Α οὐδενὶ τοσοῦτον χαίρει Θεός, ὅσον ἀνθρώπου διορθώ σει καὶ σωτηρίᾳ, ὑπὲρ οὗ λόγος ἅπας καὶ ἅπαν μυσ τήριον· ἵνα γένησθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ, ζω- τικὴ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις δύναμις, ἵνα φῶτα τέ- λεια τῷ μεγάλῳ φωτὶ παραστάντες, καὶ τὴν ἐκεῖσε μυηθῆτε φωταγωγίαν, ἐλλαμπόμενοι τῇ Τριάδι και θαρώτερον και τρανότερον, ἧς νῦν μετρίως ὑποδέ δεχθε (90) την μίαν αὐγὴν ἐκ μιᾶς τῆς θεότητος, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος (91) εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Μ'. Εἰς τὸ ἅγιον βάπτισμα. Α'. Χθὲς τῇ λαμπρᾷ τῶν Φώτων ἡμέρᾳ πανηγυ ρίσαντες (καὶ γὰρ ἔπρεπε χαρμόσυνα θέσθαι τῆς σωτηρίας τῆς ἡμετέρας, καὶ πολλῷ μᾶλλον (92) γαμήλια, καὶ γενέθλια, καὶ ὀνομαστήρια, τοῖς σαρ κὰς φίλοις, κουμόσυνά (93) τε καὶ κατοικέσια (94), καὶ ἐτήσια (95), ὅσα τε ἄλλα πανηγυρίζουσιν ἄν θρωποι), σήμερον περὶ τοῦ βαπτίσματος βραχέα διαλεξόμεθα (96), καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἡμῖν ὑπαρχού σης εὐεργεσίας· εἰ καὶ χθὲς ἡμᾶς ὁ λόγος παρέδρα- με, τῆς ὥρας κατεπειγούσης, καὶ ἅμα τοῦ λόγου τὸν κόρον φεύγοντος. Κόρος δὲ (97) λόγου πολέμιος ἀκοαῖς, ὡς ὑπερβάλλουσα τροφή σώμασι (98). Προς- ἔχειν δὲ ἄξιον τοῖς λεγομένοις, καὶ μὴ παρέργως, ἀλλὰ προθύμως τὸν περὶ τηλικούτων δέξασθαι λό- γον· ἐπειδὴ καὶ τοῦτό ἐστι φωτισμὸς, τὸ γνῶναι τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν. πολύ πλεῖον. πολύ πλέον. φέρωσι τὰ νήπια, ἑορτὴν ἐπετέλουν· . κουρόσυνον, « ο τὸ ὑπὲρ κουρᾶς θυόμενον. πωγωνόκου- ρίων, Β΄. Τρισσὴν γέννησιν ἡμῖν οἶδεν ὁ Λόγος· τὴν ἐκ σωμάτων, τὴν ἐκ βαπτίσματος, καὶ (99) τὴν ἐξ ἀνα- στάσεως. Τούτων δὲ (1), ἡ μὲν νυχτερινή τέ ἐστι, καὶ δούλη, καὶ ἐμπαθής· ἡ δὲ ἡμερινὴ, καὶ ἐλευ θέρα, καὶ λυτικὴ παθῶν, πᾶν τὸ ἀπὸ γενέσεως κάτ λυμμα περιτέμνουσα, καὶ πρὸς τὴν ἄνω ζωὴν ἐπαν για φιλοσοφήσομεν. ! S. GREGORII THEOLOGI • ! nite. Omnino autem purgati sitis, ac purgenini. Nulla enim re Deus perinde delectatur, ut hominis, pro quo omnis sermo et omnia mysteria, resispiscen· tia et salute; ut efficiamini, sicut luminaria in mundo “, vis quædam vitalis reliquis hominibus, quo perfecta lumina magno illi lumini astantes, ejus ipsius, quæ in coelo est, lucis splendoribus imbnamini, purius et clarius a Trinitate illuminati, cujus nunc radium unum ex una deitate manantem minus plene accepistis, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. Philip. 11, 15. mus. ▸ ORATIO XL* In sunctum baptisma. B etiam legit Billius. Hæc desunt in ed. I. Quoniamn heri splendidum Luminum diem cele bravimus (salem elenim nostram latitia prosequi conveniebat, ac multo quidem magis, quam carnis amici, qui dies eos quotannis celebrant, quibus vel nati, vel natrimonio juncti sunt, vel nomen acce- perunt, vel certe inter juvenes censeri cœperunt, vel locum aliquem primum incoluerunt, vel qua- cunque tandem alia de causa, quæ ab hominibus celebratur); hodie de baptismo, ac beneficio hinc ad nos manante, breviter disserenus: tametsi besterna luce nos oratio effugerit, tum quia tem- poris angustia premebamur, tum quia sermo salu- ritatem ac fastidium fugiebat. Sermonis quippe saturitas non minus auribus inimica est, quam immodicus cibus corpori. Operæ pretium autein fuerit vos ad ea, quæ dicturi sumus, animum atten- tum afferre, atque orationem de tantis rebus institutam, non perfunctorie et oscitanter, sed prompte et alacriter excipere quandoquidem boc quoque splendor est, vim hujusce mysterii perspectam liabere. II. Triplex nativitatis genus agnoscit Scriptura : primum ex corporibus, alterum ex bap- tismo, tertium ex resurrectione. Horum primum), nocturnum et servum est, ac cum libidine con . juctum : alterum, diurnum et liberumn, ac depel- lendarum vitiosarum affectionum vim habens, • Alias, et nunc “L. Januarii 381. - Habita Constantinopoli Par.. Oxon., etc., Reg. d, Cum infantes dentes efferunt, festum agebant. Nicetas sic ex- ponit : • Quando, decursa et exacta adolescentia, in juvenum ordinem ascripti sunt; ɔ ayt, ‹ quando primum ipsis coma in superfluum excrescens alton- sa est. . Suidas interpretatur sacrifi cium olim pro coma primitiis offerri solitum, Gregorius forsan hac voce, tani barba, quam . comæ primitias signif- cat. Barbatoriarum antiquitatum ritum, erudite explicat Adrianus Valesius in suis ad Berengarii panegyricum notis, pag. 194; sed tamen¸ C D primus non est habendus, qui, ut ipse sibi videtur, ritum hume comam tondendi et dedicandi animad- verterit. Habitationis encania, nova domus habitatio.. runt. Nonnulli etiam interpretantur de præludło, seu tirocinio consulatus, militaris præfecture, etc. Nicetas id intelligit de die, quo quis maximum peri- culum effugit. duo, (90) Ὑποδέδεχθε. Bas., ὑποδεδέγμεθα, « accepi- (91) Καὶ τὸ κράτος. Sic Coisl. 2 et Or. 1. Sic (42) Πολλῷ μᾶλλον. Quatuor Regg., Coisl. 2, (93) Κουρόσυνα. Schol. : Οτε τοὺς ὀδόντας ἐκε (94) Κατοικέσια. Schol. : Τὰ τοῦ οἴκου έγκαι (95) Ετήσια: • Que aunula celebritate recur- (96) Διαλεξόμεθα. Duo Regg., διαλεξώμεθα. Alii (97) Κόρος δέ. Reg. pl, κόρος γάρ. (98) Σώμασι. In nonnullis, σώματι. (99) Kal. Deest in pluribus. (1) Δέ. Deest in tribus Regg. et Or. 1.

άγουσα (2)· ἡ δὲ φοβερωτέρα καὶ συντομωτέρα, πᾶν τὸ πλάσμα (5) συνάγουσα ἐν βραχεῖ τῷ πλάστῃ παραστησόμενον, καὶ λόγον ὑφέξον τῆς ἐνταῦθα δου λείας, καὶ πολιτείας, εἴτε τῇ σαρκὶ μόνον ἐπηκο- λούθησεν, εἴτε τῷ Πνεύματι συνανῆλθε (4), καὶ τὴν χάριν ἠδέσθη τῆς ἀναπλάσεως. Ταύτας δὴ τὰς γεν νήσεις πάσας παρ' ἑαυτοῦ τιμήσας ὁ ἐμὸς Χριστὸς φαίνεται· τὴν μὲν, τῷ ἐμφυσήματι (5) τῷ πρώτῳ καὶ ζωτικῷ· τὴν δὲ, τῇ σαρκώσει, καὶ τῷ βαπτί- · σματι, ὅπερ αὐτὸς ἐβαπτίσατο· τὴν δὲ, τῇ ἀναστά σει, ἧς αὐτὸς ἀπήρξατο· ὡς ἐγένετο πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, οὕτω καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν γενέσθαι καταξιώσας. Γ'. Περὶ μὲν δὴ τῶν δύο γεννήσεων, τῆς πρώτης τέ Β φημι, καὶ τῆς (6) τελευταίας, φιλοσοφείν, οὐ τοῦ παρόν τις καιροῦ· περὶ δὲ τῆς μέσης, καὶ τῆς νῦν ἡμῖν ἀναγ καίας, ἧς ἐπώνυμος ἡ τῶν φώτων ἡμέρα, φιλοσοφήσω- μεν (7) · Τὸ φώτισμα, λαμπρότης ἐστὶ ψυχῶν, βίου μετάθεσις, επερώτημα (8) τῆς εἰς Θεὸν συνειδήσεως· τὸ φώτισμα, βοήθεια τῆς ἀσθενείας τῆς ἡμετέρας • τὸ φώτισμα, σαρκὸς ἀπόθεσις, Πνεύματος ἀκολούθη- σις, Λόγου κοινωνία, πλάσματος επανόρθωσις, και τακλυσμὸς ἁμαρτίας, φωτός μετουσία, σκότους και τάλυσις· τὸ φώτισμα, σχημα πρὸς Θεὸν, συνεκδη- μία Χριστοῦ (9), έρεισμα πίστεως, νοῦ τελείωσις, κλεὶς οὐρανῶν βασιλείας, ζωῆς ἄμειψις, δουλείας ἀναίρεσις, δεσμῶν ἔκλυσις, συνθέσεως μεταποίη- σις (10) · τὸ φώτισμα (τί δεῖ πλείω καταριθμεῖν), τῶν τοῦ Θεοῦ δώρων (11) τὸ κάλλιστον καὶ μεγαλο- πρεπέστατον. Ωσπερ γὰρ (12) Αγια ἁγίων καλεί ταί τινα, καὶ Ασματα (15) ᾀσμάτων (εμπεριεκτι- κώτερα· γάρ ἐστι καὶ κυριώτερα)· οὕτω καὶ αὐτὸ παντὸς ἄλλου τῶν παρ' ἡμῖν φωτισμῶν ἐν ἁγιώ- τερον. Δ΄. Καλείται «ε, ὥσπερ Χριστὸς ὁ τούτου δοτήρ, πολλοῖς καὶ διαφόροις ονόμασιν, οὕτω δὲ καὶ τὸ δώ- ρημα· εἴτε διὰ τὸ περιχαρὲς τοῦ πράγματος τοῦτο παθόντων ἡμῶν (φιλοῦσι γὰρ οἱ σφόδρα περί τι έρω τικῶς διακείμενοι, ἡδέως συνεῖναι καὶ τοῖς ὀνόμασιν), εἴτε τοῦ πολυειδοῦς τῆς εὐεργεσίας πολλὰς καὶ τὰς κλήσεις ἡμῖν δημιουργήσαντος (14). Δῶρον καλοῦμεν, χάρισμα, βάπτισμα, χρίσμα, φώτισμα, ἀφθαρσίας Ένδυμα, λουτρόν παλιγγενεσίας, σφραγίδα, πᾶν ὅ τι τίμιον· δῶρον μὲν, ὡς καὶ μηδὲν προεισενεγκοῦσι το πλάσμα ήλθε. μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἐκδη- μίαν, « ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. - A omne, quod a nativitate contractum est, velamen amputans, et ad supernam vitam nos revocans: postremum, formidabilius ac brevius, omne homi- num genus temporis momento in unum cogens, ut Creatori sistantur, suæque servitutis, et vitæ actæ rationem reddant, sive carnem solum secute fuerint, sive sese una cum Spiritu in altum evexe- rint, atque instaurationis gratiam coluerint. lIas porro cunctas nativitates honore a Christo meo affectas fuisse constat; primam quidem, per pri- mam illam et vitalem insufflationem "; secundam vero, per incarnationem ” et baptismum , quo ipse baptizatus est; tertiam denique, per resurre- ctionem, quam ipse auspicatus est ; nimirum sicut primogenitus in multis fratribus exstitit, ita pri- mogenitus quoque ex mortuis " fieri non dedignatus. Gen. 11, 7. Luc. 11, 7. Luc. 1:1, 21. Petr. 111, 21. sun hominum genus. » Non recte Bill., « res omnes creatas. • Homo singulariter vocatur, Dei manu formatus, solusque Creatori anteactæ vitæ ra- &ionem in extremo die redditurus. faciem ejus spiraculum vitæ, et factus est homo in animam viventem). › PATROL. GR. XXXVI. C • Ιll. Ac de duabus quidem nativitatibus, hoc est, đe prima et ultima, non est nune disputandi locus : verum de media, et hoc tempore nobis necessaria, a qua luminum dies nomen accepit, tractabimus. Bapti- smus igitur, splendor est animarum, vitæ in melius mutatio, conscientiæ ad Deum interrogatio ". Baptismus, infirmitatis nostram adjumentum. Ba- ptismus, carnis est abjectio, Spiritus assectatio, Verbi participatio, fgmnenti correctio, peccati dilu- vium, lucis communicatio, tenebrarum oppressio. Baptismus, vehiculum ad Deum, peregrinatio cun Christo, fidei adminiculum, mentis perfectio, cole- stis regni clavis, vitæ commutatio, servitutis depul- sio, vinculorum solutio, compositionis in meliorem slatum conversio. Quid plura commemorare allinet ? Baptismus, omnium Dei beneficiorum præclarissi mum est et præstantissimum. Etenim, ut quædam Sancta sanctorum vocantur, et Cantica canticorum (quod scilicet latius pateant ac plura complectantur, præcipuamque dignitatem habeant); eodem modo baptismus quoque illuminatio dicitur, quod omnes alias illuminationes sanctitate. superet. IV. Quemadmodum autem Christus, hujus doni dator, multis ac diversis nominibus appella- tur, ita ipsum quoque donum varia nomina sorti- tur: sive id nobis ob miram quamdam rei lætitiam accidat (fit enim fere, ut qui rem aliquam impen- sissime amant, nomina quoque ipsa libenter usur- pent); sive quod multiplex bujus beneficii utilitas, multas quoque appellationes nobis pepererit. Do- num vocamus, gratiam, baptismum, unctionem, illuminationem, incorruptionis indumentum, rege- Marc. XVI, 6. 7. Rom. viii, 29. * Coloss. 1, 18. D Sicalibi Gregorius, post mortem. » instauratio, in meliorem statum mutatio. » Billius. Deest ráp in ed. (2) Επανάγουσα. Reg e, παραπέμπουσα. (3) Πᾶν τὸ πλάσμα. « Omnes homines, univer- (4) Συνανῆλθε. Coisl. 1, Bas., Comb., συναπο (5) Τῷ ἐμφυσήματι. Gen. II, 7 : Inspiravit in (6) Tñç. Deest in duobus codd. (7) Φιλοσοφήσωμεν. Οr. 1, φιλοσοφήσομεν (8) Επερώτημα. Reg. c, επερώτησις. (9) Συνεκδημία Χριστοῦ. « Mors cumn Christo. (10) Συνθέσεως μεταποίησις. • Totius hominis (11) Δώρων. Plures codd., δωρεῶν. (12) Ωσπερ γάρ. Sic Reg. bm. Sic etiam legit (13) "Ασματα. Tres Regg., ᾆσμα. (14) Δημιουργήσαντος. Basiliens, δημιουργοῦντος.

άγουσα (2)· ἡ δὲ φοβερωτέρα καὶ συντομωτέρα, πᾶν τὸ πλάσμα (5) συνάγουσα ἐν βραχεῖ τῷ πλάστῃ παραστησόμενον, καὶ λόγον ὑφέξον τῆς ἐνταῦθα δου λείας, καὶ πολιτείας, εἴτε τῇ σαρκὶ μόνον ἐπηκο- λούθησεν, εἴτε τῷ Πνεύματι συνανῆλθε (4), καὶ τὴν χάριν ἠδέσθη τῆς ἀναπλάσεως. Ταύτας δὴ τὰς γεν νήσεις πάσας παρ' ἑαυτοῦ τιμήσας ὁ ἐμὸς Χριστὸς φαίνεται· τὴν μὲν, τῷ ἐμφυσήματι (5) τῷ πρώτῳ καὶ ζωτικῷ· τὴν δὲ, τῇ σαρκώσει, καὶ τῷ βαπτί- · σματι, ὅπερ αὐτὸς ἐβαπτίσατο· τὴν δὲ, τῇ ἀναστά σει, ἧς αὐτὸς ἀπήρξατο· ὡς ἐγένετο πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, οὕτω καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν γενέσθαι καταξιώσας. Γ'. Περὶ μὲν δὴ τῶν δύο γεννήσεων, τῆς πρώτης τέ Β φημι, καὶ τῆς (6) τελευταίας, φιλοσοφείν, οὐ τοῦ παρόν τις καιροῦ· περὶ δὲ τῆς μέσης, καὶ τῆς νῦν ἡμῖν ἀναγ καίας, ἧς ἐπώνυμος ἡ τῶν φώτων ἡμέρα, φιλοσοφήσω- μεν (7) · Τὸ φώτισμα, λαμπρότης ἐστὶ ψυχῶν, βίου μετάθεσις, επερώτημα (8) τῆς εἰς Θεὸν συνειδήσεως· τὸ φώτισμα, βοήθεια τῆς ἀσθενείας τῆς ἡμετέρας • τὸ φώτισμα, σαρκὸς ἀπόθεσις, Πνεύματος ἀκολούθη- σις, Λόγου κοινωνία, πλάσματος επανόρθωσις, και τακλυσμὸς ἁμαρτίας, φωτός μετουσία, σκότους και τάλυσις· τὸ φώτισμα, σχημα πρὸς Θεὸν, συνεκδη- μία Χριστοῦ (9), έρεισμα πίστεως, νοῦ τελείωσις, κλεὶς οὐρανῶν βασιλείας, ζωῆς ἄμειψις, δουλείας ἀναίρεσις, δεσμῶν ἔκλυσις, συνθέσεως μεταποίη- σις (10) · τὸ φώτισμα (τί δεῖ πλείω καταριθμεῖν), τῶν τοῦ Θεοῦ δώρων (11) τὸ κάλλιστον καὶ μεγαλο- πρεπέστατον. Ωσπερ γὰρ (12) Αγια ἁγίων καλεί ταί τινα, καὶ Ασματα (15) ᾀσμάτων (εμπεριεκτι- κώτερα· γάρ ἐστι καὶ κυριώτερα)· οὕτω καὶ αὐτὸ παντὸς ἄλλου τῶν παρ' ἡμῖν φωτισμῶν ἐν ἁγιώ- τερον. Δ΄. Καλείται «ε, ὥσπερ Χριστὸς ὁ τούτου δοτήρ, πολλοῖς καὶ διαφόροις ονόμασιν, οὕτω δὲ καὶ τὸ δώ- ρημα· εἴτε διὰ τὸ περιχαρὲς τοῦ πράγματος τοῦτο παθόντων ἡμῶν (φιλοῦσι γὰρ οἱ σφόδρα περί τι έρω τικῶς διακείμενοι, ἡδέως συνεῖναι καὶ τοῖς ὀνόμασιν), εἴτε τοῦ πολυειδοῦς τῆς εὐεργεσίας πολλὰς καὶ τὰς κλήσεις ἡμῖν δημιουργήσαντος (14). Δῶρον καλοῦμεν, χάρισμα, βάπτισμα, χρίσμα, φώτισμα, ἀφθαρσίας Ένδυμα, λουτρόν παλιγγενεσίας, σφραγίδα, πᾶν ὅ τι τίμιον· δῶρον μὲν, ὡς καὶ μηδὲν προεισενεγκοῦσι το πλάσμα ήλθε. μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἐκδη- μίαν, « ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. - A omne, quod a nativitate contractum est, velamen amputans, et ad supernam vitam nos revocans: postremum, formidabilius ac brevius, omne homi- num genus temporis momento in unum cogens, ut Creatori sistantur, suæque servitutis, et vitæ actæ rationem reddant, sive carnem solum secute fuerint, sive sese una cum Spiritu in altum evexe- rint, atque instaurationis gratiam coluerint. lIas porro cunctas nativitates honore a Christo meo affectas fuisse constat; primam quidem, per pri- mam illam et vitalem insufflationem "; secundam vero, per incarnationem ” et baptismum , quo ipse baptizatus est; tertiam denique, per resurre- ctionem, quam ipse auspicatus est ; nimirum sicut primogenitus in multis fratribus exstitit, ita pri- mogenitus quoque ex mortuis " fieri non dedignatus. Gen. 11, 7. Luc. 11, 7. Luc. 1:1, 21. Petr. 111, 21. sun hominum genus. » Non recte Bill., « res omnes creatas. • Homo singulariter vocatur, Dei manu formatus, solusque Creatori anteactæ vitæ ra- &ionem in extremo die redditurus. faciem ejus spiraculum vitæ, et factus est homo in animam viventem). › PATROL. GR. XXXVI. C • Ιll. Ac de duabus quidem nativitatibus, hoc est, đe prima et ultima, non est nune disputandi locus : verum de media, et hoc tempore nobis necessaria, a qua luminum dies nomen accepit, tractabimus. Bapti- smus igitur, splendor est animarum, vitæ in melius mutatio, conscientiæ ad Deum interrogatio ". Baptismus, infirmitatis nostram adjumentum. Ba- ptismus, carnis est abjectio, Spiritus assectatio, Verbi participatio, fgmnenti correctio, peccati dilu- vium, lucis communicatio, tenebrarum oppressio. Baptismus, vehiculum ad Deum, peregrinatio cun Christo, fidei adminiculum, mentis perfectio, cole- stis regni clavis, vitæ commutatio, servitutis depul- sio, vinculorum solutio, compositionis in meliorem slatum conversio. Quid plura commemorare allinet ? Baptismus, omnium Dei beneficiorum præclarissi mum est et præstantissimum. Etenim, ut quædam Sancta sanctorum vocantur, et Cantica canticorum (quod scilicet latius pateant ac plura complectantur, præcipuamque dignitatem habeant); eodem modo baptismus quoque illuminatio dicitur, quod omnes alias illuminationes sanctitate. superet. IV. Quemadmodum autem Christus, hujus doni dator, multis ac diversis nominibus appella- tur, ita ipsum quoque donum varia nomina sorti- tur: sive id nobis ob miram quamdam rei lætitiam accidat (fit enim fere, ut qui rem aliquam impen- sissime amant, nomina quoque ipsa libenter usur- pent); sive quod multiplex bujus beneficii utilitas, multas quoque appellationes nobis pepererit. Do- num vocamus, gratiam, baptismum, unctionem, illuminationem, incorruptionis indumentum, rege- Marc. XVI, 6. 7. Rom. viii, 29. * Coloss. 1, 18. D Sicalibi Gregorius, post mortem. » instauratio, in meliorem statum mutatio. » Billius. Deest ráp in ed. (2) Επανάγουσα. Reg e, παραπέμπουσα. (3) Πᾶν τὸ πλάσμα. « Omnes homines, univer- (4) Συνανῆλθε. Coisl. 1, Bas., Comb., συναπο (5) Τῷ ἐμφυσήματι. Gen. II, 7 : Inspiravit in (6) Tñç. Deest in duobus codd. (7) Φιλοσοφήσωμεν. Οr. 1, φιλοσοφήσομεν (8) Επερώτημα. Reg. c, επερώτησις. (9) Συνεκδημία Χριστοῦ. « Mors cumn Christo. (10) Συνθέσεως μεταποίησις. • Totius hominis (11) Δώρων. Plures codd., δωρεῶν. (12) Ωσπερ γάρ. Sic Reg. bm. Sic etiam legit (13) "Ασματα. Tres Regg., ᾆσμα. (14) Δημιουργήσαντος. Basiliens, δημιουργοῦντος.

πτισμα δὲ, ὡς συνθαπτομένης (16) τῷ ὕδατι τῆς ἁμαρτίας· χρίσμα δὲ, ὡς ἱερὸν καὶ βασιλικόν (ταῦ τα [17] γὰρ ἦν τὰ χριόμενα)· φώτισμα δὲ, ὡς λαμ- πρότητα· ἔνδυμα δὲ, ὡς αἰσχύνης κάλυμμα (18)· λουτρὸν δὲ, ὡς ἔκπλυσιν· σφραγίδα δέ, ὡς συντήρη σιν, καὶ τῆς δεσποτείας σημείωσιν. Τούτῳ συγχαί ρουσιν οὐρανοί· τοῦτο δοξάζουσιν ἄγγελοι, διὰ τὸ συγγενὲς τῆς λαμπρότητος· τοῦτο εἰκὼν τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος· τοῦτο ἡμεῖς ἐξυμνεῖν βουλόμεθα μεν, οὐ δυνάμεθα δὲ ὅσον ἄξιον. Α διδόμενον χάρισμα δὲ, ὡς καὶ ὀφείλουσι (15) · βά τον, καὶ ἄῤῥητον (19), οὔτε νῷ καταληπτὸν, οὔτε λόγῳ ῥητὸν, πάσης φωτιστικὸν λογικῆς φύσεως. Τοῦτο ἐν νοητοῖς, ὅπερ ἐν αἰσθητοῖς ἥλιος· ὅσον ἂν καθαιρώμεθα, φανταζόμενον· καὶ ὅσον ἂν φαντα σθῶμεν, ἀγαπώμενον· καὶ ὅσον ἂν ἀγαπήσωμεν, αὖθις νοούμενον· αὐτὸ ἑαυτοῦ θεωρητικόν τε καὶ και ταληπτικὸν, ὀλίγα τοῖς ἔξω χεόμενον. Φῶς δὲ λέγω, τὸ ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι θεωρού μενον· ὧν πλοῦτός ἐστιν (20) ἡ συμφυΐα, καὶ τὸ ἐν ἔξαλμα τῆς λαμπρότητος. Δεύτερον δὲ φῶς ἄγγελος, τοῦ πρώτου φωτὸς ἀποῤῥοή τις, ἢ μετουσία, τῇ πρὸς αὐτὸ νεύσει καὶ ὑπουργίᾳ τὸν φωτισμὸν ἔχουσα οὐκ οἶδα, εἴτε τῇ τάξει τῆς στάσεως μεριζομένη τὸν φωτισμόν, εἴτε τοῖς μέτροις τοῦ φωτισμοῦ τὴν τάξιν λαμβάνουσα. Τρίτον φῶς ἄνθρωπος, δ καὶ τοῖς ἔξω δηλόν ἐστι. Φῶς γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὀνομάζουσι, διὰ τὴν τοῦ ἐν ἡμῖν λόγου δύναμιν · καὶ ἡμῶν αὐτῶν πάλιν οἱ θεοειδέστεροι, καὶ μᾶλλον Θεῷ πλησιάζοντες. Οἶδα καὶ ἄλλο φῶς, ᾧ τὸ ἀρχέγονον ἠλάθη σκότος, ἢ διεκόπη, πρῶτον ὑποστὰν τῆς ὁρατῆς κτίσεως, την τε κυκλικὴν τῶν ἀστέρων περίοδον, καὶ τὴν ἄνωθεν φρυκτωρίαν, κόσμον ὅλον αὐγάζουσαν. Β΄ Ε΄. Θεὸς μὲν ἐστι φῶς τὸ ἀκρότατον, καὶ ἀπρόσι Φῶς το εις, ἐνθαπτομένης. 4, τοιαῦτα. Ϛ'. Φῶς μὲν ἦν καὶ ἡ τῷ πρωτογόνῳ δοθεῖσα πρωτ τόγονος ἐντολὴ (ἐπειδὴ, Λύχνος ἐντολὴ νόμου καὶ φῶς· καὶ διότι [21], Φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς), εἰ καὶ τὸ φθονερὸν σκότος ἐπεισελθὸν την κακίαν ἐδημιούργησεν· φῶς δὲ τυπικὸν καὶ σύμ- μετρον τοῖς ὑποδεχομένοις, ο γραπτός νόμος, σκια- γραφών (22) τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸ τοῦ μεγάλου φωτός μυστήριον· εἴπερ καὶ τὸ Μωϋσέως πρόσωπον τούτῳ δοξάζεται. Καὶ ἵνα πλείονα φῶτα δῶμεν τῷ συγκάλυμμα. φῶν. • S. GREGORII THEOLOGI nerationis lavacrum, sigillam, ac denique excel Jentissimo quovis nomine appellamus. Donum dici - tur, quia iis, qui nihil prius contulerunt, datur; gratia, quia etiam debentibus; baptisinus, quia peccatum in aqua sepelitur; unctio, quia sacer et regius (hæc enim erant, quæ ungebantur); illu- minatio, quia splendor et clarius ; indemnentum, quia ignominia nostra velamen est; lavacrum, quia abluit ; sigillum, quia conservatio est, ac do- minationis obsignatio. Huic gratulantur coeli; hunc angeli propter splendoris cognationem celebrant: hic beatitudinis illius imaginem gerit; hunc laudibus quidem et hymnis celebrare volumus, verum pro rei dignitate non possumus. V. Ac quidem Deus summam et inaccessibile ac ineffabile lumen est, quod nec mente pereipi, nec verbis explicari potest, naturam omnem ra- tione præditam illuminans. Hoc in intelligibilibus, quod sol in sensibilibus ; eo se magis contemplan- dum nobis præbens, quo accuratius animos purga- verimus; eo rursus magis amandum, quo magis contemplati fuerimus; eo denique magis cogno- scendum, quo magis amaverimus, sese ipse specu- lans et comprehendens, ac perexigue ad externa dif- fundens. Lumen porro hoc dico, quod in Patre, et Filio, et Spiritu sancto consideratur: quoruin opu- lentia, naturæ identitas est, atque una eadeinque splendoris presultatio. Secundum lumen est ange- lus, primi illius luminis velut rivulus quidam aut participatio, per propensionem ad illud ac ministe- rium, illuminationem habens : de quo statuere ne- queo, utrum pro classis suæ ordinisque ratione splendor ei impertiatur, an potius pro divinæ illu- minationis modo hanc vel Hlam sedem accipiat. Tertium lumen homo est, quod externis etiam per- spicuum et manifestum est. enim, id est, lu- wen, hominem vocant, propter rationis nobis insitæ vim et facultatem. Quo etiam rursus nomine ii inter nos appellantur, qui Deo similiores sunt, propiusque ad Deum accedunt. Aliud quoque lumen agnosco, nempe illud, quo primigenæ tene- bræ depulsæ, aut certe intercisæ sunt, quod ante res eas omnes creatas, quæ aspectu sentiuntur, productum est'; circularemque item illam siderum conversionem, et supernum splendorem, univer- sum orbem illustrantem. G VI. Jam lumen etiam erat primigenum illud man- D datum, quod primigeno homini datum est (quan- doquidem legis mandatum lucerna et lumen est " ; et rursus, Lumen præcepta tua in terra"); tametsi invida illa caligo irrepens vitium procrearit. Lu- nen etiam typicum, atque ad modulum eorum, qui excipiebant, admensum, Lex scripta erat, verita- tem adumbrans, ac magni illius luminis mysterium: quippe et Moysis vultus, eo perfusus, gloria affici- Psal. cxvil, 105. Prov. vi, 23. 1, Bas., Comb. ‹ Hæc erant, › etc., nempe sacerdo- tes et reges. Sacerdotes enim et reges, inquit Nicetas, « juxta Moysis legem ungebantur. » In ed., Quod vertit Bill. • Hujusmodi enim ea crant, o etc. alis, Colb., Or. et Combef., nec vertit Billius. (15) Οφείλουσι. Plerique codd., φλουσι. (16) Συνθαπτομένης. Plures Regg. et Colb., Or. (17) Ταῦτα. Sic quinque Regg., decem Colb., Or. (18) Κάλυμμα, Tres Regg., συγκάλυμμα. Τη (19) Καὶ ἄρρητον. Deest in quinque Regg., octo (20) Έστιν. Deest in tribus Regg. et Or. 1. (21) Διότι. Reg. pl, δι' ὅτι. (22) Σκιαγραφών. Reg. bm, et Or. 1, σκιαγρα

πτισμα δὲ, ὡς συνθαπτομένης (16) τῷ ὕδατι τῆς ἁμαρτίας· χρίσμα δὲ, ὡς ἱερὸν καὶ βασιλικόν (ταῦ τα [17] γὰρ ἦν τὰ χριόμενα)· φώτισμα δὲ, ὡς λαμ- πρότητα· ἔνδυμα δὲ, ὡς αἰσχύνης κάλυμμα (18)· λουτρὸν δὲ, ὡς ἔκπλυσιν· σφραγίδα δέ, ὡς συντήρη σιν, καὶ τῆς δεσποτείας σημείωσιν. Τούτῳ συγχαί ρουσιν οὐρανοί· τοῦτο δοξάζουσιν ἄγγελοι, διὰ τὸ συγγενὲς τῆς λαμπρότητος· τοῦτο εἰκὼν τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος· τοῦτο ἡμεῖς ἐξυμνεῖν βουλόμεθα μεν, οὐ δυνάμεθα δὲ ὅσον ἄξιον. Α διδόμενον χάρισμα δὲ, ὡς καὶ ὀφείλουσι (15) · βά τον, καὶ ἄῤῥητον (19), οὔτε νῷ καταληπτὸν, οὔτε λόγῳ ῥητὸν, πάσης φωτιστικὸν λογικῆς φύσεως. Τοῦτο ἐν νοητοῖς, ὅπερ ἐν αἰσθητοῖς ἥλιος· ὅσον ἂν καθαιρώμεθα, φανταζόμενον· καὶ ὅσον ἂν φαντα σθῶμεν, ἀγαπώμενον· καὶ ὅσον ἂν ἀγαπήσωμεν, αὖθις νοούμενον· αὐτὸ ἑαυτοῦ θεωρητικόν τε καὶ και ταληπτικὸν, ὀλίγα τοῖς ἔξω χεόμενον. Φῶς δὲ λέγω, τὸ ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι θεωρού μενον· ὧν πλοῦτός ἐστιν (20) ἡ συμφυΐα, καὶ τὸ ἐν ἔξαλμα τῆς λαμπρότητος. Δεύτερον δὲ φῶς ἄγγελος, τοῦ πρώτου φωτὸς ἀποῤῥοή τις, ἢ μετουσία, τῇ πρὸς αὐτὸ νεύσει καὶ ὑπουργίᾳ τὸν φωτισμὸν ἔχουσα οὐκ οἶδα, εἴτε τῇ τάξει τῆς στάσεως μεριζομένη τὸν φωτισμόν, εἴτε τοῖς μέτροις τοῦ φωτισμοῦ τὴν τάξιν λαμβάνουσα. Τρίτον φῶς ἄνθρωπος, δ καὶ τοῖς ἔξω δηλόν ἐστι. Φῶς γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὀνομάζουσι, διὰ τὴν τοῦ ἐν ἡμῖν λόγου δύναμιν · καὶ ἡμῶν αὐτῶν πάλιν οἱ θεοειδέστεροι, καὶ μᾶλλον Θεῷ πλησιάζοντες. Οἶδα καὶ ἄλλο φῶς, ᾧ τὸ ἀρχέγονον ἠλάθη σκότος, ἢ διεκόπη, πρῶτον ὑποστὰν τῆς ὁρατῆς κτίσεως, την τε κυκλικὴν τῶν ἀστέρων περίοδον, καὶ τὴν ἄνωθεν φρυκτωρίαν, κόσμον ὅλον αὐγάζουσαν. Β΄ Ε΄. Θεὸς μὲν ἐστι φῶς τὸ ἀκρότατον, καὶ ἀπρόσι Φῶς το εις, ἐνθαπτομένης. 4, τοιαῦτα. Ϛ'. Φῶς μὲν ἦν καὶ ἡ τῷ πρωτογόνῳ δοθεῖσα πρωτ τόγονος ἐντολὴ (ἐπειδὴ, Λύχνος ἐντολὴ νόμου καὶ φῶς· καὶ διότι [21], Φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς), εἰ καὶ τὸ φθονερὸν σκότος ἐπεισελθὸν την κακίαν ἐδημιούργησεν· φῶς δὲ τυπικὸν καὶ σύμ- μετρον τοῖς ὑποδεχομένοις, ο γραπτός νόμος, σκια- γραφών (22) τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸ τοῦ μεγάλου φωτός μυστήριον· εἴπερ καὶ τὸ Μωϋσέως πρόσωπον τούτῳ δοξάζεται. Καὶ ἵνα πλείονα φῶτα δῶμεν τῷ συγκάλυμμα. φῶν. • S. GREGORII THEOLOGI nerationis lavacrum, sigillam, ac denique excel Jentissimo quovis nomine appellamus. Donum dici - tur, quia iis, qui nihil prius contulerunt, datur; gratia, quia etiam debentibus; baptisinus, quia peccatum in aqua sepelitur; unctio, quia sacer et regius (hæc enim erant, quæ ungebantur); illu- minatio, quia splendor et clarius ; indemnentum, quia ignominia nostra velamen est; lavacrum, quia abluit ; sigillum, quia conservatio est, ac do- minationis obsignatio. Huic gratulantur coeli; hunc angeli propter splendoris cognationem celebrant: hic beatitudinis illius imaginem gerit; hunc laudibus quidem et hymnis celebrare volumus, verum pro rei dignitate non possumus. V. Ac quidem Deus summam et inaccessibile ac ineffabile lumen est, quod nec mente pereipi, nec verbis explicari potest, naturam omnem ra- tione præditam illuminans. Hoc in intelligibilibus, quod sol in sensibilibus ; eo se magis contemplan- dum nobis præbens, quo accuratius animos purga- verimus; eo rursus magis amandum, quo magis contemplati fuerimus; eo denique magis cogno- scendum, quo magis amaverimus, sese ipse specu- lans et comprehendens, ac perexigue ad externa dif- fundens. Lumen porro hoc dico, quod in Patre, et Filio, et Spiritu sancto consideratur: quoruin opu- lentia, naturæ identitas est, atque una eadeinque splendoris presultatio. Secundum lumen est ange- lus, primi illius luminis velut rivulus quidam aut participatio, per propensionem ad illud ac ministe- rium, illuminationem habens : de quo statuere ne- queo, utrum pro classis suæ ordinisque ratione splendor ei impertiatur, an potius pro divinæ illu- minationis modo hanc vel Hlam sedem accipiat. Tertium lumen homo est, quod externis etiam per- spicuum et manifestum est. enim, id est, lu- wen, hominem vocant, propter rationis nobis insitæ vim et facultatem. Quo etiam rursus nomine ii inter nos appellantur, qui Deo similiores sunt, propiusque ad Deum accedunt. Aliud quoque lumen agnosco, nempe illud, quo primigenæ tene- bræ depulsæ, aut certe intercisæ sunt, quod ante res eas omnes creatas, quæ aspectu sentiuntur, productum est'; circularemque item illam siderum conversionem, et supernum splendorem, univer- sum orbem illustrantem. G VI. Jam lumen etiam erat primigenum illud man- D datum, quod primigeno homini datum est (quan- doquidem legis mandatum lucerna et lumen est " ; et rursus, Lumen præcepta tua in terra"); tametsi invida illa caligo irrepens vitium procrearit. Lu- nen etiam typicum, atque ad modulum eorum, qui excipiebant, admensum, Lex scripta erat, verita- tem adumbrans, ac magni illius luminis mysterium: quippe et Moysis vultus, eo perfusus, gloria affici- Psal. cxvil, 105. Prov. vi, 23. 1, Bas., Comb. ‹ Hæc erant, › etc., nempe sacerdo- tes et reges. Sacerdotes enim et reges, inquit Nicetas, « juxta Moysis legem ungebantur. » In ed., Quod vertit Bill. • Hujusmodi enim ea crant, o etc. alis, Colb., Or. et Combef., nec vertit Billius. (15) Οφείλουσι. Plerique codd., φλουσι. (16) Συνθαπτομένης. Plures Regg. et Colb., Or. (17) Ταῦτα. Sic quinque Regg., decem Colb., Or. (18) Κάλυμμα, Tres Regg., συγκάλυμμα. Τη (19) Καὶ ἄρρητον. Deest in quinque Regg., octo (20) Έστιν. Deest in tribus Regg. et Or. 1. (21) Διότι. Reg. pl, δι' ὅτι. (22) Σκιαγραφών. Reg. bm, et Or. 1, σκιαγρα

λόγω, φῶς μὲν ἣν ἐκ πυρὸς τῷ Μωϋσεί (23) φαντα- ζόμενον, ἡνίκα τὴν βάτον έκαιε μὲν, οὐ κατέκαιε δὲ, ἵνα καὶ τὴν φύσιν παραδείξῃ, καὶ γνωρίσῃ τὴν δύ- να μιν· φῶς δὲ, τὸ ἐν στύλῳ πυρὸς ὁδηγῆσαν τὸν Ἰσραὴλ, καὶ ἡμερῶσαν τὴν ἔρημον· φῶς, τὸ Ἡλίαν ἁρπάσαν ἐν τῷ τοῦ πυρὸς ἁρματι, καὶ μὴ συμφλέξαν τὸν ἁρπαζόμενον· φῶς, τὸ τοὺς ποιμένας περιαστρα- ψαν, ἡνίκα τὸ ἄχρονον φῶς τῷ χρονικῷ ἐμίγνυτο (24)· φῶς, τὸ τοῦ προδραμόντος (25) ἀστέρος ἐπὶ Βηθλεὲμ κάλλος (26), ἵνα καὶ Μάγους ὁδηγήσῃ, καὶ δορυφο ρήσῃ (27) τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς φῶς, μεθ᾿ ἡμῶν γενόμενον φῶς, ἡ παραδειχθεῖσα θεότης ἐπὶ τοῦ ὄρους τοῖς μαθη ταῖς, μικροῦ στεῤῥοτέρα δὲ (28) όψεως· φῶς, ἡ Παῦ τον περιαστράψασα φαντασία, καὶ πληγῇ (29) τῶν ὄψεων, τὸν σκότον τῆς ψυχῆς θεραπεύσασα (30)· φῶς, καὶ ἡ ἐκεῖθεν λαμπρότης, τοῖς ἐνταῦθα κεκα- Β θαρμένοις, ἡνίκα ἐκλάμψουσιν οἱ δίκαιοι ὡς ὁ ἥλιος, ὧν ίσταται ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ, θεῶν ὄντων καὶ βασι λέων, διαστέλλων καὶ διαιρῶν τὰς ἀξίας τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος· φῶς (31) παρὰ ταῦτα ἰδιοτρόπως, ὁ τοῦ βαπτίσματος φωτισμός, περὶ οὗ νῦν ἡμῖν ὁ λό γος, μέγα καὶ θαυμαστὸν τὸ τῆς σωτηρίας ἡμῶν. περιέχων (32) μυστήριον. Ζ'. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ μὲν μηδὲν ἁμαρτεῖν ἐστι Θεοῦ, καὶ τῆς πρώτης καὶ ἀσυνθέτου φύσεως· ἁπλότης γὰρ εἰρηναία καὶ ἀστασίαστος· θαῤῥῶ δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῆς ἀγγελικῆς, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω τούτου, διὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἐγγύτητα. Τὸ δὲ ἁμαρτάνειν, ἀνθρώπ πινον, καὶ τῆς κάτω συνθέσεως· σύνθεσις γὰρ ἀρχὴ διαστάσεως· οὐκ ᾤετο δεῖν ἀβοήθητον τὸ ἑαυτοῦ πλά σμα καταλιπεῖν ὁ Δεσπότης, οὐδὲ περιϊδεῖν κινδυνεύον τὴν ἀπ' αὐτοῦ διάστασιν (53). Ἀλλ᾿ ὥσπερ οὐκ ὄν τας ὑπέστησεν, οὕτως ὑποστάντας ἀνέπλασε, πλάσιν θειοτέραν τε καὶ τῆς πρώτης υψηλοτέραν· ἡ τοῖς μὲν ἀρχομένοις ἐστὶ σφραγὶς, τοῖς δὲ (34) τελειοτέ ροις, τὴν ἡλικίαν, καὶ χάρισμα, καὶ τῆς πεσούσης (35) εἰκόνος, διὰ τὴν κακίαν, ἐπανόρθωσις· ἵνα μὴ τῇ ἀπογνώσει χείρους γινόμενοι, καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ χεῖρον καταφερόμενοι, τελέως (36) ἔξω τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς δι' ἀπόγνωσιν πίπτωμεν· μηδὲ εἰς κακῶν ** Μωυσεῖ. Μωτή. ται. προδραμώντος. καὶ ἄλλως. δωροφορήση). στεῤῥυτέρα και. πληγή, ο Φῶς, τὸ τοῖς ἀποστόλοις μεριζόμενον πυρίγλωσ σου. περιέχον. παθούσης. • - ORATIO XL. - IN SANCTUM BAPTISMA. . A tur. Atque, ut plura lumine orationi demus, lumen igne conflatum id erat, quod Moysis oculos in monte perstrinxit, tum videlicet cum ignis flagrantem rubum perurere atque absumere non poterat ut, et naturam suam indicaret, et divinam poten- tiam declararet. Lumen præterea ta erat, quod in ignis columna Israeli praeibat ", ac deserti asperi- tatem mitigabat; luinen item, quod Ellam in igneo curru rapuit **, nec raptum exussit; lumen insuper, quod tum pastores circumfulsit ", cum lamen temporis expers temporali miscebatur; lumen quo- que pulchrum illud sidus in Bethlehem præcurrens, ut et magis viæ dux esset”, et lumen illud nobis sublimius, ad nos demissum. nobisque conjunctum velut stiparet. Præterea lumen erat Divinitas illa, discipulis in monte velut per transennam ostensa, et quidem ita firma, ut vix eam terum acies ferre posset. Lumen item visio illa, quæ Paulum fulgore circumfudit", ac per oculorum plagam tenebris animæ medicinam attulit; himen etiam illius vitæ claritas, his utique, qui animos suos a peccati sordibus in hae vita perpurgarint : quo tempore nimirum justi fulgebunt sicut sol ", quo · rum utique deorum ac regum, in medio stat Deus, beatitudinis illius atque dignitatis gradus distinguens et dividens. Lumen postremo, præter hac omnia, propiori et peculiari modo, est baptimi splendor, de quo nunc oratio nobis instituta est, quo magnum atque admirandum salutis nostræ mysterium continetur. Exod. 111, 2. sqq. * Acl. 13, Exod. xiu, 21. G VII. Quoniam enim omni peccati labe carere, Dei est, primæque et incomposite natura (simplicitas enim pacata est, atque ab omni dissidio remota) ; audacter etiam addam, et angelicæ, quia profecto, ob propinquitatem quam ad Deum habet, ad id proxime accedit. Peccare autem, humane ac ter- renæ compositionis (compositio siquidem dissidi origo est); idcirco Dominus minime sibi faciendum putavit, ut figmentum suum auxilio destitutum re- linqueret, et periclitans ab eo separari, despiceret. Quin potius, quemadmodum nos primum creavit, ita creatos instauravit ac refinxit, et quidem ſt- gmento diviniori, primumque figmentum superanti (quod, ut vitæ cursum ineuntibus signaculum est, ita iis, qui adultiori ætate sunt, gratia etiam est, ac collapse imaginis erectio); ne alioqui ob despe- rationem pejores efficeremur, et in graviora que- 8º 1V Reg. 11, 11. * Luc. 11, 9. 8ª Matth. 11, 9. * Matth. XVIR · (23) Quatuor Regg. et Comb., D lumen a Gregorio omissum, nimirum, linguas ed., in Par. ed., pro legit Bill. In ed., plaga. igneas dispertitas apostolis die Pentecostes. » inquit, Coinb., Agmentum. Deest in ed. Coisl. 2, Qr. et Comb., Vitii labe la- borantis, læsæque imaginis instauratio. › virtutis tramite. » . . 3. Sap. III, 7. (24) Εμίγνυτο. Reg. b ad marg., γρ. μίγνυ (25) Προδραμόντος. Sic Regg. bm, ph, etc. In (26) Κάλλος. Sic omnes codd. et Nicet. Mendose (27) Δορυφορήσῃ. In nonnullis, δωροφορήση (Γ. (28) Στερροτέρα δέ. Regg. bm, ph et Comb. (29) Πληγή. « Plaga. Sic tres Regg. Sic etiam (30) θεραπεύσασα. Regg. ph, θεραπεύουσα. (31) Φως. Gabrielius his luminibus addit aliud (32) Περιέχων. Quatuor Regg., duo Coisl. et (33) Διάστασιν. Bas. ed., διάπλασιν, ο formatio, (34) Τοῖς δέ. Sic quinque Regg. et septem Colb. (35) Πεσούσης. Plures Regg., septem Colb. (56) Τελέως, etc. Gr. 1, τέλεον. • Ab honesti et

λόγω, φῶς μὲν ἣν ἐκ πυρὸς τῷ Μωϋσεί (23) φαντα- ζόμενον, ἡνίκα τὴν βάτον έκαιε μὲν, οὐ κατέκαιε δὲ, ἵνα καὶ τὴν φύσιν παραδείξῃ, καὶ γνωρίσῃ τὴν δύ- να μιν· φῶς δὲ, τὸ ἐν στύλῳ πυρὸς ὁδηγῆσαν τὸν Ἰσραὴλ, καὶ ἡμερῶσαν τὴν ἔρημον· φῶς, τὸ Ἡλίαν ἁρπάσαν ἐν τῷ τοῦ πυρὸς ἁρματι, καὶ μὴ συμφλέξαν τὸν ἁρπαζόμενον· φῶς, τὸ τοὺς ποιμένας περιαστρα- ψαν, ἡνίκα τὸ ἄχρονον φῶς τῷ χρονικῷ ἐμίγνυτο (24)· φῶς, τὸ τοῦ προδραμόντος (25) ἀστέρος ἐπὶ Βηθλεὲμ κάλλος (26), ἵνα καὶ Μάγους ὁδηγήσῃ, καὶ δορυφο ρήσῃ (27) τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς φῶς, μεθ᾿ ἡμῶν γενόμενον φῶς, ἡ παραδειχθεῖσα θεότης ἐπὶ τοῦ ὄρους τοῖς μαθη ταῖς, μικροῦ στεῤῥοτέρα δὲ (28) όψεως· φῶς, ἡ Παῦ τον περιαστράψασα φαντασία, καὶ πληγῇ (29) τῶν ὄψεων, τὸν σκότον τῆς ψυχῆς θεραπεύσασα (30)· φῶς, καὶ ἡ ἐκεῖθεν λαμπρότης, τοῖς ἐνταῦθα κεκα- Β θαρμένοις, ἡνίκα ἐκλάμψουσιν οἱ δίκαιοι ὡς ὁ ἥλιος, ὧν ίσταται ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ, θεῶν ὄντων καὶ βασι λέων, διαστέλλων καὶ διαιρῶν τὰς ἀξίας τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος· φῶς (31) παρὰ ταῦτα ἰδιοτρόπως, ὁ τοῦ βαπτίσματος φωτισμός, περὶ οὗ νῦν ἡμῖν ὁ λό γος, μέγα καὶ θαυμαστὸν τὸ τῆς σωτηρίας ἡμῶν. περιέχων (32) μυστήριον. Ζ'. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ μὲν μηδὲν ἁμαρτεῖν ἐστι Θεοῦ, καὶ τῆς πρώτης καὶ ἀσυνθέτου φύσεως· ἁπλότης γὰρ εἰρηναία καὶ ἀστασίαστος· θαῤῥῶ δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῆς ἀγγελικῆς, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω τούτου, διὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἐγγύτητα. Τὸ δὲ ἁμαρτάνειν, ἀνθρώπ πινον, καὶ τῆς κάτω συνθέσεως· σύνθεσις γὰρ ἀρχὴ διαστάσεως· οὐκ ᾤετο δεῖν ἀβοήθητον τὸ ἑαυτοῦ πλά σμα καταλιπεῖν ὁ Δεσπότης, οὐδὲ περιϊδεῖν κινδυνεύον τὴν ἀπ' αὐτοῦ διάστασιν (53). Ἀλλ᾿ ὥσπερ οὐκ ὄν τας ὑπέστησεν, οὕτως ὑποστάντας ἀνέπλασε, πλάσιν θειοτέραν τε καὶ τῆς πρώτης υψηλοτέραν· ἡ τοῖς μὲν ἀρχομένοις ἐστὶ σφραγὶς, τοῖς δὲ (34) τελειοτέ ροις, τὴν ἡλικίαν, καὶ χάρισμα, καὶ τῆς πεσούσης (35) εἰκόνος, διὰ τὴν κακίαν, ἐπανόρθωσις· ἵνα μὴ τῇ ἀπογνώσει χείρους γινόμενοι, καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ χεῖρον καταφερόμενοι, τελέως (36) ἔξω τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς δι' ἀπόγνωσιν πίπτωμεν· μηδὲ εἰς κακῶν ** Μωυσεῖ. Μωτή. ται. προδραμώντος. καὶ ἄλλως. δωροφορήση). στεῤῥυτέρα και. πληγή, ο Φῶς, τὸ τοῖς ἀποστόλοις μεριζόμενον πυρίγλωσ σου. περιέχον. παθούσης. • - ORATIO XL. - IN SANCTUM BAPTISMA. . A tur. Atque, ut plura lumine orationi demus, lumen igne conflatum id erat, quod Moysis oculos in monte perstrinxit, tum videlicet cum ignis flagrantem rubum perurere atque absumere non poterat ut, et naturam suam indicaret, et divinam poten- tiam declararet. Lumen præterea ta erat, quod in ignis columna Israeli praeibat ", ac deserti asperi- tatem mitigabat; luinen item, quod Ellam in igneo curru rapuit **, nec raptum exussit; lumen insuper, quod tum pastores circumfulsit ", cum lamen temporis expers temporali miscebatur; lumen quo- que pulchrum illud sidus in Bethlehem præcurrens, ut et magis viæ dux esset”, et lumen illud nobis sublimius, ad nos demissum. nobisque conjunctum velut stiparet. Præterea lumen erat Divinitas illa, discipulis in monte velut per transennam ostensa, et quidem ita firma, ut vix eam terum acies ferre posset. Lumen item visio illa, quæ Paulum fulgore circumfudit", ac per oculorum plagam tenebris animæ medicinam attulit; himen etiam illius vitæ claritas, his utique, qui animos suos a peccati sordibus in hae vita perpurgarint : quo tempore nimirum justi fulgebunt sicut sol ", quo · rum utique deorum ac regum, in medio stat Deus, beatitudinis illius atque dignitatis gradus distinguens et dividens. Lumen postremo, præter hac omnia, propiori et peculiari modo, est baptimi splendor, de quo nunc oratio nobis instituta est, quo magnum atque admirandum salutis nostræ mysterium continetur. Exod. 111, 2. sqq. * Acl. 13, Exod. xiu, 21. G VII. Quoniam enim omni peccati labe carere, Dei est, primæque et incomposite natura (simplicitas enim pacata est, atque ab omni dissidio remota) ; audacter etiam addam, et angelicæ, quia profecto, ob propinquitatem quam ad Deum habet, ad id proxime accedit. Peccare autem, humane ac ter- renæ compositionis (compositio siquidem dissidi origo est); idcirco Dominus minime sibi faciendum putavit, ut figmentum suum auxilio destitutum re- linqueret, et periclitans ab eo separari, despiceret. Quin potius, quemadmodum nos primum creavit, ita creatos instauravit ac refinxit, et quidem ſt- gmento diviniori, primumque figmentum superanti (quod, ut vitæ cursum ineuntibus signaculum est, ita iis, qui adultiori ætate sunt, gratia etiam est, ac collapse imaginis erectio); ne alioqui ob despe- rationem pejores efficeremur, et in graviora que- 8º 1V Reg. 11, 11. * Luc. 11, 9. 8ª Matth. 11, 9. * Matth. XVIR · (23) Quatuor Regg. et Comb., D lumen a Gregorio omissum, nimirum, linguas ed., in Par. ed., pro legit Bill. In ed., plaga. igneas dispertitas apostolis die Pentecostes. » inquit, Coinb., Agmentum. Deest in ed. Coisl. 2, Qr. et Comb., Vitii labe la- borantis, læsæque imaginis instauratio. › virtutis tramite. » . . 3. Sap. III, 7. (24) Εμίγνυτο. Reg. b ad marg., γρ. μίγνυ (25) Προδραμόντος. Sic Regg. bm, ph, etc. In (26) Κάλλος. Sic omnes codd. et Nicet. Mendose (27) Δορυφορήσῃ. In nonnullis, δωροφορήση (Γ. (28) Στερροτέρα δέ. Regg. bm, ph et Comb. (29) Πληγή. « Plaga. Sic tres Regg. Sic etiam (30) θεραπεύσασα. Regg. ph, θεραπεύουσα. (31) Φως. Gabrielius his luminibus addit aliud (32) Περιέχων. Quatuor Regg., duo Coisl. et (33) Διάστασιν. Bas. ed., διάπλασιν, ο formatio, (34) Τοῖς δέ. Sic quinque Regg. et septem Colb. (35) Πεσούσης. Plures Regg., septem Colb. (56) Τελέως, etc. Gr. 1, τέλεον. • Ab honesti et

ἀλλ᾿ ὥσπερ οἱ μακρὰν ὁδὸν τέμνοντες, καταλύματι τοὺς πόνους διαναπαύσαντες, οὕτω τὸ ἑξῆς τῆς ὁδοῦ νεαροὶ καὶ πρόθυμοι διανύσωμεν. Αὕτη μὲν ἡ τοῦ βαπτίσματος χάρις καὶ δύναμις, οὐ κόσμου κατα κλυσμὸν ὡς πάλαι, τῆς δὲ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἅμαρ· τίας κάθαρσιν ἔχουσα, καὶ παντελή ῥύψιν τῶν ἀπὸ κακίας ἐπεισελθόντων συγχωσμάτων ἢ μολυ σμάτων. βάθος εμπεσόντες, ὃ δὴ λέγεται (37), καταφρονῶμεν· Β Η΄. Διττῶν δὲ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς λέγω καὶ σώματος, καὶ τῆς μὲν ὁρατῆς, τῆς δὲ ἀοράτου φύ σεως· διττὴ καὶ ἡ κάθαρσις (38), δι' ὕδατός τέ φημι καὶ Πνεύματος, τοῦ μὲν θεωρητῶς τε καὶ σω ματικῶς λαμβανομένου, τοῦ δὲ ἀσωμάτως καὶ ἀθεω· ρήτως συντρέχοντος· καὶ τοῦ μὲν τυπικοῦ, τοῦ δὲ ἀληθινοῦ, καὶ τὰ βάθη καθαίροντος - δ τῆς πρώτης γενέσεως ἐπικουρία τυγχάνον, καινοὺς ἀντὶ παλαιῶν, καὶ θεοειδεῖς ἀντὶ τῶν νῦν ὄντων ἐργάζεται, χω ρίς (39) πυρὸς ἀναχωνευον, καὶ ἀνακτίζον είχα συν τρίψεως. Εἰ γὰρ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, συνθήκας πρὸς Θεὸν δευτέρου βίου καὶ πολιτείας καθαρωτέρας, υπου ληπτέον τὴν τοῦ βαπτίσματος δύναμιν. Ο δὴ καὶ μάλιστα φοβητέον, καὶ πάσῃ φυλακή (40) τηρητέον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕκαστον, μὴ ψεῦσαι τῆς ὁμολο γίας ταύτης φαινώμεθα. Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολογίας ἐμπεδοῖ Θεὸς μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνος, ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν σύνθη κῶν, τούτων παραβάτας εὑρίσκεσθαι καὶ μὴ μόνον τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ψεύ δους ὑποδίκους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ; Καὶ ταῦτα οὐκ οὔσης δευτέρας ἀναγεννήσεως, οὐδὲ ἀναπλάσεως, οὐδὲ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκαταστάσεως, κἂν ὅτι μάτ λιστα ἐπιζητῶμεν ταύτην ἐν πολλοῖς στεναγμοίς τε καὶ δάκρυσιν, ἐξ ὧν συνούλωσις μὲν ἔρχεται μόγις κατά γε τὸν ἐμὸν ὅρον καὶ νόμον (ἔρχεται γὰρ καὶ πιστεύομεν· εἰ δὲ καὶ τὰς οὐλὰς ἐξαλείφωμεν [41], ἀγαπῴην ἂν, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς χρήζω φιλανθρωπίας) πλὴν μὴ δευτέρας δεηθῆναι καθάρσεως, ἀλλὰ στῆναι μέχρι τῆς πρώτης ἄμεινον, ἢν κοινὴν οἶδα πᾶσι καὶ ἄμοχθον καὶ ὁμότιμον, δούλοις, δεσπόταις, πένησι, πλουσίοις, ταπεινοῖς, ὑψηλοῖς, εὐγενεστέροις, ἀγε- νεστέροις, ὀφείλουσιν (42), οὐκ ὀφείλουσιν, ὡς ἀέρος πνεῦσιν, καὶ φωτὸς χύσιν, καὶ ὡρῶν ἀλλαγὰς, καὶ κτίσεως θέαν, τοῦ μεγάλου καὶ κοινοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἐντρυφήματος, καὶ ἐσομοιρίαν πίστεως (45). ἐξαλείφομεν. φύσεως, ο S. GREGORII THEOLOGI tidie dagitta ruentes, penitus tandem a summo A bono, atque a virtute, propter desperationem labe- remur, sicque in profundum malorum, ut Scripture verbis utar, gurgitem " prolapsi, contemneremus : verum potius, ut qui longum iter enetiuntur, in diversoriis interquiescunt, fessaque labore membra recreant, ita nos, quod superest viæ, vegeti et im- pigri conficiamus. Atque hæc baptismi gratia et facultas est, non orbem terrarun, ut olimn, aquis obruens, sed uniuscujusque hominis peccatum purgans, easque obstructiones vel maculas, quæ vitio contrahuntur, prorsus abstergens. VHI. Quandoquidem autem duabus partibus, hoc est, animo et corpore, constamus, quarum al- tera in aspectum cadit, altera oculorum sensum fugit: duabus quoque rebus constat baptismus, aqua scili- cet et Spiritu, illa visibili et corporeo modo accepta, hoc vero incorporeo et invisibili concurrente: illa ty- pica, hoc vero, et intimos animi înes purgante. Qui primæ nativitati opem et adjumentum ferens, ex veteribus novos, ex humanis divinos efficit, absque igne nos rursus conflat, et absque confractione rursus effingit. Nam ut compendio dicam, nihil aliud esse vim et facultatem baptismi existimare debe- mus, quam secundæ vitæ ac purioris vi- vendi rationis pactum cum Deo initum. Ac proinde vel maximo in metu omnes esse, atque omni custo- dia nostras animas servare debemus, ne mendacio Adem pactumque violasse comperiamur. Nam eum ad mutua hominum pacta firmanda Deus medius adhiberi soleat, quantum, quæso, periculum est, ne fœdera cum Deo ipso contracta perfregisse repe- riamur; ac, præter alia peccata, ipsius quoque mendacii apud§ veritatis tribunal rei peragamur? Idqua cum nulla jam posthac altera regeneratio sit, nec instauratio, nec in veterem statum restitutio, quamlibet maxime eam multis cum gemitibus et lacrymis requiramus: quibus licet cicatrix ægre tandem obducatur, ut quidem ipse statuo (obduci Lur enim, idque persuasum habemus, ac præclare mecum agi putarem, si ipsæ quoque vulnerum notæ delerentur, quandoquidem et ipse misericordia opus habeo); præstat tamen secunda purgatione minime indigere, verum in prima consistere, quæ omni- bus communis est, et labore vacua, cun- ctisque ex aequo patet, tam servis quam heris, tam egentibus quam copiosis, tam abjectis quam sublimibus, tam genere claris quam iguobi- C D Jibus et obscuris, tam ære alieno obstrictis quam iis qui nihil æris alieni conflarunt, non secus atque aeris haustus, et lucis profusio, et temporum vicissitudines, et rerum creatarum, id est, magni illius omnibusque communis oblectamenti, spectaculum, ac denique æqua fidei portio. Prov. xvIII, 3. rum xvi, 3, verba : • Impius, cumn in profundum malorum venerit, contemnit. purgatio est, quæ scilicet per aquam, et quae per Spiritum. » Unde Aug.: Corpus tangit, et animam abluit. › stodia serva cor tuum. mo censore conjiciamnus, nature. (37) "Ο δὴ λέγεται. Alludit ad hæc Proverbio- (38) Διττὴ καὶ ἡ κάθαρσις. • Duplex quoque (59) Χωρίς. Comp., δίχα. (40) Máơn pvlaxỹ. In Prov. iv, .23, ‹ Omni cu- (41) Ἐξαλείφωμεν. Reg. ph, Coisl. 1 et Coml., (42) Οφείλουσιν. Plerique codd., ἔφλουσιν. (43) Πίστεως. • Fidei. » Forte, ut cum doctissi

ἀλλ᾿ ὥσπερ οἱ μακρὰν ὁδὸν τέμνοντες, καταλύματι τοὺς πόνους διαναπαύσαντες, οὕτω τὸ ἑξῆς τῆς ὁδοῦ νεαροὶ καὶ πρόθυμοι διανύσωμεν. Αὕτη μὲν ἡ τοῦ βαπτίσματος χάρις καὶ δύναμις, οὐ κόσμου κατα κλυσμὸν ὡς πάλαι, τῆς δὲ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἅμαρ· τίας κάθαρσιν ἔχουσα, καὶ παντελή ῥύψιν τῶν ἀπὸ κακίας ἐπεισελθόντων συγχωσμάτων ἢ μολυ σμάτων. βάθος εμπεσόντες, ὃ δὴ λέγεται (37), καταφρονῶμεν· Β Η΄. Διττῶν δὲ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς λέγω καὶ σώματος, καὶ τῆς μὲν ὁρατῆς, τῆς δὲ ἀοράτου φύ σεως· διττὴ καὶ ἡ κάθαρσις (38), δι' ὕδατός τέ φημι καὶ Πνεύματος, τοῦ μὲν θεωρητῶς τε καὶ σω ματικῶς λαμβανομένου, τοῦ δὲ ἀσωμάτως καὶ ἀθεω· ρήτως συντρέχοντος· καὶ τοῦ μὲν τυπικοῦ, τοῦ δὲ ἀληθινοῦ, καὶ τὰ βάθη καθαίροντος - δ τῆς πρώτης γενέσεως ἐπικουρία τυγχάνον, καινοὺς ἀντὶ παλαιῶν, καὶ θεοειδεῖς ἀντὶ τῶν νῦν ὄντων ἐργάζεται, χω ρίς (39) πυρὸς ἀναχωνευον, καὶ ἀνακτίζον είχα συν τρίψεως. Εἰ γὰρ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, συνθήκας πρὸς Θεὸν δευτέρου βίου καὶ πολιτείας καθαρωτέρας, υπου ληπτέον τὴν τοῦ βαπτίσματος δύναμιν. Ο δὴ καὶ μάλιστα φοβητέον, καὶ πάσῃ φυλακή (40) τηρητέον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕκαστον, μὴ ψεῦσαι τῆς ὁμολο γίας ταύτης φαινώμεθα. Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολογίας ἐμπεδοῖ Θεὸς μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνος, ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν σύνθη κῶν, τούτων παραβάτας εὑρίσκεσθαι καὶ μὴ μόνον τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ψεύ δους ὑποδίκους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ; Καὶ ταῦτα οὐκ οὔσης δευτέρας ἀναγεννήσεως, οὐδὲ ἀναπλάσεως, οὐδὲ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκαταστάσεως, κἂν ὅτι μάτ λιστα ἐπιζητῶμεν ταύτην ἐν πολλοῖς στεναγμοίς τε καὶ δάκρυσιν, ἐξ ὧν συνούλωσις μὲν ἔρχεται μόγις κατά γε τὸν ἐμὸν ὅρον καὶ νόμον (ἔρχεται γὰρ καὶ πιστεύομεν· εἰ δὲ καὶ τὰς οὐλὰς ἐξαλείφωμεν [41], ἀγαπῴην ἂν, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς χρήζω φιλανθρωπίας) πλὴν μὴ δευτέρας δεηθῆναι καθάρσεως, ἀλλὰ στῆναι μέχρι τῆς πρώτης ἄμεινον, ἢν κοινὴν οἶδα πᾶσι καὶ ἄμοχθον καὶ ὁμότιμον, δούλοις, δεσπόταις, πένησι, πλουσίοις, ταπεινοῖς, ὑψηλοῖς, εὐγενεστέροις, ἀγε- νεστέροις, ὀφείλουσιν (42), οὐκ ὀφείλουσιν, ὡς ἀέρος πνεῦσιν, καὶ φωτὸς χύσιν, καὶ ὡρῶν ἀλλαγὰς, καὶ κτίσεως θέαν, τοῦ μεγάλου καὶ κοινοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἐντρυφήματος, καὶ ἐσομοιρίαν πίστεως (45). ἐξαλείφομεν. φύσεως, ο S. GREGORII THEOLOGI tidie dagitta ruentes, penitus tandem a summo A bono, atque a virtute, propter desperationem labe- remur, sicque in profundum malorum, ut Scripture verbis utar, gurgitem " prolapsi, contemneremus : verum potius, ut qui longum iter enetiuntur, in diversoriis interquiescunt, fessaque labore membra recreant, ita nos, quod superest viæ, vegeti et im- pigri conficiamus. Atque hæc baptismi gratia et facultas est, non orbem terrarun, ut olimn, aquis obruens, sed uniuscujusque hominis peccatum purgans, easque obstructiones vel maculas, quæ vitio contrahuntur, prorsus abstergens. VHI. Quandoquidem autem duabus partibus, hoc est, animo et corpore, constamus, quarum al- tera in aspectum cadit, altera oculorum sensum fugit: duabus quoque rebus constat baptismus, aqua scili- cet et Spiritu, illa visibili et corporeo modo accepta, hoc vero incorporeo et invisibili concurrente: illa ty- pica, hoc vero, et intimos animi înes purgante. Qui primæ nativitati opem et adjumentum ferens, ex veteribus novos, ex humanis divinos efficit, absque igne nos rursus conflat, et absque confractione rursus effingit. Nam ut compendio dicam, nihil aliud esse vim et facultatem baptismi existimare debe- mus, quam secundæ vitæ ac purioris vi- vendi rationis pactum cum Deo initum. Ac proinde vel maximo in metu omnes esse, atque omni custo- dia nostras animas servare debemus, ne mendacio Adem pactumque violasse comperiamur. Nam eum ad mutua hominum pacta firmanda Deus medius adhiberi soleat, quantum, quæso, periculum est, ne fœdera cum Deo ipso contracta perfregisse repe- riamur; ac, præter alia peccata, ipsius quoque mendacii apud§ veritatis tribunal rei peragamur? Idqua cum nulla jam posthac altera regeneratio sit, nec instauratio, nec in veterem statum restitutio, quamlibet maxime eam multis cum gemitibus et lacrymis requiramus: quibus licet cicatrix ægre tandem obducatur, ut quidem ipse statuo (obduci Lur enim, idque persuasum habemus, ac præclare mecum agi putarem, si ipsæ quoque vulnerum notæ delerentur, quandoquidem et ipse misericordia opus habeo); præstat tamen secunda purgatione minime indigere, verum in prima consistere, quæ omni- bus communis est, et labore vacua, cun- ctisque ex aequo patet, tam servis quam heris, tam egentibus quam copiosis, tam abjectis quam sublimibus, tam genere claris quam iguobi- C D Jibus et obscuris, tam ære alieno obstrictis quam iis qui nihil æris alieni conflarunt, non secus atque aeris haustus, et lucis profusio, et temporum vicissitudines, et rerum creatarum, id est, magni illius omnibusque communis oblectamenti, spectaculum, ac denique æqua fidei portio. Prov. xvIII, 3. rum xvi, 3, verba : • Impius, cumn in profundum malorum venerit, contemnit. purgatio est, quæ scilicet per aquam, et quae per Spiritum. » Unde Aug.: Corpus tangit, et animam abluit. › stodia serva cor tuum. mo censore conjiciamnus, nature. (37) "Ο δὴ λέγεται. Alludit ad hæc Proverbio- (38) Διττὴ καὶ ἡ κάθαρσις. • Duplex quoque (59) Χωρίς. Comp., δίχα. (40) Máơn pvlaxỹ. In Prov. iv, .23, ‹ Omni cu- (41) Ἐξαλείφωμεν. Reg. ph, Coisl. 1 et Coml., (42) Οφείλουσιν. Plerique codd., ἔφλουσιν. (43) Πίστεως. • Fidei. » Forte, ut cum doctissi

Α φησὶν, ὅτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χειρῶν ἀροῦσί σε. Ο σοφιστὰ τῆς Ο κακίας (57)· πῶς τὸ ἑξῆς ὑπεκράτησας ; Πάνυ γάρ νοῦ τοῦτο (58), κἂν αὐτὸς ἀποσιωπήσης (59) δε ἐπὶ τὴν ἀσπίδα σε καὶ τὸν βασιλίσκον ἐπιβήσομαι, καὶ καταπατήσω (60) επάνω όφεων καὶ σκορπίων, τῇ Τριάδι τετειχισμένος. Ἐὰν ἐξ ἁπληστίας καταπα λαίῃ σε, πάσας υποδεικνύων τάς βασιλείας, ὡς αὐτῷ διαφερούσας, ἐν μιᾷ καιροῦ τε ροπῇ καὶ ὄψεως, ἀπαιτῶν τὴν προσκύνησιν· ὡς πένητος και ταφρόνησον. Εἰπέ, τῇ σφραγίδι θαῤῥήσας Εἰκών εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ· τῆς ἄνω δόξης οὔπω δ' ἔπαρ σιν, ὥσπερ σύ, καταβέβλημαι - Χριστὸν ἐνδεδυμαι Χριστὸν μεταπεποίημαι τῷ βαπτίσματι· σύ με προσκύνησον. Απελεύσεται, αφῶς οἶδα (01), τού- τοις ηττημένος καὶ ἠσχυμμένος, ὥσπερ ἀπὸ Χριστοῦ τοῦ πρώτου φωτός, οὕτω τῶν ἀπ᾿ ἐκείνου περωτι σμένων. Τοιαῦτα τὸ λουερὸν τοῖς ᾐσθημένοις αὐτοῦ χαρίζεται· τοιαύτην προτείνει τοῖς καλῶς πεινῶσι τὴν πανδαισίαν. ὡς. ὁ σοφιστὰ τῆς κακίας. της πάνυ γὰρ ἀγνοῶ τοῦτο. « ειρωνεία, ο σας. τήσω. φῶς εὖ οἶδα. Β ΙΑ'. Βαπτισθῶμεν οὖν, ἵνα νικήσωμεν μετάσχων μεν καθαρσίων υδάτων, ὑσσώπου ῥυπτικωτέρων, αἵματος νομικού καθαρωτέρων, σποδοῦ δαμάλεως ἱερωτέρων, ραντιζούσης τοὺς κεκοινωμένους, καὶ πρόσκαιρον ἐχούσης σώματος κάθαρσιν, οὐ παντελῆ τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν. Τί γὰρ ἔδει καθαίρεσθαι τοὺς ἅπαξ πεκαθαρμένους; Βαπτισθῶμεν σήμερον, ἵνα μὴ αύριον βιασθῶμεν (62). Καὶ μὴ ἀναβαλώ μεθα τὴν εὐεργεσίαν, ὡς ἀδικίαν· μηδὲ ἀναμείνων μεν πλεῖον γενέσθαι κακοί, ἵνα πλείον (65) συγχω ρηθῶμεν· μηδὲ γενώμεθα Χριστοκάπηλοι (64) και Χριστέμποροι (65)· μηδὲ φορτισθῶμεν πλέον (66) ἢ δυνάμεθα φέρειν, ἵνα μὴ αὐτάνδρῳ τῇ νηὶ βαπτι σθῶμεν, καὶ τὸ χάρισμα ναυαγήσωμεν, ἀνθ' ὧν τὰ πλεῖον (67) ἠλπίσαμεν, τὸ πᾶν ἀπολέσαντες. Εως ἔτι τῶν λογισμῶν κύριος εἴ πρόσδραμε τῷ δωρή ματι· ἕως οὔπω νοσεῖς καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν διάνοιαν, ἢ δοκεῖς (68) οὕτω τοῖς παροῦσι, και σωφρονής έως οὐκ ἐπ' ἄλλοις κεῖται τὸ σὸν ἀγαθὸν, ἀλλ᾽ αὐτὸς εἶ τούτου κύριος· ἕως οὗ παράφορος ἡ γλῶσσα, οὐδὲ κατεψυγμένη, οὐδὲ ζημιούται, ἵνα μὴ πλεῖόν τι λέγω, τὰ τῆς μυσταγωγίας ῥήματα· ἕως δύνασαι γενέσθαι πιστὸς, οὐκ εἰκαζόμενος, ἀλλ᾽ ὁμολογού μενος· οὐκ ἐλεούμενος, ἀλλὰ μακαριζόμενος· ἕως δηλόν σοι τὸ δῶρον, ἀλλ᾽ οὐκ ἀμφίβολον· καὶ τοῦ . Όμως δοχής τοῖς ἐφεστῶσι παραπαίειν. • S. GREGORII THEOLOGI est, de pane : hinc istud, Scriptum est, de angelis. Scriptum est enim, inquit, quia angelis suis manda- vit de te, et is manibus portabunt te ". vitii sophi- sta ! Quomodo id, quod sequitur, suppressisti ? (Hoc enim probe intelligo, etiamsi ipse reticueris); ni- mirum, quod super aspidem te et basiliscum ascen- dam, et calcabo super serpentes et scorpiones, Tri- nitate videlicet septus et communitus. Si per avari- dam te oppugnet, uno temporis nomeulo atque obtutu, regna omnia, velut ad se attinentia, osten- dens, atque adorationem a te exigens, ut pauperem contemne. Dic, signaculo fretus : Ipse quoque Dei imago sum; nondum, ut tu, a superna gloria propter superbiam dejectus sum : Christo in- dutus sum : Christum mihi per baptismum vindi- cavi : tu me ipse adora. His verbis, mihi crede, ut a Christo primo lumine, ita ab iis, qui ab ipso illu- minati sunt, victus ac pudefactus recedet. Hæc be- neficia lavacrum affert iis, qui ipsius vim agnoscunt : has iis, qui laudabili fame laborant, epulas pro- ponit. XI. Baptizemur itaque, ut victoriam assequamur : lustralium aquarum participes simus, quæ et hys- sopum extergendi facultate superant, et legalem sanguinem puritate, et vitulæ cinerem sanchitate inquinatos homines aspergentis ", ac brevem cor- poris purgationem afferentis, non autem peccatum prorsus de medio tollentis. Quid enim purgatione iis opus esset, qui semel purgati fuissent? Baptizemor hodie, ne cras vi aliqua cogamur. Ne beneficium tanquam injuriam differamus; nec exspectemus ut plura peccata congeramus, quo plura nobis' condo- nentur; nec Christo, cauponum et negotiatorum. ritu, abutamur; nec graviori sarcina oneremur, quan vires nostrae ferre queant, me simul cum ipsa navi demergamur, ac gratiam naufragio amittamus; sicque, dum plura spe atque animo concipimus, omuia perdamus. Ad donum accurre, quandiu men- tis adhuc compos es : quandiu nondum es et cor- pore et animo æger, vel certe sic astantibus videris, etiamsi mente sis integra: quandiu bonum tuum pon in aliis situm est, verum in tua ipsius potestate: quandiu lingua non titubat, nec frigore confecta est; nec, ut nihil amplius dicam, sacræ initiationis pro- nuntiandæ vim et facultatem amisit: quandiu ade- lis effici potes, non hominum opinione et conjectura, es Matth. 1, 6. » Hebr. x, 4. Reg. im, In ed., Deest in duobus Regg. Colb. maximus, Maxime et hoc ignoro. » Et ad marg., Irouice dictum. argente morbo, vel periculo. B D • id est baptismum › vendunt, eum per voluptatum illecebras prodentes. redimunt, eamque morbi, vel alicujus periculi oeca- sione acquirunt. ita esse videris, etc. Bas. exponit : Cum tainen astantibus delirare videaris. Multi enim, ait Elias, ex febris æstu insaniam contraxerunt, › I (57) *Ο σοφιστὰ τῆς κακίας. Sic plures codd. (58) Πάνυ γὰρ νοῦ τοῦτο. Colex Mazar. et (59) Αποσιωπήσης. In nonnullis, ἀπεσιώπη- (60) Καταπατήσω. Regg. bin et pls, περιπα (61) Σαφῶς οἶδα. Sic plerique codd. In ed., cα- (62) Βιασθώμεν. « Vi aliqua cogamur, b id est, (65) Πλείον. In nonnullis, πλείονα. (64) Χριστοκάπηλοι. lli sunt qui e Christum, (65) Χριστέμποροι. Qui baptismi gratiam pretio (66) Πλέον. Quatuor Regg. et Or, 1, πλεῖον. (67) Τὸ πλεῖον. Deest τό in pluribus codd. (68) Η δοκεῖς, etc. Bill. e Aut his, qui adsunt,

Α φησὶν, ὅτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χειρῶν ἀροῦσί σε. Ο σοφιστὰ τῆς Ο κακίας (57)· πῶς τὸ ἑξῆς ὑπεκράτησας ; Πάνυ γάρ νοῦ τοῦτο (58), κἂν αὐτὸς ἀποσιωπήσης (59) δε ἐπὶ τὴν ἀσπίδα σε καὶ τὸν βασιλίσκον ἐπιβήσομαι, καὶ καταπατήσω (60) επάνω όφεων καὶ σκορπίων, τῇ Τριάδι τετειχισμένος. Ἐὰν ἐξ ἁπληστίας καταπα λαίῃ σε, πάσας υποδεικνύων τάς βασιλείας, ὡς αὐτῷ διαφερούσας, ἐν μιᾷ καιροῦ τε ροπῇ καὶ ὄψεως, ἀπαιτῶν τὴν προσκύνησιν· ὡς πένητος και ταφρόνησον. Εἰπέ, τῇ σφραγίδι θαῤῥήσας Εἰκών εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ· τῆς ἄνω δόξης οὔπω δ' ἔπαρ σιν, ὥσπερ σύ, καταβέβλημαι - Χριστὸν ἐνδεδυμαι Χριστὸν μεταπεποίημαι τῷ βαπτίσματι· σύ με προσκύνησον. Απελεύσεται, αφῶς οἶδα (01), τού- τοις ηττημένος καὶ ἠσχυμμένος, ὥσπερ ἀπὸ Χριστοῦ τοῦ πρώτου φωτός, οὕτω τῶν ἀπ᾿ ἐκείνου περωτι σμένων. Τοιαῦτα τὸ λουερὸν τοῖς ᾐσθημένοις αὐτοῦ χαρίζεται· τοιαύτην προτείνει τοῖς καλῶς πεινῶσι τὴν πανδαισίαν. ὡς. ὁ σοφιστὰ τῆς κακίας. της πάνυ γὰρ ἀγνοῶ τοῦτο. « ειρωνεία, ο σας. τήσω. φῶς εὖ οἶδα. Β ΙΑ'. Βαπτισθῶμεν οὖν, ἵνα νικήσωμεν μετάσχων μεν καθαρσίων υδάτων, ὑσσώπου ῥυπτικωτέρων, αἵματος νομικού καθαρωτέρων, σποδοῦ δαμάλεως ἱερωτέρων, ραντιζούσης τοὺς κεκοινωμένους, καὶ πρόσκαιρον ἐχούσης σώματος κάθαρσιν, οὐ παντελῆ τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν. Τί γὰρ ἔδει καθαίρεσθαι τοὺς ἅπαξ πεκαθαρμένους; Βαπτισθῶμεν σήμερον, ἵνα μὴ αύριον βιασθῶμεν (62). Καὶ μὴ ἀναβαλώ μεθα τὴν εὐεργεσίαν, ὡς ἀδικίαν· μηδὲ ἀναμείνων μεν πλεῖον γενέσθαι κακοί, ἵνα πλείον (65) συγχω ρηθῶμεν· μηδὲ γενώμεθα Χριστοκάπηλοι (64) και Χριστέμποροι (65)· μηδὲ φορτισθῶμεν πλέον (66) ἢ δυνάμεθα φέρειν, ἵνα μὴ αὐτάνδρῳ τῇ νηὶ βαπτι σθῶμεν, καὶ τὸ χάρισμα ναυαγήσωμεν, ἀνθ' ὧν τὰ πλεῖον (67) ἠλπίσαμεν, τὸ πᾶν ἀπολέσαντες. Εως ἔτι τῶν λογισμῶν κύριος εἴ πρόσδραμε τῷ δωρή ματι· ἕως οὔπω νοσεῖς καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν διάνοιαν, ἢ δοκεῖς (68) οὕτω τοῖς παροῦσι, και σωφρονής έως οὐκ ἐπ' ἄλλοις κεῖται τὸ σὸν ἀγαθὸν, ἀλλ᾽ αὐτὸς εἶ τούτου κύριος· ἕως οὗ παράφορος ἡ γλῶσσα, οὐδὲ κατεψυγμένη, οὐδὲ ζημιούται, ἵνα μὴ πλεῖόν τι λέγω, τὰ τῆς μυσταγωγίας ῥήματα· ἕως δύνασαι γενέσθαι πιστὸς, οὐκ εἰκαζόμενος, ἀλλ᾽ ὁμολογού μενος· οὐκ ἐλεούμενος, ἀλλὰ μακαριζόμενος· ἕως δηλόν σοι τὸ δῶρον, ἀλλ᾽ οὐκ ἀμφίβολον· καὶ τοῦ . Όμως δοχής τοῖς ἐφεστῶσι παραπαίειν. • S. GREGORII THEOLOGI est, de pane : hinc istud, Scriptum est, de angelis. Scriptum est enim, inquit, quia angelis suis manda- vit de te, et is manibus portabunt te ". vitii sophi- sta ! Quomodo id, quod sequitur, suppressisti ? (Hoc enim probe intelligo, etiamsi ipse reticueris); ni- mirum, quod super aspidem te et basiliscum ascen- dam, et calcabo super serpentes et scorpiones, Tri- nitate videlicet septus et communitus. Si per avari- dam te oppugnet, uno temporis nomeulo atque obtutu, regna omnia, velut ad se attinentia, osten- dens, atque adorationem a te exigens, ut pauperem contemne. Dic, signaculo fretus : Ipse quoque Dei imago sum; nondum, ut tu, a superna gloria propter superbiam dejectus sum : Christo in- dutus sum : Christum mihi per baptismum vindi- cavi : tu me ipse adora. His verbis, mihi crede, ut a Christo primo lumine, ita ab iis, qui ab ipso illu- minati sunt, victus ac pudefactus recedet. Hæc be- neficia lavacrum affert iis, qui ipsius vim agnoscunt : has iis, qui laudabili fame laborant, epulas pro- ponit. XI. Baptizemur itaque, ut victoriam assequamur : lustralium aquarum participes simus, quæ et hys- sopum extergendi facultate superant, et legalem sanguinem puritate, et vitulæ cinerem sanchitate inquinatos homines aspergentis ", ac brevem cor- poris purgationem afferentis, non autem peccatum prorsus de medio tollentis. Quid enim purgatione iis opus esset, qui semel purgati fuissent? Baptizemor hodie, ne cras vi aliqua cogamur. Ne beneficium tanquam injuriam differamus; nec exspectemus ut plura peccata congeramus, quo plura nobis' condo- nentur; nec Christo, cauponum et negotiatorum. ritu, abutamur; nec graviori sarcina oneremur, quan vires nostrae ferre queant, me simul cum ipsa navi demergamur, ac gratiam naufragio amittamus; sicque, dum plura spe atque animo concipimus, omuia perdamus. Ad donum accurre, quandiu men- tis adhuc compos es : quandiu nondum es et cor- pore et animo æger, vel certe sic astantibus videris, etiamsi mente sis integra: quandiu bonum tuum pon in aliis situm est, verum in tua ipsius potestate: quandiu lingua non titubat, nec frigore confecta est; nec, ut nihil amplius dicam, sacræ initiationis pro- nuntiandæ vim et facultatem amisit: quandiu ade- lis effici potes, non hominum opinione et conjectura, es Matth. 1, 6. » Hebr. x, 4. Reg. im, In ed., Deest in duobus Regg. Colb. maximus, Maxime et hoc ignoro. » Et ad marg., Irouice dictum. argente morbo, vel periculo. B D • id est baptismum › vendunt, eum per voluptatum illecebras prodentes. redimunt, eamque morbi, vel alicujus periculi oeca- sione acquirunt. ita esse videris, etc. Bas. exponit : Cum tainen astantibus delirare videaris. Multi enim, ait Elias, ex febris æstu insaniam contraxerunt, › I (57) *Ο σοφιστὰ τῆς κακίας. Sic plures codd. (58) Πάνυ γὰρ νοῦ τοῦτο. Colex Mazar. et (59) Αποσιωπήσης. In nonnullis, ἀπεσιώπη- (60) Καταπατήσω. Regg. bin et pls, περιπα (61) Σαφῶς οἶδα. Sic plerique codd. In ed., cα- (62) Βιασθώμεν. « Vi aliqua cogamur, b id est, (65) Πλείον. In nonnullis, πλείονα. (64) Χριστοκάπηλοι. lli sunt qui e Christum, (65) Χριστέμποροι. Qui baptismi gratiam pretio (66) Πλέον. Quatuor Regg. et Or, 1, πλεῖον. (67) Τὸ πλεῖον. Deest τό in pluribus codd. (68) Η δοκεῖς, etc. Bill. e Aut his, qui adsunt,

βάθους ἡ χάρις άπτεται, ἀλλ᾽ οὐ τὸ σῶμα ἐπιτάφια λούεται· ἕως οὗ δάκρυα περὶ σὲ τῆς ἐξόδου μηνύ ματα, καὶ ταῦτα εἰς σὴν χάριν τυχὸν ἐπεχόμε να (69), καὶ γυνή, καὶ παῖδες τὴν ἐκδημίαν μεθέλ- κοντες (70), καὶ ζητοῦντες ἐξόδια ῥήματα έως οὐκ Ιατρός άτεχνος περὶ σὲ, ὥρας σοι χαριζόμενος, ὧν οὐκ ἔστι κύριος, καὶ νεύματι ταλαντεύων τὴν σωτη ρίαν, καὶ φιλοσοφῶν περὶ τῆς νόσου μετὰ τὸν θά κατον, ἢ τοὺς μισθούς βαρύνων ταῖς ὑποχωρήσεσιν, ἢ τὴν ἀπόγνωσιν αἰνιττόμενος· ἕως οὐ μάχη βα- πτιστοῦ καὶ χρηματιστοῦ, τοῦ μὲν, ὅπως ἐφοδιάσῃ φιλονεικοῦντος, τοῦ δὲ, ὅπως γραφῇ κληρονόμος, ἀμ- φότερα (71) τοῦ καιροῦ μὴ συγχωροῦντος. Τί καιρὸν, ἀλλ' οὐ λογισμόν; Τί φίλον ἐπίβουλον, ἀλλ' οὐ πόθον σωτήριον; Τί μὴ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ τὴν βίαν; Τί μὴ τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ τὴν στενοχωρίαν (72); ΤΙ παρ' άλλου δέῃ μαθεῖν τὴν ἐξοδον, ἀλλ' οὐχ ὡς ήδη παρούτης διανοήσῃ; Τί φάρμακα ἐπιζητεῖς (75), τὰ μηδὲν ὀνήσοντα; Τί κριτικὸν ἱδρῶτα, ἴσως παρ- ἑστῶτος τοῦ ἐξοδίου; Σαυτὸν πρὸ τῆς ἀνάγκης ιάτρευσον· σαυτὸν ἐλέησον, τὸν γνήσιον τῆς ἀσθε νείας θεραπευτήν· σαυτῷ προσάγαγε (74) τὸ σωτή ριον ὄντως φάρμακον. Ἕως ἐξ οὐρίας πλεῖς, φοβή- θητι τὸ ναυάγιον· καὶ ἧττον ναυαγήσεις, τῇ δειλία βοηθῷ χρώμενος. Πανηγυρισθήτω τὸ δῶρον, ἀλλὰ μὴ θρηνηθήτω· ἐπεργασθήτω τὸ τάλαντον, ἀλλὰ μὴ συγχωσθήτω. Γενέσθω τι μέσον (75) τῆς χάριτος καὶ τῆς ἀναλύσεως, ἵνα μὴ ἐξαλειφθῇ τὰ πονηρὰ γράμματα μόνον, ἀλλὰ καὶ μετεγγραφῇ τὰ βελ τίονα· ἵνα μὴ τὸ χάρισμα μόνον ἔχῃς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀντίδοσιν· ἵνα μὴ τὸ πῦρ φύγῃς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης κληρονομήσῃς, ἣν τὸ ἐπεργάσασθαι τῷ δώρα (76) χαρίζεται. Εστι γὰρ τοῖς μὲν μικροψύ- χοις μέγα, τὸ φυγεῖν βάσανον· τοῖς δὲ μεγαλοψύ- χοις, τὸ καὶ τυχεῖν ἀντιδόσεως. ΙΓ'. Τρεῖς γὰρ οἶδα τάξεις των σωζομένων, δουλείαν, μισθαρνίαν, υἱότητα. Εἰ δούλος εἴ, τὰς πληγὰς φοβήθητι· εἰ μισθωτός, πρὸς τὸ λαβεῖν βλέπε μόνον. Εἰ δὲ ὑπὲρ (77) τούτους, καὶ υἱὸς, ὡς πατέρα αιδέσθητι. Εργασαι τὸ καλόν, ὅτι καλόν τῷ πατρὶ πείθεσθαι, κἂν εἴ σοι μηδὲν ἔσεσθαι μέλλοι. Τοῦτο αὐτὸ μισθός, τὸ τῷ πατρὶ (78) χαρίζεσθαι. νωχωρίαν. ORATIO XL. - IN SANCTUM BAPTISMA, A sed argumento certo et explorato; non miseratio- nem movens, sed gratulationem: quandiu perspi- cuum tibi donum est, non autem obscurum et du- bium; ac gratia intimos animæ sinus attingit, non autem corpus funebri aqua abluitur: quandiu non circum te lacrymæ, discessus indices, ac fortasse etiam ipsæ in tui gratiam compressæ, atque uxor et liberi discessum retrahentes, et extrema verba requirentes : quamdiu lateri tuo non hæret imperitus medicus, horas tibi largiens, quarum po- testas penes eum non est, capitisque nutu salutem velut ad lancem expendens, ac de morbo post mor- tem disputans, aut recessibus suis mercedem au- gens, aut deploratum morbum esse significans: quandiu inter cum, qui baptizandi munere ſungitur, et quaestuarium ma pugna est; dum ille morientem viatico instruere, hic hæres scribi contendit, nec utrumque per tempus licet, G XII. Quid febrim, quæ te beneficio afficiat, ex- spectas, non autem Deum? Quid tempus, non autem rationem ? Quid insidiosum amicum, non autem sa- lutare desiderium ? Quid vim potius, quam potesta - tem? Quid rerum angustiam potius, quam liberta- tem? Quid opus est, ut de exitu tuo ab alio certior fias, ac non ipse potius de eo, tanquam jam præ- senti, cogitas? Quid medicamenta quæris, nihil pro- futura ? Quid criticum sudorem, cum fortasse letha- lis adsit? Tibi ipsi, priusquam urgeat necessitas, niedere ; tui ipsius miserere, qui verus et germanus infirmitatis es medicus; tibi ipsi revera salutare medicamentum adhibe. Dum secundo vento navigas, naufragium time; et tutior a naufragio eris, adju- torem ac socium tibi timorem asciscens. Læte atqua hilarlter domum celebretur, non autem dedeatur; negotiatione accrescat talentum, non autem terra obruatur. Inter gratiam ac mortem, temporis aliquid intercedat, ut non solum prava litteræ deleantur, verum etiam earum loco meliores inscribantur; nec solum gratiam habeas, verum etiam præmium con- sequaris; nec ignis tantum supplicium efugias, ve rum etiam gloriæ hæreditatem percipias, quam në- gotiatio dono adjuncta conciliat. Nam parvis quidem atque abjectis animis amplum ac præclarum videtur, pœnam vitare: at qui magno et excelso animo præditi sunt, ad mercedem quoque aspirant. D profusæ. > hentes, id est, a baptismate ægrotantis animum arocantes, ut extrema ejus verba excutiant. non tam ægro, quam sibi ipsis consulentes. state codd. delevimus. XIII. Tres enim eorum, qui salutem consequun- tur, classes esse scio, servorum videlicet, merce- nariorum et filiorum. Si servus es; plagas metue. Si mercenarius, mercedem duntaxat specta. Sin autem supra los assurgis, ac lilius es, ut patren reverere. Bonis operibus stude, quia bonum est patri obtemperare, eliamsi ex ea re nihil quæstus mortem, o inquit Nicetas, e aliquid temporis inter- cedat; ut non modo sacramentum et peccatorum remissionem, quam affert baptismus, habeas; ve- rum etiam mercedem ac remunerationem accipias, ut qui virtatem excolueris. ed. Or. 1. 18. Τί πυρετὸν ἀναμένεις εὐεργέτην, ἀλλ' οὐ Θεόν ; Β (69) Επεχόμενα. Coll. f et Jes., ἐπιχεόμενα, (70) Εκδημίαν μεθέλκοντες. « Discussum reira- 171) Αμφότερα. in ed. sequitur μή, quod auctos (72) Στενοχωρίαν. Sic plures codd. In ed., στε (73) Επιζητεῖς. Regg. b, c, d, Or. 1, etc., ζητ (14) Προσάγαγε. Quatuor Regg., πρόσαγε. (75) Γενέσθω τι μέσον. « Inter baptismum et (16) Τῷ δώρῳ. Par., τὸ δῶρον. (77) El 88 ýлép. Sic quatuor Regg. Deest & in (78) Τῷ πατρί. Deest τῷ in tribus Begg. et

βάθους ἡ χάρις άπτεται, ἀλλ᾽ οὐ τὸ σῶμα ἐπιτάφια λούεται· ἕως οὗ δάκρυα περὶ σὲ τῆς ἐξόδου μηνύ ματα, καὶ ταῦτα εἰς σὴν χάριν τυχὸν ἐπεχόμε να (69), καὶ γυνή, καὶ παῖδες τὴν ἐκδημίαν μεθέλ- κοντες (70), καὶ ζητοῦντες ἐξόδια ῥήματα έως οὐκ Ιατρός άτεχνος περὶ σὲ, ὥρας σοι χαριζόμενος, ὧν οὐκ ἔστι κύριος, καὶ νεύματι ταλαντεύων τὴν σωτη ρίαν, καὶ φιλοσοφῶν περὶ τῆς νόσου μετὰ τὸν θά κατον, ἢ τοὺς μισθούς βαρύνων ταῖς ὑποχωρήσεσιν, ἢ τὴν ἀπόγνωσιν αἰνιττόμενος· ἕως οὐ μάχη βα- πτιστοῦ καὶ χρηματιστοῦ, τοῦ μὲν, ὅπως ἐφοδιάσῃ φιλονεικοῦντος, τοῦ δὲ, ὅπως γραφῇ κληρονόμος, ἀμ- φότερα (71) τοῦ καιροῦ μὴ συγχωροῦντος. Τί καιρὸν, ἀλλ' οὐ λογισμόν; Τί φίλον ἐπίβουλον, ἀλλ' οὐ πόθον σωτήριον; Τί μὴ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ τὴν βίαν; Τί μὴ τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ τὴν στενοχωρίαν (72); ΤΙ παρ' άλλου δέῃ μαθεῖν τὴν ἐξοδον, ἀλλ' οὐχ ὡς ήδη παρούτης διανοήσῃ; Τί φάρμακα ἐπιζητεῖς (75), τὰ μηδὲν ὀνήσοντα; Τί κριτικὸν ἱδρῶτα, ἴσως παρ- ἑστῶτος τοῦ ἐξοδίου; Σαυτὸν πρὸ τῆς ἀνάγκης ιάτρευσον· σαυτὸν ἐλέησον, τὸν γνήσιον τῆς ἀσθε νείας θεραπευτήν· σαυτῷ προσάγαγε (74) τὸ σωτή ριον ὄντως φάρμακον. Ἕως ἐξ οὐρίας πλεῖς, φοβή- θητι τὸ ναυάγιον· καὶ ἧττον ναυαγήσεις, τῇ δειλία βοηθῷ χρώμενος. Πανηγυρισθήτω τὸ δῶρον, ἀλλὰ μὴ θρηνηθήτω· ἐπεργασθήτω τὸ τάλαντον, ἀλλὰ μὴ συγχωσθήτω. Γενέσθω τι μέσον (75) τῆς χάριτος καὶ τῆς ἀναλύσεως, ἵνα μὴ ἐξαλειφθῇ τὰ πονηρὰ γράμματα μόνον, ἀλλὰ καὶ μετεγγραφῇ τὰ βελ τίονα· ἵνα μὴ τὸ χάρισμα μόνον ἔχῃς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀντίδοσιν· ἵνα μὴ τὸ πῦρ φύγῃς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης κληρονομήσῃς, ἣν τὸ ἐπεργάσασθαι τῷ δώρα (76) χαρίζεται. Εστι γὰρ τοῖς μὲν μικροψύ- χοις μέγα, τὸ φυγεῖν βάσανον· τοῖς δὲ μεγαλοψύ- χοις, τὸ καὶ τυχεῖν ἀντιδόσεως. ΙΓ'. Τρεῖς γὰρ οἶδα τάξεις των σωζομένων, δουλείαν, μισθαρνίαν, υἱότητα. Εἰ δούλος εἴ, τὰς πληγὰς φοβήθητι· εἰ μισθωτός, πρὸς τὸ λαβεῖν βλέπε μόνον. Εἰ δὲ ὑπὲρ (77) τούτους, καὶ υἱὸς, ὡς πατέρα αιδέσθητι. Εργασαι τὸ καλόν, ὅτι καλόν τῷ πατρὶ πείθεσθαι, κἂν εἴ σοι μηδὲν ἔσεσθαι μέλλοι. Τοῦτο αὐτὸ μισθός, τὸ τῷ πατρὶ (78) χαρίζεσθαι. νωχωρίαν. ORATIO XL. - IN SANCTUM BAPTISMA, A sed argumento certo et explorato; non miseratio- nem movens, sed gratulationem: quandiu perspi- cuum tibi donum est, non autem obscurum et du- bium; ac gratia intimos animæ sinus attingit, non autem corpus funebri aqua abluitur: quandiu non circum te lacrymæ, discessus indices, ac fortasse etiam ipsæ in tui gratiam compressæ, atque uxor et liberi discessum retrahentes, et extrema verba requirentes : quamdiu lateri tuo non hæret imperitus medicus, horas tibi largiens, quarum po- testas penes eum non est, capitisque nutu salutem velut ad lancem expendens, ac de morbo post mor- tem disputans, aut recessibus suis mercedem au- gens, aut deploratum morbum esse significans: quandiu inter cum, qui baptizandi munere ſungitur, et quaestuarium ma pugna est; dum ille morientem viatico instruere, hic hæres scribi contendit, nec utrumque per tempus licet, G XII. Quid febrim, quæ te beneficio afficiat, ex- spectas, non autem Deum? Quid tempus, non autem rationem ? Quid insidiosum amicum, non autem sa- lutare desiderium ? Quid vim potius, quam potesta - tem? Quid rerum angustiam potius, quam liberta- tem? Quid opus est, ut de exitu tuo ab alio certior fias, ac non ipse potius de eo, tanquam jam præ- senti, cogitas? Quid medicamenta quæris, nihil pro- futura ? Quid criticum sudorem, cum fortasse letha- lis adsit? Tibi ipsi, priusquam urgeat necessitas, niedere ; tui ipsius miserere, qui verus et germanus infirmitatis es medicus; tibi ipsi revera salutare medicamentum adhibe. Dum secundo vento navigas, naufragium time; et tutior a naufragio eris, adju- torem ac socium tibi timorem asciscens. Læte atqua hilarlter domum celebretur, non autem dedeatur; negotiatione accrescat talentum, non autem terra obruatur. Inter gratiam ac mortem, temporis aliquid intercedat, ut non solum prava litteræ deleantur, verum etiam earum loco meliores inscribantur; nec solum gratiam habeas, verum etiam præmium con- sequaris; nec ignis tantum supplicium efugias, ve rum etiam gloriæ hæreditatem percipias, quam në- gotiatio dono adjuncta conciliat. Nam parvis quidem atque abjectis animis amplum ac præclarum videtur, pœnam vitare: at qui magno et excelso animo præditi sunt, ad mercedem quoque aspirant. D profusæ. > hentes, id est, a baptismate ægrotantis animum arocantes, ut extrema ejus verba excutiant. non tam ægro, quam sibi ipsis consulentes. state codd. delevimus. XIII. Tres enim eorum, qui salutem consequun- tur, classes esse scio, servorum videlicet, merce- nariorum et filiorum. Si servus es; plagas metue. Si mercenarius, mercedem duntaxat specta. Sin autem supra los assurgis, ac lilius es, ut patren reverere. Bonis operibus stude, quia bonum est patri obtemperare, eliamsi ex ea re nihil quæstus mortem, o inquit Nicetas, e aliquid temporis inter- cedat; ut non modo sacramentum et peccatorum remissionem, quam affert baptismus, habeas; ve- rum etiam mercedem ac remunerationem accipias, ut qui virtatem excolueris. ed. Or. 1. 18. Τί πυρετὸν ἀναμένεις εὐεργέτην, ἀλλ' οὐ Θεόν ; Β (69) Επεχόμενα. Coll. f et Jes., ἐπιχεόμενα, (70) Εκδημίαν μεθέλκοντες. « Discussum reira- 171) Αμφότερα. in ed. sequitur μή, quod auctos (72) Στενοχωρίαν. Sic plures codd. In ed., στε (73) Επιζητεῖς. Regg. b, c, d, Or. 1, etc., ζητ (14) Προσάγαγε. Quatuor Regg., πρόσαγε. (75) Γενέσθω τι μέσον. « Inter baptismum et (16) Τῷ δώρῳ. Par., τὸ δῶρον. (77) El 88 ýлép. Sic quatuor Regg. Deest & in (78) Τῷ πατρί. Deest τῷ in tribus Begg. et

ἔστιν ἄτοπον, χρήματα μὲν προαρπάζειν, ὑγείαν (80) δὲ ἀναβάλλεσθαι· καὶ σώματα μὲν προκαθαίρειν, ψυχῆς δὲ κάθαρσιν ταμιεύεσθαι· καὶ τῆς μὲν κάτω δουλείας ἐλευθερίαν ζητεῖν (81), τῆς ἄνω δὲ μὴ ἐφίεσθαι· καὶ ὅπως μὲν οἰκήσεις (82) μεγαλοπρε πῶς, ἡ ἀμφιέσῃ, πᾶσαν ποιεῖσθαι σπουδήν, ὅπως δὲ αὐτὸς πλείστου άξιος ἔσῃ, μηδέν (83) φροντίζειν· καὶ ἄλλους μὲν εὖ ποιεῖν πρόθυμον εἶναι, σαυτὸν (84) δὲ μὴ βούλεσθαι. Καὶ εἰ μὲν ὤνιον ἦν σοι τὸ ἀγα θὸν, μηδενὸς ἂν φείδεσθαι χρήματος· εἰ δὲ πρόκει ται τὸ φιλάνθρωπον, καταφρονεῖς τῷ ἑτοίμῳ τῆς εὐποιΐας. Πᾶς σοι καιρὸς ἐκπλύσεως, ἐπειδὴ πας ἀναλύσεως. Μετὰ Παύλου βοῶ σοι, τῆς μεγάλης φωνῆς· Ἰδοὺ νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος, ἰδοὺ νῦν ημέρα σωτηρίας· οὐχ ένα καιρὸν, ἀλλὰ πάντα τοῦ Νῦν ὁρίζοντος. Καὶ πάλιν· Εγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει· σοι ὁ Χριστὸς, λύων τὴν νύκτα (85) τῆς ἁμαρτίας" ἐπειδὴ, Ἐν νυκτὶ ἐλπὶς πονηρὰ, κατὰ τὸν Ησαΐαν, καὶ τῷ πρωί (86) ληφθῆναι λυσιτελέ- στερον. Α "Ων ἡμεῖς μὴ καταφρονούντες φαινοίμεθα (79). Ὡς Β ΙΔ΄. Σπείρα (87) μὲν ὅτε καιρός, καὶ συγκό μιζε (88), καὶ λύε τὰς ἀποθήκας, ὅτε τούτου και ρὸς, καὶ φύτευε καθ' ώραν, καὶ κειρέσθω σοι βότρυς ώριμος, καὶ ἀνάγου θαῤῥήσας ἔαρι, καὶ ἄνελκε την ναῦν, πάλιν ἀρχομένου χειμῶνος, καὶ τῆς θαλάσσης ἀγριουμένης. Καὶ πολέμου καιρὸς ἔστω σοι, καὶ εἰν ρήνης, καὶ γάμου, καὶ τῶν οὐ γάμου, καὶ φιλίας, καὶ διαστάσεως, ἂν ταύτης δεήσῃ, καὶ παντὸς ὅλως πράγματος, εἴ τι τῷ Σολομῶντι πειστέον. Πει- στέον (89) δέ· καὶ γὰρ ὠφέλιμος ή παραίνεσις. Δεί δὲ τὴν σωτηρίαν ἐργάζου, καὶ πᾶς ἔστω σοι καιρὸς τοῦ βαπτίσματος ὄρος. Ἐὰν ἀεὶ τὸ σήμερον παρατ τρέχων, ἐπιτηρῇς τὸ εἰς αὔριον, λανθάνεις (90) ταῖς κατὰ μικρὸν ἀναβολαῖς ὑπὸ τοῦ Πονηροῦ κλεπτόμε νος, ὥσπερ (91) ἐκείνου τρόπος. Ἐμοὶ δὸς τὸ παρὸν, Θεῷ τὸ μέλλον· ἐμοὶ τὴν νεότητα, Θεῷ τὸ γῆρας" ἐμοὶ τὰς ἡδονὰς, ἐκείνῳ τὴν ἀχρηστίαν. Οσος ὁ η περὶ σὲ κίνδυνος ! ὅσα τὰ παρ' ἐλπίδα (92) συμπτώ- ματα! Η πόλεμος παρανάλωσεν, ἢ σεισμός συν- έχωσεν, ἢ θάλασσα ὑπεδέξατο, ή θηρίον ήρπασεν, ἢ νόσος ἀπώλεσεν, ή ψιξ (93) παραδραμοῦσα, τὸ φαι λότατον (τί γὰρ τοῦ ἀποθανεῖν ἄνθρωπον εὐκολών 13. • οἰκήσης. μηδέ ἑαυτόν. τὸ πρωί. ὅπερ. Μος, τὸ μέλλον. τῷ μέλλον. S. GREGORII THEOLOGI ad te rediturum sit. Hoc ipsum merces est, patri obsequi. Quæ utinam ne contemnamus. Absurdum enim fuerit, cum pecunias avide præripias, sanitatem in longius differre atque extrahere; cum corpus prepurges, aninæ purgationem in aliud tempus reservare; cum ex bac terrena servitute in libertatem vindicari studeas, supernæ libertatis cu- piditate minime tangi; cum studium et diligentiam omnem adhibeas, ut magnificas ædes incolas, aut splendidas vestes geras, nihil curæ suscipere, ut ¡pse summo pretio dignus sis; cum ad bene de aliis merendum promptus sis, de teipso bene mereri nolle. Et quidem si tibi pretio hoc bonum compa- rare liceret, nullis omnino pecuniis parceres : nunc autem, quia gratuita misericordia proponitur, ide circo tibi prompta et exporrecta beneficentia et li- beralitas contemptum parit. Omne tibi tempus ad ablutionem idoneum est, quandoquidem nullum tempus, mortis periculo vacat. Cum Paulo, id est, cum magna illa voce, ad te clamo : Ecce nunc tem- pas acceptabile, ecce nunc dies salutis s. Quo loco particula, Nunc, non certum aliquod tempus, sed tempus omne designat. Et rursus : Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit le Christus", peccati noctem discutiens : quandoquidem in nocte spes mala, ut testatur Isaias ", ac mane accipi con- ducibilius est. XIV. Sere, cum serendi tempus fuerit, et fruges comporta, et horrea solve, cum tempus hoc postu- larit, et tempestive planta, et uvam maturam de- tonde, et veris temperie fretus navem e portu solve, rursusque oriente hieme, marique sæviente, fac eam in portum subducas. Quin tibi quoque, et belli, et pacis tempus sit, et matrimonii ineundi, et a matrimonii opere abstinendi, et amicitia, et dissidii, si quidem ita necesse sit, atque omnis denique rei, si Salomoni auscultandum est . Auscultandum est autem; utile enim consilium proponit. At vero sa- lutis taæ negotium semper age, ac quælibet occasio sit tibi tempus suscipiendi baptismatis. Si autem semper hodiernum diem præteriens, crastinum ob- serves, paulatim differendo, non animadvertiș te a pravo illo deludi, ut ita fert illius consuetudo. Da mihi praesens, inquit, futurum Deo; mihi juveniles annos, Deo seniles; mihi voluptates, Deo corpus effetum, nullisque usibus aptum. Verum, quanto in periculo versaris ? Quot quamque inopinati rerum casus? Vel bellum oppresserit, vel terra motus obruerit, vel mare exceperit, vel bellua ra- C “ . II Cor. VI, 2. * Ephes. v, 14. . ” La. xxxvIII, very, ed. Coll. In Regg. bn et in ed., bras. D Colb. Deest xal in ed. etiam legit Billius. Deest in ed. Sic codd. Prave in ed., 5. Eccle. ut, 1 sqq. (79) Φαινοίμεθα. Regg. bm et pl, φαινώμεθα. (80) Υγείαν. Tres Regg., υγιείαν. (81) Ελευθερίαν ζητεῖν. Par., ἐλευθεριάζειν ζη- (82) Οικήσεις. Tres Regg., octo Colb. et Gr. 4, (83) Μηδέν. Sic quatuor Regg. et deccm Colb. In (84) Σαυτόν. Sic quatuor Regg. et duodecim (85) Την νύκτα. Reg. ph, το σκότος, « tene- (86) Το πρωί. Tres Regg., tres Colb. et Or. 1, (87) Σπείρε. Regg. ph ct Par., σπεῖραι, (88) Καὶ συγκόμιζε. Sic quinque Regg. et tres (89) Πειστέον. Reg. bm, πιστέον. (90) Λανθάνεις. Sic Coisl. 1, Jes. et Gabr. Sic (91) Ὥσπερ. Regg. b, c, d, ὅσπερ. Regg. ph, (92) Ελπίδα. Reg. 1, ἐλπίδας. (93) Η ψίξ. Budeus, e aut urica aberrans.

ἔστιν ἄτοπον, χρήματα μὲν προαρπάζειν, ὑγείαν (80) δὲ ἀναβάλλεσθαι· καὶ σώματα μὲν προκαθαίρειν, ψυχῆς δὲ κάθαρσιν ταμιεύεσθαι· καὶ τῆς μὲν κάτω δουλείας ἐλευθερίαν ζητεῖν (81), τῆς ἄνω δὲ μὴ ἐφίεσθαι· καὶ ὅπως μὲν οἰκήσεις (82) μεγαλοπρε πῶς, ἡ ἀμφιέσῃ, πᾶσαν ποιεῖσθαι σπουδήν, ὅπως δὲ αὐτὸς πλείστου άξιος ἔσῃ, μηδέν (83) φροντίζειν· καὶ ἄλλους μὲν εὖ ποιεῖν πρόθυμον εἶναι, σαυτὸν (84) δὲ μὴ βούλεσθαι. Καὶ εἰ μὲν ὤνιον ἦν σοι τὸ ἀγα θὸν, μηδενὸς ἂν φείδεσθαι χρήματος· εἰ δὲ πρόκει ται τὸ φιλάνθρωπον, καταφρονεῖς τῷ ἑτοίμῳ τῆς εὐποιΐας. Πᾶς σοι καιρὸς ἐκπλύσεως, ἐπειδὴ πας ἀναλύσεως. Μετὰ Παύλου βοῶ σοι, τῆς μεγάλης φωνῆς· Ἰδοὺ νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος, ἰδοὺ νῦν ημέρα σωτηρίας· οὐχ ένα καιρὸν, ἀλλὰ πάντα τοῦ Νῦν ὁρίζοντος. Καὶ πάλιν· Εγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει· σοι ὁ Χριστὸς, λύων τὴν νύκτα (85) τῆς ἁμαρτίας" ἐπειδὴ, Ἐν νυκτὶ ἐλπὶς πονηρὰ, κατὰ τὸν Ησαΐαν, καὶ τῷ πρωί (86) ληφθῆναι λυσιτελέ- στερον. Α "Ων ἡμεῖς μὴ καταφρονούντες φαινοίμεθα (79). Ὡς Β ΙΔ΄. Σπείρα (87) μὲν ὅτε καιρός, καὶ συγκό μιζε (88), καὶ λύε τὰς ἀποθήκας, ὅτε τούτου και ρὸς, καὶ φύτευε καθ' ώραν, καὶ κειρέσθω σοι βότρυς ώριμος, καὶ ἀνάγου θαῤῥήσας ἔαρι, καὶ ἄνελκε την ναῦν, πάλιν ἀρχομένου χειμῶνος, καὶ τῆς θαλάσσης ἀγριουμένης. Καὶ πολέμου καιρὸς ἔστω σοι, καὶ εἰν ρήνης, καὶ γάμου, καὶ τῶν οὐ γάμου, καὶ φιλίας, καὶ διαστάσεως, ἂν ταύτης δεήσῃ, καὶ παντὸς ὅλως πράγματος, εἴ τι τῷ Σολομῶντι πειστέον. Πει- στέον (89) δέ· καὶ γὰρ ὠφέλιμος ή παραίνεσις. Δεί δὲ τὴν σωτηρίαν ἐργάζου, καὶ πᾶς ἔστω σοι καιρὸς τοῦ βαπτίσματος ὄρος. Ἐὰν ἀεὶ τὸ σήμερον παρατ τρέχων, ἐπιτηρῇς τὸ εἰς αὔριον, λανθάνεις (90) ταῖς κατὰ μικρὸν ἀναβολαῖς ὑπὸ τοῦ Πονηροῦ κλεπτόμε νος, ὥσπερ (91) ἐκείνου τρόπος. Ἐμοὶ δὸς τὸ παρὸν, Θεῷ τὸ μέλλον· ἐμοὶ τὴν νεότητα, Θεῷ τὸ γῆρας" ἐμοὶ τὰς ἡδονὰς, ἐκείνῳ τὴν ἀχρηστίαν. Οσος ὁ η περὶ σὲ κίνδυνος ! ὅσα τὰ παρ' ἐλπίδα (92) συμπτώ- ματα! Η πόλεμος παρανάλωσεν, ἢ σεισμός συν- έχωσεν, ἢ θάλασσα ὑπεδέξατο, ή θηρίον ήρπασεν, ἢ νόσος ἀπώλεσεν, ή ψιξ (93) παραδραμοῦσα, τὸ φαι λότατον (τί γὰρ τοῦ ἀποθανεῖν ἄνθρωπον εὐκολών 13. • οἰκήσης. μηδέ ἑαυτόν. τὸ πρωί. ὅπερ. Μος, τὸ μέλλον. τῷ μέλλον. S. GREGORII THEOLOGI ad te rediturum sit. Hoc ipsum merces est, patri obsequi. Quæ utinam ne contemnamus. Absurdum enim fuerit, cum pecunias avide præripias, sanitatem in longius differre atque extrahere; cum corpus prepurges, aninæ purgationem in aliud tempus reservare; cum ex bac terrena servitute in libertatem vindicari studeas, supernæ libertatis cu- piditate minime tangi; cum studium et diligentiam omnem adhibeas, ut magnificas ædes incolas, aut splendidas vestes geras, nihil curæ suscipere, ut ¡pse summo pretio dignus sis; cum ad bene de aliis merendum promptus sis, de teipso bene mereri nolle. Et quidem si tibi pretio hoc bonum compa- rare liceret, nullis omnino pecuniis parceres : nunc autem, quia gratuita misericordia proponitur, ide circo tibi prompta et exporrecta beneficentia et li- beralitas contemptum parit. Omne tibi tempus ad ablutionem idoneum est, quandoquidem nullum tempus, mortis periculo vacat. Cum Paulo, id est, cum magna illa voce, ad te clamo : Ecce nunc tem- pas acceptabile, ecce nunc dies salutis s. Quo loco particula, Nunc, non certum aliquod tempus, sed tempus omne designat. Et rursus : Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit le Christus", peccati noctem discutiens : quandoquidem in nocte spes mala, ut testatur Isaias ", ac mane accipi con- ducibilius est. XIV. Sere, cum serendi tempus fuerit, et fruges comporta, et horrea solve, cum tempus hoc postu- larit, et tempestive planta, et uvam maturam de- tonde, et veris temperie fretus navem e portu solve, rursusque oriente hieme, marique sæviente, fac eam in portum subducas. Quin tibi quoque, et belli, et pacis tempus sit, et matrimonii ineundi, et a matrimonii opere abstinendi, et amicitia, et dissidii, si quidem ita necesse sit, atque omnis denique rei, si Salomoni auscultandum est . Auscultandum est autem; utile enim consilium proponit. At vero sa- lutis taæ negotium semper age, ac quælibet occasio sit tibi tempus suscipiendi baptismatis. Si autem semper hodiernum diem præteriens, crastinum ob- serves, paulatim differendo, non animadvertiș te a pravo illo deludi, ut ita fert illius consuetudo. Da mihi praesens, inquit, futurum Deo; mihi juveniles annos, Deo seniles; mihi voluptates, Deo corpus effetum, nullisque usibus aptum. Verum, quanto in periculo versaris ? Quot quamque inopinati rerum casus? Vel bellum oppresserit, vel terra motus obruerit, vel mare exceperit, vel bellua ra- C “ . II Cor. VI, 2. * Ephes. v, 14. . ” La. xxxvIII, very, ed. Coll. In Regg. bn et in ed., bras. D Colb. Deest xal in ed. etiam legit Billius. Deest in ed. Sic codd. Prave in ed., 5. Eccle. ut, 1 sqq. (79) Φαινοίμεθα. Regg. bm et pl, φαινώμεθα. (80) Υγείαν. Tres Regg., υγιείαν. (81) Ελευθερίαν ζητεῖν. Par., ἐλευθεριάζειν ζη- (82) Οικήσεις. Tres Regg., octo Colb. et Gr. 4, (83) Μηδέν. Sic quatuor Regg. et deccm Colb. In (84) Σαυτόν. Sic quatuor Regg. et duodecim (85) Την νύκτα. Reg. ph, το σκότος, « tene- (86) Το πρωί. Tres Regg., tres Colb. et Or. 1, (87) Σπείρε. Regg. ph ct Par., σπεῖραι, (88) Καὶ συγκόμιζε. Sic quinque Regg. et tres (89) Πειστέον. Reg. bm, πιστέον. (90) Λανθάνεις. Sic Coisl. 1, Jes. et Gabr. Sic (91) Ὥσπερ. Regg. b, c, d, ὅσπερ. Regg. ph, (92) Ελπίδα. Reg. 1, ἐλπίδας. (93) Η ψίξ. Budeus, e aut urica aberrans.

τερον, κἂν μέγα φρονῇς τῇ εἰκόνι;), ή πότος (94) πλεονάσας, ἢ ἄνεμος κρημνίσας, ἢ ἴππος συναρπά σας, ἢ φάρμακον (95) ἐκ προνοίας ἐπιβουλεῦσαν, τυχὸν δὲ καὶ ἀντὶ σωτηρίου φανεν δηλητήριον, ἢ δικαστὴς ἀπάνθρωπος, ἢ δήμιος (96) ἀπαραίτητος, ἤ τι τῶν ὅσα ταχίστην ποιεῖ τὴν μετάστασιν, καὶ βοηθείας ισχυροτέραν. ΙΕ΄. Εἰ δὲ προκαταλάβοις σεαυτὸν τῇ σφραγίδι, καὶ τὸ μέλλον ἀσφαλίσαιο τῷ καλλίστῳ τῶν βοηθημάτων καὶ στεῤῥοτάτῳ, σημειωθεὶς καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα, τῷ χρίσματι καὶ τῷ Πνεύματι, ὡς ὁ (97) Ἰσραὴλ πάλαι τῷ νυκτερινῷ καὶ φυλακτικῷ τῶν πρωτοτό των αἵματι (98)· τί σοι συμβήσεται, καὶ τί σοι πε- Β πραγμάτευται; Τῶν Παροιμιῶν ἄκουσον· Ἐὰν γὰρ κάθῃ, φησὶν, ἄφοβος ἔσῃ· Ἐὰν δὲ καθεύδης, ἡδέως υπνώσεις. Καὶ παρὰ τοῦ Δαβὶδ εὐαγγελίσθη- τ· Οὐ φοβηθήσῃ ἀπὸ φόβου νυκτερινοῦ, ἀπὸ συμπτώματος, καὶ δαιμονίου μεσημβρινοῦ. Τοῦ τό σοι καὶ ζῶντι μέγιστον εἰς ἀσφάλειαν. Πρόβατον γὰρ ἐσφραγισμένον οὐ ῥᾳδίως ἐπιβουλεύεται, τὸ δὲ ἀσήμαντον κλέπταις ευάλωτον· καὶ ἀπελθόντι δεξιὸν ἐντάφιον, ἐσθῆτος λαμπρότερον, χρυσοῦ τιμιώτερον, τάφου μεγαλοπρεπέστερον, ἀγόνων χοῶν εὐσεβέστε ρον (99), ἀπαργμάτων ὡρίων καιριώτερον, ὧν τοῖς νεκροῖς οἱ νεκροὶ χαρίζονται, νόμον ποιησάμενοι τὴν συνήθειαν. Πάντα οἰχέσθω σοι, πάντα διαρπαζέσθω, χρήματα, κτήματα, θρόνοι, λαμπρότητες, ὅσα τῆς κάτω περιφορᾶς· σὺ δὲ (1) κατάλυσον ἐν ἀσφαλείᾳ τὸν βίον, μηδὲν ζημιωθείς (2) τῶν ἐκ Θεοῦ σοι δοθέν των εἰς σωτηρίαν βοηθημάτων. • διὰ τοῦτο ἀναβάλλῃ τὴν κάθαρσιν, ὡς δευτέραν οὐκ ἔχων ; Τί δαί; Οὐ φοβῇ, μὴ διώκτῃ καιρῷ κινδυνεύ- σῃς, καὶ τὸ μέγιστον ὧν ἔχεις, ἀφαιρεθῇς Χριστόν; "Αρ' οὖν διὰ τοῦτο φεύξῃ καὶ τὸ γενέσθαι Χριστια- νός ; Απαγε ! Οὐχ ὑγιαίνοντος ὁ φόβος (3), παραφρο νοῦντος ὁ λογισμός. Ὢ τῆς ἀνευλαβοῦς εὐλαβείας, εἰ δεῖ τοῦτο εἰπεῖν ! ὦ τῶν τοῦ πονηροῦ σοφισμάτων ! Οντως σκότος ἐστὶ, καὶ φῶς ὑποκρίνεται. Οταν μη- δὲν ἰσχύσῃ φανερῶς πολεμῶν, ἀφανῶς ἐπιβουλεύει. » ποίε, ποταμός, ο καὶ χρίσματι, « Ο τοῖς νεκροῖς διδομένων· « ἀγώνων, « - ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. A puerit, vel morbus exstinxerit, vel mica panis, res efficiunt. XV. At si per baptismum teipsum præmunieris, ac pulcherrimo et firmissimo auxilio tibi in futuruin caveris, animum scilicet et corpus unctione et Spi ritu consignans, quemadmodum olim Israel noctur- no illo cruore, qui primigenos tuebatur; quid tibi " vilissima, transverse per fauces currens (quid enim hominis interitu facilius, quantumvis ob di- vinam imaginem glorieris?), vel immodica crapula, vel ventus in præceps agens, vel equus sessorem se- cum abripiens, vel pharmacum de industria ad in- sidias comparatum, fortasse etiam pro salutari pe- stiferum inventum, vel inhumanus judex, vel inexorabilis carnifex, vel denique quidpiam eorum, quæ celerem mortem, atque omni ope et auxilio validiorem, accidet, et quod tibi præsidium comparatum erit ? G Audi Salomonis Proverbia: Si sederis, ait, intre- pidus eris; si dormieris, suavem somnum carpes Audi etiam quid tibi læti nuntiet David : Non time- bis, inquit, a timore nocturno, ab incursu, et dæ- monio meridiano ‘. Hoc tibi et viventi, maximum ad securitatem momentum afferet (pecus enim signata non facile insidiis appetitur, quæ autem minime signata est, a furibus facile capi potest); et vita perfuncto, commodum quoddam, tanquam funebre munus, futurum est, veste splendidius, auro præ- stantius, tumulo magnificentius, infructuosis libami nibus religiosius, maturorum fructuum primitiis tempestivius, iisque omnibus rebus, quas mortui mortuis largiuntur, consuetudinem pro lege obser- vantes. Omnia tibi pereant, omnia diripiantur, pe- cunia, prædia, throni, splendores, ac catera, quae vagæ atque incertæ hujus vitæ sunt: tu vero secura et tranquilla mente diem ultimum claude, nullo ex omnibus, quæ Dei beneficio tibi ad salutem con… cegsa sunt, auxilio destitutus. Prov. 111, 21. Psal. xc, 5. «luvius exundans. Sic etiam legit Nicelas. pbarmaco consulto temperato, seu veneno, vel de pharmaco ad purgationem quidem et salutem, me- dicorum opinione, porrecto ; verum ipso eventu, exitiale ac lethale invento. plebis inexorabilis, qua saepe contigit, ut vir insi- gnes perierint. Deest in ed. quorum auctoritate delevimus, et unctionibus,› quæ in ed. immediate sequuntur. Has etiam voces nec Nicetas nec Billius agnoscunt. XVI. At metuis, ne gratiam corrumpas, ac pro- inde purgationi moram producis, utpote nullam al- teram jam ultra habens? Quid autem? Non vereris, ne persecutionis tempore in periculum ad- ducaris, ac Christo, possessione omnium, quae habes, præstantissima, spolieris? Num igitur ob hanc causam a suscipiendo Christianismo refugies? Absit! Non est saui hominis hic metus : desipien- tis est haec cogitatio. incautam, ut ita loquar, cautionem! ingentes pravi illius versutias! Vere Libamina quæ mortuis offerebantur. Illa porro constabant vino, melle, lacte et oleo, ac mortuorum sepulcris a parentibus et propinquis infundebantur. Dicuntur infructuosa, ▸ quod cadaveribus impenderentur. In his autem erat quædans pietas, idque spectat Gregorii comparatio. Billius in notis cum Hervagio, commodius legi certamina » arbitratur, quia scilicet olim varia certamina in funeribus clarissimorum viro- rum proponebantur. Sed nihil opus est Gregoril similitudinem ad hæc certamina detorquere, ut recte Combelisius contra Billium observat. 15. ᾿Αλλὰ φοβῇ, μὴ διαφθείρῃς τὸ χάρισμα, καὶ (94) Πότος. In nonnullis, et quidem optimæ D (95) Ἡ φάρμακor, etc. Nicetas id exponit de (96) "Η δήμιος, etc. Nicet. ή δῆμος, • vel factio (97) 'Ως 6. Sic quinque Regg. et novem Colb. (98) Αίματι. Sic plures Regg. et Colb. Or. 1, etc., (99) 'Αγόνων χοῶν εὐσεβέστερον. Schol. Τῶν (1) Σύ δέ. Reg. ph addit, μοι. (2) Ζημιωθείς. Coisl. 1, ζημιωθῇς. (3) Φόβος. Comb., λόνος, sermo.

τερον, κἂν μέγα φρονῇς τῇ εἰκόνι;), ή πότος (94) πλεονάσας, ἢ ἄνεμος κρημνίσας, ἢ ἴππος συναρπά σας, ἢ φάρμακον (95) ἐκ προνοίας ἐπιβουλεῦσαν, τυχὸν δὲ καὶ ἀντὶ σωτηρίου φανεν δηλητήριον, ἢ δικαστὴς ἀπάνθρωπος, ἢ δήμιος (96) ἀπαραίτητος, ἤ τι τῶν ὅσα ταχίστην ποιεῖ τὴν μετάστασιν, καὶ βοηθείας ισχυροτέραν. ΙΕ΄. Εἰ δὲ προκαταλάβοις σεαυτὸν τῇ σφραγίδι, καὶ τὸ μέλλον ἀσφαλίσαιο τῷ καλλίστῳ τῶν βοηθημάτων καὶ στεῤῥοτάτῳ, σημειωθεὶς καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα, τῷ χρίσματι καὶ τῷ Πνεύματι, ὡς ὁ (97) Ἰσραὴλ πάλαι τῷ νυκτερινῷ καὶ φυλακτικῷ τῶν πρωτοτό των αἵματι (98)· τί σοι συμβήσεται, καὶ τί σοι πε- Β πραγμάτευται; Τῶν Παροιμιῶν ἄκουσον· Ἐὰν γὰρ κάθῃ, φησὶν, ἄφοβος ἔσῃ· Ἐὰν δὲ καθεύδης, ἡδέως υπνώσεις. Καὶ παρὰ τοῦ Δαβὶδ εὐαγγελίσθη- τ· Οὐ φοβηθήσῃ ἀπὸ φόβου νυκτερινοῦ, ἀπὸ συμπτώματος, καὶ δαιμονίου μεσημβρινοῦ. Τοῦ τό σοι καὶ ζῶντι μέγιστον εἰς ἀσφάλειαν. Πρόβατον γὰρ ἐσφραγισμένον οὐ ῥᾳδίως ἐπιβουλεύεται, τὸ δὲ ἀσήμαντον κλέπταις ευάλωτον· καὶ ἀπελθόντι δεξιὸν ἐντάφιον, ἐσθῆτος λαμπρότερον, χρυσοῦ τιμιώτερον, τάφου μεγαλοπρεπέστερον, ἀγόνων χοῶν εὐσεβέστε ρον (99), ἀπαργμάτων ὡρίων καιριώτερον, ὧν τοῖς νεκροῖς οἱ νεκροὶ χαρίζονται, νόμον ποιησάμενοι τὴν συνήθειαν. Πάντα οἰχέσθω σοι, πάντα διαρπαζέσθω, χρήματα, κτήματα, θρόνοι, λαμπρότητες, ὅσα τῆς κάτω περιφορᾶς· σὺ δὲ (1) κατάλυσον ἐν ἀσφαλείᾳ τὸν βίον, μηδὲν ζημιωθείς (2) τῶν ἐκ Θεοῦ σοι δοθέν των εἰς σωτηρίαν βοηθημάτων. • διὰ τοῦτο ἀναβάλλῃ τὴν κάθαρσιν, ὡς δευτέραν οὐκ ἔχων ; Τί δαί; Οὐ φοβῇ, μὴ διώκτῃ καιρῷ κινδυνεύ- σῃς, καὶ τὸ μέγιστον ὧν ἔχεις, ἀφαιρεθῇς Χριστόν; "Αρ' οὖν διὰ τοῦτο φεύξῃ καὶ τὸ γενέσθαι Χριστια- νός ; Απαγε ! Οὐχ ὑγιαίνοντος ὁ φόβος (3), παραφρο νοῦντος ὁ λογισμός. Ὢ τῆς ἀνευλαβοῦς εὐλαβείας, εἰ δεῖ τοῦτο εἰπεῖν ! ὦ τῶν τοῦ πονηροῦ σοφισμάτων ! Οντως σκότος ἐστὶ, καὶ φῶς ὑποκρίνεται. Οταν μη- δὲν ἰσχύσῃ φανερῶς πολεμῶν, ἀφανῶς ἐπιβουλεύει. » ποίε, ποταμός, ο καὶ χρίσματι, « Ο τοῖς νεκροῖς διδομένων· « ἀγώνων, « - ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. A puerit, vel morbus exstinxerit, vel mica panis, res efficiunt. XV. At si per baptismum teipsum præmunieris, ac pulcherrimo et firmissimo auxilio tibi in futuruin caveris, animum scilicet et corpus unctione et Spi ritu consignans, quemadmodum olim Israel noctur- no illo cruore, qui primigenos tuebatur; quid tibi " vilissima, transverse per fauces currens (quid enim hominis interitu facilius, quantumvis ob di- vinam imaginem glorieris?), vel immodica crapula, vel ventus in præceps agens, vel equus sessorem se- cum abripiens, vel pharmacum de industria ad in- sidias comparatum, fortasse etiam pro salutari pe- stiferum inventum, vel inhumanus judex, vel inexorabilis carnifex, vel denique quidpiam eorum, quæ celerem mortem, atque omni ope et auxilio validiorem, accidet, et quod tibi præsidium comparatum erit ? G Audi Salomonis Proverbia: Si sederis, ait, intre- pidus eris; si dormieris, suavem somnum carpes Audi etiam quid tibi læti nuntiet David : Non time- bis, inquit, a timore nocturno, ab incursu, et dæ- monio meridiano ‘. Hoc tibi et viventi, maximum ad securitatem momentum afferet (pecus enim signata non facile insidiis appetitur, quæ autem minime signata est, a furibus facile capi potest); et vita perfuncto, commodum quoddam, tanquam funebre munus, futurum est, veste splendidius, auro præ- stantius, tumulo magnificentius, infructuosis libami nibus religiosius, maturorum fructuum primitiis tempestivius, iisque omnibus rebus, quas mortui mortuis largiuntur, consuetudinem pro lege obser- vantes. Omnia tibi pereant, omnia diripiantur, pe- cunia, prædia, throni, splendores, ac catera, quae vagæ atque incertæ hujus vitæ sunt: tu vero secura et tranquilla mente diem ultimum claude, nullo ex omnibus, quæ Dei beneficio tibi ad salutem con… cegsa sunt, auxilio destitutus. Prov. 111, 21. Psal. xc, 5. «luvius exundans. Sic etiam legit Nicelas. pbarmaco consulto temperato, seu veneno, vel de pharmaco ad purgationem quidem et salutem, me- dicorum opinione, porrecto ; verum ipso eventu, exitiale ac lethale invento. plebis inexorabilis, qua saepe contigit, ut vir insi- gnes perierint. Deest in ed. quorum auctoritate delevimus, et unctionibus,› quæ in ed. immediate sequuntur. Has etiam voces nec Nicetas nec Billius agnoscunt. XVI. At metuis, ne gratiam corrumpas, ac pro- inde purgationi moram producis, utpote nullam al- teram jam ultra habens? Quid autem? Non vereris, ne persecutionis tempore in periculum ad- ducaris, ac Christo, possessione omnium, quae habes, præstantissima, spolieris? Num igitur ob hanc causam a suscipiendo Christianismo refugies? Absit! Non est saui hominis hic metus : desipien- tis est haec cogitatio. incautam, ut ita loquar, cautionem! ingentes pravi illius versutias! Vere Libamina quæ mortuis offerebantur. Illa porro constabant vino, melle, lacte et oleo, ac mortuorum sepulcris a parentibus et propinquis infundebantur. Dicuntur infructuosa, ▸ quod cadaveribus impenderentur. In his autem erat quædans pietas, idque spectat Gregorii comparatio. Billius in notis cum Hervagio, commodius legi certamina » arbitratur, quia scilicet olim varia certamina in funeribus clarissimorum viro- rum proponebantur. Sed nihil opus est Gregoril similitudinem ad hæc certamina detorquere, ut recte Combelisius contra Billium observat. 15. ᾿Αλλὰ φοβῇ, μὴ διαφθείρῃς τὸ χάρισμα, καὶ (94) Πότος. In nonnullis, et quidem optimæ D (95) Ἡ φάρμακor, etc. Nicetas id exponit de (96) "Η δήμιος, etc. Nicet. ή δῆμος, • vel factio (97) 'Ως 6. Sic quinque Regg. et novem Colb. (98) Αίματι. Sic plures Regg. et Colb. Or. 1, etc., (99) 'Αγόνων χοῶν εὐσεβέστερον. Schol. Τῶν (1) Σύ δέ. Reg. ph addit, μοι. (2) Ζημιωθείς. Coisl. 1, ζημιωθῇς. (3) Φόβος. Comb., λόνος, sermo.

ἵν᾽ ἑνί γε τῷ τρόπῳ πάντως ἰσχύσῃ, καὶ μηδαμόθεν αὐτοῦ τὴν ἐπιβουλήν διαφύγωμεν. Ὅπερ οὖν κανταῦ θα σαφῶς τεχνάζεται. Τὸ γὰρ φανερῶς καταφρονεῖν τοῦ βαπτίσματος πείθειν οὐκ ἔχων, ζημιοί σε διὰ τῆς πλαστῆς ἀσφαλείας, ἵν᾿ ὃ φοβῇ γε (5), τοῦτο λάθης παθὼν διὰ τοῦ φόβοι · καὶ τὸ φθεῖραι τὴν δωρεάν δε δοικώς, αὐτῷ τούτῳ (6) τῆς δωρεᾶς ἐκπέσῃς. Ὁ μὲν οὖν τοιοῦτός ἐστι, καὶ οὔποτε παύσεται τῆς ἑαυτοῦ δι πλόης, ἕως ἂν βλέπῃ πρὸς οὐρανὸν ἐπειγομένους ἡμᾶς, ὅθεν αὐτὸς ἐκπέπτωκεν (7). Σὺ δὲ, ὦ ἄνθρω πε (8) τοῦ Θεοῦ, γνῶθι τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ ἀντικει μένου. Πρὸς γὰρ τὸν ἔχοντα (9), καὶ ὑπὲρ τῶν με γίστων, ή μάχη. Μὴ λάβης σύμβουλον τὸν ἐχθρόν· μὴ καταφρονήσῃς τοῦ ἀκοῦσαι καὶ γενέσθαι πιστός. Εως εἶ κατηχούμενος, ἐν προθύροις εἶ τῆς εὐσε βείας. Εἴσω γενέσθαι σε δεῖ, τὴν αὐλὴν διαβῆναι, τὰ ἅγια κατοπτεῦσαι, εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων παρα- κύψαι, μετὰ τῆς Τριάδος γενέσθαι. Μεγάλα ἐστὶν ὑπὲρ ὧν πολεμῇ (10) · μεγάλης δεῖ σοι καὶ τῆς ἀσφα λείας. Προβαλοῦ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως. Φοβεῖται σε μετὰ τοῦ ὅπλου μαχόμενον· καὶ διὰ (11) τοῦτο γιο μνοί σε τοῦ χαρίσματος, ἵνα κρατήσῃ τόν σου ἀόπλου καὶ ἀφυλάκτου. Πάσης ηλικίας άπτεται, πάσης ἰδέας βίου. Διὰ πάντων ἀποκρουσθήτω. Καὶ γίνεται σύμβουλος ὡς χρηστὸς (4), ὧν πονηρός - Β αὐτὸ τούτῳ. νοντα, πρὸς γὰρ τὸν ἔχοντα ἕρπει ὁ φθόνος, ΙΖ΄. Νέος εἴ; Στῆθι κατὰ τῶν παθῶν μετὰ τῆς συμμαχίας (12), εἰς Θεοῦ παράταξιν ἀριθμήθητι, ἀρίστευσον (13) κατὰ τοῦ Γολιάθ, λάβε τας χιλιάδας, ἢ τὰς μυριάδας. Οὕτω τῆς ἡλικίας ἀπόλαυσον· ἀλλὰ μὴ ἀνάσχῃ μαρανθῆναι σου τὴν νεότητα, τῷ ἀτελεῖ τῆς πίστεως νεκρωθεῖσαν. Γηραιός εἶ, καὶ τῆς ἀναγ- καίας ἐγγὺς προθεσμίας; τὴν πολιὰν αἰδέσθητι· δὸς ἣν ἀπαιτῇ (14) φρόνησιν, ἀνθ᾿ ἧς νῦν ἔχεις ἀσθε νείας· ταῖς ὀλίγαις ἡμέραις βοήθησον· πίστευσον τῷ γέρα τὴν κάθαρσιν. Τί φοβῇ τὰ νεότητος ἐν βαθεῖ γήρᾳ, καὶ ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοαῖς; Η καὶ σὺ μέσ νεις, νεκρὸς λουθῆναι, οὐ μᾶλλον ἐλεούμενος, ἢ μια σούμενος; Η ποθεῖς τῶν ἡδονῶν τὰ λείψανα (15), βίου λείψανον ων ; Αἰσχρὸν τὴν μὲν ἡλικίαν παρακμάσαι, μὴ παρακμάσαι δὲ τὴν ἀσέλγειαν· ἀλλ᾽ ἢ πάσχειν τοῦτο, ἢ δοκεῖν, διαμέλλοντα (16) πρὸς τὴν κάθαρσιν, Νήπιον ἔστι σοι; Μὴ λαβέτω καιρὸν ἡ κακία· ἐκ βρέφους ἁγιασθήτω, ἐξ ὀνύχων καθιερωθήτω τῷ Πνεύματι. Σὺ (17) δέδοικας τὴν σφραγίδα διὰ τὸ τῆς ἀρίστευε. τεῖ. τα και. S. GREGORII THEOLOGI He caligo est, et lucem ementitur. Cumn aperto A marte nihil perficit, insidias obscure tendit; et cum ·pravus ßit, quasi humanus ac bene affectus, consi- lium dat, ut alterutro certe modo superior omnino discedat, nec ulla ratione ipsius insidias effugiamus. Id quod hic quoque perspicue molitur. Nam cum tibi in animum inducere nequeat, ut baptismum palam aperteque contemnas ac pro nihilo ducas, per fictam cautionem te eo mulctat, ut in eam fraudem, quam metuis, imprudens per metum in- ·cidas; et dum times, ne donum corrumpas, ea ipsa de causa ab hoc prorsus excidas. Atque ille quidem hoc ingenio est, nec unquam versutiæ suæ finem statuet, quandiu nos ad calum properantes videbit, unde ipse dejectus est. Tu autem, o homo Dei, fac cdversarii insidias cognitas habeas. Etenim adver- sus habentem, et de rebus maximis, certamen initur. Ne hostem in consilium adhibeas; ne fidelis fleri ac nominari parvipendas. Quandiu in catechu- menorum numero es, in pietatis vestibulo versaris. Intrare te oportet, atrium pertransire, sancta con- tueri, in Sancta sanctorum prospicere, cum Tri- nitate conjungi. Magna sunt ea, ob quæ oppugnaris ; magno quoque præsidio opus habes. Quocirca fidei clypeum adversus eum objice. Timet te cum armis dimicantem; ac propterea te charismate spoliat, ut inermenu et incautum facilius opprimat. Omnes æta- tum gradus, omnia vitæ genera et instituta attingit. Quare omni studio propulsetur. XVII. Juvenis es? Contra pravos affectus, in acie C cum subsidio stay in Dei phalange nomen profitere, adversus Goliath strenue pugna, mille, vel decies totidem hostes cape, ac tibi subjice. Ita flore ætatis fruere; nec tuam juventutem marcescere sustine, im- perfecta fide mortuam et exstinctam. Senilem ætalem agis, nec a necessarie præstituto die longe ales? Canos reverere; prudentiam, quæ a te requi- ritur, pro ea, qua nunc teneris, infirmitate, præsta ; paucis his diebus, quos reliquos habes, succurre ; purgationem senectuti conmitte. Quid in effeta senectute atque extremo vitæ spiritn, juvenilis ætatis vitia pertimescis? An tu etiain exspectas, dum mortuus, non jam misericordiam magis, quam tui odium movens, abluaris? An voluptatum reli- quias in his vitæ reliquiis expetis ? Turpe est, cum D ætate consenueris ac defluxeris, libidine tamen te minime consenuisse; sed, vel ea allici, vel eam certe opinionem, per baptismi dilationem, homini Deest w in ed. Deest in ed. c inimicum, quamvis Nicetas innual, le verba, «ha- bentem enim invidia persequitur, ex Sophocle in Ajacis tragoedia, a Gregorio mutuata fuisse. nempe, baptismatis. Bill., Cum auxiliaribus eo- piis. » Minus apte quidem ; David enim, non e auxi liaribus copiis, sed Dei præcipue auxilio munitus, pugnavit adversus Goliath. Ea certe Gregorii mens est, ut Christianus baptismatis auxilio fretus, adver- sus diabolum in acie stet. Or. 1. In ed., in ed. : (4) Ὡς χρηστός. Sic Reg. bm. Coisl. 1 et Comb. (5) Φοβῇ γε. Deest γε in sex Regg. (6) Αὐτῷ τούτῳ. Sic plures Regg. et Colb. in ed., (7) Εκπέπτωκε. Regg. a et bm, ἔπεσεν. (8) Ο άνθρωπε. Sic tres Regg. et tres Colb. (9) Πρὸς γὰρ τὸν ἔχοντα. Forte legendum, εχθραί (10) Πολεμή. Reg. bm, πολεμεί. (11) Καὶ διά. Sic quatuor Regg», etc. in ed. deest, (12) Μετὰ τῆς συμμαχίας. «Cum subsidio, » (15) Αρίστευσον. Sic quinque Regg., Coisl. 1 et (14) Απαιτῇ. Regg. bm, ph et Or. 1, άπα: (15) Τὰ λείψαra. Sic quatuor Regg. Deest (16) Διαμέλλοντα. Comb., ἐμβραδύνοντα, (17) Σύ. Coisl. 1, σὺ δέ.

ἵν᾽ ἑνί γε τῷ τρόπῳ πάντως ἰσχύσῃ, καὶ μηδαμόθεν αὐτοῦ τὴν ἐπιβουλήν διαφύγωμεν. Ὅπερ οὖν κανταῦ θα σαφῶς τεχνάζεται. Τὸ γὰρ φανερῶς καταφρονεῖν τοῦ βαπτίσματος πείθειν οὐκ ἔχων, ζημιοί σε διὰ τῆς πλαστῆς ἀσφαλείας, ἵν᾿ ὃ φοβῇ γε (5), τοῦτο λάθης παθὼν διὰ τοῦ φόβοι · καὶ τὸ φθεῖραι τὴν δωρεάν δε δοικώς, αὐτῷ τούτῳ (6) τῆς δωρεᾶς ἐκπέσῃς. Ὁ μὲν οὖν τοιοῦτός ἐστι, καὶ οὔποτε παύσεται τῆς ἑαυτοῦ δι πλόης, ἕως ἂν βλέπῃ πρὸς οὐρανὸν ἐπειγομένους ἡμᾶς, ὅθεν αὐτὸς ἐκπέπτωκεν (7). Σὺ δὲ, ὦ ἄνθρω πε (8) τοῦ Θεοῦ, γνῶθι τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ ἀντικει μένου. Πρὸς γὰρ τὸν ἔχοντα (9), καὶ ὑπὲρ τῶν με γίστων, ή μάχη. Μὴ λάβης σύμβουλον τὸν ἐχθρόν· μὴ καταφρονήσῃς τοῦ ἀκοῦσαι καὶ γενέσθαι πιστός. Εως εἶ κατηχούμενος, ἐν προθύροις εἶ τῆς εὐσε βείας. Εἴσω γενέσθαι σε δεῖ, τὴν αὐλὴν διαβῆναι, τὰ ἅγια κατοπτεῦσαι, εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων παρα- κύψαι, μετὰ τῆς Τριάδος γενέσθαι. Μεγάλα ἐστὶν ὑπὲρ ὧν πολεμῇ (10) · μεγάλης δεῖ σοι καὶ τῆς ἀσφα λείας. Προβαλοῦ τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως. Φοβεῖται σε μετὰ τοῦ ὅπλου μαχόμενον· καὶ διὰ (11) τοῦτο γιο μνοί σε τοῦ χαρίσματος, ἵνα κρατήσῃ τόν σου ἀόπλου καὶ ἀφυλάκτου. Πάσης ηλικίας άπτεται, πάσης ἰδέας βίου. Διὰ πάντων ἀποκρουσθήτω. Καὶ γίνεται σύμβουλος ὡς χρηστὸς (4), ὧν πονηρός - Β αὐτὸ τούτῳ. νοντα, πρὸς γὰρ τὸν ἔχοντα ἕρπει ὁ φθόνος, ΙΖ΄. Νέος εἴ; Στῆθι κατὰ τῶν παθῶν μετὰ τῆς συμμαχίας (12), εἰς Θεοῦ παράταξιν ἀριθμήθητι, ἀρίστευσον (13) κατὰ τοῦ Γολιάθ, λάβε τας χιλιάδας, ἢ τὰς μυριάδας. Οὕτω τῆς ἡλικίας ἀπόλαυσον· ἀλλὰ μὴ ἀνάσχῃ μαρανθῆναι σου τὴν νεότητα, τῷ ἀτελεῖ τῆς πίστεως νεκρωθεῖσαν. Γηραιός εἶ, καὶ τῆς ἀναγ- καίας ἐγγὺς προθεσμίας; τὴν πολιὰν αἰδέσθητι· δὸς ἣν ἀπαιτῇ (14) φρόνησιν, ἀνθ᾿ ἧς νῦν ἔχεις ἀσθε νείας· ταῖς ὀλίγαις ἡμέραις βοήθησον· πίστευσον τῷ γέρα τὴν κάθαρσιν. Τί φοβῇ τὰ νεότητος ἐν βαθεῖ γήρᾳ, καὶ ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοαῖς; Η καὶ σὺ μέσ νεις, νεκρὸς λουθῆναι, οὐ μᾶλλον ἐλεούμενος, ἢ μια σούμενος; Η ποθεῖς τῶν ἡδονῶν τὰ λείψανα (15), βίου λείψανον ων ; Αἰσχρὸν τὴν μὲν ἡλικίαν παρακμάσαι, μὴ παρακμάσαι δὲ τὴν ἀσέλγειαν· ἀλλ᾽ ἢ πάσχειν τοῦτο, ἢ δοκεῖν, διαμέλλοντα (16) πρὸς τὴν κάθαρσιν, Νήπιον ἔστι σοι; Μὴ λαβέτω καιρὸν ἡ κακία· ἐκ βρέφους ἁγιασθήτω, ἐξ ὀνύχων καθιερωθήτω τῷ Πνεύματι. Σὺ (17) δέδοικας τὴν σφραγίδα διὰ τὸ τῆς ἀρίστευε. τεῖ. τα και. S. GREGORII THEOLOGI He caligo est, et lucem ementitur. Cumn aperto A marte nihil perficit, insidias obscure tendit; et cum ·pravus ßit, quasi humanus ac bene affectus, consi- lium dat, ut alterutro certe modo superior omnino discedat, nec ulla ratione ipsius insidias effugiamus. Id quod hic quoque perspicue molitur. Nam cum tibi in animum inducere nequeat, ut baptismum palam aperteque contemnas ac pro nihilo ducas, per fictam cautionem te eo mulctat, ut in eam fraudem, quam metuis, imprudens per metum in- ·cidas; et dum times, ne donum corrumpas, ea ipsa de causa ab hoc prorsus excidas. Atque ille quidem hoc ingenio est, nec unquam versutiæ suæ finem statuet, quandiu nos ad calum properantes videbit, unde ipse dejectus est. Tu autem, o homo Dei, fac cdversarii insidias cognitas habeas. Etenim adver- sus habentem, et de rebus maximis, certamen initur. Ne hostem in consilium adhibeas; ne fidelis fleri ac nominari parvipendas. Quandiu in catechu- menorum numero es, in pietatis vestibulo versaris. Intrare te oportet, atrium pertransire, sancta con- tueri, in Sancta sanctorum prospicere, cum Tri- nitate conjungi. Magna sunt ea, ob quæ oppugnaris ; magno quoque præsidio opus habes. Quocirca fidei clypeum adversus eum objice. Timet te cum armis dimicantem; ac propterea te charismate spoliat, ut inermenu et incautum facilius opprimat. Omnes æta- tum gradus, omnia vitæ genera et instituta attingit. Quare omni studio propulsetur. XVII. Juvenis es? Contra pravos affectus, in acie C cum subsidio stay in Dei phalange nomen profitere, adversus Goliath strenue pugna, mille, vel decies totidem hostes cape, ac tibi subjice. Ita flore ætatis fruere; nec tuam juventutem marcescere sustine, im- perfecta fide mortuam et exstinctam. Senilem ætalem agis, nec a necessarie præstituto die longe ales? Canos reverere; prudentiam, quæ a te requi- ritur, pro ea, qua nunc teneris, infirmitate, præsta ; paucis his diebus, quos reliquos habes, succurre ; purgationem senectuti conmitte. Quid in effeta senectute atque extremo vitæ spiritn, juvenilis ætatis vitia pertimescis? An tu etiain exspectas, dum mortuus, non jam misericordiam magis, quam tui odium movens, abluaris? An voluptatum reli- quias in his vitæ reliquiis expetis ? Turpe est, cum D ætate consenueris ac defluxeris, libidine tamen te minime consenuisse; sed, vel ea allici, vel eam certe opinionem, per baptismi dilationem, homini Deest w in ed. Deest in ed. c inimicum, quamvis Nicetas innual, le verba, «ha- bentem enim invidia persequitur, ex Sophocle in Ajacis tragoedia, a Gregorio mutuata fuisse. nempe, baptismatis. Bill., Cum auxiliaribus eo- piis. » Minus apte quidem ; David enim, non e auxi liaribus copiis, sed Dei præcipue auxilio munitus, pugnavit adversus Goliath. Ea certe Gregorii mens est, ut Christianus baptismatis auxilio fretus, adver- sus diabolum in acie stet. Or. 1. In ed., in ed. : (4) Ὡς χρηστός. Sic Reg. bm. Coisl. 1 et Comb. (5) Φοβῇ γε. Deest γε in sex Regg. (6) Αὐτῷ τούτῳ. Sic plures Regg. et Colb. in ed., (7) Εκπέπτωκε. Regg. a et bm, ἔπεσεν. (8) Ο άνθρωπε. Sic tres Regg. et tres Colb. (9) Πρὸς γὰρ τὸν ἔχοντα. Forte legendum, εχθραί (10) Πολεμή. Reg. bm, πολεμεί. (11) Καὶ διά. Sic quatuor Regg», etc. in ed. deest, (12) Μετὰ τῆς συμμαχίας. «Cum subsidio, » (15) Αρίστευσον. Sic quinque Regg., Coisl. 1 et (14) Απαιτῇ. Regg. bm, ph et Or. 1, άπα: (15) Τὰ λείψαra. Sic quatuor Regg. Deest (16) Διαμέλλοντα. Comb., ἐμβραδύνοντα, (17) Σύ. Coisl. 1, σὺ δέ.

φύσεως ασθενες· ὡς μικρόψυχος ἡ μήτηρ (18), καὶ ὀλιγόπιστος ! Η Αννα δὲ, καὶ πρὶν ἢ (19) γεννηθής - και τον Σαμουήλ, καθυπέσχετο τῷ Θεῷ, καὶ γεννη- θέντα, ἱερὸν εὐθὺς ποιεῖ, καὶ τῇ ἱερατική στολή συνε ανέτρεψεν, οὐ τὸ ἀνθρώπινον φοβηθεῖσα, τῷ δὲ Θεῷ πιστεύσασα. Οὐδὲν δεῖ σοι περιαμμάτων καὶ ἐπασμά- των, οἷς ὁ πονηρός συνεισέρχεται, κλέπτων εἰς ἑαυ τὸν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τὸ σέβας, ἐν τοῖς κουφοτέροις. Δὸς αὐτῷ τὴν Τριάδα, τὸ μέγα καὶ καλὸν φυλακτή- ριον. • Β ΙΗ'. Τί ἔτι; Παρθενίαν ἀσκεῖς; Τῇ (20) καθάρσει σφραγίσθητε ταύτην ποίησαι (91) τοῦ βίου κοινω τὸν, καὶ συνόμιλον· αὕτη (22) ρυθμιζέτω σοι, καὶ βίον, καὶ λόγον, πᾶν μέλος, πᾶν κίνημα, πᾶσαν απ σθησιν. Τίμησον αὐτὴν, ἵνα σε κοσμήσῃ, ἵνα δῷ τῇ σῇ κεφαλῇ στέφανον χαρίτων, στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ (23) σου. Δέδεσαι γάμῳ; Καὶ τῇ σφραγί- δε συνδέθητι ταύτην συνοίκισον σεαυτῷ τῆς σωφρο σύνης φύλακα· πόσων (26) ευνούχων οίει, πόσων θυ- ρωρῶν οὖσαν ἀσφαλεστέραν; Οὔπω σαρκὶ συνεζεύ- χθης (25) : μὴ φοβηθῇς τὴν τελείωσιν. Καθαρὸς εἶ, καὶ μετὰ τὸν γάμον· ἐμὸς ὁ κίνδυνος, ἐγὼ τούτου συναρμοστῆς, ἐγὼ νυμφοστόλος. Οὐ γὰρ, ἐπεὶ (26) ἡ παρθενία τιμιωτέρα, ἐν τοῖς ἀτίμοις ὁ γάμος. Μιμή- σομαι Χριστὸν, τὸν καθαρὸν νυμφαγωγὸν, καὶ νυμ- φίον, ὃς καὶ θαυματουργεῖ γάμῳ, καὶ τιμῇ συζυγίαν τῇ παρουσία. Μόνον ἔστω γάμος καθαρός (27), και πόθοις ῥυπαροῖς ἀνεπίμικτος. Εν αἰτῶ μόνον· λάβε παρὰ τοῦ δώρου τὴν ἀσφάλειαν, καὶ δὸς τῷ δώρῳ τὴν ἁγνείαν κατὰ καιρόν, ἕως εὐχῆς πρόκειται προ- θεσμία, καὶ ἀσχολίας (28) τιμιωτέρα, καὶ ταύτην ἐκ κοινῆς ὁμολογίας καὶ συναινέσεως. Οὐ γὰρ νομο θετοῦμεν, ἀλλὰ παραινοῦμεν, καὶ τῶν σῶν τι λαβεῖν ὑπὲρ σοῦ βουλόμεθα, καὶ τῆς κοινῆς ὑμῶν ἀσφαλείας Ένεκεν (29). Ἐν κεφαλαίῳ δὲ εἰπεῖν, οὐκ ἔστιν οὐ βίος, οὐκ ἐπιτήδευμα, ᾧ μὴ τοῦτο λυσιτελέστερον. Δέξαι, ὁ ἐν ἐξουσία (50), τον χαλινόν· ὁ ἐν δουλεία, τὴν ἰσοτιμίαν· ὁ ἀθυμῶν, τὴν παραμυθίαν· ὁ ἐν εὐτ θυμία, τὴν παιδαγωγίαν, ὁ πένης, τὸν ἄσυλον πλού- τον· ὁ εὐπορῶν, τὴν καλὴν ὧν ἔχεις οικονομίαν. Μη- δὲν σοφίσῃ, μηδὲν τεχνάσῃ κατὰ τῆς σεαυτοῦ (31) σωτηρίας. Κἂν γὰρ τοὺς ἄλλους παραλογιζώμεθα, ψυχος ει μήτηρ. πρός, σῆς. « | | ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. - • A bus præbere. Infans tibi est ? Ne occasionem impro- bitas arripiat ab infantia sanctificetur, ab ipsis unguiculis Spiritui consecretur. At propter naturæ imbecillitatem sigillum metuis? Quam · imbecillis animi mater es pusillææque fidei! Anna vero Sa- muelem, prius etiam quam procreatus esset, Dee vovit; atque in lucem editum station consecravit, ac cum sacerdotali stola educavit, nibil bamani verita, sed Deo fidem habens. Nihil tibi amuletis, nec incantamentis opus est, quibuscum pravus ille in leviorum hominum animos simul irrepit, venerationem Deo debitam furtim ad se transferens. Tri- nitatem ipsi da, magnum, inquam, illud et pulchrum amuletum. D bilius sit. Qui conditione libera gaudes, frenum ac- . C XVIII. Quid præterea? Virginitatem colis? Ba- plismo consignare: hunc tibi vitæ socium et fami- liarem ascisce. Hic tibi, et vitam, et verba mnode- retur, omnia membra, omnes animi motus, omnes sensus. Honore eum complectere, ut te ornet, ca- pitique tuo gratiarum coronam nectal ', et corona deliciarum te prolegal. Matrimonii vinculis astr ctus es? Baptismo quoque constringere : hunc tibi contubernalem adjunge pudicitiæ custodem, innumeris eunuchis et janitoribus tutioremn. Non- dum carni copulatus es? Ne baptismi perfectionem extimescas. Purus ac mundus es, inito etiam matrimonio ; in me hoc periculum recipio, ego harum nuptiarum conglutinator, ego auspes. Nec enim, quia honoratior est virginitas, idcirco turpe et ignominiosum est matrimonium. Christum imitabor, purum, inquam, illum probum et spon- sum, qui et miraculum in nuptiis edit, et conjugium praesentia sua honestat *. In id tantum in- cumbe, ut purum sit matrimonium, atque ab obece- narum cupiditatum contagione liberum. Hoc unum posco; a dono securitatem accipe, ac vicissim istud dono repende, ut certo tempore, quandiu sci- licet assignatum fuerit orationi tempus, omni ne- gotio præstabilius, a re uxoria abstineas, Idque ex communi pacto et consensu. Non enim legem san- cimus, sed consilium damus; ac quidpiam eorum, quæ tua sunt, ad utilitatem tuam communemque utriusque vestrum securitatem, accipere volumus. Ut autem in summa dicam, nullum vitæ genus est, nullum studium et institutum, cui non hoc conduci- Reg. 1, sqq. • Eccli. XXXII, 3. • Joan. II, sqq. tibi et sermones componat. Legel. » janitoribus tutiorem? › e splendidum matrimonium. . imperio es. » Quantum conjicere possumus, Hon agitur hic de iis qui imperio potiuntur, sed de iis qui conditione e libera, » gaudent, seu, qui sui ju- ris sunt, quibus opponuntur, qui conditione «servili › premuntur, juxta illud Apost. ad Galat. 111,28, « Non est servus neque liber; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. 1, Nihil adversus animæ luæ, etc. Id est, nihil callidioris consilii adversus tuam ipsius salu- tem excogita, fingens scilicet te propter baptismi reverentiam procrastinatione uti, cum revera eam differendi sacramenti causam habeas, ut liberius tuis indulgeas voluptatibus. Nam quamvis alios fe- fellerimus, conscientiæ tamen nostræ fucum facere non poterimus, (18) Μικρόψυχος ή μήτηρ. Plures Regg., μικρό (19) Πριν ή. Deest ή in pluribus codd, (20) Τῇ. Reg. pl, καὶ τῇν (21) Ποιησαι. Duo Regg., ποίησον. (22) Αύτη. Nempe, καθάρσις, e lavacrum vitam (23) Υπερασπίσῃ. Savil., ὑπερασπιεί, ο pro- (24) Πόσων, etc. • Quot putas eunuchis, quot (25) Συνεζεύχθης. Comb., συνεδέτης. (26) 'Exel. Quinque Regg. et Or. 1, el. (27) Καθαρός. Reg. bin, Chrys. et Or. 1, λαμ (23) Ασχολίας. Coisl. 1, ασχολία. (20) Brensr. Deest in tribus Begg., Coisl. 1 et Or. 1. (50) ῾Ο ἐν ἐξουσίᾳ. Bill. • Qui in potestate et (31) Σεαυτοῦ. Quatuor Regg., tres Colb. et Or.

φύσεως ασθενες· ὡς μικρόψυχος ἡ μήτηρ (18), καὶ ὀλιγόπιστος ! Η Αννα δὲ, καὶ πρὶν ἢ (19) γεννηθής - και τον Σαμουήλ, καθυπέσχετο τῷ Θεῷ, καὶ γεννη- θέντα, ἱερὸν εὐθὺς ποιεῖ, καὶ τῇ ἱερατική στολή συνε ανέτρεψεν, οὐ τὸ ἀνθρώπινον φοβηθεῖσα, τῷ δὲ Θεῷ πιστεύσασα. Οὐδὲν δεῖ σοι περιαμμάτων καὶ ἐπασμά- των, οἷς ὁ πονηρός συνεισέρχεται, κλέπτων εἰς ἑαυ τὸν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τὸ σέβας, ἐν τοῖς κουφοτέροις. Δὸς αὐτῷ τὴν Τριάδα, τὸ μέγα καὶ καλὸν φυλακτή- ριον. • Β ΙΗ'. Τί ἔτι; Παρθενίαν ἀσκεῖς; Τῇ (20) καθάρσει σφραγίσθητε ταύτην ποίησαι (91) τοῦ βίου κοινω τὸν, καὶ συνόμιλον· αὕτη (22) ρυθμιζέτω σοι, καὶ βίον, καὶ λόγον, πᾶν μέλος, πᾶν κίνημα, πᾶσαν απ σθησιν. Τίμησον αὐτὴν, ἵνα σε κοσμήσῃ, ἵνα δῷ τῇ σῇ κεφαλῇ στέφανον χαρίτων, στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ (23) σου. Δέδεσαι γάμῳ; Καὶ τῇ σφραγί- δε συνδέθητι ταύτην συνοίκισον σεαυτῷ τῆς σωφρο σύνης φύλακα· πόσων (26) ευνούχων οίει, πόσων θυ- ρωρῶν οὖσαν ἀσφαλεστέραν; Οὔπω σαρκὶ συνεζεύ- χθης (25) : μὴ φοβηθῇς τὴν τελείωσιν. Καθαρὸς εἶ, καὶ μετὰ τὸν γάμον· ἐμὸς ὁ κίνδυνος, ἐγὼ τούτου συναρμοστῆς, ἐγὼ νυμφοστόλος. Οὐ γὰρ, ἐπεὶ (26) ἡ παρθενία τιμιωτέρα, ἐν τοῖς ἀτίμοις ὁ γάμος. Μιμή- σομαι Χριστὸν, τὸν καθαρὸν νυμφαγωγὸν, καὶ νυμ- φίον, ὃς καὶ θαυματουργεῖ γάμῳ, καὶ τιμῇ συζυγίαν τῇ παρουσία. Μόνον ἔστω γάμος καθαρός (27), και πόθοις ῥυπαροῖς ἀνεπίμικτος. Εν αἰτῶ μόνον· λάβε παρὰ τοῦ δώρου τὴν ἀσφάλειαν, καὶ δὸς τῷ δώρῳ τὴν ἁγνείαν κατὰ καιρόν, ἕως εὐχῆς πρόκειται προ- θεσμία, καὶ ἀσχολίας (28) τιμιωτέρα, καὶ ταύτην ἐκ κοινῆς ὁμολογίας καὶ συναινέσεως. Οὐ γὰρ νομο θετοῦμεν, ἀλλὰ παραινοῦμεν, καὶ τῶν σῶν τι λαβεῖν ὑπὲρ σοῦ βουλόμεθα, καὶ τῆς κοινῆς ὑμῶν ἀσφαλείας Ένεκεν (29). Ἐν κεφαλαίῳ δὲ εἰπεῖν, οὐκ ἔστιν οὐ βίος, οὐκ ἐπιτήδευμα, ᾧ μὴ τοῦτο λυσιτελέστερον. Δέξαι, ὁ ἐν ἐξουσία (50), τον χαλινόν· ὁ ἐν δουλεία, τὴν ἰσοτιμίαν· ὁ ἀθυμῶν, τὴν παραμυθίαν· ὁ ἐν εὐτ θυμία, τὴν παιδαγωγίαν, ὁ πένης, τὸν ἄσυλον πλού- τον· ὁ εὐπορῶν, τὴν καλὴν ὧν ἔχεις οικονομίαν. Μη- δὲν σοφίσῃ, μηδὲν τεχνάσῃ κατὰ τῆς σεαυτοῦ (31) σωτηρίας. Κἂν γὰρ τοὺς ἄλλους παραλογιζώμεθα, ψυχος ει μήτηρ. πρός, σῆς. « | | ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. - • A bus præbere. Infans tibi est ? Ne occasionem impro- bitas arripiat ab infantia sanctificetur, ab ipsis unguiculis Spiritui consecretur. At propter naturæ imbecillitatem sigillum metuis? Quam · imbecillis animi mater es pusillææque fidei! Anna vero Sa- muelem, prius etiam quam procreatus esset, Dee vovit; atque in lucem editum station consecravit, ac cum sacerdotali stola educavit, nibil bamani verita, sed Deo fidem habens. Nihil tibi amuletis, nec incantamentis opus est, quibuscum pravus ille in leviorum hominum animos simul irrepit, venerationem Deo debitam furtim ad se transferens. Tri- nitatem ipsi da, magnum, inquam, illud et pulchrum amuletum. D bilius sit. Qui conditione libera gaudes, frenum ac- . C XVIII. Quid præterea? Virginitatem colis? Ba- plismo consignare: hunc tibi vitæ socium et fami- liarem ascisce. Hic tibi, et vitam, et verba mnode- retur, omnia membra, omnes animi motus, omnes sensus. Honore eum complectere, ut te ornet, ca- pitique tuo gratiarum coronam nectal ', et corona deliciarum te prolegal. Matrimonii vinculis astr ctus es? Baptismo quoque constringere : hunc tibi contubernalem adjunge pudicitiæ custodem, innumeris eunuchis et janitoribus tutioremn. Non- dum carni copulatus es? Ne baptismi perfectionem extimescas. Purus ac mundus es, inito etiam matrimonio ; in me hoc periculum recipio, ego harum nuptiarum conglutinator, ego auspes. Nec enim, quia honoratior est virginitas, idcirco turpe et ignominiosum est matrimonium. Christum imitabor, purum, inquam, illum probum et spon- sum, qui et miraculum in nuptiis edit, et conjugium praesentia sua honestat *. In id tantum in- cumbe, ut purum sit matrimonium, atque ab obece- narum cupiditatum contagione liberum. Hoc unum posco; a dono securitatem accipe, ac vicissim istud dono repende, ut certo tempore, quandiu sci- licet assignatum fuerit orationi tempus, omni ne- gotio præstabilius, a re uxoria abstineas, Idque ex communi pacto et consensu. Non enim legem san- cimus, sed consilium damus; ac quidpiam eorum, quæ tua sunt, ad utilitatem tuam communemque utriusque vestrum securitatem, accipere volumus. Ut autem in summa dicam, nullum vitæ genus est, nullum studium et institutum, cui non hoc conduci- Reg. 1, sqq. • Eccli. XXXII, 3. • Joan. II, sqq. tibi et sermones componat. Legel. » janitoribus tutiorem? › e splendidum matrimonium. . imperio es. » Quantum conjicere possumus, Hon agitur hic de iis qui imperio potiuntur, sed de iis qui conditione e libera, » gaudent, seu, qui sui ju- ris sunt, quibus opponuntur, qui conditione «servili › premuntur, juxta illud Apost. ad Galat. 111,28, « Non est servus neque liber; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. 1, Nihil adversus animæ luæ, etc. Id est, nihil callidioris consilii adversus tuam ipsius salu- tem excogita, fingens scilicet te propter baptismi reverentiam procrastinatione uti, cum revera eam differendi sacramenti causam habeas, ut liberius tuis indulgeas voluptatibus. Nam quamvis alios fe- fellerimus, conscientiæ tamen nostræ fucum facere non poterimus, (18) Μικρόψυχος ή μήτηρ. Plures Regg., μικρό (19) Πριν ή. Deest ή in pluribus codd, (20) Τῇ. Reg. pl, καὶ τῇν (21) Ποιησαι. Duo Regg., ποίησον. (22) Αύτη. Nempe, καθάρσις, e lavacrum vitam (23) Υπερασπίσῃ. Savil., ὑπερασπιεί, ο pro- (24) Πόσων, etc. • Quot putas eunuchis, quot (25) Συνεζεύχθης. Comb., συνεδέτης. (26) 'Exel. Quinque Regg. et Or. 1, el. (27) Καθαρός. Reg. bin, Chrys. et Or. 1, λαμ (23) Ασχολίας. Coisl. 1, ασχολία. (20) Brensr. Deest in tribus Begg., Coisl. 1 et Or. 1. (50) ῾Ο ἐν ἐξουσίᾳ. Bill. • Qui in potestate et (31) Σεαυτοῦ. Quatuor Regg., tres Colb. et Or.

ΙΘ'. 'Αλλ' ἐν μέσῳ στρέφῃ, καὶ μολύνῃ τοῖς δη μοσίοις· καὶ δεινὸν, εἰ σοι δαπανηθήσεσθαι τὸ φιλάν θρωπον; Απλοῦς ὁ λόγος· Εἰ μὲν οἷόν τε, φύγε και τὴν ἀγορὰν μετὰ τῆς καλῆς συνοδίας, πτέρυγας ἀε- τοῦ σεαυτῷ περιθεὶς, ἢ περιστερᾶς, ἵν' οἰκειότερον εἴπω (τί γάρ σοι καὶ Καίσαρι, ἢ τοῖς Καίσαρος ; ). Εως οὗ καταπαύσης (32), οὗ μὴ ἔστιν ἁμαρτία, μη- δὲ μελάνωσις, μηδὲ δάκνων ὄφις ἐφ᾽ ὁδοῦ, κωλύων ἡμᾶς γε αὐτοὺς οὐ δυνησόμεθα· ὡς τό γε καθ' έαυ τοῦ παίζειν, λίαν ἐπισφαλὲς καὶ ἀνόητον. Β σου τὰ κατὰ Θεὸν διαβήματα. Αρπασον τὴν σεαν τοῦ (33) ψυχὴν ἐκ τοῦ κόσμου· φύγε Σόδομα φύγε τὸν ἐμπρησμόν· ὅδευσον ἀμεταστρεπτί, μὴ παγῆς λίθος ἁλός· εἰς τὸ ὄρος σώζου, μὴ συμπαραληφθῇς. Εἰ δὲ προκατέχῃ (34), καὶ δέδεσαι δεσμοῖς ἀναγ καίοις, ἐκεῖνο σεαυτῷ διαλέχθητι, μᾶλλον δὲ σου απ τὸς διαλεχθήσομαι· Κρείσσον μὲν καὶ τυχεῖν (35) τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ φυλάσσειν τὴν κάθαρσιν· εἰ δὲ ἀμ- φότερα μὲν ἐνδέχεται, κρεῖσσόν ποτε μικρὰ μολυνθῆ και τοῖς σοῖς δημοσίοις, ἢ παντάπασιν ἐκπεσεῖν τῆς χάριτος· ὥσπερ, οἶμαι, κρείσσον ἐπιτιμηθῆναι τι παρὰ πατρὸς καὶ δεσπότου, ἢ ἀπωσθῆναι· καὶ μικρὸν αὐγάζεσθαι, ἢ παντελῶς σκοτίζεσθαι. Σωφρόνων δὲ, ὥσπερ τῶν ἀγαθῶν τὰ μείζω καὶ τελεώτερα, οὕτω καὶ (36) τῶν κακῶν αἱρεῖσθαι τὰ ἐλάττω τε καὶ κουφότερα. Διὰ τοῦτο μὴ λίαν φοβηθῇς τὴν κάθαρσιν. Κρίνεται γὰρ ἀεὶ μετὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων τὸ κατ ορθούμενον, παρὰ τοῦ δικαίου καὶ φιλανθρώπου των ἡμετέρων κριτοῦ. Καὶ μικρὸν κατορθώσας πολλάκις ὁ ἐν τῷ μέσῳ, πλέον (37) ἔσχε τοῦ ἐν ἐλευθερίᾳ μὴ τὸ πᾶν κατορθώσαντος· ὥσπερ, οἶμαι, παραδοξότερον ἐν πέδαις μικρὰ προβαίνειν, ἢ τρέχειν μηδενὶ βαρού μενον· καὶ διὰ βορβόρου μικρὰ ῥαντίζεσθαι, ἢ καθα ρὸν εἶναι διὰ καθαρᾶς ὁδοῦ φερόμενον. Τεκμήριον δὲ τοῦ λόγου, καὶ Ῥαὰβ τὴν πόρνην ἐν ἐδικαίωσε μέσ νον (58), ή φιλοξενία, τἆλλα οὐκ ἐπαινουμένην· καὶ τὸν τελώνην ἐν ὕψωσεν, ἡ ταπείνωσις, οὐδὲν ἄλλο μαρτυρηθέντα· ἵνα σὺ μάθῃς, σεαυτοῦ μὴ βα- δίως (59) ἀπογινώσκειν. Κ'. ᾿Αλλὰ τί μοι πλέον, φησί, προκατασχεθέντι καταλύσῃς. καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τὸ τερπνὸν τοῦ ζῆν ἐμαυτῷ διὰ τοῦ τάχους ἀποκλείσαντι, ἐνὸν ἐφεῖναι ταῖς ἡδο ναῖς, καὶ τηνικαῦτα τυχεῖν τῆς χάριτος; Οὐδὲ γὰρ τοῖς ἐν τῷ ἀμπελῶνι προκεκμηκόσιν ὑπῆρξε τι και ενεδικαίωσε μόνον. μή. S. GREGORII THEOLOGI cipe; qui servili premeris, æqualem honoris gra- A dum; qui in mœrore versaris, solatium; qui læto atque hilari es animo, disciplinam; qui rerum inopia laboras, opes tulas, nec direptioni obnoxias ; qui divitiis afſluis, præclaram facultatum tuarum administrationem. Nihil adversus animæ tuæ sa lutem captiose comminiscere, nihil machinare. Nam licet aliis fucum faciamus, nobis quidem ipsis num- quam poterimus. Ac profecto adversus seipsum ludere, admodum periculosum et stolidum est: XIX. At in media hominum frequentia versaris, ac publicarum rerum cura et administratione in- quinaris : atque idcirco metuis, ne misericordia, quam per baptismum consecutus es, depereat? Sim- plici oratione tecum agam. Forum quoque ipsum, si fieri potest, cum pulchro comitatu fuge, aqull, vel, ut magis apposite dicam, columbæ pennis tibi ipsi impositis. Quid enim tibi cum Caesare, aut Casaris rebus?) Atque ita fuge, ut non ante con- quiescas, quam eo perveneris, ubi nec peccatum est, nec infuscatio, nec serpens in via mordeus, piosque tuos gressus impediens. Abripe animam tuam ex hoc mundo; fuge Sodomam; incendium fuge; irre- torto oculo gradere, ne in salis lapidem concrescas. In montem salutis causa te confer, ne simul corri piaris. Quod si jam occupatus es, ac necessariis vinculis astrictus, ita tecum ipse disputa, vel ego potius tecum disputabo. Præstat quidem, et bonum consequi, et purgationem tueri ac conservare : ve- rum si utrumque non datur, illud certe praestat, in reruin publicarum administratione non- wihil interdum sordium contraxisse, quam omnino a gratia excidere: quemadmodum scilicet a patre et hero quandoque objurgari satius est, quam domo C ejici : et exiguo splendore perstringi, quam prorsus obscurari. Prudentum porro et cordatorum virorum est, ut in bonis meliora et excellentiora, ita in malis minora et leviora eligere. Quocirca ne tanto- pere purgationem formides. Ea enim, quæ recte et cum laude gerimus, a justo et benigno rerum no- strarum judicė semper ad vitæ nostræ studia atque instituta, tanquam ad amussim quamdam, exiguntur. Atque ita plerumque accidit, ut qui in civili vita et in medio posita, aliquid honeste et ex virtute ſe- cerit, in meliori causa sit, quam qui a publicis mu- neribus feriatus, oficio suo non usquequaque per- functus fuerit : quemadmodum, ut mea fert opinio, mirabilius est hominem compedibus vinctum nonnihil progredi, quam nullo onere impeditum, currere: mirabilius item, eum, qui per cœnum incedat, leviter aspergi, quam eum, qui pura via iter faciat, purum ab omni macula manere. Argumento est Raab meretrix, cui, alioqui parum laudate, hospitalitas sola justitiæ laudem attulit; et publicanus, quem una tantum humilitas extulit, nullo alio nomine cominendatum; ut tibi documento sit, ne de tua salute temere desperes. XX. Verun, dicet quispiam, quid mihi ex ea re D accesserit, si per baptismum præoccupatus fuero, atque omnes vitæ suavitates nihi ipsi ob hujusmodi celeritatem præclusero, cum voluptatibus interim indulgere liceat, atque ita demum gratiam assequi? et Jes., in ed. in eol. nempe, & hospitalitas. Sic tres Regg. et tredecim Colb. In ed., (39) Καταπαύσης. Duo Regg., καταπαύσεις. Coisl. (35) Σεαυτοῦ. I nonnullis, ἑαυτοῦ. (34) Προκατέχη. Οr. 1, προκατέχεις. (35) Καὶ τυχεῖν. Sic sex Regg. et tres Colb. Deest (36) Οὕτω και. Sic Reg. ph el Comb. Deest (37) Πλέον. Quatuor Regg., πλεῖον. (58) Εν ἐδικαίωσε μόνον. « Uuum solum, (39) Μὴ ῥᾳδίως. Sic tres Regg. In ed., ῥᾳδίως

πλέον, ἴσου τοῦ μισθοῦ δοθέντος καὶ τοῖς τελευταίοις. Απήλλαξας ἡμᾶς πραγμάτων, ὅστις ποτὲ εἶ, ὁ ταῦτα λέγων, μόγις τῆς ἀναβολῆς ἐξειπὼν τὸ ἀπόῤῥητον· καί σε τῆς κακουργίας (40) οὐκ ἐπαινῶν, ἐπαινῶ τῆς εξαγορεύσεως. Ἀλλὰ δεῦρο, καὶ τὴν παραβολὴν ἐρ- μηνεύθητι, ὡς ἂν μὴ βλάπτῃ (41) τοῖς γεγραμμένοις ἐξ ἀπειρίας. Πρῶτον μέν, οὐ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἐνταῦθα ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ τῶν κατὰ διαφόρους και ροὺς πιστευόντων, καὶ εἰς τὸν καλὸν ἀμπελῶνα εἰσ- ερχομένων, τὴν Ἐκκλησίαν. Αφ' ἧς γὰρ ἡμέρας καὶ ὥρας ἐπίστευσεν ἕκαστος, ἀπ' ἐκείνης καὶ (42) ἀπαι τεῖται τὴν ἐργασίαν. Επειτα, εἰ καὶ τῷ μέτρῳ τοῦ μέχθου (43), πλεῖον εἰσήνεγκαν οι προεισελθόν- τες (44), ἀλλ' οὐχὶ καὶ τῷ μέτρῳ τῆς προαιρέσεως· καὶ τυχὸν τοῖς τελευταίοις, ἐκ ταύτης καὶ πλεῖον ὠφείλετο, εἰ καὶ παράδοξος πως ὁ λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ ὕστερον εἰσελθεῖν, τὸ καὶ ὕστερον κληθῆναι πρὸς τὴν ἀμπελουργίαν αἴτιον· τῶν ἄλλων δὲ τὸ διάφο ρον (45) ὅσον ἐπισκεψώμεθα· Οἱ μὲν οὐ πρότερον ἐπίστευσαν, οὐδὲ εἰσῆλθον, πρὶν ἢ συμφωνηθῆναι αὐτοῖς τὸν μισθόν· οἱ δὲ ἀσύμφωνοι τῇ ἐργασίᾳ προσα ἦλθον, δ μείζονος έστι γνώρισμα πίστεως. Καὶ οἱ μὲν φθονερᾶς, καὶ γογγυστικῆς εὑρέθησαν ὄντες φύσ σεως (46)· οἱ δὲ οὐδὲν ἐγκαλοῦνται τοιοῦτον. Καὶ τοῖς μὲν μισθὸς ἦν τὸ διδόμενον, καίπερ οὖσι πονηροῖς, τοῖς δὲ ἡ χάρις (47)· ὥστε καὶ ἄνοιαν ἐγκληθέντες, εἰκότως τοῦ πλείονος εστερήθησαν. Τί δ' ἂν καὶ (48) αὐτοῖς ὀψισθεῖσιν ἐγένετο, καταμάθωμεν· τὸ ἴσον τοῦ μισθοῦ δηλονότι. Πῶς οὖν αἰτιῶνται τὸν ἐργοδότην, ὡς διὰ τὸ τῆς ἰσότητος ἄνισον; Ταῦτα πάντα τὴν τοῦ ἱδρῶτος ὑφαιρεῖ (49) χάριν τοῖς πρώτοις, καὶ εἰ προ- κεκμήκασιν. Ἐξ ὧν συμβαίνει καὶ (50) δικαίαν εἶναι τὴν τοῦ ἴσου διανομήν, ἀντιμετρουμένης (51) τῷ πό νῳ τῆς προαιρέσεως. ΚΑ'. Εἰ δὲ καὶ τὴν τοῦ λουτροῦ δύναμιν ἡ παρα- βολή σκιογραφεί (52), κατὰ τὴν σὴν ἐξήγησιν· τί κωλύσεις (53) καὶ προεισελθόντα, καὶ καυσωθέντα, μὴ βασκαίνειν τοῖς τελευταίοις, ἵν᾽ αὐτῷ τούτῳ (54) πλέον ἔχῃς τῷ φιλανθρώπῳ, καὶ χρέος, ἀλλὰ μὴ χά- βιν λαβεῖν τὴν ἀντίδοσιν : Ἔπειτα εἰσελθόντας ἐκεῖ βλάπτοιο. « ἀδιάφορον. ὑφαιρεῖν. τί συμβαίνει ; καί, μένην. γραφεί. τί κωλύει σε. τί κωλύει και σε. του το. - ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. A Neque enim, qui priores in vinea laborarunt, meliori idcirco conditione fuerunt, æqua nempe mercede postremis quoque persoluta. Negotio me liberasti, quisquis tandem es, qui talia profers, dum proera- stinationis istius arcanum ægre tandem extulisti : et quamvis consilii tui perversitatem improbem, eo tamen nomine te laudo, quod eam aperte confessus es. Verum adesdum, et parabolæ expositionem ac- cipe, ne ex hoc Scripturæ loco per imperitiam in fraudem incidas. Primum hic de baptismo non agi- tur, sed de his, qui aliis atque aliis temporibus fidem amplectuntur, atque in pulchram vineam, hoc est, Ecclesiam, ingrediuntur. Nam ex qua die atque hora ad ſidem quisque accessit, ab eadem quoque hoc ab eo exigitur, ut operi manum admoveat. B Deinde, tametsi quantum ad laboris modum, plus contulerint, qui priores ingressi sunt, non ¡amen, quantum ad bonæ voluntatis mensuram. Ea etiam ratione, postremis fortasse amplior merces debebatur, etsi quodammodo absurdum videri pos- sit, quod dico. Nam quod posterius ingressi sint, ea causa fuit, quia posteriores ad vitis excolendæ ope- ram vocati sunt. In cæteris autem rebus quantum alios antecelluerint, videamus. Illi quidem non prius crediderunt, nec ingressi sunt, quam ipsis ex con- ventu merces constituta fuisset: hi autem nulla condicta mercede ad laborem accesserunt, quod quidem majoris fidei argumentum est. Præterea, illi invidæ, et ad murmurandum proclivis naturæ esse inventi sunt: his nihil tale objicitur. Tum etiam, illis merces erat quod dabatur, etiamsi im- probris et malignis : his gratia. Quamobrem stolidi- tatis etiam et amentiæ damnati, ampliori mercede merito privati sunt. Quid autem et iis qui tarde venerant factum sit, consideremus. Certe æqualem ipsi mercedem acceperunt. Qua igitur fronte ope- rarum conductorem criminantur, velut in æquæ mercedis persolutione ab æquitate recedentem? Hæc omnia sudoris gratiam primis subtrahunt, etiamsi priores labore fatigati sint. Ex eoque efficitur, nt æquali huic mercedis distributioni æquitas sua cons:et, nimirum animi voluntate cum labore com- Pausala. C XXI. Sed demus, lavacri quoque vim et faculta- tem, juxta hanc expositionem tuam parabola desi- gnari; quid prohibet, quominus ipse, et prior in- gressus, et diei æstum perpessus, postremis non invideas, ut humanitate quoque ipsa et animi facili- D tate ac benignitate superior sis, atque remuneratio- Matth. xx, sqq. decim Colb. Deest tñ in ed. Ne quid damni per imperitiam ex litte- ra accipias. > Coisl. 2, etc. in ed., Colb., etc. quoque accepturi erant, si serius ipsis veuire cón- tigisset? Aquam utique mercedem. » Non recte, cuin hæc ad marmuratores detorqueat, quæ ad eos, qui tarde venerant, referenda sunt. duo Coisl. et Gr. 1. In ed., etc. duo Coisl., Dr. 1, Digitized by . Google (40) Τῆς κακουργίας. Sic plures Regg. et duo- (41) Βλάπτη. Reg. ph, Coisl. 1, Or. 1, Comb., (42) Kal. Deest in duobus Regg. et Or. 1. (43) Μόχθου. Jes., κόπου. (14) Οι προεισελθόντες. Sic quinque Regg. et Or. 1. Deest of in ed. (65) Διάφορον. Sic sex Regg., septem Colb., (46) Φύσεως. Coisl. 2 et Or. 1, γνώμης. (47) Η χάρις. Deest ή in sex Regg., tribus (48) Τί δ' ἂν και, etc. Bill. • Quid autem ipsi (49) Ὑφαιρεῖ. Sic Regg. bm, ph, tres Colb., (50) Εξ ὧν συμβαίνει, και. In nonnullis, ἐξ ὧν (51) Αντιμετρουμένης. Coisl. 1, αντιμετρου- (59) Σκιογραφεί. Duo Regg. et Οr. 1, σκια. (53) Τι κωλύσειε. Tres Regg., tres Colb. et (54) Ιγ' αὐτῷ τούτῳ. Duo Coisl., ἵνα αὐτὸ

πλέον, ἴσου τοῦ μισθοῦ δοθέντος καὶ τοῖς τελευταίοις. Απήλλαξας ἡμᾶς πραγμάτων, ὅστις ποτὲ εἶ, ὁ ταῦτα λέγων, μόγις τῆς ἀναβολῆς ἐξειπὼν τὸ ἀπόῤῥητον· καί σε τῆς κακουργίας (40) οὐκ ἐπαινῶν, ἐπαινῶ τῆς εξαγορεύσεως. Ἀλλὰ δεῦρο, καὶ τὴν παραβολὴν ἐρ- μηνεύθητι, ὡς ἂν μὴ βλάπτῃ (41) τοῖς γεγραμμένοις ἐξ ἀπειρίας. Πρῶτον μέν, οὐ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἐνταῦθα ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ τῶν κατὰ διαφόρους και ροὺς πιστευόντων, καὶ εἰς τὸν καλὸν ἀμπελῶνα εἰσ- ερχομένων, τὴν Ἐκκλησίαν. Αφ' ἧς γὰρ ἡμέρας καὶ ὥρας ἐπίστευσεν ἕκαστος, ἀπ' ἐκείνης καὶ (42) ἀπαι τεῖται τὴν ἐργασίαν. Επειτα, εἰ καὶ τῷ μέτρῳ τοῦ μέχθου (43), πλεῖον εἰσήνεγκαν οι προεισελθόν- τες (44), ἀλλ' οὐχὶ καὶ τῷ μέτρῳ τῆς προαιρέσεως· καὶ τυχὸν τοῖς τελευταίοις, ἐκ ταύτης καὶ πλεῖον ὠφείλετο, εἰ καὶ παράδοξος πως ὁ λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ ὕστερον εἰσελθεῖν, τὸ καὶ ὕστερον κληθῆναι πρὸς τὴν ἀμπελουργίαν αἴτιον· τῶν ἄλλων δὲ τὸ διάφο ρον (45) ὅσον ἐπισκεψώμεθα· Οἱ μὲν οὐ πρότερον ἐπίστευσαν, οὐδὲ εἰσῆλθον, πρὶν ἢ συμφωνηθῆναι αὐτοῖς τὸν μισθόν· οἱ δὲ ἀσύμφωνοι τῇ ἐργασίᾳ προσα ἦλθον, δ μείζονος έστι γνώρισμα πίστεως. Καὶ οἱ μὲν φθονερᾶς, καὶ γογγυστικῆς εὑρέθησαν ὄντες φύσ σεως (46)· οἱ δὲ οὐδὲν ἐγκαλοῦνται τοιοῦτον. Καὶ τοῖς μὲν μισθὸς ἦν τὸ διδόμενον, καίπερ οὖσι πονηροῖς, τοῖς δὲ ἡ χάρις (47)· ὥστε καὶ ἄνοιαν ἐγκληθέντες, εἰκότως τοῦ πλείονος εστερήθησαν. Τί δ' ἂν καὶ (48) αὐτοῖς ὀψισθεῖσιν ἐγένετο, καταμάθωμεν· τὸ ἴσον τοῦ μισθοῦ δηλονότι. Πῶς οὖν αἰτιῶνται τὸν ἐργοδότην, ὡς διὰ τὸ τῆς ἰσότητος ἄνισον; Ταῦτα πάντα τὴν τοῦ ἱδρῶτος ὑφαιρεῖ (49) χάριν τοῖς πρώτοις, καὶ εἰ προ- κεκμήκασιν. Ἐξ ὧν συμβαίνει καὶ (50) δικαίαν εἶναι τὴν τοῦ ἴσου διανομήν, ἀντιμετρουμένης (51) τῷ πό νῳ τῆς προαιρέσεως. ΚΑ'. Εἰ δὲ καὶ τὴν τοῦ λουτροῦ δύναμιν ἡ παρα- βολή σκιογραφεί (52), κατὰ τὴν σὴν ἐξήγησιν· τί κωλύσεις (53) καὶ προεισελθόντα, καὶ καυσωθέντα, μὴ βασκαίνειν τοῖς τελευταίοις, ἵν᾽ αὐτῷ τούτῳ (54) πλέον ἔχῃς τῷ φιλανθρώπῳ, καὶ χρέος, ἀλλὰ μὴ χά- βιν λαβεῖν τὴν ἀντίδοσιν : Ἔπειτα εἰσελθόντας ἐκεῖ βλάπτοιο. « ἀδιάφορον. ὑφαιρεῖν. τί συμβαίνει ; καί, μένην. γραφεί. τί κωλύει σε. τί κωλύει και σε. του το. - ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. A Neque enim, qui priores in vinea laborarunt, meliori idcirco conditione fuerunt, æqua nempe mercede postremis quoque persoluta. Negotio me liberasti, quisquis tandem es, qui talia profers, dum proera- stinationis istius arcanum ægre tandem extulisti : et quamvis consilii tui perversitatem improbem, eo tamen nomine te laudo, quod eam aperte confessus es. Verum adesdum, et parabolæ expositionem ac- cipe, ne ex hoc Scripturæ loco per imperitiam in fraudem incidas. Primum hic de baptismo non agi- tur, sed de his, qui aliis atque aliis temporibus fidem amplectuntur, atque in pulchram vineam, hoc est, Ecclesiam, ingrediuntur. Nam ex qua die atque hora ad ſidem quisque accessit, ab eadem quoque hoc ab eo exigitur, ut operi manum admoveat. B Deinde, tametsi quantum ad laboris modum, plus contulerint, qui priores ingressi sunt, non ¡amen, quantum ad bonæ voluntatis mensuram. Ea etiam ratione, postremis fortasse amplior merces debebatur, etsi quodammodo absurdum videri pos- sit, quod dico. Nam quod posterius ingressi sint, ea causa fuit, quia posteriores ad vitis excolendæ ope- ram vocati sunt. In cæteris autem rebus quantum alios antecelluerint, videamus. Illi quidem non prius crediderunt, nec ingressi sunt, quam ipsis ex con- ventu merces constituta fuisset: hi autem nulla condicta mercede ad laborem accesserunt, quod quidem majoris fidei argumentum est. Præterea, illi invidæ, et ad murmurandum proclivis naturæ esse inventi sunt: his nihil tale objicitur. Tum etiam, illis merces erat quod dabatur, etiamsi im- probris et malignis : his gratia. Quamobrem stolidi- tatis etiam et amentiæ damnati, ampliori mercede merito privati sunt. Quid autem et iis qui tarde venerant factum sit, consideremus. Certe æqualem ipsi mercedem acceperunt. Qua igitur fronte ope- rarum conductorem criminantur, velut in æquæ mercedis persolutione ab æquitate recedentem? Hæc omnia sudoris gratiam primis subtrahunt, etiamsi priores labore fatigati sint. Ex eoque efficitur, nt æquali huic mercedis distributioni æquitas sua cons:et, nimirum animi voluntate cum labore com- Pausala. C XXI. Sed demus, lavacri quoque vim et faculta- tem, juxta hanc expositionem tuam parabola desi- gnari; quid prohibet, quominus ipse, et prior in- gressus, et diei æstum perpessus, postremis non invideas, ut humanitate quoque ipsa et animi facili- D tate ac benignitate superior sis, atque remuneratio- Matth. xx, sqq. decim Colb. Deest tñ in ed. Ne quid damni per imperitiam ex litte- ra accipias. > Coisl. 2, etc. in ed., Colb., etc. quoque accepturi erant, si serius ipsis veuire cón- tigisset? Aquam utique mercedem. » Non recte, cuin hæc ad marmuratores detorqueat, quæ ad eos, qui tarde venerant, referenda sunt. duo Coisl. et Gr. 1. In ed., etc. duo Coisl., Dr. 1, Digitized by . Google (40) Τῆς κακουργίας. Sic plures Regg. et duo- (41) Βλάπτη. Reg. ph, Coisl. 1, Or. 1, Comb., (42) Kal. Deest in duobus Regg. et Or. 1. (43) Μόχθου. Jes., κόπου. (14) Οι προεισελθόντες. Sic quinque Regg. et Or. 1. Deest of in ed. (65) Διάφορον. Sic sex Regg., septem Colb., (46) Φύσεως. Coisl. 2 et Or. 1, γνώμης. (47) Η χάρις. Deest ή in sex Regg., tribus (48) Τί δ' ἂν και, etc. Bill. • Quid autem ipsi (49) Ὑφαιρεῖ. Sic Regg. bm, ph, tres Colb., (50) Εξ ὧν συμβαίνει, και. In nonnullis, ἐξ ὧν (51) Αντιμετρουμένης. Coisl. 1, αντιμετρου- (59) Σκιογραφεί. Duo Regg. et Οr. 1, σκια. (53) Τι κωλύσειε. Tres Regg., tres Colb. et (54) Ιγ' αὐτῷ τούτῳ. Duo Coisl., ἵνα αὐτὸ

λῶνος· ὅ σοι παθεῖν, κίνδυνος. Ὥστε εἰ μὲν ἦν δι λον, ὅτι τεύξῃ τῆς δωρεᾶς, οὕτω φρονῶν, καὶ ὑπο κρατῶν τι κακούργως τῆς ἐργασίας, συγγνωστὸν ἦν σοι πρὸς τοὺς τοιούτους καταφεύγοντι λογισμούς, καὶ παρακερδαίνειν τι βουλομένῳ τῆς τοῦ Δεσπότου φιλο ανθρωπίας· ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ καμεῖν πλέον, πλείων μισθὸς τῷ μὴ πάντη καπηλικῷ τὴν διάνοιαν. Εἰ δὲ κίνδυνός σοι, τοῦ ἀμπελῶνος παντε λῶς ἐκπεσεῖν διὰ τῆς ἐμπορίας, καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον ζημιοῖ τὰ μικρὰ παρεκλέγων· φέρε, τοῖς ἐμοῖς πε!- σθητι λόγοις· ἀφεὶς τὰς τοιαύτας (53) παρεξηγήσεις καὶ ἀντιθέσεις, ἀσυλλογίστως τῷ δώρῳ πρόσελθε, μή προαναρπασθῇς (56) τῶν ἐλπίδων, καὶ κατὰ σεαυτού λάθῃς (57) τὰ τοιαῦτα σοφιζόμενος. Α λαμβάνειν τοὺς ἐργάτας, οὐ διαμαρτόντας τοῦ ἀμπε ΚΒ'. Τί δαί; Οὐχὶ φιλάνθρωπον, φησί, τὸ θεῖον ; Καὶ γνωστικὸν γὰρ ἐννοιῶν, δοκιμάζει τε τὴν ἔφεσιν, καὶ ἀντὶ βαπτίσματος, ποιεῖται τὴν ὁρμὴν τοῦ βαπτίσματος. Αἰνίγματι λέγεις ὅμοιον, εἰ πεφωτισ μένος ἐστὶ Θεῷ (58), διὰ τὸ φιλάνθρωπον, ὁ ἀφώ τιστος, ἢ καὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὁ ταύτης τυχεῖν σπουδάζων, δίχα τοῦ πράττειν τὰ τῆς βασιλείας. Ἐγὼ δὲ, ὡς ἔχω περὶ τούτων, εἰπεῖν θαρρήσω· οἶμαι δὲ καὶ τῶν ἄλλων συνθήσεσθαι τοὺς νοῦν ἔχοντας. Τῶν τυχόντων τῆς δωρεάς, οἱ μὲν παντελῶς ἦσαν ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς σωτηρίας, πᾶν εἶδος κακίας διεξελθόντες, καὶ εἶναι κακοὶ σπου δάζοντες (59)· οἱ δὲ ἡμιμόχθηροί πως, καὶ μέσως ἔχοντες ἀρετῆς καὶ κακίας· οἳ τὸ μὲν κακὸν ἔπρα ξαν, τῷ πραττομένῳ δὲ οὐ συνήνεσαν, καθάπερ οἱ πυρέττοντες τῷ ἑαυτῶν ἀῤῥωστήματι. Οἱ δὲ καὶ πρὸ τῆς τελειώσεως (60) ἦσαν ἐπαινετοί· οἱ μὲν ἐκ φύσεως (61), οἱ δὲ κατὰ σπουδήν προκαθαίροντες ἑαυτοὺς τῷ βαπτίσματι· καὶ μετὰ τὴν τελειότητα πεφήνασι κρείττους καὶ ἀσφαλέστεροι· τὸ μὲν, ἵνα τύχωσι τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ δὲ, ἵνα φυλάξωσιν. Ἐν τού τοις, βελτίους μὲν τῶν (62) παντάπασι πονηρῶν, οἱ τῆς κακίας τι ὑφιέμενοι· βελτίους δὲ τῶν μικρόν τι (65) ὑφιεμένων, οἱ σπουδαιότεροι καὶ προσαρώ σαντες (64) ἑαυτοὺς τοῦ βαπτίσματος· ἔχουσι γάρ τι πλέον (65), τὴν ἐργασίαν. Οὐ γὰρ, ὥσπερ τῶν ἁμαρτημάτων ἐξάλειψιν ἔχει τὸ λουτρόν, οὕτω καὶ Β τῶν κατορθωμάτων ἀναίρεσιν. Τούτων δὲ αὐτῶν τοιαύτας σθῇς. 1, μάθης, σπουδάσαντες. τελειότητος. ἐπιτηδειότητα, ο τῶν μικρόν τε. μικρῶν τι. τες, ο Ο S. GREGORII THEOLOGI nem, non beneficii et gratia, sed debiti loco acci- pias? Huc etiam accedit, quod ita demum operarios mercedem accipere vult parabola, si in vineam in- gressi fuerint, ac non ab ea aberraverint; quod qui- dem tibi periculum imminet. Quamobrem si tibi exploratum esset fore, ut ita sentiens, ac de labore aliquid malitiose subtrahens, baptismum conseque- reris, ignoscendum tibi esset ad hujusmodi rationes confugienti, ac nonnihil lucri ex Domini benignitate facere cupienti; ut illud non dicam, hoc ipsum am- plius laborare, amplioris mercedis loco habendum esse, his quidem certe, qui animo sunt non omnino illiberali et sordido. Cum autem periculum tibi sit, ne, dum hujusmodi lucra consectaris, a vinea prorsus excidas, et dum parva et exigua obiter colligis, sorte ipsa mulcteris; age, verbis meis obtempera, pravisque bisce interpretationibus et oppositionibus missis factis, simplici animo, et citra argutationem, ad donum accede, ne, antequam spei tue compos fias, ex hac vita abripiaris, atque imprudens in perniciem tuam hujusmodi captiones et argutias comminiscaris. XXil. Quid autem ? Nonne, inquies, benignus et fa- cilis est Deus? Nam et cogitationes humanas cognoscit, et animi nostri desiderium explorat, baptismique vo- tum pro baptismo ducit. Enigmati simile quiddam narras, si apud Deum, propter ipsius benignitatem, is pro illuminato habetur, qui luminis expers est, aut etiam intra regnum cœlorum est, qui eo frui ex- petit, cum interiin ea minime facial, quae ad cale- ste regnum iter aperiunt. Ego vero, quid de liis re- bus sentiam, libere dicam ; ac futurum arbitror, ut prudentes viri sententiæ meæ calculum suum addant. Eorum, qui donum consecuti sunt, alii quidem prius a Deo et salute sua prorsus aversi erant, qui vide- licet per omnia flagitiorum genera grassabantur, et de industria vitium amplexabantur. Alii quodam- modo semimali, ac medio inter virtutem et vitium C loco positi ; ii nempe, qui tametsi malum perpetra- rent, id tamen, quod perpetrabant, minime proba- bant, quemadmodum nec morbum suum qui febri divexantur. Alii etiam ante lustricam initiationem honeste et cum laude vivebant; illi quidem ex bona indole, isti vero quod ad baptismum seipsos sedulo ac studiose præpurgarent : qui etiam post bapti- smum præstantius adhuc cautiusque vitam insti- Luunt : illud, ut bonum consequerentur; hoc, ut tueantur atque conservent. In his porro, ut melio res illi judicandi sunt, qui de improbitate quidpiata reiniserunt, quam qui omnino improbi et scelerati D Colb. et Or. 4. Deest in ed. etc. In ed., e perdiscas. Conib., ra. » Id est, inquit Nicetas, ‹ ea indole præditi, quæ ægre ad malum propendeat. Vetus Schol. inter- pretatur : propria ac naturali qua- litate; simulque observat, Gregorium non nul- tum curare verborum proprietatem, praesertim cum corum, de quibus est sermo, sensus est manifestus. 1, etc. Deest in ed. In ed., quasi aratro proscindentes et excolentes. (35) Τὰς τοιαύτας. Sic quinque Regg., plerique (56) Προαναρπασθῇς. Quinque Regg., προαρπα- (57) Λάθης. Sic tres Regg., decem Colb., Or. (58) Θεῷ. Reg. pl, τῷ Θεῷ. (59) Σπουδάζοντες. Quinque Regg., Or. 1 et (64) Τελειώσεως. Regg. bm, ph, Or. 1 et Comb., (61) Εκ φύσεως. ο Bona indole, » sen, r a natu- (62) Μὲν τῶν. Sic quinque Regg., tres Colb., Or. (63) Μικρόν τι. Sic quatuor Regg. In quibusdam, (64) Προσαρώσαντες. Sic Regg. bm, pli et Coisl. 1. Sic etiam legit Billius. In ed., προαρόσαν (65) Πλέον. Duo Regg., πλεῖον.

λῶνος· ὅ σοι παθεῖν, κίνδυνος. Ὥστε εἰ μὲν ἦν δι λον, ὅτι τεύξῃ τῆς δωρεᾶς, οὕτω φρονῶν, καὶ ὑπο κρατῶν τι κακούργως τῆς ἐργασίας, συγγνωστὸν ἦν σοι πρὸς τοὺς τοιούτους καταφεύγοντι λογισμούς, καὶ παρακερδαίνειν τι βουλομένῳ τῆς τοῦ Δεσπότου φιλο ανθρωπίας· ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ καμεῖν πλέον, πλείων μισθὸς τῷ μὴ πάντη καπηλικῷ τὴν διάνοιαν. Εἰ δὲ κίνδυνός σοι, τοῦ ἀμπελῶνος παντε λῶς ἐκπεσεῖν διὰ τῆς ἐμπορίας, καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον ζημιοῖ τὰ μικρὰ παρεκλέγων· φέρε, τοῖς ἐμοῖς πε!- σθητι λόγοις· ἀφεὶς τὰς τοιαύτας (53) παρεξηγήσεις καὶ ἀντιθέσεις, ἀσυλλογίστως τῷ δώρῳ πρόσελθε, μή προαναρπασθῇς (56) τῶν ἐλπίδων, καὶ κατὰ σεαυτού λάθῃς (57) τὰ τοιαῦτα σοφιζόμενος. Α λαμβάνειν τοὺς ἐργάτας, οὐ διαμαρτόντας τοῦ ἀμπε ΚΒ'. Τί δαί; Οὐχὶ φιλάνθρωπον, φησί, τὸ θεῖον ; Καὶ γνωστικὸν γὰρ ἐννοιῶν, δοκιμάζει τε τὴν ἔφεσιν, καὶ ἀντὶ βαπτίσματος, ποιεῖται τὴν ὁρμὴν τοῦ βαπτίσματος. Αἰνίγματι λέγεις ὅμοιον, εἰ πεφωτισ μένος ἐστὶ Θεῷ (58), διὰ τὸ φιλάνθρωπον, ὁ ἀφώ τιστος, ἢ καὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὁ ταύτης τυχεῖν σπουδάζων, δίχα τοῦ πράττειν τὰ τῆς βασιλείας. Ἐγὼ δὲ, ὡς ἔχω περὶ τούτων, εἰπεῖν θαρρήσω· οἶμαι δὲ καὶ τῶν ἄλλων συνθήσεσθαι τοὺς νοῦν ἔχοντας. Τῶν τυχόντων τῆς δωρεάς, οἱ μὲν παντελῶς ἦσαν ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς σωτηρίας, πᾶν εἶδος κακίας διεξελθόντες, καὶ εἶναι κακοὶ σπου δάζοντες (59)· οἱ δὲ ἡμιμόχθηροί πως, καὶ μέσως ἔχοντες ἀρετῆς καὶ κακίας· οἳ τὸ μὲν κακὸν ἔπρα ξαν, τῷ πραττομένῳ δὲ οὐ συνήνεσαν, καθάπερ οἱ πυρέττοντες τῷ ἑαυτῶν ἀῤῥωστήματι. Οἱ δὲ καὶ πρὸ τῆς τελειώσεως (60) ἦσαν ἐπαινετοί· οἱ μὲν ἐκ φύσεως (61), οἱ δὲ κατὰ σπουδήν προκαθαίροντες ἑαυτοὺς τῷ βαπτίσματι· καὶ μετὰ τὴν τελειότητα πεφήνασι κρείττους καὶ ἀσφαλέστεροι· τὸ μὲν, ἵνα τύχωσι τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ δὲ, ἵνα φυλάξωσιν. Ἐν τού τοις, βελτίους μὲν τῶν (62) παντάπασι πονηρῶν, οἱ τῆς κακίας τι ὑφιέμενοι· βελτίους δὲ τῶν μικρόν τι (65) ὑφιεμένων, οἱ σπουδαιότεροι καὶ προσαρώ σαντες (64) ἑαυτοὺς τοῦ βαπτίσματος· ἔχουσι γάρ τι πλέον (65), τὴν ἐργασίαν. Οὐ γὰρ, ὥσπερ τῶν ἁμαρτημάτων ἐξάλειψιν ἔχει τὸ λουτρόν, οὕτω καὶ Β τῶν κατορθωμάτων ἀναίρεσιν. Τούτων δὲ αὐτῶν τοιαύτας σθῇς. 1, μάθης, σπουδάσαντες. τελειότητος. ἐπιτηδειότητα, ο τῶν μικρόν τε. μικρῶν τι. τες, ο Ο S. GREGORII THEOLOGI nem, non beneficii et gratia, sed debiti loco acci- pias? Huc etiam accedit, quod ita demum operarios mercedem accipere vult parabola, si in vineam in- gressi fuerint, ac non ab ea aberraverint; quod qui- dem tibi periculum imminet. Quamobrem si tibi exploratum esset fore, ut ita sentiens, ac de labore aliquid malitiose subtrahens, baptismum conseque- reris, ignoscendum tibi esset ad hujusmodi rationes confugienti, ac nonnihil lucri ex Domini benignitate facere cupienti; ut illud non dicam, hoc ipsum am- plius laborare, amplioris mercedis loco habendum esse, his quidem certe, qui animo sunt non omnino illiberali et sordido. Cum autem periculum tibi sit, ne, dum hujusmodi lucra consectaris, a vinea prorsus excidas, et dum parva et exigua obiter colligis, sorte ipsa mulcteris; age, verbis meis obtempera, pravisque bisce interpretationibus et oppositionibus missis factis, simplici animo, et citra argutationem, ad donum accede, ne, antequam spei tue compos fias, ex hac vita abripiaris, atque imprudens in perniciem tuam hujusmodi captiones et argutias comminiscaris. XXil. Quid autem ? Nonne, inquies, benignus et fa- cilis est Deus? Nam et cogitationes humanas cognoscit, et animi nostri desiderium explorat, baptismique vo- tum pro baptismo ducit. Enigmati simile quiddam narras, si apud Deum, propter ipsius benignitatem, is pro illuminato habetur, qui luminis expers est, aut etiam intra regnum cœlorum est, qui eo frui ex- petit, cum interiin ea minime facial, quae ad cale- ste regnum iter aperiunt. Ego vero, quid de liis re- bus sentiam, libere dicam ; ac futurum arbitror, ut prudentes viri sententiæ meæ calculum suum addant. Eorum, qui donum consecuti sunt, alii quidem prius a Deo et salute sua prorsus aversi erant, qui vide- licet per omnia flagitiorum genera grassabantur, et de industria vitium amplexabantur. Alii quodam- modo semimali, ac medio inter virtutem et vitium C loco positi ; ii nempe, qui tametsi malum perpetra- rent, id tamen, quod perpetrabant, minime proba- bant, quemadmodum nec morbum suum qui febri divexantur. Alii etiam ante lustricam initiationem honeste et cum laude vivebant; illi quidem ex bona indole, isti vero quod ad baptismum seipsos sedulo ac studiose præpurgarent : qui etiam post bapti- smum præstantius adhuc cautiusque vitam insti- Luunt : illud, ut bonum consequerentur; hoc, ut tueantur atque conservent. In his porro, ut melio res illi judicandi sunt, qui de improbitate quidpiata reiniserunt, quam qui omnino improbi et scelerati D Colb. et Or. 4. Deest in ed. etc. In ed., e perdiscas. Conib., ra. » Id est, inquit Nicetas, ‹ ea indole præditi, quæ ægre ad malum propendeat. Vetus Schol. inter- pretatur : propria ac naturali qua- litate; simulque observat, Gregorium non nul- tum curare verborum proprietatem, praesertim cum corum, de quibus est sermo, sensus est manifestus. 1, etc. Deest in ed. In ed., quasi aratro proscindentes et excolentes. (35) Τὰς τοιαύτας. Sic quinque Regg., plerique (56) Προαναρπασθῇς. Quinque Regg., προαρπα- (57) Λάθης. Sic tres Regg., decem Colb., Or. (58) Θεῷ. Reg. pl, τῷ Θεῷ. (59) Σπουδάζοντες. Quinque Regg., Or. 1 et (64) Τελειώσεως. Regg. bm, ph, Or. 1 et Comb., (61) Εκ φύσεως. ο Bona indole, » sen, r a natu- (62) Μὲν τῶν. Sic quinque Regg., tres Colb., Or. (63) Μικρόν τι. Sic quatuor Regg. In quibusdam, (64) Προσαρώσαντες. Sic Regg. bm, pli et Coisl. 1. Sic etiam legit Billius. In ed., προαρόσαν (65) Πλέον. Duo Regg., πλεῖον.

βελτίους, οἱ καὶ γεωργοῦντες τὸ χάρισμα, καὶ ὅτι μάλιστα εἰς κάλλος ἑαυτοὺς ἀποξέοντες (66). ΚΓ'. Ὥστε καὶ τῶν ἀποτυγχανόντων, οἱ μὲν εἰσὶ παντελῶς κτηνώδεις (67), ή θηριώδεις, ὡς ἂν (68) ἀνοίας ἢ πονηρίας ἔχωσιν· οἷς μετὰ τῶν ἄλλων και κῶν, οὐδὲ τὸ χάρισμα, οἶμαι, σφόδρα αἰδέσιμον, ἀλλ' ὅντως χάρισμα· εἰ μὲν δοθείη, στεργόμενον· εἰ δὲ μὴ δοθείη, περιφρονούμενον (69). Οἱ δὲ γινώ- σκουσι μέν, καὶ τιμῶσι τὴν δωρεάν· ἀναβάλλονται δ, οἱ μὲν διὰ ῥαθυμίαν, οἱ δὲ δι' ἀπληστίαν (70). Οι δὲ οὐδέ εἰσιν ἐν δυνάμει τοῦ δέξασθαι, ἢ διὰ νηπιό- τητα τυχόν, ή τινα τελέως ἀκούσιον περιπέτειαν (71), ἐξ ἧς οὐδὲ βουλομένοις αὐτοῖς ὑπάρχει τυχεῖν τοῦ χαρίσματος. Ωσπερ οὖν ἐν ἐκείνοις πλείστην δια- φορὰν εύρομεν (72), οὕτω κἂν τούτοις. Χείρους μὲν οἱ παντάπασι καταφρονηταὶ τῶν ἀπληστοτέρων (75) ἡ ῥαθυμοτέρων· χείρους δὲ οὗτοι, τῶν ἐξ ἀγνοίας καὶ τυραννίδος ἀποπιπτόντων τῆς δωρεάς. Τυραννίς γὰρ οὐκ ἄλλο τι, ἢ ἀκούσιος διαμαρτία. Καὶ ἡγοῦ. μαι, τοὺς μὲν καὶ δίκας ὑφέξειν, ὥσπερ καὶ τῆς ἄλλης πονηρίας, οὕτω καὶ τῆς τοῦ λουτροῦ περιφρο νήσεως· τοὺς δὲ ὑφέξειν μὲν ἧττον (74) δὲ, ὅτι μὴ κακίᾳ μᾶλλον ἢ ἀνοίᾳ τὴν ἀποτυχίαν εἰργάσαντο τοὺς δὲ, μήτε δοξασθήσεσθαι, μήτε κολασθήσεσθαι παρὰ (75) τοῦ δικαίου κριτοῦ, ὡς ἀσφραγίστους μὲν, ἀπονήρους δὲ, ἀλλὰ παθόντας μᾶλλον τὴν ζημίαν, ἢ δράσαντας. Οὐ γὰρ ὅστις οὐ κολάσεως ἄξιος, ήδη καὶ τιμῆς· ὥσπερ οὐδὲ ὅστις οὐ τιμῆς, ἤδη καὶ και λάσεως. Σκοπῶ (76) δὲ κἀκεῖνο· Εἰ κρίνεις φόνου τὸν φονικὸν ἐκ μόνου τοῦ βούλεσθαι, καὶ δίχα τοῦ φόνου, βεβαπτίσθω σοι καὶ ὁ θελήσας (77) τὸ βά- πτισμα, δίχα τοῦ βαπτίσματος· εἰ δὲ οὐκ ἐκεῖνο, πῶς τοῦτο, συνιδεῖν (78) οὐκ ἔχω. Εἰ βούλει δὲ οὕτως· εἰ ἀρκεῖ σοι πρὸς δύναμιν τοῦ βαπτίσματος ὁ πό θος (79), καὶ διὰ τοῦτο δικάζῃ περὶ τῆς δόξης, ἀρ- κείτω σοι καὶ πρὸς δόξαν, ἡ τῆς δόξης ἐπιθυμία. Καὶ τίς σοι βλάβη, τὸ μὴ τυχεῖν (80) ταύτης, τὴν ἔφεσιν ἔχοντι ; • (66) 'Αποξέοντες. ἀποξέσαντες. νούμενον. βασμα. να περί. οι ὁ ποθήσας. καὶ διὰ τοῦτο νομίζεις, καὶ δίχα βαπτίσματος ζήσε σθαι, περιττὴ λίαν ἡ τῆς δόξης ἀπόλαυσις· καὶ εἰ διὰ τοῦτο· « τί σοι μή τυο νεῖν. ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. - A fuerunt . ita iis, qui non omnino effrenate ac pro- stitute peccarunt, illi præferri debent, qui virtutem coluerunt, ac seipsos ante baptismum velut scopis quibusdam purgarunt (habent enim quiddam præter cateros, nimirum superioris vitæ studia et labores; non enim, quemadmodum lavacrum lianc vim babet, ut peccata deleat, ita etiam recte facta exstinguit). Atque his rursus anteponendi sunt, qui et gratiam excolunt, et seipsos ad omnem virtutis elegantiam quam maxime expoliunt. In nonnullis, pertes. » &v in ed. deria. . Sic Tullius e spes infinitas » appellat c ir- rilas spes. » Billius interpretatur : c ob inexplebi- len peccandi libidinem; quod certe nobis a Gre- gorii mente alienum videtur. Loquitur enim Theo- Jogus de iis, quibus baptismi desiderium inerat, sed inexpletum adhuc et inefficax; quique cunctando, alias ex aliis nectendo moras, morte demum præoc- cupati, gratia baptismi excidebant. Præterea eosdem Gregorius ait, leviores pœnas daturos, ut qui non tam animi pravitate, quam stultitia a baptismo ab- errarent. An vero id dicere licuisset de iis, qui baptismi gratia excidissent ob inexplebilem pec- candi libidinem, qui contra pœna quam maximna profecto essent digni? B C D XXIII. De iis autem, qui baptismum non asse- quuntur, alii quidem pecuduin omnino, vel ferarum vitam imitantur, prout vel amnentia, vel animi pra- vitate laborant; qui scilicet ad cætera mala hoc quoque adjunxerunt, ut nec baptismum ipsum, ut opinor, magnopere venerentur, eoque sint amino, ut, si quidem detur, eum non gravatim accipiant; si vero non detur, susque deque ferant. Alii donum quidem agnoscunt, atque honore prosequuntur : ve- rum moras producunt, illi ob ignaviam, isti ob infl- nita et irrita desideria. Alii ne accipere quidem pos- sunt, vel propter infantiam fortasse, vel propter ino pinatum prorsus et violentum aliquem casum, quo efficitur, ut ne cupientibus quidem gratia potiri li⭑ ceat. Quemadmodum igitur in illis permagnum dis- crimen invenimus, ita eliam inter istos. Nam qui plane baptismum aspernantur, sceleratiores sunt iis, qui ob infinita ac irrita desideria, vel ob socordiam, a baptismo suscipiendo retardantur. Atque hi rur- sus in graviori crimine sunt, quam illi, qui per igno- rantiam ac tyrannidem a baptismo exciderunt. Ty- rannis enim nihil aliud est, quam rei alicujus con- sequendæ inopinato erepta facultas. Ac futurum existimo, ut prini quidem, cum aliorum scelerum, tum etiam baptismi contempti pœnas luant: alii au- tem pœnas quidem, leviores tamen pendant, ut qui non tam animi pravitate, quam stultitia, a baptismo aberrarint : postremi denique, nec caelesti gloria, nec suppliciis a justo judice afficiantur, utpote qui licet signati non fuerint, improbitate tamen careant, atque hanc jacturam passi potius fuerint, quam fe- cerint. Neque enim quisquis dignus supplicio non est, protinus honorem quoqne meretur ; quemadino- dum ne quisquis honore indignus est, statim etiam pœnam promeretur. Quin ad hunc quoque modui rem expendo. Si eum, qui animo tantum et volun- dose in ed., Or. 1. In ed., eamque ob rem arbitraris, te, etiam absque baptismo, vitam consecuturum, frustranea valde est gloria jucunditas. Quod si idcirco de pluria, etc. Regg., undecim Colb. et Or. 1, (67) Κτηνώδεις. Gloss., ἄλογοι, « rationis ex- (68) 'Ως ἄν. Sic sex Regg., tres Colb., etc. Deest (69) Περιφρονούμενον. In nonnullis, καταφρο (70) Δι' απληστίαν. « Ob infinita et irrita desi- (71) Περιπέτειαν. Gloss., σύμπτωμα, ήτοι σύμ (72) Ευρομεν. Reg. bm, ηὕρομεν. (75) Απληστοτέρων. Οr. 1, απλουστέρων. (74) "Ηττον. Coisl. 1, ήττονα. Orat. 1, ήσσο (75) Παρά. Sic omnes optimæ nota codd. Men- (76) Σκοπῶ. Comb., σκοπῶμεν. (77) Ο θελήσας. Sic plures Regg., quatuor Colb. (78) Συνιδείν. In nonnullis, συνειδεῖν. (79) Πόθος. Coisl. 1, Jes. et Oxon. addunt : (80) Τις σοι βλάβη, τὸ μὴ τυχεῖν. Quatuor

βελτίους, οἱ καὶ γεωργοῦντες τὸ χάρισμα, καὶ ὅτι μάλιστα εἰς κάλλος ἑαυτοὺς ἀποξέοντες (66). ΚΓ'. Ὥστε καὶ τῶν ἀποτυγχανόντων, οἱ μὲν εἰσὶ παντελῶς κτηνώδεις (67), ή θηριώδεις, ὡς ἂν (68) ἀνοίας ἢ πονηρίας ἔχωσιν· οἷς μετὰ τῶν ἄλλων και κῶν, οὐδὲ τὸ χάρισμα, οἶμαι, σφόδρα αἰδέσιμον, ἀλλ' ὅντως χάρισμα· εἰ μὲν δοθείη, στεργόμενον· εἰ δὲ μὴ δοθείη, περιφρονούμενον (69). Οἱ δὲ γινώ- σκουσι μέν, καὶ τιμῶσι τὴν δωρεάν· ἀναβάλλονται δ, οἱ μὲν διὰ ῥαθυμίαν, οἱ δὲ δι' ἀπληστίαν (70). Οι δὲ οὐδέ εἰσιν ἐν δυνάμει τοῦ δέξασθαι, ἢ διὰ νηπιό- τητα τυχόν, ή τινα τελέως ἀκούσιον περιπέτειαν (71), ἐξ ἧς οὐδὲ βουλομένοις αὐτοῖς ὑπάρχει τυχεῖν τοῦ χαρίσματος. Ωσπερ οὖν ἐν ἐκείνοις πλείστην δια- φορὰν εύρομεν (72), οὕτω κἂν τούτοις. Χείρους μὲν οἱ παντάπασι καταφρονηταὶ τῶν ἀπληστοτέρων (75) ἡ ῥαθυμοτέρων· χείρους δὲ οὗτοι, τῶν ἐξ ἀγνοίας καὶ τυραννίδος ἀποπιπτόντων τῆς δωρεάς. Τυραννίς γὰρ οὐκ ἄλλο τι, ἢ ἀκούσιος διαμαρτία. Καὶ ἡγοῦ. μαι, τοὺς μὲν καὶ δίκας ὑφέξειν, ὥσπερ καὶ τῆς ἄλλης πονηρίας, οὕτω καὶ τῆς τοῦ λουτροῦ περιφρο νήσεως· τοὺς δὲ ὑφέξειν μὲν ἧττον (74) δὲ, ὅτι μὴ κακίᾳ μᾶλλον ἢ ἀνοίᾳ τὴν ἀποτυχίαν εἰργάσαντο τοὺς δὲ, μήτε δοξασθήσεσθαι, μήτε κολασθήσεσθαι παρὰ (75) τοῦ δικαίου κριτοῦ, ὡς ἀσφραγίστους μὲν, ἀπονήρους δὲ, ἀλλὰ παθόντας μᾶλλον τὴν ζημίαν, ἢ δράσαντας. Οὐ γὰρ ὅστις οὐ κολάσεως ἄξιος, ήδη καὶ τιμῆς· ὥσπερ οὐδὲ ὅστις οὐ τιμῆς, ἤδη καὶ και λάσεως. Σκοπῶ (76) δὲ κἀκεῖνο· Εἰ κρίνεις φόνου τὸν φονικὸν ἐκ μόνου τοῦ βούλεσθαι, καὶ δίχα τοῦ φόνου, βεβαπτίσθω σοι καὶ ὁ θελήσας (77) τὸ βά- πτισμα, δίχα τοῦ βαπτίσματος· εἰ δὲ οὐκ ἐκεῖνο, πῶς τοῦτο, συνιδεῖν (78) οὐκ ἔχω. Εἰ βούλει δὲ οὕτως· εἰ ἀρκεῖ σοι πρὸς δύναμιν τοῦ βαπτίσματος ὁ πό θος (79), καὶ διὰ τοῦτο δικάζῃ περὶ τῆς δόξης, ἀρ- κείτω σοι καὶ πρὸς δόξαν, ἡ τῆς δόξης ἐπιθυμία. Καὶ τίς σοι βλάβη, τὸ μὴ τυχεῖν (80) ταύτης, τὴν ἔφεσιν ἔχοντι ; • (66) 'Αποξέοντες. ἀποξέσαντες. νούμενον. βασμα. να περί. οι ὁ ποθήσας. καὶ διὰ τοῦτο νομίζεις, καὶ δίχα βαπτίσματος ζήσε σθαι, περιττὴ λίαν ἡ τῆς δόξης ἀπόλαυσις· καὶ εἰ διὰ τοῦτο· « τί σοι μή τυο νεῖν. ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. - A fuerunt . ita iis, qui non omnino effrenate ac pro- stitute peccarunt, illi præferri debent, qui virtutem coluerunt, ac seipsos ante baptismum velut scopis quibusdam purgarunt (habent enim quiddam præter cateros, nimirum superioris vitæ studia et labores; non enim, quemadmodum lavacrum lianc vim babet, ut peccata deleat, ita etiam recte facta exstinguit). Atque his rursus anteponendi sunt, qui et gratiam excolunt, et seipsos ad omnem virtutis elegantiam quam maxime expoliunt. In nonnullis, pertes. » &v in ed. deria. . Sic Tullius e spes infinitas » appellat c ir- rilas spes. » Billius interpretatur : c ob inexplebi- len peccandi libidinem; quod certe nobis a Gre- gorii mente alienum videtur. Loquitur enim Theo- Jogus de iis, quibus baptismi desiderium inerat, sed inexpletum adhuc et inefficax; quique cunctando, alias ex aliis nectendo moras, morte demum præoc- cupati, gratia baptismi excidebant. Præterea eosdem Gregorius ait, leviores pœnas daturos, ut qui non tam animi pravitate, quam stultitia a baptismo ab- errarent. An vero id dicere licuisset de iis, qui baptismi gratia excidissent ob inexplebilem pec- candi libidinem, qui contra pœna quam maximna profecto essent digni? B C D XXIII. De iis autem, qui baptismum non asse- quuntur, alii quidem pecuduin omnino, vel ferarum vitam imitantur, prout vel amnentia, vel animi pra- vitate laborant; qui scilicet ad cætera mala hoc quoque adjunxerunt, ut nec baptismum ipsum, ut opinor, magnopere venerentur, eoque sint amino, ut, si quidem detur, eum non gravatim accipiant; si vero non detur, susque deque ferant. Alii donum quidem agnoscunt, atque honore prosequuntur : ve- rum moras producunt, illi ob ignaviam, isti ob infl- nita et irrita desideria. Alii ne accipere quidem pos- sunt, vel propter infantiam fortasse, vel propter ino pinatum prorsus et violentum aliquem casum, quo efficitur, ut ne cupientibus quidem gratia potiri li⭑ ceat. Quemadmodum igitur in illis permagnum dis- crimen invenimus, ita eliam inter istos. Nam qui plane baptismum aspernantur, sceleratiores sunt iis, qui ob infinita ac irrita desideria, vel ob socordiam, a baptismo suscipiendo retardantur. Atque hi rur- sus in graviori crimine sunt, quam illi, qui per igno- rantiam ac tyrannidem a baptismo exciderunt. Ty- rannis enim nihil aliud est, quam rei alicujus con- sequendæ inopinato erepta facultas. Ac futurum existimo, ut prini quidem, cum aliorum scelerum, tum etiam baptismi contempti pœnas luant: alii au- tem pœnas quidem, leviores tamen pendant, ut qui non tam animi pravitate, quam stultitia, a baptismo aberrarint : postremi denique, nec caelesti gloria, nec suppliciis a justo judice afficiantur, utpote qui licet signati non fuerint, improbitate tamen careant, atque hanc jacturam passi potius fuerint, quam fe- cerint. Neque enim quisquis dignus supplicio non est, protinus honorem quoqne meretur ; quemadino- dum ne quisquis honore indignus est, statim etiam pœnam promeretur. Quin ad hunc quoque modui rem expendo. Si eum, qui animo tantum et volun- dose in ed., Or. 1. In ed., eamque ob rem arbitraris, te, etiam absque baptismo, vitam consecuturum, frustranea valde est gloria jucunditas. Quod si idcirco de pluria, etc. Regg., undecim Colb. et Or. 1, (67) Κτηνώδεις. Gloss., ἄλογοι, « rationis ex- (68) 'Ως ἄν. Sic sex Regg., tres Colb., etc. Deest (69) Περιφρονούμενον. In nonnullis, καταφρο (70) Δι' απληστίαν. « Ob infinita et irrita desi- (71) Περιπέτειαν. Gloss., σύμπτωμα, ήτοι σύμ (72) Ευρομεν. Reg. bm, ηὕρομεν. (75) Απληστοτέρων. Οr. 1, απλουστέρων. (74) "Ηττον. Coisl. 1, ήττονα. Orat. 1, ήσσο (75) Παρά. Sic omnes optimæ nota codd. Men- (76) Σκοπῶ. Comb., σκοπῶμεν. (77) Ο θελήσας. Sic plures Regg., quatuor Colb. (78) Συνιδείν. In nonnullis, συνειδεῖν. (79) Πόθος. Coisl. 1, Jes. et Oxon. addunt : (80) Τις σοι βλάβη, τὸ μὴ τυχεῖν. Quatuor

ΚΕ'. Βραδὺς ἴσθι πρὸς κακουργίαν, ὦ οὗτος, ταχὺς Α δὲ πρὸς σωτηρίαν, ἐμοὶ πειθόμενος· ἴσον γάρ ἐστι κακόν, ἑτοιμότης τε πρὸς τὸ χεῖρον, καὶ μέλλησις πρὸς τὸ βέλτιον. Ἐὰν ἐπὶ κῶμον κληθῇς, μὴ ταχύ νας· ἐὰν ἐπ' ἄρνησιν, ἀποπήδησον· ἐὰν εἴπῃ (91) σοι πονηρὸν ἐργαστήριον· Ἑλθε μεθ᾿ ἡμῶν, κοι σώνησον αἵματος, κρύψωμεν δὲ εἰς γῆν ἄνδρα είχαιον ἀδίκως· μηδὲ τὰς ἀκοὰς ὑπόσχῃς. Δύο γάρ τὰ μέγιστα κερδανείς· ἐκείνῳ τε γνωριεῖς (92) τὴν ἁμαρτίαν, καὶ σαυτὸν ἐξαιρήσεις πονηρᾶς κοινωνίας. 'Αν δέ σοι λέγῃ (93) Δαβὶδ ὁ μέγας· Δεῦτε, ἀγαλ λιασώμεθα τῷ Κυρίῳ· ἐὰν δὲ προφήτης ἄλλος Δεύτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· ἐὰν δὲ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοι πιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς ἦ, Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν, λαμπροί λαμπρῶς ὑπὲρ χιόνα λάμψαντες, ὑπὲρ γάλα τυρω θέντες, ὑπὲρ λίθον σάπφειρον αὐγασθέντες· μὴ ἀντι- τείνωμεν, μὴ βραδύνωμεν. Γενώμεθα Πέτρος καὶ Ιωάννης · ὡς ἐπὶ τὸν τάφον ἐκεῖνοι καὶ τὴν ἀνάστα ειν, οὕτως ἐπὶ τὸ λουτρόν (94) αὐτοὶ σπεύδωμεν, συντρέχοντες, ἀντιτρέχοντες, ὅπως ἂν τὸ ἀγαθὸν προλάβωμεν ἀγωνιζόμενοι. Καὶ μὴ εἴπῃς, Απελ- θὼν (95) ἐπάνηκε, καὶ αὔριον βαπτισθήσομαι, δυ νατὸς ὢν σήμερον εὖ παθεῖν· παρέστω μοι μή- τηρ (96), παρέστω μοι πατὴρ, ἀδελφοί, γυνή, τέκνα, φίλοι, πᾶν ὅ τί μοι τίμιον, καὶ τηνικαῦτα σωθήσο- μαι· νῦν δὲ οὔπω μοι καιρὸς λαμπρύνεσθαι (97). Δέος γὰρ, μὴ κοινωνούς λάβῃς πένθους, οὓς εὐφρο σύνης κοινωνοὺς ἤλπισας. Ἐὰν μὲν παρῶσιν, ἀγα πητέον· ἐὰν δὲ ἀπῶσι (98), μὴ ἀναμείνῃς. Αἰσχρὸν γὰρ (99) εἰπεῖν· Ποῦ δέ μοι το καρποφορούμε νον ἐπὶ τῷ βαπτίσματι (1) ; Ποῦ δὲ ἡ ἐμφώτειος (2) ἐσθῆς, ᾗ λαμπρυνθήσομαι; Ποῦ δὲ τὰ πρὸς δεξίωσιν τῶν ἐμῶν βαπτιστῶν, ἵνα κάν τούτοις εὐδοκιμήσω; Πάνυ γὰρ, ὡς ὁρᾷς, ἐστὶ ταῦτα τῶν ἀναγκαίων, καὶ παρὰ (5) τοῦτο ἡ χάρις ελαττωθήσεται. Μή μικρο- λογοῦ (4) περὶ τὰ μεγάλα· μηδὲν ἀγεννές (5) πάθῃς. Μείζον τῶν ὁρωμένων ἐστὶ τὸ μυστήριον· σαυτὸν καρποφόρησον Χριστὸν ἔνδυσαι, θρέψον με πολιτεία" οὕτως ἐγὼ χαίρω φιλοφρονούμενος· οὕτω καὶ Θεὸς, ὁ τὰ μέγιστα χαριζόμενος. Οὐδὲν τῷ Θεῷ μέγα, δ μὴ καὶ πένης δίδωσιν, ἵνα μὴ κἀνταῦθα παρωθῶν- ται (6) οἱ πένητες· οὐ γὰρ ἔχουσιν, ὅπως τοῖς πλου σίοις ἀμιλληθῶσιν. Ἐν ἄλλοις μὲν, ἡ διαφορὰ τοῦ ρίζεις. τὸν λουτρόν. θῆναι. φωτίσματι, « εμφύτειος εμφάτεος, ο περί. μικρολόγει. παρα θῶνται. . ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMΑ. B XXV. Enimvero, si mibi auscultandum putabis, A ad scelus quidem et fraudem tardus eris, celer au- tem ad salutem. Pari enim in vitio sunt, prompti- tudo ad vitium, et seguities ad virtutem. Si ad co- messationem vocatus fueris, ne festines; si ad fidei abjurationem, fac pedem retro celerrime referas ; si tibi flagitiosorum ac perditorum hominum sodali- tim dixerit: Veni nobiscum, particeps esto sangui- nis, virum justum injuste in terram abscondamus *; »e auribus quidem hos sermones admitte. Ita duas. maximas utilitates consequeris ; nam et illis pecca- tum suum indicabis, et teipsum a prava societate eximes. At si tibi magnus David dicat: Venite, exsul. temus Domino 16; si alius propheta : Venite, ascen - damus in montem Domini "; si ipse salutis nostræ vindex : Venite ad me, omnes qui laboratis, et one- C rati estis et ego vos reficiam 18; aut, Surgite, abea- mus hinc “, nive splendidius effulgentes, et super lac coagulati, et super sapphirum collustrati **; "C in contrarium nitamur, ne moram faciamus. Petrum et Joannem æmulemur; ad baptismum, ut illi ad sepulcrum et resurrectionem, omni festinatione properemus, simul currentes, certation currentes, omni contentione in id incumbentes, ut hoc bonum priores occupemus. Ne dixeris : Abi et redi, et cras baptizabor, cum hodie beneficio affici queas. Adsit mihi mater, adsit mihi pater, fratres, uxor, liberi, amici, atque omnes ques charos habeo, et tum sulu- tem accipiam : nunc autem nondum mihi splendi- dum deri vacat. Verendum enim est, ne luctus 80- cios aecipias, quos te lætitiæ socios babiturum spe- raveras. Quamobrem, si quidem adsint, pulchre te- cum agi puta; sin autem absint, ne eos exspectes. Turpe est enim dicere : Ubi est manus, quod pre- pler baptismum oferam Ubi splendida vestis, in qua exsplendescam? Ubi ea, quæ ad initiatores meos excipiendos requiruntur, ut in his quoque rebus Dominis celebritatem consequar? Valde enim, uti vides, hæc necessaria sunt; ac propterea gratia imminuetur. Ne in magnis rebus minuta et levicula in rationem mittas: ne turpi aliquo et abjecto affectu te duci patiaris. Istud mysterium sublimius est re- bus iis, quæ in oculorum aspectum cadunt. Teip- sum offer, Christum indue, honesta et laudabili vita me ale : sic ego excipi lælor; sic etiam Deus, qui **Prov. 1,11. “Psal. xciv, 1. "7 Mich. v, 2. "Matth. x1, 28. " Joan. xiv, 31. *Thren. iv, 7. " Joan. xx, 3. etc. In ed., Regg., deceus Colb., duo Coisl., Jes., etc. Graeca hec desunt in Par. ed. quamvis a Billio Latine red- dita. PATROL. GR. XXXVI. D Deest ráp in ed. illuminationi. » Comb. Deest in ed. et in aliis nonnullis, qui etiam pro habent vestis candida, id est, c Baptismalis. Par. et Comb. Mendose in ed., et Comb. in ed., Coisl. 1, Jes., Comb., etc. Prave in ed., (91) 'Εάν εἴπῃ. Οr. 1, ἐὰν εἴποι. (92) Γνωριείς. Τι nonnullis, γνωρίσεις, el, γνω- (95) Λέγῃ. Reg. ph, λέγει. (94) Το λουτρόν. Sic quinque Regg., plures Colb. (95) Απελθών. Sex Regg. et Conib., ἐπανελθών. (96) Μήτηρ. In quibusdam, πατήρ. (97) Λαμπρύνεσθαι. Sic codd. lit ed., λαμπρυν (98) 'Αγαπητέον ἐὰν δὲ ἀπῶσι. Sic quinque (99) Αἰσχρὸν γάρ. Sic Reg. bm, aliique plures. (1) Βαπτίσματι. Quinque Regg., duo Coisl., etc., (2) Ποῦ δὲ ἡ ἐμφάτειος. Sic Regg. bm, ph et (3) Καὶ παρά. Sic plures Regg. et Colb., Coisl. 1, (4) Μικρολόγου. Sic Regg. bui, ph, duo Coisl. (5) 'Αγεννές. Ιn quibusdam, ἀγενές. (6) Παρωθῶνται. Sic quinque Regg.. plures Coll.,

ΚΕ'. Βραδὺς ἴσθι πρὸς κακουργίαν, ὦ οὗτος, ταχὺς Α δὲ πρὸς σωτηρίαν, ἐμοὶ πειθόμενος· ἴσον γάρ ἐστι κακόν, ἑτοιμότης τε πρὸς τὸ χεῖρον, καὶ μέλλησις πρὸς τὸ βέλτιον. Ἐὰν ἐπὶ κῶμον κληθῇς, μὴ ταχύ νας· ἐὰν ἐπ' ἄρνησιν, ἀποπήδησον· ἐὰν εἴπῃ (91) σοι πονηρὸν ἐργαστήριον· Ἑλθε μεθ᾿ ἡμῶν, κοι σώνησον αἵματος, κρύψωμεν δὲ εἰς γῆν ἄνδρα είχαιον ἀδίκως· μηδὲ τὰς ἀκοὰς ὑπόσχῃς. Δύο γάρ τὰ μέγιστα κερδανείς· ἐκείνῳ τε γνωριεῖς (92) τὴν ἁμαρτίαν, καὶ σαυτὸν ἐξαιρήσεις πονηρᾶς κοινωνίας. 'Αν δέ σοι λέγῃ (93) Δαβὶδ ὁ μέγας· Δεῦτε, ἀγαλ λιασώμεθα τῷ Κυρίῳ· ἐὰν δὲ προφήτης ἄλλος Δεύτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου· ἐὰν δὲ αὐτὸς ὁ Σωτήρ· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοι πιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς ἦ, Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν, λαμπροί λαμπρῶς ὑπὲρ χιόνα λάμψαντες, ὑπὲρ γάλα τυρω θέντες, ὑπὲρ λίθον σάπφειρον αὐγασθέντες· μὴ ἀντι- τείνωμεν, μὴ βραδύνωμεν. Γενώμεθα Πέτρος καὶ Ιωάννης · ὡς ἐπὶ τὸν τάφον ἐκεῖνοι καὶ τὴν ἀνάστα ειν, οὕτως ἐπὶ τὸ λουτρόν (94) αὐτοὶ σπεύδωμεν, συντρέχοντες, ἀντιτρέχοντες, ὅπως ἂν τὸ ἀγαθὸν προλάβωμεν ἀγωνιζόμενοι. Καὶ μὴ εἴπῃς, Απελ- θὼν (95) ἐπάνηκε, καὶ αὔριον βαπτισθήσομαι, δυ νατὸς ὢν σήμερον εὖ παθεῖν· παρέστω μοι μή- τηρ (96), παρέστω μοι πατὴρ, ἀδελφοί, γυνή, τέκνα, φίλοι, πᾶν ὅ τί μοι τίμιον, καὶ τηνικαῦτα σωθήσο- μαι· νῦν δὲ οὔπω μοι καιρὸς λαμπρύνεσθαι (97). Δέος γὰρ, μὴ κοινωνούς λάβῃς πένθους, οὓς εὐφρο σύνης κοινωνοὺς ἤλπισας. Ἐὰν μὲν παρῶσιν, ἀγα πητέον· ἐὰν δὲ ἀπῶσι (98), μὴ ἀναμείνῃς. Αἰσχρὸν γὰρ (99) εἰπεῖν· Ποῦ δέ μοι το καρποφορούμε νον ἐπὶ τῷ βαπτίσματι (1) ; Ποῦ δὲ ἡ ἐμφώτειος (2) ἐσθῆς, ᾗ λαμπρυνθήσομαι; Ποῦ δὲ τὰ πρὸς δεξίωσιν τῶν ἐμῶν βαπτιστῶν, ἵνα κάν τούτοις εὐδοκιμήσω; Πάνυ γὰρ, ὡς ὁρᾷς, ἐστὶ ταῦτα τῶν ἀναγκαίων, καὶ παρὰ (5) τοῦτο ἡ χάρις ελαττωθήσεται. Μή μικρο- λογοῦ (4) περὶ τὰ μεγάλα· μηδὲν ἀγεννές (5) πάθῃς. Μείζον τῶν ὁρωμένων ἐστὶ τὸ μυστήριον· σαυτὸν καρποφόρησον Χριστὸν ἔνδυσαι, θρέψον με πολιτεία" οὕτως ἐγὼ χαίρω φιλοφρονούμενος· οὕτω καὶ Θεὸς, ὁ τὰ μέγιστα χαριζόμενος. Οὐδὲν τῷ Θεῷ μέγα, δ μὴ καὶ πένης δίδωσιν, ἵνα μὴ κἀνταῦθα παρωθῶν- ται (6) οἱ πένητες· οὐ γὰρ ἔχουσιν, ὅπως τοῖς πλου σίοις ἀμιλληθῶσιν. Ἐν ἄλλοις μὲν, ἡ διαφορὰ τοῦ ρίζεις. τὸν λουτρόν. θῆναι. φωτίσματι, « εμφύτειος εμφάτεος, ο περί. μικρολόγει. παρα θῶνται. . ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMΑ. B XXV. Enimvero, si mibi auscultandum putabis, A ad scelus quidem et fraudem tardus eris, celer au- tem ad salutem. Pari enim in vitio sunt, prompti- tudo ad vitium, et seguities ad virtutem. Si ad co- messationem vocatus fueris, ne festines; si ad fidei abjurationem, fac pedem retro celerrime referas ; si tibi flagitiosorum ac perditorum hominum sodali- tim dixerit: Veni nobiscum, particeps esto sangui- nis, virum justum injuste in terram abscondamus *; »e auribus quidem hos sermones admitte. Ita duas. maximas utilitates consequeris ; nam et illis pecca- tum suum indicabis, et teipsum a prava societate eximes. At si tibi magnus David dicat: Venite, exsul. temus Domino 16; si alius propheta : Venite, ascen - damus in montem Domini "; si ipse salutis nostræ vindex : Venite ad me, omnes qui laboratis, et one- C rati estis et ego vos reficiam 18; aut, Surgite, abea- mus hinc “, nive splendidius effulgentes, et super lac coagulati, et super sapphirum collustrati **; "C in contrarium nitamur, ne moram faciamus. Petrum et Joannem æmulemur; ad baptismum, ut illi ad sepulcrum et resurrectionem, omni festinatione properemus, simul currentes, certation currentes, omni contentione in id incumbentes, ut hoc bonum priores occupemus. Ne dixeris : Abi et redi, et cras baptizabor, cum hodie beneficio affici queas. Adsit mihi mater, adsit mihi pater, fratres, uxor, liberi, amici, atque omnes ques charos habeo, et tum sulu- tem accipiam : nunc autem nondum mihi splendi- dum deri vacat. Verendum enim est, ne luctus 80- cios aecipias, quos te lætitiæ socios babiturum spe- raveras. Quamobrem, si quidem adsint, pulchre te- cum agi puta; sin autem absint, ne eos exspectes. Turpe est enim dicere : Ubi est manus, quod pre- pler baptismum oferam Ubi splendida vestis, in qua exsplendescam? Ubi ea, quæ ad initiatores meos excipiendos requiruntur, ut in his quoque rebus Dominis celebritatem consequar? Valde enim, uti vides, hæc necessaria sunt; ac propterea gratia imminuetur. Ne in magnis rebus minuta et levicula in rationem mittas: ne turpi aliquo et abjecto affectu te duci patiaris. Istud mysterium sublimius est re- bus iis, quæ in oculorum aspectum cadunt. Teip- sum offer, Christum indue, honesta et laudabili vita me ale : sic ego excipi lælor; sic etiam Deus, qui **Prov. 1,11. “Psal. xciv, 1. "7 Mich. v, 2. "Matth. x1, 28. " Joan. xiv, 31. *Thren. iv, 7. " Joan. xx, 3. etc. In ed., Regg., deceus Colb., duo Coisl., Jes., etc. Graeca hec desunt in Par. ed. quamvis a Billio Latine red- dita. PATROL. GR. XXXVI. D Deest ráp in ed. illuminationi. » Comb. Deest in ed. et in aliis nonnullis, qui etiam pro habent vestis candida, id est, c Baptismalis. Par. et Comb. Mendose in ed., et Comb. in ed., Coisl. 1, Jes., Comb., etc. Prave in ed., (91) 'Εάν εἴπῃ. Οr. 1, ἐὰν εἴποι. (92) Γνωριείς. Τι nonnullis, γνωρίσεις, el, γνω- (95) Λέγῃ. Reg. ph, λέγει. (94) Το λουτρόν. Sic quinque Regg., plures Colb. (95) Απελθών. Sex Regg. et Conib., ἐπανελθών. (96) Μήτηρ. In quibusdam, πατήρ. (97) Λαμπρύνεσθαι. Sic codd. lit ed., λαμπρυν (98) 'Αγαπητέον ἐὰν δὲ ἀπῶσι. Sic quinque (99) Αἰσχρὸν γάρ. Sic Reg. bm, aliique plures. (1) Βαπτίσματι. Quinque Regg., duo Coisl., etc., (2) Ποῦ δὲ ἡ ἐμφάτειος. Sic Regg. bm, ph et (3) Καὶ παρά. Sic plures Regg. et Colb., Coisl. 1, (4) Μικρολόγου. Sic Regg. bui, ph, duo Coisl. (5) 'Αγεννές. Ιn quibusdam, ἀγενές. (6) Παρωθῶνται. Sic quinque Regg.. plures Coll.,

πλουτεῖν καὶ τοῦ πένεσθαι· ἐνταῦθα δὲ, ὁ προθυμό- τερος, πλουσιώτερος. ΚϚ'. Μηδὲν ἐπεχέτω σε τοῦ πρόσω· μηδὲν ἀνθελ κέτω σου τὴν προθυμίαν. Εως σφοδρὸς ὁ πόθος, λα 6οῦ τοῦ ποθουμένου· ἕως θερμὸς ὁ σίδηρος, τῷ ψυχρῷ στομωθήτω, μή τι παρεμπέσῃ μέσον, καὶ διακόψῃ τὸν πόθον. Φίλιππος εἰμι· γενοῦ (7) Κανδάκης. Εἰπὲ καὶ αὐτός· Ἰδοὺ τὸ ὕδωρ τί κωλύει με βαπτι σθῆναι; "Αρπασον τὸν καιρόν· τῷ ἀγαθῷ περιχά- ρηθι (8)· καὶ εἰπὼν, βαπτίσθητι, καὶ βαπτισθεὶς σώ θητι· κἂν ᾖς Αιθίοψ τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν λευκάνθητι. Τύχε τῆς σωτηρίας, ἧς οὐδὲν ὑψηλότερον, οὐδὲ τι μιώτερον τοῖς γε νοῦν ἔχουσι. Μὴ εἴπης· Ἐπίσκοπος βαπτισάτω με, καὶ οὗτος μητροπολίτης, ἢ (9) Ἱερο σολυμίτης (οὐ γὰρ τόπων ἡ χάρις, ἀλλὰ τοῦ Πνεύμα τος), καὶ οὗτος τῶν εὖ γεγονότων. Δεινὸν γὰρ, εἰ τῷ βαπτιστῇ τὸ εὐγενές μου καθυβρισθήσεται· ἢ πρεσβύ τερος μὲν, ἀλλὰ καὶ οὗτος τῶν ἀγάμων, καὶ οὗτος τῶν ἐγκρατῶν καὶ ἀγγελικῶν τὴν πολιτείαν· δεινὸν γὰρ, εἰ ἐν καιρῷ καθάρσεως ῥυπωθήσομαι. Μὴ ζήτει ἀξιοπιστίαν τοῦ κηρύσσοντος, μηδὲ τοῦ βαπτίζοντος. Αλλος ὁ τούτων κριτὴς, καὶ τῶν ἀφανεστέρων δοκι μαστής· ἐπειδὴ, ἄνθρωπος μὲν εἰς πρόσωπον, Θεὸς δὲ εἰς καρδίαν. Σοὶ δὲ πᾶς ἀξιόπιστος εἰς τὴν (10) κάθαρσιν· μόνον ἔστω τις τῶν ἐγκρίτων, καὶ μὴ τῶν προδήλως κατεγνωσμένων, μηδὲ τῆς Ἐκκλησίας αλλότριος. Μὴ κρίνε τοὺς κριτὰς, ὁ χρήζων τῆς κα- τρείας· μηδὲ φιλοκρίνει (11) μοι τὰς ἀξίας τῶν σὲ καθαιρόντων, μηδὲ διακρίνου πρὸς τοὺς γεννήτορας. Αλλος μὲν ἄλλου κρείττων, ή ταπεινότερος· σοῦ δὲ πᾶς ὑψηλότερος. Σκόπει δὲ οὕτως· Εστω χρυσός, Έστω σίδηρος, δακτύλιοι δὲ ἀμφότεροι, καὶ τὴν αὐτὴν ἐγκεχαράχθωσαν εἰκόνα βασιλικήν, εἶτα κηρὸν ἐντυ πούτωσαν (12)· τί διοίσει ἡ σφραγίς (13) αὕτη τῆς σφραγίδος ἐκείνης; Οὐδέν. Ἐπίγνωθι τὴν ὕλην ἐν τῷ κηρῷ, κἂν ᾖς σοφώτατος· εἰπε, τί μὲν τοῦ σιδήρου, τί δὲ τοῦ χρυσοῦ τὸ ἐκσφράγισμα, καὶ πῶς ἔν ἐστι τῆς γὰρ ὕλης τὸ διάφορον, οὐ τοῦ χαρακτῆρος. Ού τως ἔστω σοι πᾶς βαπτιστής. Κἂν τῇ πολιτείᾳ προς έχῃ (14), ἀλλ' ή γε τοῦ βαπτίσματος δύναμις ἴση· καὶ τελειοποιός σοι πᾶς ὁμοίως, ὁ τῇ αὐτῇ πίστει μεμορ φωμένος. χάρτι καί. ΚΖ'. Μὴ ἀπαξιώσης συμβαπτισθῆναι πένητι, πλού σιος ῶν, ὁ εὐπατρίδης τῷ δυσγενεῖ, ὁ δεσπότης τῷ δούλῳ μέχρι τοῦ νῦν. Οὔπω τοσοῦτον ταπεινοφρονή κρίνει. πούτωσαν. 50% S. GREGORII THEOLOGI maxima quaque beneficia nobis elargitur. Nihil apud A Deum magnum est, quod non pauper quoque do- nare possit, ut ne hac quoque in re tenuiores propellantur; cum siquidem non habeant, quomodo cum locupletibus certent. Etenim in cæteris quidem rebus inter divitias et paupertatem interest: hic autem, qui promptior atque alacrior est, idem quoque ditior evadit. B " XXVI. Nihil progressum tuum inhibeat: nihil animi alacritatem reprimat. Quandiu vehemens est desiderium, id quod desideras arripe. Quandiu calet ferrum, frigida obduretur, ne quid interim accidat quod animi cupiditatem infringat. Philippus sum; esto Candaces. Die ipse quoque: Ecce aqua, quid me prohibet baptizari“ ? Temporis occasionem arri- pe: ob bonum latitiam concipe : atque hac locutus, baptizare; baptizatus, salutem accipe; et quamvis corpore Ethiops sis, animo dealbare. Salutem con- sequere, qua nihil sublimius præstantiusque est, apud eos certe, qui mente præditi sunt. Ne dicas : Baptizet me episcopus, atque is metropolitanus, aut Jerosolymitanus (non enim locorum est gratia, sed Spiritus) ; isque etiam sit claro et nobili genere ørtus; grave enim fuerit, nobilitati meæ ob ejus, qui baptizat, obscuritatem, labeni ac dedecus in- ferri; aut, si presbyter, saltem qui cælebs sit, qui continentiæ laude atque angelica vivendi ratione floreat; grave enim fuerit, si in purgationis tempo- re inficiar atque commaculer. Ne concionatoris aut baptizantis auctoritatem inquiras. Alius horum ju- dex est, ac rerum obscurarum explorator : quando quidem homo faciem, Deus autem cor iniuetur s Tibi autem quivis ad purgationem satis ido- neus est, modo inter probatos censeatur, ac non aperte condemnatus sit, atque ab Ecclesia alienus. Qui curatione indiges, in judices judicium ne arripe; nec eorum, a quibus purgaris, dignitates excute, nec inter genitores delectum babe. Est quidem alius alio præstantior, vel inferior: te autem quivis est superior. Sic tecum reputa. Sint duo annuli, alter aureus, alter ferreus, atque ambo eamdem Impera- toris imaginem insculptam habeant, ac deinde ceram imprimant. Quid tandem hoc signum ab illo signo diferet? Nihil. Materiam in cera internosce, quam libet singulari solertia sis? Dic, utrum e duobus signis, aureo scilicet annulo, an ferreo expressum sit, et quomodo unum idemque signum exsistat ? Discrimen enin in materia est, non in signo. Sic D tibi quoque omnes, qui baptizandi munere funguntur, idonei habeantur. Quamvis enim alius alium vitæ probitate antecellat, eadem tamen baptismi vis est; ac quivis tibi initiator sit, qui modo eadem Side informatus est. XXVII. Ne tua dignitate alienum putes, simul cum paupere baptizari, qui dives es, patricius cum ignobili, herus cum eo qui hactenus tibi servus s Act. viii, 36. Reg. xvi, 7. Eunuchus Regina Candacis a Philippo baptiza- tus. Sic etiam legit Billius. In ed., c Deest in ed. (7) Γενοῦ Κανδάκης. . Esto Candaces, » id est, (8) Περιχάρηθι. Sic codd. Mendose in ed., περι- (9) "H. Sic quinque Regg., quatuor Colb., Comb. (10) Εἰς τήν. In nonnullis, πρὸς τήν. (11) Φιλοκρίνει. Regg. bm, pl et Or. 1, φυλο (12) Εντυπουτωσαν. Tres Regg. et Or. 1, έκτυ (13) Η σφραγίς. Sic quatuor Regg. et Oral. 4. (14) Προέχῃ. In nonnullis, πρόσχη.

πλουτεῖν καὶ τοῦ πένεσθαι· ἐνταῦθα δὲ, ὁ προθυμό- τερος, πλουσιώτερος. ΚϚ'. Μηδὲν ἐπεχέτω σε τοῦ πρόσω· μηδὲν ἀνθελ κέτω σου τὴν προθυμίαν. Εως σφοδρὸς ὁ πόθος, λα 6οῦ τοῦ ποθουμένου· ἕως θερμὸς ὁ σίδηρος, τῷ ψυχρῷ στομωθήτω, μή τι παρεμπέσῃ μέσον, καὶ διακόψῃ τὸν πόθον. Φίλιππος εἰμι· γενοῦ (7) Κανδάκης. Εἰπὲ καὶ αὐτός· Ἰδοὺ τὸ ὕδωρ τί κωλύει με βαπτι σθῆναι; "Αρπασον τὸν καιρόν· τῷ ἀγαθῷ περιχά- ρηθι (8)· καὶ εἰπὼν, βαπτίσθητι, καὶ βαπτισθεὶς σώ θητι· κἂν ᾖς Αιθίοψ τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν λευκάνθητι. Τύχε τῆς σωτηρίας, ἧς οὐδὲν ὑψηλότερον, οὐδὲ τι μιώτερον τοῖς γε νοῦν ἔχουσι. Μὴ εἴπης· Ἐπίσκοπος βαπτισάτω με, καὶ οὗτος μητροπολίτης, ἢ (9) Ἱερο σολυμίτης (οὐ γὰρ τόπων ἡ χάρις, ἀλλὰ τοῦ Πνεύμα τος), καὶ οὗτος τῶν εὖ γεγονότων. Δεινὸν γὰρ, εἰ τῷ βαπτιστῇ τὸ εὐγενές μου καθυβρισθήσεται· ἢ πρεσβύ τερος μὲν, ἀλλὰ καὶ οὗτος τῶν ἀγάμων, καὶ οὗτος τῶν ἐγκρατῶν καὶ ἀγγελικῶν τὴν πολιτείαν· δεινὸν γὰρ, εἰ ἐν καιρῷ καθάρσεως ῥυπωθήσομαι. Μὴ ζήτει ἀξιοπιστίαν τοῦ κηρύσσοντος, μηδὲ τοῦ βαπτίζοντος. Αλλος ὁ τούτων κριτὴς, καὶ τῶν ἀφανεστέρων δοκι μαστής· ἐπειδὴ, ἄνθρωπος μὲν εἰς πρόσωπον, Θεὸς δὲ εἰς καρδίαν. Σοὶ δὲ πᾶς ἀξιόπιστος εἰς τὴν (10) κάθαρσιν· μόνον ἔστω τις τῶν ἐγκρίτων, καὶ μὴ τῶν προδήλως κατεγνωσμένων, μηδὲ τῆς Ἐκκλησίας αλλότριος. Μὴ κρίνε τοὺς κριτὰς, ὁ χρήζων τῆς κα- τρείας· μηδὲ φιλοκρίνει (11) μοι τὰς ἀξίας τῶν σὲ καθαιρόντων, μηδὲ διακρίνου πρὸς τοὺς γεννήτορας. Αλλος μὲν ἄλλου κρείττων, ή ταπεινότερος· σοῦ δὲ πᾶς ὑψηλότερος. Σκόπει δὲ οὕτως· Εστω χρυσός, Έστω σίδηρος, δακτύλιοι δὲ ἀμφότεροι, καὶ τὴν αὐτὴν ἐγκεχαράχθωσαν εἰκόνα βασιλικήν, εἶτα κηρὸν ἐντυ πούτωσαν (12)· τί διοίσει ἡ σφραγίς (13) αὕτη τῆς σφραγίδος ἐκείνης; Οὐδέν. Ἐπίγνωθι τὴν ὕλην ἐν τῷ κηρῷ, κἂν ᾖς σοφώτατος· εἰπε, τί μὲν τοῦ σιδήρου, τί δὲ τοῦ χρυσοῦ τὸ ἐκσφράγισμα, καὶ πῶς ἔν ἐστι τῆς γὰρ ὕλης τὸ διάφορον, οὐ τοῦ χαρακτῆρος. Ού τως ἔστω σοι πᾶς βαπτιστής. Κἂν τῇ πολιτείᾳ προς έχῃ (14), ἀλλ' ή γε τοῦ βαπτίσματος δύναμις ἴση· καὶ τελειοποιός σοι πᾶς ὁμοίως, ὁ τῇ αὐτῇ πίστει μεμορ φωμένος. χάρτι καί. ΚΖ'. Μὴ ἀπαξιώσης συμβαπτισθῆναι πένητι, πλού σιος ῶν, ὁ εὐπατρίδης τῷ δυσγενεῖ, ὁ δεσπότης τῷ δούλῳ μέχρι τοῦ νῦν. Οὔπω τοσοῦτον ταπεινοφρονή κρίνει. πούτωσαν. 50% S. GREGORII THEOLOGI maxima quaque beneficia nobis elargitur. Nihil apud A Deum magnum est, quod non pauper quoque do- nare possit, ut ne hac quoque in re tenuiores propellantur; cum siquidem non habeant, quomodo cum locupletibus certent. Etenim in cæteris quidem rebus inter divitias et paupertatem interest: hic autem, qui promptior atque alacrior est, idem quoque ditior evadit. B " XXVI. Nihil progressum tuum inhibeat: nihil animi alacritatem reprimat. Quandiu vehemens est desiderium, id quod desideras arripe. Quandiu calet ferrum, frigida obduretur, ne quid interim accidat quod animi cupiditatem infringat. Philippus sum; esto Candaces. Die ipse quoque: Ecce aqua, quid me prohibet baptizari“ ? Temporis occasionem arri- pe: ob bonum latitiam concipe : atque hac locutus, baptizare; baptizatus, salutem accipe; et quamvis corpore Ethiops sis, animo dealbare. Salutem con- sequere, qua nihil sublimius præstantiusque est, apud eos certe, qui mente præditi sunt. Ne dicas : Baptizet me episcopus, atque is metropolitanus, aut Jerosolymitanus (non enim locorum est gratia, sed Spiritus) ; isque etiam sit claro et nobili genere ørtus; grave enim fuerit, nobilitati meæ ob ejus, qui baptizat, obscuritatem, labeni ac dedecus in- ferri; aut, si presbyter, saltem qui cælebs sit, qui continentiæ laude atque angelica vivendi ratione floreat; grave enim fuerit, si in purgationis tempo- re inficiar atque commaculer. Ne concionatoris aut baptizantis auctoritatem inquiras. Alius horum ju- dex est, ac rerum obscurarum explorator : quando quidem homo faciem, Deus autem cor iniuetur s Tibi autem quivis ad purgationem satis ido- neus est, modo inter probatos censeatur, ac non aperte condemnatus sit, atque ab Ecclesia alienus. Qui curatione indiges, in judices judicium ne arripe; nec eorum, a quibus purgaris, dignitates excute, nec inter genitores delectum babe. Est quidem alius alio præstantior, vel inferior: te autem quivis est superior. Sic tecum reputa. Sint duo annuli, alter aureus, alter ferreus, atque ambo eamdem Impera- toris imaginem insculptam habeant, ac deinde ceram imprimant. Quid tandem hoc signum ab illo signo diferet? Nihil. Materiam in cera internosce, quam libet singulari solertia sis? Dic, utrum e duobus signis, aureo scilicet annulo, an ferreo expressum sit, et quomodo unum idemque signum exsistat ? Discrimen enin in materia est, non in signo. Sic D tibi quoque omnes, qui baptizandi munere funguntur, idonei habeantur. Quamvis enim alius alium vitæ probitate antecellat, eadem tamen baptismi vis est; ac quivis tibi initiator sit, qui modo eadem Side informatus est. XXVII. Ne tua dignitate alienum putes, simul cum paupere baptizari, qui dives es, patricius cum ignobili, herus cum eo qui hactenus tibi servus s Act. viii, 36. Reg. xvi, 7. Eunuchus Regina Candacis a Philippo baptiza- tus. Sic etiam legit Billius. In ed., c Deest in ed. (7) Γενοῦ Κανδάκης. . Esto Candaces, » id est, (8) Περιχάρηθι. Sic codd. Mendose in ed., περι- (9) "H. Sic quinque Regg., quatuor Colb., Comb. (10) Εἰς τήν. In nonnullis, πρὸς τήν. (11) Φιλοκρίνει. Regg. bm, pl et Or. 1, φυλο (12) Εντυπουτωσαν. Tres Regg. et Or. 1, έκτυ (13) Η σφραγίς. Sic quatuor Regg. et Oral. 4. (14) Προέχῃ. In nonnullis, πρόσχη.

ΚΗ'. Εστω ταῦτα, φησί, περὶ τῶν ἐπιζητούντων τὸ βάπτισμα. Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τῶν ἔτι νηπίων (28), καὶ μήτε τῆς ζημίας ἐπαισθανομένων, μήτε τῆς χά ριτο;; ἢ καὶ ταῦτα βαπτίσομεν (29) ; Πάνυ γε, εἴπερ τις ἐπείγοι (30) κίνδυνος. Κρείσσον γὰρ ἀναισθήτως ἁγιασθῆναι, ἢ ἀπελθεῖν ἀσφράγιστα καὶ ἀτέλεστα. Καὶ τούτου λόγος ἡμῖν, ἡ ὀκταήμερος περιτομή, τυ πική τις οὖσα σφραγὶς, καὶ ἀλογίστοις ἔτι προσαγο- μένη· ὡς δὲ καὶ ἡ τῶν φλιῶν χρίσις, διὰ τῶν ἀναι σθήτων φυλάττουσα τὰ πρωτότοκα. Περὶ δὲ τῶν ἄλ λων δίδωμι γνώμην, την τριετίαν ἀναμείναντας, κ μικρὸν ἐντὸς τούτου, ἢ ὑπὲρ τοῦτο ἡνίκα καὶ ἀκοῦ· σαί τι μυστικὸν, καὶ ἀποκρίνεσθαι (31) δυνατὸν, εἰ καὶ μὴ συνιέντα τελέως, ἀλλ᾽ οὖν τυπούμενα), οὕτως ἁγιάζειν καὶ ψυχὰς καὶ σώματα τῷ μεγάλῳ μυστη ρίῳ τῆς τελειώσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· Τοῦ μὲν βίου τὰς εὐθύνας τηνικαῦτα ὑπέχειν (32) ἄρχονται, ἡνίκα ἂν ὅτε λόγος συμπληρωθῇ, καὶ τὸ μυστήριον μάθωσι (τῶν γὰρ ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτημάτων παρά τῆς ἡλικίας αὐτοῖς τὸ ἀνεύθυνον [33])· τετειχίσθαι δὲ (34) τῷ λουτρῷ, παντὶ λόγῳ λυσιτελέστερον, διὰ τὰς ἐξαίφνης συμπιπτούσας (35) ἡμῖν προσβολὰς τῶν κινδύνων, καὶ βοηθείας ισχυροτέρας. Β ΚΘ'. ᾿Αλλὰ Χριστός, φησί, τριακονταέτης βαπτίο ζεται, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν· καὶ σὺ κελεύεις ἐπισπεύ δειν τὸ βάπτισμα; Θεὸν εἰπὼν, λέλυκας τὸ ζητούμε νον. Ὁ μὲν γὰρ αὐτοκάθαρσις ἦν, καὶ οὐκ ἐδεῖτο καθάρσεως· ἀλλὰ σοὶ καθαίρεται, ὥσπερ καὶ σάρκα φορεῖ σοὶ (36), ἄσαρκος ὤν. Οὐδέ τις κίνδυνος ἦν αὐτ τῷ τὸ βάπτισμα παρατείνοντι· αὐτὸς γὰρ καὶ τοῦ παθεῖν ἦν ἑαυτῷ ταμίας, ὥσπερ καὶ (37) τῆς γεννή σεως. Σοὶ δὲ, οὐδὲ περὶ μικρῶν ὁ κίνδυνος, εἰ ἀπέλ θοις τῇ φθορᾷ γεννηθείς μόνῃ, καὶ μὴ τὴν ἀφθαρσίαν ἀμφιεσάμενος (38). Σκοπῶ δὲ κἀκεῖνο, ὅτι τῷ μὲν ἀναγκαῖος ἦν οὗτος ὁ καιρὸς τοῦ βαπτίσματος· σοὶ δὲ οὐχ ὁ αὐτὸς λόγος. Ανεδείχθη μὲν γὰρ τριακοστόν γεγονὼς ἔτος, οὐ πρότερον, τοῦ τε (59) μὴ δοκεῖν ἐπιδεικτικὸς εἶναι τις (τῶν γὰρ ἀπειροκάλων τὸ ΧΧΙΧ. Αt πάθος), καὶ ὡς τελείαν βάσανον ἀρετῆς, καὶ τοῦ δι- νηπίων ὄντων. (29)· Βαπτίσομεν. βαπτίσωμεν. σθαι. τετειχίσθαι τε. δάσκειν καιρὸν ταύτης ἐχούσης τῆς ἡλικίας. Επει δὲ (40) παθεῖν ἔδει τὸ τοῦ κόσμου σωτήριον πάθος, πάντα συνδραμεῖν ἔδει πρὸς τὸ πάθος ὅσα τοῦ πάθους, τὴν ἀνάδειξιν, τὸ βάπτισμα, τὴν ἄνωθεν μαρτυρίαν, τὸ κήρυγμα, τὴν συνδρομὴν τοῦ πλήθους, τὰ θαύματ τα, καὶ ὥσπερ ἐν σῶμα γενέσθαι, μὴ διεσπασμένον, μηδὲ ἀπεῤῥηγμένον τοῖς διαστήμασιν. Ἐκ μὲν γὰρ σας. επειδή δέ. S. GREGORII THEOLOGI XXVIII. Sint hæc sane, dixerit aliquis, quantum A ad eos attinet, qui haptismum requirunt. Quid au- tem de iis dices, qui tenera adhuc ætate sunt, nec aut damnum aut gratiam sentiunt? An eos quoque baptizabimus? Ita prorsus, si quod periculum ur- geat. Præstat enim absque sensu sanctificari, quam sine sigillo et initiatione abscedere. Atque hujus rei ratio nobis est circumcisio, die octavo peragi su- litas, quæ baptismi figuram quodammodo gerebat, atque iis, qui rationis adhuc expertes erant, offere- batur; sicuti etiam postium unctio, que, rebus sen- su carentibus adhibita, primogenitis salutem afferebat. De reliquis ita censeo, ut triennio ex- spectato, aut aliquanto breviori vel longiori tem- poris spatio (nam tum, et mystici quiddam audire, et respondere possunt, ac si minus plene et exacte intelligunt, imbuuntur tamen et informantur); ita demuni, magno perfectionis sacramento, et animas et corpora sanctificent. Etenim res ita se habet. Vite quidem actionibus referendis tum demum obnoxii esse incipiunt, cum et ratio ad plenum accrevit, et mysterium didicerunt (ætatis enim beneficio hoc habent, ut peccatorum, que per ignorantiam admiserint, rationem reddere minime cogantur); at propter inopinatos et repentinos pe- riculorum impetus, quique nulla ope atque auxilio propulsari queant, lavacro communiri omnino con- ducibilius est. dices : Christus trigesimo anno bapti-C zatur, idque cum Deus esset : tu vero me bapti- smum urgere jubes? Cum Deum dixisti, quæstio abs te soluta est. Nam ille purgatio ipsamet erat, nec purgationis indigebat; verum tua causa purgaba• tur, quemadmodum et carnem ferebat, cum carnis expers esset. Nec vero ei quidquam periculi me- tuendum erat, baptismum proroganti; quippe qui passionis quoque suæ arbiter esset, quemadmodum et nativitatis. Tibi autem non leve periculum im- minet, si hinc, corruptioni soli genitus, nec incor- ruptibilitate indutus, excesseris. Quin illud etiam animadverto, quod illi quidem tempus hoc bapti- smi necessarium erat; tua autem non eadem est ra- tio. Idcirco enim ille trigesimo denique anno, ac non prius, sese indicavit, tum ne ostentatur aliquis D esse videretur (quo affectu inepti homines ducun- tur); tum quia hæc ætas plenum virtutis argumen- tum, docendique maturitatem habet. Jam quoniam ei salutiferum mundo supplicium subeundum erat, omnia profecto, quæ ad passionem spectabant, ad passionem concurrere oportebat, nimirum osten - sionem, baptismum, caeleste testimonium, prædica- » Gen. xvii.12. Luc. 111, 23. nullis, In quibusdam, reatu obnoxii teneantur. › Comb. In ed., Regg., etc. ed. (28) Τῶν ἔτι νηπίων. In Or. 1 deest τῶν. In non- (30) 'Επείγοι. Reg. bm. ἐπείγει. (31) Αποκρίνεσθαι. Quatuor Regg., ἀποκρίνα- (32) Υπέχειν. Coisl. 1, παρέχειν. (33) Ανεύθυνον. Schol. Ατιμώρητον• • Nullo (34) Τετειχίσθαι δέ. Sic quatuor Regg., Or. 1 et (35) Συμπιπτούσας. In nonnullis, προσπιπτού- (36) Σοί. . In tui gratiam. Deest in tribus (37) "Ωσπερ καί. Sie plerique codd. Deest xal in (38) Αμφισάμενος. Οr. 1, άμφιασάμενος. (39) Τοῦ τε. Jes., τῷ τε. (40) Ἐπεὶ δέ. Sic quatuor Regg. et Comb. in ed.g

ΚΗ'. Εστω ταῦτα, φησί, περὶ τῶν ἐπιζητούντων τὸ βάπτισμα. Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τῶν ἔτι νηπίων (28), καὶ μήτε τῆς ζημίας ἐπαισθανομένων, μήτε τῆς χά ριτο;; ἢ καὶ ταῦτα βαπτίσομεν (29) ; Πάνυ γε, εἴπερ τις ἐπείγοι (30) κίνδυνος. Κρείσσον γὰρ ἀναισθήτως ἁγιασθῆναι, ἢ ἀπελθεῖν ἀσφράγιστα καὶ ἀτέλεστα. Καὶ τούτου λόγος ἡμῖν, ἡ ὀκταήμερος περιτομή, τυ πική τις οὖσα σφραγὶς, καὶ ἀλογίστοις ἔτι προσαγο- μένη· ὡς δὲ καὶ ἡ τῶν φλιῶν χρίσις, διὰ τῶν ἀναι σθήτων φυλάττουσα τὰ πρωτότοκα. Περὶ δὲ τῶν ἄλ λων δίδωμι γνώμην, την τριετίαν ἀναμείναντας, κ μικρὸν ἐντὸς τούτου, ἢ ὑπὲρ τοῦτο ἡνίκα καὶ ἀκοῦ· σαί τι μυστικὸν, καὶ ἀποκρίνεσθαι (31) δυνατὸν, εἰ καὶ μὴ συνιέντα τελέως, ἀλλ᾽ οὖν τυπούμενα), οὕτως ἁγιάζειν καὶ ψυχὰς καὶ σώματα τῷ μεγάλῳ μυστη ρίῳ τῆς τελειώσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· Τοῦ μὲν βίου τὰς εὐθύνας τηνικαῦτα ὑπέχειν (32) ἄρχονται, ἡνίκα ἂν ὅτε λόγος συμπληρωθῇ, καὶ τὸ μυστήριον μάθωσι (τῶν γὰρ ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτημάτων παρά τῆς ἡλικίας αὐτοῖς τὸ ἀνεύθυνον [33])· τετειχίσθαι δὲ (34) τῷ λουτρῷ, παντὶ λόγῳ λυσιτελέστερον, διὰ τὰς ἐξαίφνης συμπιπτούσας (35) ἡμῖν προσβολὰς τῶν κινδύνων, καὶ βοηθείας ισχυροτέρας. Β ΚΘ'. ᾿Αλλὰ Χριστός, φησί, τριακονταέτης βαπτίο ζεται, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν· καὶ σὺ κελεύεις ἐπισπεύ δειν τὸ βάπτισμα; Θεὸν εἰπὼν, λέλυκας τὸ ζητούμε νον. Ὁ μὲν γὰρ αὐτοκάθαρσις ἦν, καὶ οὐκ ἐδεῖτο καθάρσεως· ἀλλὰ σοὶ καθαίρεται, ὥσπερ καὶ σάρκα φορεῖ σοὶ (36), ἄσαρκος ὤν. Οὐδέ τις κίνδυνος ἦν αὐτ τῷ τὸ βάπτισμα παρατείνοντι· αὐτὸς γὰρ καὶ τοῦ παθεῖν ἦν ἑαυτῷ ταμίας, ὥσπερ καὶ (37) τῆς γεννή σεως. Σοὶ δὲ, οὐδὲ περὶ μικρῶν ὁ κίνδυνος, εἰ ἀπέλ θοις τῇ φθορᾷ γεννηθείς μόνῃ, καὶ μὴ τὴν ἀφθαρσίαν ἀμφιεσάμενος (38). Σκοπῶ δὲ κἀκεῖνο, ὅτι τῷ μὲν ἀναγκαῖος ἦν οὗτος ὁ καιρὸς τοῦ βαπτίσματος· σοὶ δὲ οὐχ ὁ αὐτὸς λόγος. Ανεδείχθη μὲν γὰρ τριακοστόν γεγονὼς ἔτος, οὐ πρότερον, τοῦ τε (59) μὴ δοκεῖν ἐπιδεικτικὸς εἶναι τις (τῶν γὰρ ἀπειροκάλων τὸ ΧΧΙΧ. Αt πάθος), καὶ ὡς τελείαν βάσανον ἀρετῆς, καὶ τοῦ δι- νηπίων ὄντων. (29)· Βαπτίσομεν. βαπτίσωμεν. σθαι. τετειχίσθαι τε. δάσκειν καιρὸν ταύτης ἐχούσης τῆς ἡλικίας. Επει δὲ (40) παθεῖν ἔδει τὸ τοῦ κόσμου σωτήριον πάθος, πάντα συνδραμεῖν ἔδει πρὸς τὸ πάθος ὅσα τοῦ πάθους, τὴν ἀνάδειξιν, τὸ βάπτισμα, τὴν ἄνωθεν μαρτυρίαν, τὸ κήρυγμα, τὴν συνδρομὴν τοῦ πλήθους, τὰ θαύματ τα, καὶ ὥσπερ ἐν σῶμα γενέσθαι, μὴ διεσπασμένον, μηδὲ ἀπεῤῥηγμένον τοῖς διαστήμασιν. Ἐκ μὲν γὰρ σας. επειδή δέ. S. GREGORII THEOLOGI XXVIII. Sint hæc sane, dixerit aliquis, quantum A ad eos attinet, qui haptismum requirunt. Quid au- tem de iis dices, qui tenera adhuc ætate sunt, nec aut damnum aut gratiam sentiunt? An eos quoque baptizabimus? Ita prorsus, si quod periculum ur- geat. Præstat enim absque sensu sanctificari, quam sine sigillo et initiatione abscedere. Atque hujus rei ratio nobis est circumcisio, die octavo peragi su- litas, quæ baptismi figuram quodammodo gerebat, atque iis, qui rationis adhuc expertes erant, offere- batur; sicuti etiam postium unctio, que, rebus sen- su carentibus adhibita, primogenitis salutem afferebat. De reliquis ita censeo, ut triennio ex- spectato, aut aliquanto breviori vel longiori tem- poris spatio (nam tum, et mystici quiddam audire, et respondere possunt, ac si minus plene et exacte intelligunt, imbuuntur tamen et informantur); ita demuni, magno perfectionis sacramento, et animas et corpora sanctificent. Etenim res ita se habet. Vite quidem actionibus referendis tum demum obnoxii esse incipiunt, cum et ratio ad plenum accrevit, et mysterium didicerunt (ætatis enim beneficio hoc habent, ut peccatorum, que per ignorantiam admiserint, rationem reddere minime cogantur); at propter inopinatos et repentinos pe- riculorum impetus, quique nulla ope atque auxilio propulsari queant, lavacro communiri omnino con- ducibilius est. dices : Christus trigesimo anno bapti-C zatur, idque cum Deus esset : tu vero me bapti- smum urgere jubes? Cum Deum dixisti, quæstio abs te soluta est. Nam ille purgatio ipsamet erat, nec purgationis indigebat; verum tua causa purgaba• tur, quemadmodum et carnem ferebat, cum carnis expers esset. Nec vero ei quidquam periculi me- tuendum erat, baptismum proroganti; quippe qui passionis quoque suæ arbiter esset, quemadmodum et nativitatis. Tibi autem non leve periculum im- minet, si hinc, corruptioni soli genitus, nec incor- ruptibilitate indutus, excesseris. Quin illud etiam animadverto, quod illi quidem tempus hoc bapti- smi necessarium erat; tua autem non eadem est ra- tio. Idcirco enim ille trigesimo denique anno, ac non prius, sese indicavit, tum ne ostentatur aliquis D esse videretur (quo affectu inepti homines ducun- tur); tum quia hæc ætas plenum virtutis argumen- tum, docendique maturitatem habet. Jam quoniam ei salutiferum mundo supplicium subeundum erat, omnia profecto, quæ ad passionem spectabant, ad passionem concurrere oportebat, nimirum osten - sionem, baptismum, caeleste testimonium, prædica- » Gen. xvii.12. Luc. 111, 23. nullis, In quibusdam, reatu obnoxii teneantur. › Comb. In ed., Regg., etc. ed. (28) Τῶν ἔτι νηπίων. In Or. 1 deest τῶν. In non- (30) 'Επείγοι. Reg. bm. ἐπείγει. (31) Αποκρίνεσθαι. Quatuor Regg., ἀποκρίνα- (32) Υπέχειν. Coisl. 1, παρέχειν. (33) Ανεύθυνον. Schol. Ατιμώρητον• • Nullo (34) Τετειχίσθαι δέ. Sic quatuor Regg., Or. 1 et (35) Συμπιπτούσας. In nonnullis, προσπιπτού- (36) Σοί. . In tui gratiam. Deest in tribus (37) "Ωσπερ καί. Sie plerique codd. Deest xal in (38) Αμφισάμενος. Οr. 1, άμφιασάμενος. (39) Τοῦ τε. Jes., τῷ τε. (40) Ἐπεὶ δέ. Sic quatuor Regg. et Comb. in ed.g

ΚΗ'. Εστω ταῦτα, φησί, περὶ τῶν ἐπιζητούντων τὸ βάπτισμα. Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τῶν ἔτι νηπίων (28), καὶ μήτε τῆς ζημίας ἐπαισθανομένων, μήτε τῆς χά ριτο;; ἢ καὶ ταῦτα βαπτίσομεν (29) ; Πάνυ γε, εἴπερ τις ἐπείγοι (30) κίνδυνος. Κρείσσον γὰρ ἀναισθήτως ἁγιασθῆναι, ἢ ἀπελθεῖν ἀσφράγιστα καὶ ἀτέλεστα. Καὶ τούτου λόγος ἡμῖν, ἡ ὀκταήμερος περιτομή, τυ πική τις οὖσα σφραγὶς, καὶ ἀλογίστοις ἔτι προσαγο- μένη· ὡς δὲ καὶ ἡ τῶν φλιῶν χρίσις, διὰ τῶν ἀναι σθήτων φυλάττουσα τὰ πρωτότοκα. Περὶ δὲ τῶν ἄλ λων δίδωμι γνώμην, την τριετίαν ἀναμείναντας, κ μικρὸν ἐντὸς τούτου, ἢ ὑπὲρ τοῦτο ἡνίκα καὶ ἀκοῦ· σαί τι μυστικὸν, καὶ ἀποκρίνεσθαι (31) δυνατὸν, εἰ καὶ μὴ συνιέντα τελέως, ἀλλ᾽ οὖν τυπούμενα), οὕτως ἁγιάζειν καὶ ψυχὰς καὶ σώματα τῷ μεγάλῳ μυστη ρίῳ τῆς τελειώσεως. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· Τοῦ μὲν βίου τὰς εὐθύνας τηνικαῦτα ὑπέχειν (32) ἄρχονται, ἡνίκα ἂν ὅτε λόγος συμπληρωθῇ, καὶ τὸ μυστήριον μάθωσι (τῶν γὰρ ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτημάτων παρά τῆς ἡλικίας αὐτοῖς τὸ ἀνεύθυνον [33])· τετειχίσθαι δὲ (34) τῷ λουτρῷ, παντὶ λόγῳ λυσιτελέστερον, διὰ τὰς ἐξαίφνης συμπιπτούσας (35) ἡμῖν προσβολὰς τῶν κινδύνων, καὶ βοηθείας ισχυροτέρας. Β ΚΘ'. ᾿Αλλὰ Χριστός, φησί, τριακονταέτης βαπτίο ζεται, καὶ ταῦτα Θεὸς ὤν· καὶ σὺ κελεύεις ἐπισπεύ δειν τὸ βάπτισμα; Θεὸν εἰπὼν, λέλυκας τὸ ζητούμε νον. Ὁ μὲν γὰρ αὐτοκάθαρσις ἦν, καὶ οὐκ ἐδεῖτο καθάρσεως· ἀλλὰ σοὶ καθαίρεται, ὥσπερ καὶ σάρκα φορεῖ σοὶ (36), ἄσαρκος ὤν. Οὐδέ τις κίνδυνος ἦν αὐτ τῷ τὸ βάπτισμα παρατείνοντι· αὐτὸς γὰρ καὶ τοῦ παθεῖν ἦν ἑαυτῷ ταμίας, ὥσπερ καὶ (37) τῆς γεννή σεως. Σοὶ δὲ, οὐδὲ περὶ μικρῶν ὁ κίνδυνος, εἰ ἀπέλ θοις τῇ φθορᾷ γεννηθείς μόνῃ, καὶ μὴ τὴν ἀφθαρσίαν ἀμφιεσάμενος (38). Σκοπῶ δὲ κἀκεῖνο, ὅτι τῷ μὲν ἀναγκαῖος ἦν οὗτος ὁ καιρὸς τοῦ βαπτίσματος· σοὶ δὲ οὐχ ὁ αὐτὸς λόγος. Ανεδείχθη μὲν γὰρ τριακοστόν γεγονὼς ἔτος, οὐ πρότερον, τοῦ τε (59) μὴ δοκεῖν ἐπιδεικτικὸς εἶναι τις (τῶν γὰρ ἀπειροκάλων τὸ ΧΧΙΧ. Αt πάθος), καὶ ὡς τελείαν βάσανον ἀρετῆς, καὶ τοῦ δι- νηπίων ὄντων. (29)· Βαπτίσομεν. βαπτίσωμεν. σθαι. τετειχίσθαι τε. δάσκειν καιρὸν ταύτης ἐχούσης τῆς ἡλικίας. Επει δὲ (40) παθεῖν ἔδει τὸ τοῦ κόσμου σωτήριον πάθος, πάντα συνδραμεῖν ἔδει πρὸς τὸ πάθος ὅσα τοῦ πάθους, τὴν ἀνάδειξιν, τὸ βάπτισμα, τὴν ἄνωθεν μαρτυρίαν, τὸ κήρυγμα, τὴν συνδρομὴν τοῦ πλήθους, τὰ θαύματ τα, καὶ ὥσπερ ἐν σῶμα γενέσθαι, μὴ διεσπασμένον, μηδὲ ἀπεῤῥηγμένον τοῖς διαστήμασιν. Ἐκ μὲν γὰρ σας. επειδή δέ. S. GREGORII THEOLOGI XXVIII. Sint hæc sane, dixerit aliquis, quantum A ad eos attinet, qui haptismum requirunt. Quid au- tem de iis dices, qui tenera adhuc ætate sunt, nec aut damnum aut gratiam sentiunt? An eos quoque baptizabimus? Ita prorsus, si quod periculum ur- geat. Præstat enim absque sensu sanctificari, quam sine sigillo et initiatione abscedere. Atque hujus rei ratio nobis est circumcisio, die octavo peragi su- litas, quæ baptismi figuram quodammodo gerebat, atque iis, qui rationis adhuc expertes erant, offere- batur; sicuti etiam postium unctio, que, rebus sen- su carentibus adhibita, primogenitis salutem afferebat. De reliquis ita censeo, ut triennio ex- spectato, aut aliquanto breviori vel longiori tem- poris spatio (nam tum, et mystici quiddam audire, et respondere possunt, ac si minus plene et exacte intelligunt, imbuuntur tamen et informantur); ita demuni, magno perfectionis sacramento, et animas et corpora sanctificent. Etenim res ita se habet. Vite quidem actionibus referendis tum demum obnoxii esse incipiunt, cum et ratio ad plenum accrevit, et mysterium didicerunt (ætatis enim beneficio hoc habent, ut peccatorum, que per ignorantiam admiserint, rationem reddere minime cogantur); at propter inopinatos et repentinos pe- riculorum impetus, quique nulla ope atque auxilio propulsari queant, lavacro communiri omnino con- ducibilius est. dices : Christus trigesimo anno bapti-C zatur, idque cum Deus esset : tu vero me bapti- smum urgere jubes? Cum Deum dixisti, quæstio abs te soluta est. Nam ille purgatio ipsamet erat, nec purgationis indigebat; verum tua causa purgaba• tur, quemadmodum et carnem ferebat, cum carnis expers esset. Nec vero ei quidquam periculi me- tuendum erat, baptismum proroganti; quippe qui passionis quoque suæ arbiter esset, quemadmodum et nativitatis. Tibi autem non leve periculum im- minet, si hinc, corruptioni soli genitus, nec incor- ruptibilitate indutus, excesseris. Quin illud etiam animadverto, quod illi quidem tempus hoc bapti- smi necessarium erat; tua autem non eadem est ra- tio. Idcirco enim ille trigesimo denique anno, ac non prius, sese indicavit, tum ne ostentatur aliquis D esse videretur (quo affectu inepti homines ducun- tur); tum quia hæc ætas plenum virtutis argumen- tum, docendique maturitatem habet. Jam quoniam ei salutiferum mundo supplicium subeundum erat, omnia profecto, quæ ad passionem spectabant, ad passionem concurrere oportebat, nimirum osten - sionem, baptismum, caeleste testimonium, prædica- » Gen. xvii.12. Luc. 111, 23. nullis, In quibusdam, reatu obnoxii teneantur. › Comb. In ed., Regg., etc. ed. (28) Τῶν ἔτι νηπίων. In Or. 1 deest τῶν. In non- (30) 'Επείγοι. Reg. bm. ἐπείγει. (31) Αποκρίνεσθαι. Quatuor Regg., ἀποκρίνα- (32) Υπέχειν. Coisl. 1, παρέχειν. (33) Ανεύθυνον. Schol. Ατιμώρητον• • Nullo (34) Τετειχίσθαι δέ. Sic quatuor Regg., Or. 1 et (35) Συμπιπτούσας. In nonnullis, προσπιπτού- (36) Σοί. . In tui gratiam. Deest in tribus (37) "Ωσπερ καί. Sie plerique codd. Deest xal in (38) Αμφισάμενος. Οr. 1, άμφιασάμενος. (39) Τοῦ τε. Jes., τῷ τε. (40) Ἐπεὶ δέ. Sic quatuor Regg. et Comb. in ed.g

Α νίαι, προσευχαί, δάκρυον, οίκτος τῶν δεομένων, μετ τάδοσις. Τοῦτό σοι γενέσθω (47), ὧν τετύχηκας, εὐ χαριστήριόν τε άμα καὶ φυλακτήριον. Ἔχεις πολλῶν ἐντολῶν ὑπόμνημα, τὴν εὐεργεσίαν· μὴ παραδρά μης. Πένης προσῆλθε; μνήσθητε πόσον (48) πτω χεύων, πόσον ἐπλούτησας. "Αρτου δεόμενος, ἢ πόμα τος, Λάζαρος ἴσως τις ἄλλος τοῖς σοῖς πυλῶσι προσ εῤῥιμμένος; Αιδέσθητι τὴν μυστικὴν τράπεζαν, ᾗ προσῆλθες· τὸν ἄρτον, οὗ μετείληφας· τὸ ποτήριον, οὗ κεκοινώνηκας τοῖς Χριστοῦ (49) πάθεσι τελειούμε - νος. Ξένος προσέπεσεν, ἄοικος, παρεπίδημος; Υπό δεξαι διὰ τούτου τὸν διὰ σὲ ξενιτεύσαντα, καὶ ταῦτα ἐν τοῖς ἰδίοις (50), καὶ εἰσοικισθέντα σοι διὰ τῆς χά ριτος, καὶ πρὸς τὴν ἄνω κατοικίαν ἑλκύσαντα. Γενοῦ Ζακχαῖος, ὁ χθὲς τελώνης, καὶ σήμερον μεγαλόψυχος ἵνα μέγας (52) ἀναφανῇς, κἂν μικρὸς ᾖς τὴν σωμα τικὴν ἡλικίαν, καλῶς Χριστὸν θεασάμενος. Άρρωστος πρόκειται καὶ τραυματίας; τὴν σὴν ὑγίειαν (53) αί- δέσθητι, καὶ τὰ τραύματα, ὧν σε Χριστὸς ἠλευθέ ρωσεν. Ἐὰν ἴδῃς γυμνόν, περίβαλε, τὸ σὸν τιμῶν ἔνδυμα τῆς ἀφθαρσίας Χριστὸς δὲ (54) τοῦτό ἐστιν Επειδὴ ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθημεν, Χριστὸν ἐνδεδύμεθα. Ἐὰν χρεωφειλέτην λάβης προσπίπτοντα, πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον καὶ (55) δικαίαν διάσπασον. Μνήσθητι τῶν μυρίων ταλάντων, ὧν σοι Χριστὸς ἐχαρίσατο. Μὴ γένῃ πράκτωρ πικρὸς τοῦ ἐλάττονος χρέους. Καὶ ταῦτα τίσι ; Τοῖς ὁμοδούλοις, ὁ τὸ πλέον (56) παρὰ τοῦ Δεσπότου συγχωρηθεὶς, μὴ καὶ τῆς ἐκείνου φιλανθρωπίας ὑπόσχῃς δίκην, ἣν οὐκ Β. πάντα τῇ εἰσόδῳ τοῦ (51) Χριστοῦ καρποφόρησον, ἐμιμήσω λαβὼν ὑπόδειγμα. ΛΒ'. Γενέσθω σοι τὸ λουτρόν, μὴ τοῦ σώματος με νον (57), ἀλλὰ καὶ τῆς εἰκόνος· μὴ τῶν ἁμαρτημά των Εκπλυσις (58) μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ τρόπου διόρ θωσις· μὴ τὸν προλαβόντα (59) βόρβορον ἀποκλυζέτω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πηγὴν καθαιρέτω· μὴ τὸ καλῶς κτᾶσθαι τυπούτω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ καλῶς ἀποκτᾶς σθαι, ή, τό γε κουφότατον, τὸ κακῶς κτηθὲν ἀποτίθε σθαι. Τί γὰρ ὄφελος σοὶ μὲν συγχωρηθῆναι τὴν ἁμαρ τίαν, τῷ δὲ ἠδικημένῳ μὴ λυθῆναι τὴν παρὰ σοῦ ζη- μίαν δύο σοι κακῶν ὄντων, τοῦ τε κτήσασθαι μὴ δικαίως, καὶ τοῦ τὸ κτηθὲν (60) κατέχεσθαι ; Τοῦ μὲν ἄφεσιν ἔλαβες, τὸ δὲ σήμερον ἀδικεῖς. Σήμερον γάρ σων. τοῦ Χριστοῦ. Μυς, ξένος. εἰ ξένος. μέγα. έκπλυσις. • ἁμαρτημάτων λύσις, « Προλαβόντα. προελθόντα, ο τὰ κτηθέντα. ,403 S. GREGORII THEOLOGI ligentia recuperetur. Magnum tibi ad ea, quæ cupis, assequenda et retinenda, subsidium attulerint vigi- liæ, jejunia, chameuniæ, orationes, lacrymæ, comi- miseratio erga pauperes, largitio. llis rebus, partim pro iis, quæ accepisti, gratias age, partim etiam ea tuere ac custodi. Habes benefcium, quod te multorum mandatorum submoneat: ne contemptim prætereas. Pauper accessit? In mentem tibi veniat, ex quam gravi paupertate ad quantas divitias provectus es. Pane carens, aut potu, atque etiam fortasse Laza- rus quispiam ad domus tuæ fores provolutus ? Moveat te mystica mensa, ad quam accessisti ; panis ille, cujus particeps factus es; calix ille, quem accepisti, cum Christi passionibus iuitiareris. Peregrinus ad genua tua procubuit, domo carens, advena ? Per hunc eum excipe, qui propter te pere- grinatus est, idque in propriis, quique per gratiam ad te immigravit, teque ad celeste domicilium per- traxit. Zachæum imitare”, illum, inquam, heri pu- blicanum, hodię magnificum: facultates omnes tuas ingredienti Christo offer ut, licet corporali statura pusillus, animo tamen eveharis, Christum egregie conspicatus. Agrolus prostat, ac saucius? Moveat te sanitas tua, et vulnera, quibus te Chri- stus liberavit. Si videris nudum, operi eum 3, tuum incorruptionis indumentum, hoc est Christum, honore prosequens : Quotquot enim in Christum ba- plixali sumus, Christum induimus . Si debitorem nactus sis, ad pedes tuos sese abjicientem, syngra pham omnem, tam justam, quam injustam, re- scinde s. Decem illa talentorum millia, quæ tibi C Christus remisit, in memoriam revoca. Noli te acerbum minoris debiti exactorem præbere, et quidem conservis, cum tibi a Domino major summa condonata sit, ne humanitatis quoque illius, quam tibi in exemplum propositam haudquaquam imitatus es, pœnæ a te expetantur. XXXII. Sic te compara, ut lavacrum non mode corpus, sed imaginem quoque abluat: non nodo peccata eluat, sed mores etiam emendet: non modo pristinas vitæ sordes abstergat, verum fontem quo- que ipsum expurget: non hoc tantum in animo tibi insculpat, ut bona honeste acquiras; sed ut etiam bene parta amittas, aut, quod levissimum est, male parta deponas. Quid enim tibi profuerit, ita peccati veniam impetrasse, ut tamen ei, quein seris, damnum non sarciatur; cum tu duplici scelere constrictus tenearis, altero, quia sceleratis artibus facultates tuas auxisti, altero, quia partas ss Luc. xvi, sqq. Luc. XIX, sqq. st Isa. LVII, 7. ** Galat. 111, 27. ** Matth. xviii, 26. ed.. Sic Coisl. 2. In ed., ta. Billius, c in suis regionibus. D dunt, Non corporis tantum ablutio sit, sed animæ, sive imaginis. et Combef., delictorum so- lutio. » (59). Quatuor Regg., novem Col- bert., duo Coisl. et Or. 1, præterilas sordes. > tamen, et in ed., (47) Γενέσθω. Regg. bm et ph, γινέσθω. (48) Πόσον. Coisl. 1, πόσων. Mox eliam, πότ (49) Τοῖς Χριστοῦ. Sic quinque Regg., etc. In (50) Εν τοῖς ἰδίοις. In propriis. » Sic Vulga- (84) Tov. Deest in quinque Regg. (52) Μέγας. Sic plures optime nolæ codd. In ed., (53) Υγίειαν. Reg. bm, υγείαν. (54) Δέ. Deest in tribus Regg. (55) Kal. Reg. bm, 5. Reg. ph, if xat. (56) Πλέον. Regg. b, c, d, πλεῖον. (57) Μόνον. Tres Regg., Coisl. 1 et Comb. ad- (58) 'Αμαρτημάτων Εκπλυσις. Tres Regg., Coisl. (60) Το κτηθέν. Sic plerique codd. In quibusdam

Α νίαι, προσευχαί, δάκρυον, οίκτος τῶν δεομένων, μετ τάδοσις. Τοῦτό σοι γενέσθω (47), ὧν τετύχηκας, εὐ χαριστήριόν τε άμα καὶ φυλακτήριον. Ἔχεις πολλῶν ἐντολῶν ὑπόμνημα, τὴν εὐεργεσίαν· μὴ παραδρά μης. Πένης προσῆλθε; μνήσθητε πόσον (48) πτω χεύων, πόσον ἐπλούτησας. "Αρτου δεόμενος, ἢ πόμα τος, Λάζαρος ἴσως τις ἄλλος τοῖς σοῖς πυλῶσι προσ εῤῥιμμένος; Αιδέσθητι τὴν μυστικὴν τράπεζαν, ᾗ προσῆλθες· τὸν ἄρτον, οὗ μετείληφας· τὸ ποτήριον, οὗ κεκοινώνηκας τοῖς Χριστοῦ (49) πάθεσι τελειούμε - νος. Ξένος προσέπεσεν, ἄοικος, παρεπίδημος; Υπό δεξαι διὰ τούτου τὸν διὰ σὲ ξενιτεύσαντα, καὶ ταῦτα ἐν τοῖς ἰδίοις (50), καὶ εἰσοικισθέντα σοι διὰ τῆς χά ριτος, καὶ πρὸς τὴν ἄνω κατοικίαν ἑλκύσαντα. Γενοῦ Ζακχαῖος, ὁ χθὲς τελώνης, καὶ σήμερον μεγαλόψυχος ἵνα μέγας (52) ἀναφανῇς, κἂν μικρὸς ᾖς τὴν σωμα τικὴν ἡλικίαν, καλῶς Χριστὸν θεασάμενος. Άρρωστος πρόκειται καὶ τραυματίας; τὴν σὴν ὑγίειαν (53) αί- δέσθητι, καὶ τὰ τραύματα, ὧν σε Χριστὸς ἠλευθέ ρωσεν. Ἐὰν ἴδῃς γυμνόν, περίβαλε, τὸ σὸν τιμῶν ἔνδυμα τῆς ἀφθαρσίας Χριστὸς δὲ (54) τοῦτό ἐστιν Επειδὴ ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθημεν, Χριστὸν ἐνδεδύμεθα. Ἐὰν χρεωφειλέτην λάβης προσπίπτοντα, πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον καὶ (55) δικαίαν διάσπασον. Μνήσθητι τῶν μυρίων ταλάντων, ὧν σοι Χριστὸς ἐχαρίσατο. Μὴ γένῃ πράκτωρ πικρὸς τοῦ ἐλάττονος χρέους. Καὶ ταῦτα τίσι ; Τοῖς ὁμοδούλοις, ὁ τὸ πλέον (56) παρὰ τοῦ Δεσπότου συγχωρηθεὶς, μὴ καὶ τῆς ἐκείνου φιλανθρωπίας ὑπόσχῃς δίκην, ἣν οὐκ Β. πάντα τῇ εἰσόδῳ τοῦ (51) Χριστοῦ καρποφόρησον, ἐμιμήσω λαβὼν ὑπόδειγμα. ΛΒ'. Γενέσθω σοι τὸ λουτρόν, μὴ τοῦ σώματος με νον (57), ἀλλὰ καὶ τῆς εἰκόνος· μὴ τῶν ἁμαρτημά των Εκπλυσις (58) μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ τρόπου διόρ θωσις· μὴ τὸν προλαβόντα (59) βόρβορον ἀποκλυζέτω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πηγὴν καθαιρέτω· μὴ τὸ καλῶς κτᾶσθαι τυπούτω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ καλῶς ἀποκτᾶς σθαι, ή, τό γε κουφότατον, τὸ κακῶς κτηθὲν ἀποτίθε σθαι. Τί γὰρ ὄφελος σοὶ μὲν συγχωρηθῆναι τὴν ἁμαρ τίαν, τῷ δὲ ἠδικημένῳ μὴ λυθῆναι τὴν παρὰ σοῦ ζη- μίαν δύο σοι κακῶν ὄντων, τοῦ τε κτήσασθαι μὴ δικαίως, καὶ τοῦ τὸ κτηθὲν (60) κατέχεσθαι ; Τοῦ μὲν ἄφεσιν ἔλαβες, τὸ δὲ σήμερον ἀδικεῖς. Σήμερον γάρ σων. τοῦ Χριστοῦ. Μυς, ξένος. εἰ ξένος. μέγα. έκπλυσις. • ἁμαρτημάτων λύσις, « Προλαβόντα. προελθόντα, ο τὰ κτηθέντα. ,403 S. GREGORII THEOLOGI ligentia recuperetur. Magnum tibi ad ea, quæ cupis, assequenda et retinenda, subsidium attulerint vigi- liæ, jejunia, chameuniæ, orationes, lacrymæ, comi- miseratio erga pauperes, largitio. llis rebus, partim pro iis, quæ accepisti, gratias age, partim etiam ea tuere ac custodi. Habes benefcium, quod te multorum mandatorum submoneat: ne contemptim prætereas. Pauper accessit? In mentem tibi veniat, ex quam gravi paupertate ad quantas divitias provectus es. Pane carens, aut potu, atque etiam fortasse Laza- rus quispiam ad domus tuæ fores provolutus ? Moveat te mystica mensa, ad quam accessisti ; panis ille, cujus particeps factus es; calix ille, quem accepisti, cum Christi passionibus iuitiareris. Peregrinus ad genua tua procubuit, domo carens, advena ? Per hunc eum excipe, qui propter te pere- grinatus est, idque in propriis, quique per gratiam ad te immigravit, teque ad celeste domicilium per- traxit. Zachæum imitare”, illum, inquam, heri pu- blicanum, hodię magnificum: facultates omnes tuas ingredienti Christo offer ut, licet corporali statura pusillus, animo tamen eveharis, Christum egregie conspicatus. Agrolus prostat, ac saucius? Moveat te sanitas tua, et vulnera, quibus te Chri- stus liberavit. Si videris nudum, operi eum 3, tuum incorruptionis indumentum, hoc est Christum, honore prosequens : Quotquot enim in Christum ba- plixali sumus, Christum induimus . Si debitorem nactus sis, ad pedes tuos sese abjicientem, syngra pham omnem, tam justam, quam injustam, re- scinde s. Decem illa talentorum millia, quæ tibi C Christus remisit, in memoriam revoca. Noli te acerbum minoris debiti exactorem præbere, et quidem conservis, cum tibi a Domino major summa condonata sit, ne humanitatis quoque illius, quam tibi in exemplum propositam haudquaquam imitatus es, pœnæ a te expetantur. XXXII. Sic te compara, ut lavacrum non mode corpus, sed imaginem quoque abluat: non nodo peccata eluat, sed mores etiam emendet: non modo pristinas vitæ sordes abstergat, verum fontem quo- que ipsum expurget: non hoc tantum in animo tibi insculpat, ut bona honeste acquiras; sed ut etiam bene parta amittas, aut, quod levissimum est, male parta deponas. Quid enim tibi profuerit, ita peccati veniam impetrasse, ut tamen ei, quein seris, damnum non sarciatur; cum tu duplici scelere constrictus tenearis, altero, quia sceleratis artibus facultates tuas auxisti, altero, quia partas ss Luc. xvi, sqq. Luc. XIX, sqq. st Isa. LVII, 7. ** Galat. 111, 27. ** Matth. xviii, 26. ed.. Sic Coisl. 2. In ed., ta. Billius, c in suis regionibus. D dunt, Non corporis tantum ablutio sit, sed animæ, sive imaginis. et Combef., delictorum so- lutio. » (59). Quatuor Regg., novem Col- bert., duo Coisl. et Or. 1, præterilas sordes. > tamen, et in ed., (47) Γενέσθω. Regg. bm et ph, γινέσθω. (48) Πόσον. Coisl. 1, πόσων. Mox eliam, πότ (49) Τοῖς Χριστοῦ. Sic quinque Regg., etc. In (50) Εν τοῖς ἰδίοις. In propriis. » Sic Vulga- (84) Tov. Deest in quinque Regg. (52) Μέγας. Sic plures optime nolæ codd. In ed., (53) Υγίειαν. Reg. bm, υγείαν. (54) Δέ. Deest in tribus Regg. (55) Kal. Reg. bm, 5. Reg. ph, if xat. (56) Πλέον. Regg. b, c, d, πλεῖον. (57) Μόνον. Tres Regg., Coisl. 1 et Comb. ad- (58) 'Αμαρτημάτων Εκπλυσις. Tres Regg., Coisl. (60) Το κτηθέν. Sic plerique codd. In quibusdam

ἐστι παρὰ σοὶ τὸ ἀλλότριον· καὶ οὐκ ἀνῃρέθη τὸ ἁμάρτημα, τῷ χρόνῳ δὲ διεκόπη. Τὸ μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος τολμηθὲν, τὸ δὲ μένον μετὰ τὸ βάπτι- σμα· τῶν γὰρ ἡμαρτημένων, οὐ τῶν ἁμαρτανομένων τὸ λουτρὸν ἔχει συγχώρησιν. Δεῖ δὲ μὴ σοφισθῆναι τὸν καθαρμὸν, ἀλλ' ἐνσημανθῆναι· λαμπρυνθῆναι σε τελείως, ἀλλὰ μὴ χρωσθῆναι· μηδὲ ἐπικάλυψιν τῶν ἁμαρτιῶν, ἀλλ᾽ ἀπαλλαγὴν ἔχειν τὸ χάρισμα. Μακά- ριοι, ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι· τοῦτο τῆς παντε λούς καθάρσεως· καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρ‐ τίαι· τοῦτο τῶν οὔπω τὸ βάθος καθηραμένων. Μακά- ριος ἀνὴρ, ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν τρίτη τις αὕτη τάξις τῶν ἁμαρτανομένων· ὧν ἡ μὲν πρᾶξις οὐκ (64) ἐπαινετή, τὸ δὲ τῆς γνώμης ἀνεύ- θυνον. ΑΓ. Τί οὖν φημι, καὶ τίς ὁ ἐμὸς λόγος ; χθὲς ἦσθα Β Χαναναία ψυχή, καὶ διὰ τῆς (62) ἁμαρτίας συγχύ πτουσα σήμερον ἀνωρθώθης ὑπὸ τοῦ Λόγου. Μή συγκύψῃς πάλιν, καὶ εἰς γῆν κλιθῇς (63), ὥσπερ κύφωνι (64) παρὰ τοῦ πονηροῦ βαρηθεῖσα, καὶ δυσ ανάκλητον ἔχῃς (65) τὴν ταπεινότητα. Χθὲς ἐξηραί- του θάλλουσα τῇ αἱμοῤῥοίᾳ (ἐπήγαζες γὰρ τὴν φοινι κὴν (66) ἁμαρτίαν)· σήμερον ἀνέβηλας (67) ξηραν θεῖσα. Εξω γὰρ τῶν Χριστοῦ κρασπέδων, καὶ τὴν ῥύσιν ἔστησας. Φύλασσέ μοι τὴν κάθαρσιν, μὴ πάλιν αἱμοῤῥοήσῃς, καὶ οὐκ ἰσχύσῃς (68) λαβέσθαι Χριστοῦ, ἵνα κλέψῃς τὴν σωτηρίαν. Οὐ γὰρ πολλάκις φιλεῖ Χριστὸς κλεπτόμενος, καὶ εἰ λίαν ἐστὶ φιλάνθρωπος. Χθὲς ἐπὶ κλίνης έβριψο παρειμένος καὶ λελυμένος, καὶ οὐκ εἶχες ἄνθρωπον, ἵνα, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, βάλλῃ (69) σε εἰς τὴν κολυμβήθραν· σήμερον εὗρες ἄνθρωπον, τὸν αὐτὸν καὶ Θεὸν, μᾶλλον δὲ, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον (70). Ήρθης ἀπὸ τοῦ κραββά- του (71), μᾶλλον δὲ ἦρας τὸν κράββατον, καὶ ἐστη- Μέτευσας τὴν εὐεργεσίαν· μὴ πάλιν ἐπὶ κραββάτου ξιφῆς ἁμαρτήσας, τῆς κακῆς (72) τοῦ σώματος ἀνα- παύσεως παρειμένου ταῖς ἡδοναῖς· ἀλλ' ὡς ἔχεις (73), βάδιζε μεμνημένος τῆς ἐντολῆς· Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγο νας· μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γέ- νηται, κακῷ φανέντι μετὰ τὴν εὐποιίαν. Λάζαρε, δεῦρο ἔξω, ήκουσας τῆς μεγάλης φωνῆς ἐν τάφῳ κείμενος ( τί γὰρ τοῦ Λόγου μεγαλοφωνότερον;) και προῆλθες, οὐ τετραήμερος νεκρός, ἀλλὰ πολυήμερος, τῷ τριημέρῳ συναναστὰς, καὶ τῶν ἐνταφίων δεσμῶν ἐξελύθης. Μὴ νεκρωθῇς πάλιν, καὶ γένῃ μετὰ τῶν *** θείς. κριθῇς. ο δεσμός ξύλινος, δεδέσθω ἐν κύφωνι, « φωνικήν. ισχύσεις. καί ORATIO XL. - IN SANCTUM BAPTISMA. A opes retines ? Ita, quamvis illa tibi noxa condonata sit, hac tamen hodierno die adhuc implicaris. Hodie enim apud te aliena res est; ideoque minime sub- latum et exstinctum est peccatum, sed tempore solum intercisum. Illud quidem ante baptismum perpetratum est, istud vero post baptismum manet. Lavacrum enim admissorum peccatorum veniam habet, non eorum, quæ admittuntur. Porro non fucanda est purgatio, sed imprimenda; tibique hoc agendum, ut plene ac perfecte splendescas, non ut leviter atque in superficiem illinaris; ut gratia non peccata tantum obducat, sed ab iis omnino te vin- dicet. Beali, quorum remissa sunt iniquitates : hoc plenæ et cumulatæ purgationis est; et quorum tecta sunt peccata sr : hoc iis congruit, quorum intimæ auimi partes nondum purgatæ sunt. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum : tertia quædam hæc est peccantium classis; quorum scilicet, tametsi actio minime laudabilis est, mens tamen culpa et crimine vacat. . G C Matth. xv, 22. Psal. xxxi, I. ibid. 2. ** ibid. 14. 4s Joan. XI, in ed., Carceralibus numellis. Hesychius et Suidas id intelligunt de e ligneo collari, unde dicitur, vinciatur in ligneo collari. › Non igitur recte Billius, ‹ catenis ferreis. › +98 ' XXXIII. Quid igitur dico, et quo mea spectat oratio? Hleri Chananæa anima eras et per pecca- tum in terram inclinata : hodie a Verbo erecta es. Ne rursus curveris, ac, velut ligneo collari a diabolo depressa, in terram propendeas, atque ita afliciaris, ut vix erigi et assurgere queas. Heri san- guinis profluvio tabescebas 40; rubrum enim et cruentum peccatum ex te manabat; hodie siccato profluvio ad pristinum florem rediisti. Contacta quippe vestis Christi Ambria, fuxum compressisti. Fac purgationem serves, ne alioqui sanguinis de- fluvio rursus labores, Christumque jam, surripienda salutis causa, prehendere nequeas. Neque enim Christus sæpius sibi aliquid surripi amat, tametsi mire benignus et facilis. Heri in lecto jacebas, cor- pore fractus et solutus, nec hominem præsto babe- bas, qui, cum turbaretur aqua, te in piscinam inji- ceret; hodie nactus es hominem, eumdem- que Deum, vel ut rectius loquar, Deum et homi- nem. Elatus es e grabato, imo grabatum exstulisti, ac beneficium acceptum, velut in columna incisum, omnibus spectandum proposuisti. Cave, ne admisso peccato rursus in grabato, id est, in pessima cor- poris voluptatibus fracli quiete, jaceas. Verum, ut es, proficiscere, præcepti hujus memor: Ecce sanus factus es; jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi accidat **, si post acceptum beneficium malus inve- niaris. Magnam hanc vocem, Lazare, veni foras 3, in sepulcro jacens audisti ( quid enim Verbi voce prestantius ?) Ac prodiisti, non quatriduo, sed multis * Luc. xiii, 11. ** Luc. viii, sqq. us Joan. v, 7. D ed., Or. 1. In ed., in ed. • sanus et incolumis. (61) Οὐκ. Sic quinque Regg. In ed., οὐδέ. (62) Διά τῆς. Coisl. 1, διὰ τάς. (63) Κλιθῇς. Sic plures codd. In nonnullis, κλι (64) Κύφωνι. Schol. : Δεσμωτηρίῳ κυρτώματι· (65) "Εχης. Reg. c et Or. 1, έξεις. tres Coll. In (67) 'Ανέβηλας. Bas. ed., ἀνέθαλλες. (68) Ἰσχύσῃς. Sic quinque Regg., tres Colb. et (69) Βάλλη. Quatuor Regg., βαλῇ. (70) Καὶ ἄνθρωπον. Sic Regg. bm et ph. Deest (71) Κραββάτου. In pluribus scribitur, κραβάτου. (72) Τῆς κακῆς. In nonnullis, χακίστης. (73) ὡς ἔχεις. . Ut es, a id est, inquit Nicelas,

ἐστι παρὰ σοὶ τὸ ἀλλότριον· καὶ οὐκ ἀνῃρέθη τὸ ἁμάρτημα, τῷ χρόνῳ δὲ διεκόπη. Τὸ μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος τολμηθὲν, τὸ δὲ μένον μετὰ τὸ βάπτι- σμα· τῶν γὰρ ἡμαρτημένων, οὐ τῶν ἁμαρτανομένων τὸ λουτρὸν ἔχει συγχώρησιν. Δεῖ δὲ μὴ σοφισθῆναι τὸν καθαρμὸν, ἀλλ' ἐνσημανθῆναι· λαμπρυνθῆναι σε τελείως, ἀλλὰ μὴ χρωσθῆναι· μηδὲ ἐπικάλυψιν τῶν ἁμαρτιῶν, ἀλλ᾽ ἀπαλλαγὴν ἔχειν τὸ χάρισμα. Μακά- ριοι, ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι· τοῦτο τῆς παντε λούς καθάρσεως· καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρ‐ τίαι· τοῦτο τῶν οὔπω τὸ βάθος καθηραμένων. Μακά- ριος ἀνὴρ, ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν τρίτη τις αὕτη τάξις τῶν ἁμαρτανομένων· ὧν ἡ μὲν πρᾶξις οὐκ (64) ἐπαινετή, τὸ δὲ τῆς γνώμης ἀνεύ- θυνον. ΑΓ. Τί οὖν φημι, καὶ τίς ὁ ἐμὸς λόγος ; χθὲς ἦσθα Β Χαναναία ψυχή, καὶ διὰ τῆς (62) ἁμαρτίας συγχύ πτουσα σήμερον ἀνωρθώθης ὑπὸ τοῦ Λόγου. Μή συγκύψῃς πάλιν, καὶ εἰς γῆν κλιθῇς (63), ὥσπερ κύφωνι (64) παρὰ τοῦ πονηροῦ βαρηθεῖσα, καὶ δυσ ανάκλητον ἔχῃς (65) τὴν ταπεινότητα. Χθὲς ἐξηραί- του θάλλουσα τῇ αἱμοῤῥοίᾳ (ἐπήγαζες γὰρ τὴν φοινι κὴν (66) ἁμαρτίαν)· σήμερον ἀνέβηλας (67) ξηραν θεῖσα. Εξω γὰρ τῶν Χριστοῦ κρασπέδων, καὶ τὴν ῥύσιν ἔστησας. Φύλασσέ μοι τὴν κάθαρσιν, μὴ πάλιν αἱμοῤῥοήσῃς, καὶ οὐκ ἰσχύσῃς (68) λαβέσθαι Χριστοῦ, ἵνα κλέψῃς τὴν σωτηρίαν. Οὐ γὰρ πολλάκις φιλεῖ Χριστὸς κλεπτόμενος, καὶ εἰ λίαν ἐστὶ φιλάνθρωπος. Χθὲς ἐπὶ κλίνης έβριψο παρειμένος καὶ λελυμένος, καὶ οὐκ εἶχες ἄνθρωπον, ἵνα, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, βάλλῃ (69) σε εἰς τὴν κολυμβήθραν· σήμερον εὗρες ἄνθρωπον, τὸν αὐτὸν καὶ Θεὸν, μᾶλλον δὲ, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον (70). Ήρθης ἀπὸ τοῦ κραββά- του (71), μᾶλλον δὲ ἦρας τὸν κράββατον, καὶ ἐστη- Μέτευσας τὴν εὐεργεσίαν· μὴ πάλιν ἐπὶ κραββάτου ξιφῆς ἁμαρτήσας, τῆς κακῆς (72) τοῦ σώματος ἀνα- παύσεως παρειμένου ταῖς ἡδοναῖς· ἀλλ' ὡς ἔχεις (73), βάδιζε μεμνημένος τῆς ἐντολῆς· Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγο νας· μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γέ- νηται, κακῷ φανέντι μετὰ τὴν εὐποιίαν. Λάζαρε, δεῦρο ἔξω, ήκουσας τῆς μεγάλης φωνῆς ἐν τάφῳ κείμενος ( τί γὰρ τοῦ Λόγου μεγαλοφωνότερον;) και προῆλθες, οὐ τετραήμερος νεκρός, ἀλλὰ πολυήμερος, τῷ τριημέρῳ συναναστὰς, καὶ τῶν ἐνταφίων δεσμῶν ἐξελύθης. Μὴ νεκρωθῇς πάλιν, καὶ γένῃ μετὰ τῶν *** θείς. κριθῇς. ο δεσμός ξύλινος, δεδέσθω ἐν κύφωνι, « φωνικήν. ισχύσεις. καί ORATIO XL. - IN SANCTUM BAPTISMA. A opes retines ? Ita, quamvis illa tibi noxa condonata sit, hac tamen hodierno die adhuc implicaris. Hodie enim apud te aliena res est; ideoque minime sub- latum et exstinctum est peccatum, sed tempore solum intercisum. Illud quidem ante baptismum perpetratum est, istud vero post baptismum manet. Lavacrum enim admissorum peccatorum veniam habet, non eorum, quæ admittuntur. Porro non fucanda est purgatio, sed imprimenda; tibique hoc agendum, ut plene ac perfecte splendescas, non ut leviter atque in superficiem illinaris; ut gratia non peccata tantum obducat, sed ab iis omnino te vin- dicet. Beali, quorum remissa sunt iniquitates : hoc plenæ et cumulatæ purgationis est; et quorum tecta sunt peccata sr : hoc iis congruit, quorum intimæ auimi partes nondum purgatæ sunt. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum : tertia quædam hæc est peccantium classis; quorum scilicet, tametsi actio minime laudabilis est, mens tamen culpa et crimine vacat. . G C Matth. xv, 22. Psal. xxxi, I. ibid. 2. ** ibid. 14. 4s Joan. XI, in ed., Carceralibus numellis. Hesychius et Suidas id intelligunt de e ligneo collari, unde dicitur, vinciatur in ligneo collari. › Non igitur recte Billius, ‹ catenis ferreis. › +98 ' XXXIII. Quid igitur dico, et quo mea spectat oratio? Hleri Chananæa anima eras et per pecca- tum in terram inclinata : hodie a Verbo erecta es. Ne rursus curveris, ac, velut ligneo collari a diabolo depressa, in terram propendeas, atque ita afliciaris, ut vix erigi et assurgere queas. Heri san- guinis profluvio tabescebas 40; rubrum enim et cruentum peccatum ex te manabat; hodie siccato profluvio ad pristinum florem rediisti. Contacta quippe vestis Christi Ambria, fuxum compressisti. Fac purgationem serves, ne alioqui sanguinis de- fluvio rursus labores, Christumque jam, surripienda salutis causa, prehendere nequeas. Neque enim Christus sæpius sibi aliquid surripi amat, tametsi mire benignus et facilis. Heri in lecto jacebas, cor- pore fractus et solutus, nec hominem præsto babe- bas, qui, cum turbaretur aqua, te in piscinam inji- ceret; hodie nactus es hominem, eumdem- que Deum, vel ut rectius loquar, Deum et homi- nem. Elatus es e grabato, imo grabatum exstulisti, ac beneficium acceptum, velut in columna incisum, omnibus spectandum proposuisti. Cave, ne admisso peccato rursus in grabato, id est, in pessima cor- poris voluptatibus fracli quiete, jaceas. Verum, ut es, proficiscere, præcepti hujus memor: Ecce sanus factus es; jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi accidat **, si post acceptum beneficium malus inve- niaris. Magnam hanc vocem, Lazare, veni foras 3, in sepulcro jacens audisti ( quid enim Verbi voce prestantius ?) Ac prodiisti, non quatriduo, sed multis * Luc. xiii, 11. ** Luc. viii, sqq. us Joan. v, 7. D ed., Or. 1. In ed., in ed. • sanus et incolumis. (61) Οὐκ. Sic quinque Regg. In ed., οὐδέ. (62) Διά τῆς. Coisl. 1, διὰ τάς. (63) Κλιθῇς. Sic plures codd. In nonnullis, κλι (64) Κύφωνι. Schol. : Δεσμωτηρίῳ κυρτώματι· (65) "Εχης. Reg. c et Or. 1, έξεις. tres Coll. In (67) 'Ανέβηλας. Bas. ed., ἀνέθαλλες. (68) Ἰσχύσῃς. Sic quinque Regg., tres Colb. et (69) Βάλλη. Quatuor Regg., βαλῇ. (70) Καὶ ἄνθρωπον. Sic Regg. bm et ph. Deest (71) Κραββάτου. In pluribus scribitur, κραβάτου. (72) Τῆς κακῆς. In nonnullis, χακίστης. (73) ὡς ἔχεις. . Ut es, a id est, inquit Nicelas,

κατοικούντων ἐν τάφοις, μηδὲ κατασφιγγῇς (74) ταῖς σειραῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων· ἄδηλον ὄν, εἰ πάλιν ἐξαναστήσῃ τῶν τάφων, μέχρι τῆς τελευταίας καὶ κοινῆς ἀναστάσεως, ἢ πᾶν τὸ ποίημα ἄξει εἰς κρίσιν, οὐ θεραπευθησόμενον, ἀλλὰ κριθησόμενον, καὶ λόγον ὑφέξον, ὧν εὖ ἢ κακῶς ἐθησαύρισεν. Β ΛΔ'. Εἰ λέπραν ἔβρυες τέως τὴν ἄμορφον πονη- ρίαν, ἀπεξέσθης δὲ τῆς κακῆς ὕλης, καὶ τὴν εἰκόνα σώαν ἀπέλαβες, δεῖξον ἐμοὶ τῷ ἱερεῖ σου τὴν κάθαρ σιν, ἵνα γνῶ (75), πόσον τῆς νομικής αὕτη τιμιω τέρα. Γενοῦ μὴ τῶν ἐννέα τῶν ἀχαρίστων, ἀλλὰ τὸν δέκατον μίμησαι· καὶ γὰρ εἰ Σαμαρείτης ἦν, ἀλλὰ τῶν ἄλλων εὐγνωμονέστερος. Ασφάλισαι, μὴ πάλιν κακῶς ἐξανθήσῃς, καὶ δυσθεράπευτον ἕξεις (76) τὴν ἀνωμαλίαν τοῦ σώματος. Πρώην ἐξήραινε (77) σου τὴν χεῖρα μικρολογία καὶ φειδωλία· σήμερον ἐκτεινάτω μετάδοσις καὶ φιλανθρωπία. Καλή θερα- πεία χειρὸς ἀῤῥωστούσης, σκορπίζειν, διδόναι τοῖς πένησιν, ἐξαντλεῖν ὧν ἔχομεν δαψιλῶς, μέχρις ἂν καὶ τοῦ πυθμένος ἀψώμεθα (ἴσως καὶ οὗτος πηγά σει σοι τροφήν, καθάπερ τῇ Σαραφθίᾳ, καὶ μάλιστα εἰ τύχοις (78) Ηλίαν τρέφουσα), καλὴν εὐπορίαν εἰδέναι, τὸ διὰ Χριστὸν ἀπορεῖν, τὸν δι' ἡμᾶς πτυ χεύσαντα. Εἰ χωρὸς ἦσθᾳ καὶ ἄλαλος, ὁ Λόγος ἐν ηχησάτω σοι· μᾶλλον δὲ κατασχε τὸν ἐνηχήσαντα. Μὴ κλείσῃς τὰ ὦτα πρὸς παιδείαν Κυρίου καὶ νουθεσίαν, ὡς ἀσπὶς πρὸς ἐπάσματα. Εἰ τυφλὸς καὶ ἀφώτιστος, φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς σου, μή ποτε υπνώσης εἰς θάνατον. Ἐν τῷ φωτὶ Κυρίου θέασαι φῶς, ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν αὐγάσθητε, τὸ τρισσὸν φῶς καὶ ἀμέριστον. Ἐὰν ὅλον εἰσδέξῃ τὸν Λόγον, πάσας τὰς Χριστοῦ θεραπείας ἐπὶ τὴν σεαυ τοῦ συνάξεις ψυχὴν, ἃς κατὰ μέρος ἕκαστος τεθερά- πευται. Μόνον μὴ ἀγνοήσῃς τὸ μέτρον τῆς χάριτος μόνον μὴ καθεύδοντί σοι καὶ ἀμεριμνοῦντι κακῶς ἐπισπείρῃ ὁ ἐχθρὸς τὰ ζιζάνια· μόνον ἐπίφθονος τῷ πονηρῷ γεγονώς διὰ τὴν καθαρότητα, μὴ πάλιν σεαν τὸν ἐλεεινὸν καταστήσῃς διὰ τῆς ἁμαρτίας· μόνον μὴ τῷ ἀγαθῷ περιχαρείς (79), καὶ ὑψωθεὶς ἄμετρα, καταπέσῃς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι· μόνον ἀεὶ φιλοπόνει την κάθαρσιν, ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέμε νος (80)· καὶ ἧς ἔτυχες κατὰ δωρεὰν ἀφέσεως, ταύτην ἐπιμελείᾳ συντήρησον· ἵνα τὸ μὲν ἀφεθῆναι σοι παρὰ Θεοῦ, τὸ δὲ συντηρηθῆναι, καὶ παρὰ σοῦ γένηται (81). κατασφιγχθῇς. ρανε. 6. S. GREGORII THEOLOGI diebus mortuus, cum triduano illo simul ad vitam A rediens, atque funebribus vinculis solutus es. Cave, , factum est, ad judicium adducet, non jam ut curetur, ne rursus emoriaris, iisque, qui in sepulcris habi- . tant aggregeris, ac peccatorum tuorum funibus constringaris; cum incerum sit, an rursus e sepul- cro ad vitam excitaberis, usque ad postremam illam et communem resurrectionen, quæ, quidqnid sed ut judicetur, rationemque eorum reddat, quæ recte vel male coacervarit. XXXIV. Si lepra, hoc est deformi pravitate, prius infectus eras, ac deinde abrasa ejectaque hac vitiosa materia, salvam et incolumem imaginem re- cepisti, purgationem mihi, sacerdoti tuo, ostende**, ut cognoscam, quantum ea legalem purgationem antecellat. Noveın illis ingratis ne te adjungas, ve- rum decimum tibi imitandum propone ; qui, quan- quam Samaritanus esset, alios tamen grati animi officio vicit. Da operam, ne mala vitiligo rursus erumpat, atque ita afficiaris, ut corporis tui vitio vix ulla medicina possit adhiberi. Nuper avaritia et tenacitas manum tuam siccabat “; hodie eam lar- gitio et beneficentia extendat. Præclara ægræ ma- nus curatio est, dispergere, dare pauperibus, ea, quibus circumfluimus, ubertim exhaurire, quoad fundum quoque ipsum attigerimus (fortasse ex co quoque alimentum tibi manabit, velut olim Sare- phthana, ac praesertim si Eliam alueris "); egre- gias opes existimare, inopia propter Christumn, qui nostra causa paupertatem subiit, laborare. Si surdus ac mutus eras *, auribus tuis Verbum insonet; vel potius eum, qui insonuit, retine. Ne ad Do- mini disciplinam et admonitionem, quemadmodum aspis ad incantationes, occlusas aures habeas. Si cæcus et luminis expers, illumina oculos luos, ne unquam in mortem obdormias ". In Domini lu- mine lumen perspice *, in Spirita Dei Filium in- tuere, trinum inquam, illud et simplex atque indi. visum lumen. Si Christum totum admiseris, univer- sas ipsius curationes, quibus sigillatim unusquisque ad sanitatem revocatus est, in animam tuam conge- res. Illud modo caveas, ne gratiæ mensuram igno- res, neve tibi somno dedito, ac male securo, ziza- nia hostis superseminet s. Illud modo provideas, ne, puritate tua diaboli invidiam subiens, te ipsum p yursus per peccatum miserabilem reddas. Illud modo videas, ne propter bonum opus effusiori lætitia ge- stiens, atque immodice elatus corruas, dum in altum efferris. Illud modo cures, ut purgationem summo studio excolere nunquam intermittas, ascensiones in corde tuo disponens"; atque acceptam Dei be- neficio et gratia veniam, eura et diligentia tuearis; ut peccatorum quidem tuorum remissio a Deo pro- ficiscatur, verum remissionis conservatio, ex te quoque sit. " Psal. LXVII, 7. * Luc. xvii. sqq. XVIII, se Psal. sil, 4. • Psal. xxx, 35. C D Luc. vi, 6. [1] Reg. Sil. 9. Marc. v:1, 32. » Luro ss Matth. xull, 10. In ed., ph. Billius in prima editione : c tibi ex parte ascri- batur. » in secunda : • tum (tua) quoque aliqua ex parte sit. » Nihil necesse erat addere, • aliqua ex parte. » Non enim Deus uos salvat sine nobis. Pri- ma gratia sine nobis; altera non prorsus sine nobis, sed etiam a nobis. . 25. Psal. LXXXIII, (74) Κατασφιγγῇς. Sic quatuor Regg., Or. 1, etc. (73) Γνώ. Coisl. 1, γνῷς. (76) Εξεις. Duo Regg., ἔχης (77) 'Εξήραινε. Reg. ph et Basilien. edit., εξή (78) Τύχοις. 1n nonnullis, τυχῇς. (79) Περιχαρείς. Reg. bu, περιχαρής. (80) Τιθέμενος. Reg. hm, ἐπιτιθέμενος. (81) Καὶ παρὰ σοῦ γένηται. Deest και in Reg.

κατοικούντων ἐν τάφοις, μηδὲ κατασφιγγῇς (74) ταῖς σειραῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων· ἄδηλον ὄν, εἰ πάλιν ἐξαναστήσῃ τῶν τάφων, μέχρι τῆς τελευταίας καὶ κοινῆς ἀναστάσεως, ἢ πᾶν τὸ ποίημα ἄξει εἰς κρίσιν, οὐ θεραπευθησόμενον, ἀλλὰ κριθησόμενον, καὶ λόγον ὑφέξον, ὧν εὖ ἢ κακῶς ἐθησαύρισεν. Β ΛΔ'. Εἰ λέπραν ἔβρυες τέως τὴν ἄμορφον πονη- ρίαν, ἀπεξέσθης δὲ τῆς κακῆς ὕλης, καὶ τὴν εἰκόνα σώαν ἀπέλαβες, δεῖξον ἐμοὶ τῷ ἱερεῖ σου τὴν κάθαρ σιν, ἵνα γνῶ (75), πόσον τῆς νομικής αὕτη τιμιω τέρα. Γενοῦ μὴ τῶν ἐννέα τῶν ἀχαρίστων, ἀλλὰ τὸν δέκατον μίμησαι· καὶ γὰρ εἰ Σαμαρείτης ἦν, ἀλλὰ τῶν ἄλλων εὐγνωμονέστερος. Ασφάλισαι, μὴ πάλιν κακῶς ἐξανθήσῃς, καὶ δυσθεράπευτον ἕξεις (76) τὴν ἀνωμαλίαν τοῦ σώματος. Πρώην ἐξήραινε (77) σου τὴν χεῖρα μικρολογία καὶ φειδωλία· σήμερον ἐκτεινάτω μετάδοσις καὶ φιλανθρωπία. Καλή θερα- πεία χειρὸς ἀῤῥωστούσης, σκορπίζειν, διδόναι τοῖς πένησιν, ἐξαντλεῖν ὧν ἔχομεν δαψιλῶς, μέχρις ἂν καὶ τοῦ πυθμένος ἀψώμεθα (ἴσως καὶ οὗτος πηγά σει σοι τροφήν, καθάπερ τῇ Σαραφθίᾳ, καὶ μάλιστα εἰ τύχοις (78) Ηλίαν τρέφουσα), καλὴν εὐπορίαν εἰδέναι, τὸ διὰ Χριστὸν ἀπορεῖν, τὸν δι' ἡμᾶς πτυ χεύσαντα. Εἰ χωρὸς ἦσθᾳ καὶ ἄλαλος, ὁ Λόγος ἐν ηχησάτω σοι· μᾶλλον δὲ κατασχε τὸν ἐνηχήσαντα. Μὴ κλείσῃς τὰ ὦτα πρὸς παιδείαν Κυρίου καὶ νουθεσίαν, ὡς ἀσπὶς πρὸς ἐπάσματα. Εἰ τυφλὸς καὶ ἀφώτιστος, φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς σου, μή ποτε υπνώσης εἰς θάνατον. Ἐν τῷ φωτὶ Κυρίου θέασαι φῶς, ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν αὐγάσθητε, τὸ τρισσὸν φῶς καὶ ἀμέριστον. Ἐὰν ὅλον εἰσδέξῃ τὸν Λόγον, πάσας τὰς Χριστοῦ θεραπείας ἐπὶ τὴν σεαυ τοῦ συνάξεις ψυχὴν, ἃς κατὰ μέρος ἕκαστος τεθερά- πευται. Μόνον μὴ ἀγνοήσῃς τὸ μέτρον τῆς χάριτος μόνον μὴ καθεύδοντί σοι καὶ ἀμεριμνοῦντι κακῶς ἐπισπείρῃ ὁ ἐχθρὸς τὰ ζιζάνια· μόνον ἐπίφθονος τῷ πονηρῷ γεγονώς διὰ τὴν καθαρότητα, μὴ πάλιν σεαν τὸν ἐλεεινὸν καταστήσῃς διὰ τῆς ἁμαρτίας· μόνον μὴ τῷ ἀγαθῷ περιχαρείς (79), καὶ ὑψωθεὶς ἄμετρα, καταπέσῃς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι· μόνον ἀεὶ φιλοπόνει την κάθαρσιν, ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέμε νος (80)· καὶ ἧς ἔτυχες κατὰ δωρεὰν ἀφέσεως, ταύτην ἐπιμελείᾳ συντήρησον· ἵνα τὸ μὲν ἀφεθῆναι σοι παρὰ Θεοῦ, τὸ δὲ συντηρηθῆναι, καὶ παρὰ σοῦ γένηται (81). κατασφιγχθῇς. ρανε. 6. S. GREGORII THEOLOGI diebus mortuus, cum triduano illo simul ad vitam A rediens, atque funebribus vinculis solutus es. Cave, , factum est, ad judicium adducet, non jam ut curetur, ne rursus emoriaris, iisque, qui in sepulcris habi- . tant aggregeris, ac peccatorum tuorum funibus constringaris; cum incerum sit, an rursus e sepul- cro ad vitam excitaberis, usque ad postremam illam et communem resurrectionen, quæ, quidqnid sed ut judicetur, rationemque eorum reddat, quæ recte vel male coacervarit. XXXIV. Si lepra, hoc est deformi pravitate, prius infectus eras, ac deinde abrasa ejectaque hac vitiosa materia, salvam et incolumem imaginem re- cepisti, purgationem mihi, sacerdoti tuo, ostende**, ut cognoscam, quantum ea legalem purgationem antecellat. Noveın illis ingratis ne te adjungas, ve- rum decimum tibi imitandum propone ; qui, quan- quam Samaritanus esset, alios tamen grati animi officio vicit. Da operam, ne mala vitiligo rursus erumpat, atque ita afficiaris, ut corporis tui vitio vix ulla medicina possit adhiberi. Nuper avaritia et tenacitas manum tuam siccabat “; hodie eam lar- gitio et beneficentia extendat. Præclara ægræ ma- nus curatio est, dispergere, dare pauperibus, ea, quibus circumfluimus, ubertim exhaurire, quoad fundum quoque ipsum attigerimus (fortasse ex co quoque alimentum tibi manabit, velut olim Sare- phthana, ac praesertim si Eliam alueris "); egre- gias opes existimare, inopia propter Christumn, qui nostra causa paupertatem subiit, laborare. Si surdus ac mutus eras *, auribus tuis Verbum insonet; vel potius eum, qui insonuit, retine. Ne ad Do- mini disciplinam et admonitionem, quemadmodum aspis ad incantationes, occlusas aures habeas. Si cæcus et luminis expers, illumina oculos luos, ne unquam in mortem obdormias ". In Domini lu- mine lumen perspice *, in Spirita Dei Filium in- tuere, trinum inquam, illud et simplex atque indi. visum lumen. Si Christum totum admiseris, univer- sas ipsius curationes, quibus sigillatim unusquisque ad sanitatem revocatus est, in animam tuam conge- res. Illud modo caveas, ne gratiæ mensuram igno- res, neve tibi somno dedito, ac male securo, ziza- nia hostis superseminet s. Illud modo provideas, ne, puritate tua diaboli invidiam subiens, te ipsum p yursus per peccatum miserabilem reddas. Illud modo videas, ne propter bonum opus effusiori lætitia ge- stiens, atque immodice elatus corruas, dum in altum efferris. Illud modo cures, ut purgationem summo studio excolere nunquam intermittas, ascensiones in corde tuo disponens"; atque acceptam Dei be- neficio et gratia veniam, eura et diligentia tuearis; ut peccatorum quidem tuorum remissio a Deo pro- ficiscatur, verum remissionis conservatio, ex te quoque sit. " Psal. LXVII, 7. * Luc. xvii. sqq. XVIII, se Psal. sil, 4. • Psal. xxx, 35. C D Luc. vi, 6. [1] Reg. Sil. 9. Marc. v:1, 32. » Luro ss Matth. xull, 10. In ed., ph. Billius in prima editione : c tibi ex parte ascri- batur. » in secunda : • tum (tua) quoque aliqua ex parte sit. » Nihil necesse erat addere, • aliqua ex parte. » Non enim Deus uos salvat sine nobis. Pri- ma gratia sine nobis; altera non prorsus sine nobis, sed etiam a nobis. . 25. Psal. LXXXIII, (74) Κατασφιγγῇς. Sic quatuor Regg., Or. 1, etc. (73) Γνώ. Coisl. 1, γνῷς. (76) Εξεις. Duo Regg., ἔχης (77) 'Εξήραινε. Reg. ph et Basilien. edit., εξή (78) Τύχοις. 1n nonnullis, τυχῇς. (79) Περιχαρείς. Reg. bu, περιχαρής. (80) Τιθέμενος. Reg. hm, ἐπιτιθέμενος. (81) Καὶ παρὰ σοῦ γένηται. Deest και in Reg.

ἦλθε βαλεῖν ἐπὶ τῆς γῆς (96), πῦρ και αὐτὸς ἀν- αγωγής λόγοις (97) καλούμενος. 'Αναλωτικὸν τοῦτο τῆς ὕλης καὶ τῆς πονηρᾶς ἐστιν ἔξεως, ὅ καὶ ἀν- αφθῆναι τάχιστα βούλεται. Ποθεῖ γὰρ τῆς εὐεργεσίας τὸ τάχος· ἐπεὶ καὶ πυρὸς ἄνθρακας δίδωσιν ἡμῖν εἰς βοήθειαν. Οίδα καὶ πῦρ οὐ καθαρτήριον, ἀλλὰ καὶ (98) κολαστήριον· εἴτε καὶ Σοδομιτικὸν, ὃ πᾶσιν ἁμαρτωλοῖς ἐπιβρέχει θείῳ καὶ καταιγίδι μιγνύμε νον· εἴτε τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· εἴτε πρὸ προσώπου Κυρίου που ρεύεται, καὶ φλογιεῖ κύκλῳ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ · καὶ τὸ (99) τούτων ἔτι φοβερώτερον· ὅ τῷ ἀκοιμήτῳ σκώληκι (1) συντέτακται, μὴ σβεννύμενον, ἀλλὰ διαιωνίζον (2) τοῖς πονηροῖς. Πάντα γὰρ ταῦτα τῆς ἀφανιστικῆς ἐστι δυνάμεως· εἰ μή τῳ φίλον κἀνταῦθα Β νοεῖν τοῦτο φιλανθρωπότερον (3), καὶ τοῦ χολάζοντος ἐπαξίως. ΛΖ'. Ὥσπερ δὲ πῦρ οἶδα διπλοῦν, οὕτω καὶ φῶς τὸ μὲν, τὴν τοῦ ἡγεμονικοῦ λαμπάδα, κατευθύνον ἡμῖν τὰ κατὰ Θεὸν διαβήματα· τὸ δὲ, ἀπατηλὸν καὶ περίεργον, καὶ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς ἀντίθετον, ἐκεῖνο (4) εἶναι ὑποκρινόμενον, ἵνα κλέπτῃ τῷ φαι νομένῳ· τοῦτο καὶ σκοτία ἐστὶ, καὶ μεσημβρία δοκεῖ, τὸ τοῦ φωτὸς ἀκμαιότατον. Οὕτως ἀκούω τοῖς δια παντὸς ἐν μεσημβρινῇ σκοτίᾳ φεύγουσι. Τοῦτο καὶ νύξ ἐστι, καὶ φωτισμός νομίζεται (5) τοῖς ὑπὸ τῆς τρυφῆς διεφθαρμένοις. Τί γάρ φησιν ὁ Δαβίδ; Νυξ ἦν περὶ ἐμὲ τὸν δείλαιον καὶ ἡγνόουν φω- τισμὸν γὰρ εἶναι τὴν τρυφὴν ὑπελάμβανον. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν τοιοῦτοι, καὶ οὕτως ἔχοντες· ἡμεῖς δὲ φωτίσωμεν ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως· ἔσται δὲ τοῦτο, ἐκ τοῦ σπείρειν εἰς δικαιοσύνην, καὶ τρυγᾷν καρπὸν ζωής ( πράξις γὰρ, θεωρίας πρόξενος), ἵνα τά τε ἄλλα καὶ τοῦτο μάθωμεν, τί μὲν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τί δὲ τὸ ψευδόμενον, καὶ μὴ λάθωμεν περιπεσόντες, ὡς καλῷ, τῷ χείρονι. Γενώμεθα φῶς, ὥσπερ οἱ μα θηταὶ παρὰ τοῦ μεγάλου Φωτὸς ἤκουσαν, Υμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου, λέγοντος. Γενώμεθα φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες, τουτέστι ζωτικὴ τοῖς ἄλλοις δύναμις. Λαβώμεθα θεότητος, λαβώμεθα τοῦ πρώτου καὶ ἀκραιφνεστάτου Φωτός. Οδεύσωμεν πρὸς τὴν λάμψιν αὐτοῦ, πρὸ τοῦ προσκό ψαι τοὺς πόδας ἡμῶν ἐπ᾿ ὄρη σκοτεινὰ καὶ πολέμια. Εως ἡμέρα ἐστὶν, ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περι- πατήσωμεν, μὴ κώμοις καὶ μέθαις,μὴ κοίταις καὶ ἀσελγείαις, & νυκτός ἐστι κλέμματα. Η ν, 14. γῆν. τo νίζων. S. GREGORII THEOLOGI Ignem etiam purgantem novi, ad quem mittendum A Christus in terram venit 's, qui et ipse mystice ignis appellatur. Hujus porro ignis ea vis est, ut crassio- rem materiain, ac vitiosam animi affectionem ab- sumat, euinque proinde celerrime Christus accendi vult. Cupit enim nos quamprimum beneficio affici; utpote qui nobis quoque ignis carbones auxilii causa porrigat. Est alter ignis non purgans, sed scelerum vindes; sive Sodomiticus ille ", quem sulphure et procella permistum ", Deus in peccatores omnes fundit; sive ille, qui diabolo ejusque angelis pa- ratus est ; sive etiam ille, qui ante faciem Domini procedit, et in circuitu inimicos ejus inflammat ” ; sive denique ille omnibus his formidabilior; qui cum insomni illo verme conjunctus est, nec unquam exstinguitur, verum in sceleratorum hominum poenam perennis est et sempiternus. Hi enim omnes eam vim habent, ut perdant ac deleant; nisi tamen hoc quoque loco quispiam ignem mitiorem, et ut Deo vindice dignum est, intelligendum putet. • XXXVII. Quemadmodum porro duplex ignis ge- nus est, ita duplex quoque lumen est : allerun, quo princeps animi nostri pars illustratur, ac nostri secundum Deum gressus reguntur; alterum, fallax et curiosum, veroque lumini oppositum, atque inte- rim tamen illius speciem præ se ferens, ut nos ex- terna specie fallat, et in fraudem impellat. Hoc, et caligo est, et meridies esse videtur, id est, clarissi- ma luminis pars. Sic enim illud Scripturæ audio, iis qui semper in meridianis tenebris fugiunt. Hoc, et mox est, et splendor existimatur, his utique, qui deliciis et voluptatum illecebris corrupti sunt. Quid enim ait David! Nox me miserum circums'abat, et nesciebam : delicias enim lumen esse arbitr.bar 9. Atque illi quidem tales sunt, animoque ita affecti: C nos vero scientiæ lumen nobisipsis excitemus; quod quidem nobis hac ratione continget, si ad justitiam se- minemus ”, et vitæ fructum vindemiemus (actio quip- [e contemplationem parit); ut cum alia, tum hoc quo- que, nempe quod verum lumen, quod rursus fictuin et ementitum sit, intelligamus, nec in malum, tan- quam in bonum, per imprudentiam labamur. Lu- men efficiamur, ut discipuli a magno Lumine vo- cati sunt, his verbis: Vos estis lux mundi¹. EM- ciamur luminaria in mundo, verbum vitæ sustinen- tes, hoc est, vitalis aliis hominibus vis et facultas. Arripiamus deitatem, arripiamus primum et puris- D simum Lumen. Ad ipsius splendorem incedamus, priusquam pedes nostri ad tenebrosos et hostiles ss Luc. xil, 49. ss Gen. XIX, 24. Psal. x, 7. Psal. cxxxvi, 11, seqq. » Ose. x, 12. Matth. xxv, 41. ” Psal. xcvi, 3. Matth. mystice. > Deest in el. Isaia, LXVI, 24, vel Marc. ix, : • Vermis corun mon moritur. › Isa. V, 20. videlicet non perdat ac deleat, ut Sodomiticus, et qui reprobis destinatus est; sed qui malos in tem- pore ulciscatur, et a peccatis emundet. De quo Aug. « Hic ure, hic seca, modo in leruum par- cas. ▸ vov. minatur. > (96) Ἐπὶ τῆς γῆς. Tres Regg. et Or. 1, ἐπὶ τὴν (97) Αναγωγῆς λόγοις. • Anagogice, id est (98) 'Αλλά και. Sic duo Regg. Deest xal in ed. (99) Καὶ τό. Sic sex Regg., tres Colb. et Comb. (1) Ακοιμήτῳ σκώληκι. Alludit ad hac verba (2) Διαιωνίζον. Sic duo Coisl., etc. In ed., διαιω- (3) Φιλανθρωπότερον. « Ignem mitiorem, qui (4) Ἐκεῖνο. Sic Par. et Hervag. In ed., ἐκεῖ- (5) Νομίζεται. 11 Reg. bun, γρ. ονομάζεται, « που

ἦλθε βαλεῖν ἐπὶ τῆς γῆς (96), πῦρ και αὐτὸς ἀν- αγωγής λόγοις (97) καλούμενος. 'Αναλωτικὸν τοῦτο τῆς ὕλης καὶ τῆς πονηρᾶς ἐστιν ἔξεως, ὅ καὶ ἀν- αφθῆναι τάχιστα βούλεται. Ποθεῖ γὰρ τῆς εὐεργεσίας τὸ τάχος· ἐπεὶ καὶ πυρὸς ἄνθρακας δίδωσιν ἡμῖν εἰς βοήθειαν. Οίδα καὶ πῦρ οὐ καθαρτήριον, ἀλλὰ καὶ (98) κολαστήριον· εἴτε καὶ Σοδομιτικὸν, ὃ πᾶσιν ἁμαρτωλοῖς ἐπιβρέχει θείῳ καὶ καταιγίδι μιγνύμε νον· εἴτε τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· εἴτε πρὸ προσώπου Κυρίου που ρεύεται, καὶ φλογιεῖ κύκλῳ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ · καὶ τὸ (99) τούτων ἔτι φοβερώτερον· ὅ τῷ ἀκοιμήτῳ σκώληκι (1) συντέτακται, μὴ σβεννύμενον, ἀλλὰ διαιωνίζον (2) τοῖς πονηροῖς. Πάντα γὰρ ταῦτα τῆς ἀφανιστικῆς ἐστι δυνάμεως· εἰ μή τῳ φίλον κἀνταῦθα Β νοεῖν τοῦτο φιλανθρωπότερον (3), καὶ τοῦ χολάζοντος ἐπαξίως. ΛΖ'. Ὥσπερ δὲ πῦρ οἶδα διπλοῦν, οὕτω καὶ φῶς τὸ μὲν, τὴν τοῦ ἡγεμονικοῦ λαμπάδα, κατευθύνον ἡμῖν τὰ κατὰ Θεὸν διαβήματα· τὸ δὲ, ἀπατηλὸν καὶ περίεργον, καὶ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς ἀντίθετον, ἐκεῖνο (4) εἶναι ὑποκρινόμενον, ἵνα κλέπτῃ τῷ φαι νομένῳ· τοῦτο καὶ σκοτία ἐστὶ, καὶ μεσημβρία δοκεῖ, τὸ τοῦ φωτὸς ἀκμαιότατον. Οὕτως ἀκούω τοῖς δια παντὸς ἐν μεσημβρινῇ σκοτίᾳ φεύγουσι. Τοῦτο καὶ νύξ ἐστι, καὶ φωτισμός νομίζεται (5) τοῖς ὑπὸ τῆς τρυφῆς διεφθαρμένοις. Τί γάρ φησιν ὁ Δαβίδ; Νυξ ἦν περὶ ἐμὲ τὸν δείλαιον καὶ ἡγνόουν φω- τισμὸν γὰρ εἶναι τὴν τρυφὴν ὑπελάμβανον. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν τοιοῦτοι, καὶ οὕτως ἔχοντες· ἡμεῖς δὲ φωτίσωμεν ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως· ἔσται δὲ τοῦτο, ἐκ τοῦ σπείρειν εἰς δικαιοσύνην, καὶ τρυγᾷν καρπὸν ζωής ( πράξις γὰρ, θεωρίας πρόξενος), ἵνα τά τε ἄλλα καὶ τοῦτο μάθωμεν, τί μὲν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τί δὲ τὸ ψευδόμενον, καὶ μὴ λάθωμεν περιπεσόντες, ὡς καλῷ, τῷ χείρονι. Γενώμεθα φῶς, ὥσπερ οἱ μα θηταὶ παρὰ τοῦ μεγάλου Φωτὸς ἤκουσαν, Υμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου, λέγοντος. Γενώμεθα φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες, τουτέστι ζωτικὴ τοῖς ἄλλοις δύναμις. Λαβώμεθα θεότητος, λαβώμεθα τοῦ πρώτου καὶ ἀκραιφνεστάτου Φωτός. Οδεύσωμεν πρὸς τὴν λάμψιν αὐτοῦ, πρὸ τοῦ προσκό ψαι τοὺς πόδας ἡμῶν ἐπ᾿ ὄρη σκοτεινὰ καὶ πολέμια. Εως ἡμέρα ἐστὶν, ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περι- πατήσωμεν, μὴ κώμοις καὶ μέθαις,μὴ κοίταις καὶ ἀσελγείαις, & νυκτός ἐστι κλέμματα. Η ν, 14. γῆν. τo νίζων. S. GREGORII THEOLOGI Ignem etiam purgantem novi, ad quem mittendum A Christus in terram venit 's, qui et ipse mystice ignis appellatur. Hujus porro ignis ea vis est, ut crassio- rem materiain, ac vitiosam animi affectionem ab- sumat, euinque proinde celerrime Christus accendi vult. Cupit enim nos quamprimum beneficio affici; utpote qui nobis quoque ignis carbones auxilii causa porrigat. Est alter ignis non purgans, sed scelerum vindes; sive Sodomiticus ille ", quem sulphure et procella permistum ", Deus in peccatores omnes fundit; sive ille, qui diabolo ejusque angelis pa- ratus est ; sive etiam ille, qui ante faciem Domini procedit, et in circuitu inimicos ejus inflammat ” ; sive denique ille omnibus his formidabilior; qui cum insomni illo verme conjunctus est, nec unquam exstinguitur, verum in sceleratorum hominum poenam perennis est et sempiternus. Hi enim omnes eam vim habent, ut perdant ac deleant; nisi tamen hoc quoque loco quispiam ignem mitiorem, et ut Deo vindice dignum est, intelligendum putet. • XXXVII. Quemadmodum porro duplex ignis ge- nus est, ita duplex quoque lumen est : allerun, quo princeps animi nostri pars illustratur, ac nostri secundum Deum gressus reguntur; alterum, fallax et curiosum, veroque lumini oppositum, atque inte- rim tamen illius speciem præ se ferens, ut nos ex- terna specie fallat, et in fraudem impellat. Hoc, et caligo est, et meridies esse videtur, id est, clarissi- ma luminis pars. Sic enim illud Scripturæ audio, iis qui semper in meridianis tenebris fugiunt. Hoc, et mox est, et splendor existimatur, his utique, qui deliciis et voluptatum illecebris corrupti sunt. Quid enim ait David! Nox me miserum circums'abat, et nesciebam : delicias enim lumen esse arbitr.bar 9. Atque illi quidem tales sunt, animoque ita affecti: C nos vero scientiæ lumen nobisipsis excitemus; quod quidem nobis hac ratione continget, si ad justitiam se- minemus ”, et vitæ fructum vindemiemus (actio quip- [e contemplationem parit); ut cum alia, tum hoc quo- que, nempe quod verum lumen, quod rursus fictuin et ementitum sit, intelligamus, nec in malum, tan- quam in bonum, per imprudentiam labamur. Lu- men efficiamur, ut discipuli a magno Lumine vo- cati sunt, his verbis: Vos estis lux mundi¹. EM- ciamur luminaria in mundo, verbum vitæ sustinen- tes, hoc est, vitalis aliis hominibus vis et facultas. Arripiamus deitatem, arripiamus primum et puris- D simum Lumen. Ad ipsius splendorem incedamus, priusquam pedes nostri ad tenebrosos et hostiles ss Luc. xil, 49. ss Gen. XIX, 24. Psal. x, 7. Psal. cxxxvi, 11, seqq. » Ose. x, 12. Matth. xxv, 41. ” Psal. xcvi, 3. Matth. mystice. > Deest in el. Isaia, LXVI, 24, vel Marc. ix, : • Vermis corun mon moritur. › Isa. V, 20. videlicet non perdat ac deleat, ut Sodomiticus, et qui reprobis destinatus est; sed qui malos in tem- pore ulciscatur, et a peccatis emundet. De quo Aug. « Hic ure, hic seca, modo in leruum par- cas. ▸ vov. minatur. > (96) Ἐπὶ τῆς γῆς. Tres Regg. et Or. 1, ἐπὶ τὴν (97) Αναγωγῆς λόγοις. • Anagogice, id est (98) 'Αλλά και. Sic duo Regg. Deest xal in ed. (99) Καὶ τό. Sic sex Regg., tres Colb. et Comb. (1) Ακοιμήτῳ σκώληκι. Alludit ad hac verba (2) Διαιωνίζον. Sic duo Coisl., etc. In ed., διαιω- (3) Φιλανθρωπότερον. « Ignem mitiorem, qui (4) Ἐκεῖνο. Sic Par. et Hervag. In ed., ἐκεῖ- (5) Νομίζεται. 11 Reg. bun, γρ. ονομάζεται, « που

τοὺς πόδας· τὰς μὲν, ὡς ἐν παντὶ τόπῳ ὁσίας (17) αίρεσθαι, καὶ δράσσεσθαι τῆς Χριστοῦ παιδείας, μή ποτε ὀργισθῇ Κύριος, καὶ πιστεύεσθαι λόγον διὰ τοῦ πρακτικοῦ, ὡς τὸν ἐν τῇ χειρὶ τοῦδε τοῦ προφή του (18) δεδομένον· τοὺς δὲ, μὴ ὀξεῖς εἶναι πρὸς τὸ ἐκχέειν αἷμα, μηδὲ εἰς κακίαν τρέχοντας· ἀλλ᾽ ἑτοί μους εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, καὶ Χριστὸν ὑπονίπτοντα καὶ καθαί- ροντα δέχεσθαι. Εἴ τις ἐστὶ καὶ κοιλίας κάθαρσις, χωρητικῆς (19) καὶ ἀναδοτικῆς τῶν ἐκ τοῦ Λόγου τροφών (20), καλὸν καὶ ταύτην μὴ θεοποιεῖν ἐκ τρυ φῆς καὶ τῆς καταργουμένης βρώσεως· ἀλλὰ καθαί- ρειν ὅτι μάλιστα, καὶ ποιεῖν λεπτοτέραν, ὥστε τὸν Λόγον Κυρίου ἐν μέσῃ δέχεσθαι, καὶ ἀλγεῖν καλῶς ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ πταίοντος. Εὑρίσκω καὶ τὴν καρ δίαν καὶ τὰ ἐντὸς (21), τιμῆς ἀξιούμενα. Πείθει με τοῦτο Δαβίδ, καρδίαν καθαρὰν ζητῶν ἐν ἑαυτῷ κτίσ ζεσθαι, καὶ Πνεῦμα εὐθὲς ἐν τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινί- ζεσθαι. Το διανοητικὸν, οἶμαι, τούτῳ (22) δηλῶν, καὶ τὰ τούτου κινήματα, ή διανοήματα. Α αιρόμενον. Καλὸν καὶ τὰς χεῖρας τελειοῦσθαι, καὶ Β Μ'. Τί δὲ ἡ ὀσφύς; Τί δὲ οἱ νεφροί; Μηδὲ γὰρ τοῦτο παρέλθωμεν. Απτέσθω καὶ τούτων ἡ κάθαρ σις· ἔστωσαν ἡμῶν (23) αἱ ὀσφύες περιεζωσμέναι, καὶ ἀνεσταλμέναι (24) δι' ἐγκρατείας, ὥσπερ τῷ Ἰσραὴλ πάλαι, κατὰ τὸν νόμον, τοῦ πάσχα μεταλαμ βάνοντι (25). Οὐδεὶς γὰρ καθαρῶς Αἴγυπτον ἐξέρχε ται, οὐδὲ φεύγει τὸν ὀλοθρεύοντα, μὴ ταῦτα παιδα- γωγήσας. Οἱ δὲ τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν ἀλλοιούσθωσαν, ὅλον τὸ ἐπιθυμητικόν πρὸς Θεὸν μεταφέροντες, ὥστε δύνασθαι λέγειν· Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου· καὶ, Ἡμέραν ἀνθρώπου οὐκ ἐπι εθύμησα. Δεῖ γὰρ γενέσθαι ἄνδρα ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ Πνεύματος. Οὕτως ἂν ἡμῖν (26) καὶ ὁ τὸ πλεῖστον τῆς ἰσχύος ἐπὶ τοῦ ὀμφαλοῦ καὶ τῆς ὀσφύος φέρων δράκων καταλυθείη, τῆς περὶ ταῦτα δυναστείας αὐτῷ νεκρωθείσης. Μὴ θαυμάσῃς δὲ, εἰ καὶ τοῖς ἀσχήμοσιν ἡμῶν, τιμὴν περισσοτέραν τίθημι (27), λόγῳ νεκρῶν ταῦτα καὶ σωφρονίζων, καὶ κατὰ τῆς ὕλης ἱστάμε νος. Πάντα δῶμεν Θεῷ τὰ μέλη ἐπὶ τῆς γῆς, πάντα καθιερώσωμεν. Μὴ λοβόν ήπατος, μηδὲ νεφρούς μετά τῆς πιμελῆς, μηδὲ τὸ (28) μέρος τοῦ σώματος, μηδὲ τὸ καὶ τό. Διὰ τί γὰρ τὰ ἄλλα ἡμῖν ἀτιμαστέα; Όλους δὲ τοῦ Μαλαχίου· οὕτως γὰρ ἑρμηνεύεται, « ο τῶν νοημάτ των, λύχνοι καιόμενοι δι' ἐγκράτειαν· « τοῦ Ἰσραήλ... μεταλαμβάνοντος. ὑμῖν. περιτίθημι. S. GREGORII THEOLOGI • non facile quilibet ferre potest. Præclarum item manibus et pedibus lustrari: illæ nempe, ut in emni loco pura attollantur, Christique disciplinam, ne irascatur Dominus, apprehendant 11, ac per ope ra divinum sermonem sibi creditum probent, quem- admodum ille qui datus est, in manu cujusdam pro- pheta his autem, ne ad fundendum san- guinem præcipites ruant, atque ad vitium cursu ferantur; verum ad Evangelium, supernæque vo- cationis ** palmam prompti ac parati sint, Christum- que abluentem atque purgantem suscipiant. Quod si qua ventris quoque illius, qui cibos e Verbo pro- cedentes capit ac distribuit, perpurgandi ratio est, præclarum etiam fuerit cavere, ne eum luxu et difluentibus cibis Deum eficiamus; quin potius il- lum accuratissime purgeinus et extenuemus, ut Verbum Domini intimo sinu suscipiat, ac pro pec- capte Israele in honesto et laudabili dolore verse- tur. Jam cordi quoque et intestinis honorem haberi comperio. Hoc mihi David persuadet, cum cor mun- dum in seipso creari, ac Spiritum rectum in visce- ribus innovari 1, postulat. Quibus verbis, ut opinor, jus motus aut cogitationes significantur. ea animae facultas, qua cogitamus, atque bu- C XL. Quid lumbi? Quid renes? Nam ne hoc qui- dem prætereundum est. Altingat hæc quoque pur- gatio. Sint lumbi nostri succincti, ac per continen- tiam restricti, quemadmodum Israeli olim, ex legis præscripto ", pascha comedenti. Nemo enim pure ac perfecte ex Ægypto excedit, nec exterminatorem fugit, nisi hac domuerit ac frenaverit. Renes au- tem laudabilem immutationem sentiant, vim totam appetitus ad Deum transferentes, ut dicere quea- mus : Domine, ante te omne desiderium meum El, Diem hominis non desideravi 1. Viros elenitn spiritualium desideriorum ** nos esse convenit. Nam ita demum draconem illum, cujus vires maxi- ma ex parte in umbilico et lumbis sitæ sunt, op- presserimus, exstincta videlicet eversaque ea po- tentia, quam in his partibus obtinet. Nec vero tibi mirandum accidat, quod minus honestis corporis partibus uberiorem honorem " tribuo, eas sermone mortificans et castigans, atque adversus materiam stans in procinctu. Omnia membra, quæ sunt super terram, Deo demus, omnia consecremus; non au- D tem Abram solum hepatis, non renes cum adipe, . Psal. 11, 12. Jerem. L., 1. Psal. XIII, 3. Philipp. ut, 14. Psal. L 12. Exod. xu, 11. Psal. xxxvii, 10. Jerem. XVII, 16. so Dan. IX, sive Mala- chiæ; sic enim interpretatur. Vult igitur Basilius Gregorium allusisse ad hæc verba Malachiæ, c. 1, Aggeus etiam sic exorditur, c. 1, . . Factum cst verbum Domini in manu Aggæi prophetæ. > dentes. . Sic vertendum putamus ex consequenti- bus, ubi agitur de Verbo Domini; › quamvis Ni- cetas id intelligat e de cogitationibus, et Billius c de mente, sic vertens • quod ei qua ventris quoque illius, qui mentïs cibos capit ac XII, 23. distribuit, etc. et lucernæ ar dentes per continentiam. Comb. In ed., Cor. sit, 23, (17) Οσίας. Coisl. 1, ὁσίως. (18) Τοῦδε τοῦ προφήτου. Basilius addit, είτουν 1. • Onus verbi Domini Israel in manu Malachiæ. (19) Χωρητικής. Nonnulli addunt, τε. (20) του λόγου τροφών. • Cibos e Verbo proce 23. 1 Cor. (21) Εντός. Coisl. 1, ἐνδόσθια. (22) Τούτῳ. Qninque Regg., etc., οὕτω. (23) Ημῶν. Τη nonnullis, ὑμῶν. (24) Ανεσταλμέναι. Unus codex addit : καὶ οἱ (25) Τῷ Ισραήλ... μεταλαμβάνοντι. Bas. ed., (26) Ημῖν. Sic quinque Regg., novem Colb. et (27) Τίθημι. Duo Colb., Bas., Hervag. et Paulus, (28) Μηδὲ τό. Comb., μηδέ τι.

τοὺς πόδας· τὰς μὲν, ὡς ἐν παντὶ τόπῳ ὁσίας (17) αίρεσθαι, καὶ δράσσεσθαι τῆς Χριστοῦ παιδείας, μή ποτε ὀργισθῇ Κύριος, καὶ πιστεύεσθαι λόγον διὰ τοῦ πρακτικοῦ, ὡς τὸν ἐν τῇ χειρὶ τοῦδε τοῦ προφή του (18) δεδομένον· τοὺς δὲ, μὴ ὀξεῖς εἶναι πρὸς τὸ ἐκχέειν αἷμα, μηδὲ εἰς κακίαν τρέχοντας· ἀλλ᾽ ἑτοί μους εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, καὶ Χριστὸν ὑπονίπτοντα καὶ καθαί- ροντα δέχεσθαι. Εἴ τις ἐστὶ καὶ κοιλίας κάθαρσις, χωρητικῆς (19) καὶ ἀναδοτικῆς τῶν ἐκ τοῦ Λόγου τροφών (20), καλὸν καὶ ταύτην μὴ θεοποιεῖν ἐκ τρυ φῆς καὶ τῆς καταργουμένης βρώσεως· ἀλλὰ καθαί- ρειν ὅτι μάλιστα, καὶ ποιεῖν λεπτοτέραν, ὥστε τὸν Λόγον Κυρίου ἐν μέσῃ δέχεσθαι, καὶ ἀλγεῖν καλῶς ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ πταίοντος. Εὑρίσκω καὶ τὴν καρ δίαν καὶ τὰ ἐντὸς (21), τιμῆς ἀξιούμενα. Πείθει με τοῦτο Δαβίδ, καρδίαν καθαρὰν ζητῶν ἐν ἑαυτῷ κτίσ ζεσθαι, καὶ Πνεῦμα εὐθὲς ἐν τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινί- ζεσθαι. Το διανοητικὸν, οἶμαι, τούτῳ (22) δηλῶν, καὶ τὰ τούτου κινήματα, ή διανοήματα. Α αιρόμενον. Καλὸν καὶ τὰς χεῖρας τελειοῦσθαι, καὶ Β Μ'. Τί δὲ ἡ ὀσφύς; Τί δὲ οἱ νεφροί; Μηδὲ γὰρ τοῦτο παρέλθωμεν. Απτέσθω καὶ τούτων ἡ κάθαρ σις· ἔστωσαν ἡμῶν (23) αἱ ὀσφύες περιεζωσμέναι, καὶ ἀνεσταλμέναι (24) δι' ἐγκρατείας, ὥσπερ τῷ Ἰσραὴλ πάλαι, κατὰ τὸν νόμον, τοῦ πάσχα μεταλαμ βάνοντι (25). Οὐδεὶς γὰρ καθαρῶς Αἴγυπτον ἐξέρχε ται, οὐδὲ φεύγει τὸν ὀλοθρεύοντα, μὴ ταῦτα παιδα- γωγήσας. Οἱ δὲ τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν ἀλλοιούσθωσαν, ὅλον τὸ ἐπιθυμητικόν πρὸς Θεὸν μεταφέροντες, ὥστε δύνασθαι λέγειν· Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου· καὶ, Ἡμέραν ἀνθρώπου οὐκ ἐπι εθύμησα. Δεῖ γὰρ γενέσθαι ἄνδρα ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ Πνεύματος. Οὕτως ἂν ἡμῖν (26) καὶ ὁ τὸ πλεῖστον τῆς ἰσχύος ἐπὶ τοῦ ὀμφαλοῦ καὶ τῆς ὀσφύος φέρων δράκων καταλυθείη, τῆς περὶ ταῦτα δυναστείας αὐτῷ νεκρωθείσης. Μὴ θαυμάσῃς δὲ, εἰ καὶ τοῖς ἀσχήμοσιν ἡμῶν, τιμὴν περισσοτέραν τίθημι (27), λόγῳ νεκρῶν ταῦτα καὶ σωφρονίζων, καὶ κατὰ τῆς ὕλης ἱστάμε νος. Πάντα δῶμεν Θεῷ τὰ μέλη ἐπὶ τῆς γῆς, πάντα καθιερώσωμεν. Μὴ λοβόν ήπατος, μηδὲ νεφρούς μετά τῆς πιμελῆς, μηδὲ τὸ (28) μέρος τοῦ σώματος, μηδὲ τὸ καὶ τό. Διὰ τί γὰρ τὰ ἄλλα ἡμῖν ἀτιμαστέα; Όλους δὲ τοῦ Μαλαχίου· οὕτως γὰρ ἑρμηνεύεται, « ο τῶν νοημάτ των, λύχνοι καιόμενοι δι' ἐγκράτειαν· « τοῦ Ἰσραήλ... μεταλαμβάνοντος. ὑμῖν. περιτίθημι. S. GREGORII THEOLOGI • non facile quilibet ferre potest. Præclarum item manibus et pedibus lustrari: illæ nempe, ut in emni loco pura attollantur, Christique disciplinam, ne irascatur Dominus, apprehendant 11, ac per ope ra divinum sermonem sibi creditum probent, quem- admodum ille qui datus est, in manu cujusdam pro- pheta his autem, ne ad fundendum san- guinem præcipites ruant, atque ad vitium cursu ferantur; verum ad Evangelium, supernæque vo- cationis ** palmam prompti ac parati sint, Christum- que abluentem atque purgantem suscipiant. Quod si qua ventris quoque illius, qui cibos e Verbo pro- cedentes capit ac distribuit, perpurgandi ratio est, præclarum etiam fuerit cavere, ne eum luxu et difluentibus cibis Deum eficiamus; quin potius il- lum accuratissime purgeinus et extenuemus, ut Verbum Domini intimo sinu suscipiat, ac pro pec- capte Israele in honesto et laudabili dolore verse- tur. Jam cordi quoque et intestinis honorem haberi comperio. Hoc mihi David persuadet, cum cor mun- dum in seipso creari, ac Spiritum rectum in visce- ribus innovari 1, postulat. Quibus verbis, ut opinor, jus motus aut cogitationes significantur. ea animae facultas, qua cogitamus, atque bu- C XL. Quid lumbi? Quid renes? Nam ne hoc qui- dem prætereundum est. Altingat hæc quoque pur- gatio. Sint lumbi nostri succincti, ac per continen- tiam restricti, quemadmodum Israeli olim, ex legis præscripto ", pascha comedenti. Nemo enim pure ac perfecte ex Ægypto excedit, nec exterminatorem fugit, nisi hac domuerit ac frenaverit. Renes au- tem laudabilem immutationem sentiant, vim totam appetitus ad Deum transferentes, ut dicere quea- mus : Domine, ante te omne desiderium meum El, Diem hominis non desideravi 1. Viros elenitn spiritualium desideriorum ** nos esse convenit. Nam ita demum draconem illum, cujus vires maxi- ma ex parte in umbilico et lumbis sitæ sunt, op- presserimus, exstincta videlicet eversaque ea po- tentia, quam in his partibus obtinet. Nec vero tibi mirandum accidat, quod minus honestis corporis partibus uberiorem honorem " tribuo, eas sermone mortificans et castigans, atque adversus materiam stans in procinctu. Omnia membra, quæ sunt super terram, Deo demus, omnia consecremus; non au- D tem Abram solum hepatis, non renes cum adipe, . Psal. 11, 12. Jerem. L., 1. Psal. XIII, 3. Philipp. ut, 14. Psal. L 12. Exod. xu, 11. Psal. xxxvii, 10. Jerem. XVII, 16. so Dan. IX, sive Mala- chiæ; sic enim interpretatur. Vult igitur Basilius Gregorium allusisse ad hæc verba Malachiæ, c. 1, Aggeus etiam sic exorditur, c. 1, . . Factum cst verbum Domini in manu Aggæi prophetæ. > dentes. . Sic vertendum putamus ex consequenti- bus, ubi agitur de Verbo Domini; › quamvis Ni- cetas id intelligat e de cogitationibus, et Billius c de mente, sic vertens • quod ei qua ventris quoque illius, qui mentïs cibos capit ac XII, 23. distribuit, etc. et lucernæ ar dentes per continentiam. Comb. In ed., Cor. sit, 23, (17) Οσίας. Coisl. 1, ὁσίως. (18) Τοῦδε τοῦ προφήτου. Basilius addit, είτουν 1. • Onus verbi Domini Israel in manu Malachiæ. (19) Χωρητικής. Nonnulli addunt, τε. (20) του λόγου τροφών. • Cibos e Verbo proce 23. 1 Cor. (21) Εντός. Coisl. 1, ἐνδόσθια. (22) Τούτῳ. Qninque Regg., etc., οὕτω. (23) Ημῶν. Τη nonnullis, ὑμῶν. (24) Ανεσταλμέναι. Unus codex addit : καὶ οἱ (25) Τῷ Ισραήλ... μεταλαμβάνοντι. Bas. ed., (26) Ημῖν. Sic quinque Regg., novem Colb. et (27) Τίθημι. Duo Colb., Bas., Hervag. et Paulus, (28) Μηδὲ τό. Comb., μηδέ τι.

ἡμᾶς αὐτοὺς ἀνενέγκωμεν· γενώμεθα ὁλοκαυτώματα λογικά, θύματα τέλεια· μηδὲ τὸν βραχίονα μόνον, μηδὲ τὸ στηθύνιον μόνον, ἀφαίρεμα (29) ἱερατικὴν ποιώμεθα (50) ( μικρὸν γὰρ τοῦτο )· ἀλλ' ὅλους δι- δόντες ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅλους ἀντιλαμβάνωμεν· ἐπειδὴ τοῦτό ἐστι λαβεῖν καθαρῶς, τὸ τῷ Θεῷ δοθῆναι, καὶ ἱερουργῆσαι τὴν ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίαν (34). ΜΑ'. Ἐπὶ πᾶσι, καὶ πρὸ πάντων, φύλασσέ μοι τὴν καλὴν παρακαταθήκην, ᾗ ζῶ (32) καὶ πολιτεύομαι, ἦν καὶ συνέκδημον λάβοιμι, μεθ' ἧς καὶ ἀλγεινὰ πάντα φέρω, καὶ τερπνὸν ἅπαν (55) διαπτύω, τὴν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Ταύτην πιστεύω σοι σήμερον· ταύτῃ καὶ συμβαπτίσω καὶ συνανάξω (34) σε. Ταύτην δίδωμι παντὸς τοῦ βίου κοινωνὸν καὶ προστάτιν (35), τὴν μίαν θεότητά τε καὶ δύναμιν ἐν τοῖς τρισὶν εὑρισκομένην ἐνικῶς, καὶ τὰ τρία συλλαμβάνουσαν μεριστῶς· οὔτε ἀν ώμαλον οὐσίαις ή φύσεσιν, οὔτε αὐξομένην (36), μειουμένην ὑπερβολαῖς καὶ ὑφέσεσι, πάντοθεν ἴσην, τὴν αὐτὴν πάντοθεν, ὡς ἐν οὐρανοῦ κάλλος καὶ μέγε- θος· τριῶν ἀπείρων ἄπειρον συμφυΐαν, Θεὸν ἕκαστον καθ᾿ ἑαυτὸ θεωρούμενον, ὡς Πατέρα καὶ Υἱὸν, ὡς Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα (37), φυλασσομένης ἑκάστῳ τῆς ἰδιότητος. Θεὸν τὰ τρία σὺν ἀλλήλοις νοούμενα, ἐκεῖνο διὰ τὴν ὁμοουσιότητα, τοῦτο διὰ τὴν μοναρ χίαν. Οὐ φθάνω τὸ ἐν νοῆσαι, καὶ τοῖς τρισὶ περι- λάμπομαι· οὐ φθάνω τὰ τρία διελεῖν, καὶ εἰς τὸ ἐν ἀναφέρομαι (38). Ὅταν ἔν τι τῶν τριῶν φαν τασθῶ, τοῦτο νομίζω τὸ πᾶν, καὶ τὴν ὄψιν πεπλήρω- μαι, καὶ τὸ πλεῖον διέφυγεν. Οὐκ ἔχω τὸ μέγεθος τούτου καταλαβεῖν, ἵνα δῶ τὸ πλεῖον τῷ λειπομένῳ. Ὅταν τὰ τρία συνέλω τῇ θεωρίᾳ, μίαν ὁρῶ λαμ- πάδα, οὐκ ἔχων διελεῖν ἢ μετρῆσαι τὸ φῶς ἐνιζόμε ΜΒ. Φοβῇ σὺ γέννησιν, ἵνα μή τι πάθῃ Θεὸς, ὁ μὴ πάσχων; Εγώ φοβοῦμαι τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ Θεὸν ἀπολέσω διὰ τῆς ὕβρεως, καὶ τῆς ἀδίκου (39) κατατομῆς, ἢ τὸν Υἱὸν τέμνων ἀπὸ τοῦ Πα- τρὸς, ἢ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τὴν οὐσίαν τοῦ Πνεύμα τος. Τὸ γὰρ παράδοξον, ὅτι μὴ κτίσις ἐπάγεται μόνον Θεῷ παρὰ τοῖς κακῶς θεότητα ταλαντεύου σιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ πάλιν ἡ κτίσις εἰς ἑαυτὴν τέμνε * ][ γιον, ἱερουργοῦντα τὸ Εὐαγγέ λιον, « συναύξω. τε δὲ αὐξανομένην. μα τὸ ἅγιον. τῆς - ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. A non partem quamdam corporis, non hoc, aut illud- vov. B C Cur enim alia comtemnamus? Verum nos tolos of. feramus. Simus holocausta ratione prædita, victimæ perfectæ ; nec brachium solum, aut pectusculum sacerdoti attribuamus; nimis enim parvum hoc fuerit; verum nos. ipsos totos Deo in munus offeramus, ut nos totos recipiamus; quandoqui dem hoc est plane accipere, Deo donatum esse, et quasi rem sacram salutem nostram operari. . XLI. Praeter haec omnia, imo ante hæc omnia, bo num depositum custodi ss, cui vivo, et pro quo milito, et quod utinam meex hac vita discedentem comitetur, cum quo et omnes vitæ molestias perfero, et jucundi- tates omnes contemno ac pro nihilo duco; fidem, in quam, et confessionem in Patrem, et Filium, et Spi- ritum sanctum. Hanc tibi hodierno die committo ; cum hac te, et lustricis aquis immergam, et in al- tum extraham. Hane tibi do totius vitæ sociam, et patronam, unam deitatem et potentiam, quæ in tri bus conjunctim invenitur, et tria divisim compre- bendit, nec substantiis aut naturis iuæqualis est, nec præstantiis aut submissionibus augetur vel mi- nuitur, sed undequaque æqualis est, undequaque eadem, non secus ac una coli pulchritudo et ma- gnitudo : trium iufinitoruin infinitam conjunctio- nem, Deum unumquemque, si separatim considere tur, ut Patrem sic Filium, ut Filium sic et Spiritum sanctuin, servata sua cuique proprietate: Deum rursus tria bæc, si simul cogitentur; illud, propter eamdem essentiam : hoc, propter unum principatun. Vix unum animo concepi, cum statim tribus circum- fulgeo. Vix tria distinguere incipio, cum ad unum redu- cor. Si unum quodpiam trium appareat, id totum mihi esse videtur, atque implentur oculi, majorque, etiam pars oculorum aciem fugit. Hujus magnitudinem com- prehendere nequeo, ut ei, quod reliquum est, plus tribuam. Quod si rursus tria hæc ànimi consideratione contraxero, unum splendorem cerno, utpote qui lumen unitum distinguere aut dimetiri nequeam. D Tim. 3, 14. munus, seu e donum, quod Deo vel hospiti dalur. » quasi rem sacram salutem nostram operari. › Paulus, Rom. xv, 16, habet sanctificans Evangelium; » id est, c quasi rem sacrain Evangelium pertractans. Billius : ‹eique salutem suam velut sacrificium quoddam obtulisse. > meo fungor. > XLII. Num tu generationem metuis, ne quid pa- tiatur Deus, qui ab omni perpessione alienus est? Ego contra creationem metuo, ne per contumeliam et iniquam sectionem Deus mili pereal, si vel Filium a Patre, vel Spiritus essentiam a Filio distraxero. Nam, quod mirum et absurdum est, non modo creatura Deo ab iis inducitur, qui deitatem male trutinant. verum ipsa quoque creatura in Coisl. 2, etc. Prave in edl. Par., statim sublimis feror. › Hanc interpretationem re- spuendain putamus, quia supponit ‹ unum › in Deo esse . trino > sublimius. in ed. (29) ᾿Αφαίρεμα. Schol. Ανάθημα, δῶρον, ξέ (30) Ποιώμεθα. Bas., ποιησώμεθα. (31) Ἱερουργῆσαι τὴν ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίαν, (32) "Η ζω, etc. Billius : c cui vivo et munere (33) "Απαν. Deest in nonnullis. In aliis, παν. (34) Συνανάξω. Sic tres Regg., plures Colb., (35) Προστάτιν. Οr. 1, προστάτην. (36) Οὔτε αὐξομένην. Plures Regg. et Colb., o- (37) Τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Quinque Regg., τὸ Πνεῦ (58) Εἰς τὸ ἐν ἀναφέρομαι. Bill. c ad unum (39) Καὶ τῆς ἀδίκου. Sic sex Regg., etc. Deest

ἡμᾶς αὐτοὺς ἀνενέγκωμεν· γενώμεθα ὁλοκαυτώματα λογικά, θύματα τέλεια· μηδὲ τὸν βραχίονα μόνον, μηδὲ τὸ στηθύνιον μόνον, ἀφαίρεμα (29) ἱερατικὴν ποιώμεθα (50) ( μικρὸν γὰρ τοῦτο )· ἀλλ' ὅλους δι- δόντες ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅλους ἀντιλαμβάνωμεν· ἐπειδὴ τοῦτό ἐστι λαβεῖν καθαρῶς, τὸ τῷ Θεῷ δοθῆναι, καὶ ἱερουργῆσαι τὴν ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίαν (34). ΜΑ'. Ἐπὶ πᾶσι, καὶ πρὸ πάντων, φύλασσέ μοι τὴν καλὴν παρακαταθήκην, ᾗ ζῶ (32) καὶ πολιτεύομαι, ἦν καὶ συνέκδημον λάβοιμι, μεθ' ἧς καὶ ἀλγεινὰ πάντα φέρω, καὶ τερπνὸν ἅπαν (55) διαπτύω, τὴν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Ταύτην πιστεύω σοι σήμερον· ταύτῃ καὶ συμβαπτίσω καὶ συνανάξω (34) σε. Ταύτην δίδωμι παντὸς τοῦ βίου κοινωνὸν καὶ προστάτιν (35), τὴν μίαν θεότητά τε καὶ δύναμιν ἐν τοῖς τρισὶν εὑρισκομένην ἐνικῶς, καὶ τὰ τρία συλλαμβάνουσαν μεριστῶς· οὔτε ἀν ώμαλον οὐσίαις ή φύσεσιν, οὔτε αὐξομένην (36), μειουμένην ὑπερβολαῖς καὶ ὑφέσεσι, πάντοθεν ἴσην, τὴν αὐτὴν πάντοθεν, ὡς ἐν οὐρανοῦ κάλλος καὶ μέγε- θος· τριῶν ἀπείρων ἄπειρον συμφυΐαν, Θεὸν ἕκαστον καθ᾿ ἑαυτὸ θεωρούμενον, ὡς Πατέρα καὶ Υἱὸν, ὡς Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα (37), φυλασσομένης ἑκάστῳ τῆς ἰδιότητος. Θεὸν τὰ τρία σὺν ἀλλήλοις νοούμενα, ἐκεῖνο διὰ τὴν ὁμοουσιότητα, τοῦτο διὰ τὴν μοναρ χίαν. Οὐ φθάνω τὸ ἐν νοῆσαι, καὶ τοῖς τρισὶ περι- λάμπομαι· οὐ φθάνω τὰ τρία διελεῖν, καὶ εἰς τὸ ἐν ἀναφέρομαι (38). Ὅταν ἔν τι τῶν τριῶν φαν τασθῶ, τοῦτο νομίζω τὸ πᾶν, καὶ τὴν ὄψιν πεπλήρω- μαι, καὶ τὸ πλεῖον διέφυγεν. Οὐκ ἔχω τὸ μέγεθος τούτου καταλαβεῖν, ἵνα δῶ τὸ πλεῖον τῷ λειπομένῳ. Ὅταν τὰ τρία συνέλω τῇ θεωρίᾳ, μίαν ὁρῶ λαμ- πάδα, οὐκ ἔχων διελεῖν ἢ μετρῆσαι τὸ φῶς ἐνιζόμε ΜΒ. Φοβῇ σὺ γέννησιν, ἵνα μή τι πάθῃ Θεὸς, ὁ μὴ πάσχων; Εγώ φοβοῦμαι τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ Θεὸν ἀπολέσω διὰ τῆς ὕβρεως, καὶ τῆς ἀδίκου (39) κατατομῆς, ἢ τὸν Υἱὸν τέμνων ἀπὸ τοῦ Πα- τρὸς, ἢ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τὴν οὐσίαν τοῦ Πνεύμα τος. Τὸ γὰρ παράδοξον, ὅτι μὴ κτίσις ἐπάγεται μόνον Θεῷ παρὰ τοῖς κακῶς θεότητα ταλαντεύου σιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ πάλιν ἡ κτίσις εἰς ἑαυτὴν τέμνε * ][ γιον, ἱερουργοῦντα τὸ Εὐαγγέ λιον, « συναύξω. τε δὲ αὐξανομένην. μα τὸ ἅγιον. τῆς - ORATIO XL. IN SANCTUM BAPTISMA. A non partem quamdam corporis, non hoc, aut illud- vov. B C Cur enim alia comtemnamus? Verum nos tolos of. feramus. Simus holocausta ratione prædita, victimæ perfectæ ; nec brachium solum, aut pectusculum sacerdoti attribuamus; nimis enim parvum hoc fuerit; verum nos. ipsos totos Deo in munus offeramus, ut nos totos recipiamus; quandoqui dem hoc est plane accipere, Deo donatum esse, et quasi rem sacram salutem nostram operari. . XLI. Praeter haec omnia, imo ante hæc omnia, bo num depositum custodi ss, cui vivo, et pro quo milito, et quod utinam meex hac vita discedentem comitetur, cum quo et omnes vitæ molestias perfero, et jucundi- tates omnes contemno ac pro nihilo duco; fidem, in quam, et confessionem in Patrem, et Filium, et Spi- ritum sanctum. Hanc tibi hodierno die committo ; cum hac te, et lustricis aquis immergam, et in al- tum extraham. Hane tibi do totius vitæ sociam, et patronam, unam deitatem et potentiam, quæ in tri bus conjunctim invenitur, et tria divisim compre- bendit, nec substantiis aut naturis iuæqualis est, nec præstantiis aut submissionibus augetur vel mi- nuitur, sed undequaque æqualis est, undequaque eadem, non secus ac una coli pulchritudo et ma- gnitudo : trium iufinitoruin infinitam conjunctio- nem, Deum unumquemque, si separatim considere tur, ut Patrem sic Filium, ut Filium sic et Spiritum sanctuin, servata sua cuique proprietate: Deum rursus tria bæc, si simul cogitentur; illud, propter eamdem essentiam : hoc, propter unum principatun. Vix unum animo concepi, cum statim tribus circum- fulgeo. Vix tria distinguere incipio, cum ad unum redu- cor. Si unum quodpiam trium appareat, id totum mihi esse videtur, atque implentur oculi, majorque, etiam pars oculorum aciem fugit. Hujus magnitudinem com- prehendere nequeo, ut ei, quod reliquum est, plus tribuam. Quod si rursus tria hæc ànimi consideratione contraxero, unum splendorem cerno, utpote qui lumen unitum distinguere aut dimetiri nequeam. D Tim. 3, 14. munus, seu e donum, quod Deo vel hospiti dalur. » quasi rem sacram salutem nostram operari. › Paulus, Rom. xv, 16, habet sanctificans Evangelium; » id est, c quasi rem sacrain Evangelium pertractans. Billius : ‹eique salutem suam velut sacrificium quoddam obtulisse. > meo fungor. > XLII. Num tu generationem metuis, ne quid pa- tiatur Deus, qui ab omni perpessione alienus est? Ego contra creationem metuo, ne per contumeliam et iniquam sectionem Deus mili pereal, si vel Filium a Patre, vel Spiritus essentiam a Filio distraxero. Nam, quod mirum et absurdum est, non modo creatura Deo ab iis inducitur, qui deitatem male trutinant. verum ipsa quoque creatura in Coisl. 2, etc. Prave in edl. Par., statim sublimis feror. › Hanc interpretationem re- spuendain putamus, quia supponit ‹ unum › in Deo esse . trino > sublimius. in ed. (29) ᾿Αφαίρεμα. Schol. Ανάθημα, δῶρον, ξέ (30) Ποιώμεθα. Bas., ποιησώμεθα. (31) Ἱερουργῆσαι τὴν ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίαν, (32) "Η ζω, etc. Billius : c cui vivo et munere (33) "Απαν. Deest in nonnullis. In aliis, παν. (34) Συνανάξω. Sic tres Regg., plures Colb., (35) Προστάτιν. Οr. 1, προστάτην. (36) Οὔτε αὐξομένην. Plures Regg. et Colb., o- (37) Τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Quinque Regg., τὸ Πνεῦ (58) Εἰς τὸ ἐν ἀναφέρομαι. Bill. c ad unum (39) Καὶ τῆς ἀδίκου. Sic sex Regg., etc. Deest

τοῖς ταπεινοῖς καὶ κάτω κειμένοις, οὕτως υποστελ λομένης πάλιν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύματος· ὡς ἂν καὶ Θεὸς, καὶ κτίσις ὑβρίζηται τῇ καινῇ (41) ταύτῃ θεολογία. Οὐδὲν τῆς Τριάδος, ὦ οὗτοι, δοῦλον, οὐδὲ (42) κτιστὸν, οὐδὲ ἐπείσακτον, ήκουσα (43) τῶν σοφῶν τινος λέγοντος. Εἰ ἔτι (44) ἀνθρώποις ήρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ήμην, φησὶν ὁ θεῖος ἀπόστολος. Εἰ ἔτι κτίσματι προσεκύνουν, ἢ εἰς κτίσμα ἐβαπτιζόμην, οὐκ ἂν ἐθεούμην, οὐδὲ τὴν πρώτην μετεποιούμην γέννησιν. Τί φήσω πρὸς τοὺς τὴν Αστάρτην προσκυνοῦντας, ἢ τὸ Χαμὼς βδέλυγμα Σιδωνίων, ἢ τοῦ ἄστρου τὸν τύπον, τοῦ μικρὸν ὑπὲρ ταῦτα Θεοῦ τοῖς εἰδωλολά τραις, πλὴν κτίσματος καὶ ποιήματος· αὐτὸς, ἢ μὴ Α ται. Ὥσπερ τοῦ Πατρὸς ὑποστέλλεται ὁ Υἱὸς (40) Β προσκυνῶν τὰ δύο, εἰς ἃ συμβεβάπτισμαι, ἢ προσκυ οι Τον Θαυματουργὸν Γρηγόριον ἐν ᾿Αποκαλύψει. Οὗτος γὰρ ἐν Ἀποκαλύψει ταῦτά φησι· νῶν τὰ ὁμόδουλα (45); Ομόδουλα γὰρ, καὶ εἰ μια κρὸν τιμιώτερα· ἐπεὶ καὶ ἐν ὁμοδούλοις ἐστί τις δια- φορὰ καὶ προτίμησις. ΜΓ'. Θέλω τὸν Πατέρα μείζω (46) εἰπεῖν, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἴσοις (47) εἶναι, τοῖς ἴσοις ἐστὶ, καὶ τὸ εἶναι. Τοῦτο γὰρ παρὰ πάντων δοθήσεται. Καὶ δέδοικα την ἀρχὴν, μὴ ἐλαττόνων ἀρχὴν ποιήσω, καὶ καθυβρίσω διὰ τῆς προτιμήσεως· οὐ γὰρ δόξα τῷ ἐξ οὗ ἡ τῶν ἐξ αὐτοῦ ταπείνωσις. Πρὸς δὲ καὶ ὑφορῶμαι τὴν σὴν απληστίαν (48), μὴ τὸ μεῖζον λαβὼν διχοτομήσης τὴν φύσιν, κατὰ πάντα τῷ μείζονι χρώμενος. Οὐ γὰρ κατὰ τὴν φύσιν τὸ μεῖζον, τὴν αἰτίαν δέ. Οὐδὲν γὰρ τῶν ὁμοουσίων τῇ οὐσία μεῖζον ἢ ἔλαττον. Θέλω τὸν Υϊόν προτιμῆσαι τοῦ Πνεύματος, ὡς Υἱόν· καὶ οὐ συγχωρεῖ (49) τὸ βάπτισμα τελειοῦν με διὰ τοῦ Πνεύματος. ᾿Αλλὰ δέδοικας, μὴ τριθείαν ὀνειδισθῇς : Ἔχε σὺ τὸ ἀγαθὸν, τὴν ἐν τοῖς τρισὶν ἔνωσιν· ἐμοὶ τὴν μάχην παράπεμψον. Εασόν με ναυπηγὸν εἶναι, σὺ χρῶ τῇ νηί. Καὶ εἰ ναυπηγός ἐστιν ἕτερος, ἐμὲ λάβε τῆς οἰκίας ἀρχιτέκτονα· σὺ ταύτην οἴκει μετὰ (50) ἀσφαλείας, καὶ εἰ μηδὲν ἐμόχθησας. Ούχ ἧττον εὐπλοήσεις, ἡ οἰκήσεις τὴν οἰκίαν, ἐμοῦ τοῦ ταῦτα κατασκευάσαντος, εἰ καὶ μηδὲν περὶ ταῦτα πεφιλοπόνηκας. Ορᾷς τὴν εὐγνωμοσύνην ὅση; ὁρᾷς τοῦ (51) Πνεύματος την χρηστότητα; Εμὸς ὁ πόλε- μος, ἔστω σὸν τὸ ἐκνίκημα. Εγώ βαλλοίμην, σὺ δὲ εἰρήνευε, τῷ προπολεμοῦντι συνευχόμενος· χεῖρα δια δου (52) διὰ τῆς πίστεως. Εχω τρεῖς λίθους οἷς σφενδονήσω τὸν ἀλλόφυλον. * Εχω τρεῖς ἐμπνεύσεις, κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς Σαραφθίας, αἷς ζωοποιήσω νε- λα. τοῦ Υἱοῦ, • Οr. 1, ἐγχωρεῖ μοι. S. GREGOR THEOLOGI seipsam iterum secatur. Quemadmodum enim bumi- les et abjecti bomines Filium a Patre sejungunt, atque inferiori loco ponunt; sic Spiritum rursus a Fillo separant, inferioremque faciunt: ita ut, per novam hanc theologiam, et Deo, et creaturæ, con- tumelia infertur. Nihil, o viri, in Trinitate servum est, nec creatum, nec adventitium, ut ex cujusdam docti viri sermone accepi. Si adhuc hominibus pla- cerem, Christi servus non essem, inquit divinus Apo- stolus s. Si adhuc creatun aliquid adorarem, aut in rei create nomine baptizarer, divinitatem mini- me consequerer, nec primam procreationem in melius immularem. Quid ad eos dicam, qui Astar- tem adorant, aut Chamos, Sidoniorum idolum, aut sideris formam, Dei quidem paulo majoris, apud idololatras illos, sed tamen facti atque creati, cum ipse, aut hos duos, in quorum nomine baptizatus sum, non adorem, aut conservos adorem ? Conservi enim utique erunt, utcunque nobis aliquantulum honore præstent; quandoquidem inter conservos quoque discrimen et præstantia reperitur. C XLIII. Cupio Patrem majorem dicere, ex quo id æquales habent, quod æquales sunt, et quod sunt. Hoc enim ab omnibus mihi concedetur. Verum, principium vereor, ne minorum principium illud faciam, ac per hujusmodi prælationem contumelia afciamn. Neque enim Patri gloria est, eorum, quæ ex ipso sunt, depressio. Ac praeterea inexplebilem tuam aviditatem suspectam liabeo, ne, arrepta hac voce, major, naturam seces, atque hac voce ad omnia abutaris. Non enim hæc dictio, major, ad naturam, sed ad causam referenda est. Neque enim quidquam eorum, quæ eamdem substantiam habent, substantia majus aut minus est. Cupio Filium, Filium, Spiritui anteferre ; sed mihi hoc non permittit baptismus, per Spiritum sanctum me perficiens. At enim vereris, ne tibi Tritheiæ crimen impingatur? Habe, tu tibi hoc bonum, hanc, inquam, in tribus conjunctionem; certainem ad me transmitte. Sine me navis exstructorem esse, tu nave utere. Quod si alius est navis exstructor, do- mus architectum me accipe; tu animo labita, etsi vihil laboris exantlasti. Non minus prospere navi- gabis, aut domum habitabis, quam ego, qui hæc fa- bricatus sum, quamvis in iis nihil elaboraveris. En D quo animi candore tecum ago! En Spiritus benigni- talem! Meum sit bellum : tua sit palna. Ego telis feriar: tu tranquillus et pacatus sede, propugna- ss Galat. 1,10. ed. na. audivisti. » Scliol. Gregorium Thaumaturgum in Apocalypsi. » Id confirmatur a Basilio Scholiasta, qui ait : Ipse enim hæc dicit in Apocalypsi. › dunt, Filio majorem. » (40) 'Ο Υιός. Sic quinque Regg., etc. Deest & in (41) Καινῇ. Coisl. 1 et Jes., κενῇ, c inani, va (42) Οὐδέ. Plurimi codd., οὔτε. (43) Ἤκουσα, etc. Reg. pli, ήκουσας, « accepisti, (44) Εἰ ἔτι. Sic codd. Prave in ed., εἴ τι. (45) Ομόδουλα. Sic plures codd. In ed., δοῦ (46) Μείζω. Οr. 1 et alii, μείζονα. Nonnulli ad (47) Ισοις. Reg. pl, ἴσον. (48) Απληστίαν. Reg. bin, άπληστείαν. (49) Συγχωρεῖ. Regg. bm, ph et alii addunt, mos (50) Μετά. Οr. 1 addit, τῆς. (51) Τοῦ. Deest in Bas. et Hervag. (32) Δίδου. Bas., διδούς.

τοῖς ταπεινοῖς καὶ κάτω κειμένοις, οὕτως υποστελ λομένης πάλιν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύματος· ὡς ἂν καὶ Θεὸς, καὶ κτίσις ὑβρίζηται τῇ καινῇ (41) ταύτῃ θεολογία. Οὐδὲν τῆς Τριάδος, ὦ οὗτοι, δοῦλον, οὐδὲ (42) κτιστὸν, οὐδὲ ἐπείσακτον, ήκουσα (43) τῶν σοφῶν τινος λέγοντος. Εἰ ἔτι (44) ἀνθρώποις ήρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ήμην, φησὶν ὁ θεῖος ἀπόστολος. Εἰ ἔτι κτίσματι προσεκύνουν, ἢ εἰς κτίσμα ἐβαπτιζόμην, οὐκ ἂν ἐθεούμην, οὐδὲ τὴν πρώτην μετεποιούμην γέννησιν. Τί φήσω πρὸς τοὺς τὴν Αστάρτην προσκυνοῦντας, ἢ τὸ Χαμὼς βδέλυγμα Σιδωνίων, ἢ τοῦ ἄστρου τὸν τύπον, τοῦ μικρὸν ὑπὲρ ταῦτα Θεοῦ τοῖς εἰδωλολά τραις, πλὴν κτίσματος καὶ ποιήματος· αὐτὸς, ἢ μὴ Α ται. Ὥσπερ τοῦ Πατρὸς ὑποστέλλεται ὁ Υἱὸς (40) Β προσκυνῶν τὰ δύο, εἰς ἃ συμβεβάπτισμαι, ἢ προσκυ οι Τον Θαυματουργὸν Γρηγόριον ἐν ᾿Αποκαλύψει. Οὗτος γὰρ ἐν Ἀποκαλύψει ταῦτά φησι· νῶν τὰ ὁμόδουλα (45); Ομόδουλα γὰρ, καὶ εἰ μια κρὸν τιμιώτερα· ἐπεὶ καὶ ἐν ὁμοδούλοις ἐστί τις δια- φορὰ καὶ προτίμησις. ΜΓ'. Θέλω τὸν Πατέρα μείζω (46) εἰπεῖν, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἴσοις (47) εἶναι, τοῖς ἴσοις ἐστὶ, καὶ τὸ εἶναι. Τοῦτο γὰρ παρὰ πάντων δοθήσεται. Καὶ δέδοικα την ἀρχὴν, μὴ ἐλαττόνων ἀρχὴν ποιήσω, καὶ καθυβρίσω διὰ τῆς προτιμήσεως· οὐ γὰρ δόξα τῷ ἐξ οὗ ἡ τῶν ἐξ αὐτοῦ ταπείνωσις. Πρὸς δὲ καὶ ὑφορῶμαι τὴν σὴν απληστίαν (48), μὴ τὸ μεῖζον λαβὼν διχοτομήσης τὴν φύσιν, κατὰ πάντα τῷ μείζονι χρώμενος. Οὐ γὰρ κατὰ τὴν φύσιν τὸ μεῖζον, τὴν αἰτίαν δέ. Οὐδὲν γὰρ τῶν ὁμοουσίων τῇ οὐσία μεῖζον ἢ ἔλαττον. Θέλω τὸν Υϊόν προτιμῆσαι τοῦ Πνεύματος, ὡς Υἱόν· καὶ οὐ συγχωρεῖ (49) τὸ βάπτισμα τελειοῦν με διὰ τοῦ Πνεύματος. ᾿Αλλὰ δέδοικας, μὴ τριθείαν ὀνειδισθῇς : Ἔχε σὺ τὸ ἀγαθὸν, τὴν ἐν τοῖς τρισὶν ἔνωσιν· ἐμοὶ τὴν μάχην παράπεμψον. Εασόν με ναυπηγὸν εἶναι, σὺ χρῶ τῇ νηί. Καὶ εἰ ναυπηγός ἐστιν ἕτερος, ἐμὲ λάβε τῆς οἰκίας ἀρχιτέκτονα· σὺ ταύτην οἴκει μετὰ (50) ἀσφαλείας, καὶ εἰ μηδὲν ἐμόχθησας. Ούχ ἧττον εὐπλοήσεις, ἡ οἰκήσεις τὴν οἰκίαν, ἐμοῦ τοῦ ταῦτα κατασκευάσαντος, εἰ καὶ μηδὲν περὶ ταῦτα πεφιλοπόνηκας. Ορᾷς τὴν εὐγνωμοσύνην ὅση; ὁρᾷς τοῦ (51) Πνεύματος την χρηστότητα; Εμὸς ὁ πόλε- μος, ἔστω σὸν τὸ ἐκνίκημα. Εγώ βαλλοίμην, σὺ δὲ εἰρήνευε, τῷ προπολεμοῦντι συνευχόμενος· χεῖρα δια δου (52) διὰ τῆς πίστεως. Εχω τρεῖς λίθους οἷς σφενδονήσω τὸν ἀλλόφυλον. * Εχω τρεῖς ἐμπνεύσεις, κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς Σαραφθίας, αἷς ζωοποιήσω νε- λα. τοῦ Υἱοῦ, • Οr. 1, ἐγχωρεῖ μοι. S. GREGOR THEOLOGI seipsam iterum secatur. Quemadmodum enim bumi- les et abjecti bomines Filium a Patre sejungunt, atque inferiori loco ponunt; sic Spiritum rursus a Fillo separant, inferioremque faciunt: ita ut, per novam hanc theologiam, et Deo, et creaturæ, con- tumelia infertur. Nihil, o viri, in Trinitate servum est, nec creatum, nec adventitium, ut ex cujusdam docti viri sermone accepi. Si adhuc hominibus pla- cerem, Christi servus non essem, inquit divinus Apo- stolus s. Si adhuc creatun aliquid adorarem, aut in rei create nomine baptizarer, divinitatem mini- me consequerer, nec primam procreationem in melius immularem. Quid ad eos dicam, qui Astar- tem adorant, aut Chamos, Sidoniorum idolum, aut sideris formam, Dei quidem paulo majoris, apud idololatras illos, sed tamen facti atque creati, cum ipse, aut hos duos, in quorum nomine baptizatus sum, non adorem, aut conservos adorem ? Conservi enim utique erunt, utcunque nobis aliquantulum honore præstent; quandoquidem inter conservos quoque discrimen et præstantia reperitur. C XLIII. Cupio Patrem majorem dicere, ex quo id æquales habent, quod æquales sunt, et quod sunt. Hoc enim ab omnibus mihi concedetur. Verum, principium vereor, ne minorum principium illud faciam, ac per hujusmodi prælationem contumelia afciamn. Neque enim Patri gloria est, eorum, quæ ex ipso sunt, depressio. Ac praeterea inexplebilem tuam aviditatem suspectam liabeo, ne, arrepta hac voce, major, naturam seces, atque hac voce ad omnia abutaris. Non enim hæc dictio, major, ad naturam, sed ad causam referenda est. Neque enim quidquam eorum, quæ eamdem substantiam habent, substantia majus aut minus est. Cupio Filium, Filium, Spiritui anteferre ; sed mihi hoc non permittit baptismus, per Spiritum sanctum me perficiens. At enim vereris, ne tibi Tritheiæ crimen impingatur? Habe, tu tibi hoc bonum, hanc, inquam, in tribus conjunctionem; certainem ad me transmitte. Sine me navis exstructorem esse, tu nave utere. Quod si alius est navis exstructor, do- mus architectum me accipe; tu animo labita, etsi vihil laboris exantlasti. Non minus prospere navi- gabis, aut domum habitabis, quam ego, qui hæc fa- bricatus sum, quamvis in iis nihil elaboraveris. En D quo animi candore tecum ago! En Spiritus benigni- talem! Meum sit bellum : tua sit palna. Ego telis feriar: tu tranquillus et pacatus sede, propugna- ss Galat. 1,10. ed. na. audivisti. » Scliol. Gregorium Thaumaturgum in Apocalypsi. » Id confirmatur a Basilio Scholiasta, qui ait : Ipse enim hæc dicit in Apocalypsi. › dunt, Filio majorem. » (40) 'Ο Υιός. Sic quinque Regg., etc. Deest & in (41) Καινῇ. Coisl. 1 et Jes., κενῇ, c inani, va (42) Οὐδέ. Plurimi codd., οὔτε. (43) Ἤκουσα, etc. Reg. pli, ήκουσας, « accepisti, (44) Εἰ ἔτι. Sic codd. Prave in ed., εἴ τι. (45) Ομόδουλα. Sic plures codd. In ed., δοῦ (46) Μείζω. Οr. 1 et alii, μείζονα. Nonnulli ad (47) Ισοις. Reg. pl, ἴσον. (48) Απληστίαν. Reg. bin, άπληστείαν. (49) Συγχωρεῖ. Regg. bm, ph et alii addunt, mos (50) Μετά. Οr. 1 addit, τῆς. (51) Τοῦ. Deest in Bas. et Hervag. (32) Δίδου. Bas., διδούς.

Α Εἰ δέ τι θηρίον αἱρετικὸν καὶ ἀλόγιστον, κάτω μει· νάτω (62) ἢ κινδυνεύσει λιθοβολούμενον τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας. Βαπτίσω σε μαθητεύων, εἰς ὄνομα Πα τρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Όνομα δὲ κοινὸν τῶν τριῶν ἐν (63), ἡ θεότης. Γνώσῃ καὶ τοῖς σχήμασι (64) καὶ τοῖς ῥήμασιν, ὡς ὅλην ἀποπέμπῃ τὴν ἀθεΐαν, οὕτως ὅλῃ θεότητι συντασσόμενος. Πε- στευε, τὸν σύμπαντα κόσμον, ὅσος τε ὁρατὴς, καὶ ὅσος αόρατος, ἐξ οὐκ ὄντων παρὰ Θεοῦ γενόμενον, καὶ προνοίᾳ τοῦ ποιήσαντος διοικούμενον, δέξασθαι (65) τὴν εἰς τὸ κρεῖττον μεταβολήν. Πίστευε, μὴ οὐσίαν εἶναί (66) τινα τοῦ κακοῦ, μήτε βασιλείαν, ἢ ἄναρ χον, ἢ παρ' ἑαυτῆς ὑποστᾶσαν, ἢ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην, ἀλλ' ἡμέτερον ἔργον εἶναι τοῦτο καὶ τοῦ πονηροῦ, ἐκ τῆς ἀπροσεξίας έπεισελθὸν ἡμῖν, ἀλλ' Β οὐχὶ τοῦ κτίσαντος. Πίστευε, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν ήξειν τε (71) πάλιν μετὰ τῆς ἐνδόξου αὐτοῦ παρου- "Ονομα τῶν τριῶν, ἡ θεότης. σχήμασι, Γυμνούμενος, καὶ ἀποστρεφόμενος ἐπὶ δυσμάς, καὶ ἄνω τὰς χεῖρας ἔχων, ἀρνήσεις τὴν Σατανᾶν· καὶ ὁμολογήσεις σὸν Θεόν, στρεφόμενος πρὸς ἀνατολάς, καὶ κάτω τὰς χεῖρας ἔχων· « προαιώνιον Λόγον, τὸν γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀχρόνως καὶ ἀσωμάτως, τοῦτον ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, γεγενῆσθαι (67) διὰ σὲ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἐκ τῆς Παρθένου προελθόντα Μαρίας, ἀῤῥήτως και ἀρυπάρως (οὐδὲν γὰρ ῥυπαρόν οὗ Θεὸς, καὶ δι' οὗ σωτηρία [68]), ὅλον ἄνθρωπον, τὸν αὐτὸν καὶ Θεὸν, ὑπὲρ ὅλου τοῦ πεπονθότος, ἵνα ὅλῳ σοι τὴν σωτηρίαν χαρίσηται, ὅλον τὸ κατάκριμα λύσας τῆς ἁμαρτίας· ἀπαθῆ θεότητι, παθητὸν τῷ (69) προσλήμματι· το σοῦτον ἄνθρωπον διά σε, ὅσον σὺ γίνῃ δι᾽ ἐκεῖνον Θεός· τοῦτον ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἤχθαι εἰς θάνατον, σταυρωθέντα τε (70) καὶ ταφέντα, ὅσον θανάτου γεύ σασθαι, καὶ ἀναστάντα τριήμερον, ἀνεληλυθέναι εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἵνα σε συναγάγῃ κάτω κείμενον· σίας, κρίνοντα ζῶντας καὶ νεκρούς· οὐκ ἔτι μὲν σάρ κα, οὐκ ἀσώματον δὲ, οἷς αὐτὸς οἶδε λόγοις, θεος:- δεστέρου σώματος, ἵνα καὶ ὀφθῇ ὑπὸ τῶν ἐκκεντη σάντων, καὶ μείνῃ Θεὸς ἔξω παχύτητος. Δέχου προς τούτοις ἀνάστασιν, κρίσιν, ἀνταπόδοσιν τοῖς δικαίοις τοῦ Θεοῦ σταθμοῖς. Ταύτην δὲ εἶναι φῶς τοῖς κεκα- θαρμένοις τὴν διάνοιαν, τουτέστι Θεὸν ὁρώμενόν τε καὶ γινωσκόμενον, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς καθαρό τητος, δ δὴ καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ὀνομάζομεν· σκότος δὲ τοῖς τυφλώττουσι τὸ ἡγεμονικόν, τουτέστιν ἀλλοτρίωσιν Θεοῦ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐντεῦθεν ἀμβλυωπίας. Δέκατον (72), εργάζου τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τούτῳ τῷ θεμελίῳ τῶν δογμάτων· ἐπειδὴ, Πίστις χωρὶς ἔργων νεκρὰ, ὡς ἔργα δίχα πίστεως. Εχεις ναι κακοῦ. γεγεννῆσθαι, « σωτηρίαν. τῷ τε ἥξειν δέ. S. GREGORII THEOLOGI • doctrinam insculpam. Quod si qua bellua hæretica, et a ratione aversa sit, inferiori loco maneat; aut periculum erit, ne veritatis doctrina tanquam lapi- dibus obruatur. Baplizabo te, docens, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Nomen porro unum tribus commune, Deitas. Intelliges, tum ex ipsa rerum specie, tum ex verbis ipsis, te omnem impietatem rejicere, et cum tota Deitate conjungi. Crede, mundum universum, tam qui oculis cerni- tur, quam qui oculorum obtutum fugit, a Deo ex nihilo creatum esse, et Creatoris providentia gu- bernari, foreque aliquando, ut in præstantiorem statum immutetur. Crede, nullam mali essentiam esse, nec regnum, aut principii expers, aut a se ipso subsistens, aut a Deo creatum, sed nostrum opus hoc esse, et Pravi illius, malum ex incuria et socordia ad nos irrepsisse, non autem a Creatore. Crede, Dei Filium, Verbum illud omnibus sæculis antiquius, atque citra ullum temporis principium, et incorporeo modo a Patre genitum, hunc, inquam, Di Filium, extremis diebus, hominis quoque fi- lium tua causa factum esse, arcano modo, ac sine ulla spurcitie ex Virgine Maria progressum nihil cnim spurcum, ubi Deus est, et cujus bene- ficio et opera salus paratur); totum hominem, eumdem et Deum, pro toto homine læso ut, tota peccati condemnatione rescissa, tibi toti salutem afferat; impatibilem divinitate, patibilem assumptæ humanitatis ratione; tantum hominem propter te effectum, quantum tu propter illum Deus efficeris; hunc propter iniquitates nostras ad mortem ductum, & in crucem sublatum, et sepultura affectum fuisse (hactenus scilicet, ut mortem gustaret), tertio de- mum die ad vitam rediisse, atque in cœlos ascen- disse, ut te humi jacentem secum ducat; ac deni- que gloriosum et illustrem rediturum, ut de vivis ac mortuis judicium ferat; non jam illum quidem carneum, nec corpore tamen vacantem, sed au- gustius diviniasque corpus habentem ; qualeque ipse solus novit ut, et ab his qui eum pupugerunt ”, videatur, et Deus, omuis molis et crassitiei expers, maneat. Crede præterea resurrectionem, judicium, mercedem ad justam Dei lance exigendam. Ilane: porro iis, qui animo et mente purgati fuerint, lu- cem esse, hoc est, Deum, sese cuique, pro purita- "Apoc. 1, 7. zar., vocem Gregorius, ut opinor, significat ri- tum externum ae baptismi cæremonias, quas sic de- scribit Nicelas : Vesti- bus nudatus, corporeque ad occasum inversus, ac manus erectas habens, Satanam abjurabis; rursus- que ad orientem te convertens, manusque depressas habens, Deum tuum confitebere. › ad marg. Bas. ed. Placet hac lectio Combefisio, que C D utique, licet codicum auctoritate destituta, melior videtur. ponitur post gunt Nicetas et Bill. In ed., nalum esse; › quæ lectio magis arridet Combefisio. Drest in ed. in ed (62) Κάτω μεινάτω. ep. pn, καταμεινάτω. (63) "Ονομα δὲ κοινὸν τῶν τριῶν ἐν. Reg. Ma (64) Σχήμασι. Duo codd., πράγμασι. Porro per (65) Δέξασθαι. Billius legit, δέξεσθαι. Ιta scripsit (66) Οὐσίαν εἶναι. Sic plerique codd. In ed., εξω (67) Γεγενῆσθαι. Sic plures Regg. codd. Sic le (68) Σωτηρία. Sic duo Coisl., etc. In Par. ed., (69) Παθητὺν τῷ. Sic tres Regg., Or. 1, Comb. (70) Σταυρωθέντα τε. Sic plures codd. Deest (71) Ἥξειν τε. Sic Regg. bm, ph, etc. In ed., (72) Δέκατον. Sic codd. In far. ed., δεκτόν.

Α Εἰ δέ τι θηρίον αἱρετικὸν καὶ ἀλόγιστον, κάτω μει· νάτω (62) ἢ κινδυνεύσει λιθοβολούμενον τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας. Βαπτίσω σε μαθητεύων, εἰς ὄνομα Πα τρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Όνομα δὲ κοινὸν τῶν τριῶν ἐν (63), ἡ θεότης. Γνώσῃ καὶ τοῖς σχήμασι (64) καὶ τοῖς ῥήμασιν, ὡς ὅλην ἀποπέμπῃ τὴν ἀθεΐαν, οὕτως ὅλῃ θεότητι συντασσόμενος. Πε- στευε, τὸν σύμπαντα κόσμον, ὅσος τε ὁρατὴς, καὶ ὅσος αόρατος, ἐξ οὐκ ὄντων παρὰ Θεοῦ γενόμενον, καὶ προνοίᾳ τοῦ ποιήσαντος διοικούμενον, δέξασθαι (65) τὴν εἰς τὸ κρεῖττον μεταβολήν. Πίστευε, μὴ οὐσίαν εἶναί (66) τινα τοῦ κακοῦ, μήτε βασιλείαν, ἢ ἄναρ χον, ἢ παρ' ἑαυτῆς ὑποστᾶσαν, ἢ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην, ἀλλ' ἡμέτερον ἔργον εἶναι τοῦτο καὶ τοῦ πονηροῦ, ἐκ τῆς ἀπροσεξίας έπεισελθὸν ἡμῖν, ἀλλ' Β οὐχὶ τοῦ κτίσαντος. Πίστευε, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν ήξειν τε (71) πάλιν μετὰ τῆς ἐνδόξου αὐτοῦ παρου- "Ονομα τῶν τριῶν, ἡ θεότης. σχήμασι, Γυμνούμενος, καὶ ἀποστρεφόμενος ἐπὶ δυσμάς, καὶ ἄνω τὰς χεῖρας ἔχων, ἀρνήσεις τὴν Σατανᾶν· καὶ ὁμολογήσεις σὸν Θεόν, στρεφόμενος πρὸς ἀνατολάς, καὶ κάτω τὰς χεῖρας ἔχων· « προαιώνιον Λόγον, τὸν γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀχρόνως καὶ ἀσωμάτως, τοῦτον ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, γεγενῆσθαι (67) διὰ σὲ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἐκ τῆς Παρθένου προελθόντα Μαρίας, ἀῤῥήτως και ἀρυπάρως (οὐδὲν γὰρ ῥυπαρόν οὗ Θεὸς, καὶ δι' οὗ σωτηρία [68]), ὅλον ἄνθρωπον, τὸν αὐτὸν καὶ Θεὸν, ὑπὲρ ὅλου τοῦ πεπονθότος, ἵνα ὅλῳ σοι τὴν σωτηρίαν χαρίσηται, ὅλον τὸ κατάκριμα λύσας τῆς ἁμαρτίας· ἀπαθῆ θεότητι, παθητὸν τῷ (69) προσλήμματι· το σοῦτον ἄνθρωπον διά σε, ὅσον σὺ γίνῃ δι᾽ ἐκεῖνον Θεός· τοῦτον ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἤχθαι εἰς θάνατον, σταυρωθέντα τε (70) καὶ ταφέντα, ὅσον θανάτου γεύ σασθαι, καὶ ἀναστάντα τριήμερον, ἀνεληλυθέναι εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἵνα σε συναγάγῃ κάτω κείμενον· σίας, κρίνοντα ζῶντας καὶ νεκρούς· οὐκ ἔτι μὲν σάρ κα, οὐκ ἀσώματον δὲ, οἷς αὐτὸς οἶδε λόγοις, θεος:- δεστέρου σώματος, ἵνα καὶ ὀφθῇ ὑπὸ τῶν ἐκκεντη σάντων, καὶ μείνῃ Θεὸς ἔξω παχύτητος. Δέχου προς τούτοις ἀνάστασιν, κρίσιν, ἀνταπόδοσιν τοῖς δικαίοις τοῦ Θεοῦ σταθμοῖς. Ταύτην δὲ εἶναι φῶς τοῖς κεκα- θαρμένοις τὴν διάνοιαν, τουτέστι Θεὸν ὁρώμενόν τε καὶ γινωσκόμενον, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς καθαρό τητος, δ δὴ καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ὀνομάζομεν· σκότος δὲ τοῖς τυφλώττουσι τὸ ἡγεμονικόν, τουτέστιν ἀλλοτρίωσιν Θεοῦ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐντεῦθεν ἀμβλυωπίας. Δέκατον (72), εργάζου τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τούτῳ τῷ θεμελίῳ τῶν δογμάτων· ἐπειδὴ, Πίστις χωρὶς ἔργων νεκρὰ, ὡς ἔργα δίχα πίστεως. Εχεις ναι κακοῦ. γεγεννῆσθαι, « σωτηρίαν. τῷ τε ἥξειν δέ. S. GREGORII THEOLOGI • doctrinam insculpam. Quod si qua bellua hæretica, et a ratione aversa sit, inferiori loco maneat; aut periculum erit, ne veritatis doctrina tanquam lapi- dibus obruatur. Baplizabo te, docens, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Nomen porro unum tribus commune, Deitas. Intelliges, tum ex ipsa rerum specie, tum ex verbis ipsis, te omnem impietatem rejicere, et cum tota Deitate conjungi. Crede, mundum universum, tam qui oculis cerni- tur, quam qui oculorum obtutum fugit, a Deo ex nihilo creatum esse, et Creatoris providentia gu- bernari, foreque aliquando, ut in præstantiorem statum immutetur. Crede, nullam mali essentiam esse, nec regnum, aut principii expers, aut a se ipso subsistens, aut a Deo creatum, sed nostrum opus hoc esse, et Pravi illius, malum ex incuria et socordia ad nos irrepsisse, non autem a Creatore. Crede, Dei Filium, Verbum illud omnibus sæculis antiquius, atque citra ullum temporis principium, et incorporeo modo a Patre genitum, hunc, inquam, Di Filium, extremis diebus, hominis quoque fi- lium tua causa factum esse, arcano modo, ac sine ulla spurcitie ex Virgine Maria progressum nihil cnim spurcum, ubi Deus est, et cujus bene- ficio et opera salus paratur); totum hominem, eumdem et Deum, pro toto homine læso ut, tota peccati condemnatione rescissa, tibi toti salutem afferat; impatibilem divinitate, patibilem assumptæ humanitatis ratione; tantum hominem propter te effectum, quantum tu propter illum Deus efficeris; hunc propter iniquitates nostras ad mortem ductum, & in crucem sublatum, et sepultura affectum fuisse (hactenus scilicet, ut mortem gustaret), tertio de- mum die ad vitam rediisse, atque in cœlos ascen- disse, ut te humi jacentem secum ducat; ac deni- que gloriosum et illustrem rediturum, ut de vivis ac mortuis judicium ferat; non jam illum quidem carneum, nec corpore tamen vacantem, sed au- gustius diviniasque corpus habentem ; qualeque ipse solus novit ut, et ab his qui eum pupugerunt ”, videatur, et Deus, omuis molis et crassitiei expers, maneat. Crede præterea resurrectionem, judicium, mercedem ad justam Dei lance exigendam. Ilane: porro iis, qui animo et mente purgati fuerint, lu- cem esse, hoc est, Deum, sese cuique, pro purita- "Apoc. 1, 7. zar., vocem Gregorius, ut opinor, significat ri- tum externum ae baptismi cæremonias, quas sic de- scribit Nicelas : Vesti- bus nudatus, corporeque ad occasum inversus, ac manus erectas habens, Satanam abjurabis; rursus- que ad orientem te convertens, manusque depressas habens, Deum tuum confitebere. › ad marg. Bas. ed. Placet hac lectio Combefisio, que C D utique, licet codicum auctoritate destituta, melior videtur. ponitur post gunt Nicetas et Bill. In ed., nalum esse; › quæ lectio magis arridet Combefisio. Drest in ed. in ed (62) Κάτω μεινάτω. ep. pn, καταμεινάτω. (63) "Ονομα δὲ κοινὸν τῶν τριῶν ἐν. Reg. Ma (64) Σχήμασι. Duo codd., πράγμασι. Porro per (65) Δέξασθαι. Billius legit, δέξεσθαι. Ιta scripsit (66) Οὐσίαν εἶναι. Sic plerique codd. In ed., εξω (67) Γεγενῆσθαι. Sic plures Regg. codd. Sic le (68) Σωτηρία. Sic duo Coisl., etc. In Par. ed., (69) Παθητὺν τῷ. Sic tres Regg., Or. 1, Comb. (70) Σταυρωθέντα τε. Sic plures codd. Deest (71) Ἥξειν τε. Sic Regg. bm, ph, etc. In ed., (72) Δέκατον. Sic codd. In far. ed., δεκτόν.