789 SPURIA. χωτάτοις κατατασσόμενα, τὸ μὲν σηπτικὸν τοῦ σώματος ἀπορρίπτει· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν ἐνυπομυχεύουσαν ἁμαρτίαν καὶ κατὰ τῆς ψυχῆς νεμομένην στυπτικωτάτη ὑπεισελθοῦσα νηστεία αναξηραίνει μὲν αὐτὴν κατ ὀλίγον λεπτύνουσα, ἐξαφανίζει δὲ εἰς ἅπαν ἀποκαθαί- ρουσα. Διὰ τοῦτο εἰ καὶ ἐπίπονος ἡ νηστεία, ἀλλ᾽ ὠφέ- λιμος καὶ εὐπρόσιτος. Μὴ τοίνυν λυπούμενος νηστεύ- σῇς, ἵνα μὴ τὸν κάματον ἀπολέσῃς· μηδὲ γογγύσης ότι ὀλίγον βραδύνεις, ἵνα μὴ δι᾿ ὀλίγον τοῦ ὅλου ζημίαν ὑπομείνης. Οσῳ γὰρ νηστεία υποστύφει τὸ σῶμα, τοσοῦτον ἐκ τῆς νηστείας ὠφέλεια. Αναδραμε ἐπὶ τὰς τῶν δικαίων πολιτείας, καὶ εὑρίσκεις αὐτοὺς τὸ πλεῖον διὰ νηστείας εὐδοκιμήσαντας. Πρώτον Μωϋσῆς νηστεύ- σας ἐπὶ τὸν γνόφον εἰσελήλυθε, καὶ συνόμιλος τῷ Θεῷ διὰ νηστείας γέγονε. Τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν νηστείαν ἐπισυνάψας, νομοθέτης διὰ νηστείας ἐχρημάτισε· καὶ οὔτε ἄρτον ἔφαγεν, οὔτε οἶνον ἔπιεν· ἡρκεῖτο γὰρ τροφῇ τὴν νομοθεσίαν παρὰ τοῦ νομοθέτου ἐκδιδασκό μενος. Ἵνα δὲ μάθης πόσον ὠφελεῖ ἡ νηστεία, καὶ πόσον βλάπτει ἡ μέθη νηστείᾳ ἀντιστρατευομένη κατανόησον τοῖς ὑπὸ Μωϋσέως πραττομένοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ λαοῦ γιγνομένοις, καὶ εὑρήσεις τὴν δύναμιν τῆς νης στείας. "Ανω Μωϋσῆς τὸν νόμον ἐλάμβανε, καὶ κάτω ὁ λαὸς τὸν νόμον ανέτρεπε. Αυπηθεὶς γὰρ Μωϋσῆς τὸν νόμον συνέτριβεν, οὐκ εύλογον ἡγησάμενος μεθύουσι τὸν νόμον πιστεύεσθαι, καὶ διανοίαις οίνῳ βεβαρημένοις λόγια παραδίδοσθαι. Βλέπε πόσον ἀδικεῖ ἡ μέθη ἀντι- πίπτουσα τῇ νηστεία. ᾿Αλλὰ πάλιν νηστεία τοσοῦτον κακὸν ἐπανορθώσασα ταῖς αὐταῖς χρησάμενος ἡμέραις, πάλιν ἐπανεκαλέσατο τὸν νόμον. Μνημόσυνον ἡμῖν και ταλέλοιπε πρὸς ἀσφάλειαν βίου καὶ πολιτείας, τάχα δια τούτου γινομένου καὶ μυστήριόν τι ἐντεινόμενος, ὅτι ἡ μὲν πρώτη νομοθεσία ἀργήσει, συντριβομένη διὰ τὴν τοῦ προτέρου λαοῦ ἀπιστίαν· [847] ἡ δὲ δευτέρα ενήρ- γησε πανταχού διδομένη, του δευτέρου πιστώς δεχο- μένου τὸν δεύτερον νόμον, καὶ συμφυλάττοντος. Καὶ Ηλίας δὲ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεύσας, καὶ μια τροφῇ τὴν ἔρημον διοδεύσας, οὐκ ᾔσθάνετο καμάτου· νηστεία γὰρ αὐτὸν ἐβάσταζε, τὸν πόνον ἐπικουφίζουσα· καὶ μετὰ νηστείαν. Θεὸν ἐθεάσατο, καθώς οἷόν τε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν κατανοήσαι. Οὐ σωματικοῖς ὀφθαλ- μοί; τὸν ἀσώματον ἐθεάσατο, ἀλλὰ καρδίᾳ τὸν ἀόρατον κατανοήσας, κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα. Μακά ριοι γὰρ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὕτω νηστεύσας, τὸν οὐρανὸν ἀπέκλεισε κατὰ τῶν ἀκολάστων, καὶ τρυφῇ τὸν ἑαυτῶν βίον καταδαπανών- των, ἵν' ὅπερ οὐχ είλοντο ἰδίᾳ προαιρέσει μετερχόμενοι, τοῦτο διὰ τῆς τοῦ λιμού νηστείας μάθωσι παιδευόμενοι, καὶ γνῶσι, πῶς ὠφέλιμος ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἐν καιρῷ τρυφῆς τὴν ἐργασίαν ἐπιδεικνυμένη. Δανιήλ δὲ καὶ αὐτὸς τρεῖς ἑβδομάδας νηστεύσας, καὶ ἄρτον ἐπι- θυμιών μὴ γευσάμενος, εἰς λάκκον λεόντων διὰ ζῆλον τῶν ἀκολάστων παραγενόμενος, καὶ λέοντας ἐκεῖ νη στεύειν ἐδίδαξεν. Ἐδυσωπήθησαν γὰρ τὸν νηστευτὴν οἱ ἄγριοι θῆρες, ἡμερώτεροι τῶν λογικῶν θηρίων γενό- μενος, καὶ ἀπέκλεισαν τὸ ἴδιον στόμα, τοῦ ἁγίου σώματος ἄψασθαι μὴ κατατολμήσαντες. "Ωσπερ γὰρ ὅπλον τῷ ἰδίω σώματι παραθέμενος τὴν νηστείαν, καὶ ὅλον ἑαυτὸν δι' αὐτῆς ὀχυρώσας, ἀπεπλάνησε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν λεόντων, μὴ σῶμα ἀνθρώπινον, ἀλλὰ σῶμα ἀγγελικὸν ἐπιδειξάμενος. Καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν Βαβυλώνι, μὴ βουληθέντες τῇ παρανόμῳ τραπέζῃ τοῦ βασιλέως κοι νωνῆται, ἀλλὰ τῇ κατὰ νόμον νηστείᾳ ἐξακολουθῆσαι, εἰς τὴν ἐξαφθεῖσαν πυρὰν τῆς καμίνου εἰσελθόντες Εσβεσαν τὴν φλόγα, δρόσον ἀντὶ πυρὸς τὴν κάμινον διὰ νηστείας εργασάμενοι· καὶ τῶν μὲν ἀπείρων τῆς νη- στείας τὸ πῦρ κατετόλμησε (πάντας γὰρ τοὺς περι- εστώτας Χαλδαίους κατεδαπάνησε)· τοὺς δὲ ἐν συνηθεία τῆς νηστείας ὑπανεχώρησε, του σώματος αὐτῶν ἅψασθαι μὴ δυνάμενον. Οὐδὲ γὰρ ὕλη τις ἦν ἐν τῷ σώματι, τῆς νηστείας πνευματικὸν αὐτὸ ἐργασαμένης. Ομοίως δὲ Εἰς τὸν Υἱὸν • Καὶ ἐγένετο καθεξής, επορεύετο, ὁ Ἰησοῦς εἰς πόλ λιν καλουμένην Ναῖν, καὶ συνεπορεύοντο αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἱκανοὶ, καὶ ὄχλος πολύς. Ως δὲ ἦγ- γισε τῇ πύλῃ τῆς πόλεως, καὶ ἰδοὺ ἐξεκομίζετο τε θνηκώς υἱὸς μονογενής τῇ μητρὶ αὐτοῦ, καὶ αὕτη ἦν τήρα, ο Όλα τα πάθη, ἐλεεινά, καὶ πολλῆς συμπαθείας 790 καὶ Νινευίται ντ ιτεύσαντες τὸν θάνατον ἀπεκρούσαντο τρεῖς γὰρ ἡμέρας νηστεία εκτενώς προσκαρτερήσαντες, τὴν αἰώνιον κόλασιν δι' ἡμερῶν ὀλίγων μεταποιήσαν- τες, αιώνιον έπαινον τῷ κόσμῳ καταλελοίπασιν. Οράτε, ἀγαπητοί, πόσον ισχύει νηστεία μετ' εὐχῆς καὶ ἔργων εκτελουμένη. Νηστεία γὰρ καὶ δέησις ἐκ θανάτου φύεται· δικαιοσύνη δὲ ὑπὲρ ἀμφότερα. Νηστεία καὶ θανάτου ἀναίρεσις, καὶ ὀργῆς ἀπολύτρωσις · νηστεία κάθαρσις διανοίας, ὁμοδίαιτος ἐγκρατείας, γυμνάσιον εὐσεβείας, ζυγὸς δικαιοσύνης. Οίδε νηστεία πλούσιον τὸν πένητα ἀπεργάζεσθαι· οὐ γὰρ ἀκαίρως δαπανών συγχωρεί, τοῦ μέτρου τὴν αὐτάρκειαν παρεχομένη οἶδε καὶ τὸν πλούσιον οἰκονόμον τῶν ἰδίων χρημάτων κατασκευάζειν, μὴ ἀδεῶς συγχωρούσα καταπιάζειν· ἐπίσταται καὶ νεότητος νηστεία ἀκμήν. Διδάσκει χαλι νὸν τῶν βρωμάτων, περιτίθησι τὴν ἐγκράτειαν, καὶ σοφῶς ἡνιοχούσα πρὸς εὐσέβειαν καὶ σωφροσύνην. Οἶδε καὶ πρεσβυτέρους σοφίζειν, καὶ καθαρὸν τὸ τῆς διανοίας φυλάττειν άμμα. Νηστεία υγιεινότερον διατηρεῖ καὶ τὸ σῶμα· οὐ γὰρ βαρυνόμενον ὑπὸ τῶν βρωμάτων ὕλην δέχεται νοσημάτων, ἀλλὰ κουφιζόμενον ἀπὸ τῶν ἐδε σμάτων, εύρωστον γίνεται πρὸς ὑποδοχὴν τῶν χαρι- σμάτων. Διὰ τοῦτο νηστεύσωμεν, ἀγαπητοί, ἵνα τῶν πνευματικῶν ἐπιτύχωμεν δωρημάτων. Νηστεύων παιδ αγωγεῖ καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς εὐσέβειαν, εἰκόνα λαμ βάνων τῆς σωματικῆς ἐγκρατείας τὴν κατὰ ψυχὴν ἐπει μέλειαν, ἵνα ὥσπερ ἀπέχει τῶν ἔξωθεν ἐπεισερχομένων βρωμάτων, οὕτω καὶ τῶν ἐν τῇ διανοίᾳ ἐπαναβαινόντων πονηρῶν ἐννοημάτων. Ἐὰν γάρ, φησί, Πνεύμα του ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι ίαμα καταπαύσει ἁμαρτίας. Ωσπερ νῦν ἀπέχεις βρωμάτων μή γευσάμενος, οὕτως ἀπέχου ἁμαρτημάτων ἀλλασσόμενος. Νηστεύεις οίνου μὴ ἀντιλαμβανόμενος; νήστευε καὶ πονηρίας ἀπεχόμενος· οἶδε γὰρ ἡ κακία μείζονα μέθην τῇ ψυχῇ κατεργάζεσθαι. Νηστεύεις κρεῶν μὴ ἀπτόμενος, νήστευε καὶ καταλαλιᾶς ἀπεχό μενος, ἵνα μὴ δι' αὐτῆς κρέα φάγῃς τῶν ἀδελφῶν, τῶν σαρχῶν αὑτοῦ ἀπογευόμενος. Νηστεία γὰρ ἀληθινὴ, ἀποχὴ τῶν ἁμαρτημάτων. Ακους του Προφήτου λέγον Οὐ ταύτην τὴν νηστείαν ἐξελεξάμην, οὐδὲ ἡμέραν ἄνθρωπον ταπεινοῦν τὴν ψυχὴν 18481 από τοῦ. Ἀλλὰ τί; Λύε, φησί, πάντα σύνδεσμον ἀδι κίας, διάλυε στραγγαλιας βιαίων συναλλαγμάτων. διαθρυπτε πεινώντι τὸν ἄρτον σου, άστεγὸν εἰσ άγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδης γυμνόν, περί- βαλε. Αὕτη, ἀγαπητοί, ἀληθινὴ νηστεία, ἡ τῷ θεῷ προσδεκτή, καὶ ἀνθρώπῳ σωτηριώδης, καὶ πᾶσιν ἀρεστή. Ταύτῃ ἐπακολουθεῖ ἡ τῶν οὐρανῶν κτήσις, καὶ τοῦ Δεσπότου ἀψευδῆς ἐπαγγελία. Ορα γὰρ εἰ ἐπιφέρει· Τότε ραγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τότε βοωντός σου, εισακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ιδού πάρειμι. Βλέπεις ἡλίκα δώρα τῆς νηστείας, καὶ πόσης ἔχεται τῆς εὐσεβείας, ὡς καὶ Θεὸν αὐτὸν δυσωπεῖν πρὸς ἀνθρωπίνην φύσιν παραγενέσθαι; Νήστευε τοίνυν, παράμενε ταῖς εὐχαῖς, ταῖς συνάξεσι, ταῖς νουθεσίαις, μὴ ἀπολιμπινόμενος τῆς συναγωγής, καθὼς ἔθος τισί· μηδὲ πραγματείαις ή δικαστηρίας δι' ὅλης ἡμέρας· ἵνα μὴ χρήματα συνάξης, & σκορπί ζειν ὤφειλες· ἢ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐντυγχάνης, ἂν θεραπεύειν ἐχρῆν. Ἦλθες εἰς ἑσπέραν, ἢ τὴν ἐννα την, οὐχ ἵνα νηστείας τελέσῃς τὴν πρόθεσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς κοιλίας πληρώσης την όρεξιν. Καὶ μὴ δόξης οίνου μὲν ἀπεχόμενος διὰ τὸ νήφειν, πονηρίας δὲ πληρούμενος μεθύειν, ἵνα μὴ ἀκούσῃς, Οὐαὶ οἱ μεθύοντες, οὐκ ἀπὸ οἶνου! Μέθη δὲ οὐκ ἔστι νηστείας κοινωνός, ἀλλ' ἔχθρα καὶ ἀντίπαλος. Ίνα φθάσωμεν εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως, ἐκεῖ μὲν ἀπολαύοντες τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν, ἐνταῦθα δὲ ἀγαλλιώμενοι τοῖς προσδοκωμένοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τῆς Χήρας. μεστά. Μονογενοῦς υἱοῦ ἀπολυθέντος τῆς παρούσης ζωῆς, ἡ γλυκυτάτη μήτηρ ἐβόα, ότι Προσηγορίας με της γεγένημαι μήτηρ, ἧστινος τὰς ἐπὶ τῷ τοκετῷ ὠδῖνας ἐτρύγησεν ὁ θάνατος. Ενα βότρυν εἶχεν ἡ ἄμπε λος, καὶ τοῦτον ἡ ζάλη τοῦ θανάτου συνέτριψε μίαν βακτηρίαν ἐκέκτητο, καὶ ταύτην ὁ κοινὸς ἐπεφτε

789 SPURIA. χωτάτοις κατατασσόμενα, τὸ μὲν σηπτικὸν τοῦ σώματος ἀπορρίπτει· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν ἐνυπομυχεύουσαν ἁμαρτίαν καὶ κατὰ τῆς ψυχῆς νεμομένην στυπτικωτάτη ὑπεισελθοῦσα νηστεία αναξηραίνει μὲν αὐτὴν κατ ὀλίγον λεπτύνουσα, ἐξαφανίζει δὲ εἰς ἅπαν ἀποκαθαί- ρουσα. Διὰ τοῦτο εἰ καὶ ἐπίπονος ἡ νηστεία, ἀλλ᾽ ὠφέ- λιμος καὶ εὐπρόσιτος. Μὴ τοίνυν λυπούμενος νηστεύ- σῇς, ἵνα μὴ τὸν κάματον ἀπολέσῃς· μηδὲ γογγύσης ότι ὀλίγον βραδύνεις, ἵνα μὴ δι᾿ ὀλίγον τοῦ ὅλου ζημίαν ὑπομείνης. Οσῳ γὰρ νηστεία υποστύφει τὸ σῶμα, τοσοῦτον ἐκ τῆς νηστείας ὠφέλεια. Αναδραμε ἐπὶ τὰς τῶν δικαίων πολιτείας, καὶ εὑρίσκεις αὐτοὺς τὸ πλεῖον διὰ νηστείας εὐδοκιμήσαντας. Πρώτον Μωϋσῆς νηστεύ- σας ἐπὶ τὸν γνόφον εἰσελήλυθε, καὶ συνόμιλος τῷ Θεῷ διὰ νηστείας γέγονε. Τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν νηστείαν ἐπισυνάψας, νομοθέτης διὰ νηστείας ἐχρημάτισε· καὶ οὔτε ἄρτον ἔφαγεν, οὔτε οἶνον ἔπιεν· ἡρκεῖτο γὰρ τροφῇ τὴν νομοθεσίαν παρὰ τοῦ νομοθέτου ἐκδιδασκό μενος. Ἵνα δὲ μάθης πόσον ὠφελεῖ ἡ νηστεία, καὶ πόσον βλάπτει ἡ μέθη νηστείᾳ ἀντιστρατευομένη κατανόησον τοῖς ὑπὸ Μωϋσέως πραττομένοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ λαοῦ γιγνομένοις, καὶ εὑρήσεις τὴν δύναμιν τῆς νης στείας. "Ανω Μωϋσῆς τὸν νόμον ἐλάμβανε, καὶ κάτω ὁ λαὸς τὸν νόμον ανέτρεπε. Αυπηθεὶς γὰρ Μωϋσῆς τὸν νόμον συνέτριβεν, οὐκ εύλογον ἡγησάμενος μεθύουσι τὸν νόμον πιστεύεσθαι, καὶ διανοίαις οίνῳ βεβαρημένοις λόγια παραδίδοσθαι. Βλέπε πόσον ἀδικεῖ ἡ μέθη ἀντι- πίπτουσα τῇ νηστεία. ᾿Αλλὰ πάλιν νηστεία τοσοῦτον κακὸν ἐπανορθώσασα ταῖς αὐταῖς χρησάμενος ἡμέραις, πάλιν ἐπανεκαλέσατο τὸν νόμον. Μνημόσυνον ἡμῖν και ταλέλοιπε πρὸς ἀσφάλειαν βίου καὶ πολιτείας, τάχα δια τούτου γινομένου καὶ μυστήριόν τι ἐντεινόμενος, ὅτι ἡ μὲν πρώτη νομοθεσία ἀργήσει, συντριβομένη διὰ τὴν τοῦ προτέρου λαοῦ ἀπιστίαν· [847] ἡ δὲ δευτέρα ενήρ- γησε πανταχού διδομένη, του δευτέρου πιστώς δεχο- μένου τὸν δεύτερον νόμον, καὶ συμφυλάττοντος. Καὶ Ηλίας δὲ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεύσας, καὶ μια τροφῇ τὴν ἔρημον διοδεύσας, οὐκ ᾔσθάνετο καμάτου· νηστεία γὰρ αὐτὸν ἐβάσταζε, τὸν πόνον ἐπικουφίζουσα· καὶ μετὰ νηστείαν. Θεὸν ἐθεάσατο, καθώς οἷόν τε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν κατανοήσαι. Οὐ σωματικοῖς ὀφθαλ- μοί; τὸν ἀσώματον ἐθεάσατο, ἀλλὰ καρδίᾳ τὸν ἀόρατον κατανοήσας, κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα. Μακά ριοι γὰρ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὕτω νηστεύσας, τὸν οὐρανὸν ἀπέκλεισε κατὰ τῶν ἀκολάστων, καὶ τρυφῇ τὸν ἑαυτῶν βίον καταδαπανών- των, ἵν' ὅπερ οὐχ είλοντο ἰδίᾳ προαιρέσει μετερχόμενοι, τοῦτο διὰ τῆς τοῦ λιμού νηστείας μάθωσι παιδευόμενοι, καὶ γνῶσι, πῶς ὠφέλιμος ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἐν καιρῷ τρυφῆς τὴν ἐργασίαν ἐπιδεικνυμένη. Δανιήλ δὲ καὶ αὐτὸς τρεῖς ἑβδομάδας νηστεύσας, καὶ ἄρτον ἐπι- θυμιών μὴ γευσάμενος, εἰς λάκκον λεόντων διὰ ζῆλον τῶν ἀκολάστων παραγενόμενος, καὶ λέοντας ἐκεῖ νη στεύειν ἐδίδαξεν. Ἐδυσωπήθησαν γὰρ τὸν νηστευτὴν οἱ ἄγριοι θῆρες, ἡμερώτεροι τῶν λογικῶν θηρίων γενό- μενος, καὶ ἀπέκλεισαν τὸ ἴδιον στόμα, τοῦ ἁγίου σώματος ἄψασθαι μὴ κατατολμήσαντες. "Ωσπερ γὰρ ὅπλον τῷ ἰδίω σώματι παραθέμενος τὴν νηστείαν, καὶ ὅλον ἑαυτὸν δι' αὐτῆς ὀχυρώσας, ἀπεπλάνησε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν λεόντων, μὴ σῶμα ἀνθρώπινον, ἀλλὰ σῶμα ἀγγελικὸν ἐπιδειξάμενος. Καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν Βαβυλώνι, μὴ βουληθέντες τῇ παρανόμῳ τραπέζῃ τοῦ βασιλέως κοι νωνῆται, ἀλλὰ τῇ κατὰ νόμον νηστείᾳ ἐξακολουθῆσαι, εἰς τὴν ἐξαφθεῖσαν πυρὰν τῆς καμίνου εἰσελθόντες Εσβεσαν τὴν φλόγα, δρόσον ἀντὶ πυρὸς τὴν κάμινον διὰ νηστείας εργασάμενοι· καὶ τῶν μὲν ἀπείρων τῆς νη- στείας τὸ πῦρ κατετόλμησε (πάντας γὰρ τοὺς περι- εστώτας Χαλδαίους κατεδαπάνησε)· τοὺς δὲ ἐν συνηθεία τῆς νηστείας ὑπανεχώρησε, του σώματος αὐτῶν ἅψασθαι μὴ δυνάμενον. Οὐδὲ γὰρ ὕλη τις ἦν ἐν τῷ σώματι, τῆς νηστείας πνευματικὸν αὐτὸ ἐργασαμένης. Ομοίως δὲ Εἰς τὸν Υἱὸν • Καὶ ἐγένετο καθεξής, επορεύετο, ὁ Ἰησοῦς εἰς πόλ λιν καλουμένην Ναῖν, καὶ συνεπορεύοντο αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἱκανοὶ, καὶ ὄχλος πολύς. Ως δὲ ἦγ- γισε τῇ πύλῃ τῆς πόλεως, καὶ ἰδοὺ ἐξεκομίζετο τε θνηκώς υἱὸς μονογενής τῇ μητρὶ αὐτοῦ, καὶ αὕτη ἦν τήρα, ο Όλα τα πάθη, ἐλεεινά, καὶ πολλῆς συμπαθείας 790 καὶ Νινευίται ντ ιτεύσαντες τὸν θάνατον ἀπεκρούσαντο τρεῖς γὰρ ἡμέρας νηστεία εκτενώς προσκαρτερήσαντες, τὴν αἰώνιον κόλασιν δι' ἡμερῶν ὀλίγων μεταποιήσαν- τες, αιώνιον έπαινον τῷ κόσμῳ καταλελοίπασιν. Οράτε, ἀγαπητοί, πόσον ισχύει νηστεία μετ' εὐχῆς καὶ ἔργων εκτελουμένη. Νηστεία γὰρ καὶ δέησις ἐκ θανάτου φύεται· δικαιοσύνη δὲ ὑπὲρ ἀμφότερα. Νηστεία καὶ θανάτου ἀναίρεσις, καὶ ὀργῆς ἀπολύτρωσις · νηστεία κάθαρσις διανοίας, ὁμοδίαιτος ἐγκρατείας, γυμνάσιον εὐσεβείας, ζυγὸς δικαιοσύνης. Οίδε νηστεία πλούσιον τὸν πένητα ἀπεργάζεσθαι· οὐ γὰρ ἀκαίρως δαπανών συγχωρεί, τοῦ μέτρου τὴν αὐτάρκειαν παρεχομένη οἶδε καὶ τὸν πλούσιον οἰκονόμον τῶν ἰδίων χρημάτων κατασκευάζειν, μὴ ἀδεῶς συγχωρούσα καταπιάζειν· ἐπίσταται καὶ νεότητος νηστεία ἀκμήν. Διδάσκει χαλι νὸν τῶν βρωμάτων, περιτίθησι τὴν ἐγκράτειαν, καὶ σοφῶς ἡνιοχούσα πρὸς εὐσέβειαν καὶ σωφροσύνην. Οἶδε καὶ πρεσβυτέρους σοφίζειν, καὶ καθαρὸν τὸ τῆς διανοίας φυλάττειν άμμα. Νηστεία υγιεινότερον διατηρεῖ καὶ τὸ σῶμα· οὐ γὰρ βαρυνόμενον ὑπὸ τῶν βρωμάτων ὕλην δέχεται νοσημάτων, ἀλλὰ κουφιζόμενον ἀπὸ τῶν ἐδε σμάτων, εύρωστον γίνεται πρὸς ὑποδοχὴν τῶν χαρι- σμάτων. Διὰ τοῦτο νηστεύσωμεν, ἀγαπητοί, ἵνα τῶν πνευματικῶν ἐπιτύχωμεν δωρημάτων. Νηστεύων παιδ αγωγεῖ καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς εὐσέβειαν, εἰκόνα λαμ βάνων τῆς σωματικῆς ἐγκρατείας τὴν κατὰ ψυχὴν ἐπει μέλειαν, ἵνα ὥσπερ ἀπέχει τῶν ἔξωθεν ἐπεισερχομένων βρωμάτων, οὕτω καὶ τῶν ἐν τῇ διανοίᾳ ἐπαναβαινόντων πονηρῶν ἐννοημάτων. Ἐὰν γάρ, φησί, Πνεύμα του ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι ίαμα καταπαύσει ἁμαρτίας. Ωσπερ νῦν ἀπέχεις βρωμάτων μή γευσάμενος, οὕτως ἀπέχου ἁμαρτημάτων ἀλλασσόμενος. Νηστεύεις οίνου μὴ ἀντιλαμβανόμενος; νήστευε καὶ πονηρίας ἀπεχόμενος· οἶδε γὰρ ἡ κακία μείζονα μέθην τῇ ψυχῇ κατεργάζεσθαι. Νηστεύεις κρεῶν μὴ ἀπτόμενος, νήστευε καὶ καταλαλιᾶς ἀπεχό μενος, ἵνα μὴ δι' αὐτῆς κρέα φάγῃς τῶν ἀδελφῶν, τῶν σαρχῶν αὑτοῦ ἀπογευόμενος. Νηστεία γὰρ ἀληθινὴ, ἀποχὴ τῶν ἁμαρτημάτων. Ακους του Προφήτου λέγον Οὐ ταύτην τὴν νηστείαν ἐξελεξάμην, οὐδὲ ἡμέραν ἄνθρωπον ταπεινοῦν τὴν ψυχὴν 18481 από τοῦ. Ἀλλὰ τί; Λύε, φησί, πάντα σύνδεσμον ἀδι κίας, διάλυε στραγγαλιας βιαίων συναλλαγμάτων. διαθρυπτε πεινώντι τὸν ἄρτον σου, άστεγὸν εἰσ άγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδης γυμνόν, περί- βαλε. Αὕτη, ἀγαπητοί, ἀληθινὴ νηστεία, ἡ τῷ θεῷ προσδεκτή, καὶ ἀνθρώπῳ σωτηριώδης, καὶ πᾶσιν ἀρεστή. Ταύτῃ ἐπακολουθεῖ ἡ τῶν οὐρανῶν κτήσις, καὶ τοῦ Δεσπότου ἀψευδῆς ἐπαγγελία. Ορα γὰρ εἰ ἐπιφέρει· Τότε ραγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τότε βοωντός σου, εισακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ιδού πάρειμι. Βλέπεις ἡλίκα δώρα τῆς νηστείας, καὶ πόσης ἔχεται τῆς εὐσεβείας, ὡς καὶ Θεὸν αὐτὸν δυσωπεῖν πρὸς ἀνθρωπίνην φύσιν παραγενέσθαι; Νήστευε τοίνυν, παράμενε ταῖς εὐχαῖς, ταῖς συνάξεσι, ταῖς νουθεσίαις, μὴ ἀπολιμπινόμενος τῆς συναγωγής, καθὼς ἔθος τισί· μηδὲ πραγματείαις ή δικαστηρίας δι' ὅλης ἡμέρας· ἵνα μὴ χρήματα συνάξης, & σκορπί ζειν ὤφειλες· ἢ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐντυγχάνης, ἂν θεραπεύειν ἐχρῆν. Ἦλθες εἰς ἑσπέραν, ἢ τὴν ἐννα την, οὐχ ἵνα νηστείας τελέσῃς τὴν πρόθεσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς κοιλίας πληρώσης την όρεξιν. Καὶ μὴ δόξης οίνου μὲν ἀπεχόμενος διὰ τὸ νήφειν, πονηρίας δὲ πληρούμενος μεθύειν, ἵνα μὴ ἀκούσῃς, Οὐαὶ οἱ μεθύοντες, οὐκ ἀπὸ οἶνου! Μέθη δὲ οὐκ ἔστι νηστείας κοινωνός, ἀλλ' ἔχθρα καὶ ἀντίπαλος. Ίνα φθάσωμεν εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως, ἐκεῖ μὲν ἀπολαύοντες τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν, ἐνταῦθα δὲ ἀγαλλιώμενοι τοῖς προσδοκωμένοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τῆς Χήρας. μεστά. Μονογενοῦς υἱοῦ ἀπολυθέντος τῆς παρούσης ζωῆς, ἡ γλυκυτάτη μήτηρ ἐβόα, ότι Προσηγορίας με της γεγένημαι μήτηρ, ἧστινος τὰς ἐπὶ τῷ τοκετῷ ὠδῖνας ἐτρύγησεν ὁ θάνατος. Ενα βότρυν εἶχεν ἡ ἄμπε λος, καὶ τοῦτον ἡ ζάλη τοῦ θανάτου συνέτριψε μίαν βακτηρίαν ἐκέκτητο, καὶ ταύτην ὁ κοινὸς ἐπεφτε

791 IN FILIUM VIDUÆ. νατος. 'Αχαράκωτον ὑπῆρχε τὸ γύναιον. καὶ τῆς βακτη ρίας εστέρητο · ἀβίωτον ἐθεώρει τὸν βίον. Λοιπὸν οὐδὲ τὴν τυχούσαν είχε παραμυθίαν, υἱὸν τὸν μονο- γενῆ ἀπολέσασα. Διπλῷ τῷ πόνῳ συνείχετο · ἀπαρα μύθητον εἶχε τὸ ἄλγημα· οὐδεὶς ἐπικουφίσα: τὴν ὀδύ- νην ἡδύνατο· ποταμηδόν κατὰ τῶν παρειῶν ἔῤῥει τα δάκρυα, καὶ ἀφόρητον ἡ γυνὴ τὸ πένθος ἐκέκτητο. Κατενόει τὴν τοῦ παιδὸς ὡραιότητα· τη στοργή τα σπλάγχνα τῆς διανοίας τέμνετο. Καὶ αὕτη χήρα τὸ πᾶν γέγονε, τὸ πάντων βαρύτατον, τὸ πάντων ἐλεεινό- τερον· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τοῦ μονογενούς εστέρητο. Οντως ἐλεεινὸν τὸ τῆς χήρας ὄνομα, οίκτου πεπληρω μένον, δακρύων μεμεστωμένον, συμπαθείας εχόμενον. Οὐδεὶς τῶν βλεπόντων ἀπένθητος ἔμεινεν· ἔστενον πάντων τὰ σπλάγχνα · οὐχ εύρισκον πρώτον τίνα πεν θῆσαι, τὸν τεθνηκότα παίδα, ἡ τὴν ζῶσαν χήραν. Αλλ' ἐσφάλην τὴν χήραν ζῶσαν προσειπών· ποία γὰρ χήρα ζωή, ζη; και γαρ δοκῇ τὴν πρὸς τὰ παρόντα λέγω, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ μέλλοντα), τέθνηκε. Χήρα γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν εἰ μὲν εὔπορος ἦν, μικρόν πως κλέπτεται την ἐδύνην, ἀλείφει τὴν προσδοκίαν, θεραπεύεται τὸ τραῦμα, καὶ κουφίζεται τὸ ἄλγος, νευροῦται τῇ καρποφορία καὶ βραχύ τι πολλάκις καθεύδει. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ λυποῦντα, καὶ οἱ διαρπάζοντες αὐτὴν ἕτοιμοι, ἀλλ' ὅμως τῆς πενίας ἀπούσης, ἐλαφρότερον το βαρύ. Χήρα δὲ πενιχρά λιμὴν δακρύων, καὶ φρέαρ πειρασμῶν, ἀτεί χιστος πόλις, [849] ἄνυδρος πηγή, μήτηρ στεναγμού, εὐφροσύνης παράσιτος, οικοδέσποινα πενίας, ἀφορίας ψηφίστρια, λιμοῦ πάροικος, ὀδύνης ὑφάντρια, βακτης ρία συντετριμμένη, χαλεπὸν ἀπάντημα, πικρὸν συν οικέσιον, ἀκαλλώπιστον ἄγαλμα, ήρημωμένη στήλη, ἄῤῥιζον δένδρον, ἀφώτιστος ὁμίχλη, ἐκκλησίας πρόθυ ρον, ποικίλων εὐχῶν ἐπινοήτρια, κατ' ἐχθρῶν πεπαρ ῥησιασμένη, κατήγορος κατ' αὐτῶν· καὶ ὡς ἀνδρὶ, τῷ Θεῷ καταβοώσα, καὶ ἔκδικον ἑτοιμοτάτην ἔχουσα του Θεοῦ τὴν ὀργὴν ἐκδίκησιν, σχίζουσα τοὺς οὐρανοὺς ταῖς πρὸς Θεὸν ἐπιτυχίαις, πεπικραμμένη καρδίᾳ • τύ πτουσα τὸ στῆθος, ὥσπερ δήμιος, εἰ μὴ ταχὺ εὔροι τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐπιβαινόντων αὐτ τῇ εἰς ἀδικίαν. Καὶ ἡ ἄτεχνος, ἐπὶ γῆς πενιχρά, ἀπρο- στάτευτος, κινεῖ τὸν Θεὸν σὺν πάσαις αὐτοῦ ταῖς ἐπου ρανίαις Δυνάμεσιν, εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν οὐ θελόντων πείθεσθαι, κριτὴν εἶναι τὸν Θεὸν χηρῶν καὶ ἀργανῶν. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτῇ παῖδα προσεῖναι, μικρόν πως τέρπεται τῇ ἡλικίᾳ, καὶ κλέπτεται τῇ προσδοκία, νευρούται τα καρποφορία. Βλέπει τον κλάδον, καὶ τὴν ῥίζαν ἀσπάζεται· τὸν βότρυν κρατεῖ, καὶ τὸν φυτεύ σαντα φιλεῖ · ἔχει τὸ μέρος, καὶ τὸ ὅλον λογίζεται· τῷ ζώντι συμπλέκεται, καὶ τὸν νεκρὸν οὐ βδελύσσεται τὸν χαρακτῆρα τοῦ παιδὸς κατανοεῖ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ἐσοπτρίζεται. Καὶ ἕως μὲν περίεστι τὸ παιδά- ριον γαληνότερον ή χήρα κυματίζεται ἐν τῇ τοῦ βίου τρικυμίᾳ· εἰ δὲ συμβῇ καὶ τὸν παῖδα ζώσης της μητρός ἀποθανεῖν, καὶ τῇ μὲν μητρὶ συντάξασθαι, τῷ δὲ πατρὶ προσφυῆναι, ὅπερ πέπονθεν ἡ παρούσα χήρα, πᾶσαν ὑφ᾽ ἐν ἀναδέχεται τὴν ὀδύνην. Μόνον γὰρ τέθνηκεν ὁ μονογενής υἱὸς τῆς μνημονευθείσης χήρας, την στολήν του πένθους ἡμφιεσμένη, ήρξατο προπετή φθέγγεσθαι βήματα, καὶ ὡς ἀκρίτῳ τῷ ὄντι εδικάζετο, βλασφή- μους λόγους προσάγουσα · ὡς βίαν ὑπομένουσα διελέ. γετο, λέγουσα - Αρα ὁ υἱός μου μόνος τὸν κόσμον ἐδάρησεν ; Αλλοι στενοχωροῦνται ἐπὶ παιδοποιίας, καμοῦ τῆς μόνης ὁ μόνος ἀπεσπάσθη; Ἐγὼ ἡ ἄτονος ζῶ, καὶ ὁ ἀνὴρ τέθνηκεν, ἅμα καὶ ο υἱός. Που λοιπὸν παραινέσει με τις ; τίς δέ με περιβλέψεται ; Εδόκουν κἂν μικρὰν παρρησίαν δι' αὐτὸν κεκτῆσθαι· ἤρχει γάρ μαι μόνον μητέρα ἀκούειν. Ὑπομάζιόν μοι αὐτὸν ὁ πα τὴρ ἄνευ χρημάτων ἐγκατέλιπε· κἀγὼ ἡ ἀπροστάτευ τοῦ χήρα χείρας εἰς ἔργον ἐρείσασα, τοῦτον ἐπιμελῶς ἔθρεψα· διπλᾶς καὶ τριπλᾶς αὐτῷ στολὰς πεποίηκα, μισθούς τοῖς παιδεύσασιν αὐτὸν ἁπλῶς ἐχορήγησα· καὶ νῦν, ὅτε τὸν τρυγητὸν τῶν ἀγαθῶν προσεδόκησα, τότε τὴν χάλαζαν τῶν πειρασμῶν δέδεγμαι. Ὢ τῆς ὀδύνης ! Αλλ' εὗρον τί πράξω συνθάπτομαι τῷ υἱῷ μου πλη ροφορῶ τοὺς φθονήσαντάς μοι· συγγενείς με κατήσθιον ὡς ἀνδρεῖον παῖδα κεκτημένην. Συγχωρήσατέ μοι, πάν τες οι βασκαίνοντές μοι τὴν εὐπαιδίαν· ἤδη γὰρ ἐγὼ τοῦ γνησίου μου παιδός προκαταλαμβάνω τὸν τάφον ἐμοὶ γὰρ λοιπὸν τὸ ζῆν καταγέλαστον. Ταῦτα τῆς χής ρας βοησάσης καὶ ὀδυνωμένης, εὐθέως παραγενόμενος • 792 καὶ ὁ ποιητὴς ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς, καὶ δὲν αὐτὴν, ὁ τὰ πάντα προορῶν Θεός, ὁ καὶ πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὰ πάντα σαφῶς ἐπιστάμενος · Πρὸ τοῦ γὰρ πλάσαι σε ἐν κοι λία, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε· ὁ πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χη- ρῶν, ὁ τὰ δάκρυα εἰς εὐφροσύνην μεταποιῶν, ὁ τὴν τῆς πόλεως Ναῖν πύλην ἐκκλησίαν ποιήσας, καὶ τὴν κλίνην τοῦ νεκροῦ θυσιαστήριον ἀποδείξας. "Οπου γὰρ ἀνα- στάσεως δώρον, ἐκεῖ θυσιαστηρίου κόσμος καὶ ὅπου τοῦ Θεοῦ Λόγου αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, ἐκεῖ τῆς ἀνα- στάσεως τὸ μέτρον εκτετέλεσται. Τὸ γὰρ ἐξόδιον γέν γονεν ἱερουργείον, καὶ ἡ ἐκκομιδή γέγονεν εἰσκομιδή. Τί γάρ φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής : Ἰδὼν δὲ αὐτὴν ὁ Ἰης σους · τουτέστιν, ὁ Σωτὴρ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ο Χρι στὸς, ἐσπλαγχνίσθη, ἰδὼν αὐτήν. Τί ἰδών ; Χήραν άτε κνον, ἄνανδρον γηραλέαν, κυρτίζουσαν, γοεράν, κόμην ἑλκύσασαν, κάνει τὴν κεφαλὴν καταπάσσουσαν, τοὺς βαρυωπεῖς ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλώττουσαν, ἀπρεπῆ στολὴν διαρρήξασαν, τὸ πολυστένακτον στῆθος τύπτουσαν, βοήν μηκέτι [850] ισχύουσαν, φρενήρη λοιπόν γενομέ νην. Ἐν τούτοις ἰδὼν αὐτὴν ὁ Ἰησοῦς, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῇ, καὶ προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Μὴ κλαῖς. Η περὶ τὸ πένθος ἀσχολουμένη, εἰλικρινώς μὴ κατανοή σασα τὸν παραγενόμενον, τὸ πένθος ἀποσεισαμένη, πρὸς τὸν Κύριον ἀνταποκριθεῖσα εἶπε · Μὴ κλαίειν λέ γεις μοι ; καὶ τίνα μοι παραμυθίαν προσοίσεις λοιπόν ; κὰν γὰρ τὸν κόσμον ὅλον κινήσῃς εἰς ἐμὴν παράκλησιν, ουδεμίαν μοι δείξεις παράκλησιν. Τῆς γὰρ μητρικής παρακλήσεως τί υἱοῦ ὑπάρχει γλυκύτερον ; καὶ μάτ λιστα ὅτε χήραι ὑπάρχουσι, καὶ μονογενέσιν υἱοῖς ἐπαγγέλλονται. Πῶς οὖν μὴ κλαίειν λέγεις μοι ; Τὸν υἱόν μου οι ξένοι πενθοῦσι, κἀγὼ μὴ κλαύσω; Οι α θα στενάζουσι, κἀγὼ σιωπήσω ; Ἡ ἐλπίς μου ἐστέ- ρηται, ἡ ζωή μου ἐξέλιπεν, ἡ παρρησία μου σεσύ- λῆται, ἀνέλπιστον ἐμαυτῆς θεωρῶ τὸν βίον, καὶ γυμνή πάσης ἐλπίδος εἰμί. Εθέρισέ μου την προσδοκίαν ὁ θά νατο;· ἄπορον με πανταχόθεν κατέστησεν· ἐμὲ κατο ἔλιπε, κἀκεῖνον μεθώδευσεν· ἀφῆκε τὴν ρίζαν, καὶ τὸν κλάδον ἀπέτεμεν· ἐφείσατο τοῦ πρέμνου, καὶ τὸν ὡραῖον ἐμάρανεν όρπηκα· τὴν παλαιὰν κατέλιπε, καὶ τὸν νέον ἐξέτεμεν. Οὐκ ἔχω τίνα θεάσωμαι. Εἰ μὲν γὰρ ἕτερον εἶχον υἱὸν, ἐδυνάμην τὸ πένθος ζυγοστατεῖν, καὶ τῇ ὄψει τοῦ ζῶντος τοῦ θανόντος τὸν πόνον ἀπο κουφίζειν · νῦν δὲ οὐδέν μοι καλὸν ὑπολέλειπται, πάσης εὐφροσύνης ἐστέρημαι. Εβλεπον τὴν εἰκόνα τοῦ παι δὸς, καὶ ἐθεώρουν τὸν ἀρχαιότυπον αὐτοῦ πατέρα τοῦ τον ἔχουσα, εἰς ἐκεῖνον ἐφανταζόμην · οὐδέποτε χήραν ἐμαυτὴν ἐνόμισα. Ο γὰρ ἐξ ἐκείνου τὰς συμφοράς μοι ἐπεκούφιζε, καὶ πλέον με τοῦ ἀνδρὸς ὁ ἐξ ἐμοῦ τεχθεὶς ἐθεράπευσε, καὶ λυπουμένη τοῦτον εἶχον παράκλησιν. Εἴ ποτε ἀθυμία τὸν λογισμόν μου περιέσχε, περιελάμ βανέ με· καὶ περιπτυσσόμενος, καταφιλῶν, λόγοις παιδικοῖς τέρπων με, τὴν νεφέλην τῆς ἀθυμίας ἠφάνιζε καὶ λέγεις μοι, Μὴ κλαῖε τὸν υἱόν σου ; τίς εἶ σὺ ὁ τὰ τοιαῦτά, μαι παραινών; Τινὲς δὲ τοῦ ὄχλου προσελθόν· τες εἶπον πρὸς αὐτήν· Τί τολμᾶς, ὦ γύναι, τῷ Θεῷ ἀντιλέγειν ; Ο Κύριος πάρεστιν ; αὐτός σοι διαλέγεται πρόσελθε, δεήθητι, ἱκέτευσον· οὐ γάρ ἐστιν ἄπρακτος αὐτοῦ ἡ παρουσία. Η δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκμάξασα, καὶ τὴν ἐσθῆτα ἑαυτῆς περιστείλασα, καὶ τὸ στῆθος καλύψασα, προσέπεσε τοῖς ἔχνεσι τοῦ Δεσπότου, καὶ ἀποκριθεῖσα τῷ Κυρίῳ ἔφη· Δός μοι τὸν παῖδα, καὶ λαμβάνω την συμβουλίαν σου· καὶ γὰρ ἐν παλαιότητι φύσεως ἐξετάζομαι· βλέπω γὰρ τὴν Σάρραν, καὶ τρι γῶ τὰς ἐλπίδας. Καὶ προσελθοῦσα τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἔλεγε· Σύγγνωθι τῇ προπετείᾳ τῆς δούλης σου, Δέσ σποτα, καὶ τοῖς λόγοις τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐν τῷ πένθει μου. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς μητρὸς ὀδύνην ἐν λύπῃ τέκνων τοῦτο γὰρ τὸν πρόσταγμα. Επ' ἐλπίσιν ἔτρεφον τον. Τὸν ἄνδρα ἐζημιώθην, κἂν τὸν παῖδέ μοι χάρισαι· ψυχαγώγησόν μου τὸ γῆρας ἤδη γὰρ ἐκλείπω. Οὐ λέγω ὡς ἡ Μάρθα Εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου δ ἀδελφός· ἄρτι γὰρ καὶ παρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ βασ στάζεις, καὶ ἀπιέναι δοκῶν οὐκ ἀπολείπη τινός. Μια χρόν, Δέσποτα, συγχώρησον τῇ δούλῃ σου. Σὺ τὸν Λά-, ζαρον ἔκλαυσας ἂν τῇ σῇ δυνάμει ἤγειρας ἐκ νεκρῶν κἀγὼ τὸν υἱόν μου μὴ κλαύσω ; Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῆς σοροῦ, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται. Οἱ δὲ βαστάζοντες, ἔστησαν. Καὶ εἶπε · Νεανίσκε, ἀνάστηθι· ἀνάλαβε φρόνημα γρανί • του.

791 IN FILIUM VIDUÆ. νατος. 'Αχαράκωτον ὑπῆρχε τὸ γύναιον. καὶ τῆς βακτη ρίας εστέρητο · ἀβίωτον ἐθεώρει τὸν βίον. Λοιπὸν οὐδὲ τὴν τυχούσαν είχε παραμυθίαν, υἱὸν τὸν μονο- γενῆ ἀπολέσασα. Διπλῷ τῷ πόνῳ συνείχετο · ἀπαρα μύθητον εἶχε τὸ ἄλγημα· οὐδεὶς ἐπικουφίσα: τὴν ὀδύ- νην ἡδύνατο· ποταμηδόν κατὰ τῶν παρειῶν ἔῤῥει τα δάκρυα, καὶ ἀφόρητον ἡ γυνὴ τὸ πένθος ἐκέκτητο. Κατενόει τὴν τοῦ παιδὸς ὡραιότητα· τη στοργή τα σπλάγχνα τῆς διανοίας τέμνετο. Καὶ αὕτη χήρα τὸ πᾶν γέγονε, τὸ πάντων βαρύτατον, τὸ πάντων ἐλεεινό- τερον· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τοῦ μονογενούς εστέρητο. Οντως ἐλεεινὸν τὸ τῆς χήρας ὄνομα, οίκτου πεπληρω μένον, δακρύων μεμεστωμένον, συμπαθείας εχόμενον. Οὐδεὶς τῶν βλεπόντων ἀπένθητος ἔμεινεν· ἔστενον πάντων τὰ σπλάγχνα · οὐχ εύρισκον πρώτον τίνα πεν θῆσαι, τὸν τεθνηκότα παίδα, ἡ τὴν ζῶσαν χήραν. Αλλ' ἐσφάλην τὴν χήραν ζῶσαν προσειπών· ποία γὰρ χήρα ζωή, ζη; και γαρ δοκῇ τὴν πρὸς τὰ παρόντα λέγω, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ μέλλοντα), τέθνηκε. Χήρα γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν εἰ μὲν εὔπορος ἦν, μικρόν πως κλέπτεται την ἐδύνην, ἀλείφει τὴν προσδοκίαν, θεραπεύεται τὸ τραῦμα, καὶ κουφίζεται τὸ ἄλγος, νευροῦται τῇ καρποφορία καὶ βραχύ τι πολλάκις καθεύδει. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ λυποῦντα, καὶ οἱ διαρπάζοντες αὐτὴν ἕτοιμοι, ἀλλ' ὅμως τῆς πενίας ἀπούσης, ἐλαφρότερον το βαρύ. Χήρα δὲ πενιχρά λιμὴν δακρύων, καὶ φρέαρ πειρασμῶν, ἀτεί χιστος πόλις, [849] ἄνυδρος πηγή, μήτηρ στεναγμού, εὐφροσύνης παράσιτος, οικοδέσποινα πενίας, ἀφορίας ψηφίστρια, λιμοῦ πάροικος, ὀδύνης ὑφάντρια, βακτης ρία συντετριμμένη, χαλεπὸν ἀπάντημα, πικρὸν συν οικέσιον, ἀκαλλώπιστον ἄγαλμα, ήρημωμένη στήλη, ἄῤῥιζον δένδρον, ἀφώτιστος ὁμίχλη, ἐκκλησίας πρόθυ ρον, ποικίλων εὐχῶν ἐπινοήτρια, κατ' ἐχθρῶν πεπαρ ῥησιασμένη, κατήγορος κατ' αὐτῶν· καὶ ὡς ἀνδρὶ, τῷ Θεῷ καταβοώσα, καὶ ἔκδικον ἑτοιμοτάτην ἔχουσα του Θεοῦ τὴν ὀργὴν ἐκδίκησιν, σχίζουσα τοὺς οὐρανοὺς ταῖς πρὸς Θεὸν ἐπιτυχίαις, πεπικραμμένη καρδίᾳ • τύ πτουσα τὸ στῆθος, ὥσπερ δήμιος, εἰ μὴ ταχὺ εὔροι τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐπιβαινόντων αὐτ τῇ εἰς ἀδικίαν. Καὶ ἡ ἄτεχνος, ἐπὶ γῆς πενιχρά, ἀπρο- στάτευτος, κινεῖ τὸν Θεὸν σὺν πάσαις αὐτοῦ ταῖς ἐπου ρανίαις Δυνάμεσιν, εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν οὐ θελόντων πείθεσθαι, κριτὴν εἶναι τὸν Θεὸν χηρῶν καὶ ἀργανῶν. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτῇ παῖδα προσεῖναι, μικρόν πως τέρπεται τῇ ἡλικίᾳ, καὶ κλέπτεται τῇ προσδοκία, νευρούται τα καρποφορία. Βλέπει τον κλάδον, καὶ τὴν ῥίζαν ἀσπάζεται· τὸν βότρυν κρατεῖ, καὶ τὸν φυτεύ σαντα φιλεῖ · ἔχει τὸ μέρος, καὶ τὸ ὅλον λογίζεται· τῷ ζώντι συμπλέκεται, καὶ τὸν νεκρὸν οὐ βδελύσσεται τὸν χαρακτῆρα τοῦ παιδὸς κατανοεῖ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ἐσοπτρίζεται. Καὶ ἕως μὲν περίεστι τὸ παιδά- ριον γαληνότερον ή χήρα κυματίζεται ἐν τῇ τοῦ βίου τρικυμίᾳ· εἰ δὲ συμβῇ καὶ τὸν παῖδα ζώσης της μητρός ἀποθανεῖν, καὶ τῇ μὲν μητρὶ συντάξασθαι, τῷ δὲ πατρὶ προσφυῆναι, ὅπερ πέπονθεν ἡ παρούσα χήρα, πᾶσαν ὑφ᾽ ἐν ἀναδέχεται τὴν ὀδύνην. Μόνον γὰρ τέθνηκεν ὁ μονογενής υἱὸς τῆς μνημονευθείσης χήρας, την στολήν του πένθους ἡμφιεσμένη, ήρξατο προπετή φθέγγεσθαι βήματα, καὶ ὡς ἀκρίτῳ τῷ ὄντι εδικάζετο, βλασφή- μους λόγους προσάγουσα · ὡς βίαν ὑπομένουσα διελέ. γετο, λέγουσα - Αρα ὁ υἱός μου μόνος τὸν κόσμον ἐδάρησεν ; Αλλοι στενοχωροῦνται ἐπὶ παιδοποιίας, καμοῦ τῆς μόνης ὁ μόνος ἀπεσπάσθη; Ἐγὼ ἡ ἄτονος ζῶ, καὶ ὁ ἀνὴρ τέθνηκεν, ἅμα καὶ ο υἱός. Που λοιπὸν παραινέσει με τις ; τίς δέ με περιβλέψεται ; Εδόκουν κἂν μικρὰν παρρησίαν δι' αὐτὸν κεκτῆσθαι· ἤρχει γάρ μαι μόνον μητέρα ἀκούειν. Ὑπομάζιόν μοι αὐτὸν ὁ πα τὴρ ἄνευ χρημάτων ἐγκατέλιπε· κἀγὼ ἡ ἀπροστάτευ τοῦ χήρα χείρας εἰς ἔργον ἐρείσασα, τοῦτον ἐπιμελῶς ἔθρεψα· διπλᾶς καὶ τριπλᾶς αὐτῷ στολὰς πεποίηκα, μισθούς τοῖς παιδεύσασιν αὐτὸν ἁπλῶς ἐχορήγησα· καὶ νῦν, ὅτε τὸν τρυγητὸν τῶν ἀγαθῶν προσεδόκησα, τότε τὴν χάλαζαν τῶν πειρασμῶν δέδεγμαι. Ὢ τῆς ὀδύνης ! Αλλ' εὗρον τί πράξω συνθάπτομαι τῷ υἱῷ μου πλη ροφορῶ τοὺς φθονήσαντάς μοι· συγγενείς με κατήσθιον ὡς ἀνδρεῖον παῖδα κεκτημένην. Συγχωρήσατέ μοι, πάν τες οι βασκαίνοντές μοι τὴν εὐπαιδίαν· ἤδη γὰρ ἐγὼ τοῦ γνησίου μου παιδός προκαταλαμβάνω τὸν τάφον ἐμοὶ γὰρ λοιπὸν τὸ ζῆν καταγέλαστον. Ταῦτα τῆς χής ρας βοησάσης καὶ ὀδυνωμένης, εὐθέως παραγενόμενος • 792 καὶ ὁ ποιητὴς ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς, καὶ δὲν αὐτὴν, ὁ τὰ πάντα προορῶν Θεός, ὁ καὶ πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὰ πάντα σαφῶς ἐπιστάμενος · Πρὸ τοῦ γὰρ πλάσαι σε ἐν κοι λία, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε· ὁ πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χη- ρῶν, ὁ τὰ δάκρυα εἰς εὐφροσύνην μεταποιῶν, ὁ τὴν τῆς πόλεως Ναῖν πύλην ἐκκλησίαν ποιήσας, καὶ τὴν κλίνην τοῦ νεκροῦ θυσιαστήριον ἀποδείξας. "Οπου γὰρ ἀνα- στάσεως δώρον, ἐκεῖ θυσιαστηρίου κόσμος καὶ ὅπου τοῦ Θεοῦ Λόγου αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, ἐκεῖ τῆς ἀνα- στάσεως τὸ μέτρον εκτετέλεσται. Τὸ γὰρ ἐξόδιον γέν γονεν ἱερουργείον, καὶ ἡ ἐκκομιδή γέγονεν εἰσκομιδή. Τί γάρ φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής : Ἰδὼν δὲ αὐτὴν ὁ Ἰης σους · τουτέστιν, ὁ Σωτὴρ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ο Χρι στὸς, ἐσπλαγχνίσθη, ἰδὼν αὐτήν. Τί ἰδών ; Χήραν άτε κνον, ἄνανδρον γηραλέαν, κυρτίζουσαν, γοεράν, κόμην ἑλκύσασαν, κάνει τὴν κεφαλὴν καταπάσσουσαν, τοὺς βαρυωπεῖς ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλώττουσαν, ἀπρεπῆ στολὴν διαρρήξασαν, τὸ πολυστένακτον στῆθος τύπτουσαν, βοήν μηκέτι [850] ισχύουσαν, φρενήρη λοιπόν γενομέ νην. Ἐν τούτοις ἰδὼν αὐτὴν ὁ Ἰησοῦς, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῇ, καὶ προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Μὴ κλαῖς. Η περὶ τὸ πένθος ἀσχολουμένη, εἰλικρινώς μὴ κατανοή σασα τὸν παραγενόμενον, τὸ πένθος ἀποσεισαμένη, πρὸς τὸν Κύριον ἀνταποκριθεῖσα εἶπε · Μὴ κλαίειν λέ γεις μοι ; καὶ τίνα μοι παραμυθίαν προσοίσεις λοιπόν ; κὰν γὰρ τὸν κόσμον ὅλον κινήσῃς εἰς ἐμὴν παράκλησιν, ουδεμίαν μοι δείξεις παράκλησιν. Τῆς γὰρ μητρικής παρακλήσεως τί υἱοῦ ὑπάρχει γλυκύτερον ; καὶ μάτ λιστα ὅτε χήραι ὑπάρχουσι, καὶ μονογενέσιν υἱοῖς ἐπαγγέλλονται. Πῶς οὖν μὴ κλαίειν λέγεις μοι ; Τὸν υἱόν μου οι ξένοι πενθοῦσι, κἀγὼ μὴ κλαύσω; Οι α θα στενάζουσι, κἀγὼ σιωπήσω ; Ἡ ἐλπίς μου ἐστέ- ρηται, ἡ ζωή μου ἐξέλιπεν, ἡ παρρησία μου σεσύ- λῆται, ἀνέλπιστον ἐμαυτῆς θεωρῶ τὸν βίον, καὶ γυμνή πάσης ἐλπίδος εἰμί. Εθέρισέ μου την προσδοκίαν ὁ θά νατο;· ἄπορον με πανταχόθεν κατέστησεν· ἐμὲ κατο ἔλιπε, κἀκεῖνον μεθώδευσεν· ἀφῆκε τὴν ρίζαν, καὶ τὸν κλάδον ἀπέτεμεν· ἐφείσατο τοῦ πρέμνου, καὶ τὸν ὡραῖον ἐμάρανεν όρπηκα· τὴν παλαιὰν κατέλιπε, καὶ τὸν νέον ἐξέτεμεν. Οὐκ ἔχω τίνα θεάσωμαι. Εἰ μὲν γὰρ ἕτερον εἶχον υἱὸν, ἐδυνάμην τὸ πένθος ζυγοστατεῖν, καὶ τῇ ὄψει τοῦ ζῶντος τοῦ θανόντος τὸν πόνον ἀπο κουφίζειν · νῦν δὲ οὐδέν μοι καλὸν ὑπολέλειπται, πάσης εὐφροσύνης ἐστέρημαι. Εβλεπον τὴν εἰκόνα τοῦ παι δὸς, καὶ ἐθεώρουν τὸν ἀρχαιότυπον αὐτοῦ πατέρα τοῦ τον ἔχουσα, εἰς ἐκεῖνον ἐφανταζόμην · οὐδέποτε χήραν ἐμαυτὴν ἐνόμισα. Ο γὰρ ἐξ ἐκείνου τὰς συμφοράς μοι ἐπεκούφιζε, καὶ πλέον με τοῦ ἀνδρὸς ὁ ἐξ ἐμοῦ τεχθεὶς ἐθεράπευσε, καὶ λυπουμένη τοῦτον εἶχον παράκλησιν. Εἴ ποτε ἀθυμία τὸν λογισμόν μου περιέσχε, περιελάμ βανέ με· καὶ περιπτυσσόμενος, καταφιλῶν, λόγοις παιδικοῖς τέρπων με, τὴν νεφέλην τῆς ἀθυμίας ἠφάνιζε καὶ λέγεις μοι, Μὴ κλαῖε τὸν υἱόν σου ; τίς εἶ σὺ ὁ τὰ τοιαῦτά, μαι παραινών; Τινὲς δὲ τοῦ ὄχλου προσελθόν· τες εἶπον πρὸς αὐτήν· Τί τολμᾶς, ὦ γύναι, τῷ Θεῷ ἀντιλέγειν ; Ο Κύριος πάρεστιν ; αὐτός σοι διαλέγεται πρόσελθε, δεήθητι, ἱκέτευσον· οὐ γάρ ἐστιν ἄπρακτος αὐτοῦ ἡ παρουσία. Η δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκμάξασα, καὶ τὴν ἐσθῆτα ἑαυτῆς περιστείλασα, καὶ τὸ στῆθος καλύψασα, προσέπεσε τοῖς ἔχνεσι τοῦ Δεσπότου, καὶ ἀποκριθεῖσα τῷ Κυρίῳ ἔφη· Δός μοι τὸν παῖδα, καὶ λαμβάνω την συμβουλίαν σου· καὶ γὰρ ἐν παλαιότητι φύσεως ἐξετάζομαι· βλέπω γὰρ τὴν Σάρραν, καὶ τρι γῶ τὰς ἐλπίδας. Καὶ προσελθοῦσα τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἔλεγε· Σύγγνωθι τῇ προπετείᾳ τῆς δούλης σου, Δέσ σποτα, καὶ τοῖς λόγοις τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐν τῷ πένθει μου. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς μητρὸς ὀδύνην ἐν λύπῃ τέκνων τοῦτο γὰρ τὸν πρόσταγμα. Επ' ἐλπίσιν ἔτρεφον τον. Τὸν ἄνδρα ἐζημιώθην, κἂν τὸν παῖδέ μοι χάρισαι· ψυχαγώγησόν μου τὸ γῆρας ἤδη γὰρ ἐκλείπω. Οὐ λέγω ὡς ἡ Μάρθα Εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου δ ἀδελφός· ἄρτι γὰρ καὶ παρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ βασ στάζεις, καὶ ἀπιέναι δοκῶν οὐκ ἀπολείπη τινός. Μια χρόν, Δέσποτα, συγχώρησον τῇ δούλῃ σου. Σὺ τὸν Λά-, ζαρον ἔκλαυσας ἂν τῇ σῇ δυνάμει ἤγειρας ἐκ νεκρῶν κἀγὼ τὸν υἱόν μου μὴ κλαύσω ; Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῆς σοροῦ, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται. Οἱ δὲ βαστάζοντες, ἔστησαν. Καὶ εἶπε · Νεανίσκε, ἀνάστηθι· ἀνάλαβε φρόνημα γρανί • του.

791 IN FILIUM VIDUÆ. νατος. 'Αχαράκωτον ὑπῆρχε τὸ γύναιον. καὶ τῆς βακτη ρίας εστέρητο · ἀβίωτον ἐθεώρει τὸν βίον. Λοιπὸν οὐδὲ τὴν τυχούσαν είχε παραμυθίαν, υἱὸν τὸν μονο- γενῆ ἀπολέσασα. Διπλῷ τῷ πόνῳ συνείχετο · ἀπαρα μύθητον εἶχε τὸ ἄλγημα· οὐδεὶς ἐπικουφίσα: τὴν ὀδύ- νην ἡδύνατο· ποταμηδόν κατὰ τῶν παρειῶν ἔῤῥει τα δάκρυα, καὶ ἀφόρητον ἡ γυνὴ τὸ πένθος ἐκέκτητο. Κατενόει τὴν τοῦ παιδὸς ὡραιότητα· τη στοργή τα σπλάγχνα τῆς διανοίας τέμνετο. Καὶ αὕτη χήρα τὸ πᾶν γέγονε, τὸ πάντων βαρύτατον, τὸ πάντων ἐλεεινό- τερον· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τοῦ μονογενούς εστέρητο. Οντως ἐλεεινὸν τὸ τῆς χήρας ὄνομα, οίκτου πεπληρω μένον, δακρύων μεμεστωμένον, συμπαθείας εχόμενον. Οὐδεὶς τῶν βλεπόντων ἀπένθητος ἔμεινεν· ἔστενον πάντων τὰ σπλάγχνα · οὐχ εύρισκον πρώτον τίνα πεν θῆσαι, τὸν τεθνηκότα παίδα, ἡ τὴν ζῶσαν χήραν. Αλλ' ἐσφάλην τὴν χήραν ζῶσαν προσειπών· ποία γὰρ χήρα ζωή, ζη; και γαρ δοκῇ τὴν πρὸς τὰ παρόντα λέγω, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ μέλλοντα), τέθνηκε. Χήρα γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν εἰ μὲν εὔπορος ἦν, μικρόν πως κλέπτεται την ἐδύνην, ἀλείφει τὴν προσδοκίαν, θεραπεύεται τὸ τραῦμα, καὶ κουφίζεται τὸ ἄλγος, νευροῦται τῇ καρποφορία καὶ βραχύ τι πολλάκις καθεύδει. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ λυποῦντα, καὶ οἱ διαρπάζοντες αὐτὴν ἕτοιμοι, ἀλλ' ὅμως τῆς πενίας ἀπούσης, ἐλαφρότερον το βαρύ. Χήρα δὲ πενιχρά λιμὴν δακρύων, καὶ φρέαρ πειρασμῶν, ἀτεί χιστος πόλις, [849] ἄνυδρος πηγή, μήτηρ στεναγμού, εὐφροσύνης παράσιτος, οικοδέσποινα πενίας, ἀφορίας ψηφίστρια, λιμοῦ πάροικος, ὀδύνης ὑφάντρια, βακτης ρία συντετριμμένη, χαλεπὸν ἀπάντημα, πικρὸν συν οικέσιον, ἀκαλλώπιστον ἄγαλμα, ήρημωμένη στήλη, ἄῤῥιζον δένδρον, ἀφώτιστος ὁμίχλη, ἐκκλησίας πρόθυ ρον, ποικίλων εὐχῶν ἐπινοήτρια, κατ' ἐχθρῶν πεπαρ ῥησιασμένη, κατήγορος κατ' αὐτῶν· καὶ ὡς ἀνδρὶ, τῷ Θεῷ καταβοώσα, καὶ ἔκδικον ἑτοιμοτάτην ἔχουσα του Θεοῦ τὴν ὀργὴν ἐκδίκησιν, σχίζουσα τοὺς οὐρανοὺς ταῖς πρὸς Θεὸν ἐπιτυχίαις, πεπικραμμένη καρδίᾳ • τύ πτουσα τὸ στῆθος, ὥσπερ δήμιος, εἰ μὴ ταχὺ εὔροι τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐπιβαινόντων αὐτ τῇ εἰς ἀδικίαν. Καὶ ἡ ἄτεχνος, ἐπὶ γῆς πενιχρά, ἀπρο- στάτευτος, κινεῖ τὸν Θεὸν σὺν πάσαις αὐτοῦ ταῖς ἐπου ρανίαις Δυνάμεσιν, εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν οὐ θελόντων πείθεσθαι, κριτὴν εἶναι τὸν Θεὸν χηρῶν καὶ ἀργανῶν. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτῇ παῖδα προσεῖναι, μικρόν πως τέρπεται τῇ ἡλικίᾳ, καὶ κλέπτεται τῇ προσδοκία, νευρούται τα καρποφορία. Βλέπει τον κλάδον, καὶ τὴν ῥίζαν ἀσπάζεται· τὸν βότρυν κρατεῖ, καὶ τὸν φυτεύ σαντα φιλεῖ · ἔχει τὸ μέρος, καὶ τὸ ὅλον λογίζεται· τῷ ζώντι συμπλέκεται, καὶ τὸν νεκρὸν οὐ βδελύσσεται τὸν χαρακτῆρα τοῦ παιδὸς κατανοεῖ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ἐσοπτρίζεται. Καὶ ἕως μὲν περίεστι τὸ παιδά- ριον γαληνότερον ή χήρα κυματίζεται ἐν τῇ τοῦ βίου τρικυμίᾳ· εἰ δὲ συμβῇ καὶ τὸν παῖδα ζώσης της μητρός ἀποθανεῖν, καὶ τῇ μὲν μητρὶ συντάξασθαι, τῷ δὲ πατρὶ προσφυῆναι, ὅπερ πέπονθεν ἡ παρούσα χήρα, πᾶσαν ὑφ᾽ ἐν ἀναδέχεται τὴν ὀδύνην. Μόνον γὰρ τέθνηκεν ὁ μονογενής υἱὸς τῆς μνημονευθείσης χήρας, την στολήν του πένθους ἡμφιεσμένη, ήρξατο προπετή φθέγγεσθαι βήματα, καὶ ὡς ἀκρίτῳ τῷ ὄντι εδικάζετο, βλασφή- μους λόγους προσάγουσα · ὡς βίαν ὑπομένουσα διελέ. γετο, λέγουσα - Αρα ὁ υἱός μου μόνος τὸν κόσμον ἐδάρησεν ; Αλλοι στενοχωροῦνται ἐπὶ παιδοποιίας, καμοῦ τῆς μόνης ὁ μόνος ἀπεσπάσθη; Ἐγὼ ἡ ἄτονος ζῶ, καὶ ὁ ἀνὴρ τέθνηκεν, ἅμα καὶ ο υἱός. Που λοιπὸν παραινέσει με τις ; τίς δέ με περιβλέψεται ; Εδόκουν κἂν μικρὰν παρρησίαν δι' αὐτὸν κεκτῆσθαι· ἤρχει γάρ μαι μόνον μητέρα ἀκούειν. Ὑπομάζιόν μοι αὐτὸν ὁ πα τὴρ ἄνευ χρημάτων ἐγκατέλιπε· κἀγὼ ἡ ἀπροστάτευ τοῦ χήρα χείρας εἰς ἔργον ἐρείσασα, τοῦτον ἐπιμελῶς ἔθρεψα· διπλᾶς καὶ τριπλᾶς αὐτῷ στολὰς πεποίηκα, μισθούς τοῖς παιδεύσασιν αὐτὸν ἁπλῶς ἐχορήγησα· καὶ νῦν, ὅτε τὸν τρυγητὸν τῶν ἀγαθῶν προσεδόκησα, τότε τὴν χάλαζαν τῶν πειρασμῶν δέδεγμαι. Ὢ τῆς ὀδύνης ! Αλλ' εὗρον τί πράξω συνθάπτομαι τῷ υἱῷ μου πλη ροφορῶ τοὺς φθονήσαντάς μοι· συγγενείς με κατήσθιον ὡς ἀνδρεῖον παῖδα κεκτημένην. Συγχωρήσατέ μοι, πάν τες οι βασκαίνοντές μοι τὴν εὐπαιδίαν· ἤδη γὰρ ἐγὼ τοῦ γνησίου μου παιδός προκαταλαμβάνω τὸν τάφον ἐμοὶ γὰρ λοιπὸν τὸ ζῆν καταγέλαστον. Ταῦτα τῆς χής ρας βοησάσης καὶ ὀδυνωμένης, εὐθέως παραγενόμενος • 792 καὶ ὁ ποιητὴς ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς, καὶ δὲν αὐτὴν, ὁ τὰ πάντα προορῶν Θεός, ὁ καὶ πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὰ πάντα σαφῶς ἐπιστάμενος · Πρὸ τοῦ γὰρ πλάσαι σε ἐν κοι λία, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε· ὁ πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χη- ρῶν, ὁ τὰ δάκρυα εἰς εὐφροσύνην μεταποιῶν, ὁ τὴν τῆς πόλεως Ναῖν πύλην ἐκκλησίαν ποιήσας, καὶ τὴν κλίνην τοῦ νεκροῦ θυσιαστήριον ἀποδείξας. "Οπου γὰρ ἀνα- στάσεως δώρον, ἐκεῖ θυσιαστηρίου κόσμος καὶ ὅπου τοῦ Θεοῦ Λόγου αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, ἐκεῖ τῆς ἀνα- στάσεως τὸ μέτρον εκτετέλεσται. Τὸ γὰρ ἐξόδιον γέν γονεν ἱερουργείον, καὶ ἡ ἐκκομιδή γέγονεν εἰσκομιδή. Τί γάρ φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής : Ἰδὼν δὲ αὐτὴν ὁ Ἰης σους · τουτέστιν, ὁ Σωτὴρ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ο Χρι στὸς, ἐσπλαγχνίσθη, ἰδὼν αὐτήν. Τί ἰδών ; Χήραν άτε κνον, ἄνανδρον γηραλέαν, κυρτίζουσαν, γοεράν, κόμην ἑλκύσασαν, κάνει τὴν κεφαλὴν καταπάσσουσαν, τοὺς βαρυωπεῖς ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλώττουσαν, ἀπρεπῆ στολὴν διαρρήξασαν, τὸ πολυστένακτον στῆθος τύπτουσαν, βοήν μηκέτι [850] ισχύουσαν, φρενήρη λοιπόν γενομέ νην. Ἐν τούτοις ἰδὼν αὐτὴν ὁ Ἰησοῦς, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῇ, καὶ προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Μὴ κλαῖς. Η περὶ τὸ πένθος ἀσχολουμένη, εἰλικρινώς μὴ κατανοή σασα τὸν παραγενόμενον, τὸ πένθος ἀποσεισαμένη, πρὸς τὸν Κύριον ἀνταποκριθεῖσα εἶπε · Μὴ κλαίειν λέ γεις μοι ; καὶ τίνα μοι παραμυθίαν προσοίσεις λοιπόν ; κὰν γὰρ τὸν κόσμον ὅλον κινήσῃς εἰς ἐμὴν παράκλησιν, ουδεμίαν μοι δείξεις παράκλησιν. Τῆς γὰρ μητρικής παρακλήσεως τί υἱοῦ ὑπάρχει γλυκύτερον ; καὶ μάτ λιστα ὅτε χήραι ὑπάρχουσι, καὶ μονογενέσιν υἱοῖς ἐπαγγέλλονται. Πῶς οὖν μὴ κλαίειν λέγεις μοι ; Τὸν υἱόν μου οι ξένοι πενθοῦσι, κἀγὼ μὴ κλαύσω; Οι α θα στενάζουσι, κἀγὼ σιωπήσω ; Ἡ ἐλπίς μου ἐστέ- ρηται, ἡ ζωή μου ἐξέλιπεν, ἡ παρρησία μου σεσύ- λῆται, ἀνέλπιστον ἐμαυτῆς θεωρῶ τὸν βίον, καὶ γυμνή πάσης ἐλπίδος εἰμί. Εθέρισέ μου την προσδοκίαν ὁ θά νατο;· ἄπορον με πανταχόθεν κατέστησεν· ἐμὲ κατο ἔλιπε, κἀκεῖνον μεθώδευσεν· ἀφῆκε τὴν ρίζαν, καὶ τὸν κλάδον ἀπέτεμεν· ἐφείσατο τοῦ πρέμνου, καὶ τὸν ὡραῖον ἐμάρανεν όρπηκα· τὴν παλαιὰν κατέλιπε, καὶ τὸν νέον ἐξέτεμεν. Οὐκ ἔχω τίνα θεάσωμαι. Εἰ μὲν γὰρ ἕτερον εἶχον υἱὸν, ἐδυνάμην τὸ πένθος ζυγοστατεῖν, καὶ τῇ ὄψει τοῦ ζῶντος τοῦ θανόντος τὸν πόνον ἀπο κουφίζειν · νῦν δὲ οὐδέν μοι καλὸν ὑπολέλειπται, πάσης εὐφροσύνης ἐστέρημαι. Εβλεπον τὴν εἰκόνα τοῦ παι δὸς, καὶ ἐθεώρουν τὸν ἀρχαιότυπον αὐτοῦ πατέρα τοῦ τον ἔχουσα, εἰς ἐκεῖνον ἐφανταζόμην · οὐδέποτε χήραν ἐμαυτὴν ἐνόμισα. Ο γὰρ ἐξ ἐκείνου τὰς συμφοράς μοι ἐπεκούφιζε, καὶ πλέον με τοῦ ἀνδρὸς ὁ ἐξ ἐμοῦ τεχθεὶς ἐθεράπευσε, καὶ λυπουμένη τοῦτον εἶχον παράκλησιν. Εἴ ποτε ἀθυμία τὸν λογισμόν μου περιέσχε, περιελάμ βανέ με· καὶ περιπτυσσόμενος, καταφιλῶν, λόγοις παιδικοῖς τέρπων με, τὴν νεφέλην τῆς ἀθυμίας ἠφάνιζε καὶ λέγεις μοι, Μὴ κλαῖε τὸν υἱόν σου ; τίς εἶ σὺ ὁ τὰ τοιαῦτά, μαι παραινών; Τινὲς δὲ τοῦ ὄχλου προσελθόν· τες εἶπον πρὸς αὐτήν· Τί τολμᾶς, ὦ γύναι, τῷ Θεῷ ἀντιλέγειν ; Ο Κύριος πάρεστιν ; αὐτός σοι διαλέγεται πρόσελθε, δεήθητι, ἱκέτευσον· οὐ γάρ ἐστιν ἄπρακτος αὐτοῦ ἡ παρουσία. Η δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκμάξασα, καὶ τὴν ἐσθῆτα ἑαυτῆς περιστείλασα, καὶ τὸ στῆθος καλύψασα, προσέπεσε τοῖς ἔχνεσι τοῦ Δεσπότου, καὶ ἀποκριθεῖσα τῷ Κυρίῳ ἔφη· Δός μοι τὸν παῖδα, καὶ λαμβάνω την συμβουλίαν σου· καὶ γὰρ ἐν παλαιότητι φύσεως ἐξετάζομαι· βλέπω γὰρ τὴν Σάρραν, καὶ τρι γῶ τὰς ἐλπίδας. Καὶ προσελθοῦσα τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἔλεγε· Σύγγνωθι τῇ προπετείᾳ τῆς δούλης σου, Δέσ σποτα, καὶ τοῖς λόγοις τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐν τῷ πένθει μου. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς μητρὸς ὀδύνην ἐν λύπῃ τέκνων τοῦτο γὰρ τὸν πρόσταγμα. Επ' ἐλπίσιν ἔτρεφον τον. Τὸν ἄνδρα ἐζημιώθην, κἂν τὸν παῖδέ μοι χάρισαι· ψυχαγώγησόν μου τὸ γῆρας ἤδη γὰρ ἐκλείπω. Οὐ λέγω ὡς ἡ Μάρθα Εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου δ ἀδελφός· ἄρτι γὰρ καὶ παρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ βασ στάζεις, καὶ ἀπιέναι δοκῶν οὐκ ἀπολείπη τινός. Μια χρόν, Δέσποτα, συγχώρησον τῇ δούλῃ σου. Σὺ τὸν Λά-, ζαρον ἔκλαυσας ἂν τῇ σῇ δυνάμει ἤγειρας ἐκ νεκρῶν κἀγὼ τὸν υἱόν μου μὴ κλαύσω ; Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῆς σοροῦ, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται. Οἱ δὲ βαστάζοντες, ἔστησαν. Καὶ εἶπε · Νεανίσκε, ἀνάστηθι· ἀνάλαβε φρόνημα γρανί • του.

713 SPURIA. σκου, καὶ τὸν θάνατον καταπάτησον. Σοὶ λέγω, ἀγέρ- θητι : μή βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις. Ἐκάλεσα τὸν Λάζαρον ἐκ τάφου, καὶ οὗτος εὐθέως ἐξήλατο τοῦ μνήματος, ὡς τε πάρτην ήμεραν κατασαπεὶς ἐν τῷ μνήματι, καὶ πολλὰ των σπλάγχνων ὑπὸ τῶν σκωλήκων πεπορθημένος. Αλλ' ἡ φωνὴ τῆς ζωῆς τὸν νεκρὸν ὀσφράνασα εἰς εὐ ας μίαν τὴν τῶν σαρκῶν ἀνεχάλκευσε λύσιν, καὶ γέγονε μήτρα του κειμένου τὸ μνῆμα. Σοὶ δὲ προσφάτως ὁ θά νατος ἐμεθόδευσε · σοὶ λέγω, μὴ βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Νεκρός ὑπὸ ἦρχεν ὁ θεωρούμενος, καὶ ὡς ἀκούοντι τ· τεθνεῶτι δια ελέγετο ὁ Κύριος. Πότε νεκρὸς ἀκούει ; Καὶ τί φησιν ὁ Δεσπότης ; Σοὶ λέγω, ἐγέρθητι καὶ εὐθέως ἀνεκάθ ισεν ὁ νεκρός· ὥστε οἱ θεωροῦντες [85] ὄχλοι εγέ- νοντο ὡσεὶ νεκροί, πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀπιστίαν, δεύ- τερον διὰ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τί γὰρ μὴ κατεπήδησεν, ἀλλ' ἀνεκάθισεν ; Ὅπως ἂν ἀνεπισκίαστον τὴν ἀνάστα σιν θεωρήσωσιν οἱ πάντες, καὶ μὴ φαντασία γνωρισθῇ τὸ γινόμενον. Μονονουχί λέγων πρὸς αὐτούς· Εγώ ὑμᾶς πληροφορῶ τοὺς ἀκηκοότας, ὅτι ἐκεῖνος αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς βραχὺ ἀποθανών. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ὁ Ἰησοῦς, ἐπελάβετο τοῦ τεθνεῶτος, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ζώντα τῇ μητρὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ λαβοῦσα τὸν υἱὸν, ὑπὸ χαρᾶς καὶ ἀπιστίας συνείχετο · χαίρουσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀναστάσει· ἀπιστοῦσα δὲ τῇ διανοίᾳ τῶν πραγμάτων. Μετὰ σπουδῆς τὸ γύναιον ἀκριβῶς τὸν ιἱὸν κατενδει, ταῖς χερσὶν ἐψηλάφα, ὀφθαλμῶν θέσεις διερευνώσα, ὀσφρήσεως, χειλέων, μετώπου, καὶ τοῦ παντὸς προσώπου την διατύπωσιν· εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλον τὸ σῶμα · καὶ πρὸς ἑαυτὴν διελογίζετο λέγουσα· 'Αρα, φησί, μήποτε πλα Κατὰ Ἰουδαίων εἰς τὸν ὅριν τὸν χαλκοῦν· καὶ εἰς τὸν 794 νῶμαι ; μὴ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλου κρατῶ ; μὴ πρὸς παρα. μυθίαν τὴν ἐμὴν, καὶ τὴν τοῦ πένθους ὑποστολὴν, καὶ πρὸς τοῦ ἄλγους ὑπερβολὴν τοῦ υἱοῦ μου τὸν θάνατον ἐσορίσατο ; καὶ ξένον τινὰ ὡς οἰκεῖον παρέδωκεν Ιη· σούς, τὴν ἐμὴν ὀδύνην ἐπικουφίσαι βουλόμενος; Ουδένα τοῦ γενομένου κέκτημαι μάρτυρα · οὐκ εἶδον τοῦτό ποτε, οὐκ ἄλλος τῶν σὺν ἐμοὶ τεθέαται · οὐδέποτε ἐπὶ κλίνης ώφθη νεκρὸς ἐγηγερμένος. Αὐτὸν δὲ τὸν υἱὸν λα δοῦσα, διελέγετο λέγουσα - Λέγε μοι, φησί, καὶ μὴ δειλιά- σῃς, εἰ σὺ αὐτὸς ὑπάρχεις ὁ υἱός μου· εἰπε, γινώσκεις με; γνωρίζεις με τίς εἰμι ; οἶδας εἰ ἐγώ εἰμι ἡ τεκούσά σε Ἐπιγινώσκω τοὺς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐ πιστεύω τῷ πράγματι · βοᾷ ὁ ἐφθαλμός, ὑπογράφει ἡ κόρη, κηρύτ τε: τὰ βλέφαρα, ἡ ἀκοὴ, συμφωνεί, μαρτυρεῖ τὸ τῆς οσφρήσεως διατετυπωμένων μεσότοιχον, τὰ χείλη πλη ροφορεί, αὐτὴ ἡ ἡλικία προτρέπεται. Κίνησον γλώσ σαν, ὦ φίλτατε, εἰπέ μοι τὰ τοῦ βίου τεκμήρια. Η χαρά μοι χειμῶνά μοι ἐκίνησε · βλέπω σε, καὶ συνέχομαι ἐγώ σε ἐπ' ἀγκάλαις ἐβάστατα, ἐγὼ μαζοῖς ἐμοῖς ἐθή- λασα βραχὺν ὄντα. Λέγε μοι, τέκνον μου, σὺ ὑπάρχεις ὁ υἱός μου ; καὶ μὴ δειλιάσῃς με. Αλλ' ὡς ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν πληροφορίαν ἐδέξατο, καὶ ἡ πενθήσασα ὑπο ή έστρεψε χαίρουσα, καὶ ἡ θρηνούσα δοξάζουσα τὸν Θεόν, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸν παῖδα κατέχουσα, καὶ διὰ τῆς πα λεως πρὸς πάντας πορευομένη βοώσα μεγάλῃ τῇ φωνῇ : Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτό· ὅτι τὸν ἐμὸν νεκρωθέντα ἀνέστησεν, ὅτι τὴν παλαιὰν ἄμπελον ἐχαράκωσε, καὶ τὴν μὴ μητέρα πάλιν μητέρα ἐποίησε, καὶ πηγὰς δα- κρύων εξέκοψε και δοξάσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» καὶ εἰς τὸν Ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ομόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀδελφοί, ὡς πολλάκις έφθημεν εἰπόντες, ἁπλοῦς μὲν ἐστι καὶ λευκὸς καὶ πᾶσιν εὔδηλος καὶ φωτὸς πολλού γέμων· διαφόρους δὲ ἔχων τὰς ἐγερ- γείας, διαφόρους λαμβάνει τὰς προσηγορίας, ὡς πολ δάκις αὐτὸν ὀνομάζεσθαι καὶ φῶς, καὶ ζωὴν, καὶ λύχνον, καὶ λαμπάδα, καὶ ξίφος, καὶ ποταμὸν, καὶ πηγὴν, καὶ μάχαιραν, καὶ πέλεκυν, καὶ θύραν. Ταύτας δὲ τὰς προσηγορίας δέχεται ἀναλόγως ταῖς εὐεργεσίαις, πρὸς τὸ ὀμματῶσαι τῶν ἀκροατῶν τὰς ἐννοίας, καὶ ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνάγειν ἡμῶν τὴν διάνοιαν εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, Εντεύθεν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, διαλεγόμενος τῷ λαῷ, καραβολαῖς κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐν κόσμῳ͵ τὰ ὑπὲρ κόσμον διδάσκων, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὰ ἀόρατα, ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ θεῖα. Καὶ ποτὲ μὲν παραβολὴν ἀμπελῶνος φέρει, ποτὲ δὲ παραβολὴν [832] αλιείας, ποτὲ δὲ σαγήνης, ἄλλοτε δὲ ζύμης, ὥσπερ σήμερον Ιουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν Ανθρωπός τις είχε δύο υἱοὺς, καὶ εἶπε τῷ πρώτῳ "Απελθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα, έργασαι. Ἐπειδὴ γὰρ παρ' ἡμῖν ταῦτα που λιτεύεται, καὶ τούτοις ἀναστρεφόμεθα " ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον σοφίαν· οἷον έλεγε καὶ ἐν τῇ προτέρα· τῇ δὲ χθὲς ἡμέρᾳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδε· σπότῃ, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. χθὲς ἀμπελῶνος εἰσήγαγε παραβολὴν, καὶ τῇ σήμερον τὴν αὐτήν. Αναγκαῖον δὲ επισημαίνεσθαι καὶ τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ᾽ οὓς ἐξῆλθεν ὁ Δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος. Ἐξῆλθε, φησίν, ἅμα πρωί, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην, καὶ ἐνδεκάτην. Φαίνονται πέντε καιροί τῆς κλήσεως, ἅμα πρωί, τρίτη ώρα, ἔκτη, εννάτη, ἐνδεκάτη. Οὐδὲν ὀργὴν παρὰ θεῷ. Ο γὰρ ἀπειλῶν, ὅτι Περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος λόγον δώσετε, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ὀργῷ οὐκ ἂν ἐχρήσατο, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας. Διδάσκει τοί- νῦν ἡμᾶς τὸ θεῖον διδασκαλείον, ὅτι ὁ Θεὸς κατα δια φόρους καιρούς καλεῖ. Ο αὐτός ἐστι Δεσπότης, τὸ αὐτὸ γεώργιον ἔχει, διαφόροις δὲ καιροί; ποιεῖται τὴν κλῆσιν πρὸς τὰς διαφόρους γενεάς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἡμέρα ή αὐτή, ὁ Δεσποτης ὁ αὐτὸς, ὁ ἀμπελὼν ὁ αὐτός· οἱ και μος, καθ' ούς μισθοῦται, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἅμα πρωί, τρίτη, έκτη, ἐννάτη, ενδεκάτη. Πότε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας; Πρωί καλεῖ τὰ προοίμια της θείας δημιουργίας. Πρωί ἦν, ὅτι Ἀδὰμ ἐπλάσθη· ἐν προοιμίοις γὰρ ὁ αἰὼν ἄρτι πρόσφατον ἀνέτειλεν ἥλιον, ἄρτι πρόσφατον ἀνεδείχθη τῆς σελήνης τὸ κάλλος καὶ τῶν ἀστέρων ἡ ευκοσμία. Αμα πρωί ὁ Δεσπότης ἐξῆλθε μισθώσασθαι. Τίνα πρῶτον ἐμισθώσατο τῶν ἀνθρώπων; Τον Αδάμ. Εθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν. "Εστι τοίνυν ἡ μὲν πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι τοῦ. Νώε, αὕτη μία κλήσις, εἷς καιρός. Και ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν ἐμισθώθη Ἀδὰμ εἰς εργασίαν, ᾿Αβελ εἰς εργασίαν ἀρετῆς, ὁ Σήθ καὶ ὁ Ἐνωχ. ὁ δι' ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν μετα τε]θείς. Έως τοῦ Νῶς ὁ πρῶ τος καιρὸς τῆς κλήσεως. Οτε ἐφάνη Νῶς, ὁ καιρὸς τῆς τρίτης ώρας, ἐξῆλθε πάλιν μισθώσασθαι. Αφανισθείσης γάρ της πρώτης γενεάς διὰ τὴν παρανομίαν, πάλιν ἐδεήθη δευτέρας κλήσεως τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Εἰσάγει δεύτερον ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοὺς ἀπὸ Νῶς μέχρι τοῦ Ἀβραάμ· δευτέρα κλήσις. Πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλώ πρώτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι του Νώε: τρίτη ώρα, τὰ ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ · έκτη ώρα, τὰ ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως, ἐννάτη ὥρα, τὰ ἀπὸ Μωϋσέως· μέχρι Χριστοῦ· ἐνδε- κάτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς συντέλειαν. Ωσπερ γὰρ ἐνδεκάτη ώρα τέλος ἡμέρας, οὕτω καὶ ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τέλος ἦν τῶν αἰώνων. Ωσπερ γὰρ ἡ ενδεκάτη ὥρα εἰς τέλος ἐπείγει τὴν ἡμέραν, οὕτως ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τὴν συντέλειαν αινίττεται. Διό φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος· Ταῦτα, ἀδελφοί, τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Καὶ ἄρα το θαυμαστόν· Ἐμισθώθηκαν οι πρώτοι, οι δεύτεροι, οἱ τρίτοι, οι τέταρτοι, καὶ ἐπὶ τέλει οἱ πέμπτοι· καὶ με σθὸς οὐκ ἐδόθη τοῖς πρώτοις, ἕως ἀπήντησαν οἱ τελευ ταῖοι· ἀλλὰ τὴν μὲν κόπον ὑπέμειναν, τὸν δὲ μισθὸν οὐδέπω ἐδέξαντο. Οὐ γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς τοῖς πρώτοις δοῦναι μισθὸν ἕως ἂν ἀπαντήσωσιν οἱ καρποὶ τῆς Εχ- κλησίας, καὶ κελεύσῃ τῷ οἰκονόμῳ· Δὺς ἀπὸ τοῦ ἐσχάτου έως του πρώτου. Οτι δὲ ὑπερέθετο ὁ Θεὸς μὴ δούναι τὸν μισθὸν τοῖς πρώτοις, ἕως ἂν ἔλθωσιν οἱ τελευταίοι, μαρτυρεί Παύλος λέγων ἐν τῇ πρὸς Εβραίους. Έμνη- μήνευσε του Αδραὰμ καὶ Ἰσαάκ καὶ Ἰακὼς καὶ τα τριαρχῶν, καὶ ἑτέρων προφητῶν καὶ δικαίων, καὶ ἐπάγε. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εκομίσαντο την επαγγελίαν, του Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρειττόν τι προβλεψαμένου, ένα μὰ χωρὶς ἡμῶν τελειωθώσιν. Ὥσπερ γὰρ ἐνταῦθα,

713 SPURIA. σκου, καὶ τὸν θάνατον καταπάτησον. Σοὶ λέγω, ἀγέρ- θητι : μή βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις. Ἐκάλεσα τὸν Λάζαρον ἐκ τάφου, καὶ οὗτος εὐθέως ἐξήλατο τοῦ μνήματος, ὡς τε πάρτην ήμεραν κατασαπεὶς ἐν τῷ μνήματι, καὶ πολλὰ των σπλάγχνων ὑπὸ τῶν σκωλήκων πεπορθημένος. Αλλ' ἡ φωνὴ τῆς ζωῆς τὸν νεκρὸν ὀσφράνασα εἰς εὐ ας μίαν τὴν τῶν σαρκῶν ἀνεχάλκευσε λύσιν, καὶ γέγονε μήτρα του κειμένου τὸ μνῆμα. Σοὶ δὲ προσφάτως ὁ θά νατος ἐμεθόδευσε · σοὶ λέγω, μὴ βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Νεκρός ὑπὸ ἦρχεν ὁ θεωρούμενος, καὶ ὡς ἀκούοντι τ· τεθνεῶτι δια ελέγετο ὁ Κύριος. Πότε νεκρὸς ἀκούει ; Καὶ τί φησιν ὁ Δεσπότης ; Σοὶ λέγω, ἐγέρθητι καὶ εὐθέως ἀνεκάθ ισεν ὁ νεκρός· ὥστε οἱ θεωροῦντες [85] ὄχλοι εγέ- νοντο ὡσεὶ νεκροί, πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀπιστίαν, δεύ- τερον διὰ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τί γὰρ μὴ κατεπήδησεν, ἀλλ' ἀνεκάθισεν ; Ὅπως ἂν ἀνεπισκίαστον τὴν ἀνάστα σιν θεωρήσωσιν οἱ πάντες, καὶ μὴ φαντασία γνωρισθῇ τὸ γινόμενον. Μονονουχί λέγων πρὸς αὐτούς· Εγώ ὑμᾶς πληροφορῶ τοὺς ἀκηκοότας, ὅτι ἐκεῖνος αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς βραχὺ ἀποθανών. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ὁ Ἰησοῦς, ἐπελάβετο τοῦ τεθνεῶτος, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ζώντα τῇ μητρὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ λαβοῦσα τὸν υἱὸν, ὑπὸ χαρᾶς καὶ ἀπιστίας συνείχετο · χαίρουσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀναστάσει· ἀπιστοῦσα δὲ τῇ διανοίᾳ τῶν πραγμάτων. Μετὰ σπουδῆς τὸ γύναιον ἀκριβῶς τὸν ιἱὸν κατενδει, ταῖς χερσὶν ἐψηλάφα, ὀφθαλμῶν θέσεις διερευνώσα, ὀσφρήσεως, χειλέων, μετώπου, καὶ τοῦ παντὸς προσώπου την διατύπωσιν· εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλον τὸ σῶμα · καὶ πρὸς ἑαυτὴν διελογίζετο λέγουσα· 'Αρα, φησί, μήποτε πλα Κατὰ Ἰουδαίων εἰς τὸν ὅριν τὸν χαλκοῦν· καὶ εἰς τὸν 794 νῶμαι ; μὴ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλου κρατῶ ; μὴ πρὸς παρα. μυθίαν τὴν ἐμὴν, καὶ τὴν τοῦ πένθους ὑποστολὴν, καὶ πρὸς τοῦ ἄλγους ὑπερβολὴν τοῦ υἱοῦ μου τὸν θάνατον ἐσορίσατο ; καὶ ξένον τινὰ ὡς οἰκεῖον παρέδωκεν Ιη· σούς, τὴν ἐμὴν ὀδύνην ἐπικουφίσαι βουλόμενος; Ουδένα τοῦ γενομένου κέκτημαι μάρτυρα · οὐκ εἶδον τοῦτό ποτε, οὐκ ἄλλος τῶν σὺν ἐμοὶ τεθέαται · οὐδέποτε ἐπὶ κλίνης ώφθη νεκρὸς ἐγηγερμένος. Αὐτὸν δὲ τὸν υἱὸν λα δοῦσα, διελέγετο λέγουσα - Λέγε μοι, φησί, καὶ μὴ δειλιά- σῃς, εἰ σὺ αὐτὸς ὑπάρχεις ὁ υἱός μου· εἰπε, γινώσκεις με; γνωρίζεις με τίς εἰμι ; οἶδας εἰ ἐγώ εἰμι ἡ τεκούσά σε Ἐπιγινώσκω τοὺς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐ πιστεύω τῷ πράγματι · βοᾷ ὁ ἐφθαλμός, ὑπογράφει ἡ κόρη, κηρύτ τε: τὰ βλέφαρα, ἡ ἀκοὴ, συμφωνεί, μαρτυρεῖ τὸ τῆς οσφρήσεως διατετυπωμένων μεσότοιχον, τὰ χείλη πλη ροφορεί, αὐτὴ ἡ ἡλικία προτρέπεται. Κίνησον γλώσ σαν, ὦ φίλτατε, εἰπέ μοι τὰ τοῦ βίου τεκμήρια. Η χαρά μοι χειμῶνά μοι ἐκίνησε · βλέπω σε, καὶ συνέχομαι ἐγώ σε ἐπ' ἀγκάλαις ἐβάστατα, ἐγὼ μαζοῖς ἐμοῖς ἐθή- λασα βραχὺν ὄντα. Λέγε μοι, τέκνον μου, σὺ ὑπάρχεις ὁ υἱός μου ; καὶ μὴ δειλιάσῃς με. Αλλ' ὡς ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν πληροφορίαν ἐδέξατο, καὶ ἡ πενθήσασα ὑπο ή έστρεψε χαίρουσα, καὶ ἡ θρηνούσα δοξάζουσα τὸν Θεόν, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸν παῖδα κατέχουσα, καὶ διὰ τῆς πα λεως πρὸς πάντας πορευομένη βοώσα μεγάλῃ τῇ φωνῇ : Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτό· ὅτι τὸν ἐμὸν νεκρωθέντα ἀνέστησεν, ὅτι τὴν παλαιὰν ἄμπελον ἐχαράκωσε, καὶ τὴν μὴ μητέρα πάλιν μητέρα ἐποίησε, καὶ πηγὰς δα- κρύων εξέκοψε και δοξάσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» καὶ εἰς τὸν Ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ομόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀδελφοί, ὡς πολλάκις έφθημεν εἰπόντες, ἁπλοῦς μὲν ἐστι καὶ λευκὸς καὶ πᾶσιν εὔδηλος καὶ φωτὸς πολλού γέμων· διαφόρους δὲ ἔχων τὰς ἐγερ- γείας, διαφόρους λαμβάνει τὰς προσηγορίας, ὡς πολ δάκις αὐτὸν ὀνομάζεσθαι καὶ φῶς, καὶ ζωὴν, καὶ λύχνον, καὶ λαμπάδα, καὶ ξίφος, καὶ ποταμὸν, καὶ πηγὴν, καὶ μάχαιραν, καὶ πέλεκυν, καὶ θύραν. Ταύτας δὲ τὰς προσηγορίας δέχεται ἀναλόγως ταῖς εὐεργεσίαις, πρὸς τὸ ὀμματῶσαι τῶν ἀκροατῶν τὰς ἐννοίας, καὶ ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνάγειν ἡμῶν τὴν διάνοιαν εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, Εντεύθεν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, διαλεγόμενος τῷ λαῷ, καραβολαῖς κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐν κόσμῳ͵ τὰ ὑπὲρ κόσμον διδάσκων, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὰ ἀόρατα, ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ θεῖα. Καὶ ποτὲ μὲν παραβολὴν ἀμπελῶνος φέρει, ποτὲ δὲ παραβολὴν [832] αλιείας, ποτὲ δὲ σαγήνης, ἄλλοτε δὲ ζύμης, ὥσπερ σήμερον Ιουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν Ανθρωπός τις είχε δύο υἱοὺς, καὶ εἶπε τῷ πρώτῳ "Απελθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα, έργασαι. Ἐπειδὴ γὰρ παρ' ἡμῖν ταῦτα που λιτεύεται, καὶ τούτοις ἀναστρεφόμεθα " ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον σοφίαν· οἷον έλεγε καὶ ἐν τῇ προτέρα· τῇ δὲ χθὲς ἡμέρᾳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδε· σπότῃ, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. χθὲς ἀμπελῶνος εἰσήγαγε παραβολὴν, καὶ τῇ σήμερον τὴν αὐτήν. Αναγκαῖον δὲ επισημαίνεσθαι καὶ τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ᾽ οὓς ἐξῆλθεν ὁ Δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος. Ἐξῆλθε, φησίν, ἅμα πρωί, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην, καὶ ἐνδεκάτην. Φαίνονται πέντε καιροί τῆς κλήσεως, ἅμα πρωί, τρίτη ώρα, ἔκτη, εννάτη, ἐνδεκάτη. Οὐδὲν ὀργὴν παρὰ θεῷ. Ο γὰρ ἀπειλῶν, ὅτι Περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος λόγον δώσετε, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ὀργῷ οὐκ ἂν ἐχρήσατο, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας. Διδάσκει τοί- νῦν ἡμᾶς τὸ θεῖον διδασκαλείον, ὅτι ὁ Θεὸς κατα δια φόρους καιρούς καλεῖ. Ο αὐτός ἐστι Δεσπότης, τὸ αὐτὸ γεώργιον ἔχει, διαφόροις δὲ καιροί; ποιεῖται τὴν κλῆσιν πρὸς τὰς διαφόρους γενεάς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἡμέρα ή αὐτή, ὁ Δεσποτης ὁ αὐτὸς, ὁ ἀμπελὼν ὁ αὐτός· οἱ και μος, καθ' ούς μισθοῦται, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἅμα πρωί, τρίτη, έκτη, ἐννάτη, ενδεκάτη. Πότε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας; Πρωί καλεῖ τὰ προοίμια της θείας δημιουργίας. Πρωί ἦν, ὅτι Ἀδὰμ ἐπλάσθη· ἐν προοιμίοις γὰρ ὁ αἰὼν ἄρτι πρόσφατον ἀνέτειλεν ἥλιον, ἄρτι πρόσφατον ἀνεδείχθη τῆς σελήνης τὸ κάλλος καὶ τῶν ἀστέρων ἡ ευκοσμία. Αμα πρωί ὁ Δεσπότης ἐξῆλθε μισθώσασθαι. Τίνα πρῶτον ἐμισθώσατο τῶν ἀνθρώπων; Τον Αδάμ. Εθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν. "Εστι τοίνυν ἡ μὲν πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι τοῦ. Νώε, αὕτη μία κλήσις, εἷς καιρός. Και ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν ἐμισθώθη Ἀδὰμ εἰς εργασίαν, ᾿Αβελ εἰς εργασίαν ἀρετῆς, ὁ Σήθ καὶ ὁ Ἐνωχ. ὁ δι' ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν μετα τε]θείς. Έως τοῦ Νῶς ὁ πρῶ τος καιρὸς τῆς κλήσεως. Οτε ἐφάνη Νῶς, ὁ καιρὸς τῆς τρίτης ώρας, ἐξῆλθε πάλιν μισθώσασθαι. Αφανισθείσης γάρ της πρώτης γενεάς διὰ τὴν παρανομίαν, πάλιν ἐδεήθη δευτέρας κλήσεως τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Εἰσάγει δεύτερον ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοὺς ἀπὸ Νῶς μέχρι τοῦ Ἀβραάμ· δευτέρα κλήσις. Πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλώ πρώτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι του Νώε: τρίτη ώρα, τὰ ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ · έκτη ώρα, τὰ ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως, ἐννάτη ὥρα, τὰ ἀπὸ Μωϋσέως· μέχρι Χριστοῦ· ἐνδε- κάτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς συντέλειαν. Ωσπερ γὰρ ἐνδεκάτη ώρα τέλος ἡμέρας, οὕτω καὶ ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τέλος ἦν τῶν αἰώνων. Ωσπερ γὰρ ἡ ενδεκάτη ὥρα εἰς τέλος ἐπείγει τὴν ἡμέραν, οὕτως ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τὴν συντέλειαν αινίττεται. Διό φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος· Ταῦτα, ἀδελφοί, τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Καὶ ἄρα το θαυμαστόν· Ἐμισθώθηκαν οι πρώτοι, οι δεύτεροι, οἱ τρίτοι, οι τέταρτοι, καὶ ἐπὶ τέλει οἱ πέμπτοι· καὶ με σθὸς οὐκ ἐδόθη τοῖς πρώτοις, ἕως ἀπήντησαν οἱ τελευ ταῖοι· ἀλλὰ τὴν μὲν κόπον ὑπέμειναν, τὸν δὲ μισθὸν οὐδέπω ἐδέξαντο. Οὐ γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς τοῖς πρώτοις δοῦναι μισθὸν ἕως ἂν ἀπαντήσωσιν οἱ καρποὶ τῆς Εχ- κλησίας, καὶ κελεύσῃ τῷ οἰκονόμῳ· Δὺς ἀπὸ τοῦ ἐσχάτου έως του πρώτου. Οτι δὲ ὑπερέθετο ὁ Θεὸς μὴ δούναι τὸν μισθὸν τοῖς πρώτοις, ἕως ἂν ἔλθωσιν οἱ τελευταίοι, μαρτυρεί Παύλος λέγων ἐν τῇ πρὸς Εβραίους. Έμνη- μήνευσε του Αδραὰμ καὶ Ἰσαάκ καὶ Ἰακὼς καὶ τα τριαρχῶν, καὶ ἑτέρων προφητῶν καὶ δικαίων, καὶ ἐπάγε. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εκομίσαντο την επαγγελίαν, του Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρειττόν τι προβλεψαμένου, ένα μὰ χωρὶς ἡμῶν τελειωθώσιν. Ὥσπερ γὰρ ἐνταῦθα,

713 SPURIA. σκου, καὶ τὸν θάνατον καταπάτησον. Σοὶ λέγω, ἀγέρ- θητι : μή βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις. Ἐκάλεσα τὸν Λάζαρον ἐκ τάφου, καὶ οὗτος εὐθέως ἐξήλατο τοῦ μνήματος, ὡς τε πάρτην ήμεραν κατασαπεὶς ἐν τῷ μνήματι, καὶ πολλὰ των σπλάγχνων ὑπὸ τῶν σκωλήκων πεπορθημένος. Αλλ' ἡ φωνὴ τῆς ζωῆς τὸν νεκρὸν ὀσφράνασα εἰς εὐ ας μίαν τὴν τῶν σαρκῶν ἀνεχάλκευσε λύσιν, καὶ γέγονε μήτρα του κειμένου τὸ μνῆμα. Σοὶ δὲ προσφάτως ὁ θά νατος ἐμεθόδευσε · σοὶ λέγω, μὴ βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Νεκρός ὑπὸ ἦρχεν ὁ θεωρούμενος, καὶ ὡς ἀκούοντι τ· τεθνεῶτι δια ελέγετο ὁ Κύριος. Πότε νεκρὸς ἀκούει ; Καὶ τί φησιν ὁ Δεσπότης ; Σοὶ λέγω, ἐγέρθητι καὶ εὐθέως ἀνεκάθ ισεν ὁ νεκρός· ὥστε οἱ θεωροῦντες [85] ὄχλοι εγέ- νοντο ὡσεὶ νεκροί, πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀπιστίαν, δεύ- τερον διὰ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τί γὰρ μὴ κατεπήδησεν, ἀλλ' ἀνεκάθισεν ; Ὅπως ἂν ἀνεπισκίαστον τὴν ἀνάστα σιν θεωρήσωσιν οἱ πάντες, καὶ μὴ φαντασία γνωρισθῇ τὸ γινόμενον. Μονονουχί λέγων πρὸς αὐτούς· Εγώ ὑμᾶς πληροφορῶ τοὺς ἀκηκοότας, ὅτι ἐκεῖνος αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς βραχὺ ἀποθανών. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ὁ Ἰησοῦς, ἐπελάβετο τοῦ τεθνεῶτος, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ζώντα τῇ μητρὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ λαβοῦσα τὸν υἱὸν, ὑπὸ χαρᾶς καὶ ἀπιστίας συνείχετο · χαίρουσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀναστάσει· ἀπιστοῦσα δὲ τῇ διανοίᾳ τῶν πραγμάτων. Μετὰ σπουδῆς τὸ γύναιον ἀκριβῶς τὸν ιἱὸν κατενδει, ταῖς χερσὶν ἐψηλάφα, ὀφθαλμῶν θέσεις διερευνώσα, ὀσφρήσεως, χειλέων, μετώπου, καὶ τοῦ παντὸς προσώπου την διατύπωσιν· εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλον τὸ σῶμα · καὶ πρὸς ἑαυτὴν διελογίζετο λέγουσα· 'Αρα, φησί, μήποτε πλα Κατὰ Ἰουδαίων εἰς τὸν ὅριν τὸν χαλκοῦν· καὶ εἰς τὸν 794 νῶμαι ; μὴ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλου κρατῶ ; μὴ πρὸς παρα. μυθίαν τὴν ἐμὴν, καὶ τὴν τοῦ πένθους ὑποστολὴν, καὶ πρὸς τοῦ ἄλγους ὑπερβολὴν τοῦ υἱοῦ μου τὸν θάνατον ἐσορίσατο ; καὶ ξένον τινὰ ὡς οἰκεῖον παρέδωκεν Ιη· σούς, τὴν ἐμὴν ὀδύνην ἐπικουφίσαι βουλόμενος; Ουδένα τοῦ γενομένου κέκτημαι μάρτυρα · οὐκ εἶδον τοῦτό ποτε, οὐκ ἄλλος τῶν σὺν ἐμοὶ τεθέαται · οὐδέποτε ἐπὶ κλίνης ώφθη νεκρὸς ἐγηγερμένος. Αὐτὸν δὲ τὸν υἱὸν λα δοῦσα, διελέγετο λέγουσα - Λέγε μοι, φησί, καὶ μὴ δειλιά- σῃς, εἰ σὺ αὐτὸς ὑπάρχεις ὁ υἱός μου· εἰπε, γινώσκεις με; γνωρίζεις με τίς εἰμι ; οἶδας εἰ ἐγώ εἰμι ἡ τεκούσά σε Ἐπιγινώσκω τοὺς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐ πιστεύω τῷ πράγματι · βοᾷ ὁ ἐφθαλμός, ὑπογράφει ἡ κόρη, κηρύτ τε: τὰ βλέφαρα, ἡ ἀκοὴ, συμφωνεί, μαρτυρεῖ τὸ τῆς οσφρήσεως διατετυπωμένων μεσότοιχον, τὰ χείλη πλη ροφορεί, αὐτὴ ἡ ἡλικία προτρέπεται. Κίνησον γλώσ σαν, ὦ φίλτατε, εἰπέ μοι τὰ τοῦ βίου τεκμήρια. Η χαρά μοι χειμῶνά μοι ἐκίνησε · βλέπω σε, καὶ συνέχομαι ἐγώ σε ἐπ' ἀγκάλαις ἐβάστατα, ἐγὼ μαζοῖς ἐμοῖς ἐθή- λασα βραχὺν ὄντα. Λέγε μοι, τέκνον μου, σὺ ὑπάρχεις ὁ υἱός μου ; καὶ μὴ δειλιάσῃς με. Αλλ' ὡς ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν πληροφορίαν ἐδέξατο, καὶ ἡ πενθήσασα ὑπο ή έστρεψε χαίρουσα, καὶ ἡ θρηνούσα δοξάζουσα τὸν Θεόν, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸν παῖδα κατέχουσα, καὶ διὰ τῆς πα λεως πρὸς πάντας πορευομένη βοώσα μεγάλῃ τῇ φωνῇ : Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτό· ὅτι τὸν ἐμὸν νεκρωθέντα ἀνέστησεν, ὅτι τὴν παλαιὰν ἄμπελον ἐχαράκωσε, καὶ τὴν μὴ μητέρα πάλιν μητέρα ἐποίησε, καὶ πηγὰς δα- κρύων εξέκοψε και δοξάσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» καὶ εἰς τὸν Ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ομόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀδελφοί, ὡς πολλάκις έφθημεν εἰπόντες, ἁπλοῦς μὲν ἐστι καὶ λευκὸς καὶ πᾶσιν εὔδηλος καὶ φωτὸς πολλού γέμων· διαφόρους δὲ ἔχων τὰς ἐγερ- γείας, διαφόρους λαμβάνει τὰς προσηγορίας, ὡς πολ δάκις αὐτὸν ὀνομάζεσθαι καὶ φῶς, καὶ ζωὴν, καὶ λύχνον, καὶ λαμπάδα, καὶ ξίφος, καὶ ποταμὸν, καὶ πηγὴν, καὶ μάχαιραν, καὶ πέλεκυν, καὶ θύραν. Ταύτας δὲ τὰς προσηγορίας δέχεται ἀναλόγως ταῖς εὐεργεσίαις, πρὸς τὸ ὀμματῶσαι τῶν ἀκροατῶν τὰς ἐννοίας, καὶ ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνάγειν ἡμῶν τὴν διάνοιαν εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, Εντεύθεν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, διαλεγόμενος τῷ λαῷ, καραβολαῖς κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐν κόσμῳ͵ τὰ ὑπὲρ κόσμον διδάσκων, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὰ ἀόρατα, ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ θεῖα. Καὶ ποτὲ μὲν παραβολὴν ἀμπελῶνος φέρει, ποτὲ δὲ παραβολὴν [832] αλιείας, ποτὲ δὲ σαγήνης, ἄλλοτε δὲ ζύμης, ὥσπερ σήμερον Ιουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν Ανθρωπός τις είχε δύο υἱοὺς, καὶ εἶπε τῷ πρώτῳ "Απελθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα, έργασαι. Ἐπειδὴ γὰρ παρ' ἡμῖν ταῦτα που λιτεύεται, καὶ τούτοις ἀναστρεφόμεθα " ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον σοφίαν· οἷον έλεγε καὶ ἐν τῇ προτέρα· τῇ δὲ χθὲς ἡμέρᾳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδε· σπότῃ, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. χθὲς ἀμπελῶνος εἰσήγαγε παραβολὴν, καὶ τῇ σήμερον τὴν αὐτήν. Αναγκαῖον δὲ επισημαίνεσθαι καὶ τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ᾽ οὓς ἐξῆλθεν ὁ Δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος. Ἐξῆλθε, φησίν, ἅμα πρωί, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην, καὶ ἐνδεκάτην. Φαίνονται πέντε καιροί τῆς κλήσεως, ἅμα πρωί, τρίτη ώρα, ἔκτη, εννάτη, ἐνδεκάτη. Οὐδὲν ὀργὴν παρὰ θεῷ. Ο γὰρ ἀπειλῶν, ὅτι Περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος λόγον δώσετε, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ὀργῷ οὐκ ἂν ἐχρήσατο, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας. Διδάσκει τοί- νῦν ἡμᾶς τὸ θεῖον διδασκαλείον, ὅτι ὁ Θεὸς κατα δια φόρους καιρούς καλεῖ. Ο αὐτός ἐστι Δεσπότης, τὸ αὐτὸ γεώργιον ἔχει, διαφόροις δὲ καιροί; ποιεῖται τὴν κλῆσιν πρὸς τὰς διαφόρους γενεάς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἡμέρα ή αὐτή, ὁ Δεσποτης ὁ αὐτὸς, ὁ ἀμπελὼν ὁ αὐτός· οἱ και μος, καθ' ούς μισθοῦται, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἅμα πρωί, τρίτη, έκτη, ἐννάτη, ενδεκάτη. Πότε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας; Πρωί καλεῖ τὰ προοίμια της θείας δημιουργίας. Πρωί ἦν, ὅτι Ἀδὰμ ἐπλάσθη· ἐν προοιμίοις γὰρ ὁ αἰὼν ἄρτι πρόσφατον ἀνέτειλεν ἥλιον, ἄρτι πρόσφατον ἀνεδείχθη τῆς σελήνης τὸ κάλλος καὶ τῶν ἀστέρων ἡ ευκοσμία. Αμα πρωί ὁ Δεσπότης ἐξῆλθε μισθώσασθαι. Τίνα πρῶτον ἐμισθώσατο τῶν ἀνθρώπων; Τον Αδάμ. Εθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν. "Εστι τοίνυν ἡ μὲν πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι τοῦ. Νώε, αὕτη μία κλήσις, εἷς καιρός. Και ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν ἐμισθώθη Ἀδὰμ εἰς εργασίαν, ᾿Αβελ εἰς εργασίαν ἀρετῆς, ὁ Σήθ καὶ ὁ Ἐνωχ. ὁ δι' ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν μετα τε]θείς. Έως τοῦ Νῶς ὁ πρῶ τος καιρὸς τῆς κλήσεως. Οτε ἐφάνη Νῶς, ὁ καιρὸς τῆς τρίτης ώρας, ἐξῆλθε πάλιν μισθώσασθαι. Αφανισθείσης γάρ της πρώτης γενεάς διὰ τὴν παρανομίαν, πάλιν ἐδεήθη δευτέρας κλήσεως τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Εἰσάγει δεύτερον ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοὺς ἀπὸ Νῶς μέχρι τοῦ Ἀβραάμ· δευτέρα κλήσις. Πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλώ πρώτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι του Νώε: τρίτη ώρα, τὰ ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ · έκτη ώρα, τὰ ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως, ἐννάτη ὥρα, τὰ ἀπὸ Μωϋσέως· μέχρι Χριστοῦ· ἐνδε- κάτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς συντέλειαν. Ωσπερ γὰρ ἐνδεκάτη ώρα τέλος ἡμέρας, οὕτω καὶ ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τέλος ἦν τῶν αἰώνων. Ωσπερ γὰρ ἡ ενδεκάτη ὥρα εἰς τέλος ἐπείγει τὴν ἡμέραν, οὕτως ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τὴν συντέλειαν αινίττεται. Διό φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος· Ταῦτα, ἀδελφοί, τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Καὶ ἄρα το θαυμαστόν· Ἐμισθώθηκαν οι πρώτοι, οι δεύτεροι, οἱ τρίτοι, οι τέταρτοι, καὶ ἐπὶ τέλει οἱ πέμπτοι· καὶ με σθὸς οὐκ ἐδόθη τοῖς πρώτοις, ἕως ἀπήντησαν οἱ τελευ ταῖοι· ἀλλὰ τὴν μὲν κόπον ὑπέμειναν, τὸν δὲ μισθὸν οὐδέπω ἐδέξαντο. Οὐ γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς τοῖς πρώτοις δοῦναι μισθὸν ἕως ἂν ἀπαντήσωσιν οἱ καρποὶ τῆς Εχ- κλησίας, καὶ κελεύσῃ τῷ οἰκονόμῳ· Δὺς ἀπὸ τοῦ ἐσχάτου έως του πρώτου. Οτι δὲ ὑπερέθετο ὁ Θεὸς μὴ δούναι τὸν μισθὸν τοῖς πρώτοις, ἕως ἂν ἔλθωσιν οἱ τελευταίοι, μαρτυρεί Παύλος λέγων ἐν τῇ πρὸς Εβραίους. Έμνη- μήνευσε του Αδραὰμ καὶ Ἰσαάκ καὶ Ἰακὼς καὶ τα τριαρχῶν, καὶ ἑτέρων προφητῶν καὶ δικαίων, καὶ ἐπάγε. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εκομίσαντο την επαγγελίαν, του Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρειττόν τι προβλεψαμένου, ένα μὰ χωρὶς ἡμῶν τελειωθώσιν. Ὥσπερ γὰρ ἐνταῦθα,