητικόν. "Ηδει γὰρ ὡς μετὰ πρώ δην, Πιλάτον μανησόμενον, οὕτως αὐτῷ προαπελ θόντι Χριστὸν ἐψόμενον. Τί δὲ Ἰησοῦς; "Αφες ἄρτι τοῦτο γὰρ ἡ οἰκονομία. Ηδει γὰρ μετ' ολίγον, αὐτ τός βαπτίσων τὸν Βαπτιστήν. Τί δὲ τὸ πτύον; Ἡ κάθαρσις. Τί δὲ τὸ πῦρ ; Ἡ τοῦ κούφου δαπάνη, καὶ ἡ ζέσις τοῦ Πνεύματος. Τί δὲ ἡ ἀξίνη; Τῆς ἀθερα πεύτου ψυχῆς ἡ ἐκτομή, καὶ μετὰ τὴν κόπρον. Τι δὲ ἡ μάχαιρα; Η τομὴ τοῦ Λόγου, ἡ διαιροῦσα τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ κρείττονος, καὶ διχοτομοῦσα τὸν πιο στὸν καὶ τὸν ἄπιστον, καὶ ἐπεγείρουσα τὸν υἱὸν, καὶ τὴν θυγατέρα, καὶ τὴν νύμφην, τῷ πατρὶ, καὶ τῇ ἢ τῷ διδάσκειν. Προδραμὼν ἐν τῷ κόσμῳ, προδραμούμενος ἐν τῷ ᾅδῃ τῷ φανέντι Χριστῷ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ φα- νέντι ἐν τῷ ᾅδῃ: • S. GREGORII TIIEOLOGI et do ermur? Nempe purgationem, animique sum- missionem prius adhibendam esse, nec concionandi provinciam, ante suscipi debere, quam ad spiritualis et corporeæ ætatis perfectionem ventum fuerit. Hoc ad eos dictum velim, qui subito et temere ad bap- tismum accedunt, nec ad eum præparantur, nec per animi constitutionem, ad virtutis habitum per- veclam, id agunt, ut redemptio ipsis certa atque incolumis maneat. Quanquam enim hoc gratia affert, ut præteritæ noxæ remittantur (gratia enim est), hinc magis cavendum, ne ad eumdem vomitum redeamus. Hoc quoque in cos valeat, qui adversus mysterii dispensatores insolentius efferuntur, si dignitate quadam præstent. Tertium ad eos spec- lal, qui juvenili ætate confidunt, atque quodvis tempus ad docendum, aut antistitis munus obeun- dum, idoneum esse arbitrantur. Jesus purgatur; el tu purgationem contemnis? A Joanne; et tu adver- sus præconem tuum insurgis ? Tricesimum annuin agens; et tu ante lanuginem senes doces, aut docere te posse credis, nec ab ætate, nec a moribus fortasse, auctoritatem habens. Ac deinde bic Daniel profertur, tum iste, tum ille, in juvenili ætate judices, et hæc exempla in ore versantur. Quisquis enim inique agit, ad sul defensionem promptus et paratus est. Sed non habetur ut Ecclesiæ les, quod raro accidit : quandoquidem nec hirundo una ver efficit, nec geometram una linea, nec denique nautam una navigatio. D XV. Caterum baptizat Joannes, Jesus accedit ; forsan quidem ut ipsum quoque, a quo baptizatur, sanctitate afficial; proculdubio autem, ut totuin veterem Adamum in aquis sepeliat: ante hos vero, et propter hos, Jordanem sanctificans ; ut, quemad- modum spiritus et caro erat, sic etiam per Spiritum C et aquam iuitiaret. Baptista non admittit: Jesus certat. Tum: Ego a te baptizari debeo ", inquit lucerna Soli, vox Verbo, amicus Sponso, major inter omnes natos mulierum ", omnis creaturæ Primogenito ", is, qui a materno ventre præsulta - rat, ei qui in ventre adoratus fuerat, præcursor et præcursurus, ei qui apparuerat atque apparebit. Ego a te baptizari debeo : adde, et pro te. Explora- tum enim habebat fore, ut martyrio baptizaretur; aut, ut Petrus, non pedibus duntaxat purgaretur. Et tu venis ad me? Hoc quoque propheticum. Futurum enim norat, ut quemadmodum post Hero- dem Pilatus fureret, ita eum quoque prius vita functum Christus sequeretur. Quid autem Jesus? Sine nunc 38. Hoc enim certo consilio et dispensa tione fit. Sciebat namque paulo post futurum, ut ipse Baptistam baptizaret. Jam, quid ventilabrum significat ? Purgationem. Quid ignis " ? Levitatis consumptionem, et Spiritus fervorem. Quid secu- ris 3? Insanabilis animi, etiam post adhibitum Ginuin, excisionem. Quid gladius" ? Verbi divini sectionem, bonum a malo dividentem, atque fidelem Matth. ut, 14. ss Matth. xι, 11. Coloss. 1, 15. Matth. 111, 14. st ibid. 19. ss ibid. 12. ** ibid. 10. si ibid. ss Matth. x, 34. Pur., etc. in el., hos sanctificans Jordanem; vim scilicet aquis im- pertiendo. Schol. : Præcursor in mundo, precursu- rus in inferno Christo, qui suam mundo præsentiam exhibuit, eamque etiam inferno erat exhibituras. › Sic etiam concinit Elias. (60) Η τὸ διδάσκειν. Sic tres Regg., Chrys., (61) Διά τούτους. Nicelas, διὰ τούτων. • Per (62) Ο προδραμών. Sic sex Regg. Deest & in ed.

εἰ ἄφεσιν ἔχει τῶν παρελθόντων τὸ χάρισμα (χάρισμα γὰρ), ἀλλὰ τότε μάλλον εὐλαβείας ἄξιον, μὴ πρὸς τὸν αὐτὸν ἔμετον ἐπανέλθωμεν. Τοῦτο πρὸς τοὺς ἐπαιρο- μένους κατὰ τῶν οἰκονόμων τοῦ μυστηρίου, ἂν ἀξίᾳ τινὶ προέχωσιν. Τὸ τρίτου πρὸς τοὺς θαῤῥοῦντας νεό- τητι, καὶ πάντα καιρὸν οἰομένους εἶναι διδασκαλίας, ή προεδρίας. Ἰησοῦς καθαίρεται· καὶ σὺ καταφρο νεῖς τῆς καθάρσεως; Ὑπὸ Ἰωάννου· καὶ σὺ κατ εξανίστασαι τοῦ σοῦ κήρυκος; Τριακονταέτης ῶν· καὶ σὺ πρὸ τῆς γενειάδος διδάσκεις τους γέροντας, ἢ τὸ διδάσκειν (60) πιστεύεις, οὔτε παρὰ τῆς ἡλικίας, οὔτε παρὰ τοῦ τρόπου τυχὸν ἔχων τὸ αἰδέσιμον; Εἶτα ὁ Δανιὴλ ἐνταῦθα, καὶ ὁ δεῖνα, νέοι κριταί, καὶ τὰ παραδείγματα ἐπὶ γλώσσης. Πᾶς γὰρ Α χαριζομένους, διὰ τῆς εἰς τὸ καλὸν ἕξεως. Καὶ γὰρ Β ἀδικῶν εἰς ἀπολογίαν ἕτοιμος. Αλλ' οὐ νόμος Ἐκκλησίας, τὸ σπάνιον· εἴπερ μηδὲ μία χελιδών ἔαρ ποιεῖ, μηδὲ γραμμὴ μία τὸν γεωμέτρην, ἢ πλοῦς εἰς τὸν θαλάττιον. ΙΕ΄. Πλὴν Ἰωάννης βαπτίζει, πρόσεισιν Ἰησοῦς· ἁγιάσων τυχὸν μὲν καὶ τὸν βαπτιστήν· τὸ δὲ πρόδη λον, πάντα τὸν παλαιὸν ᾿Αδάμ, ἵν' ἐνθάψῃ τῷ ὕδατι· πρὸ δὲ τούτων καὶ διὰ τούτους (61), τὸν Ἰορδάνην " ὥσπερ ἦν πνεῦμα καὶ σὰρξ, οὕτω Πνεύματι τελειών καὶ ὕδατι. Οὐ δέχεται ὁ Βαπτιστής· ὁ Ἰησοῦς ἀγω νίζεται· Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, ὁ λύχνος τῷ Ηλίῳ φησίν, ἡ φωνὴ τῷ λόγῳ, ὁ φί- λος τῷ Νυμφίῳ, ὁ ἐν γεννητοῖς γυναικῶν ὑπὲρ ἅπαν τας, τῷ Πρωτοτόκῳ πάσης κτίσεως, ὁ προσκιρτήσας ἀπὸ γαστρός, τῷ ἐν γαστρὶ προσκυνηθέντι, ὁ προ δραμών (62) καὶ προδρομούμενος, τῷ φανέντι καὶ φανησομένῳ. Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτι σθῆναι· πρόσθες καὶ τὸ, ὑπὲρ σοῦ. Ηδει γὰρ τῷ μαρτυ- ρίῳ βαπτισθησόμενος· *, ὡς Πέτρος, μὴ τοὺς πό δας μόνον καθαρθησόμενος. Καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; Καὶ τοῦτο προφητικόν. "Ηδει γὰρ ὡς μετὰ πρώ δην, Πιλάτον μανησόμενον, οὕτως αὐτῷ προαπελ θόντι Χριστὸν ἐψόμενον. Τί δὲ Ἰησοῦς; "Αφες ἄρτι τοῦτο γὰρ ἡ οἰκονομία. Ηδει γὰρ μετ' ολίγον, αὐτ τός βαπτίσων τὸν Βαπτιστήν. Τί δὲ τὸ πτύον; Ἡ κάθαρσις. Τί δὲ τὸ πῦρ ; Ἡ τοῦ κούφου δαπάνη, καὶ ἡ ζέσις τοῦ Πνεύματος. Τί δὲ ἡ ἀξίνη; Τῆς ἀθερα πεύτου ψυχῆς ἡ ἐκτομή, καὶ μετὰ τὴν κόπρον. Τι δὲ ἡ μάχαιρα; Η τομὴ τοῦ Λόγου, ἡ διαιροῦσα τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ κρείττονος, καὶ διχοτομοῦσα τὸν πιο στὸν καὶ τὸν ἄπιστον, καὶ ἐπεγείρουσα τὸν υἱὸν, καὶ τὴν θυγατέρα, καὶ τὴν νύμφην, τῷ πατρὶ, καὶ τῇ ἢ τῷ διδάσκειν. Προδραμὼν ἐν τῷ κόσμῳ, προδραμούμενος ἐν τῷ ᾅδῃ τῷ φανέντι Χριστῷ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ φα- νέντι ἐν τῷ ᾅδῃ: • S. GREGORII TIIEOLOGI et do ermur? Nempe purgationem, animique sum- missionem prius adhibendam esse, nec concionandi provinciam, ante suscipi debere, quam ad spiritualis et corporeæ ætatis perfectionem ventum fuerit. Hoc ad eos dictum velim, qui subito et temere ad bap- tismum accedunt, nec ad eum præparantur, nec per animi constitutionem, ad virtutis habitum per- veclam, id agunt, ut redemptio ipsis certa atque incolumis maneat. Quanquam enim hoc gratia affert, ut præteritæ noxæ remittantur (gratia enim est), hinc magis cavendum, ne ad eumdem vomitum redeamus. Hoc quoque in cos valeat, qui adversus mysterii dispensatores insolentius efferuntur, si dignitate quadam præstent. Tertium ad eos spec- lal, qui juvenili ætate confidunt, atque quodvis tempus ad docendum, aut antistitis munus obeun- dum, idoneum esse arbitrantur. Jesus purgatur; el tu purgationem contemnis? A Joanne; et tu adver- sus præconem tuum insurgis ? Tricesimum annuin agens; et tu ante lanuginem senes doces, aut docere te posse credis, nec ab ætate, nec a moribus fortasse, auctoritatem habens. Ac deinde bic Daniel profertur, tum iste, tum ille, in juvenili ætate judices, et hæc exempla in ore versantur. Quisquis enim inique agit, ad sul defensionem promptus et paratus est. Sed non habetur ut Ecclesiæ les, quod raro accidit : quandoquidem nec hirundo una ver efficit, nec geometram una linea, nec denique nautam una navigatio. D XV. Caterum baptizat Joannes, Jesus accedit ; forsan quidem ut ipsum quoque, a quo baptizatur, sanctitate afficial; proculdubio autem, ut totuin veterem Adamum in aquis sepeliat: ante hos vero, et propter hos, Jordanem sanctificans ; ut, quemad- modum spiritus et caro erat, sic etiam per Spiritum C et aquam iuitiaret. Baptista non admittit: Jesus certat. Tum: Ego a te baptizari debeo ", inquit lucerna Soli, vox Verbo, amicus Sponso, major inter omnes natos mulierum ", omnis creaturæ Primogenito ", is, qui a materno ventre præsulta - rat, ei qui in ventre adoratus fuerat, præcursor et præcursurus, ei qui apparuerat atque apparebit. Ego a te baptizari debeo : adde, et pro te. Explora- tum enim habebat fore, ut martyrio baptizaretur; aut, ut Petrus, non pedibus duntaxat purgaretur. Et tu venis ad me? Hoc quoque propheticum. Futurum enim norat, ut quemadmodum post Hero- dem Pilatus fureret, ita eum quoque prius vita functum Christus sequeretur. Quid autem Jesus? Sine nunc 38. Hoc enim certo consilio et dispensa tione fit. Sciebat namque paulo post futurum, ut ipse Baptistam baptizaret. Jam, quid ventilabrum significat ? Purgationem. Quid ignis " ? Levitatis consumptionem, et Spiritus fervorem. Quid secu- ris 3? Insanabilis animi, etiam post adhibitum Ginuin, excisionem. Quid gladius" ? Verbi divini sectionem, bonum a malo dividentem, atque fidelem Matth. ut, 14. ss Matth. xι, 11. Coloss. 1, 15. Matth. 111, 14. st ibid. 19. ss ibid. 12. ** ibid. 10. si ibid. ss Matth. x, 34. Pur., etc. in el., hos sanctificans Jordanem; vim scilicet aquis im- pertiendo. Schol. : Præcursor in mundo, precursu- rus in inferno Christo, qui suam mundo præsentiam exhibuit, eamque etiam inferno erat exhibituras. › Sic etiam concinit Elias. (60) Η τὸ διδάσκειν. Sic tres Regg., Chrys., (61) Διά τούτους. Nicelas, διὰ τούτων. • Per (62) Ο προδραμών. Sic sex Regg. Deest & in ed.

ΧΧΧΙΧ. - μητρί, καὶ τῇ πενθερα, τὰ νέα καὶ πρόσφατα. τοῖς παλαιοῖς καὶ σκιώδεσι. Τί δὲ ὁ σφαιρωτήρ τοῦ ὑποδήματος, ὃν οὐ λύεις ὁ βαπτίζων Ἰησ σοῦν, ὁ τῆς ἐρημίας καὶ ἄτροφος, ὁ νέος Ηλίας, ὁ προφήτου περισσότερος, ὅσῳ (63) καὶ τὸν προφη τευόμενον εἶδες, ὁ Παλαιᾶς καὶ Νέας μεσίτης ; Τί τοῦτο; Τυχὸν ὁ τῆς ἐπιδημίας λόγος, καὶ τῆς σαρ κλς (64), οὗ μηδὲ τὸ ἀκρότατον εὐδιάλυτον, μὴ ὅτι τοῖς (65) σαρκικοῖς ἔτι, καὶ νηπίοις ἐν Χριστῷ, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς κατὰ Ἰωάννην τῷ Πνεύματι. ΙϚ'. ᾿Αλλὰ καὶ ἄνεισιν Ἰησοῦς ἐκ τοῦ ὕδατος. Συν- αναφέρει γὰρ ἑαυτῷ τὸν κόσμον, καὶ ὁρᾷ σχιζομέ- νους τοὺς οὐρανοὺς, οὓς ὁ Ἀδὰμ ἔκλεισεν ἑαυτῷ τε Β καὶ τοῖς μετ᾿ αὐτὸν, ὥσπερ καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαία τὴν παράδεισον. Καὶ τὸ Πνεῦμα μαρτυρεῖ τὴν θεό τητα· τῷ γὰρ ὁμοίῳ προστρέχει· καὶ ἡ ἐξ οὐρανῶν φωνή· ἐκεῖθεν γὰρ ὁ μαρτυρούμενος· καὶ ὡς περι- στερά, τιμῇ γὰρ τὸ σῶμα, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τῇ θεώσει Θεός, σωματικῶς ὁρωμένη. Καὶ ἅμα πόρρωθεν εἴ- θισται περιστερὰ κατακλυσμοῦ λύσιν εὐαγγελίζε σθαι. Εἰ δὲ ὄγκοις καὶ σταθμοῖς κρίνεις θεότητα, καὶ διὰ τοῦτο μικρόν σοι τὸ Πνεῦμα, ὅτι ἐν εἴδει περιστε ρᾶς, ὦ μικρόλογε περὶ τὰ μέγιστα, ὥρα σοι και α σιλείαν οὐρανῶν ἀτιμάζειν, ὅτι κόκκῳ σινάπεως ἀπεικάζεται· καὶ τῆς Ἰησοῦ μεγαλειότητος ύπερ- αἴρειν τὸν ἀντικείμενον, ὅτι ὁ μὲν ὄρος μέγα καλεῖ. ται, καὶ λευῖαθαν, καὶ βασιλεὺς τῶν ἐν τοῖς ὕδασιν· ὁ δὲ ἀμνὸς, καὶ μαργαρίτης, καὶ σταγών, καὶ τὰ τοιαῦτα προσαγορεύεται. σε ΙΖ. Ἐπεὶ δὲ βαπτίσματος ἡ πανήγυρις, καὶ δεῖ μικρόν τι προσκακοπαθῆσαι τῷ (66) δι' ἡμᾶς μορφ φωθέντι, καὶ βαπτισθέντι, καὶ σταυρωθέντι, φέρε, τὶ περὶ διαφορᾶς βαπτισμάτων φιλοσοφήσωμεν, ἵν᾿ ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν κεκαθαρμένοι. Ἐβάπτισε Μωϋ- σῆς, ἀλλ' ἐν ὕδατι· καὶ πρὸ τούτου, ἐν νεφέλῃ καὶ ἐν θαλάσσῃ (67). Τυπικῶς δὲ τοῦτο ἦν, ὡς καὶ Παύλῳ δοκεῖ· ἡ θάλασσα, τοῦ ὕδατος· ἡ νεφέλη, τοῦ Πνεύ- ματος· τὸ μάννα, τοῦ τῆς ζωῆς ἄρτου· τὸ πόμα, τοῦ θείου πόματος. Ἐβάπτισε καὶ Ἰωάννης, οὐκ ἔτι μὲν Ἰουδαϊκῶς· οὐ γὰρ ἐν ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς μετάνοιαν· οὔπω δὲ ὅλον πνευματικῶς· οὐ γὰρ προστίθησι τὸ, ἐν Πνεύματι. Βαπτίζει καὶ Ἰησοῦς, ἀλλ' ἐν Πνεύματι. Τοῦτο ἡ τελειότης. Καὶ πῶς οὐ Θεὸς, ἵνα τι παραθαρρήσω (68) μικρὸν, ἐξ οὗ καὶ σὺ τοῖς, « παραθεωρήσω. ORATIO IN SANCTA LUMINA. A ab infideli secantem, ac filium, et filiam, et nurum, adversus patreni, et matrem, et socrum excilan- tem ªª, noraque et recentia, adversus prisca et umbratica. Quid autem calceamenti corrigia ", quam non solvis, qui Jesum baptizas, tu, inquam, solitudinis alumne, ac nullius cibi homo, tu nove Elia, plus quam propheta ", utpote qui eum etiam, qui prædicebatur, vidisti, tu inter Vetus et Novum Testamentum interjecte? Adventus forsan el carnis rationem, cujus no extrema quidem facile solvi alque explicari possunt, non dicam ab iis, qui adhuc crassi et carnales sunt, atque in Christo parvuli, sed ne ab iis quidem, qui Spiritu Joannem referunt. XVI. At etiam Jesus ex aquis ascendit; C mundum enim secum in altum effert, ac coelos, quos Adamus, et sibi, et posteris, quemadmodum et flammeo gladio paradisum, clauserat ", findi atque aperiri cernit. Ac Spiritus deitatem testatur, nimirum ad parem accurrens; et vox cœlitus mit- titur ª7; illinc enim is erat, cui testimonium diceba - tur; et ut columba *, corpus euim honore afficit, quandoquidem hoc etiam per deilcationem Deus est, corporeo modo conspecta. Ac simul multis retro sæculis columba diluvii finem nuntiare con- suevit ". Quod si mole ac pondere deitatem æsti- mas, ac propterea Spiritum parvum esse censes, quia in columbæ forma cernitur, o homo in unaxi- mis rebus minute ac jejune, jam tibi regnum quo- que cœlorum contemnenduin et pro nibilo putan- dum est, quia sinapis grano comparatur, ac majestati Jesu præferendus adversarius s, quoniam hic quidem mons magnus vocatur ", et leviathan, et rex eorum quæ in aquis degunt": ille autem agnus“, et margarita“, et gutta, atque id genus nominibus appellatur. XVII. Quoniam autem baptismi hoc festum est, pro eo qui nostra causa formatus, et baptizatus, atque in crucem sublatus est, nonnihil ærumnæ sufferre convenit, age, de variis baptismorum generibus aliquid disseramus, ut hinc purgati dis- cedamus. Baptizavit Moyses, verumn in aqua, prius- que etiam in nube et in mari“. Cæterum hoc per βguram agebatur, quemadmodum et Paulo placet, Mare enim aquam, nubes Spiritum, manna panem illum vitæ, potio divinam potionem adumbrabat. Baptizavit etiam Joannes, non jam ille quidem Judaico more, non enim in aqua solum, sed etiam ad pœnitentiam; nondum tamen prorsus spiritua- liter, nec enim addit, in Spiritu. Baptizat quoque Jesus, sed in Spiritu. Quandoquidem perfectum ** Gen. 111, 24. Matth. 11, 17. Luc. 111, 22. $9 Dan. 1, 45. Joan. 1, D Matth. x, 35. * Matth. m. 11. * Matth. x1, 9. * Gen. vii. 10. Matth. xi, 31. Zich. 1, 7. * Matth. x111, 46. ** Exod. x111, 23. I Cor. x, sqq. 29. non quidem a nobis, qui adhuc carnales su- mas, o etc. ment. p. 73, sic interpretatur: Est in contempla- tione et commemoratione humanitatis a Christo Salvatore sumptæ, allici dolore, et macerari, et pe- ne intabescere. Unde sic verti potest hic locus : Job, 8. ⚫ Quoniam igitur baptismi festum est, operæ pretium fuerit, ut in ejus contemplatione, qui nostra causa humanam naturam assumpsit, et baptizatus ac cru- cifixus est, non nihil laboris atque ærumnarum pa- tiamur, › etc. duo Coisl., Οxon., etc., Sic etiam legit Billius ac vertit: ut obiter illud conside- rein. › (63) Οσῳ. Coisl. 2, ὅσον. (64) Σαρκός. Reg. c. σαρκώσεως. (65) Μὴ ὅτι τοῖς. Reg. c, μὴ ὅτι γε ἡμῖν (66) Προσκακοπαθῆσαι τῷ, etc. Budæus in Com- (67) 'Εν θαλάσσῃ. Deest ἐν in quinque Regg. (68) Παραθαρρήσω. Plures Regg. plures Colb.,

ΧΧΧΙΧ. - μητρί, καὶ τῇ πενθερα, τὰ νέα καὶ πρόσφατα. τοῖς παλαιοῖς καὶ σκιώδεσι. Τί δὲ ὁ σφαιρωτήρ τοῦ ὑποδήματος, ὃν οὐ λύεις ὁ βαπτίζων Ἰησ σοῦν, ὁ τῆς ἐρημίας καὶ ἄτροφος, ὁ νέος Ηλίας, ὁ προφήτου περισσότερος, ὅσῳ (63) καὶ τὸν προφη τευόμενον εἶδες, ὁ Παλαιᾶς καὶ Νέας μεσίτης ; Τί τοῦτο; Τυχὸν ὁ τῆς ἐπιδημίας λόγος, καὶ τῆς σαρ κλς (64), οὗ μηδὲ τὸ ἀκρότατον εὐδιάλυτον, μὴ ὅτι τοῖς (65) σαρκικοῖς ἔτι, καὶ νηπίοις ἐν Χριστῷ, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς κατὰ Ἰωάννην τῷ Πνεύματι. ΙϚ'. ᾿Αλλὰ καὶ ἄνεισιν Ἰησοῦς ἐκ τοῦ ὕδατος. Συν- αναφέρει γὰρ ἑαυτῷ τὸν κόσμον, καὶ ὁρᾷ σχιζομέ- νους τοὺς οὐρανοὺς, οὓς ὁ Ἀδὰμ ἔκλεισεν ἑαυτῷ τε Β καὶ τοῖς μετ᾿ αὐτὸν, ὥσπερ καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαία τὴν παράδεισον. Καὶ τὸ Πνεῦμα μαρτυρεῖ τὴν θεό τητα· τῷ γὰρ ὁμοίῳ προστρέχει· καὶ ἡ ἐξ οὐρανῶν φωνή· ἐκεῖθεν γὰρ ὁ μαρτυρούμενος· καὶ ὡς περι- στερά, τιμῇ γὰρ τὸ σῶμα, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τῇ θεώσει Θεός, σωματικῶς ὁρωμένη. Καὶ ἅμα πόρρωθεν εἴ- θισται περιστερὰ κατακλυσμοῦ λύσιν εὐαγγελίζε σθαι. Εἰ δὲ ὄγκοις καὶ σταθμοῖς κρίνεις θεότητα, καὶ διὰ τοῦτο μικρόν σοι τὸ Πνεῦμα, ὅτι ἐν εἴδει περιστε ρᾶς, ὦ μικρόλογε περὶ τὰ μέγιστα, ὥρα σοι και α σιλείαν οὐρανῶν ἀτιμάζειν, ὅτι κόκκῳ σινάπεως ἀπεικάζεται· καὶ τῆς Ἰησοῦ μεγαλειότητος ύπερ- αἴρειν τὸν ἀντικείμενον, ὅτι ὁ μὲν ὄρος μέγα καλεῖ. ται, καὶ λευῖαθαν, καὶ βασιλεὺς τῶν ἐν τοῖς ὕδασιν· ὁ δὲ ἀμνὸς, καὶ μαργαρίτης, καὶ σταγών, καὶ τὰ τοιαῦτα προσαγορεύεται. σε ΙΖ. Ἐπεὶ δὲ βαπτίσματος ἡ πανήγυρις, καὶ δεῖ μικρόν τι προσκακοπαθῆσαι τῷ (66) δι' ἡμᾶς μορφ φωθέντι, καὶ βαπτισθέντι, καὶ σταυρωθέντι, φέρε, τὶ περὶ διαφορᾶς βαπτισμάτων φιλοσοφήσωμεν, ἵν᾿ ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν κεκαθαρμένοι. Ἐβάπτισε Μωϋ- σῆς, ἀλλ' ἐν ὕδατι· καὶ πρὸ τούτου, ἐν νεφέλῃ καὶ ἐν θαλάσσῃ (67). Τυπικῶς δὲ τοῦτο ἦν, ὡς καὶ Παύλῳ δοκεῖ· ἡ θάλασσα, τοῦ ὕδατος· ἡ νεφέλη, τοῦ Πνεύ- ματος· τὸ μάννα, τοῦ τῆς ζωῆς ἄρτου· τὸ πόμα, τοῦ θείου πόματος. Ἐβάπτισε καὶ Ἰωάννης, οὐκ ἔτι μὲν Ἰουδαϊκῶς· οὐ γὰρ ἐν ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς μετάνοιαν· οὔπω δὲ ὅλον πνευματικῶς· οὐ γὰρ προστίθησι τὸ, ἐν Πνεύματι. Βαπτίζει καὶ Ἰησοῦς, ἀλλ' ἐν Πνεύματι. Τοῦτο ἡ τελειότης. Καὶ πῶς οὐ Θεὸς, ἵνα τι παραθαρρήσω (68) μικρὸν, ἐξ οὗ καὶ σὺ τοῖς, « παραθεωρήσω. ORATIO IN SANCTA LUMINA. A ab infideli secantem, ac filium, et filiam, et nurum, adversus patreni, et matrem, et socrum excilan- tem ªª, noraque et recentia, adversus prisca et umbratica. Quid autem calceamenti corrigia ", quam non solvis, qui Jesum baptizas, tu, inquam, solitudinis alumne, ac nullius cibi homo, tu nove Elia, plus quam propheta ", utpote qui eum etiam, qui prædicebatur, vidisti, tu inter Vetus et Novum Testamentum interjecte? Adventus forsan el carnis rationem, cujus no extrema quidem facile solvi alque explicari possunt, non dicam ab iis, qui adhuc crassi et carnales sunt, atque in Christo parvuli, sed ne ab iis quidem, qui Spiritu Joannem referunt. XVI. At etiam Jesus ex aquis ascendit; C mundum enim secum in altum effert, ac coelos, quos Adamus, et sibi, et posteris, quemadmodum et flammeo gladio paradisum, clauserat ", findi atque aperiri cernit. Ac Spiritus deitatem testatur, nimirum ad parem accurrens; et vox cœlitus mit- titur ª7; illinc enim is erat, cui testimonium diceba - tur; et ut columba *, corpus euim honore afficit, quandoquidem hoc etiam per deilcationem Deus est, corporeo modo conspecta. Ac simul multis retro sæculis columba diluvii finem nuntiare con- suevit ". Quod si mole ac pondere deitatem æsti- mas, ac propterea Spiritum parvum esse censes, quia in columbæ forma cernitur, o homo in unaxi- mis rebus minute ac jejune, jam tibi regnum quo- que cœlorum contemnenduin et pro nibilo putan- dum est, quia sinapis grano comparatur, ac majestati Jesu præferendus adversarius s, quoniam hic quidem mons magnus vocatur ", et leviathan, et rex eorum quæ in aquis degunt": ille autem agnus“, et margarita“, et gutta, atque id genus nominibus appellatur. XVII. Quoniam autem baptismi hoc festum est, pro eo qui nostra causa formatus, et baptizatus, atque in crucem sublatus est, nonnihil ærumnæ sufferre convenit, age, de variis baptismorum generibus aliquid disseramus, ut hinc purgati dis- cedamus. Baptizavit Moyses, verumn in aqua, prius- que etiam in nube et in mari“. Cæterum hoc per βguram agebatur, quemadmodum et Paulo placet, Mare enim aquam, nubes Spiritum, manna panem illum vitæ, potio divinam potionem adumbrabat. Baptizavit etiam Joannes, non jam ille quidem Judaico more, non enim in aqua solum, sed etiam ad pœnitentiam; nondum tamen prorsus spiritua- liter, nec enim addit, in Spiritu. Baptizat quoque Jesus, sed in Spiritu. Quandoquidem perfectum ** Gen. 111, 24. Matth. 11, 17. Luc. 111, 22. $9 Dan. 1, 45. Joan. 1, D Matth. x, 35. * Matth. m. 11. * Matth. x1, 9. * Gen. vii. 10. Matth. xi, 31. Zich. 1, 7. * Matth. x111, 46. ** Exod. x111, 23. I Cor. x, sqq. 29. non quidem a nobis, qui adhuc carnales su- mas, o etc. ment. p. 73, sic interpretatur: Est in contempla- tione et commemoratione humanitatis a Christo Salvatore sumptæ, allici dolore, et macerari, et pe- ne intabescere. Unde sic verti potest hic locus : Job, 8. ⚫ Quoniam igitur baptismi festum est, operæ pretium fuerit, ut in ejus contemplatione, qui nostra causa humanam naturam assumpsit, et baptizatus ac cru- cifixus est, non nihil laboris atque ærumnarum pa- tiamur, › etc. duo Coisl., Οxon., etc., Sic etiam legit Billius ac vertit: ut obiter illud conside- rein. › (63) Οσῳ. Coisl. 2, ὅσον. (64) Σαρκός. Reg. c. σαρκώσεως. (65) Μὴ ὅτι τοῖς. Reg. c, μὴ ὅτι γε ἡμῖν (66) Προσκακοπαθῆσαι τῷ, etc. Budæus in Com- (67) 'Εν θαλάσσῃ. Deest ἐν in quinque Regg. (68) Παραθαρρήσω. Plures Regg. plures Colb.,

τυρίου καὶ αἵματος, ὁ καὶ αὐτὸς Χριστὸς ἐβαπτί σατο, καὶ πολύ γε τῶν ἄλλων αἰδεσιμώτερον, ὅσῳ δευτέροις εύποις οὐ μολύνεται. Οἶδα καὶ πέμπτον ἔτι, τὸ τῶν (69) δακρύων· ἀλλ᾽ ἐπιπονώτερον, ὡς ὁ λούων καθ᾿ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην αὐτοῦ καὶ τὴν στρωμνὴν τοῖς δάκρυσιν, ᾧ τῆς κακίας προσώζε σαν (70) καὶ οἱ μώλωπες· ὃς πενθῶν καὶ σκυθρω πάζων πορεύεται, καὶ ὃς (71) μιμεῖται τὴν ἐπιστρο φὴν Μανασσῆ, καὶ τὴν τῶν (72) Νινευτών ήλεη μένην (73) ταπείνωσιν· ὃς φθέγγεται τὰς τοῦ τελώ νου φωνὰς ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ δικαιοῦται παρὰ τὸν μετ γάλαυχον Φαρισαῖον· ὃς συγκύπτει κατὰ τὴν Χανα- ναίαν, καὶ ζητεί φιλανθρωπίαν, καὶ ψίχας, κυνός τροφὴν ἄγαν λιμώττοντος Α γίνῃ Θεός; Οἶδα καὶ τέταρτον βάπτισμα, τὸ διὰ μαρ- Τu ΙΗ'. Ἐγὼ μὲν οὖν (ἄνθρωπος εἶναι γὰρ (74) όμοι λογώ, ζῶον τρεπτὸν καὶ ῥευστῆς φύσεως), καὶ δέχο μαι τοῦτο προθύμως, καὶ προσκυνῶ τὸν δεδωκότα, καὶ τοῖς ἄλλοις μεταδίδωμι, καὶ προεισφέρω τοῦ ἐλέου τὸν ἔλεον. Οίδα γὰρ καὶ αὐτὸς ἀσθένειαν προ ρικείμενος, καὶ ὡς ἂν μετρήσω, μετρηθησόμενος. Σὺ δέ τι λέγεις; τί νομοθετεῖς, ὦ νέε Φαρισαῖς, καὶ καθαρὲ τὴν προσηγορίαν, οὐ τὴν προαίρεσιν, καὶ φυ- σῶν ἡμῖν τὰ Ναυάτου μετὰ τῆς αὐτῆς ἀσθενείας ; Οὐ δέχῃ μετάνοιαν ; οὐ δίδως ὀδυρμοῖς χώραν ; οὐ δακρύεις (75) δάκρυον; Μὴ σύ γε τοιούτου κριτού τύχοις. Οὐκ αἰδῇ τὸ Ἰησοῦ φιλάνθρωπον, τοῦ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν λαβόντος (76), καὶ τὰς νόσους βα- στάσαντος, τοῦ μὴ δικαίοις ἐλθόντος, ἀλλ᾽ ἁμαρτω λοῖς εἰς μετάνοιαν, τοῦ ἔλεον θέλοντος μᾶλλον ἢ θυσίαν, τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ συγχωροῦντος τὰ ἁμαρτήματα ; Ως μακάριόν σου τὸ ὑψηλὸν, εἰ καθα- ρότης ἦν, ἀλλὰ μὴ τύφος, νομοθετῶν ὑπὲρ ἄνθρω πον, καὶ λύων τῇ ἀπογνώσει τὴν ἐπανόρθωσιν. Ομοί ως γάρ ἐστι κακὸν, καὶ ἄνεσις ἀσωφρόνιστος, καὶ κατάγνωσις ἀσυγχώρητος· ἡ μὲν ὅλην ἐφιεῖσα τὴν ἡνίαν, ἡ δὲ τῷ σφοδρῷ κατάγχουσα. Δεῖξόν μοι τὴν καθαρότητα, καὶ δέχομαί σου τὴν θρασύτητα. Νῦν δὲ δέδοικα, μὴ βρύων ἕλκεσιν, εἰσάγῃς τὸ ἀγιάτρευ τον (77). Οὐδὲ τὸν Δαβὶδ δέχῃ μετανοοῦντα, ᾧ καὶ τὸ προφητικὸν χάρισμα ἡ μετάνοια συνετήρησεν; Οὐδὲ Πέτρον τὸν μέγαν παθόντα τι ἀνθρώπινον περὶ τὸ σωτήριον πάθος; Ἰησοῦς δὲ ἐδέξατο, καὶ τῷ τρισσῷ τῆς ἐρωτήσεως καὶ τῆς ὁμολογίας, τὸ τρισσὸν τῆς ἀρνήσεως ἐθεράπευσεν. "Η οὐδὲ τελειωθέντα δέχη δι' αἵματος; Ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο τῆς (78) σῆς ἀπο- σε χτη, 13. τό προσόζουσι. τοῦτο S. GREGORII THEOLOGI numerisque omnibus absolutum baptismum reddit. Quid autem, ut paulo fidentius obiter aliquid dicam, afferri potest, quin ille Deus non sit, per quem tu Deus efficeris? Quartum etiam baptismi genus novi, nempe quod martyrio et sanguine comparatur, quo ipse quoque Christus baptizatus est, et quidem eo cæteris augustius, quod nullis postea sordibus con- taminatur. Quintum locum lacrymarum baptismus tenet: verum martyrio asperior et laboriosior est, utpote qui per singulas nocles lectum suum ac stratum lacrymis lavat ", cui ipsæ quoque vitii cicatrices fetent ; qui lugens et contristatus in- greditur, et qui Manassis resipiscentiam ", ac Ninivitarum humilitatem ", cui misericordia im- pertita est, imitatur; qui Publicani verbis in tem- plo utitur, ac supra insolentem et superbum instars, deprimitur, et misericordiam implorat, ac exposcit. X Vill. Ipse quilem (uam hominem me esse fateor, animal mutabile, fluxæque et fragilis natura), hunc quoque baptismum libenter amplector, ejusque datorem adoro, aliisque tribuo, ae misericordiam erogo, ut misericordiam consequar. Nam me quo- que infirmitate circumdatum esse scio, illudque fore, ut qua inensura nensus fuero ", eadem quo- que mihi vicissim Deus remetiatur. vero quid ais? Quam legem statuis, o nove Pharisæe, ac nomi- ne, non autem animi proposito, pure, ac Novati dogmata cum eadem infirmitate nobis efflans ? Pœni- tentiam non admittis? Luctibus locum negas? Lacrymas lacrymis non prosequeris ? Utinam talein tibi judicem experiri non contingal. Jesu benigni- tate non moveris, qui infirmitates nostras suscepit, Pharisæum justificatur; qui denique, Chananææ mnicas, lioc canis vehementi fame correpti pabulum, B et morbos nostros portavit s, qui non venit vocare C justos, sed peccatores ad poenitentiam ", qui mise- ricordiam mavult, quam sacrificium qui septua- gies septies peccata condonat * ? Quam beata esset sublimitas tua, si puritas ea esset, non autem fastus, leges supra-hominis captum instituens, ac morum correctionem per desperationem tollens. In eodem enim vitio sunt, indulgentia nou corrigens, et seve- ritas non (condonans: illa omnes habenas laxat, hæc ob vehementiam strangulat. Puritatis speci- men ede, et tum audaciam tuam probabo. At nunc vereor, ne ipse ulceribus scatens, medendi impossi- bilitatem inducas. Quid? Ne penitentem quidem Davidem admittis, cui propheticam quoque gratiam pœnitentia conservavit "? Nec magnum illum Pe- trum, qui circa Salvatoris passionem humani ali- D ibid. 7. II. Paral. XXXIII, 15. Jon. nt, 5. ** Isa. Lili, 4. Luc. v, 32. Ose. VI, 6. Psal. VI, 7. Ps. XXXVII, 5. bs Matth. xν, sqq. se Matth. vi, 2. *s Matth. xvm, 22. "Reg. x, 13. et Or. 1. Deest in ed. etc., Comb. Deest xai in ed. ' * Luc. lacrymis penitentium misces, vicem eorum do- lens? > tem. » Verterat tamen in prima editione : • Ne im medicabilis peccati doctrinam inducas. › etc. Deest in ed. (69) "Ετι, τὸ τῶν. Sic quinque Regg., Tres Colb. (70) Προσώζεσαν. Quinque Regg., duo Coisl., (71) Καὶ ὅς. Sic Regg. bm, pli, Or. 1, Nicet. et (72) Των. Deest in quinque Regg. et Or. 1. (73) Ελεημένην. Οr. 1, ήλεημένων. (74) Γ'άρ. Deest in quatuor Regg. (75) Οὐ δακρύεις, etc. Nicet. : « Non lacrymas (76) Λαβόντος. Reg. c, ἀναλαβόντος. (77) Ανάτρευτο». Bil. : « Medendi imbecillita- (78) Καὶ τοῦτο τῆς. Sic quinque Regg., Or. 4,

τυρίου καὶ αἵματος, ὁ καὶ αὐτὸς Χριστὸς ἐβαπτί σατο, καὶ πολύ γε τῶν ἄλλων αἰδεσιμώτερον, ὅσῳ δευτέροις εύποις οὐ μολύνεται. Οἶδα καὶ πέμπτον ἔτι, τὸ τῶν (69) δακρύων· ἀλλ᾽ ἐπιπονώτερον, ὡς ὁ λούων καθ᾿ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην αὐτοῦ καὶ τὴν στρωμνὴν τοῖς δάκρυσιν, ᾧ τῆς κακίας προσώζε σαν (70) καὶ οἱ μώλωπες· ὃς πενθῶν καὶ σκυθρω πάζων πορεύεται, καὶ ὃς (71) μιμεῖται τὴν ἐπιστρο φὴν Μανασσῆ, καὶ τὴν τῶν (72) Νινευτών ήλεη μένην (73) ταπείνωσιν· ὃς φθέγγεται τὰς τοῦ τελώ νου φωνὰς ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ δικαιοῦται παρὰ τὸν μετ γάλαυχον Φαρισαῖον· ὃς συγκύπτει κατὰ τὴν Χανα- ναίαν, καὶ ζητεί φιλανθρωπίαν, καὶ ψίχας, κυνός τροφὴν ἄγαν λιμώττοντος Α γίνῃ Θεός; Οἶδα καὶ τέταρτον βάπτισμα, τὸ διὰ μαρ- Τu ΙΗ'. Ἐγὼ μὲν οὖν (ἄνθρωπος εἶναι γὰρ (74) όμοι λογώ, ζῶον τρεπτὸν καὶ ῥευστῆς φύσεως), καὶ δέχο μαι τοῦτο προθύμως, καὶ προσκυνῶ τὸν δεδωκότα, καὶ τοῖς ἄλλοις μεταδίδωμι, καὶ προεισφέρω τοῦ ἐλέου τὸν ἔλεον. Οίδα γὰρ καὶ αὐτὸς ἀσθένειαν προ ρικείμενος, καὶ ὡς ἂν μετρήσω, μετρηθησόμενος. Σὺ δέ τι λέγεις; τί νομοθετεῖς, ὦ νέε Φαρισαῖς, καὶ καθαρὲ τὴν προσηγορίαν, οὐ τὴν προαίρεσιν, καὶ φυ- σῶν ἡμῖν τὰ Ναυάτου μετὰ τῆς αὐτῆς ἀσθενείας ; Οὐ δέχῃ μετάνοιαν ; οὐ δίδως ὀδυρμοῖς χώραν ; οὐ δακρύεις (75) δάκρυον; Μὴ σύ γε τοιούτου κριτού τύχοις. Οὐκ αἰδῇ τὸ Ἰησοῦ φιλάνθρωπον, τοῦ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν λαβόντος (76), καὶ τὰς νόσους βα- στάσαντος, τοῦ μὴ δικαίοις ἐλθόντος, ἀλλ᾽ ἁμαρτω λοῖς εἰς μετάνοιαν, τοῦ ἔλεον θέλοντος μᾶλλον ἢ θυσίαν, τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ συγχωροῦντος τὰ ἁμαρτήματα ; Ως μακάριόν σου τὸ ὑψηλὸν, εἰ καθα- ρότης ἦν, ἀλλὰ μὴ τύφος, νομοθετῶν ὑπὲρ ἄνθρω πον, καὶ λύων τῇ ἀπογνώσει τὴν ἐπανόρθωσιν. Ομοί ως γάρ ἐστι κακὸν, καὶ ἄνεσις ἀσωφρόνιστος, καὶ κατάγνωσις ἀσυγχώρητος· ἡ μὲν ὅλην ἐφιεῖσα τὴν ἡνίαν, ἡ δὲ τῷ σφοδρῷ κατάγχουσα. Δεῖξόν μοι τὴν καθαρότητα, καὶ δέχομαί σου τὴν θρασύτητα. Νῦν δὲ δέδοικα, μὴ βρύων ἕλκεσιν, εἰσάγῃς τὸ ἀγιάτρευ τον (77). Οὐδὲ τὸν Δαβὶδ δέχῃ μετανοοῦντα, ᾧ καὶ τὸ προφητικὸν χάρισμα ἡ μετάνοια συνετήρησεν; Οὐδὲ Πέτρον τὸν μέγαν παθόντα τι ἀνθρώπινον περὶ τὸ σωτήριον πάθος; Ἰησοῦς δὲ ἐδέξατο, καὶ τῷ τρισσῷ τῆς ἐρωτήσεως καὶ τῆς ὁμολογίας, τὸ τρισσὸν τῆς ἀρνήσεως ἐθεράπευσεν. "Η οὐδὲ τελειωθέντα δέχη δι' αἵματος; Ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο τῆς (78) σῆς ἀπο- σε χτη, 13. τό προσόζουσι. τοῦτο S. GREGORII THEOLOGI numerisque omnibus absolutum baptismum reddit. Quid autem, ut paulo fidentius obiter aliquid dicam, afferri potest, quin ille Deus non sit, per quem tu Deus efficeris? Quartum etiam baptismi genus novi, nempe quod martyrio et sanguine comparatur, quo ipse quoque Christus baptizatus est, et quidem eo cæteris augustius, quod nullis postea sordibus con- taminatur. Quintum locum lacrymarum baptismus tenet: verum martyrio asperior et laboriosior est, utpote qui per singulas nocles lectum suum ac stratum lacrymis lavat ", cui ipsæ quoque vitii cicatrices fetent ; qui lugens et contristatus in- greditur, et qui Manassis resipiscentiam ", ac Ninivitarum humilitatem ", cui misericordia im- pertita est, imitatur; qui Publicani verbis in tem- plo utitur, ac supra insolentem et superbum instars, deprimitur, et misericordiam implorat, ac exposcit. X Vill. Ipse quilem (uam hominem me esse fateor, animal mutabile, fluxæque et fragilis natura), hunc quoque baptismum libenter amplector, ejusque datorem adoro, aliisque tribuo, ae misericordiam erogo, ut misericordiam consequar. Nam me quo- que infirmitate circumdatum esse scio, illudque fore, ut qua inensura nensus fuero ", eadem quo- que mihi vicissim Deus remetiatur. vero quid ais? Quam legem statuis, o nove Pharisæe, ac nomi- ne, non autem animi proposito, pure, ac Novati dogmata cum eadem infirmitate nobis efflans ? Pœni- tentiam non admittis? Luctibus locum negas? Lacrymas lacrymis non prosequeris ? Utinam talein tibi judicem experiri non contingal. Jesu benigni- tate non moveris, qui infirmitates nostras suscepit, Pharisæum justificatur; qui denique, Chananææ mnicas, lioc canis vehementi fame correpti pabulum, B et morbos nostros portavit s, qui non venit vocare C justos, sed peccatores ad poenitentiam ", qui mise- ricordiam mavult, quam sacrificium qui septua- gies septies peccata condonat * ? Quam beata esset sublimitas tua, si puritas ea esset, non autem fastus, leges supra-hominis captum instituens, ac morum correctionem per desperationem tollens. In eodem enim vitio sunt, indulgentia nou corrigens, et seve- ritas non (condonans: illa omnes habenas laxat, hæc ob vehementiam strangulat. Puritatis speci- men ede, et tum audaciam tuam probabo. At nunc vereor, ne ipse ulceribus scatens, medendi impossi- bilitatem inducas. Quid? Ne penitentem quidem Davidem admittis, cui propheticam quoque gratiam pœnitentia conservavit "? Nec magnum illum Pe- trum, qui circa Salvatoris passionem humani ali- D ibid. 7. II. Paral. XXXIII, 15. Jon. nt, 5. ** Isa. Lili, 4. Luc. v, 32. Ose. VI, 6. Psal. VI, 7. Ps. XXXVII, 5. bs Matth. xν, sqq. se Matth. vi, 2. *s Matth. xvm, 22. "Reg. x, 13. et Or. 1. Deest in ed. etc., Comb. Deest xai in ed. ' * Luc. lacrymis penitentium misces, vicem eorum do- lens? > tem. » Verterat tamen in prima editione : • Ne im medicabilis peccati doctrinam inducas. › etc. Deest in ed. (69) "Ετι, τὸ τῶν. Sic quinque Regg., Tres Colb. (70) Προσώζεσαν. Quinque Regg., duo Coisl., (71) Καὶ ὅς. Sic Regg. bm, pli, Or. 1, Nicet. et (72) Των. Deest in quinque Regg. et Or. 1. (73) Ελεημένην. Οr. 1, ήλεημένων. (74) Γ'άρ. Deest in quatuor Regg. (75) Οὐ δακρύεις, etc. Nicet. : « Non lacrymas (76) Λαβόντος. Reg. c, ἀναλαβόντος. (77) Ανάτρευτο». Bil. : « Medendi imbecillita- (78) Καὶ τοῦτο τῆς. Sic quinque Regg., Or. 4,

ΧΧΧΙΧ. νοίας. Οὐδὲ τὸν ἐν Κορίνθῳ παρανομήσαντα (79) ; Παῦλος δὲ καὶ ἀγάπην ἐκύρωσεν, ἐπειδὴ τὴν διόρ θωσιν εἶδε· καὶ τὸ αἴτιον· Ἵνα μὴ τῇ περισσοτέρᾳ λύπη (30) καταποθῇ ὁ τοιοῦτος (81), βαρηθεὶς τῇ ἀμετρία της επιπλήξεως. Οὐδὲ τὰς νέας γαμίζεις χώρας, διὰ τὸ τῆς ἡλικίας ευάλωτον ; Παῦλος δὲ τοῦτο ἐτόλμησεν, οὗ σὺ δηλαδὴ διδάσκαλος, ὡς ἐπὶ τέταρ τὸν οὐρανὸν φθάσας, καὶ ἄλλον παράδεισον, καὶ ἀποῤῥητοτέρων ἀκούσας ῥημάτων (82), καὶ μείζονα κύκλον τῷ Εὐαγγελίῳ περιλαβών. Τίς ἡ ἀπόδειξις ; ἢ δείξον, ἢ μὴ κατάκρινε. Εἰ δὲ ἀμφίβολον, νικάτω τὸ φιλάνθρωπον. ᾿Αλλὰ Ναυάτος, φησίν, οὐκ ἐδέξατο τοὺς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεσόν τας. Τί τοῦτο (84); Εἰ μὲν οὐ μεταγνόντας, δικαίως· οὐδὲ ἐγὼ δέχομαι τοὺς, ἢ μὴ καμπτομένους, ἢ μὴ ἀξίως, μηδὲ ἀντισηκοῦντας τῷ κακῷ τὴν διόρθωσιν· καὶ ὅταν δέξωμαι, τὴν προσήκουσαν αὐτοῖς ἀπονέμω χώραν. Εἰ δὲ τοὺς ἐκτακέντας τοῖς δάκρυσιν, οὐ μιμή- σομαι. Καὶ τίς μοι νόμος ή Ναυάτου μισανθρωπία, ὃς πλεονεξίαν μὲν οὐκ ἐκόλασε, τὴν δευτέραν εἰδω- λολατρείαν · πορνείαν δὲ οὕτω πικρῶς κατεδίκασεν, ὡς ἄσαρκος καὶ ἀσώματος ; Τί φατε ; Πείθομεν ὑμᾶς τοῖς λόγοις τούτοις ; Δεύρο, στῆτε μεθ' ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων. Μεγαλύνωμεν ἅμα τὸν Κύριον. Μή τις ὑμῶν εἰπεῖν τολμήσῃ, μηδὲ εἰ λίαν ἑαυτῷ τεθάῤῥηκε· Μή μου άπτου,καθαρὸς γάρ είμι, καὶ τίς οὕτως ὥσπερ ἐγώ; μετάδοτε καὶ ἡμῖν τῆς λαμπρότητος. Ἀλλ᾿ οὐ πείθομεν; καὶ ὑπὲρ ὑμῶν (85) δακρύσομεν. Οὗτοι μὲν οὖν, εἰ μὲν βούλοιντο (86), τὴν ἡμετέραν ὁδὸν καὶ Χριστοῦ, εἰ δὲ μή, τὴν ἑαυτῶν πορευέσθωσαν. Τυχὸν ἐκεῖ τῷ πυρὶ βαπτισθήσονται, τῷ τελευταίῳ βαπτίσματι, τῷ ἐπιπονωτέρῳ τε (87) καὶ μακρο- τέρῳ, ὅ ἐσθίει ὡς χόρτον τὴν ὕλην (84), καὶ δαπανά πάσης κακίας κουφότητα. Κ'. Ἡμεῖς δὲ τιμήσωμεν τὸ Χριστοῦ βάπτισμα σήμερον, καὶ καλῶς ἑορτάσωμεν, μή γαστρί του φῶντες, ἀλλὰ πνευματικῶς εὐφραινόμενοι. Τρυφή- σωμεν (89) δὲ πῶς; Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε. Εἰ μὲν φοινικικοὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐστὲ, καὶ ἧττον αἱ- ματώδεις, λευκάνθητε ὡς χιών· εἰ δὲ κόκκινοι καὶ ἄνδρες αἱμάτων τέλειοι, κἂν εἰς ἐρίου λευκότητα φθάσατε. Πάντως δὲ καθάρθητε καὶ καθαίρεσθε. Ως * σε θείς. μάτων μεν. δακρύσωμεν. ORATIO IN SANCTA LUMINA. A quid perpessus est ? At Jesus eum suscepit, ac per triplicem interrogationem et confessionem *, triplicem abjurationem sanavit. Quid? Ne martyrio quidem perfunctum admittis ? (Nam id quoque tua arrogantiæ est). Nec eum, qui scelere sese in Corine tho devinxit **? At Paulus charitatem etiam erga eum firmavit, simul atque eum ad meliorem vitæ frugem rediisse perspexit; istamque causam affert: Ne abundantiori tristitia absorbeatur, qui ejusmodi est **, immodica objurgatione gravatus et scilicet magistrum profiteris, perinde atque ad verba magis arcana audiveris, majoremque cir- oppressus. An ne juvenibus quidem viduis, propter ætatis lubricum, ineundi matrimonii potestatem facis? At Paulus hoc facere minime dubitavit, cujus te quartum cœlum, aliumque paradisum perveneris, ac culum Evangelio comprehenderis. • C XIX. Verum, inquis, hæc minime post bapti- snum. Quo argumento id confirinas ? Aut rem ita se habere proba: aut, si id nequis, ne condemnes. Quod si res dubia est, vincat humanitas et facilitas. At Novatus, inquis, persecutionis tempore lapsos non recepit. Quid hoc? Si quidem illi poenitentia minime ducebantur, optimo jure eos repulit (nam ne ipse quidem eos recipio, qui vel nullo modo, vel non satis deprimuntur, nec palrato crimini parem vita einendationem afferunt; cumque reci- pio, convenientem ipsis locum assigno); sin autem lacrymis confectos, haudquaquam istud imitabor. Quid autem Novati crudelitatem pro lege habeam, qui avaritiam quidem, alterum scilicet idololatriæ genus *, nulla pœna vindicavit; stuprum autem ita save acerbeque condemnavit, quasi ipse carnis et corporis expers esset? Quid dicitis? An vos his verbis permovemus ? Agedum, a nobis, hoc est, ab hominum partibus, state. Dorninum una magnifice mus. Ne quis vestrum, quauilibet virtute sua fretus, co audaciæ prorumpat, ut dicat: Noli me tangere, purus enim sum ", et quis mihi par? Facite ut nos quoque in splendoris vestri partem veniamus. At non flectimus? Lacrymas pro vobis fundemus. Atque hi quidem nostra si velint, atque aleo Christi, via, sin minus, sua insistant. In altero ævo igni fortasse baptizabuntur; qui postremus est baptismus, nec solum acerbior sed et diuturnior, qui crassam materiam instar feni depascitur, ac omnis vitii levitatem absumit. D Matth. xxvΙ, 70. Juan. xxi, 13. " Isa. Lxv, 5. Isa. 1, 16. ibid., 18. XX. Nos autem hodie Christi baptismum honore complectamur, ac festum honeste celebremus, non ventris deliciis operam dantes, sed spiritualiter nosipsos oblectantes. Quonam autem modo deliciis indulgebimus? Lavamini, mundi estote". Si peccato rubri estis, minusque sanguinei, quasi nix dealbemini : si autem coccinei ac perfecti viri sanguinum, etiam usque ad lanæ candorem perve- [[ Cor. 11. 7. "Ephes. v, 5. Cor. v, et sqq. in ed. Οuo Regg., Colb. Deest Tɛ in ed. nales affectus intelligit. 16. Αλλ' οὐ μετὰ τὸ βάπτισμα ταῦτα (83). Β (19) Παρανομήσαντα. Οr. 1, πεπορνευκότα. (80) Λύπη. Plures Regg. et Colb. addunt, βαρη- (81) Ο τοιοῦτος. Deest in Regg. bm, pl. (82) 'Ακούσας ῥημάτων. Sic Reg. pl. Deest ῥη- (83) Ταῦτα. Reg. c et Or. 1 addunt, φησί τις. (84) Τί τοῦτο. Reg. c et Comb., Καί τι τοῦτο. (85) Ὑμῶν. Plures Colb., ἡμῶν. Μος, δακρύσου (86) Βούλοιντο. Reg. bm, βούλονται. (87) Επιπονωτέρω τε. Sic quatuor Regg. et duo (88) Χόρτον τὴν ύλην. Nicet. • terrenos et cafe (89) Τρυφήσωμεν. Tres Regg., τρυφήσομεν.

ΧΧΧΙΧ. νοίας. Οὐδὲ τὸν ἐν Κορίνθῳ παρανομήσαντα (79) ; Παῦλος δὲ καὶ ἀγάπην ἐκύρωσεν, ἐπειδὴ τὴν διόρ θωσιν εἶδε· καὶ τὸ αἴτιον· Ἵνα μὴ τῇ περισσοτέρᾳ λύπη (30) καταποθῇ ὁ τοιοῦτος (81), βαρηθεὶς τῇ ἀμετρία της επιπλήξεως. Οὐδὲ τὰς νέας γαμίζεις χώρας, διὰ τὸ τῆς ἡλικίας ευάλωτον ; Παῦλος δὲ τοῦτο ἐτόλμησεν, οὗ σὺ δηλαδὴ διδάσκαλος, ὡς ἐπὶ τέταρ τὸν οὐρανὸν φθάσας, καὶ ἄλλον παράδεισον, καὶ ἀποῤῥητοτέρων ἀκούσας ῥημάτων (82), καὶ μείζονα κύκλον τῷ Εὐαγγελίῳ περιλαβών. Τίς ἡ ἀπόδειξις ; ἢ δείξον, ἢ μὴ κατάκρινε. Εἰ δὲ ἀμφίβολον, νικάτω τὸ φιλάνθρωπον. ᾿Αλλὰ Ναυάτος, φησίν, οὐκ ἐδέξατο τοὺς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεσόν τας. Τί τοῦτο (84); Εἰ μὲν οὐ μεταγνόντας, δικαίως· οὐδὲ ἐγὼ δέχομαι τοὺς, ἢ μὴ καμπτομένους, ἢ μὴ ἀξίως, μηδὲ ἀντισηκοῦντας τῷ κακῷ τὴν διόρθωσιν· καὶ ὅταν δέξωμαι, τὴν προσήκουσαν αὐτοῖς ἀπονέμω χώραν. Εἰ δὲ τοὺς ἐκτακέντας τοῖς δάκρυσιν, οὐ μιμή- σομαι. Καὶ τίς μοι νόμος ή Ναυάτου μισανθρωπία, ὃς πλεονεξίαν μὲν οὐκ ἐκόλασε, τὴν δευτέραν εἰδω- λολατρείαν · πορνείαν δὲ οὕτω πικρῶς κατεδίκασεν, ὡς ἄσαρκος καὶ ἀσώματος ; Τί φατε ; Πείθομεν ὑμᾶς τοῖς λόγοις τούτοις ; Δεύρο, στῆτε μεθ' ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων. Μεγαλύνωμεν ἅμα τὸν Κύριον. Μή τις ὑμῶν εἰπεῖν τολμήσῃ, μηδὲ εἰ λίαν ἑαυτῷ τεθάῤῥηκε· Μή μου άπτου,καθαρὸς γάρ είμι, καὶ τίς οὕτως ὥσπερ ἐγώ; μετάδοτε καὶ ἡμῖν τῆς λαμπρότητος. Ἀλλ᾿ οὐ πείθομεν; καὶ ὑπὲρ ὑμῶν (85) δακρύσομεν. Οὗτοι μὲν οὖν, εἰ μὲν βούλοιντο (86), τὴν ἡμετέραν ὁδὸν καὶ Χριστοῦ, εἰ δὲ μή, τὴν ἑαυτῶν πορευέσθωσαν. Τυχὸν ἐκεῖ τῷ πυρὶ βαπτισθήσονται, τῷ τελευταίῳ βαπτίσματι, τῷ ἐπιπονωτέρῳ τε (87) καὶ μακρο- τέρῳ, ὅ ἐσθίει ὡς χόρτον τὴν ὕλην (84), καὶ δαπανά πάσης κακίας κουφότητα. Κ'. Ἡμεῖς δὲ τιμήσωμεν τὸ Χριστοῦ βάπτισμα σήμερον, καὶ καλῶς ἑορτάσωμεν, μή γαστρί του φῶντες, ἀλλὰ πνευματικῶς εὐφραινόμενοι. Τρυφή- σωμεν (89) δὲ πῶς; Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε. Εἰ μὲν φοινικικοὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐστὲ, καὶ ἧττον αἱ- ματώδεις, λευκάνθητε ὡς χιών· εἰ δὲ κόκκινοι καὶ ἄνδρες αἱμάτων τέλειοι, κἂν εἰς ἐρίου λευκότητα φθάσατε. Πάντως δὲ καθάρθητε καὶ καθαίρεσθε. Ως * σε θείς. μάτων μεν. δακρύσωμεν. ORATIO IN SANCTA LUMINA. A quid perpessus est ? At Jesus eum suscepit, ac per triplicem interrogationem et confessionem *, triplicem abjurationem sanavit. Quid? Ne martyrio quidem perfunctum admittis ? (Nam id quoque tua arrogantiæ est). Nec eum, qui scelere sese in Corine tho devinxit **? At Paulus charitatem etiam erga eum firmavit, simul atque eum ad meliorem vitæ frugem rediisse perspexit; istamque causam affert: Ne abundantiori tristitia absorbeatur, qui ejusmodi est **, immodica objurgatione gravatus et scilicet magistrum profiteris, perinde atque ad verba magis arcana audiveris, majoremque cir- oppressus. An ne juvenibus quidem viduis, propter ætatis lubricum, ineundi matrimonii potestatem facis? At Paulus hoc facere minime dubitavit, cujus te quartum cœlum, aliumque paradisum perveneris, ac culum Evangelio comprehenderis. • C XIX. Verum, inquis, hæc minime post bapti- snum. Quo argumento id confirinas ? Aut rem ita se habere proba: aut, si id nequis, ne condemnes. Quod si res dubia est, vincat humanitas et facilitas. At Novatus, inquis, persecutionis tempore lapsos non recepit. Quid hoc? Si quidem illi poenitentia minime ducebantur, optimo jure eos repulit (nam ne ipse quidem eos recipio, qui vel nullo modo, vel non satis deprimuntur, nec palrato crimini parem vita einendationem afferunt; cumque reci- pio, convenientem ipsis locum assigno); sin autem lacrymis confectos, haudquaquam istud imitabor. Quid autem Novati crudelitatem pro lege habeam, qui avaritiam quidem, alterum scilicet idololatriæ genus *, nulla pœna vindicavit; stuprum autem ita save acerbeque condemnavit, quasi ipse carnis et corporis expers esset? Quid dicitis? An vos his verbis permovemus ? Agedum, a nobis, hoc est, ab hominum partibus, state. Dorninum una magnifice mus. Ne quis vestrum, quauilibet virtute sua fretus, co audaciæ prorumpat, ut dicat: Noli me tangere, purus enim sum ", et quis mihi par? Facite ut nos quoque in splendoris vestri partem veniamus. At non flectimus? Lacrymas pro vobis fundemus. Atque hi quidem nostra si velint, atque aleo Christi, via, sin minus, sua insistant. In altero ævo igni fortasse baptizabuntur; qui postremus est baptismus, nec solum acerbior sed et diuturnior, qui crassam materiam instar feni depascitur, ac omnis vitii levitatem absumit. D Matth. xxvΙ, 70. Juan. xxi, 13. " Isa. Lxv, 5. Isa. 1, 16. ibid., 18. XX. Nos autem hodie Christi baptismum honore complectamur, ac festum honeste celebremus, non ventris deliciis operam dantes, sed spiritualiter nosipsos oblectantes. Quonam autem modo deliciis indulgebimus? Lavamini, mundi estote". Si peccato rubri estis, minusque sanguinei, quasi nix dealbemini : si autem coccinei ac perfecti viri sanguinum, etiam usque ad lanæ candorem perve- [[ Cor. 11. 7. "Ephes. v, 5. Cor. v, et sqq. in ed. Οuo Regg., Colb. Deest Tɛ in ed. nales affectus intelligit. 16. Αλλ' οὐ μετὰ τὸ βάπτισμα ταῦτα (83). Β (19) Παρανομήσαντα. Οr. 1, πεπορνευκότα. (80) Λύπη. Plures Regg. et Colb. addunt, βαρη- (81) Ο τοιοῦτος. Deest in Regg. bm, pl. (82) 'Ακούσας ῥημάτων. Sic Reg. pl. Deest ῥη- (83) Ταῦτα. Reg. c et Or. 1 addunt, φησί τις. (84) Τί τοῦτο. Reg. c et Comb., Καί τι τοῦτο. (85) Ὑμῶν. Plures Colb., ἡμῶν. Μος, δακρύσου (86) Βούλοιντο. Reg. bm, βούλονται. (87) Επιπονωτέρω τε. Sic quatuor Regg. et duo (88) Χόρτον τὴν ύλην. Nicet. • terrenos et cafe (89) Τρυφήσωμεν. Tres Regg., τρυφήσομεν.