Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in Orationem XLIV (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 36:605〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
NEM XLIV. cænia laudibus exornat Gregorius. Primum statuit, quam vetus sit illa lex, qua Encænio- rum celebritas præscribitur; ac plurimis subinde Scripturarum testimoniis ostendit, quanti nostra referat, ut festivitatem illam humili corde ac pura mente celebremus. Encænia siquidem spectanda sunt, ut typus seu figura innovationis nostræ, qua a peccati vetustate ad gratiæ novitatem translati sumus. Per hanc enim innovationem, novæ creaturæ effici- mur; ac proinde Encæniorum festum agitantes, salutis quoque nostræ Encenia colimus. Hinc Christianos omnes hortatur, ut, deposito veteri homine, in vitæ novitate ambulent. Deinde ex variis tempestatum conversionibus, quæ certo et constanti motu sibi mutuo succedunt, atque innovantur, renovationis nostræ exemplum desumit, moxque ornata et eleganti descriptione, veris amoenitatem prædicat. Paucis demum de sancto martyre Ma- mante prolatis, rursus omnium animos excitat, ut, in hac vita præclare mutati et inno- vati, ad novam vitam, in qua suave ac senipiternum ver efflorescit, transmitti mereantur. Cognita et laudata fuit hæc oratio a veteribus, in primis a Justiniano () et Leontio () Byzantino. Imo sanctus Nilus depromptam ex istius orationis numero septimo sententiam, ipse quoque suis honorifice intexuit (). Nam «de ira» agens, sic loquitur: « Ira, » quem- admodum ait ille magnus in theologia vir Gregorius, a tibi sit contra solum serpentem, quo periisti. » II. Non liquido constat, utrum Gregorius, ante vel post suum ex urbe Constantinopoli reditum, hanc orationem pronuntiaverit. Eam affirmal Nicetas () « Nazianzi dictam, in sancti martyris Mamantis templo, urbi proximo, » cujus festum tunc temporis, et ad usque Nicetæ ætatem, in Dominica Paschati proxima, quam Græci «nova Dominicam » appellant, mira incolarum frequentia celebrabatur. Hanc opinionem confirmare videntur hæc Theologi verba (n. ): «Nunc martyres sub dio populum retinent. » Quæ exponens Nicetas (), addit: Partim propter vernale tempus, hiemalis tristitiæ nihil habens; partim ob concurrentium multitudinem, quæ tanta est, ut domus eos, nec tegere, nec suscipere queant. » Istam interpretis sententiam, quoad locum, libenter amplectimur. Verum non ita facile ex eodem interprete conjicere possumus, quo anno habita fuerit hæc oratio. Idem enim Nicetas ex his Theologi verbis (n. ) : « Quo ex numero (mar- tyrum) unus quoque est meus ille laureatus Mamas; meus enim, etsi non apud me; facessat invidia, » etc., concludit, præsente Basilio pronuntiatam fuisse. Addit enim (): « Cæterum, quia præsente Basilio Magno hanc orationem; habebat Gregorius, propterea scite adjunxit: Facessat invidia; quasi diceret: Ne mihi (succenseas, divine Basili, si quod tuum est, mihi benevolentiæ affectu vindico meumque nomino. » Verum profecto nonnihil asperitatis nobis redolere videtur ista doctissimi viri interpretatio; nec intelligere possumus, quo pacto hæc Theologi verba, « Facessat invidia,» ad præsenten Basilium referri possint. Num igitur Basilium erga amicum invidiæ motibus affectum cre- demus, aut suspicabimur? Num Gregorius ipse tam injuriosa de amico persenserit? Absit, ut tantorum virorum gloriam vel levissima livoris nebula obscuremus. Libenti potius animo fateamur, nihil ex hac oratione elici posse, quod certo tempus, quo habita fuerit, designet. Non enim citata verba ad Basilium referenda existimamus. Illum certe, si inter- fuisset, de more compellasset Gregorius. Conjicimus igitur cum Tillemontio (), að by Google Digitized by () Πεπολεμήμεθα. Coisl. 1, πολεμήμεθα. () Απολείποντας. Tres Regg., etc., απολιπόντας. () 'Er Xplor, etc. Hæc et sequentia desunt 1. In hac oratione, quæ in novam Dominicam inscribitur, redemptionis nostræ En- () Concil. t. V, p. . () Bibl. Patrum Lugd. 1. IX, p. . () Cotel., . Il Monum. Græcorum, p. . () Arg. in bane or. () Comm. in hanc or. () Nicetas, Comm. in hanc or () T. IX, § xciv, p. 1 : - ORATIO XLIV. IN NOVAM DOMINICAM. COB συζώντες, και συνεποπτεύο
PG 36:608ΛΟΓΟΣ ΜΔ. Εἰς τὴν καινὴν Κυριακήν. Α. Ἐγκαίνια τιμᾶσθαι, παλαιὸς νόμος, καὶ καλῶς ἔχων· μᾶλλον δὲ, τὰ νέα τιμᾶσθαι δι’ Ἐγκαινίων· καὶ τοῦτο, οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις, ἑκάστης τοῦ ἐνιαυτοῦ περιτροπῆς τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐπαγούσης, ἵνα μὴ ἐξίτηλα τῷ χρόνῳ γένηται τὰ καλὰ, μηδὲ παραῤῥυῇ λήθης βυθοῖς ἀμαυρούμενα. Ἐγκαινίζονται μὲν πρὸς Θεὸν νῆσοι, τῷ Ἠσαί̈ᾳ ὥσπερ ἀνέγνωμεν, ἅστινας δὴ τὰς νήσους ταύτας ὑποληπτέον· οἶμαι δὲ τὰς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίας ἄρτι καθισταμένας, καὶ τῆς ἀλμυρᾶς ἀπιστίας ἀνακυπτούσας, καὶ πῆξιν λαμβανούσας, τῷ Θεῷ βάσιμον. Ἐγκαινίζεται δὲ τεῖχος χαλκοῦν, παρ’ ἄλλῳ προφήτῃ· οἶμαι δὲ, ψυχὴ στεῤῥὰ, καὶ χρυσοειδὴς, καὶ ἀριπαγὴς εἰς εὐσέβειαν. Ἄδειν δὲ τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινὸν κελευόμεθα, εἴτε οἱ εἰς Βαβυλῶνα καὶ τὴν πονηρὰν σύγχυσιν κατασυρέντες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἔπειτα πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνασωθέντες (κακεῖ μὲν οὐ δυνάμενοι τὴν θείαν ᾄδειν ᾠδὴν, ὡς ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, ἐνταῦθα δὲ νέαν ᾠδὴν καὶ πολιτείαν ἱστάμενοι)· εἴτε οἱ μείναντες ἐν τῷ καλῷ, καὶ προκόπτοντες· καὶ τὸ μὲν κατωρθωκότες ἤδη, τὸ δὲ κατορθοῦντες, παρὰ τοῦ ἁγίου καὶ καινοποιοῦ Πνεύματος. Β.
Α " Β ΛΟΓΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὴν καινὴν Κυριακήν (65-99). Α'. Εγκαίνια (1-59) τιμᾶσθαι, παλαιός νόμος, καὶ καλῶς ἔχων· μᾶλλον δὲ, τὰ νέα τιμᾶσθαι δι' Εγκαι νίων· καὶ τοῦτο, οὐχ άπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις, ἑκά - στης τοῦ ἐνιαυτοῦ περιτροπῆς τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐπ αγούσης (60), ἵνα μὴ ἐξίτηλα (61) τῷ χρόνῳ γένηται κ τὰ καλὰ, μηδὲ παραμονη λήθης βυθοῖς ἀμαυρούμενα. Κ Ἐγκαινίζονται μὲν πρὸς Θεὸν νῆσοι, τῷ Ησαΐα ὥσπερ (62) ἀνέγνωμεν, ἄστινας δὴ τὰς νήσους ταύ τας ὑποληπτέον· οἶμαι δὲ τὰς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκκλη· σίας ἄρτι καθισταμένας, καὶ τῆς ἁλμυρᾶς ἀπιστίας ἀνακυπτούσας, καὶ πῆξιν λαμβανούσας, τῷ Θεῷ βά σιμον. Εγκαινίζεται δὲ τεῖχος χαλκοῦν, παρ' ἄλλη προφήτῃ· οἶμαι δὲ, ψυχή στεῤῥά, και χρυσοει δὴς (63), καὶ ἀρτιπαγής εἰς (64) εὐσέβειαν. Αδει δὲ τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν κελευόμεθα, εἴτε οἱ (65) εἰς Βαβυλῶνα καὶ τὴν πονηρὰν σύγχυσιν κατασυρέν τες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἔπειτα πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ ἀνασωθέντες (66) (κακεῖ μὲν οὐ δυνάμενοι την θείαν ᾄδειν ᾠδὴν, ὡς ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, ἐνταῦθα δὲ νέα ᾠδὴν καὶ πολιτείαν ἱστάμενοι)· εἴτε οἱ μείναντες ἐν τῷ καλῷ, καὶ προκόπτοντες· καὶ τὸ μὲν κατωρθωκό τες ἤδη, τὸ δὲ κατορθοῦντες, παρα τοῦ ἁγίου (67) καὶ καινοποιοῦ Πνεύματος. Β'. Εγκαινίζεται δὲ ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου, καὶ λίαν πολυτελώς, ἣν Θεὸς παρέδειξε, καὶ Βεσελεήλ ἐτελείωσε, καὶ Μωσῆς ἐπήξατο. Εγκαινίζεται δὲ ἡ (α) Κυριακήν. καὶ εἰς τὸ ἔαρ, καὶ εἰς τὸν μάρτυρα Μάμαντα· τῇ γὰρ νέᾳ Κυ- ριακῇ ἐπιτελεῖται ἡ μνεία αὐτοῦ ἐν Καισαρείᾳ· « Εγκαίνια. « ἐπαναγούσης, « βασιλεία Δαβίδ, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ χριομένου το πρότερον, ἀναγορευομένου τὸ δεύτερον. Εγένετο δὲ τὰ Ἐγκαίνια ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ χειμών (68) ἦν, ὁ τῆς ἀπιστίας, καὶ Ἰησοῦς παρῆν, ὁ Θεὸς καὶ ναός (69), Θεὸς αἰώνιος, ναὸς πρόσφατος, ὁ αὐθημε *³ νίζεσθε πρός με, νῆσοι· « χαλκοει- δής, ο τες. ἄνθρωπος· Θεὸς ὑπερχρόνιος, ἄνθρωπος πρόσφα τος, ο S. GREGORII THEOLOGI aunum collocari posse; quamvis non diffiteatur vir doctus potuisse ante Gregorii senioris obitum pronuntiari. Hinc non male concludendum putamus, orationem istam habitam fuisse Aprilis anni 383, in quo Pascha ejusdem mensis incidebat. ORATIO XLIV. In novam Dominicam. præclare constituta; vel potius, de rebus novis per Encænia honore complectendis; idque non semel, verum sæpius, nimirum qualibet anni conversione diem eundem advehente, ne alioqui res pulchre progressu temporis evanescant, atque oblivionis gurgite obscuratæ dilabantur. Innovantur quidem ad Deum insulae, quemadmodum apud Isaiam legi- mus, quæcunque tandem illæ insulæ existimandæ sunt; ut autem ipse opinor, gentium Ecclesiæ re- cens constitutæ, atque ex salsa et amara infidelitate energentes, ac firmitatem accipientes, Dei incessi- bus spiam et congruentem. Iunovatur etiam, apud alium prophetam, murus æreus ®; hoc est, ni fal- for, anima firma et aurea, recensque ad pietatem compacta. Præterea, canticum novum Domino ca- nere jubemur ", tam qui in Babylonem pravamque confusionem a peccato pertracti, ac deinde in de- rusalem incolumes reversi sumus (alque illic qui- dem, ut in terra aliena s, canticum divinum ca- nere minime poteramus, hic autem novam cantio- nem, vitæque rationem instituimus); quam qui in virtute perstitimus, novosque subinde in ea pro- gressus facimus; cujus virtutis muneribus, Camus, ac etiam nunc fungimur. sancti et innovatoris Spiritus ope, jam perfuncta II. Tum etiam tabernaculum testimonii innova · tur, et quidem magnificis sumptibus, quod Deus ostendit se, et Beseleel confecit ", et Moyses fixit. C Jam regnum quoque Davidi innovatum est, neque id semel, sed prius cum ungeretur, ac postea, cum rex salutaretur 8ª. Facta sunt etiam Enconia Jero- solymis, et hiems erat ®, nimirum infidelitatis, Je- susque aderat, Deus et templum, Deus tempore [37. XLI, 1. 6s Jerem. 1, 18. ** | Paralip. xt, 3. XXXV, 30. ** Psal. cxlix, 1. ss Joan. x, 22. Alias XLIII. Quæ autem 4s erat, nunc 41. Habita Aprilis anni 383, in ecclesia S. Mamantis prope Nazianzum. - (65-99) Nonnulli addunt, novam Dominicani, et in ver, ut in martyrem Ma- mantem; in nova enim Dominica, ipsius memoria Caesarea celebratur. (1-59) Encænia. » Hoc nomine signif- catur dedicatio cujuscunque rei; seu festum quo qualiscunque res innovatur, sive templum, sive do- mus, etc. Sacer erat apud Judæos dies Encanio- rum, ob memoriam instaurati templi post captivita. tem. etc., reducente. tam, quæ forem amiserunt. Psal. cxxxvi, 4. ** Exod. xxxɩ, of Exod. Inovamini ad me, insu le. Vulgata : « Taceant ad ne insulae. spicatur Combefisius Gregorium scripsisse æris firinitatem habens. Nec immerito, hanc Denim vocem exigit metaphora. et Coinb. In edl. deest o live desunt in Pass. et Joan. x, 22. Deest xat in ed. Deus et homo Deus omne tempus superans, hoino recens dictus. › 1. De Encæniis honorandis lex velus est, eaque (60) Ἐπαγούσης. Duo Regg., quinque Colb., (61) 'Εξίτηλα. Ea dicuntur proprie, juxta Nice- (62) Τῷ 'Ησαΐα In Septuaginta legitur : Έγκαι (63) Χρυσοειδής. « Auri colorein referens. Su- (64) Εις. In nonnullis, πρός. (65) Είτε cl. Sic quinque Regg., duo Coisl., Or. 1 (66) Έπειτα πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ ανασωθέν (67) 'Αγίου. Deest in quatuor Regg., etc. (68) Καὶ χειμών. Sic quatuor Regg., Pass., Comb. (69) Θεὺς καὶ ναύς, etc. in nonnullis, Θεὸς καὶ
Ἐγκαινίζεται δὲ ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου, καὶ λίαν πολυτελῶς, ἣν Θεὸς παρέδειξε, καὶ Βεσελεὴλ ἐτελείωσε, καὶ Μωσῆς ἐπήξατο. Ἐγκαινίζεται δὲ ἡ βασιλεία Δαβὶδ, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ χριομένου τὸ πρότερον, ἀναγορευομένου τὸ δεύτερον. Ἐγένετο δὲ τὰ Ἐγκαίνια ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ χειμὼν ἦν, ὁ τῆς ἀπιστίας, καὶ Ἰησοῦς παρῆν, ὁ Θεὸς καὶ ναὸς, Θεὸς αἰώνιος, ναὸς πρόσφατος, ὁ αὐθημερὸν λυόμενος, καὶ τριήμερος ἀνιστάμενος, καὶ μένων εἰς τοὺς αἰῶνας, ἵν’ ἐγὼ σωθῶ, καὶ τοῦ παλαιοῦ πτώματος ἀνακληθῶ, καὶ γένωμαι καινὴ κτίσις, διὰ τῆς τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀναπλαττόμενος. Ἐπιζητεῖ δὲ ὁ θεῖος Δαβὶδ καρδίαν καθαρὰν ἐν ἑαυτῷ κτιζομένην, καὶ πνεῦμα εὐθὲς τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινιζόμενον· οὐχ ὡς οὐκ ἔχων, (τίς γὰρ, εἰ μὴ Δαβὶδ ὁ τοσοῦτος;) ἀλλ’ ὡς καινὸν γινώσκων τὸ νῦν ἀεὶ προστιθέμενον. Καὶ τί δεῖ μοι πλειόνων Ἐγκαινίων, ἐνὸν τὰ παρόντα γνωρίσαι, καὶ ἃ σήμερον πανηγυρίζομεν, τῇ ζωῇ μετὰ θάνατον πλησιάσαντες; Ἐγκαίνια, Ἐγκαίνια ἡ πανήγυρις, ἀδελφοί. Λεγέσθω γὰρ πολλάκις ὑφ’ ἡδονῆς. Καὶ τίνα ταῦτα; Οἱ μὲν εἰδότες, διδάξατε· οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, τὴν ἀκοὴν ἐγκαινίζεσθε. Γ.
Α " Β ΛΟΓΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὴν καινὴν Κυριακήν (65-99). Α'. Εγκαίνια (1-59) τιμᾶσθαι, παλαιός νόμος, καὶ καλῶς ἔχων· μᾶλλον δὲ, τὰ νέα τιμᾶσθαι δι' Εγκαι νίων· καὶ τοῦτο, οὐχ άπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις, ἑκά - στης τοῦ ἐνιαυτοῦ περιτροπῆς τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐπ αγούσης (60), ἵνα μὴ ἐξίτηλα (61) τῷ χρόνῳ γένηται κ τὰ καλὰ, μηδὲ παραμονη λήθης βυθοῖς ἀμαυρούμενα. Κ Ἐγκαινίζονται μὲν πρὸς Θεὸν νῆσοι, τῷ Ησαΐα ὥσπερ (62) ἀνέγνωμεν, ἄστινας δὴ τὰς νήσους ταύ τας ὑποληπτέον· οἶμαι δὲ τὰς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκκλη· σίας ἄρτι καθισταμένας, καὶ τῆς ἁλμυρᾶς ἀπιστίας ἀνακυπτούσας, καὶ πῆξιν λαμβανούσας, τῷ Θεῷ βά σιμον. Εγκαινίζεται δὲ τεῖχος χαλκοῦν, παρ' ἄλλη προφήτῃ· οἶμαι δὲ, ψυχή στεῤῥά, και χρυσοει δὴς (63), καὶ ἀρτιπαγής εἰς (64) εὐσέβειαν. Αδει δὲ τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν κελευόμεθα, εἴτε οἱ (65) εἰς Βαβυλῶνα καὶ τὴν πονηρὰν σύγχυσιν κατασυρέν τες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἔπειτα πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ ἀνασωθέντες (66) (κακεῖ μὲν οὐ δυνάμενοι την θείαν ᾄδειν ᾠδὴν, ὡς ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, ἐνταῦθα δὲ νέα ᾠδὴν καὶ πολιτείαν ἱστάμενοι)· εἴτε οἱ μείναντες ἐν τῷ καλῷ, καὶ προκόπτοντες· καὶ τὸ μὲν κατωρθωκό τες ἤδη, τὸ δὲ κατορθοῦντες, παρα τοῦ ἁγίου (67) καὶ καινοποιοῦ Πνεύματος. Β'. Εγκαινίζεται δὲ ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου, καὶ λίαν πολυτελώς, ἣν Θεὸς παρέδειξε, καὶ Βεσελεήλ ἐτελείωσε, καὶ Μωσῆς ἐπήξατο. Εγκαινίζεται δὲ ἡ (α) Κυριακήν. καὶ εἰς τὸ ἔαρ, καὶ εἰς τὸν μάρτυρα Μάμαντα· τῇ γὰρ νέᾳ Κυ- ριακῇ ἐπιτελεῖται ἡ μνεία αὐτοῦ ἐν Καισαρείᾳ· « Εγκαίνια. « ἐπαναγούσης, « βασιλεία Δαβίδ, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ χριομένου το πρότερον, ἀναγορευομένου τὸ δεύτερον. Εγένετο δὲ τὰ Ἐγκαίνια ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ χειμών (68) ἦν, ὁ τῆς ἀπιστίας, καὶ Ἰησοῦς παρῆν, ὁ Θεὸς καὶ ναός (69), Θεὸς αἰώνιος, ναὸς πρόσφατος, ὁ αὐθημε *³ νίζεσθε πρός με, νῆσοι· « χαλκοει- δής, ο τες. ἄνθρωπος· Θεὸς ὑπερχρόνιος, ἄνθρωπος πρόσφα τος, ο S. GREGORII THEOLOGI aunum collocari posse; quamvis non diffiteatur vir doctus potuisse ante Gregorii senioris obitum pronuntiari. Hinc non male concludendum putamus, orationem istam habitam fuisse Aprilis anni 383, in quo Pascha ejusdem mensis incidebat. ORATIO XLIV. In novam Dominicam. præclare constituta; vel potius, de rebus novis per Encænia honore complectendis; idque non semel, verum sæpius, nimirum qualibet anni conversione diem eundem advehente, ne alioqui res pulchre progressu temporis evanescant, atque oblivionis gurgite obscuratæ dilabantur. Innovantur quidem ad Deum insulae, quemadmodum apud Isaiam legi- mus, quæcunque tandem illæ insulæ existimandæ sunt; ut autem ipse opinor, gentium Ecclesiæ re- cens constitutæ, atque ex salsa et amara infidelitate energentes, ac firmitatem accipientes, Dei incessi- bus spiam et congruentem. Iunovatur etiam, apud alium prophetam, murus æreus ®; hoc est, ni fal- for, anima firma et aurea, recensque ad pietatem compacta. Præterea, canticum novum Domino ca- nere jubemur ", tam qui in Babylonem pravamque confusionem a peccato pertracti, ac deinde in de- rusalem incolumes reversi sumus (alque illic qui- dem, ut in terra aliena s, canticum divinum ca- nere minime poteramus, hic autem novam cantio- nem, vitæque rationem instituimus); quam qui in virtute perstitimus, novosque subinde in ea pro- gressus facimus; cujus virtutis muneribus, Camus, ac etiam nunc fungimur. sancti et innovatoris Spiritus ope, jam perfuncta II. Tum etiam tabernaculum testimonii innova · tur, et quidem magnificis sumptibus, quod Deus ostendit se, et Beseleel confecit ", et Moyses fixit. C Jam regnum quoque Davidi innovatum est, neque id semel, sed prius cum ungeretur, ac postea, cum rex salutaretur 8ª. Facta sunt etiam Enconia Jero- solymis, et hiems erat ®, nimirum infidelitatis, Je- susque aderat, Deus et templum, Deus tempore [37. XLI, 1. 6s Jerem. 1, 18. ** | Paralip. xt, 3. XXXV, 30. ** Psal. cxlix, 1. ss Joan. x, 22. Alias XLIII. Quæ autem 4s erat, nunc 41. Habita Aprilis anni 383, in ecclesia S. Mamantis prope Nazianzum. - (65-99) Nonnulli addunt, novam Dominicani, et in ver, ut in martyrem Ma- mantem; in nova enim Dominica, ipsius memoria Caesarea celebratur. (1-59) Encænia. » Hoc nomine signif- catur dedicatio cujuscunque rei; seu festum quo qualiscunque res innovatur, sive templum, sive do- mus, etc. Sacer erat apud Judæos dies Encanio- rum, ob memoriam instaurati templi post captivita. tem. etc., reducente. tam, quæ forem amiserunt. Psal. cxxxvi, 4. ** Exod. xxxɩ, of Exod. Inovamini ad me, insu le. Vulgata : « Taceant ad ne insulae. spicatur Combefisius Gregorium scripsisse æris firinitatem habens. Nec immerito, hanc Denim vocem exigit metaphora. et Coinb. In edl. deest o live desunt in Pass. et Joan. x, 22. Deest xat in ed. Deus et homo Deus omne tempus superans, hoino recens dictus. › 1. De Encæniis honorandis lex velus est, eaque (60) Ἐπαγούσης. Duo Regg., quinque Colb., (61) 'Εξίτηλα. Ea dicuntur proprie, juxta Nice- (62) Τῷ 'Ησαΐα In Septuaginta legitur : Έγκαι (63) Χρυσοειδής. « Auri colorein referens. Su- (64) Εις. In nonnullis, πρός. (65) Είτε cl. Sic quinque Regg., duo Coisl., Or. 1 (66) Έπειτα πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ ανασωθέν (67) 'Αγίου. Deest in quatuor Regg., etc. (68) Καὶ χειμών. Sic quatuor Regg., Pass., Comb. (69) Θεὺς καὶ ναύς, etc. in nonnullis, Θεὸς καὶ
PG 36:610Φῶς ἦν ἀπρόσιτον, καὶ ἀδιάδοχον, ὁ Θεὸς, οὔτε ἀρξάμενον, οὔτε παυσόμενον, οὔτε μετρούμενον, ἀειλαμπὲς, τριλαμπὲς, ὀλίγοις ὅσον ἐστὶ θεωρούμενον, οἶμαι δὲ, οὐδὲ ὀλίγοις. Καὶ φῶτα δεύτερα, τοῦ πρώτου Φωτὸς ἀπαυγάσματα, αἱ περὶ αὐτὸν δυνάμεις, καὶ τὰ λειτουργικὰ πνεύματα. Τὸ δὲ παρ’ ἡμῖν τοῦτο φῶς, οὐχ ὕστερον ἤρξατο μόνον, ἀλλὰ καὶ νυκτὶ τέμνεται, καὶ τέμνει νύκτα ἰσομοιρίᾳ, ὄψει πιστευθὲν, καὶ ἀέρι χυθὲν, καὶ λαμβάνον ὃ δίδωσιν. Ὁρᾷν τε γὰρ ὄψει παρέχει, καὶ πρῶτον ὁρᾶται παρὰ τῆς ὄψεως, καὶ τοῖς ὁρατοῖς περιῤῥέον, παῤῥησίαν χαρίζεται. Βουληθεὶς γὰρ ὁ Θεὸς τόνδε τὸν κόσμον συστήσασθαι, τὸν ἐξ ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων συνεστηκότα, τὸν μέγαν καὶ θαυμαστὸν τῆς μεγαλειότητος αὐτοῦ κήρυκα, τοῖς μὲν ἀϊδίοις αὐτός ἐστι φῶς, καὶ οὐκ ἄλλο· (τί γὰρ ἔδει φωτὸς δευτέρου τοῖς τὸ μέγιστον ἔχουσι;) τοῖς κάτω δὲ καὶ περὶ ἡμᾶς πρώτην ἐκλάμπει τὴν τοῦ φωτὸς τούτου δύναμιν. Καὶ γὰρ ἔπρεπε τῷ μεγάλῳ φωτὶ τῆς δημιουργίας ἐκ φωτὸς ἄρξασθαι, ᾧ λύει τὸ σκότος, καὶ τὴν ἐπέχουσαν τέως ἀκοσμίαν καὶ ἀταξίαν. Δ.
(εν (70) λυόμενος, καὶ τριήμερος ἀνιστάμενος, καὶ Δ από μένων εἰς τοὺς αἰῶνας, ἵν᾽ ἐγὼ σωθῶ, καὶ τοῦ πα λακοῦ πτώματος ἀνακληθῶ (71), καὶ γένωμαι και νὴ κτίσις, διὰ τῆς τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀνα- πλαττόμενος. Ἐπιζητεῖ δὲ ὁ θεῖος Δαβὶδ καρδίαν καθαρὰν ἐν ἑαυτῷ κτιζομένην, καὶ πνεῦμα εὐθὲς τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινιζόμενον· οὐχ ὡς οὐκ ἔχων, (τίς γὰρ, εἰ μὴ Δαβὶδ ὁ τοσοῦτος ; ) ἀλλ' ὡς καιρόν γινώ- σκων τὸ νῦν ἀεὶ (72) προστιθέμενον. Καὶ τί δεῖ μοι πλειόνων Ἐγκαινίων, ἑνὸν τὰ παρόντα γνωρίσαι, καὶ & σήμερον πανηγυρίζομεν (75), τῇ ζωῇ μετὰ θάνα- τον πλησιάσαντες; Εγκαίνια, Ἐγκαίνια ή πανήγυ- ρίς (74), ἀδελφοί. Λεγέσθω γὰρ πολλάκις ὑφ᾽ ἡδονῆς. Καὶ τίνα ταῦτα; Οἱ μὲν εἰδότες, διδάξατε· οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, τὴν ἀκοὴν ἐγκαινίζεσθε. Γ'. Φῶς ἦν (5) ἀπρόσιτον, καὶ ἀδιάδοχον, ὁ Θεὸς, οὔτε ἀρξάμενον, οὔτε παυσόμενον, οὔτε μετρούμενον, ἀειλαμπές, τρίλαμπές, ὀλίγοις ὅσον ἐστὶ θεωρούμε νον, οἶμαι δὲ, οὐδὲ ὀλίγοις. Καὶ φῶτα δεύτερα, τοῦ πρώτου Φωτὸς ἀπαυγάσματα, αἱ περὶ αὐτὸν δυνάμεις, καὶ τὰ λειτουργικά πνεύματα. Τὸ δὲ παρ' ἡμῖν τοῦτο φῶς, οὐχ ὕστερον ήρξατο μόνον, ἀλλὰ καὶ νυκτὶ τέ μνεται, καὶ τέμνει νύκτα ισομοιρίᾳ (76), ὄψει πιο στευθὲν, καὶ ἀέρι χυθέν (77), καὶ λαμβάνον δίδω σιν. Οραν τε γὰρ ὄψει παρέχει, καὶ πρῶτον ὁρᾶται παρὰ (73) τῆς ὄψεως, καὶ τοῖς ὁρατοῖς περιῤῥέον, παρρησίαν (79) χαρίζεται. Βουληθεὶς γὰρ ὁ Θεὸς τόνδε τὸν κόσμον συστήσασθαι, τὸν ἐξ ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων συνεστηκότα, τὸν μέγαν καὶ θαυμαστὸν τῆς μεγαλειότητος αὐτοῦ (80) κήρυκα, τοῖς μὲν ἀἰδίοις αὐτός ἐστι φῶς, καὶ οὐκ ἄλλο (81)· (τί γὰρ ἔδει φω τὸς δευτέρου τοῖς τὸ μέγιστον ἔχουσι;) τοῖς κάτω δὲ καὶ περὶ ἡμᾶς πρώτην ἐκλάμπει τὴν τοῦ φωτὸς τούτου δύναμιν. Καὶ γὰρ ἔπρεπε τῷ μεγάλῳ φωτὶ τῆς δημιουργίας ἐκ φωτὸς ἄρξασθαι, ᾧ λύει τὸ σκέτος, καὶ τὴν ἐπέχουσαν τέως ἀκοσμίαν καὶ ἀτα- ξίαν. Δ'. Καὶ τοῦτο οὐκ ὀργανικὸν ἀπ' ἀρχῆς ἀναδείξας, οὐδὲ ἡλιακὸν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἀλλ᾽ ἀσώματον, καὶ ἀνήλιον (82)· ἔπειτα δὲ καὶ ἡλίῳ δοθέν, καταφωτίζειν πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς ἄλλοις τὴν ὕλην προϋποστήσας, εἰδοποίησεν ὕστερον, ἑκάστῳ τάξιν, καὶ σχῆμα, και μέγεθος περιθεὶς, ἵνα θαυμα- τουργήσῃ τι μείζον, ἐνταῦθα τὸ εἶδος τῆς ὕλης προ » πανηγυρίζωμεν, ἑορτάζομεν. ήγυρις, « φῶς ἕν, « χεθέν. ἄλλος. ORATIO XLIV. IN NOVAM DOMINICAM. - omni antiquior, et templum recens factum, eodemque die solutum, ac tertio post die excitatunı, atque in sæcula manens, ut ipse salutem conse- quar, atque a veteri lapsu revocer, ac per hujus- modi beneficium instauratus, nova creatura el- ciar. Quin divinus quoque David cor mundum in se creari, ac spiritum rectum in visceribus innovari postulat 5, non quod non habeat (quis enim habe- re possit, si tantus vir eo careat ?) ; sed quod pro novo id ducat, quod nunc quotidie accrescit. Sed quid mibi plura Encania colligere necesse est, cum praesentia declarare promptum sit, eaque, quæ ho- dierno die, vitæ post mortem adjuncti, celebramus ? Encenia, Eucania, hoc festum est, fratres. Identi- dem enim hoc verbum præ voluptate repetatur. Et B quænam illa ? Qui scitis, docete; qui nescitis, au- ribus innovemini. C • III. Lumen erat inaccessibile, ac successioni mi- nime obnoxium, Deus, nec principium habens, nec finem habiturum, nec in dimensionem cadens, per- petuo fulgore rutilans, trino splendore micans, al- que ejusmodi, ut paucis, imo ne paucis quiden, perspicua sit ipsius magnitudo. Secunda autem lumina, primique Luminis radii, virtutes ipsum circumstantes, atque administri spiritus. At nostrum lumen, non modo serius ortum habuit, sed etiam nocte scinditur, noctemque vicissim æquis partibus secat, oculis coucreditum, ac per aeremn fusumn, al- que id, quod dat, accipiens. Nam oculis liberam cernendi facultatem præbet, et primum ab oculis cernitur, rebusque iis, quæ sub aspectum ca- dunt, circumfusum, fiduciam affert. Nam cum Deus hunc ex visibilibus et invisibilibus rebus constantem mundum, hunc, inquam, magnum et admirabilem majestatis suæ præconen, fingere ac construere voluisset, æternis quidem nullum aliud lumen quam seipsum præbuit. Quid enim secundo lumine opus iis erat, qui maximum habebant? Inferioribus au- tem atque humanis primam hujus luminis vim pro- tulit. Conveniebat quippe magno Lumini, opificium suum a lumine auspicari, quo tenebras, vastamque illɔm rerum congeriem et confusionem omnia occupantem, solvit ac depellit. D Psat. L, 12. 11, : « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. › nover. > Colb., Pass., etc. Alii, male. EDIT. - Comb. praesens festivitas. 1V. Nec vero id organicum a principio, nec, mea quidem sententia, solare protulit, verum incorpo- reum, nec a sole productum; sed postea ad orbem terrarum illustrandum soli traditum est. Nam cum in aliis rebus hanc rationem tenuisset, ut materiam prius conderet, ac deinde eam forma convestiret, ordine videlicet, figura ac magnitudine unicuique lumen num. c manifestationem. (70) Ο αυθημερόν. Alludit ad hæc verba Joan. (71) Ανακληθῶ. In quibusdam, ἀνακαινισθῶ, « in- (72) 'Αεί. Deest in quinque Regg., duodecim (73) Πανηγυρίζομεν. Sic Regg. um, ph, eic. (74) "Η πανήγυρις. Unus Colb., ἡ παροῦσα παν- (75) φῶς ἦν. Nicetas, quem sequitur Billius, (76) Ισομοιρία. Reg. ph, ἐν ἰσομοιρία. (77) Χυθέν. Quatuor Regg., Pass., Savil., etc., (78) Παρά. Οr. 1, διά (79) Παρρησίαν. Nicetas exponit, φανέρωσιν, (80) Αὐτοῦ. Duo Colb., Comb., etc.. ἑαυτοῦ. (81) "Αλλο. Tres Regg., quatuor Colb. et Comb., (82) Καὶ ἀνήλιον. Bill. e el solis expers.
Καὶ τοῦτο οὐκ ὀργανικὸν ἀπ’ ἀρχῆς ἀναδείξας, οὐδὲ ἡλιακὸν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἀλλ’ ἀσώματον, καὶ ἀνήλιον· ἔπειτα δὲ καὶ ἡλίῳ δοθὲν, καταφωτίζειν πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς ἄλλοις τὴν ὕλην προϋποστήσας, εἰδοποίησεν ὕστερον, ἑκάστῳ τάξιν, καὶ σχῆμα, καὶ μέγεθος περιθεὶς, ἵνα θαυματουργήσῃ τι μεῖζον, ἐνταῦθα τὸ εἶδος τῆς ὕλης προϋπεστήσατο (εἶδος γὰρ ἡλίου τὸ φῶς)· μετὰ δὲ τοῦτο τὴν ὕλην ἐπάγει, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἡμέρας δὴ μιουργήσας τοῦτον τὸν ἥλιον. Οὕτω τι πρῶτον ἐν ἡμέραις ἀριθμεῖται, καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον, καὶ τὸ ἑξῆς, ἄχρι τῆς ἑβδόμης καὶ καταπαυσίμου τῶν ἔργων ἡμέρας, αἷς καταμερίζεται τὰ γινόμενα, λόγοις ἀῤῥήτοις τασσόμενα, καὶ οὐκ ἀθρόως ἀναδιδόμενα τῷ πάντα δυνατῷ Λόγῳ, καὶ ᾧ τὸ νοῆσαι μόνον, ἢ εἰπεῖν, ἔργον ἐστὶ παριστάμενον. Εἰ δὲ τελευταῖος ὁ ἄνθρωπος ἀνεδείχθη, καὶ ταῦτα χειρὶ Θεοῦ καὶ εἰκόνι τετιμημένος, θαυμαστὸν οὐδέν. Ἔδει γὰρ, ὥσπερ βασιλεῖ, προϋποστῆναι τὰ βασίλεια, καὶ οὕτως εἰσαχθῆναι τὸν βασιλέα πᾶσιν ἤδη δορυφορούμενον.
(εν (70) λυόμενος, καὶ τριήμερος ἀνιστάμενος, καὶ Δ από μένων εἰς τοὺς αἰῶνας, ἵν᾽ ἐγὼ σωθῶ, καὶ τοῦ πα λακοῦ πτώματος ἀνακληθῶ (71), καὶ γένωμαι και νὴ κτίσις, διὰ τῆς τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀνα- πλαττόμενος. Ἐπιζητεῖ δὲ ὁ θεῖος Δαβὶδ καρδίαν καθαρὰν ἐν ἑαυτῷ κτιζομένην, καὶ πνεῦμα εὐθὲς τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινιζόμενον· οὐχ ὡς οὐκ ἔχων, (τίς γὰρ, εἰ μὴ Δαβὶδ ὁ τοσοῦτος ; ) ἀλλ' ὡς καιρόν γινώ- σκων τὸ νῦν ἀεὶ (72) προστιθέμενον. Καὶ τί δεῖ μοι πλειόνων Ἐγκαινίων, ἑνὸν τὰ παρόντα γνωρίσαι, καὶ & σήμερον πανηγυρίζομεν (75), τῇ ζωῇ μετὰ θάνα- τον πλησιάσαντες; Εγκαίνια, Ἐγκαίνια ή πανήγυ- ρίς (74), ἀδελφοί. Λεγέσθω γὰρ πολλάκις ὑφ᾽ ἡδονῆς. Καὶ τίνα ταῦτα; Οἱ μὲν εἰδότες, διδάξατε· οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, τὴν ἀκοὴν ἐγκαινίζεσθε. Γ'. Φῶς ἦν (5) ἀπρόσιτον, καὶ ἀδιάδοχον, ὁ Θεὸς, οὔτε ἀρξάμενον, οὔτε παυσόμενον, οὔτε μετρούμενον, ἀειλαμπές, τρίλαμπές, ὀλίγοις ὅσον ἐστὶ θεωρούμε νον, οἶμαι δὲ, οὐδὲ ὀλίγοις. Καὶ φῶτα δεύτερα, τοῦ πρώτου Φωτὸς ἀπαυγάσματα, αἱ περὶ αὐτὸν δυνάμεις, καὶ τὰ λειτουργικά πνεύματα. Τὸ δὲ παρ' ἡμῖν τοῦτο φῶς, οὐχ ὕστερον ήρξατο μόνον, ἀλλὰ καὶ νυκτὶ τέ μνεται, καὶ τέμνει νύκτα ισομοιρίᾳ (76), ὄψει πιο στευθὲν, καὶ ἀέρι χυθέν (77), καὶ λαμβάνον δίδω σιν. Οραν τε γὰρ ὄψει παρέχει, καὶ πρῶτον ὁρᾶται παρὰ (73) τῆς ὄψεως, καὶ τοῖς ὁρατοῖς περιῤῥέον, παρρησίαν (79) χαρίζεται. Βουληθεὶς γὰρ ὁ Θεὸς τόνδε τὸν κόσμον συστήσασθαι, τὸν ἐξ ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων συνεστηκότα, τὸν μέγαν καὶ θαυμαστὸν τῆς μεγαλειότητος αὐτοῦ (80) κήρυκα, τοῖς μὲν ἀἰδίοις αὐτός ἐστι φῶς, καὶ οὐκ ἄλλο (81)· (τί γὰρ ἔδει φω τὸς δευτέρου τοῖς τὸ μέγιστον ἔχουσι;) τοῖς κάτω δὲ καὶ περὶ ἡμᾶς πρώτην ἐκλάμπει τὴν τοῦ φωτὸς τούτου δύναμιν. Καὶ γὰρ ἔπρεπε τῷ μεγάλῳ φωτὶ τῆς δημιουργίας ἐκ φωτὸς ἄρξασθαι, ᾧ λύει τὸ σκέτος, καὶ τὴν ἐπέχουσαν τέως ἀκοσμίαν καὶ ἀτα- ξίαν. Δ'. Καὶ τοῦτο οὐκ ὀργανικὸν ἀπ' ἀρχῆς ἀναδείξας, οὐδὲ ἡλιακὸν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἀλλ᾽ ἀσώματον, καὶ ἀνήλιον (82)· ἔπειτα δὲ καὶ ἡλίῳ δοθέν, καταφωτίζειν πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς ἄλλοις τὴν ὕλην προϋποστήσας, εἰδοποίησεν ὕστερον, ἑκάστῳ τάξιν, καὶ σχῆμα, και μέγεθος περιθεὶς, ἵνα θαυμα- τουργήσῃ τι μείζον, ἐνταῦθα τὸ εἶδος τῆς ὕλης προ » πανηγυρίζωμεν, ἑορτάζομεν. ήγυρις, « φῶς ἕν, « χεθέν. ἄλλος. ORATIO XLIV. IN NOVAM DOMINICAM. - omni antiquior, et templum recens factum, eodemque die solutum, ac tertio post die excitatunı, atque in sæcula manens, ut ipse salutem conse- quar, atque a veteri lapsu revocer, ac per hujus- modi beneficium instauratus, nova creatura el- ciar. Quin divinus quoque David cor mundum in se creari, ac spiritum rectum in visceribus innovari postulat 5, non quod non habeat (quis enim habe- re possit, si tantus vir eo careat ?) ; sed quod pro novo id ducat, quod nunc quotidie accrescit. Sed quid mibi plura Encania colligere necesse est, cum praesentia declarare promptum sit, eaque, quæ ho- dierno die, vitæ post mortem adjuncti, celebramus ? Encenia, Eucania, hoc festum est, fratres. Identi- dem enim hoc verbum præ voluptate repetatur. Et B quænam illa ? Qui scitis, docete; qui nescitis, au- ribus innovemini. C • III. Lumen erat inaccessibile, ac successioni mi- nime obnoxium, Deus, nec principium habens, nec finem habiturum, nec in dimensionem cadens, per- petuo fulgore rutilans, trino splendore micans, al- que ejusmodi, ut paucis, imo ne paucis quiden, perspicua sit ipsius magnitudo. Secunda autem lumina, primique Luminis radii, virtutes ipsum circumstantes, atque administri spiritus. At nostrum lumen, non modo serius ortum habuit, sed etiam nocte scinditur, noctemque vicissim æquis partibus secat, oculis coucreditum, ac per aeremn fusumn, al- que id, quod dat, accipiens. Nam oculis liberam cernendi facultatem præbet, et primum ab oculis cernitur, rebusque iis, quæ sub aspectum ca- dunt, circumfusum, fiduciam affert. Nam cum Deus hunc ex visibilibus et invisibilibus rebus constantem mundum, hunc, inquam, magnum et admirabilem majestatis suæ præconen, fingere ac construere voluisset, æternis quidem nullum aliud lumen quam seipsum præbuit. Quid enim secundo lumine opus iis erat, qui maximum habebant? Inferioribus au- tem atque humanis primam hujus luminis vim pro- tulit. Conveniebat quippe magno Lumini, opificium suum a lumine auspicari, quo tenebras, vastamque illɔm rerum congeriem et confusionem omnia occupantem, solvit ac depellit. D Psat. L, 12. 11, : « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. › nover. > Colb., Pass., etc. Alii, male. EDIT. - Comb. praesens festivitas. 1V. Nec vero id organicum a principio, nec, mea quidem sententia, solare protulit, verum incorpo- reum, nec a sole productum; sed postea ad orbem terrarum illustrandum soli traditum est. Nam cum in aliis rebus hanc rationem tenuisset, ut materiam prius conderet, ac deinde eam forma convestiret, ordine videlicet, figura ac magnitudine unicuique lumen num. c manifestationem. (70) Ο αυθημερόν. Alludit ad hæc verba Joan. (71) Ανακληθῶ. In quibusdam, ἀνακαινισθῶ, « in- (72) 'Αεί. Deest in quinque Regg., duodecim (73) Πανηγυρίζομεν. Sic Regg. um, ph, eic. (74) "Η πανήγυρις. Unus Colb., ἡ παροῦσα παν- (75) φῶς ἦν. Nicetas, quem sequitur Billius, (76) Ισομοιρία. Reg. ph, ἐν ἰσομοιρία. (77) Χυθέν. Quatuor Regg., Pass., Savil., etc., (78) Παρά. Οr. 1, διά (79) Παρρησίαν. Nicetas exponit, φανέρωσιν, (80) Αὐτοῦ. Duo Colb., Comb., etc.. ἑαυτοῦ. (81) "Αλλο. Tres Regg., quatuor Colb. et Comb., (82) Καὶ ἀνήλιον. Bill. e el solis expers.
PG 36:611Εἰ μὲν οὖν ἐμείναμεν, ὅπερ ἦμεν, καὶ τὴν ἐντολὴν ἐφυλάξαμεν, ἐγενόμεθα ἂν ὅπερ οὐκ ἦμεν, τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς προσελθόντες, μετὰ τὸ ξύλον τῆς γνώσεως. Καὶ τί γεγονότες; Ἀπαθανατισθέντες, καὶ Θεῷ πλησιάσαντες. Ἐπεὶ δὲ τῷ φθόνῳ τοῦ πονηροῦ θάνατος εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε, καὶ ὑφεῖλε διὰ τῆς ἀπάτης τὸν ἄνθρωπον, διὰ τοῦτο τῷ ἡμετέρῳ πάθει πάσχει Θεὸς, γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ πτωχεύει τῷ σὰρξ παγῆναι, ἵν’ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλουτήσωμεν. Ἐντεῦθεν θάνατος, καὶ ταφὴ, καὶ ἀνάστασις. Ἐντεῦθεν ἡ καινὴ κτίσις, καὶ μεθέορτος ἑορτὴ, καὶ πάλιν ἐγὼ πανηγυριστὴς, ἐγκαινίζων τὴν ἐμαυτοῦ σωτηρίαν. Ε. Τί οὖν, φησίν; Οὐχ ἡ πρώτη Κυριακὴ τὸ Ἐγκαίνιον ἦν, ἡ μετὰ τὴν ἱερὰν νύκτα καὶ δᾳδουχίαν; Ἀλλὰ τῇ σήμερον τοῦτο δίδως, ὦ φιλέορτε σὺ, καὶ πολλὰς ἐπινοῶν φαιδρότητας; Ἐκείνη τὸ σωτήριον ἦν, αὕτη δὲ τὸ τῆς σωτηρίας γενέθλιον· κἀκείνη μέν ἐστι μεθόριον τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως, αὕτη δὲ καθαρῶς τῆς δευτέρας γενέσεως· ἵν’, ὥσπερ ἡ πρώτη κτίσις τὴν ἀρχὴν ἀπὸ Κυριακῆς λαμβάνει (δῆλον δέ·
υπεστήσατο (εἶδος γὰρ ἡλίου τὸ φῶς)· μετά δε τοῦ το τὴν ὕλην ἐπάγει, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἡμέρας δη μιουργήσας τοῦτον τὸν ἥλιον. Οὕτω τι πρῶτον ἐν ἡμέραις ἀριθμεῖται, καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον, καὶ τὸ ἑξῆς, ἄχρι τῆς ἑβδόμης καὶ καταπαυσίμου τῶν ἔρ γων ἡμέρας, αἷς καταμερίζεται τὰ γινόμενα (85), λόγοις ἀῤῥήτοις τασσόμενα, καὶ οὐκ ἀθρόως ἀναδιδό μενα τῷ πάντα δυνατῷ λόγῳ, καὶ ᾧ τὸ (84) νοῆσαι μόνον, ἢ εἰπεῖν, ἔργον ἐστὶ παριστάμενον. Εἰ δὲ τε- λευταῖος ὁ ἄνθρωπος ἀνεδείχθη, καὶ ταῦτα χειρὶ Θεοῦ καὶ εἰκόνι τετιμημένος, θαυμαστὸν οὐδέν. Εδει γὰρ, ὥσπερ βασιλεῖ, προϋποστήναι τὰ βασίλεια, καὶ οὕτως εἰσαχθῆναι τὸν βασιλέα πᾶσιν ήδη δορυφορού- μενον. Εἰ μὲν οὖν ἐμείναμεν (85), ὅπερ ἦμεν, καὶ τὴν ἐντολὴν ἐφυλάξαμεν, ἐγενόμεθα ἂν ὅπερ οὐκ ἦμεν, τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς προσελθόντες, μετὰ τὸ ξύ λον τῆς γνώσεως. Καὶ τί γεγονότες; Απαθανατι σθέντες, καὶ Θεῷ πλησιάσαντες. Ἐπεὶ δὲ τῷ φθόν νῳ (86) τοῦ πονηροῦ θάνατος εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλ θε, καὶ ὑφεῖλε διὰ τῆς ἀπάτης τὸν ἄνθρωπον, διὰ τοῦ το τῷ ἡμετέρῳ πάθει πάσχει Θεός, γενόμενος ἄν θρωπος, καὶ πτωχεύει τῷ σὰρξ (87) παγῆναι, ἵν' ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλουτήσωμεν. Εντεῦθεν θάνατος, καὶ ταφὴ, καὶ ἀνάστασις. Εντεῦθεν ἡ καινή κτίσις, καὶ μεθέορτος ἑορτὴ, καὶ πάλιν ἐγὼ πανη- γυριστής, ἐγκαινίζων τὴν ἐμαυτοῦ (88) σωτηρίαν. Β ο νόμενα. (85, Εἰ μὲν οὖν ἐμείναμεν, τὸ σάρξ. Ε'. Τί οὖν, φησίν ; Οὐχ ἡ πρώτη Κυριακὴ τὸ Ἔγ καίνιον ἦν, ἡ μετὰ τὴν ἱερὰν νύκτα καὶ δαδουχίαν; ᾿Αλλὰ τῇ σήμερον τοῦτο δίδως, ὦ (89) φιλέορτε σὺ, καὶ πολλὰς ἐπινοῶν φαιδρότητας; Εκείνη τὸ σωτήριον ἦν, αὕτη δὲ (90) τὸ τῆς σωτηρίας γενέ- θλιον · κἀκείνη (91) μέν ἐστι μεθόριον τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως, αὕτη δὲ καθαρῶς τῆς δευτέρας γε- νέσεως (92)· ῖν, ὥσπερ ἡ πρώτη κτίσις τὴν ἀρχὴν ἀπὸ Κυριακῆς λαμβάνει (δῆλον δέ· ἀπὸ γὰρ ταύτης ἑβδόμη τὸ Σάββατον γίνεται, κατάπαυσις οὖσα τῶν ἔργων), οὕτω καὶ ἡ δευτέρα πάλιν ἐκ τῆς αὐτῆς ἄρ χηται, πρώτη οὖσα τῶν μετ' αὐτὴν, καὶ ὀγδοὰς ἀπὸ τῶν πρὸ αὐτῆς, ὑψηλῆς ὑψηλοτέρα, καὶ θαυμασίας θαυμασιωτέρα. Πρὸς γὰρ τὴν ἄνω φέρει κατάστασιν ἣν καὶ ὁ θεῖος Σολομών αινίττεσθαί μοι δοκεῖ, διδόναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ (95), τῷ βίῳ τούτῳ, νομοθετῶν· ἐμαυτοῦ τήν. τας, « S. GREGOR!! THEOLOGI rei impositis, hic, ut majoris cujusdam miraculi A B specimen ederet, formam materia priorem protulit (forma enim solis, lumen est); ac postea materiam induxit, solem hunc nimirum, diei oculum, fabri- catus. lla procreato lumine, primum quiddam inter dies numeratur, et secundum, et tertium, ac sic deinceps usque ad septimum operumque cessatio- nis diem, quibus ea, qure creata sunt, dividuntur ac distinguuntur, arcanis rationibus ordinata et con- stituta, nec confertim in rerum naturam ab omni- potenti illo Verbo producta, cujus sola etiam cogi- Latio, vel solus sermo, confectum opus repraesentat. Quod si homo postremus creatus est, idque cum Dei manu atque imagine ornatus sit, nemini mirum videri debet. Construendum enim prius, tanquam regi, palatiuin erat, atque ita rex introdueendus, omni jam suo satellitio stipatus. Quod si, quod era- nus, permansissemus, ac præcepto paruissemus, effecti utique fuissemus, quod non eramus, atque ad lignum vitæ post scientiæ lignum accessissemus. Quid autem effecti? Immortales, ac Deo propius adjuncti. Quoniam autem diaboli invidia mors in mundum intravit ", hominemnque per fraudem il- lexit ac circumvenit, idcirco Deus passione nostra patitur, nimirum homo factus, eoque paupertatis sese dejicit, ut caro compingatur, quo nos ejus paupertatė ditemur. Hinc mors, et sepultura, et resurrectio. Hinc nova creatura, et festum festo succedens, ac rursus ego festum diem agito, salutis meæ Encænia celebrans. V. Quid igitur, dixerit quispiam? Nonne prima C Dominica Encænium erat, ea, inquam, quæ sacro- sanctam illam noctem, et luminum gestationem excepit? Quid igitur hodiernæ Dominicæ hoc tri- buis, festorun ainans, et permulta festorum gau- dia comminiscens ? Respondeo. Illa salutifera erat, hæc salutis Natale: illa erat sepulturæ et resur- rectionis confinium, hæc secundæ omnino creatio- nis est; ut, quemadmodum prima creatio initium a Dominica die accepit (id quod ex eo perspicue li- quet, quod septimus ab ea dies Sabbatumn efficitur, quod ab operibus requiem affert); sic etiam rursus secunda ab eadem Dominica incipiat, ut quæ prima sit earum quæ ipsam sequuntur, atque octava ab iis diebus qui ante fluxerunt, sublimi utique subli- mior, et admirabili admirabilior. Ad supernæ siqui- D » Sap. 11, 24. etc. Hunc locum sic exponit Nicetas : Homo, nec actu mortalis, nec immortalis creatus est; verum medius inter Deum et materiain factus, in ea causa erat, ut, si divino præcepto paruisset, Deo uniretur, atque in immor- talitatem assereretur. Sin autem legem infregisset, morti obnoxius efficeretur, ac pro impassibili, pas- sibilis, pro immortali, mortalis fieret. Colb., Pass., etc. In ed., 'Enst yàp yłóvw. ra; quam duo codices, alter Reg., alter Jes., confir mani. ln ed., festivas celebritates. Non recte Bill. cami- nii hilaritates. › una est, per gratiam scilicet et gloriam, imperfecta et perfecta, ad quam spectat oclava, futurum seili- cel evum, quod post istud praesens nos est exce- purum. plen, necnon et octo, quia ignoras quid futurum sit mali super terram. » Septem præsentem vi- tam, octo futurant, significat. › (83) Γινόμενα. Regg. c, d, ph, Savil., etc., γε (84) Καὶ ᾧ τό. In nonnullis, ᾧ καὶ τό (86) Ἐπεὶ δὲ τῷ φθόνῳ. Sic tres Regg., tres (87) Τῷ σάρξ. Sic legerat Savilius ex conjectum (88) Τὴν ἐμαυτοῦ. Sic plerique Regg. In ed., (89) ΤΩ. Sic codd. in ed., ὧν. Μox, φαιδροτη (90) Δέ. Deest in pluribus codd. (91) Κακείνη. Or. 1, κἀκεῖ, r et illic. » (92) Γενέσεως. Pass., γεννήσεως. Nova creatio (95) Τοῖς ἑπτά. Eccle. πι, 2 : « Da partem se-
ἀπὸ γὰρ ταύτης ἑβδόμη τὸ Σάββατον γίνεται, κατάπαυσις οὖσα τῶν ἔργων), οὕτω καὶ ἡ δευτέρα πάλιν ἐκ τῆς αὐτῆς ἄρχηται, πρώτη οὖσα τῶν μετ’ αὐτὴν, καὶ ὀγδοὰς ἀπὸ τῶν πρὸ αὐτῆς, ὑψηλῆς ὑψηλοτέρα, καὶ θαυμασίας θαυμασιωτέρα. Πρὸς γὰρ τὴν ἄνω φέρει κατάστασιν ἣν καὶ ὁ θεῖος Σολομὼν αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, διδόναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ, τῷ βίῳ τούτῳ, νομοθετῶν· καί γε τοῖς ὀκτὼ, τῷ μέλλοντι· ἐκ τῆς ἐντεῦθεν εὐπραγίας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀποκαταστάσεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ τῇ αὐτῇ προσᾴδειν ἔοικε τοὺς περὶ τῆς ὀγδόης ψαλμοὺς, ὥσπερ καὶ τῇ τῶν Ἐγκαινίων ἡμέρᾳ ταύτῃ ψαλμὸν ἕτερον, οἴκου τινὰ ἐγκαινισμὸν ὀνομάζων· ὅστις ἐσμὲν ἡμεῖς, οἱ Θεοῦ ναὸς εἶναί τε καὶ ἀκούειν ἠξιωμένοι καὶ γίνεσθαι. #2. Ἔχετε τῶν Ἐγκαινίων τὸν λόγον. Ἀλλ’ ἐγκαινίζεσθε, καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποῤῥίψαντες, ἐν καινότητι ζωῆς πολιτεύεσθε, πᾶσι χαλινὸν ἐπιθέντες, ἐξ ὧν ὁ θάνατος, πάντα τὰ μέλη παιδαγωγήσαντες, πᾶσαν τὴν πονηρὰν τοῦ ξύλου βρῶσιν μισήσαντες, ἢ ἐμέσαντες, καὶ διὰ τοῦτο μόνον μεμνημένοι τῶν παλαιῶν, ἵνα φύγωμεν. Ὡραῖος ἦν εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν, ὁ ἐμὲ θανατώσας καρπός·
υπεστήσατο (εἶδος γὰρ ἡλίου τὸ φῶς)· μετά δε τοῦ το τὴν ὕλην ἐπάγει, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἡμέρας δη μιουργήσας τοῦτον τὸν ἥλιον. Οὕτω τι πρῶτον ἐν ἡμέραις ἀριθμεῖται, καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον, καὶ τὸ ἑξῆς, ἄχρι τῆς ἑβδόμης καὶ καταπαυσίμου τῶν ἔρ γων ἡμέρας, αἷς καταμερίζεται τὰ γινόμενα (85), λόγοις ἀῤῥήτοις τασσόμενα, καὶ οὐκ ἀθρόως ἀναδιδό μενα τῷ πάντα δυνατῷ λόγῳ, καὶ ᾧ τὸ (84) νοῆσαι μόνον, ἢ εἰπεῖν, ἔργον ἐστὶ παριστάμενον. Εἰ δὲ τε- λευταῖος ὁ ἄνθρωπος ἀνεδείχθη, καὶ ταῦτα χειρὶ Θεοῦ καὶ εἰκόνι τετιμημένος, θαυμαστὸν οὐδέν. Εδει γὰρ, ὥσπερ βασιλεῖ, προϋποστήναι τὰ βασίλεια, καὶ οὕτως εἰσαχθῆναι τὸν βασιλέα πᾶσιν ήδη δορυφορού- μενον. Εἰ μὲν οὖν ἐμείναμεν (85), ὅπερ ἦμεν, καὶ τὴν ἐντολὴν ἐφυλάξαμεν, ἐγενόμεθα ἂν ὅπερ οὐκ ἦμεν, τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς προσελθόντες, μετὰ τὸ ξύ λον τῆς γνώσεως. Καὶ τί γεγονότες; Απαθανατι σθέντες, καὶ Θεῷ πλησιάσαντες. Ἐπεὶ δὲ τῷ φθόν νῳ (86) τοῦ πονηροῦ θάνατος εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλ θε, καὶ ὑφεῖλε διὰ τῆς ἀπάτης τὸν ἄνθρωπον, διὰ τοῦ το τῷ ἡμετέρῳ πάθει πάσχει Θεός, γενόμενος ἄν θρωπος, καὶ πτωχεύει τῷ σὰρξ (87) παγῆναι, ἵν' ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλουτήσωμεν. Εντεῦθεν θάνατος, καὶ ταφὴ, καὶ ἀνάστασις. Εντεῦθεν ἡ καινή κτίσις, καὶ μεθέορτος ἑορτὴ, καὶ πάλιν ἐγὼ πανη- γυριστής, ἐγκαινίζων τὴν ἐμαυτοῦ (88) σωτηρίαν. Β ο νόμενα. (85, Εἰ μὲν οὖν ἐμείναμεν, τὸ σάρξ. Ε'. Τί οὖν, φησίν ; Οὐχ ἡ πρώτη Κυριακὴ τὸ Ἔγ καίνιον ἦν, ἡ μετὰ τὴν ἱερὰν νύκτα καὶ δαδουχίαν; ᾿Αλλὰ τῇ σήμερον τοῦτο δίδως, ὦ (89) φιλέορτε σὺ, καὶ πολλὰς ἐπινοῶν φαιδρότητας; Εκείνη τὸ σωτήριον ἦν, αὕτη δὲ (90) τὸ τῆς σωτηρίας γενέ- θλιον · κἀκείνη (91) μέν ἐστι μεθόριον τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως, αὕτη δὲ καθαρῶς τῆς δευτέρας γε- νέσεως (92)· ῖν, ὥσπερ ἡ πρώτη κτίσις τὴν ἀρχὴν ἀπὸ Κυριακῆς λαμβάνει (δῆλον δέ· ἀπὸ γὰρ ταύτης ἑβδόμη τὸ Σάββατον γίνεται, κατάπαυσις οὖσα τῶν ἔργων), οὕτω καὶ ἡ δευτέρα πάλιν ἐκ τῆς αὐτῆς ἄρ χηται, πρώτη οὖσα τῶν μετ' αὐτὴν, καὶ ὀγδοὰς ἀπὸ τῶν πρὸ αὐτῆς, ὑψηλῆς ὑψηλοτέρα, καὶ θαυμασίας θαυμασιωτέρα. Πρὸς γὰρ τὴν ἄνω φέρει κατάστασιν ἣν καὶ ὁ θεῖος Σολομών αινίττεσθαί μοι δοκεῖ, διδόναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ (95), τῷ βίῳ τούτῳ, νομοθετῶν· ἐμαυτοῦ τήν. τας, « S. GREGOR!! THEOLOGI rei impositis, hic, ut majoris cujusdam miraculi A B specimen ederet, formam materia priorem protulit (forma enim solis, lumen est); ac postea materiam induxit, solem hunc nimirum, diei oculum, fabri- catus. lla procreato lumine, primum quiddam inter dies numeratur, et secundum, et tertium, ac sic deinceps usque ad septimum operumque cessatio- nis diem, quibus ea, qure creata sunt, dividuntur ac distinguuntur, arcanis rationibus ordinata et con- stituta, nec confertim in rerum naturam ab omni- potenti illo Verbo producta, cujus sola etiam cogi- Latio, vel solus sermo, confectum opus repraesentat. Quod si homo postremus creatus est, idque cum Dei manu atque imagine ornatus sit, nemini mirum videri debet. Construendum enim prius, tanquam regi, palatiuin erat, atque ita rex introdueendus, omni jam suo satellitio stipatus. Quod si, quod era- nus, permansissemus, ac præcepto paruissemus, effecti utique fuissemus, quod non eramus, atque ad lignum vitæ post scientiæ lignum accessissemus. Quid autem effecti? Immortales, ac Deo propius adjuncti. Quoniam autem diaboli invidia mors in mundum intravit ", hominemnque per fraudem il- lexit ac circumvenit, idcirco Deus passione nostra patitur, nimirum homo factus, eoque paupertatis sese dejicit, ut caro compingatur, quo nos ejus paupertatė ditemur. Hinc mors, et sepultura, et resurrectio. Hinc nova creatura, et festum festo succedens, ac rursus ego festum diem agito, salutis meæ Encænia celebrans. V. Quid igitur, dixerit quispiam? Nonne prima C Dominica Encænium erat, ea, inquam, quæ sacro- sanctam illam noctem, et luminum gestationem excepit? Quid igitur hodiernæ Dominicæ hoc tri- buis, festorun ainans, et permulta festorum gau- dia comminiscens ? Respondeo. Illa salutifera erat, hæc salutis Natale: illa erat sepulturæ et resur- rectionis confinium, hæc secundæ omnino creatio- nis est; ut, quemadmodum prima creatio initium a Dominica die accepit (id quod ex eo perspicue li- quet, quod septimus ab ea dies Sabbatumn efficitur, quod ab operibus requiem affert); sic etiam rursus secunda ab eadem Dominica incipiat, ut quæ prima sit earum quæ ipsam sequuntur, atque octava ab iis diebus qui ante fluxerunt, sublimi utique subli- mior, et admirabili admirabilior. Ad supernæ siqui- D » Sap. 11, 24. etc. Hunc locum sic exponit Nicetas : Homo, nec actu mortalis, nec immortalis creatus est; verum medius inter Deum et materiain factus, in ea causa erat, ut, si divino præcepto paruisset, Deo uniretur, atque in immor- talitatem assereretur. Sin autem legem infregisset, morti obnoxius efficeretur, ac pro impassibili, pas- sibilis, pro immortali, mortalis fieret. Colb., Pass., etc. In ed., 'Enst yàp yłóvw. ra; quam duo codices, alter Reg., alter Jes., confir mani. ln ed., festivas celebritates. Non recte Bill. cami- nii hilaritates. › una est, per gratiam scilicet et gloriam, imperfecta et perfecta, ad quam spectat oclava, futurum seili- cel evum, quod post istud praesens nos est exce- purum. plen, necnon et octo, quia ignoras quid futurum sit mali super terram. » Septem præsentem vi- tam, octo futurant, significat. › (83) Γινόμενα. Regg. c, d, ph, Savil., etc., γε (84) Καὶ ᾧ τό. In nonnullis, ᾧ καὶ τό (86) Ἐπεὶ δὲ τῷ φθόνῳ. Sic tres Regg., tres (87) Τῷ σάρξ. Sic legerat Savilius ex conjectum (88) Τὴν ἐμαυτοῦ. Sic plerique Regg. In ed., (89) ΤΩ. Sic codd. in ed., ὧν. Μox, φαιδροτη (90) Δέ. Deest in pluribus codd. (91) Κακείνη. Or. 1, κἀκεῖ, r et illic. » (92) Γενέσεως. Pass., γεννήσεως. Nova creatio (95) Τοῖς ἑπτά. Eccle. πι, 2 : « Da partem se-
PG 36:613φεύγωμεν τὰς εὐχροίας, εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς βλέπωμεν. Μή σε νικησάτω κάλλους ἐπιθυμία, μηδὲ συναρπασθῇς σοῖς βλεφάροις, εἰ δυνατὸν, μέχρι καὶ παροράματος, τὴν Εὖαν ἐνθυμηθεὶς, τὸ γλυκὺ δέλεαρ, τὸ τιμώμενον φάρμακον. Πῶς γὰρ σώσει ῥᾳδίως ἡ ἀλλοτρία, ὃν ἀπώλεσεν ἡ ἰδία; Μὴ γλυκανθήτω σοι φάρυγξ, οὗ κατασύρεται πᾶν τὸ διδόμενον· καὶ πρὶν ληφθῆναι, τιμώμενον, μετὰ τὸ λαβεῖν ἀτιμάζεται. Ἡ ὄσφρησις ἐθήλυνέ σε; Φεῦγε τὰς εὐωδίας. Τῇ ἁφῇ κατεμαλακίσθης; Ἀπόταξαι ταῖς λειότησι, καὶ ταῖς ἁπαλότησιν. Ἡ ἀκοὴ παρέπεισε; Θὲς θύραν τοῖς ἀπατηλοῖς λόγοις καὶ περιέργοις. Ἄνοιγε σὸν στόμα λόγῳ Θεοῦ, ἵν’ ἑλκύσῃς Πνεῦμα, μὴ σπάσῃς θάνατον. Ὅταν τί σε δελεάζῃ τῶν ἀπειρημένων, μνήσθητι ὅστις ἦς, καὶ ὅθεν ἀπόλωλας. Ἐὰν μικρόν τι τοῦ λόγου παρεκτραπῇς, πρὸς ἑαυτὸν ἐπανάγου, πρὶν παντελῶς ἔξω πεσεῖν, καὶ κατενεχθῆναι πρὸς θάνατον, καὶ γενοῦ καινὸς ἀντὶ παλαιοῦ, καὶ ψυχῆς ἑόρταζε τὰ Ἐγκαίνια. Ζ. Ὁ θυμὸς ἔστω σοι κατὰ μόνου τοῦ ὄφεως, δι’ ὃν ἐξέπεσες. Τὸ ἐπιθυμητικὸν τετάσθω σοι πᾶν πρὸς Θεὸν, μὴ πρὸς ἄλλο τι τῶν ἐπιβούλων καὶ σφαλερῶν.
καί γε τοῖς ὀκτώ, τῷ μέλλοντι· ἐκ τῆς ἐντεῦθεν εὐ- πραγίας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀποκαταστάσεως. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ τῇ αὐτῇ προσάδειν ἔοικε τοὺς περὶ τῆς ὀγδόης (94) ψαλμούς, ὥσπερ καὶ τῇ τῶν Ἐγκαι- νίων ἡμέρᾳ ταύτῃ ψαλμὸν ἕτερον, οἴκου τινὰ (95) ἐγκαινισμὸν ὀνομάζων· ὅστις ἐσμὲν ἡμεῖς, οἱ Θεοῦ ναός (96) εἶναί τε καὶ ἀκούειν ἠξιωμένοι καὶ γίνε σθαι. Γ. Εχετε τῶν Ἐγκαινίων τὸν λόγον. Αλλ' ἐγκαι νίζεσθε, καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποῤῥίψαντες, ἐν καινότητι ζωῆς πολιτεύεσθε, πᾶσι χαλινὸν ἐπιθέντες, ἐξ ὧν ὁ θάνατος, πάντα τὰ μέλη παιδαγωγήσαντες, Β πᾶσαν τὴν πονηρὰν τοῦ ξύλου βρῶσιν μισήσαντες, ή ἐμέσαντες (97), καὶ διὰ τοῦτο μόνον μεμνημένοι τῶν παλαιῶν, ἵνα φύγωμεν. Ὡραῖος ἦν εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν, ὁ ἐμὲ θανατώσας καρπός· φεύγω μεν τὰς εὐχροίας, εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς βλέπωμεν. Μή σε νικησάτω κάλλους ἐπιθυμία, μηδὲ συναρπασθῇς σοῖς βλεφάροις (98), εἰ δυνατόν, μέχρι καὶ παροράματος, τὴν Εὔαν ἐνθυμηθείς, τὸ γλυκὺ δέλεαρ, τὸ τιμώμενον φάρμακον. Πῶς γὰρ σώσει ῥᾳδίως ἡ ἀλλοτρία, ὃν ἀπὸ ὤλεσεν ἡ ἰδία ; Μὴ γλυκανθήτω σοι (99) φάρυγξ, οὗ κατασύρεται πᾶν τὸ διδόμενον· καὶ πρὶν ληφθῆναι, τιμώμενον, μετὰ τὸ λαβεῖν ἀτιμάζεται. Η όσφρησις εθήλυνε σε ; Φεῦγε τὰς εὐωδίας. Τῇ ἀφῇ κατεμαλακί- σθης; Απόταξαι ταῖς λειότησι, καὶ ταῖς ἁπαλότησιν. Ἡ ἀκοὴ παρέπεισε ; Θες θύραν (1) τοῖς ἀπατηλοῖς λό- γοις καὶ περιέργοις. ῎Ανοιγε σὸν στόμα λόγῳ Θεοῦ, ἵν' Ελκύσῃς Πνεῦμα, μὴ σπάσῃς θάνατον. "Οταν τί σε δε λεάζῃ τῶν ἀπειρημένων, μνήσθητι ὅστις ἧς, καὶ ὅθεν ἀπόλωλας. Ἐὰν μικρόν τι τοῦ λόγου παρεκτραπῇς (2), πρὸς ἑαυτὸν ἐπανάγου, πρὶν παντελῶς ἔξω πεσεῖν, καὶ κατενεχθῆναι πρὸς (3) θάνατον, καὶ γενοῦ καινὸς ἀντὶ παλαιοῦ, καὶ ψυχῆς ἑόρταζε τὰ Ἐγκαίνια. Ζ΄. Ὁ θυμὸς ἔστω σοι κατὰ μόνου τοῦ ὄφεως, δι' ἐν ἐξέπεσες (4). Τὸ ἐπιθυμητικόν τετάσθω σοι πᾶν πρὸς Θεὸν, μὴ πρὸς ἄλλο τι τῶν ἐπιβούλων καὶ σφα- λερών. Ο λογισμὸς πᾶσιν ἐπιστατείτω, καὶ μὴ καθ- ελκέσθω τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος. Μὴ μισήσῃς σου τὸν ἀδελφὸν, καὶ ταῦτα δωρεάν, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἀπέθα νε, καὶ σὺς ἀδελφὸς ἐγένετο, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπότης. Μὴ φθονήσῃς τῷ κατορθοῦντι, ὁ φθονηθείς, καὶ φθονεί σθαι πεισθεὶς, καὶ διὰ τοῦτο κατενεχθείς. Μὴ ἀτιμάσης δάκρυον, ὁ πολλῶν ἄξια δακρύων πεπονθώς, εἶτα ηλεη- » τοῖς βλεφάροις. θύρας. - ORATIO XLIV. IN NOVAM DOMINICAM. A dem vitæ statum spectat; quem etiam mihi divinus ille Salomon designasse videtur, cum præscriberet, ut partem septem daremus, id est, huic vitæ ; at- que etiam octo ", hoc est, futuro ævo. Id porro fiet, si et hic honestis actionibus incubuerinus, et in altero sæculo velut in integrum restituti fueri- mus. Quin magnus etiam ille David eidem diei psał- mos de octava” accinere videtur, quemadinodum et huic Encæniorum diei psalmum alium” nuncupat, Innovationem quamdam domus nominans : quae quidem domus ipsi sumus, qui Dei templum, et esse, et dici, atque adeo fieri, digni habiti sumus. VI. Encaniorum rationem babetis. At vos inno- venini, ac, deposito veteri homine, in novitate vi- la vs rationes vestras instituite, omnibus rebus, ex quibus mors oritur, frenum injicientes, omnia membra coercentes, pravam omnem ligni mandu- B cationem detestantes, aut etiam evomentes, atque ob id solum vetera memoria tenentes, ut ea fugia- tis. Pulcher erat adl aspectum, et bonus ad esun fructus ute, qui mihi mortem intulit; proinde colorum nitorem fugiamus, ad nos ipsos oculos convertamus. Cave, ne te pulchræ atque eximiæ formæ cupiditas superet, neque tuis abripiaris pal- pebris, ne quidem, si fieri potest, ad tenuem furti- vumque contuitum ; quod quidem assequeris, si Evam tibi animo proposueris, dulcem illam illece- bram, charum venenum. Quonamn enim modo aliena facile huic saluti erit, quem sua perdidit? Ne dul- cedine perfundantur fauces tuæ, in quas volvitur quidquid porrigitur : et quod, antequam accipiatur, in pretio est, idem acceptum vilescit et contemni- tur. Odoratus te effeminavit? Odorum suavitates fuge. Tactu emollitus es ? Levitati omni ac molli- tiei nuntium remitte. Auditus in fraudem te induxit ? Fraudulentis, et curiosis, ac supervacaneis sermo- nibus ostium claude. Verbo Dei os tuum aperi, ut Spiritumn attrah:s ", non autem mortem haurias. Cum quidpiam eorum, quæ interdicta sunt, te illicit in mentem tibi veniat, quinam eras et unde per- ieris. Si vel tantillum a ratione deflexeris, ad teipsum redi, priusquam penitus excidas, et in mortem proruas; atque ex veteri novus efficere, animæque encænium celebra. D VII. Ira tibi adversus serpentem solum exsistal, per quem excidisti. Omne desiderium tuum ad Deuin tendatur, non ad aliud quidquam insidiosum ac periculosum. Ratio omnibus præsit; neque idl, quod excellentius est, ab inferiori deorsum traha- tur. Fratrem tuum, et quidem imnerentem, odio ne habeas, pro quo Christus mortem obiit, ac fra- ter tuus, cum Deus ac Dominus esset, effectus est. Recte et ex virtute aliquid gerenti ne invideas, qui ex invidia laborasti, atque auimum induxisti, » Psal. xxix, 1. . Ephes. 1V, 22. ** Rom. vi, 4. ” Psal. Eccle. xi, 2. "Psal. vi, ; x1, 1, etc. cxvur,431. bunc titulum : « Pro octava. Sic peal. vi, xt, etc. ssix habet pro titulo : c In dedicatione domus Da vid. » scitis, quia templum Dei estis vos. Et il Cor. VI, : • Vos estis templum Dei vivi. sunt in plerisque optimæ notæ codd. Colb., etc. In ed., In edi., (94) Περὶ τῆς ὀγδόης. Plures psalmi praeferunt (95) Οίκου τινά. Pass., οίκου τινός. Psalmus (96) Οι Θεοῦ ναός. Legitur 1 Cor. 11, 16 : « Ne (97) Ἡ ἐμέσαντες. . Aut evomentes. » Hæc de- (98) Σοῖς. βλεφάροις. Sic Regg. c, d, ph, decem (99) Σοι. Tres Regg. et Pass., του. (1) Θύραν. Sic quatuor Regg., Pass., Conib., etc. (2) Παρεκτραπής. Plerique codd., παρατραπής» (3) Πρός. Savil., εἰς. (4) Εξέπεσες. Reg. uni, ἐξέπεσας.
Ὁ λογισμὸς πᾶσιν ἐπιστατείτω, καὶ μὴ καθελκέσθω τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος. Μὴ μισήσῃς σου τὸν ἀδελφὸν, καὶ ταῦτα δωρεὰν, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ σὸς ἀδελφὸς ἐγένετο, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπότης. Μὴ φθονήσῃς τῷ κατορθοῦντι, ὁ φθονηθεὶς, καὶ φθονεῖσθαι πεισθεὶς, καὶ διὰ τοῦτο κατενεχθείς. Μὴ ἀτιμάσῃς δάκρυον, ὁ πολλῶν ἄξια δακρύων πεπονθὼς, εἶτα ἠλεημένος. Μὴ ἀπώσῃ πένητα, ὁ πλουτήσας θεότητα· εἰ δ’ οὖν, ἀλλὰ μὴ πλουτήσῃς κατὰ τοῦ πένητος. Καὶ τοῦτο γὰρ πολὺ παρὰ τῶν ἀκορέστων. Μὴ ἀτιμάσῃς ξένον, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἐξενίτευσεν, οὗ πάντες ἡμεῖς ξένοι καὶ πάροικοι, μὴ ἀποξενωθῇς τοῦ παραδείσου καθὼς τὸ πρότερον. Μετάδος τῷ δεομένῳ στέγης, σκέπης, τροφῆς, ὁ τούτοις ἐντρυφῶν, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν. Μὴ ἀγαπήσῃς τὸν πλοῦτον, εἰ μὴ βοηθῇ πένησιν. Ἄφες, ὁ ἀφεθείς· ἐλέησον, ὁ ἠλεημένος· κτῆσαι τῷ φιλανθρώπῳ τὸ φιλάνθρωπον, ἕως καιρός· πᾶς ὁ βίος ἐγκαινιζέσθω σοι, πᾶσα πολιτείας ὁδός. Η. Αἱ ὑπὸ ζυγὸν, δότε τι καὶ Θεῷ· προσείληφθε γάρ. Αἱ παρθένοι, τὸ πᾶν Θεῷ· λέλυσθε γάρ. Μὴ γίνεσθε κλέπτριαι δούλης ἡδονῆς, φυγοῦσαι τὴν ἐλευθερίαν, ἐκ τοῦ συνοικεῖν, οὐκ ἀνδράσι μὲν, ἀνδράσι δ’ ὅμως.
καί γε τοῖς ὀκτώ, τῷ μέλλοντι· ἐκ τῆς ἐντεῦθεν εὐ- πραγίας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀποκαταστάσεως. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ τῇ αὐτῇ προσάδειν ἔοικε τοὺς περὶ τῆς ὀγδόης (94) ψαλμούς, ὥσπερ καὶ τῇ τῶν Ἐγκαι- νίων ἡμέρᾳ ταύτῃ ψαλμὸν ἕτερον, οἴκου τινὰ (95) ἐγκαινισμὸν ὀνομάζων· ὅστις ἐσμὲν ἡμεῖς, οἱ Θεοῦ ναός (96) εἶναί τε καὶ ἀκούειν ἠξιωμένοι καὶ γίνε σθαι. Γ. Εχετε τῶν Ἐγκαινίων τὸν λόγον. Αλλ' ἐγκαι νίζεσθε, καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποῤῥίψαντες, ἐν καινότητι ζωῆς πολιτεύεσθε, πᾶσι χαλινὸν ἐπιθέντες, ἐξ ὧν ὁ θάνατος, πάντα τὰ μέλη παιδαγωγήσαντες, Β πᾶσαν τὴν πονηρὰν τοῦ ξύλου βρῶσιν μισήσαντες, ή ἐμέσαντες (97), καὶ διὰ τοῦτο μόνον μεμνημένοι τῶν παλαιῶν, ἵνα φύγωμεν. Ὡραῖος ἦν εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν, ὁ ἐμὲ θανατώσας καρπός· φεύγω μεν τὰς εὐχροίας, εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς βλέπωμεν. Μή σε νικησάτω κάλλους ἐπιθυμία, μηδὲ συναρπασθῇς σοῖς βλεφάροις (98), εἰ δυνατόν, μέχρι καὶ παροράματος, τὴν Εὔαν ἐνθυμηθείς, τὸ γλυκὺ δέλεαρ, τὸ τιμώμενον φάρμακον. Πῶς γὰρ σώσει ῥᾳδίως ἡ ἀλλοτρία, ὃν ἀπὸ ὤλεσεν ἡ ἰδία ; Μὴ γλυκανθήτω σοι (99) φάρυγξ, οὗ κατασύρεται πᾶν τὸ διδόμενον· καὶ πρὶν ληφθῆναι, τιμώμενον, μετὰ τὸ λαβεῖν ἀτιμάζεται. Η όσφρησις εθήλυνε σε ; Φεῦγε τὰς εὐωδίας. Τῇ ἀφῇ κατεμαλακί- σθης; Απόταξαι ταῖς λειότησι, καὶ ταῖς ἁπαλότησιν. Ἡ ἀκοὴ παρέπεισε ; Θες θύραν (1) τοῖς ἀπατηλοῖς λό- γοις καὶ περιέργοις. ῎Ανοιγε σὸν στόμα λόγῳ Θεοῦ, ἵν' Ελκύσῃς Πνεῦμα, μὴ σπάσῃς θάνατον. "Οταν τί σε δε λεάζῃ τῶν ἀπειρημένων, μνήσθητι ὅστις ἧς, καὶ ὅθεν ἀπόλωλας. Ἐὰν μικρόν τι τοῦ λόγου παρεκτραπῇς (2), πρὸς ἑαυτὸν ἐπανάγου, πρὶν παντελῶς ἔξω πεσεῖν, καὶ κατενεχθῆναι πρὸς (3) θάνατον, καὶ γενοῦ καινὸς ἀντὶ παλαιοῦ, καὶ ψυχῆς ἑόρταζε τὰ Ἐγκαίνια. Ζ΄. Ὁ θυμὸς ἔστω σοι κατὰ μόνου τοῦ ὄφεως, δι' ἐν ἐξέπεσες (4). Τὸ ἐπιθυμητικόν τετάσθω σοι πᾶν πρὸς Θεὸν, μὴ πρὸς ἄλλο τι τῶν ἐπιβούλων καὶ σφα- λερών. Ο λογισμὸς πᾶσιν ἐπιστατείτω, καὶ μὴ καθ- ελκέσθω τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος. Μὴ μισήσῃς σου τὸν ἀδελφὸν, καὶ ταῦτα δωρεάν, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἀπέθα νε, καὶ σὺς ἀδελφὸς ἐγένετο, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπότης. Μὴ φθονήσῃς τῷ κατορθοῦντι, ὁ φθονηθείς, καὶ φθονεί σθαι πεισθεὶς, καὶ διὰ τοῦτο κατενεχθείς. Μὴ ἀτιμάσης δάκρυον, ὁ πολλῶν ἄξια δακρύων πεπονθώς, εἶτα ηλεη- » τοῖς βλεφάροις. θύρας. - ORATIO XLIV. IN NOVAM DOMINICAM. A dem vitæ statum spectat; quem etiam mihi divinus ille Salomon designasse videtur, cum præscriberet, ut partem septem daremus, id est, huic vitæ ; at- que etiam octo ", hoc est, futuro ævo. Id porro fiet, si et hic honestis actionibus incubuerinus, et in altero sæculo velut in integrum restituti fueri- mus. Quin magnus etiam ille David eidem diei psał- mos de octava” accinere videtur, quemadinodum et huic Encæniorum diei psalmum alium” nuncupat, Innovationem quamdam domus nominans : quae quidem domus ipsi sumus, qui Dei templum, et esse, et dici, atque adeo fieri, digni habiti sumus. VI. Encaniorum rationem babetis. At vos inno- venini, ac, deposito veteri homine, in novitate vi- la vs rationes vestras instituite, omnibus rebus, ex quibus mors oritur, frenum injicientes, omnia membra coercentes, pravam omnem ligni mandu- B cationem detestantes, aut etiam evomentes, atque ob id solum vetera memoria tenentes, ut ea fugia- tis. Pulcher erat adl aspectum, et bonus ad esun fructus ute, qui mihi mortem intulit; proinde colorum nitorem fugiamus, ad nos ipsos oculos convertamus. Cave, ne te pulchræ atque eximiæ formæ cupiditas superet, neque tuis abripiaris pal- pebris, ne quidem, si fieri potest, ad tenuem furti- vumque contuitum ; quod quidem assequeris, si Evam tibi animo proposueris, dulcem illam illece- bram, charum venenum. Quonamn enim modo aliena facile huic saluti erit, quem sua perdidit? Ne dul- cedine perfundantur fauces tuæ, in quas volvitur quidquid porrigitur : et quod, antequam accipiatur, in pretio est, idem acceptum vilescit et contemni- tur. Odoratus te effeminavit? Odorum suavitates fuge. Tactu emollitus es ? Levitati omni ac molli- tiei nuntium remitte. Auditus in fraudem te induxit ? Fraudulentis, et curiosis, ac supervacaneis sermo- nibus ostium claude. Verbo Dei os tuum aperi, ut Spiritumn attrah:s ", non autem mortem haurias. Cum quidpiam eorum, quæ interdicta sunt, te illicit in mentem tibi veniat, quinam eras et unde per- ieris. Si vel tantillum a ratione deflexeris, ad teipsum redi, priusquam penitus excidas, et in mortem proruas; atque ex veteri novus efficere, animæque encænium celebra. D VII. Ira tibi adversus serpentem solum exsistal, per quem excidisti. Omne desiderium tuum ad Deuin tendatur, non ad aliud quidquam insidiosum ac periculosum. Ratio omnibus præsit; neque idl, quod excellentius est, ab inferiori deorsum traha- tur. Fratrem tuum, et quidem imnerentem, odio ne habeas, pro quo Christus mortem obiit, ac fra- ter tuus, cum Deus ac Dominus esset, effectus est. Recte et ex virtute aliquid gerenti ne invideas, qui ex invidia laborasti, atque auimum induxisti, » Psal. xxix, 1. . Ephes. 1V, 22. ** Rom. vi, 4. ” Psal. Eccle. xi, 2. "Psal. vi, ; x1, 1, etc. cxvur,431. bunc titulum : « Pro octava. Sic peal. vi, xt, etc. ssix habet pro titulo : c In dedicatione domus Da vid. » scitis, quia templum Dei estis vos. Et il Cor. VI, : • Vos estis templum Dei vivi. sunt in plerisque optimæ notæ codd. Colb., etc. In ed., In edi., (94) Περὶ τῆς ὀγδόης. Plures psalmi praeferunt (95) Οίκου τινά. Pass., οίκου τινός. Psalmus (96) Οι Θεοῦ ναός. Legitur 1 Cor. 11, 16 : « Ne (97) Ἡ ἐμέσαντες. . Aut evomentes. » Hæc de- (98) Σοῖς. βλεφάροις. Sic Regg. c, d, ph, decem (99) Σοι. Tres Regg. et Pass., του. (1) Θύραν. Sic quatuor Regg., Pass., Conib., etc. (2) Παρεκτραπής. Plerique codd., παρατραπής» (3) Πρός. Savil., εἰς. (4) Εξέπεσες. Reg. uni, ἐξέπεσας.
PG 36:615Οὐ δέχομαι κάμνειν ἀεὶ τοῖς τῆς ἡδονῆς ὑπομνήμασι· μισῶ καὶ τὴν δι’ ἀέρος συνήθειαν. Οἱ δυνάσται, φοβεῖσθε τὸν δυνατώτερον· οἱ τῶν ὑψηλῶν θρόνων, τὸν ὑψηλότερον. Μὴ θαυμάσῃς μηδὲν, ὃ μὴ παραμένει· μὴ παρίδῃς, ὃ μένει· μηδὲ περισφίγξῃς μηδὲν, ὃ διαῤῥεῖ κρατούμενον· μὴ ζηλώσῃς τι τῶν οὐ φθονουμένων, ἀλλὰ μισουμένων· μὴ ἐπαρθῇς μέγα, ἵνα μὴ μεῖζον κατενεχθῇς· μὴ φρόνει τῶν κακῶν φαίνεσθαι κρείττων· λυποῦ δὲ, τῶν ἀγαθῶν ἡττώμενος· μὴ γελάσῃς πτῶμα τοῦ πέλας· διάβαινε δὲ ἀσφαλῶς, ὅση σοι δύναμις, ἀλλὰ καὶ δίδου χεῖρα χαμαὶ κειμένῳ. Μήτε ἀθυμῶν, ἀπελπίσῃς εὐημερίαν· μήτε πράττων καλῶς, ἀθυμίαν. Εἷς ἐνιαυτὸς τέσσαρας ὥρας φέρει, καὶ μία ῥοπὴ καιροῦ, πολλὰς πραγμάτων μεταβολάς. Ἐπικοπτέτω σοι, μέριμνα μὲν ἡδονὴν, λύπην δὲ ἡ κρείττων ἐλπίς. Οὕτως ἐγκαινίζεται ἄνθρωπος, οὕτως τιμᾶται ἡ τῶν Ἐγκαινίων ἡμέρα, τοιαύτῃ τρυφῇ, τοιούτοις ἐδέσμασιν. Οὐκ ὀφθήσῃ, φησὶ, κενὸς ἐναντίον μου· ἀλλ’ εἴ τι καλὸν, μετὰ σεαυτοῦ φέρων. Νῦν δὲ ὄφθητι καινὸς, τρόπον ἕτερος, ὅλως ἠλλοιωμένος. Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν· ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά.
οὖν, ἀλλὰ μὴ πλουτήσῃς κατὰ τοῦ πένητος. Καὶ τοῦτο γὰρ (5) πολὺ παρὰ τῶν ἀκορέστων. Μὴ ἀτιμάσῃς (6) ξένον, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἐξενίτευσεν, οὗ πάντες ἡμεῖς ξένοι καὶ πάροικοι, μὴ ἀποξενωθῇς τοῦ παραδείσου καθὼς τὸ πρότερον. Μετάδος τῷ δεομένῳ στέγης, σκέπης, τροφῆς, ὁ τούτοις ἐντρυφῶν, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν. Μὴ ἀγαπήσῃς (7) τὸν πλοῦτον, εἰ μὴ βοη- θῇ (8) πένησιν. "Αφες, ὁ ἀφεθείς· ἐλέησον, ὁ ἡλεη- μένος· κτῆσαι τῷ φιλανθρώπῳ τὸ φιλάνθρωπον, ἕως καιρός· πᾶς ὁ βίος ἐγκαινιζέσθω σοι, πᾶσα που λιτείας ὁδός. Α μένος. Μὴ ἀπώσῃ πένητα, ὁ πλουτήσας θεότητα· εἰ δ᾽ παρ' οὗ πᾶν ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον. Οὐ βού προείληφθε, Η'. Αἱ ὑπὸ ζυγὸν, δότε τι καὶ Θεῷ· προσείλη φθε (9) γάρ. Αἱ παρθένοι, τὸ πᾶν Θεῷ· λέλυσθε γάρ. Μη γίνεσθε κλέπτριαι δούλης ἡδονῆς, φυγοῦσαι τὴν ἐλευθε ρίαν, ἐκ τοῦ συνοικεῖν, οὐκ ἀνδράσι μὲν, ἀνδράσι δ' ὅμως. Οὐ δέχομαι κάμνειν ἀεὶ τοῖς τῆς ἡδονῆς ὑπο μνήμασι· μισῶ καὶ τὴν δι' ἀέρος συνήθειαν. Οι δυ νάσται, φοβεῖσθε τὸν δυνατώτερον· οἱ τῶν ὑψηλῶν θρόνων, τὸν ὑψηλότερον. Μὴ θαυμάσῃς μηδὲν, δ μὴ παραμένει· μὴ παρίδης, δ μένει· μηδὲ περισφί γέης μηδέν, δ διαῤῥεῖ κρατούμενον· μὴ ζηλώσης τε τῶν οὐ φθονουμένων (10), ἀλλὰ μισουμένων· μὴ ἐπαρθῇς μέγα, ἵνα μὴ μεῖζον κατενεχθῇς· μὴ φρό νει τῶν κακῶν (14) φαίνεσθαι κρείττων· λυποῦ δὲ, τῶν ἀγαθῶν ἡττώμενος· μὴ γελάσῃς πτῶμα τοῦ πέ- λας· διάβαινε δὲ ἀσφαλῶς, ὅση σοι (12) δύναμις, ἀλλὰ καὶ δίδου χεῖρα χαμαὶ κειμένῳ. Μήτε ἀθυμῶν, ἀπελπίσῃς εὐημερίαν· μήτε πράττων καλῶς, ἀθυ μίαν. Εἷς ἐνιαυτὸς τέσσαρας ὥρας φέρει, καὶ μία ῥοπὴ καιροῦ, πολλὰς πραγμάτων μεταβολάς. Επι- κοπτέτω σοι, μέριμνα μὲν ἡδονὴν, λύπην δὲ ἡ κρείτ των ἐλπίς. Οὕτως ἐγκαινίζεται ἄνθρωπος, οὕτως τιμᾶται ἡ τῶν Ἐγκαινίων ἡμέρα, τοιαύτῃ τρυφή, τοιούτοις ἐδέσμασιν. Οὐκ ὀφθήσῃ, φησί, κενές ἐναντίον μου· ἀλλ᾽ εἴ τι καλόν, μετὰ σεαυτοῦ φέ- ρων. Νῦν δὲ ἔφθητι καινός, τρόπον ἕτερος (15). ὅλως (14) ἠλλοιωμένος. Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν· ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Τοῦτο τῇ ἑορτῇ καρποφό ρησον, τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν ἀλλοιώθητι· καὶ μηδὲ οὕτω μέγα φρονήσῃς, ἀλλὰ φθέγξαι τὸ τοῦ Δαβίδ · Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ 'Υψίστου, λεταί (15) σε ὁ λόγος ποτὲ ἐν ταυτῷ μένειν, ἀλλὰ ἀεικίνητον εἶναι, εὐκίνητον, πάντως νεόκτιστον· ἂν μὴ τῶν κακῶν φρόνει. Π S. GREGORII THEOLOGI - 6:6 ut tibi invideri crederes, eamque ob causam cor- ruisti. Lacrymam ne asperneris, qui multis lacry· mis digna perpessus es, ac postea misericordian consecutus. Pauperem ne repellas, qui Deitatis opes accepisti; sin minus, at certe in pauperis detri- mentum ne dives sis. Nam id quoque ab hominibus inexplebili cupiditate correptis impetrare, perinul- tum est. Peregrinum ne contemnas, pro quo Christus, cujus nos omnes hospites et advenæ su- mus, peregrinatus est, ne a paradiso, ut prius. pe- regrineris. Egenti tectum, cibum, vestamn impertia ris, qui in his deliciaris, etiam ultra necessitatem. Divitias ne ames, nisi pauperibus open ferant. Remitte, cum tibi remissum sit : miserere, cum misericordiam consecutus sis : benignitate, dum licet, benignitatem compara : cura, ut omnis tibi vita, omnisque studiorum ac disciplinæ ratio innovetur. VIII. Quæ sub jugo estis, Deo quoque nonnihil B date : jam enim aliis obstricæ estis. Virgines, omnia Deo offerte: solutæ quippe estis. Servam voluptatem ne suffuremini, libertate multatæ, ex eo quod cum iis habitetis, qui mariti quidem non sunt, sed tamen viri. Ut quispiam assiduis volupta- tis monimentis prematur, haud sustineo; eam quo- que familiaritatem, quæ per aerem contrahitur, oði ac detestor. Proceres, potentiorem timete : qui sublimibus soliis insidetis, sublimioren. Ne quid admireris, quod non permaneat; ne contemnas, quod certum et stabile sit; ne quidquam arctius constringas, quod, cum manibus tenetur, effluit; ne quid ex iis, quæ non in invidia, sed in odio sunt, expelas : ne magnopere te eferas, ut ne profun- dius dejiciaris ; ne animos hinc attollas, quod malis C præstantior appareas; verum id tibi molestiam pa- riat, quod a probis supereris. Proximi tui lapsum ne ride; verum tu, quam poteris tutissime, transi, atque interim humi jacenti manum porrige. Nec, cum mærore afficeris, secundarum rerum spem ab- jice, nec, cum prosperis rebus frueris, microrem. Annus unus quatuor partes vebit, atque unicum temporis momentum multas rerum mutationes. Fac ut et sollicitudo voluptatem, et spes melior tristitiam reprimat. Sic innovatur homo : sic Ence - niorum dies celebratur, hujusmodi deliciis, hujus modi epulis. Non apparebis, inquit, in conspectu meo vacuus ; verum si quid pulchri habes, tecum feres. Nunc vero novus, moribus alius, totus in virum alterum mutatus, appareas. Velera transie - D runt ; ecce facta sunt omnia nova ". Hoc festo, mu- neris loco, præclaram mutationein offer, ac´ne sic • se Deut. xvi, 16. "II Cor. v, 17. plures. In ed., præoccupale enim estis. > obnoxia sunt, › id est, præclara et laudabilia, con- seclare; quæ autem, non invidiosos, sed invisog homines faciunt, hoc est, vitia, ne expelas. etc. In ed., Scriptura, sacra doctrina), ut unquam in eodem slati permaneas. Aurea sententia, inquit Combe- fisius, c. nec bene a Billio expressa. . Sic enim Bi- lius : « Nec vero eo hæc oratio pertinet. ut eodem semper statu maneas. › (5) Γάρ. Deest in quatuor Regg., etc. (6) Ατιμάσης. Savil., ἀτιμάσεις. (7) ᾿Αγαπήσης. Savil., ἀγαπήσεις. (8) Βοηθῇ. Ιιι πonnullis, βοηθεῖ. (9) Προσείληφθε. Sic Regg. bm, pl, aliique (14) Τι τῶν οὐ φθονουμένων, etc. Quæ invidia (11) Μὴ φρόνει, τῶν κακῶν, etc. Sic tres Regg., (12) Σοι. Deest in nonnullis. (15) "Ετερος. In quibusdam, ἕτερον. (14) "Ολως. 'Tres Regg., Coisl. 2, Pass., ὅλος (15) Οὐ βούλεται, etc. « Non vult sermo (id est,
Τοῦτο τῇ ἑορτῇ καρποφόρησον, τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν ἀλλοιώθητι· καὶ μηδὲ οὕτω μέγα φρονήσῃς, ἀλλὰ φθέγξαι τὸ τοῦ Δαβίδ. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου, παρ’ οὗ πᾶν ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον. Οὐ βούλεταί σε ὁ λόγος ποτὲ ἐν ταυτῷ μένειν, ἀλλὰ ἀεικίνητον εἶναι, εὐκίνητον, πάντως νεόκτιστον· ἂν ἀμαρτάνῃς, ἐπιστρέφοντα· εἰ κατορθοῖς, ἐπιτείνοντα. Θ Χθὲς πίστιν εἶχες τὴν τῶν καιρῶν, σήμερον τὴν τοῦ Θεοῦ γνώρισον· μέχρι τίνος ἐπ’ ἀμφοτέραις χωλανεῖς ταῖς ἰγνύαις; μέχρι τίνος οἰκονομήσεις; Καὶ οἰκοδομῆσαί ποτε προθυμήθητι· χθὲς τὸ δοκεῖν τις ἐτίμας, σήμερον τὸ εἶναι προτίμησον· Μέχρι ποῦ τὰ ἐνύπνια; καὶ ἡ ἀλήθειά ποτε σπουδασθήτω σοι. Χθὲς ἦσθα θεατρικὸς, σήμερον φάνηθι θεωρητικός· χθὲς λοίδορος, ἰταμὸς, σήμερον εὔφημος, ἥμερος· χθὲς κωμαστὴς, σήμερον σωφρονιστής. Σήμερον οἰνοπότης, αὔριον ὑδροπότης. Σήμερον κατασπαταλῶν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τὰ πρῶτα μύρα χριόμενος, αὔριον χαμεύνης καὶ ἄγρυπνος· ἀντὶ γελοιαστοῦ, σύννους· ἀντὶ καλλωπιστοῦ, δυσείμων· ἀντὶ γαύρου καὶ ἀλαζόνος, εὐτελὴς τὸ φαινόμενον· ἀντὶ χρυσορόφου, στενόχωρος· κάτω νεύων, ἀντὶ ὑψαύχενος.
οὖν, ἀλλὰ μὴ πλουτήσῃς κατὰ τοῦ πένητος. Καὶ τοῦτο γὰρ (5) πολὺ παρὰ τῶν ἀκορέστων. Μὴ ἀτιμάσῃς (6) ξένον, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἐξενίτευσεν, οὗ πάντες ἡμεῖς ξένοι καὶ πάροικοι, μὴ ἀποξενωθῇς τοῦ παραδείσου καθὼς τὸ πρότερον. Μετάδος τῷ δεομένῳ στέγης, σκέπης, τροφῆς, ὁ τούτοις ἐντρυφῶν, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν. Μὴ ἀγαπήσῃς (7) τὸν πλοῦτον, εἰ μὴ βοη- θῇ (8) πένησιν. "Αφες, ὁ ἀφεθείς· ἐλέησον, ὁ ἡλεη- μένος· κτῆσαι τῷ φιλανθρώπῳ τὸ φιλάνθρωπον, ἕως καιρός· πᾶς ὁ βίος ἐγκαινιζέσθω σοι, πᾶσα που λιτείας ὁδός. Α μένος. Μὴ ἀπώσῃ πένητα, ὁ πλουτήσας θεότητα· εἰ δ᾽ παρ' οὗ πᾶν ἀνθρώποις τὸ κατορθούμενον. Οὐ βού προείληφθε, Η'. Αἱ ὑπὸ ζυγὸν, δότε τι καὶ Θεῷ· προσείλη φθε (9) γάρ. Αἱ παρθένοι, τὸ πᾶν Θεῷ· λέλυσθε γάρ. Μη γίνεσθε κλέπτριαι δούλης ἡδονῆς, φυγοῦσαι τὴν ἐλευθε ρίαν, ἐκ τοῦ συνοικεῖν, οὐκ ἀνδράσι μὲν, ἀνδράσι δ' ὅμως. Οὐ δέχομαι κάμνειν ἀεὶ τοῖς τῆς ἡδονῆς ὑπο μνήμασι· μισῶ καὶ τὴν δι' ἀέρος συνήθειαν. Οι δυ νάσται, φοβεῖσθε τὸν δυνατώτερον· οἱ τῶν ὑψηλῶν θρόνων, τὸν ὑψηλότερον. Μὴ θαυμάσῃς μηδὲν, δ μὴ παραμένει· μὴ παρίδης, δ μένει· μηδὲ περισφί γέης μηδέν, δ διαῤῥεῖ κρατούμενον· μὴ ζηλώσης τε τῶν οὐ φθονουμένων (10), ἀλλὰ μισουμένων· μὴ ἐπαρθῇς μέγα, ἵνα μὴ μεῖζον κατενεχθῇς· μὴ φρό νει τῶν κακῶν (14) φαίνεσθαι κρείττων· λυποῦ δὲ, τῶν ἀγαθῶν ἡττώμενος· μὴ γελάσῃς πτῶμα τοῦ πέ- λας· διάβαινε δὲ ἀσφαλῶς, ὅση σοι (12) δύναμις, ἀλλὰ καὶ δίδου χεῖρα χαμαὶ κειμένῳ. Μήτε ἀθυμῶν, ἀπελπίσῃς εὐημερίαν· μήτε πράττων καλῶς, ἀθυ μίαν. Εἷς ἐνιαυτὸς τέσσαρας ὥρας φέρει, καὶ μία ῥοπὴ καιροῦ, πολλὰς πραγμάτων μεταβολάς. Επι- κοπτέτω σοι, μέριμνα μὲν ἡδονὴν, λύπην δὲ ἡ κρείτ των ἐλπίς. Οὕτως ἐγκαινίζεται ἄνθρωπος, οὕτως τιμᾶται ἡ τῶν Ἐγκαινίων ἡμέρα, τοιαύτῃ τρυφή, τοιούτοις ἐδέσμασιν. Οὐκ ὀφθήσῃ, φησί, κενές ἐναντίον μου· ἀλλ᾽ εἴ τι καλόν, μετὰ σεαυτοῦ φέ- ρων. Νῦν δὲ ἔφθητι καινός, τρόπον ἕτερος (15). ὅλως (14) ἠλλοιωμένος. Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν· ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Τοῦτο τῇ ἑορτῇ καρποφό ρησον, τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν ἀλλοιώθητι· καὶ μηδὲ οὕτω μέγα φρονήσῃς, ἀλλὰ φθέγξαι τὸ τοῦ Δαβίδ · Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ 'Υψίστου, λεταί (15) σε ὁ λόγος ποτὲ ἐν ταυτῷ μένειν, ἀλλὰ ἀεικίνητον εἶναι, εὐκίνητον, πάντως νεόκτιστον· ἂν μὴ τῶν κακῶν φρόνει. Π S. GREGORII THEOLOGI - 6:6 ut tibi invideri crederes, eamque ob causam cor- ruisti. Lacrymam ne asperneris, qui multis lacry· mis digna perpessus es, ac postea misericordian consecutus. Pauperem ne repellas, qui Deitatis opes accepisti; sin minus, at certe in pauperis detri- mentum ne dives sis. Nam id quoque ab hominibus inexplebili cupiditate correptis impetrare, perinul- tum est. Peregrinum ne contemnas, pro quo Christus, cujus nos omnes hospites et advenæ su- mus, peregrinatus est, ne a paradiso, ut prius. pe- regrineris. Egenti tectum, cibum, vestamn impertia ris, qui in his deliciaris, etiam ultra necessitatem. Divitias ne ames, nisi pauperibus open ferant. Remitte, cum tibi remissum sit : miserere, cum misericordiam consecutus sis : benignitate, dum licet, benignitatem compara : cura, ut omnis tibi vita, omnisque studiorum ac disciplinæ ratio innovetur. VIII. Quæ sub jugo estis, Deo quoque nonnihil B date : jam enim aliis obstricæ estis. Virgines, omnia Deo offerte: solutæ quippe estis. Servam voluptatem ne suffuremini, libertate multatæ, ex eo quod cum iis habitetis, qui mariti quidem non sunt, sed tamen viri. Ut quispiam assiduis volupta- tis monimentis prematur, haud sustineo; eam quo- que familiaritatem, quæ per aerem contrahitur, oði ac detestor. Proceres, potentiorem timete : qui sublimibus soliis insidetis, sublimioren. Ne quid admireris, quod non permaneat; ne contemnas, quod certum et stabile sit; ne quidquam arctius constringas, quod, cum manibus tenetur, effluit; ne quid ex iis, quæ non in invidia, sed in odio sunt, expelas : ne magnopere te eferas, ut ne profun- dius dejiciaris ; ne animos hinc attollas, quod malis C præstantior appareas; verum id tibi molestiam pa- riat, quod a probis supereris. Proximi tui lapsum ne ride; verum tu, quam poteris tutissime, transi, atque interim humi jacenti manum porrige. Nec, cum mærore afficeris, secundarum rerum spem ab- jice, nec, cum prosperis rebus frueris, microrem. Annus unus quatuor partes vebit, atque unicum temporis momentum multas rerum mutationes. Fac ut et sollicitudo voluptatem, et spes melior tristitiam reprimat. Sic innovatur homo : sic Ence - niorum dies celebratur, hujusmodi deliciis, hujus modi epulis. Non apparebis, inquit, in conspectu meo vacuus ; verum si quid pulchri habes, tecum feres. Nunc vero novus, moribus alius, totus in virum alterum mutatus, appareas. Velera transie - D runt ; ecce facta sunt omnia nova ". Hoc festo, mu- neris loco, præclaram mutationein offer, ac´ne sic • se Deut. xvi, 16. "II Cor. v, 17. plures. In ed., præoccupale enim estis. > obnoxia sunt, › id est, præclara et laudabilia, con- seclare; quæ autem, non invidiosos, sed invisog homines faciunt, hoc est, vitia, ne expelas. etc. In ed., Scriptura, sacra doctrina), ut unquam in eodem slati permaneas. Aurea sententia, inquit Combe- fisius, c. nec bene a Billio expressa. . Sic enim Bi- lius : « Nec vero eo hæc oratio pertinet. ut eodem semper statu maneas. › (5) Γάρ. Deest in quatuor Regg., etc. (6) Ατιμάσης. Savil., ἀτιμάσεις. (7) ᾿Αγαπήσης. Savil., ἀγαπήσεις. (8) Βοηθῇ. Ιιι πonnullis, βοηθεῖ. (9) Προσείληφθε. Sic Regg. bm, pl, aliique (14) Τι τῶν οὐ φθονουμένων, etc. Quæ invidia (11) Μὴ φρόνει, τῶν κακῶν, etc. Sic tres Regg., (12) Σοι. Deest in nonnullis. (15) "Ετερος. In quibusdam, ἕτερον. (14) "Ολως. 'Tres Regg., Coisl. 2, Pass., ὅλος (15) Οὐ βούλεται, etc. « Non vult sermo (id est,
PG 36:617Ἐὰν οὕτω διανοῇ, καὶ οὕτω ποιῇς, ἔσται σοι ὁ οὐρανὸς καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ, τά τε ἄλλα καὶ τὸν τούτων Ι. Ἀλλ’ ἀπίωμεν ἤδη, καὶ τῷ καιρῷ τὰ εἰκότα συνεορτάσοντες. Πάντα γὰρ εἰς καλὸν τῇ πανηγύρει συντρέχει καὶ συναγάλλεται· ἴδε γὰρ οἷα τὰ ὁρώμενα. Ἡ βασίλισσα τῶν ὡρῶν τῇ βασιλίδι τῶν ἡμερῶν πομπεύει, καὶ δωροφορεῖ παρ’ ἑαυτῆς πᾶν ὅ τι κάλλιστον καὶ τερπνότατον. Νῦν οὐρανὸς διαυγέστερος· νῦν ἥλιος ὑψηλότερος καὶ χρυσοειδέστερος· νῦν σελήνης κύκλος φανότερος, καὶ ἀστέρων χορὸς καθαρώτερος. Νῦν αἰγιαλοῖς μὲν κύματα σπένδεται, ἡλίῳ δὲ νέφος, ἀέρι δὲ ἄνεμοι, γῆ δὲ φυτοῖς, φυτὰ δὲ ὄψεσι. Νῦν πηγαὶ διαυγέστερον νάουσι· νῦν δὲ ποταμοὶ δαψιλέστερον, τῶν χειμερίων δεσμῶν λυθέντες. Καὶ λειμὼν εὐωδεῖ, καὶ φυτὸν βρύει, καὶ κείρεται πόα, καὶ ἄρνες ἐπισκιρτῶσι χλοεραῖς ταῖς ἀρούραις. Ἄρτι μὲν ναῦς ἐκ λιμένων ἀνάγεται σὺν κελεύσμασι, καὶ τούτοις ὡς τὰ πολλὰ φιλοθέοις, καὶ τῷ ἰστίῳ πτεροῦται· καὶ περισκιρτᾷ δελφὶς, ἀναφυσῶν ὡς ἥδιστον καὶ ἀναπεμπόμενος, καὶ παραπέμπει πλωτῆρας σὺν εὐθυμίᾳ.
ἁμαρτάνης, επιστρέφοντα· εἰ κατορθοῖς, ἐπιτεί- γοντα. Θ. Χθὲς πίστιν εἶχες τὴν τῶν καιρῶν, σήμερον τὴν τοῦ Θεοῦ γνώρισον (16)· μέχρι τίνος ἐπ᾽ ἀμφο- τέραις χωλανεῖς ταῖς ἐγνύαις; μέχρι τίνος οἰκονο μήσεις ; Καὶ οἰκοδομῆσαί ποτε προθυμήθητι· χθες τὸ δοκεῖν τις ἐτίμας, σήμερον τὸ εἶναι προτίμησον. Μέχρι ποῦ τὰ ἐνύπνια; καὶ ἡ ἀλήθεια ποτε σπου δασθήτω (17) σοι. Χθὲς ἦσθα θεατρικός, σήμερον φάνηθι θεωρητικός (18) · χθὲς λοίδορος, Ιταμός, σή- μερον εὔφημος, ἡμερος· χθὲς κωμαστής (19), σή- μερον σωφρονιστής. Σήμερον οινοπότης, αύριον υδροπότης. Σήμερον κατασπαταλῶν ἐπὶ κλινῶν ἐλε- φαντίνων, καὶ τὰ πρῶτα μύρα χριόμενος, αὔριον χαμεύνης καὶ ἄγρυπνος· ἀντὶ γέλοιαστοῦ, σύννους - ἀντὶ καλλωπιστοῦ, δυσείμων· ἀντὶ γαύρου καὶ ἀλη ξένος, εὐτελὴς τὸ φαινόμενον· ἀντὶ χρυσορόφου (20), στενόχωρος· κάτω νεύων, ἀντὶ ὑψαύχενος. Ἐὰν οὕτω διανοῇ, καὶ οὕτω ποιῇς, ἔσται σοι ὁ οὐρανός καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ, τά τε ἄλλα καὶ τὸν τού- των (21) λόγον καταλαμβάνοντι. Β Ι'. Αλλ' ἀπίωμεν ἤδη, καὶ τῷ καιρῷ τὰ εἰκότα συν- εορτάσοντες. Πάντα γὰρ εἰς καλὸν τῇ πανηγύρει συν- τρέχει καὶ συναγάλλεται· ἴδε γὰρ οἷα τὰ δρώμενα. Ή * βασίλισσα τῶν ὡρῶν τῇ βασιλίδι τῶν ἡμερῶν πομ- πεύει, καὶ δωροφορεί παρ' ἑαυτῆς πᾶν ὅ τι κάλλι στον καὶ τερπνότατον. Νῦν οὐρανὸς διαυγέστερος· νῦν ἥλιος ὑψηλότερος και χρυσοειδέστερος· νῦν σε λήνης κύκλος φανότερος (22), καὶ ἀστέρων χορὸς καθαρώτερος. Νῦν αἰγιαλοῖς μὲν κύματα σπένδεται, ηλίῳ δὲ νέφος, ἀέρι δὲ ἄνεμοι, γῆ δὲ φυτοῖς, φυτὰ δὲ ὄψεσι. Νῦν πηγαι διαυγέστερον νάουσι· νῦν δὲ ποταμοὶ δαψιλέστερον, τῶν χειμερίων δεσμών (23) λυθέντες. Καὶ λειμών εὐωδεῖ, καὶ φυτὸν βρύει, καὶ κείρεται πόα, καὶ ἄρνες ἐπισκιρτῶσι χλοεραῖς ταῖς ἀρούραις. Αρτι μὲν ναῦς ἐκ λιμένων ἀνάγεται σὺν κελεύσμασι, καὶ τούτοις ὡς τὰ πολλὰ φιλοθέοις, καὶ τῷ ἱστίῳ πτεροῦται· καὶ περισκιρτᾷ δελφίς, ἀνα- φυσῶν ὡς ἥδιστον καὶ ἀναπεμπόμενος, καὶ παρα πέμπει πλωτήρας σὺν εὐθυμίᾳ (24). "Αρτι δὲ γεωρ γῆς ἄροτρον πήγνυται, ἄνω βλέπων, καὶ τὸν καρ- ποδότην ἐπικαλούμενος, καὶ ὑπὸ ζυγὸν ἄγει βοῦν ἀρότην (25), καὶ τέμνει γλυκείαν (26) αύλακα, καὶ ταῖς ἐλπίσιν εὐφραίνεται. Αρτι δὲ ποιμὴν καὶ βου- • γνώριστον. • στήτω. κομαστής. ρολο τῶν τούτου. τῶν τούτων. στερος. ORATIO XLIV. - IN NOVAN DOMINICAM. A quidem magnifice de te sentias; verum dic cum Davide: Hæc mutatio dexteræ Excelsi ", a quo pro- manat, quidquid ab hominibus recte et cum laude geritur. Non vult sermo, ut in eodem semper statu maneas, sed ut perpetuo ac laudabili motu agiteris, ac nova prorsus creatura sis¹; quod quidem asseque- ris, si, vel in peccatum lapsus, ad bonam frugem te referas; vel, cum ex virtute aliquid geris, cursum adurgeas. IX. Heri ad temporis arbitrium fidem tuam accommodalas, hodie Dei filem cognosce. Quousque utroque poplite claudicabis? Quousque dispones? Tan- dem aliquando alacriter edifica. Heri alicujus pretii ba beri, magni ducebas; hodie reipsa esse, pluris facito. Usquequo insomnia? Sit quoque tibi aliquando curæ veritas. Ileri spectaculorumn studio lagrabas; hodie contemplationis studiosum te præbe. Ileri conviciator, petulans eras; hodie placidus, laudator. Heri comes- sator eras; hodie gravitatis et temperantia magister. Hodie temulentus; cras abstemius. Hodie in lectis cburneis lasciviens, ac primariis unguentis delibu - tus; cras humum pro lecto habens, atque insomneni noctem ducens; pro scurra et facelo, cogitabundus ; pro ornato, et vestium elegantiam nimium ambi- tiose consectante, pannis indutus; pro superbo et arrogante, vilis, quantum ad externam speciem; pro laquearibus aureis, anguste habitans ; pro sub- limi, ac cervicem attollente, humi vultum demit- tens. Hoc si animo fueris, atque ita feceris, column tibi novum erit, et terra nova, nimirum, ut alia, ita horum etiam rationem intelligenti. D Psal. lxxvi, 41. II Cor. v. 17. eir. In ed., Isa. LXV, studiosum. PATROL. GR. XXXVI. X. Sed jam ad ea, que temporis sunt, celebranda, nos conferamus. Commodum enim omnia ad hoc festum concurrunt, simulque lætantur. Vide enim qualia sint, quæ oculis offeruntur. Princeps anni pars principi dierum pompam peragit, ac quidquid pulcherrimum et suavissimum habet, a seipsa tri- buit. Nunc celum splendidius ; nunc sol sublimior, aureoque nitore rutilantior; nunc lunæ orbis cla- rior, et siderum chorus purior. Nunc, et fluctus cum littoribus, et nubes cum sole, et venti cum aere, et terra cum stirpibus, et stirpes cum oculis, in gratiam redeunt. Nunc fontes limpidius fluunt, unc flumina uberius, nimirum hibernis vinculis soluta. Nunc, et pratum suaviter olet, et plantæ pullulant, et herba detondetur, et in virentibus arvis agni sallitant. Nunc navis cum celeusmatibus, iisque ut plurimum piis ac religiosis, e portu sol- vit, veloque, tanquam pennis, cingitur ; ac per gy- rum assultat etiam delphinus, jucundissimum quid- dam insufflans, seseque in altum evehens, et gau- dio gestiens, vectores prosequitur. Nunc aratrum agricola compingit, oculos in altum tollens, frugum- que datorem invocans, ac bovi aratori jugum inne- 17. dai, In ed., duin., (16) Γνώρισον. Sic Regg. bm, pl, duo Coisl., (17) Σπουδασθήτω. Sic codd. In ed., σπουδα (18) θεωρητικός. Combef., πανηγυρικός, ο festi (19) Κωμαστής. Sic codd. Mendose in Par. ed. (20) Χρυσορόφου. Sic codd. In ed., χρυσοφό- (21) Τον τουτων. Sic nonnulli codd. In quibus- (12) Φανότερος. Reg. bm, aliique codd., φανέ (23) Δεσμών. Pass., ὁδῶν. (24) Συν εὐθυμίᾳ. Coisl. 1, σὺν εὐφημία. (25) Αρότην. Regg. bu, pl, ἀρότης. (26) Γλυκείαν. In nonnullis, βαθείαν, « profun-
Ἄρτι δὲ γεωργὸς ἄροτρον πήγνυται, ἄνω βλέπων, καὶ τὸν καρποδότην ἐπικαλούμενος, καὶ ὑπὸ ζυγὸν ἄγει βοῦν ἀρότην, καὶ τέμνει γλυκεῖαν αὔλακα, καὶ ταῖς ἐλπίσιν εὐφραίνεται. Ἄρτι δὲ ποιμὴν καὶ βουκόλος ἀρμόζονται σύριγγας, καὶ νόμιον ἐμπνέουσι μέλος, καὶ φυτοῖς καὶ πέτραις ἐνεαρίζουσιν. Ἄρτι δὲ φυτὸν φυτουργὸς θεραπεύει, καὶ ἰξευτὴς καλάμους οἰκοδομεῖ, καὶ ὑποβλέπει πτόρθους, καὶ περιεργάζεται πτερὸν ὄρνιθος. Καὶ ἀλιεὺς βυθοὺς διορᾷ, καὶ δίκτυον ἀνακαθαίρει, καὶ πέτρας ὑπερκαθέζεται. ΙΑ. Ἄρτι μὲν ἡ φιλεργὸς μέλισσα, τὸ πτερὸν ἐκλύσασα, καὶ τῶν σίμβλων ἀπαναστᾶσα, τὴν ἑαυτῆς σοφίαν ἐπιδείκνυται, καὶ λειμῶνας ἐφίπταται, καὶ συλᾷ τὰ ἄνθη· καὶ ἡ μὲν φονεῖ τὰ κηρία, τὰς ἐξαγώνους καὶ ἀντιθέτους σύριγγας ἐξυφαίνουσα, καὶ τὰς εὐθείας ταῖς γωνίαις ἐπαλλάττουσα, ἔργον ὁμοῦ κάλλους καὶ ἀσφαλείας· ἡ δὲ τὸ μέλι ταῖς ἀποθήκαις ἐναποτίθεται, καὶ γεωργεῖ τῷ ξενίζοντι καρπὸν γλυκὺν καὶ ἀνήροτον.
ἁμαρτάνης, επιστρέφοντα· εἰ κατορθοῖς, ἐπιτεί- γοντα. Θ. Χθὲς πίστιν εἶχες τὴν τῶν καιρῶν, σήμερον τὴν τοῦ Θεοῦ γνώρισον (16)· μέχρι τίνος ἐπ᾽ ἀμφο- τέραις χωλανεῖς ταῖς ἐγνύαις; μέχρι τίνος οἰκονο μήσεις ; Καὶ οἰκοδομῆσαί ποτε προθυμήθητι· χθες τὸ δοκεῖν τις ἐτίμας, σήμερον τὸ εἶναι προτίμησον. Μέχρι ποῦ τὰ ἐνύπνια; καὶ ἡ ἀλήθεια ποτε σπου δασθήτω (17) σοι. Χθὲς ἦσθα θεατρικός, σήμερον φάνηθι θεωρητικός (18) · χθὲς λοίδορος, Ιταμός, σή- μερον εὔφημος, ἡμερος· χθὲς κωμαστής (19), σή- μερον σωφρονιστής. Σήμερον οινοπότης, αύριον υδροπότης. Σήμερον κατασπαταλῶν ἐπὶ κλινῶν ἐλε- φαντίνων, καὶ τὰ πρῶτα μύρα χριόμενος, αὔριον χαμεύνης καὶ ἄγρυπνος· ἀντὶ γέλοιαστοῦ, σύννους - ἀντὶ καλλωπιστοῦ, δυσείμων· ἀντὶ γαύρου καὶ ἀλη ξένος, εὐτελὴς τὸ φαινόμενον· ἀντὶ χρυσορόφου (20), στενόχωρος· κάτω νεύων, ἀντὶ ὑψαύχενος. Ἐὰν οὕτω διανοῇ, καὶ οὕτω ποιῇς, ἔσται σοι ὁ οὐρανός καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινὴ, τά τε ἄλλα καὶ τὸν τού- των (21) λόγον καταλαμβάνοντι. Β Ι'. Αλλ' ἀπίωμεν ἤδη, καὶ τῷ καιρῷ τὰ εἰκότα συν- εορτάσοντες. Πάντα γὰρ εἰς καλὸν τῇ πανηγύρει συν- τρέχει καὶ συναγάλλεται· ἴδε γὰρ οἷα τὰ δρώμενα. Ή * βασίλισσα τῶν ὡρῶν τῇ βασιλίδι τῶν ἡμερῶν πομ- πεύει, καὶ δωροφορεί παρ' ἑαυτῆς πᾶν ὅ τι κάλλι στον καὶ τερπνότατον. Νῦν οὐρανὸς διαυγέστερος· νῦν ἥλιος ὑψηλότερος και χρυσοειδέστερος· νῦν σε λήνης κύκλος φανότερος (22), καὶ ἀστέρων χορὸς καθαρώτερος. Νῦν αἰγιαλοῖς μὲν κύματα σπένδεται, ηλίῳ δὲ νέφος, ἀέρι δὲ ἄνεμοι, γῆ δὲ φυτοῖς, φυτὰ δὲ ὄψεσι. Νῦν πηγαι διαυγέστερον νάουσι· νῦν δὲ ποταμοὶ δαψιλέστερον, τῶν χειμερίων δεσμών (23) λυθέντες. Καὶ λειμών εὐωδεῖ, καὶ φυτὸν βρύει, καὶ κείρεται πόα, καὶ ἄρνες ἐπισκιρτῶσι χλοεραῖς ταῖς ἀρούραις. Αρτι μὲν ναῦς ἐκ λιμένων ἀνάγεται σὺν κελεύσμασι, καὶ τούτοις ὡς τὰ πολλὰ φιλοθέοις, καὶ τῷ ἱστίῳ πτεροῦται· καὶ περισκιρτᾷ δελφίς, ἀνα- φυσῶν ὡς ἥδιστον καὶ ἀναπεμπόμενος, καὶ παρα πέμπει πλωτήρας σὺν εὐθυμίᾳ (24). "Αρτι δὲ γεωρ γῆς ἄροτρον πήγνυται, ἄνω βλέπων, καὶ τὸν καρ- ποδότην ἐπικαλούμενος, καὶ ὑπὸ ζυγὸν ἄγει βοῦν ἀρότην (25), καὶ τέμνει γλυκείαν (26) αύλακα, καὶ ταῖς ἐλπίσιν εὐφραίνεται. Αρτι δὲ ποιμὴν καὶ βου- • γνώριστον. • στήτω. κομαστής. ρολο τῶν τούτου. τῶν τούτων. στερος. ORATIO XLIV. - IN NOVAN DOMINICAM. A quidem magnifice de te sentias; verum dic cum Davide: Hæc mutatio dexteræ Excelsi ", a quo pro- manat, quidquid ab hominibus recte et cum laude geritur. Non vult sermo, ut in eodem semper statu maneas, sed ut perpetuo ac laudabili motu agiteris, ac nova prorsus creatura sis¹; quod quidem asseque- ris, si, vel in peccatum lapsus, ad bonam frugem te referas; vel, cum ex virtute aliquid geris, cursum adurgeas. IX. Heri ad temporis arbitrium fidem tuam accommodalas, hodie Dei filem cognosce. Quousque utroque poplite claudicabis? Quousque dispones? Tan- dem aliquando alacriter edifica. Heri alicujus pretii ba beri, magni ducebas; hodie reipsa esse, pluris facito. Usquequo insomnia? Sit quoque tibi aliquando curæ veritas. Ileri spectaculorumn studio lagrabas; hodie contemplationis studiosum te præbe. Ileri conviciator, petulans eras; hodie placidus, laudator. Heri comes- sator eras; hodie gravitatis et temperantia magister. Hodie temulentus; cras abstemius. Hodie in lectis cburneis lasciviens, ac primariis unguentis delibu - tus; cras humum pro lecto habens, atque insomneni noctem ducens; pro scurra et facelo, cogitabundus ; pro ornato, et vestium elegantiam nimium ambi- tiose consectante, pannis indutus; pro superbo et arrogante, vilis, quantum ad externam speciem; pro laquearibus aureis, anguste habitans ; pro sub- limi, ac cervicem attollente, humi vultum demit- tens. Hoc si animo fueris, atque ita feceris, column tibi novum erit, et terra nova, nimirum, ut alia, ita horum etiam rationem intelligenti. D Psal. lxxvi, 41. II Cor. v. 17. eir. In ed., Isa. LXV, studiosum. PATROL. GR. XXXVI. X. Sed jam ad ea, que temporis sunt, celebranda, nos conferamus. Commodum enim omnia ad hoc festum concurrunt, simulque lætantur. Vide enim qualia sint, quæ oculis offeruntur. Princeps anni pars principi dierum pompam peragit, ac quidquid pulcherrimum et suavissimum habet, a seipsa tri- buit. Nunc celum splendidius ; nunc sol sublimior, aureoque nitore rutilantior; nunc lunæ orbis cla- rior, et siderum chorus purior. Nunc, et fluctus cum littoribus, et nubes cum sole, et venti cum aere, et terra cum stirpibus, et stirpes cum oculis, in gratiam redeunt. Nunc fontes limpidius fluunt, unc flumina uberius, nimirum hibernis vinculis soluta. Nunc, et pratum suaviter olet, et plantæ pullulant, et herba detondetur, et in virentibus arvis agni sallitant. Nunc navis cum celeusmatibus, iisque ut plurimum piis ac religiosis, e portu sol- vit, veloque, tanquam pennis, cingitur ; ac per gy- rum assultat etiam delphinus, jucundissimum quid- dam insufflans, seseque in altum evehens, et gau- dio gestiens, vectores prosequitur. Nunc aratrum agricola compingit, oculos in altum tollens, frugum- que datorem invocans, ac bovi aratori jugum inne- 17. dai, In ed., duin., (16) Γνώρισον. Sic Regg. bm, pl, duo Coisl., (17) Σπουδασθήτω. Sic codd. In ed., σπουδα (18) θεωρητικός. Combef., πανηγυρικός, ο festi (19) Κωμαστής. Sic codd. Mendose in Par. ed. (20) Χρυσορόφου. Sic codd. In ed., χρυσοφό- (21) Τον τουτων. Sic nonnulli codd. In quibus- (12) Φανότερος. Reg. bm, aliique codd., φανέ (23) Δεσμών. Pass., ὁδῶν. (24) Συν εὐθυμίᾳ. Coisl. 1, σὺν εὐφημία. (25) Αρότην. Regg. bu, pl, ἀρότης. (26) Γλυκείαν. In nonnullis, βαθείαν, « profun-
PG 36:619Ὡς ὄφελόν γε καὶ ἡμεῖς, ὁ Χριστοῦ μελισσὼν, καὶ τοιοῦτο λαβόντες σοφίας καὶ φιλοπονίας ὑπόδειγμα Ἄρτι δὲ καλιὰν ὄρνις πήγνυται, καὶ ὁ μὲν ἐπανέρχεται, ὁ δὲ εἰσοικίζεται, ὁ δὲ περιίπταται, καὶ καταφωνεῖ τὸ ἄλσος, καὶ περιλαλεῖ τὸν ἄνθρωπον. Πάντα Θεὸν ὑμνεῖ καὶ δοξάζει φωναῖς ἀλαλήτοις· ἐπὶ πᾶσι γὰρ εὐχαριστεῖται δι’ ἐμοῦ Θεός· καὶ οὕτως ὁ ἀκείνων ὕμνος, ἡμέτερος γίνεται, παρ’ ὧν ἐγὼ τὸ ὑμνεῖν λαμβάνω. Νῦν μὲν γελᾷ πᾶν ζώων γένος, καὶ πᾶσαν αἴσθησιν ἐστιώμεθα. Νῦν δὲ ὑψαύχην ἵππος καὶ ἀγέρωχος, τοῖς οἴκοις δυσχεραίνων, καὶ τὰ δεσμὰ τυραννήσας, κροαίνει κατὰ πεδίον, καὶ ποταμοῖς ὡραί̈ζεται. ΙΒ Τί τἄλλα; Νῦν μάρτυρες αἰθριάζουσι, καὶ πομπεύουσι, καὶ λαμπροῖς τοῖς βήμασι συγκαλοῦσι λαὸν φιλόχριστον. καὶ τοὺς ἄθλους δημοσιεύουσι. Τούτων εἷς ἐστι καὶ ὁ ἐμὸς στεφανίτης (ἐμὸς γὰρ, εἰ καὶ μὴ παρ’ ἐμοὶ, πιπτέτω φθόνος, εἰδόσι λέγω), Μάμας ὁ περιβόητος, καὶ ποιμὴν, καὶ μάρτυς· ὁ πρότερον μὲν τὰς ἐλάφους ἀμέλγων κατεπειγομένας ἀλλήλων, ἵνα ξένῳ γάλακτι τραφῇ δίκαιος·
κόλος ἀρμόζονται σύριγγας, καὶ νόμιον ἐμπνέουσι μέλος, καὶ φυτοῖς καὶ πέτραις ένεαρίζουσιν. "Αρτι δὲ φυτὸν φυτουργὸς θεραπεύει, καὶ ἐξευτής καλάμους οἰκοδομεῖ, καὶ ὑποβλέπει πτόρθους, καὶ περιεργά ζεται πτερὸν ὄρνιθος. Καὶ ἁλιεύς βυθούς διορᾷ, καὶ δίκτυον ἀνακαθαίρει, καὶ πέτρας ὑπερκαθέζεται. ΙΑ'. "Αρτι μὲν ἡ φιλεργὸς μέλισσα, τὸ πτερὸν εκλύσασα (27), καὶ τῶν σίμβλων ἀπαναστάσα, τὴν ἑαυτῆς σοφίαν ἐπιδείκνυται, καὶ λειμῶνας ἐφίπτα ται, καὶ συλᾷ τὰ ἄνθη· καὶ ἡ μὲν πονεῖ τὰ κηρία, τὰς ἐξαγώνους καὶ ἀντιθέτους σύριγγας ἐξυφαίνου- σα, καὶ τὰς εὐθείας ταῖς γωνίαις ἐπαλλάττουσα, ἔργον ὁμοῦ πάλλους καὶ ἀσφαλείας· ἡ δὲ τὸ μέλι (28) Β ταῖς ἀποθήκαις ἐναποτίθεται, καὶ γεωργεῖ τῷ ξενί- ζοντι γαρπὸν γλυκὺν (29) καὶ ἀνήροτον. Ως όφελόν γε καὶ ἡμεῖς (30), ὁ Χριστοῦ μελισσών, καὶ τοιοῦτο λαβόντες σοφίας καὶ φιλοπονίας υπόδειγμα ! "Αρτι δὲ καλιὰν ὄρνις πήγνυται, καὶ ὁ μὲν ἐπανέρχεται, ὁ δὲ εἰσοικίζεται, ὁ δὲ περιίπταται, καὶ καταφωνεῖ τὸ ἄλσος, καὶ περιλαλεῖ τὸν ἄνθρωπον. Πάντα Θεὸν ὑμνεῖ καὶ δοξάζει φωναῖς ἀλαλήτοις (31)· ἐπὶ πᾶσι γὰρ εὐχαριστεῖται δι' ἐμοῦ Θεός· καὶ οὕτως ὁ ἐκεί νων ὕμνος, ἡμέτερος γίνεται, παρ' ὧν ἐγὼ τὸ ὑμο νεῖν λαμβάνω. Νῦν μὲν γελᾷ πᾶν ζώων γένος, καὶ πᾶσαν αἴσθησιν ἑστιώμεθα. Νῦν δὲ ὑψαύχην ἵππος καὶ ἀγέρωχος, τοῖς οἴκοις δυσχεραίνων, καὶ τὰ δεσμὰ τυραννήσας, κροαίνει κατὰ πεδίον (32), καὶ ποτα- μοῖς ὡραίζεται. ἑλκύ σασα, & ὑμεῖς. ΙΒ΄. Τί τἄλλα; Νῦν μάρτυρες αιθριάζουσι, καὶ πομπεύουσι, καὶ λαμπροῖς τοῖς βήμασι (35) συγκα λοῦσι λαὸν φιλόχριστον, καὶ τοὺς ἄθλους δημοσιεύου- σι. Τούτων εἷς ἐστι καὶ ὁ ἐμὸς στεφανίτης (ἐμὸς γὰρ [34], εἰ καὶ μὴ παρ' ἐμοὶ, πιπτέτω φθόνος [35], ειδόσι λέγω), Μάμας ο περιβόητος, καὶ ποιμὴν, καὶ μάρτυς· ὁ πρότερον μὲν τὰς ἐλάφους ἀμέλγων κατ επειγομένας ἀλλήλων, ἵνα ξένῳ (36) γάλακτι τραφῇ δίκαιος· νῦν δὲ ποιμαίνων λαὸν μητροπόλεως (57), καὶ τὸ ἔαρ ἐγκαινίζων σήμερον ταῖς πολλαῖς χιλιάσι τῶν πανταχόθεν επειγομένων, διάφορόν (58) τε άρε τῆς κάλλεσι, καὶ ποιμέσιν ἄξιον, καὶ λόγοις (39) ἐπινικίοις. Ἔτι δὲ συντομώτερον εἰπεῖν, νῦν ἔαρ λόγος. 6!9 S. GREGORII THEOLOGI etit, dulcemque sulcum proscindit, ac spes & lætas fovet. Nunc pastor et bubulcus fistulas aptant, ac pastorale carmen inspirant, atque inter plantas et petras vernum tempus transigunt. Nunc planta- rum cultor plantam curat, et auceps calamos coll- struit, ac ramos suspectat, et pennam avium studiose explorat. Nunc piscator profundum aquæ perspicit, ac rete suum repurgat, et petris insidet. XI. Nunc sedula apes, solutis pennis, et relictis alvearibus, sapientia suæ documentum præbent, atque ad prata convolant, floresque diripiunt : et aliæ quidem cellulas elaborant, sexangulas et inter se oppositas fistulas attexentes, rectasque lineas angularibus alternantes, non ininus ad operis ele-, gantiam, quam ad securitatem aliæ vero mel in horrea recondunt, atque hospiti suo dulcem fructum et inaratum proferunt. Utinam nos quoque, qui Christi apiarium sumus, ac tale tum sapientiæ, tum industriæ et laboris exemplum accepimus, eas imi- Lemur ! Jam avis nidum construit, atque alia qui- dem redit, alia immigrat, alia circumvolat, ac ne- mus cantu suo implet, hominemque garritu demul- cet. Omnia Deum laudant, et vocibus mutis conce- lebrant. Propter omnia enim gratiæ Deo per me habentur; atque ita illorum laudatio, mea efficitur, nimirum a quibus ego laudis argumentum capio. Nunc quidem omne animantium genus ridet, atque omnibus sensibus pascimur. Nunc etiam superbus cquus, et jubam arrigens, stabulum fastidit, ac, perfractis vinculis, per campos lascivius fertur, atque in fluminibus gestit, seseque ostentat. X11. Quid catera commemorem? Nunc martyres sub dio populun retinent, ac pompam agunt, splendidisque sedibus piam plebem et Christi aman- tem convocant, ac certamina sua in publicum pro- ponunt. Quo e numero unus quoque est meus ille laureatus (meus enim, etsi non apud me, facessat invidia, scientibus loquor), Mamas ille insignis, et pastor, et martyr; qui prius quidem cervas mulge- bat, ad sanctum virum novo et inusitato lacte alen- dum certatim properantes; nunc autem metropolis plebem pascit, hodieque multis hominum millibus undecunque accurrentibus ver innovat, tum virtutis pulchritudine varium, tum pastoribus di- C Regg. et Coll. Sic etiam legit Billius. In ed., detractis_pennis. » etc. lit ed., tibus. D bus, seu, caedibus, quæ in martyrum memoriam, Deo eoram nomine consecrata fuerant, ubi sacra eorum pignora erant condita. Cappadux, idcirco Gregorius e suumn, appellat. tas hunc locum ad Basilium Magnum præscntem refert; ac sic exponit : • Quia præsente Basilio Magno hanc orationem habebat Gregorius, propter- ea scile adjunxit : • Facessat invidia : » quasi di- ceret : Ne mili succenseas, divine Basili, si quod tuum est, benevolentiæ affectu mihi vindico, meum- que nomino. Vide Mon., n. 2. intelligit, ubi pretiosæ S. Mamantis reliquiæ serva- bantur. Ver praestans, tum virtutumn ornamentis, tum p storibus dignum, qui ad martyris festum convenie- Uant. 1, etc. . Tum sermonibus ejus triumpho dicatis, in ejus triumphi memoriam. In ed., (27) Εκλύσασα. • Solutis pennis. Sic plures D (28) Το μέλι. Sic quinque Regg. Deest τό in ed. (29) Γλυκύν. Savil., ἡδύν. (30) 'Ημείς. Sic tres Regg., Coisl. 1, Comb., (51) 'Αλαλήτοις. • Ineffabilibus, sermonis exper- (32) Πεδίον. In nonnullis, πεδίων. (33) Λαμπροῖς τοῖς βήμασι. «Splendidis altari- (34) Ἐμὸς γάρ. « Mens euim. S. Mamas erat (55) Πιπτέτω φθόνος. « Facessut invidia. » Nice- (36) Ξένῳ. Sav., ἐν ξένῳ. (37) Μητροπόλεως. Per metropolim Caesarram (38) Διάφορον. Coisl. 1, Pass., etc., διαφόροις. (39) Λόγοις. Sic tres Regg., novem Colb., Coisl.
νῦν δὲ ποιμαίνων λαὸν μητροπόλεως, καὶ τὸ ἔαρ ἐγκαινίζων σήμερον ταῖς πολλαῖς χιλιάσι τῶν πανταχόθεν ἐπειγομένων, διάφορόν τε ἀρετῆς κάλλεσι, καὶ ποιμέσιν ἄξιον, καὶ λόγοις ἐπινικίοις. Ἔτι δὲ συντομώτερον εἰπεῖν, νῦν ἔαρ κοσμικὸν, ἔαρ πνευματικὸν, ἔαρ ψυχαῖς, ἔαρ σώμασιν, ἕαρ ὁρώμενον, ἔαρ ἀόρατον· οὗ κἀκεῖθεν μεταλάβοιμεν ἐνταῦθα καλῶς ἀμειφθέντες, καὶ καινοὶ πρὸς τὸν καινὸν βίον παραπεμφθείημεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ κράτος σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Ἀμήν.
κόλος ἀρμόζονται σύριγγας, καὶ νόμιον ἐμπνέουσι μέλος, καὶ φυτοῖς καὶ πέτραις ένεαρίζουσιν. "Αρτι δὲ φυτὸν φυτουργὸς θεραπεύει, καὶ ἐξευτής καλάμους οἰκοδομεῖ, καὶ ὑποβλέπει πτόρθους, καὶ περιεργά ζεται πτερὸν ὄρνιθος. Καὶ ἁλιεύς βυθούς διορᾷ, καὶ δίκτυον ἀνακαθαίρει, καὶ πέτρας ὑπερκαθέζεται. ΙΑ'. "Αρτι μὲν ἡ φιλεργὸς μέλισσα, τὸ πτερὸν εκλύσασα (27), καὶ τῶν σίμβλων ἀπαναστάσα, τὴν ἑαυτῆς σοφίαν ἐπιδείκνυται, καὶ λειμῶνας ἐφίπτα ται, καὶ συλᾷ τὰ ἄνθη· καὶ ἡ μὲν πονεῖ τὰ κηρία, τὰς ἐξαγώνους καὶ ἀντιθέτους σύριγγας ἐξυφαίνου- σα, καὶ τὰς εὐθείας ταῖς γωνίαις ἐπαλλάττουσα, ἔργον ὁμοῦ πάλλους καὶ ἀσφαλείας· ἡ δὲ τὸ μέλι (28) Β ταῖς ἀποθήκαις ἐναποτίθεται, καὶ γεωργεῖ τῷ ξενί- ζοντι γαρπὸν γλυκὺν (29) καὶ ἀνήροτον. Ως όφελόν γε καὶ ἡμεῖς (30), ὁ Χριστοῦ μελισσών, καὶ τοιοῦτο λαβόντες σοφίας καὶ φιλοπονίας υπόδειγμα ! "Αρτι δὲ καλιὰν ὄρνις πήγνυται, καὶ ὁ μὲν ἐπανέρχεται, ὁ δὲ εἰσοικίζεται, ὁ δὲ περιίπταται, καὶ καταφωνεῖ τὸ ἄλσος, καὶ περιλαλεῖ τὸν ἄνθρωπον. Πάντα Θεὸν ὑμνεῖ καὶ δοξάζει φωναῖς ἀλαλήτοις (31)· ἐπὶ πᾶσι γὰρ εὐχαριστεῖται δι' ἐμοῦ Θεός· καὶ οὕτως ὁ ἐκεί νων ὕμνος, ἡμέτερος γίνεται, παρ' ὧν ἐγὼ τὸ ὑμο νεῖν λαμβάνω. Νῦν μὲν γελᾷ πᾶν ζώων γένος, καὶ πᾶσαν αἴσθησιν ἑστιώμεθα. Νῦν δὲ ὑψαύχην ἵππος καὶ ἀγέρωχος, τοῖς οἴκοις δυσχεραίνων, καὶ τὰ δεσμὰ τυραννήσας, κροαίνει κατὰ πεδίον (32), καὶ ποτα- μοῖς ὡραίζεται. ἑλκύ σασα, & ὑμεῖς. ΙΒ΄. Τί τἄλλα; Νῦν μάρτυρες αιθριάζουσι, καὶ πομπεύουσι, καὶ λαμπροῖς τοῖς βήμασι (35) συγκα λοῦσι λαὸν φιλόχριστον, καὶ τοὺς ἄθλους δημοσιεύου- σι. Τούτων εἷς ἐστι καὶ ὁ ἐμὸς στεφανίτης (ἐμὸς γὰρ [34], εἰ καὶ μὴ παρ' ἐμοὶ, πιπτέτω φθόνος [35], ειδόσι λέγω), Μάμας ο περιβόητος, καὶ ποιμὴν, καὶ μάρτυς· ὁ πρότερον μὲν τὰς ἐλάφους ἀμέλγων κατ επειγομένας ἀλλήλων, ἵνα ξένῳ (36) γάλακτι τραφῇ δίκαιος· νῦν δὲ ποιμαίνων λαὸν μητροπόλεως (57), καὶ τὸ ἔαρ ἐγκαινίζων σήμερον ταῖς πολλαῖς χιλιάσι τῶν πανταχόθεν επειγομένων, διάφορόν (58) τε άρε τῆς κάλλεσι, καὶ ποιμέσιν ἄξιον, καὶ λόγοις (39) ἐπινικίοις. Ἔτι δὲ συντομώτερον εἰπεῖν, νῦν ἔαρ λόγος. 6!9 S. GREGORII THEOLOGI etit, dulcemque sulcum proscindit, ac spes & lætas fovet. Nunc pastor et bubulcus fistulas aptant, ac pastorale carmen inspirant, atque inter plantas et petras vernum tempus transigunt. Nunc planta- rum cultor plantam curat, et auceps calamos coll- struit, ac ramos suspectat, et pennam avium studiose explorat. Nunc piscator profundum aquæ perspicit, ac rete suum repurgat, et petris insidet. XI. Nunc sedula apes, solutis pennis, et relictis alvearibus, sapientia suæ documentum præbent, atque ad prata convolant, floresque diripiunt : et aliæ quidem cellulas elaborant, sexangulas et inter se oppositas fistulas attexentes, rectasque lineas angularibus alternantes, non ininus ad operis ele-, gantiam, quam ad securitatem aliæ vero mel in horrea recondunt, atque hospiti suo dulcem fructum et inaratum proferunt. Utinam nos quoque, qui Christi apiarium sumus, ac tale tum sapientiæ, tum industriæ et laboris exemplum accepimus, eas imi- Lemur ! Jam avis nidum construit, atque alia qui- dem redit, alia immigrat, alia circumvolat, ac ne- mus cantu suo implet, hominemque garritu demul- cet. Omnia Deum laudant, et vocibus mutis conce- lebrant. Propter omnia enim gratiæ Deo per me habentur; atque ita illorum laudatio, mea efficitur, nimirum a quibus ego laudis argumentum capio. Nunc quidem omne animantium genus ridet, atque omnibus sensibus pascimur. Nunc etiam superbus cquus, et jubam arrigens, stabulum fastidit, ac, perfractis vinculis, per campos lascivius fertur, atque in fluminibus gestit, seseque ostentat. X11. Quid catera commemorem? Nunc martyres sub dio populun retinent, ac pompam agunt, splendidisque sedibus piam plebem et Christi aman- tem convocant, ac certamina sua in publicum pro- ponunt. Quo e numero unus quoque est meus ille laureatus (meus enim, etsi non apud me, facessat invidia, scientibus loquor), Mamas ille insignis, et pastor, et martyr; qui prius quidem cervas mulge- bat, ad sanctum virum novo et inusitato lacte alen- dum certatim properantes; nunc autem metropolis plebem pascit, hodieque multis hominum millibus undecunque accurrentibus ver innovat, tum virtutis pulchritudine varium, tum pastoribus di- C Regg. et Coll. Sic etiam legit Billius. In ed., detractis_pennis. » etc. lit ed., tibus. D bus, seu, caedibus, quæ in martyrum memoriam, Deo eoram nomine consecrata fuerant, ubi sacra eorum pignora erant condita. Cappadux, idcirco Gregorius e suumn, appellat. tas hunc locum ad Basilium Magnum præscntem refert; ac sic exponit : • Quia præsente Basilio Magno hanc orationem habebat Gregorius, propter- ea scile adjunxit : • Facessat invidia : » quasi di- ceret : Ne mili succenseas, divine Basili, si quod tuum est, benevolentiæ affectu mihi vindico, meum- que nomino. Vide Mon., n. 2. intelligit, ubi pretiosæ S. Mamantis reliquiæ serva- bantur. Ver praestans, tum virtutumn ornamentis, tum p storibus dignum, qui ad martyris festum convenie- Uant. 1, etc. . Tum sermonibus ejus triumpho dicatis, in ejus triumphi memoriam. In ed., (27) Εκλύσασα. • Solutis pennis. Sic plures D (28) Το μέλι. Sic quinque Regg. Deest τό in ed. (29) Γλυκύν. Savil., ἡδύν. (30) 'Ημείς. Sic tres Regg., Coisl. 1, Comb., (51) 'Αλαλήτοις. • Ineffabilibus, sermonis exper- (32) Πεδίον. In nonnullis, πεδίων. (33) Λαμπροῖς τοῖς βήμασι. «Splendidis altari- (34) Ἐμὸς γάρ. « Mens euim. S. Mamas erat (55) Πιπτέτω φθόνος. « Facessut invidia. » Nice- (36) Ξένῳ. Sav., ἐν ξένῳ. (37) Μητροπόλεως. Per metropolim Caesarram (38) Διάφορον. Coisl. 1, Pass., etc., διαφόροις. (39) Λόγοις. Sic tres Regg., novem Colb., Coisl.
Continue reading PG 36: In sanctum pascha (orat. 45) →≣ entire volume