751 IN ILLUD, PATER SI POSSIBILE EST, ETC. πόδας μου οὐκ ἔδωκας, αὕτη δὲ πηγὰς δακρύων ἐκ τῶν βλεφάρων ἀφεῖσα, τῆς ἁμαρτίας αὐτῆς τὸν ῥύπον ἀπο ἔσμηξε. Σύ μοι φίλημα οὐκ ἔδωκας· ὡς εἴθε μήτε Ἰούδας ὁ φιλήματι τὴν προδοσίαν ἐργασάμενος· αὕτη δὲ, ἀφ' ἧς εἰσῆλθεν, οὐ διέλιπε καταφιλοῦσα μου τοὺς πόδας. Ελαίῳ τὴν κεφαλήν μου οὐκ ἤλειψας· *Ελαιον γὰρ ἁμαρτωλοῦ μὴ λιπανάτω τὴν κεφαλήν μου· πῶς γὰρ εἶχε τὴν κεφαλὴν τιμῆσαι, ὁ ποδῶν ἀμελήσας; αὕτη δὲ καὶ τοὺς πόδας προφητικῶς ἤλει- με μύρῳ· Μύρον γάρ, φησὶν, ἐκκενωθὲν ὄνομά σοι· εκκενωθέν, οὐκ ἐκχυθέν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ σκεῦος τῆς Ἰουδαϊκής γνώμης ὑπόσαθρον ἦν, διὰ τοῦτο ἐκ τῆς ἀλα βαστροθήκης ὑμῶν ἐν τοῖς ποσί μου ἐξεκενώθη τὸ μύ- ρον· ἵνα δι᾿ ἐμοῦ εἰς τὰ ἔθνη μετοχευθῇ τῆς εὐωδίας ἡ χάρις. Οὗ χάριν, λέγω σοι, ἀφέωνται αὐτῆς αἱ ἁμαρτίαι αἱ πολλαί· ὅτι σὺ μὲν ὁμωρόφιον με δεξά- μενος, οὐ φιλήματι ἐτίμησας, οὐδὲ ἀλείμματι ἐθερά- πευσας· αὕτη δὲ πολλῶν κακῶν ἀμνηστίαν λαβοῦσα, Εἰς τὸ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο Οὐδὲν ἀπεοίκασιν οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι μη- τρὶ φιλοτέχνῳ, πάντα τόνον καὶ κάματον ὑπομενούση διὰ τὴν τῶν φιλτάτων τέκνων ανατροφήν. Ως γὰρ ἐκείνη τὸν μασθὸν προΐσχουσα, τὴν τοῦ γάλακτος ἀκάματον τροφὴν τῷ φιλτάτῳ παρέχει, ὡσαύτως καὶ ὁ τῆς Ἐκε πλησίας διδάσκαλος τὴν θηλὴν τῆς διανοίας προς αλλό μενος τοῖς παισὶ τῆς Ἐκκλησίας, πόθῳ ψυχές τρο ἕλκειν τὸ γάλα του λόγου παρακαλεῖ. Καὶ ὥσπερ ή πρ μετὰ τὴν ἐκ τοῦ γάλακτος ἀνατροφής διαγωγήν, καὶ τον δύσθρυπτον ἄρτον διαλύει, καὶ τὰ λαχανικά βρώς ματα αρτύμασι νοστήσασα, καὶ πυρί περιλειώσασα, υπηρέτις τῆς ζωῆς τῶν οἰκείων τέκνων γίνεται· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ διδάσκαλος μετὰ τὴν κατήχησιν τῶν θείων λογίων, καὶ οἱονεὶ μετὰ τὴν γαλακτοτρο- φίαν, καὶ τὸν δυσερμήνευτον ἄρτον τοῦ λόγου τῇ μα χαίρα τοῦ πνεύματος διαλύσας, καὶ τῶν ποικίλων καὶ διαφόρων ερμηνειῶν καὶ θεωριών Γραφικῶν εἰς μίαν κράσιν διδασκαλίας συναγαγών, νόστιμον τὸν λόγον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ τρεφομένοις παισὶ μεταδίδωσι. Διὸ δὴ καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, ἐν ταῖς προλαβούσαις ἡμέραις τοῖς εὐθυλύτοις λόγοις ὑμᾶς γαλακτοτροφήσαντες, νῦν πρὸς διδαγμάτων θεωρίαν ἄγωμεν, τοῦ ἁγίου Πνεύμα τῆς νόστιμον ὑμῖν τὸν λόγον τῆς διδασκαλίας αρτύοντος. Έστι δὲ ἡμῖν προκείμενος ἐπὶ τῆς τῶν Γραφών τρα- πέζης, ὁ ἄρτος τοῦ λόγου τοιοῦτος· Διὰ τί ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὑπὲρ τῆς πάντων ζωής εληλυθώς ἀναδέξασθαι τὸ καὶ θανεῖν, τὸν μον σταυρὸν λέγει· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Πολλοὶ γὰρ μὴ νοήσαν- τες τὸν σκοπὸν τῆς σοφίας, καὶ τὸν κεκρυμμένον θης σαυρὸν ἐν τῷ ῥήματι, μὴ προσεσχηκότες, δειλίας αὐτοῦ καταγγέλλουσιν. ᾿Αλλὰ δεῦρο καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, τέως πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ νήπιοι διαλεχθῶμεν, ἵνα τὰ ὑπ' ἐκείνου ἡμῖν νοήματα ὡς νηπίοις διαπορθμεύσωμεν. Εἴπωμεν τοίνυν πρὸς αὐτὸν, οὐχ ὥσπερ τέλειοι, ἀλλ᾽ ὡς νήπιοι· Τίνος ένεκεν, Κύριε, ἐλθὼν τοῦ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐλθὼν τοῦ σταυρωθῆναι, δειλιᾷς καὶ εὐχῃ λέγων Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ· ελθέτω ἀπ' ἐμοῦ; Εἰ ἑαυτὸν ἐκένωσας μορφὴν Τούλου λαβών, μηδενός σε ἀναγκάσαντος, τί νῦν ἄλλον ἀξιοῖς καὶ λέγεις Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Καὶ μὴν συνείχου καὶ ἔσπευδες τοῦ πιεῖν τ' ποτήριον τούτο. Έλεγες γάρ, Βάπτισμα έχω βα- πτισθῆναι· καὶ πῶς συνέχομαι, ἕως οὗ πίω αὐτό; καὶ ὁ συνεχόμενος καὶ σπεύδων τοῦ πιεῖν αὐτὸ, παραι- τεῖς καὶ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Μὴ γὰρ ἡγνόεις, ὅτι ἔμελλες ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον ὑπομένειν; Καὶ μὴν σὺ ἔλεγες, ὅτι· Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παραδοθῆναι καὶ σταυρω θῆναι καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Τί οὖν ἐλθὼν ἐγγὺς τοῦ σταυροῦ παραιτῇ καὶ λέγει;· Εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον [807] τοῦτο παρελθέτω; Καὶ εἰ τοῦτο ἐβούλου, τί τῷ σῷ μαθητῇ Πέτρῳ κωλύοντ! σε επετ:- μησας; ἔλεγες γὰρ, Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου σταυρωθῆναι καὶ ταφῆναι καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνα- στῆναι. Έλεγε δὲ καὶ Πέτρος· Ιἰεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· πρὸς ἣν ἀγανακτήσας ἔφης, 753 ἐτίμησέ με, ἐκ [806] δακρύων καὶ μύρων oloveὶ διφυή κρατήρα κερασαμένη. Μακαρίσωμεν οὖν τὴν ἄνθρωπον, τὴν τὰ τῆς Εὔας καλύψασαν κακὰ τὴν ἁμαρτωλόν, τὴν πόρνην, τὴν πρόξενον τῶν ἀγαθῶν, τὴν δείξασαν μετα νοίας τρόπους, καὶ γυμνώσασαν φιλανθρωπίας νόμον, τὴν αὐτὸν τὸν κριτὴν συνήγορον ἐσχηκυῖαν, τὴν δάκρυσε νικήσασαν τὸν τῆς κρίσεως ὀδυρμόν. Ὅσοι οὖν πάρεστε, ζηλώσατε ἅπερ ἠκούσατε, καὶ τῆς πόρνης μὴ τὴν ἡδο νην, ἀλλὰ τὸν θρήνον μιμήσασθε. Ἡ ἡδονὴ μὲν γὰρ τὸν θρῆνον ἐγέννησεν, ὁ θρήνος δὲ τὴν λύσιν προεξένησε. Λούσατε οὖν ὑμῶν, μὴ ὕδασιν, ἀλλὰ δάκρυσι, τὸ σῶμα· ἀλείψατε μὴ μύροις, ἀλλὰ ἁγνείᾳ τὰ μέλη· ἐνδύσασθε μὴ τὰ ἐκ σηρῶν ὑφάσματα, ἀλλὰ τὸ ἄφθαρτον τῆς σω φροσύνης ἱμάτιον· ἵνα τῆς αὐτῆς τύχητε δόξης, χάριν ἀναπέμποντες τῷ ἀμνῷ τοῦ Θεοῦ, τῷ αέροντι τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσ- κύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Τῇ μεγάλη Παρασκευή. Υπαγε ὀπίσω μου, σατανα σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ οὖν ἐκείνῳ ἐπετίμησας τότε, ὡς ἀνθρώπινα φθεγγο μένῳ, τί νῦν ἐπιζητεῖς ὁ τότε ἐκεῖνος ἐκώλυε, καὶ λέ γεις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ ἐλθέτω ; Σε κτιστὴν τῶν ὁρωμένων καὶ μὴ ὁρωμένων μανθάνομεν εἶναι· καὶ γὰρ νόσους ἀφῇ χειρὸς ἐθερά πευσας, καὶ νεκρῶν λελυμένα σώματα διὰ ῥήματος Έπηξας, καὶ πηγάς αἱμάτων κρασπέδοις ἱματίων εξή ρανας, ἐκ πέντε ἄρτων πεντακισχιλίους άνδρας εἰς και ρον διέθρεψας, ανέμοις καὶ θαλάσσῃ ἐπετίμησας, καὶ πάντα σοι ὑπήκουσαν τρόμῳ· καὶ ὁ τοσούτων θαυμάτ των δημιουργός, καὶ θανάτων λυτήριος νῦν θάνατον φοβῇ, καὶ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Καὶ εἰ σὺ θάνατον φοβῇ, ἐν τίνι λοιπὸν ἔξομεν τῆς ζωῆς τὰς ἐλπίδας ; καὶ εἰ φοβῇ θά- νατον, πῶς λέγεις, Εγώ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστα σις; ζωὴ γὰρ καὶ ἀνάστασις θάνατον οὐδέποτε φοβεῖ ται. Τί δέ ἐστι καὶ δ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατόν; τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; "Αρα ἀγνοεῖς, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, ἀγνοεῖ; πότερον δυνα τόν ἐστιν, ἢ ἀδύνατον παρελθεῖν τὸ ποτήριον ; Καὶ πῶς ἔλεγε;· Οὐδεὶς γινώσκει τὴν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός; καὶ τὸν μὲν Πατέρα ἐπιγινώσκεις, οὗ μείζον οὐδόν ἐστι, τὸ δὲ ποτήριον, εἰ δυνατόν ἐστι παρελθεῖν, οὐ γινώσκεις πως δε και ο Παυλός φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ; καὶ πάλιν, Ζωὴ γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομών τερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνού μενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, άρ- μῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Εἰ οὖν οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώ- πιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, πῶς σὺ νῦν, ὡς ἀγνοῶν, λέγεις, Πά τερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω απ' ἐμοῦ, ἐὰν μή τι ἡ ἀποκεκρυμμένον μυστήριον ἐν τῷ λόγω ; Οὐ πρέπει σοι, Κύριε, ὁ λόγος οὗτος ὁ Θεὸς γὰρ εἶ, Θεοῦ Υἱός, Λόγος, σοφία, δύναμις, φῶς, ἥλιος δια καιοσύνης, πηγὴ ἀθάνατος, ζωή αιώνιος, ἀνάστα τις ἡμῶν τῶν τῇ ἁμαρτίας τεθανατωμένων. Πάτερ, ει δυ νατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ο πῶς δυσ- έφικτός ἐστιν ὁ λόγος καὶ δυσθεώρητος καὶ δυσδιάκρι τος; ὦ πῶς στενός ἐστι καὶ τεθλιμμένος παρὰ πολλοῖς ἀνθρώποις; Δίδαξον ἡμᾶς, Κύριε, τὸ μυστήριον τοῦτο τοῦ λόγου σου· σοῦ γὰρ ἐσμεν, καὶ σοὶ ἐπιστεύσαμεν. Μὴ ἐπαιρέσθω ὁ γίγας ἐν τῇ βλασφημίᾳ αὐτοῦ Εὐνό- μιας, μηδὲ ὀνειδιζέτω παρεμβολήν Κυρίου Ισραήλ. ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἡμᾶς ὀνειδίζει, εἰς σὲ δὲ τὸν Δεσπό την ἡμῶν ἀνατρέχει ἡ ὕβρις. Εξέγειρον τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν ἐγκείμενον νοῦν, καθάπερ τὴν πραότα τον Δαυΐδ δὸς ἡμῖν ἕνα λόγου λίθον, ἵνα δι' αὐτοῦ σφενδονήσαντες, τὸ κεφάλαιον της δυσσεβείας αὐτῶν διαλύσωμεν, ἵνα γνῷ πᾶσα ἡ παρεμβολή σήμερον, Ότι σὺ εἶ Κύριος ὕψιστος, μόνος ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Πολὺς ἡμῖν ὁ αἱρετικῶν ἐπίκειτα: σύλλογος, τί λέγων, Ορᾶς πῶς φοβεῖται καὶ δειλιά; ὁρᾷς πως εὔχεται τῷ

751 IN ILLUD, PATER SI POSSIBILE EST, ETC. πόδας μου οὐκ ἔδωκας, αὕτη δὲ πηγὰς δακρύων ἐκ τῶν βλεφάρων ἀφεῖσα, τῆς ἁμαρτίας αὐτῆς τὸν ῥύπον ἀπο ἔσμηξε. Σύ μοι φίλημα οὐκ ἔδωκας· ὡς εἴθε μήτε Ἰούδας ὁ φιλήματι τὴν προδοσίαν ἐργασάμενος· αὕτη δὲ, ἀφ' ἧς εἰσῆλθεν, οὐ διέλιπε καταφιλοῦσα μου τοὺς πόδας. Ελαίῳ τὴν κεφαλήν μου οὐκ ἤλειψας· *Ελαιον γὰρ ἁμαρτωλοῦ μὴ λιπανάτω τὴν κεφαλήν μου· πῶς γὰρ εἶχε τὴν κεφαλὴν τιμῆσαι, ὁ ποδῶν ἀμελήσας; αὕτη δὲ καὶ τοὺς πόδας προφητικῶς ἤλει- με μύρῳ· Μύρον γάρ, φησὶν, ἐκκενωθὲν ὄνομά σοι· εκκενωθέν, οὐκ ἐκχυθέν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ σκεῦος τῆς Ἰουδαϊκής γνώμης ὑπόσαθρον ἦν, διὰ τοῦτο ἐκ τῆς ἀλα βαστροθήκης ὑμῶν ἐν τοῖς ποσί μου ἐξεκενώθη τὸ μύ- ρον· ἵνα δι᾿ ἐμοῦ εἰς τὰ ἔθνη μετοχευθῇ τῆς εὐωδίας ἡ χάρις. Οὗ χάριν, λέγω σοι, ἀφέωνται αὐτῆς αἱ ἁμαρτίαι αἱ πολλαί· ὅτι σὺ μὲν ὁμωρόφιον με δεξά- μενος, οὐ φιλήματι ἐτίμησας, οὐδὲ ἀλείμματι ἐθερά- πευσας· αὕτη δὲ πολλῶν κακῶν ἀμνηστίαν λαβοῦσα, Εἰς τὸ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο Οὐδὲν ἀπεοίκασιν οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι μη- τρὶ φιλοτέχνῳ, πάντα τόνον καὶ κάματον ὑπομενούση διὰ τὴν τῶν φιλτάτων τέκνων ανατροφήν. Ως γὰρ ἐκείνη τὸν μασθὸν προΐσχουσα, τὴν τοῦ γάλακτος ἀκάματον τροφὴν τῷ φιλτάτῳ παρέχει, ὡσαύτως καὶ ὁ τῆς Ἐκε πλησίας διδάσκαλος τὴν θηλὴν τῆς διανοίας προς αλλό μενος τοῖς παισὶ τῆς Ἐκκλησίας, πόθῳ ψυχές τρο ἕλκειν τὸ γάλα του λόγου παρακαλεῖ. Καὶ ὥσπερ ή πρ μετὰ τὴν ἐκ τοῦ γάλακτος ἀνατροφής διαγωγήν, καὶ τον δύσθρυπτον ἄρτον διαλύει, καὶ τὰ λαχανικά βρώς ματα αρτύμασι νοστήσασα, καὶ πυρί περιλειώσασα, υπηρέτις τῆς ζωῆς τῶν οἰκείων τέκνων γίνεται· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ διδάσκαλος μετὰ τὴν κατήχησιν τῶν θείων λογίων, καὶ οἱονεὶ μετὰ τὴν γαλακτοτρο- φίαν, καὶ τὸν δυσερμήνευτον ἄρτον τοῦ λόγου τῇ μα χαίρα τοῦ πνεύματος διαλύσας, καὶ τῶν ποικίλων καὶ διαφόρων ερμηνειῶν καὶ θεωριών Γραφικῶν εἰς μίαν κράσιν διδασκαλίας συναγαγών, νόστιμον τὸν λόγον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ τρεφομένοις παισὶ μεταδίδωσι. Διὸ δὴ καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, ἐν ταῖς προλαβούσαις ἡμέραις τοῖς εὐθυλύτοις λόγοις ὑμᾶς γαλακτοτροφήσαντες, νῦν πρὸς διδαγμάτων θεωρίαν ἄγωμεν, τοῦ ἁγίου Πνεύμα τῆς νόστιμον ὑμῖν τὸν λόγον τῆς διδασκαλίας αρτύοντος. Έστι δὲ ἡμῖν προκείμενος ἐπὶ τῆς τῶν Γραφών τρα- πέζης, ὁ ἄρτος τοῦ λόγου τοιοῦτος· Διὰ τί ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὑπὲρ τῆς πάντων ζωής εληλυθώς ἀναδέξασθαι τὸ καὶ θανεῖν, τὸν μον σταυρὸν λέγει· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Πολλοὶ γὰρ μὴ νοήσαν- τες τὸν σκοπὸν τῆς σοφίας, καὶ τὸν κεκρυμμένον θης σαυρὸν ἐν τῷ ῥήματι, μὴ προσεσχηκότες, δειλίας αὐτοῦ καταγγέλλουσιν. ᾿Αλλὰ δεῦρο καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, τέως πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ νήπιοι διαλεχθῶμεν, ἵνα τὰ ὑπ' ἐκείνου ἡμῖν νοήματα ὡς νηπίοις διαπορθμεύσωμεν. Εἴπωμεν τοίνυν πρὸς αὐτὸν, οὐχ ὥσπερ τέλειοι, ἀλλ᾽ ὡς νήπιοι· Τίνος ένεκεν, Κύριε, ἐλθὼν τοῦ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐλθὼν τοῦ σταυρωθῆναι, δειλιᾷς καὶ εὐχῃ λέγων Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ· ελθέτω ἀπ' ἐμοῦ; Εἰ ἑαυτὸν ἐκένωσας μορφὴν Τούλου λαβών, μηδενός σε ἀναγκάσαντος, τί νῦν ἄλλον ἀξιοῖς καὶ λέγεις Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Καὶ μὴν συνείχου καὶ ἔσπευδες τοῦ πιεῖν τ' ποτήριον τούτο. Έλεγες γάρ, Βάπτισμα έχω βα- πτισθῆναι· καὶ πῶς συνέχομαι, ἕως οὗ πίω αὐτό; καὶ ὁ συνεχόμενος καὶ σπεύδων τοῦ πιεῖν αὐτὸ, παραι- τεῖς καὶ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Μὴ γὰρ ἡγνόεις, ὅτι ἔμελλες ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον ὑπομένειν; Καὶ μὴν σὺ ἔλεγες, ὅτι· Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παραδοθῆναι καὶ σταυρω θῆναι καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Τί οὖν ἐλθὼν ἐγγὺς τοῦ σταυροῦ παραιτῇ καὶ λέγει;· Εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον [807] τοῦτο παρελθέτω; Καὶ εἰ τοῦτο ἐβούλου, τί τῷ σῷ μαθητῇ Πέτρῳ κωλύοντ! σε επετ:- μησας; ἔλεγες γὰρ, Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου σταυρωθῆναι καὶ ταφῆναι καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνα- στῆναι. Έλεγε δὲ καὶ Πέτρος· Ιἰεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· πρὸς ἣν ἀγανακτήσας ἔφης, 753 ἐτίμησέ με, ἐκ [806] δακρύων καὶ μύρων oloveὶ διφυή κρατήρα κερασαμένη. Μακαρίσωμεν οὖν τὴν ἄνθρωπον, τὴν τὰ τῆς Εὔας καλύψασαν κακὰ τὴν ἁμαρτωλόν, τὴν πόρνην, τὴν πρόξενον τῶν ἀγαθῶν, τὴν δείξασαν μετα νοίας τρόπους, καὶ γυμνώσασαν φιλανθρωπίας νόμον, τὴν αὐτὸν τὸν κριτὴν συνήγορον ἐσχηκυῖαν, τὴν δάκρυσε νικήσασαν τὸν τῆς κρίσεως ὀδυρμόν. Ὅσοι οὖν πάρεστε, ζηλώσατε ἅπερ ἠκούσατε, καὶ τῆς πόρνης μὴ τὴν ἡδο νην, ἀλλὰ τὸν θρήνον μιμήσασθε. Ἡ ἡδονὴ μὲν γὰρ τὸν θρῆνον ἐγέννησεν, ὁ θρήνος δὲ τὴν λύσιν προεξένησε. Λούσατε οὖν ὑμῶν, μὴ ὕδασιν, ἀλλὰ δάκρυσι, τὸ σῶμα· ἀλείψατε μὴ μύροις, ἀλλὰ ἁγνείᾳ τὰ μέλη· ἐνδύσασθε μὴ τὰ ἐκ σηρῶν ὑφάσματα, ἀλλὰ τὸ ἄφθαρτον τῆς σω φροσύνης ἱμάτιον· ἵνα τῆς αὐτῆς τύχητε δόξης, χάριν ἀναπέμποντες τῷ ἀμνῷ τοῦ Θεοῦ, τῷ αέροντι τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσ- κύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Τῇ μεγάλη Παρασκευή. Υπαγε ὀπίσω μου, σατανα σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ οὖν ἐκείνῳ ἐπετίμησας τότε, ὡς ἀνθρώπινα φθεγγο μένῳ, τί νῦν ἐπιζητεῖς ὁ τότε ἐκεῖνος ἐκώλυε, καὶ λέ γεις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ ἐλθέτω ; Σε κτιστὴν τῶν ὁρωμένων καὶ μὴ ὁρωμένων μανθάνομεν εἶναι· καὶ γὰρ νόσους ἀφῇ χειρὸς ἐθερά πευσας, καὶ νεκρῶν λελυμένα σώματα διὰ ῥήματος Έπηξας, καὶ πηγάς αἱμάτων κρασπέδοις ἱματίων εξή ρανας, ἐκ πέντε ἄρτων πεντακισχιλίους άνδρας εἰς και ρον διέθρεψας, ανέμοις καὶ θαλάσσῃ ἐπετίμησας, καὶ πάντα σοι ὑπήκουσαν τρόμῳ· καὶ ὁ τοσούτων θαυμάτ των δημιουργός, καὶ θανάτων λυτήριος νῦν θάνατον φοβῇ, καὶ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Καὶ εἰ σὺ θάνατον φοβῇ, ἐν τίνι λοιπὸν ἔξομεν τῆς ζωῆς τὰς ἐλπίδας ; καὶ εἰ φοβῇ θά- νατον, πῶς λέγεις, Εγώ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστα σις; ζωὴ γὰρ καὶ ἀνάστασις θάνατον οὐδέποτε φοβεῖ ται. Τί δέ ἐστι καὶ δ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατόν; τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; "Αρα ἀγνοεῖς, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, ἀγνοεῖ; πότερον δυνα τόν ἐστιν, ἢ ἀδύνατον παρελθεῖν τὸ ποτήριον ; Καὶ πῶς ἔλεγε;· Οὐδεὶς γινώσκει τὴν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός; καὶ τὸν μὲν Πατέρα ἐπιγινώσκεις, οὗ μείζον οὐδόν ἐστι, τὸ δὲ ποτήριον, εἰ δυνατόν ἐστι παρελθεῖν, οὐ γινώσκεις πως δε και ο Παυλός φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ; καὶ πάλιν, Ζωὴ γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομών τερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνού μενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, άρ- μῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Εἰ οὖν οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώ- πιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, πῶς σὺ νῦν, ὡς ἀγνοῶν, λέγεις, Πά τερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω απ' ἐμοῦ, ἐὰν μή τι ἡ ἀποκεκρυμμένον μυστήριον ἐν τῷ λόγω ; Οὐ πρέπει σοι, Κύριε, ὁ λόγος οὗτος ὁ Θεὸς γὰρ εἶ, Θεοῦ Υἱός, Λόγος, σοφία, δύναμις, φῶς, ἥλιος δια καιοσύνης, πηγὴ ἀθάνατος, ζωή αιώνιος, ἀνάστα τις ἡμῶν τῶν τῇ ἁμαρτίας τεθανατωμένων. Πάτερ, ει δυ νατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ο πῶς δυσ- έφικτός ἐστιν ὁ λόγος καὶ δυσθεώρητος καὶ δυσδιάκρι τος; ὦ πῶς στενός ἐστι καὶ τεθλιμμένος παρὰ πολλοῖς ἀνθρώποις; Δίδαξον ἡμᾶς, Κύριε, τὸ μυστήριον τοῦτο τοῦ λόγου σου· σοῦ γὰρ ἐσμεν, καὶ σοὶ ἐπιστεύσαμεν. Μὴ ἐπαιρέσθω ὁ γίγας ἐν τῇ βλασφημίᾳ αὐτοῦ Εὐνό- μιας, μηδὲ ὀνειδιζέτω παρεμβολήν Κυρίου Ισραήλ. ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἡμᾶς ὀνειδίζει, εἰς σὲ δὲ τὸν Δεσπό την ἡμῶν ἀνατρέχει ἡ ὕβρις. Εξέγειρον τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν ἐγκείμενον νοῦν, καθάπερ τὴν πραότα τον Δαυΐδ δὸς ἡμῖν ἕνα λόγου λίθον, ἵνα δι' αὐτοῦ σφενδονήσαντες, τὸ κεφάλαιον της δυσσεβείας αὐτῶν διαλύσωμεν, ἵνα γνῷ πᾶσα ἡ παρεμβολή σήμερον, Ότι σὺ εἶ Κύριος ὕψιστος, μόνος ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Πολὺς ἡμῖν ὁ αἱρετικῶν ἐπίκειτα: σύλλογος, τί λέγων, Ορᾶς πῶς φοβεῖται καὶ δειλιά; ὁρᾷς πως εὔχεται τῷ

751 IN ILLUD, PATER SI POSSIBILE EST, ETC. πόδας μου οὐκ ἔδωκας, αὕτη δὲ πηγὰς δακρύων ἐκ τῶν βλεφάρων ἀφεῖσα, τῆς ἁμαρτίας αὐτῆς τὸν ῥύπον ἀπο ἔσμηξε. Σύ μοι φίλημα οὐκ ἔδωκας· ὡς εἴθε μήτε Ἰούδας ὁ φιλήματι τὴν προδοσίαν ἐργασάμενος· αὕτη δὲ, ἀφ' ἧς εἰσῆλθεν, οὐ διέλιπε καταφιλοῦσα μου τοὺς πόδας. Ελαίῳ τὴν κεφαλήν μου οὐκ ἤλειψας· *Ελαιον γὰρ ἁμαρτωλοῦ μὴ λιπανάτω τὴν κεφαλήν μου· πῶς γὰρ εἶχε τὴν κεφαλὴν τιμῆσαι, ὁ ποδῶν ἀμελήσας; αὕτη δὲ καὶ τοὺς πόδας προφητικῶς ἤλει- με μύρῳ· Μύρον γάρ, φησὶν, ἐκκενωθὲν ὄνομά σοι· εκκενωθέν, οὐκ ἐκχυθέν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ σκεῦος τῆς Ἰουδαϊκής γνώμης ὑπόσαθρον ἦν, διὰ τοῦτο ἐκ τῆς ἀλα βαστροθήκης ὑμῶν ἐν τοῖς ποσί μου ἐξεκενώθη τὸ μύ- ρον· ἵνα δι᾿ ἐμοῦ εἰς τὰ ἔθνη μετοχευθῇ τῆς εὐωδίας ἡ χάρις. Οὗ χάριν, λέγω σοι, ἀφέωνται αὐτῆς αἱ ἁμαρτίαι αἱ πολλαί· ὅτι σὺ μὲν ὁμωρόφιον με δεξά- μενος, οὐ φιλήματι ἐτίμησας, οὐδὲ ἀλείμματι ἐθερά- πευσας· αὕτη δὲ πολλῶν κακῶν ἀμνηστίαν λαβοῦσα, Εἰς τὸ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο Οὐδὲν ἀπεοίκασιν οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι μη- τρὶ φιλοτέχνῳ, πάντα τόνον καὶ κάματον ὑπομενούση διὰ τὴν τῶν φιλτάτων τέκνων ανατροφήν. Ως γὰρ ἐκείνη τὸν μασθὸν προΐσχουσα, τὴν τοῦ γάλακτος ἀκάματον τροφὴν τῷ φιλτάτῳ παρέχει, ὡσαύτως καὶ ὁ τῆς Ἐκε πλησίας διδάσκαλος τὴν θηλὴν τῆς διανοίας προς αλλό μενος τοῖς παισὶ τῆς Ἐκκλησίας, πόθῳ ψυχές τρο ἕλκειν τὸ γάλα του λόγου παρακαλεῖ. Καὶ ὥσπερ ή πρ μετὰ τὴν ἐκ τοῦ γάλακτος ἀνατροφής διαγωγήν, καὶ τον δύσθρυπτον ἄρτον διαλύει, καὶ τὰ λαχανικά βρώς ματα αρτύμασι νοστήσασα, καὶ πυρί περιλειώσασα, υπηρέτις τῆς ζωῆς τῶν οἰκείων τέκνων γίνεται· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ διδάσκαλος μετὰ τὴν κατήχησιν τῶν θείων λογίων, καὶ οἱονεὶ μετὰ τὴν γαλακτοτρο- φίαν, καὶ τὸν δυσερμήνευτον ἄρτον τοῦ λόγου τῇ μα χαίρα τοῦ πνεύματος διαλύσας, καὶ τῶν ποικίλων καὶ διαφόρων ερμηνειῶν καὶ θεωριών Γραφικῶν εἰς μίαν κράσιν διδασκαλίας συναγαγών, νόστιμον τὸν λόγον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ τρεφομένοις παισὶ μεταδίδωσι. Διὸ δὴ καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, ἐν ταῖς προλαβούσαις ἡμέραις τοῖς εὐθυλύτοις λόγοις ὑμᾶς γαλακτοτροφήσαντες, νῦν πρὸς διδαγμάτων θεωρίαν ἄγωμεν, τοῦ ἁγίου Πνεύμα τῆς νόστιμον ὑμῖν τὸν λόγον τῆς διδασκαλίας αρτύοντος. Έστι δὲ ἡμῖν προκείμενος ἐπὶ τῆς τῶν Γραφών τρα- πέζης, ὁ ἄρτος τοῦ λόγου τοιοῦτος· Διὰ τί ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὑπὲρ τῆς πάντων ζωής εληλυθώς ἀναδέξασθαι τὸ καὶ θανεῖν, τὸν μον σταυρὸν λέγει· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Πολλοὶ γὰρ μὴ νοήσαν- τες τὸν σκοπὸν τῆς σοφίας, καὶ τὸν κεκρυμμένον θης σαυρὸν ἐν τῷ ῥήματι, μὴ προσεσχηκότες, δειλίας αὐτοῦ καταγγέλλουσιν. ᾿Αλλὰ δεῦρο καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, τέως πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ νήπιοι διαλεχθῶμεν, ἵνα τὰ ὑπ' ἐκείνου ἡμῖν νοήματα ὡς νηπίοις διαπορθμεύσωμεν. Εἴπωμεν τοίνυν πρὸς αὐτὸν, οὐχ ὥσπερ τέλειοι, ἀλλ᾽ ὡς νήπιοι· Τίνος ένεκεν, Κύριε, ἐλθὼν τοῦ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐλθὼν τοῦ σταυρωθῆναι, δειλιᾷς καὶ εὐχῃ λέγων Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ· ελθέτω ἀπ' ἐμοῦ; Εἰ ἑαυτὸν ἐκένωσας μορφὴν Τούλου λαβών, μηδενός σε ἀναγκάσαντος, τί νῦν ἄλλον ἀξιοῖς καὶ λέγεις Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Καὶ μὴν συνείχου καὶ ἔσπευδες τοῦ πιεῖν τ' ποτήριον τούτο. Έλεγες γάρ, Βάπτισμα έχω βα- πτισθῆναι· καὶ πῶς συνέχομαι, ἕως οὗ πίω αὐτό; καὶ ὁ συνεχόμενος καὶ σπεύδων τοῦ πιεῖν αὐτὸ, παραι- τεῖς καὶ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Μὴ γὰρ ἡγνόεις, ὅτι ἔμελλες ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον ὑπομένειν; Καὶ μὴν σὺ ἔλεγες, ὅτι· Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παραδοθῆναι καὶ σταυρω θῆναι καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Τί οὖν ἐλθὼν ἐγγὺς τοῦ σταυροῦ παραιτῇ καὶ λέγει;· Εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον [807] τοῦτο παρελθέτω; Καὶ εἰ τοῦτο ἐβούλου, τί τῷ σῷ μαθητῇ Πέτρῳ κωλύοντ! σε επετ:- μησας; ἔλεγες γὰρ, Δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου σταυρωθῆναι καὶ ταφῆναι καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνα- στῆναι. Έλεγε δὲ καὶ Πέτρος· Ιἰεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· πρὸς ἣν ἀγανακτήσας ἔφης, 753 ἐτίμησέ με, ἐκ [806] δακρύων καὶ μύρων oloveὶ διφυή κρατήρα κερασαμένη. Μακαρίσωμεν οὖν τὴν ἄνθρωπον, τὴν τὰ τῆς Εὔας καλύψασαν κακὰ τὴν ἁμαρτωλόν, τὴν πόρνην, τὴν πρόξενον τῶν ἀγαθῶν, τὴν δείξασαν μετα νοίας τρόπους, καὶ γυμνώσασαν φιλανθρωπίας νόμον, τὴν αὐτὸν τὸν κριτὴν συνήγορον ἐσχηκυῖαν, τὴν δάκρυσε νικήσασαν τὸν τῆς κρίσεως ὀδυρμόν. Ὅσοι οὖν πάρεστε, ζηλώσατε ἅπερ ἠκούσατε, καὶ τῆς πόρνης μὴ τὴν ἡδο νην, ἀλλὰ τὸν θρήνον μιμήσασθε. Ἡ ἡδονὴ μὲν γὰρ τὸν θρῆνον ἐγέννησεν, ὁ θρήνος δὲ τὴν λύσιν προεξένησε. Λούσατε οὖν ὑμῶν, μὴ ὕδασιν, ἀλλὰ δάκρυσι, τὸ σῶμα· ἀλείψατε μὴ μύροις, ἀλλὰ ἁγνείᾳ τὰ μέλη· ἐνδύσασθε μὴ τὰ ἐκ σηρῶν ὑφάσματα, ἀλλὰ τὸ ἄφθαρτον τῆς σω φροσύνης ἱμάτιον· ἵνα τῆς αὐτῆς τύχητε δόξης, χάριν ἀναπέμποντες τῷ ἀμνῷ τοῦ Θεοῦ, τῷ αέροντι τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσ- κύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Τῇ μεγάλη Παρασκευή. Υπαγε ὀπίσω μου, σατανα σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ οὖν ἐκείνῳ ἐπετίμησας τότε, ὡς ἀνθρώπινα φθεγγο μένῳ, τί νῦν ἐπιζητεῖς ὁ τότε ἐκεῖνος ἐκώλυε, καὶ λέ γεις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ ἐλθέτω ; Σε κτιστὴν τῶν ὁρωμένων καὶ μὴ ὁρωμένων μανθάνομεν εἶναι· καὶ γὰρ νόσους ἀφῇ χειρὸς ἐθερά πευσας, καὶ νεκρῶν λελυμένα σώματα διὰ ῥήματος Έπηξας, καὶ πηγάς αἱμάτων κρασπέδοις ἱματίων εξή ρανας, ἐκ πέντε ἄρτων πεντακισχιλίους άνδρας εἰς και ρον διέθρεψας, ανέμοις καὶ θαλάσσῃ ἐπετίμησας, καὶ πάντα σοι ὑπήκουσαν τρόμῳ· καὶ ὁ τοσούτων θαυμάτ των δημιουργός, καὶ θανάτων λυτήριος νῦν θάνατον φοβῇ, καὶ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Καὶ εἰ σὺ θάνατον φοβῇ, ἐν τίνι λοιπὸν ἔξομεν τῆς ζωῆς τὰς ἐλπίδας ; καὶ εἰ φοβῇ θά- νατον, πῶς λέγεις, Εγώ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστα σις; ζωὴ γὰρ καὶ ἀνάστασις θάνατον οὐδέποτε φοβεῖ ται. Τί δέ ἐστι καὶ δ λέγεις· Πάτερ, εἰ δυνατόν; τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; "Αρα ἀγνοεῖς, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, ἀγνοεῖ; πότερον δυνα τόν ἐστιν, ἢ ἀδύνατον παρελθεῖν τὸ ποτήριον ; Καὶ πῶς ἔλεγε;· Οὐδεὶς γινώσκει τὴν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός; καὶ τὸν μὲν Πατέρα ἐπιγινώσκεις, οὗ μείζον οὐδόν ἐστι, τὸ δὲ ποτήριον, εἰ δυνατόν ἐστι παρελθεῖν, οὐ γινώσκεις πως δε και ο Παυλός φησιν, ὅτι οὐκ ἔστι ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ; καὶ πάλιν, Ζωὴ γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομών τερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνού μενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, άρ- μῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Εἰ οὖν οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώ- πιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, πῶς σὺ νῦν, ὡς ἀγνοῶν, λέγεις, Πά τερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω απ' ἐμοῦ, ἐὰν μή τι ἡ ἀποκεκρυμμένον μυστήριον ἐν τῷ λόγω ; Οὐ πρέπει σοι, Κύριε, ὁ λόγος οὗτος ὁ Θεὸς γὰρ εἶ, Θεοῦ Υἱός, Λόγος, σοφία, δύναμις, φῶς, ἥλιος δια καιοσύνης, πηγὴ ἀθάνατος, ζωή αιώνιος, ἀνάστα τις ἡμῶν τῶν τῇ ἁμαρτίας τεθανατωμένων. Πάτερ, ει δυ νατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ο πῶς δυσ- έφικτός ἐστιν ὁ λόγος καὶ δυσθεώρητος καὶ δυσδιάκρι τος; ὦ πῶς στενός ἐστι καὶ τεθλιμμένος παρὰ πολλοῖς ἀνθρώποις; Δίδαξον ἡμᾶς, Κύριε, τὸ μυστήριον τοῦτο τοῦ λόγου σου· σοῦ γὰρ ἐσμεν, καὶ σοὶ ἐπιστεύσαμεν. Μὴ ἐπαιρέσθω ὁ γίγας ἐν τῇ βλασφημίᾳ αὐτοῦ Εὐνό- μιας, μηδὲ ὀνειδιζέτω παρεμβολήν Κυρίου Ισραήλ. ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἡμᾶς ὀνειδίζει, εἰς σὲ δὲ τὸν Δεσπό την ἡμῶν ἀνατρέχει ἡ ὕβρις. Εξέγειρον τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν ἐγκείμενον νοῦν, καθάπερ τὴν πραότα τον Δαυΐδ δὸς ἡμῖν ἕνα λόγου λίθον, ἵνα δι' αὐτοῦ σφενδονήσαντες, τὸ κεφάλαιον της δυσσεβείας αὐτῶν διαλύσωμεν, ἵνα γνῷ πᾶσα ἡ παρεμβολή σήμερον, Ότι σὺ εἶ Κύριος ὕψιστος, μόνος ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Πολὺς ἡμῖν ὁ αἱρετικῶν ἐπίκειτα: σύλλογος, τί λέγων, Ορᾶς πῶς φοβεῖται καὶ δειλιά; ὁρᾷς πως εὔχεται τῷ

733 . SPURIA. Πατρὶ λέγων· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Νῦν Ευνόμιος χαίρει, νῦν Αρειος εὐφαί νεται, ὡς εὑρηκότες ῥήματα βλάσφημα κατὰ τῆς ἀλη θείας συρίζοντα. Ἀλλὰ μὴ εὐφρανθείητε, πάντες οἱ ἀλ λόφυλοι - συνετρίβη γὰρ ὁ ζυγὸς τοῦ παίοντος ἡμᾶς. Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Γνώτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Εάν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ήττηθήσεσθε, καὶ ἣν ἂν βουλὴν βουλεύσησθε, διασκεδάσει Κύριος. Τὸ γὰρ στο μα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ο ποτήριον ζωῆς καὶ ἀθανασίας με μεστωμένον ! 8 λαβόντες Ευνόμιος καὶ Άρειος, τῇ οἰκείᾳ κακοπιστίᾳ ἐπιθολώσαντες, ποτί ζουσι τῷ πλησίον ἀνατροπὴν δολερὰν, οἱ τὴν ἐν αὐτῷ [808] γλυκεῖαν κρᾶσιν τῶν νοημάτων πικρὰν εἶναι νομί- ζοντες, καὶ μήτε τὴν, Οὐαὶ, φωνὴν φοβούμενοι, λεγούσης τῆς Γραφῆς· Οὐαὶ τῷ ποτίζοντι τῷ πλησίον αὐτοῦ ἀνατροπὴν δολεράν ! Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πικρόν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν· οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς! Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυ τοῖς, καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες! Ἡμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, λαβόντες τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἡμῶν, τὴν ἐν αὐτῷ γέμουσαν διδασκαλίαν πόθῳ ψυχῆς ἀρυσώμεθα. Πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ- ελθέτω. Οὐχ ὡς σὺ νομίζεις, "Αρειε, ἄρα δειλιᾷ ὁ Κύριος ἡμῶν, ἡ φοβούμενος τὸν θάνατον ταῦτα λέγει· πως γὰρ ἂν ἐφοβήθη ὁ ἐξουσίαν ἔχων θανεῖν καὶ μὴ θανείν ; λέγει γάρ· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Εἰ μὲν γὰρ Αναγκάζετο ὑπό τινος, καλῶς ἔλεγες αὐτὸν δειλίαν· νῦν δὲ αὐτὸς λέγει, Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχὴν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν· τοῦτ' ἔστιν, Οὐκ ἀναγκάζομαι ὑπό τινος, ἐπεὶ καὶ ἔλεγεν· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξου· σίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐμαυτὸν ἐκέ νωσα, μορφὴν δούλου λαβών, μηδενός με αναγκάζοντος, καὶ ἐμαυτοῦ τὸ σῶμα ᾠκοδόμησα. Η γὰρ σοφία ᾠκο- δόμησεν ἑαυτῇ οἶκον· τὸν αὐτὸν τρόπον δύναμαι καὶ λυθέν μου τὸ σῶμα θανάτῳ διὰ τῆς ζωῆς ἐγείραι. Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ λέγων, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Ὥστε οὖν οὐ δειλιών, οὐδὲ φοβούμενος τὸν θάνατον ταῦτα λέγω, Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω, ἀλλ' ἀπο- κρύψου μυστηρίου λόγου προβαλλόμενος. Τοῦτο τὸ βήμα δέλεαρ ἐστι τῷ διαβόλῳ· δεῖ μὲ αὐτὸν τούτοις τοῖς ρήμασιν ἀγκιστρεῦσαι. Εἶδέ με ο διάβολος πολλά σημεία πεποιηκότα, ὅτι νόσους ἀφῇ χειρὸς ἐθεράπευσα, ὅτι λεγεώνας δαιμόνων ῥήματι ἐφυγάδευσα, ὅτι λεπρῶν χαλαζώματα δίκην πτύου τῷ λόγῳ ἀπέξετα, ὅτι παρα- δελυμένα γόνατα φωνή έπηξα, ὅτι ἀνέμοις καὶ θαλάσσῃ ἐπετίμησα, καὶ πάντα μοι ὑπήκουσαν τρόμῳ· καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων θεωρήσεις με εἶναι Υἱὸν Θεοῦ, ἐνόησεν ὅτι, Ἐὰν ἐγὼ σταυρωθώ, ἐκεῖνος ἀπώλετο· ἐὰν ἐγὼ κατέλθω εἰς τὰ καταχθόνια, τοὺς μοχλοὺς αὐτοῦ τοὺς σιδηρούς συντρίψω, καὶ τὰς πύλας αὐτοῦ τὰς χαλ- κας συνθλάσω. Καὶ ταῦτα θεωρήσας, φοβούμενος φεύ γει στῆσαι τὸ πολυτίμητόν μοι [το] τρόπαιον τοῦ σταυ ροῦ. Τί οὖν ἐγὼ ποιώ; Ως σοφὸς ἁλιεὺς ὑποκρίνομαι δειλιῶν, ὑποκρίνομαι φοβεῖσθαι τὸν θάνατον, καὶ λέγω· Πάτερ, εἰ δυνατόν, το ποτήριον τοῦτο παρελθέτω ἵνα ἐκεῖνος ἐκ τῶν τοιούτων ταπεινῶν μου βημάτων να μίσας με άνθρωπον εἶναι δειλόν, φεύγοντα τὸν θάνατον, σπεύσῃ ἐν μέσῃ τῇ γῇ στῆσαι τὸ ξυλοπαγές μυστήριον τοῦ σταυροῦ, ὡς νομίζει, κατ' ἐμοῦ. Δεῖ με οὖν ὡς σοφόν αλιέα τεχνάσασθαι κατ' αὐτοῦ, δεῖ με πάντα ὑπομεῖναι ὑπὲρ τῆς πάντων ζωῆς. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ἐτεχ- νάσατο ἐξ ἀρχῆς κατὰ τῆς τοῦ Ἀδὰμ ἀπωλείας, πολλῷ μᾶλλον ἐγὼ τεχνάσομαι ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας. Ρήμασι δολεροῖς ὑπάτησε τὸν Ἀδάμ, ρήμασι θεϊκοῖς απατηθήσεται ὁ δολερός. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ που τήριον τοῦτο παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Ἐὰν μὴ ὁ ἁλιεὺς, ὅτε χαλάσει τὸ ἄγκιστρον εἰς τὴν θάλασσαν, ποτὲ μὲν ἐνῷ τῷ ἀγκίστρῳ, ποτὲ δὲ ὡς φεύγοντα δείξῃ τὸν σκώ ληκα, τῇ χειρὶ ὑφέλκων, οἱ ἰχθύες οὐκ ἐφάλλονται, Περιέθηκα τῷ ἀγκίστρι μου τῆς θεότητος τὸν σκών ληκα τοῦ σώματος· ἐχάλασα τὸ ἄγκιστρον κεκρυμμέ- νον ἐν τῷ σκώληκι του σώματος εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου· ἐὰν μὴ ὁ σκώληξ ὡς σκώληξ κινηθῇ, ὁ ὀφείλων ἀγκιστρευθῆναι οὐκ ἐπέρχεται τῷ ἀγκίστας. Δεῖ με τοίνυν ὡς σκώληκα σχηματίσασθαι, καὶ λαλῆσαι· Ἐγὼ γάρ είμι σκώληξ, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἐκεῖνο; • · 736 ἐπιδράμῃ καὶ ἅψηται τῷ ἀγκίστρῳ, καὶ ἑλκυσθῇ ὑπ' ἐμοῦ, καὶ πληρωθῇ τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰώβ· Αξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρο. Γίνομαι ὡς ἄνθρωπος δε λιῶν, γίνομαι ὡς φεύγων τὸν θάνατον· εἴπω, Περίλυ- πός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου· εἴπω, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ακούων ἐκεῖνος τούτων τῶν ῥημάτων, χαίρει καὶ εὐφραίνεται· σπεύδει γὰρ τὰ ἐναντία μου πράττειν. [809] Οταν ἀκούσῃ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ ελθέτω, εὐφραίνεται· καὶ τί λέγει ἐν ἑαυτῷ; Καὶ ου τος άνθρωπός ἐστι. Κατέπιον τὸν ᾿Αβραάμ, τὴν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τοὺς πατριάρχας καὶ τοὺς προφήτας· κατα- πίω καὶ τοῦτον. Ἰδοὺ γὰρ, ὡς ἄνθρωπος, δειλιᾷ· ἄν- θρωπός ἐστι· καταπίω αὐτόν. Καταπίῃ με ὡς ἄνθρω πον, καὶ εὑρήσει με ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτοῦ ὡς Θεὸν ἐργα ζόμενον. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Καταπίῃ τὴν ζύμην του σώματος, καὶ εὑρήσει τὸν ἄνθρακα τὸν ἄσβεστον τῆς θεότητος, δει νῶς αὐτὸν ἔνδοθεν κατακαίοντα· Πῦρ γὰρ ἦλθον βα λεῖν ἐπὶ τὴν γῆν. Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Λαλήσω ὡς ἀρνίον, οὐ θέλω βλέπειν αὐτὸν τὴν στίλβουσαν μάχαιραν τῆς θεότητος, ἵνα μὴ φύγῃ ὁ λύκος. Καταπίῃ με ὡς αρνίον, καὶ ὑπὸ τῆς ἐν- δοθεν τῆς τριστόμου μαχαίρας κατακεντηθήσεται· Οὐκ ἦλθον γὰρ εἰρήνην βαλεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ μάχαιραν. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Κρύπτω τὴν ποιμένα Θεὸν ἐν τῷ ἀρνίῳ τοῦ σώματος· οὐ θέλω φανερῶσαι τὸν ποιμένα Θεόν, ἵνα μὴ φύγῃ ὁ λύκος· ἐὰν ἴδῃ τὸν ποιμένα, ἀφίσταται ὁ λύκος. Λα λήσω ὡς ἀρνίον. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Λαλήσω ὡς ἀρνίον μὴ ἔχον ποι μένα· ἐγενόμην γὰρ ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος. Κατα. πίῃ με ὡς ἀρνίον, καὶ ὑπὸ τοῦ ἔνδοθεν ποιμένος τῇ βακτηρίᾳ τοῦ σταυροῦ συνθλασθήσεται. Μασήσεται τὸν κόκκον τοῦ τινάπεως, καὶ εὑρήσει την δριμύτητα τῆς θεότητος δεινῶς αὐτὸν βασανίζουσαν· μασήσεται με ὡς ἄνθρωπον, καὶ εὑρήσει τὴν στεῤῥαν πέτραν σφοδρώς τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ συγκλῶσαν· ἵνα μάθῃ μηκέτι ἀν- θρώπους μασᾶσθαι· καὶ πληρωθήσεται τὸ γεγραμμέ νον, Ο δὲ Θεὸς συνθλάσει τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ ἐ τῷ στόματι αὐτοῦ. Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Εἰ ᾔδει ὁποῖόν ἐστι τὸ ποτήριον τοῦτο, ὅπερ ἐγὼ εἰρωνείᾳ ἀπεύχομαι, ἐκεῖνος ἂν ηύξατο παρελθεῖν· κατ' ἐκείνου γάρ ἐστι κεντητήριον, τοῖς δὲ ἐμοῖς σωτήριον. Οταν με καταπίη, τότε αἰσθήσεται δν κατέπιεν· ὅταν ἴδῃ δι᾿ ἐμὲ ἥλιον ἀφανιζόμενον, ἡμέραν σκοτιζομένην, τότε καὶ αὐτὸς πικρανθήσεται· καὶ πληρωθήσεται τὸ γεγραμμένων Ο άδης κάτωθεν ἐπικράνθη συναντήσας σοι. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Μὴ οὖν σκανδαλιζέτω ὑμᾶς τὰ τοιαῦτα ῥήματα ἐν σοφίᾳ λεγόμενα· ἐκδέ ξασθε καὶ ὄψεσθε τὴν ἔκβασιν τῶν λόγων μου, καὶ τότε θαυμάσετε την σοφίαν τῶν ῥημάτων μου. Νομίζει με ρόν μου τὸ τέχνασμα εἶναι· καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ μωρόν τοῦ Θεοῦ σοφώτερον τῶν ἀνθρώπων ἐστι· νομίζει ἐκ τῶν τοιούτων ἀσθενέστατόν με εἶναι, καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ ἀσθενὲς τοῦ Θεοῦ ἰσχυρότερον τῶν ἀνθρώ πων ἐστίν· οὐκ οἶδεν, ὅτι ἐγὼ μὲν πίνω τὸ ποτήριον, ἐκεῖνος δὲ μεθυσθήσεται καὶ σκοτισθήσεται, οἱ δὲ ἐμοὶ ἐξυπνισθήσονται καὶ ἐγερθήσονται. Νῦν χαίρει ἀκούων τῶν τοιούτων μου ῥημάτων, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω· ὅταν μέντοι καταπίῃ με, ὅταν ἴδῃ πέτρας σχιζομένας, καὶ τὰ μνημεῖα καὶ τοὺς τάφους αναῤῥηγνυμένους, κἀκεῖνον αὐτὸν ῥαχιζόμενον, καὶ τοὺς νεκροὺς ἀναπηδῶντας καὶ εἰς οὐρανοὺς ἄλλο μένους, τότε μετανοήσει καὶ πενθήσει ἐφ᾽ οἷς νῦν χαί. ρει. Οὐκ οἶδεν ὅτι, ἣν ἱστᾷ παγίδα, ἑαυτῷ ἱστῷ, καὶ αὐτὸς ἐμπεσεῖται, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Λάκκον ώρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον, δὲ εἰργάσατο· οὐκ οἶδεν ὅτι ἂν μέλλει ἱστῶν σταυρὸν, ἐμοὶ μέν ἐστι παστός, ἐκείνῳ δὲ σταυρός· ἐμοὶ μέν ἔστι θάλαμος, ἐκείνῳ δὲ θάνατος. Ο ποτήριον, διαβόλου κεντητήριον, δαιμόνων φυγαδευτήριον, ἁμαρτιῶν λιχο μητήριον, ζωῆς ἐργαστήριον, ἁμαρτωλῶν ἱλαστήριον, αθανασίας ποτήριον | Πλὴν, οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Έγνω ὁ δύστηνος ὅτι, ὅσα εἶπον, ἐγένετο· ήκουσέ μου λέγοντος· Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ότι ἤκουσάς μου· ἐγὼ δὲ ᾔδειν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκού εις. Νῦν δὲ ἐπειδὴ ηυξάμην παρελθεῖν τὴ ποτήριον τοῦ θανάτου, ἵνα μὴ νομίσας διὰ τῆς εὐχῆς μου παρέρχε

733 . SPURIA. Πατρὶ λέγων· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Νῦν Ευνόμιος χαίρει, νῦν Αρειος εὐφαί νεται, ὡς εὑρηκότες ῥήματα βλάσφημα κατὰ τῆς ἀλη θείας συρίζοντα. Ἀλλὰ μὴ εὐφρανθείητε, πάντες οἱ ἀλ λόφυλοι - συνετρίβη γὰρ ὁ ζυγὸς τοῦ παίοντος ἡμᾶς. Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Γνώτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Εάν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ήττηθήσεσθε, καὶ ἣν ἂν βουλὴν βουλεύσησθε, διασκεδάσει Κύριος. Τὸ γὰρ στο μα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ο ποτήριον ζωῆς καὶ ἀθανασίας με μεστωμένον ! 8 λαβόντες Ευνόμιος καὶ Άρειος, τῇ οἰκείᾳ κακοπιστίᾳ ἐπιθολώσαντες, ποτί ζουσι τῷ πλησίον ἀνατροπὴν δολερὰν, οἱ τὴν ἐν αὐτῷ [808] γλυκεῖαν κρᾶσιν τῶν νοημάτων πικρὰν εἶναι νομί- ζοντες, καὶ μήτε τὴν, Οὐαὶ, φωνὴν φοβούμενοι, λεγούσης τῆς Γραφῆς· Οὐαὶ τῷ ποτίζοντι τῷ πλησίον αὐτοῦ ἀνατροπὴν δολεράν ! Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πικρόν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν· οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς! Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυ τοῖς, καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες! Ἡμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, λαβόντες τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἡμῶν, τὴν ἐν αὐτῷ γέμουσαν διδασκαλίαν πόθῳ ψυχῆς ἀρυσώμεθα. Πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ- ελθέτω. Οὐχ ὡς σὺ νομίζεις, "Αρειε, ἄρα δειλιᾷ ὁ Κύριος ἡμῶν, ἡ φοβούμενος τὸν θάνατον ταῦτα λέγει· πως γὰρ ἂν ἐφοβήθη ὁ ἐξουσίαν ἔχων θανεῖν καὶ μὴ θανείν ; λέγει γάρ· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Εἰ μὲν γὰρ Αναγκάζετο ὑπό τινος, καλῶς ἔλεγες αὐτὸν δειλίαν· νῦν δὲ αὐτὸς λέγει, Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχὴν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν· τοῦτ' ἔστιν, Οὐκ ἀναγκάζομαι ὑπό τινος, ἐπεὶ καὶ ἔλεγεν· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξου· σίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐμαυτὸν ἐκέ νωσα, μορφὴν δούλου λαβών, μηδενός με αναγκάζοντος, καὶ ἐμαυτοῦ τὸ σῶμα ᾠκοδόμησα. Η γὰρ σοφία ᾠκο- δόμησεν ἑαυτῇ οἶκον· τὸν αὐτὸν τρόπον δύναμαι καὶ λυθέν μου τὸ σῶμα θανάτῳ διὰ τῆς ζωῆς ἐγείραι. Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ λέγων, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Ὥστε οὖν οὐ δειλιών, οὐδὲ φοβούμενος τὸν θάνατον ταῦτα λέγω, Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω, ἀλλ' ἀπο- κρύψου μυστηρίου λόγου προβαλλόμενος. Τοῦτο τὸ βήμα δέλεαρ ἐστι τῷ διαβόλῳ· δεῖ μὲ αὐτὸν τούτοις τοῖς ρήμασιν ἀγκιστρεῦσαι. Εἶδέ με ο διάβολος πολλά σημεία πεποιηκότα, ὅτι νόσους ἀφῇ χειρὸς ἐθεράπευσα, ὅτι λεγεώνας δαιμόνων ῥήματι ἐφυγάδευσα, ὅτι λεπρῶν χαλαζώματα δίκην πτύου τῷ λόγῳ ἀπέξετα, ὅτι παρα- δελυμένα γόνατα φωνή έπηξα, ὅτι ἀνέμοις καὶ θαλάσσῃ ἐπετίμησα, καὶ πάντα μοι ὑπήκουσαν τρόμῳ· καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων θεωρήσεις με εἶναι Υἱὸν Θεοῦ, ἐνόησεν ὅτι, Ἐὰν ἐγὼ σταυρωθώ, ἐκεῖνος ἀπώλετο· ἐὰν ἐγὼ κατέλθω εἰς τὰ καταχθόνια, τοὺς μοχλοὺς αὐτοῦ τοὺς σιδηρούς συντρίψω, καὶ τὰς πύλας αὐτοῦ τὰς χαλ- κας συνθλάσω. Καὶ ταῦτα θεωρήσας, φοβούμενος φεύ γει στῆσαι τὸ πολυτίμητόν μοι [το] τρόπαιον τοῦ σταυ ροῦ. Τί οὖν ἐγὼ ποιώ; Ως σοφὸς ἁλιεὺς ὑποκρίνομαι δειλιῶν, ὑποκρίνομαι φοβεῖσθαι τὸν θάνατον, καὶ λέγω· Πάτερ, εἰ δυνατόν, το ποτήριον τοῦτο παρελθέτω ἵνα ἐκεῖνος ἐκ τῶν τοιούτων ταπεινῶν μου βημάτων να μίσας με άνθρωπον εἶναι δειλόν, φεύγοντα τὸν θάνατον, σπεύσῃ ἐν μέσῃ τῇ γῇ στῆσαι τὸ ξυλοπαγές μυστήριον τοῦ σταυροῦ, ὡς νομίζει, κατ' ἐμοῦ. Δεῖ με οὖν ὡς σοφόν αλιέα τεχνάσασθαι κατ' αὐτοῦ, δεῖ με πάντα ὑπομεῖναι ὑπὲρ τῆς πάντων ζωῆς. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ἐτεχ- νάσατο ἐξ ἀρχῆς κατὰ τῆς τοῦ Ἀδὰμ ἀπωλείας, πολλῷ μᾶλλον ἐγὼ τεχνάσομαι ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας. Ρήμασι δολεροῖς ὑπάτησε τὸν Ἀδάμ, ρήμασι θεϊκοῖς απατηθήσεται ὁ δολερός. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ που τήριον τοῦτο παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Ἐὰν μὴ ὁ ἁλιεὺς, ὅτε χαλάσει τὸ ἄγκιστρον εἰς τὴν θάλασσαν, ποτὲ μὲν ἐνῷ τῷ ἀγκίστρῳ, ποτὲ δὲ ὡς φεύγοντα δείξῃ τὸν σκώ ληκα, τῇ χειρὶ ὑφέλκων, οἱ ἰχθύες οὐκ ἐφάλλονται, Περιέθηκα τῷ ἀγκίστρι μου τῆς θεότητος τὸν σκών ληκα τοῦ σώματος· ἐχάλασα τὸ ἄγκιστρον κεκρυμμέ- νον ἐν τῷ σκώληκι του σώματος εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου· ἐὰν μὴ ὁ σκώληξ ὡς σκώληξ κινηθῇ, ὁ ὀφείλων ἀγκιστρευθῆναι οὐκ ἐπέρχεται τῷ ἀγκίστας. Δεῖ με τοίνυν ὡς σκώληκα σχηματίσασθαι, καὶ λαλῆσαι· Ἐγὼ γάρ είμι σκώληξ, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἐκεῖνο; • · 736 ἐπιδράμῃ καὶ ἅψηται τῷ ἀγκίστρῳ, καὶ ἑλκυσθῇ ὑπ' ἐμοῦ, καὶ πληρωθῇ τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰώβ· Αξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρο. Γίνομαι ὡς ἄνθρωπος δε λιῶν, γίνομαι ὡς φεύγων τὸν θάνατον· εἴπω, Περίλυ- πός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου· εἴπω, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ακούων ἐκεῖνος τούτων τῶν ῥημάτων, χαίρει καὶ εὐφραίνεται· σπεύδει γὰρ τὰ ἐναντία μου πράττειν. [809] Οταν ἀκούσῃ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ ελθέτω, εὐφραίνεται· καὶ τί λέγει ἐν ἑαυτῷ; Καὶ ου τος άνθρωπός ἐστι. Κατέπιον τὸν ᾿Αβραάμ, τὴν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τοὺς πατριάρχας καὶ τοὺς προφήτας· κατα- πίω καὶ τοῦτον. Ἰδοὺ γὰρ, ὡς ἄνθρωπος, δειλιᾷ· ἄν- θρωπός ἐστι· καταπίω αὐτόν. Καταπίῃ με ὡς ἄνθρω πον, καὶ εὑρήσει με ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτοῦ ὡς Θεὸν ἐργα ζόμενον. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Καταπίῃ τὴν ζύμην του σώματος, καὶ εὑρήσει τὸν ἄνθρακα τὸν ἄσβεστον τῆς θεότητος, δει νῶς αὐτὸν ἔνδοθεν κατακαίοντα· Πῦρ γὰρ ἦλθον βα λεῖν ἐπὶ τὴν γῆν. Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Λαλήσω ὡς ἀρνίον, οὐ θέλω βλέπειν αὐτὸν τὴν στίλβουσαν μάχαιραν τῆς θεότητος, ἵνα μὴ φύγῃ ὁ λύκος. Καταπίῃ με ὡς αρνίον, καὶ ὑπὸ τῆς ἐν- δοθεν τῆς τριστόμου μαχαίρας κατακεντηθήσεται· Οὐκ ἦλθον γὰρ εἰρήνην βαλεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ μάχαιραν. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Κρύπτω τὴν ποιμένα Θεὸν ἐν τῷ ἀρνίῳ τοῦ σώματος· οὐ θέλω φανερῶσαι τὸν ποιμένα Θεόν, ἵνα μὴ φύγῃ ὁ λύκος· ἐὰν ἴδῃ τὸν ποιμένα, ἀφίσταται ὁ λύκος. Λα λήσω ὡς ἀρνίον. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Λαλήσω ὡς ἀρνίον μὴ ἔχον ποι μένα· ἐγενόμην γὰρ ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος. Κατα. πίῃ με ὡς ἀρνίον, καὶ ὑπὸ τοῦ ἔνδοθεν ποιμένος τῇ βακτηρίᾳ τοῦ σταυροῦ συνθλασθήσεται. Μασήσεται τὸν κόκκον τοῦ τινάπεως, καὶ εὑρήσει την δριμύτητα τῆς θεότητος δεινῶς αὐτὸν βασανίζουσαν· μασήσεται με ὡς ἄνθρωπον, καὶ εὑρήσει τὴν στεῤῥαν πέτραν σφοδρώς τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ συγκλῶσαν· ἵνα μάθῃ μηκέτι ἀν- θρώπους μασᾶσθαι· καὶ πληρωθήσεται τὸ γεγραμμέ νον, Ο δὲ Θεὸς συνθλάσει τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ ἐ τῷ στόματι αὐτοῦ. Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Εἰ ᾔδει ὁποῖόν ἐστι τὸ ποτήριον τοῦτο, ὅπερ ἐγὼ εἰρωνείᾳ ἀπεύχομαι, ἐκεῖνος ἂν ηύξατο παρελθεῖν· κατ' ἐκείνου γάρ ἐστι κεντητήριον, τοῖς δὲ ἐμοῖς σωτήριον. Οταν με καταπίη, τότε αἰσθήσεται δν κατέπιεν· ὅταν ἴδῃ δι᾿ ἐμὲ ἥλιον ἀφανιζόμενον, ἡμέραν σκοτιζομένην, τότε καὶ αὐτὸς πικρανθήσεται· καὶ πληρωθήσεται τὸ γεγραμμένων Ο άδης κάτωθεν ἐπικράνθη συναντήσας σοι. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Μὴ οὖν σκανδαλιζέτω ὑμᾶς τὰ τοιαῦτα ῥήματα ἐν σοφίᾳ λεγόμενα· ἐκδέ ξασθε καὶ ὄψεσθε τὴν ἔκβασιν τῶν λόγων μου, καὶ τότε θαυμάσετε την σοφίαν τῶν ῥημάτων μου. Νομίζει με ρόν μου τὸ τέχνασμα εἶναι· καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ μωρόν τοῦ Θεοῦ σοφώτερον τῶν ἀνθρώπων ἐστι· νομίζει ἐκ τῶν τοιούτων ἀσθενέστατόν με εἶναι, καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ ἀσθενὲς τοῦ Θεοῦ ἰσχυρότερον τῶν ἀνθρώ πων ἐστίν· οὐκ οἶδεν, ὅτι ἐγὼ μὲν πίνω τὸ ποτήριον, ἐκεῖνος δὲ μεθυσθήσεται καὶ σκοτισθήσεται, οἱ δὲ ἐμοὶ ἐξυπνισθήσονται καὶ ἐγερθήσονται. Νῦν χαίρει ἀκούων τῶν τοιούτων μου ῥημάτων, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω· ὅταν μέντοι καταπίῃ με, ὅταν ἴδῃ πέτρας σχιζομένας, καὶ τὰ μνημεῖα καὶ τοὺς τάφους αναῤῥηγνυμένους, κἀκεῖνον αὐτὸν ῥαχιζόμενον, καὶ τοὺς νεκροὺς ἀναπηδῶντας καὶ εἰς οὐρανοὺς ἄλλο μένους, τότε μετανοήσει καὶ πενθήσει ἐφ᾽ οἷς νῦν χαί. ρει. Οὐκ οἶδεν ὅτι, ἣν ἱστᾷ παγίδα, ἑαυτῷ ἱστῷ, καὶ αὐτὸς ἐμπεσεῖται, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Λάκκον ώρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον, δὲ εἰργάσατο· οὐκ οἶδεν ὅτι ἂν μέλλει ἱστῶν σταυρὸν, ἐμοὶ μέν ἐστι παστός, ἐκείνῳ δὲ σταυρός· ἐμοὶ μέν ἔστι θάλαμος, ἐκείνῳ δὲ θάνατος. Ο ποτήριον, διαβόλου κεντητήριον, δαιμόνων φυγαδευτήριον, ἁμαρτιῶν λιχο μητήριον, ζωῆς ἐργαστήριον, ἁμαρτωλῶν ἱλαστήριον, αθανασίας ποτήριον | Πλὴν, οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Έγνω ὁ δύστηνος ὅτι, ὅσα εἶπον, ἐγένετο· ήκουσέ μου λέγοντος· Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ότι ἤκουσάς μου· ἐγὼ δὲ ᾔδειν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκού εις. Νῦν δὲ ἐπειδὴ ηυξάμην παρελθεῖν τὴ ποτήριον τοῦ θανάτου, ἵνα μὴ νομίσας διὰ τῆς εὐχῆς μου παρέρχε

733 . SPURIA. Πατρὶ λέγων· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω; Νῦν Ευνόμιος χαίρει, νῦν Αρειος εὐφαί νεται, ὡς εὑρηκότες ῥήματα βλάσφημα κατὰ τῆς ἀλη θείας συρίζοντα. Ἀλλὰ μὴ εὐφρανθείητε, πάντες οἱ ἀλ λόφυλοι - συνετρίβη γὰρ ὁ ζυγὸς τοῦ παίοντος ἡμᾶς. Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Γνώτε, ἔθνη, καὶ ἡττᾶσθε. Εάν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ήττηθήσεσθε, καὶ ἣν ἂν βουλὴν βουλεύσησθε, διασκεδάσει Κύριος. Τὸ γὰρ στο μα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα· Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ο ποτήριον ζωῆς καὶ ἀθανασίας με μεστωμένον ! 8 λαβόντες Ευνόμιος καὶ Άρειος, τῇ οἰκείᾳ κακοπιστίᾳ ἐπιθολώσαντες, ποτί ζουσι τῷ πλησίον ἀνατροπὴν δολερὰν, οἱ τὴν ἐν αὐτῷ [808] γλυκεῖαν κρᾶσιν τῶν νοημάτων πικρὰν εἶναι νομί- ζοντες, καὶ μήτε τὴν, Οὐαὶ, φωνὴν φοβούμενοι, λεγούσης τῆς Γραφῆς· Οὐαὶ τῷ ποτίζοντι τῷ πλησίον αὐτοῦ ἀνατροπὴν δολεράν ! Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πικρόν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν· οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς! Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυ τοῖς, καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες! Ἡμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, λαβόντες τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἡμῶν, τὴν ἐν αὐτῷ γέμουσαν διδασκαλίαν πόθῳ ψυχῆς ἀρυσώμεθα. Πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ- ελθέτω. Οὐχ ὡς σὺ νομίζεις, "Αρειε, ἄρα δειλιᾷ ὁ Κύριος ἡμῶν, ἡ φοβούμενος τὸν θάνατον ταῦτα λέγει· πως γὰρ ἂν ἐφοβήθη ὁ ἐξουσίαν ἔχων θανεῖν καὶ μὴ θανείν ; λέγει γάρ· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Εἰ μὲν γὰρ Αναγκάζετο ὑπό τινος, καλῶς ἔλεγες αὐτὸν δειλίαν· νῦν δὲ αὐτὸς λέγει, Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχὴν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν· τοῦτ' ἔστιν, Οὐκ ἀναγκάζομαι ὑπό τινος, ἐπεὶ καὶ ἔλεγεν· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξου· σίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐμαυτὸν ἐκέ νωσα, μορφὴν δούλου λαβών, μηδενός με αναγκάζοντος, καὶ ἐμαυτοῦ τὸ σῶμα ᾠκοδόμησα. Η γὰρ σοφία ᾠκο- δόμησεν ἑαυτῇ οἶκον· τὸν αὐτὸν τρόπον δύναμαι καὶ λυθέν μου τὸ σῶμα θανάτῳ διὰ τῆς ζωῆς ἐγείραι. Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ λέγων, λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Ὥστε οὖν οὐ δειλιών, οὐδὲ φοβούμενος τὸν θάνατον ταῦτα λέγω, Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω, ἀλλ' ἀπο- κρύψου μυστηρίου λόγου προβαλλόμενος. Τοῦτο τὸ βήμα δέλεαρ ἐστι τῷ διαβόλῳ· δεῖ μὲ αὐτὸν τούτοις τοῖς ρήμασιν ἀγκιστρεῦσαι. Εἶδέ με ο διάβολος πολλά σημεία πεποιηκότα, ὅτι νόσους ἀφῇ χειρὸς ἐθεράπευσα, ὅτι λεγεώνας δαιμόνων ῥήματι ἐφυγάδευσα, ὅτι λεπρῶν χαλαζώματα δίκην πτύου τῷ λόγῳ ἀπέξετα, ὅτι παρα- δελυμένα γόνατα φωνή έπηξα, ὅτι ἀνέμοις καὶ θαλάσσῃ ἐπετίμησα, καὶ πάντα μοι ὑπήκουσαν τρόμῳ· καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων θεωρήσεις με εἶναι Υἱὸν Θεοῦ, ἐνόησεν ὅτι, Ἐὰν ἐγὼ σταυρωθώ, ἐκεῖνος ἀπώλετο· ἐὰν ἐγὼ κατέλθω εἰς τὰ καταχθόνια, τοὺς μοχλοὺς αὐτοῦ τοὺς σιδηρούς συντρίψω, καὶ τὰς πύλας αὐτοῦ τὰς χαλ- κας συνθλάσω. Καὶ ταῦτα θεωρήσας, φοβούμενος φεύ γει στῆσαι τὸ πολυτίμητόν μοι [το] τρόπαιον τοῦ σταυ ροῦ. Τί οὖν ἐγὼ ποιώ; Ως σοφὸς ἁλιεὺς ὑποκρίνομαι δειλιῶν, ὑποκρίνομαι φοβεῖσθαι τὸν θάνατον, καὶ λέγω· Πάτερ, εἰ δυνατόν, το ποτήριον τοῦτο παρελθέτω ἵνα ἐκεῖνος ἐκ τῶν τοιούτων ταπεινῶν μου βημάτων να μίσας με άνθρωπον εἶναι δειλόν, φεύγοντα τὸν θάνατον, σπεύσῃ ἐν μέσῃ τῇ γῇ στῆσαι τὸ ξυλοπαγές μυστήριον τοῦ σταυροῦ, ὡς νομίζει, κατ' ἐμοῦ. Δεῖ με οὖν ὡς σοφόν αλιέα τεχνάσασθαι κατ' αὐτοῦ, δεῖ με πάντα ὑπομεῖναι ὑπὲρ τῆς πάντων ζωῆς. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ἐτεχ- νάσατο ἐξ ἀρχῆς κατὰ τῆς τοῦ Ἀδὰμ ἀπωλείας, πολλῷ μᾶλλον ἐγὼ τεχνάσομαι ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας. Ρήμασι δολεροῖς ὑπάτησε τὸν Ἀδάμ, ρήμασι θεϊκοῖς απατηθήσεται ὁ δολερός. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ που τήριον τοῦτο παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ. Ἐὰν μὴ ὁ ἁλιεὺς, ὅτε χαλάσει τὸ ἄγκιστρον εἰς τὴν θάλασσαν, ποτὲ μὲν ἐνῷ τῷ ἀγκίστρῳ, ποτὲ δὲ ὡς φεύγοντα δείξῃ τὸν σκώ ληκα, τῇ χειρὶ ὑφέλκων, οἱ ἰχθύες οὐκ ἐφάλλονται, Περιέθηκα τῷ ἀγκίστρι μου τῆς θεότητος τὸν σκών ληκα τοῦ σώματος· ἐχάλασα τὸ ἄγκιστρον κεκρυμμέ- νον ἐν τῷ σκώληκι του σώματος εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου· ἐὰν μὴ ὁ σκώληξ ὡς σκώληξ κινηθῇ, ὁ ὀφείλων ἀγκιστρευθῆναι οὐκ ἐπέρχεται τῷ ἀγκίστας. Δεῖ με τοίνυν ὡς σκώληκα σχηματίσασθαι, καὶ λαλῆσαι· Ἐγὼ γάρ είμι σκώληξ, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἐκεῖνο; • · 736 ἐπιδράμῃ καὶ ἅψηται τῷ ἀγκίστρῳ, καὶ ἑλκυσθῇ ὑπ' ἐμοῦ, καὶ πληρωθῇ τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰώβ· Αξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρο. Γίνομαι ὡς ἄνθρωπος δε λιῶν, γίνομαι ὡς φεύγων τὸν θάνατον· εἴπω, Περίλυ- πός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου· εἴπω, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Ακούων ἐκεῖνος τούτων τῶν ῥημάτων, χαίρει καὶ εὐφραίνεται· σπεύδει γὰρ τὰ ἐναντία μου πράττειν. [809] Οταν ἀκούσῃ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρ ελθέτω, εὐφραίνεται· καὶ τί λέγει ἐν ἑαυτῷ; Καὶ ου τος άνθρωπός ἐστι. Κατέπιον τὸν ᾿Αβραάμ, τὴν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τοὺς πατριάρχας καὶ τοὺς προφήτας· κατα- πίω καὶ τοῦτον. Ἰδοὺ γὰρ, ὡς ἄνθρωπος, δειλιᾷ· ἄν- θρωπός ἐστι· καταπίω αὐτόν. Καταπίῃ με ὡς ἄνθρω πον, καὶ εὑρήσει με ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτοῦ ὡς Θεὸν ἐργα ζόμενον. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Καταπίῃ τὴν ζύμην του σώματος, καὶ εὑρήσει τὸν ἄνθρακα τὸν ἄσβεστον τῆς θεότητος, δει νῶς αὐτὸν ἔνδοθεν κατακαίοντα· Πῦρ γὰρ ἦλθον βα λεῖν ἐπὶ τὴν γῆν. Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Λαλήσω ὡς ἀρνίον, οὐ θέλω βλέπειν αὐτὸν τὴν στίλβουσαν μάχαιραν τῆς θεότητος, ἵνα μὴ φύγῃ ὁ λύκος. Καταπίῃ με ὡς αρνίον, καὶ ὑπὸ τῆς ἐν- δοθεν τῆς τριστόμου μαχαίρας κατακεντηθήσεται· Οὐκ ἦλθον γὰρ εἰρήνην βαλεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ μάχαιραν. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Κρύπτω τὴν ποιμένα Θεὸν ἐν τῷ ἀρνίῳ τοῦ σώματος· οὐ θέλω φανερῶσαι τὸν ποιμένα Θεόν, ἵνα μὴ φύγῃ ὁ λύκος· ἐὰν ἴδῃ τὸν ποιμένα, ἀφίσταται ὁ λύκος. Λα λήσω ὡς ἀρνίον. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Λαλήσω ὡς ἀρνίον μὴ ἔχον ποι μένα· ἐγενόμην γὰρ ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος. Κατα. πίῃ με ὡς ἀρνίον, καὶ ὑπὸ τοῦ ἔνδοθεν ποιμένος τῇ βακτηρίᾳ τοῦ σταυροῦ συνθλασθήσεται. Μασήσεται τὸν κόκκον τοῦ τινάπεως, καὶ εὑρήσει την δριμύτητα τῆς θεότητος δεινῶς αὐτὸν βασανίζουσαν· μασήσεται με ὡς ἄνθρωπον, καὶ εὑρήσει τὴν στεῤῥαν πέτραν σφοδρώς τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ συγκλῶσαν· ἵνα μάθῃ μηκέτι ἀν- θρώπους μασᾶσθαι· καὶ πληρωθήσεται τὸ γεγραμμέ νον, Ο δὲ Θεὸς συνθλάσει τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ ἐ τῷ στόματι αὐτοῦ. Πάτερ, εἰ δυνατὸν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Εἰ ᾔδει ὁποῖόν ἐστι τὸ ποτήριον τοῦτο, ὅπερ ἐγὼ εἰρωνείᾳ ἀπεύχομαι, ἐκεῖνος ἂν ηύξατο παρελθεῖν· κατ' ἐκείνου γάρ ἐστι κεντητήριον, τοῖς δὲ ἐμοῖς σωτήριον. Οταν με καταπίη, τότε αἰσθήσεται δν κατέπιεν· ὅταν ἴδῃ δι᾿ ἐμὲ ἥλιον ἀφανιζόμενον, ἡμέραν σκοτιζομένην, τότε καὶ αὐτὸς πικρανθήσεται· καὶ πληρωθήσεται τὸ γεγραμμένων Ο άδης κάτωθεν ἐπικράνθη συναντήσας σοι. Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω. Μὴ οὖν σκανδαλιζέτω ὑμᾶς τὰ τοιαῦτα ῥήματα ἐν σοφίᾳ λεγόμενα· ἐκδέ ξασθε καὶ ὄψεσθε τὴν ἔκβασιν τῶν λόγων μου, καὶ τότε θαυμάσετε την σοφίαν τῶν ῥημάτων μου. Νομίζει με ρόν μου τὸ τέχνασμα εἶναι· καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ μωρόν τοῦ Θεοῦ σοφώτερον τῶν ἀνθρώπων ἐστι· νομίζει ἐκ τῶν τοιούτων ἀσθενέστατόν με εἶναι, καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ ἀσθενὲς τοῦ Θεοῦ ἰσχυρότερον τῶν ἀνθρώ πων ἐστίν· οὐκ οἶδεν, ὅτι ἐγὼ μὲν πίνω τὸ ποτήριον, ἐκεῖνος δὲ μεθυσθήσεται καὶ σκοτισθήσεται, οἱ δὲ ἐμοὶ ἐξυπνισθήσονται καὶ ἐγερθήσονται. Νῦν χαίρει ἀκούων τῶν τοιούτων μου ῥημάτων, Πάτερ, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦτο παρελθέτω· ὅταν μέντοι καταπίῃ με, ὅταν ἴδῃ πέτρας σχιζομένας, καὶ τὰ μνημεῖα καὶ τοὺς τάφους αναῤῥηγνυμένους, κἀκεῖνον αὐτὸν ῥαχιζόμενον, καὶ τοὺς νεκροὺς ἀναπηδῶντας καὶ εἰς οὐρανοὺς ἄλλο μένους, τότε μετανοήσει καὶ πενθήσει ἐφ᾽ οἷς νῦν χαί. ρει. Οὐκ οἶδεν ὅτι, ἣν ἱστᾷ παγίδα, ἑαυτῷ ἱστῷ, καὶ αὐτὸς ἐμπεσεῖται, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Λάκκον ώρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον, δὲ εἰργάσατο· οὐκ οἶδεν ὅτι ἂν μέλλει ἱστῶν σταυρὸν, ἐμοὶ μέν ἐστι παστός, ἐκείνῳ δὲ σταυρός· ἐμοὶ μέν ἔστι θάλαμος, ἐκείνῳ δὲ θάνατος. Ο ποτήριον, διαβόλου κεντητήριον, δαιμόνων φυγαδευτήριον, ἁμαρτιῶν λιχο μητήριον, ζωῆς ἐργαστήριον, ἁμαρτωλῶν ἱλαστήριον, αθανασίας ποτήριον | Πλὴν, οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Έγνω ὁ δύστηνος ὅτι, ὅσα εἶπον, ἐγένετο· ήκουσέ μου λέγοντος· Εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ, ότι ἤκουσάς μου· ἐγὼ δὲ ᾔδειν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκού εις. Νῦν δὲ ἐπειδὴ ηυξάμην παρελθεῖν τὴ ποτήριον τοῦ θανάτου, ἵνα μὴ νομίσας διὰ τῆς εὐχῆς μου παρέρχε

755 IN PARABOLAM EVANGELII SECUNDUM LUGAM, ETC. σθαι τὸ ποτήριον, χαύνος γένηται περὶ τὸ πράγμα του σταυροῦ, τῆς εὐχῆς μου τὴν ἔκβασιν ἀμφίβολον ποιῶ, καὶ λέγω, Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Τῷ Πατρί μου προσάπτω τοῦ θανάτου τὴν ἐξουσίαν· καίτοι αὐτὸς ἐξουσίαν [810] ἔχω θεῖναι την ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Κρύπτω τὸ θεῖκόν μου ἀξίωμα πετάλοις λογικοῖς· κρύπτω τὸ ἐξουσιαστι κόν μου τῆς θεότητος λόγοις ἀνθρωπίνοις· λέγω, Οὐχ ὡς ἐγώ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Οὐκ οἶδεν ὁ τυφλός, ὅτι τὸ ἐμὸν θέλημα καὶ τὸ τοῦ Πατρός μου ἐν ἐστι. Πάντα γὰρ ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἱμά ἐστι· καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Κρεμάσει τὴν κόκκον τοῦ σίτου, καὶ ὅταν καταπίῃ με, ἔψει αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἐντρίτου σχοινίου δεινῶς ἀπαγ- χόμενον. 'Αλλ' ίσως ἐρεῖ τις τῶν ἀκουόντων· Καὶ ἆρά γε ὁ Χριστὸς ἐνέπαιξε τῷ διαβόλῳ; ἢ ἐξὸν ἦν ἐμπαίζειν αὐτῷ; Πρὸς ἐν ἐροῦμεν, ὅτι 'Ανάγνωθι τας Γραφάς, καὶ εὑρήσεις αὐτὸν τὸν Πατέρα λέγοντα πρὸς Μωϋσέα· Ορᾷς πόσα εμπέπαιχα τοῖς Αἰγυπτίοις ; Τοιγαροῦν καὶ ὁ Κύριος ἐνέπαιξε τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς δαίμοσιν. Ἔδει γὰρ αὐτὸν ὡς ἀνόητον χλευασθῆναι τὸν μεγαλο- δημονούντα, καὶ λέγοντα. Ἐν τῇ ἰσχύι μου ποιήσω, καὶ ἐν τῇ συνέσει τῶν χειρῶν μου ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν οἰκουμένην όλην, ὡς νοσσιάν κατα- 764 λήψομαι, καὶ ὡς καταλελειμμένα τὰ ἀρῶ, καὶ οὐ παιχθῆναι καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα ἀποδείξῃ τοὺς τὰ δεὶς ἔσται, ὃς ἀντείπῃ μοι. Εδει αὐτὸν τοίνυν ἐμπ τοιαῦτα καυχωμένους καὶ παιδίων εἶναι ἀνοητοτέρους. Διὸ οὔτε ἔγνωσαν δ ἐποίουν· Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξῃς ἐσταύρωσαν. Προανεφώνει δὲ καὶ ὁ προφήτης περὶ τοῦ δράκοντος τούτου, ὅτι ἐμπαι· χθήσεται, λέγων· Δράκων οὗτος, ὃν ἔπλασας ἐμπαί ζειν αὐτῷ. Αλλ' ἵνα μὴ ἐπὶ πολὺ μηκύνοντες τὸν λό γον, δόξωμεν ἐμποδίζειν τοῖς μεθ' ἡμᾶς βουλομένοις φαιδρότερον τῆς Γραφῆς τὸ νόημα παραδούναι, ἐνθάδε σιωπῇ τὸν λόγον ἡμῶν στείλωμεν. Προήχθημεν γὰρ εἰπεῖν εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ κεφάλαιον, οὐχ ὡς δυνάμενοι ἀπαραλείπτως εἰπεῖν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἑαυτῶν δύναμιν διηγήσασθαι, καὶ ἀφορμὴν διδόναι τοῖς φιλομαθέσι· Δέσ του γὰρ σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. Καὶ ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, ἐκ τῶν Γραφῶν ἀναλεξάμενοι πρὸς σύστασιν τῶν εἰρημένων, μειζόνως λευκάνατε τὰ δυσ- θεώρητον νόημα. Οὐ γὰρ δειλίας ἕνεκα ὁ Κύριος ἡμῶν, καθώς προείπαμεν, ἀπεύχεται τὸ ποτήριον τοῦ θανά του, ἀλλ᾽ οἰκονομίᾳ θεϊκῇ· ἵνα ἐκ τῶν ἐμῶν ἐλαχίστων βημάτων τε καὶ νοημάτων καὶ ἐκ τῶν ὑμετέρων πόνων δόξα Χριστῷ ἀναπεμφθῇ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν τοῦ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου παραβολὴν λέγουσαν, "Ανθρωπός τις κατέβαινε, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν. Οντως, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον, οἱ ἐν σταδίῳ τρέχοντες, πάντες μὲν τρέχουσιν, εἰς δὲ λαμβάνει τὸ βραβεῖον. Εδραμε σήμερον ὁ ἱερεὺς, δραμε καὶ Λευίτης, καὶ ὁ Σαμαρείτης μόνος ἔλαβε το βραβείον. Τοὺς γὰρ πρὸ αὐτοῦ ἐλθόντας καὶ δραμόντας ακόπως δραμὼν παρεπήδησεν· & γὰρ οἱ νομομαθεῖς οὐκ ἐποί- ησαν, ταῦτα κατώρθωσεν ὁ ἀλλόφυλος. Οἱ μὲν γὰρ ἰδόντες ἐν ἑτέρῳ τὴν οἰκείαν κινδυνεύουσαν φύσιν, τὰ σπλάγχνα ἀπέκλεισαν τῆς συμπαθείας, καὶ τοὺς ὀφθαλ- μούς καμμύσαντες, ὡς στήλην νεκρὰν τὸν κείμενον υπερέβησαν, ὡς καί ποτε ὁ πλούσιος πρὸ τῶν θυρῶν αὐτοῦ ἐῤῥιμμένον τὸν Λάζαρον· ὁ δὲ ἄπιστος Σαμαρεί της, πιστότερος δὲ μᾶλλον καὶ τῶν ἱερέων, τῶν οἰκείων ἐπιλαθόμενος πραγμάτων, παρεμυθήσατο τον ξένον, καὶ τῆς ἐπειγούσης αὐτὸν χρείας ἐπιλαθόμενος, πρὸς τὴν θεραπείαν τοῦ πεπληγότος ἠπείγετο, καὶ τὸν νόμον οὐκ εἰδὼς, ἐπλήρωσε, πάντα πεποιηκὼς τὰ τοῦ νόμου. Ὅταν γὰρ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου εργάζωνται, οὗτοι νόμον μὴ ἔχοντες, ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως, [811] καὶ μεταξύ αλλή λων τῶν λογισμών κατηγορούντων. Τί οὖν ὁ εὐαγγε λιστής φησιν ; "Ανθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερου σαλὴμ εἰς Ιεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν, οἱ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν, καὶ πληγὰς ἐπιθέντες, ἀπῆλ θον, ἀφέντες ἡμιθανῆ τυγχάνοντα. Κατὰ συγκυ ρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἀντιπαρῆλθεν. Ομοίως δὲ καὶ Λευίτης γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, ἐλθὼν καὶ ἰδὼν, ἀντιπαρῆλθε. Σαμαρείτης δέ τις ἐδεύων, ἦλθε κατ' αὐτὸν, καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἐσπλαγχνίσθη, καὶ προς- ελθών κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ, ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Ἐπιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτήνος, ηγαγεν εἰς πανδοχεῖον, καὶ ἐπεμελήθη αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον ἐξελθὼν, ἐκβαλὼν δύο δηνάρια, ἔδωκε τῷ πανδοχεῖ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἑπι- μελήθητι αὐτοῦ, καὶ ὅ τι ἂν προσδαπανήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ ἐπανέρχεσθαί με ἀποδώσω σοι. Μάθωμεν οὖν τίς ἐστιν ἡ Ἱερουσαλήμ, καὶ τίς ἡ Ἱεριχώ, καὶ τίνες οἱ λῃσταὶ οἷς περιέπεσε, καὶ τί τὸ ἔνδυμα ὁ ἀπέδυσαν αὐτὸν, καὶ τίνες αἱ πληγαὶ ἂς ἐπέθηκαν τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ διὰ τί ἀπῆλθον ἀφέντες ἡμιθανή τυγχάνοντα, καὶ τίς ὁ ἱερεὺς, καὶ τίς ὁ Λευίτης, καὶ τίς ὁ Σαμαρείτης, καὶ τί τὸ ἔλαιον, καὶ τίς ὁ οἶνος, καὶ τίνε, οἱ ἐπίδει σμοι, καὶ τί τὸ κτῆνος, καὶ τί τὸ πανδοχείον, καὶ τίς ὁ πανδοχεύς, καὶ τί τὰ δύο δηνάρια, καὶ τί τὸ προσανά λωμα 8 προσεπηγγείλατο προσαποδοῦναι, καὶ τίς ἡ ἐπάνοδος τοῦ Σαμαρείτου. Τίς οὖν ὁ ἄνθρ θρωπος ὁ κατα- βαίνων ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ιεριχώ ; Ἡ Ἱερουσαλήμ - ἐστιν ὁ παράδεισος, ή Ιεριχώ, ὁ κόσμος οὗτος· ἄνθρω πος δὲ ὁ καταβαίνων ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, ὁ πρωτόπλαστός ἐστιν Αδάμ· ἐκπεσὼν γὰρ ἐκ τοῦ παραδείσου κατῆλθεν εἰς Ἱεριχώ · τουτέστιν, εἰς τὸν κόσμον τοῦτον. Καὶ ἐλθὼν λῃσταῖς περιέπεσε· τουτο ἐστι, τοῖς πονηροῖς δαίμοσι τοῖς φονικωτάτοις· οἱ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν τὸ ἔνδυμα τῆς ἀθανασίας, δ πρὸ τῆς ἁμαρτίας εφόρει, ἐνέδυσαν αὐτὸν φύλλα συχῆς. Διὰ τί φύλλα συχῆς; Ὅτι τραχέα εἰσὶ καὶ πικρά. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν τραχύτης προσεγένετο αὐτῷ πρα- γμάτων καὶ πικρία πολλή, διὰ τοῦτο ἐνεδύσατο φύλλα συκῆς. Καὶ πληγὰς ἐπιθέντες, τουτέστι, τὰς βιωτι κὰς ὀδύνας. Τὸ, Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου, και, Ακάνθας καὶ τριβόλους ἀνα- τελεῖ σοι ἡ γῆ, καὶ, Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· αὗται εἰ πληγαὶ τῆς ψυχῆς. Καὶ ἀπῆλθον ἀφέντες αὐτὸν ἡμιθανή τυγχάνοντα. Οὔτε γὰρ ἐν ζῶσιν ἦν παραβὰς τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ὁ Ἀδάμ, οὐδὲ τελείως ενεκρώθη, τῷ μὴ τελείως ἀρνήσασθαι τὸν Θεόν. Κατὰ συγκυρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ. Καὶ οὐκ εἶπε, Κατὰ συντυχίαν, ἀλλὰ, Κατὰ συγκυρία» Κατά συντυχίαν γάρ ἐστιν, ἀπροόπτως καὶ ἀπροσδοκήτως, ὅταν ἐξ αὐτομάτου τις παραγένηται· κατὰ συγκυρίαν δέ ἐστιν, ὅταν τις κατὰ πρόνοιαν Θεοῦ τι ποιήσῃ. Εν- ταῦθα οὖν κατὰ πρόνοιαν Θεοῦ κατέβαινεν ὁ ἱερεὺς ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, Καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν. Ομοίως δὲ καὶ Λευίτης. Τίς ὁ ἱερεὺς, καὶ τίς ὁ Λευί- της; Ἱερεὺς μὲν ἔστιν ὁ Μωσαϊκός νόμος, Λευίτης δὲ ὁ προφητικός λόγος. Οὗτοι μὲν οὖν κατὰ πρόνοιαν μὲν Θεοῦ ἦλθον ἐπὶ τῇ θεραπείᾳ τοῦ τετραυματισμένου ὑπὸ τῶν λῃστῶν· μὴ δυνηθέντες δὲ θεραπεῦσαι αὐτὸν, ἀντι- παρῆλθον. Τούτων οὖν μὴ ισχυσάντων ἀναστῆσαι τὴν κείμενον, ἔρχεται Σαμαρείτης, ὅς ἐστιν ὁ Δεσπότης Χριστὸς, ὁ φύλαξ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν· Σαμαρείτης γὰρ ἑρμηνεύεται φύλαξ. Διὰ τοῦτο οὖν εἶπε· Σαμαρεί της δέ τις όδεύων 7.108. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι ήλθε πρὸς αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἦλθε κατ' αὐτὸν, τουτέστι, σαρ- κοφορήσας κατ' αὐτὸν, πάθει σωματικῷ ὑποκείμενος κατ' αὐτὸν ἀναμαρτήτως. Καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἔσπλαγ χείσθη ἐπ' αὐτῷ, καὶ προσελθὼν κατέδησε τὰ τραύ ματα αὐτοῦ, ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Τίνες οἱ ἐπίδεσμοι, καὶ τί τὸ ἔλαιον, καὶ τίς ὁ οἶνος; Επίδεσμοί εἰσιν αἱ παραγγελίαι τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἔλαιον, τὸ χρίσμα τὸ ἅγιον, οἶνὸς δὲ τὸ μυστήριον τῆς πίστεως. Διὰ τῶν τριῶν τούτων τὰ ψυχικὰ ἡμῶν θεραπεύεται τραύματα. σασιν οἱ μεμυημένοι τὰ λεγόμενα. Επιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτήνος, ἤγαγεν εἰς πανδοχεῖον. Ιδιον κτήνος λέγει τὸ σῶμα ὁ Χριστὸς, ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέλαβεν ἐκ τῆς ἀχράντου παρθένου. Ανεβίβασεν οὖν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτήνος τὸν τετραυματισμένον ὑπὸ τῶν λιγο

755 IN PARABOLAM EVANGELII SECUNDUM LUGAM, ETC. σθαι τὸ ποτήριον, χαύνος γένηται περὶ τὸ πράγμα του σταυροῦ, τῆς εὐχῆς μου τὴν ἔκβασιν ἀμφίβολον ποιῶ, καὶ λέγω, Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Τῷ Πατρί μου προσάπτω τοῦ θανάτου τὴν ἐξουσίαν· καίτοι αὐτὸς ἐξουσίαν [810] ἔχω θεῖναι την ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Κρύπτω τὸ θεῖκόν μου ἀξίωμα πετάλοις λογικοῖς· κρύπτω τὸ ἐξουσιαστι κόν μου τῆς θεότητος λόγοις ἀνθρωπίνοις· λέγω, Οὐχ ὡς ἐγώ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Οὐκ οἶδεν ὁ τυφλός, ὅτι τὸ ἐμὸν θέλημα καὶ τὸ τοῦ Πατρός μου ἐν ἐστι. Πάντα γὰρ ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἱμά ἐστι· καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Κρεμάσει τὴν κόκκον τοῦ σίτου, καὶ ὅταν καταπίῃ με, ἔψει αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἐντρίτου σχοινίου δεινῶς ἀπαγ- χόμενον. 'Αλλ' ίσως ἐρεῖ τις τῶν ἀκουόντων· Καὶ ἆρά γε ὁ Χριστὸς ἐνέπαιξε τῷ διαβόλῳ; ἢ ἐξὸν ἦν ἐμπαίζειν αὐτῷ; Πρὸς ἐν ἐροῦμεν, ὅτι 'Ανάγνωθι τας Γραφάς, καὶ εὑρήσεις αὐτὸν τὸν Πατέρα λέγοντα πρὸς Μωϋσέα· Ορᾷς πόσα εμπέπαιχα τοῖς Αἰγυπτίοις ; Τοιγαροῦν καὶ ὁ Κύριος ἐνέπαιξε τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς δαίμοσιν. Ἔδει γὰρ αὐτὸν ὡς ἀνόητον χλευασθῆναι τὸν μεγαλο- δημονούντα, καὶ λέγοντα. Ἐν τῇ ἰσχύι μου ποιήσω, καὶ ἐν τῇ συνέσει τῶν χειρῶν μου ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, καὶ τὴν οἰκουμένην όλην, ὡς νοσσιάν κατα- 764 λήψομαι, καὶ ὡς καταλελειμμένα τὰ ἀρῶ, καὶ οὐ παιχθῆναι καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα ἀποδείξῃ τοὺς τὰ δεὶς ἔσται, ὃς ἀντείπῃ μοι. Εδει αὐτὸν τοίνυν ἐμπ τοιαῦτα καυχωμένους καὶ παιδίων εἶναι ἀνοητοτέρους. Διὸ οὔτε ἔγνωσαν δ ἐποίουν· Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξῃς ἐσταύρωσαν. Προανεφώνει δὲ καὶ ὁ προφήτης περὶ τοῦ δράκοντος τούτου, ὅτι ἐμπαι· χθήσεται, λέγων· Δράκων οὗτος, ὃν ἔπλασας ἐμπαί ζειν αὐτῷ. Αλλ' ἵνα μὴ ἐπὶ πολὺ μηκύνοντες τὸν λό γον, δόξωμεν ἐμποδίζειν τοῖς μεθ' ἡμᾶς βουλομένοις φαιδρότερον τῆς Γραφῆς τὸ νόημα παραδούναι, ἐνθάδε σιωπῇ τὸν λόγον ἡμῶν στείλωμεν. Προήχθημεν γὰρ εἰπεῖν εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ κεφάλαιον, οὐχ ὡς δυνάμενοι ἀπαραλείπτως εἰπεῖν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἑαυτῶν δύναμιν διηγήσασθαι, καὶ ἀφορμὴν διδόναι τοῖς φιλομαθέσι· Δέσ του γὰρ σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. Καὶ ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, ἐκ τῶν Γραφῶν ἀναλεξάμενοι πρὸς σύστασιν τῶν εἰρημένων, μειζόνως λευκάνατε τὰ δυσ- θεώρητον νόημα. Οὐ γὰρ δειλίας ἕνεκα ὁ Κύριος ἡμῶν, καθώς προείπαμεν, ἀπεύχεται τὸ ποτήριον τοῦ θανά του, ἀλλ᾽ οἰκονομίᾳ θεϊκῇ· ἵνα ἐκ τῶν ἐμῶν ἐλαχίστων βημάτων τε καὶ νοημάτων καὶ ἐκ τῶν ὑμετέρων πόνων δόξα Χριστῷ ἀναπεμφθῇ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν τοῦ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου παραβολὴν λέγουσαν, "Ανθρωπός τις κατέβαινε, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν. Οντως, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον, οἱ ἐν σταδίῳ τρέχοντες, πάντες μὲν τρέχουσιν, εἰς δὲ λαμβάνει τὸ βραβεῖον. Εδραμε σήμερον ὁ ἱερεὺς, δραμε καὶ Λευίτης, καὶ ὁ Σαμαρείτης μόνος ἔλαβε το βραβείον. Τοὺς γὰρ πρὸ αὐτοῦ ἐλθόντας καὶ δραμόντας ακόπως δραμὼν παρεπήδησεν· & γὰρ οἱ νομομαθεῖς οὐκ ἐποί- ησαν, ταῦτα κατώρθωσεν ὁ ἀλλόφυλος. Οἱ μὲν γὰρ ἰδόντες ἐν ἑτέρῳ τὴν οἰκείαν κινδυνεύουσαν φύσιν, τὰ σπλάγχνα ἀπέκλεισαν τῆς συμπαθείας, καὶ τοὺς ὀφθαλ- μούς καμμύσαντες, ὡς στήλην νεκρὰν τὸν κείμενον υπερέβησαν, ὡς καί ποτε ὁ πλούσιος πρὸ τῶν θυρῶν αὐτοῦ ἐῤῥιμμένον τὸν Λάζαρον· ὁ δὲ ἄπιστος Σαμαρεί της, πιστότερος δὲ μᾶλλον καὶ τῶν ἱερέων, τῶν οἰκείων ἐπιλαθόμενος πραγμάτων, παρεμυθήσατο τον ξένον, καὶ τῆς ἐπειγούσης αὐτὸν χρείας ἐπιλαθόμενος, πρὸς τὴν θεραπείαν τοῦ πεπληγότος ἠπείγετο, καὶ τὸν νόμον οὐκ εἰδὼς, ἐπλήρωσε, πάντα πεποιηκὼς τὰ τοῦ νόμου. Ὅταν γὰρ ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου εργάζωνται, οὗτοι νόμον μὴ ἔχοντες, ἑαυτοῖς εἰσι νόμος· οἵτινες ἐνδείκνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, συμμαρτυρούσης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως, [811] καὶ μεταξύ αλλή λων τῶν λογισμών κατηγορούντων. Τί οὖν ὁ εὐαγγε λιστής φησιν ; "Ανθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερου σαλὴμ εἰς Ιεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν, οἱ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν, καὶ πληγὰς ἐπιθέντες, ἀπῆλ θον, ἀφέντες ἡμιθανῆ τυγχάνοντα. Κατὰ συγκυ ρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἀντιπαρῆλθεν. Ομοίως δὲ καὶ Λευίτης γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, ἐλθὼν καὶ ἰδὼν, ἀντιπαρῆλθε. Σαμαρείτης δέ τις ἐδεύων, ἦλθε κατ' αὐτὸν, καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἐσπλαγχνίσθη, καὶ προς- ελθών κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ, ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Ἐπιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτήνος, ηγαγεν εἰς πανδοχεῖον, καὶ ἐπεμελήθη αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον ἐξελθὼν, ἐκβαλὼν δύο δηνάρια, ἔδωκε τῷ πανδοχεῖ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἑπι- μελήθητι αὐτοῦ, καὶ ὅ τι ἂν προσδαπανήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ ἐπανέρχεσθαί με ἀποδώσω σοι. Μάθωμεν οὖν τίς ἐστιν ἡ Ἱερουσαλήμ, καὶ τίς ἡ Ἱεριχώ, καὶ τίνες οἱ λῃσταὶ οἷς περιέπεσε, καὶ τί τὸ ἔνδυμα ὁ ἀπέδυσαν αὐτὸν, καὶ τίνες αἱ πληγαὶ ἂς ἐπέθηκαν τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ διὰ τί ἀπῆλθον ἀφέντες ἡμιθανή τυγχάνοντα, καὶ τίς ὁ ἱερεὺς, καὶ τίς ὁ Λευίτης, καὶ τίς ὁ Σαμαρείτης, καὶ τί τὸ ἔλαιον, καὶ τίς ὁ οἶνος, καὶ τίνε, οἱ ἐπίδει σμοι, καὶ τί τὸ κτῆνος, καὶ τί τὸ πανδοχείον, καὶ τίς ὁ πανδοχεύς, καὶ τί τὰ δύο δηνάρια, καὶ τί τὸ προσανά λωμα 8 προσεπηγγείλατο προσαποδοῦναι, καὶ τίς ἡ ἐπάνοδος τοῦ Σαμαρείτου. Τίς οὖν ὁ ἄνθρ θρωπος ὁ κατα- βαίνων ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ιεριχώ ; Ἡ Ἱερουσαλήμ - ἐστιν ὁ παράδεισος, ή Ιεριχώ, ὁ κόσμος οὗτος· ἄνθρω πος δὲ ὁ καταβαίνων ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ἱεριχώ, ὁ πρωτόπλαστός ἐστιν Αδάμ· ἐκπεσὼν γὰρ ἐκ τοῦ παραδείσου κατῆλθεν εἰς Ἱεριχώ · τουτέστιν, εἰς τὸν κόσμον τοῦτον. Καὶ ἐλθὼν λῃσταῖς περιέπεσε· τουτο ἐστι, τοῖς πονηροῖς δαίμοσι τοῖς φονικωτάτοις· οἱ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν τὸ ἔνδυμα τῆς ἀθανασίας, δ πρὸ τῆς ἁμαρτίας εφόρει, ἐνέδυσαν αὐτὸν φύλλα συχῆς. Διὰ τί φύλλα συχῆς; Ὅτι τραχέα εἰσὶ καὶ πικρά. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν τραχύτης προσεγένετο αὐτῷ πρα- γμάτων καὶ πικρία πολλή, διὰ τοῦτο ἐνεδύσατο φύλλα συκῆς. Καὶ πληγὰς ἐπιθέντες, τουτέστι, τὰς βιωτι κὰς ὀδύνας. Τὸ, Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου, και, Ακάνθας καὶ τριβόλους ἀνα- τελεῖ σοι ἡ γῆ, καὶ, Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· αὗται εἰ πληγαὶ τῆς ψυχῆς. Καὶ ἀπῆλθον ἀφέντες αὐτὸν ἡμιθανή τυγχάνοντα. Οὔτε γὰρ ἐν ζῶσιν ἦν παραβὰς τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ὁ Ἀδάμ, οὐδὲ τελείως ενεκρώθη, τῷ μὴ τελείως ἀρνήσασθαι τὸν Θεόν. Κατὰ συγκυρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ. Καὶ οὐκ εἶπε, Κατὰ συντυχίαν, ἀλλὰ, Κατὰ συγκυρία» Κατά συντυχίαν γάρ ἐστιν, ἀπροόπτως καὶ ἀπροσδοκήτως, ὅταν ἐξ αὐτομάτου τις παραγένηται· κατὰ συγκυρίαν δέ ἐστιν, ὅταν τις κατὰ πρόνοιαν Θεοῦ τι ποιήσῃ. Εν- ταῦθα οὖν κατὰ πρόνοιαν Θεοῦ κατέβαινεν ὁ ἱερεὺς ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, Καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν. Ομοίως δὲ καὶ Λευίτης. Τίς ὁ ἱερεὺς, καὶ τίς ὁ Λευί- της; Ἱερεὺς μὲν ἔστιν ὁ Μωσαϊκός νόμος, Λευίτης δὲ ὁ προφητικός λόγος. Οὗτοι μὲν οὖν κατὰ πρόνοιαν μὲν Θεοῦ ἦλθον ἐπὶ τῇ θεραπείᾳ τοῦ τετραυματισμένου ὑπὸ τῶν λῃστῶν· μὴ δυνηθέντες δὲ θεραπεῦσαι αὐτὸν, ἀντι- παρῆλθον. Τούτων οὖν μὴ ισχυσάντων ἀναστῆσαι τὴν κείμενον, ἔρχεται Σαμαρείτης, ὅς ἐστιν ὁ Δεσπότης Χριστὸς, ὁ φύλαξ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν· Σαμαρείτης γὰρ ἑρμηνεύεται φύλαξ. Διὰ τοῦτο οὖν εἶπε· Σαμαρεί της δέ τις όδεύων 7.108. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι ήλθε πρὸς αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἦλθε κατ' αὐτὸν, τουτέστι, σαρ- κοφορήσας κατ' αὐτὸν, πάθει σωματικῷ ὑποκείμενος κατ' αὐτὸν ἀναμαρτήτως. Καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἔσπλαγ χείσθη ἐπ' αὐτῷ, καὶ προσελθὼν κατέδησε τὰ τραύ ματα αὐτοῦ, ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Τίνες οἱ ἐπίδεσμοι, καὶ τί τὸ ἔλαιον, καὶ τίς ὁ οἶνος; Επίδεσμοί εἰσιν αἱ παραγγελίαι τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἔλαιον, τὸ χρίσμα τὸ ἅγιον, οἶνὸς δὲ τὸ μυστήριον τῆς πίστεως. Διὰ τῶν τριῶν τούτων τὰ ψυχικὰ ἡμῶν θεραπεύεται τραύματα. σασιν οἱ μεμυημένοι τὰ λεγόμενα. Επιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτήνος, ἤγαγεν εἰς πανδοχεῖον. Ιδιον κτήνος λέγει τὸ σῶμα ὁ Χριστὸς, ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέλαβεν ἐκ τῆς ἀχράντου παρθένου. Ανεβίβασεν οὖν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτήνος τὸν τετραυματισμένον ὑπὸ τῶν λιγο