127 S. GREGORII THEOLOGI 428 animum lactans. Quid postea? Cum eo ingressi fuerimus, tum novit sponsus quæ docebit, et quo modo cum animabus iis, quæ ingredientem comitatæ fuerint, versabitur. Cum iis porro, ut quidem opinor, versabitur, excellentiora et puriora mysteria docens; quorum utinam ipsi quoque participes fiamus, tam qui hæc docemus, quam qui discitis, in ipso Christo Domino nostro, cui gloria et impe- rium in sæcuia. Amen. 730 MONITUM IN ORATIONEM XLI. I. Festum Pentecostes, et a Christo promissi Spiritus sancti adventum, in hac eximia oratione, quæ ab Augustino (83) et Eulogio Alexandrino (84) laudatur, pertractandum suscipit Gregorius. Primum (n. 1) Catholicos hortatur, ut, in festivitatum celebrationibus, alienos se præbeant a Judæorum et gentilium more; quorum alii ad a solam litteram, » seu, ad externam legis superficiem attendunt; alii vero « vitiosis deorum suorum affectio- nibus,» suam quoque festorum agendorum rationem accommodant Variis deinde exem- plis ostendit (n. 2), quanto in honore fuerit apud veteres, ac præcipue apud Hebræos, septenarius numerus, » ex quo festum Pentecostes nominis originem duxit. Hæc qui- dem, quamvis paucis pertractata, considerari tamen possunt velut prima orationis pars. In altera vero parte, novo præliandi genere utens, manus cum Macedonianis conserit, ipsisque Spiritus sancti divinitatem, præcipuas ejus in toto terrarum orbe operationes recensendo, invicte demonstrat. Eos enim; non vehementiori stylo, ut in theologicis orationibus vidimus, sed blande ac modeste compellat. «O viri, inquit (n. 7), spiri- tualiter ac fraterna charitate inter nos hanc controversiam transigamus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, et nos vicissim divinitatis vocem concedemus... Trinitatem unius Deitatis esse fateamini (n. 8), aut, si magis placet, unius naturæ.... Non enim victoriam ambimus, sed ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, ad nos redeant, laboramus. » Tum illorum abstinentiam, hospitalitatem, modestiam, morum puritatem, aliaque id genus, ita effusiori animi affectu celebrat (n. 8), ut pro eorum salute « anathema quoque esse▸ vehementer exoptet. Denique, sublimiter et erudite pertractatis iis omnibus, quæ Spiri- tus sancti divinitatem firmare et stabilire possunt, auditores excitat, ut spirituali modo spirituale mysterium peragant. 381, ac proinde 16 Maii, cum Pascha hoc anno celebratum reperiamus 28 Martii. Eam autem, non Nazianzi, sed Constantinopoli pronuntiatam affirmat codex 'Colbertinus 4242, in quo sic legitur: 'EppéОŋ év Kati. Idem asserunt scholiaste vetustiores. Et certe, minime Nazianzi, ubi nulli erant hæretici, sed potius Constantinopoli, in qua per multos annos invaluerat hæreticorum furor, sperare poterat Gregorius noster, se Spiritus sancti divinitatis futurum martyrem. Nam fuse enumeratis variis prodigiis, quæ Spiritus sanctus in patriarchis et prophetis operatus fuerat, statim subjungit (n. 14) : « Hic (Spi- ritus) me quoque hodierno die præfidentem et audacem præconem reddit. Si nihil propter- ea perpessurus sum, Deo sit gratia ; si autem perpessurus, sit quoque Deo gratia : alte- rum, ut iis, qui nobis infesti sunt, parcat, et a peccato liberet; alterum, ut nos sancti- ficet, hoc nimirum evangelici ministeri: præmium consecutos, ut cruentam mortem subeamus. Quibus verbis, 731 Constantinopolim designari conjicimus. Quamvis autem « cruenta morte » non sit defunctus Gregorius, irrita tamen non omnino fuere ipsius vota. In se enim, ob libere prædicatam Filii ac Spiritus sancti divini- tatem, hæreticorum præcipue odia excitavit; nec piissimi imperatoris Theodosii patroci- nium eum ab invidiæ telis et ictibus defendere potuit. Imo eo crevit hæreticorum rabies, ut Gregorius, ni divino fuisset mirabiliter protectus clypeo, ipse, veræ doctrinæ victima, sicarii manu occubuisset. Hinc merito de illo dicendum, quod si martyrii palma non fuerit reipsa laureatus, animi tamen affectu, martyrii quoddam genus subierit, quod for- san alteri non impar videri potest. ORATIO XLI. Ejusdem in Pentecosten. I. De hoc festo pauca disseramus, ut spirituali modo festum diem agitemus. Aliud namque alii - • Alias XLIV; quæ antem 41 erat, nunc 1. Habita Constantinopoli in festo Pentecostes anni 381. Colb. et Par. Unus Reg. addit, xal eig tò [veũµa tÓ A ΛΟΓΟΣ ΜΑ''. Τοῦ αὐτοῦ (86) εἰς τὴν Πεντηκοστήν. Δ'. Περὶ τῆς ἑορτῆς βραχέα φιλοσοφήσωμεν (87), ἵνα πνευματικῶς ἑορτάσωμεν. "Αλλη μὲν γὰρ ἄλλῳ &ytov, et in Spiritum sanctum. > Alter codex ha- bet : Τοῦ αὐτοῦ ὁμιλία εἰς τὴν Πεντηκοστήν. 11 ed. Εἰς τὴν ἁγίαν Πεντηκοστήν. 11. Hanc orationem credimus cum Tillemontio (85) habitam fuisse die Pentecostes anni (83) Aug. De dono pers., c. xix, n. 49. (84) Phot. c. ccxxvii, p. 772. (86) Tov avrov, etc. Sic plures Regg., plures (85) T. IX, p. 463. (87) Φιλοσοφήσωμεν. Nicet., φιλοσοφήσομεν.

127 S. GREGORII THEOLOGI 428 animum lactans. Quid postea? Cum eo ingressi fuerimus, tum novit sponsus quæ docebit, et quo modo cum animabus iis, quæ ingredientem comitatæ fuerint, versabitur. Cum iis porro, ut quidem opinor, versabitur, excellentiora et puriora mysteria docens; quorum utinam ipsi quoque participes fiamus, tam qui hæc docemus, quam qui discitis, in ipso Christo Domino nostro, cui gloria et impe- rium in sæcuia. Amen. 730 MONITUM IN ORATIONEM XLI. I. Festum Pentecostes, et a Christo promissi Spiritus sancti adventum, in hac eximia oratione, quæ ab Augustino (83) et Eulogio Alexandrino (84) laudatur, pertractandum suscipit Gregorius. Primum (n. 1) Catholicos hortatur, ut, in festivitatum celebrationibus, alienos se præbeant a Judæorum et gentilium more; quorum alii ad a solam litteram, » seu, ad externam legis superficiem attendunt; alii vero « vitiosis deorum suorum affectio- nibus,» suam quoque festorum agendorum rationem accommodant Variis deinde exem- plis ostendit (n. 2), quanto in honore fuerit apud veteres, ac præcipue apud Hebræos, septenarius numerus, » ex quo festum Pentecostes nominis originem duxit. Hæc qui- dem, quamvis paucis pertractata, considerari tamen possunt velut prima orationis pars. In altera vero parte, novo præliandi genere utens, manus cum Macedonianis conserit, ipsisque Spiritus sancti divinitatem, præcipuas ejus in toto terrarum orbe operationes recensendo, invicte demonstrat. Eos enim; non vehementiori stylo, ut in theologicis orationibus vidimus, sed blande ac modeste compellat. «O viri, inquit (n. 7), spiri- tualiter ac fraterna charitate inter nos hanc controversiam transigamus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, et nos vicissim divinitatis vocem concedemus... Trinitatem unius Deitatis esse fateamini (n. 8), aut, si magis placet, unius naturæ.... Non enim victoriam ambimus, sed ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, ad nos redeant, laboramus. » Tum illorum abstinentiam, hospitalitatem, modestiam, morum puritatem, aliaque id genus, ita effusiori animi affectu celebrat (n. 8), ut pro eorum salute « anathema quoque esse▸ vehementer exoptet. Denique, sublimiter et erudite pertractatis iis omnibus, quæ Spiri- tus sancti divinitatem firmare et stabilire possunt, auditores excitat, ut spirituali modo spirituale mysterium peragant. 381, ac proinde 16 Maii, cum Pascha hoc anno celebratum reperiamus 28 Martii. Eam autem, non Nazianzi, sed Constantinopoli pronuntiatam affirmat codex 'Colbertinus 4242, in quo sic legitur: 'EppéОŋ év Kati. Idem asserunt scholiaste vetustiores. Et certe, minime Nazianzi, ubi nulli erant hæretici, sed potius Constantinopoli, in qua per multos annos invaluerat hæreticorum furor, sperare poterat Gregorius noster, se Spiritus sancti divinitatis futurum martyrem. Nam fuse enumeratis variis prodigiis, quæ Spiritus sanctus in patriarchis et prophetis operatus fuerat, statim subjungit (n. 14) : « Hic (Spi- ritus) me quoque hodierno die præfidentem et audacem præconem reddit. Si nihil propter- ea perpessurus sum, Deo sit gratia ; si autem perpessurus, sit quoque Deo gratia : alte- rum, ut iis, qui nobis infesti sunt, parcat, et a peccato liberet; alterum, ut nos sancti- ficet, hoc nimirum evangelici ministeri: præmium consecutos, ut cruentam mortem subeamus. Quibus verbis, 731 Constantinopolim designari conjicimus. Quamvis autem « cruenta morte » non sit defunctus Gregorius, irrita tamen non omnino fuere ipsius vota. In se enim, ob libere prædicatam Filii ac Spiritus sancti divini- tatem, hæreticorum præcipue odia excitavit; nec piissimi imperatoris Theodosii patroci- nium eum ab invidiæ telis et ictibus defendere potuit. Imo eo crevit hæreticorum rabies, ut Gregorius, ni divino fuisset mirabiliter protectus clypeo, ipse, veræ doctrinæ victima, sicarii manu occubuisset. Hinc merito de illo dicendum, quod si martyrii palma non fuerit reipsa laureatus, animi tamen affectu, martyrii quoddam genus subierit, quod for- san alteri non impar videri potest. ORATIO XLI. Ejusdem in Pentecosten. I. De hoc festo pauca disseramus, ut spirituali modo festum diem agitemus. Aliud namque alii - • Alias XLIV; quæ antem 41 erat, nunc 1. Habita Constantinopoli in festo Pentecostes anni 381. Colb. et Par. Unus Reg. addit, xal eig tò [veũµa tÓ A ΛΟΓΟΣ ΜΑ''. Τοῦ αὐτοῦ (86) εἰς τὴν Πεντηκοστήν. Δ'. Περὶ τῆς ἑορτῆς βραχέα φιλοσοφήσωμεν (87), ἵνα πνευματικῶς ἑορτάσωμεν. "Αλλη μὲν γὰρ ἄλλῳ &ytov, et in Spiritum sanctum. > Alter codex ha- bet : Τοῦ αὐτοῦ ὁμιλία εἰς τὴν Πεντηκοστήν. 11 ed. Εἰς τὴν ἁγίαν Πεντηκοστήν. 11. Hanc orationem credimus cum Tillemontio (85) habitam fuisse die Pentecostes anni (83) Aug. De dono pers., c. xix, n. 49. (84) Phot. c. ccxxvii, p. 772. (86) Tov avrov, etc. Sic plures Regg., plures (85) T. IX, p. 463. (87) Φιλοσοφήσωμεν. Nicet., φιλοσοφήσομεν.

ἡμερῶν, τὸ Σάββατον, τοῦτο δηλοῖ τὸ (97) συνεχώς παρ' αὐτοῖς τιμώμενον, καθὸ καὶ ἡ τῆς ζύμης ἄρ σις ισάριθμος· ἡ δὲ τῶν ἐτῶν, ὁ ἑβδοματικὸς ἐνιαυ- τὸς τῆς ἀφέσεως. Καὶ οὐκ ἐν ἑβδομάσι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑβδομάσιν ἑβδομάδων, ὁμοίως ἔν τε ἡμέραις καὶ ἔτεσιν. Αἱ μὲν οὖν τῶν ἡμερῶν ἐ6– δομάδες γεννῶσι τὴν Πεντηκοστήν, κλητὴν ἁγίαν παρ' αὐτοῖς ἡμέραν· αἱ δὲ τῶν ἐτῶν, τὸν Ἰωδυ λαῖον (98) παρ' αὐτοῖς ὀνομαζόμενον, ὁμοίως γῆς τε ἄφεσιν ἔχοντα, καὶ δούλων ἐλευθερίαν, καὶ κτήσεων ὠνητῶν ἀναχώρησιν. Καθιεροῦσι γάρ, οὐ γεννημάτων (99) μόνον, οὐδὲ προτοτόκων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡμερῶν καὶ ἐτων ἀπαρχὰς τῷ Θεῷ τοῦτο τὸ γένος. Οὕτως ὁ ἑπτὰ τιμώμενος ἀριθμὸς τὴν τιμὴν τῆς Πεντηκοστῆς συνεισήγαγεν. Ο γὰρ ἑπτὰ Β ἐπὶ ἑαυτὸν συντιθέμενος, γεννᾷ τὸν πεντήκοντα, μιᾶς δεούσης ἡμέρας, ἣν ἐκ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος προσειλήφαμεν, ὀγδόην τε οὖσαν τὴν αὐτὴν καὶ πρώτην, μᾶλλον δὲ μίαν καὶ ἀκατάλυτον. Δεῖ γὰρ ἐκεῖσε καταλῆξαι τὸν ἐνταῦθα Σαββατισμὸν τῶν ψυχῶν, ὡς δοθῆναι μερίδα, τοῖς ἑπτὰ (1), καί γε τοῖς ὀκτώ, καθὼς ἤδη τινὲς τῶν πρὸ ἡμῶν τὸ Σολομώντειον (2) εξειλήφασι. Γ'. Τῆς δὲ τοῦ (5) ἑπτὰ τιμῆς, πολλὰ μὲν τὰ μαρτύρια, ὀλίγα δὲ ἐκ πολλῶν ἡμῖν ἀρκέσει. Ως ἑπτὰ (4) μὲν ὀνομαζόμενα τίμια Πνεύματα. Τὰς γὰρ ἐνεργείας, οἶμαι, τοῦ Πνεύματος, Πνεύματα φίλον τῷ Ησαΐα καλεῖν. Κεκαθαρμένα δὲ τὰ λόγια τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸν Δαβίδ, ἑπταπλασίως. Καὶ ὁ μὲν δίκαιος, ἐξάκις μὲν (5) ἐξ ἀναγκῶν ἐξαι ρούμενος, ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ μηδὲ πλησσόμενος. Ὁ δὲ ἁμαρτωλός, οὐχ ἑπτάκις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐ6- δομηκοντάκις ἑπτὰ συγχωρούμενος. Καὶ μέντοι πάλιν ἐκ τῶν ἐναντίων (ἐπαινετὴ γὰρ καὶ [6] ἡ τῆς κακίας κόλασις), Κάϊν μὲν ἐκδικούμενος ἑπτά- κις, τουτέστι δίκας εισπραττόμενος τῆς ἀδελφο κτονίας· ὁ δὲ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ, ὅτι φη- νεὺς ἦν μετὰ τὸν νόμον καὶ τὸ κατάκριμα. Οι δὲ πονηροί γείτονες ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον , με τοῦτο δή τό. οὖν. αὐτῶν (7) ἀπολαμβάνοντες· ἑπτὰ δὲ στύλοις ὁ τῆς Σοφίας οίκος ὑπερειδόμενος τοσούτοις δὲ ὀφθαλ μεῖς ὁ τοῦ Ζοροβάβελ λίθος κοσμούμενος. Επτά- κις δὲ τῆς ἡμέρας ὁ Θεὸς αἰνούμενος. Καὶ μὴν Ριον. S. GREGORII THEOLOGI gnificans. Quod si circa næc sublimior quædam A est so est ratio, alii eam explicent. Porro hic honor apud eos, non in diebus tantum est, sed ad annos quo- que porrigitur. Ac dierum quidem honor, Sabbatum ; hoc declarat, quod apud ipsos in perpetuo honore est ; cui etiam fermenti sublatio atque sub- motio pari dierum numero respondet. Annorum au- tem honor, septenarius ille remissionis annus 37. Nec vero in hebdomadis solum, sed etiam in heb· domadarum hebdomadis, in diebus juxta atque an- nis. Enimvero dierum hebdomades Pentecosten pa- riunt, sanctum diem apud illos nuncupatum : an- norum autem septimanæ, Jubileum annum sicut ipsi nominant, que, tum terra remissionem, tum servorum manumissionem obtinentem, et pradio- rum emptores possessione sua excedere cogentem s. Nam haec natio, non modo frugum et primogenito- rum, sed dierum etiam et annorum primitias Deo consecrat. Eo cultu venerabilis septenarius nume- rus, Pentecostes cultum una secum invexit. Seple- narius enim in seipsum ductus, quinquagenarium gignit, uno die excepto, quem ex futuro sæculo as- sumpsimus, octavum eumdem et primum; vel, ut rectius loquar, unum et sempiternum. Illic desinat necesse est, ut detur pars, illis septem, et illis nostrorum hunc Salomonis locum exposuerunt. III. Quanquam autern de septenarii honore multa C sint nobis Scripturæ testimonia, pauca tamen o multis producere satis erit. Septem itaque pretiosi Spiritus nominantur. Isaias enim, ut opinor, Spiri- tus operationes, Spiritus appellare solet 4. Elo- quia item Domini, juxta Davidem, septuplum pur- gata sunt ". Ac justus a necessitatibus sexies libe- ratur e, in septimo autem ne quidemn percutitur. Peccatori autem, non septies tantum, sed septua- gies etiam septics noxa remittitur “. Ac rursum er adversa parte (nam improbitatis quoque pœna lau- dabilis est), de Cain quidem septies suppliciumn sumitur ** hoc est, fraternæ cædis ab eo pœnæ repetuntur; de Lamech autem septuagies septies quia, post legem et condemnationem, cædem per- enim præsens animarum nostrarum Sabbatismus octo ", quemadmodum jam nonnulli majorum petravit. Eodem pertinet, quod de pravis vicinis D scriptum est, eos septuplum in sinum suum recipe- re ; quod etiam de septem columnis 4, quibus Sapientiæ domus nititur; quod de totidem oculis, quibus Zorobabelis lapis ornatur ". Quin etiam, ** Exod. xvi, 26. * Levit. xxv, 4. ss ibid.8 sqq. Job y, Zach. 111, 9. Or. 1, Comb. et Bas., Sic etiam le geral Billius: tuata sunt a Gregorio; et a Patribus explanata, præ- sertim ab Ambrosio, lib. v in Luc., c. vi. tus, etc. Non quo:',» inquit Nicetas, septem Eccle, x1, 2. [sa. x1, * Psal. x1, 7. * ibid. 24. * Psal. Lavill, 12. 1x, 1. sint Spiritus; unus enim est Spiritus sanctus; sed divinas omnes actiones quæ ipsi insunt, Spiritus, ut opinor. appellat propheta. » Alludit Gregorius ad haec Jobi, v, 19, & In sea tri- bulationibus liberabit te, et in septima non langet te malum. › Deest xal in ed. hæc psal. Lxxvi, : « Redde vicinis nostris septu plum in sinu eorum. 19. 65 Matth. xv, 21, 22. * Gen. iv, 15. (97) Τοῦτο δηλοῖ το. Tres Regg., nonnulli Colb., (98) Ἰωβυλαῖον. Quinque Regg., Ἰωβηλαίον. (99) Γεννημάτων. Plures Regg., γενημάτων. (1) Τοῖς ἑπτά, etc. Hæc de Eccles. x1, 2, 312- (2) Σολομώντειον. Savil., Σολομωντίον. (5) Τῆς δὲ τοῦ. Reg. bm et Pass., τῆς μὲν (4) Ως ἑπτά, etc. • Ut septem venerandi Spiri- (5) Ἑξάκις μέν. Deest μέν in Reg. pl et Savil. (6) Γὰρ και. Sic quatuor Regg. et novem Colb. (7) Αὐτῶν. Deest in pluribus Regg. Alludit ad

ἡμερῶν, τὸ Σάββατον, τοῦτο δηλοῖ τὸ (97) συνεχώς παρ' αὐτοῖς τιμώμενον, καθὸ καὶ ἡ τῆς ζύμης ἄρ σις ισάριθμος· ἡ δὲ τῶν ἐτῶν, ὁ ἑβδοματικὸς ἐνιαυ- τὸς τῆς ἀφέσεως. Καὶ οὐκ ἐν ἑβδομάσι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑβδομάσιν ἑβδομάδων, ὁμοίως ἔν τε ἡμέραις καὶ ἔτεσιν. Αἱ μὲν οὖν τῶν ἡμερῶν ἐ6– δομάδες γεννῶσι τὴν Πεντηκοστήν, κλητὴν ἁγίαν παρ' αὐτοῖς ἡμέραν· αἱ δὲ τῶν ἐτῶν, τὸν Ἰωδυ λαῖον (98) παρ' αὐτοῖς ὀνομαζόμενον, ὁμοίως γῆς τε ἄφεσιν ἔχοντα, καὶ δούλων ἐλευθερίαν, καὶ κτήσεων ὠνητῶν ἀναχώρησιν. Καθιεροῦσι γάρ, οὐ γεννημάτων (99) μόνον, οὐδὲ προτοτόκων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡμερῶν καὶ ἐτων ἀπαρχὰς τῷ Θεῷ τοῦτο τὸ γένος. Οὕτως ὁ ἑπτὰ τιμώμενος ἀριθμὸς τὴν τιμὴν τῆς Πεντηκοστῆς συνεισήγαγεν. Ο γὰρ ἑπτὰ Β ἐπὶ ἑαυτὸν συντιθέμενος, γεννᾷ τὸν πεντήκοντα, μιᾶς δεούσης ἡμέρας, ἣν ἐκ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος προσειλήφαμεν, ὀγδόην τε οὖσαν τὴν αὐτὴν καὶ πρώτην, μᾶλλον δὲ μίαν καὶ ἀκατάλυτον. Δεῖ γὰρ ἐκεῖσε καταλῆξαι τὸν ἐνταῦθα Σαββατισμὸν τῶν ψυχῶν, ὡς δοθῆναι μερίδα, τοῖς ἑπτὰ (1), καί γε τοῖς ὀκτώ, καθὼς ἤδη τινὲς τῶν πρὸ ἡμῶν τὸ Σολομώντειον (2) εξειλήφασι. Γ'. Τῆς δὲ τοῦ (5) ἑπτὰ τιμῆς, πολλὰ μὲν τὰ μαρτύρια, ὀλίγα δὲ ἐκ πολλῶν ἡμῖν ἀρκέσει. Ως ἑπτὰ (4) μὲν ὀνομαζόμενα τίμια Πνεύματα. Τὰς γὰρ ἐνεργείας, οἶμαι, τοῦ Πνεύματος, Πνεύματα φίλον τῷ Ησαΐα καλεῖν. Κεκαθαρμένα δὲ τὰ λόγια τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸν Δαβίδ, ἑπταπλασίως. Καὶ ὁ μὲν δίκαιος, ἐξάκις μὲν (5) ἐξ ἀναγκῶν ἐξαι ρούμενος, ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ μηδὲ πλησσόμενος. Ὁ δὲ ἁμαρτωλός, οὐχ ἑπτάκις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐ6- δομηκοντάκις ἑπτὰ συγχωρούμενος. Καὶ μέντοι πάλιν ἐκ τῶν ἐναντίων (ἐπαινετὴ γὰρ καὶ [6] ἡ τῆς κακίας κόλασις), Κάϊν μὲν ἐκδικούμενος ἑπτά- κις, τουτέστι δίκας εισπραττόμενος τῆς ἀδελφο κτονίας· ὁ δὲ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ, ὅτι φη- νεὺς ἦν μετὰ τὸν νόμον καὶ τὸ κατάκριμα. Οι δὲ πονηροί γείτονες ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον , με τοῦτο δή τό. οὖν. αὐτῶν (7) ἀπολαμβάνοντες· ἑπτὰ δὲ στύλοις ὁ τῆς Σοφίας οίκος ὑπερειδόμενος τοσούτοις δὲ ὀφθαλ μεῖς ὁ τοῦ Ζοροβάβελ λίθος κοσμούμενος. Επτά- κις δὲ τῆς ἡμέρας ὁ Θεὸς αἰνούμενος. Καὶ μὴν Ριον. S. GREGORII THEOLOGI gnificans. Quod si circa næc sublimior quædam A est so est ratio, alii eam explicent. Porro hic honor apud eos, non in diebus tantum est, sed ad annos quo- que porrigitur. Ac dierum quidem honor, Sabbatum ; hoc declarat, quod apud ipsos in perpetuo honore est ; cui etiam fermenti sublatio atque sub- motio pari dierum numero respondet. Annorum au- tem honor, septenarius ille remissionis annus 37. Nec vero in hebdomadis solum, sed etiam in heb· domadarum hebdomadis, in diebus juxta atque an- nis. Enimvero dierum hebdomades Pentecosten pa- riunt, sanctum diem apud illos nuncupatum : an- norum autem septimanæ, Jubileum annum sicut ipsi nominant, que, tum terra remissionem, tum servorum manumissionem obtinentem, et pradio- rum emptores possessione sua excedere cogentem s. Nam haec natio, non modo frugum et primogenito- rum, sed dierum etiam et annorum primitias Deo consecrat. Eo cultu venerabilis septenarius nume- rus, Pentecostes cultum una secum invexit. Seple- narius enim in seipsum ductus, quinquagenarium gignit, uno die excepto, quem ex futuro sæculo as- sumpsimus, octavum eumdem et primum; vel, ut rectius loquar, unum et sempiternum. Illic desinat necesse est, ut detur pars, illis septem, et illis nostrorum hunc Salomonis locum exposuerunt. III. Quanquam autern de septenarii honore multa C sint nobis Scripturæ testimonia, pauca tamen o multis producere satis erit. Septem itaque pretiosi Spiritus nominantur. Isaias enim, ut opinor, Spiri- tus operationes, Spiritus appellare solet 4. Elo- quia item Domini, juxta Davidem, septuplum pur- gata sunt ". Ac justus a necessitatibus sexies libe- ratur e, in septimo autem ne quidemn percutitur. Peccatori autem, non septies tantum, sed septua- gies etiam septics noxa remittitur “. Ac rursum er adversa parte (nam improbitatis quoque pœna lau- dabilis est), de Cain quidem septies suppliciumn sumitur ** hoc est, fraternæ cædis ab eo pœnæ repetuntur; de Lamech autem septuagies septies quia, post legem et condemnationem, cædem per- enim præsens animarum nostrarum Sabbatismus octo ", quemadmodum jam nonnulli majorum petravit. Eodem pertinet, quod de pravis vicinis D scriptum est, eos septuplum in sinum suum recipe- re ; quod etiam de septem columnis 4, quibus Sapientiæ domus nititur; quod de totidem oculis, quibus Zorobabelis lapis ornatur ". Quin etiam, ** Exod. xvi, 26. * Levit. xxv, 4. ss ibid.8 sqq. Job y, Zach. 111, 9. Or. 1, Comb. et Bas., Sic etiam le geral Billius: tuata sunt a Gregorio; et a Patribus explanata, præ- sertim ab Ambrosio, lib. v in Luc., c. vi. tus, etc. Non quo:',» inquit Nicetas, septem Eccle, x1, 2. [sa. x1, * Psal. x1, 7. * ibid. 24. * Psal. Lavill, 12. 1x, 1. sint Spiritus; unus enim est Spiritus sanctus; sed divinas omnes actiones quæ ipsi insunt, Spiritus, ut opinor. appellat propheta. » Alludit Gregorius ad haec Jobi, v, 19, & In sea tri- bulationibus liberabit te, et in septima non langet te malum. › Deest xal in ed. hæc psal. Lxxvi, : « Redde vicinis nostris septu plum in sinu eorum. 19. 65 Matth. xv, 21, 22. * Gen. iv, 15. (97) Τοῦτο δηλοῖ το. Tres Regg., nonnulli Colb., (98) Ἰωβυλαῖον. Quinque Regg., Ἰωβηλαίον. (99) Γεννημάτων. Plures Regg., γενημάτων. (1) Τοῖς ἑπτά, etc. Hæc de Eccles. x1, 2, 312- (2) Σολομώντειον. Savil., Σολομωντίον. (5) Τῆς δὲ τοῦ. Reg. bm et Pass., τῆς μὲν (4) Ως ἑπτά, etc. • Ut septem venerandi Spiri- (5) Ἑξάκις μέν. Deest μέν in Reg. pl et Savil. (6) Γὰρ και. Sic quatuor Regg. et novem Colb. (7) Αὐτῶν. Deest in pluribus Regg. Alludit ad

ἡμερῶν, τὸ Σάββατον, τοῦτο δηλοῖ τὸ (97) συνεχώς παρ' αὐτοῖς τιμώμενον, καθὸ καὶ ἡ τῆς ζύμης ἄρ σις ισάριθμος· ἡ δὲ τῶν ἐτῶν, ὁ ἑβδοματικὸς ἐνιαυ- τὸς τῆς ἀφέσεως. Καὶ οὐκ ἐν ἑβδομάσι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑβδομάσιν ἑβδομάδων, ὁμοίως ἔν τε ἡμέραις καὶ ἔτεσιν. Αἱ μὲν οὖν τῶν ἡμερῶν ἐ6– δομάδες γεννῶσι τὴν Πεντηκοστήν, κλητὴν ἁγίαν παρ' αὐτοῖς ἡμέραν· αἱ δὲ τῶν ἐτῶν, τὸν Ἰωδυ λαῖον (98) παρ' αὐτοῖς ὀνομαζόμενον, ὁμοίως γῆς τε ἄφεσιν ἔχοντα, καὶ δούλων ἐλευθερίαν, καὶ κτήσεων ὠνητῶν ἀναχώρησιν. Καθιεροῦσι γάρ, οὐ γεννημάτων (99) μόνον, οὐδὲ προτοτόκων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡμερῶν καὶ ἐτων ἀπαρχὰς τῷ Θεῷ τοῦτο τὸ γένος. Οὕτως ὁ ἑπτὰ τιμώμενος ἀριθμὸς τὴν τιμὴν τῆς Πεντηκοστῆς συνεισήγαγεν. Ο γὰρ ἑπτὰ Β ἐπὶ ἑαυτὸν συντιθέμενος, γεννᾷ τὸν πεντήκοντα, μιᾶς δεούσης ἡμέρας, ἣν ἐκ τοῦ μέλλοντος αἰῶν νος προσειλήφαμεν, ὀγδόην τε οὖσαν τὴν αὐτὴν καὶ πρώτην, μᾶλλον δὲ μίαν καὶ ἀκατάλυτον. Δεῖ γὰρ ἐκεῖσε καταλῆξαι τὸν ἐνταῦθα Σαββατισμὸν τῶν ψυχῶν, ὡς δοθῆναι μερίδα, τοῖς ἑπτὰ (1), καί γε τοῖς ὀκτώ, καθὼς ἤδη τινὲς τῶν πρὸ ἡμῶν τὸ Σολομώντειον (2) εξειλήφασι. Γ'. Τῆς δὲ τοῦ (5) ἑπτὰ τιμῆς, πολλὰ μὲν τὰ μαρτύρια, ὀλίγα δὲ ἐκ πολλῶν ἡμῖν ἀρκέσει. Ως ἑπτὰ (4) μὲν ὀνομαζόμενα τίμια Πνεύματα. Τὰς γὰρ ἐνεργείας, οἶμαι, τοῦ Πνεύματος, Πνεύματα φίλον τῷ Ησαΐα καλεῖν. Κεκαθαρμένα δὲ τὰ λόγια τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸν Δαβίδ, ἑπταπλασίως. Καὶ ὁ μὲν δίκαιος, ἐξάκις μὲν (5) ἐξ ἀναγκῶν ἐξαι ρούμενος, ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ μηδὲ πλησσόμενος. Ὁ δὲ ἁμαρτωλός, οὐχ ἑπτάκις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐ6- δομηκοντάκις ἑπτὰ συγχωρούμενος. Καὶ μέντοι πάλιν ἐκ τῶν ἐναντίων (ἐπαινετὴ γὰρ καὶ [6] ἡ τῆς κακίας κόλασις), Κάϊν μὲν ἐκδικούμενος ἑπτά- κις, τουτέστι δίκας εισπραττόμενος τῆς ἀδελφο κτονίας· ὁ δὲ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ, ὅτι φη- νεὺς ἦν μετὰ τὸν νόμον καὶ τὸ κατάκριμα. Οι δὲ πονηροί γείτονες ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον , με τοῦτο δή τό. οὖν. αὐτῶν (7) ἀπολαμβάνοντες· ἑπτὰ δὲ στύλοις ὁ τῆς Σοφίας οίκος ὑπερειδόμενος τοσούτοις δὲ ὀφθαλ μεῖς ὁ τοῦ Ζοροβάβελ λίθος κοσμούμενος. Επτά- κις δὲ τῆς ἡμέρας ὁ Θεὸς αἰνούμενος. Καὶ μὴν Ριον. S. GREGORII THEOLOGI gnificans. Quod si circa næc sublimior quædam A est so est ratio, alii eam explicent. Porro hic honor apud eos, non in diebus tantum est, sed ad annos quo- que porrigitur. Ac dierum quidem honor, Sabbatum ; hoc declarat, quod apud ipsos in perpetuo honore est ; cui etiam fermenti sublatio atque sub- motio pari dierum numero respondet. Annorum au- tem honor, septenarius ille remissionis annus 37. Nec vero in hebdomadis solum, sed etiam in heb· domadarum hebdomadis, in diebus juxta atque an- nis. Enimvero dierum hebdomades Pentecosten pa- riunt, sanctum diem apud illos nuncupatum : an- norum autem septimanæ, Jubileum annum sicut ipsi nominant, que, tum terra remissionem, tum servorum manumissionem obtinentem, et pradio- rum emptores possessione sua excedere cogentem s. Nam haec natio, non modo frugum et primogenito- rum, sed dierum etiam et annorum primitias Deo consecrat. Eo cultu venerabilis septenarius nume- rus, Pentecostes cultum una secum invexit. Seple- narius enim in seipsum ductus, quinquagenarium gignit, uno die excepto, quem ex futuro sæculo as- sumpsimus, octavum eumdem et primum; vel, ut rectius loquar, unum et sempiternum. Illic desinat necesse est, ut detur pars, illis septem, et illis nostrorum hunc Salomonis locum exposuerunt. III. Quanquam autern de septenarii honore multa C sint nobis Scripturæ testimonia, pauca tamen o multis producere satis erit. Septem itaque pretiosi Spiritus nominantur. Isaias enim, ut opinor, Spiri- tus operationes, Spiritus appellare solet 4. Elo- quia item Domini, juxta Davidem, septuplum pur- gata sunt ". Ac justus a necessitatibus sexies libe- ratur e, in septimo autem ne quidemn percutitur. Peccatori autem, non septies tantum, sed septua- gies etiam septics noxa remittitur “. Ac rursum er adversa parte (nam improbitatis quoque pœna lau- dabilis est), de Cain quidem septies suppliciumn sumitur ** hoc est, fraternæ cædis ab eo pœnæ repetuntur; de Lamech autem septuagies septies quia, post legem et condemnationem, cædem per- enim præsens animarum nostrarum Sabbatismus octo ", quemadmodum jam nonnulli majorum petravit. Eodem pertinet, quod de pravis vicinis D scriptum est, eos septuplum in sinum suum recipe- re ; quod etiam de septem columnis 4, quibus Sapientiæ domus nititur; quod de totidem oculis, quibus Zorobabelis lapis ornatur ". Quin etiam, ** Exod. xvi, 26. * Levit. xxv, 4. ss ibid.8 sqq. Job y, Zach. 111, 9. Or. 1, Comb. et Bas., Sic etiam le geral Billius: tuata sunt a Gregorio; et a Patribus explanata, præ- sertim ab Ambrosio, lib. v in Luc., c. vi. tus, etc. Non quo:',» inquit Nicetas, septem Eccle, x1, 2. [sa. x1, * Psal. x1, 7. * ibid. 24. * Psal. Lavill, 12. 1x, 1. sint Spiritus; unus enim est Spiritus sanctus; sed divinas omnes actiones quæ ipsi insunt, Spiritus, ut opinor. appellat propheta. » Alludit Gregorius ad haec Jobi, v, 19, & In sea tri- bulationibus liberabit te, et in septima non langet te malum. › Deest xal in ed. hæc psal. Lxxvi, : « Redde vicinis nostris septu plum in sinu eorum. 19. 65 Matth. xv, 21, 22. * Gen. iv, 15. (97) Τοῦτο δηλοῖ το. Tres Regg., nonnulli Colb., (98) Ἰωβυλαῖον. Quinque Regg., Ἰωβηλαίον. (99) Γεννημάτων. Plures Regg., γενημάτων. (1) Τοῖς ἑπτά, etc. Hæc de Eccles. x1, 2, 312- (2) Σολομώντειον. Savil., Σολομωντίον. (5) Τῆς δὲ τοῦ. Reg. bm et Pass., τῆς μὲν (4) Ως ἑπτά, etc. • Ut septem venerandi Spiri- (5) Ἑξάκις μέν. Deest μέν in Reg. pl et Savil. (6) Γὰρ και. Sic quatuor Regg. et novem Colb. (7) Αὐτῶν. Deest in pluribus Regg. Alludit ad

καὶ στεῖρα τίκτουσα ἑπτὰ (8), τὸν τέλειον ἀριθμόν, ἡ τῆς ἀτελοῦς (9) ἐν τέκνοις ἀντίθετος. Δ΄. Εἰ δὲ δεῖ καὶ τὰς παλαιὰς ἱστορίας σκοπεῖν, ἐννοῶ μὲν τὸν ἑβδομον ἐν προγόνοις Ενώχ, τῇ, μεταθέσει τετιμημένον. Ἐννοῶ δὲ τὸν εἰκοστὸν πρῶτον ᾿Αβραάμ, τῇ πατριαρχία δεδοξασμένον, μυστηρίου προσθήκῃ μείζονος. Τρισουμένη γὰρ ἡ ἑβδομάς (40) τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ἐργάζεται. Τολ- μήσειε δ' ἄν τις τῶν πάντα νεανικῶν, καὶ ἐπὶ τὸν νέον Ἀδὰμ ἐλθεῖν, τὸν Θεόν μου καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, ἀπὸ τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν Ἀδάμ, ἑβδομηκοστὸν ἕβδομον ἀρι θμούμενον, κατὰ τὴν τοῦ Λουκᾶ γενεαλογίαν ἀνα- ποδίζουσαν. Εννοῶ δὲ καὶ τὰς ἑπτὰ σάλπιγγας Β σε Ἰησοῦ τοῦ Ναυή, καὶ περιόδους τοσαύτας, καὶ ἡμέ ρας, καὶ ἱερέας, ἐξ ὧν τὰ Ἱεριχούντια τείχη κατασείεται. Ως δὲ καὶ τὴν ἑβδόμην ἀναστρο- τὴν (11), ὥσπερ δὲ μυστικὴν τὴν τρισσὴν ἐμφύ- σησιν (12) Ηλίου τοῦ προφήτου, τῷ τῆς Σαρα- φθίας χήρας υἱῷ τὸ ζῆν ἐμπνεύσασαν (13), καὶ τοῦ αὐτοῦ τὴν ἰσάριθμον κατὰ τῶν σχιδάκων ἐπί κλυσιν, ἡνίκα πυρί θεοπέμπτῳ τὴν θυσίαν ἀν- ήλωσε (14), καὶ τοὺς τῆς αἰσχύνης προφήτας κατα έκρινε, τὸ ἴσον οὐ δυνηθέντας ἐκ τῆς προκλή σεως (15). Οὕτω δὲ καὶ τὴν ἑβδόμην κατασκοπὴν τοῦ νέφους τῷ παιδαρίῳ προστεταγμένην, Ελισ σαίου τε τὴν ἴσην διακαμψιν (16) ἐπὶ τὸν παῖδα τῆς Σουναμίτιδος (17), την πνοήν ζωπυρίσασαν (18). Τοῦ δὲ αὐτοῦ, οἶμαι, δόγματος (ἵνα μὴ λέγω τὴν ἑπτάκαυλον καὶ ἑπτάλυχνον τοῦ ναοῦ λυχνίαν) ἐν ἑπτὰ μὲν ἡμέραις ὁ ἱερεὺς τελειούμενος, ἐν ἑπτὰ δὲ ὁ λεπρὸς καθαιρόμενος, ἐν τοσαύταις δὲ ὁ ναὸς ἐγκαινιζόμενος. Ἑβδομηκοστῷ δὲ ἔτει ὁ λαὸς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας ἐπαναγόμενος, ἵν᾿ ὅπερ ἐστὶν ἐν μονάσι, τοῦτο ἐν δεκάσι γένηται, καὶ ἀριθμῷ τε- λεωτέρῳ (19) τὸ τῆς ἑβδομάδος τιμηθῇ μυστήριον. Τί μοι τὰ πόρρω λέγειν; Ἰησοῦς αὐτὸς, ἡ καθαρὰ τελειότης, οἶδε τρέφειν μὲν ἐν ἐρημίᾳ καὶ πέντε ἄρτοις πεντακισχιλίους, οἶδε δὲ καὶ ἑπτὰ (20) πάλιν τετρακισχιλίους. Καὶ τὰ τοῦ κόρου λείψανα, ἐκεῖ μὲν δώδεκα κόφινοι, ἐνταῦθα δὲ σπυρίδες ἑπτά· τι, σε χιν, 19. γὰρ ἑβδόμη ἑβδομάς. τησιν. πνέουσαν. • νίτιδος. 1, ζωπυρήσασαν. ξωπυρίσαντα. ORATIO XLI. - IN PENTECOSTEN. A septies in die laudatur Deus 4. Atque adeo ste rilis septem filios 5º, qui perfectus est numerus, pa- rit, illa, inquam, quæ imperfectæ in filiis opposita eral. IV. Quod si veteres etiam historias considerare oportet, animadverto septimum inter primaevos homines Enoch translationis honore affectum "1. Animadverto item vicesimum primum Abṛaham patriarchatu ornatum, mysterii majoris acces- sione ". Septenarius enim, ter in se ductus, nu- merum hunc efficit. Ausit autem fortasse quispiam, juvenili animi impetu fervens, ad novum quoque Adamum venire, Deum, inquam, meum, et Domi- num Jesum Christum "³, qui, juxta retrogradam Lu- cæ descriptionem, a veteri et sub peccato consti- ιuto Adamo, septuagesimus septimus numeratur. • Tum septem illas Jesu filii Nave tubas mecum re- puto, totidemque circuitus, et dies, el sacer dotes a quibus muri Jericho quatiuntur *. Consi- mili modo septenam Eliæ prophetæ conversionem, mysticamque illam triplicem insuflationem **, qua Sarephlanæ viduæ filio vila inspirata est, ejusdemn- que numero parem super assulas proluvionem, tum cum igne divinitus immisso sacrificium assumpsit, atque infames prophetas, qui, ab eo provocati, idem facere nequiverant, obtruncavit ”. Quo etiam in genere ponenda est septenaria illa nubis specu- Jatio puerulo imperata *, et æqualis Elisei eircum. Sunamitidis filium inflexio, qua vitalis halitus suis- citatus est 88. Ad eamdem quoque, ni fallor, do- ctrinam pertinet (ut septem hastilibus et lucernis instructum templi candelabrum præteream 8), quod, et sacerdos septem diebus initiatur "0 el septem item leprosus purgatur ac toliden die- bus templum dedicatur ". Eodem denique referen- dum, quod septuagesimo anno populus ex captivi- tate reducitur ut quam vim in unitatibus hic numerus habet, eamdem quoque in decadibus ha- bcat, ac perfectiori numero septenarii mysterium honoretur. Quid autem longinqua colligo? Jesus ipse, qui pura perfectio est, quinque panibus in de- serto quinque hominum millia nutrire novit ", ac rursus septem panibus quatuor millia *. Atque sa- Gen. XII, sq. Luc. 111, 23. Jos. ibid. sqq. IV Reg. IV, di Levil. XIV, sqq. Reg. viii, C Psal. cxvil, 164. | Reg. 11, 5. sqq. * il Reg. Exod. xxv, 31. Jerem. xxv, 11; xxix, 10. Matth. Matth. xv, 31. 35. 65. * Gen. v, 21. xvi, sq. Reg. xvIIT, Levit. viii, 33; Εxod. xxx, 30. Samuelem, qui matri suæ fuit instar numerosæ prolis. nennæ. >› Or. 1, Paro, Savil., Comb., etc. In ed., incurvationem. Non legitur septies se incurvasse Eliam super puerum Sarephtanæ viduæ, ut eum a morte revocaret : ait enim Scriptura, III Reg. xvII, 21, ‹ Et expandit se, atque mensus est super pue- rum tribus vicibus. Hæc desunt in pluribus codd. sq. , ' , septenaria incurvatio. Non ait Scriptura IV Reg. v, 55, Eliseumn se septies incurvasse super puerum, sed ait tantum, • puerum septies osci- lasse. > etc., Iu nonnullis, vil., etc. Deest xal in edit. ' (8) Τίκτουσα ἑπτά. « Peperit septem;, nempe D (9) Τῆς ἀτελοῦς. « Imperfect, id est. « Phe- (10) Γὰρ ἡ ἑβδομάς. Sic Regg. bn, pl, Coisl. 1, (11) Εβδόμην αναστροφήν. Septonam Eliz (12) Ὥσπερ δὲ μυστικὴν τὴν τρισσὴν ἐμφύ- (15) Τὸ ζῆν ἐμπνεύσασαν. Jes., τὴν ζωὴν ἐμ (14) Ανήλωσε. Quatuor Regg. et Jes., ἀνάλωσε. (15) Προκλήσεως. Reg. bm, προσκλήσεως (16) Ἴσην διακαμψιν. « Aqualis inflexio, o seu, (17) Σουναμίτιδος. Quatuor Regg., etc., Σουμα- (18) Ζωπυρίσασαν. Norem Coll., Coisl. 1, Or. (19) Τελεωτέρῳ. Regg. bm et pl, τελειοτέρῳ. (20) Καὶ ἑπτά. Sic Regg. bm, ph, Pass., Sa

S. GREGORII THEOLOGI ματος. Καὶ σὺ δ᾽ ἂν κατὰ σαυτὸν ἀναλεγόμενος, πολλοὺς τηρήσαις ἀριθμούς, ἔχοντάς τι τοῦ φαι νομένου βαθύτερον. “Ο δὲ τῷ παρόντι καιρῷ χρη σιμώτατον, ὅτι κατὰ τούτους ἴσως τοὺς λόγους, ὅτι ἐγγύτατα (21) τούτων, ἢ καὶ θειοτέρους τις νας, τιμῶσι μὲν Ἑβραῖοι τὴν Πεντηκοστὴν ἡμέ ραν, τιμῶμεν δὲ καὶ ἡμεῖς· ὥσπερ ἐστὶ καὶ ἄλλα τινὰ (22) τῶν Ἑβραϊκῶν, τυπικῶς μὲν παρ' ἐκεί νοις (95) τελούμενα, μυστικῶς δὲ ἡμῖν ἀποκαθ ιστάμενα. Τοσαῦτα περὶ τῆς ἡμέρας προδιαλεχθέν τες, ἐπὶ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προϊωμεν. Δ οὐδέτερον αλόγως, οίμαι, οὐδὲ ἀναξίως τοῦ Πνεύ Ε΄. Πεντηκοστὴν ἑορτάζομεν, καὶ Πνεύματος ἐπι- δημίαν (24), καὶ προθεσμίαν ἐπαγγελίας, καὶ ἐλπί Β δος συμπλήρωσιν. Καὶ τὸ μυστήριον ὅσον ! ὡς μέγα τε καὶ σεβάσμιον (25) ! Τὰ μὲν δὴ (26) σωματικὰ τοῦ Χριστοῦ πέρας ἔχει, μᾶλλον δὲ τὰ τῆς σωματικῆς ἐνδημίας (27)· ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν τὰ τοῦ σώματος, ἕως ἂν μηδεὶς πείθῃ (28) με λόγος, ότι κάλλιον ἀπεσκευά σθαι τοῦ σώματος (29). Τὰ δὲ τοῦ Πνεύματος ἄρχε ται. Τίνα δὲ ἦν τὰ τοῦ Χριστοῦ ; Παρθένος, γέννησις, φάτνη, σπαργάνωσις, ἄγγελοι δοξάζοντες, ποιμένες προστρέχοντες, ἀστέρος (30) δρόμος, μάγων προστ κύνησις καὶ δωροφορία, Ηρώδου παιδοφονία, φεύγων Ἰησοῦς εἰς Αἴγυπτον, ἐπανιὼν ἐξ Αἰγύπτου, περι τεμνόμενος, βαπτιζόμενος, μαρτυρούμενος ἄνωθεν, πειραζόμενος, λιθαζόμενος (51) δι' ἡμᾶς, οἷς τύπον ἔδει δοθῆναι τῆς ὑπὲρ τοῦ λόγου κακοπαθείας, προ διδόμενος, προσηλούμενος, θαπτόμενος, ἀνιστάμενος, ἀνερχόμενος, ὧν καὶ νῦν πάσχει πολλά· παρὰ μὲν τῶν μισοχρίστων, τὰ τῆς ἀτιμίας καὶ φέρει (μακρό θυμος γάρ)· παρὰ δὲ τῶν φιλοχρίστων, τὰ τῆς ἐπι τιμίας. Καὶ ἀναβάλλεται, ὥσπερ ἐκείνοις τὴν ὀργὴν, οὕτως ἡμῖν τὴν χρηστότητα· τοῖς μὲν ἴσως μετανοίας διδοὺς καιρὸν, ἡμῶν δὲ δοκιμάζων τὸν πόθον, εἰ μὴ ἐκκακοῦμεν (32) ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσε Θείας ἀγῶσιν· ὥσπερ (33) ἄνωθεν θείας οἰκονομίας λόγος, καὶ τῶν ἀνεφίκτων αὐτοῦ κριμάτων, οἷς εὐθύ νει σοφῶς τὰ ἡμέτερα. Τὰ μὲν δὴ Χριστοῦ τοιαῦτα· καὶ τὰ ἑξῆς ὀψόμεθα ἐνδοξότερα, καὶ ὀφθείημεν. Τὰ δὲ τοῦ Πνεύματος, παρέστω μοι τὸ Πνεῦμα, καὶ δι δότω λόγον, ὅσον καὶ βούλομαι· εἰ δὲ μὴ τοσοῦτον, ἀλλ' (34) ὅσος γε τῷ καιρῷ σύμμετρος. Πάντως δὲ εστί τινα & καὶ ἄλλα. γὰρ ἐκείνοις. δημίαν, « ἐκδημίας, « τῷ σώματι. ζόμενος. 1, εκκακῶμεν. έκχα μοῦμεν, « turitatis reliquum, illic quidem duodecim cophumi, hie autem septem sporta : neutrum, opinor, leme- re, nec aliter, quam Spiritu dignum erat. Quin per te quoque ipse Scripturas pervolvens, multos numeros observaveris, qui profundius aliquid habeant, quam quod prima fronte præ se ferunt. Quod autem præ- senti tempori commodissimum est, ob has fortasse, vel his proximas, vel etiam sublimiores quasdam, ac diviniores rationes, Pentecostes diem Hebræi co- lunt, ac nos item colimus ; quemadmodum et non- nullos alios Hebraicos ritus observamus, qui apud illos quidem typice celebrabantur, a nobis autem mystice peraguntur. Cum hæc a nobis de die di- cta sint, ad ea quæ sequuntur progrediamur. V. Pentecosten celebramus, ac Spiritus adventum, et praestitutum pollicitationi exsequenda B C diem, speique impletionem. Ac, bone Deus, quan- tum est hoc mysterium! Quam magnum et vene- randum! Corporea Christi finem habent, vel, ut rectius dicam, ea, quæ ad corporeum ipsius adven- tum speetabant; vereor enim dicere res ad corpus pertinentes, quoad mihi cujusdam oratio persuase- rit, præclarius esse corpus deposuisse. Spiritus antem actiones initium sumunt. Quænam porro ea erant, quæ ad Christum spectabant ? Virgo, nativi- las, præsepe, incunabula, angeli divinam gloriam prædicantes, pastores accurrentes, stellæ cursus, Magorum adoratio, et munerum oblatio, infantium cades ab Herode patrata, ipse in Egyptum fugiens, ex Ægypto rediens, circumcisus, baptizatus, su- pernum testimoniun consecutus, tentatus, lapidi- bus propter nos impetitus, utpote quibus afflictionis pro fide ac recta doctrina subeundæ exemplum dari oportebat, proditus, clavis affixus, sepultus, vitæ restitutus, ascendens; quorum nunc etiam plurima patitur : ab impiis quidem, ea, quæ ignominiam ha- bent, pro sua quoque lenitate patienter tolerat : a piis autem et Christi amore præditis, ea, quæ cum honore conjuncta sunt. Atque ut illis iram, eodem modo nobis quoque benignitatem differt ; hoc fortasse consilio, ut et illis pœnitentiæ spatium concedat, et desiderium nostrum exploret; num scilicet in calamitatibus et certaminibus pietatis ezusa susceptis, animis frangemur: quemadmoduni jam olim divinæ dispensationis et impervestigabi- D notae codd. In ed., celebrabantur; a nobis autem, re figurata in my- sterio exhibita, peraguntur. » Sic tres Regg., de coin Coll., Pass., etc. In ed., Bill. in prima eil. : « Apud illos quidem figura tenus cele bratos (ritus), a nobis autem mystice restitutos et perfectos. Nicetas: A nobis autem mystice et vero restituuntur et perficiuntur. Quo in genere est illorum circumcisio et noster baptismus, illo- rum Pascha, agnus sensibilis, et nostrum Pascha, Christus. Spiritus praesentiam. Deest d½ in ed. I ed., discessum. juspiam oratio persuaserit. Nunquam autem persua- debit,inquit Nicetas. Hic Gregorius perstringit Origenem, qui animas corpore detineri docebat, nec misi eo exutas nativam assequi perfectionem. etc., Par. In nonnullis, In ed., succumbamnus. » (21) Εγγύτατα. Coisl. 2 et Savil., ἐγγυτάτω. (22) Ἐστὶ καὶ ἄλλα τινά. Sic plures optimæ (25) Παρ' ἐκείνοις. • Apud illos quidem figurate (24) Επιδημίαν. Plures optime notæ codd., ἐν- (25) Σεβάσμιον. In nonnullis, θαυμάσιον. (26) Τὰ μὲν δή. Sic Reg. pl. Alii, τὰ μὲν οὖν. (27) Ενδημίας. Sic quatuor Regg., Oron., etc. (28) Πείθη. Duo Colb., πείθει. • Quoad mili cu- (29) Τοῦ σώματος. Tres Regg., Coisl. 1, Gr. 1, (30) Αστέρος. Savil., ἀστέρων. (31) Λιθαζόμενος. Sic codd. Prave in ed., λιπα (32) 'Εκκακοῦμεν. Sic plures Regg., Coisl. (55) Ὥσπερ. Comb., ὅσπερ. (54) A... Deest in quinque Regg, Or. 1 et Savil.

S. GREGORII THEOLOGI ματος. Καὶ σὺ δ᾽ ἂν κατὰ σαυτὸν ἀναλεγόμενος, πολλοὺς τηρήσαις ἀριθμούς, ἔχοντάς τι τοῦ φαι νομένου βαθύτερον. “Ο δὲ τῷ παρόντι καιρῷ χρη σιμώτατον, ὅτι κατὰ τούτους ἴσως τοὺς λόγους, ὅτι ἐγγύτατα (21) τούτων, ἢ καὶ θειοτέρους τις νας, τιμῶσι μὲν Ἑβραῖοι τὴν Πεντηκοστὴν ἡμέ ραν, τιμῶμεν δὲ καὶ ἡμεῖς· ὥσπερ ἐστὶ καὶ ἄλλα τινὰ (22) τῶν Ἑβραϊκῶν, τυπικῶς μὲν παρ' ἐκεί νοις (95) τελούμενα, μυστικῶς δὲ ἡμῖν ἀποκαθ ιστάμενα. Τοσαῦτα περὶ τῆς ἡμέρας προδιαλεχθέν τες, ἐπὶ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προϊωμεν. Δ οὐδέτερον αλόγως, οίμαι, οὐδὲ ἀναξίως τοῦ Πνεύ Ε΄. Πεντηκοστὴν ἑορτάζομεν, καὶ Πνεύματος ἐπι- δημίαν (24), καὶ προθεσμίαν ἐπαγγελίας, καὶ ἐλπί Β δος συμπλήρωσιν. Καὶ τὸ μυστήριον ὅσον ! ὡς μέγα τε καὶ σεβάσμιον (25) ! Τὰ μὲν δὴ (26) σωματικὰ τοῦ Χριστοῦ πέρας ἔχει, μᾶλλον δὲ τὰ τῆς σωματικῆς ἐνδημίας (27)· ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν τὰ τοῦ σώματος, ἕως ἂν μηδεὶς πείθῃ (28) με λόγος, ότι κάλλιον ἀπεσκευά σθαι τοῦ σώματος (29). Τὰ δὲ τοῦ Πνεύματος ἄρχε ται. Τίνα δὲ ἦν τὰ τοῦ Χριστοῦ ; Παρθένος, γέννησις, φάτνη, σπαργάνωσις, ἄγγελοι δοξάζοντες, ποιμένες προστρέχοντες, ἀστέρος (30) δρόμος, μάγων προστ κύνησις καὶ δωροφορία, Ηρώδου παιδοφονία, φεύγων Ἰησοῦς εἰς Αἴγυπτον, ἐπανιὼν ἐξ Αἰγύπτου, περι τεμνόμενος, βαπτιζόμενος, μαρτυρούμενος ἄνωθεν, πειραζόμενος, λιθαζόμενος (51) δι' ἡμᾶς, οἷς τύπον ἔδει δοθῆναι τῆς ὑπὲρ τοῦ λόγου κακοπαθείας, προ διδόμενος, προσηλούμενος, θαπτόμενος, ἀνιστάμενος, ἀνερχόμενος, ὧν καὶ νῦν πάσχει πολλά· παρὰ μὲν τῶν μισοχρίστων, τὰ τῆς ἀτιμίας καὶ φέρει (μακρό θυμος γάρ)· παρὰ δὲ τῶν φιλοχρίστων, τὰ τῆς ἐπι τιμίας. Καὶ ἀναβάλλεται, ὥσπερ ἐκείνοις τὴν ὀργὴν, οὕτως ἡμῖν τὴν χρηστότητα· τοῖς μὲν ἴσως μετανοίας διδοὺς καιρὸν, ἡμῶν δὲ δοκιμάζων τὸν πόθον, εἰ μὴ ἐκκακοῦμεν (32) ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσε Θείας ἀγῶσιν· ὥσπερ (33) ἄνωθεν θείας οἰκονομίας λόγος, καὶ τῶν ἀνεφίκτων αὐτοῦ κριμάτων, οἷς εὐθύ νει σοφῶς τὰ ἡμέτερα. Τὰ μὲν δὴ Χριστοῦ τοιαῦτα· καὶ τὰ ἑξῆς ὀψόμεθα ἐνδοξότερα, καὶ ὀφθείημεν. Τὰ δὲ τοῦ Πνεύματος, παρέστω μοι τὸ Πνεῦμα, καὶ δι δότω λόγον, ὅσον καὶ βούλομαι· εἰ δὲ μὴ τοσοῦτον, ἀλλ' (34) ὅσος γε τῷ καιρῷ σύμμετρος. Πάντως δὲ εστί τινα & καὶ ἄλλα. γὰρ ἐκείνοις. δημίαν, « ἐκδημίας, « τῷ σώματι. ζόμενος. 1, εκκακῶμεν. έκχα μοῦμεν, « turitatis reliquum, illic quidem duodecim cophumi, hie autem septem sporta : neutrum, opinor, leme- re, nec aliter, quam Spiritu dignum erat. Quin per te quoque ipse Scripturas pervolvens, multos numeros observaveris, qui profundius aliquid habeant, quam quod prima fronte præ se ferunt. Quod autem præ- senti tempori commodissimum est, ob has fortasse, vel his proximas, vel etiam sublimiores quasdam, ac diviniores rationes, Pentecostes diem Hebræi co- lunt, ac nos item colimus ; quemadmodum et non- nullos alios Hebraicos ritus observamus, qui apud illos quidem typice celebrabantur, a nobis autem mystice peraguntur. Cum hæc a nobis de die di- cta sint, ad ea quæ sequuntur progrediamur. V. Pentecosten celebramus, ac Spiritus adventum, et praestitutum pollicitationi exsequenda B C diem, speique impletionem. Ac, bone Deus, quan- tum est hoc mysterium! Quam magnum et vene- randum! Corporea Christi finem habent, vel, ut rectius dicam, ea, quæ ad corporeum ipsius adven- tum speetabant; vereor enim dicere res ad corpus pertinentes, quoad mihi cujusdam oratio persuase- rit, præclarius esse corpus deposuisse. Spiritus antem actiones initium sumunt. Quænam porro ea erant, quæ ad Christum spectabant ? Virgo, nativi- las, præsepe, incunabula, angeli divinam gloriam prædicantes, pastores accurrentes, stellæ cursus, Magorum adoratio, et munerum oblatio, infantium cades ab Herode patrata, ipse in Egyptum fugiens, ex Ægypto rediens, circumcisus, baptizatus, su- pernum testimoniun consecutus, tentatus, lapidi- bus propter nos impetitus, utpote quibus afflictionis pro fide ac recta doctrina subeundæ exemplum dari oportebat, proditus, clavis affixus, sepultus, vitæ restitutus, ascendens; quorum nunc etiam plurima patitur : ab impiis quidem, ea, quæ ignominiam ha- bent, pro sua quoque lenitate patienter tolerat : a piis autem et Christi amore præditis, ea, quæ cum honore conjuncta sunt. Atque ut illis iram, eodem modo nobis quoque benignitatem differt ; hoc fortasse consilio, ut et illis pœnitentiæ spatium concedat, et desiderium nostrum exploret; num scilicet in calamitatibus et certaminibus pietatis ezusa susceptis, animis frangemur: quemadmoduni jam olim divinæ dispensationis et impervestigabi- D notae codd. In ed., celebrabantur; a nobis autem, re figurata in my- sterio exhibita, peraguntur. » Sic tres Regg., de coin Coll., Pass., etc. In ed., Bill. in prima eil. : « Apud illos quidem figura tenus cele bratos (ritus), a nobis autem mystice restitutos et perfectos. Nicetas: A nobis autem mystice et vero restituuntur et perficiuntur. Quo in genere est illorum circumcisio et noster baptismus, illo- rum Pascha, agnus sensibilis, et nostrum Pascha, Christus. Spiritus praesentiam. Deest d½ in ed. I ed., discessum. juspiam oratio persuaserit. Nunquam autem persua- debit,inquit Nicetas. Hic Gregorius perstringit Origenem, qui animas corpore detineri docebat, nec misi eo exutas nativam assequi perfectionem. etc., Par. In nonnullis, In ed., succumbamnus. » (21) Εγγύτατα. Coisl. 2 et Savil., ἐγγυτάτω. (22) Ἐστὶ καὶ ἄλλα τινά. Sic plures optimæ (25) Παρ' ἐκείνοις. • Apud illos quidem figurate (24) Επιδημίαν. Plures optime notæ codd., ἐν- (25) Σεβάσμιον. In nonnullis, θαυμάσιον. (26) Τὰ μὲν δή. Sic Reg. pl. Alii, τὰ μὲν οὖν. (27) Ενδημίας. Sic quatuor Regg., Oron., etc. (28) Πείθη. Duo Colb., πείθει. • Quoad mili cu- (29) Τοῦ σώματος. Tres Regg., Coisl. 1, Gr. 1, (30) Αστέρος. Savil., ἀστέρων. (31) Λιθαζόμενος. Sic codd. Prave in ed., λιπα (32) 'Εκκακοῦμεν. Sic plures Regg., Coisl. (55) Ὥσπερ. Comb., ὅσπερ. (54) A... Deest in quinque Regg, Or. 1 et Savil.

S. GREGORII THEOLOGI ματος. Καὶ σὺ δ᾽ ἂν κατὰ σαυτὸν ἀναλεγόμενος, πολλοὺς τηρήσαις ἀριθμούς, ἔχοντάς τι τοῦ φαι νομένου βαθύτερον. “Ο δὲ τῷ παρόντι καιρῷ χρη σιμώτατον, ὅτι κατὰ τούτους ἴσως τοὺς λόγους, ὅτι ἐγγύτατα (21) τούτων, ἢ καὶ θειοτέρους τις νας, τιμῶσι μὲν Ἑβραῖοι τὴν Πεντηκοστὴν ἡμέ ραν, τιμῶμεν δὲ καὶ ἡμεῖς· ὥσπερ ἐστὶ καὶ ἄλλα τινὰ (22) τῶν Ἑβραϊκῶν, τυπικῶς μὲν παρ' ἐκεί νοις (95) τελούμενα, μυστικῶς δὲ ἡμῖν ἀποκαθ ιστάμενα. Τοσαῦτα περὶ τῆς ἡμέρας προδιαλεχθέν τες, ἐπὶ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου προϊωμεν. Δ οὐδέτερον αλόγως, οίμαι, οὐδὲ ἀναξίως τοῦ Πνεύ Ε΄. Πεντηκοστὴν ἑορτάζομεν, καὶ Πνεύματος ἐπι- δημίαν (24), καὶ προθεσμίαν ἐπαγγελίας, καὶ ἐλπί Β δος συμπλήρωσιν. Καὶ τὸ μυστήριον ὅσον ! ὡς μέγα τε καὶ σεβάσμιον (25) ! Τὰ μὲν δὴ (26) σωματικὰ τοῦ Χριστοῦ πέρας ἔχει, μᾶλλον δὲ τὰ τῆς σωματικῆς ἐνδημίας (27)· ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν τὰ τοῦ σώματος, ἕως ἂν μηδεὶς πείθῃ (28) με λόγος, ότι κάλλιον ἀπεσκευά σθαι τοῦ σώματος (29). Τὰ δὲ τοῦ Πνεύματος ἄρχε ται. Τίνα δὲ ἦν τὰ τοῦ Χριστοῦ ; Παρθένος, γέννησις, φάτνη, σπαργάνωσις, ἄγγελοι δοξάζοντες, ποιμένες προστρέχοντες, ἀστέρος (30) δρόμος, μάγων προστ κύνησις καὶ δωροφορία, Ηρώδου παιδοφονία, φεύγων Ἰησοῦς εἰς Αἴγυπτον, ἐπανιὼν ἐξ Αἰγύπτου, περι τεμνόμενος, βαπτιζόμενος, μαρτυρούμενος ἄνωθεν, πειραζόμενος, λιθαζόμενος (51) δι' ἡμᾶς, οἷς τύπον ἔδει δοθῆναι τῆς ὑπὲρ τοῦ λόγου κακοπαθείας, προ διδόμενος, προσηλούμενος, θαπτόμενος, ἀνιστάμενος, ἀνερχόμενος, ὧν καὶ νῦν πάσχει πολλά· παρὰ μὲν τῶν μισοχρίστων, τὰ τῆς ἀτιμίας καὶ φέρει (μακρό θυμος γάρ)· παρὰ δὲ τῶν φιλοχρίστων, τὰ τῆς ἐπι τιμίας. Καὶ ἀναβάλλεται, ὥσπερ ἐκείνοις τὴν ὀργὴν, οὕτως ἡμῖν τὴν χρηστότητα· τοῖς μὲν ἴσως μετανοίας διδοὺς καιρὸν, ἡμῶν δὲ δοκιμάζων τὸν πόθον, εἰ μὴ ἐκκακοῦμεν (32) ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσε Θείας ἀγῶσιν· ὥσπερ (33) ἄνωθεν θείας οἰκονομίας λόγος, καὶ τῶν ἀνεφίκτων αὐτοῦ κριμάτων, οἷς εὐθύ νει σοφῶς τὰ ἡμέτερα. Τὰ μὲν δὴ Χριστοῦ τοιαῦτα· καὶ τὰ ἑξῆς ὀψόμεθα ἐνδοξότερα, καὶ ὀφθείημεν. Τὰ δὲ τοῦ Πνεύματος, παρέστω μοι τὸ Πνεῦμα, καὶ δι δότω λόγον, ὅσον καὶ βούλομαι· εἰ δὲ μὴ τοσοῦτον, ἀλλ' (34) ὅσος γε τῷ καιρῷ σύμμετρος. Πάντως δὲ εστί τινα & καὶ ἄλλα. γὰρ ἐκείνοις. δημίαν, « ἐκδημίας, « τῷ σώματι. ζόμενος. 1, εκκακῶμεν. έκχα μοῦμεν, « turitatis reliquum, illic quidem duodecim cophumi, hie autem septem sporta : neutrum, opinor, leme- re, nec aliter, quam Spiritu dignum erat. Quin per te quoque ipse Scripturas pervolvens, multos numeros observaveris, qui profundius aliquid habeant, quam quod prima fronte præ se ferunt. Quod autem præ- senti tempori commodissimum est, ob has fortasse, vel his proximas, vel etiam sublimiores quasdam, ac diviniores rationes, Pentecostes diem Hebræi co- lunt, ac nos item colimus ; quemadmodum et non- nullos alios Hebraicos ritus observamus, qui apud illos quidem typice celebrabantur, a nobis autem mystice peraguntur. Cum hæc a nobis de die di- cta sint, ad ea quæ sequuntur progrediamur. V. Pentecosten celebramus, ac Spiritus adventum, et praestitutum pollicitationi exsequenda B C diem, speique impletionem. Ac, bone Deus, quan- tum est hoc mysterium! Quam magnum et vene- randum! Corporea Christi finem habent, vel, ut rectius dicam, ea, quæ ad corporeum ipsius adven- tum speetabant; vereor enim dicere res ad corpus pertinentes, quoad mihi cujusdam oratio persuase- rit, præclarius esse corpus deposuisse. Spiritus antem actiones initium sumunt. Quænam porro ea erant, quæ ad Christum spectabant ? Virgo, nativi- las, præsepe, incunabula, angeli divinam gloriam prædicantes, pastores accurrentes, stellæ cursus, Magorum adoratio, et munerum oblatio, infantium cades ab Herode patrata, ipse in Egyptum fugiens, ex Ægypto rediens, circumcisus, baptizatus, su- pernum testimoniun consecutus, tentatus, lapidi- bus propter nos impetitus, utpote quibus afflictionis pro fide ac recta doctrina subeundæ exemplum dari oportebat, proditus, clavis affixus, sepultus, vitæ restitutus, ascendens; quorum nunc etiam plurima patitur : ab impiis quidem, ea, quæ ignominiam ha- bent, pro sua quoque lenitate patienter tolerat : a piis autem et Christi amore præditis, ea, quæ cum honore conjuncta sunt. Atque ut illis iram, eodem modo nobis quoque benignitatem differt ; hoc fortasse consilio, ut et illis pœnitentiæ spatium concedat, et desiderium nostrum exploret; num scilicet in calamitatibus et certaminibus pietatis ezusa susceptis, animis frangemur: quemadmoduni jam olim divinæ dispensationis et impervestigabi- D notae codd. In ed., celebrabantur; a nobis autem, re figurata in my- sterio exhibita, peraguntur. » Sic tres Regg., de coin Coll., Pass., etc. In ed., Bill. in prima eil. : « Apud illos quidem figura tenus cele bratos (ritus), a nobis autem mystice restitutos et perfectos. Nicetas: A nobis autem mystice et vero restituuntur et perficiuntur. Quo in genere est illorum circumcisio et noster baptismus, illo- rum Pascha, agnus sensibilis, et nostrum Pascha, Christus. Spiritus praesentiam. Deest d½ in ed. I ed., discessum. juspiam oratio persuaserit. Nunquam autem persua- debit,inquit Nicetas. Hic Gregorius perstringit Origenem, qui animas corpore detineri docebat, nec misi eo exutas nativam assequi perfectionem. etc., Par. In nonnullis, In ed., succumbamnus. » (21) Εγγύτατα. Coisl. 2 et Savil., ἐγγυτάτω. (22) Ἐστὶ καὶ ἄλλα τινά. Sic plures optimæ (25) Παρ' ἐκείνοις. • Apud illos quidem figurate (24) Επιδημίαν. Plures optime notæ codd., ἐν- (25) Σεβάσμιον. In nonnullis, θαυμάσιον. (26) Τὰ μὲν δή. Sic Reg. pl. Alii, τὰ μὲν οὖν. (27) Ενδημίας. Sic quatuor Regg., Oron., etc. (28) Πείθη. Duo Colb., πείθει. • Quoad mili cu- (29) Τοῦ σώματος. Tres Regg., Coisl. 1, Gr. 1, (30) Αστέρος. Savil., ἀστέρων. (31) Λιθαζόμενος. Sic codd. Prave in ed., λιπα (32) 'Εκκακοῦμεν. Sic plures Regg., Coisl. (55) Ὥσπερ. Comb., ὅσπερ. (54) A... Deest in quinque Regg, Or. 1 et Savil.

παρέσται δεσποτικῶς, ἀλλ᾽ οὐ δουλικῶς, οὐδὲ ἀναμέ- νον ἐπίταγμα, ὡς τινες οἴονται. Πνεῖ γὰρ ὅπου θέλει, καὶ ἐφ᾽ οὖς (55) βούλεται, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον. Οὔ τως ἡμεῖς καὶ νοεῖν καὶ λέγειν ἐμπνεόμεθα περὶ (56) τοῦ Πνεύματος. Γ'. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οἱ μὲν εἰς κτίσμα κατ άγοντες (37), υβρισταί, καὶ δοῦλοι κακοὶ, καὶ κακῶν κάκιστοι. Δούλων γὰρ κακῶν, ἀθετεῖν δεσποτείαν, καὶ ἐπανίστασθαι κυριότητι, καὶ ὁμόδουλον ποιεῖν ἑαυτοῖς τὸ ἐλεύθερον. Οἱ δὲ Θεὸν νομίζοντες, ἔνθεοι καὶ λαμπροὶ τὴν διάνοιαν. Οἱ δὲ καὶ ὀνομάζοντες, εἰ μὲν εὐγνώμοσιν, υψηλοί· εἰ δὲ ταπεινοῖς, οὐκ οἶκονο- μικοί - πηλῷ μαργαρίτην πιστεύοντες, καὶ ἀκοῇ σα θρα βροντῆς ἦχον, καὶ ὀφθαλμοῖς ἀσθενεστέροις ἥλιον, καὶ τροφὴν στερεὰν τοῖς ἔτι γάλα ποτιζομένοις (38)· δέον κατὰ μικρὸν προάγειν (59) αὐτοὺς εἰς τὸ ἔμπρο- σθεν, καὶ προβιβάζειν τοῖς ὑψηλοτέροις, φωτὶ φῶς χαριζομένους, καὶ ἀληθείᾳ προξενοῦντας ἀλήθειαν· διὸ καὶ ἡμεῖς τὸν τελεώτερον τέως (40) ἀφέντες λόγον (ούπω γὰρ καιρός), οὕτως αὐτοῖς διαλεξόμεθα. Ζ΄. Εἰ μὲν οὐδὲ ἄκτιστον, ὦ ουτοι, ὁμολογεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδὲ ἄχρονον, τοῦ ἐναντίου πνεύ- ματος σαφῶς ἡ ἐνέργεια· δότε γὰρ τῷ ζήλῳ τι καὶ παρατολμῆσαι μικρόν. Εἰ δὲ τοσοῦτον γοῦν ὑγιαίνετε, ὥστε τὴν πρόδηλον φεύγειν ἀσέβειαν, καὶ τῆς δου λείας ἔξω τιθέναι τὸ καὶ ἡμᾶς (41) ποιοῦν ἐλευθέ ρους, τὸ ἑξῆς αὐτοὶ σκέψασθε, μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, καὶ ἡμῶν. Πείθομαι γὰρ ποσῶς τούτου μετα έχειν ὑμᾶς, καὶ ὡς οἰκείοις ἤδη συνδιασκέψομαι (42). Η δότε μοι τὸ μέσον τῆς δουλείας (45), καὶ τῆς δε σποτείας, ἵν' ἐκεῖ θῶ τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος ή τὴν δουλείαν φεύγοντες, οὐκ ἄδηλον, ὅποι τάξετε τὸ ζητούμενον (44). ᾿Αλλὰ ταῖς συλλαβαῖς δυσχεραίνετε, καὶ προσπταίετε τῇ φωνῇ, καὶ λίθος προσκόμματος ὑμῖν τοῦτο γίνεται, καὶ πέτρα σκανδάλου, ἐπεὶ καὶ Χριστὸς τισίν. Ανθρώπινον τὸ πάθος. Συμβῶμεν ἀλλήλοις πνευματικῶς. Γενώμεθα φιλάδελφοι μᾶλ λον, ἢ φίλαυτοι. Δότε την δύναμιν τῆς θεότητος, καὶ δώσομεν ὑμῖν (45) τῆς φωνῆς τὴν συγχώρησιν· ὁμο * παρά. « ζομένοις. προσάγειν. τέως ὑμᾶς. συνδιασκεψόμεθα. συνδια σκέψομαι. δεσποτείας, τo μία ORATIO XLI. - IN PENTECOSTEN. A lium ipsius judiciorum, quibus res nostras sapienter moderatur, est ratio. Atque hujusmodi quidem sunt, quæ ad Christum pertinent; et quæ postea sequentur, splendidiora conspiciemus, utinamque et ipsi conspiciamur. Ad Spiritus autem mysteria explicanda, Spiritus ipse mihi adsit, tantamque dicendi facultatem tribuat, quantam cupio aut si non tantam, at certe quæ huic festi celebritati par sit. Ac profecto aderit heriliter, non serviliter, nec jussum atque imperium, ut quibusdam videtur, exspectans. Spirat enim ubi vult, et super quos vult, et quando, et quantum. Ex divino nobis est amatu, ut sic de Spiritu sentiamus et loquamur. B VI. Qui Spiritum sanctum in rerum creata- rum ordinem dejiciunt, contumeliosi sunt et mali servi, atque adeo malorum pessimi. Malorum enim servorum est, imperium rejicere, et adversus do- minationem insurgere, atque id, quod liberum est, in eamdem secum servitutis classem redigere. Qui autem Deum eum censent, divini profecto viri sunt, ac splendido animo præditi. Qui vero etiam appellant, si quidem apud viros probos, sublimes et excelsi sunt: sin autem apud abjectos et humi provolutos, baud satis prudenter agunt, utpote qui luto margaritam, et imbecilla auri tonitrui sonum, et solem infirmis oculis, et lacte adhuc utentibus solidum cibum committant; cum eos paulatiın ad ulteriora promovere, atque ad sublimiora provehere conciliando. Quocirca nos quoque, perfectiori conveniat, lumini lumen largiendo, ac veritati veritatem interim sermone misso facto (nondum enim tempus id postulat), ad hunc modum cum ipsis dissere- mus. Isa. viii, ; Rom. 1x, 33. Par. ed., Sic nos, Spiritu allali, et cogita- mus et loquimur. › Ita olim legebatur in Regg. bin et ph. Sed nunc, al- 'era manu, ut in editis. ed., Colb., Or. et Pass. Deest in edit. C D VII. Si quidem, o viri, nec increatum, nec tem- poris experten Spiritum sanctum creditis, spiritu adversario haud dubie afflamini : dabitis enim ve- niam, si zelo commotus, asperius aliquod verbum extulero. Quod si hactenus saltem recte sentitis, ac belle valetis, ut manifestam impietatem fugiatis, atque eum, qui nos quoque liberos efficit, a servili ordine eximatis, quod sequitur, una cum Spiritu sancto ac nobis, expendite. Vos quippe quadamte- nus ipsius participes esse confido, ac jam velut cum nostris simul rem considerabo. Aut mihi ali. quid, quod inter servitutem et dominationem in- terjectum sit, date, ut illic Spiritus dignitatem col locem : aut, cum servitutis nomen fugiatis, non obscurum erit, quo loco atque ordine id, quod ex- quiritur, ponetis. At syllabas moleste ferlis, atque ad vocem impingitis, lapisque offensionis et petra scandali hoc vobis efficitur ", nec mirum, cum Christus quoque nonnullis scandalo fuerit. Humanus In ed., vil., etc. Comb., In ed., in pluribus Regg. Deest in Coisl. 1. c Quod quæritur, o nempe < ritus, » de quo quaestio est. veniam; nequaquam, ut ait Nicetas, ‹ eain a vo- bis exigentes. › (35) Εφ' οὖς. Reg. d. ad marg., ἐφ' ὅσους. (36) Περί. Sic plerique melioris notæ codd. In (37) Κατάγοντες. In nonnullis, καταβάλλοντες. (38) Γάλα ποτιζομένοις. In quibusdam, γαλακτι (34) Προάγειν. Sic magno consensu codices. In (10) Τελεώτερον τέως. Sic quinque Regg., sex (41) Ημᾶς. Sic Nicetas. Sic etiam legit Billius. (42) Συνδιασκέψομαι. Sic Regg. bin, ph, Sa- (43) Τῆς δουλείας. Deest της, sicut et mox aute (44) Ὅποι τάξετε τὸ ζητούμενον. Sav., ὅπη. (45) Δώσομεν ὑμῖν, etc. « Dabimus vobis vocis

παρέσται δεσποτικῶς, ἀλλ᾽ οὐ δουλικῶς, οὐδὲ ἀναμέ- νον ἐπίταγμα, ὡς τινες οἴονται. Πνεῖ γὰρ ὅπου θέλει, καὶ ἐφ᾽ οὖς (55) βούλεται, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον. Οὔ τως ἡμεῖς καὶ νοεῖν καὶ λέγειν ἐμπνεόμεθα περὶ (56) τοῦ Πνεύματος. Γ'. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οἱ μὲν εἰς κτίσμα κατ άγοντες (37), υβρισταί, καὶ δοῦλοι κακοὶ, καὶ κακῶν κάκιστοι. Δούλων γὰρ κακῶν, ἀθετεῖν δεσποτείαν, καὶ ἐπανίστασθαι κυριότητι, καὶ ὁμόδουλον ποιεῖν ἑαυτοῖς τὸ ἐλεύθερον. Οἱ δὲ Θεὸν νομίζοντες, ἔνθεοι καὶ λαμπροὶ τὴν διάνοιαν. Οἱ δὲ καὶ ὀνομάζοντες, εἰ μὲν εὐγνώμοσιν, υψηλοί· εἰ δὲ ταπεινοῖς, οὐκ οἶκονο- μικοί - πηλῷ μαργαρίτην πιστεύοντες, καὶ ἀκοῇ σα θρα βροντῆς ἦχον, καὶ ὀφθαλμοῖς ἀσθενεστέροις ἥλιον, καὶ τροφὴν στερεὰν τοῖς ἔτι γάλα ποτιζομένοις (38)· δέον κατὰ μικρὸν προάγειν (59) αὐτοὺς εἰς τὸ ἔμπρο- σθεν, καὶ προβιβάζειν τοῖς ὑψηλοτέροις, φωτὶ φῶς χαριζομένους, καὶ ἀληθείᾳ προξενοῦντας ἀλήθειαν· διὸ καὶ ἡμεῖς τὸν τελεώτερον τέως (40) ἀφέντες λόγον (ούπω γὰρ καιρός), οὕτως αὐτοῖς διαλεξόμεθα. Ζ΄. Εἰ μὲν οὐδὲ ἄκτιστον, ὦ ουτοι, ὁμολογεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδὲ ἄχρονον, τοῦ ἐναντίου πνεύ- ματος σαφῶς ἡ ἐνέργεια· δότε γὰρ τῷ ζήλῳ τι καὶ παρατολμῆσαι μικρόν. Εἰ δὲ τοσοῦτον γοῦν ὑγιαίνετε, ὥστε τὴν πρόδηλον φεύγειν ἀσέβειαν, καὶ τῆς δου λείας ἔξω τιθέναι τὸ καὶ ἡμᾶς (41) ποιοῦν ἐλευθέ ρους, τὸ ἑξῆς αὐτοὶ σκέψασθε, μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, καὶ ἡμῶν. Πείθομαι γὰρ ποσῶς τούτου μετα έχειν ὑμᾶς, καὶ ὡς οἰκείοις ἤδη συνδιασκέψομαι (42). Η δότε μοι τὸ μέσον τῆς δουλείας (45), καὶ τῆς δε σποτείας, ἵν' ἐκεῖ θῶ τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος ή τὴν δουλείαν φεύγοντες, οὐκ ἄδηλον, ὅποι τάξετε τὸ ζητούμενον (44). ᾿Αλλὰ ταῖς συλλαβαῖς δυσχεραίνετε, καὶ προσπταίετε τῇ φωνῇ, καὶ λίθος προσκόμματος ὑμῖν τοῦτο γίνεται, καὶ πέτρα σκανδάλου, ἐπεὶ καὶ Χριστὸς τισίν. Ανθρώπινον τὸ πάθος. Συμβῶμεν ἀλλήλοις πνευματικῶς. Γενώμεθα φιλάδελφοι μᾶλ λον, ἢ φίλαυτοι. Δότε την δύναμιν τῆς θεότητος, καὶ δώσομεν ὑμῖν (45) τῆς φωνῆς τὴν συγχώρησιν· ὁμο * παρά. « ζομένοις. προσάγειν. τέως ὑμᾶς. συνδιασκεψόμεθα. συνδια σκέψομαι. δεσποτείας, τo μία ORATIO XLI. - IN PENTECOSTEN. A lium ipsius judiciorum, quibus res nostras sapienter moderatur, est ratio. Atque hujusmodi quidem sunt, quæ ad Christum pertinent; et quæ postea sequentur, splendidiora conspiciemus, utinamque et ipsi conspiciamur. Ad Spiritus autem mysteria explicanda, Spiritus ipse mihi adsit, tantamque dicendi facultatem tribuat, quantam cupio aut si non tantam, at certe quæ huic festi celebritati par sit. Ac profecto aderit heriliter, non serviliter, nec jussum atque imperium, ut quibusdam videtur, exspectans. Spirat enim ubi vult, et super quos vult, et quando, et quantum. Ex divino nobis est amatu, ut sic de Spiritu sentiamus et loquamur. B VI. Qui Spiritum sanctum in rerum creata- rum ordinem dejiciunt, contumeliosi sunt et mali servi, atque adeo malorum pessimi. Malorum enim servorum est, imperium rejicere, et adversus do- minationem insurgere, atque id, quod liberum est, in eamdem secum servitutis classem redigere. Qui autem Deum eum censent, divini profecto viri sunt, ac splendido animo præditi. Qui vero etiam appellant, si quidem apud viros probos, sublimes et excelsi sunt: sin autem apud abjectos et humi provolutos, baud satis prudenter agunt, utpote qui luto margaritam, et imbecilla auri tonitrui sonum, et solem infirmis oculis, et lacte adhuc utentibus solidum cibum committant; cum eos paulatiın ad ulteriora promovere, atque ad sublimiora provehere conciliando. Quocirca nos quoque, perfectiori conveniat, lumini lumen largiendo, ac veritati veritatem interim sermone misso facto (nondum enim tempus id postulat), ad hunc modum cum ipsis dissere- mus. Isa. viii, ; Rom. 1x, 33. Par. ed., Sic nos, Spiritu allali, et cogita- mus et loquimur. › Ita olim legebatur in Regg. bin et ph. Sed nunc, al- 'era manu, ut in editis. ed., Colb., Or. et Pass. Deest in edit. C D VII. Si quidem, o viri, nec increatum, nec tem- poris experten Spiritum sanctum creditis, spiritu adversario haud dubie afflamini : dabitis enim ve- niam, si zelo commotus, asperius aliquod verbum extulero. Quod si hactenus saltem recte sentitis, ac belle valetis, ut manifestam impietatem fugiatis, atque eum, qui nos quoque liberos efficit, a servili ordine eximatis, quod sequitur, una cum Spiritu sancto ac nobis, expendite. Vos quippe quadamte- nus ipsius participes esse confido, ac jam velut cum nostris simul rem considerabo. Aut mihi ali. quid, quod inter servitutem et dominationem in- terjectum sit, date, ut illic Spiritus dignitatem col locem : aut, cum servitutis nomen fugiatis, non obscurum erit, quo loco atque ordine id, quod ex- quiritur, ponetis. At syllabas moleste ferlis, atque ad vocem impingitis, lapisque offensionis et petra scandali hoc vobis efficitur ", nec mirum, cum Christus quoque nonnullis scandalo fuerit. Humanus In ed., vil., etc. Comb., In ed., in pluribus Regg. Deest in Coisl. 1. c Quod quæritur, o nempe < ritus, » de quo quaestio est. veniam; nequaquam, ut ait Nicetas, ‹ eain a vo- bis exigentes. › (35) Εφ' οὖς. Reg. d. ad marg., ἐφ' ὅσους. (36) Περί. Sic plerique melioris notæ codd. In (37) Κατάγοντες. In nonnullis, καταβάλλοντες. (38) Γάλα ποτιζομένοις. In quibusdam, γαλακτι (34) Προάγειν. Sic magno consensu codices. In (10) Τελεώτερον τέως. Sic quinque Regg., sex (41) Ημᾶς. Sic Nicetas. Sic etiam legit Billius. (42) Συνδιασκέψομαι. Sic Regg. bin, ph, Sa- (43) Τῆς δουλείας. Deest της, sicut et mox aute (44) Ὅποι τάξετε τὸ ζητούμενον. Sav., ὅπη. (45) Δώσομεν ὑμῖν, etc. « Dabimus vobis vocis

μᾶλλον (46) · καὶ ὡς ἀσθενεῖς ὑμᾶς ἰατρεύσομεν (47)· ἔστιν ἃ καὶ τῶν πρὸς ἡδονὴν παρακλέψαντες. Αἰσχρὸν μὲν γὰρ, αἰσχρὸν, καὶ ἱκανῶς ἄλογον, κατὰ ψυχὴν έῤῥωμένους (48), μικρολογεῖσθαι περὶ τὸν ἦχον, καὶ κρύπτειν τὸν θησαυρὸν, ὥσπερ ἄλλοις βασκαίνοντας, ἢ μὴ (49) καὶ τὴν γλῶσσαν ἁγιάσητε δεδοικότας αίσχιον δὲ ἡμῖν ὁ ἐγκαλοῦμεν παθεῖν, καὶ μικρολο γίαν καταγινώσκοντας, αὐτοὺς μικρολογεῖσθαι περὶ τὰ γράμματα. λογήσατε την φύσιν ἐν ἄλλαις φωναῖς, αἷς αἰδεῖσθε δεδοικότα. ἀλλὰ μή. Η'. Μιᾶς Θεότητος, ὦ οὗτοι, τὴν Τριάδα ομολογή σατε, εἰ δὲ βούλεσθε, μιᾶς φύσεως· καὶ τὴν Θεὸς φωνὴν παρὰ τοῦ Πνεύματος ὑμῖν αἰτήσομεν. Δώσει γὰρ, εὖ οἶδα, ὁ τὸ πρῶτον δοὺς, καὶ τὸ δεύτερον, καὶ μάλιστα, εἰ δειλία τις εἴη πνευματικὴ, καὶ μὴ (50) ἔνστασις διαβολικὴ, τὸ μαχόμενον. Ἔτι σαφέστερον εἴπω καὶ συντομώτερον · Μήτε ὑμεῖς (51) ἡμᾶς εὐθύ νητε τῆς ὑψηλοτέρας φωνῆς (φθόνος γὰρ οὐδεὶς ἀνα- βάσεως), οὔτε ἡμεῖς τὴν ἐφικτήν τέως ὑμῖν ἐγκαλέ σομεν (52), ἕως ἂν καὶ δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ πρὸς τὸ αὐτὸ φέρησθε καταγώγιον. Οὐ γὰρ νικῆσαι ζητοῦμεν, ἀλλὰ προσλαβεῖν ἀδελφοὺς, ὧν τῷ χωρισμῷ σπαρασ σόμεθα. Ταῦτα ὑμῖν, παρ' οἷς τι καὶ ζωτικὸν εὑρί σκομεν, τοῖς περὶ τὸν Υἱὸν ὑγιαίνουσιν· ὧν τὸν βίον θαυμάζοντες, οὐκ ἐπαινοῦμεν πάντη (53) τὸν λόγον - οἱ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔχοντες, καὶ τὸ Πνεῦμα προστ λάβετε, ἵνα μὴ ἀθλῆτε μόνον, ἀλλὰ καὶ νομίμως, ἐξ οὗ καὶ ὁ στέφανος. Οὗτος ὑμῖν δοθείη τῆς πολιτείας μισθὸς, ὁμολογῆσαι τὸ Πνεῦμα τελείως, καὶ κηρύξαι σὺν ἡμῖν τε καὶ πρὸ ἡμῶν ὅσον ἄξιον. Τολμῶ τι καὶ μεῖζον ὑπὲρ ὑμῶν, τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου φθέγξασθαι. Τοσοῦτον ὑμῶν περιέχομαι, καὶ τοσοῦτον ὑμῶν αἱ- δοῦμαι (54) τὴν εὔκοσμον ταύτην στολὴν, καὶ τὸ χρῶμα τῆς ἐγκρατείας, καὶ τὰ ἱερὰ ταῦτα συστήματα, καὶ τὴν σεμνὴν παρθενίαν καὶ κάθαρσιν, καὶ τὴν πάννυ- χον ψαλμῳδίαν, καὶ τὸ φιλόπτωχον, καὶ φιλάδελφον, καὶ φιλόξενον, ὥστε καὶ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ, καὶ παθεῖν τι, ὡς κατάκριτος, δέχομαι· μόνον εἰ σταίητε μεθ' ἡμῶν, καὶ κοινῇ τὴν Τριάδα δοξάσα:- μεν. Περὶ γὰρ τῶν ἄλλων, τί χρὴ καὶ (55) λέγειν, σαφῶς τεθνηκότων ( οὓς Χριστοῦ μόνου [56] ἐγείραι, τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκροὺς [57] κατὰ τὴν αὐτοῦ μόνον. τούς S. GREGORII THEOLOGI is quidem affectus. Verum spiritualiter inter nos & lanc controversiam transigamus : fraterna potius charitatis studium, quam nostri amorem præ nobis feramus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, et nos vicissim divinitatis vocem vobis concedemus. Naturam aliis vocibus, quibus plus tribuitis, confiteanini; ac vos, ut infirmos curabimus, non- nulla vobis grata et jucunda sulfurantes. Etenim turpe quidem illud est, turpe, inquam, ac perabsur- dum, cum animo valeatis, circa vocis sonum jeju- nos et minutos vos præbere, ac thesaurum occultare, quasi aliis eum invidentes, aut metuentes, ne linguam quoque vestram sanctificetis; turpius autem nobis est, eodem vitio teneri, quod vobis obji- cimus, atque, cum vestram de minutis rebus contentionem damnemus, minute etiam de litteris dis- putare. VIII. Trinitatem, o viri, unius Deitatis esse fatea- B mini, aut, si magis placet, unius natura; atque hanc vocem, Deus, a Spiritu vobis postulabimus. Dabit enim profecto secundum, qui primum dedit, idque potissimum, si id de quo pugnatur, spiritua- lis quædam timiditas fuerit, non autem diabolica contentio. Atque, ut apertius et compendiosius 10- quar, sic inter nos agamus, ut nec vos, sublinıloris vocis causa, nos in crimen vocetis (nec enim invidia et reprehensione premidebet hujusmodi ascensus); nec nos vicissim eam vocem, cujus modo capaces estis, vobis objiciemus, quandiu alio itinere ad idem hospitium feremini. Non enim victoriam ambi- inus, sed, ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, ad nos redeant, laboramus. Atque hæc ad vos dicta sint, apud quos vitale quidpiam reperimus, quippe C qui sane atque integre de Filio sentiatis; quorum, cum vitam mirifice probemus, doctrinam tamen non omni ex parte laudamus; qui cum ea, quæ sunt Spiritus, habeatis, Spiritum quoque insuper assu· mite, ut non solum certetis, sed etiam legitime, cum hinc quoque coronæ decus comparetur. Hoc vobis morum et vitæ præmium detur, u: Spiritum plene perfecteque confiteamini, ac nobiscum, imo eliam ante nos, quantum æquum est, prædicetis. Atque etiam majus quiddam vestra causa dicere, illudque Apostoli proloqui non dubitabo. Adeo vos amplector atque exosculor; adeo concinnam hanc vestram et compositam vestem revereor, et contra- clum ex continentia colorem, et sacros hos cœtus, et venerandam virginitatem ac purgationem, et noctes, quas in psalmorum cantione insomnes transigitis, et tis; s il est, inquit Nicetas, quas magis honoratis ac veneramini., rum, qui dulcia quædam indulgent, ut ægri medi- camina admittant, nonuulla etiam grata furtim elar- gientes. mo optime valeatis. Non certe optime animo valebant quos alloquitur Gregorius. codd. In Par. ed., etc. In ed., D • Coisl. 1, Or. 1, etc. alloquitur, qui revera, licet de Spiritu sancto nou recle sentirent, plurima tamen modestiæ, abstinen- tiæ, charitatis aliarumque virtutum exempla dabant. ed.. Colb., Or. 1, Pass. Deest in edit. (46) Αἰς αἰδεῖσθε μᾶλλον. « Quibus plus tribui- (47) Ἰατρεύσομεν. Curabimus, » more medico- (48) Κατὰ ψυχὴν ἐῤῥωμένους. Bill. : c cum ani- (49) "Η μή. Sav., εἰ μή. Μor, δεδοικότος. Sic (50) Καὶ μή. Sic plures Regg. et Colb., Or. 1, (54) Ὑμεῖς. Deest in pluribus Regg. et Colb., in (52) Εγκαλέσομεν. Reg. um, ἐγκαλέσωμεν. (55) Πάντη. Deest in Regg. bm, ph, etc. (54) Τοσοῦτον ὑμῶν αἰδοῦμαι. Macedonianos hic (55) Kal. Deest in Regg. bm, ph. (56) Μόνου. Sic Regg. bin, ph, aliique plures. In (57) Τοὺς νεκρούς. Sic quatuor Regg., quatu

μᾶλλον (46) · καὶ ὡς ἀσθενεῖς ὑμᾶς ἰατρεύσομεν (47)· ἔστιν ἃ καὶ τῶν πρὸς ἡδονὴν παρακλέψαντες. Αἰσχρὸν μὲν γὰρ, αἰσχρὸν, καὶ ἱκανῶς ἄλογον, κατὰ ψυχὴν έῤῥωμένους (48), μικρολογεῖσθαι περὶ τὸν ἦχον, καὶ κρύπτειν τὸν θησαυρὸν, ὥσπερ ἄλλοις βασκαίνοντας, ἢ μὴ (49) καὶ τὴν γλῶσσαν ἁγιάσητε δεδοικότας αίσχιον δὲ ἡμῖν ὁ ἐγκαλοῦμεν παθεῖν, καὶ μικρολο γίαν καταγινώσκοντας, αὐτοὺς μικρολογεῖσθαι περὶ τὰ γράμματα. λογήσατε την φύσιν ἐν ἄλλαις φωναῖς, αἷς αἰδεῖσθε δεδοικότα. ἀλλὰ μή. Η'. Μιᾶς Θεότητος, ὦ οὗτοι, τὴν Τριάδα ομολογή σατε, εἰ δὲ βούλεσθε, μιᾶς φύσεως· καὶ τὴν Θεὸς φωνὴν παρὰ τοῦ Πνεύματος ὑμῖν αἰτήσομεν. Δώσει γὰρ, εὖ οἶδα, ὁ τὸ πρῶτον δοὺς, καὶ τὸ δεύτερον, καὶ μάλιστα, εἰ δειλία τις εἴη πνευματικὴ, καὶ μὴ (50) ἔνστασις διαβολικὴ, τὸ μαχόμενον. Ἔτι σαφέστερον εἴπω καὶ συντομώτερον · Μήτε ὑμεῖς (51) ἡμᾶς εὐθύ νητε τῆς ὑψηλοτέρας φωνῆς (φθόνος γὰρ οὐδεὶς ἀνα- βάσεως), οὔτε ἡμεῖς τὴν ἐφικτήν τέως ὑμῖν ἐγκαλέ σομεν (52), ἕως ἂν καὶ δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ πρὸς τὸ αὐτὸ φέρησθε καταγώγιον. Οὐ γὰρ νικῆσαι ζητοῦμεν, ἀλλὰ προσλαβεῖν ἀδελφοὺς, ὧν τῷ χωρισμῷ σπαρασ σόμεθα. Ταῦτα ὑμῖν, παρ' οἷς τι καὶ ζωτικὸν εὑρί σκομεν, τοῖς περὶ τὸν Υἱὸν ὑγιαίνουσιν· ὧν τὸν βίον θαυμάζοντες, οὐκ ἐπαινοῦμεν πάντη (53) τὸν λόγον - οἱ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔχοντες, καὶ τὸ Πνεῦμα προστ λάβετε, ἵνα μὴ ἀθλῆτε μόνον, ἀλλὰ καὶ νομίμως, ἐξ οὗ καὶ ὁ στέφανος. Οὗτος ὑμῖν δοθείη τῆς πολιτείας μισθὸς, ὁμολογῆσαι τὸ Πνεῦμα τελείως, καὶ κηρύξαι σὺν ἡμῖν τε καὶ πρὸ ἡμῶν ὅσον ἄξιον. Τολμῶ τι καὶ μεῖζον ὑπὲρ ὑμῶν, τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου φθέγξασθαι. Τοσοῦτον ὑμῶν περιέχομαι, καὶ τοσοῦτον ὑμῶν αἱ- δοῦμαι (54) τὴν εὔκοσμον ταύτην στολὴν, καὶ τὸ χρῶμα τῆς ἐγκρατείας, καὶ τὰ ἱερὰ ταῦτα συστήματα, καὶ τὴν σεμνὴν παρθενίαν καὶ κάθαρσιν, καὶ τὴν πάννυ- χον ψαλμῳδίαν, καὶ τὸ φιλόπτωχον, καὶ φιλάδελφον, καὶ φιλόξενον, ὥστε καὶ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ, καὶ παθεῖν τι, ὡς κατάκριτος, δέχομαι· μόνον εἰ σταίητε μεθ' ἡμῶν, καὶ κοινῇ τὴν Τριάδα δοξάσα:- μεν. Περὶ γὰρ τῶν ἄλλων, τί χρὴ καὶ (55) λέγειν, σαφῶς τεθνηκότων ( οὓς Χριστοῦ μόνου [56] ἐγείραι, τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκροὺς [57] κατὰ τὴν αὐτοῦ μόνον. τούς S. GREGORII THEOLOGI is quidem affectus. Verum spiritualiter inter nos & lanc controversiam transigamus : fraterna potius charitatis studium, quam nostri amorem præ nobis feramus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, et nos vicissim divinitatis vocem vobis concedemus. Naturam aliis vocibus, quibus plus tribuitis, confiteanini; ac vos, ut infirmos curabimus, non- nulla vobis grata et jucunda sulfurantes. Etenim turpe quidem illud est, turpe, inquam, ac perabsur- dum, cum animo valeatis, circa vocis sonum jeju- nos et minutos vos præbere, ac thesaurum occultare, quasi aliis eum invidentes, aut metuentes, ne linguam quoque vestram sanctificetis; turpius autem nobis est, eodem vitio teneri, quod vobis obji- cimus, atque, cum vestram de minutis rebus contentionem damnemus, minute etiam de litteris dis- putare. VIII. Trinitatem, o viri, unius Deitatis esse fatea- B mini, aut, si magis placet, unius natura; atque hanc vocem, Deus, a Spiritu vobis postulabimus. Dabit enim profecto secundum, qui primum dedit, idque potissimum, si id de quo pugnatur, spiritua- lis quædam timiditas fuerit, non autem diabolica contentio. Atque, ut apertius et compendiosius 10- quar, sic inter nos agamus, ut nec vos, sublinıloris vocis causa, nos in crimen vocetis (nec enim invidia et reprehensione premidebet hujusmodi ascensus); nec nos vicissim eam vocem, cujus modo capaces estis, vobis objiciemus, quandiu alio itinere ad idem hospitium feremini. Non enim victoriam ambi- inus, sed, ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, ad nos redeant, laboramus. Atque hæc ad vos dicta sint, apud quos vitale quidpiam reperimus, quippe C qui sane atque integre de Filio sentiatis; quorum, cum vitam mirifice probemus, doctrinam tamen non omni ex parte laudamus; qui cum ea, quæ sunt Spiritus, habeatis, Spiritum quoque insuper assu· mite, ut non solum certetis, sed etiam legitime, cum hinc quoque coronæ decus comparetur. Hoc vobis morum et vitæ præmium detur, u: Spiritum plene perfecteque confiteamini, ac nobiscum, imo eliam ante nos, quantum æquum est, prædicetis. Atque etiam majus quiddam vestra causa dicere, illudque Apostoli proloqui non dubitabo. Adeo vos amplector atque exosculor; adeo concinnam hanc vestram et compositam vestem revereor, et contra- clum ex continentia colorem, et sacros hos cœtus, et venerandam virginitatem ac purgationem, et noctes, quas in psalmorum cantione insomnes transigitis, et tis; s il est, inquit Nicetas, quas magis honoratis ac veneramini., rum, qui dulcia quædam indulgent, ut ægri medi- camina admittant, nonuulla etiam grata furtim elar- gientes. mo optime valeatis. Non certe optime animo valebant quos alloquitur Gregorius. codd. In Par. ed., etc. In ed., D • Coisl. 1, Or. 1, etc. alloquitur, qui revera, licet de Spiritu sancto nou recle sentirent, plurima tamen modestiæ, abstinen- tiæ, charitatis aliarumque virtutum exempla dabant. ed.. Colb., Or. 1, Pass. Deest in edit. (46) Αἰς αἰδεῖσθε μᾶλλον. « Quibus plus tribui- (47) Ἰατρεύσομεν. Curabimus, » more medico- (48) Κατὰ ψυχὴν ἐῤῥωμένους. Bill. : c cum ani- (49) "Η μή. Sav., εἰ μή. Μor, δεδοικότος. Sic (50) Καὶ μή. Sic plures Regg. et Colb., Or. 1, (54) Ὑμεῖς. Deest in pluribus Regg. et Colb., in (52) Εγκαλέσομεν. Reg. um, ἐγκαλέσωμεν. (55) Πάντη. Deest in Regg. bm, ph, etc. (54) Τοσοῦτον ὑμῶν αἰδοῦμαι. Macedonianos hic (55) Kal. Deest in Regg. bm, ph. (56) Μόνου. Sic Regg. bin, ph, aliique plures. In (57) Τοὺς νεκρούς. Sic quatuor Regg., quatu

μᾶλλον (46) · καὶ ὡς ἀσθενεῖς ὑμᾶς ἰατρεύσομεν (47)· ἔστιν ἃ καὶ τῶν πρὸς ἡδονὴν παρακλέψαντες. Αἰσχρὸν μὲν γὰρ, αἰσχρὸν, καὶ ἱκανῶς ἄλογον, κατὰ ψυχὴν έῤῥωμένους (48), μικρολογεῖσθαι περὶ τὸν ἦχον, καὶ κρύπτειν τὸν θησαυρὸν, ὥσπερ ἄλλοις βασκαίνοντας, ἢ μὴ (49) καὶ τὴν γλῶσσαν ἁγιάσητε δεδοικότας αίσχιον δὲ ἡμῖν ὁ ἐγκαλοῦμεν παθεῖν, καὶ μικρολο γίαν καταγινώσκοντας, αὐτοὺς μικρολογεῖσθαι περὶ τὰ γράμματα. λογήσατε την φύσιν ἐν ἄλλαις φωναῖς, αἷς αἰδεῖσθε δεδοικότα. ἀλλὰ μή. Η'. Μιᾶς Θεότητος, ὦ οὗτοι, τὴν Τριάδα ομολογή σατε, εἰ δὲ βούλεσθε, μιᾶς φύσεως· καὶ τὴν Θεὸς φωνὴν παρὰ τοῦ Πνεύματος ὑμῖν αἰτήσομεν. Δώσει γὰρ, εὖ οἶδα, ὁ τὸ πρῶτον δοὺς, καὶ τὸ δεύτερον, καὶ μάλιστα, εἰ δειλία τις εἴη πνευματικὴ, καὶ μὴ (50) ἔνστασις διαβολικὴ, τὸ μαχόμενον. Ἔτι σαφέστερον εἴπω καὶ συντομώτερον · Μήτε ὑμεῖς (51) ἡμᾶς εὐθύ νητε τῆς ὑψηλοτέρας φωνῆς (φθόνος γὰρ οὐδεὶς ἀνα- βάσεως), οὔτε ἡμεῖς τὴν ἐφικτήν τέως ὑμῖν ἐγκαλέ σομεν (52), ἕως ἂν καὶ δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ πρὸς τὸ αὐτὸ φέρησθε καταγώγιον. Οὐ γὰρ νικῆσαι ζητοῦμεν, ἀλλὰ προσλαβεῖν ἀδελφοὺς, ὧν τῷ χωρισμῷ σπαρασ σόμεθα. Ταῦτα ὑμῖν, παρ' οἷς τι καὶ ζωτικὸν εὑρί σκομεν, τοῖς περὶ τὸν Υἱὸν ὑγιαίνουσιν· ὧν τὸν βίον θαυμάζοντες, οὐκ ἐπαινοῦμεν πάντη (53) τὸν λόγον - οἱ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔχοντες, καὶ τὸ Πνεῦμα προστ λάβετε, ἵνα μὴ ἀθλῆτε μόνον, ἀλλὰ καὶ νομίμως, ἐξ οὗ καὶ ὁ στέφανος. Οὗτος ὑμῖν δοθείη τῆς πολιτείας μισθὸς, ὁμολογῆσαι τὸ Πνεῦμα τελείως, καὶ κηρύξαι σὺν ἡμῖν τε καὶ πρὸ ἡμῶν ὅσον ἄξιον. Τολμῶ τι καὶ μεῖζον ὑπὲρ ὑμῶν, τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου φθέγξασθαι. Τοσοῦτον ὑμῶν περιέχομαι, καὶ τοσοῦτον ὑμῶν αἱ- δοῦμαι (54) τὴν εὔκοσμον ταύτην στολὴν, καὶ τὸ χρῶμα τῆς ἐγκρατείας, καὶ τὰ ἱερὰ ταῦτα συστήματα, καὶ τὴν σεμνὴν παρθενίαν καὶ κάθαρσιν, καὶ τὴν πάννυ- χον ψαλμῳδίαν, καὶ τὸ φιλόπτωχον, καὶ φιλάδελφον, καὶ φιλόξενον, ὥστε καὶ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ, καὶ παθεῖν τι, ὡς κατάκριτος, δέχομαι· μόνον εἰ σταίητε μεθ' ἡμῶν, καὶ κοινῇ τὴν Τριάδα δοξάσα:- μεν. Περὶ γὰρ τῶν ἄλλων, τί χρὴ καὶ (55) λέγειν, σαφῶς τεθνηκότων ( οὓς Χριστοῦ μόνου [56] ἐγείραι, τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκροὺς [57] κατὰ τὴν αὐτοῦ μόνον. τούς S. GREGORII THEOLOGI is quidem affectus. Verum spiritualiter inter nos & lanc controversiam transigamus : fraterna potius charitatis studium, quam nostri amorem præ nobis feramus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, et nos vicissim divinitatis vocem vobis concedemus. Naturam aliis vocibus, quibus plus tribuitis, confiteanini; ac vos, ut infirmos curabimus, non- nulla vobis grata et jucunda sulfurantes. Etenim turpe quidem illud est, turpe, inquam, ac perabsur- dum, cum animo valeatis, circa vocis sonum jeju- nos et minutos vos præbere, ac thesaurum occultare, quasi aliis eum invidentes, aut metuentes, ne linguam quoque vestram sanctificetis; turpius autem nobis est, eodem vitio teneri, quod vobis obji- cimus, atque, cum vestram de minutis rebus contentionem damnemus, minute etiam de litteris dis- putare. VIII. Trinitatem, o viri, unius Deitatis esse fatea- B mini, aut, si magis placet, unius natura; atque hanc vocem, Deus, a Spiritu vobis postulabimus. Dabit enim profecto secundum, qui primum dedit, idque potissimum, si id de quo pugnatur, spiritua- lis quædam timiditas fuerit, non autem diabolica contentio. Atque, ut apertius et compendiosius 10- quar, sic inter nos agamus, ut nec vos, sublinıloris vocis causa, nos in crimen vocetis (nec enim invidia et reprehensione premidebet hujusmodi ascensus); nec nos vicissim eam vocem, cujus modo capaces estis, vobis objiciemus, quandiu alio itinere ad idem hospitium feremini. Non enim victoriam ambi- inus, sed, ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, ad nos redeant, laboramus. Atque hæc ad vos dicta sint, apud quos vitale quidpiam reperimus, quippe C qui sane atque integre de Filio sentiatis; quorum, cum vitam mirifice probemus, doctrinam tamen non omni ex parte laudamus; qui cum ea, quæ sunt Spiritus, habeatis, Spiritum quoque insuper assu· mite, ut non solum certetis, sed etiam legitime, cum hinc quoque coronæ decus comparetur. Hoc vobis morum et vitæ præmium detur, u: Spiritum plene perfecteque confiteamini, ac nobiscum, imo eliam ante nos, quantum æquum est, prædicetis. Atque etiam majus quiddam vestra causa dicere, illudque Apostoli proloqui non dubitabo. Adeo vos amplector atque exosculor; adeo concinnam hanc vestram et compositam vestem revereor, et contra- clum ex continentia colorem, et sacros hos cœtus, et venerandam virginitatem ac purgationem, et noctes, quas in psalmorum cantione insomnes transigitis, et tis; s il est, inquit Nicetas, quas magis honoratis ac veneramini., rum, qui dulcia quædam indulgent, ut ægri medi- camina admittant, nonuulla etiam grata furtim elar- gientes. mo optime valeatis. Non certe optime animo valebant quos alloquitur Gregorius. codd. In Par. ed., etc. In ed., D • Coisl. 1, Or. 1, etc. alloquitur, qui revera, licet de Spiritu sancto nou recle sentirent, plurima tamen modestiæ, abstinen- tiæ, charitatis aliarumque virtutum exempla dabant. ed.. Colb., Or. 1, Pass. Deest in edit. (46) Αἰς αἰδεῖσθε μᾶλλον. « Quibus plus tribui- (47) Ἰατρεύσομεν. Curabimus, » more medico- (48) Κατὰ ψυχὴν ἐῤῥωμένους. Bill. : c cum ani- (49) "Η μή. Sav., εἰ μή. Μor, δεδοικότος. Sic (50) Καὶ μή. Sic plures Regg. et Colb., Or. 1, (54) Ὑμεῖς. Deest in pluribus Regg. et Colb., in (52) Εγκαλέσομεν. Reg. um, ἐγκαλέσωμεν. (55) Πάντη. Deest in Regg. bm, ph, etc. (54) Τοσοῦτον ὑμῶν αἰδοῦμαι. Macedonianos hic (55) Kal. Deest in Regg. bm, ph. (56) Μόνου. Sic Regg. bin, ph, aliique plures. In (57) Τοὺς νεκρούς. Sic quatuor Regg., quatu

ΔΗ μετὰ πυρὸς ὁρωμένας (64). Σήμερον δογματίσω μεν (65), αύριον τεχνολογήσωμεν· σήμερον ἑορτάσω μεν, αύριον ἀσχημονήσωμεν. Ταῦτα μυστικῶς, ἐκεῖνα θεατρικῶς· ταῦτα ταῖς ἐκκλησίαις, ἐκεῖνα ταῖς ἀγο ραῖς· ταῦτα τοῖς νήφουσιν, ἐκεῖνα τοῖς μεθύουσιν ταῦτα σπουδαζόντων, ἐκεῖνα παιζόντων κατὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐπεὶ δὲ ἀπεσκευασάμεθα τὸ ἀλλότριον, φέρε, καταρτίσωμεν (66) τὸ ἡμέτερον. . ΙΑ'. Τοῦτο ἐνήργει,πρότερον μὲν ἐν ταῖς ἀγγελικαῖς καὶ οὐρανίοις (67) δυνάμεσι, καὶ ὅσαι πρῶται μετά Θεὸν, καὶ περὶ Θεόν. Οὐ γὰρ ἄλλοθεν αὐταῖς ἡ τε λείωσις καὶ ἡ ἔλλαμψις, καὶ τὸ πρὸς κακίαν δυσκί νητον, ἢ ἀκίνητον, ἢ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Επειτα ἐν τοῖς Πατράσι, καὶ ἐν τοῖς προφήταις, ὧν οἱ μὲν ἐφαντάσθησαν Θεὸν, ἢ ἔγνωσαν, οἱ δὲ καὶ τὸ μέλλον προέγνωσαν τυπούμενοι τῷ Πνεύματι τὸ ἡγε μονικὸν, καὶ ὡς παροῦσι συνόντες τοῖς ἐσομένοις. Τα αύτη γὰρ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Ἔπειτα ἐν τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς (ἐῶ γὰρ Χριστὸν εἰπεῖν, ᾧ παρῆν, οὐχώς ἐνεργοῦν, ἀλλ' ὡς ὁμοτίμῳ συμπαρομαρτούν)· καὶ τούτοις τρισσῶς, καθ' ὅσον οἷοί τε ἦσαν χωρεῖν, καὶ κατὰ καιροὺς τρεῖς· πρὶν δοξασθῆναι Χριστὸν τῷ Πάθει· μετὰ τὸ δοξασθῆναι τῇ Ἀναστάσει (68) · μετὰ τὴν εἰς οὐ- ρανοὺς Ἀνάβασιν, ἢ ἀποκατάστασιν, ἢ ὅ τι χρή λέγειν. Δηλοῖ δὲ ἡ πρώτη τῶν νόσων, καὶ ἡ τῶν πνευμάτων κάθαρσις, οὐκ ἄνευ Πνεύματος δηλαδὴ γενομένη καὶ τὸ μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἐμφύσημα, σαφῶς ὃν ἔμ- πνευσις θειοτέρα· καὶ ὁ νῦν μερισμὸς τῶν πυρίνων γλωσσῶν, ὅ καὶ πανηγυρίζομεν (69). ᾿Αλλὰ τὸ μὲν πρῶτον, ἀμυδρῶς· τὸ δὲ δεύτερον, ἐκτυπώτερον· τὸ δὲ νῦν, τελεώτερον, οὐκ ἔτι ἐνεργείᾳ παρόν, ὡς (70) πρότερον, οὐσιωδῶς δὲ, ὡς ἂν εἴποι τις, συγγινόμε- νόν τε καὶ συμπολιτευόμενον. Επρεπε γὰρ, Υἱοῦ σωματικῶς ἡμῖν ὁμιλήσαντος, καὶ αὐτὸ φανῆναι σω- ματικῶς· καὶ Χριστοῦ πρὸς ἑαυτὸν ἐπανελθόντος, ἐκεῖνο πρὸς ἡμᾶς κατελθεῖν· ἐρχόμενον μὲν ὡς Κύ ριον, πεμπόμενον δὲ ὡς οὐκ ἀντίθεον. Αἱ γὰρ τοιαῦ ται φωναὶ οὐχ ἧττον τὴν ὁμόνοιαν δηλοῦσιν, ἢ φύ- σεις (71) χωρίζουσιν. Β ΙΒ΄. Διὰ τοῦτο, μετὰ Χριστὸν μὲν, ἵνα Παράκλη της ἡμῖν μὴ λείπῃ· Αλλος δὲ, ἵνα σὺ τὴν ὁμοτι μίαν (72) ἐνθυμηθῇς. Τὸ γὰρ, ἄλλος, ἄλλος οἷος (75) καταρτύσωμεν, « ρανίαις. τῇ γυρίζομεν. « φύσιν. Ισοτιμίαν. S. GREGORI THEOLOGI metue, utpote quæ cum igne appareant. Hodie A doceamus ; cras argute et artificiose disseremus. Hodie festum agamus; cras inhoneste et indecore nos geremus. Hæc mystice, illa theatrice; hæc ec- clesiis, illa foro; læc sobriis, illa temulentis ; hac serio agentium sunt, illa adversus Spiritum luden- tium. Posteaquam autem aliena submovimus, age, nostra componanius. XI. Primum igitur Spiritus sanctus in angelicis, et cœlestibus virtutibus, iisque, quæ post Deum prinæ sunt, eumque circumstaut, viin suam exer- cebat. Neque enim aliunde perfectionem et splen- dorem babent, idque præterea, ut ad malum ægre, vel nullo prorsus modo moveri queant, quam a Spiritu sancto. Deinde in Patribus et prophetis, quorum alii Deum per imaginem viderunt, aut co- gnoverunt, alii autem etiam res futuras præscive- runt, impressam nimirum per Spiritum sanctum principem animi partem habentes, et cum futuris tanquam cum præsentibus versantes. Hujusmodi quippe Spiritus vis ac potentia est. Tum in Christi discipulis (Christum enim prætermitto, cui aderal, non ut operans, sed ut equalem comitans); iisque trifariam, prout ipsorum captus ferebat, tribusque temporibus : nempe, antequam Christus per Pas- sionem glorificatus esset : postquam per Resurre- et:onem glorificatus fuit: ac denique post ejus ad coelos Ascensionen, sive restitutionem, sive quo- cunque alio nomine res ea sit appellanda. Hoc autem perspicue ostendit, tum prima illa morbo- rum spirituumque depulsio, quæ scilicet non absque Spiritus numine fiebat ; tum illa post confectum sa- lutis nostræ negotium insufflatio, quæ divinioris proculdubio inspirationis specimen habebat; tum postremo praesens hac ignearum linguarum divi- sio, quam etiam solemni festo celebramus. Verum primo quidem, obscure; deinde, expressius; nunc vero, perfectius, utpote qui non jam operatione sola praesens sit, ut prius, sed essentiali, ut sic lo- quar, modo adsit, simulque versetur. Nam cum Filius corpoream nobiscum consuetudinem habuis- set, Spiritum quoque corporeo modo cerni conveniebat ; et cum Christus ad sese reversus esset, eum ad nos descendere et quidem ita, ut er, tanquam Dominus, veniret, et, tanquam Deo nequa- quam oppositus, mitteretur. Etenim hujusmodi voces non minus concordiam declarant, quam natu- raun distrahunt. C " XII. Idcirco, post Christum quidem accedit, ne D Paracletus nobis desit: Alius autem, ut tu honoris æqualitatem cogites. Quod enim ait, alius, alium, pole cum igne prolapsas. » Bill. • Ut quæ conspi- ciantur. > Galei dogmata proponamus. » id est, ut exponit Ni cetas, fideliter doctrina de Spiritu sancto, quam Scriptura nobis offert, utamur; cras autem artifi- ciose disseremus, et ab honesto et decoro recede- mus; id est, argute et sophistice, et ex dialectica artis legibus et methodo disputationem institueinus. > Addit Nicetas: ‹ Hæc verba, › doceamus et festum agamus, e consulendi animo dicuntur ; hæc autem, artificiose disseremus et ab honesto et decoro rece- deinus, sunt ironice loquentis, atque hujusmodi' res aversantis. Unde et turpitudinem et temulentia eas vocal, atque ad forum et theatra rejicit. consensu codd. In ed., instruamus. Coisl. 1, etc. Deest in ed. Cui etiam festum diem consecranius. 2, etc. In ed., etc.. Coisl. 1, Nicet. et Comb. Deest ofos in ed. (64) Ορωμένας. Unus Coll., όρμωμένας. « υιο (65) Δογματίσωμεν. Billius in prima ed. « Hodie (66) Καταρτίσωμεν. • Componamus. » Sic magno (67) Οὐρανίοις. Regg. bn, ph, Or. 1, Savil., ού- (68) Τη 'Αναστάσει. Sic plures Regg., novemn Colb., (69) Ο καὶ πανηγυρίζομεν. Οr. 1, ᾧ καὶ πανη- (70) 'Ως. Pass. addit, τό, (71) Φύσεις. Sic plures legg., octo Colb., Coisl. (72) ῾Ομοτιμίαν. Quinque Regg., decem Colb.. (73) Άλλος οἷος. • Alium, qualis ego sum. » Sic

ΔΗ μετὰ πυρὸς ὁρωμένας (64). Σήμερον δογματίσω μεν (65), αύριον τεχνολογήσωμεν· σήμερον ἑορτάσω μεν, αύριον ἀσχημονήσωμεν. Ταῦτα μυστικῶς, ἐκεῖνα θεατρικῶς· ταῦτα ταῖς ἐκκλησίαις, ἐκεῖνα ταῖς ἀγο ραῖς· ταῦτα τοῖς νήφουσιν, ἐκεῖνα τοῖς μεθύουσιν ταῦτα σπουδαζόντων, ἐκεῖνα παιζόντων κατὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐπεὶ δὲ ἀπεσκευασάμεθα τὸ ἀλλότριον, φέρε, καταρτίσωμεν (66) τὸ ἡμέτερον. . ΙΑ'. Τοῦτο ἐνήργει,πρότερον μὲν ἐν ταῖς ἀγγελικαῖς καὶ οὐρανίοις (67) δυνάμεσι, καὶ ὅσαι πρῶται μετά Θεὸν, καὶ περὶ Θεόν. Οὐ γὰρ ἄλλοθεν αὐταῖς ἡ τε λείωσις καὶ ἡ ἔλλαμψις, καὶ τὸ πρὸς κακίαν δυσκί νητον, ἢ ἀκίνητον, ἢ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Επειτα ἐν τοῖς Πατράσι, καὶ ἐν τοῖς προφήταις, ὧν οἱ μὲν ἐφαντάσθησαν Θεὸν, ἢ ἔγνωσαν, οἱ δὲ καὶ τὸ μέλλον προέγνωσαν τυπούμενοι τῷ Πνεύματι τὸ ἡγε μονικὸν, καὶ ὡς παροῦσι συνόντες τοῖς ἐσομένοις. Τα αύτη γὰρ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Ἔπειτα ἐν τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς (ἐῶ γὰρ Χριστὸν εἰπεῖν, ᾧ παρῆν, οὐχώς ἐνεργοῦν, ἀλλ' ὡς ὁμοτίμῳ συμπαρομαρτούν)· καὶ τούτοις τρισσῶς, καθ' ὅσον οἷοί τε ἦσαν χωρεῖν, καὶ κατὰ καιροὺς τρεῖς· πρὶν δοξασθῆναι Χριστὸν τῷ Πάθει· μετὰ τὸ δοξασθῆναι τῇ Ἀναστάσει (68) · μετὰ τὴν εἰς οὐ- ρανοὺς Ἀνάβασιν, ἢ ἀποκατάστασιν, ἢ ὅ τι χρή λέγειν. Δηλοῖ δὲ ἡ πρώτη τῶν νόσων, καὶ ἡ τῶν πνευμάτων κάθαρσις, οὐκ ἄνευ Πνεύματος δηλαδὴ γενομένη καὶ τὸ μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἐμφύσημα, σαφῶς ὃν ἔμ- πνευσις θειοτέρα· καὶ ὁ νῦν μερισμὸς τῶν πυρίνων γλωσσῶν, ὅ καὶ πανηγυρίζομεν (69). ᾿Αλλὰ τὸ μὲν πρῶτον, ἀμυδρῶς· τὸ δὲ δεύτερον, ἐκτυπώτερον· τὸ δὲ νῦν, τελεώτερον, οὐκ ἔτι ἐνεργείᾳ παρόν, ὡς (70) πρότερον, οὐσιωδῶς δὲ, ὡς ἂν εἴποι τις, συγγινόμε- νόν τε καὶ συμπολιτευόμενον. Επρεπε γὰρ, Υἱοῦ σωματικῶς ἡμῖν ὁμιλήσαντος, καὶ αὐτὸ φανῆναι σω- ματικῶς· καὶ Χριστοῦ πρὸς ἑαυτὸν ἐπανελθόντος, ἐκεῖνο πρὸς ἡμᾶς κατελθεῖν· ἐρχόμενον μὲν ὡς Κύ ριον, πεμπόμενον δὲ ὡς οὐκ ἀντίθεον. Αἱ γὰρ τοιαῦ ται φωναὶ οὐχ ἧττον τὴν ὁμόνοιαν δηλοῦσιν, ἢ φύ- σεις (71) χωρίζουσιν. Β ΙΒ΄. Διὰ τοῦτο, μετὰ Χριστὸν μὲν, ἵνα Παράκλη της ἡμῖν μὴ λείπῃ· Αλλος δὲ, ἵνα σὺ τὴν ὁμοτι μίαν (72) ἐνθυμηθῇς. Τὸ γὰρ, ἄλλος, ἄλλος οἷος (75) καταρτύσωμεν, « ρανίαις. τῇ γυρίζομεν. « φύσιν. Ισοτιμίαν. S. GREGORI THEOLOGI metue, utpote quæ cum igne appareant. Hodie A doceamus ; cras argute et artificiose disseremus. Hodie festum agamus; cras inhoneste et indecore nos geremus. Hæc mystice, illa theatrice; hæc ec- clesiis, illa foro; læc sobriis, illa temulentis ; hac serio agentium sunt, illa adversus Spiritum luden- tium. Posteaquam autem aliena submovimus, age, nostra componanius. XI. Primum igitur Spiritus sanctus in angelicis, et cœlestibus virtutibus, iisque, quæ post Deum prinæ sunt, eumque circumstaut, viin suam exer- cebat. Neque enim aliunde perfectionem et splen- dorem babent, idque præterea, ut ad malum ægre, vel nullo prorsus modo moveri queant, quam a Spiritu sancto. Deinde in Patribus et prophetis, quorum alii Deum per imaginem viderunt, aut co- gnoverunt, alii autem etiam res futuras præscive- runt, impressam nimirum per Spiritum sanctum principem animi partem habentes, et cum futuris tanquam cum præsentibus versantes. Hujusmodi quippe Spiritus vis ac potentia est. Tum in Christi discipulis (Christum enim prætermitto, cui aderal, non ut operans, sed ut equalem comitans); iisque trifariam, prout ipsorum captus ferebat, tribusque temporibus : nempe, antequam Christus per Pas- sionem glorificatus esset : postquam per Resurre- et:onem glorificatus fuit: ac denique post ejus ad coelos Ascensionen, sive restitutionem, sive quo- cunque alio nomine res ea sit appellanda. Hoc autem perspicue ostendit, tum prima illa morbo- rum spirituumque depulsio, quæ scilicet non absque Spiritus numine fiebat ; tum illa post confectum sa- lutis nostræ negotium insufflatio, quæ divinioris proculdubio inspirationis specimen habebat; tum postremo praesens hac ignearum linguarum divi- sio, quam etiam solemni festo celebramus. Verum primo quidem, obscure; deinde, expressius; nunc vero, perfectius, utpote qui non jam operatione sola praesens sit, ut prius, sed essentiali, ut sic lo- quar, modo adsit, simulque versetur. Nam cum Filius corpoream nobiscum consuetudinem habuis- set, Spiritum quoque corporeo modo cerni conveniebat ; et cum Christus ad sese reversus esset, eum ad nos descendere et quidem ita, ut er, tanquam Dominus, veniret, et, tanquam Deo nequa- quam oppositus, mitteretur. Etenim hujusmodi voces non minus concordiam declarant, quam natu- raun distrahunt. C " XII. Idcirco, post Christum quidem accedit, ne D Paracletus nobis desit: Alius autem, ut tu honoris æqualitatem cogites. Quod enim ait, alius, alium, pole cum igne prolapsas. » Bill. • Ut quæ conspi- ciantur. > Galei dogmata proponamus. » id est, ut exponit Ni cetas, fideliter doctrina de Spiritu sancto, quam Scriptura nobis offert, utamur; cras autem artifi- ciose disseremus, et ab honesto et decoro recede- mus; id est, argute et sophistice, et ex dialectica artis legibus et methodo disputationem institueinus. > Addit Nicetas: ‹ Hæc verba, › doceamus et festum agamus, e consulendi animo dicuntur ; hæc autem, artificiose disseremus et ab honesto et decoro rece- deinus, sunt ironice loquentis, atque hujusmodi' res aversantis. Unde et turpitudinem et temulentia eas vocal, atque ad forum et theatra rejicit. consensu codd. In ed., instruamus. Coisl. 1, etc. Deest in ed. Cui etiam festum diem consecranius. 2, etc. In ed., etc.. Coisl. 1, Nicet. et Comb. Deest ofos in ed. (64) Ορωμένας. Unus Coll., όρμωμένας. « υιο (65) Δογματίσωμεν. Billius in prima ed. « Hodie (66) Καταρτίσωμεν. • Componamus. » Sic magno (67) Οὐρανίοις. Regg. bn, ph, Or. 1, Savil., ού- (68) Τη 'Αναστάσει. Sic plures Regg., novemn Colb., (69) Ο καὶ πανηγυρίζομεν. Οr. 1, ᾧ καὶ πανη- (70) 'Ως. Pass. addit, τό, (71) Φύσεις. Sic plures legg., octo Colb., Coisl. (72) ῾Ομοτιμίαν. Quinque Regg., decem Colb.. (73) Άλλος οἷος. • Alium, qualis ego sum. » Sic

ἐγώ, καθίσταται. Τοῦτο δὲ συνδεσποτείας, ἀλλ' οὐκ ἀτιμίας όνομα. Τὸ γὰρ, ἄλλος, οὐκ ἐπὶ τῶν ἀλλο- τρίων, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων οἶδα λεγόμενον. Ἐν γλώσσαις δὲ, διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον οἰκείωσιν. Πυ ρίναις δὲ, ζητῶ πότερον διὰ τὴν κάθαρσιν (οἶδε γὰρ ὁ λόγος ἡμῶν καὶ πῦρ καθαρτήριον, ὡς πανταχό- θεν [74] βουλομένοις ὑπάρχει μαθεῖν)· ἢ διὰ τὴν οὐσίαν. Πῦρ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, κἂν πάλιν ἀγανακτῇς τῷ ὁμοουσίῳ στενοχωρούμενος. Μεριζομέναις δὲ, διὰ τὸ τῶν χα- μισμάτων διάφορον · καθεζομέναις δὲ, διὰ τὸ βασιλι- πόν, καὶ τὴν ἐν τοῖς (75) ἁγίοις ἀνάπαυσιν· ἐπεὶ καὶ Θεοῦ θρόνος τὰ χερουβίμ. Ἐν ὑπερῴῳ δὲ (εἰ μή τῳ περιεργότερος εἶναι δοκῶ τοῦ δέοντος), διὰ τὴν ἀνά- βασιν τῶν δεξομένων, καὶ τὴν χαμέθεν ἔπαρσιν· ἐπεὶ καὶ ὕδασι θείοις ὑπερῷά τινα στεγάζεται, δι' ὧν ὑμνεῖται Θεός. Καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐν ὑπερῴῳ τοῦ συστηρίου κοινωνεῖ τοῖς τὰ ὑψηλότερα τελουμένοις, ἵνα ἐκεῖνο παραδειχθῇ, ὅτι τὸ μέν τι καταβῆναι δεῖ θεὸν πρὸς ἡμᾶς, ὁ καὶ πρότερον ἐπὶ Μωϋσέως οἶδα γενόμενον, τὸ δὲ ἡμᾶς ἀναβῆναι, καὶ οὕτω γενέ- σθαι (76) κοινωνίαν Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους, τῆς ἀξίας συγκιρναμένης Ἕως δ' ἂν ἑκάτερον ἐπὶ τῆς ἰδίας μένῃ, τὸ μὲν περιωπῆς (77), τὸ δὲ ταπεινώσεως, άμικτος ἡ ἀγαθότης, καὶ τὸ φιλάνθρωπον ακοινώνη- τον · καὶ χάσμα (78) ἐν μέσῳ μέγα καὶ ἀδιάβατον, οὐ τὸν πλούσιον τοῦ Λαζάρου μόνον, καὶ τῶν ὀρεκτῶν Αβραάμ κόλπων διείργον, τὴν δὲ γενητὴν φύσιν καὶ ῥέουσαν, τῆς ἀγενήτου (79) καὶ ἑστηκυίας. Β ΙΓ΄. Τούτο εκηρύχθη μὲν ὑπὸ τῶν προφητῶν, ὡς ἐν τῷ (80), Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ (81)· καὶ, Ανα- παύσεται ἐπ' αὐτὸν ἑπτὰ Πνεύματα· και, Κατέβη Πνεύμα Κυρίου (82), καὶ ὡδήγησεν αὐτούς· καὶ, Πνεῦμα ἐπιστήμης ἐμπλῆσαν Βεσελεήλ τὸν ἀρχιτέ- κτονα τῆς σκηνῆς· καὶ, Πνεῦμα παροξυνόμενον· καὶ, Πνεῦμα ἐξῆραν Ηλίαν ἐν ἅρματι, καὶ ζητηθὲν παρὰ Ελισσαίου διπλάσιον· καὶ, πνεύματι ἀγαθῷ καὶ ἡγεμονικῷ Δαβὶδ ὁδηγούμενός τε καὶ στηριζόμε- νος. Ἐπηγγέλθη δὲ, ὑπὸ μὲν Ἰωὴλ πρότερον· Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγοντος· Εκ- χεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα το Ι.ΧΙΙΙ, 10. 31, 2. πολλαχόθεν. μένου τοῦ θείου ἀξιώματος τῇ εὐτελείᾳ· « ριοπῆς, ΕDΙΤ. χά- σμα μέγα ἐν μέσῳ. γεννητήν... αγεννήτου. ὡς ἂν τό. ἕως ἐν τῷ. Εχρισέ με. « ρίου. - ORATIO XLI. IN PENTECOSTEN. 41$ licet A qualis ego sum, constituit. Hoc porro nomen pal rem imperii gradum indicat, non ignominiam. Vox enim, alius, non de alienis, sed de iis, quorum eadem substantia est, usurpatur. Jam vero in lin- guis apparet, propter cognationem eam, quam cum Verbo habet. Cur autem in linguis igneis"? Utrum propter purgationem (ignis autem purga- tis Scriptura meminit, quemadmodum cuivis di- scere promptum est); an vero propter essentiam ? Deus enim noster ignis est 7º, et quidem ignis im- probitatem absumens, discrucieris rursum propter consubstantialem in angustias redactus. Atque in dispertitis quidem linguis apparet ", ob gratiarum diversitatein; sedentibus autem propter regiæ dignitatis excellentiam, ejusque su- per sanctos requiem ; quandoquidem Deus quoque pro throno cherubinos habet 78. In coenaculo vero (nisi forte curiosius quam par sit, ista persequi videor), propter eorum qui accepturi sunt, ascen sionem, atque a terra subvectionem : nam et cœnacula quædam divinis aquis, a quibus Dei quo- que laudes celebrantur, legi audivimus *. Atque ipse Jesus, cum sublimioribus rebus discipulos ini- tiaret, mysterium ipsis in coenaculo impertit ", ut illud indicetur, et Deum ad nos descendere opor tere, quemadmodum olim in Moyse contigisse sci- mus”, et nos ad eum ascendere, sicque Deum cum hominibus consortium inire, dignitate corn- mista. Quandiu autem uterque in propriis manse- rit, Deus scilicet in sua specula, et homo in humilitate sua, nec bonitas miscebitur, nec benigni- modo divitem tas communicabitur; sed erit magnum et inextricabile chaos interjectum 78, non a Lazaro, et expetendo illo Abrahæ sinu dirimens, verum etiam procreatam et Duxam atque caducam naturam, ab increata et stabili. G " XIII. Hic a prophetis quidem prædicatus est, quemadmodum ex his Scripturæ locis patet: Spiritus Domini super me : el, Requiescent super eum Spiritus septem 80: item, Descendit Spiritus Domini, et deduxit eos es : ad læc, Spiritus scien- tiæ a quo Beseleel, tabernaculi architectus, imple- tus est : ac præterca, Spiritus ad iracundiam provocatus : insuper, Spiritus qui Eliam in curru extulit, ac duplex ab Eliseo postulatus est * : adde spiritum bonum et principalem ", quo David de- ducitur et confirmatur. Promissus autem est; prius D quidem a Joele his verbis utente : Et erit in no- Art. 11,3 sqq. II Reg. Deut. 1, 24. Act. 11, 3. ” ibid. Isa. XXXVI, * Act. 1, 13. 16. Isa. LXI, 1. Luc. xvi, 26. xvm, 33; Act. ix, 37. * Luc. xxi, sqq. "Exod. 111, 2. si Isa. Lrill, 44. Exod. xxxν, sqq. IV Reg. 11, sq. Isa. L, 14. el, Divina ma- jestate se nostrae vilitati commiscente. » Non bene Billius sicque inter Deum et homines consortium jairi, utriusque videlicet dignitate inter se com- mista; › quasi aliqua esset hominis dignitas cum Deo collata. male. Isa. Psal. permeabilis. » Plures codices hoc ordine legunt: notæ codd. In ed., nullis, In ed., Propterea unxit me. . Sic etiam legerat Billius. (14) Πανταχόθεν. Regg. bm, ph, decem Colb., (75) 'Εν τοῖς. Reg. ph et sex Colb., ἐπὶ τοῖς. (76) Καὶ οὕτω γενέσθαι, etc. Nicel. Συγκιρνω (77) Περιωπῆς. Sic Bas. ed. et Comb. Alii, πε- (78) Χάσμα, etc. « Vorago, hiatus magnus et im- (79) Γενητὴν... ἀγενήτου. Sic plerique optime (80) ῾Ως ἐν τῷ. Sic Regg. et Colb. plures. In nor (81) 'Επ' ἐμέ. Nonnulli codd. addunt, οὗ είνεκεν (82) Πνεῦμα Κυρίου. In quibusdam, παρὰ Κυ

ἐγώ, καθίσταται. Τοῦτο δὲ συνδεσποτείας, ἀλλ' οὐκ ἀτιμίας όνομα. Τὸ γὰρ, ἄλλος, οὐκ ἐπὶ τῶν ἀλλο- τρίων, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων οἶδα λεγόμενον. Ἐν γλώσσαις δὲ, διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον οἰκείωσιν. Πυ ρίναις δὲ, ζητῶ πότερον διὰ τὴν κάθαρσιν (οἶδε γὰρ ὁ λόγος ἡμῶν καὶ πῦρ καθαρτήριον, ὡς πανταχό- θεν [74] βουλομένοις ὑπάρχει μαθεῖν)· ἢ διὰ τὴν οὐσίαν. Πῦρ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, κἂν πάλιν ἀγανακτῇς τῷ ὁμοουσίῳ στενοχωρούμενος. Μεριζομέναις δὲ, διὰ τὸ τῶν χα- μισμάτων διάφορον · καθεζομέναις δὲ, διὰ τὸ βασιλι- πόν, καὶ τὴν ἐν τοῖς (75) ἁγίοις ἀνάπαυσιν· ἐπεὶ καὶ Θεοῦ θρόνος τὰ χερουβίμ. Ἐν ὑπερῴῳ δὲ (εἰ μή τῳ περιεργότερος εἶναι δοκῶ τοῦ δέοντος), διὰ τὴν ἀνά- βασιν τῶν δεξομένων, καὶ τὴν χαμέθεν ἔπαρσιν· ἐπεὶ καὶ ὕδασι θείοις ὑπερῷά τινα στεγάζεται, δι' ὧν ὑμνεῖται Θεός. Καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐν ὑπερῴῳ τοῦ συστηρίου κοινωνεῖ τοῖς τὰ ὑψηλότερα τελουμένοις, ἵνα ἐκεῖνο παραδειχθῇ, ὅτι τὸ μέν τι καταβῆναι δεῖ θεὸν πρὸς ἡμᾶς, ὁ καὶ πρότερον ἐπὶ Μωϋσέως οἶδα γενόμενον, τὸ δὲ ἡμᾶς ἀναβῆναι, καὶ οὕτω γενέ- σθαι (76) κοινωνίαν Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους, τῆς ἀξίας συγκιρναμένης Ἕως δ' ἂν ἑκάτερον ἐπὶ τῆς ἰδίας μένῃ, τὸ μὲν περιωπῆς (77), τὸ δὲ ταπεινώσεως, άμικτος ἡ ἀγαθότης, καὶ τὸ φιλάνθρωπον ακοινώνη- τον · καὶ χάσμα (78) ἐν μέσῳ μέγα καὶ ἀδιάβατον, οὐ τὸν πλούσιον τοῦ Λαζάρου μόνον, καὶ τῶν ὀρεκτῶν Αβραάμ κόλπων διείργον, τὴν δὲ γενητὴν φύσιν καὶ ῥέουσαν, τῆς ἀγενήτου (79) καὶ ἑστηκυίας. Β ΙΓ΄. Τούτο εκηρύχθη μὲν ὑπὸ τῶν προφητῶν, ὡς ἐν τῷ (80), Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ (81)· καὶ, Ανα- παύσεται ἐπ' αὐτὸν ἑπτὰ Πνεύματα· και, Κατέβη Πνεύμα Κυρίου (82), καὶ ὡδήγησεν αὐτούς· καὶ, Πνεῦμα ἐπιστήμης ἐμπλῆσαν Βεσελεήλ τὸν ἀρχιτέ- κτονα τῆς σκηνῆς· καὶ, Πνεῦμα παροξυνόμενον· καὶ, Πνεῦμα ἐξῆραν Ηλίαν ἐν ἅρματι, καὶ ζητηθὲν παρὰ Ελισσαίου διπλάσιον· καὶ, πνεύματι ἀγαθῷ καὶ ἡγεμονικῷ Δαβὶδ ὁδηγούμενός τε καὶ στηριζόμε- νος. Ἐπηγγέλθη δὲ, ὑπὸ μὲν Ἰωὴλ πρότερον· Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγοντος· Εκ- χεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα το Ι.ΧΙΙΙ, 10. 31, 2. πολλαχόθεν. μένου τοῦ θείου ἀξιώματος τῇ εὐτελείᾳ· « ριοπῆς, ΕDΙΤ. χά- σμα μέγα ἐν μέσῳ. γεννητήν... αγεννήτου. ὡς ἂν τό. ἕως ἐν τῷ. Εχρισέ με. « ρίου. - ORATIO XLI. IN PENTECOSTEN. 41$ licet A qualis ego sum, constituit. Hoc porro nomen pal rem imperii gradum indicat, non ignominiam. Vox enim, alius, non de alienis, sed de iis, quorum eadem substantia est, usurpatur. Jam vero in lin- guis apparet, propter cognationem eam, quam cum Verbo habet. Cur autem in linguis igneis"? Utrum propter purgationem (ignis autem purga- tis Scriptura meminit, quemadmodum cuivis di- scere promptum est); an vero propter essentiam ? Deus enim noster ignis est 7º, et quidem ignis im- probitatem absumens, discrucieris rursum propter consubstantialem in angustias redactus. Atque in dispertitis quidem linguis apparet ", ob gratiarum diversitatein; sedentibus autem propter regiæ dignitatis excellentiam, ejusque su- per sanctos requiem ; quandoquidem Deus quoque pro throno cherubinos habet 78. In coenaculo vero (nisi forte curiosius quam par sit, ista persequi videor), propter eorum qui accepturi sunt, ascen sionem, atque a terra subvectionem : nam et cœnacula quædam divinis aquis, a quibus Dei quo- que laudes celebrantur, legi audivimus *. Atque ipse Jesus, cum sublimioribus rebus discipulos ini- tiaret, mysterium ipsis in coenaculo impertit ", ut illud indicetur, et Deum ad nos descendere opor tere, quemadmodum olim in Moyse contigisse sci- mus”, et nos ad eum ascendere, sicque Deum cum hominibus consortium inire, dignitate corn- mista. Quandiu autem uterque in propriis manse- rit, Deus scilicet in sua specula, et homo in humilitate sua, nec bonitas miscebitur, nec benigni- modo divitem tas communicabitur; sed erit magnum et inextricabile chaos interjectum 78, non a Lazaro, et expetendo illo Abrahæ sinu dirimens, verum etiam procreatam et Duxam atque caducam naturam, ab increata et stabili. G " XIII. Hic a prophetis quidem prædicatus est, quemadmodum ex his Scripturæ locis patet: Spiritus Domini super me : el, Requiescent super eum Spiritus septem 80: item, Descendit Spiritus Domini, et deduxit eos es : ad læc, Spiritus scien- tiæ a quo Beseleel, tabernaculi architectus, imple- tus est : ac præterca, Spiritus ad iracundiam provocatus : insuper, Spiritus qui Eliam in curru extulit, ac duplex ab Eliseo postulatus est * : adde spiritum bonum et principalem ", quo David de- ducitur et confirmatur. Promissus autem est; prius D quidem a Joele his verbis utente : Et erit in no- Art. 11,3 sqq. II Reg. Deut. 1, 24. Act. 11, 3. ” ibid. Isa. XXXVI, * Act. 1, 13. 16. Isa. LXI, 1. Luc. xvi, 26. xvm, 33; Act. ix, 37. * Luc. xxi, sqq. "Exod. 111, 2. si Isa. Lrill, 44. Exod. xxxν, sqq. IV Reg. 11, sq. Isa. L, 14. el, Divina ma- jestate se nostrae vilitati commiscente. » Non bene Billius sicque inter Deum et homines consortium jairi, utriusque videlicet dignitate inter se com- mista; › quasi aliqua esset hominis dignitas cum Deo collata. male. Isa. Psal. permeabilis. » Plures codices hoc ordine legunt: notæ codd. In ed., nullis, In ed., Propterea unxit me. . Sic etiam legerat Billius. (14) Πανταχόθεν. Regg. bm, ph, decem Colb., (75) 'Εν τοῖς. Reg. ph et sex Colb., ἐπὶ τοῖς. (76) Καὶ οὕτω γενέσθαι, etc. Nicel. Συγκιρνω (77) Περιωπῆς. Sic Bas. ed. et Comb. Alii, πε- (78) Χάσμα, etc. « Vorago, hiatus magnus et im- (79) Γενητὴν... ἀγενήτου. Sic plerique optime (80) ῾Ως ἐν τῷ. Sic Regg. et Colb. plures. In nor (81) 'Επ' ἐμέ. Nonnulli codd. addunt, οὗ είνεκεν (82) Πνεῦμα Κυρίου. In quibusdam, παρὰ Κυ

ἐγώ, καθίσταται. Τοῦτο δὲ συνδεσποτείας, ἀλλ' οὐκ ἀτιμίας όνομα. Τὸ γὰρ, ἄλλος, οὐκ ἐπὶ τῶν ἀλλο- τρίων, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων οἶδα λεγόμενον. Ἐν γλώσσαις δὲ, διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον οἰκείωσιν. Πυ ρίναις δὲ, ζητῶ πότερον διὰ τὴν κάθαρσιν (οἶδε γὰρ ὁ λόγος ἡμῶν καὶ πῦρ καθαρτήριον, ὡς πανταχό- θεν [74] βουλομένοις ὑπάρχει μαθεῖν)· ἢ διὰ τὴν οὐσίαν. Πῦρ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, κἂν πάλιν ἀγανακτῇς τῷ ὁμοουσίῳ στενοχωρούμενος. Μεριζομέναις δὲ, διὰ τὸ τῶν χα- μισμάτων διάφορον · καθεζομέναις δὲ, διὰ τὸ βασιλι- πόν, καὶ τὴν ἐν τοῖς (75) ἁγίοις ἀνάπαυσιν· ἐπεὶ καὶ Θεοῦ θρόνος τὰ χερουβίμ. Ἐν ὑπερῴῳ δὲ (εἰ μή τῳ περιεργότερος εἶναι δοκῶ τοῦ δέοντος), διὰ τὴν ἀνά- βασιν τῶν δεξομένων, καὶ τὴν χαμέθεν ἔπαρσιν· ἐπεὶ καὶ ὕδασι θείοις ὑπερῷά τινα στεγάζεται, δι' ὧν ὑμνεῖται Θεός. Καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐν ὑπερῴῳ τοῦ συστηρίου κοινωνεῖ τοῖς τὰ ὑψηλότερα τελουμένοις, ἵνα ἐκεῖνο παραδειχθῇ, ὅτι τὸ μέν τι καταβῆναι δεῖ θεὸν πρὸς ἡμᾶς, ὁ καὶ πρότερον ἐπὶ Μωϋσέως οἶδα γενόμενον, τὸ δὲ ἡμᾶς ἀναβῆναι, καὶ οὕτω γενέ- σθαι (76) κοινωνίαν Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους, τῆς ἀξίας συγκιρναμένης Ἕως δ' ἂν ἑκάτερον ἐπὶ τῆς ἰδίας μένῃ, τὸ μὲν περιωπῆς (77), τὸ δὲ ταπεινώσεως, άμικτος ἡ ἀγαθότης, καὶ τὸ φιλάνθρωπον ακοινώνη- τον · καὶ χάσμα (78) ἐν μέσῳ μέγα καὶ ἀδιάβατον, οὐ τὸν πλούσιον τοῦ Λαζάρου μόνον, καὶ τῶν ὀρεκτῶν Αβραάμ κόλπων διείργον, τὴν δὲ γενητὴν φύσιν καὶ ῥέουσαν, τῆς ἀγενήτου (79) καὶ ἑστηκυίας. Β ΙΓ΄. Τούτο εκηρύχθη μὲν ὑπὸ τῶν προφητῶν, ὡς ἐν τῷ (80), Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ (81)· καὶ, Ανα- παύσεται ἐπ' αὐτὸν ἑπτὰ Πνεύματα· και, Κατέβη Πνεύμα Κυρίου (82), καὶ ὡδήγησεν αὐτούς· καὶ, Πνεῦμα ἐπιστήμης ἐμπλῆσαν Βεσελεήλ τὸν ἀρχιτέ- κτονα τῆς σκηνῆς· καὶ, Πνεῦμα παροξυνόμενον· καὶ, Πνεῦμα ἐξῆραν Ηλίαν ἐν ἅρματι, καὶ ζητηθὲν παρὰ Ελισσαίου διπλάσιον· καὶ, πνεύματι ἀγαθῷ καὶ ἡγεμονικῷ Δαβὶδ ὁδηγούμενός τε καὶ στηριζόμε- νος. Ἐπηγγέλθη δὲ, ὑπὸ μὲν Ἰωὴλ πρότερον· Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγοντος· Εκ- χεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα το Ι.ΧΙΙΙ, 10. 31, 2. πολλαχόθεν. μένου τοῦ θείου ἀξιώματος τῇ εὐτελείᾳ· « ριοπῆς, ΕDΙΤ. χά- σμα μέγα ἐν μέσῳ. γεννητήν... αγεννήτου. ὡς ἂν τό. ἕως ἐν τῷ. Εχρισέ με. « ρίου. - ORATIO XLI. IN PENTECOSTEN. 41$ licet A qualis ego sum, constituit. Hoc porro nomen pal rem imperii gradum indicat, non ignominiam. Vox enim, alius, non de alienis, sed de iis, quorum eadem substantia est, usurpatur. Jam vero in lin- guis apparet, propter cognationem eam, quam cum Verbo habet. Cur autem in linguis igneis"? Utrum propter purgationem (ignis autem purga- tis Scriptura meminit, quemadmodum cuivis di- scere promptum est); an vero propter essentiam ? Deus enim noster ignis est 7º, et quidem ignis im- probitatem absumens, discrucieris rursum propter consubstantialem in angustias redactus. Atque in dispertitis quidem linguis apparet ", ob gratiarum diversitatein; sedentibus autem propter regiæ dignitatis excellentiam, ejusque su- per sanctos requiem ; quandoquidem Deus quoque pro throno cherubinos habet 78. In coenaculo vero (nisi forte curiosius quam par sit, ista persequi videor), propter eorum qui accepturi sunt, ascen sionem, atque a terra subvectionem : nam et cœnacula quædam divinis aquis, a quibus Dei quo- que laudes celebrantur, legi audivimus *. Atque ipse Jesus, cum sublimioribus rebus discipulos ini- tiaret, mysterium ipsis in coenaculo impertit ", ut illud indicetur, et Deum ad nos descendere opor tere, quemadmodum olim in Moyse contigisse sci- mus”, et nos ad eum ascendere, sicque Deum cum hominibus consortium inire, dignitate corn- mista. Quandiu autem uterque in propriis manse- rit, Deus scilicet in sua specula, et homo in humilitate sua, nec bonitas miscebitur, nec benigni- modo divitem tas communicabitur; sed erit magnum et inextricabile chaos interjectum 78, non a Lazaro, et expetendo illo Abrahæ sinu dirimens, verum etiam procreatam et Duxam atque caducam naturam, ab increata et stabili. G " XIII. Hic a prophetis quidem prædicatus est, quemadmodum ex his Scripturæ locis patet: Spiritus Domini super me : el, Requiescent super eum Spiritus septem 80: item, Descendit Spiritus Domini, et deduxit eos es : ad læc, Spiritus scien- tiæ a quo Beseleel, tabernaculi architectus, imple- tus est : ac præterca, Spiritus ad iracundiam provocatus : insuper, Spiritus qui Eliam in curru extulit, ac duplex ab Eliseo postulatus est * : adde spiritum bonum et principalem ", quo David de- ducitur et confirmatur. Promissus autem est; prius D quidem a Joele his verbis utente : Et erit in no- Art. 11,3 sqq. II Reg. Deut. 1, 24. Act. 11, 3. ” ibid. Isa. XXXVI, * Act. 1, 13. 16. Isa. LXI, 1. Luc. xvi, 26. xvm, 33; Act. ix, 37. * Luc. xxi, sqq. "Exod. 111, 2. si Isa. Lrill, 44. Exod. xxxν, sqq. IV Reg. 11, sq. Isa. L, 14. el, Divina ma- jestate se nostrae vilitati commiscente. » Non bene Billius sicque inter Deum et homines consortium jairi, utriusque videlicet dignitate inter se com- mista; › quasi aliqua esset hominis dignitas cum Deo collata. male. Isa. Psal. permeabilis. » Plures codices hoc ordine legunt: notæ codd. In ed., nullis, In ed., Propterea unxit me. . Sic etiam legerat Billius. (14) Πανταχόθεν. Regg. bm, ph, decem Colb., (75) 'Εν τοῖς. Reg. ph et sex Colb., ἐπὶ τοῖς. (76) Καὶ οὕτω γενέσθαι, etc. Nicel. Συγκιρνω (77) Περιωπῆς. Sic Bas. ed. et Comb. Alii, πε- (78) Χάσμα, etc. « Vorago, hiatus magnus et im- (79) Γενητὴν... ἀγενήτου. Sic plerique optime (80) ῾Ως ἐν τῷ. Sic Regg. et Colb. plures. In nor (81) 'Επ' ἐμέ. Nonnulli codd. addunt, οὗ είνεκεν (82) Πνεῦμα Κυρίου. In quibusdam, παρὰ Κυ

ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τὰς θυγατέρας ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· ὑπὸ δὲ Ἰησοῦ καὶ ὕστερον, δοξαζομένου τε καὶ ἀν τιδοξάζοντος, ὡς τὸν Πατέρα, καὶ ὑπὸ τοῦ Πατρός. Καὶ ἡ ἐπαγγελία, ὡς δαψιλής, συνδιαιωνίζειν (84) καὶ συμπαραμενεῖν, εἴτουν νῦν τοῖς κατὰ καιρὸν (85) ἀξίοις, εἴτε ὕστερον τοῖς τῶν ἐκεῖσε ἀξιουμένοις, ὅταν ὁλόκληρον αὐτὸ τῇ πολιτείᾳ φυλάξωμεν, ἀλλὰ μὴ τοσοῦτον ἀποβάλωμεν, καθ᾽ ὅσον ἂν ἁμαρτάνω- Α ( δηλαδή την πιστεύουσαν [83]), καὶ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς μεν. ΙΔ'. Τοῦτο τὸ Πνεῦμα συνδημιουργεῖ μὲν Υἱῷ καὶ τὴν κτίσιν καὶ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ πειθέτω σε μ τό, Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν· Πνεῦμά τε θεῖον τὸ ποιῆσαν με τ Πνοὴ δὲ παντοκράτορος ἡ διδάσκουσά με· καὶ πάν λιν· Ἐξαποστελεῖς τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθή σονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Δημιουργεῖ δὲ (86) την πνευματικὴν ἀναγέννησιν· καὶ πειθέτω σε το, Μηδένα δύνασθαι τὴν βασι λείαν ἰδεῖν ἢ λαβεῖν, ὅς τις μὴ ἄνωθεν ἐγεννήθη Πνεύματι, καὶ τὴν προτέραν ἐκαθαρίσθη γέννησιν, ἢ νυκτός ἐστι μυστήριον, ἡμερινῇ καὶ φωτεινῇ δια- πλάσει, ἣν καθ' ἑαυτὸν (87) ἕκαστος διαπλάττεται. Τοῦτο τὸ Πνεῦμα (σοφώτατον γὰρ καὶ φιλανθρωπό τατον), ἂν ποιμένα λάβῃ, ψάλτην ποιεῖ, πνευμάτων πονηρῶν κατεπάδοντα, καὶ βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ἀνα- Ο δείκνυσιν (88). Ἐὰν αἱπόλον συκάμινα κνίζοντα, προφήτην ἐργάζεται. Τὸν Δαβὶδ καὶ τὸν ᾿Αμὼς ἐν θυμήθητι. Ἐὰν μειράκιον εὐφυὲς λάβῃ, πρεσβυτέ ρων ποιεῖ κριτὴν καὶ παρ' ἡλικίαν. Μαρτυρεί Δα νιὴλ, ὁ νικήσας ἐν λάκκῳ λέοντας. Ἐὰν ἁλιέας εὕρῃ, σαγηνεύει Χριστῷ, κόσμον ὅλον τῇ τοῦ λόγου πλοκή συλλαμβάνοντας. Πέτρον λάβε μοι, καὶ Ἀνδρέαν, καὶ τοὺς υἱοὺς τῆς βροντῆς, τὰ πνευματικά βροντή- σαντας. Ἐὰν τελώνας, εἰς μαθητείαν κερδαίνει, καὶ ψυχῶν ἐμπόρους δημιουργεί. Φησὶ Ματθαῖος, ὁ χθὲς τελώνης, καὶ σήμερον εὐαγγελιστής. Ἐὰν διώκτας θερμούς, τὸν ζῆλον μετατίθησι, καὶ ποιεῖ Παύλους ἀντὶ Σαύλων, καὶ τοσοῦτον εἰς εὐσέβειαν, ὅσον εἰς κακίαν κατέλαβεν. Τοῦτο καὶ Πνεῦμά ἐστι πραότη τος· καὶ παροξύνεται τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Τοιγαροῦν πειραθῶμεν ὡς πράου, καὶ μὴ ὀργίλου, τὴν ἀξίαν ὁμολογοῦντες, καὶ τὸ βλάσφημον (89) φεύγοντες, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ὀργιζόμενον ἀσυγχώρητα. Τοῦτο καμὲ ποιεῖ σήμερον ὑμῖν τολμηρὸν κήρυκα· εἰ μὲν οι σασαν. συνδιαιωνίσει. δέ Ἐὰν νέον ἐκ ποιμένων, ἀριστέα κατ' ἀλλοφύλων ἐρω γάζεται. Εχεις τὴν κατὰ τοῦ Γολιάθ νίκην τοῦ Δα- βίδ μαρτυροῦσαν τῷ λόγῳ· « S. GREGORII THEOLOGI vissimis diebus : Effundam de Spiritu meo super on- nem carnem (scilicet Gide præditam), et super flios vestros et super filias vestras **, et quæ sequuntur; postea autem ab ipso quoque Jesu, qui, ut a Spi- rilu glorificatur 87, ita vicissim quoque ipsum glo- rificat; quemadinodum et Patrem glorificat, et a Palre glorificatur. Et hæc quidem promissio, quam larga et copiosa est, fore ut in æternum per- maneat 89; sive nunc cum his qui per tempus di- gni erunt; sive in posterum cum his, qui alterius ævi bonis digni habebuntur; posteaquam videlicet ipsum per honestam et præclaram vitæ rationem integrum servaverimus, ac non hactenus amiserimus, quatenus in peccatum prolapsi fuerimus XIV. Hic Spiritus cum Filio quidem rerum creationem et resurrectionem fabricatur. Suadeat tibi istud : Verbo Domini cali frmati sunt, et Spi- ri:u oris ejus omnis virtus eorum ; el, Spiritus di- vinus, qui fecit me : Flatus omnipotentis, qui docet me ; et rursus, Emilles Spiritum tuum et crea- buntur, et renovabis faciem terræ ". Est etiam ille spiritualis regenerationis auctor. Hujus rei tibi fidem faciat, quod Christus ait : Neminem regnum videre aut accipere posse, nisi qui per Spiritum de- super renatus fuerit "³, ac per diurnam et lucidam creationem, qua per sese quisque fingitur, a priori generatione, quæ noctis arcanum est, purifca- tus fuerit. Hic Spiritus, utpote sapientissimus, atque hominum amantissimus, si pastorem nactus fuerit, psaltem eficit, pravos spiritus incantantem, atque B Israelis regem designat ". Si caprarium moros vel- licantem, prophetam reddit. Davidem " et Amos cogita. Si adolescentem pulchra indolis acceperit, presbyterorum judicem constituit, idque supra quam ætatis ratio ferre videtur. Testis est Daniel º, qui leones in lacu superavit. Si piscatores invene- rit, Christo irretit, ut orbem universum sermonis retibus complectantur. Petrum mihi atque An- dream accipe, tonitruique filios ", qui spiritualia intonuerunt. Si publicanos, ad discipulatum elucra- tur, atque animarum negotiatores efficit. Testis Maithæus ", heri publicanus, hodie evangelista. Si feroces persecutores, zelum commutat, ac Pau- los pro Saulis facit, nec minus pios reddit, quam impios offenderat 1. Ilic et lenitatis est Spiritus; et tamen in eos, qui peccant, incitatur. Proinde lenem D ipsum et clementem, non autem iracundum expe- riamur, dignitatem ipsius confitentes, ac blasphe- miam fugientes, nec eum implacabiliter irascen- Joel 11, 28. sr Joan. xvi, 14. Joan. viii, 54. Joan. XIV, 16. Psal. xxx11, 6. Job XXXIt, Psal. CIII, 30. Joan. 11, 5. • Reg. xvi, sqq. ss ibid. 11. 4. XIII, 45. Matth. v, 18-21. » Matth. 1x,-9. etc. In ed., Minus apte Bill. ‹ ad tempus,› quasi Spiritus gra- tia ex se e ad tempus a sit. Camb., elc. Deest in ed. Act. viii, sqq. Amos 1, 1. of Dan. animique voluntate, ut ait Nicetas. Nam baptismi regeneratio libera, etc. Si ex pastoribus juve- nem, extraneis præstantiorem efficit. Testis est vi- etoria quam David adversus Goliath reportavit. › Verum Nicetas ista non agnoscit, nec Rufinus (85) Πιστεύουσαν. Regg. bm, ph, etc., πιστεύ (84) Συνδιαιωνίζειν. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 4, (85) Κατὰ καιρόν. 4 Pro tempore, per tempus. (86) Δημιουργεῖ δέ. Sic plures Regg. et Colb., (87) "Η καθ' ἑαυτόν, clc. « Suopte proposito (88) Αναδείκνυσιν. Duo Colb. et Jes. addunt : (89) Βλάσφημον. Pass., βλασφημεῖν.

ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τὰς θυγατέρας ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· ὑπὸ δὲ Ἰησοῦ καὶ ὕστερον, δοξαζομένου τε καὶ ἀν τιδοξάζοντος, ὡς τὸν Πατέρα, καὶ ὑπὸ τοῦ Πατρός. Καὶ ἡ ἐπαγγελία, ὡς δαψιλής, συνδιαιωνίζειν (84) καὶ συμπαραμενεῖν, εἴτουν νῦν τοῖς κατὰ καιρὸν (85) ἀξίοις, εἴτε ὕστερον τοῖς τῶν ἐκεῖσε ἀξιουμένοις, ὅταν ὁλόκληρον αὐτὸ τῇ πολιτείᾳ φυλάξωμεν, ἀλλὰ μὴ τοσοῦτον ἀποβάλωμεν, καθ᾽ ὅσον ἂν ἁμαρτάνω- Α ( δηλαδή την πιστεύουσαν [83]), καὶ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς μεν. ΙΔ'. Τοῦτο τὸ Πνεῦμα συνδημιουργεῖ μὲν Υἱῷ καὶ τὴν κτίσιν καὶ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ πειθέτω σε μ τό, Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν· Πνεῦμά τε θεῖον τὸ ποιῆσαν με τ Πνοὴ δὲ παντοκράτορος ἡ διδάσκουσά με· καὶ πάν λιν· Ἐξαποστελεῖς τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθή σονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Δημιουργεῖ δὲ (86) την πνευματικὴν ἀναγέννησιν· καὶ πειθέτω σε το, Μηδένα δύνασθαι τὴν βασι λείαν ἰδεῖν ἢ λαβεῖν, ὅς τις μὴ ἄνωθεν ἐγεννήθη Πνεύματι, καὶ τὴν προτέραν ἐκαθαρίσθη γέννησιν, ἢ νυκτός ἐστι μυστήριον, ἡμερινῇ καὶ φωτεινῇ δια- πλάσει, ἣν καθ' ἑαυτὸν (87) ἕκαστος διαπλάττεται. Τοῦτο τὸ Πνεῦμα (σοφώτατον γὰρ καὶ φιλανθρωπό τατον), ἂν ποιμένα λάβῃ, ψάλτην ποιεῖ, πνευμάτων πονηρῶν κατεπάδοντα, καὶ βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ἀνα- Ο δείκνυσιν (88). Ἐὰν αἱπόλον συκάμινα κνίζοντα, προφήτην ἐργάζεται. Τὸν Δαβὶδ καὶ τὸν ᾿Αμὼς ἐν θυμήθητι. Ἐὰν μειράκιον εὐφυὲς λάβῃ, πρεσβυτέ ρων ποιεῖ κριτὴν καὶ παρ' ἡλικίαν. Μαρτυρεί Δα νιὴλ, ὁ νικήσας ἐν λάκκῳ λέοντας. Ἐὰν ἁλιέας εὕρῃ, σαγηνεύει Χριστῷ, κόσμον ὅλον τῇ τοῦ λόγου πλοκή συλλαμβάνοντας. Πέτρον λάβε μοι, καὶ Ἀνδρέαν, καὶ τοὺς υἱοὺς τῆς βροντῆς, τὰ πνευματικά βροντή- σαντας. Ἐὰν τελώνας, εἰς μαθητείαν κερδαίνει, καὶ ψυχῶν ἐμπόρους δημιουργεί. Φησὶ Ματθαῖος, ὁ χθὲς τελώνης, καὶ σήμερον εὐαγγελιστής. Ἐὰν διώκτας θερμούς, τὸν ζῆλον μετατίθησι, καὶ ποιεῖ Παύλους ἀντὶ Σαύλων, καὶ τοσοῦτον εἰς εὐσέβειαν, ὅσον εἰς κακίαν κατέλαβεν. Τοῦτο καὶ Πνεῦμά ἐστι πραότη τος· καὶ παροξύνεται τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Τοιγαροῦν πειραθῶμεν ὡς πράου, καὶ μὴ ὀργίλου, τὴν ἀξίαν ὁμολογοῦντες, καὶ τὸ βλάσφημον (89) φεύγοντες, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ὀργιζόμενον ἀσυγχώρητα. Τοῦτο καμὲ ποιεῖ σήμερον ὑμῖν τολμηρὸν κήρυκα· εἰ μὲν οι σασαν. συνδιαιωνίσει. δέ Ἐὰν νέον ἐκ ποιμένων, ἀριστέα κατ' ἀλλοφύλων ἐρω γάζεται. Εχεις τὴν κατὰ τοῦ Γολιάθ νίκην τοῦ Δα- βίδ μαρτυροῦσαν τῷ λόγῳ· « S. GREGORII THEOLOGI vissimis diebus : Effundam de Spiritu meo super on- nem carnem (scilicet Gide præditam), et super flios vestros et super filias vestras **, et quæ sequuntur; postea autem ab ipso quoque Jesu, qui, ut a Spi- rilu glorificatur 87, ita vicissim quoque ipsum glo- rificat; quemadinodum et Patrem glorificat, et a Palre glorificatur. Et hæc quidem promissio, quam larga et copiosa est, fore ut in æternum per- maneat 89; sive nunc cum his qui per tempus di- gni erunt; sive in posterum cum his, qui alterius ævi bonis digni habebuntur; posteaquam videlicet ipsum per honestam et præclaram vitæ rationem integrum servaverimus, ac non hactenus amiserimus, quatenus in peccatum prolapsi fuerimus XIV. Hic Spiritus cum Filio quidem rerum creationem et resurrectionem fabricatur. Suadeat tibi istud : Verbo Domini cali frmati sunt, et Spi- ri:u oris ejus omnis virtus eorum ; el, Spiritus di- vinus, qui fecit me : Flatus omnipotentis, qui docet me ; et rursus, Emilles Spiritum tuum et crea- buntur, et renovabis faciem terræ ". Est etiam ille spiritualis regenerationis auctor. Hujus rei tibi fidem faciat, quod Christus ait : Neminem regnum videre aut accipere posse, nisi qui per Spiritum de- super renatus fuerit "³, ac per diurnam et lucidam creationem, qua per sese quisque fingitur, a priori generatione, quæ noctis arcanum est, purifca- tus fuerit. Hic Spiritus, utpote sapientissimus, atque hominum amantissimus, si pastorem nactus fuerit, psaltem eficit, pravos spiritus incantantem, atque B Israelis regem designat ". Si caprarium moros vel- licantem, prophetam reddit. Davidem " et Amos cogita. Si adolescentem pulchra indolis acceperit, presbyterorum judicem constituit, idque supra quam ætatis ratio ferre videtur. Testis est Daniel º, qui leones in lacu superavit. Si piscatores invene- rit, Christo irretit, ut orbem universum sermonis retibus complectantur. Petrum mihi atque An- dream accipe, tonitruique filios ", qui spiritualia intonuerunt. Si publicanos, ad discipulatum elucra- tur, atque animarum negotiatores efficit. Testis Maithæus ", heri publicanus, hodie evangelista. Si feroces persecutores, zelum commutat, ac Pau- los pro Saulis facit, nec minus pios reddit, quam impios offenderat 1. Ilic et lenitatis est Spiritus; et tamen in eos, qui peccant, incitatur. Proinde lenem D ipsum et clementem, non autem iracundum expe- riamur, dignitatem ipsius confitentes, ac blasphe- miam fugientes, nec eum implacabiliter irascen- Joel 11, 28. sr Joan. xvi, 14. Joan. viii, 54. Joan. XIV, 16. Psal. xxx11, 6. Job XXXIt, Psal. CIII, 30. Joan. 11, 5. • Reg. xvi, sqq. ss ibid. 11. 4. XIII, 45. Matth. v, 18-21. » Matth. 1x,-9. etc. In ed., Minus apte Bill. ‹ ad tempus,› quasi Spiritus gra- tia ex se e ad tempus a sit. Camb., elc. Deest in ed. Act. viii, sqq. Amos 1, 1. of Dan. animique voluntate, ut ait Nicetas. Nam baptismi regeneratio libera, etc. Si ex pastoribus juve- nem, extraneis præstantiorem efficit. Testis est vi- etoria quam David adversus Goliath reportavit. › Verum Nicetas ista non agnoscit, nec Rufinus (85) Πιστεύουσαν. Regg. bm, ph, etc., πιστεύ (84) Συνδιαιωνίζειν. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 4, (85) Κατὰ καιρόν. 4 Pro tempore, per tempus. (86) Δημιουργεῖ δέ. Sic plures Regg. et Colb., (87) "Η καθ' ἑαυτόν, clc. « Suopte proposito (88) Αναδείκνυσιν. Duo Colb. et Jes. addunt : (89) Βλάσφημον. Pass., βλασφημεῖν.

οὖν (90) οὐδὲν πεισόμενον, τῷ Θεῷ χάρις· εἰ δὲ πει- σόμενον, καὶ οὕτω χάρις· τὸ μὲν, ἵνα φείσηται τῶν μισούντων ἡμᾶς· τὸ δὲ, ἵν' ἡμᾶς ἁγιάσῃ, μισθὸν τοῦ τον (91) λαβόντας τῆς ἱερουργίας τοῦ Εὐαγγελίου, τὸ τελειωθῆναι δι' αἵματος. ΙΕ΄. Ελάλουν μὲν οὖν ξέναις γλώσσαις, καὶ οὐ παρ τρίοις (92), καὶ τὸ θαῦμα μέγα, λόγος ὑπὸ τῶν οὐ μαθόντων λαλούμενος· καὶ τὸ σημεῖον (93) τοῖς ἀπό στοις, οὐ τοῖς πιστεύουσιν, ἵν' ᾗ τῶν ἀπίστων κατήγου ρον, καθώς γέγραπται· Ὅτι ἐν ἑτερογλώσσοις (94), καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις, λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εισακούσονταί μου (95), λέγει Κύ- ριος. Ἤκουον δέ. Μικρὸν ἐνταῦθα ἐπίσχες, καὶ δια- Β πόρησον, πῶς διαιρήσεις τὸν λόγον. Εχει γάρ τι ἀμ- φίβολον ἡ λέξις (96), τῇ στιγμῇ διαιρούμενον. 'Αρα γὰρ ἤκουον ταῖς ἑαυτῶν διαλέκτοις ἕκαστος (97), ὡς φέρε εἰπεῖν, μίαν μὲν ἐξηχεῖσθαι φωνὴν, πολλὰς δὲ ἀκούεσθαι, οὕτω κτυπουμένου τοῦ ἀέρος, καὶ, ἵν είπω σαφέστερον, τῆς φωνῆς φωνῶν γινομένων (98) - ἢ τὸ μὲν, Ἤκουον, ἀναπαυστέον, τὸ δὲ, Λαλούντων ταῖς ἰδίαις φωναῖς, τῷ ἑξῆς προσθετέον, ἵν᾽ ᾖ, Λα- λούντων φωναῖς, ταῖς ἰδίαις τῶν ἀκουόντων, ὅπερ γίνεται, ἀλλοτρίαις· καθὰ καὶ (99) μᾶλλον τίθεμα:. Εκείνως μὲν γὰρ τῶν ἀκουόντων ἂν εἴη μᾶλλον, ἢ τῶν λεγόντων, τὸ θαῦμα· οὕτω δὲ τῶν λεγόντων· οἱ καὶ μέθην καταγινώσκονται, δῆλον ὡς αὐτοὶ θαυμα- τουργοῦντες περὶ τὰς φωνὰς τῷ Πνεύματι. Πλὴν ἐπαινετὴ μὲν καὶ ἡ παλαιὰ διαίρεσις τῶν φωνῶν (ἡνίκα τὸν πύργον ᾠκοδόμουν τί κακῶς καὶ ἀθέως ὁμοφωνοῦντες, ὥσπερ καὶ τῶν νῦν τολ μῶσί τινες)· τῇ γὰρ τῆς φωνῆς διαστάσει συνδιαλυ θὲν τὸ ὁμόγνωμον, τὴν ἐγχείρησιν ἔλυσεν· ἀξιεπαι νετωτέρα δὲ ἡ νῦν θαυματουργουμένη. ᾿Απὸ γὰρ ἑνὸς Πνεύματος εἰς πολλοὺς χυθεῖσα (1), εἰς μίαν ἁρμονίαν πάλιν συνάγεται. Καὶ ἔστι διαφορὰ χαρι- σμάτων, ἄλλου (2) δεομένη χαρίσματος, πρὸς διά κρισιν τοῦ (3) βελτίονος· ἐπειδὴ πᾶσαι τὸ ἐπαινετὸν ἔχουσι. Καλή δ' ἂν κἀκείνη λέγοιτο, περὶ ἧς Δαβίδ λέγει· Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς * τούτο. μετρίοις. • Διὰ φαυλισμὸν χειλέων, διὰ γλώσσης ἑτέρας, ὅτι λαλή - σουσι τῷ λαῷ τούτῳ. τῷ νόμου γέγραπται· Ἐν ἑτερογλώσσοις, καὶ ἐν χεί- λεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ· « στοι. • - ORATIO XLI. IN PENTECOSTEN. A tem videre in animum inducamus. Hic me quoque hodierno die præfidentem et audacem præconem reddit si nihil propterea perpessurus sum, Den sit gratia; si autem perpessurus, sic quoque · Deo gratia: alterum, ut iis, qui nobis infesti sunt, parcat : alterum, ut nos sanctificet, boc videlicet evangelici ministerii præmium consecutos, ut cruenta morte perfungamur. XV. At vero lingu.s externis, non autem verna- culis, apostoli loquebantur, singularique miraculo sermo ab his, qui non didicerant, proferebatur; signumque illud infidelibus erat, non fidelibus, ut infidelium accusator esset, sicut scriptum est : Quo niam in aliis linguis, et in labiis aliis, loquar populo huic, nec sic exaudient me, dicit Dominus . Audie- bant autem. Verum hic paululum consiste, atque ambige quo modo distinguenda sit oratio. Textus enim nonnullam ambiguitatem habet, in- terpunctione dirimendam. Utrum enim audiebant sua quisque dialecto, ita ut, verbi gratia, vox qui- dem una emitteretur, multæ autem audirentur, sic videlicet pulsato ac perstrepente aere, pluribusque vocibus, et, ut magis perspicue dicam, ex una voce eflectis : an potius in hoc verbo, Audiebant, punctum statuendum est; atque hæc verba, Loquentes suis linguis *, cum his, quæ sequuntur, jungenda sunt, ut sic legatur, loquentes linguis, propriis scilicet audientium, hoc est, externis; qui etiamn sensus mihi magis arridet. Nam in primo quidem sensu, eorum potius, qui audiebant, quam qui verba fa- ciebant, boc miraculum fuerit; in isto autem, eorum qui loquebantur; utpote qui etiam temulen- tiæ insimulantur, haud dubie, quia ipsi Spiritus operatione novum quoddam miraculum circa voces designabant. 17'. C Act. 4. ³ Isa. xxvi, 11; Cor. xiv 21. duo Coisl., Par., etc. Mendose in ed., Linguæ in signum sunt, non fidelibus, sed infide- libus. » verba Isaiae tribuit. Habet enim Isa. xxvη, : Quod Vulgata sic vertit : « in Loquela enim labii, et lingua altera, loquetur ad populum istum. Legitur etiam I Cor. xiv, 21: 'Ev lu Lepe scri- ptum est Quoniam in aliis linguis et labiis aliis XVI. Quanquam autem laudabilis quoque ſuit vetus illa linguarum divisio (cum scilicet male atque impie inter se concordes erant, qui turrim exstruebant *, quemadmodum nunc quoque quidam facere non verentur ), dissoluta simul, cum lin- guarum divortio, animorum concordia, susceptum negotium abrupit; laudabilior tamen est ea, qu nunc insigui miraculo patratur. Ab uno enim Spi- ritu in multos diffusa, ad unum concentum rursus connectitur. Atque gratiarum diversitas est, alia gratia opus habens, ad discernendum quænam sit praestantior; quandoquidem nulla est, quæ laude * Act. 11, 6. s Gen. x1, sqq. D loquar populo huic. Alludit Apostolus ad Isaia contextum jam citatum. Mirum igitur videtur, Nice- tam de verbis istis pronuntiasse: Apud Isaiam non reperiuntur... vel malitiose subinota sunt, vel per oblivionem transmissa. › linguarum » donum, quod alio, nempe c inter- prelationis, dono, opus habet. (90) Our. Deest in Or. 1. (91) Τοῦτον. Sic legg. bm, ph et Savil. In ed., (92) Πατρίοις. Sic sex Regg., quatuor Colb., (93) Τὸ σημεῖον. Apostolus, 1 Cor. xiv, 22, ait : (94) Εν ἑτερογλώσσοις, etc. Chrysostomus hæc (95) Mov. Deest in Reg. ph. (96) Ἡ λέξις. Deest in Or. 1. (97. Εκαστος. Sic plures codd. In ed., έκα (98) Γινομένων. Savil. et Comb., γινομένης. (99) Καθὰ καὶ. Jes., ᾧ καί. (1) Χυθεῖσα. Plures Regg. et Colb., χεθείσα. (2) "Αλλου. Reg. bu, ἀλλ' οὐ. Intelligit Gregorius (5) Του. Reg. bm, Par.. Pass., τῆς.

οὖν (90) οὐδὲν πεισόμενον, τῷ Θεῷ χάρις· εἰ δὲ πει- σόμενον, καὶ οὕτω χάρις· τὸ μὲν, ἵνα φείσηται τῶν μισούντων ἡμᾶς· τὸ δὲ, ἵν' ἡμᾶς ἁγιάσῃ, μισθὸν τοῦ τον (91) λαβόντας τῆς ἱερουργίας τοῦ Εὐαγγελίου, τὸ τελειωθῆναι δι' αἵματος. ΙΕ΄. Ελάλουν μὲν οὖν ξέναις γλώσσαις, καὶ οὐ παρ τρίοις (92), καὶ τὸ θαῦμα μέγα, λόγος ὑπὸ τῶν οὐ μαθόντων λαλούμενος· καὶ τὸ σημεῖον (93) τοῖς ἀπό στοις, οὐ τοῖς πιστεύουσιν, ἵν' ᾗ τῶν ἀπίστων κατήγου ρον, καθώς γέγραπται· Ὅτι ἐν ἑτερογλώσσοις (94), καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις, λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εισακούσονταί μου (95), λέγει Κύ- ριος. Ἤκουον δέ. Μικρὸν ἐνταῦθα ἐπίσχες, καὶ δια- Β πόρησον, πῶς διαιρήσεις τὸν λόγον. Εχει γάρ τι ἀμ- φίβολον ἡ λέξις (96), τῇ στιγμῇ διαιρούμενον. 'Αρα γὰρ ἤκουον ταῖς ἑαυτῶν διαλέκτοις ἕκαστος (97), ὡς φέρε εἰπεῖν, μίαν μὲν ἐξηχεῖσθαι φωνὴν, πολλὰς δὲ ἀκούεσθαι, οὕτω κτυπουμένου τοῦ ἀέρος, καὶ, ἵν είπω σαφέστερον, τῆς φωνῆς φωνῶν γινομένων (98) - ἢ τὸ μὲν, Ἤκουον, ἀναπαυστέον, τὸ δὲ, Λαλούντων ταῖς ἰδίαις φωναῖς, τῷ ἑξῆς προσθετέον, ἵν᾽ ᾖ, Λα- λούντων φωναῖς, ταῖς ἰδίαις τῶν ἀκουόντων, ὅπερ γίνεται, ἀλλοτρίαις· καθὰ καὶ (99) μᾶλλον τίθεμα:. Εκείνως μὲν γὰρ τῶν ἀκουόντων ἂν εἴη μᾶλλον, ἢ τῶν λεγόντων, τὸ θαῦμα· οὕτω δὲ τῶν λεγόντων· οἱ καὶ μέθην καταγινώσκονται, δῆλον ὡς αὐτοὶ θαυμα- τουργοῦντες περὶ τὰς φωνὰς τῷ Πνεύματι. Πλὴν ἐπαινετὴ μὲν καὶ ἡ παλαιὰ διαίρεσις τῶν φωνῶν (ἡνίκα τὸν πύργον ᾠκοδόμουν τί κακῶς καὶ ἀθέως ὁμοφωνοῦντες, ὥσπερ καὶ τῶν νῦν τολ μῶσί τινες)· τῇ γὰρ τῆς φωνῆς διαστάσει συνδιαλυ θὲν τὸ ὁμόγνωμον, τὴν ἐγχείρησιν ἔλυσεν· ἀξιεπαι νετωτέρα δὲ ἡ νῦν θαυματουργουμένη. ᾿Απὸ γὰρ ἑνὸς Πνεύματος εἰς πολλοὺς χυθεῖσα (1), εἰς μίαν ἁρμονίαν πάλιν συνάγεται. Καὶ ἔστι διαφορὰ χαρι- σμάτων, ἄλλου (2) δεομένη χαρίσματος, πρὸς διά κρισιν τοῦ (3) βελτίονος· ἐπειδὴ πᾶσαι τὸ ἐπαινετὸν ἔχουσι. Καλή δ' ἂν κἀκείνη λέγοιτο, περὶ ἧς Δαβίδ λέγει· Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς * τούτο. μετρίοις. • Διὰ φαυλισμὸν χειλέων, διὰ γλώσσης ἑτέρας, ὅτι λαλή - σουσι τῷ λαῷ τούτῳ. τῷ νόμου γέγραπται· Ἐν ἑτερογλώσσοις, καὶ ἐν χεί- λεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ· « στοι. • - ORATIO XLI. IN PENTECOSTEN. A tem videre in animum inducamus. Hic me quoque hodierno die præfidentem et audacem præconem reddit si nihil propterea perpessurus sum, Den sit gratia; si autem perpessurus, sic quoque · Deo gratia: alterum, ut iis, qui nobis infesti sunt, parcat : alterum, ut nos sanctificet, boc videlicet evangelici ministerii præmium consecutos, ut cruenta morte perfungamur. XV. At vero lingu.s externis, non autem verna- culis, apostoli loquebantur, singularique miraculo sermo ab his, qui non didicerant, proferebatur; signumque illud infidelibus erat, non fidelibus, ut infidelium accusator esset, sicut scriptum est : Quo niam in aliis linguis, et in labiis aliis, loquar populo huic, nec sic exaudient me, dicit Dominus . Audie- bant autem. Verum hic paululum consiste, atque ambige quo modo distinguenda sit oratio. Textus enim nonnullam ambiguitatem habet, in- terpunctione dirimendam. Utrum enim audiebant sua quisque dialecto, ita ut, verbi gratia, vox qui- dem una emitteretur, multæ autem audirentur, sic videlicet pulsato ac perstrepente aere, pluribusque vocibus, et, ut magis perspicue dicam, ex una voce eflectis : an potius in hoc verbo, Audiebant, punctum statuendum est; atque hæc verba, Loquentes suis linguis *, cum his, quæ sequuntur, jungenda sunt, ut sic legatur, loquentes linguis, propriis scilicet audientium, hoc est, externis; qui etiamn sensus mihi magis arridet. Nam in primo quidem sensu, eorum potius, qui audiebant, quam qui verba fa- ciebant, boc miraculum fuerit; in isto autem, eorum qui loquebantur; utpote qui etiam temulen- tiæ insimulantur, haud dubie, quia ipsi Spiritus operatione novum quoddam miraculum circa voces designabant. 17'. C Act. 4. ³ Isa. xxvi, 11; Cor. xiv 21. duo Coisl., Par., etc. Mendose in ed., Linguæ in signum sunt, non fidelibus, sed infide- libus. » verba Isaiae tribuit. Habet enim Isa. xxvη, : Quod Vulgata sic vertit : « in Loquela enim labii, et lingua altera, loquetur ad populum istum. Legitur etiam I Cor. xiv, 21: 'Ev lu Lepe scri- ptum est Quoniam in aliis linguis et labiis aliis XVI. Quanquam autem laudabilis quoque ſuit vetus illa linguarum divisio (cum scilicet male atque impie inter se concordes erant, qui turrim exstruebant *, quemadmodum nunc quoque quidam facere non verentur ), dissoluta simul, cum lin- guarum divortio, animorum concordia, susceptum negotium abrupit; laudabilior tamen est ea, qu nunc insigui miraculo patratur. Ab uno enim Spi- ritu in multos diffusa, ad unum concentum rursus connectitur. Atque gratiarum diversitas est, alia gratia opus habens, ad discernendum quænam sit praestantior; quandoquidem nulla est, quæ laude * Act. 11, 6. s Gen. x1, sqq. D loquar populo huic. Alludit Apostolus ad Isaia contextum jam citatum. Mirum igitur videtur, Nice- tam de verbis istis pronuntiasse: Apud Isaiam non reperiuntur... vel malitiose subinota sunt, vel per oblivionem transmissa. › linguarum » donum, quod alio, nempe c inter- prelationis, dono, opus habet. (90) Our. Deest in Or. 1. (91) Τοῦτον. Sic legg. bm, ph et Savil. In ed., (92) Πατρίοις. Sic sex Regg., quatuor Colb., (93) Τὸ σημεῖον. Apostolus, 1 Cor. xiv, 22, ait : (94) Εν ἑτερογλώσσοις, etc. Chrysostomus hæc (95) Mov. Deest in Reg. ph. (96) Ἡ λέξις. Deest in Or. 1. (97. Εκαστος. Sic plures codd. In ed., έκα (98) Γινομένων. Savil. et Comb., γινομένης. (99) Καθὰ καὶ. Jes., ᾧ καί. (1) Χυθεῖσα. Plures Regg. et Colb., χεθείσα. (2) "Αλλου. Reg. bu, ἀλλ' οὐ. Intelligit Gregorius (5) Του. Reg. bm, Par.. Pass., τῆς.

οὖν (90) οὐδὲν πεισόμενον, τῷ Θεῷ χάρις· εἰ δὲ πει- σόμενον, καὶ οὕτω χάρις· τὸ μὲν, ἵνα φείσηται τῶν μισούντων ἡμᾶς· τὸ δὲ, ἵν' ἡμᾶς ἁγιάσῃ, μισθὸν τοῦ τον (91) λαβόντας τῆς ἱερουργίας τοῦ Εὐαγγελίου, τὸ τελειωθῆναι δι' αἵματος. ΙΕ΄. Ελάλουν μὲν οὖν ξέναις γλώσσαις, καὶ οὐ παρ τρίοις (92), καὶ τὸ θαῦμα μέγα, λόγος ὑπὸ τῶν οὐ μαθόντων λαλούμενος· καὶ τὸ σημεῖον (93) τοῖς ἀπό στοις, οὐ τοῖς πιστεύουσιν, ἵν' ᾗ τῶν ἀπίστων κατήγου ρον, καθώς γέγραπται· Ὅτι ἐν ἑτερογλώσσοις (94), καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις, λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εισακούσονταί μου (95), λέγει Κύ- ριος. Ἤκουον δέ. Μικρὸν ἐνταῦθα ἐπίσχες, καὶ δια- Β πόρησον, πῶς διαιρήσεις τὸν λόγον. Εχει γάρ τι ἀμ- φίβολον ἡ λέξις (96), τῇ στιγμῇ διαιρούμενον. 'Αρα γὰρ ἤκουον ταῖς ἑαυτῶν διαλέκτοις ἕκαστος (97), ὡς φέρε εἰπεῖν, μίαν μὲν ἐξηχεῖσθαι φωνὴν, πολλὰς δὲ ἀκούεσθαι, οὕτω κτυπουμένου τοῦ ἀέρος, καὶ, ἵν είπω σαφέστερον, τῆς φωνῆς φωνῶν γινομένων (98) - ἢ τὸ μὲν, Ἤκουον, ἀναπαυστέον, τὸ δὲ, Λαλούντων ταῖς ἰδίαις φωναῖς, τῷ ἑξῆς προσθετέον, ἵν᾽ ᾖ, Λα- λούντων φωναῖς, ταῖς ἰδίαις τῶν ἀκουόντων, ὅπερ γίνεται, ἀλλοτρίαις· καθὰ καὶ (99) μᾶλλον τίθεμα:. Εκείνως μὲν γὰρ τῶν ἀκουόντων ἂν εἴη μᾶλλον, ἢ τῶν λεγόντων, τὸ θαῦμα· οὕτω δὲ τῶν λεγόντων· οἱ καὶ μέθην καταγινώσκονται, δῆλον ὡς αὐτοὶ θαυμα- τουργοῦντες περὶ τὰς φωνὰς τῷ Πνεύματι. Πλὴν ἐπαινετὴ μὲν καὶ ἡ παλαιὰ διαίρεσις τῶν φωνῶν (ἡνίκα τὸν πύργον ᾠκοδόμουν τί κακῶς καὶ ἀθέως ὁμοφωνοῦντες, ὥσπερ καὶ τῶν νῦν τολ μῶσί τινες)· τῇ γὰρ τῆς φωνῆς διαστάσει συνδιαλυ θὲν τὸ ὁμόγνωμον, τὴν ἐγχείρησιν ἔλυσεν· ἀξιεπαι νετωτέρα δὲ ἡ νῦν θαυματουργουμένη. ᾿Απὸ γὰρ ἑνὸς Πνεύματος εἰς πολλοὺς χυθεῖσα (1), εἰς μίαν ἁρμονίαν πάλιν συνάγεται. Καὶ ἔστι διαφορὰ χαρι- σμάτων, ἄλλου (2) δεομένη χαρίσματος, πρὸς διά κρισιν τοῦ (3) βελτίονος· ἐπειδὴ πᾶσαι τὸ ἐπαινετὸν ἔχουσι. Καλή δ' ἂν κἀκείνη λέγοιτο, περὶ ἧς Δαβίδ λέγει· Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς * τούτο. μετρίοις. • Διὰ φαυλισμὸν χειλέων, διὰ γλώσσης ἑτέρας, ὅτι λαλή - σουσι τῷ λαῷ τούτῳ. τῷ νόμου γέγραπται· Ἐν ἑτερογλώσσοις, καὶ ἐν χεί- λεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ· « στοι. • - ORATIO XLI. IN PENTECOSTEN. A tem videre in animum inducamus. Hic me quoque hodierno die præfidentem et audacem præconem reddit si nihil propterea perpessurus sum, Den sit gratia; si autem perpessurus, sic quoque · Deo gratia: alterum, ut iis, qui nobis infesti sunt, parcat : alterum, ut nos sanctificet, boc videlicet evangelici ministerii præmium consecutos, ut cruenta morte perfungamur. XV. At vero lingu.s externis, non autem verna- culis, apostoli loquebantur, singularique miraculo sermo ab his, qui non didicerant, proferebatur; signumque illud infidelibus erat, non fidelibus, ut infidelium accusator esset, sicut scriptum est : Quo niam in aliis linguis, et in labiis aliis, loquar populo huic, nec sic exaudient me, dicit Dominus . Audie- bant autem. Verum hic paululum consiste, atque ambige quo modo distinguenda sit oratio. Textus enim nonnullam ambiguitatem habet, in- terpunctione dirimendam. Utrum enim audiebant sua quisque dialecto, ita ut, verbi gratia, vox qui- dem una emitteretur, multæ autem audirentur, sic videlicet pulsato ac perstrepente aere, pluribusque vocibus, et, ut magis perspicue dicam, ex una voce eflectis : an potius in hoc verbo, Audiebant, punctum statuendum est; atque hæc verba, Loquentes suis linguis *, cum his, quæ sequuntur, jungenda sunt, ut sic legatur, loquentes linguis, propriis scilicet audientium, hoc est, externis; qui etiamn sensus mihi magis arridet. Nam in primo quidem sensu, eorum potius, qui audiebant, quam qui verba fa- ciebant, boc miraculum fuerit; in isto autem, eorum qui loquebantur; utpote qui etiam temulen- tiæ insimulantur, haud dubie, quia ipsi Spiritus operatione novum quoddam miraculum circa voces designabant. 17'. C Act. 4. ³ Isa. xxvi, 11; Cor. xiv 21. duo Coisl., Par., etc. Mendose in ed., Linguæ in signum sunt, non fidelibus, sed infide- libus. » verba Isaiae tribuit. Habet enim Isa. xxvη, : Quod Vulgata sic vertit : « in Loquela enim labii, et lingua altera, loquetur ad populum istum. Legitur etiam I Cor. xiv, 21: 'Ev lu Lepe scri- ptum est Quoniam in aliis linguis et labiis aliis XVI. Quanquam autem laudabilis quoque ſuit vetus illa linguarum divisio (cum scilicet male atque impie inter se concordes erant, qui turrim exstruebant *, quemadmodum nunc quoque quidam facere non verentur ), dissoluta simul, cum lin- guarum divortio, animorum concordia, susceptum negotium abrupit; laudabilior tamen est ea, qu nunc insigui miraculo patratur. Ab uno enim Spi- ritu in multos diffusa, ad unum concentum rursus connectitur. Atque gratiarum diversitas est, alia gratia opus habens, ad discernendum quænam sit praestantior; quandoquidem nulla est, quæ laude * Act. 11, 6. s Gen. x1, sqq. D loquar populo huic. Alludit Apostolus ad Isaia contextum jam citatum. Mirum igitur videtur, Nice- tam de verbis istis pronuntiasse: Apud Isaiam non reperiuntur... vel malitiose subinota sunt, vel per oblivionem transmissa. › linguarum » donum, quod alio, nempe c inter- prelationis, dono, opus habet. (90) Our. Deest in Or. 1. (91) Τοῦτον. Sic legg. bm, ph et Savil. In ed., (92) Πατρίοις. Sic sex Regg., quatuor Colb., (93) Τὸ σημεῖον. Apostolus, 1 Cor. xiv, 22, ait : (94) Εν ἑτερογλώσσοις, etc. Chrysostomus hæc (95) Mov. Deest in Reg. ph. (96) Ἡ λέξις. Deest in Or. 1. (97. Εκαστος. Sic plures codd. In ed., έκα (98) Γινομένων. Savil. et Comb., γινομένης. (99) Καθὰ καὶ. Jes., ᾧ καί. (1) Χυθεῖσα. Plures Regg. et Colb., χεθείσα. (2) "Αλλου. Reg. bu, ἀλλ' οὐ. Intelligit Gregorius (5) Του. Reg. bm, Par.. Pass., τῆς.