Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in Sermonem Sequentem (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 60:743〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
MONITUM IN SERMONEM SEQUENTEM. Que sæpe Chrysostomus in scriptis suis clare, argute et dilucide suo more contra Arianos et Ano- moos prosequitur, hic quisquis sit scriptor perplexe tractat; Arium et Arianos carpit; in multis ita obscure, ut nonnunquam divinando ea Latine convertere coacti simus. . ) ? non audisti me per Isaiam prophetam di- SPURIA. et pœnitentia? Ideo enim dico, Vigilate, quia nescitis diem neque horam (Matth. . ). Cæterum abhine jam noli peccare, neque me relicto, adultera voceris. Et nos itaque obsecramus, Reconciliamini Deo, et tu, o virgo, ita dicito: Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine (Psal. . 6) : quia jacentem erexisti, mortuam vivificasti, sordida- tam splendidam fecisti, in peccato deniersam hamo pietatis extraxisti, errantem reduxisti, captivam re- demisti, contumeliam inferentem non ultus es, fugi- tivam revocasti, sanguine respersam abluisti, a vo- luptate quasi venatu captam recuperasti, dignam tar- taro caeli civem fecisti, a gehenna liberasti, a gladio redemisti, a vinculis solvisti, æterna vita dignatus es, a periculo eripuisti, diabolum pudore suffudisti, chi- rographum discerpsisti. O bonarum lacrymarum agri- cola! quid his miraculis splendidius? Convenite igi- tur quotquot in talis naufragii periculum incidistis; scitote, discite, docemini, peccati fructum esse mor- tem, fructum vero Spiritus esse vitam, pacem, sall- ctificationem. Quotquot igitur nunc et semper hanc mortem effugere vultis, dicta omnia in argumentum salutis accipite, et hoc semper meditamini omnes, præcipue autem monachi et virgines, que corpora vestra Domino consecrastis; Spiritu ambulate, et desiderium carnis ne perficiatis (Gal. 5. ). Nam concupiscentia carnis fructum peccati mortem pro- tulit; fructus vero Spiritus vitam æternamn, incor- ruptionein, sanctificationem et pacem animæ et cor- poris. Quapropter hoc notum omnibus vobis sit, nullam virtutem pretiosiorem virginitate esse ad omne ger- men pietatis; sed et nullam huic similem reperiri, si monachus ille aut virgo mente non fornicetur : nani cogitationum consensus totam rem perfecit. Non enim mendax est, qui dixit : Omnis qui respicit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est cam in corde suo (Matth. 5. ). Non enim fit distinctio inter marem et feminam; omnes enim ex eadem massa sumus, ut ait Evangelium, dum voluntatem viri et voluntatem carnis idipsum esse dicit (Joan. 1. ). Ideo oportet Christi "virginem se totain cum corde immaculatam et incorruptam servare sponso silo ul creatori Christo, et oculis mentis sue respicere cum, qui est speciosus forma præ filiis hominum: ouine verbum otiosum, quod non sit ad ædificationen, aversari oportet: cum viris non libere versari, maxi- me vero, si sint immodesti. Si vero sit agendum de animæ utilitate, non repellendi sunt viri modesti et temperantes. Non cum nimia fiducia agendum uec immorandum est; cum mulieribus immodestis non confabulandum; juramentum nullum ex ore egredia- tur : Dominicum enim præceptum est nec per ca- put tuum jurare licitum esse: Omne, inquit, quod abundantius est, quam, Est et Non, ex malo est (Matth. 5. ). Sordidae et inhonestæ cogitationes et omnes carnis tentationes timore et amore Christi et signo crucis ejus sunt abigendæ. Ecce patres et matres, fratres et sorores et filios, omniaque uu- lia, commendavi vobis, nempe monachis et virgini bus. Hæc custodite, et non cadetis; sed digni eritis et vos, qui hæredes Christi declaruini, quorum omnium bonorum, quæ præparata sunt, nos dignos efficiat Pater misericordiaruin et Deus totius consola- tionis, gratia, miserationibus et benignitate Domini nostri Jesu Chris:i, quicum Patri gloria, honor, ad. oratio cum sanctissimo Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. enim Dens restituere tibi pristinam dignitatèın. Ne doceas figulum quomodo figmentum suum restauret. Peccasti? Quiesce: ne dicas, Quomodo fieri potest, ut in pristinam dignitatem restituar? ne hoc d
PG 60:745Κατὰ αἱρετικῶν. Χορευτὰς τῆς εὐσεβείας ὑμᾶς καὶ στρατιώτας εἰδό-τες, νῦν μὲν τὴν τῶν ἠθικῶν ὡς χορευταῖς γλυκυφω-νίαν προτίθεμαι, νῦν δὲ τὴν δογματικὴν ταῖς ἀκοαῖς αὐστηρότητα, καθάπερ σάλπιγγος φωνὴν, ὑπηχοῦμεν ὁπλίταις. Ἐξ ἀμφοτέρων γὰρ ἡ τῆς εὐσεβείας συντέ-θειται μόρφωσις, τῶν μὲν ἠθικῶν τὴν τοῦ σώματος τάξιν ἀναπληρούντων, τῆς δὲ τῶν δογμάτων παραζεύ-ξεως ἐν τῇ τῆς ψυχῆς τεταγμένης ἀξίᾳ. Καθάπερ γὰρ σώματος ἀποζευχθέντος ψυχῆς, ἡ τῶν μελῶν ἄχρηστος ᾖ κἂν ἐπαινῆται συνθήκη· οὕτω καὶ τῆς τῶν ἠθικῶν ἀρετῆς τὸ κάλλος νεκρὸν, τῇ τῶν δογμάτων δυνάμει μὴ ψυχούμενον. Τί γὰρ ὄφελος ἠθῶν σωφρονεῖν παιδευθέν-των, ὅταν τὸν τῆς σωφροσύνης κριτὴν ὁ σωφρονῶν ἀγνοῇ; τί τῆς ἐλεημοσύνης τὸ κέρδος, ὅταν ὁ τῆς ἐλεη-μοσύνης ἀθετούμενος ἀγανακτῇ δικαστής; τίς ὄνησις στρατιώταις ὑπάρξει, πολλὴν μὲν ἐνδεικνυμένοις ἀγα-θῶν ἐργασίαν, ἐχθρῶν δὲ τῷ βασιλεῖ; Μὴ κεχρημένοις ἄπαν ἔθηκας ἀρετῆς ἀνωφελὲς πλεονέκτημα, τῆς τῶν δογμάτων μὴ προσεῤῥιζωμένης ὀρθότητος. Δεῖ γὰρ ἐκ ῥίζης τοὺς καρποὺς προϊέναι, καὶ τὰ νεῦρα τῶν ἀρετῶν ἐκ κεφαλῆς ἀφορμᾶσθαι. Ταύτης ἡμεῖς ἐκκρε-μάμενοι, καὶ τὰ τῶν πράξεων αὐτῇ συνυφαίνοντες μέλη, τὸ τῆς εὐσεβείας ὁλόκληρον ἀπαρτίζομεν σῶμα, τὴν τοῦ σώματος κεφαλὴν Χριστὸν περισφίγγοντες. Αὐτὸς γὰρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας· ὃν ἔχειν αἱρετικοὶ κεφαλὴν ἀπηξίω-σαν. Εὐχῆς μὲν οὖν ἄξιον μὴ τοιαῦτα Χριστιανοὺς κα-λουμένους κατὰ Χριστοῦ μεμηνέναι. Νῦν δὲ καὶ χάριν αὐτοῖς τῆς μανίας ἰστέον, ὅτι ποιοῦσιν ἡμᾶς ἐγρηγο-ρέναι λυσσῶντες, ὅτι πρὸς μάχην ποθεινὴν ἐρεθίζουσι. Φιλῶ γὰρ μάχην εἰρήνης βελτίονα, φιλῶ πόλεμον ἀγά-πης μακαριώτερον, φιλῶ γνώμην πομπεύειν πρὸς μὲν Ἕλληνας σεμνυνομένην ἀπὸ Χριστοῦ, πρὸς δὲ καὶ ἡμᾶς στασιάζουσαν, ὅτι Χριστὸν ἀνυψοῦμεν. Τοιοῦτος γὰρ ἦν Ἄρειος· ὅταν μὲν Ἕλλησι λαλῇ, σεμνολογεῖ τὸν Χρι-στόν· ὅταν δὲ ἡμῖν διαλέγηται, καταλαλεῖ τοῦ Χρι-στοῦ. Τοιοῦτος Εὐνόμιος· ὅταν Ἑλληνισμὸν ψέγῃ, στηλι-τεύει θεοποιίαν· ὅταν δὲ φθέγγηται πρὸς ἡμᾶς, θεο-ποιίαν ἱστᾷ· θεοποιίας γὰρ εἶδος, τὸ λέγειν τὸν Θεὸν Λόγον δεδημιουργημένον Θεὸν καὶ κεκτισμένον εἰς τὸ λατρεύεσθαι κτίσμα. Τί ποιεῖς, τυφλώττων αἱρετικέ; Ἃ κατέλυσεν εἰσάγεις οἰκοδομοῦντα τὸν Χριστὸν, καὶ ἃ νοεῖς ἀνέσπασε, τῶν κτισμάτων θεοποιίας, κτισματο-λατρείαν, φυτεύων τὰ μείζονα. Μὴ βλάπτε τοῦ Χρι-στιανισμοῦ τὴν εὐγένειαν· μὴ ποίει τοῦτον Ἑλληνισμοῦ συγγενῆ· λατρεία γὰρ κτίσματος, κἂν μεῖζον κἂν ἔλατ-τον τὸ λατρευόμενον ᾖ κτίσμα, λατρείας Ἑλληνικῆς ἀδελφόν. Οὐκ ἐγκαλεῖ γοῦν τοῖς Ἕλλησιν ὁ Παῦλος, ὅτι μικρῶς ἐλάτρευσαν, ἀλλ’ ὅλως ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Τὸ γὰρ κτίσματι λατρεύειν καὶ ἐν μικρῷ καὶ ἐν μεγάλῳ ἰσοδύναμόν ἐστι· μᾶλλον δὲ καὶ Ἑλλήνων αἱρετικὸς τῇ θείᾳ χαλεπώτερος φύσει. Οὐ γὰρ οὕτως ὑβριστὴς εἰς τὸ Θεῖον ὁ τὴν κτίσιν προσαγορεύων Θεὸν, ὡς ὁ κτίσμα τὸν Θεὸν ὀνομάζων. Ὁ μὲν γὰρ τὴν κτίσιν θεοποιῶν, δοῦλον ἐνδύειν δοκεῖ βασιλικὴν πορ-φυρίδα· ὁ δὲ κτίσμα τὸν Θεὸν παρεισάγων, ἰδιωτεύειν ἀναγκάζει τὸ Θεῖον. Ἕλλην μὲν, ὃς ὑποπτεύει τὸ Θεῖον, θεραπεύει δὲ παντοίως· Ἄρειος δὲ οὐ σέβει, Θεοῦ τὴν εὐφημίαν οὐ φέρει. Σέβειν μὲν τὸν Χριστὸν καὶ προς-κυνεῖν οὐκ ἀρνεῖται, τιμωμένου δὲ τιμαῖς ὑψηλοτάταις ἀλγεῖ. Ἂν εἴπῃ τις ἄκτιστον, εὐθέως ὠργίσθησαν· ἂν ἀδέσποτον, ἐδυσχέραναν· ἂν τῆς ἀξίας κοινωνὸν τῆς πατρῴας, ὡς ἐπὶ μείζονι πληγῇ παρωξύνθησαν· ἂν δοτῆρα δωρεῶν αὐτεξούσιον, καὶ πρὸς τοῦτο βρύχονται· κλήσεις μὲν Χριστιανῶν, μισοχρίστων δὲ γνώμην. Σκό-πησον, Ἄρειε, ποίαν ἀθετεῖς αὐθεντίαν· ἄκουσον αὐτοῦ ἄλλοις ἄλλως δεσποτικῶς διατάττοντος· Σοὶ δώσω, φησὶ, τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ, Σὺ σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Σὺ τὸ τελώνιον ἀφεὶς, ἀκολούθει μοι· Σὺ μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λά-λει, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· Σοὶ λέγω, λεπρὲ, καθα-ρίσθητι· Σὺ δραμὼν νίψαι εἰς τὸν Σιλωὰμ, καὶ ἀνάβλε-
745 SPURIA. 768 Κατά αἱρετικῶν. Χορευτὰς τῆς εὐσεβείας ὑμᾶς καὶ στρατιώτας εἰδό τες, νῦν μὲν τὴν τῶν ἠθικῶν ὡς χορευταῖς γλυκυρω νίαν προτίθεμαι, νῦν δὲ τὴν δογματικὴν ταῖς ἀκοαῖς αυστηρότητα, καθάπερ σάλπιγγος, φωνὴν, ὑπηροῦμεν ὁπλίταις. Ἐξ ἀμφοτέρων γὰρ ἡ τῆς εὐσεβείας συντέ θείται μόρφωσις, τῶν μὲν ἠθικῶν τὴν τοῦ σώματος τάξιν ἀναπληρούντων, τῆς δὲ τῶν δογμάτων παραζεύ- ξεως ἐν τῇ τῆς ψυχῆς τεταγμένης ἀξία. Καθάπερ γαρ σώματος ἀποζευχθέντος ψυχῆς, ἡ τῶν μελῶν ἄχρηστος ᾗ κἂν ἐπαινῆται συνθήκη. οὕτω καὶ τῆς τῶν ἠθικῶν ἀρετῆς τὸ κάλλος νεκρόν, τῇ τῶν δογμάτων δυνάμει μὴ ψυχούμενον. Τι γὰρ ὄφελος ἠθῶν σωφρονεῖν παιδευθέν των, ὅταν τὴν τῆς σωφροσύνης κριτὴν ὁ σωφρονῶν ἀγνοῇ ; τί τῆς ἐλεημοσύνης τὸ κέρδος, ὅταν ὁ τῆς ἐλες μοσύνης ἀθετούμενος ἀγανακτῇ δικαστής; τίς ὄνησις στρατιώταις ὑπάρξει, πολλὴν μὲν ἐνδεικνυμένοις άγα- θῶν ἐργασίαν, ἐχθρῶν δὲ τῷ βασιλεῖ; Μὴ κεχρημένοις ἅπαν ἔθηκας ἀρετῆς ἀνωφελὲς πλεονέκτημα, τῆς τῶν δογμάτων μὴ προσεῤῥιζωμένης • [830] ὀρθότητος. Δεῖ γὰρ ἐκ ρίζης τοὺς καρποὺς προϊέναι, καὶ τὰ νεῦρα τῶν ἀρετῶν ἐκ κεφαλῆς ἀφορμᾶσθαι. Ταύτης ἡμεῖς ἐκκρε- μάμενοι, καὶ τὰ τῶν πράξεων αὐτῇ συνυφαίνοντες μέλη, τὸ τῆς εὐσεβείας ὁλόκληρον ἀπαρτίζομεν σῶμα, τὴν τοῦ σώματος κεφαλήν Χριστόν περισφίγγοντες. Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας· ὃν ἔχειν αἱρετικοὶ κεφαλὴν ἀπηξίω σαν. Εὐχῆς μὲν οὖν ἄξιον μὴ τοιαῦτα Χριστιανούς και λουμένους κατὰ Χριστοῦ μεμηνέναι. Νῦν δὲ καὶ χάριν αὐτοῖς τῆς μανίας ἰστέον, ὅτι ποιοῦσιν ἡμᾶς ἐγρηγο ρέναι λυσσώντες, ὅτι πρὸς μάχην ποθεινὴν ἐρεθίζουσι. Φιλῶ γὰρ μάχην εἰρήνης βελτίονα, φιλῶ πόλεμον ἀγά- της μακαριώτερον, φιλῶ γνώμην πομπεύειν πρὸς μὲν "Ελληνας σεμνυνομένην ἀπὸ Χριστοῦ, πρὸς δὲ καὶ ἡμᾶς στασιάζουσαν, ὅτι Χριστὸν ἀνυψούμεν. Τοιοῦτος γὰρ ἦν Αρειος· ὅταν μὲν Ἕλλησι λαλῇ, σεμνολογεῖ τὸν Χρι στόν· ὅταν δὲ ἡμῖν διαλέγηται, καταλαλεῖ τοῦ Χρισ στοῦ. Τοιοῦτος Ευνόμιος· ὅταν Ελληνισμόν ψέγη, στηλι τεύει θεοποιίαν· ὅταν δὲ φθέγγηται πρὸς ἡμᾶς, θεοῦ ποιίαν ἱστᾷ θεοποιίας γὰρ εἶδος, τὸ λέγειν τὸν Θεὸν Λόγον δεδημιουργημένον Θεὸν καὶ κεκτισμένον εἰς τὸ λατρεύεσθαι κτίσμα. Τί ποιεῖς, τυφλώττων αἱρετικέ; "Α κατέλυσεν εἰσάγεις οἰκοδομοῦντα τὸν Χριστὸν, καὶ ἃ νοεῖς ἀνέσπασε, τῶν κτισμάτων θεοποιίας, κτισματο λατρείαν, φυτεύων τὰ μείζονα. Μὴ βλάπτε τοῦ Χρισ στιανισμοῦ τὴν εὐγένειαν· μὴ ποίει τοῦτον Ἑλληνισμοῦ συγγενή - λατρεία γὰρ κτίσματος, κἂν μείζον κἂν ἔλατ τον τὸ λατρευόμενον ᾗ κτίσμα, λατρείας Ελληνικής ἀδελφόν. Οὐκ ἐγκαλεῖ γοῦν τοῖς Ἕλλησιν ὁ Παῦλος, ὅτι μικρῶς ἐλάτρευσαν, ἀλλ' ὅλως ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Τὸ γὰρ κτίσματι λατρεύειν καὶ ἐν μικρῷ καὶ ἐν μεγάλῳ ἰσοδύναμόν ἐστι· μᾶλλον δὲ καὶ Ελλήνων αἱρετικὸς τῇ θείᾳ χαλεπώτερος φύσει. Οὐ γὰρ οὕτως ὑβριστὲς εἰς τὸ θεῖον ὁ τὴν κτίσιν προσαγορεύων Θεόν, ὡς ὁ κτίσμα τὸν Θεὸν ὀνομάζων. Ὁ μὲν γὰρ τὴν κτίσιν θεοποιῶν, δοῦλον ἐνδύειν δοκεῖ βασιλικὴν πορ φυρίδα· ὁ δὲ κτίσμα τὸν Θεὸν παρεισάγων, ιδιωτεύειν ἀναγκάζει τὸ θεῖον. Ἕλλην μέν, ὃς ὑποπτεύει τὸ θεῖον, θεραπεύει δὲ παντοίως· Αρειος δὲ οὐ σέβει, Θεοῦ τὴν εὐφημίαν οὐ φέρει. Σέβειν μὲν τὸν Χριστὸν καὶ προσ- κυνεῖν οὐκ ἀρνεῖται, τιμωμένου δὲ τιμαῖς ὑψηλοτάταις ἀλγεῖ. "Αν εἴπῃ τις ἄκτιστον, εὐθέως ὠργίσθησαν· ἂν ἀδέσποτον, ἐδυσχέραναν· ἂν τῆς ἀξίας κοινωνὸν τῆς πατρώας, ὡς ἐπὶ μείζονι πληγῇ παρωξύνθησαν· ἂν δοτῆρα δωρεῶν αὐτεξούσιον, καὶ πρὸς τοῦτο βρύχονται· κλήσεις μὲν Χριστιανών, μισοχρίστων δὲ γνώμην. Σκό- πησον, Άρειε, ποίαν ἀθετεῖς αὐθεντίαν· ἄκουσον αὐτοῦ ἄλλοις ἄλλως δεσποτικῶς διατάττοντος· Σοὶ δώσω, φησί, τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ, Σύ σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Σὺ τὸ τελώνιον ἀφεὶς, ἀκολούθει μοι· Σὺ μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λά- λει, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· Σο λέγω, λεπρέ, καθα ρίσθητι· Σὺ δραμὼν νίψαι εἰς τὸν Σιλωάμ, καὶ ἀνάβλε • Savil. conj. προεῤῥιζωμένης. . μον· Σὺ, παράλυτε, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· Σύ, θάλαττα, σιώπα, πεφίμωση Ὑμεῖς, δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων Ὑμεῖς, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγείρω αὐτόν· Ὑμεῖς, Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐδὲν τούτων ἔφη Σοὶ δώσει τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ὁ Πατήρ σὲ εἰς παράδεισον ἄξει ὁ Πατήρ σύ, λεπρέ, τῷ θελή ματι τοῦ Πατρὸς καθαρίσθητι· σὺ παρὰ τοῦ Πατρός ἐπίταττε τῇ θαλάττη Σιώπα, πεφίμωσο· ὑμεῖς δεύτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσει ὑμᾶς ὁ Πατὴρ ἁλιεῖς ἀνθρώπων ἀλλ' ἐξ αὐθεντούσης ἐξουσίας εἰσὶν αἱ ρήσεις. Εἰ δέ που τῆς αὐθεντίας αἱ φωναί μετριώτεραί εἰσιν, [831] ὡς τὸν Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ὅτι ἤκουσάς μου, τὸ τῆς κατά φύσεως προστίθησιν αίτιον· Διὰ τὸν ὄχλον, φησὶ, τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ότι σύ με ἀπ έστειλας· τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν κεχηνότων πᾶσαν φωνήν ὑψηλὴν πρὸς αὐτὸν ἐστεφάνουν. Προσῄει περὶ παιδὸς ἐκε- τόνταρχος, ὅσον εἶχε δυνάμεως, ἐν εὐφημίαις ἐπαίρων· Κύριε γάρ, φησὶν, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα ὑπὸ τὴν στέγην μου εἰσέλθῃς, ἀλλ' εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου· καὶ κροτούμενος τὸ δῶρον ἐλάμβανεν. Ἀμὴν γάρ, φησί, λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Αλλ' ύπαγε, καὶ ὡς ἐπί στευσας, γενηθήτω σοι. Πάλιν γυνή τις αἱμόρρους τῷ τοῦ Δεσπότου χιτῶνι δοξολογίας προσάγουσα τιμὴν, μήτι γε δὴ τῇ θεότητι, σὺν εὐφημίαις τὸ δῶρον ἐλάμβα νεν. Ετετίμητο δὲ καὶ ὁ λῃστὴς ἐν παραδείσῳ, ὅτι δὲ βασιλέα κέκληκε σταυρούμενον. Τούτων μείζων μὲν παρ' ἡμῶν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κεχρεώστηται πίστις, ὅσῳ καὶ μείζονος μετεσχήκαμεν γνώσεω;. Ἔστω ὅμως, "Αρειε, τί κἂν γοῦν τότε παραπλήσια. Οὐ βούλει μέ τι φρονεῖν τῶν προῤῥηθέντων εἰς Χριστὸν ὑψηλότε ρον; Πονηρὰ μὲν ἡ γνώμη, μέχρι δὲ τούτου στήτιο. Τί καὶ ταπεινοτέρας υπαγορεύεις τοῖς αὐτὸν ἐπικαλου μένοις φωνάς; Εχω τῶν τότε τοὺς λόγους εἰς εὐχὴν χαρακτῆρας. Οὐ λέγω τῷ Χριστῷ, Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ ὑπουργία σου, ἀλλὰ λέγω φωνήν, δι' ἧς ὁ λῃστὴς εἰσηκούσθη: Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ βασιλεία σου. Οὐ λέγω τῷ Θεῷ λόγῳ, Κύριε, τῶν τοῦ Πατρὸς δωρεών ὑπηρέτα· ὁ γὰρ ἐκατόνταρχος οὐ συγχωρεί μοι, βοῶν, ὅτι, Ο Κύριος, εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ καθήσεται ὁ παῖς μου. Οὐ λέγω πρὸς αὐτὸν, Κύριε, ἐὰν αἰτήσῃ παρά τοῦ Πατρός, σωθήσομαι, γυναικικῆς γὰρ εἰσημάτιον πίστεως σμικροτέραν οὐ προσφέρω θεότητι, Αρεις. Οὕτω καλῶ τὸν Υἱόν, ὡς χαίρει καλούμενος· πρόσειμε μετὰ τοιούτων φωνῶν, μεθ' ὧν αὐτῷ προσελθόντες, ἐπανῆλθον τυχόντες. Εἰ δὲ ὁ λῃστὴς καὶ γυνὴ καὶ στρα- τιώτης πιστὸς εἰς διδασκαλίαν ἀπαράδεκτοι πίστεως, αἰδέσθητι κἂν τὸν τῶν ἀποστόλων χορόν, ἔνθα δώρων τῶν ὑπὲρ φύσιν ἐχρῆν ἐπιβοωμένων Χριστόν. Τι φθεγ γόμενος Πέτρος ανίστησι παράλυτον; Αἰνέα, φησίν, ἱᾶται σε Ἰησοῦς Χριστός· καὶ πάλιν ἑτέραν ἐργαζό μενος ἴασιν, Οὐκ ἔστι, φησὶν, ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ὀνόματι ἡ σωτηρία. Τί λέγων ᾿Ανανίας ἐθεράπευσε Παύλον; Σαούλ, ἀδελφὲ, ὁ Κύριος ἀπέστειλέ με Ἰησοῦς, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως ἀναβλέψης, καὶ πλη σθήσῃ Πνεύματος ἁγίου. Τὴν τίνος ἑαυτῷ Παῦλος ἐπηύχετο δύναμιν; "Ηδιστα, φησί, καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ' ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Τίνα κατὰ τῆς Σαμαρειτών τιμωρίας Ιάκωβος καὶ Ἰωάννης ἱκέτευε; Κύριε, φησί, θέλεις εἴπωμεν καταβῆναι πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἀν αλώσει αὐτούς; Ο δὲ τῶν ἀγγέλων χορὸς τί τοῖς ἀνθρώ ποις περὶ αὐτοῦ παρεδίδου; Αὐτός, φησί, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ ταῦτα δὲ τῆς ἀξίας ἐλάττω. Οὐ γάρ ἐστιν ὕμνος, οὐχ ὑπαίρων τὸν Υἱὸν, οὐκ ἰσούμενος, ἀλλ' ὅσον ἂν εὐφημίαις ἀνα- βαίης, ὅσην ἂν λόγων μηχανήσῃ δόξαν, μετά τοῦ Δαυΐδ βοήσεις ἡττώμενος, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; Εἰ δέ γε τὸν ἄκτιστος, "Αρειε, φωνὴ τῆς τιμῆς τὸν Υἱὸν ὑπεραίρουσα, ἔσται
PG 60:746ψον· Σὺ, παράλυτε, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· Σὺ, θάλαττα, σιώπα, πεφίμωσο· Ὑμεῖς, δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων· Ὑμεῖς, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγείρω αὐτόν· Ὑμεῖς, Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐδὲν τούτων ἔφη· Σοὶ δώσει τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ὁ Πατήρ· σὲ εἰς παράδεισον ἄξει ὁ Πατήρ· σὺ, λεπρὲ, τῷ θελή-ματι τοῦ Πατρὸς καθαρίσθητι· σὺ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐπίταττε τῇ θαλάττῃ· Σιώπα, πεφίμωσο· ὑμεῖς δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσει ὑμᾶς ὁ Πατὴρ ἁλιεῖς ἀνθρώπων· ἀλλ’ ἐξ αὐθεντούσης ἐξουσίας εἰσὶν αἱ ῥήσεις. Εἰ δέ που τῆς αὐθεντίας αἱ φωναὶ μετριώτεραί εἰσιν, ὡς τὸ, Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ὅτι ἤκουσάς μου, τὸ τῆς κατὰ φύσεως προστίθησιν αἴτιον· Διὰ τὸν ὄχλον, φησὶ, τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι σύ με ἀπ-έστειλας· τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν κεχηνότων πᾶσαν φωνὴν ὑψηλὴν πρὸς αὐτὸν ἐστεφάνουν. Προσῄει περὶ παιδὸς ἑκα-τόνταρχος, ὅσον εἶχε δυνάμεως, ἐν εὐφημίαις ἐπαίρων· Κύριε γὰρ, φησὶν, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα ὑπὸ τὴν στέγην μου εἰσέλθῃς, ἀλλ’ εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου· καὶ κροτούμενος τὸ δῶρον ἐλάμβανεν. Ἀμὴν γὰρ, φησὶ, λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Ἀλλ’ ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπί-στευσας, γενηθήτω σοι. Πάλιν γυνή τις αἱμόῤῥους τῷ τοῦ Δεσπότου χιτῶνι δοξολογίας προσάγουσα τιμὴν, μήτι γε δὴ τῇ θεότητι, σὺν εὐφημίαις τὸ δῶρον ἐλάμβα-νεν. Ἐτετίμητο δὲ καὶ ὁ λῃστὴς ἐν παραδείσῳ, ὅτι δὴ βασιλέα κέκληκε σταυρούμενον. Τούτων μείζων μὲν
745 SPURIA. 768 Κατά αἱρετικῶν. Χορευτὰς τῆς εὐσεβείας ὑμᾶς καὶ στρατιώτας εἰδό τες, νῦν μὲν τὴν τῶν ἠθικῶν ὡς χορευταῖς γλυκυρω νίαν προτίθεμαι, νῦν δὲ τὴν δογματικὴν ταῖς ἀκοαῖς αυστηρότητα, καθάπερ σάλπιγγος, φωνὴν, ὑπηροῦμεν ὁπλίταις. Ἐξ ἀμφοτέρων γὰρ ἡ τῆς εὐσεβείας συντέ θείται μόρφωσις, τῶν μὲν ἠθικῶν τὴν τοῦ σώματος τάξιν ἀναπληρούντων, τῆς δὲ τῶν δογμάτων παραζεύ- ξεως ἐν τῇ τῆς ψυχῆς τεταγμένης ἀξία. Καθάπερ γαρ σώματος ἀποζευχθέντος ψυχῆς, ἡ τῶν μελῶν ἄχρηστος ᾗ κἂν ἐπαινῆται συνθήκη. οὕτω καὶ τῆς τῶν ἠθικῶν ἀρετῆς τὸ κάλλος νεκρόν, τῇ τῶν δογμάτων δυνάμει μὴ ψυχούμενον. Τι γὰρ ὄφελος ἠθῶν σωφρονεῖν παιδευθέν των, ὅταν τὴν τῆς σωφροσύνης κριτὴν ὁ σωφρονῶν ἀγνοῇ ; τί τῆς ἐλεημοσύνης τὸ κέρδος, ὅταν ὁ τῆς ἐλες μοσύνης ἀθετούμενος ἀγανακτῇ δικαστής; τίς ὄνησις στρατιώταις ὑπάρξει, πολλὴν μὲν ἐνδεικνυμένοις άγα- θῶν ἐργασίαν, ἐχθρῶν δὲ τῷ βασιλεῖ; Μὴ κεχρημένοις ἅπαν ἔθηκας ἀρετῆς ἀνωφελὲς πλεονέκτημα, τῆς τῶν δογμάτων μὴ προσεῤῥιζωμένης • [830] ὀρθότητος. Δεῖ γὰρ ἐκ ρίζης τοὺς καρποὺς προϊέναι, καὶ τὰ νεῦρα τῶν ἀρετῶν ἐκ κεφαλῆς ἀφορμᾶσθαι. Ταύτης ἡμεῖς ἐκκρε- μάμενοι, καὶ τὰ τῶν πράξεων αὐτῇ συνυφαίνοντες μέλη, τὸ τῆς εὐσεβείας ὁλόκληρον ἀπαρτίζομεν σῶμα, τὴν τοῦ σώματος κεφαλήν Χριστόν περισφίγγοντες. Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας· ὃν ἔχειν αἱρετικοὶ κεφαλὴν ἀπηξίω σαν. Εὐχῆς μὲν οὖν ἄξιον μὴ τοιαῦτα Χριστιανούς και λουμένους κατὰ Χριστοῦ μεμηνέναι. Νῦν δὲ καὶ χάριν αὐτοῖς τῆς μανίας ἰστέον, ὅτι ποιοῦσιν ἡμᾶς ἐγρηγο ρέναι λυσσώντες, ὅτι πρὸς μάχην ποθεινὴν ἐρεθίζουσι. Φιλῶ γὰρ μάχην εἰρήνης βελτίονα, φιλῶ πόλεμον ἀγά- της μακαριώτερον, φιλῶ γνώμην πομπεύειν πρὸς μὲν "Ελληνας σεμνυνομένην ἀπὸ Χριστοῦ, πρὸς δὲ καὶ ἡμᾶς στασιάζουσαν, ὅτι Χριστὸν ἀνυψούμεν. Τοιοῦτος γὰρ ἦν Αρειος· ὅταν μὲν Ἕλλησι λαλῇ, σεμνολογεῖ τὸν Χρι στόν· ὅταν δὲ ἡμῖν διαλέγηται, καταλαλεῖ τοῦ Χρισ στοῦ. Τοιοῦτος Ευνόμιος· ὅταν Ελληνισμόν ψέγη, στηλι τεύει θεοποιίαν· ὅταν δὲ φθέγγηται πρὸς ἡμᾶς, θεοῦ ποιίαν ἱστᾷ θεοποιίας γὰρ εἶδος, τὸ λέγειν τὸν Θεὸν Λόγον δεδημιουργημένον Θεὸν καὶ κεκτισμένον εἰς τὸ λατρεύεσθαι κτίσμα. Τί ποιεῖς, τυφλώττων αἱρετικέ; "Α κατέλυσεν εἰσάγεις οἰκοδομοῦντα τὸν Χριστὸν, καὶ ἃ νοεῖς ἀνέσπασε, τῶν κτισμάτων θεοποιίας, κτισματο λατρείαν, φυτεύων τὰ μείζονα. Μὴ βλάπτε τοῦ Χρισ στιανισμοῦ τὴν εὐγένειαν· μὴ ποίει τοῦτον Ἑλληνισμοῦ συγγενή - λατρεία γὰρ κτίσματος, κἂν μείζον κἂν ἔλατ τον τὸ λατρευόμενον ᾗ κτίσμα, λατρείας Ελληνικής ἀδελφόν. Οὐκ ἐγκαλεῖ γοῦν τοῖς Ἕλλησιν ὁ Παῦλος, ὅτι μικρῶς ἐλάτρευσαν, ἀλλ' ὅλως ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Τὸ γὰρ κτίσματι λατρεύειν καὶ ἐν μικρῷ καὶ ἐν μεγάλῳ ἰσοδύναμόν ἐστι· μᾶλλον δὲ καὶ Ελλήνων αἱρετικὸς τῇ θείᾳ χαλεπώτερος φύσει. Οὐ γὰρ οὕτως ὑβριστὲς εἰς τὸ θεῖον ὁ τὴν κτίσιν προσαγορεύων Θεόν, ὡς ὁ κτίσμα τὸν Θεὸν ὀνομάζων. Ὁ μὲν γὰρ τὴν κτίσιν θεοποιῶν, δοῦλον ἐνδύειν δοκεῖ βασιλικὴν πορ φυρίδα· ὁ δὲ κτίσμα τὸν Θεὸν παρεισάγων, ιδιωτεύειν ἀναγκάζει τὸ θεῖον. Ἕλλην μέν, ὃς ὑποπτεύει τὸ θεῖον, θεραπεύει δὲ παντοίως· Αρειος δὲ οὐ σέβει, Θεοῦ τὴν εὐφημίαν οὐ φέρει. Σέβειν μὲν τὸν Χριστὸν καὶ προσ- κυνεῖν οὐκ ἀρνεῖται, τιμωμένου δὲ τιμαῖς ὑψηλοτάταις ἀλγεῖ. "Αν εἴπῃ τις ἄκτιστον, εὐθέως ὠργίσθησαν· ἂν ἀδέσποτον, ἐδυσχέραναν· ἂν τῆς ἀξίας κοινωνὸν τῆς πατρώας, ὡς ἐπὶ μείζονι πληγῇ παρωξύνθησαν· ἂν δοτῆρα δωρεῶν αὐτεξούσιον, καὶ πρὸς τοῦτο βρύχονται· κλήσεις μὲν Χριστιανών, μισοχρίστων δὲ γνώμην. Σκό- πησον, Άρειε, ποίαν ἀθετεῖς αὐθεντίαν· ἄκουσον αὐτοῦ ἄλλοις ἄλλως δεσποτικῶς διατάττοντος· Σοὶ δώσω, φησί, τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ, Σύ σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Σὺ τὸ τελώνιον ἀφεὶς, ἀκολούθει μοι· Σὺ μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λά- λει, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· Σο λέγω, λεπρέ, καθα ρίσθητι· Σὺ δραμὼν νίψαι εἰς τὸν Σιλωάμ, καὶ ἀνάβλε • Savil. conj. προεῤῥιζωμένης. . μον· Σὺ, παράλυτε, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· Σύ, θάλαττα, σιώπα, πεφίμωση Ὑμεῖς, δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων Ὑμεῖς, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγείρω αὐτόν· Ὑμεῖς, Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐδὲν τούτων ἔφη Σοὶ δώσει τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ὁ Πατήρ σὲ εἰς παράδεισον ἄξει ὁ Πατήρ σύ, λεπρέ, τῷ θελή ματι τοῦ Πατρὸς καθαρίσθητι· σὺ παρὰ τοῦ Πατρός ἐπίταττε τῇ θαλάττη Σιώπα, πεφίμωσο· ὑμεῖς δεύτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσει ὑμᾶς ὁ Πατὴρ ἁλιεῖς ἀνθρώπων ἀλλ' ἐξ αὐθεντούσης ἐξουσίας εἰσὶν αἱ ρήσεις. Εἰ δέ που τῆς αὐθεντίας αἱ φωναί μετριώτεραί εἰσιν, [831] ὡς τὸν Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ὅτι ἤκουσάς μου, τὸ τῆς κατά φύσεως προστίθησιν αίτιον· Διὰ τὸν ὄχλον, φησὶ, τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ότι σύ με ἀπ έστειλας· τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν κεχηνότων πᾶσαν φωνήν ὑψηλὴν πρὸς αὐτὸν ἐστεφάνουν. Προσῄει περὶ παιδὸς ἐκε- τόνταρχος, ὅσον εἶχε δυνάμεως, ἐν εὐφημίαις ἐπαίρων· Κύριε γάρ, φησὶν, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα ὑπὸ τὴν στέγην μου εἰσέλθῃς, ἀλλ' εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου· καὶ κροτούμενος τὸ δῶρον ἐλάμβανεν. Ἀμὴν γάρ, φησί, λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Αλλ' ύπαγε, καὶ ὡς ἐπί στευσας, γενηθήτω σοι. Πάλιν γυνή τις αἱμόρρους τῷ τοῦ Δεσπότου χιτῶνι δοξολογίας προσάγουσα τιμὴν, μήτι γε δὴ τῇ θεότητι, σὺν εὐφημίαις τὸ δῶρον ἐλάμβα νεν. Ετετίμητο δὲ καὶ ὁ λῃστὴς ἐν παραδείσῳ, ὅτι δὲ βασιλέα κέκληκε σταυρούμενον. Τούτων μείζων μὲν παρ' ἡμῶν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κεχρεώστηται πίστις, ὅσῳ καὶ μείζονος μετεσχήκαμεν γνώσεω;. Ἔστω ὅμως, "Αρειε, τί κἂν γοῦν τότε παραπλήσια. Οὐ βούλει μέ τι φρονεῖν τῶν προῤῥηθέντων εἰς Χριστὸν ὑψηλότε ρον; Πονηρὰ μὲν ἡ γνώμη, μέχρι δὲ τούτου στήτιο. Τί καὶ ταπεινοτέρας υπαγορεύεις τοῖς αὐτὸν ἐπικαλου μένοις φωνάς; Εχω τῶν τότε τοὺς λόγους εἰς εὐχὴν χαρακτῆρας. Οὐ λέγω τῷ Χριστῷ, Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ ὑπουργία σου, ἀλλὰ λέγω φωνήν, δι' ἧς ὁ λῃστὴς εἰσηκούσθη: Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ βασιλεία σου. Οὐ λέγω τῷ Θεῷ λόγῳ, Κύριε, τῶν τοῦ Πατρὸς δωρεών ὑπηρέτα· ὁ γὰρ ἐκατόνταρχος οὐ συγχωρεί μοι, βοῶν, ὅτι, Ο Κύριος, εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ καθήσεται ὁ παῖς μου. Οὐ λέγω πρὸς αὐτὸν, Κύριε, ἐὰν αἰτήσῃ παρά τοῦ Πατρός, σωθήσομαι, γυναικικῆς γὰρ εἰσημάτιον πίστεως σμικροτέραν οὐ προσφέρω θεότητι, Αρεις. Οὕτω καλῶ τὸν Υἱόν, ὡς χαίρει καλούμενος· πρόσειμε μετὰ τοιούτων φωνῶν, μεθ' ὧν αὐτῷ προσελθόντες, ἐπανῆλθον τυχόντες. Εἰ δὲ ὁ λῃστὴς καὶ γυνὴ καὶ στρα- τιώτης πιστὸς εἰς διδασκαλίαν ἀπαράδεκτοι πίστεως, αἰδέσθητι κἂν τὸν τῶν ἀποστόλων χορόν, ἔνθα δώρων τῶν ὑπὲρ φύσιν ἐχρῆν ἐπιβοωμένων Χριστόν. Τι φθεγ γόμενος Πέτρος ανίστησι παράλυτον; Αἰνέα, φησίν, ἱᾶται σε Ἰησοῦς Χριστός· καὶ πάλιν ἑτέραν ἐργαζό μενος ἴασιν, Οὐκ ἔστι, φησὶν, ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ὀνόματι ἡ σωτηρία. Τί λέγων ᾿Ανανίας ἐθεράπευσε Παύλον; Σαούλ, ἀδελφὲ, ὁ Κύριος ἀπέστειλέ με Ἰησοῦς, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως ἀναβλέψης, καὶ πλη σθήσῃ Πνεύματος ἁγίου. Τὴν τίνος ἑαυτῷ Παῦλος ἐπηύχετο δύναμιν; "Ηδιστα, φησί, καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ' ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Τίνα κατὰ τῆς Σαμαρειτών τιμωρίας Ιάκωβος καὶ Ἰωάννης ἱκέτευε; Κύριε, φησί, θέλεις εἴπωμεν καταβῆναι πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἀν αλώσει αὐτούς; Ο δὲ τῶν ἀγγέλων χορὸς τί τοῖς ἀνθρώ ποις περὶ αὐτοῦ παρεδίδου; Αὐτός, φησί, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ ταῦτα δὲ τῆς ἀξίας ἐλάττω. Οὐ γάρ ἐστιν ὕμνος, οὐχ ὑπαίρων τὸν Υἱὸν, οὐκ ἰσούμενος, ἀλλ' ὅσον ἂν εὐφημίαις ἀνα- βαίης, ὅσην ἂν λόγων μηχανήσῃ δόξαν, μετά τοῦ Δαυΐδ βοήσεις ἡττώμενος, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; Εἰ δέ γε τὸν ἄκτιστος, "Αρειε, φωνὴ τῆς τιμῆς τὸν Υἱὸν ὑπεραίρουσα, ἔσται
παρ’ ἡμῶν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κεχρεώστηται πίστις, ὅσῳ καὶ μείζονος μετεσχήκαμεν γνώσεως. Ἔστω δὲ ὅμως, Ἄρειε, τὶ κἂν γοῦν τότε παραπλήσια. Οὐ βούλει μέ τι φρονεῖν τῶν προῤῥηθέντων εἰς Χριστὸν ὑψηλότε-ρον; Πονηρὰ μὲν ἡ γνώμη, μέχρι δὲ τούτου στήτω. Τί καὶ ταπεινοτέρας ὑπαγορεύεις τοῖς αὐτὸν ἐπικαλου-μένοις φωνάς; Ἔχω τῶν τότε τοὺς λόγους εἰς εὐχὴν χαρακτῆρας. Οὐ λέγω τῷ Χριστῷ, Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ ὑπουργίᾳ σου, ἀλλὰ λέγω φωνὴν, δι’ ἧς ὁ λῃστὴς εἰσηκούσθη· Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ βασιλείᾳ σου. Οὐ λέγω τῷ Θεῷ Λόγῳ, Κύριε, τῶν τοῦ Πατρὸς δωρεῶν ὑπηρέτα· ὁ γὰρ ἑκατόνταρχος οὐ συγχωρεῖ μοι, βοῶν, ὅτι, Ὁ Κύριος, εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου. Οὐ λέγω πρὸς αὐτὸν, Κύριε, ἐὰν αἰτήσῃ παρὰ τοῦ Πατρὸς, σωθήσομαι, γυναικικῆς γὰρ εἰσημάτιον πίστεως σμικροτέραν οὐ προσφέρω θεότητι, Ἄρειε. Οὕτω καλῶ τὸν Υἱὸν, ὡς χαίρει καλούμενος· πρόσειμι μετὰ τοιούτων φωνῶν, μεθ’ ὧν αὐτῷ προσελθόντες, ἐπανῆλθον τυχόντες. Εἰ δὲ ὁ λῃστὴς καὶ γυνὴ καὶ στρα-τιώτης πιστὸς εἰς διδασκαλίαν ἀπαράδεκτοι πίστεως, αἰδέσθητι κἂν τὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν, ἔνθα δώρων τῶν ὑπὲρ φύσιν ἐχρῆν ἐπιβοωμένων Χριστόν. Τί φθεγ-γόμενος Πέτρος ἀνίστησι παράλυτον; Αἰνέα, φησὶν, ἰᾶταί σε Ἰησοῦς Χριστός· καὶ πάλιν ἑτέραν ἐργαζό-μενος ἴασιν, Οὐκ ἔστι, φησὶν, ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ὀνόματι ἡ σωτηρία. Τί λέγων Ἀνανίας ἐθεράπευσε Παῦλον; Σαοὺλ, ἀδελφὲ, ὁ Κύριος ἀπέστειλέ με Ἰησοῦς, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως ἀναβλέψῃς, καὶ πλη-σθήσῃ Πνεύματος ἁγίου. Τὴν τίνος ἑαυτῷ Παῦλος ἐπηύχετο δύναμιν; Ἥδιστα, φησὶ, καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ’ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Τίνα κατὰ τῆς Σαμαρειτῶν τιμωρίας Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης ἱκέτευε; Κύριε, φησὶ, θέλεις εἴπωμεν καταβῆναι πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἀν-αλώσει αὐτούς; Ὁ δὲ τῶν ἀγγέλων χορὸς τί τοῖς ἀνθρώ-ποις περὶ αὐτοῦ παρεδίδου; Αὐτὸς, φησὶ, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ ταῦτα δὲ τῆς ἀξίας ἐλάττω. Οὐ γάρ ἐστιν ὕμνος, οὐχ ὑπαίρων τὸν Υἱὸν, οὐκ ἰσούμενος, ἀλλ’ ὅσον ἂν εὐφημίαις ἀνα-βαίης, ὅσην ἂν λόγων μηχανήσῃ δόξαν, μετὰ τοῦ Δαυὶ̈δ βοήσεις ἡττώμενος, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; Εἰ δέ γε τὸ, ἄκτιστος, Ἄρειε, φωνὴ τῆς τιμῆς τὸν Υἱὸν ὑπεραίρουσα, ἔσται
745 SPURIA. 768 Κατά αἱρετικῶν. Χορευτὰς τῆς εὐσεβείας ὑμᾶς καὶ στρατιώτας εἰδό τες, νῦν μὲν τὴν τῶν ἠθικῶν ὡς χορευταῖς γλυκυρω νίαν προτίθεμαι, νῦν δὲ τὴν δογματικὴν ταῖς ἀκοαῖς αυστηρότητα, καθάπερ σάλπιγγος, φωνὴν, ὑπηροῦμεν ὁπλίταις. Ἐξ ἀμφοτέρων γὰρ ἡ τῆς εὐσεβείας συντέ θείται μόρφωσις, τῶν μὲν ἠθικῶν τὴν τοῦ σώματος τάξιν ἀναπληρούντων, τῆς δὲ τῶν δογμάτων παραζεύ- ξεως ἐν τῇ τῆς ψυχῆς τεταγμένης ἀξία. Καθάπερ γαρ σώματος ἀποζευχθέντος ψυχῆς, ἡ τῶν μελῶν ἄχρηστος ᾗ κἂν ἐπαινῆται συνθήκη. οὕτω καὶ τῆς τῶν ἠθικῶν ἀρετῆς τὸ κάλλος νεκρόν, τῇ τῶν δογμάτων δυνάμει μὴ ψυχούμενον. Τι γὰρ ὄφελος ἠθῶν σωφρονεῖν παιδευθέν των, ὅταν τὴν τῆς σωφροσύνης κριτὴν ὁ σωφρονῶν ἀγνοῇ ; τί τῆς ἐλεημοσύνης τὸ κέρδος, ὅταν ὁ τῆς ἐλες μοσύνης ἀθετούμενος ἀγανακτῇ δικαστής; τίς ὄνησις στρατιώταις ὑπάρξει, πολλὴν μὲν ἐνδεικνυμένοις άγα- θῶν ἐργασίαν, ἐχθρῶν δὲ τῷ βασιλεῖ; Μὴ κεχρημένοις ἅπαν ἔθηκας ἀρετῆς ἀνωφελὲς πλεονέκτημα, τῆς τῶν δογμάτων μὴ προσεῤῥιζωμένης • [830] ὀρθότητος. Δεῖ γὰρ ἐκ ρίζης τοὺς καρποὺς προϊέναι, καὶ τὰ νεῦρα τῶν ἀρετῶν ἐκ κεφαλῆς ἀφορμᾶσθαι. Ταύτης ἡμεῖς ἐκκρε- μάμενοι, καὶ τὰ τῶν πράξεων αὐτῇ συνυφαίνοντες μέλη, τὸ τῆς εὐσεβείας ὁλόκληρον ἀπαρτίζομεν σῶμα, τὴν τοῦ σώματος κεφαλήν Χριστόν περισφίγγοντες. Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας· ὃν ἔχειν αἱρετικοὶ κεφαλὴν ἀπηξίω σαν. Εὐχῆς μὲν οὖν ἄξιον μὴ τοιαῦτα Χριστιανούς και λουμένους κατὰ Χριστοῦ μεμηνέναι. Νῦν δὲ καὶ χάριν αὐτοῖς τῆς μανίας ἰστέον, ὅτι ποιοῦσιν ἡμᾶς ἐγρηγο ρέναι λυσσώντες, ὅτι πρὸς μάχην ποθεινὴν ἐρεθίζουσι. Φιλῶ γὰρ μάχην εἰρήνης βελτίονα, φιλῶ πόλεμον ἀγά- της μακαριώτερον, φιλῶ γνώμην πομπεύειν πρὸς μὲν "Ελληνας σεμνυνομένην ἀπὸ Χριστοῦ, πρὸς δὲ καὶ ἡμᾶς στασιάζουσαν, ὅτι Χριστὸν ἀνυψούμεν. Τοιοῦτος γὰρ ἦν Αρειος· ὅταν μὲν Ἕλλησι λαλῇ, σεμνολογεῖ τὸν Χρι στόν· ὅταν δὲ ἡμῖν διαλέγηται, καταλαλεῖ τοῦ Χρισ στοῦ. Τοιοῦτος Ευνόμιος· ὅταν Ελληνισμόν ψέγη, στηλι τεύει θεοποιίαν· ὅταν δὲ φθέγγηται πρὸς ἡμᾶς, θεοῦ ποιίαν ἱστᾷ θεοποιίας γὰρ εἶδος, τὸ λέγειν τὸν Θεὸν Λόγον δεδημιουργημένον Θεὸν καὶ κεκτισμένον εἰς τὸ λατρεύεσθαι κτίσμα. Τί ποιεῖς, τυφλώττων αἱρετικέ; "Α κατέλυσεν εἰσάγεις οἰκοδομοῦντα τὸν Χριστὸν, καὶ ἃ νοεῖς ἀνέσπασε, τῶν κτισμάτων θεοποιίας, κτισματο λατρείαν, φυτεύων τὰ μείζονα. Μὴ βλάπτε τοῦ Χρισ στιανισμοῦ τὴν εὐγένειαν· μὴ ποίει τοῦτον Ἑλληνισμοῦ συγγενή - λατρεία γὰρ κτίσματος, κἂν μείζον κἂν ἔλατ τον τὸ λατρευόμενον ᾗ κτίσμα, λατρείας Ελληνικής ἀδελφόν. Οὐκ ἐγκαλεῖ γοῦν τοῖς Ἕλλησιν ὁ Παῦλος, ὅτι μικρῶς ἐλάτρευσαν, ἀλλ' ὅλως ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Τὸ γὰρ κτίσματι λατρεύειν καὶ ἐν μικρῷ καὶ ἐν μεγάλῳ ἰσοδύναμόν ἐστι· μᾶλλον δὲ καὶ Ελλήνων αἱρετικὸς τῇ θείᾳ χαλεπώτερος φύσει. Οὐ γὰρ οὕτως ὑβριστὲς εἰς τὸ θεῖον ὁ τὴν κτίσιν προσαγορεύων Θεόν, ὡς ὁ κτίσμα τὸν Θεὸν ὀνομάζων. Ὁ μὲν γὰρ τὴν κτίσιν θεοποιῶν, δοῦλον ἐνδύειν δοκεῖ βασιλικὴν πορ φυρίδα· ὁ δὲ κτίσμα τὸν Θεὸν παρεισάγων, ιδιωτεύειν ἀναγκάζει τὸ θεῖον. Ἕλλην μέν, ὃς ὑποπτεύει τὸ θεῖον, θεραπεύει δὲ παντοίως· Αρειος δὲ οὐ σέβει, Θεοῦ τὴν εὐφημίαν οὐ φέρει. Σέβειν μὲν τὸν Χριστὸν καὶ προσ- κυνεῖν οὐκ ἀρνεῖται, τιμωμένου δὲ τιμαῖς ὑψηλοτάταις ἀλγεῖ. "Αν εἴπῃ τις ἄκτιστον, εὐθέως ὠργίσθησαν· ἂν ἀδέσποτον, ἐδυσχέραναν· ἂν τῆς ἀξίας κοινωνὸν τῆς πατρώας, ὡς ἐπὶ μείζονι πληγῇ παρωξύνθησαν· ἂν δοτῆρα δωρεῶν αὐτεξούσιον, καὶ πρὸς τοῦτο βρύχονται· κλήσεις μὲν Χριστιανών, μισοχρίστων δὲ γνώμην. Σκό- πησον, Άρειε, ποίαν ἀθετεῖς αὐθεντίαν· ἄκουσον αὐτοῦ ἄλλοις ἄλλως δεσποτικῶς διατάττοντος· Σοὶ δώσω, φησί, τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ, Σύ σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Σὺ τὸ τελώνιον ἀφεὶς, ἀκολούθει μοι· Σὺ μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λά- λει, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· Σο λέγω, λεπρέ, καθα ρίσθητι· Σὺ δραμὼν νίψαι εἰς τὸν Σιλωάμ, καὶ ἀνάβλε • Savil. conj. προεῤῥιζωμένης. . μον· Σὺ, παράλυτε, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· Σύ, θάλαττα, σιώπα, πεφίμωση Ὑμεῖς, δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων Ὑμεῖς, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγείρω αὐτόν· Ὑμεῖς, Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐδὲν τούτων ἔφη Σοὶ δώσει τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ὁ Πατήρ σὲ εἰς παράδεισον ἄξει ὁ Πατήρ σύ, λεπρέ, τῷ θελή ματι τοῦ Πατρὸς καθαρίσθητι· σὺ παρὰ τοῦ Πατρός ἐπίταττε τῇ θαλάττη Σιώπα, πεφίμωσο· ὑμεῖς δεύτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσει ὑμᾶς ὁ Πατὴρ ἁλιεῖς ἀνθρώπων ἀλλ' ἐξ αὐθεντούσης ἐξουσίας εἰσὶν αἱ ρήσεις. Εἰ δέ που τῆς αὐθεντίας αἱ φωναί μετριώτεραί εἰσιν, [831] ὡς τὸν Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ὅτι ἤκουσάς μου, τὸ τῆς κατά φύσεως προστίθησιν αίτιον· Διὰ τὸν ὄχλον, φησὶ, τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ότι σύ με ἀπ έστειλας· τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν κεχηνότων πᾶσαν φωνήν ὑψηλὴν πρὸς αὐτὸν ἐστεφάνουν. Προσῄει περὶ παιδὸς ἐκε- τόνταρχος, ὅσον εἶχε δυνάμεως, ἐν εὐφημίαις ἐπαίρων· Κύριε γάρ, φησὶν, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα ὑπὸ τὴν στέγην μου εἰσέλθῃς, ἀλλ' εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου· καὶ κροτούμενος τὸ δῶρον ἐλάμβανεν. Ἀμὴν γάρ, φησί, λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Αλλ' ύπαγε, καὶ ὡς ἐπί στευσας, γενηθήτω σοι. Πάλιν γυνή τις αἱμόρρους τῷ τοῦ Δεσπότου χιτῶνι δοξολογίας προσάγουσα τιμὴν, μήτι γε δὴ τῇ θεότητι, σὺν εὐφημίαις τὸ δῶρον ἐλάμβα νεν. Ετετίμητο δὲ καὶ ὁ λῃστὴς ἐν παραδείσῳ, ὅτι δὲ βασιλέα κέκληκε σταυρούμενον. Τούτων μείζων μὲν παρ' ἡμῶν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κεχρεώστηται πίστις, ὅσῳ καὶ μείζονος μετεσχήκαμεν γνώσεω;. Ἔστω ὅμως, "Αρειε, τί κἂν γοῦν τότε παραπλήσια. Οὐ βούλει μέ τι φρονεῖν τῶν προῤῥηθέντων εἰς Χριστὸν ὑψηλότε ρον; Πονηρὰ μὲν ἡ γνώμη, μέχρι δὲ τούτου στήτιο. Τί καὶ ταπεινοτέρας υπαγορεύεις τοῖς αὐτὸν ἐπικαλου μένοις φωνάς; Εχω τῶν τότε τοὺς λόγους εἰς εὐχὴν χαρακτῆρας. Οὐ λέγω τῷ Χριστῷ, Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ ὑπουργία σου, ἀλλὰ λέγω φωνήν, δι' ἧς ὁ λῃστὴς εἰσηκούσθη: Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ βασιλεία σου. Οὐ λέγω τῷ Θεῷ λόγῳ, Κύριε, τῶν τοῦ Πατρὸς δωρεών ὑπηρέτα· ὁ γὰρ ἐκατόνταρχος οὐ συγχωρεί μοι, βοῶν, ὅτι, Ο Κύριος, εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ καθήσεται ὁ παῖς μου. Οὐ λέγω πρὸς αὐτὸν, Κύριε, ἐὰν αἰτήσῃ παρά τοῦ Πατρός, σωθήσομαι, γυναικικῆς γὰρ εἰσημάτιον πίστεως σμικροτέραν οὐ προσφέρω θεότητι, Αρεις. Οὕτω καλῶ τὸν Υἱόν, ὡς χαίρει καλούμενος· πρόσειμε μετὰ τοιούτων φωνῶν, μεθ' ὧν αὐτῷ προσελθόντες, ἐπανῆλθον τυχόντες. Εἰ δὲ ὁ λῃστὴς καὶ γυνὴ καὶ στρα- τιώτης πιστὸς εἰς διδασκαλίαν ἀπαράδεκτοι πίστεως, αἰδέσθητι κἂν τὸν τῶν ἀποστόλων χορόν, ἔνθα δώρων τῶν ὑπὲρ φύσιν ἐχρῆν ἐπιβοωμένων Χριστόν. Τι φθεγ γόμενος Πέτρος ανίστησι παράλυτον; Αἰνέα, φησίν, ἱᾶται σε Ἰησοῦς Χριστός· καὶ πάλιν ἑτέραν ἐργαζό μενος ἴασιν, Οὐκ ἔστι, φησὶν, ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ὀνόματι ἡ σωτηρία. Τί λέγων ᾿Ανανίας ἐθεράπευσε Παύλον; Σαούλ, ἀδελφὲ, ὁ Κύριος ἀπέστειλέ με Ἰησοῦς, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως ἀναβλέψης, καὶ πλη σθήσῃ Πνεύματος ἁγίου. Τὴν τίνος ἑαυτῷ Παῦλος ἐπηύχετο δύναμιν; "Ηδιστα, φησί, καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ' ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Τίνα κατὰ τῆς Σαμαρειτών τιμωρίας Ιάκωβος καὶ Ἰωάννης ἱκέτευε; Κύριε, φησί, θέλεις εἴπωμεν καταβῆναι πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἀν αλώσει αὐτούς; Ο δὲ τῶν ἀγγέλων χορὸς τί τοῖς ἀνθρώ ποις περὶ αὐτοῦ παρεδίδου; Αὐτός, φησί, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ ταῦτα δὲ τῆς ἀξίας ἐλάττω. Οὐ γάρ ἐστιν ὕμνος, οὐχ ὑπαίρων τὸν Υἱὸν, οὐκ ἰσούμενος, ἀλλ' ὅσον ἂν εὐφημίαις ἀνα- βαίης, ὅσην ἂν λόγων μηχανήσῃ δόξαν, μετά τοῦ Δαυΐδ βοήσεις ἡττώμενος, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκέ μοι ; Εἰ δέ γε τὸν ἄκτιστος, "Αρειε, φωνὴ τῆς τιμῆς τὸν Υἱὸν ὑπεραίρουσα, ἔσται
PG 60:747σοι τὰ τοῦ Δαυὶ̈δ πρὸς αὐτὸν ὑπηλλαγμένως βοᾷν, Κύριε, ἂν ἄκτιστον εἴπω σε, τί ἀνταποδώσεις μοι μείζονί σου τετιμηκότι σε τιμῇ; Ἀλλ’ ἐρεῖ πρὸς αὐτοὺς Ἰωάννης ἀντιφθεγγόμενος· Μωροὶ καὶ τυφλοὶ, οὐκ ἐσμὲν ἱκανοὶ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ. Πανταχόθεν τοίνυν πρὸς τὴν τῆς θείας φύσεως ὑψηλολογίαν διεγει-ρώμεθα, μεγάλας ἐν ὕμνοις Θεοῦ μελετῶμεν ἐννοίας, ἄρωμεν ἰσχύϊ πάσῃ πρὸς ὕψος τὸν προσκυνούμενον, φρόνημα πτωχὸν ἐν καιρῷ θεολογίας σώσωμεν, τιμή-
747 DE ELEEMOSYNA.
σοι τα τοῦ Δαυΐδ πρὸς αὐτὸν ὑπηλλαγμένως βοᾷν, Κύριε,
ἄν ἄκτιστον εἴπω σε, τί ἀνταποδώσεις μοι μείζονι σου
τετιμηκότι σε τιμῇ; Αλλ' ἐρεῖ πρὸς αὐτοὺς Ἰωάννης
ἀντιφθεγγόμενος· Μωροὶ καὶ τυφλοί, οὐκ ἐσμὲν ἱκανοὶ
λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ. Πανταχόθεν
τοίνυν πρὸς τὴν τῆς θείας φύσεως υψηλολογίαν διεγει
ρώμεθα, μεγάλας ἐν ὕμνοις Θεοῦ μελετῶμεν ἐννοίας,
ἄρωμεν ἰσχύϊ πάσῃ πρὸς ὕψος τὸν προσκυνούμενον,
φρόνημα πτωχὸν ἐν καιρῷ θεολογίας σώσωμεν, τιμή
748
σωμεν τὸν Πατέρα ὑψηλαῖς εἰς τὸν Υἱὸν εὐφημίαις,
δοξάσωμεν τὴν τοῦ γεννήτορος δόξαν, τὴν τοῦ γεννηθέν
της πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητα φύσεως ἴσῃ ὁμοτιμίᾳ· τὴν
τῆς γεννήσεως ὁμολογῶμεν ἀλήθειαν, [832] κτησώμεθα
τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγάπην τῇ περὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ θεραπεία
Ἐὰν γὰρ τις ἀγαπᾷ με, φησὶν, ἀγαπήσει αὐτὸν ὁ
Πατήρ μου· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων. Αμήν.
Χρυσοστόμου περὶ ἐλεημοσύνης.
Πάλιν ἡμῖν παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτήρος
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐδόθη καιρὸς τοῦ καταβαλεῖν ταῖς
ὑμετέραις ἀκοαῖς τὰ τῆς ἐλεημοσύνης σπέρματα· πάλιν
ἡμῖν ὁ Χριστὸς δέδωκε τὸν σπορέα μιμήσασθαι τὸν ἐπὶ
τὴν καλὴν γῆν σπείροντα τὸν σπόρον αὐτοῦ, καὶ ἑκατον
ταπλασίονα κομισάμενον. Ἰδοὺ γὰρ τὸ τῶν χειρῶν ἐσάλ-
πισε κήρυγμα· ἰδοὺ τὸ τῆς ἐλεημοσύνης θέατρον συν-
εκροτήθη. Καλείσθωσαν οὖν εἰς μέσον οἱ φιλόθεοι καὶ
φιλότιμοι καὶ φιλοπένητες· καλείσθωσαν οἱ τῶν στεφά-
νων ἐρασταί. Πάρεστι γὰρ ὁ Θεὸς ὁ τῶν βραβείων του
ρηγός, ὀλίγα χρήματα παρὰ τῶν φιλοπενήτων ὑποδεχό-
μενος, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν αὐτοῖς χαριζόμενος. Μη·
δεὶς τοίνυν ὑμῶν, παρακαλώ, ζημιωθῇ τῆς τοιαύτης
χάριτος· μηδεὶς τὸ μέγα τοῦτο καὶ ὑπερκόσμιον δώρον
δι' ὀλίγα χρήματα παρίδη, μὴ πένης, μὴ πλούσιος, μὴ
δοῦλος, μὴ ἐλεύθερος, μὴ σοφός, μὴ ἰδιώτης, μὴ ἀνὴρ,
μή
μὴ γυνή· ἀλλὰ πάντες, παρακαλώ, μετά προθυμίας
ἀγοράσωμεν τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Καὶ μή μοι
τις των πενήτων λεγέτω· Πτωχός εἰμι· αὐτῶν γὰρ
πρῶτον ἀναγκαῖον καθάψασθαι, ἐπειδήπερ νομίζουσιν
αὐτῶν τὴν ἀπολογίαν εὐπαράδεκτον παρὰ τῷ Θεῷ φαί-
νεσθαι. Τι γάρ φησι πολλάκις ὁ πένης; Οὐκ ἔχω χρή-
ματα, τῆς καθημερινῆς οὐκ εὐπορῶ τροφῆς, ὅλην τὴν
ἡμέραν κάμνω καὶ ταλαιπωρώ, ἵνα μόλις τῆς ζωῆς
δυνηθῶ περιγενέσθαι· ὠμοφορῶ, τεκτονεύω, σφυρο
κοπώ, καὶ τὴν τοῦ σώματος καταμαραίνω δύναμιν · καὶ
σὺ καθέζῃ κατακρίνων με τῶν ἐμῶν καμάτων τοῖς
ἀλλοτρίοις χαρίσασθαι; "Ολως γὰρ, είπέ μοι, τῶν σῶν
καμάτων λέγεις, καὶ σὲν κτῆμα νομίζεις τὴν ἰσχὺν τοῦ
σώματός σου; καὶ οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐὰν μικρόν τι τῶν,
ὡς λέγεις, καμάτων σου δώσεις, ἐλεημοσύνην ἐκείνῳ
παρέχεις τῷ χαρισαμένῳ σοι τὴν ἰσχὺν καὶ δύναμιν τῆς
εργασίας; Μάλλον παρὰ μικρὸν δὺς τῷ σώματι σου,
ἵνα τῇ ψυχῇ χαρίσῃς τὸν πολύν θησαυρόν. Μὴ γὰρ, ἐὰν
ἔχων δέκα οβολούς δώσῃς ἐννέα τῷ σώματι καὶ ἐν τῇ
ψυχῇ, παρὰ τοῦτό σοι πάντα τὰ κατὰ τὸν βίον ἀνατρέ
πεται; Ἐὰν εὐπορήσῃς ἀβολοὺς πεντήκοντα, καὶ δώσῃς
τῷ Θεῷ πέντε διὰ τῶν ἀδυνάτων, καὶ τὰ τεσσαράκοντα
πέντε ἑαυτῷ, ἐνίσχυσας τὴν ψυχὴν τῇ πίστει, ἐνεδυνά-
μωσας καὶ τὸ σῶμα διὰ τὴν ἑτέρων προσευχήν, καὶ
ἔλαβες χάριν πρὸς τὸ πάλιν ἐργάσασθαι, καὶ πάλιν κερ-
δᾶναι πολυπλασίονα, [803] καὶ γέγονας πλουσίων πλου
σιώτερος εἰς ἐλεημοσύνην. ᾿Αλλὰ πάντως ἐρεῖς μοι· Καὶ
τί, φησί, κερδανῷ ἐκ τούτου; Ὅτι οὐκ ἔτι ονομάζῃ
πένης, ἀλλὰ δανειστής Θεοῦ. Καὶ πόθεν μοι, φησί,
τοῦτο γενήσεται; Μίστευσον τῇ Γραφῇ τῇ λεγούσῃ· Ο
ἐλεῶν πτωχὸν δανείζει Θεῷ· καὶ ἔχεις ἀκοῦσαι παρ'
αὐτοῦ· Ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχί
στων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. 'Αρα οὐ πολλάκις καθήμενος
ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς εἶδες πλούσιον παρερχόμενον, καὶ ἐμα
κάρισας αὐτὸν λέγων, Μακάριός έστιν οὗτος ὁ πλούσιος,
ὅτι τῆς τῶν ἑτέρων οὐ χρείαν ἔχει χορηγίας, ἀλλὰ μᾶλ
λον καὶ δανείζει; Καὶ ἐκεῖνος μὲν ἀνθρώποις δανείζει,
σὺ δὲ τῷ θεῷ· ἐκεῖνος ἑκάστου τὰ ἀπὸ καμάτων λαμ-
βάνει μετά κόπου καὶ μετὰ μάχης ἐν ἁμαρτίᾳ· σὺ δὲ
ἐκ τοῦ Θεοῦ λαμβάνεις ακόπως, ἀμερίμνως, μετὰ χαρᾶς
ἑκατονταπλασίονα· ἐκεῖνος εἰς τὸν βραχὺν τοῦτον βίον
λαμβάνει, σὺ δὲ εἰς τὸν ἀτελεύτητον βίον ζωὴν αἰώνιον
κληρονομεῖς. Εἰ δὲ οὐ πιστεύεις μοι, πίστευσον τῷ Θεῷ
τῷ μεθ᾽ ὅρκου σε πληροφορήσαντι, καὶ λέγοντι· Ἀμὴν
λέγω ὑμῖν, ἑκατονταπλασίονα λήψεσθε, καὶ ζωὴν
αιώνιον κληρονομήσετε. Μὴ οὖν νόμιζε ἐλαττοῦσθαι
τῇ τῶν πενήτων δόσει· οὐ γὰρ γίνῃ πένης ἐκ τῆς τῶν
πενήτων μεταδόσεως. Ἐὰν ὁ πένης ἐλεῇ πένητα, περ
νέστερος οὐ γίνεται, ἀλλ' ἐπαινετέος, καὶ τὴν πενίαν
μᾶλλον ἀσφαλίζεται. Ηκουσας τοῦ Προφήτου λέγοντος·
Νεώτερος ἐγενόμην· καὶ γὰρ ἐγήρασα· καὶ οὐκ εἶδον
δίκαιον εγκαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ
ζητοῦν ἄρτους; καὶ πάλιν. Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ
καὶ δανείζει ὁ δίκαιος, καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλο
γίαν ἔσται; Εἰ; εὐλογίαν, διὰ τί; Ὅτι ὁ σπείρων ἐπ᾽ εὐ
λογίας, ἐπ᾿ εὐλογίας καὶ θερίζει· ὃς γὰρ ἐπιμελήσῃ τῶν
ἀμφιεσμάτων σου, ἐπιμελήσει καὶ τῆς ψυχῆς σου. Οὐδὲν
γὰρ οὕτως ἀμφιέννυσι τὴν ψυχὴν, ὡς τὸ τῆς χήρας καὶ
ὀρφανοῦ καὶ πένητος σκέπασμα. Οὐκ ἀφίησι γὰρ τὴν
ψυχήν γυμνὴν ὀφθῆναι τῷ Θεῷ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν
τὴν φοβεράν καὶ φρικτήν· ἀλλὰ στολὴν φωτός περιβε
βλημένη διὰ τῆς ἐλεημοσύνης μετὰ πάσης δόξης φαί
νεται τῷ Θεῷ. Λέγει γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου
Διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχούς
ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· καὶ τότε ἔσται
πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνα-
τελεῖ, καὶ προπορεύσεται ἔμπροσθέν σου ἡ δικαιο-
σύνη σου.
Εἶδες πόσος μισθός διὰ μικρὸν ἄρτον ἡ ἕνα ἐβολον
ἀπόκειται σοι; ἔγνως πόσον σοι προσάγει φῶς ὁ τῆς
ἐλεημοσύνης καρπός; Θέλεις μαθεῖν πόσον θησαυρὸν
προεξένησεν ἡμῖν ἡ μικρὰ τῶν πτωχῶν δόσις; βούλει
ἰδεῖν τίνες πτωχοὶ πτωχά προσάγοντες μεγάλων θησαν-
ρῶν χώραν ἐκληρονόμησαν; "Ακουσον. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς
Καινῆς Διαθήκης πληροφοροῦμέν σε μόνον, ἀλλὰ καὶ
ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς, ἵνα σὺ διὰ τῆς φιλοπτωχίας κερδάνης
τὸν οὐράνιον θησαυρόν. Λιμός ποτε κατὰ πᾶσαν τὴν γῆν
τοὺς ἀνθρώπους ἐπεβόσκετο, καὶ τοσοῦτος λιμός, ὥστε
καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ποταμὸν ἀνθρώπων καὶ ζώων πα-
ραδίδοσθαι εἰς θάνατον, οὐκ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, ἀλλ' ἐν τρισὶν
ἥμισιν · ὅλοις ἐνιαυτοῖς, ὡς καὶ τὴν γῆν ἅπασαν καταφθα
ρῆναι. Αιτία δὲ γέγονε τοῦ κακοῦ ἡ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰδ
δωλολατρεία, καὶ τοῦ ᾿Αχαάβ καὶ τῆς Ιεζάβελ ή παρανο-
μία, δι' ἣν ὁ Ἠλίας, ἄνθρωπος ὤν, εδυνήθη κλείθρα τοῖς
οὐρανοῖς ἐπιβαλεῖν, εἰπών· Ζῇ Κύριος, εἰ ἔσται νετὸς,
εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τὴν γῆν
ἐπὶ ἔτη τρία καὶ μῆνας ἕξ. Εἶτα λοιπὸν αἰσθόμενος ὁ
παράνομος βασιλεύς, ὅτι ὁ προφήτης Ηλίας γέγονε διά
κονος τῆς ἀποφάσεως ταύτης, περιήρχετο ζητῶν ἀπο
κτεῖναι αὐτόν. Ὥστε διὰ τοῦτο ἀποφυγὼν εἰς τὴν γῆν
τῶν ἀλλοφύλων ὁ προφήτης εὗρε γυναῖκα χήραν, λεί
ψανον τοῦ λιμοῦ, ἐλίγον ἄλευρον ἔχουσαν καὶ ὀλίγον
• Savil. conj. καὶ ἡμίσει.
PG 60:748σωμεν τὸν Πατέρα ὑψηλαῖς εἰς τὸν Υἱὸν εὐφημίαις, δοξάσωμεν τὴν τοῦ γεννήτορος δόξαν, τὴν τοῦ γεννηθέν-τος πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητα φύσεως ἴσῃ ὁμοτιμίᾳ· τὴν τῆς γεννήσεως ὁμολογῶμεν ἀλήθειαν, κτησώμεθα τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγάπην τῇ περὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ θεραπείᾳ· Ἐὰν γάρ τις ἀγαπᾷ με, φησὶν, ἀγαπήσει αὐτὸν ὁ Πατήρ μου· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
747 DE ELEEMOSYNA.
σοι τα τοῦ Δαυΐδ πρὸς αὐτὸν ὑπηλλαγμένως βοᾷν, Κύριε,
ἄν ἄκτιστον εἴπω σε, τί ἀνταποδώσεις μοι μείζονι σου
τετιμηκότι σε τιμῇ; Αλλ' ἐρεῖ πρὸς αὐτοὺς Ἰωάννης
ἀντιφθεγγόμενος· Μωροὶ καὶ τυφλοί, οὐκ ἐσμὲν ἱκανοὶ
λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ. Πανταχόθεν
τοίνυν πρὸς τὴν τῆς θείας φύσεως υψηλολογίαν διεγει
ρώμεθα, μεγάλας ἐν ὕμνοις Θεοῦ μελετῶμεν ἐννοίας,
ἄρωμεν ἰσχύϊ πάσῃ πρὸς ὕψος τὸν προσκυνούμενον,
φρόνημα πτωχὸν ἐν καιρῷ θεολογίας σώσωμεν, τιμή
748
σωμεν τὸν Πατέρα ὑψηλαῖς εἰς τὸν Υἱὸν εὐφημίαις,
δοξάσωμεν τὴν τοῦ γεννήτορος δόξαν, τὴν τοῦ γεννηθέν
της πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητα φύσεως ἴσῃ ὁμοτιμίᾳ· τὴν
τῆς γεννήσεως ὁμολογῶμεν ἀλήθειαν, [832] κτησώμεθα
τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγάπην τῇ περὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ θεραπεία
Ἐὰν γὰρ τις ἀγαπᾷ με, φησὶν, ἀγαπήσει αὐτὸν ὁ
Πατήρ μου· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων. Αμήν.
Χρυσοστόμου περὶ ἐλεημοσύνης.
Πάλιν ἡμῖν παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτήρος
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐδόθη καιρὸς τοῦ καταβαλεῖν ταῖς
ὑμετέραις ἀκοαῖς τὰ τῆς ἐλεημοσύνης σπέρματα· πάλιν
ἡμῖν ὁ Χριστὸς δέδωκε τὸν σπορέα μιμήσασθαι τὸν ἐπὶ
τὴν καλὴν γῆν σπείροντα τὸν σπόρον αὐτοῦ, καὶ ἑκατον
ταπλασίονα κομισάμενον. Ἰδοὺ γὰρ τὸ τῶν χειρῶν ἐσάλ-
πισε κήρυγμα· ἰδοὺ τὸ τῆς ἐλεημοσύνης θέατρον συν-
εκροτήθη. Καλείσθωσαν οὖν εἰς μέσον οἱ φιλόθεοι καὶ
φιλότιμοι καὶ φιλοπένητες· καλείσθωσαν οἱ τῶν στεφά-
νων ἐρασταί. Πάρεστι γὰρ ὁ Θεὸς ὁ τῶν βραβείων του
ρηγός, ὀλίγα χρήματα παρὰ τῶν φιλοπενήτων ὑποδεχό-
μενος, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν αὐτοῖς χαριζόμενος. Μη·
δεὶς τοίνυν ὑμῶν, παρακαλώ, ζημιωθῇ τῆς τοιαύτης
χάριτος· μηδεὶς τὸ μέγα τοῦτο καὶ ὑπερκόσμιον δώρον
δι' ὀλίγα χρήματα παρίδη, μὴ πένης, μὴ πλούσιος, μὴ
δοῦλος, μὴ ἐλεύθερος, μὴ σοφός, μὴ ἰδιώτης, μὴ ἀνὴρ,
μή
μὴ γυνή· ἀλλὰ πάντες, παρακαλώ, μετά προθυμίας
ἀγοράσωμεν τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Καὶ μή μοι
τις των πενήτων λεγέτω· Πτωχός εἰμι· αὐτῶν γὰρ
πρῶτον ἀναγκαῖον καθάψασθαι, ἐπειδήπερ νομίζουσιν
αὐτῶν τὴν ἀπολογίαν εὐπαράδεκτον παρὰ τῷ Θεῷ φαί-
νεσθαι. Τι γάρ φησι πολλάκις ὁ πένης; Οὐκ ἔχω χρή-
ματα, τῆς καθημερινῆς οὐκ εὐπορῶ τροφῆς, ὅλην τὴν
ἡμέραν κάμνω καὶ ταλαιπωρώ, ἵνα μόλις τῆς ζωῆς
δυνηθῶ περιγενέσθαι· ὠμοφορῶ, τεκτονεύω, σφυρο
κοπώ, καὶ τὴν τοῦ σώματος καταμαραίνω δύναμιν · καὶ
σὺ καθέζῃ κατακρίνων με τῶν ἐμῶν καμάτων τοῖς
ἀλλοτρίοις χαρίσασθαι; "Ολως γὰρ, είπέ μοι, τῶν σῶν
καμάτων λέγεις, καὶ σὲν κτῆμα νομίζεις τὴν ἰσχὺν τοῦ
σώματός σου; καὶ οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐὰν μικρόν τι τῶν,
ὡς λέγεις, καμάτων σου δώσεις, ἐλεημοσύνην ἐκείνῳ
παρέχεις τῷ χαρισαμένῳ σοι τὴν ἰσχὺν καὶ δύναμιν τῆς
εργασίας; Μάλλον παρὰ μικρὸν δὺς τῷ σώματι σου,
ἵνα τῇ ψυχῇ χαρίσῃς τὸν πολύν θησαυρόν. Μὴ γὰρ, ἐὰν
ἔχων δέκα οβολούς δώσῃς ἐννέα τῷ σώματι καὶ ἐν τῇ
ψυχῇ, παρὰ τοῦτό σοι πάντα τὰ κατὰ τὸν βίον ἀνατρέ
πεται; Ἐὰν εὐπορήσῃς ἀβολοὺς πεντήκοντα, καὶ δώσῃς
τῷ Θεῷ πέντε διὰ τῶν ἀδυνάτων, καὶ τὰ τεσσαράκοντα
πέντε ἑαυτῷ, ἐνίσχυσας τὴν ψυχὴν τῇ πίστει, ἐνεδυνά-
μωσας καὶ τὸ σῶμα διὰ τὴν ἑτέρων προσευχήν, καὶ
ἔλαβες χάριν πρὸς τὸ πάλιν ἐργάσασθαι, καὶ πάλιν κερ-
δᾶναι πολυπλασίονα, [803] καὶ γέγονας πλουσίων πλου
σιώτερος εἰς ἐλεημοσύνην. ᾿Αλλὰ πάντως ἐρεῖς μοι· Καὶ
τί, φησί, κερδανῷ ἐκ τούτου; Ὅτι οὐκ ἔτι ονομάζῃ
πένης, ἀλλὰ δανειστής Θεοῦ. Καὶ πόθεν μοι, φησί,
τοῦτο γενήσεται; Μίστευσον τῇ Γραφῇ τῇ λεγούσῃ· Ο
ἐλεῶν πτωχὸν δανείζει Θεῷ· καὶ ἔχεις ἀκοῦσαι παρ'
αὐτοῦ· Ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχί
στων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. 'Αρα οὐ πολλάκις καθήμενος
ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς εἶδες πλούσιον παρερχόμενον, καὶ ἐμα
κάρισας αὐτὸν λέγων, Μακάριός έστιν οὗτος ὁ πλούσιος,
ὅτι τῆς τῶν ἑτέρων οὐ χρείαν ἔχει χορηγίας, ἀλλὰ μᾶλ
λον καὶ δανείζει; Καὶ ἐκεῖνος μὲν ἀνθρώποις δανείζει,
σὺ δὲ τῷ θεῷ· ἐκεῖνος ἑκάστου τὰ ἀπὸ καμάτων λαμ-
βάνει μετά κόπου καὶ μετὰ μάχης ἐν ἁμαρτίᾳ· σὺ δὲ
ἐκ τοῦ Θεοῦ λαμβάνεις ακόπως, ἀμερίμνως, μετὰ χαρᾶς
ἑκατονταπλασίονα· ἐκεῖνος εἰς τὸν βραχὺν τοῦτον βίον
λαμβάνει, σὺ δὲ εἰς τὸν ἀτελεύτητον βίον ζωὴν αἰώνιον
κληρονομεῖς. Εἰ δὲ οὐ πιστεύεις μοι, πίστευσον τῷ Θεῷ
τῷ μεθ᾽ ὅρκου σε πληροφορήσαντι, καὶ λέγοντι· Ἀμὴν
λέγω ὑμῖν, ἑκατονταπλασίονα λήψεσθε, καὶ ζωὴν
αιώνιον κληρονομήσετε. Μὴ οὖν νόμιζε ἐλαττοῦσθαι
τῇ τῶν πενήτων δόσει· οὐ γὰρ γίνῃ πένης ἐκ τῆς τῶν
πενήτων μεταδόσεως. Ἐὰν ὁ πένης ἐλεῇ πένητα, περ
νέστερος οὐ γίνεται, ἀλλ' ἐπαινετέος, καὶ τὴν πενίαν
μᾶλλον ἀσφαλίζεται. Ηκουσας τοῦ Προφήτου λέγοντος·
Νεώτερος ἐγενόμην· καὶ γὰρ ἐγήρασα· καὶ οὐκ εἶδον
δίκαιον εγκαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ
ζητοῦν ἄρτους; καὶ πάλιν. Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ
καὶ δανείζει ὁ δίκαιος, καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλο
γίαν ἔσται; Εἰ; εὐλογίαν, διὰ τί; Ὅτι ὁ σπείρων ἐπ᾽ εὐ
λογίας, ἐπ᾿ εὐλογίας καὶ θερίζει· ὃς γὰρ ἐπιμελήσῃ τῶν
ἀμφιεσμάτων σου, ἐπιμελήσει καὶ τῆς ψυχῆς σου. Οὐδὲν
γὰρ οὕτως ἀμφιέννυσι τὴν ψυχὴν, ὡς τὸ τῆς χήρας καὶ
ὀρφανοῦ καὶ πένητος σκέπασμα. Οὐκ ἀφίησι γὰρ τὴν
ψυχήν γυμνὴν ὀφθῆναι τῷ Θεῷ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν
τὴν φοβεράν καὶ φρικτήν· ἀλλὰ στολὴν φωτός περιβε
βλημένη διὰ τῆς ἐλεημοσύνης μετὰ πάσης δόξης φαί
νεται τῷ Θεῷ. Λέγει γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου
Διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχούς
ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· καὶ τότε ἔσται
πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνα-
τελεῖ, καὶ προπορεύσεται ἔμπροσθέν σου ἡ δικαιο-
σύνη σου.
Εἶδες πόσος μισθός διὰ μικρὸν ἄρτον ἡ ἕνα ἐβολον
ἀπόκειται σοι; ἔγνως πόσον σοι προσάγει φῶς ὁ τῆς
ἐλεημοσύνης καρπός; Θέλεις μαθεῖν πόσον θησαυρὸν
προεξένησεν ἡμῖν ἡ μικρὰ τῶν πτωχῶν δόσις; βούλει
ἰδεῖν τίνες πτωχοὶ πτωχά προσάγοντες μεγάλων θησαν-
ρῶν χώραν ἐκληρονόμησαν; "Ακουσον. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς
Καινῆς Διαθήκης πληροφοροῦμέν σε μόνον, ἀλλὰ καὶ
ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς, ἵνα σὺ διὰ τῆς φιλοπτωχίας κερδάνης
τὸν οὐράνιον θησαυρόν. Λιμός ποτε κατὰ πᾶσαν τὴν γῆν
τοὺς ἀνθρώπους ἐπεβόσκετο, καὶ τοσοῦτος λιμός, ὥστε
καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ποταμὸν ἀνθρώπων καὶ ζώων πα-
ραδίδοσθαι εἰς θάνατον, οὐκ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, ἀλλ' ἐν τρισὶν
ἥμισιν · ὅλοις ἐνιαυτοῖς, ὡς καὶ τὴν γῆν ἅπασαν καταφθα
ρῆναι. Αιτία δὲ γέγονε τοῦ κακοῦ ἡ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰδ
δωλολατρεία, καὶ τοῦ ᾿Αχαάβ καὶ τῆς Ιεζάβελ ή παρανο-
μία, δι' ἣν ὁ Ἠλίας, ἄνθρωπος ὤν, εδυνήθη κλείθρα τοῖς
οὐρανοῖς ἐπιβαλεῖν, εἰπών· Ζῇ Κύριος, εἰ ἔσται νετὸς,
εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τὴν γῆν
ἐπὶ ἔτη τρία καὶ μῆνας ἕξ. Εἶτα λοιπὸν αἰσθόμενος ὁ
παράνομος βασιλεύς, ὅτι ὁ προφήτης Ηλίας γέγονε διά
κονος τῆς ἀποφάσεως ταύτης, περιήρχετο ζητῶν ἀπο
κτεῖναι αὐτόν. Ὥστε διὰ τοῦτο ἀποφυγὼν εἰς τὴν γῆν
τῶν ἀλλοφύλων ὁ προφήτης εὗρε γυναῖκα χήραν, λεί
ψανον τοῦ λιμοῦ, ἐλίγον ἄλευρον ἔχουσαν καὶ ὀλίγον
• Savil. conj. καὶ ἡμίσει.
Second witness · khazarzar edition
Contra haereticos Κατὰ αἱρετικῶν. Χορευτὰς τῆς εὐσεβείας ὑμᾶς καὶ στρατιώτας εἰδότες, νῦν μὲν τὴν τῶν ἠθικῶν ὡς χορευταῖς γλυκυφωνίαν προτίθεμαι, νῦν δὲ τὴν δογματικὴν ταῖς ἀκοαῖς αὐστηρότητα, καθάπερ σάλπιγγος φωνὴν, ὑπηχοῦμεν ὁπλίταις. Ἐξ ἀμφοτέρων γὰρ ἡ τῆς εὐσεβείας συντέθειται μόρφωσις, τῶν μὲν ἠθικῶν τὴν τοῦ σώματος τάξιν ἀναπληρούντων, τῆς δὲ τῶν δογμάτων παραζεύξεως ἐν τῇ τῆς ψυχῆς τεταγμένης ἀξίᾳ. Καθάπερ γὰρ σώματος ἀποζευχθέντος ψυχῆς, ἡ τῶν μελῶν ἄχρηστος ᾖ κἂν ἐπαινῆται συνθήκη· οὕτω καὶ τῆς τῶν ἠθικῶν ἀρετῆς τὸ κάλλος νεκρὸν, τῇ τῶν δογμάτων δυνάμει μὴ ψυχούμενον. Τί γὰρ ὄφελος ἠθῶν σωφρονεῖν παιδευθέντων, ὅταν τὸν τῆς σωφροσύνης κριτὴν ὁ σωφρονῶν ἀγνοῇ; τί τῆς ἐλεημοσύνης τὸ κέρδος, ὅταν ὁ τῆς ἐλεημοσύνης ἀθετούμενος ἀγανακτῇ δικαστής; τίς ὄνησις στρατιώταις ὑπάρξει, πολλὴν μὲν ἐνδεικνυμένοις ἀγαθῶν ἐργασίαν, ἐχθρῶν δὲ τῷ βασιλεῖ; Μὴ κεχρημένοις ἄπαν ἔθηκας ἀρετῆς ἀνωφελὲς πλεονέκτημα, τῆς τῶν δογμάτων μὴ προσεῤῥιζωμένης ὀρθότητος. Δεῖ γὰρ ἐκ ῥίζης τοὺς καρποὺς προϊέναι, καὶ τὰ νεῦρα τῶν ἀρετῶν ἐκ κεφαλῆς ἀφορμᾶσθαι. Ταύτης ἡμεῖς ἐκκρεμάμενοι, καὶ τὰ τῶν πράξεων αὐτῇ συνυφαίνοντες μέλη, τὸ τῆς εὐσεβείας ὁλόκληρον ἀπαρτίζομεν σῶμα, τὴν τοῦ σώματος κεφαλὴν Χριστὸν περισφίγγοντες. Αὐτὸς γὰρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας· ὃν ἔχειν αἱρετικοὶ κεφαλὴν ἀπηξίωσαν. Εὐχῆς μὲν οὖν ἄξιον μὴ τοιαῦτα Χριστιανοὺς καλουμένους κατὰ Χριστοῦ μεμηνέναι. Νῦν δὲ καὶ χάριν αὐτοῖς τῆς μανίας ἰστέον, ὅτι ποιοῦσιν ἡμᾶς ἐγρηγορέναι λυσσῶντες, ὅτι πρὸς μάχην ποθεινὴν ἐρεθίζουσι. Φιλῶ γὰρ μάχην εἰρήνης βελτίονα, φιλῶ πόλεμον ἀγάπης μακαριώτερον, φιλῶ γνώμην πομπεύειν πρὸς μὲν Ἕλληνας σεμνυνομένην ἀπὸ Χριστοῦ, πρὸς δὲ καὶ ἡμᾶς στασιάζουσαν, ὅτι Χριστὸν ἀνυψοῦμεν. Τοιοῦτος γὰρ ἦν Ἄρειος· ὅταν μὲν Ἕλλησι λαλῇ, σεμνολογεῖ τὸν Χριστόν· ὅταν δὲ ἡμῖν διαλέγηται, καταλαλεῖ τοῦ Χριστοῦ. Τοιοῦτος Εὐνόμιος· ὅταν Ἑλληνισμὸν ψέγῃ, στηλιτεύει θεοποιίαν· ὅταν δὲ φθέγγηται πρὸς ἡμᾶς, θεοποιίαν ἱστᾷ· θεοποιίας γὰρ εἶδος, τὸ λέγειν τὸν Θεὸν Λόγον δεδημιουργημένον Θεὸν καὶ κεκτισμένον εἰς τὸ λατρεύεσθαι κτίσμα. Τί ποιεῖς, τυφλώττων αἱρετικέ; Ἃ κατέλυσεν εἰσάγεις οἰκοδομοῦντα τὸν Χριστὸν, καὶ ἃ νοεῖς ἀνέσπασε, τῶν κτισμάτων θεοποιίας, κτισματολατρείαν, φυτεύων τὰ μείζονα. Μὴ βλάπτε τοῦ Χριστιανισμοῦ τὴν εὐγένειαν· μὴ ποίει τοῦτον Ἑλληνισμοῦ συγγενῆ· λατρεία γὰρ κτίσματος, κἂν μεῖζον κἂν ἔλαττον τὸ λατρευόμενον ᾖ κτίσμα, λατρείας Ἑλληνικῆς ἀδελφόν. Οὐκ ἐγκαλεῖ γοῦν τοῖς Ἕλλησιν ὁ Παῦλος, ὅτι μικρῶς ἐλάτρευσαν, ἀλλ' ὅλως ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Τὸ γὰρ κτίσματι λατρεύειν καὶ ἐν μικρῷ καὶ ἐν μεγάλῳ ἰσοδύναμόν ἐστι· μᾶλλον δὲ καὶ Ἑλλήνων αἱρετικὸς τῇ θείᾳ χαλεπώτερος φύσει. Οὐ γὰρ οὕτως ὑβριστὴς εἰς τὸ Θεῖον ὁ τὴν κτίσιν προσαγορεύων Θεὸν, ὡς ὁ κτίσμα τὸν Θεὸν ὀνομάζων. Ὁ μὲν γὰρ τὴν κτίσιν θεοποιῶν, δοῦλον ἐνδύειν δοκεῖ βασιλικὴν πορφυρίδα· ὁ δὲ κτίσμα τὸν Θεὸν παρεισάγων, ἰδιωτεύειν ἀναγκάζει τὸ Θεῖον. Ἕλλην μὲν, ὃς ὑποπτεύει τὸ Θεῖον, θεραπεύει δὲ παντοίως· Ἄρειος δὲ οὐ σέβει, Θεοῦ τὴν εὐφημίαν οὐ φέρει. Σέβειν μὲν τὸν Χριστὸν καὶ προσκυνεῖν οὐκ ἀρνεῖται, τιμωμένου δὲ τιμαῖς ὑψηλοτάταις ἀλγεῖ. Ἂν εἴπῃ τις ἄκτιστον, εὐθέως ὠργίσθησαν· ἂν ἀδέσποτον, ἐδυσχέραναν· ἂν τῆς ἀξίας κοινωνὸν τῆς πατρῴας, ὡς ἐπὶ μείζονι πληγῇ παρωξύνθησαν· ἂν δοτῆρα δωρεῶν αὐτεξούσιον, καὶ πρὸς τοῦτο βρύχονται· κλήσεις μὲν Χριστιανῶν, μισοχρίστων δὲ γνώμην.
1
Σκόπησον, Ἄρειε, ποίαν ἀθετεῖς αὐθεντίαν· ἄκουσον αὐτοῦ ἄλλοις ἄλλως δεσποτικῶς διατάττοντος· Σοὶ δώσω, φησὶ, τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ, Σὺ σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Σὺ τὸ τελώνιον ἀφεὶς, ἀκολούθει μοι· Σὺ μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λάλει, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· Σοὶ λέγω, λεπρὲ, καθαρίσθητι· Σὺ δραμὼν νίψαι εἰς τὸν Σιλωὰμ, καὶ ἀνάβλε 60.746 ψον· Σὺ, παράλυτε, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· Σὺ, θάλαττα, σιώπα, πεφίμωσο· Ὑμεῖς, δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων· Ὑμεῖς, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγείρω αὐτόν· Ὑμεῖς, Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐδὲν τούτων ἔφη· Σοὶ δώσει τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ὁ Πατήρ· σὲ εἰς παράδεισον ἄξει ὁ Πατήρ· σὺ, λεπρὲ, τῷ θελήματι τοῦ Πατρὸς καθαρίσθητι· σὺ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐπίταττε τῇ θαλάττῃ· Σιώπα, πεφίμωσο· ὑμεῖς δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσει ὑμᾶς ὁ Πατὴρ ἁλιεῖς ἀνθρώπων· ἀλλ' ἐξ αὐθεντούσης ἐξουσίας εἰσὶν αἱ ῥήσεις. Εἰ δέ που τῆς αὐθεντίας αἱ φωναὶ μετριώτεραί εἰσιν, ὡς τὸ, Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ὅτι ἤκουσάς μου, τὸ τῆς κατὰ φύσεως προστίθησιν αἴτιον· Διὰ τὸν ὄχλον, φησὶ, τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι σύ με ἀπέστειλας· τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν κεχηνότων πᾶσαν φωνὴν ὑψηλὴν πρὸς αὐτὸν ἐστεφάνουν. Προσῄει περὶ παιδὸς ἑκατόνταρχος, ὅσον εἶχε δυνάμεως, ἐν εὐφημίαις ἐπαίρων· Κύριε γὰρ, φησὶν, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα ὑπὸ τὴν στέγην μου εἰσέλθῃς, ἀλλ' εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου· καὶ κροτούμενος τὸ δῶρον ἐλάμβανεν. Ἀμὴν γὰρ, φησὶ, λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Ἀλλ' ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας, γενηθήτω σοι. Πάλιν γυνή τις αἱμόῤῥους τῷ τοῦ Δεσπότου χιτῶνι δοξολογίας προσάγουσα τιμὴν, μήτι γε δὴ τῇ θεότητι, σὺν εὐφημίαις τὸ δῶρον ἐλάμβανεν. Ἐτετίμητο δὲ καὶ ὁ λῃστὴς ἐν παραδείσῳ, ὅτι δὴ βασιλέα κέκληκε σταυρούμενον. Τούτων μείζων μὲν παρ' ἡμῶν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κεχρεώστηται πίστις, ὅσῳ καὶ μείζονος μετεσχήκαμεν γνώσεως. Ἔστω δὲ ὅμως, Ἄρειε, τὶ κἂν γοῦν τότε παραπλήσια. Οὐ βούλει μέ τι φρονεῖν τῶν προῤῥηθέντων εἰς Χριστὸν ὑψηλότερον; Πονηρὰ μὲν ἡ γνώμη, μέχρι δὲ τούτου στήτω. Τί καὶ ταπεινοτέρας ὑπαγορεύεις τοῖς αὐτὸν ἐπικαλουμένοις φωνάς; Ἔχω τῶν τότε τοὺς λόγους εἰς εὐχὴν χαρακτῆρας. Οὐ λέγω τῷ Χριστῷ, Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ ὑπουργίᾳ σου, ἀλλὰ λέγω φωνὴν, δι' ἧς ὁ λῃστὴς εἰσηκούσθη· Κύριε, μνήσθητί μου ἐν τῇ βασιλείᾳ σου. Οὐ λέγω τῷ Θεῷ Λόγῳ, Κύριε, τῶν τοῦ Πατρὸς δωρεῶν ὑπηρέτα· ὁ γὰρ ἑκατόνταρχος οὐ συγχωρεῖ μοι, βοῶν, ὅτι, Ὁ Κύριος, εἰπὲ λόγῳ μόνον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου. Οὐ λέγω πρὸς αὐτὸν, Κύριε, ἐὰν αἰτήσῃ παρὰ τοῦ Πατρὸς, σωθήσομαι, γυναικικῆς γὰρ εἰσημάτιον πίστεως σμικροτέραν οὐ προσφέρω θεότητι, Ἄρειε. Οὕτω καλῶ τὸν Υἱὸν, ὡς χαίρει καλούμενος· πρόσειμι μετὰ τοιούτων φωνῶν, μεθ' ὧν αὐτῷ προσελθόντες, ἐπανῆλθον τυχόντες. Εἰ δὲ ὁ λῃστὴς καὶ γυνὴ καὶ στρατιώτης πιστὸς εἰς διδασκαλίαν ἀπαράδεκτοι πίστεως, αἰδέσθητι κἂν τὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν, ἔνθα δώρων τῶν ὑπὲρ φύσιν ἐχρῆν ἐπιβοωμένων Χριστόν. Τί φθεγγόμενος Πέτρος ἀνίστησι παράλυτον; Αἰνέα, φησὶν, ἰᾶταί σε Ἰησοῦς Χριστός· καὶ πάλιν ἑτέραν ἐργαζόμενος ἴασιν, Οὐκ ἔστι, φησὶν, ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ὀνόματι ἡ σωτηρία. Τί λέγων Ἀνανίας ἐθεράπευσε Παῦλον; Σαοὺλ, ἀδελφὲ, ὁ Κύριος ἀπέστειλέ με Ἰησοῦς, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ, ὅπως ἀναβλέψῃς, καὶ πλησθήσῃ Πνεύματος ἁγίου. Τὴν τίνος ἑαυτῷ Παῦλος ἐπηύχετο δύναμιν; Ἥδιστα, φησὶ, καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ' ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. Τίνα κατὰ τῆς Σαμαρειτῶν τιμωρίας Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης ἱκέτευε; Κύριε, φησὶ, θέλεις εἴπωμεν καταβῆναι πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἀναλώσει αὐτούς; Ὁ δὲ τῶν ἀγγέλων χορὸς τί τοῖς ἀνθρώποις περὶ αὐτοῦ παρεδίδου; Αὐτὸς, φησὶ, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν.
2 Καὶ ταῦτα δὲ τῆς ἀξίας ἐλάττω. Οὐ γάρ ἐστιν ὕμνος, οὐχ ὑπαίρων τὸν Υἱὸν, οὐκ ἰσούμενος, ἀλλ' ὅσον ἂν εὐφημίαις ἀναβαίης, ὅσην ἂν λόγων μηχανήσῃ δόξαν, μετὰ τοῦ Δαυῒδ βοήσεις ἡττώμενος, Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; Εἰ δέ γε τὸ, ἄκτιστος, Ἄρειε, φωνὴ τῆς τιμῆς τὸν Υἱὸν ὑπεραίρουσα, ἔσται 60.747 σοι τὰ τοῦ Δαυῒδ πρὸς αὐτὸν ὑπηλλαγμένως βοᾷν, Κύριε, ἂν ἄκτιστον εἴπω σε, τί ἀνταποδώσεις μοι μείζονί σου τετιμηκότι σε τιμῇ; Ἀλλ' ἐρεῖ πρὸς αὐτοὺς Ἰωάννης ἀντιφθεγγόμενος· Μωροὶ καὶ τυφλοὶ, οὐκ ἐσμὲν ἱκανοὶ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ. Πανταχόθεν τοίνυν πρὸς τὴν τῆς θείας φύσεως ὑψηλολογίαν διεγειρώμεθα, μεγάλας ἐν ὕμνοις Θεοῦ μελετῶμεν ἐννοίας, ἄρωμεν ἰσχύϊ πάσῃ πρὸς ὕψος τὸν προσκυνούμενον, φρόνημα πτωχὸν ἐν καιρῷ θεολογίας σώσωμεν, τιμή 60.748 σωμεν τὸν Πατέρα ὑψηλαῖς εἰς τὸν Υἱὸν εὐφημίαις, δοξάσωμεν τὴν τοῦ γεννήτορος δόξαν, τὴν τοῦ γεννηθέντος πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητα φύσεως ἴσῃ ὁμοτιμίᾳ· τὴν τῆς γεννήσεως ὁμολογῶμεν ἀλήθειαν, κτησώμεθα τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγάπην τῇ περὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ θεραπείᾳ· Ἐὰν γάρ τις ἀγαπᾷ με, φησὶν, ἀγαπήσει αὐτὸν ὁ Πατήρ μου· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 60: De paenitentia Sp. →≣ entire volume