783 QUOD OPORTEAT EUM, ETC. γήσω την αύλακα τῆς ψυχῆς μου, ἐξαρῶ τὰ ἀκανθη- φόρα και βλαδοποιὰ τοῦ Πονηροῦ βλαστήματα, ἐπι- σπερῶ αὐτῇ τὰ οὐράνια σπέρματα. Σοῦ γὰρ ἐπομβροῦν τος ἄνωθεν τὸν ἔλεον, ή αύλαξ τῆς ψυχῆς μου καρπο φορήσει, ἡ μὲν τριάκοντα, ἡ δὲ ἑξήκοντα, ἡ δὲ ἑκατόν· Ποιησόν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου. Μὴ ἀπώσῃς με, πάτερ· οὐ γὰρ παντελώς με Εχθρὸς ἐκνευρίσας, τὴν στολὴν τῆς πίστεως ἀπέδυσεν. Εἰ γὰρ τὸ τῆς σι φροσύνης μου κάλλος ἐσπίλωσεν, ἀλλ᾽ οὖν γε τοῖς εἰδώ- λοις με αὐτοῦ λατρεύειν οὐδέποτε ἔκαμψε· σὲ οὐκ ἠρ- νησάμην, Κύριέ μου. Εἰ καὶ ἥμαρτον ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς νεότητός μου, ἀλλ᾽ οὖν γε κνίσσαν εἰδώλων κατεπά τησα, εικόνας δαιμόνων κατέστρεψα, ξόανα εἰδώλων ἐξῄσχυνα, διάβολον ἐνεφύσησα, δαίμοσιν ἐνέπτυσα. Νινί δὲ τοῖς σοῖς ἴχνεσι προσπίπτω, ὁ Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου Ποίησόν με ὡς ἕνα των μιστίων σου. Ἐὰν οὕτω μετανοήσῃς, ἐὰν οὕτως ἐξομολογήσῃ· ἔτι πόρρω σοῦ ἀπέχοντος προστρέχει ὁ οὐράνιος Πατήρ, [840] πνεύ- ματι ἐπιπίπτων σου τῷ τραχήλῳ τῆς ψυχῆς, τὸ τῆς χάριτός σοι ζυγὸν ἐπιτιθεὶς, καὶ τῇ ζεύγλη τῆς ἁλη- θείας τὸν αὐχένα της καρδίας σου περισφίγγων φιλή- ματι λύει σου τὴν ἔχθραν, καὶ λέγει τοῖς ἑαυτοῦ δού λοις τοῖς ἱερεῦσι· Φέρετε την πρώτην στολήν. Οὐκ εἶπε, φέρετε μίαν στολήν, ἀλλὰ, φέρετε την πρώτην στολὴν, ἵνα δείξῃ τὴν πρώτην τοῦ βαπτίσματος ἀξίαν 784 σοι διδομένην. Φέρετε αὐτῷ τὴν πρώτην στολήν, καὶ ἐνδύσατε αὐτόν· καὶ δότε δακτύλιον, τὸ δεῖγμα τοῦ πλούτου, τὸν τοῦ θησαυροῦ φύλακα, τὸν ἀρραβῶνα τῆς χάριτος, την σφραγίδα τοῦ Πνεύματος. Καὶ ὑποδή ματα εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· τουτέστι, Τοῖς τοῦ Εὐαγ γελίου λόγοις τὸ ἴχνος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ περισφίγξατε· ἵνα μὴ πάλιν ὁ ὄφις τὴν πτέρναν ὑπολείξας, εἰς τὴν προ- τέραν αὐτὸν πλάνην τῆς ἁμαρτίας κατασύρῃ. Καὶ φέ ρετε τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν. Τίς ἐστιν οὗτος, ἢ πάντως Χριστός, μετὰ τὸ βάπτισμα διδόμενος τοῖς ἀξίοις, καθὼς λέγει ὁ Ἀπόστολος· Ἐν ᾧ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς ; Φέρετε, φα- γόντες εὐφρανθῶμεν. Τίς ἄρα ἐν Ιουδαίοις καὶ "Ελλησι πιστεύσει, ὅτι μόσχος ἐσφάγη, καὶ κόσμος. ἐστάθη ; μόσχος Παρθένου δαμάλιδος, τέκνον ἱερὸν ἀνηρό του μήτρας ! ὦ μόσχος ὁ σφαγεὶς καὶ ζῶν, καὶ πάντοτε ὑφ᾽ ἡμῶν ἐστιώμενος, καὶ ἀδαπάνητος μένων ! Διό, ἀγαπης τοὶ, εἰς τὸν εὐσταθῆ καὶ εὐδιον λιμένα τὴν ἄγκυραν του λόγου ἡμῶν χαλάσαντες, παραπέμψωμεν ὑμᾶς τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐμβολῇ, καὶ τῇ εὐρύθμῳ αὐτοῦ γλώσ ση διατεμόντες πέλαγος τῶν θείων Γραφῶν, εἰς οὐρα νιον πόλιν " χειραγωγήσει ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ, σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ προσκυνητῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οτι χρὴ τὸν ἔχοντα χάριν οίαν δήποτε ἐπιστήμης μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι καὶ περὶ Πρεσβυτέρου. Ο φιλάνθρωπος Θεὸς οἰκτείρων τὸ γένος ἡμῶν, οὐκ ἀφίησι πάντα ἄνθρωπον ἄνευ τῆς αὐτοῦ χάριτος. Οὐ γὰρ μόνον τοῖς δικαίοις δίδωσι χάριν, ἀλλὰ καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἐπειδὴ ἄφθονός ἐστι, καὶ ἀπροσωπόληπτος, καὶ ἀνατέλλει τὸν ἥλιοι αὐτοῦ ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι. Καὶ οὐ παρορᾷ τὸν ἁμαρτωλὸν, ἀλλὰ δίδωσι κἀκείνῳ μικρὰν χάριν, ἵνα λαβὼν τὸ χάρισμα, τιμήσῃ τὸν δεδωκότα, καὶ εὐ- χαριστήσας αὐτῷ, καὶ ἐπιστρέψας ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς που νημᾶς μετανοήσῃ. Ἐὰν δὲ καὶ λαβὼν τὴν χάριν ἐπι- μείνῃ τοῖς αὐτοῖς κακοῖς, τότε λοιπὸν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἦν ἔλαβε χάριν, καὶ κατακριθήσεται ἐν τῇ γεέννῃ τοῦ πυρὸς, διότι οὐκ ἔγνω τὴν τιμὴν καὶ τὸν τιμήσαντα, καὶ πληρούται ἐπ' αὐτῷ τὸ γεγραμμένον· Ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς. Ἐγὼ οἶδα ἁμαρτωλοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἐπέθηκαν χεῖο ρας ἐπὶ ἀρρώστους, καὶ ἰάπαντα αὐτούς. ᾿Αλλὰ τοῦτο κατὰ τρόπους δύο γίνεται · καὶ οὐ μόνον πρὸς τὸν διδόντα ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν λαμβάνοντα. Ἐὰν μὴ πιστεύῃ ὁ λαμβάνων, οὐδὲ παρὰ δικαίου, οὐδὲ παρὰ ἁμαρτωλού λαμβάνει χάριν· ὁ δὲ πιστεύων, καὶ παρὰ ἁμαρτωλοῦ δέχεται τὴν χάριν τῆς ἰάσεως. Εκάστῳ γὰρ κατὰ τὴν πίστιν δίδοται καὶ ἡ χάρις. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος τοῖς προσω ερχομένοις ἔλεγε· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Σὺ πίστευε ἐν ὀνόματι Κυρίου ᾧ προσέρχῃ, καὶ μὴ διακριθῇς κατὰ μηδένα τρόπον, καὶ λήψῃ τὴν χάριν ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν. Πολλοὶ πρεσβύτεροι άμαρ- τωλοὶ ὄντες προσφέρουσι τὰ δῶρα, καὶ οὐκ ἀποστρέφει ται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἁγιάζει τὰ προκείμενα δώρα· καὶ ὁ μὲν ἄρτος γίνεται σῶμα Κυ ρίου, καὶ τὸ ποτήριον γίνεται αἷμα τίμιον Κυρίου. Καὶ εἰσί τινες ὑπολαμβάνοντες εὐλογόν τι ποιεῖν, οὐ κοινω- νοῦντες παρά τισι πρεσβυτέροις, ὡς συνειδότες τι και κὸν [841] τοῦ πρεσβυτέρου· καὶ οὐκ οἴδασιν ὅτι πλείονα ἁμαρτάνουσι θέλοντές τι καλὸν ποιεῖν. Τίς γὰρ εἴ σὺ ὁ κρίνων τὸν ἄρχοντά σου; οὐκ ἤκουσας τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος. "Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς ; καὶ πάλιν· Τις εἶ σὺ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; τῷ ἰδίῳ κυρίῳ στήκει ἢ πίπτει· σταθήσεται δέ· δυνατὸς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν. Σὺ ὁ ὑπ' αὐτοῦ διδασκόμενος καὶ χειραγωγούμενος, οὐκ ἔχεις ἐξουσίαν κρίνειν καὶ ἐλέγχειν αὐτόν· καθὼς εἶπε μας- λος ὁ ἀπόστολος· Μὴ πρὸ καιροῦ κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, ὃς φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν· καὶ τότε ὁ ἔπαινος γίνεται ἑκάστῳ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος ἔχει ἐξουσίαν κρῖναί σε· ὁ δὲ ἐκεῖνον κρίνων, Κύριός έστι. Καὶ πάλιν ὁ Κύριος· Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. Σὺ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν ἀποπλήρωσον τοῦ κανόνος· τὰς ἀπαρχὰς τῶν πρωτογεννημάτων σου, τὰ κεχρεωστημένα τῇ Ἐκκλησία μὴ ἀποστερήσῃς διδίναι. Μὴ πολύπρα γμονήσης ποῦ ἀνηλώθησαν· εἰ δὲ ἐν τούτῳ ἐπιχειρή- σῃς κρίνειν αὐτὸν, ἔγκυψον πρῶτον εἰς τὸ ἀγγεῖόν σου, καὶ δοκίμασον σεαυτὸν, εἰ μηδὲν ἔχεις εἰς τὸ συνειδός σου φαύλον, εἰ οὐ κατακρίνει σε ἡ γνώμη σου. Καὶ οὐ λέγω ὅλων τῶν ἐτῶν ἐρευνῆσαι τὰ ἔργα, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας μόνον· στόχαται ἀκριβῶς πως παρῆλθες τὴν ἡμέραν, εἰ οὐ κατηγόρησάς τινος, εἰ οὐκ ἐσκανδαλίσθη σου ὁ ὀφθαλμὸς εἰς οὐδὲν, εἰ οὐ παρεῖδες πένητα, εἰ οὐκ ἐγέλασας ἐπὶ τῷ πλησίον σου, εἰ οὐκ ἔκοψας τινα. Βλέπε εἰ ἐν τούτοις οὐκ ἔβλαψάς σου την ψυχήν. Ει καθαρὸς εἶ ἐκ πάντων τούτων, την καθαρότητά σου ἔχεις· καὶ οὐδὲ οὕτω καλόν ἐστι κατὰ πρεσβυτέρου ἢ καὶ ἑτέρου κατηγορείν. ᾿Αλλ' ἐκεῖνος, φησιν, επόρνευ σεν, ἐγὼ δὲ οὗ. ᾿Αλλὰ σὺ ἔκλεψας τὰ τοῦ πλησίον, καὶ ήρπασας τὰ τοῦ πένητος· ἕκαστος δὲ τῶν ἰδίων ἔργων Ιδέτω τα κακά· μὴ παράβλεπε τὰ σὰ, ὁ ἐρευνῶν τὰ τοῦ πλησίον. Εἰ δέ τις παρακούσῃ τῶν εἰρημένων, καὶ ἐπιβάλλῃ τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν εἰς κατηγορίαν πρεσβυ- τέρου, ἢ καὶ ἑτέρου τινὸς, τὴν αὐτὴν ἀντιμισθίαν προσ- δοκάτω ὑπομένειν. Εἰ σὺ ταῦτα πράττων, τὰ τοῦ πλη σίον ἐκζητεῖς, ἐρεῖ σοι ὁ Κύριος· Ὑποκριτά, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου, καὶ τότε διαβλέψεις ἐκβαλεῖν τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἀδελφοῦ σου. Περὶ τῶν σῶν ἁμαρτιῶν μερίμνη- σον, καὶ ἐν οὐ προσετάγης κρίνειν, μή κρίνης. Πλήν ἐφείλει καὶ ὁ πρεσβύτερος οὕτω διακεῖσθαι πρὸς τὸν λαόν· Πρὸ πάντων εὔχεσθαι ἐξ ὅλης ψυχῆς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, προΐστασθαι τῶν ἀδικουμένων έως θανάτου, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιθέναι ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου ὀφείλει, τοῖς ἐν ἀνάγκῃ βοηθεῖν, τὸν λυπούμενον παραμυθείσθαι, μὴ μνησικακεῖν πρὸ πάντων· μνησίκακος γὰρ πρεσβύτε ρος καθ' ἡμέραν ἁμαρτάνει· μνησικάκου πρεσβυτέρου ψυχὴ οὐδέποτε καθαρὰν προσφέρει τῷ Θεῷ εὐχὴν, τῆς κακίας οὔσης ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἐὰν μὴ διαλλαγής τῷ πλησίον σου, καὶ λύσῃς τὴν κακίαν σου, μὴ ἀνέλθης ἐν τῷ · συνθρόνιο μνήσθητι τί σοι παρήγγειλεν ὁ Κύ ριο;, λέγων· Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δωρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ἔχει ὁ ἀδελφός σου κατὰ σοῦ τι, ύπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δωμόν σου. Μὴ παρακούσης τῆς τοῦ Δεσπότου παραγγελίας, ἵνα μὴ κατακριθῇς, δόλους μὴ μελετήσης, μὴ τὸν μὲν ὑψώσης, τὸν δὲ ταπεινώσῃς· μὴ τὸν πλούσιον διὰ τῆς πρωτοκλισίας τιμήσῃς, τὸν δὲ πένητα τὸν μὴ δυνάμενον προσενεγκεῖν σοι δώρα παρίδης, ἀλλὰ τὴν ἰσότητα προς πάντας φυλάξωμεν. Κατηγορίαν ταχέως μὴ παραδέξη, φλυαρίας μὴ ἀνέχου, ἀπὸ ἀκοῆς μὴ κατακρίνης ποτέ πολλοὶ μετὰ φθόνον καὶ ἔριν κατηγοροῦσιν. Ἐὰν δὲ μετὰ πολλῆς ἀκριβείας εὕρης τὸν ἁμαρτήσαντα, μὴ εὐθέως αὐτὸν ἐπὶ [84] πάντων ἐλέγξῃς, ἵνα μὴ περία σὸν καιρὸν αὐτῷ δῷ; μηδένα αἰδεῖσθαι. Δύο γὰρ κακά ἔχει τὸ ἐλέγχειν ἐπὶ πάντων· οἱ μὲν γὰρ ἐλεγχόμενο:,

783 QUOD OPORTEAT EUM, ETC. γήσω την αύλακα τῆς ψυχῆς μου, ἐξαρῶ τὰ ἀκανθη- φόρα και βλαδοποιὰ τοῦ Πονηροῦ βλαστήματα, ἐπι- σπερῶ αὐτῇ τὰ οὐράνια σπέρματα. Σοῦ γὰρ ἐπομβροῦν τος ἄνωθεν τὸν ἔλεον, ή αύλαξ τῆς ψυχῆς μου καρπο φορήσει, ἡ μὲν τριάκοντα, ἡ δὲ ἑξήκοντα, ἡ δὲ ἑκατόν· Ποιησόν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου. Μὴ ἀπώσῃς με, πάτερ· οὐ γὰρ παντελώς με Εχθρὸς ἐκνευρίσας, τὴν στολὴν τῆς πίστεως ἀπέδυσεν. Εἰ γὰρ τὸ τῆς σι φροσύνης μου κάλλος ἐσπίλωσεν, ἀλλ᾽ οὖν γε τοῖς εἰδώ- λοις με αὐτοῦ λατρεύειν οὐδέποτε ἔκαμψε· σὲ οὐκ ἠρ- νησάμην, Κύριέ μου. Εἰ καὶ ἥμαρτον ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς νεότητός μου, ἀλλ᾽ οὖν γε κνίσσαν εἰδώλων κατεπά τησα, εικόνας δαιμόνων κατέστρεψα, ξόανα εἰδώλων ἐξῄσχυνα, διάβολον ἐνεφύσησα, δαίμοσιν ἐνέπτυσα. Νινί δὲ τοῖς σοῖς ἴχνεσι προσπίπτω, ὁ Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου Ποίησόν με ὡς ἕνα των μιστίων σου. Ἐὰν οὕτω μετανοήσῃς, ἐὰν οὕτως ἐξομολογήσῃ· ἔτι πόρρω σοῦ ἀπέχοντος προστρέχει ὁ οὐράνιος Πατήρ, [840] πνεύ- ματι ἐπιπίπτων σου τῷ τραχήλῳ τῆς ψυχῆς, τὸ τῆς χάριτός σοι ζυγὸν ἐπιτιθεὶς, καὶ τῇ ζεύγλη τῆς ἁλη- θείας τὸν αὐχένα της καρδίας σου περισφίγγων φιλή- ματι λύει σου τὴν ἔχθραν, καὶ λέγει τοῖς ἑαυτοῦ δού λοις τοῖς ἱερεῦσι· Φέρετε την πρώτην στολήν. Οὐκ εἶπε, φέρετε μίαν στολήν, ἀλλὰ, φέρετε την πρώτην στολὴν, ἵνα δείξῃ τὴν πρώτην τοῦ βαπτίσματος ἀξίαν 784 σοι διδομένην. Φέρετε αὐτῷ τὴν πρώτην στολήν, καὶ ἐνδύσατε αὐτόν· καὶ δότε δακτύλιον, τὸ δεῖγμα τοῦ πλούτου, τὸν τοῦ θησαυροῦ φύλακα, τὸν ἀρραβῶνα τῆς χάριτος, την σφραγίδα τοῦ Πνεύματος. Καὶ ὑποδή ματα εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· τουτέστι, Τοῖς τοῦ Εὐαγ γελίου λόγοις τὸ ἴχνος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ περισφίγξατε· ἵνα μὴ πάλιν ὁ ὄφις τὴν πτέρναν ὑπολείξας, εἰς τὴν προ- τέραν αὐτὸν πλάνην τῆς ἁμαρτίας κατασύρῃ. Καὶ φέ ρετε τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν. Τίς ἐστιν οὗτος, ἢ πάντως Χριστός, μετὰ τὸ βάπτισμα διδόμενος τοῖς ἀξίοις, καθὼς λέγει ὁ Ἀπόστολος· Ἐν ᾧ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς ; Φέρετε, φα- γόντες εὐφρανθῶμεν. Τίς ἄρα ἐν Ιουδαίοις καὶ "Ελλησι πιστεύσει, ὅτι μόσχος ἐσφάγη, καὶ κόσμος. ἐστάθη ; μόσχος Παρθένου δαμάλιδος, τέκνον ἱερὸν ἀνηρό του μήτρας ! ὦ μόσχος ὁ σφαγεὶς καὶ ζῶν, καὶ πάντοτε ὑφ᾽ ἡμῶν ἐστιώμενος, καὶ ἀδαπάνητος μένων ! Διό, ἀγαπης τοὶ, εἰς τὸν εὐσταθῆ καὶ εὐδιον λιμένα τὴν ἄγκυραν του λόγου ἡμῶν χαλάσαντες, παραπέμψωμεν ὑμᾶς τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐμβολῇ, καὶ τῇ εὐρύθμῳ αὐτοῦ γλώσ ση διατεμόντες πέλαγος τῶν θείων Γραφῶν, εἰς οὐρα νιον πόλιν " χειραγωγήσει ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ, σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ προσκυνητῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οτι χρὴ τὸν ἔχοντα χάριν οίαν δήποτε ἐπιστήμης μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι καὶ περὶ Πρεσβυτέρου. Ο φιλάνθρωπος Θεὸς οἰκτείρων τὸ γένος ἡμῶν, οὐκ ἀφίησι πάντα ἄνθρωπον ἄνευ τῆς αὐτοῦ χάριτος. Οὐ γὰρ μόνον τοῖς δικαίοις δίδωσι χάριν, ἀλλὰ καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἐπειδὴ ἄφθονός ἐστι, καὶ ἀπροσωπόληπτος, καὶ ἀνατέλλει τὸν ἥλιοι αὐτοῦ ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι. Καὶ οὐ παρορᾷ τὸν ἁμαρτωλὸν, ἀλλὰ δίδωσι κἀκείνῳ μικρὰν χάριν, ἵνα λαβὼν τὸ χάρισμα, τιμήσῃ τὸν δεδωκότα, καὶ εὐ- χαριστήσας αὐτῷ, καὶ ἐπιστρέψας ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς που νημᾶς μετανοήσῃ. Ἐὰν δὲ καὶ λαβὼν τὴν χάριν ἐπι- μείνῃ τοῖς αὐτοῖς κακοῖς, τότε λοιπὸν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἦν ἔλαβε χάριν, καὶ κατακριθήσεται ἐν τῇ γεέννῃ τοῦ πυρὸς, διότι οὐκ ἔγνω τὴν τιμὴν καὶ τὸν τιμήσαντα, καὶ πληρούται ἐπ' αὐτῷ τὸ γεγραμμένον· Ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς. Ἐγὼ οἶδα ἁμαρτωλοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἐπέθηκαν χεῖο ρας ἐπὶ ἀρρώστους, καὶ ἰάπαντα αὐτούς. ᾿Αλλὰ τοῦτο κατὰ τρόπους δύο γίνεται · καὶ οὐ μόνον πρὸς τὸν διδόντα ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν λαμβάνοντα. Ἐὰν μὴ πιστεύῃ ὁ λαμβάνων, οὐδὲ παρὰ δικαίου, οὐδὲ παρὰ ἁμαρτωλού λαμβάνει χάριν· ὁ δὲ πιστεύων, καὶ παρὰ ἁμαρτωλοῦ δέχεται τὴν χάριν τῆς ἰάσεως. Εκάστῳ γὰρ κατὰ τὴν πίστιν δίδοται καὶ ἡ χάρις. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος τοῖς προσω ερχομένοις ἔλεγε· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Σὺ πίστευε ἐν ὀνόματι Κυρίου ᾧ προσέρχῃ, καὶ μὴ διακριθῇς κατὰ μηδένα τρόπον, καὶ λήψῃ τὴν χάριν ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν. Πολλοὶ πρεσβύτεροι άμαρ- τωλοὶ ὄντες προσφέρουσι τὰ δῶρα, καὶ οὐκ ἀποστρέφει ται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἁγιάζει τὰ προκείμενα δώρα· καὶ ὁ μὲν ἄρτος γίνεται σῶμα Κυ ρίου, καὶ τὸ ποτήριον γίνεται αἷμα τίμιον Κυρίου. Καὶ εἰσί τινες ὑπολαμβάνοντες εὐλογόν τι ποιεῖν, οὐ κοινω- νοῦντες παρά τισι πρεσβυτέροις, ὡς συνειδότες τι και κὸν [841] τοῦ πρεσβυτέρου· καὶ οὐκ οἴδασιν ὅτι πλείονα ἁμαρτάνουσι θέλοντές τι καλὸν ποιεῖν. Τίς γὰρ εἴ σὺ ὁ κρίνων τὸν ἄρχοντά σου; οὐκ ἤκουσας τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος. "Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς ; καὶ πάλιν· Τις εἶ σὺ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; τῷ ἰδίῳ κυρίῳ στήκει ἢ πίπτει· σταθήσεται δέ· δυνατὸς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν. Σὺ ὁ ὑπ' αὐτοῦ διδασκόμενος καὶ χειραγωγούμενος, οὐκ ἔχεις ἐξουσίαν κρίνειν καὶ ἐλέγχειν αὐτόν· καθὼς εἶπε μας- λος ὁ ἀπόστολος· Μὴ πρὸ καιροῦ κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, ὃς φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν· καὶ τότε ὁ ἔπαινος γίνεται ἑκάστῳ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος ἔχει ἐξουσίαν κρῖναί σε· ὁ δὲ ἐκεῖνον κρίνων, Κύριός έστι. Καὶ πάλιν ὁ Κύριος· Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. Σὺ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν ἀποπλήρωσον τοῦ κανόνος· τὰς ἀπαρχὰς τῶν πρωτογεννημάτων σου, τὰ κεχρεωστημένα τῇ Ἐκκλησία μὴ ἀποστερήσῃς διδίναι. Μὴ πολύπρα γμονήσης ποῦ ἀνηλώθησαν· εἰ δὲ ἐν τούτῳ ἐπιχειρή- σῃς κρίνειν αὐτὸν, ἔγκυψον πρῶτον εἰς τὸ ἀγγεῖόν σου, καὶ δοκίμασον σεαυτὸν, εἰ μηδὲν ἔχεις εἰς τὸ συνειδός σου φαύλον, εἰ οὐ κατακρίνει σε ἡ γνώμη σου. Καὶ οὐ λέγω ὅλων τῶν ἐτῶν ἐρευνῆσαι τὰ ἔργα, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας μόνον· στόχαται ἀκριβῶς πως παρῆλθες τὴν ἡμέραν, εἰ οὐ κατηγόρησάς τινος, εἰ οὐκ ἐσκανδαλίσθη σου ὁ ὀφθαλμὸς εἰς οὐδὲν, εἰ οὐ παρεῖδες πένητα, εἰ οὐκ ἐγέλασας ἐπὶ τῷ πλησίον σου, εἰ οὐκ ἔκοψας τινα. Βλέπε εἰ ἐν τούτοις οὐκ ἔβλαψάς σου την ψυχήν. Ει καθαρὸς εἶ ἐκ πάντων τούτων, την καθαρότητά σου ἔχεις· καὶ οὐδὲ οὕτω καλόν ἐστι κατὰ πρεσβυτέρου ἢ καὶ ἑτέρου κατηγορείν. ᾿Αλλ' ἐκεῖνος, φησιν, επόρνευ σεν, ἐγὼ δὲ οὗ. ᾿Αλλὰ σὺ ἔκλεψας τὰ τοῦ πλησίον, καὶ ήρπασας τὰ τοῦ πένητος· ἕκαστος δὲ τῶν ἰδίων ἔργων Ιδέτω τα κακά· μὴ παράβλεπε τὰ σὰ, ὁ ἐρευνῶν τὰ τοῦ πλησίον. Εἰ δέ τις παρακούσῃ τῶν εἰρημένων, καὶ ἐπιβάλλῃ τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν εἰς κατηγορίαν πρεσβυ- τέρου, ἢ καὶ ἑτέρου τινὸς, τὴν αὐτὴν ἀντιμισθίαν προσ- δοκάτω ὑπομένειν. Εἰ σὺ ταῦτα πράττων, τὰ τοῦ πλη σίον ἐκζητεῖς, ἐρεῖ σοι ὁ Κύριος· Ὑποκριτά, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου, καὶ τότε διαβλέψεις ἐκβαλεῖν τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἀδελφοῦ σου. Περὶ τῶν σῶν ἁμαρτιῶν μερίμνη- σον, καὶ ἐν οὐ προσετάγης κρίνειν, μή κρίνης. Πλήν ἐφείλει καὶ ὁ πρεσβύτερος οὕτω διακεῖσθαι πρὸς τὸν λαόν· Πρὸ πάντων εὔχεσθαι ἐξ ὅλης ψυχῆς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, προΐστασθαι τῶν ἀδικουμένων έως θανάτου, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιθέναι ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου ὀφείλει, τοῖς ἐν ἀνάγκῃ βοηθεῖν, τὸν λυπούμενον παραμυθείσθαι, μὴ μνησικακεῖν πρὸ πάντων· μνησίκακος γὰρ πρεσβύτε ρος καθ' ἡμέραν ἁμαρτάνει· μνησικάκου πρεσβυτέρου ψυχὴ οὐδέποτε καθαρὰν προσφέρει τῷ Θεῷ εὐχὴν, τῆς κακίας οὔσης ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἐὰν μὴ διαλλαγής τῷ πλησίον σου, καὶ λύσῃς τὴν κακίαν σου, μὴ ἀνέλθης ἐν τῷ · συνθρόνιο μνήσθητι τί σοι παρήγγειλεν ὁ Κύ ριο;, λέγων· Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δωρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ἔχει ὁ ἀδελφός σου κατὰ σοῦ τι, ύπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δωμόν σου. Μὴ παρακούσης τῆς τοῦ Δεσπότου παραγγελίας, ἵνα μὴ κατακριθῇς, δόλους μὴ μελετήσης, μὴ τὸν μὲν ὑψώσης, τὸν δὲ ταπεινώσῃς· μὴ τὸν πλούσιον διὰ τῆς πρωτοκλισίας τιμήσῃς, τὸν δὲ πένητα τὸν μὴ δυνάμενον προσενεγκεῖν σοι δώρα παρίδης, ἀλλὰ τὴν ἰσότητα προς πάντας φυλάξωμεν. Κατηγορίαν ταχέως μὴ παραδέξη, φλυαρίας μὴ ἀνέχου, ἀπὸ ἀκοῆς μὴ κατακρίνης ποτέ πολλοὶ μετὰ φθόνον καὶ ἔριν κατηγοροῦσιν. Ἐὰν δὲ μετὰ πολλῆς ἀκριβείας εὕρης τὸν ἁμαρτήσαντα, μὴ εὐθέως αὐτὸν ἐπὶ [84] πάντων ἐλέγξῃς, ἵνα μὴ περία σὸν καιρὸν αὐτῷ δῷ; μηδένα αἰδεῖσθαι. Δύο γὰρ κακά ἔχει τὸ ἐλέγχειν ἐπὶ πάντων· οἱ μὲν γὰρ ἐλεγχόμενο:,

783 QUOD OPORTEAT EUM, ETC. γήσω την αύλακα τῆς ψυχῆς μου, ἐξαρῶ τὰ ἀκανθη- φόρα και βλαδοποιὰ τοῦ Πονηροῦ βλαστήματα, ἐπι- σπερῶ αὐτῇ τὰ οὐράνια σπέρματα. Σοῦ γὰρ ἐπομβροῦν τος ἄνωθεν τὸν ἔλεον, ή αύλαξ τῆς ψυχῆς μου καρπο φορήσει, ἡ μὲν τριάκοντα, ἡ δὲ ἑξήκοντα, ἡ δὲ ἑκατόν· Ποιησόν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου. Μὴ ἀπώσῃς με, πάτερ· οὐ γὰρ παντελώς με Εχθρὸς ἐκνευρίσας, τὴν στολὴν τῆς πίστεως ἀπέδυσεν. Εἰ γὰρ τὸ τῆς σι φροσύνης μου κάλλος ἐσπίλωσεν, ἀλλ᾽ οὖν γε τοῖς εἰδώ- λοις με αὐτοῦ λατρεύειν οὐδέποτε ἔκαμψε· σὲ οὐκ ἠρ- νησάμην, Κύριέ μου. Εἰ καὶ ἥμαρτον ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς νεότητός μου, ἀλλ᾽ οὖν γε κνίσσαν εἰδώλων κατεπά τησα, εικόνας δαιμόνων κατέστρεψα, ξόανα εἰδώλων ἐξῄσχυνα, διάβολον ἐνεφύσησα, δαίμοσιν ἐνέπτυσα. Νινί δὲ τοῖς σοῖς ἴχνεσι προσπίπτω, ὁ Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου Ποίησόν με ὡς ἕνα των μιστίων σου. Ἐὰν οὕτω μετανοήσῃς, ἐὰν οὕτως ἐξομολογήσῃ· ἔτι πόρρω σοῦ ἀπέχοντος προστρέχει ὁ οὐράνιος Πατήρ, [840] πνεύ- ματι ἐπιπίπτων σου τῷ τραχήλῳ τῆς ψυχῆς, τὸ τῆς χάριτός σοι ζυγὸν ἐπιτιθεὶς, καὶ τῇ ζεύγλη τῆς ἁλη- θείας τὸν αὐχένα της καρδίας σου περισφίγγων φιλή- ματι λύει σου τὴν ἔχθραν, καὶ λέγει τοῖς ἑαυτοῦ δού λοις τοῖς ἱερεῦσι· Φέρετε την πρώτην στολήν. Οὐκ εἶπε, φέρετε μίαν στολήν, ἀλλὰ, φέρετε την πρώτην στολὴν, ἵνα δείξῃ τὴν πρώτην τοῦ βαπτίσματος ἀξίαν 784 σοι διδομένην. Φέρετε αὐτῷ τὴν πρώτην στολήν, καὶ ἐνδύσατε αὐτόν· καὶ δότε δακτύλιον, τὸ δεῖγμα τοῦ πλούτου, τὸν τοῦ θησαυροῦ φύλακα, τὸν ἀρραβῶνα τῆς χάριτος, την σφραγίδα τοῦ Πνεύματος. Καὶ ὑποδή ματα εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· τουτέστι, Τοῖς τοῦ Εὐαγ γελίου λόγοις τὸ ἴχνος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ περισφίγξατε· ἵνα μὴ πάλιν ὁ ὄφις τὴν πτέρναν ὑπολείξας, εἰς τὴν προ- τέραν αὐτὸν πλάνην τῆς ἁμαρτίας κατασύρῃ. Καὶ φέ ρετε τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν. Τίς ἐστιν οὗτος, ἢ πάντως Χριστός, μετὰ τὸ βάπτισμα διδόμενος τοῖς ἀξίοις, καθὼς λέγει ὁ Ἀπόστολος· Ἐν ᾧ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς ; Φέρετε, φα- γόντες εὐφρανθῶμεν. Τίς ἄρα ἐν Ιουδαίοις καὶ "Ελλησι πιστεύσει, ὅτι μόσχος ἐσφάγη, καὶ κόσμος. ἐστάθη ; μόσχος Παρθένου δαμάλιδος, τέκνον ἱερὸν ἀνηρό του μήτρας ! ὦ μόσχος ὁ σφαγεὶς καὶ ζῶν, καὶ πάντοτε ὑφ᾽ ἡμῶν ἐστιώμενος, καὶ ἀδαπάνητος μένων ! Διό, ἀγαπης τοὶ, εἰς τὸν εὐσταθῆ καὶ εὐδιον λιμένα τὴν ἄγκυραν του λόγου ἡμῶν χαλάσαντες, παραπέμψωμεν ὑμᾶς τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐμβολῇ, καὶ τῇ εὐρύθμῳ αὐτοῦ γλώσ ση διατεμόντες πέλαγος τῶν θείων Γραφῶν, εἰς οὐρα νιον πόλιν " χειραγωγήσει ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ, σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ προσκυνητῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οτι χρὴ τὸν ἔχοντα χάριν οίαν δήποτε ἐπιστήμης μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι καὶ περὶ Πρεσβυτέρου. Ο φιλάνθρωπος Θεὸς οἰκτείρων τὸ γένος ἡμῶν, οὐκ ἀφίησι πάντα ἄνθρωπον ἄνευ τῆς αὐτοῦ χάριτος. Οὐ γὰρ μόνον τοῖς δικαίοις δίδωσι χάριν, ἀλλὰ καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἐπειδὴ ἄφθονός ἐστι, καὶ ἀπροσωπόληπτος, καὶ ἀνατέλλει τὸν ἥλιοι αὐτοῦ ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι. Καὶ οὐ παρορᾷ τὸν ἁμαρτωλὸν, ἀλλὰ δίδωσι κἀκείνῳ μικρὰν χάριν, ἵνα λαβὼν τὸ χάρισμα, τιμήσῃ τὸν δεδωκότα, καὶ εὐ- χαριστήσας αὐτῷ, καὶ ἐπιστρέψας ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς που νημᾶς μετανοήσῃ. Ἐὰν δὲ καὶ λαβὼν τὴν χάριν ἐπι- μείνῃ τοῖς αὐτοῖς κακοῖς, τότε λοιπὸν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἦν ἔλαβε χάριν, καὶ κατακριθήσεται ἐν τῇ γεέννῃ τοῦ πυρὸς, διότι οὐκ ἔγνω τὴν τιμὴν καὶ τὸν τιμήσαντα, καὶ πληρούται ἐπ' αὐτῷ τὸ γεγραμμένον· Ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς. Ἐγὼ οἶδα ἁμαρτωλοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἐπέθηκαν χεῖο ρας ἐπὶ ἀρρώστους, καὶ ἰάπαντα αὐτούς. ᾿Αλλὰ τοῦτο κατὰ τρόπους δύο γίνεται · καὶ οὐ μόνον πρὸς τὸν διδόντα ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν λαμβάνοντα. Ἐὰν μὴ πιστεύῃ ὁ λαμβάνων, οὐδὲ παρὰ δικαίου, οὐδὲ παρὰ ἁμαρτωλού λαμβάνει χάριν· ὁ δὲ πιστεύων, καὶ παρὰ ἁμαρτωλοῦ δέχεται τὴν χάριν τῆς ἰάσεως. Εκάστῳ γὰρ κατὰ τὴν πίστιν δίδοται καὶ ἡ χάρις. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος τοῖς προσω ερχομένοις ἔλεγε· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Σὺ πίστευε ἐν ὀνόματι Κυρίου ᾧ προσέρχῃ, καὶ μὴ διακριθῇς κατὰ μηδένα τρόπον, καὶ λήψῃ τὴν χάριν ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν. Πολλοὶ πρεσβύτεροι άμαρ- τωλοὶ ὄντες προσφέρουσι τὰ δῶρα, καὶ οὐκ ἀποστρέφει ται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἁγιάζει τὰ προκείμενα δώρα· καὶ ὁ μὲν ἄρτος γίνεται σῶμα Κυ ρίου, καὶ τὸ ποτήριον γίνεται αἷμα τίμιον Κυρίου. Καὶ εἰσί τινες ὑπολαμβάνοντες εὐλογόν τι ποιεῖν, οὐ κοινω- νοῦντες παρά τισι πρεσβυτέροις, ὡς συνειδότες τι και κὸν [841] τοῦ πρεσβυτέρου· καὶ οὐκ οἴδασιν ὅτι πλείονα ἁμαρτάνουσι θέλοντές τι καλὸν ποιεῖν. Τίς γὰρ εἴ σὺ ὁ κρίνων τὸν ἄρχοντά σου; οὐκ ἤκουσας τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος. "Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς ; καὶ πάλιν· Τις εἶ σὺ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; τῷ ἰδίῳ κυρίῳ στήκει ἢ πίπτει· σταθήσεται δέ· δυνατὸς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν. Σὺ ὁ ὑπ' αὐτοῦ διδασκόμενος καὶ χειραγωγούμενος, οὐκ ἔχεις ἐξουσίαν κρίνειν καὶ ἐλέγχειν αὐτόν· καθὼς εἶπε μας- λος ὁ ἀπόστολος· Μὴ πρὸ καιροῦ κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, ὃς φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν· καὶ τότε ὁ ἔπαινος γίνεται ἑκάστῳ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος ἔχει ἐξουσίαν κρῖναί σε· ὁ δὲ ἐκεῖνον κρίνων, Κύριός έστι. Καὶ πάλιν ὁ Κύριος· Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. Σὺ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν ἀποπλήρωσον τοῦ κανόνος· τὰς ἀπαρχὰς τῶν πρωτογεννημάτων σου, τὰ κεχρεωστημένα τῇ Ἐκκλησία μὴ ἀποστερήσῃς διδίναι. Μὴ πολύπρα γμονήσης ποῦ ἀνηλώθησαν· εἰ δὲ ἐν τούτῳ ἐπιχειρή- σῃς κρίνειν αὐτὸν, ἔγκυψον πρῶτον εἰς τὸ ἀγγεῖόν σου, καὶ δοκίμασον σεαυτὸν, εἰ μηδὲν ἔχεις εἰς τὸ συνειδός σου φαύλον, εἰ οὐ κατακρίνει σε ἡ γνώμη σου. Καὶ οὐ λέγω ὅλων τῶν ἐτῶν ἐρευνῆσαι τὰ ἔργα, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας μόνον· στόχαται ἀκριβῶς πως παρῆλθες τὴν ἡμέραν, εἰ οὐ κατηγόρησάς τινος, εἰ οὐκ ἐσκανδαλίσθη σου ὁ ὀφθαλμὸς εἰς οὐδὲν, εἰ οὐ παρεῖδες πένητα, εἰ οὐκ ἐγέλασας ἐπὶ τῷ πλησίον σου, εἰ οὐκ ἔκοψας τινα. Βλέπε εἰ ἐν τούτοις οὐκ ἔβλαψάς σου την ψυχήν. Ει καθαρὸς εἶ ἐκ πάντων τούτων, την καθαρότητά σου ἔχεις· καὶ οὐδὲ οὕτω καλόν ἐστι κατὰ πρεσβυτέρου ἢ καὶ ἑτέρου κατηγορείν. ᾿Αλλ' ἐκεῖνος, φησιν, επόρνευ σεν, ἐγὼ δὲ οὗ. ᾿Αλλὰ σὺ ἔκλεψας τὰ τοῦ πλησίον, καὶ ήρπασας τὰ τοῦ πένητος· ἕκαστος δὲ τῶν ἰδίων ἔργων Ιδέτω τα κακά· μὴ παράβλεπε τὰ σὰ, ὁ ἐρευνῶν τὰ τοῦ πλησίον. Εἰ δέ τις παρακούσῃ τῶν εἰρημένων, καὶ ἐπιβάλλῃ τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν εἰς κατηγορίαν πρεσβυ- τέρου, ἢ καὶ ἑτέρου τινὸς, τὴν αὐτὴν ἀντιμισθίαν προσ- δοκάτω ὑπομένειν. Εἰ σὺ ταῦτα πράττων, τὰ τοῦ πλη σίον ἐκζητεῖς, ἐρεῖ σοι ὁ Κύριος· Ὑποκριτά, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου, καὶ τότε διαβλέψεις ἐκβαλεῖν τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἀδελφοῦ σου. Περὶ τῶν σῶν ἁμαρτιῶν μερίμνη- σον, καὶ ἐν οὐ προσετάγης κρίνειν, μή κρίνης. Πλήν ἐφείλει καὶ ὁ πρεσβύτερος οὕτω διακεῖσθαι πρὸς τὸν λαόν· Πρὸ πάντων εὔχεσθαι ἐξ ὅλης ψυχῆς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, προΐστασθαι τῶν ἀδικουμένων έως θανάτου, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιθέναι ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου ὀφείλει, τοῖς ἐν ἀνάγκῃ βοηθεῖν, τὸν λυπούμενον παραμυθείσθαι, μὴ μνησικακεῖν πρὸ πάντων· μνησίκακος γὰρ πρεσβύτε ρος καθ' ἡμέραν ἁμαρτάνει· μνησικάκου πρεσβυτέρου ψυχὴ οὐδέποτε καθαρὰν προσφέρει τῷ Θεῷ εὐχὴν, τῆς κακίας οὔσης ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἐὰν μὴ διαλλαγής τῷ πλησίον σου, καὶ λύσῃς τὴν κακίαν σου, μὴ ἀνέλθης ἐν τῷ · συνθρόνιο μνήσθητι τί σοι παρήγγειλεν ὁ Κύ ριο;, λέγων· Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δωρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ἔχει ὁ ἀδελφός σου κατὰ σοῦ τι, ύπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δωμόν σου. Μὴ παρακούσης τῆς τοῦ Δεσπότου παραγγελίας, ἵνα μὴ κατακριθῇς, δόλους μὴ μελετήσης, μὴ τὸν μὲν ὑψώσης, τὸν δὲ ταπεινώσῃς· μὴ τὸν πλούσιον διὰ τῆς πρωτοκλισίας τιμήσῃς, τὸν δὲ πένητα τὸν μὴ δυνάμενον προσενεγκεῖν σοι δώρα παρίδης, ἀλλὰ τὴν ἰσότητα προς πάντας φυλάξωμεν. Κατηγορίαν ταχέως μὴ παραδέξη, φλυαρίας μὴ ἀνέχου, ἀπὸ ἀκοῆς μὴ κατακρίνης ποτέ πολλοὶ μετὰ φθόνον καὶ ἔριν κατηγοροῦσιν. Ἐὰν δὲ μετὰ πολλῆς ἀκριβείας εὕρης τὸν ἁμαρτήσαντα, μὴ εὐθέως αὐτὸν ἐπὶ [84] πάντων ἐλέγξῃς, ἵνα μὴ περία σὸν καιρὸν αὐτῷ δῷ; μηδένα αἰδεῖσθαι. Δύο γὰρ κακά ἔχει τὸ ἐλέγχειν ἐπὶ πάντων· οἱ μὲν γὰρ ἐλεγχόμενο:,

786 SPORIA. φέροντες τὴν αἰσχύνην, μηδὲ φέροντες τὸ ὄνειδος, τὸ ἕτερον κακὸν χωρούσι μάλιστα· καὶ ὅταν ἀκαί πως κατηγορώνται, ἐπὶ τὸν τῆς ἀγχόνης θάνατον τρέ χουσι. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν ὁ Σατανᾶς· ὑποβάλλει ποιεῖν τὸν ἄνθρωπον τὸ κακὸν, ὑποβάλλει ποιῆσαι καὶ ἕτερον, καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι καταγελᾷ. Ετοιμάζει ἐλέγχους, κατηγόρους όλους εὐτρεπίζει κατηγορεῖν αὐτοῦ τὴν συμφοράν, καὶ γίνεται πρόξενος κατήγορος· καὶ τῶν ἐλεγχομένων τὸν μὲν ἔτι μανικώτερον ἀπεργάζεται, θά τερον δὲ πολλὴν αἰσχύνην ἐπαγόμενον, ποταμούς και ἀγχόνας προξενεῖ. Διὰ ταῦτα τὰ πειρατήρια ὁ ἐμπιστευ. θεὶς ποίμνην τοῦ Χριστοῦ λογικήν, οφείλει προὺς εἶναι, καὶ μετὰ πολλῆς ἀσφαλείας ἐκζητεῖν τοὺς ἁμαρτάνον· τας· καὶ ὅταν εὕρῃ τὸν ἡμαρτηκότα, μὴ εὐθέως έκβα- λεῖν τῆς Ἐκκλησίας, ἵνα μὴ δραξάμενος ὁ Σατανᾶς τὸν ἄνθρωπον ιδιοποιήση. Όταν γὰρ ἀφορισθῇ ἄνθρωπος ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως, ἀγκαλίζεται αὐτὸν ὁ Σατανᾶς, καὶ οὐκ ἀφίσταται αὐτοῦ, ἕως οὗ εἰσδεχθῇ. Οὐκ ὀφείλει ὁ ἱερεὺς πυκνοτέρως ἀφορίζειν, οὐδὲ καταράσθαι. Ταῦτα ἰδὼν σὺ ὁ ποιμὴν, οὐκ ὀφείλεις ἀκρίτως ἀπώσασθαι τὸ πρόβατον, οὐδὲ χωρίσαι τῆς ποίμνης· ἀλλ' ὅταν εὕρῃς τὸν ἁμαρτήσαντα, κάλεσον αὐτὸν καταμόνας, καὶ τὰ μὲν ἐπιτίμησον, τὰ δὲ παρακάλεσον ἀποστῆναι αὐτὸν τοῦ κακοῦ, καὶ ἅπαξ, καὶ δις, καὶ τρίς· καὶ εἰ μὲν ἀκούσῃ σου τῆς συμβουλίας, εκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου· καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι ἡ ἐπιστρέψας ψυ χὴν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτῆς, σώσει ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Τὰ πρῶτα συγχώρη: σον αὐτῷ· τῷ γὰρ ἀφιέντι ἀφεθήσεται. Καὶ πάλιν ὁ φιλάνθρωπος Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἐβδομηκοντάκις ἑπτὰ ἁμαρτήσῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἄφες αὐτῷ. Καὶ μηδὲν ὀνειδίσῃς τῶν κεκαλυμμένων, μηδὲ παροργίσης • Περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ οἰκονόμου τῆς Πολλάκις ὑμῖν εἶπον διαλεγόμενος, ὅτι πεπλανη- μένη τις καὶ ψευδῆς ἔννοια τοῖς ἀνθρώποις ἐμπεσοῦσα πληθύνει τὰ ἁμαρτήματα, καὶ ἐλαττοῖ τὰ ἀγαθὰ, ἅπερ ἕκαστος ὀφείλομεν ἐπὶ τῆς ἑαυτῶν πολιτείας από ξειν. Αὕτη δέ ἐστιν, ὅτι πάντα ὅσα ἔχομεν ἐν τῇ χρήσει τοῦ βίου, ὡς κύριοι κεκτήμεθα καὶ δεσπόται· καὶ ταύτης ἕνεκεν τῆς ὑπολήψεως σφοδρῶς ὑπὲρ αὐτῶν διαμαχό- μεθα καὶ πολεμούμεν καὶ δικαζόμεθα, καὶ εἰς ἄχαιρον αὐτῶν περιεχόμεθα, ὡς ἐξαιρέτων κτημάτων. Ἡ δὲ ἀλήθεια οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εναντίως. Πάντων γὰρ, ὧν ἀπολαύομεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, οὐχ ἡμέτερά εἰσιν, οὔτε μὴν ἡμεῖς ὡς αὐθενται καὶ κύριοι αὐτὰ κατέχομεν, ἀλλ᾽ ὡς πάροικοι καὶ ἐπήλυδες καὶ με· τανάσται - αγόμεθα δὲ, ὅπου οὐ θέλομεν, καὶ ἡνίκα οὐ προσδοκώμεν, αφαιρούμεθα τῶν ὄντων, ὅταν δόξῃ τῷ Κυρίῳ τῆς κτήσεως. Διὸ καὶ εὐμετάβολόν τι χρῆμά ἐστι τὸ τῆς ἐπικήρου ταύτης ζωῆς · καὶ ὁ σήμερον ἐν δόξῃ, αὔριον ἐλεεινός, οἴκτου καὶ βοηθείας ἄξιος· ὁ νῦν εὔπος ρος, καὶ εὐθηνούμενος ταῖς ύλαις πλούτου, πένης μετὰ μικρὸν, οὐδὲ τὸν ἄρτον οἴκοθεν ἔχων, ὃν προσφέρηται εἰς ζωήν. Καὶ τούτῳ μάλιστα ὁ Θεὸς ἡμῶν τῶν θνητών ὑπερέχει, τῷ ἀεὶ ὡσαύτως εἶναι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν, καὶ ἀναφαίρετον κεκτήσθαι ζωὴν καὶ δόξαν καὶ δύναμιν. Πόθεν οὖν εἰς ταύτην τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ; Η τάχα γνώριμον τυγχάνει τοῖς νοῦν ἔχουσι καὶ φιλολόγοις. Ο Λουκᾶς ἡμῖν παραβολὴν ἀναπλάσας ὑπανέγνω ἀρτίως, ἐν ᾗ τὸν οἰκονόμον τῶν ἀλλοτρίων ὑπογράφει στενουμε- νον καὶ θλιβόμενον, ἐπειδὴ ὡς ἐμπαθής τις καὶ πολυ δάπανος, ἤκουσε παρὰ τοῦ κυρίου τῶν κτημάτων καὶ χρημάτων, ὅτι Δὸς τὸν λόγον τῆς διοικήσεως, καὶ μετά- στηθι · οὐ γὰρ τοῖς ἐμοῖς σε ὡς ἰδίοις ἐντρυφῶν ἀνέξο· μαι. Τοῦτο δὲ ἐστιν οὐ γενομένου πράγματος εξήγησις ἀλλὰ πλάσις παραβολῆς, τοῖς ἐπεσκιασμένοις τὸν λόγον ἠθικὴν ἀρετὴν ἐκπαιδεύουσα. Γνῶθι τοίνυν ἕκαστος, ὡς ἀλλοτρίων εἰ διοικητής· καὶ ῥίψας ἀπὸ τῆς ψυχῆς τὸ αὐθεντεῖν, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν, τὸ τοῦ ὑπευθύνου καὶ οἰκονόμου ἀνάλαβε ταπεινὸν καὶ εὐλαβὲς, ἀεὶ τὸν Κύ ριόν σου ἀναμένων, καὶ μετὰ δειλίας συγγράφων τῆς ἀπολογίας τὸ λογοθέσιον. Πάροικος γὰρ εἶ, ὀλιγοχρο νέου χρήσεως καὶ παροδικῆς λαβὼν συγχώρησιν. Εἰ δὲ ἀμφιβάλλει;, ἐπὶ τοῖς γνωρίμοις κατάμαθε τὸ γινόμε- νον, καὶ τῷ ἀψευδεί διδασκάλῳ, τῇ πείρα, παιδεύθητι· Κέκτησαι χωρίον, ἢ παρὰ πατρὸς λαβών, ἢ ἀπό τίνος συναλλάγματος κύριος γεγονώς; ἀναλόγισα: οὖν τῇ μνήμῃ, καὶ ἀπαρίθμησα: πάντα;, εἰ δύναται, τοὺς πρα 786 αὐτὴν ἐπιστρέφοντα· ἐὰν δὲ μετὰ τρεῖς νουθεσίας διορ θώσηται ἑαυτὸν διὰ μετανοίας, τότε εισδεχθήσεται. Ταῦτα πάντα ὀφείλει εἰδέναι ὁ ἱερεὺς, καὶ πῶς χρὴ ἐμ πολιτεύεσθαι ἐν τῷ λαῷ, καὶ οὐ μὴ κατακριθῇ εἰς τὸν αἰῶνα. Λοιπὸν περὶ διακόνων παραθήσομαι τὸν λόγον, καὶ πῶς χρὴ αὐτοὺς ἐμπολιτεύεσθαι. Ο διάκονος τοίνυν ὀφείλει πάντα κατὰ γνώμην τοῦ πρεσβυτέρου διαπράτ τειν, καὶ εἰς τὸν κανόνα, καὶ εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας· καὶ εἰς τὸν λαὸν μηδὲν αὐθεντεῖν, ἀλλὰ πάντα κελεύσει τοῦ πρεσβυτέρου διοικείν, μηδέ τινα ἀφορίσας ἐξουσίαν ἔχειν, οὐδ᾽ ἕτερόν τι ποιεῖν. Μὴ παρόντος δὲ τοῦ πρεσβυτέρου, ἐξουσίαν ἔχει ὁ διάκονος πάντων, καθὼς καὶ ὁ πρεσβύτερος, παρεκτὸς τῶν θείων μυστη ρίων. Ἐὰν μέλλῃ ὁ ἱερεὺς ἀποδημεῖν, ὀφείλει παρακα λέσαι ἕτερον πρεσβύτερον ἐξ ἑτέρας κώμης ἀποδιδόναι τὰς εὐχὰς τῷ λαῷ· εἰ δὲ ἀνάγκη γίνεται, καὶ μὴ εὐ ρεθῇ πρεσβύτερος, ὀφείλει ὁ πρεσβύτερος ἁγιάσαι τὴν ἄρτον, καὶ προστάξαι τὸν διάκονον τῷ λαῷ διδόναι. Ἐὰν δὲ γένηται ἀνάγκη, καὶ εὑρεθῇ παιδίον ἀβάπτι- στον, καὶ μέλλῃ τελευτῶν, ἐξὸν τὸν διάκονον βαπτίσαι καὶ εἰ μὲν ἀπέθανε τὸ παιδίον, ἐλογίσθη αὐτῷ βάπτι σμα· ἐὰν δὲ παιδίον τῇ ἀμελείᾳ τοῦ πρεσβυτέρου ἀπο θάνῃ ἀβάπτιστον, οὐαὶ ἔστὶ τῷ πρεσβυτέρῳ ἐκείνῳ ! ἐὰν δὲ τῇ ἀμελείᾳ τῶν γονέων ἀποθάνῃ ἀβάπτιστον, οὐαί ἐστι τοῖς γονεῦσι τοῦ παιδίου! Τοιγαροῦν οὐκ ὀφείλου σιν οἱ γονεῖς ἀφιέναι αβάπτιστον τὸ παιδίον ἐπὶ πολλά· πρόβατον γὰρ ἀσφράγιστον, μερὶς λύκου. Η γὰρ τοῦ Χριστοῦ σφραγὶς φυλάσσει τὸν ἔχοντα τὴν σφραγίδα. Αὐτῷ οὖν τῷ Χριστῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀδικίας, καὶ [843] ὅτι οὐδὲν ἡμέτερον. *** • κατεσχηκότας αὐτό· ἐπίβαλε καὶ τῷ μέλλοντι χρόνῳ τὸν νοῦν, καὶ πόσοι αὐτοῦ κυριεύσουσι μετὰ σὲ κατα- νόησον · φράσον δέ μοι, τίνος ἡ δεσποτεία, καὶ τίσι κατ' εξαίρετον διαφέρουσα, τοῖς ἐσχηκόσι, τοῖς ἔχουσιν, ἢ τοῖς μέλλουσιν; Ει γάρ τις ὥσπερ ἐκμαχεσθῆ πάν τὰς ἀθροίσειεν, ευρεθήσονται πλείους, τῶν ὀβολῶν οἱ κεκτημένοι. Μάλλον δὲ, εἴπερ ἀκριβῶς βούλει κατιδεῖν τίνι παρόμοιος ὁ βίος ἡμῶν, μνημόνευσον εί ποτε ώρα θέρους ὁδοιπορῶν ἐθεάσω δένδρον ἀμφιλαφές, ἐπὶ πολύ τοῦ πλάτους καὶ τοῦ μήκους διήκον, ἱκανῇ τῇ σκιά οι μίας πληρῶσαι χρείαν. Τούτῳ τερφθεὶς ὑπῆλθες, καὶ, ἐφ' ὅσον ἐξῆν, ἐκεῖσε κατέμεινας. Επειδὴ δὲ ἔδει πάλιν ἀπᾶραι, καὶ συμβουλευομένου τὴν ἄφιξιν, ετέραν οδοιπορίαν, ἐπέστη ἕτερος. Καὶ σὺ μὲν ἐφούρτους την ἀποσκευὴν ἐν δὲ τὴν ἰδίαν, καθήρει, καὶ πάντα τὰ σὲ ἀθρόον διεδέξατο, τήν στιβάδα, τὸ πῦρ, τὴν τοῦ δένδρου σκιάν, τὸ παραῤῥέον ύδωρ. Καὶ ὁ μὲν οἰχέτω τῆς ἀνα- κλίσεως, σὺ δὲ τοῦ περιπάτου. Ετέρφθη κἀκεῖνος, εἶτα ἀφῆκε. Καὶ τὸ δένδρον ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας ἐγένετο τυχόν δέκα ξένων ὀλιγοχρόνιον καταγώγιον · [844] καὶ τῶν πάντων γενόμενον, ἑνὸς ἦν τοῦ ὄντως κυρίου. Οὕτω καὶ αἱ περιουσίας τῆς ἐνταῦθα διαγωγής τέρπουσι μὲν πολύ λοὺς καὶ τρέφουσι, τῆς δεσποτείας δὲ μόνῳ τῷ Θεῷ προσηκούσης, τῷ ἄφθαρτον καὶ ἀνώλεθρον ἔχοντι τὴν ζωήν. Εθεάσω καὶ πανδοχεῖον, ἐφ᾽ ᾧ πάντως ὁδεύων κατέλυσας · ἔλαβες δὲ ἐκεῖθεν πολλὰ, βαστάζων μηδέν· κλίνην, τράπεζαν, ἐκπόματα, πίνακα, άλλα σκεύη παν τοδαπά. Ουδέπω δὲ σοῦ πρὸς αὐτάρκειαν χρησαμένου, ἧκεν ἄλλος, πνευστιών, κεκονιαμένος, κατεπείγων σε, καὶ εξείργων σε τοῦ πανδοχείου, καὶ ζητῶν τὰ ἀλλότρια ὡς ἐξαίρετα. Τοιοῦτος ὁ βίος ἡμῶν, ἀδελφὲ, ἔτι τῶν λεχθέν των παροδικώτερος. Ἐγὼ δὲ θαυμάζω τοὺς λέγοντας Τὸ χωρίον μου· Η οικία μου. Ο πως ματαία συλλαβή ἐξοικειοῦνται τὰ μὴ προσήκοντα, καὶ τρισί στοιχείοις ἀπατηλοῖς ἐναγκαλίζονται τὰ ἀλλότρια ! Ωσπερ τῶν θαυματοποιῶν προσωπεῖα ἔχει μὲν οὐδεὶς κατ' εξαίρε τον, πάντες δὲ ἐπιτίθενται οἱ τῶν δραμάτων ὑποκριταί οὕτω τὴν γῆν καὶ τὰς ἐπ' ἐκείνης ὕλας ἄλλοι ἐξ ἄλλων ὡς ἱμάτια επενδύονται. Μή τι βασιλέως, είπέ μοι, δυνατώτε ρον; 'Αλλ' ὅμως έρεύνησον τὰ βασίλεια, ζήτησον, χλανίδας βασιλικάς · εὑρήσεις δὲ ταύτας ἱκανὰς, αἱ πολλῶν βασι λέων ἐνέδυσαν σώματα· ὁμοίως καὶ τοὺς στεφάνους, καὶ τὰς πόρπας, καὶ τὰς ζώνας, πάντα κληρονομίαν άστα τον, χρῆσιν κενὴν, ἀπὸ τῶν ὁδευόντων εἰς τοὺς μένοντας ἀπομένουσαν. Τί δὲ τῆς τῶν ὑπάρχων ἀξίας ἡ σκηνής

786 SPORIA. φέροντες τὴν αἰσχύνην, μηδὲ φέροντες τὸ ὄνειδος, τὸ ἕτερον κακὸν χωρούσι μάλιστα· καὶ ὅταν ἀκαί πως κατηγορώνται, ἐπὶ τὸν τῆς ἀγχόνης θάνατον τρέ χουσι. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν ὁ Σατανᾶς· ὑποβάλλει ποιεῖν τὸν ἄνθρωπον τὸ κακὸν, ὑποβάλλει ποιῆσαι καὶ ἕτερον, καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι καταγελᾷ. Ετοιμάζει ἐλέγχους, κατηγόρους όλους εὐτρεπίζει κατηγορεῖν αὐτοῦ τὴν συμφοράν, καὶ γίνεται πρόξενος κατήγορος· καὶ τῶν ἐλεγχομένων τὸν μὲν ἔτι μανικώτερον ἀπεργάζεται, θά τερον δὲ πολλὴν αἰσχύνην ἐπαγόμενον, ποταμούς και ἀγχόνας προξενεῖ. Διὰ ταῦτα τὰ πειρατήρια ὁ ἐμπιστευ. θεὶς ποίμνην τοῦ Χριστοῦ λογικήν, οφείλει προὺς εἶναι, καὶ μετὰ πολλῆς ἀσφαλείας ἐκζητεῖν τοὺς ἁμαρτάνον· τας· καὶ ὅταν εὕρῃ τὸν ἡμαρτηκότα, μὴ εὐθέως έκβα- λεῖν τῆς Ἐκκλησίας, ἵνα μὴ δραξάμενος ὁ Σατανᾶς τὸν ἄνθρωπον ιδιοποιήση. Όταν γὰρ ἀφορισθῇ ἄνθρωπος ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως, ἀγκαλίζεται αὐτὸν ὁ Σατανᾶς, καὶ οὐκ ἀφίσταται αὐτοῦ, ἕως οὗ εἰσδεχθῇ. Οὐκ ὀφείλει ὁ ἱερεὺς πυκνοτέρως ἀφορίζειν, οὐδὲ καταράσθαι. Ταῦτα ἰδὼν σὺ ὁ ποιμὴν, οὐκ ὀφείλεις ἀκρίτως ἀπώσασθαι τὸ πρόβατον, οὐδὲ χωρίσαι τῆς ποίμνης· ἀλλ' ὅταν εὕρῃς τὸν ἁμαρτήσαντα, κάλεσον αὐτὸν καταμόνας, καὶ τὰ μὲν ἐπιτίμησον, τὰ δὲ παρακάλεσον ἀποστῆναι αὐτὸν τοῦ κακοῦ, καὶ ἅπαξ, καὶ δις, καὶ τρίς· καὶ εἰ μὲν ἀκούσῃ σου τῆς συμβουλίας, εκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου· καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι ἡ ἐπιστρέψας ψυ χὴν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτῆς, σώσει ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Τὰ πρῶτα συγχώρη: σον αὐτῷ· τῷ γὰρ ἀφιέντι ἀφεθήσεται. Καὶ πάλιν ὁ φιλάνθρωπος Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἐβδομηκοντάκις ἑπτὰ ἁμαρτήσῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἄφες αὐτῷ. Καὶ μηδὲν ὀνειδίσῃς τῶν κεκαλυμμένων, μηδὲ παροργίσης • Περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ οἰκονόμου τῆς Πολλάκις ὑμῖν εἶπον διαλεγόμενος, ὅτι πεπλανη- μένη τις καὶ ψευδῆς ἔννοια τοῖς ἀνθρώποις ἐμπεσοῦσα πληθύνει τὰ ἁμαρτήματα, καὶ ἐλαττοῖ τὰ ἀγαθὰ, ἅπερ ἕκαστος ὀφείλομεν ἐπὶ τῆς ἑαυτῶν πολιτείας από ξειν. Αὕτη δέ ἐστιν, ὅτι πάντα ὅσα ἔχομεν ἐν τῇ χρήσει τοῦ βίου, ὡς κύριοι κεκτήμεθα καὶ δεσπόται· καὶ ταύτης ἕνεκεν τῆς ὑπολήψεως σφοδρῶς ὑπὲρ αὐτῶν διαμαχό- μεθα καὶ πολεμούμεν καὶ δικαζόμεθα, καὶ εἰς ἄχαιρον αὐτῶν περιεχόμεθα, ὡς ἐξαιρέτων κτημάτων. Ἡ δὲ ἀλήθεια οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εναντίως. Πάντων γὰρ, ὧν ἀπολαύομεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, οὐχ ἡμέτερά εἰσιν, οὔτε μὴν ἡμεῖς ὡς αὐθενται καὶ κύριοι αὐτὰ κατέχομεν, ἀλλ᾽ ὡς πάροικοι καὶ ἐπήλυδες καὶ με· τανάσται - αγόμεθα δὲ, ὅπου οὐ θέλομεν, καὶ ἡνίκα οὐ προσδοκώμεν, αφαιρούμεθα τῶν ὄντων, ὅταν δόξῃ τῷ Κυρίῳ τῆς κτήσεως. Διὸ καὶ εὐμετάβολόν τι χρῆμά ἐστι τὸ τῆς ἐπικήρου ταύτης ζωῆς · καὶ ὁ σήμερον ἐν δόξῃ, αὔριον ἐλεεινός, οἴκτου καὶ βοηθείας ἄξιος· ὁ νῦν εὔπος ρος, καὶ εὐθηνούμενος ταῖς ύλαις πλούτου, πένης μετὰ μικρὸν, οὐδὲ τὸν ἄρτον οἴκοθεν ἔχων, ὃν προσφέρηται εἰς ζωήν. Καὶ τούτῳ μάλιστα ὁ Θεὸς ἡμῶν τῶν θνητών ὑπερέχει, τῷ ἀεὶ ὡσαύτως εἶναι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν, καὶ ἀναφαίρετον κεκτήσθαι ζωὴν καὶ δόξαν καὶ δύναμιν. Πόθεν οὖν εἰς ταύτην τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ; Η τάχα γνώριμον τυγχάνει τοῖς νοῦν ἔχουσι καὶ φιλολόγοις. Ο Λουκᾶς ἡμῖν παραβολὴν ἀναπλάσας ὑπανέγνω ἀρτίως, ἐν ᾗ τὸν οἰκονόμον τῶν ἀλλοτρίων ὑπογράφει στενουμε- νον καὶ θλιβόμενον, ἐπειδὴ ὡς ἐμπαθής τις καὶ πολυ δάπανος, ἤκουσε παρὰ τοῦ κυρίου τῶν κτημάτων καὶ χρημάτων, ὅτι Δὸς τὸν λόγον τῆς διοικήσεως, καὶ μετά- στηθι · οὐ γὰρ τοῖς ἐμοῖς σε ὡς ἰδίοις ἐντρυφῶν ἀνέξο· μαι. Τοῦτο δὲ ἐστιν οὐ γενομένου πράγματος εξήγησις ἀλλὰ πλάσις παραβολῆς, τοῖς ἐπεσκιασμένοις τὸν λόγον ἠθικὴν ἀρετὴν ἐκπαιδεύουσα. Γνῶθι τοίνυν ἕκαστος, ὡς ἀλλοτρίων εἰ διοικητής· καὶ ῥίψας ἀπὸ τῆς ψυχῆς τὸ αὐθεντεῖν, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν, τὸ τοῦ ὑπευθύνου καὶ οἰκονόμου ἀνάλαβε ταπεινὸν καὶ εὐλαβὲς, ἀεὶ τὸν Κύ ριόν σου ἀναμένων, καὶ μετὰ δειλίας συγγράφων τῆς ἀπολογίας τὸ λογοθέσιον. Πάροικος γὰρ εἶ, ὀλιγοχρο νέου χρήσεως καὶ παροδικῆς λαβὼν συγχώρησιν. Εἰ δὲ ἀμφιβάλλει;, ἐπὶ τοῖς γνωρίμοις κατάμαθε τὸ γινόμε- νον, καὶ τῷ ἀψευδεί διδασκάλῳ, τῇ πείρα, παιδεύθητι· Κέκτησαι χωρίον, ἢ παρὰ πατρὸς λαβών, ἢ ἀπό τίνος συναλλάγματος κύριος γεγονώς; ἀναλόγισα: οὖν τῇ μνήμῃ, καὶ ἀπαρίθμησα: πάντα;, εἰ δύναται, τοὺς πρα 786 αὐτὴν ἐπιστρέφοντα· ἐὰν δὲ μετὰ τρεῖς νουθεσίας διορ θώσηται ἑαυτὸν διὰ μετανοίας, τότε εισδεχθήσεται. Ταῦτα πάντα ὀφείλει εἰδέναι ὁ ἱερεὺς, καὶ πῶς χρὴ ἐμ πολιτεύεσθαι ἐν τῷ λαῷ, καὶ οὐ μὴ κατακριθῇ εἰς τὸν αἰῶνα. Λοιπὸν περὶ διακόνων παραθήσομαι τὸν λόγον, καὶ πῶς χρὴ αὐτοὺς ἐμπολιτεύεσθαι. Ο διάκονος τοίνυν ὀφείλει πάντα κατὰ γνώμην τοῦ πρεσβυτέρου διαπράτ τειν, καὶ εἰς τὸν κανόνα, καὶ εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας· καὶ εἰς τὸν λαὸν μηδὲν αὐθεντεῖν, ἀλλὰ πάντα κελεύσει τοῦ πρεσβυτέρου διοικείν, μηδέ τινα ἀφορίσας ἐξουσίαν ἔχειν, οὐδ᾽ ἕτερόν τι ποιεῖν. Μὴ παρόντος δὲ τοῦ πρεσβυτέρου, ἐξουσίαν ἔχει ὁ διάκονος πάντων, καθὼς καὶ ὁ πρεσβύτερος, παρεκτὸς τῶν θείων μυστη ρίων. Ἐὰν μέλλῃ ὁ ἱερεὺς ἀποδημεῖν, ὀφείλει παρακα λέσαι ἕτερον πρεσβύτερον ἐξ ἑτέρας κώμης ἀποδιδόναι τὰς εὐχὰς τῷ λαῷ· εἰ δὲ ἀνάγκη γίνεται, καὶ μὴ εὐ ρεθῇ πρεσβύτερος, ὀφείλει ὁ πρεσβύτερος ἁγιάσαι τὴν ἄρτον, καὶ προστάξαι τὸν διάκονον τῷ λαῷ διδόναι. Ἐὰν δὲ γένηται ἀνάγκη, καὶ εὑρεθῇ παιδίον ἀβάπτι- στον, καὶ μέλλῃ τελευτῶν, ἐξὸν τὸν διάκονον βαπτίσαι καὶ εἰ μὲν ἀπέθανε τὸ παιδίον, ἐλογίσθη αὐτῷ βάπτι σμα· ἐὰν δὲ παιδίον τῇ ἀμελείᾳ τοῦ πρεσβυτέρου ἀπο θάνῃ ἀβάπτιστον, οὐαὶ ἔστὶ τῷ πρεσβυτέρῳ ἐκείνῳ ! ἐὰν δὲ τῇ ἀμελείᾳ τῶν γονέων ἀποθάνῃ ἀβάπτιστον, οὐαί ἐστι τοῖς γονεῦσι τοῦ παιδίου! Τοιγαροῦν οὐκ ὀφείλου σιν οἱ γονεῖς ἀφιέναι αβάπτιστον τὸ παιδίον ἐπὶ πολλά· πρόβατον γὰρ ἀσφράγιστον, μερὶς λύκου. Η γὰρ τοῦ Χριστοῦ σφραγὶς φυλάσσει τὸν ἔχοντα τὴν σφραγίδα. Αὐτῷ οὖν τῷ Χριστῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀδικίας, καὶ [843] ὅτι οὐδὲν ἡμέτερον. *** • κατεσχηκότας αὐτό· ἐπίβαλε καὶ τῷ μέλλοντι χρόνῳ τὸν νοῦν, καὶ πόσοι αὐτοῦ κυριεύσουσι μετὰ σὲ κατα- νόησον · φράσον δέ μοι, τίνος ἡ δεσποτεία, καὶ τίσι κατ' εξαίρετον διαφέρουσα, τοῖς ἐσχηκόσι, τοῖς ἔχουσιν, ἢ τοῖς μέλλουσιν; Ει γάρ τις ὥσπερ ἐκμαχεσθῆ πάν τὰς ἀθροίσειεν, ευρεθήσονται πλείους, τῶν ὀβολῶν οἱ κεκτημένοι. Μάλλον δὲ, εἴπερ ἀκριβῶς βούλει κατιδεῖν τίνι παρόμοιος ὁ βίος ἡμῶν, μνημόνευσον εί ποτε ώρα θέρους ὁδοιπορῶν ἐθεάσω δένδρον ἀμφιλαφές, ἐπὶ πολύ τοῦ πλάτους καὶ τοῦ μήκους διήκον, ἱκανῇ τῇ σκιά οι μίας πληρῶσαι χρείαν. Τούτῳ τερφθεὶς ὑπῆλθες, καὶ, ἐφ' ὅσον ἐξῆν, ἐκεῖσε κατέμεινας. Επειδὴ δὲ ἔδει πάλιν ἀπᾶραι, καὶ συμβουλευομένου τὴν ἄφιξιν, ετέραν οδοιπορίαν, ἐπέστη ἕτερος. Καὶ σὺ μὲν ἐφούρτους την ἀποσκευὴν ἐν δὲ τὴν ἰδίαν, καθήρει, καὶ πάντα τὰ σὲ ἀθρόον διεδέξατο, τήν στιβάδα, τὸ πῦρ, τὴν τοῦ δένδρου σκιάν, τὸ παραῤῥέον ύδωρ. Καὶ ὁ μὲν οἰχέτω τῆς ἀνα- κλίσεως, σὺ δὲ τοῦ περιπάτου. Ετέρφθη κἀκεῖνος, εἶτα ἀφῆκε. Καὶ τὸ δένδρον ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας ἐγένετο τυχόν δέκα ξένων ὀλιγοχρόνιον καταγώγιον · [844] καὶ τῶν πάντων γενόμενον, ἑνὸς ἦν τοῦ ὄντως κυρίου. Οὕτω καὶ αἱ περιουσίας τῆς ἐνταῦθα διαγωγής τέρπουσι μὲν πολύ λοὺς καὶ τρέφουσι, τῆς δεσποτείας δὲ μόνῳ τῷ Θεῷ προσηκούσης, τῷ ἄφθαρτον καὶ ἀνώλεθρον ἔχοντι τὴν ζωήν. Εθεάσω καὶ πανδοχεῖον, ἐφ᾽ ᾧ πάντως ὁδεύων κατέλυσας · ἔλαβες δὲ ἐκεῖθεν πολλὰ, βαστάζων μηδέν· κλίνην, τράπεζαν, ἐκπόματα, πίνακα, άλλα σκεύη παν τοδαπά. Ουδέπω δὲ σοῦ πρὸς αὐτάρκειαν χρησαμένου, ἧκεν ἄλλος, πνευστιών, κεκονιαμένος, κατεπείγων σε, καὶ εξείργων σε τοῦ πανδοχείου, καὶ ζητῶν τὰ ἀλλότρια ὡς ἐξαίρετα. Τοιοῦτος ὁ βίος ἡμῶν, ἀδελφὲ, ἔτι τῶν λεχθέν των παροδικώτερος. Ἐγὼ δὲ θαυμάζω τοὺς λέγοντας Τὸ χωρίον μου· Η οικία μου. Ο πως ματαία συλλαβή ἐξοικειοῦνται τὰ μὴ προσήκοντα, καὶ τρισί στοιχείοις ἀπατηλοῖς ἐναγκαλίζονται τὰ ἀλλότρια ! Ωσπερ τῶν θαυματοποιῶν προσωπεῖα ἔχει μὲν οὐδεὶς κατ' εξαίρε τον, πάντες δὲ ἐπιτίθενται οἱ τῶν δραμάτων ὑποκριταί οὕτω τὴν γῆν καὶ τὰς ἐπ' ἐκείνης ὕλας ἄλλοι ἐξ ἄλλων ὡς ἱμάτια επενδύονται. Μή τι βασιλέως, είπέ μοι, δυνατώτε ρον; 'Αλλ' ὅμως έρεύνησον τὰ βασίλεια, ζήτησον, χλανίδας βασιλικάς · εὑρήσεις δὲ ταύτας ἱκανὰς, αἱ πολλῶν βασι λέων ἐνέδυσαν σώματα· ὁμοίως καὶ τοὺς στεφάνους, καὶ τὰς πόρπας, καὶ τὰς ζώνας, πάντα κληρονομίαν άστα τον, χρῆσιν κενὴν, ἀπὸ τῶν ὁδευόντων εἰς τοὺς μένοντας ἀπομένουσαν. Τί δὲ τῆς τῶν ὑπάρχων ἀξίας ἡ σκηνής

786 SPORIA. φέροντες τὴν αἰσχύνην, μηδὲ φέροντες τὸ ὄνειδος, τὸ ἕτερον κακὸν χωρούσι μάλιστα· καὶ ὅταν ἀκαί πως κατηγορώνται, ἐπὶ τὸν τῆς ἀγχόνης θάνατον τρέ χουσι. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν ὁ Σατανᾶς· ὑποβάλλει ποιεῖν τὸν ἄνθρωπον τὸ κακὸν, ὑποβάλλει ποιῆσαι καὶ ἕτερον, καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι καταγελᾷ. Ετοιμάζει ἐλέγχους, κατηγόρους όλους εὐτρεπίζει κατηγορεῖν αὐτοῦ τὴν συμφοράν, καὶ γίνεται πρόξενος κατήγορος· καὶ τῶν ἐλεγχομένων τὸν μὲν ἔτι μανικώτερον ἀπεργάζεται, θά τερον δὲ πολλὴν αἰσχύνην ἐπαγόμενον, ποταμούς και ἀγχόνας προξενεῖ. Διὰ ταῦτα τὰ πειρατήρια ὁ ἐμπιστευ. θεὶς ποίμνην τοῦ Χριστοῦ λογικήν, οφείλει προὺς εἶναι, καὶ μετὰ πολλῆς ἀσφαλείας ἐκζητεῖν τοὺς ἁμαρτάνον· τας· καὶ ὅταν εὕρῃ τὸν ἡμαρτηκότα, μὴ εὐθέως έκβα- λεῖν τῆς Ἐκκλησίας, ἵνα μὴ δραξάμενος ὁ Σατανᾶς τὸν ἄνθρωπον ιδιοποιήση. Όταν γὰρ ἀφορισθῇ ἄνθρωπος ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως, ἀγκαλίζεται αὐτὸν ὁ Σατανᾶς, καὶ οὐκ ἀφίσταται αὐτοῦ, ἕως οὗ εἰσδεχθῇ. Οὐκ ὀφείλει ὁ ἱερεὺς πυκνοτέρως ἀφορίζειν, οὐδὲ καταράσθαι. Ταῦτα ἰδὼν σὺ ὁ ποιμὴν, οὐκ ὀφείλεις ἀκρίτως ἀπώσασθαι τὸ πρόβατον, οὐδὲ χωρίσαι τῆς ποίμνης· ἀλλ' ὅταν εὕρῃς τὸν ἁμαρτήσαντα, κάλεσον αὐτὸν καταμόνας, καὶ τὰ μὲν ἐπιτίμησον, τὰ δὲ παρακάλεσον ἀποστῆναι αὐτὸν τοῦ κακοῦ, καὶ ἅπαξ, καὶ δις, καὶ τρίς· καὶ εἰ μὲν ἀκούσῃ σου τῆς συμβουλίας, εκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου· καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι ἡ ἐπιστρέψας ψυ χὴν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτῆς, σώσει ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Τὰ πρῶτα συγχώρη: σον αὐτῷ· τῷ γὰρ ἀφιέντι ἀφεθήσεται. Καὶ πάλιν ὁ φιλάνθρωπος Κύριος, ὅτι Ἐὰν ἐβδομηκοντάκις ἑπτὰ ἁμαρτήσῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἄφες αὐτῷ. Καὶ μηδὲν ὀνειδίσῃς τῶν κεκαλυμμένων, μηδὲ παροργίσης • Περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ οἰκονόμου τῆς Πολλάκις ὑμῖν εἶπον διαλεγόμενος, ὅτι πεπλανη- μένη τις καὶ ψευδῆς ἔννοια τοῖς ἀνθρώποις ἐμπεσοῦσα πληθύνει τὰ ἁμαρτήματα, καὶ ἐλαττοῖ τὰ ἀγαθὰ, ἅπερ ἕκαστος ὀφείλομεν ἐπὶ τῆς ἑαυτῶν πολιτείας από ξειν. Αὕτη δέ ἐστιν, ὅτι πάντα ὅσα ἔχομεν ἐν τῇ χρήσει τοῦ βίου, ὡς κύριοι κεκτήμεθα καὶ δεσπόται· καὶ ταύτης ἕνεκεν τῆς ὑπολήψεως σφοδρῶς ὑπὲρ αὐτῶν διαμαχό- μεθα καὶ πολεμούμεν καὶ δικαζόμεθα, καὶ εἰς ἄχαιρον αὐτῶν περιεχόμεθα, ὡς ἐξαιρέτων κτημάτων. Ἡ δὲ ἀλήθεια οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εναντίως. Πάντων γὰρ, ὧν ἀπολαύομεν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, οὐχ ἡμέτερά εἰσιν, οὔτε μὴν ἡμεῖς ὡς αὐθενται καὶ κύριοι αὐτὰ κατέχομεν, ἀλλ᾽ ὡς πάροικοι καὶ ἐπήλυδες καὶ με· τανάσται - αγόμεθα δὲ, ὅπου οὐ θέλομεν, καὶ ἡνίκα οὐ προσδοκώμεν, αφαιρούμεθα τῶν ὄντων, ὅταν δόξῃ τῷ Κυρίῳ τῆς κτήσεως. Διὸ καὶ εὐμετάβολόν τι χρῆμά ἐστι τὸ τῆς ἐπικήρου ταύτης ζωῆς · καὶ ὁ σήμερον ἐν δόξῃ, αὔριον ἐλεεινός, οἴκτου καὶ βοηθείας ἄξιος· ὁ νῦν εὔπος ρος, καὶ εὐθηνούμενος ταῖς ύλαις πλούτου, πένης μετὰ μικρὸν, οὐδὲ τὸν ἄρτον οἴκοθεν ἔχων, ὃν προσφέρηται εἰς ζωήν. Καὶ τούτῳ μάλιστα ὁ Θεὸς ἡμῶν τῶν θνητών ὑπερέχει, τῷ ἀεὶ ὡσαύτως εἶναι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν, καὶ ἀναφαίρετον κεκτήσθαι ζωὴν καὶ δόξαν καὶ δύναμιν. Πόθεν οὖν εἰς ταύτην τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ; Η τάχα γνώριμον τυγχάνει τοῖς νοῦν ἔχουσι καὶ φιλολόγοις. Ο Λουκᾶς ἡμῖν παραβολὴν ἀναπλάσας ὑπανέγνω ἀρτίως, ἐν ᾗ τὸν οἰκονόμον τῶν ἀλλοτρίων ὑπογράφει στενουμε- νον καὶ θλιβόμενον, ἐπειδὴ ὡς ἐμπαθής τις καὶ πολυ δάπανος, ἤκουσε παρὰ τοῦ κυρίου τῶν κτημάτων καὶ χρημάτων, ὅτι Δὸς τὸν λόγον τῆς διοικήσεως, καὶ μετά- στηθι · οὐ γὰρ τοῖς ἐμοῖς σε ὡς ἰδίοις ἐντρυφῶν ἀνέξο· μαι. Τοῦτο δὲ ἐστιν οὐ γενομένου πράγματος εξήγησις ἀλλὰ πλάσις παραβολῆς, τοῖς ἐπεσκιασμένοις τὸν λόγον ἠθικὴν ἀρετὴν ἐκπαιδεύουσα. Γνῶθι τοίνυν ἕκαστος, ὡς ἀλλοτρίων εἰ διοικητής· καὶ ῥίψας ἀπὸ τῆς ψυχῆς τὸ αὐθεντεῖν, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν, τὸ τοῦ ὑπευθύνου καὶ οἰκονόμου ἀνάλαβε ταπεινὸν καὶ εὐλαβὲς, ἀεὶ τὸν Κύ ριόν σου ἀναμένων, καὶ μετὰ δειλίας συγγράφων τῆς ἀπολογίας τὸ λογοθέσιον. Πάροικος γὰρ εἶ, ὀλιγοχρο νέου χρήσεως καὶ παροδικῆς λαβὼν συγχώρησιν. Εἰ δὲ ἀμφιβάλλει;, ἐπὶ τοῖς γνωρίμοις κατάμαθε τὸ γινόμε- νον, καὶ τῷ ἀψευδεί διδασκάλῳ, τῇ πείρα, παιδεύθητι· Κέκτησαι χωρίον, ἢ παρὰ πατρὸς λαβών, ἢ ἀπό τίνος συναλλάγματος κύριος γεγονώς; ἀναλόγισα: οὖν τῇ μνήμῃ, καὶ ἀπαρίθμησα: πάντα;, εἰ δύναται, τοὺς πρα 786 αὐτὴν ἐπιστρέφοντα· ἐὰν δὲ μετὰ τρεῖς νουθεσίας διορ θώσηται ἑαυτὸν διὰ μετανοίας, τότε εισδεχθήσεται. Ταῦτα πάντα ὀφείλει εἰδέναι ὁ ἱερεὺς, καὶ πῶς χρὴ ἐμ πολιτεύεσθαι ἐν τῷ λαῷ, καὶ οὐ μὴ κατακριθῇ εἰς τὸν αἰῶνα. Λοιπὸν περὶ διακόνων παραθήσομαι τὸν λόγον, καὶ πῶς χρὴ αὐτοὺς ἐμπολιτεύεσθαι. Ο διάκονος τοίνυν ὀφείλει πάντα κατὰ γνώμην τοῦ πρεσβυτέρου διαπράτ τειν, καὶ εἰς τὸν κανόνα, καὶ εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας· καὶ εἰς τὸν λαὸν μηδὲν αὐθεντεῖν, ἀλλὰ πάντα κελεύσει τοῦ πρεσβυτέρου διοικείν, μηδέ τινα ἀφορίσας ἐξουσίαν ἔχειν, οὐδ᾽ ἕτερόν τι ποιεῖν. Μὴ παρόντος δὲ τοῦ πρεσβυτέρου, ἐξουσίαν ἔχει ὁ διάκονος πάντων, καθὼς καὶ ὁ πρεσβύτερος, παρεκτὸς τῶν θείων μυστη ρίων. Ἐὰν μέλλῃ ὁ ἱερεὺς ἀποδημεῖν, ὀφείλει παρακα λέσαι ἕτερον πρεσβύτερον ἐξ ἑτέρας κώμης ἀποδιδόναι τὰς εὐχὰς τῷ λαῷ· εἰ δὲ ἀνάγκη γίνεται, καὶ μὴ εὐ ρεθῇ πρεσβύτερος, ὀφείλει ὁ πρεσβύτερος ἁγιάσαι τὴν ἄρτον, καὶ προστάξαι τὸν διάκονον τῷ λαῷ διδόναι. Ἐὰν δὲ γένηται ἀνάγκη, καὶ εὑρεθῇ παιδίον ἀβάπτι- στον, καὶ μέλλῃ τελευτῶν, ἐξὸν τὸν διάκονον βαπτίσαι καὶ εἰ μὲν ἀπέθανε τὸ παιδίον, ἐλογίσθη αὐτῷ βάπτι σμα· ἐὰν δὲ παιδίον τῇ ἀμελείᾳ τοῦ πρεσβυτέρου ἀπο θάνῃ ἀβάπτιστον, οὐαὶ ἔστὶ τῷ πρεσβυτέρῳ ἐκείνῳ ! ἐὰν δὲ τῇ ἀμελείᾳ τῶν γονέων ἀποθάνῃ ἀβάπτιστον, οὐαί ἐστι τοῖς γονεῦσι τοῦ παιδίου! Τοιγαροῦν οὐκ ὀφείλου σιν οἱ γονεῖς ἀφιέναι αβάπτιστον τὸ παιδίον ἐπὶ πολλά· πρόβατον γὰρ ἀσφράγιστον, μερὶς λύκου. Η γὰρ τοῦ Χριστοῦ σφραγὶς φυλάσσει τὸν ἔχοντα τὴν σφραγίδα. Αὐτῷ οὖν τῷ Χριστῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀδικίας, καὶ [843] ὅτι οὐδὲν ἡμέτερον. *** • κατεσχηκότας αὐτό· ἐπίβαλε καὶ τῷ μέλλοντι χρόνῳ τὸν νοῦν, καὶ πόσοι αὐτοῦ κυριεύσουσι μετὰ σὲ κατα- νόησον · φράσον δέ μοι, τίνος ἡ δεσποτεία, καὶ τίσι κατ' εξαίρετον διαφέρουσα, τοῖς ἐσχηκόσι, τοῖς ἔχουσιν, ἢ τοῖς μέλλουσιν; Ει γάρ τις ὥσπερ ἐκμαχεσθῆ πάν τὰς ἀθροίσειεν, ευρεθήσονται πλείους, τῶν ὀβολῶν οἱ κεκτημένοι. Μάλλον δὲ, εἴπερ ἀκριβῶς βούλει κατιδεῖν τίνι παρόμοιος ὁ βίος ἡμῶν, μνημόνευσον εί ποτε ώρα θέρους ὁδοιπορῶν ἐθεάσω δένδρον ἀμφιλαφές, ἐπὶ πολύ τοῦ πλάτους καὶ τοῦ μήκους διήκον, ἱκανῇ τῇ σκιά οι μίας πληρῶσαι χρείαν. Τούτῳ τερφθεὶς ὑπῆλθες, καὶ, ἐφ' ὅσον ἐξῆν, ἐκεῖσε κατέμεινας. Επειδὴ δὲ ἔδει πάλιν ἀπᾶραι, καὶ συμβουλευομένου τὴν ἄφιξιν, ετέραν οδοιπορίαν, ἐπέστη ἕτερος. Καὶ σὺ μὲν ἐφούρτους την ἀποσκευὴν ἐν δὲ τὴν ἰδίαν, καθήρει, καὶ πάντα τὰ σὲ ἀθρόον διεδέξατο, τήν στιβάδα, τὸ πῦρ, τὴν τοῦ δένδρου σκιάν, τὸ παραῤῥέον ύδωρ. Καὶ ὁ μὲν οἰχέτω τῆς ἀνα- κλίσεως, σὺ δὲ τοῦ περιπάτου. Ετέρφθη κἀκεῖνος, εἶτα ἀφῆκε. Καὶ τὸ δένδρον ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας ἐγένετο τυχόν δέκα ξένων ὀλιγοχρόνιον καταγώγιον · [844] καὶ τῶν πάντων γενόμενον, ἑνὸς ἦν τοῦ ὄντως κυρίου. Οὕτω καὶ αἱ περιουσίας τῆς ἐνταῦθα διαγωγής τέρπουσι μὲν πολύ λοὺς καὶ τρέφουσι, τῆς δεσποτείας δὲ μόνῳ τῷ Θεῷ προσηκούσης, τῷ ἄφθαρτον καὶ ἀνώλεθρον ἔχοντι τὴν ζωήν. Εθεάσω καὶ πανδοχεῖον, ἐφ᾽ ᾧ πάντως ὁδεύων κατέλυσας · ἔλαβες δὲ ἐκεῖθεν πολλὰ, βαστάζων μηδέν· κλίνην, τράπεζαν, ἐκπόματα, πίνακα, άλλα σκεύη παν τοδαπά. Ουδέπω δὲ σοῦ πρὸς αὐτάρκειαν χρησαμένου, ἧκεν ἄλλος, πνευστιών, κεκονιαμένος, κατεπείγων σε, καὶ εξείργων σε τοῦ πανδοχείου, καὶ ζητῶν τὰ ἀλλότρια ὡς ἐξαίρετα. Τοιοῦτος ὁ βίος ἡμῶν, ἀδελφὲ, ἔτι τῶν λεχθέν των παροδικώτερος. Ἐγὼ δὲ θαυμάζω τοὺς λέγοντας Τὸ χωρίον μου· Η οικία μου. Ο πως ματαία συλλαβή ἐξοικειοῦνται τὰ μὴ προσήκοντα, καὶ τρισί στοιχείοις ἀπατηλοῖς ἐναγκαλίζονται τὰ ἀλλότρια ! Ωσπερ τῶν θαυματοποιῶν προσωπεῖα ἔχει μὲν οὐδεὶς κατ' εξαίρε τον, πάντες δὲ ἐπιτίθενται οἱ τῶν δραμάτων ὑποκριταί οὕτω τὴν γῆν καὶ τὰς ἐπ' ἐκείνης ὕλας ἄλλοι ἐξ ἄλλων ὡς ἱμάτια επενδύονται. Μή τι βασιλέως, είπέ μοι, δυνατώτε ρον; 'Αλλ' ὅμως έρεύνησον τὰ βασίλεια, ζήτησον, χλανίδας βασιλικάς · εὑρήσεις δὲ ταύτας ἱκανὰς, αἱ πολλῶν βασι λέων ἐνέδυσαν σώματα· ὁμοίως καὶ τοὺς στεφάνους, καὶ τὰς πόρπας, καὶ τὰς ζώνας, πάντα κληρονομίαν άστα τον, χρῆσιν κενὴν, ἀπὸ τῶν ὁδευόντων εἰς τοὺς μένοντας ἀπομένουσαν. Τί δὲ τῆς τῶν ὑπάρχων ἀξίας ἡ σκηνής

787 • DE JEJUNIO. τὰ ἀργυροῦν ἔχημα ; ή καλαμὶς ή χρυσή ; Ορος οὐκ ἀεὶ, ταῦτα ἔχειν τὸν ύπαρχον, καὶ οὐδέποτε τὸν αὐτὸν ἀεὶ, ἀλλὰ πρὸς ὀλίγον ἕκαστον. Ὡς γὰρ ἡ κλίνη τῆς ἐκφορᾶς ἄλλα τε άλλα δέχεται σώματα· οὕτω καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς τὰ σύμβολα τους χρωμένους ἀμείβει. Εν τεῦθεν ὁ ᾿Απόστολος ἡμῖν ἐβόα πλείστας φωνὰς ταύτης τῆς διανοίας παιδευτικάς. Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ τὸν ὡς μηδὲν ἔχοντες, καὶ πάντα κατέχοντες· καὶ τὸ, Οἱ χρώμενοι, ὡς μὴ παρ ραχρώμενοι. Πάντα γὰρ ταῦτα πρὸς ἕνα τείνει σκοπόν ὅτι προσήκει ὡς ἐφημέρους ἡμᾶς διαζῇν, ἀναμένονται, ἀεὶ τῆς ἐξόδου τὸ σύνθημα. Καὶ ἵνα μάθῃς ἀκριβῶς, ὅτι νόμοις ὑπόκεισαι, καὶ καθώς σε προσήκει ζῆν ἀκρι- βῶς, ἀπὸ σαυτοῦ πρῶτον κατανόησαν, ὅτι καὶ ἡ ψυχή σου πανταχόθεν τοῖς τῆς ἀρετῆς ὑπόκειται παραγγέλ μασιν, οὐδὲ σαυτοῦ κύριος εἶ, ἀλλὰ προσήκει σε οίκου νομεῖν καὶ λόγον καὶ πράξιν καὶ πᾶν τῆς ζωῆς του κίνημα. Ελαβες σῶμα παρὰ τοῦ κτίσαντός σε, πέντε αἰσθήσεσιν εἰς τὰς τῆς ζωῆς χρείας οικονομούμενον. Εἰσὶ δὲ οὐδὲ αὗται ελεύθεραι καὶ αὐτόνομοι, ἀλλ᾽ ἐκά- στη δούλη ὑπὸ νόμον ἐστί. Καὶ πρῶτος ἀκούει ὀφθαλ μός. Βλέπε, φησί, καὶ θεώρει, & βλέπειν καλόν· ἥλιον πᾶσαν τὴν οἰκουμένην φωτίζοντα, σελήνην τὸ σκυθρω τὸν καὶ ζοφώδες τῆς νυκτὸς καταυγάζουσαν, τοὺς ἄλ- λους ἀστέρας, οὐ πολὺ δή, οὐδὲ αὔταρκες ἡμῖν τὸ παρ' ἑαυτῶν φῶς χορηγούντας, πλὴν τὸ κάλλος ὁ ἔλαχον ἀποστίλβοντας· θεώρει την παντοδαποῖς ἄνθεσι καὶ βοτάναις κομῶσαν, θάλασσαν ἡπλωμένην ὡς πεδίου, ὅταν εἰς καθαραν γαλήνην παγῇ. Εἰς ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κατακέχρησε τῷ ὁρᾶν τὰς δὲ ἄλλας θέας, ὅσαι διὰ ὄψεως τὴν βλάβην ἐπεισάγουσι τῇ ψυχῇ, φεύγε καὶ παράτρεχε, καὶ ἐπιτίθει σεαυτῷ κάλυμμα, ἵνα μὴ βλέπῃς. Βέλτιον γὰρ σκοτίσαι τὴν αἴσθησιν ὅταν τῶν ἔργων τοῦ σκότους τὴν αἰτίαν παρέχῃ. Διὰ τοῦτο χθὲς ἡμῖν ἔλεγεν ὁ Κύριος διὰ Ματθαίου Πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη εμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ βέλτιον εκκόπτειν αὐτὸν, ὅταν ἄτακτα βλέπῃ καὶ ἐπιζήμια. Εχει καὶ ἡ ἀκοὴ παραγγέλματα κωλυτικὰ κακῆς ἀκροάσεως· χρή αὐτήν, ὅταν μὲν τινων ἀγαθῶν ἀκούῃ, ἀναπεπετασμέ νην εἶναι καὶ νουνεχῇ, καὶ δι᾿ ἑαυτῆς τῇ ψυχῇ παρα πέμπειν τῶν συμφερόντων λόγων τὴν αἴσθησιν· εἰ δὲ τῆς κακίας ἕτερος λοιμὸς καὶ φθορὸς πλησιάσας αὐτῇ, ἐπαντλεῖν μέλλοι τῆς ἁμαρτίας τὸν βόρβορον, δεῖ φεύ- γειν αὐτὴν ὡς ἰοβόλον θηρίον. Σωφρονείτω καὶ ἡ γλῶσ- σα μετὰ τοῦ στόματος, λαλείτω τὰ δίκαια, τῶν δὲ ἀπὸ ηγορευμένων ἀπεχέσθω, λοιδοριῶν, συκοφαντιών, κατά ηγορίας ἀδίκου, καταλαλιᾶς τῆς τῶν ἀδελφῶν, βλασφη- μίας [845] τῆς πρὸς τὸν Θεόν· φθεγγέσθω δὲ ὅσα εξο φημα, ὅσα εὐσεβῆ, πράξεων ἀγαθῶν ἔχει τὴν συμβου- λὴν καὶ λεγέτω πᾶς ἄνθρωπος τὰ τοῦ Ἱεροψάλτου. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου· και, ὡσεὶ ξυρόν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον· καὶ τὸν ταῖς γλώσ σαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν. Καὶ τὸ, Τί ἐγκαυχᾷ ἐν και κίς, ὁ δυνατός ; Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, άδι- κίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσά σου. Γενέσθω τῶν ὠφε λούντων τὸ στόμα. Σωφρονείτω καὶ ἡ ῥίς, μὴ τρυφάν ἀεὶ ὀσφραινομένη, μηδὲ μύρων πολυτελῶν ἀτμοὺς καὶ εὐωδίας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀνέλπουσα· τῶν γὰρ τοιούτων [84] Περί Σάλπιγγος ὑψηλότερα βοῶ τὴν φωνὴν ἀνυψῶν, οὐχ ἵνα τέρψει ἡδονῆς τὴν ἀκοὴν ἀπατήσω, ἀλλ᾽ ἵνα λέξει τῆς ἀληθείας τὴν ἡδονὴν σβέσω· καὶ παύσω μὲν ἀπὸ λόγου τὴν τῆς γαστρὸς ἐπιθυμίαν, ἐξεγερῶ δὲ διὰ πόθου τὴν τῆς νηστείας εργασίαν. Πόθος γὰρ νηστείας ἐπουρά νιον τὸ κέρδος, κέρδος δὲ ἡδυπαθείας ἐπιζήμιον ἀπερ- γάζεται τὸ βλάδος. Ὁ μὲν γὰρ βρώσει. σχολάζων, καὶ τὴν τῆς γαστρὸς πληρῶν ἐπιθυμίαν, τῆς ψυχῆς ζημιοί τὴν ἐπικαρπίαν τὴν πνευματικήν· ὁ δὲ νηστεία τὴν σάρκα μαραίνων, καὶ τῶν βρωμάτων τὴν ἀδηφαγίαν ἀποφεύγων, τῶν κρειττόνων θησαυρίζει την προσδο κίαν. Νηστεία γὰρ σωφροσύνην ἐκδιδάσκει, καρτερικόν κατασκευάζει· νηστεία πρὸς εὐσέβειαν ἀλείφει, καὶ πρὸς ὑπομονὴν γυμνάζει: νηστεία ἀγγελικὴν ποιεῖ τὴν πολιτείαν, καὶ πνευματικὸν, ἀποτελεῖ τὸ σῶμα· νηστεία ψυχῆς ἐστι φυλακτήριον, καὶ σώματος όπλον ἀκαταμά Ζητον. Οὔτε γὰρ τὴν ἐπίβουλον ἡδονὴν παραδέχεται, 788 . . ηται: • καὶ ὁ Ησαΐας σφοδρός ἐστι κατήγορος. Μεμνήσθη ἡ χεὶρ τῶν ἐντολῶν, ἵνα μὴ πάντων ακωλύτω- ἐκτεινέσθω πρὸς ἐλεημοσύνην, μὴ πρὸς ἁρπαγήν την ρείτω τὰ ἴδια, μὴ συναγέτω τὰ ἀλλότρια· απτέσθω σω- μάτων νωθρῶν καὶ κεκακωμένων, δι' ἀγαθῆς ἐπισκέ ψεως, μὴ τῶν σφριγώντων καὶ τῶν πορνείαις ἐσχολα- κότων. Έδειξεν ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς καὶ αὐτοὶ ἑαυτῶν οὐ δέποτέ ἐσμεν κύριοι, ἀλλὰ οἰκονόμοι. Πᾶν γὰρ τὸ νόμοις ὑποκείμενον καὶ προστάγμασι, δοῦλον του νομοθέτου ἐστὶ καὶ ὑπήκοον. Εἰ δὲ τὰ μόρια τοῦ σώματος ἡμῶν οὐκ ἐλεύθερα ἐξουσίας, ἀλλὰ Δεσποτικῷ βουλήματι πρὸς τὰς ἐνεργείας κανονιζόμενα, τί ἂν εἴπῃ τις πρὸς τοὺς οἰομένους χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων ὑλῶν ἀνεύθυνον ἔχειν τὴν κτησιν; Οὐδὲν σον, ἄνθρωπε σὺ δοῦλος, καὶ τὰ σὰ Κυρίου· δοῦλος γὰρ ἐλεύθερον πεκούλιον οὐκ ἔχει. Γυμνὸς γὰρ ἤχθης εἰς τοῦτο τὸ φῶς· ἔλαβες, ἃ ἔχεις, κατά νόμον του Κυρίου σου, ἢ κληρονομήσας πατέρα, ἐπειδὴ οὕτως ὁ Θεὸς διετάξατο (Γονεῖς γὰρ τέκνοις, φησί, μεριούσι σκύλα), ἢ ἀπὸ γά μου τὴν εὐπορίαν κτησάμενος (γάμος δὲ καὶ τὰ ἐπὶ ἔκεινα παρὰ Θεοῦ διατέτακται), ἢ ἀπὸ ἐμπορίας καὶ γεωργίας καὶ τῶν ἄλλων προφάσεων, Θεοῦ ότι προς ἐκεῖνα συμπράξαντος. Ἰδοὺ τοίνυν ἐδείχθη, ὅτι έλαβες τὰ μὴ σά. ίδωμεν λοιπὸν τί σοι ἐπετάχθη, καὶ οἷα ἡ ἐπ' ἐκείνοις διοίκησις. Δὸς τῷ πεινώντι, ἔνδυσαν τὸν γυμνόν, θεράπευσον τὸν κεκακωμένον, μή περι ἴδῃς τὸν ἄπορον, τὸν ἐῤῥιμμένον ἐν ταῖς τριόδοις· σὺ περὶ σαυτοῦ μὴ μεριμνήσης, μηδὲ φροντίσης πως διάξεις ἐπὶ τῆς ὑστεραίας. Κἂν ταῦτα, φησίν, ἐργάσῃ, τιμηθήσῃ παρὰ τοῦ Δεσπότου· ἂν δὲ παρακούσης τῆς ἐντολῆς, κολασθήσῃ πικρώς. Ταῦτα ἐγὼ οὐ βλέπω του αὐτεξουσίου, οὐδὲ τοῦ ζώντος μετὰ αὐθεντία;, ἀλλὰ τοὐναντίον, τὰ πολλὰ καὶ συνεχή προστάγματα υπου δείκνυσί μοι ἄνθρωπον βασιλευόμενον ισχυρώς, νόμοις Δεσποτικοῖς ὑπεύθυνον, καὶ τὴν κεκανονισμένην πολι τείαν ἀπαιτούμενον ὡς χρέος. Ἡμεῖς δέ πως ὡς ἀλογί στευτον ἔχοντες βίον, τοὺς μὲν ἀθλίους καὶ πενομένους περιορῶμεν τελευτώντας ταῖς συμφοραῖς, δαπανώμεθα δὲ φιλοτίμως ταῖς ματαιότησι, κολάκων πλῆθος ἀσώτων τρέφοντες, καὶ φατρίας κακοδαιμόνων παρασίτων ἐπ'- συρόμενοι, καὶ αὐθις θηριομάχων, καὶ θηρία, ἐπισκοπ πίζοντες τὸν πλοῦτον, κάν ταῖς ἱπποτροφίαις οὐδενὸς τῶν ὄντων φειδόμενοι, καὶ πάλιν θαυματοποιοῖς, καὶ τοῖς ἑξῆς ὀλέθροις δαπανώντες τὴν εὐπορίαν. Καὶ πράγμα πάσχομεν καινὸν, καὶ μανίας ἐγγύς. Ενθα μὲν γὰρ ἡ δαπάνη φέρει κέρδος ἀνάριθμον καὶ σωτηρίαν ἀθάνατον, συνέχομεν σφοδρῶς τὸ ἀργύριον, ὡς μηδὲ ὀλίγους όσοι λοὺς τῆς χειρὸς ἐκπεσεῖν· ὅπου δὲ ἁμαρτωλὸν γίνεται τὸ ἀνάλωμα καὶ μυρίων κολάσεων αἴτιον, καὶ αὐτῆς δὴ τῆς δια πυρός τιμωρίας, καὶ ἡ φιλοτιμία προ λαμβάνει τὴν αἴτησιν, καὶ πάσας θύρας ἀνοίξαντες ἀφίεμεν τὸν πλοῦτον πρὸς τοὺς ἔξω χωρεῖν. Τοῦτο δὲ τὸ φρόνημα οὐκ ἔστι δούλων ἀναμενόντων τὸν Κύριον ἀλλὰ νέων ἀσώτων καὶ κωμαστῶν ἀκολάστων. Εἰ δὲ θέλεις, ὁ ἀκροατής, ἰδεῖν οἰκονόμου φόβον μετὰ τῆς σώ φρονος εὐλαβείας διοικοῦντος τὰ πιστευθέντα, ἀνάπτυ τον τὴν βίβλον τοῦ Δαυΐδ · ζήτησον ἐκείνους τοὺς λό- γους, Ενθα φησὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἀνὴρ πολυπραγμονῶν τοῦ ἰδίου τέλους τὴν προθεσμίαν· Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου. Νηστείας. καὶ τὴν ἀντιστρατευομένην ἐπιθυμίαν καταγωνίζεται. Νηστεία εἰς οὐρανὸν ἀνάγει τὴν διάνοιαν καὶ πτεροί αὐτὴν πρὸς τὴν ἀθάνατον φύσιν. Νηστεύωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, μή σκυθρωποί τοῖς προσώποις τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν διεξερχόμενοι, ἀλλὰ φαιδραῖς ταῖς ψυχαῖς ὡς δούλοι Χριστοῦ πρὸς αὐτὰς διατιθέμενοι. Εἰ γὰρ επιθυμῶν τῇ νηστεία προσελήλυθας, με στυγναζε, ἀλλὰ χαίρου· καθαίρει γάρ σου τὴν ψυχὴν τὸ δηλητή ριον. Μὴ περὶ καλῶν τὴν νηστείαν ἐκδέχον, ὧν ἡδέα τα βρώματα· ἀλλ' ὑπομένων μακροθύμει ἡδύτερα των βρωμάτων δεχόμενος τὰ διδάγματα. Διὰ τοῦτο νηστεύεις ἀπὸ βρωμάτων, ἵνα τραφῇς διὰ τοῦ Πνεύματος· καὶ διὰ τοῦτο ἀπέχῃ τῶν σωματικών εδεσμάτων, ἵνα ἐμπλη σθῇς τῶν πνευματικῶν ἀναθημάτων. Φάρμακόν ἐστιν αναιρετικὸν τῆς ἁμαρτίας ἡ νηστεία, καὶ κατάπλασμα ψυχής μαλακτικὸν, ἀποπλύνουσα πρὸς εὐσέβειαν. Και ὥσπερ τὰ χείρονα πάθη δριμυτάτοις τισὶ καὶ στυπτι

787 • DE JEJUNIO. τὰ ἀργυροῦν ἔχημα ; ή καλαμὶς ή χρυσή ; Ορος οὐκ ἀεὶ, ταῦτα ἔχειν τὸν ύπαρχον, καὶ οὐδέποτε τὸν αὐτὸν ἀεὶ, ἀλλὰ πρὸς ὀλίγον ἕκαστον. Ὡς γὰρ ἡ κλίνη τῆς ἐκφορᾶς ἄλλα τε άλλα δέχεται σώματα· οὕτω καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς τὰ σύμβολα τους χρωμένους ἀμείβει. Εν τεῦθεν ὁ ᾿Απόστολος ἡμῖν ἐβόα πλείστας φωνὰς ταύτης τῆς διανοίας παιδευτικάς. Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ τὸν ὡς μηδὲν ἔχοντες, καὶ πάντα κατέχοντες· καὶ τὸ, Οἱ χρώμενοι, ὡς μὴ παρ ραχρώμενοι. Πάντα γὰρ ταῦτα πρὸς ἕνα τείνει σκοπόν ὅτι προσήκει ὡς ἐφημέρους ἡμᾶς διαζῇν, ἀναμένονται, ἀεὶ τῆς ἐξόδου τὸ σύνθημα. Καὶ ἵνα μάθῃς ἀκριβῶς, ὅτι νόμοις ὑπόκεισαι, καὶ καθώς σε προσήκει ζῆν ἀκρι- βῶς, ἀπὸ σαυτοῦ πρῶτον κατανόησαν, ὅτι καὶ ἡ ψυχή σου πανταχόθεν τοῖς τῆς ἀρετῆς ὑπόκειται παραγγέλ μασιν, οὐδὲ σαυτοῦ κύριος εἶ, ἀλλὰ προσήκει σε οίκου νομεῖν καὶ λόγον καὶ πράξιν καὶ πᾶν τῆς ζωῆς του κίνημα. Ελαβες σῶμα παρὰ τοῦ κτίσαντός σε, πέντε αἰσθήσεσιν εἰς τὰς τῆς ζωῆς χρείας οικονομούμενον. Εἰσὶ δὲ οὐδὲ αὗται ελεύθεραι καὶ αὐτόνομοι, ἀλλ᾽ ἐκά- στη δούλη ὑπὸ νόμον ἐστί. Καὶ πρῶτος ἀκούει ὀφθαλ μός. Βλέπε, φησί, καὶ θεώρει, & βλέπειν καλόν· ἥλιον πᾶσαν τὴν οἰκουμένην φωτίζοντα, σελήνην τὸ σκυθρω τὸν καὶ ζοφώδες τῆς νυκτὸς καταυγάζουσαν, τοὺς ἄλ- λους ἀστέρας, οὐ πολὺ δή, οὐδὲ αὔταρκες ἡμῖν τὸ παρ' ἑαυτῶν φῶς χορηγούντας, πλὴν τὸ κάλλος ὁ ἔλαχον ἀποστίλβοντας· θεώρει την παντοδαποῖς ἄνθεσι καὶ βοτάναις κομῶσαν, θάλασσαν ἡπλωμένην ὡς πεδίου, ὅταν εἰς καθαραν γαλήνην παγῇ. Εἰς ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κατακέχρησε τῷ ὁρᾶν τὰς δὲ ἄλλας θέας, ὅσαι διὰ ὄψεως τὴν βλάβην ἐπεισάγουσι τῇ ψυχῇ, φεύγε καὶ παράτρεχε, καὶ ἐπιτίθει σεαυτῷ κάλυμμα, ἵνα μὴ βλέπῃς. Βέλτιον γὰρ σκοτίσαι τὴν αἴσθησιν ὅταν τῶν ἔργων τοῦ σκότους τὴν αἰτίαν παρέχῃ. Διὰ τοῦτο χθὲς ἡμῖν ἔλεγεν ὁ Κύριος διὰ Ματθαίου Πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη εμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ βέλτιον εκκόπτειν αὐτὸν, ὅταν ἄτακτα βλέπῃ καὶ ἐπιζήμια. Εχει καὶ ἡ ἀκοὴ παραγγέλματα κωλυτικὰ κακῆς ἀκροάσεως· χρή αὐτήν, ὅταν μὲν τινων ἀγαθῶν ἀκούῃ, ἀναπεπετασμέ νην εἶναι καὶ νουνεχῇ, καὶ δι᾿ ἑαυτῆς τῇ ψυχῇ παρα πέμπειν τῶν συμφερόντων λόγων τὴν αἴσθησιν· εἰ δὲ τῆς κακίας ἕτερος λοιμὸς καὶ φθορὸς πλησιάσας αὐτῇ, ἐπαντλεῖν μέλλοι τῆς ἁμαρτίας τὸν βόρβορον, δεῖ φεύ- γειν αὐτὴν ὡς ἰοβόλον θηρίον. Σωφρονείτω καὶ ἡ γλῶσ- σα μετὰ τοῦ στόματος, λαλείτω τὰ δίκαια, τῶν δὲ ἀπὸ ηγορευμένων ἀπεχέσθω, λοιδοριῶν, συκοφαντιών, κατά ηγορίας ἀδίκου, καταλαλιᾶς τῆς τῶν ἀδελφῶν, βλασφη- μίας [845] τῆς πρὸς τὸν Θεόν· φθεγγέσθω δὲ ὅσα εξο φημα, ὅσα εὐσεβῆ, πράξεων ἀγαθῶν ἔχει τὴν συμβου- λὴν καὶ λεγέτω πᾶς ἄνθρωπος τὰ τοῦ Ἱεροψάλτου. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου· και, ὡσεὶ ξυρόν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον· καὶ τὸν ταῖς γλώσ σαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν. Καὶ τὸ, Τί ἐγκαυχᾷ ἐν και κίς, ὁ δυνατός ; Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, άδι- κίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσά σου. Γενέσθω τῶν ὠφε λούντων τὸ στόμα. Σωφρονείτω καὶ ἡ ῥίς, μὴ τρυφάν ἀεὶ ὀσφραινομένη, μηδὲ μύρων πολυτελῶν ἀτμοὺς καὶ εὐωδίας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀνέλπουσα· τῶν γὰρ τοιούτων [84] Περί Σάλπιγγος ὑψηλότερα βοῶ τὴν φωνὴν ἀνυψῶν, οὐχ ἵνα τέρψει ἡδονῆς τὴν ἀκοὴν ἀπατήσω, ἀλλ᾽ ἵνα λέξει τῆς ἀληθείας τὴν ἡδονὴν σβέσω· καὶ παύσω μὲν ἀπὸ λόγου τὴν τῆς γαστρὸς ἐπιθυμίαν, ἐξεγερῶ δὲ διὰ πόθου τὴν τῆς νηστείας εργασίαν. Πόθος γὰρ νηστείας ἐπουρά νιον τὸ κέρδος, κέρδος δὲ ἡδυπαθείας ἐπιζήμιον ἀπερ- γάζεται τὸ βλάδος. Ὁ μὲν γὰρ βρώσει. σχολάζων, καὶ τὴν τῆς γαστρὸς πληρῶν ἐπιθυμίαν, τῆς ψυχῆς ζημιοί τὴν ἐπικαρπίαν τὴν πνευματικήν· ὁ δὲ νηστεία τὴν σάρκα μαραίνων, καὶ τῶν βρωμάτων τὴν ἀδηφαγίαν ἀποφεύγων, τῶν κρειττόνων θησαυρίζει την προσδο κίαν. Νηστεία γὰρ σωφροσύνην ἐκδιδάσκει, καρτερικόν κατασκευάζει· νηστεία πρὸς εὐσέβειαν ἀλείφει, καὶ πρὸς ὑπομονὴν γυμνάζει: νηστεία ἀγγελικὴν ποιεῖ τὴν πολιτείαν, καὶ πνευματικὸν, ἀποτελεῖ τὸ σῶμα· νηστεία ψυχῆς ἐστι φυλακτήριον, καὶ σώματος όπλον ἀκαταμά Ζητον. Οὔτε γὰρ τὴν ἐπίβουλον ἡδονὴν παραδέχεται, 788 . . ηται: • καὶ ὁ Ησαΐας σφοδρός ἐστι κατήγορος. Μεμνήσθη ἡ χεὶρ τῶν ἐντολῶν, ἵνα μὴ πάντων ακωλύτω- ἐκτεινέσθω πρὸς ἐλεημοσύνην, μὴ πρὸς ἁρπαγήν την ρείτω τὰ ἴδια, μὴ συναγέτω τὰ ἀλλότρια· απτέσθω σω- μάτων νωθρῶν καὶ κεκακωμένων, δι' ἀγαθῆς ἐπισκέ ψεως, μὴ τῶν σφριγώντων καὶ τῶν πορνείαις ἐσχολα- κότων. Έδειξεν ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς καὶ αὐτοὶ ἑαυτῶν οὐ δέποτέ ἐσμεν κύριοι, ἀλλὰ οἰκονόμοι. Πᾶν γὰρ τὸ νόμοις ὑποκείμενον καὶ προστάγμασι, δοῦλον του νομοθέτου ἐστὶ καὶ ὑπήκοον. Εἰ δὲ τὰ μόρια τοῦ σώματος ἡμῶν οὐκ ἐλεύθερα ἐξουσίας, ἀλλὰ Δεσποτικῷ βουλήματι πρὸς τὰς ἐνεργείας κανονιζόμενα, τί ἂν εἴπῃ τις πρὸς τοὺς οἰομένους χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων ὑλῶν ἀνεύθυνον ἔχειν τὴν κτησιν; Οὐδὲν σον, ἄνθρωπε σὺ δοῦλος, καὶ τὰ σὰ Κυρίου· δοῦλος γὰρ ἐλεύθερον πεκούλιον οὐκ ἔχει. Γυμνὸς γὰρ ἤχθης εἰς τοῦτο τὸ φῶς· ἔλαβες, ἃ ἔχεις, κατά νόμον του Κυρίου σου, ἢ κληρονομήσας πατέρα, ἐπειδὴ οὕτως ὁ Θεὸς διετάξατο (Γονεῖς γὰρ τέκνοις, φησί, μεριούσι σκύλα), ἢ ἀπὸ γά μου τὴν εὐπορίαν κτησάμενος (γάμος δὲ καὶ τὰ ἐπὶ ἔκεινα παρὰ Θεοῦ διατέτακται), ἢ ἀπὸ ἐμπορίας καὶ γεωργίας καὶ τῶν ἄλλων προφάσεων, Θεοῦ ότι προς ἐκεῖνα συμπράξαντος. Ἰδοὺ τοίνυν ἐδείχθη, ὅτι έλαβες τὰ μὴ σά. ίδωμεν λοιπὸν τί σοι ἐπετάχθη, καὶ οἷα ἡ ἐπ' ἐκείνοις διοίκησις. Δὸς τῷ πεινώντι, ἔνδυσαν τὸν γυμνόν, θεράπευσον τὸν κεκακωμένον, μή περι ἴδῃς τὸν ἄπορον, τὸν ἐῤῥιμμένον ἐν ταῖς τριόδοις· σὺ περὶ σαυτοῦ μὴ μεριμνήσης, μηδὲ φροντίσης πως διάξεις ἐπὶ τῆς ὑστεραίας. Κἂν ταῦτα, φησίν, ἐργάσῃ, τιμηθήσῃ παρὰ τοῦ Δεσπότου· ἂν δὲ παρακούσης τῆς ἐντολῆς, κολασθήσῃ πικρώς. Ταῦτα ἐγὼ οὐ βλέπω του αὐτεξουσίου, οὐδὲ τοῦ ζώντος μετὰ αὐθεντία;, ἀλλὰ τοὐναντίον, τὰ πολλὰ καὶ συνεχή προστάγματα υπου δείκνυσί μοι ἄνθρωπον βασιλευόμενον ισχυρώς, νόμοις Δεσποτικοῖς ὑπεύθυνον, καὶ τὴν κεκανονισμένην πολι τείαν ἀπαιτούμενον ὡς χρέος. Ἡμεῖς δέ πως ὡς ἀλογί στευτον ἔχοντες βίον, τοὺς μὲν ἀθλίους καὶ πενομένους περιορῶμεν τελευτώντας ταῖς συμφοραῖς, δαπανώμεθα δὲ φιλοτίμως ταῖς ματαιότησι, κολάκων πλῆθος ἀσώτων τρέφοντες, καὶ φατρίας κακοδαιμόνων παρασίτων ἐπ'- συρόμενοι, καὶ αὐθις θηριομάχων, καὶ θηρία, ἐπισκοπ πίζοντες τὸν πλοῦτον, κάν ταῖς ἱπποτροφίαις οὐδενὸς τῶν ὄντων φειδόμενοι, καὶ πάλιν θαυματοποιοῖς, καὶ τοῖς ἑξῆς ὀλέθροις δαπανώντες τὴν εὐπορίαν. Καὶ πράγμα πάσχομεν καινὸν, καὶ μανίας ἐγγύς. Ενθα μὲν γὰρ ἡ δαπάνη φέρει κέρδος ἀνάριθμον καὶ σωτηρίαν ἀθάνατον, συνέχομεν σφοδρῶς τὸ ἀργύριον, ὡς μηδὲ ὀλίγους όσοι λοὺς τῆς χειρὸς ἐκπεσεῖν· ὅπου δὲ ἁμαρτωλὸν γίνεται τὸ ἀνάλωμα καὶ μυρίων κολάσεων αἴτιον, καὶ αὐτῆς δὴ τῆς δια πυρός τιμωρίας, καὶ ἡ φιλοτιμία προ λαμβάνει τὴν αἴτησιν, καὶ πάσας θύρας ἀνοίξαντες ἀφίεμεν τὸν πλοῦτον πρὸς τοὺς ἔξω χωρεῖν. Τοῦτο δὲ τὸ φρόνημα οὐκ ἔστι δούλων ἀναμενόντων τὸν Κύριον ἀλλὰ νέων ἀσώτων καὶ κωμαστῶν ἀκολάστων. Εἰ δὲ θέλεις, ὁ ἀκροατής, ἰδεῖν οἰκονόμου φόβον μετὰ τῆς σώ φρονος εὐλαβείας διοικοῦντος τὰ πιστευθέντα, ἀνάπτυ τον τὴν βίβλον τοῦ Δαυΐδ · ζήτησον ἐκείνους τοὺς λό- γους, Ενθα φησὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἀνὴρ πολυπραγμονῶν τοῦ ἰδίου τέλους τὴν προθεσμίαν· Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου. Νηστείας. καὶ τὴν ἀντιστρατευομένην ἐπιθυμίαν καταγωνίζεται. Νηστεία εἰς οὐρανὸν ἀνάγει τὴν διάνοιαν καὶ πτεροί αὐτὴν πρὸς τὴν ἀθάνατον φύσιν. Νηστεύωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, μή σκυθρωποί τοῖς προσώποις τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν διεξερχόμενοι, ἀλλὰ φαιδραῖς ταῖς ψυχαῖς ὡς δούλοι Χριστοῦ πρὸς αὐτὰς διατιθέμενοι. Εἰ γὰρ επιθυμῶν τῇ νηστεία προσελήλυθας, με στυγναζε, ἀλλὰ χαίρου· καθαίρει γάρ σου τὴν ψυχὴν τὸ δηλητή ριον. Μὴ περὶ καλῶν τὴν νηστείαν ἐκδέχον, ὧν ἡδέα τα βρώματα· ἀλλ' ὑπομένων μακροθύμει ἡδύτερα των βρωμάτων δεχόμενος τὰ διδάγματα. Διὰ τοῦτο νηστεύεις ἀπὸ βρωμάτων, ἵνα τραφῇς διὰ τοῦ Πνεύματος· καὶ διὰ τοῦτο ἀπέχῃ τῶν σωματικών εδεσμάτων, ἵνα ἐμπλη σθῇς τῶν πνευματικῶν ἀναθημάτων. Φάρμακόν ἐστιν αναιρετικὸν τῆς ἁμαρτίας ἡ νηστεία, καὶ κατάπλασμα ψυχής μαλακτικὸν, ἀποπλύνουσα πρὸς εὐσέβειαν. Και ὥσπερ τὰ χείρονα πάθη δριμυτάτοις τισὶ καὶ στυπτι

787 • DE JEJUNIO. τὰ ἀργυροῦν ἔχημα ; ή καλαμὶς ή χρυσή ; Ορος οὐκ ἀεὶ, ταῦτα ἔχειν τὸν ύπαρχον, καὶ οὐδέποτε τὸν αὐτὸν ἀεὶ, ἀλλὰ πρὸς ὀλίγον ἕκαστον. Ὡς γὰρ ἡ κλίνη τῆς ἐκφορᾶς ἄλλα τε άλλα δέχεται σώματα· οὕτω καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς τὰ σύμβολα τους χρωμένους ἀμείβει. Εν τεῦθεν ὁ ᾿Απόστολος ἡμῖν ἐβόα πλείστας φωνὰς ταύτης τῆς διανοίας παιδευτικάς. Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ τὸν ὡς μηδὲν ἔχοντες, καὶ πάντα κατέχοντες· καὶ τὸ, Οἱ χρώμενοι, ὡς μὴ παρ ραχρώμενοι. Πάντα γὰρ ταῦτα πρὸς ἕνα τείνει σκοπόν ὅτι προσήκει ὡς ἐφημέρους ἡμᾶς διαζῇν, ἀναμένονται, ἀεὶ τῆς ἐξόδου τὸ σύνθημα. Καὶ ἵνα μάθῃς ἀκριβῶς, ὅτι νόμοις ὑπόκεισαι, καὶ καθώς σε προσήκει ζῆν ἀκρι- βῶς, ἀπὸ σαυτοῦ πρῶτον κατανόησαν, ὅτι καὶ ἡ ψυχή σου πανταχόθεν τοῖς τῆς ἀρετῆς ὑπόκειται παραγγέλ μασιν, οὐδὲ σαυτοῦ κύριος εἶ, ἀλλὰ προσήκει σε οίκου νομεῖν καὶ λόγον καὶ πράξιν καὶ πᾶν τῆς ζωῆς του κίνημα. Ελαβες σῶμα παρὰ τοῦ κτίσαντός σε, πέντε αἰσθήσεσιν εἰς τὰς τῆς ζωῆς χρείας οικονομούμενον. Εἰσὶ δὲ οὐδὲ αὗται ελεύθεραι καὶ αὐτόνομοι, ἀλλ᾽ ἐκά- στη δούλη ὑπὸ νόμον ἐστί. Καὶ πρῶτος ἀκούει ὀφθαλ μός. Βλέπε, φησί, καὶ θεώρει, & βλέπειν καλόν· ἥλιον πᾶσαν τὴν οἰκουμένην φωτίζοντα, σελήνην τὸ σκυθρω τὸν καὶ ζοφώδες τῆς νυκτὸς καταυγάζουσαν, τοὺς ἄλ- λους ἀστέρας, οὐ πολὺ δή, οὐδὲ αὔταρκες ἡμῖν τὸ παρ' ἑαυτῶν φῶς χορηγούντας, πλὴν τὸ κάλλος ὁ ἔλαχον ἀποστίλβοντας· θεώρει την παντοδαποῖς ἄνθεσι καὶ βοτάναις κομῶσαν, θάλασσαν ἡπλωμένην ὡς πεδίου, ὅταν εἰς καθαραν γαλήνην παγῇ. Εἰς ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κατακέχρησε τῷ ὁρᾶν τὰς δὲ ἄλλας θέας, ὅσαι διὰ ὄψεως τὴν βλάβην ἐπεισάγουσι τῇ ψυχῇ, φεύγε καὶ παράτρεχε, καὶ ἐπιτίθει σεαυτῷ κάλυμμα, ἵνα μὴ βλέπῃς. Βέλτιον γὰρ σκοτίσαι τὴν αἴσθησιν ὅταν τῶν ἔργων τοῦ σκότους τὴν αἰτίαν παρέχῃ. Διὰ τοῦτο χθὲς ἡμῖν ἔλεγεν ὁ Κύριος διὰ Ματθαίου Πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη εμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ βέλτιον εκκόπτειν αὐτὸν, ὅταν ἄτακτα βλέπῃ καὶ ἐπιζήμια. Εχει καὶ ἡ ἀκοὴ παραγγέλματα κωλυτικὰ κακῆς ἀκροάσεως· χρή αὐτήν, ὅταν μὲν τινων ἀγαθῶν ἀκούῃ, ἀναπεπετασμέ νην εἶναι καὶ νουνεχῇ, καὶ δι᾿ ἑαυτῆς τῇ ψυχῇ παρα πέμπειν τῶν συμφερόντων λόγων τὴν αἴσθησιν· εἰ δὲ τῆς κακίας ἕτερος λοιμὸς καὶ φθορὸς πλησιάσας αὐτῇ, ἐπαντλεῖν μέλλοι τῆς ἁμαρτίας τὸν βόρβορον, δεῖ φεύ- γειν αὐτὴν ὡς ἰοβόλον θηρίον. Σωφρονείτω καὶ ἡ γλῶσ- σα μετὰ τοῦ στόματος, λαλείτω τὰ δίκαια, τῶν δὲ ἀπὸ ηγορευμένων ἀπεχέσθω, λοιδοριῶν, συκοφαντιών, κατά ηγορίας ἀδίκου, καταλαλιᾶς τῆς τῶν ἀδελφῶν, βλασφη- μίας [845] τῆς πρὸς τὸν Θεόν· φθεγγέσθω δὲ ὅσα εξο φημα, ὅσα εὐσεβῆ, πράξεων ἀγαθῶν ἔχει τὴν συμβου- λὴν καὶ λεγέτω πᾶς ἄνθρωπος τὰ τοῦ Ἱεροψάλτου. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου· και, ὡσεὶ ξυρόν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον· καὶ τὸν ταῖς γλώσ σαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν. Καὶ τὸ, Τί ἐγκαυχᾷ ἐν και κίς, ὁ δυνατός ; Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, άδι- κίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσά σου. Γενέσθω τῶν ὠφε λούντων τὸ στόμα. Σωφρονείτω καὶ ἡ ῥίς, μὴ τρυφάν ἀεὶ ὀσφραινομένη, μηδὲ μύρων πολυτελῶν ἀτμοὺς καὶ εὐωδίας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀνέλπουσα· τῶν γὰρ τοιούτων [84] Περί Σάλπιγγος ὑψηλότερα βοῶ τὴν φωνὴν ἀνυψῶν, οὐχ ἵνα τέρψει ἡδονῆς τὴν ἀκοὴν ἀπατήσω, ἀλλ᾽ ἵνα λέξει τῆς ἀληθείας τὴν ἡδονὴν σβέσω· καὶ παύσω μὲν ἀπὸ λόγου τὴν τῆς γαστρὸς ἐπιθυμίαν, ἐξεγερῶ δὲ διὰ πόθου τὴν τῆς νηστείας εργασίαν. Πόθος γὰρ νηστείας ἐπουρά νιον τὸ κέρδος, κέρδος δὲ ἡδυπαθείας ἐπιζήμιον ἀπερ- γάζεται τὸ βλάδος. Ὁ μὲν γὰρ βρώσει. σχολάζων, καὶ τὴν τῆς γαστρὸς πληρῶν ἐπιθυμίαν, τῆς ψυχῆς ζημιοί τὴν ἐπικαρπίαν τὴν πνευματικήν· ὁ δὲ νηστεία τὴν σάρκα μαραίνων, καὶ τῶν βρωμάτων τὴν ἀδηφαγίαν ἀποφεύγων, τῶν κρειττόνων θησαυρίζει την προσδο κίαν. Νηστεία γὰρ σωφροσύνην ἐκδιδάσκει, καρτερικόν κατασκευάζει· νηστεία πρὸς εὐσέβειαν ἀλείφει, καὶ πρὸς ὑπομονὴν γυμνάζει: νηστεία ἀγγελικὴν ποιεῖ τὴν πολιτείαν, καὶ πνευματικὸν, ἀποτελεῖ τὸ σῶμα· νηστεία ψυχῆς ἐστι φυλακτήριον, καὶ σώματος όπλον ἀκαταμά Ζητον. Οὔτε γὰρ τὴν ἐπίβουλον ἡδονὴν παραδέχεται, 788 . . ηται: • καὶ ὁ Ησαΐας σφοδρός ἐστι κατήγορος. Μεμνήσθη ἡ χεὶρ τῶν ἐντολῶν, ἵνα μὴ πάντων ακωλύτω- ἐκτεινέσθω πρὸς ἐλεημοσύνην, μὴ πρὸς ἁρπαγήν την ρείτω τὰ ἴδια, μὴ συναγέτω τὰ ἀλλότρια· απτέσθω σω- μάτων νωθρῶν καὶ κεκακωμένων, δι' ἀγαθῆς ἐπισκέ ψεως, μὴ τῶν σφριγώντων καὶ τῶν πορνείαις ἐσχολα- κότων. Έδειξεν ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς καὶ αὐτοὶ ἑαυτῶν οὐ δέποτέ ἐσμεν κύριοι, ἀλλὰ οἰκονόμοι. Πᾶν γὰρ τὸ νόμοις ὑποκείμενον καὶ προστάγμασι, δοῦλον του νομοθέτου ἐστὶ καὶ ὑπήκοον. Εἰ δὲ τὰ μόρια τοῦ σώματος ἡμῶν οὐκ ἐλεύθερα ἐξουσίας, ἀλλὰ Δεσποτικῷ βουλήματι πρὸς τὰς ἐνεργείας κανονιζόμενα, τί ἂν εἴπῃ τις πρὸς τοὺς οἰομένους χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων ὑλῶν ἀνεύθυνον ἔχειν τὴν κτησιν; Οὐδὲν σον, ἄνθρωπε σὺ δοῦλος, καὶ τὰ σὰ Κυρίου· δοῦλος γὰρ ἐλεύθερον πεκούλιον οὐκ ἔχει. Γυμνὸς γὰρ ἤχθης εἰς τοῦτο τὸ φῶς· ἔλαβες, ἃ ἔχεις, κατά νόμον του Κυρίου σου, ἢ κληρονομήσας πατέρα, ἐπειδὴ οὕτως ὁ Θεὸς διετάξατο (Γονεῖς γὰρ τέκνοις, φησί, μεριούσι σκύλα), ἢ ἀπὸ γά μου τὴν εὐπορίαν κτησάμενος (γάμος δὲ καὶ τὰ ἐπὶ ἔκεινα παρὰ Θεοῦ διατέτακται), ἢ ἀπὸ ἐμπορίας καὶ γεωργίας καὶ τῶν ἄλλων προφάσεων, Θεοῦ ότι προς ἐκεῖνα συμπράξαντος. Ἰδοὺ τοίνυν ἐδείχθη, ὅτι έλαβες τὰ μὴ σά. ίδωμεν λοιπὸν τί σοι ἐπετάχθη, καὶ οἷα ἡ ἐπ' ἐκείνοις διοίκησις. Δὸς τῷ πεινώντι, ἔνδυσαν τὸν γυμνόν, θεράπευσον τὸν κεκακωμένον, μή περι ἴδῃς τὸν ἄπορον, τὸν ἐῤῥιμμένον ἐν ταῖς τριόδοις· σὺ περὶ σαυτοῦ μὴ μεριμνήσης, μηδὲ φροντίσης πως διάξεις ἐπὶ τῆς ὑστεραίας. Κἂν ταῦτα, φησίν, ἐργάσῃ, τιμηθήσῃ παρὰ τοῦ Δεσπότου· ἂν δὲ παρακούσης τῆς ἐντολῆς, κολασθήσῃ πικρώς. Ταῦτα ἐγὼ οὐ βλέπω του αὐτεξουσίου, οὐδὲ τοῦ ζώντος μετὰ αὐθεντία;, ἀλλὰ τοὐναντίον, τὰ πολλὰ καὶ συνεχή προστάγματα υπου δείκνυσί μοι ἄνθρωπον βασιλευόμενον ισχυρώς, νόμοις Δεσποτικοῖς ὑπεύθυνον, καὶ τὴν κεκανονισμένην πολι τείαν ἀπαιτούμενον ὡς χρέος. Ἡμεῖς δέ πως ὡς ἀλογί στευτον ἔχοντες βίον, τοὺς μὲν ἀθλίους καὶ πενομένους περιορῶμεν τελευτώντας ταῖς συμφοραῖς, δαπανώμεθα δὲ φιλοτίμως ταῖς ματαιότησι, κολάκων πλῆθος ἀσώτων τρέφοντες, καὶ φατρίας κακοδαιμόνων παρασίτων ἐπ'- συρόμενοι, καὶ αὐθις θηριομάχων, καὶ θηρία, ἐπισκοπ πίζοντες τὸν πλοῦτον, κάν ταῖς ἱπποτροφίαις οὐδενὸς τῶν ὄντων φειδόμενοι, καὶ πάλιν θαυματοποιοῖς, καὶ τοῖς ἑξῆς ὀλέθροις δαπανώντες τὴν εὐπορίαν. Καὶ πράγμα πάσχομεν καινὸν, καὶ μανίας ἐγγύς. Ενθα μὲν γὰρ ἡ δαπάνη φέρει κέρδος ἀνάριθμον καὶ σωτηρίαν ἀθάνατον, συνέχομεν σφοδρῶς τὸ ἀργύριον, ὡς μηδὲ ὀλίγους όσοι λοὺς τῆς χειρὸς ἐκπεσεῖν· ὅπου δὲ ἁμαρτωλὸν γίνεται τὸ ἀνάλωμα καὶ μυρίων κολάσεων αἴτιον, καὶ αὐτῆς δὴ τῆς δια πυρός τιμωρίας, καὶ ἡ φιλοτιμία προ λαμβάνει τὴν αἴτησιν, καὶ πάσας θύρας ἀνοίξαντες ἀφίεμεν τὸν πλοῦτον πρὸς τοὺς ἔξω χωρεῖν. Τοῦτο δὲ τὸ φρόνημα οὐκ ἔστι δούλων ἀναμενόντων τὸν Κύριον ἀλλὰ νέων ἀσώτων καὶ κωμαστῶν ἀκολάστων. Εἰ δὲ θέλεις, ὁ ἀκροατής, ἰδεῖν οἰκονόμου φόβον μετὰ τῆς σώ φρονος εὐλαβείας διοικοῦντος τὰ πιστευθέντα, ἀνάπτυ τον τὴν βίβλον τοῦ Δαυΐδ · ζήτησον ἐκείνους τοὺς λό- γους, Ενθα φησὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἀνὴρ πολυπραγμονῶν τοῦ ἰδίου τέλους τὴν προθεσμίαν· Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου. Νηστείας. καὶ τὴν ἀντιστρατευομένην ἐπιθυμίαν καταγωνίζεται. Νηστεία εἰς οὐρανὸν ἀνάγει τὴν διάνοιαν καὶ πτεροί αὐτὴν πρὸς τὴν ἀθάνατον φύσιν. Νηστεύωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, μή σκυθρωποί τοῖς προσώποις τὰς ἡμέρας τῶν νηστειῶν διεξερχόμενοι, ἀλλὰ φαιδραῖς ταῖς ψυχαῖς ὡς δούλοι Χριστοῦ πρὸς αὐτὰς διατιθέμενοι. Εἰ γὰρ επιθυμῶν τῇ νηστεία προσελήλυθας, με στυγναζε, ἀλλὰ χαίρου· καθαίρει γάρ σου τὴν ψυχὴν τὸ δηλητή ριον. Μὴ περὶ καλῶν τὴν νηστείαν ἐκδέχον, ὧν ἡδέα τα βρώματα· ἀλλ' ὑπομένων μακροθύμει ἡδύτερα των βρωμάτων δεχόμενος τὰ διδάγματα. Διὰ τοῦτο νηστεύεις ἀπὸ βρωμάτων, ἵνα τραφῇς διὰ τοῦ Πνεύματος· καὶ διὰ τοῦτο ἀπέχῃ τῶν σωματικών εδεσμάτων, ἵνα ἐμπλη σθῇς τῶν πνευματικῶν ἀναθημάτων. Φάρμακόν ἐστιν αναιρετικὸν τῆς ἁμαρτίας ἡ νηστεία, καὶ κατάπλασμα ψυχής μαλακτικὸν, ἀποπλύνουσα πρὸς εὐσέβειαν. Και ὥσπερ τὰ χείρονα πάθη δριμυτάτοις τισὶ καὶ στυπτι

789 SPURIA. χωτάτοις κατατασσόμενα, τὸ μὲν σηπτικὸν τοῦ σώματος ἀπορρίπτει· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν ἐνυπομυχεύουσαν ἁμαρτίαν καὶ κατὰ τῆς ψυχῆς νεμομένην στυπτικωτάτη ὑπεισελθοῦσα νηστεία αναξηραίνει μὲν αὐτὴν κατ ὀλίγον λεπτύνουσα, ἐξαφανίζει δὲ εἰς ἅπαν ἀποκαθαί- ρουσα. Διὰ τοῦτο εἰ καὶ ἐπίπονος ἡ νηστεία, ἀλλ᾽ ὠφέ- λιμος καὶ εὐπρόσιτος. Μὴ τοίνυν λυπούμενος νηστεύ- σῇς, ἵνα μὴ τὸν κάματον ἀπολέσῃς· μηδὲ γογγύσης ότι ὀλίγον βραδύνεις, ἵνα μὴ δι᾿ ὀλίγον τοῦ ὅλου ζημίαν ὑπομείνης. Οσῳ γὰρ νηστεία υποστύφει τὸ σῶμα, τοσοῦτον ἐκ τῆς νηστείας ὠφέλεια. Αναδραμε ἐπὶ τὰς τῶν δικαίων πολιτείας, καὶ εὑρίσκεις αὐτοὺς τὸ πλεῖον διὰ νηστείας εὐδοκιμήσαντας. Πρώτον Μωϋσῆς νηστεύ- σας ἐπὶ τὸν γνόφον εἰσελήλυθε, καὶ συνόμιλος τῷ Θεῷ διὰ νηστείας γέγονε. Τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν νηστείαν ἐπισυνάψας, νομοθέτης διὰ νηστείας ἐχρημάτισε· καὶ οὔτε ἄρτον ἔφαγεν, οὔτε οἶνον ἔπιεν· ἡρκεῖτο γὰρ τροφῇ τὴν νομοθεσίαν παρὰ τοῦ νομοθέτου ἐκδιδασκό μενος. Ἵνα δὲ μάθης πόσον ὠφελεῖ ἡ νηστεία, καὶ πόσον βλάπτει ἡ μέθη νηστείᾳ ἀντιστρατευομένη κατανόησον τοῖς ὑπὸ Μωϋσέως πραττομένοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ λαοῦ γιγνομένοις, καὶ εὑρήσεις τὴν δύναμιν τῆς νης στείας. "Ανω Μωϋσῆς τὸν νόμον ἐλάμβανε, καὶ κάτω ὁ λαὸς τὸν νόμον ανέτρεπε. Αυπηθεὶς γὰρ Μωϋσῆς τὸν νόμον συνέτριβεν, οὐκ εύλογον ἡγησάμενος μεθύουσι τὸν νόμον πιστεύεσθαι, καὶ διανοίαις οίνῳ βεβαρημένοις λόγια παραδίδοσθαι. Βλέπε πόσον ἀδικεῖ ἡ μέθη ἀντι- πίπτουσα τῇ νηστεία. ᾿Αλλὰ πάλιν νηστεία τοσοῦτον κακὸν ἐπανορθώσασα ταῖς αὐταῖς χρησάμενος ἡμέραις, πάλιν ἐπανεκαλέσατο τὸν νόμον. Μνημόσυνον ἡμῖν και ταλέλοιπε πρὸς ἀσφάλειαν βίου καὶ πολιτείας, τάχα δια τούτου γινομένου καὶ μυστήριόν τι ἐντεινόμενος, ὅτι ἡ μὲν πρώτη νομοθεσία ἀργήσει, συντριβομένη διὰ τὴν τοῦ προτέρου λαοῦ ἀπιστίαν· [847] ἡ δὲ δευτέρα ενήρ- γησε πανταχού διδομένη, του δευτέρου πιστώς δεχο- μένου τὸν δεύτερον νόμον, καὶ συμφυλάττοντος. Καὶ Ηλίας δὲ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεύσας, καὶ μια τροφῇ τὴν ἔρημον διοδεύσας, οὐκ ᾔσθάνετο καμάτου· νηστεία γὰρ αὐτὸν ἐβάσταζε, τὸν πόνον ἐπικουφίζουσα· καὶ μετὰ νηστείαν. Θεὸν ἐθεάσατο, καθώς οἷόν τε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν κατανοήσαι. Οὐ σωματικοῖς ὀφθαλ- μοί; τὸν ἀσώματον ἐθεάσατο, ἀλλὰ καρδίᾳ τὸν ἀόρατον κατανοήσας, κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα. Μακά ριοι γὰρ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὕτω νηστεύσας, τὸν οὐρανὸν ἀπέκλεισε κατὰ τῶν ἀκολάστων, καὶ τρυφῇ τὸν ἑαυτῶν βίον καταδαπανών- των, ἵν' ὅπερ οὐχ είλοντο ἰδίᾳ προαιρέσει μετερχόμενοι, τοῦτο διὰ τῆς τοῦ λιμού νηστείας μάθωσι παιδευόμενοι, καὶ γνῶσι, πῶς ὠφέλιμος ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἐν καιρῷ τρυφῆς τὴν ἐργασίαν ἐπιδεικνυμένη. Δανιήλ δὲ καὶ αὐτὸς τρεῖς ἑβδομάδας νηστεύσας, καὶ ἄρτον ἐπι- θυμιών μὴ γευσάμενος, εἰς λάκκον λεόντων διὰ ζῆλον τῶν ἀκολάστων παραγενόμενος, καὶ λέοντας ἐκεῖ νη στεύειν ἐδίδαξεν. Ἐδυσωπήθησαν γὰρ τὸν νηστευτὴν οἱ ἄγριοι θῆρες, ἡμερώτεροι τῶν λογικῶν θηρίων γενό- μενος, καὶ ἀπέκλεισαν τὸ ἴδιον στόμα, τοῦ ἁγίου σώματος ἄψασθαι μὴ κατατολμήσαντες. "Ωσπερ γὰρ ὅπλον τῷ ἰδίω σώματι παραθέμενος τὴν νηστείαν, καὶ ὅλον ἑαυτὸν δι' αὐτῆς ὀχυρώσας, ἀπεπλάνησε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν λεόντων, μὴ σῶμα ἀνθρώπινον, ἀλλὰ σῶμα ἀγγελικὸν ἐπιδειξάμενος. Καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν Βαβυλώνι, μὴ βουληθέντες τῇ παρανόμῳ τραπέζῃ τοῦ βασιλέως κοι νωνῆται, ἀλλὰ τῇ κατὰ νόμον νηστείᾳ ἐξακολουθῆσαι, εἰς τὴν ἐξαφθεῖσαν πυρὰν τῆς καμίνου εἰσελθόντες Εσβεσαν τὴν φλόγα, δρόσον ἀντὶ πυρὸς τὴν κάμινον διὰ νηστείας εργασάμενοι· καὶ τῶν μὲν ἀπείρων τῆς νη- στείας τὸ πῦρ κατετόλμησε (πάντας γὰρ τοὺς περι- εστώτας Χαλδαίους κατεδαπάνησε)· τοὺς δὲ ἐν συνηθεία τῆς νηστείας ὑπανεχώρησε, του σώματος αὐτῶν ἅψασθαι μὴ δυνάμενον. Οὐδὲ γὰρ ὕλη τις ἦν ἐν τῷ σώματι, τῆς νηστείας πνευματικὸν αὐτὸ ἐργασαμένης. Ομοίως δὲ Εἰς τὸν Υἱὸν • Καὶ ἐγένετο καθεξής, επορεύετο, ὁ Ἰησοῦς εἰς πόλ λιν καλουμένην Ναῖν, καὶ συνεπορεύοντο αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἱκανοὶ, καὶ ὄχλος πολύς. Ως δὲ ἦγ- γισε τῇ πύλῃ τῆς πόλεως, καὶ ἰδοὺ ἐξεκομίζετο τε θνηκώς υἱὸς μονογενής τῇ μητρὶ αὐτοῦ, καὶ αὕτη ἦν τήρα, ο Όλα τα πάθη, ἐλεεινά, καὶ πολλῆς συμπαθείας 790 καὶ Νινευίται ντ ιτεύσαντες τὸν θάνατον ἀπεκρούσαντο τρεῖς γὰρ ἡμέρας νηστεία εκτενώς προσκαρτερήσαντες, τὴν αἰώνιον κόλασιν δι' ἡμερῶν ὀλίγων μεταποιήσαν- τες, αιώνιον έπαινον τῷ κόσμῳ καταλελοίπασιν. Οράτε, ἀγαπητοί, πόσον ισχύει νηστεία μετ' εὐχῆς καὶ ἔργων εκτελουμένη. Νηστεία γὰρ καὶ δέησις ἐκ θανάτου φύεται· δικαιοσύνη δὲ ὑπὲρ ἀμφότερα. Νηστεία καὶ θανάτου ἀναίρεσις, καὶ ὀργῆς ἀπολύτρωσις · νηστεία κάθαρσις διανοίας, ὁμοδίαιτος ἐγκρατείας, γυμνάσιον εὐσεβείας, ζυγὸς δικαιοσύνης. Οίδε νηστεία πλούσιον τὸν πένητα ἀπεργάζεσθαι· οὐ γὰρ ἀκαίρως δαπανών συγχωρεί, τοῦ μέτρου τὴν αὐτάρκειαν παρεχομένη οἶδε καὶ τὸν πλούσιον οἰκονόμον τῶν ἰδίων χρημάτων κατασκευάζειν, μὴ ἀδεῶς συγχωρούσα καταπιάζειν· ἐπίσταται καὶ νεότητος νηστεία ἀκμήν. Διδάσκει χαλι νὸν τῶν βρωμάτων, περιτίθησι τὴν ἐγκράτειαν, καὶ σοφῶς ἡνιοχούσα πρὸς εὐσέβειαν καὶ σωφροσύνην. Οἶδε καὶ πρεσβυτέρους σοφίζειν, καὶ καθαρὸν τὸ τῆς διανοίας φυλάττειν άμμα. Νηστεία υγιεινότερον διατηρεῖ καὶ τὸ σῶμα· οὐ γὰρ βαρυνόμενον ὑπὸ τῶν βρωμάτων ὕλην δέχεται νοσημάτων, ἀλλὰ κουφιζόμενον ἀπὸ τῶν ἐδε σμάτων, εύρωστον γίνεται πρὸς ὑποδοχὴν τῶν χαρι- σμάτων. Διὰ τοῦτο νηστεύσωμεν, ἀγαπητοί, ἵνα τῶν πνευματικῶν ἐπιτύχωμεν δωρημάτων. Νηστεύων παιδ αγωγεῖ καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς εὐσέβειαν, εἰκόνα λαμ βάνων τῆς σωματικῆς ἐγκρατείας τὴν κατὰ ψυχὴν ἐπει μέλειαν, ἵνα ὥσπερ ἀπέχει τῶν ἔξωθεν ἐπεισερχομένων βρωμάτων, οὕτω καὶ τῶν ἐν τῇ διανοίᾳ ἐπαναβαινόντων πονηρῶν ἐννοημάτων. Ἐὰν γάρ, φησί, Πνεύμα του ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι ίαμα καταπαύσει ἁμαρτίας. Ωσπερ νῦν ἀπέχεις βρωμάτων μή γευσάμενος, οὕτως ἀπέχου ἁμαρτημάτων ἀλλασσόμενος. Νηστεύεις οίνου μὴ ἀντιλαμβανόμενος; νήστευε καὶ πονηρίας ἀπεχόμενος· οἶδε γὰρ ἡ κακία μείζονα μέθην τῇ ψυχῇ κατεργάζεσθαι. Νηστεύεις κρεῶν μὴ ἀπτόμενος, νήστευε καὶ καταλαλιᾶς ἀπεχό μενος, ἵνα μὴ δι' αὐτῆς κρέα φάγῃς τῶν ἀδελφῶν, τῶν σαρχῶν αὑτοῦ ἀπογευόμενος. Νηστεία γὰρ ἀληθινὴ, ἀποχὴ τῶν ἁμαρτημάτων. Ακους του Προφήτου λέγον Οὐ ταύτην τὴν νηστείαν ἐξελεξάμην, οὐδὲ ἡμέραν ἄνθρωπον ταπεινοῦν τὴν ψυχὴν 18481 από τοῦ. Ἀλλὰ τί; Λύε, φησί, πάντα σύνδεσμον ἀδι κίας, διάλυε στραγγαλιας βιαίων συναλλαγμάτων. διαθρυπτε πεινώντι τὸν ἄρτον σου, άστεγὸν εἰσ άγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδης γυμνόν, περί- βαλε. Αὕτη, ἀγαπητοί, ἀληθινὴ νηστεία, ἡ τῷ θεῷ προσδεκτή, καὶ ἀνθρώπῳ σωτηριώδης, καὶ πᾶσιν ἀρεστή. Ταύτῃ ἐπακολουθεῖ ἡ τῶν οὐρανῶν κτήσις, καὶ τοῦ Δεσπότου ἀψευδῆς ἐπαγγελία. Ορα γὰρ εἰ ἐπιφέρει· Τότε ραγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τότε βοωντός σου, εισακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ιδού πάρειμι. Βλέπεις ἡλίκα δώρα τῆς νηστείας, καὶ πόσης ἔχεται τῆς εὐσεβείας, ὡς καὶ Θεὸν αὐτὸν δυσωπεῖν πρὸς ἀνθρωπίνην φύσιν παραγενέσθαι; Νήστευε τοίνυν, παράμενε ταῖς εὐχαῖς, ταῖς συνάξεσι, ταῖς νουθεσίαις, μὴ ἀπολιμπινόμενος τῆς συναγωγής, καθὼς ἔθος τισί· μηδὲ πραγματείαις ή δικαστηρίας δι' ὅλης ἡμέρας· ἵνα μὴ χρήματα συνάξης, & σκορπί ζειν ὤφειλες· ἢ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐντυγχάνης, ἂν θεραπεύειν ἐχρῆν. Ἦλθες εἰς ἑσπέραν, ἢ τὴν ἐννα την, οὐχ ἵνα νηστείας τελέσῃς τὴν πρόθεσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς κοιλίας πληρώσης την όρεξιν. Καὶ μὴ δόξης οίνου μὲν ἀπεχόμενος διὰ τὸ νήφειν, πονηρίας δὲ πληρούμενος μεθύειν, ἵνα μὴ ἀκούσῃς, Οὐαὶ οἱ μεθύοντες, οὐκ ἀπὸ οἶνου! Μέθη δὲ οὐκ ἔστι νηστείας κοινωνός, ἀλλ' ἔχθρα καὶ ἀντίπαλος. Ίνα φθάσωμεν εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως, ἐκεῖ μὲν ἀπολαύοντες τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν, ἐνταῦθα δὲ ἀγαλλιώμενοι τοῖς προσδοκωμένοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τῆς Χήρας. μεστά. Μονογενοῦς υἱοῦ ἀπολυθέντος τῆς παρούσης ζωῆς, ἡ γλυκυτάτη μήτηρ ἐβόα, ότι Προσηγορίας με της γεγένημαι μήτηρ, ἧστινος τὰς ἐπὶ τῷ τοκετῷ ὠδῖνας ἐτρύγησεν ὁ θάνατος. Ενα βότρυν εἶχεν ἡ ἄμπε λος, καὶ τοῦτον ἡ ζάλη τοῦ θανάτου συνέτριψε μίαν βακτηρίαν ἐκέκτητο, καὶ ταύτην ὁ κοινὸς ἐπεφτε

789 SPURIA. χωτάτοις κατατασσόμενα, τὸ μὲν σηπτικὸν τοῦ σώματος ἀπορρίπτει· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν ἐνυπομυχεύουσαν ἁμαρτίαν καὶ κατὰ τῆς ψυχῆς νεμομένην στυπτικωτάτη ὑπεισελθοῦσα νηστεία αναξηραίνει μὲν αὐτὴν κατ ὀλίγον λεπτύνουσα, ἐξαφανίζει δὲ εἰς ἅπαν ἀποκαθαί- ρουσα. Διὰ τοῦτο εἰ καὶ ἐπίπονος ἡ νηστεία, ἀλλ᾽ ὠφέ- λιμος καὶ εὐπρόσιτος. Μὴ τοίνυν λυπούμενος νηστεύ- σῇς, ἵνα μὴ τὸν κάματον ἀπολέσῃς· μηδὲ γογγύσης ότι ὀλίγον βραδύνεις, ἵνα μὴ δι᾿ ὀλίγον τοῦ ὅλου ζημίαν ὑπομείνης. Οσῳ γὰρ νηστεία υποστύφει τὸ σῶμα, τοσοῦτον ἐκ τῆς νηστείας ὠφέλεια. Αναδραμε ἐπὶ τὰς τῶν δικαίων πολιτείας, καὶ εὑρίσκεις αὐτοὺς τὸ πλεῖον διὰ νηστείας εὐδοκιμήσαντας. Πρώτον Μωϋσῆς νηστεύ- σας ἐπὶ τὸν γνόφον εἰσελήλυθε, καὶ συνόμιλος τῷ Θεῷ διὰ νηστείας γέγονε. Τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν νηστείαν ἐπισυνάψας, νομοθέτης διὰ νηστείας ἐχρημάτισε· καὶ οὔτε ἄρτον ἔφαγεν, οὔτε οἶνον ἔπιεν· ἡρκεῖτο γὰρ τροφῇ τὴν νομοθεσίαν παρὰ τοῦ νομοθέτου ἐκδιδασκό μενος. Ἵνα δὲ μάθης πόσον ὠφελεῖ ἡ νηστεία, καὶ πόσον βλάπτει ἡ μέθη νηστείᾳ ἀντιστρατευομένη κατανόησον τοῖς ὑπὸ Μωϋσέως πραττομένοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ λαοῦ γιγνομένοις, καὶ εὑρήσεις τὴν δύναμιν τῆς νης στείας. "Ανω Μωϋσῆς τὸν νόμον ἐλάμβανε, καὶ κάτω ὁ λαὸς τὸν νόμον ανέτρεπε. Αυπηθεὶς γὰρ Μωϋσῆς τὸν νόμον συνέτριβεν, οὐκ εύλογον ἡγησάμενος μεθύουσι τὸν νόμον πιστεύεσθαι, καὶ διανοίαις οίνῳ βεβαρημένοις λόγια παραδίδοσθαι. Βλέπε πόσον ἀδικεῖ ἡ μέθη ἀντι- πίπτουσα τῇ νηστεία. ᾿Αλλὰ πάλιν νηστεία τοσοῦτον κακὸν ἐπανορθώσασα ταῖς αὐταῖς χρησάμενος ἡμέραις, πάλιν ἐπανεκαλέσατο τὸν νόμον. Μνημόσυνον ἡμῖν και ταλέλοιπε πρὸς ἀσφάλειαν βίου καὶ πολιτείας, τάχα δια τούτου γινομένου καὶ μυστήριόν τι ἐντεινόμενος, ὅτι ἡ μὲν πρώτη νομοθεσία ἀργήσει, συντριβομένη διὰ τὴν τοῦ προτέρου λαοῦ ἀπιστίαν· [847] ἡ δὲ δευτέρα ενήρ- γησε πανταχού διδομένη, του δευτέρου πιστώς δεχο- μένου τὸν δεύτερον νόμον, καὶ συμφυλάττοντος. Καὶ Ηλίας δὲ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεύσας, καὶ μια τροφῇ τὴν ἔρημον διοδεύσας, οὐκ ᾔσθάνετο καμάτου· νηστεία γὰρ αὐτὸν ἐβάσταζε, τὸν πόνον ἐπικουφίζουσα· καὶ μετὰ νηστείαν. Θεὸν ἐθεάσατο, καθώς οἷόν τε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν κατανοήσαι. Οὐ σωματικοῖς ὀφθαλ- μοί; τὸν ἀσώματον ἐθεάσατο, ἀλλὰ καρδίᾳ τὸν ἀόρατον κατανοήσας, κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα. Μακά ριοι γὰρ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὕτω νηστεύσας, τὸν οὐρανὸν ἀπέκλεισε κατὰ τῶν ἀκολάστων, καὶ τρυφῇ τὸν ἑαυτῶν βίον καταδαπανών- των, ἵν' ὅπερ οὐχ είλοντο ἰδίᾳ προαιρέσει μετερχόμενοι, τοῦτο διὰ τῆς τοῦ λιμού νηστείας μάθωσι παιδευόμενοι, καὶ γνῶσι, πῶς ὠφέλιμος ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἐν καιρῷ τρυφῆς τὴν ἐργασίαν ἐπιδεικνυμένη. Δανιήλ δὲ καὶ αὐτὸς τρεῖς ἑβδομάδας νηστεύσας, καὶ ἄρτον ἐπι- θυμιών μὴ γευσάμενος, εἰς λάκκον λεόντων διὰ ζῆλον τῶν ἀκολάστων παραγενόμενος, καὶ λέοντας ἐκεῖ νη στεύειν ἐδίδαξεν. Ἐδυσωπήθησαν γὰρ τὸν νηστευτὴν οἱ ἄγριοι θῆρες, ἡμερώτεροι τῶν λογικῶν θηρίων γενό- μενος, καὶ ἀπέκλεισαν τὸ ἴδιον στόμα, τοῦ ἁγίου σώματος ἄψασθαι μὴ κατατολμήσαντες. "Ωσπερ γὰρ ὅπλον τῷ ἰδίω σώματι παραθέμενος τὴν νηστείαν, καὶ ὅλον ἑαυτὸν δι' αὐτῆς ὀχυρώσας, ἀπεπλάνησε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν λεόντων, μὴ σῶμα ἀνθρώπινον, ἀλλὰ σῶμα ἀγγελικὸν ἐπιδειξάμενος. Καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν Βαβυλώνι, μὴ βουληθέντες τῇ παρανόμῳ τραπέζῃ τοῦ βασιλέως κοι νωνῆται, ἀλλὰ τῇ κατὰ νόμον νηστείᾳ ἐξακολουθῆσαι, εἰς τὴν ἐξαφθεῖσαν πυρὰν τῆς καμίνου εἰσελθόντες Εσβεσαν τὴν φλόγα, δρόσον ἀντὶ πυρὸς τὴν κάμινον διὰ νηστείας εργασάμενοι· καὶ τῶν μὲν ἀπείρων τῆς νη- στείας τὸ πῦρ κατετόλμησε (πάντας γὰρ τοὺς περι- εστώτας Χαλδαίους κατεδαπάνησε)· τοὺς δὲ ἐν συνηθεία τῆς νηστείας ὑπανεχώρησε, του σώματος αὐτῶν ἅψασθαι μὴ δυνάμενον. Οὐδὲ γὰρ ὕλη τις ἦν ἐν τῷ σώματι, τῆς νηστείας πνευματικὸν αὐτὸ ἐργασαμένης. Ομοίως δὲ Εἰς τὸν Υἱὸν • Καὶ ἐγένετο καθεξής, επορεύετο, ὁ Ἰησοῦς εἰς πόλ λιν καλουμένην Ναῖν, καὶ συνεπορεύοντο αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἱκανοὶ, καὶ ὄχλος πολύς. Ως δὲ ἦγ- γισε τῇ πύλῃ τῆς πόλεως, καὶ ἰδοὺ ἐξεκομίζετο τε θνηκώς υἱὸς μονογενής τῇ μητρὶ αὐτοῦ, καὶ αὕτη ἦν τήρα, ο Όλα τα πάθη, ἐλεεινά, καὶ πολλῆς συμπαθείας 790 καὶ Νινευίται ντ ιτεύσαντες τὸν θάνατον ἀπεκρούσαντο τρεῖς γὰρ ἡμέρας νηστεία εκτενώς προσκαρτερήσαντες, τὴν αἰώνιον κόλασιν δι' ἡμερῶν ὀλίγων μεταποιήσαν- τες, αιώνιον έπαινον τῷ κόσμῳ καταλελοίπασιν. Οράτε, ἀγαπητοί, πόσον ισχύει νηστεία μετ' εὐχῆς καὶ ἔργων εκτελουμένη. Νηστεία γὰρ καὶ δέησις ἐκ θανάτου φύεται· δικαιοσύνη δὲ ὑπὲρ ἀμφότερα. Νηστεία καὶ θανάτου ἀναίρεσις, καὶ ὀργῆς ἀπολύτρωσις · νηστεία κάθαρσις διανοίας, ὁμοδίαιτος ἐγκρατείας, γυμνάσιον εὐσεβείας, ζυγὸς δικαιοσύνης. Οίδε νηστεία πλούσιον τὸν πένητα ἀπεργάζεσθαι· οὐ γὰρ ἀκαίρως δαπανών συγχωρεί, τοῦ μέτρου τὴν αὐτάρκειαν παρεχομένη οἶδε καὶ τὸν πλούσιον οἰκονόμον τῶν ἰδίων χρημάτων κατασκευάζειν, μὴ ἀδεῶς συγχωρούσα καταπιάζειν· ἐπίσταται καὶ νεότητος νηστεία ἀκμήν. Διδάσκει χαλι νὸν τῶν βρωμάτων, περιτίθησι τὴν ἐγκράτειαν, καὶ σοφῶς ἡνιοχούσα πρὸς εὐσέβειαν καὶ σωφροσύνην. Οἶδε καὶ πρεσβυτέρους σοφίζειν, καὶ καθαρὸν τὸ τῆς διανοίας φυλάττειν άμμα. Νηστεία υγιεινότερον διατηρεῖ καὶ τὸ σῶμα· οὐ γὰρ βαρυνόμενον ὑπὸ τῶν βρωμάτων ὕλην δέχεται νοσημάτων, ἀλλὰ κουφιζόμενον ἀπὸ τῶν ἐδε σμάτων, εύρωστον γίνεται πρὸς ὑποδοχὴν τῶν χαρι- σμάτων. Διὰ τοῦτο νηστεύσωμεν, ἀγαπητοί, ἵνα τῶν πνευματικῶν ἐπιτύχωμεν δωρημάτων. Νηστεύων παιδ αγωγεῖ καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς εὐσέβειαν, εἰκόνα λαμ βάνων τῆς σωματικῆς ἐγκρατείας τὴν κατὰ ψυχὴν ἐπει μέλειαν, ἵνα ὥσπερ ἀπέχει τῶν ἔξωθεν ἐπεισερχομένων βρωμάτων, οὕτω καὶ τῶν ἐν τῇ διανοίᾳ ἐπαναβαινόντων πονηρῶν ἐννοημάτων. Ἐὰν γάρ, φησί, Πνεύμα του ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι ίαμα καταπαύσει ἁμαρτίας. Ωσπερ νῦν ἀπέχεις βρωμάτων μή γευσάμενος, οὕτως ἀπέχου ἁμαρτημάτων ἀλλασσόμενος. Νηστεύεις οίνου μὴ ἀντιλαμβανόμενος; νήστευε καὶ πονηρίας ἀπεχόμενος· οἶδε γὰρ ἡ κακία μείζονα μέθην τῇ ψυχῇ κατεργάζεσθαι. Νηστεύεις κρεῶν μὴ ἀπτόμενος, νήστευε καὶ καταλαλιᾶς ἀπεχό μενος, ἵνα μὴ δι' αὐτῆς κρέα φάγῃς τῶν ἀδελφῶν, τῶν σαρχῶν αὑτοῦ ἀπογευόμενος. Νηστεία γὰρ ἀληθινὴ, ἀποχὴ τῶν ἁμαρτημάτων. Ακους του Προφήτου λέγον Οὐ ταύτην τὴν νηστείαν ἐξελεξάμην, οὐδὲ ἡμέραν ἄνθρωπον ταπεινοῦν τὴν ψυχὴν 18481 από τοῦ. Ἀλλὰ τί; Λύε, φησί, πάντα σύνδεσμον ἀδι κίας, διάλυε στραγγαλιας βιαίων συναλλαγμάτων. διαθρυπτε πεινώντι τὸν ἄρτον σου, άστεγὸν εἰσ άγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδης γυμνόν, περί- βαλε. Αὕτη, ἀγαπητοί, ἀληθινὴ νηστεία, ἡ τῷ θεῷ προσδεκτή, καὶ ἀνθρώπῳ σωτηριώδης, καὶ πᾶσιν ἀρεστή. Ταύτῃ ἐπακολουθεῖ ἡ τῶν οὐρανῶν κτήσις, καὶ τοῦ Δεσπότου ἀψευδῆς ἐπαγγελία. Ορα γὰρ εἰ ἐπιφέρει· Τότε ραγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τότε βοωντός σου, εισακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ιδού πάρειμι. Βλέπεις ἡλίκα δώρα τῆς νηστείας, καὶ πόσης ἔχεται τῆς εὐσεβείας, ὡς καὶ Θεὸν αὐτὸν δυσωπεῖν πρὸς ἀνθρωπίνην φύσιν παραγενέσθαι; Νήστευε τοίνυν, παράμενε ταῖς εὐχαῖς, ταῖς συνάξεσι, ταῖς νουθεσίαις, μὴ ἀπολιμπινόμενος τῆς συναγωγής, καθὼς ἔθος τισί· μηδὲ πραγματείαις ή δικαστηρίας δι' ὅλης ἡμέρας· ἵνα μὴ χρήματα συνάξης, & σκορπί ζειν ὤφειλες· ἢ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐντυγχάνης, ἂν θεραπεύειν ἐχρῆν. Ἦλθες εἰς ἑσπέραν, ἢ τὴν ἐννα την, οὐχ ἵνα νηστείας τελέσῃς τὴν πρόθεσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς κοιλίας πληρώσης την όρεξιν. Καὶ μὴ δόξης οίνου μὲν ἀπεχόμενος διὰ τὸ νήφειν, πονηρίας δὲ πληρούμενος μεθύειν, ἵνα μὴ ἀκούσῃς, Οὐαὶ οἱ μεθύοντες, οὐκ ἀπὸ οἶνου! Μέθη δὲ οὐκ ἔστι νηστείας κοινωνός, ἀλλ' ἔχθρα καὶ ἀντίπαλος. Ίνα φθάσωμεν εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως, ἐκεῖ μὲν ἀπολαύοντες τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν, ἐνταῦθα δὲ ἀγαλλιώμενοι τοῖς προσδοκωμένοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τῆς Χήρας. μεστά. Μονογενοῦς υἱοῦ ἀπολυθέντος τῆς παρούσης ζωῆς, ἡ γλυκυτάτη μήτηρ ἐβόα, ότι Προσηγορίας με της γεγένημαι μήτηρ, ἧστινος τὰς ἐπὶ τῷ τοκετῷ ὠδῖνας ἐτρύγησεν ὁ θάνατος. Ενα βότρυν εἶχεν ἡ ἄμπε λος, καὶ τοῦτον ἡ ζάλη τοῦ θανάτου συνέτριψε μίαν βακτηρίαν ἐκέκτητο, καὶ ταύτην ὁ κοινὸς ἐπεφτε

789 SPURIA. χωτάτοις κατατασσόμενα, τὸ μὲν σηπτικὸν τοῦ σώματος ἀπορρίπτει· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν ἐνυπομυχεύουσαν ἁμαρτίαν καὶ κατὰ τῆς ψυχῆς νεμομένην στυπτικωτάτη ὑπεισελθοῦσα νηστεία αναξηραίνει μὲν αὐτὴν κατ ὀλίγον λεπτύνουσα, ἐξαφανίζει δὲ εἰς ἅπαν ἀποκαθαί- ρουσα. Διὰ τοῦτο εἰ καὶ ἐπίπονος ἡ νηστεία, ἀλλ᾽ ὠφέ- λιμος καὶ εὐπρόσιτος. Μὴ τοίνυν λυπούμενος νηστεύ- σῇς, ἵνα μὴ τὸν κάματον ἀπολέσῃς· μηδὲ γογγύσης ότι ὀλίγον βραδύνεις, ἵνα μὴ δι᾿ ὀλίγον τοῦ ὅλου ζημίαν ὑπομείνης. Οσῳ γὰρ νηστεία υποστύφει τὸ σῶμα, τοσοῦτον ἐκ τῆς νηστείας ὠφέλεια. Αναδραμε ἐπὶ τὰς τῶν δικαίων πολιτείας, καὶ εὑρίσκεις αὐτοὺς τὸ πλεῖον διὰ νηστείας εὐδοκιμήσαντας. Πρώτον Μωϋσῆς νηστεύ- σας ἐπὶ τὸν γνόφον εἰσελήλυθε, καὶ συνόμιλος τῷ Θεῷ διὰ νηστείας γέγονε. Τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν νηστείαν ἐπισυνάψας, νομοθέτης διὰ νηστείας ἐχρημάτισε· καὶ οὔτε ἄρτον ἔφαγεν, οὔτε οἶνον ἔπιεν· ἡρκεῖτο γὰρ τροφῇ τὴν νομοθεσίαν παρὰ τοῦ νομοθέτου ἐκδιδασκό μενος. Ἵνα δὲ μάθης πόσον ὠφελεῖ ἡ νηστεία, καὶ πόσον βλάπτει ἡ μέθη νηστείᾳ ἀντιστρατευομένη κατανόησον τοῖς ὑπὸ Μωϋσέως πραττομένοις, καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ λαοῦ γιγνομένοις, καὶ εὑρήσεις τὴν δύναμιν τῆς νης στείας. "Ανω Μωϋσῆς τὸν νόμον ἐλάμβανε, καὶ κάτω ὁ λαὸς τὸν νόμον ανέτρεπε. Αυπηθεὶς γὰρ Μωϋσῆς τὸν νόμον συνέτριβεν, οὐκ εύλογον ἡγησάμενος μεθύουσι τὸν νόμον πιστεύεσθαι, καὶ διανοίαις οίνῳ βεβαρημένοις λόγια παραδίδοσθαι. Βλέπε πόσον ἀδικεῖ ἡ μέθη ἀντι- πίπτουσα τῇ νηστεία. ᾿Αλλὰ πάλιν νηστεία τοσοῦτον κακὸν ἐπανορθώσασα ταῖς αὐταῖς χρησάμενος ἡμέραις, πάλιν ἐπανεκαλέσατο τὸν νόμον. Μνημόσυνον ἡμῖν και ταλέλοιπε πρὸς ἀσφάλειαν βίου καὶ πολιτείας, τάχα δια τούτου γινομένου καὶ μυστήριόν τι ἐντεινόμενος, ὅτι ἡ μὲν πρώτη νομοθεσία ἀργήσει, συντριβομένη διὰ τὴν τοῦ προτέρου λαοῦ ἀπιστίαν· [847] ἡ δὲ δευτέρα ενήρ- γησε πανταχού διδομένη, του δευτέρου πιστώς δεχο- μένου τὸν δεύτερον νόμον, καὶ συμφυλάττοντος. Καὶ Ηλίας δὲ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεύσας, καὶ μια τροφῇ τὴν ἔρημον διοδεύσας, οὐκ ᾔσθάνετο καμάτου· νηστεία γὰρ αὐτὸν ἐβάσταζε, τὸν πόνον ἐπικουφίζουσα· καὶ μετὰ νηστείαν. Θεὸν ἐθεάσατο, καθώς οἷόν τε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν κατανοήσαι. Οὐ σωματικοῖς ὀφθαλ- μοί; τὸν ἀσώματον ἐθεάσατο, ἀλλὰ καρδίᾳ τὸν ἀόρατον κατανοήσας, κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα. Μακά ριοι γὰρ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψον- ται. Οὕτω νηστεύσας, τὸν οὐρανὸν ἀπέκλεισε κατὰ τῶν ἀκολάστων, καὶ τρυφῇ τὸν ἑαυτῶν βίον καταδαπανών- των, ἵν' ὅπερ οὐχ είλοντο ἰδίᾳ προαιρέσει μετερχόμενοι, τοῦτο διὰ τῆς τοῦ λιμού νηστείας μάθωσι παιδευόμενοι, καὶ γνῶσι, πῶς ὠφέλιμος ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἐν καιρῷ τρυφῆς τὴν ἐργασίαν ἐπιδεικνυμένη. Δανιήλ δὲ καὶ αὐτὸς τρεῖς ἑβδομάδας νηστεύσας, καὶ ἄρτον ἐπι- θυμιών μὴ γευσάμενος, εἰς λάκκον λεόντων διὰ ζῆλον τῶν ἀκολάστων παραγενόμενος, καὶ λέοντας ἐκεῖ νη στεύειν ἐδίδαξεν. Ἐδυσωπήθησαν γὰρ τὸν νηστευτὴν οἱ ἄγριοι θῆρες, ἡμερώτεροι τῶν λογικῶν θηρίων γενό- μενος, καὶ ἀπέκλεισαν τὸ ἴδιον στόμα, τοῦ ἁγίου σώματος ἄψασθαι μὴ κατατολμήσαντες. "Ωσπερ γὰρ ὅπλον τῷ ἰδίω σώματι παραθέμενος τὴν νηστείαν, καὶ ὅλον ἑαυτὸν δι' αὐτῆς ὀχυρώσας, ἀπεπλάνησε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν λεόντων, μὴ σῶμα ἀνθρώπινον, ἀλλὰ σῶμα ἀγγελικὸν ἐπιδειξάμενος. Καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν Βαβυλώνι, μὴ βουληθέντες τῇ παρανόμῳ τραπέζῃ τοῦ βασιλέως κοι νωνῆται, ἀλλὰ τῇ κατὰ νόμον νηστείᾳ ἐξακολουθῆσαι, εἰς τὴν ἐξαφθεῖσαν πυρὰν τῆς καμίνου εἰσελθόντες Εσβεσαν τὴν φλόγα, δρόσον ἀντὶ πυρὸς τὴν κάμινον διὰ νηστείας εργασάμενοι· καὶ τῶν μὲν ἀπείρων τῆς νη- στείας τὸ πῦρ κατετόλμησε (πάντας γὰρ τοὺς περι- εστώτας Χαλδαίους κατεδαπάνησε)· τοὺς δὲ ἐν συνηθεία τῆς νηστείας ὑπανεχώρησε, του σώματος αὐτῶν ἅψασθαι μὴ δυνάμενον. Οὐδὲ γὰρ ὕλη τις ἦν ἐν τῷ σώματι, τῆς νηστείας πνευματικὸν αὐτὸ ἐργασαμένης. Ομοίως δὲ Εἰς τὸν Υἱὸν • Καὶ ἐγένετο καθεξής, επορεύετο, ὁ Ἰησοῦς εἰς πόλ λιν καλουμένην Ναῖν, καὶ συνεπορεύοντο αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἱκανοὶ, καὶ ὄχλος πολύς. Ως δὲ ἦγ- γισε τῇ πύλῃ τῆς πόλεως, καὶ ἰδοὺ ἐξεκομίζετο τε θνηκώς υἱὸς μονογενής τῇ μητρὶ αὐτοῦ, καὶ αὕτη ἦν τήρα, ο Όλα τα πάθη, ἐλεεινά, καὶ πολλῆς συμπαθείας 790 καὶ Νινευίται ντ ιτεύσαντες τὸν θάνατον ἀπεκρούσαντο τρεῖς γὰρ ἡμέρας νηστεία εκτενώς προσκαρτερήσαντες, τὴν αἰώνιον κόλασιν δι' ἡμερῶν ὀλίγων μεταποιήσαν- τες, αιώνιον έπαινον τῷ κόσμῳ καταλελοίπασιν. Οράτε, ἀγαπητοί, πόσον ισχύει νηστεία μετ' εὐχῆς καὶ ἔργων εκτελουμένη. Νηστεία γὰρ καὶ δέησις ἐκ θανάτου φύεται· δικαιοσύνη δὲ ὑπὲρ ἀμφότερα. Νηστεία καὶ θανάτου ἀναίρεσις, καὶ ὀργῆς ἀπολύτρωσις · νηστεία κάθαρσις διανοίας, ὁμοδίαιτος ἐγκρατείας, γυμνάσιον εὐσεβείας, ζυγὸς δικαιοσύνης. Οίδε νηστεία πλούσιον τὸν πένητα ἀπεργάζεσθαι· οὐ γὰρ ἀκαίρως δαπανών συγχωρεί, τοῦ μέτρου τὴν αὐτάρκειαν παρεχομένη οἶδε καὶ τὸν πλούσιον οἰκονόμον τῶν ἰδίων χρημάτων κατασκευάζειν, μὴ ἀδεῶς συγχωρούσα καταπιάζειν· ἐπίσταται καὶ νεότητος νηστεία ἀκμήν. Διδάσκει χαλι νὸν τῶν βρωμάτων, περιτίθησι τὴν ἐγκράτειαν, καὶ σοφῶς ἡνιοχούσα πρὸς εὐσέβειαν καὶ σωφροσύνην. Οἶδε καὶ πρεσβυτέρους σοφίζειν, καὶ καθαρὸν τὸ τῆς διανοίας φυλάττειν άμμα. Νηστεία υγιεινότερον διατηρεῖ καὶ τὸ σῶμα· οὐ γὰρ βαρυνόμενον ὑπὸ τῶν βρωμάτων ὕλην δέχεται νοσημάτων, ἀλλὰ κουφιζόμενον ἀπὸ τῶν ἐδε σμάτων, εύρωστον γίνεται πρὸς ὑποδοχὴν τῶν χαρι- σμάτων. Διὰ τοῦτο νηστεύσωμεν, ἀγαπητοί, ἵνα τῶν πνευματικῶν ἐπιτύχωμεν δωρημάτων. Νηστεύων παιδ αγωγεῖ καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς εὐσέβειαν, εἰκόνα λαμ βάνων τῆς σωματικῆς ἐγκρατείας τὴν κατὰ ψυχὴν ἐπει μέλειαν, ἵνα ὥσπερ ἀπέχει τῶν ἔξωθεν ἐπεισερχομένων βρωμάτων, οὕτω καὶ τῶν ἐν τῇ διανοίᾳ ἐπαναβαινόντων πονηρῶν ἐννοημάτων. Ἐὰν γάρ, φησί, Πνεύμα του ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι ίαμα καταπαύσει ἁμαρτίας. Ωσπερ νῦν ἀπέχεις βρωμάτων μή γευσάμενος, οὕτως ἀπέχου ἁμαρτημάτων ἀλλασσόμενος. Νηστεύεις οίνου μὴ ἀντιλαμβανόμενος; νήστευε καὶ πονηρίας ἀπεχόμενος· οἶδε γὰρ ἡ κακία μείζονα μέθην τῇ ψυχῇ κατεργάζεσθαι. Νηστεύεις κρεῶν μὴ ἀπτόμενος, νήστευε καὶ καταλαλιᾶς ἀπεχό μενος, ἵνα μὴ δι' αὐτῆς κρέα φάγῃς τῶν ἀδελφῶν, τῶν σαρχῶν αὑτοῦ ἀπογευόμενος. Νηστεία γὰρ ἀληθινὴ, ἀποχὴ τῶν ἁμαρτημάτων. Ακους του Προφήτου λέγον Οὐ ταύτην τὴν νηστείαν ἐξελεξάμην, οὐδὲ ἡμέραν ἄνθρωπον ταπεινοῦν τὴν ψυχὴν 18481 από τοῦ. Ἀλλὰ τί; Λύε, φησί, πάντα σύνδεσμον ἀδι κίας, διάλυε στραγγαλιας βιαίων συναλλαγμάτων. διαθρυπτε πεινώντι τὸν ἄρτον σου, άστεγὸν εἰσ άγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδης γυμνόν, περί- βαλε. Αὕτη, ἀγαπητοί, ἀληθινὴ νηστεία, ἡ τῷ θεῷ προσδεκτή, καὶ ἀνθρώπῳ σωτηριώδης, καὶ πᾶσιν ἀρεστή. Ταύτῃ ἐπακολουθεῖ ἡ τῶν οὐρανῶν κτήσις, καὶ τοῦ Δεσπότου ἀψευδῆς ἐπαγγελία. Ορα γὰρ εἰ ἐπιφέρει· Τότε ραγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τότε βοωντός σου, εισακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ· Ιδού πάρειμι. Βλέπεις ἡλίκα δώρα τῆς νηστείας, καὶ πόσης ἔχεται τῆς εὐσεβείας, ὡς καὶ Θεὸν αὐτὸν δυσωπεῖν πρὸς ἀνθρωπίνην φύσιν παραγενέσθαι; Νήστευε τοίνυν, παράμενε ταῖς εὐχαῖς, ταῖς συνάξεσι, ταῖς νουθεσίαις, μὴ ἀπολιμπινόμενος τῆς συναγωγής, καθὼς ἔθος τισί· μηδὲ πραγματείαις ή δικαστηρίας δι' ὅλης ἡμέρας· ἵνα μὴ χρήματα συνάξης, & σκορπί ζειν ὤφειλες· ἢ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐντυγχάνης, ἂν θεραπεύειν ἐχρῆν. Ἦλθες εἰς ἑσπέραν, ἢ τὴν ἐννα την, οὐχ ἵνα νηστείας τελέσῃς τὴν πρόθεσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς κοιλίας πληρώσης την όρεξιν. Καὶ μὴ δόξης οίνου μὲν ἀπεχόμενος διὰ τὸ νήφειν, πονηρίας δὲ πληρούμενος μεθύειν, ἵνα μὴ ἀκούσῃς, Οὐαὶ οἱ μεθύοντες, οὐκ ἀπὸ οἶνου! Μέθη δὲ οὐκ ἔστι νηστείας κοινωνός, ἀλλ' ἔχθρα καὶ ἀντίπαλος. Ίνα φθάσωμεν εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως, ἐκεῖ μὲν ἀπολαύοντες τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν, ἐνταῦθα δὲ ἀγαλλιώμενοι τοῖς προσδοκωμένοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τῆς Χήρας. μεστά. Μονογενοῦς υἱοῦ ἀπολυθέντος τῆς παρούσης ζωῆς, ἡ γλυκυτάτη μήτηρ ἐβόα, ότι Προσηγορίας με της γεγένημαι μήτηρ, ἧστινος τὰς ἐπὶ τῷ τοκετῷ ὠδῖνας ἐτρύγησεν ὁ θάνατος. Ενα βότρυν εἶχεν ἡ ἄμπε λος, καὶ τοῦτον ἡ ζάλη τοῦ θανάτου συνέτριψε μίαν βακτηρίαν ἐκέκτητο, καὶ ταύτην ὁ κοινὸς ἐπεφτε

791 IN FILIUM VIDUÆ. νατος. 'Αχαράκωτον ὑπῆρχε τὸ γύναιον. καὶ τῆς βακτη ρίας εστέρητο · ἀβίωτον ἐθεώρει τὸν βίον. Λοιπὸν οὐδὲ τὴν τυχούσαν είχε παραμυθίαν, υἱὸν τὸν μονο- γενῆ ἀπολέσασα. Διπλῷ τῷ πόνῳ συνείχετο · ἀπαρα μύθητον εἶχε τὸ ἄλγημα· οὐδεὶς ἐπικουφίσα: τὴν ὀδύ- νην ἡδύνατο· ποταμηδόν κατὰ τῶν παρειῶν ἔῤῥει τα δάκρυα, καὶ ἀφόρητον ἡ γυνὴ τὸ πένθος ἐκέκτητο. Κατενόει τὴν τοῦ παιδὸς ὡραιότητα· τη στοργή τα σπλάγχνα τῆς διανοίας τέμνετο. Καὶ αὕτη χήρα τὸ πᾶν γέγονε, τὸ πάντων βαρύτατον, τὸ πάντων ἐλεεινό- τερον· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τοῦ μονογενούς εστέρητο. Οντως ἐλεεινὸν τὸ τῆς χήρας ὄνομα, οίκτου πεπληρω μένον, δακρύων μεμεστωμένον, συμπαθείας εχόμενον. Οὐδεὶς τῶν βλεπόντων ἀπένθητος ἔμεινεν· ἔστενον πάντων τὰ σπλάγχνα · οὐχ εύρισκον πρώτον τίνα πεν θῆσαι, τὸν τεθνηκότα παίδα, ἡ τὴν ζῶσαν χήραν. Αλλ' ἐσφάλην τὴν χήραν ζῶσαν προσειπών· ποία γὰρ χήρα ζωή, ζη; και γαρ δοκῇ τὴν πρὸς τὰ παρόντα λέγω, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ μέλλοντα), τέθνηκε. Χήρα γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν εἰ μὲν εὔπορος ἦν, μικρόν πως κλέπτεται την ἐδύνην, ἀλείφει τὴν προσδοκίαν, θεραπεύεται τὸ τραῦμα, καὶ κουφίζεται τὸ ἄλγος, νευροῦται τῇ καρποφορία καὶ βραχύ τι πολλάκις καθεύδει. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ λυποῦντα, καὶ οἱ διαρπάζοντες αὐτὴν ἕτοιμοι, ἀλλ' ὅμως τῆς πενίας ἀπούσης, ἐλαφρότερον το βαρύ. Χήρα δὲ πενιχρά λιμὴν δακρύων, καὶ φρέαρ πειρασμῶν, ἀτεί χιστος πόλις, [849] ἄνυδρος πηγή, μήτηρ στεναγμού, εὐφροσύνης παράσιτος, οικοδέσποινα πενίας, ἀφορίας ψηφίστρια, λιμοῦ πάροικος, ὀδύνης ὑφάντρια, βακτης ρία συντετριμμένη, χαλεπὸν ἀπάντημα, πικρὸν συν οικέσιον, ἀκαλλώπιστον ἄγαλμα, ήρημωμένη στήλη, ἄῤῥιζον δένδρον, ἀφώτιστος ὁμίχλη, ἐκκλησίας πρόθυ ρον, ποικίλων εὐχῶν ἐπινοήτρια, κατ' ἐχθρῶν πεπαρ ῥησιασμένη, κατήγορος κατ' αὐτῶν· καὶ ὡς ἀνδρὶ, τῷ Θεῷ καταβοώσα, καὶ ἔκδικον ἑτοιμοτάτην ἔχουσα του Θεοῦ τὴν ὀργὴν ἐκδίκησιν, σχίζουσα τοὺς οὐρανοὺς ταῖς πρὸς Θεὸν ἐπιτυχίαις, πεπικραμμένη καρδίᾳ • τύ πτουσα τὸ στῆθος, ὥσπερ δήμιος, εἰ μὴ ταχὺ εὔροι τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐπιβαινόντων αὐτ τῇ εἰς ἀδικίαν. Καὶ ἡ ἄτεχνος, ἐπὶ γῆς πενιχρά, ἀπρο- στάτευτος, κινεῖ τὸν Θεὸν σὺν πάσαις αὐτοῦ ταῖς ἐπου ρανίαις Δυνάμεσιν, εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν οὐ θελόντων πείθεσθαι, κριτὴν εἶναι τὸν Θεὸν χηρῶν καὶ ἀργανῶν. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτῇ παῖδα προσεῖναι, μικρόν πως τέρπεται τῇ ἡλικίᾳ, καὶ κλέπτεται τῇ προσδοκία, νευρούται τα καρποφορία. Βλέπει τον κλάδον, καὶ τὴν ῥίζαν ἀσπάζεται· τὸν βότρυν κρατεῖ, καὶ τὸν φυτεύ σαντα φιλεῖ · ἔχει τὸ μέρος, καὶ τὸ ὅλον λογίζεται· τῷ ζώντι συμπλέκεται, καὶ τὸν νεκρὸν οὐ βδελύσσεται τὸν χαρακτῆρα τοῦ παιδὸς κατανοεῖ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ἐσοπτρίζεται. Καὶ ἕως μὲν περίεστι τὸ παιδά- ριον γαληνότερον ή χήρα κυματίζεται ἐν τῇ τοῦ βίου τρικυμίᾳ· εἰ δὲ συμβῇ καὶ τὸν παῖδα ζώσης της μητρός ἀποθανεῖν, καὶ τῇ μὲν μητρὶ συντάξασθαι, τῷ δὲ πατρὶ προσφυῆναι, ὅπερ πέπονθεν ἡ παρούσα χήρα, πᾶσαν ὑφ᾽ ἐν ἀναδέχεται τὴν ὀδύνην. Μόνον γὰρ τέθνηκεν ὁ μονογενής υἱὸς τῆς μνημονευθείσης χήρας, την στολήν του πένθους ἡμφιεσμένη, ήρξατο προπετή φθέγγεσθαι βήματα, καὶ ὡς ἀκρίτῳ τῷ ὄντι εδικάζετο, βλασφή- μους λόγους προσάγουσα · ὡς βίαν ὑπομένουσα διελέ. γετο, λέγουσα - Αρα ὁ υἱός μου μόνος τὸν κόσμον ἐδάρησεν ; Αλλοι στενοχωροῦνται ἐπὶ παιδοποιίας, καμοῦ τῆς μόνης ὁ μόνος ἀπεσπάσθη; Ἐγὼ ἡ ἄτονος ζῶ, καὶ ὁ ἀνὴρ τέθνηκεν, ἅμα καὶ ο υἱός. Που λοιπὸν παραινέσει με τις ; τίς δέ με περιβλέψεται ; Εδόκουν κἂν μικρὰν παρρησίαν δι' αὐτὸν κεκτῆσθαι· ἤρχει γάρ μαι μόνον μητέρα ἀκούειν. Ὑπομάζιόν μοι αὐτὸν ὁ πα τὴρ ἄνευ χρημάτων ἐγκατέλιπε· κἀγὼ ἡ ἀπροστάτευ τοῦ χήρα χείρας εἰς ἔργον ἐρείσασα, τοῦτον ἐπιμελῶς ἔθρεψα· διπλᾶς καὶ τριπλᾶς αὐτῷ στολὰς πεποίηκα, μισθούς τοῖς παιδεύσασιν αὐτὸν ἁπλῶς ἐχορήγησα· καὶ νῦν, ὅτε τὸν τρυγητὸν τῶν ἀγαθῶν προσεδόκησα, τότε τὴν χάλαζαν τῶν πειρασμῶν δέδεγμαι. Ὢ τῆς ὀδύνης ! Αλλ' εὗρον τί πράξω συνθάπτομαι τῷ υἱῷ μου πλη ροφορῶ τοὺς φθονήσαντάς μοι· συγγενείς με κατήσθιον ὡς ἀνδρεῖον παῖδα κεκτημένην. Συγχωρήσατέ μοι, πάν τες οι βασκαίνοντές μοι τὴν εὐπαιδίαν· ἤδη γὰρ ἐγὼ τοῦ γνησίου μου παιδός προκαταλαμβάνω τὸν τάφον ἐμοὶ γὰρ λοιπὸν τὸ ζῆν καταγέλαστον. Ταῦτα τῆς χής ρας βοησάσης καὶ ὀδυνωμένης, εὐθέως παραγενόμενος • 792 καὶ ὁ ποιητὴς ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς, καὶ δὲν αὐτὴν, ὁ τὰ πάντα προορῶν Θεός, ὁ καὶ πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὰ πάντα σαφῶς ἐπιστάμενος · Πρὸ τοῦ γὰρ πλάσαι σε ἐν κοι λία, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε· ὁ πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χη- ρῶν, ὁ τὰ δάκρυα εἰς εὐφροσύνην μεταποιῶν, ὁ τὴν τῆς πόλεως Ναῖν πύλην ἐκκλησίαν ποιήσας, καὶ τὴν κλίνην τοῦ νεκροῦ θυσιαστήριον ἀποδείξας. "Οπου γὰρ ἀνα- στάσεως δώρον, ἐκεῖ θυσιαστηρίου κόσμος καὶ ὅπου τοῦ Θεοῦ Λόγου αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, ἐκεῖ τῆς ἀνα- στάσεως τὸ μέτρον εκτετέλεσται. Τὸ γὰρ ἐξόδιον γέν γονεν ἱερουργείον, καὶ ἡ ἐκκομιδή γέγονεν εἰσκομιδή. Τί γάρ φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής : Ἰδὼν δὲ αὐτὴν ὁ Ἰης σους · τουτέστιν, ὁ Σωτὴρ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ο Χρι στὸς, ἐσπλαγχνίσθη, ἰδὼν αὐτήν. Τί ἰδών ; Χήραν άτε κνον, ἄνανδρον γηραλέαν, κυρτίζουσαν, γοεράν, κόμην ἑλκύσασαν, κάνει τὴν κεφαλὴν καταπάσσουσαν, τοὺς βαρυωπεῖς ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλώττουσαν, ἀπρεπῆ στολὴν διαρρήξασαν, τὸ πολυστένακτον στῆθος τύπτουσαν, βοήν μηκέτι [850] ισχύουσαν, φρενήρη λοιπόν γενομέ νην. Ἐν τούτοις ἰδὼν αὐτὴν ὁ Ἰησοῦς, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῇ, καὶ προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Μὴ κλαῖς. Η περὶ τὸ πένθος ἀσχολουμένη, εἰλικρινώς μὴ κατανοή σασα τὸν παραγενόμενον, τὸ πένθος ἀποσεισαμένη, πρὸς τὸν Κύριον ἀνταποκριθεῖσα εἶπε · Μὴ κλαίειν λέ γεις μοι ; καὶ τίνα μοι παραμυθίαν προσοίσεις λοιπόν ; κὰν γὰρ τὸν κόσμον ὅλον κινήσῃς εἰς ἐμὴν παράκλησιν, ουδεμίαν μοι δείξεις παράκλησιν. Τῆς γὰρ μητρικής παρακλήσεως τί υἱοῦ ὑπάρχει γλυκύτερον ; καὶ μάτ λιστα ὅτε χήραι ὑπάρχουσι, καὶ μονογενέσιν υἱοῖς ἐπαγγέλλονται. Πῶς οὖν μὴ κλαίειν λέγεις μοι ; Τὸν υἱόν μου οι ξένοι πενθοῦσι, κἀγὼ μὴ κλαύσω; Οι α θα στενάζουσι, κἀγὼ σιωπήσω ; Ἡ ἐλπίς μου ἐστέ- ρηται, ἡ ζωή μου ἐξέλιπεν, ἡ παρρησία μου σεσύ- λῆται, ἀνέλπιστον ἐμαυτῆς θεωρῶ τὸν βίον, καὶ γυμνή πάσης ἐλπίδος εἰμί. Εθέρισέ μου την προσδοκίαν ὁ θά νατο;· ἄπορον με πανταχόθεν κατέστησεν· ἐμὲ κατο ἔλιπε, κἀκεῖνον μεθώδευσεν· ἀφῆκε τὴν ρίζαν, καὶ τὸν κλάδον ἀπέτεμεν· ἐφείσατο τοῦ πρέμνου, καὶ τὸν ὡραῖον ἐμάρανεν όρπηκα· τὴν παλαιὰν κατέλιπε, καὶ τὸν νέον ἐξέτεμεν. Οὐκ ἔχω τίνα θεάσωμαι. Εἰ μὲν γὰρ ἕτερον εἶχον υἱὸν, ἐδυνάμην τὸ πένθος ζυγοστατεῖν, καὶ τῇ ὄψει τοῦ ζῶντος τοῦ θανόντος τὸν πόνον ἀπο κουφίζειν · νῦν δὲ οὐδέν μοι καλὸν ὑπολέλειπται, πάσης εὐφροσύνης ἐστέρημαι. Εβλεπον τὴν εἰκόνα τοῦ παι δὸς, καὶ ἐθεώρουν τὸν ἀρχαιότυπον αὐτοῦ πατέρα τοῦ τον ἔχουσα, εἰς ἐκεῖνον ἐφανταζόμην · οὐδέποτε χήραν ἐμαυτὴν ἐνόμισα. Ο γὰρ ἐξ ἐκείνου τὰς συμφοράς μοι ἐπεκούφιζε, καὶ πλέον με τοῦ ἀνδρὸς ὁ ἐξ ἐμοῦ τεχθεὶς ἐθεράπευσε, καὶ λυπουμένη τοῦτον εἶχον παράκλησιν. Εἴ ποτε ἀθυμία τὸν λογισμόν μου περιέσχε, περιελάμ βανέ με· καὶ περιπτυσσόμενος, καταφιλῶν, λόγοις παιδικοῖς τέρπων με, τὴν νεφέλην τῆς ἀθυμίας ἠφάνιζε καὶ λέγεις μοι, Μὴ κλαῖε τὸν υἱόν σου ; τίς εἶ σὺ ὁ τὰ τοιαῦτά, μαι παραινών; Τινὲς δὲ τοῦ ὄχλου προσελθόν· τες εἶπον πρὸς αὐτήν· Τί τολμᾶς, ὦ γύναι, τῷ Θεῷ ἀντιλέγειν ; Ο Κύριος πάρεστιν ; αὐτός σοι διαλέγεται πρόσελθε, δεήθητι, ἱκέτευσον· οὐ γάρ ἐστιν ἄπρακτος αὐτοῦ ἡ παρουσία. Η δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκμάξασα, καὶ τὴν ἐσθῆτα ἑαυτῆς περιστείλασα, καὶ τὸ στῆθος καλύψασα, προσέπεσε τοῖς ἔχνεσι τοῦ Δεσπότου, καὶ ἀποκριθεῖσα τῷ Κυρίῳ ἔφη· Δός μοι τὸν παῖδα, καὶ λαμβάνω την συμβουλίαν σου· καὶ γὰρ ἐν παλαιότητι φύσεως ἐξετάζομαι· βλέπω γὰρ τὴν Σάρραν, καὶ τρι γῶ τὰς ἐλπίδας. Καὶ προσελθοῦσα τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἔλεγε· Σύγγνωθι τῇ προπετείᾳ τῆς δούλης σου, Δέσ σποτα, καὶ τοῖς λόγοις τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐν τῷ πένθει μου. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς μητρὸς ὀδύνην ἐν λύπῃ τέκνων τοῦτο γὰρ τὸν πρόσταγμα. Επ' ἐλπίσιν ἔτρεφον τον. Τὸν ἄνδρα ἐζημιώθην, κἂν τὸν παῖδέ μοι χάρισαι· ψυχαγώγησόν μου τὸ γῆρας ἤδη γὰρ ἐκλείπω. Οὐ λέγω ὡς ἡ Μάρθα Εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου δ ἀδελφός· ἄρτι γὰρ καὶ παρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ βασ στάζεις, καὶ ἀπιέναι δοκῶν οὐκ ἀπολείπη τινός. Μια χρόν, Δέσποτα, συγχώρησον τῇ δούλῃ σου. Σὺ τὸν Λά-, ζαρον ἔκλαυσας ἂν τῇ σῇ δυνάμει ἤγειρας ἐκ νεκρῶν κἀγὼ τὸν υἱόν μου μὴ κλαύσω ; Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῆς σοροῦ, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται. Οἱ δὲ βαστάζοντες, ἔστησαν. Καὶ εἶπε · Νεανίσκε, ἀνάστηθι· ἀνάλαβε φρόνημα γρανί • του.

791 IN FILIUM VIDUÆ. νατος. 'Αχαράκωτον ὑπῆρχε τὸ γύναιον. καὶ τῆς βακτη ρίας εστέρητο · ἀβίωτον ἐθεώρει τὸν βίον. Λοιπὸν οὐδὲ τὴν τυχούσαν είχε παραμυθίαν, υἱὸν τὸν μονο- γενῆ ἀπολέσασα. Διπλῷ τῷ πόνῳ συνείχετο · ἀπαρα μύθητον εἶχε τὸ ἄλγημα· οὐδεὶς ἐπικουφίσα: τὴν ὀδύ- νην ἡδύνατο· ποταμηδόν κατὰ τῶν παρειῶν ἔῤῥει τα δάκρυα, καὶ ἀφόρητον ἡ γυνὴ τὸ πένθος ἐκέκτητο. Κατενόει τὴν τοῦ παιδὸς ὡραιότητα· τη στοργή τα σπλάγχνα τῆς διανοίας τέμνετο. Καὶ αὕτη χήρα τὸ πᾶν γέγονε, τὸ πάντων βαρύτατον, τὸ πάντων ἐλεεινό- τερον· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τοῦ μονογενούς εστέρητο. Οντως ἐλεεινὸν τὸ τῆς χήρας ὄνομα, οίκτου πεπληρω μένον, δακρύων μεμεστωμένον, συμπαθείας εχόμενον. Οὐδεὶς τῶν βλεπόντων ἀπένθητος ἔμεινεν· ἔστενον πάντων τὰ σπλάγχνα · οὐχ εύρισκον πρώτον τίνα πεν θῆσαι, τὸν τεθνηκότα παίδα, ἡ τὴν ζῶσαν χήραν. Αλλ' ἐσφάλην τὴν χήραν ζῶσαν προσειπών· ποία γὰρ χήρα ζωή, ζη; και γαρ δοκῇ τὴν πρὸς τὰ παρόντα λέγω, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ μέλλοντα), τέθνηκε. Χήρα γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν εἰ μὲν εὔπορος ἦν, μικρόν πως κλέπτεται την ἐδύνην, ἀλείφει τὴν προσδοκίαν, θεραπεύεται τὸ τραῦμα, καὶ κουφίζεται τὸ ἄλγος, νευροῦται τῇ καρποφορία καὶ βραχύ τι πολλάκις καθεύδει. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ λυποῦντα, καὶ οἱ διαρπάζοντες αὐτὴν ἕτοιμοι, ἀλλ' ὅμως τῆς πενίας ἀπούσης, ἐλαφρότερον το βαρύ. Χήρα δὲ πενιχρά λιμὴν δακρύων, καὶ φρέαρ πειρασμῶν, ἀτεί χιστος πόλις, [849] ἄνυδρος πηγή, μήτηρ στεναγμού, εὐφροσύνης παράσιτος, οικοδέσποινα πενίας, ἀφορίας ψηφίστρια, λιμοῦ πάροικος, ὀδύνης ὑφάντρια, βακτης ρία συντετριμμένη, χαλεπὸν ἀπάντημα, πικρὸν συν οικέσιον, ἀκαλλώπιστον ἄγαλμα, ήρημωμένη στήλη, ἄῤῥιζον δένδρον, ἀφώτιστος ὁμίχλη, ἐκκλησίας πρόθυ ρον, ποικίλων εὐχῶν ἐπινοήτρια, κατ' ἐχθρῶν πεπαρ ῥησιασμένη, κατήγορος κατ' αὐτῶν· καὶ ὡς ἀνδρὶ, τῷ Θεῷ καταβοώσα, καὶ ἔκδικον ἑτοιμοτάτην ἔχουσα του Θεοῦ τὴν ὀργὴν ἐκδίκησιν, σχίζουσα τοὺς οὐρανοὺς ταῖς πρὸς Θεὸν ἐπιτυχίαις, πεπικραμμένη καρδίᾳ • τύ πτουσα τὸ στῆθος, ὥσπερ δήμιος, εἰ μὴ ταχὺ εὔροι τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐπιβαινόντων αὐτ τῇ εἰς ἀδικίαν. Καὶ ἡ ἄτεχνος, ἐπὶ γῆς πενιχρά, ἀπρο- στάτευτος, κινεῖ τὸν Θεὸν σὺν πάσαις αὐτοῦ ταῖς ἐπου ρανίαις Δυνάμεσιν, εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν οὐ θελόντων πείθεσθαι, κριτὴν εἶναι τὸν Θεὸν χηρῶν καὶ ἀργανῶν. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτῇ παῖδα προσεῖναι, μικρόν πως τέρπεται τῇ ἡλικίᾳ, καὶ κλέπτεται τῇ προσδοκία, νευρούται τα καρποφορία. Βλέπει τον κλάδον, καὶ τὴν ῥίζαν ἀσπάζεται· τὸν βότρυν κρατεῖ, καὶ τὸν φυτεύ σαντα φιλεῖ · ἔχει τὸ μέρος, καὶ τὸ ὅλον λογίζεται· τῷ ζώντι συμπλέκεται, καὶ τὸν νεκρὸν οὐ βδελύσσεται τὸν χαρακτῆρα τοῦ παιδὸς κατανοεῖ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ἐσοπτρίζεται. Καὶ ἕως μὲν περίεστι τὸ παιδά- ριον γαληνότερον ή χήρα κυματίζεται ἐν τῇ τοῦ βίου τρικυμίᾳ· εἰ δὲ συμβῇ καὶ τὸν παῖδα ζώσης της μητρός ἀποθανεῖν, καὶ τῇ μὲν μητρὶ συντάξασθαι, τῷ δὲ πατρὶ προσφυῆναι, ὅπερ πέπονθεν ἡ παρούσα χήρα, πᾶσαν ὑφ᾽ ἐν ἀναδέχεται τὴν ὀδύνην. Μόνον γὰρ τέθνηκεν ὁ μονογενής υἱὸς τῆς μνημονευθείσης χήρας, την στολήν του πένθους ἡμφιεσμένη, ήρξατο προπετή φθέγγεσθαι βήματα, καὶ ὡς ἀκρίτῳ τῷ ὄντι εδικάζετο, βλασφή- μους λόγους προσάγουσα · ὡς βίαν ὑπομένουσα διελέ. γετο, λέγουσα - Αρα ὁ υἱός μου μόνος τὸν κόσμον ἐδάρησεν ; Αλλοι στενοχωροῦνται ἐπὶ παιδοποιίας, καμοῦ τῆς μόνης ὁ μόνος ἀπεσπάσθη; Ἐγὼ ἡ ἄτονος ζῶ, καὶ ὁ ἀνὴρ τέθνηκεν, ἅμα καὶ ο υἱός. Που λοιπὸν παραινέσει με τις ; τίς δέ με περιβλέψεται ; Εδόκουν κἂν μικρὰν παρρησίαν δι' αὐτὸν κεκτῆσθαι· ἤρχει γάρ μαι μόνον μητέρα ἀκούειν. Ὑπομάζιόν μοι αὐτὸν ὁ πα τὴρ ἄνευ χρημάτων ἐγκατέλιπε· κἀγὼ ἡ ἀπροστάτευ τοῦ χήρα χείρας εἰς ἔργον ἐρείσασα, τοῦτον ἐπιμελῶς ἔθρεψα· διπλᾶς καὶ τριπλᾶς αὐτῷ στολὰς πεποίηκα, μισθούς τοῖς παιδεύσασιν αὐτὸν ἁπλῶς ἐχορήγησα· καὶ νῦν, ὅτε τὸν τρυγητὸν τῶν ἀγαθῶν προσεδόκησα, τότε τὴν χάλαζαν τῶν πειρασμῶν δέδεγμαι. Ὢ τῆς ὀδύνης ! Αλλ' εὗρον τί πράξω συνθάπτομαι τῷ υἱῷ μου πλη ροφορῶ τοὺς φθονήσαντάς μοι· συγγενείς με κατήσθιον ὡς ἀνδρεῖον παῖδα κεκτημένην. Συγχωρήσατέ μοι, πάν τες οι βασκαίνοντές μοι τὴν εὐπαιδίαν· ἤδη γὰρ ἐγὼ τοῦ γνησίου μου παιδός προκαταλαμβάνω τὸν τάφον ἐμοὶ γὰρ λοιπὸν τὸ ζῆν καταγέλαστον. Ταῦτα τῆς χής ρας βοησάσης καὶ ὀδυνωμένης, εὐθέως παραγενόμενος • 792 καὶ ὁ ποιητὴς ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς, καὶ δὲν αὐτὴν, ὁ τὰ πάντα προορῶν Θεός, ὁ καὶ πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὰ πάντα σαφῶς ἐπιστάμενος · Πρὸ τοῦ γὰρ πλάσαι σε ἐν κοι λία, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε· ὁ πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χη- ρῶν, ὁ τὰ δάκρυα εἰς εὐφροσύνην μεταποιῶν, ὁ τὴν τῆς πόλεως Ναῖν πύλην ἐκκλησίαν ποιήσας, καὶ τὴν κλίνην τοῦ νεκροῦ θυσιαστήριον ἀποδείξας. "Οπου γὰρ ἀνα- στάσεως δώρον, ἐκεῖ θυσιαστηρίου κόσμος καὶ ὅπου τοῦ Θεοῦ Λόγου αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, ἐκεῖ τῆς ἀνα- στάσεως τὸ μέτρον εκτετέλεσται. Τὸ γὰρ ἐξόδιον γέν γονεν ἱερουργείον, καὶ ἡ ἐκκομιδή γέγονεν εἰσκομιδή. Τί γάρ φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής : Ἰδὼν δὲ αὐτὴν ὁ Ἰης σους · τουτέστιν, ὁ Σωτὴρ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ο Χρι στὸς, ἐσπλαγχνίσθη, ἰδὼν αὐτήν. Τί ἰδών ; Χήραν άτε κνον, ἄνανδρον γηραλέαν, κυρτίζουσαν, γοεράν, κόμην ἑλκύσασαν, κάνει τὴν κεφαλὴν καταπάσσουσαν, τοὺς βαρυωπεῖς ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλώττουσαν, ἀπρεπῆ στολὴν διαρρήξασαν, τὸ πολυστένακτον στῆθος τύπτουσαν, βοήν μηκέτι [850] ισχύουσαν, φρενήρη λοιπόν γενομέ νην. Ἐν τούτοις ἰδὼν αὐτὴν ὁ Ἰησοῦς, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῇ, καὶ προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Μὴ κλαῖς. Η περὶ τὸ πένθος ἀσχολουμένη, εἰλικρινώς μὴ κατανοή σασα τὸν παραγενόμενον, τὸ πένθος ἀποσεισαμένη, πρὸς τὸν Κύριον ἀνταποκριθεῖσα εἶπε · Μὴ κλαίειν λέ γεις μοι ; καὶ τίνα μοι παραμυθίαν προσοίσεις λοιπόν ; κὰν γὰρ τὸν κόσμον ὅλον κινήσῃς εἰς ἐμὴν παράκλησιν, ουδεμίαν μοι δείξεις παράκλησιν. Τῆς γὰρ μητρικής παρακλήσεως τί υἱοῦ ὑπάρχει γλυκύτερον ; καὶ μάτ λιστα ὅτε χήραι ὑπάρχουσι, καὶ μονογενέσιν υἱοῖς ἐπαγγέλλονται. Πῶς οὖν μὴ κλαίειν λέγεις μοι ; Τὸν υἱόν μου οι ξένοι πενθοῦσι, κἀγὼ μὴ κλαύσω; Οι α θα στενάζουσι, κἀγὼ σιωπήσω ; Ἡ ἐλπίς μου ἐστέ- ρηται, ἡ ζωή μου ἐξέλιπεν, ἡ παρρησία μου σεσύ- λῆται, ἀνέλπιστον ἐμαυτῆς θεωρῶ τὸν βίον, καὶ γυμνή πάσης ἐλπίδος εἰμί. Εθέρισέ μου την προσδοκίαν ὁ θά νατο;· ἄπορον με πανταχόθεν κατέστησεν· ἐμὲ κατο ἔλιπε, κἀκεῖνον μεθώδευσεν· ἀφῆκε τὴν ρίζαν, καὶ τὸν κλάδον ἀπέτεμεν· ἐφείσατο τοῦ πρέμνου, καὶ τὸν ὡραῖον ἐμάρανεν όρπηκα· τὴν παλαιὰν κατέλιπε, καὶ τὸν νέον ἐξέτεμεν. Οὐκ ἔχω τίνα θεάσωμαι. Εἰ μὲν γὰρ ἕτερον εἶχον υἱὸν, ἐδυνάμην τὸ πένθος ζυγοστατεῖν, καὶ τῇ ὄψει τοῦ ζῶντος τοῦ θανόντος τὸν πόνον ἀπο κουφίζειν · νῦν δὲ οὐδέν μοι καλὸν ὑπολέλειπται, πάσης εὐφροσύνης ἐστέρημαι. Εβλεπον τὴν εἰκόνα τοῦ παι δὸς, καὶ ἐθεώρουν τὸν ἀρχαιότυπον αὐτοῦ πατέρα τοῦ τον ἔχουσα, εἰς ἐκεῖνον ἐφανταζόμην · οὐδέποτε χήραν ἐμαυτὴν ἐνόμισα. Ο γὰρ ἐξ ἐκείνου τὰς συμφοράς μοι ἐπεκούφιζε, καὶ πλέον με τοῦ ἀνδρὸς ὁ ἐξ ἐμοῦ τεχθεὶς ἐθεράπευσε, καὶ λυπουμένη τοῦτον εἶχον παράκλησιν. Εἴ ποτε ἀθυμία τὸν λογισμόν μου περιέσχε, περιελάμ βανέ με· καὶ περιπτυσσόμενος, καταφιλῶν, λόγοις παιδικοῖς τέρπων με, τὴν νεφέλην τῆς ἀθυμίας ἠφάνιζε καὶ λέγεις μοι, Μὴ κλαῖε τὸν υἱόν σου ; τίς εἶ σὺ ὁ τὰ τοιαῦτά, μαι παραινών; Τινὲς δὲ τοῦ ὄχλου προσελθόν· τες εἶπον πρὸς αὐτήν· Τί τολμᾶς, ὦ γύναι, τῷ Θεῷ ἀντιλέγειν ; Ο Κύριος πάρεστιν ; αὐτός σοι διαλέγεται πρόσελθε, δεήθητι, ἱκέτευσον· οὐ γάρ ἐστιν ἄπρακτος αὐτοῦ ἡ παρουσία. Η δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκμάξασα, καὶ τὴν ἐσθῆτα ἑαυτῆς περιστείλασα, καὶ τὸ στῆθος καλύψασα, προσέπεσε τοῖς ἔχνεσι τοῦ Δεσπότου, καὶ ἀποκριθεῖσα τῷ Κυρίῳ ἔφη· Δός μοι τὸν παῖδα, καὶ λαμβάνω την συμβουλίαν σου· καὶ γὰρ ἐν παλαιότητι φύσεως ἐξετάζομαι· βλέπω γὰρ τὴν Σάρραν, καὶ τρι γῶ τὰς ἐλπίδας. Καὶ προσελθοῦσα τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἔλεγε· Σύγγνωθι τῇ προπετείᾳ τῆς δούλης σου, Δέσ σποτα, καὶ τοῖς λόγοις τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐν τῷ πένθει μου. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς μητρὸς ὀδύνην ἐν λύπῃ τέκνων τοῦτο γὰρ τὸν πρόσταγμα. Επ' ἐλπίσιν ἔτρεφον τον. Τὸν ἄνδρα ἐζημιώθην, κἂν τὸν παῖδέ μοι χάρισαι· ψυχαγώγησόν μου τὸ γῆρας ἤδη γὰρ ἐκλείπω. Οὐ λέγω ὡς ἡ Μάρθα Εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου δ ἀδελφός· ἄρτι γὰρ καὶ παρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ βασ στάζεις, καὶ ἀπιέναι δοκῶν οὐκ ἀπολείπη τινός. Μια χρόν, Δέσποτα, συγχώρησον τῇ δούλῃ σου. Σὺ τὸν Λά-, ζαρον ἔκλαυσας ἂν τῇ σῇ δυνάμει ἤγειρας ἐκ νεκρῶν κἀγὼ τὸν υἱόν μου μὴ κλαύσω ; Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῆς σοροῦ, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται. Οἱ δὲ βαστάζοντες, ἔστησαν. Καὶ εἶπε · Νεανίσκε, ἀνάστηθι· ἀνάλαβε φρόνημα γρανί • του.

791 IN FILIUM VIDUÆ. νατος. 'Αχαράκωτον ὑπῆρχε τὸ γύναιον. καὶ τῆς βακτη ρίας εστέρητο · ἀβίωτον ἐθεώρει τὸν βίον. Λοιπὸν οὐδὲ τὴν τυχούσαν είχε παραμυθίαν, υἱὸν τὸν μονο- γενῆ ἀπολέσασα. Διπλῷ τῷ πόνῳ συνείχετο · ἀπαρα μύθητον εἶχε τὸ ἄλγημα· οὐδεὶς ἐπικουφίσα: τὴν ὀδύ- νην ἡδύνατο· ποταμηδόν κατὰ τῶν παρειῶν ἔῤῥει τα δάκρυα, καὶ ἀφόρητον ἡ γυνὴ τὸ πένθος ἐκέκτητο. Κατενόει τὴν τοῦ παιδὸς ὡραιότητα· τη στοργή τα σπλάγχνα τῆς διανοίας τέμνετο. Καὶ αὕτη χήρα τὸ πᾶν γέγονε, τὸ πάντων βαρύτατον, τὸ πάντων ἐλεεινό- τερον· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τοῦ μονογενούς εστέρητο. Οντως ἐλεεινὸν τὸ τῆς χήρας ὄνομα, οίκτου πεπληρω μένον, δακρύων μεμεστωμένον, συμπαθείας εχόμενον. Οὐδεὶς τῶν βλεπόντων ἀπένθητος ἔμεινεν· ἔστενον πάντων τὰ σπλάγχνα · οὐχ εύρισκον πρώτον τίνα πεν θῆσαι, τὸν τεθνηκότα παίδα, ἡ τὴν ζῶσαν χήραν. Αλλ' ἐσφάλην τὴν χήραν ζῶσαν προσειπών· ποία γὰρ χήρα ζωή, ζη; και γαρ δοκῇ τὴν πρὸς τὰ παρόντα λέγω, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ μέλλοντα), τέθνηκε. Χήρα γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν εἰ μὲν εὔπορος ἦν, μικρόν πως κλέπτεται την ἐδύνην, ἀλείφει τὴν προσδοκίαν, θεραπεύεται τὸ τραῦμα, καὶ κουφίζεται τὸ ἄλγος, νευροῦται τῇ καρποφορία καὶ βραχύ τι πολλάκις καθεύδει. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰ τὰ λυποῦντα, καὶ οἱ διαρπάζοντες αὐτὴν ἕτοιμοι, ἀλλ' ὅμως τῆς πενίας ἀπούσης, ἐλαφρότερον το βαρύ. Χήρα δὲ πενιχρά λιμὴν δακρύων, καὶ φρέαρ πειρασμῶν, ἀτεί χιστος πόλις, [849] ἄνυδρος πηγή, μήτηρ στεναγμού, εὐφροσύνης παράσιτος, οικοδέσποινα πενίας, ἀφορίας ψηφίστρια, λιμοῦ πάροικος, ὀδύνης ὑφάντρια, βακτης ρία συντετριμμένη, χαλεπὸν ἀπάντημα, πικρὸν συν οικέσιον, ἀκαλλώπιστον ἄγαλμα, ήρημωμένη στήλη, ἄῤῥιζον δένδρον, ἀφώτιστος ὁμίχλη, ἐκκλησίας πρόθυ ρον, ποικίλων εὐχῶν ἐπινοήτρια, κατ' ἐχθρῶν πεπαρ ῥησιασμένη, κατήγορος κατ' αὐτῶν· καὶ ὡς ἀνδρὶ, τῷ Θεῷ καταβοώσα, καὶ ἔκδικον ἑτοιμοτάτην ἔχουσα του Θεοῦ τὴν ὀργὴν ἐκδίκησιν, σχίζουσα τοὺς οὐρανοὺς ταῖς πρὸς Θεὸν ἐπιτυχίαις, πεπικραμμένη καρδίᾳ • τύ πτουσα τὸ στῆθος, ὥσπερ δήμιος, εἰ μὴ ταχὺ εὔροι τοῦ Θεοῦ τὴν βοήθειαν, εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐπιβαινόντων αὐτ τῇ εἰς ἀδικίαν. Καὶ ἡ ἄτεχνος, ἐπὶ γῆς πενιχρά, ἀπρο- στάτευτος, κινεῖ τὸν Θεὸν σὺν πάσαις αὐτοῦ ταῖς ἐπου ρανίαις Δυνάμεσιν, εἰς ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν οὐ θελόντων πείθεσθαι, κριτὴν εἶναι τὸν Θεὸν χηρῶν καὶ ἀργανῶν. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτῇ παῖδα προσεῖναι, μικρόν πως τέρπεται τῇ ἡλικίᾳ, καὶ κλέπτεται τῇ προσδοκία, νευρούται τα καρποφορία. Βλέπει τον κλάδον, καὶ τὴν ῥίζαν ἀσπάζεται· τὸν βότρυν κρατεῖ, καὶ τὸν φυτεύ σαντα φιλεῖ · ἔχει τὸ μέρος, καὶ τὸ ὅλον λογίζεται· τῷ ζώντι συμπλέκεται, καὶ τὸν νεκρὸν οὐ βδελύσσεται τὸν χαρακτῆρα τοῦ παιδὸς κατανοεῖ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ἐσοπτρίζεται. Καὶ ἕως μὲν περίεστι τὸ παιδά- ριον γαληνότερον ή χήρα κυματίζεται ἐν τῇ τοῦ βίου τρικυμίᾳ· εἰ δὲ συμβῇ καὶ τὸν παῖδα ζώσης της μητρός ἀποθανεῖν, καὶ τῇ μὲν μητρὶ συντάξασθαι, τῷ δὲ πατρὶ προσφυῆναι, ὅπερ πέπονθεν ἡ παρούσα χήρα, πᾶσαν ὑφ᾽ ἐν ἀναδέχεται τὴν ὀδύνην. Μόνον γὰρ τέθνηκεν ὁ μονογενής υἱὸς τῆς μνημονευθείσης χήρας, την στολήν του πένθους ἡμφιεσμένη, ήρξατο προπετή φθέγγεσθαι βήματα, καὶ ὡς ἀκρίτῳ τῷ ὄντι εδικάζετο, βλασφή- μους λόγους προσάγουσα · ὡς βίαν ὑπομένουσα διελέ. γετο, λέγουσα - Αρα ὁ υἱός μου μόνος τὸν κόσμον ἐδάρησεν ; Αλλοι στενοχωροῦνται ἐπὶ παιδοποιίας, καμοῦ τῆς μόνης ὁ μόνος ἀπεσπάσθη; Ἐγὼ ἡ ἄτονος ζῶ, καὶ ὁ ἀνὴρ τέθνηκεν, ἅμα καὶ ο υἱός. Που λοιπὸν παραινέσει με τις ; τίς δέ με περιβλέψεται ; Εδόκουν κἂν μικρὰν παρρησίαν δι' αὐτὸν κεκτῆσθαι· ἤρχει γάρ μαι μόνον μητέρα ἀκούειν. Ὑπομάζιόν μοι αὐτὸν ὁ πα τὴρ ἄνευ χρημάτων ἐγκατέλιπε· κἀγὼ ἡ ἀπροστάτευ τοῦ χήρα χείρας εἰς ἔργον ἐρείσασα, τοῦτον ἐπιμελῶς ἔθρεψα· διπλᾶς καὶ τριπλᾶς αὐτῷ στολὰς πεποίηκα, μισθούς τοῖς παιδεύσασιν αὐτὸν ἁπλῶς ἐχορήγησα· καὶ νῦν, ὅτε τὸν τρυγητὸν τῶν ἀγαθῶν προσεδόκησα, τότε τὴν χάλαζαν τῶν πειρασμῶν δέδεγμαι. Ὢ τῆς ὀδύνης ! Αλλ' εὗρον τί πράξω συνθάπτομαι τῷ υἱῷ μου πλη ροφορῶ τοὺς φθονήσαντάς μοι· συγγενείς με κατήσθιον ὡς ἀνδρεῖον παῖδα κεκτημένην. Συγχωρήσατέ μοι, πάν τες οι βασκαίνοντές μοι τὴν εὐπαιδίαν· ἤδη γὰρ ἐγὼ τοῦ γνησίου μου παιδός προκαταλαμβάνω τὸν τάφον ἐμοὶ γὰρ λοιπὸν τὸ ζῆν καταγέλαστον. Ταῦτα τῆς χής ρας βοησάσης καὶ ὀδυνωμένης, εὐθέως παραγενόμενος • 792 καὶ ὁ ποιητὴς ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς, καὶ δὲν αὐτὴν, ὁ τὰ πάντα προορῶν Θεός, ὁ καὶ πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὰ πάντα σαφῶς ἐπιστάμενος · Πρὸ τοῦ γὰρ πλάσαι σε ἐν κοι λία, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε· ὁ πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χη- ρῶν, ὁ τὰ δάκρυα εἰς εὐφροσύνην μεταποιῶν, ὁ τὴν τῆς πόλεως Ναῖν πύλην ἐκκλησίαν ποιήσας, καὶ τὴν κλίνην τοῦ νεκροῦ θυσιαστήριον ἀποδείξας. "Οπου γὰρ ἀνα- στάσεως δώρον, ἐκεῖ θυσιαστηρίου κόσμος καὶ ὅπου τοῦ Θεοῦ Λόγου αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, ἐκεῖ τῆς ἀνα- στάσεως τὸ μέτρον εκτετέλεσται. Τὸ γὰρ ἐξόδιον γέν γονεν ἱερουργείον, καὶ ἡ ἐκκομιδή γέγονεν εἰσκομιδή. Τί γάρ φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής : Ἰδὼν δὲ αὐτὴν ὁ Ἰης σους · τουτέστιν, ὁ Σωτὴρ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ο Χρι στὸς, ἐσπλαγχνίσθη, ἰδὼν αὐτήν. Τί ἰδών ; Χήραν άτε κνον, ἄνανδρον γηραλέαν, κυρτίζουσαν, γοεράν, κόμην ἑλκύσασαν, κάνει τὴν κεφαλὴν καταπάσσουσαν, τοὺς βαρυωπεῖς ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλώττουσαν, ἀπρεπῆ στολὴν διαρρήξασαν, τὸ πολυστένακτον στῆθος τύπτουσαν, βοήν μηκέτι [850] ισχύουσαν, φρενήρη λοιπόν γενομέ νην. Ἐν τούτοις ἰδὼν αὐτὴν ὁ Ἰησοῦς, ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῇ, καὶ προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· Μὴ κλαῖς. Η περὶ τὸ πένθος ἀσχολουμένη, εἰλικρινώς μὴ κατανοή σασα τὸν παραγενόμενον, τὸ πένθος ἀποσεισαμένη, πρὸς τὸν Κύριον ἀνταποκριθεῖσα εἶπε · Μὴ κλαίειν λέ γεις μοι ; καὶ τίνα μοι παραμυθίαν προσοίσεις λοιπόν ; κὰν γὰρ τὸν κόσμον ὅλον κινήσῃς εἰς ἐμὴν παράκλησιν, ουδεμίαν μοι δείξεις παράκλησιν. Τῆς γὰρ μητρικής παρακλήσεως τί υἱοῦ ὑπάρχει γλυκύτερον ; καὶ μάτ λιστα ὅτε χήραι ὑπάρχουσι, καὶ μονογενέσιν υἱοῖς ἐπαγγέλλονται. Πῶς οὖν μὴ κλαίειν λέγεις μοι ; Τὸν υἱόν μου οι ξένοι πενθοῦσι, κἀγὼ μὴ κλαύσω; Οι α θα στενάζουσι, κἀγὼ σιωπήσω ; Ἡ ἐλπίς μου ἐστέ- ρηται, ἡ ζωή μου ἐξέλιπεν, ἡ παρρησία μου σεσύ- λῆται, ἀνέλπιστον ἐμαυτῆς θεωρῶ τὸν βίον, καὶ γυμνή πάσης ἐλπίδος εἰμί. Εθέρισέ μου την προσδοκίαν ὁ θά νατο;· ἄπορον με πανταχόθεν κατέστησεν· ἐμὲ κατο ἔλιπε, κἀκεῖνον μεθώδευσεν· ἀφῆκε τὴν ρίζαν, καὶ τὸν κλάδον ἀπέτεμεν· ἐφείσατο τοῦ πρέμνου, καὶ τὸν ὡραῖον ἐμάρανεν όρπηκα· τὴν παλαιὰν κατέλιπε, καὶ τὸν νέον ἐξέτεμεν. Οὐκ ἔχω τίνα θεάσωμαι. Εἰ μὲν γὰρ ἕτερον εἶχον υἱὸν, ἐδυνάμην τὸ πένθος ζυγοστατεῖν, καὶ τῇ ὄψει τοῦ ζῶντος τοῦ θανόντος τὸν πόνον ἀπο κουφίζειν · νῦν δὲ οὐδέν μοι καλὸν ὑπολέλειπται, πάσης εὐφροσύνης ἐστέρημαι. Εβλεπον τὴν εἰκόνα τοῦ παι δὸς, καὶ ἐθεώρουν τὸν ἀρχαιότυπον αὐτοῦ πατέρα τοῦ τον ἔχουσα, εἰς ἐκεῖνον ἐφανταζόμην · οὐδέποτε χήραν ἐμαυτὴν ἐνόμισα. Ο γὰρ ἐξ ἐκείνου τὰς συμφοράς μοι ἐπεκούφιζε, καὶ πλέον με τοῦ ἀνδρὸς ὁ ἐξ ἐμοῦ τεχθεὶς ἐθεράπευσε, καὶ λυπουμένη τοῦτον εἶχον παράκλησιν. Εἴ ποτε ἀθυμία τὸν λογισμόν μου περιέσχε, περιελάμ βανέ με· καὶ περιπτυσσόμενος, καταφιλῶν, λόγοις παιδικοῖς τέρπων με, τὴν νεφέλην τῆς ἀθυμίας ἠφάνιζε καὶ λέγεις μοι, Μὴ κλαῖε τὸν υἱόν σου ; τίς εἶ σὺ ὁ τὰ τοιαῦτά, μαι παραινών; Τινὲς δὲ τοῦ ὄχλου προσελθόν· τες εἶπον πρὸς αὐτήν· Τί τολμᾶς, ὦ γύναι, τῷ Θεῷ ἀντιλέγειν ; Ο Κύριος πάρεστιν ; αὐτός σοι διαλέγεται πρόσελθε, δεήθητι, ἱκέτευσον· οὐ γάρ ἐστιν ἄπρακτος αὐτοῦ ἡ παρουσία. Η δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκμάξασα, καὶ τὴν ἐσθῆτα ἑαυτῆς περιστείλασα, καὶ τὸ στῆθος καλύψασα, προσέπεσε τοῖς ἔχνεσι τοῦ Δεσπότου, καὶ ἀποκριθεῖσα τῷ Κυρίῳ ἔφη· Δός μοι τὸν παῖδα, καὶ λαμβάνω την συμβουλίαν σου· καὶ γὰρ ἐν παλαιότητι φύσεως ἐξετάζομαι· βλέπω γὰρ τὴν Σάρραν, καὶ τρι γῶ τὰς ἐλπίδας. Καὶ προσελθοῦσα τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἔλεγε· Σύγγνωθι τῇ προπετείᾳ τῆς δούλης σου, Δέσ σποτα, καὶ τοῖς λόγοις τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐν τῷ πένθει μου. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς μητρὸς ὀδύνην ἐν λύπῃ τέκνων τοῦτο γὰρ τὸν πρόσταγμα. Επ' ἐλπίσιν ἔτρεφον τον. Τὸν ἄνδρα ἐζημιώθην, κἂν τὸν παῖδέ μοι χάρισαι· ψυχαγώγησόν μου τὸ γῆρας ἤδη γὰρ ἐκλείπω. Οὐ λέγω ὡς ἡ Μάρθα Εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου δ ἀδελφός· ἄρτι γὰρ καὶ παρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ βασ στάζεις, καὶ ἀπιέναι δοκῶν οὐκ ἀπολείπη τινός. Μια χρόν, Δέσποτα, συγχώρησον τῇ δούλῃ σου. Σὺ τὸν Λά-, ζαρον ἔκλαυσας ἂν τῇ σῇ δυνάμει ἤγειρας ἐκ νεκρῶν κἀγὼ τὸν υἱόν μου μὴ κλαύσω ; Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῆς σοροῦ, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται. Οἱ δὲ βαστάζοντες, ἔστησαν. Καὶ εἶπε · Νεανίσκε, ἀνάστηθι· ἀνάλαβε φρόνημα γρανί • του.

713 SPURIA. σκου, καὶ τὸν θάνατον καταπάτησον. Σοὶ λέγω, ἀγέρ- θητι : μή βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις. Ἐκάλεσα τὸν Λάζαρον ἐκ τάφου, καὶ οὗτος εὐθέως ἐξήλατο τοῦ μνήματος, ὡς τε πάρτην ήμεραν κατασαπεὶς ἐν τῷ μνήματι, καὶ πολλὰ των σπλάγχνων ὑπὸ τῶν σκωλήκων πεπορθημένος. Αλλ' ἡ φωνὴ τῆς ζωῆς τὸν νεκρὸν ὀσφράνασα εἰς εὐ ας μίαν τὴν τῶν σαρκῶν ἀνεχάλκευσε λύσιν, καὶ γέγονε μήτρα του κειμένου τὸ μνῆμα. Σοὶ δὲ προσφάτως ὁ θά νατος ἐμεθόδευσε · σοὶ λέγω, μὴ βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Νεκρός ὑπὸ ἦρχεν ὁ θεωρούμενος, καὶ ὡς ἀκούοντι τ· τεθνεῶτι δια ελέγετο ὁ Κύριος. Πότε νεκρὸς ἀκούει ; Καὶ τί φησιν ὁ Δεσπότης ; Σοὶ λέγω, ἐγέρθητι καὶ εὐθέως ἀνεκάθ ισεν ὁ νεκρός· ὥστε οἱ θεωροῦντες [85] ὄχλοι εγέ- νοντο ὡσεὶ νεκροί, πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀπιστίαν, δεύ- τερον διὰ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τί γὰρ μὴ κατεπήδησεν, ἀλλ' ἀνεκάθισεν ; Ὅπως ἂν ἀνεπισκίαστον τὴν ἀνάστα σιν θεωρήσωσιν οἱ πάντες, καὶ μὴ φαντασία γνωρισθῇ τὸ γινόμενον. Μονονουχί λέγων πρὸς αὐτούς· Εγώ ὑμᾶς πληροφορῶ τοὺς ἀκηκοότας, ὅτι ἐκεῖνος αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς βραχὺ ἀποθανών. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ὁ Ἰησοῦς, ἐπελάβετο τοῦ τεθνεῶτος, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ζώντα τῇ μητρὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ λαβοῦσα τὸν υἱὸν, ὑπὸ χαρᾶς καὶ ἀπιστίας συνείχετο · χαίρουσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀναστάσει· ἀπιστοῦσα δὲ τῇ διανοίᾳ τῶν πραγμάτων. Μετὰ σπουδῆς τὸ γύναιον ἀκριβῶς τὸν ιἱὸν κατενδει, ταῖς χερσὶν ἐψηλάφα, ὀφθαλμῶν θέσεις διερευνώσα, ὀσφρήσεως, χειλέων, μετώπου, καὶ τοῦ παντὸς προσώπου την διατύπωσιν· εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλον τὸ σῶμα · καὶ πρὸς ἑαυτὴν διελογίζετο λέγουσα· 'Αρα, φησί, μήποτε πλα Κατὰ Ἰουδαίων εἰς τὸν ὅριν τὸν χαλκοῦν· καὶ εἰς τὸν 794 νῶμαι ; μὴ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλου κρατῶ ; μὴ πρὸς παρα. μυθίαν τὴν ἐμὴν, καὶ τὴν τοῦ πένθους ὑποστολὴν, καὶ πρὸς τοῦ ἄλγους ὑπερβολὴν τοῦ υἱοῦ μου τὸν θάνατον ἐσορίσατο ; καὶ ξένον τινὰ ὡς οἰκεῖον παρέδωκεν Ιη· σούς, τὴν ἐμὴν ὀδύνην ἐπικουφίσαι βουλόμενος; Ουδένα τοῦ γενομένου κέκτημαι μάρτυρα · οὐκ εἶδον τοῦτό ποτε, οὐκ ἄλλος τῶν σὺν ἐμοὶ τεθέαται · οὐδέποτε ἐπὶ κλίνης ώφθη νεκρὸς ἐγηγερμένος. Αὐτὸν δὲ τὸν υἱὸν λα δοῦσα, διελέγετο λέγουσα - Λέγε μοι, φησί, καὶ μὴ δειλιά- σῃς, εἰ σὺ αὐτὸς ὑπάρχεις ὁ υἱός μου· εἰπε, γινώσκεις με; γνωρίζεις με τίς εἰμι ; οἶδας εἰ ἐγώ εἰμι ἡ τεκούσά σε Ἐπιγινώσκω τοὺς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐ πιστεύω τῷ πράγματι · βοᾷ ὁ ἐφθαλμός, ὑπογράφει ἡ κόρη, κηρύτ τε: τὰ βλέφαρα, ἡ ἀκοὴ, συμφωνεί, μαρτυρεῖ τὸ τῆς οσφρήσεως διατετυπωμένων μεσότοιχον, τὰ χείλη πλη ροφορεί, αὐτὴ ἡ ἡλικία προτρέπεται. Κίνησον γλώσ σαν, ὦ φίλτατε, εἰπέ μοι τὰ τοῦ βίου τεκμήρια. Η χαρά μοι χειμῶνά μοι ἐκίνησε · βλέπω σε, καὶ συνέχομαι ἐγώ σε ἐπ' ἀγκάλαις ἐβάστατα, ἐγὼ μαζοῖς ἐμοῖς ἐθή- λασα βραχὺν ὄντα. Λέγε μοι, τέκνον μου, σὺ ὑπάρχεις ὁ υἱός μου ; καὶ μὴ δειλιάσῃς με. Αλλ' ὡς ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν πληροφορίαν ἐδέξατο, καὶ ἡ πενθήσασα ὑπο ή έστρεψε χαίρουσα, καὶ ἡ θρηνούσα δοξάζουσα τὸν Θεόν, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸν παῖδα κατέχουσα, καὶ διὰ τῆς πα λεως πρὸς πάντας πορευομένη βοώσα μεγάλῃ τῇ φωνῇ : Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτό· ὅτι τὸν ἐμὸν νεκρωθέντα ἀνέστησεν, ὅτι τὴν παλαιὰν ἄμπελον ἐχαράκωσε, καὶ τὴν μὴ μητέρα πάλιν μητέρα ἐποίησε, καὶ πηγὰς δα- κρύων εξέκοψε και δοξάσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» καὶ εἰς τὸν Ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ομόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀδελφοί, ὡς πολλάκις έφθημεν εἰπόντες, ἁπλοῦς μὲν ἐστι καὶ λευκὸς καὶ πᾶσιν εὔδηλος καὶ φωτὸς πολλού γέμων· διαφόρους δὲ ἔχων τὰς ἐγερ- γείας, διαφόρους λαμβάνει τὰς προσηγορίας, ὡς πολ δάκις αὐτὸν ὀνομάζεσθαι καὶ φῶς, καὶ ζωὴν, καὶ λύχνον, καὶ λαμπάδα, καὶ ξίφος, καὶ ποταμὸν, καὶ πηγὴν, καὶ μάχαιραν, καὶ πέλεκυν, καὶ θύραν. Ταύτας δὲ τὰς προσηγορίας δέχεται ἀναλόγως ταῖς εὐεργεσίαις, πρὸς τὸ ὀμματῶσαι τῶν ἀκροατῶν τὰς ἐννοίας, καὶ ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνάγειν ἡμῶν τὴν διάνοιαν εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, Εντεύθεν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, διαλεγόμενος τῷ λαῷ, καραβολαῖς κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐν κόσμῳ͵ τὰ ὑπὲρ κόσμον διδάσκων, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὰ ἀόρατα, ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ θεῖα. Καὶ ποτὲ μὲν παραβολὴν ἀμπελῶνος φέρει, ποτὲ δὲ παραβολὴν [832] αλιείας, ποτὲ δὲ σαγήνης, ἄλλοτε δὲ ζύμης, ὥσπερ σήμερον Ιουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν Ανθρωπός τις είχε δύο υἱοὺς, καὶ εἶπε τῷ πρώτῳ "Απελθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα, έργασαι. Ἐπειδὴ γὰρ παρ' ἡμῖν ταῦτα που λιτεύεται, καὶ τούτοις ἀναστρεφόμεθα " ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον σοφίαν· οἷον έλεγε καὶ ἐν τῇ προτέρα· τῇ δὲ χθὲς ἡμέρᾳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδε· σπότῃ, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. χθὲς ἀμπελῶνος εἰσήγαγε παραβολὴν, καὶ τῇ σήμερον τὴν αὐτήν. Αναγκαῖον δὲ επισημαίνεσθαι καὶ τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ᾽ οὓς ἐξῆλθεν ὁ Δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος. Ἐξῆλθε, φησίν, ἅμα πρωί, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην, καὶ ἐνδεκάτην. Φαίνονται πέντε καιροί τῆς κλήσεως, ἅμα πρωί, τρίτη ώρα, ἔκτη, εννάτη, ἐνδεκάτη. Οὐδὲν ὀργὴν παρὰ θεῷ. Ο γὰρ ἀπειλῶν, ὅτι Περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος λόγον δώσετε, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ὀργῷ οὐκ ἂν ἐχρήσατο, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας. Διδάσκει τοί- νῦν ἡμᾶς τὸ θεῖον διδασκαλείον, ὅτι ὁ Θεὸς κατα δια φόρους καιρούς καλεῖ. Ο αὐτός ἐστι Δεσπότης, τὸ αὐτὸ γεώργιον ἔχει, διαφόροις δὲ καιροί; ποιεῖται τὴν κλῆσιν πρὸς τὰς διαφόρους γενεάς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἡμέρα ή αὐτή, ὁ Δεσποτης ὁ αὐτὸς, ὁ ἀμπελὼν ὁ αὐτός· οἱ και μος, καθ' ούς μισθοῦται, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἅμα πρωί, τρίτη, έκτη, ἐννάτη, ενδεκάτη. Πότε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας; Πρωί καλεῖ τὰ προοίμια της θείας δημιουργίας. Πρωί ἦν, ὅτι Ἀδὰμ ἐπλάσθη· ἐν προοιμίοις γὰρ ὁ αἰὼν ἄρτι πρόσφατον ἀνέτειλεν ἥλιον, ἄρτι πρόσφατον ἀνεδείχθη τῆς σελήνης τὸ κάλλος καὶ τῶν ἀστέρων ἡ ευκοσμία. Αμα πρωί ὁ Δεσπότης ἐξῆλθε μισθώσασθαι. Τίνα πρῶτον ἐμισθώσατο τῶν ἀνθρώπων; Τον Αδάμ. Εθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν. "Εστι τοίνυν ἡ μὲν πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι τοῦ. Νώε, αὕτη μία κλήσις, εἷς καιρός. Και ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν ἐμισθώθη Ἀδὰμ εἰς εργασίαν, ᾿Αβελ εἰς εργασίαν ἀρετῆς, ὁ Σήθ καὶ ὁ Ἐνωχ. ὁ δι' ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν μετα τε]θείς. Έως τοῦ Νῶς ὁ πρῶ τος καιρὸς τῆς κλήσεως. Οτε ἐφάνη Νῶς, ὁ καιρὸς τῆς τρίτης ώρας, ἐξῆλθε πάλιν μισθώσασθαι. Αφανισθείσης γάρ της πρώτης γενεάς διὰ τὴν παρανομίαν, πάλιν ἐδεήθη δευτέρας κλήσεως τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Εἰσάγει δεύτερον ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοὺς ἀπὸ Νῶς μέχρι τοῦ Ἀβραάμ· δευτέρα κλήσις. Πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλώ πρώτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι του Νώε: τρίτη ώρα, τὰ ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ · έκτη ώρα, τὰ ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως, ἐννάτη ὥρα, τὰ ἀπὸ Μωϋσέως· μέχρι Χριστοῦ· ἐνδε- κάτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς συντέλειαν. Ωσπερ γὰρ ἐνδεκάτη ώρα τέλος ἡμέρας, οὕτω καὶ ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τέλος ἦν τῶν αἰώνων. Ωσπερ γὰρ ἡ ενδεκάτη ὥρα εἰς τέλος ἐπείγει τὴν ἡμέραν, οὕτως ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τὴν συντέλειαν αινίττεται. Διό φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος· Ταῦτα, ἀδελφοί, τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Καὶ ἄρα το θαυμαστόν· Ἐμισθώθηκαν οι πρώτοι, οι δεύτεροι, οἱ τρίτοι, οι τέταρτοι, καὶ ἐπὶ τέλει οἱ πέμπτοι· καὶ με σθὸς οὐκ ἐδόθη τοῖς πρώτοις, ἕως ἀπήντησαν οἱ τελευ ταῖοι· ἀλλὰ τὴν μὲν κόπον ὑπέμειναν, τὸν δὲ μισθὸν οὐδέπω ἐδέξαντο. Οὐ γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς τοῖς πρώτοις δοῦναι μισθὸν ἕως ἂν ἀπαντήσωσιν οἱ καρποὶ τῆς Εχ- κλησίας, καὶ κελεύσῃ τῷ οἰκονόμῳ· Δὺς ἀπὸ τοῦ ἐσχάτου έως του πρώτου. Οτι δὲ ὑπερέθετο ὁ Θεὸς μὴ δούναι τὸν μισθὸν τοῖς πρώτοις, ἕως ἂν ἔλθωσιν οἱ τελευταίοι, μαρτυρεί Παύλος λέγων ἐν τῇ πρὸς Εβραίους. Έμνη- μήνευσε του Αδραὰμ καὶ Ἰσαάκ καὶ Ἰακὼς καὶ τα τριαρχῶν, καὶ ἑτέρων προφητῶν καὶ δικαίων, καὶ ἐπάγε. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εκομίσαντο την επαγγελίαν, του Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρειττόν τι προβλεψαμένου, ένα μὰ χωρὶς ἡμῶν τελειωθώσιν. Ὥσπερ γὰρ ἐνταῦθα,

713 SPURIA. σκου, καὶ τὸν θάνατον καταπάτησον. Σοὶ λέγω, ἀγέρ- θητι : μή βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις. Ἐκάλεσα τὸν Λάζαρον ἐκ τάφου, καὶ οὗτος εὐθέως ἐξήλατο τοῦ μνήματος, ὡς τε πάρτην ήμεραν κατασαπεὶς ἐν τῷ μνήματι, καὶ πολλὰ των σπλάγχνων ὑπὸ τῶν σκωλήκων πεπορθημένος. Αλλ' ἡ φωνὴ τῆς ζωῆς τὸν νεκρὸν ὀσφράνασα εἰς εὐ ας μίαν τὴν τῶν σαρκῶν ἀνεχάλκευσε λύσιν, καὶ γέγονε μήτρα του κειμένου τὸ μνῆμα. Σοὶ δὲ προσφάτως ὁ θά νατος ἐμεθόδευσε · σοὶ λέγω, μὴ βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Νεκρός ὑπὸ ἦρχεν ὁ θεωρούμενος, καὶ ὡς ἀκούοντι τ· τεθνεῶτι δια ελέγετο ὁ Κύριος. Πότε νεκρὸς ἀκούει ; Καὶ τί φησιν ὁ Δεσπότης ; Σοὶ λέγω, ἐγέρθητι καὶ εὐθέως ἀνεκάθ ισεν ὁ νεκρός· ὥστε οἱ θεωροῦντες [85] ὄχλοι εγέ- νοντο ὡσεὶ νεκροί, πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀπιστίαν, δεύ- τερον διὰ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τί γὰρ μὴ κατεπήδησεν, ἀλλ' ἀνεκάθισεν ; Ὅπως ἂν ἀνεπισκίαστον τὴν ἀνάστα σιν θεωρήσωσιν οἱ πάντες, καὶ μὴ φαντασία γνωρισθῇ τὸ γινόμενον. Μονονουχί λέγων πρὸς αὐτούς· Εγώ ὑμᾶς πληροφορῶ τοὺς ἀκηκοότας, ὅτι ἐκεῖνος αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς βραχὺ ἀποθανών. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ὁ Ἰησοῦς, ἐπελάβετο τοῦ τεθνεῶτος, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ζώντα τῇ μητρὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ λαβοῦσα τὸν υἱὸν, ὑπὸ χαρᾶς καὶ ἀπιστίας συνείχετο · χαίρουσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀναστάσει· ἀπιστοῦσα δὲ τῇ διανοίᾳ τῶν πραγμάτων. Μετὰ σπουδῆς τὸ γύναιον ἀκριβῶς τὸν ιἱὸν κατενδει, ταῖς χερσὶν ἐψηλάφα, ὀφθαλμῶν θέσεις διερευνώσα, ὀσφρήσεως, χειλέων, μετώπου, καὶ τοῦ παντὸς προσώπου την διατύπωσιν· εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλον τὸ σῶμα · καὶ πρὸς ἑαυτὴν διελογίζετο λέγουσα· 'Αρα, φησί, μήποτε πλα Κατὰ Ἰουδαίων εἰς τὸν ὅριν τὸν χαλκοῦν· καὶ εἰς τὸν 794 νῶμαι ; μὴ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλου κρατῶ ; μὴ πρὸς παρα. μυθίαν τὴν ἐμὴν, καὶ τὴν τοῦ πένθους ὑποστολὴν, καὶ πρὸς τοῦ ἄλγους ὑπερβολὴν τοῦ υἱοῦ μου τὸν θάνατον ἐσορίσατο ; καὶ ξένον τινὰ ὡς οἰκεῖον παρέδωκεν Ιη· σούς, τὴν ἐμὴν ὀδύνην ἐπικουφίσαι βουλόμενος; Ουδένα τοῦ γενομένου κέκτημαι μάρτυρα · οὐκ εἶδον τοῦτό ποτε, οὐκ ἄλλος τῶν σὺν ἐμοὶ τεθέαται · οὐδέποτε ἐπὶ κλίνης ώφθη νεκρὸς ἐγηγερμένος. Αὐτὸν δὲ τὸν υἱὸν λα δοῦσα, διελέγετο λέγουσα - Λέγε μοι, φησί, καὶ μὴ δειλιά- σῃς, εἰ σὺ αὐτὸς ὑπάρχεις ὁ υἱός μου· εἰπε, γινώσκεις με; γνωρίζεις με τίς εἰμι ; οἶδας εἰ ἐγώ εἰμι ἡ τεκούσά σε Ἐπιγινώσκω τοὺς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐ πιστεύω τῷ πράγματι · βοᾷ ὁ ἐφθαλμός, ὑπογράφει ἡ κόρη, κηρύτ τε: τὰ βλέφαρα, ἡ ἀκοὴ, συμφωνεί, μαρτυρεῖ τὸ τῆς οσφρήσεως διατετυπωμένων μεσότοιχον, τὰ χείλη πλη ροφορεί, αὐτὴ ἡ ἡλικία προτρέπεται. Κίνησον γλώσ σαν, ὦ φίλτατε, εἰπέ μοι τὰ τοῦ βίου τεκμήρια. Η χαρά μοι χειμῶνά μοι ἐκίνησε · βλέπω σε, καὶ συνέχομαι ἐγώ σε ἐπ' ἀγκάλαις ἐβάστατα, ἐγὼ μαζοῖς ἐμοῖς ἐθή- λασα βραχὺν ὄντα. Λέγε μοι, τέκνον μου, σὺ ὑπάρχεις ὁ υἱός μου ; καὶ μὴ δειλιάσῃς με. Αλλ' ὡς ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν πληροφορίαν ἐδέξατο, καὶ ἡ πενθήσασα ὑπο ή έστρεψε χαίρουσα, καὶ ἡ θρηνούσα δοξάζουσα τὸν Θεόν, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸν παῖδα κατέχουσα, καὶ διὰ τῆς πα λεως πρὸς πάντας πορευομένη βοώσα μεγάλῃ τῇ φωνῇ : Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτό· ὅτι τὸν ἐμὸν νεκρωθέντα ἀνέστησεν, ὅτι τὴν παλαιὰν ἄμπελον ἐχαράκωσε, καὶ τὴν μὴ μητέρα πάλιν μητέρα ἐποίησε, καὶ πηγὰς δα- κρύων εξέκοψε και δοξάσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» καὶ εἰς τὸν Ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ομόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀδελφοί, ὡς πολλάκις έφθημεν εἰπόντες, ἁπλοῦς μὲν ἐστι καὶ λευκὸς καὶ πᾶσιν εὔδηλος καὶ φωτὸς πολλού γέμων· διαφόρους δὲ ἔχων τὰς ἐγερ- γείας, διαφόρους λαμβάνει τὰς προσηγορίας, ὡς πολ δάκις αὐτὸν ὀνομάζεσθαι καὶ φῶς, καὶ ζωὴν, καὶ λύχνον, καὶ λαμπάδα, καὶ ξίφος, καὶ ποταμὸν, καὶ πηγὴν, καὶ μάχαιραν, καὶ πέλεκυν, καὶ θύραν. Ταύτας δὲ τὰς προσηγορίας δέχεται ἀναλόγως ταῖς εὐεργεσίαις, πρὸς τὸ ὀμματῶσαι τῶν ἀκροατῶν τὰς ἐννοίας, καὶ ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνάγειν ἡμῶν τὴν διάνοιαν εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, Εντεύθεν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, διαλεγόμενος τῷ λαῷ, καραβολαῖς κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐν κόσμῳ͵ τὰ ὑπὲρ κόσμον διδάσκων, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὰ ἀόρατα, ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ θεῖα. Καὶ ποτὲ μὲν παραβολὴν ἀμπελῶνος φέρει, ποτὲ δὲ παραβολὴν [832] αλιείας, ποτὲ δὲ σαγήνης, ἄλλοτε δὲ ζύμης, ὥσπερ σήμερον Ιουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν Ανθρωπός τις είχε δύο υἱοὺς, καὶ εἶπε τῷ πρώτῳ "Απελθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα, έργασαι. Ἐπειδὴ γὰρ παρ' ἡμῖν ταῦτα που λιτεύεται, καὶ τούτοις ἀναστρεφόμεθα " ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον σοφίαν· οἷον έλεγε καὶ ἐν τῇ προτέρα· τῇ δὲ χθὲς ἡμέρᾳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδε· σπότῃ, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. χθὲς ἀμπελῶνος εἰσήγαγε παραβολὴν, καὶ τῇ σήμερον τὴν αὐτήν. Αναγκαῖον δὲ επισημαίνεσθαι καὶ τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ᾽ οὓς ἐξῆλθεν ὁ Δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος. Ἐξῆλθε, φησίν, ἅμα πρωί, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην, καὶ ἐνδεκάτην. Φαίνονται πέντε καιροί τῆς κλήσεως, ἅμα πρωί, τρίτη ώρα, ἔκτη, εννάτη, ἐνδεκάτη. Οὐδὲν ὀργὴν παρὰ θεῷ. Ο γὰρ ἀπειλῶν, ὅτι Περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος λόγον δώσετε, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ὀργῷ οὐκ ἂν ἐχρήσατο, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας. Διδάσκει τοί- νῦν ἡμᾶς τὸ θεῖον διδασκαλείον, ὅτι ὁ Θεὸς κατα δια φόρους καιρούς καλεῖ. Ο αὐτός ἐστι Δεσπότης, τὸ αὐτὸ γεώργιον ἔχει, διαφόροις δὲ καιροί; ποιεῖται τὴν κλῆσιν πρὸς τὰς διαφόρους γενεάς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἡμέρα ή αὐτή, ὁ Δεσποτης ὁ αὐτὸς, ὁ ἀμπελὼν ὁ αὐτός· οἱ και μος, καθ' ούς μισθοῦται, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἅμα πρωί, τρίτη, έκτη, ἐννάτη, ενδεκάτη. Πότε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας; Πρωί καλεῖ τὰ προοίμια της θείας δημιουργίας. Πρωί ἦν, ὅτι Ἀδὰμ ἐπλάσθη· ἐν προοιμίοις γὰρ ὁ αἰὼν ἄρτι πρόσφατον ἀνέτειλεν ἥλιον, ἄρτι πρόσφατον ἀνεδείχθη τῆς σελήνης τὸ κάλλος καὶ τῶν ἀστέρων ἡ ευκοσμία. Αμα πρωί ὁ Δεσπότης ἐξῆλθε μισθώσασθαι. Τίνα πρῶτον ἐμισθώσατο τῶν ἀνθρώπων; Τον Αδάμ. Εθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν. "Εστι τοίνυν ἡ μὲν πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι τοῦ. Νώε, αὕτη μία κλήσις, εἷς καιρός. Και ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν ἐμισθώθη Ἀδὰμ εἰς εργασίαν, ᾿Αβελ εἰς εργασίαν ἀρετῆς, ὁ Σήθ καὶ ὁ Ἐνωχ. ὁ δι' ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν μετα τε]θείς. Έως τοῦ Νῶς ὁ πρῶ τος καιρὸς τῆς κλήσεως. Οτε ἐφάνη Νῶς, ὁ καιρὸς τῆς τρίτης ώρας, ἐξῆλθε πάλιν μισθώσασθαι. Αφανισθείσης γάρ της πρώτης γενεάς διὰ τὴν παρανομίαν, πάλιν ἐδεήθη δευτέρας κλήσεως τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Εἰσάγει δεύτερον ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοὺς ἀπὸ Νῶς μέχρι τοῦ Ἀβραάμ· δευτέρα κλήσις. Πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλώ πρώτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι του Νώε: τρίτη ώρα, τὰ ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ · έκτη ώρα, τὰ ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως, ἐννάτη ὥρα, τὰ ἀπὸ Μωϋσέως· μέχρι Χριστοῦ· ἐνδε- κάτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς συντέλειαν. Ωσπερ γὰρ ἐνδεκάτη ώρα τέλος ἡμέρας, οὕτω καὶ ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τέλος ἦν τῶν αἰώνων. Ωσπερ γὰρ ἡ ενδεκάτη ὥρα εἰς τέλος ἐπείγει τὴν ἡμέραν, οὕτως ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τὴν συντέλειαν αινίττεται. Διό φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος· Ταῦτα, ἀδελφοί, τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Καὶ ἄρα το θαυμαστόν· Ἐμισθώθηκαν οι πρώτοι, οι δεύτεροι, οἱ τρίτοι, οι τέταρτοι, καὶ ἐπὶ τέλει οἱ πέμπτοι· καὶ με σθὸς οὐκ ἐδόθη τοῖς πρώτοις, ἕως ἀπήντησαν οἱ τελευ ταῖοι· ἀλλὰ τὴν μὲν κόπον ὑπέμειναν, τὸν δὲ μισθὸν οὐδέπω ἐδέξαντο. Οὐ γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς τοῖς πρώτοις δοῦναι μισθὸν ἕως ἂν ἀπαντήσωσιν οἱ καρποὶ τῆς Εχ- κλησίας, καὶ κελεύσῃ τῷ οἰκονόμῳ· Δὺς ἀπὸ τοῦ ἐσχάτου έως του πρώτου. Οτι δὲ ὑπερέθετο ὁ Θεὸς μὴ δούναι τὸν μισθὸν τοῖς πρώτοις, ἕως ἂν ἔλθωσιν οἱ τελευταίοι, μαρτυρεί Παύλος λέγων ἐν τῇ πρὸς Εβραίους. Έμνη- μήνευσε του Αδραὰμ καὶ Ἰσαάκ καὶ Ἰακὼς καὶ τα τριαρχῶν, καὶ ἑτέρων προφητῶν καὶ δικαίων, καὶ ἐπάγε. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εκομίσαντο την επαγγελίαν, του Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρειττόν τι προβλεψαμένου, ένα μὰ χωρὶς ἡμῶν τελειωθώσιν. Ὥσπερ γὰρ ἐνταῦθα,

713 SPURIA. σκου, καὶ τὸν θάνατον καταπάτησον. Σοὶ λέγω, ἀγέρ- θητι : μή βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις. Ἐκάλεσα τὸν Λάζαρον ἐκ τάφου, καὶ οὗτος εὐθέως ἐξήλατο τοῦ μνήματος, ὡς τε πάρτην ήμεραν κατασαπεὶς ἐν τῷ μνήματι, καὶ πολλὰ των σπλάγχνων ὑπὸ τῶν σκωλήκων πεπορθημένος. Αλλ' ἡ φωνὴ τῆς ζωῆς τὸν νεκρὸν ὀσφράνασα εἰς εὐ ας μίαν τὴν τῶν σαρκῶν ἀνεχάλκευσε λύσιν, καὶ γέγονε μήτρα του κειμένου τὸ μνῆμα. Σοὶ δὲ προσφάτως ὁ θά νατος ἐμεθόδευσε · σοὶ λέγω, μὴ βραδύνῃς πρὸς τὴν ἀνάστασιν· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Νεκρός ὑπὸ ἦρχεν ὁ θεωρούμενος, καὶ ὡς ἀκούοντι τ· τεθνεῶτι δια ελέγετο ὁ Κύριος. Πότε νεκρὸς ἀκούει ; Καὶ τί φησιν ὁ Δεσπότης ; Σοὶ λέγω, ἐγέρθητι καὶ εὐθέως ἀνεκάθ ισεν ὁ νεκρός· ὥστε οἱ θεωροῦντες [85] ὄχλοι εγέ- νοντο ὡσεὶ νεκροί, πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀπιστίαν, δεύ- τερον διὰ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τί γὰρ μὴ κατεπήδησεν, ἀλλ' ἀνεκάθισεν ; Ὅπως ἂν ἀνεπισκίαστον τὴν ἀνάστα σιν θεωρήσωσιν οἱ πάντες, καὶ μὴ φαντασία γνωρισθῇ τὸ γινόμενον. Μονονουχί λέγων πρὸς αὐτούς· Εγώ ὑμᾶς πληροφορῶ τοὺς ἀκηκοότας, ὅτι ἐκεῖνος αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς βραχὺ ἀποθανών. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ὁ Ἰησοῦς, ἐπελάβετο τοῦ τεθνεῶτος, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ζώντα τῇ μητρὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ λαβοῦσα τὸν υἱὸν, ὑπὸ χαρᾶς καὶ ἀπιστίας συνείχετο · χαίρουσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀναστάσει· ἀπιστοῦσα δὲ τῇ διανοίᾳ τῶν πραγμάτων. Μετὰ σπουδῆς τὸ γύναιον ἀκριβῶς τὸν ιἱὸν κατενδει, ταῖς χερσὶν ἐψηλάφα, ὀφθαλμῶν θέσεις διερευνώσα, ὀσφρήσεως, χειλέων, μετώπου, καὶ τοῦ παντὸς προσώπου την διατύπωσιν· εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλον τὸ σῶμα · καὶ πρὸς ἑαυτὴν διελογίζετο λέγουσα· 'Αρα, φησί, μήποτε πλα Κατὰ Ἰουδαίων εἰς τὸν ὅριν τὸν χαλκοῦν· καὶ εἰς τὸν 794 νῶμαι ; μὴ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλου κρατῶ ; μὴ πρὸς παρα. μυθίαν τὴν ἐμὴν, καὶ τὴν τοῦ πένθους ὑποστολὴν, καὶ πρὸς τοῦ ἄλγους ὑπερβολὴν τοῦ υἱοῦ μου τὸν θάνατον ἐσορίσατο ; καὶ ξένον τινὰ ὡς οἰκεῖον παρέδωκεν Ιη· σούς, τὴν ἐμὴν ὀδύνην ἐπικουφίσαι βουλόμενος; Ουδένα τοῦ γενομένου κέκτημαι μάρτυρα · οὐκ εἶδον τοῦτό ποτε, οὐκ ἄλλος τῶν σὺν ἐμοὶ τεθέαται · οὐδέποτε ἐπὶ κλίνης ώφθη νεκρὸς ἐγηγερμένος. Αὐτὸν δὲ τὸν υἱὸν λα δοῦσα, διελέγετο λέγουσα - Λέγε μοι, φησί, καὶ μὴ δειλιά- σῃς, εἰ σὺ αὐτὸς ὑπάρχεις ὁ υἱός μου· εἰπε, γινώσκεις με; γνωρίζεις με τίς εἰμι ; οἶδας εἰ ἐγώ εἰμι ἡ τεκούσά σε Ἐπιγινώσκω τοὺς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐ πιστεύω τῷ πράγματι · βοᾷ ὁ ἐφθαλμός, ὑπογράφει ἡ κόρη, κηρύτ τε: τὰ βλέφαρα, ἡ ἀκοὴ, συμφωνεί, μαρτυρεῖ τὸ τῆς οσφρήσεως διατετυπωμένων μεσότοιχον, τὰ χείλη πλη ροφορεί, αὐτὴ ἡ ἡλικία προτρέπεται. Κίνησον γλώσ σαν, ὦ φίλτατε, εἰπέ μοι τὰ τοῦ βίου τεκμήρια. Η χαρά μοι χειμῶνά μοι ἐκίνησε · βλέπω σε, καὶ συνέχομαι ἐγώ σε ἐπ' ἀγκάλαις ἐβάστατα, ἐγὼ μαζοῖς ἐμοῖς ἐθή- λασα βραχὺν ὄντα. Λέγε μοι, τέκνον μου, σὺ ὑπάρχεις ὁ υἱός μου ; καὶ μὴ δειλιάσῃς με. Αλλ' ὡς ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν πληροφορίαν ἐδέξατο, καὶ ἡ πενθήσασα ὑπο ή έστρεψε χαίρουσα, καὶ ἡ θρηνούσα δοξάζουσα τὸν Θεόν, τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὸν παῖδα κατέχουσα, καὶ διὰ τῆς πα λεως πρὸς πάντας πορευομένη βοώσα μεγάλῃ τῇ φωνῇ : Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσωμεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτό· ὅτι τὸν ἐμὸν νεκρωθέντα ἀνέστησεν, ὅτι τὴν παλαιὰν ἄμπελον ἐχαράκωσε, καὶ τὴν μὴ μητέρα πάλιν μητέρα ἐποίησε, καὶ πηγὰς δα- κρύων εξέκοψε και δοξάσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» καὶ εἰς τὸν Ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ομόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ. Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀδελφοί, ὡς πολλάκις έφθημεν εἰπόντες, ἁπλοῦς μὲν ἐστι καὶ λευκὸς καὶ πᾶσιν εὔδηλος καὶ φωτὸς πολλού γέμων· διαφόρους δὲ ἔχων τὰς ἐγερ- γείας, διαφόρους λαμβάνει τὰς προσηγορίας, ὡς πολ δάκις αὐτὸν ὀνομάζεσθαι καὶ φῶς, καὶ ζωὴν, καὶ λύχνον, καὶ λαμπάδα, καὶ ξίφος, καὶ ποταμὸν, καὶ πηγὴν, καὶ μάχαιραν, καὶ πέλεκυν, καὶ θύραν. Ταύτας δὲ τὰς προσηγορίας δέχεται ἀναλόγως ταῖς εὐεργεσίαις, πρὸς τὸ ὀμματῶσαι τῶν ἀκροατῶν τὰς ἐννοίας, καὶ ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνάγειν ἡμῶν τὴν διάνοιαν εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, Εντεύθεν δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, διαλεγόμενος τῷ λαῷ, καραβολαῖς κέχρηται, ἀπὸ τῶν ἐν κόσμῳ͵ τὰ ὑπὲρ κόσμον διδάσκων, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὰ ἀόρατα, ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τὰ θεῖα. Καὶ ποτὲ μὲν παραβολὴν ἀμπελῶνος φέρει, ποτὲ δὲ παραβολὴν [832] αλιείας, ποτὲ δὲ σαγήνης, ἄλλοτε δὲ ζύμης, ὥσπερ σήμερον Ιουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν Ανθρωπός τις είχε δύο υἱοὺς, καὶ εἶπε τῷ πρώτῳ "Απελθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα, έργασαι. Ἐπειδὴ γὰρ παρ' ἡμῖν ταῦτα που λιτεύεται, καὶ τούτοις ἀναστρεφόμεθα " ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον σοφίαν· οἷον έλεγε καὶ ἐν τῇ προτέρα· τῇ δὲ χθὲς ἡμέρᾳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδε· σπότῃ, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. χθὲς ἀμπελῶνος εἰσήγαγε παραβολὴν, καὶ τῇ σήμερον τὴν αὐτήν. Αναγκαῖον δὲ επισημαίνεσθαι καὶ τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ᾽ οὓς ἐξῆλθεν ὁ Δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος. Ἐξῆλθε, φησίν, ἅμα πρωί, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἔκτην, καὶ ἐννάτην, καὶ ἐνδεκάτην. Φαίνονται πέντε καιροί τῆς κλήσεως, ἅμα πρωί, τρίτη ώρα, ἔκτη, εννάτη, ἐνδεκάτη. Οὐδὲν ὀργὴν παρὰ θεῷ. Ο γὰρ ἀπειλῶν, ὅτι Περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος λόγον δώσετε, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ὀργῷ οὐκ ἂν ἐχρήσατο, ἡ πηγὴ τῆς σοφίας. Διδάσκει τοί- νῦν ἡμᾶς τὸ θεῖον διδασκαλείον, ὅτι ὁ Θεὸς κατα δια φόρους καιρούς καλεῖ. Ο αὐτός ἐστι Δεσπότης, τὸ αὐτὸ γεώργιον ἔχει, διαφόροις δὲ καιροί; ποιεῖται τὴν κλῆσιν πρὸς τὰς διαφόρους γενεάς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἡμέρα ή αὐτή, ὁ Δεσποτης ὁ αὐτὸς, ὁ ἀμπελὼν ὁ αὐτός· οἱ και μος, καθ' ούς μισθοῦται, οὐκ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἅμα πρωί, τρίτη, έκτη, ἐννάτη, ενδεκάτη. Πότε ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσασθαι ἐργάτας; Πρωί καλεῖ τὰ προοίμια της θείας δημιουργίας. Πρωί ἦν, ὅτι Ἀδὰμ ἐπλάσθη· ἐν προοιμίοις γὰρ ὁ αἰὼν ἄρτι πρόσφατον ἀνέτειλεν ἥλιον, ἄρτι πρόσφατον ἀνεδείχθη τῆς σελήνης τὸ κάλλος καὶ τῶν ἀστέρων ἡ ευκοσμία. Αμα πρωί ὁ Δεσπότης ἐξῆλθε μισθώσασθαι. Τίνα πρῶτον ἐμισθώσατο τῶν ἀνθρώπων; Τον Αδάμ. Εθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν. "Εστι τοίνυν ἡ μὲν πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι τοῦ. Νώε, αὕτη μία κλήσις, εἷς καιρός. Και ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν ἐμισθώθη Ἀδὰμ εἰς εργασίαν, ᾿Αβελ εἰς εργασίαν ἀρετῆς, ὁ Σήθ καὶ ὁ Ἐνωχ. ὁ δι' ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν μετα τε]θείς. Έως τοῦ Νῶς ὁ πρῶ τος καιρὸς τῆς κλήσεως. Οτε ἐφάνη Νῶς, ὁ καιρὸς τῆς τρίτης ώρας, ἐξῆλθε πάλιν μισθώσασθαι. Αφανισθείσης γάρ της πρώτης γενεάς διὰ τὴν παρανομίαν, πάλιν ἐδεήθη δευτέρας κλήσεως τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Εἰσάγει δεύτερον ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοὺς ἀπὸ Νῶς μέχρι τοῦ Ἀβραάμ· δευτέρα κλήσις. Πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλώ πρώτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι του Νώε: τρίτη ώρα, τὰ ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ · έκτη ώρα, τὰ ἀπὸ Ἀβραὰμ μέχρι Μωϋσέως, ἐννάτη ὥρα, τὰ ἀπὸ Μωϋσέως· μέχρι Χριστοῦ· ἐνδε- κάτη ώρα, τὰ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς συντέλειαν. Ωσπερ γὰρ ἐνδεκάτη ώρα τέλος ἡμέρας, οὕτω καὶ ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τέλος ἦν τῶν αἰώνων. Ωσπερ γὰρ ἡ ενδεκάτη ὥρα εἰς τέλος ἐπείγει τὴν ἡμέραν, οὕτως ὁ καιρὸς τῆς παρουσίας τὴν συντέλειαν αινίττεται. Διό φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος· Ταῦτα, ἀδελφοί, τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Καὶ ἄρα το θαυμαστόν· Ἐμισθώθηκαν οι πρώτοι, οι δεύτεροι, οἱ τρίτοι, οι τέταρτοι, καὶ ἐπὶ τέλει οἱ πέμπτοι· καὶ με σθὸς οὐκ ἐδόθη τοῖς πρώτοις, ἕως ἀπήντησαν οἱ τελευ ταῖοι· ἀλλὰ τὴν μὲν κόπον ὑπέμειναν, τὸν δὲ μισθὸν οὐδέπω ἐδέξαντο. Οὐ γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς τοῖς πρώτοις δοῦναι μισθὸν ἕως ἂν ἀπαντήσωσιν οἱ καρποὶ τῆς Εχ- κλησίας, καὶ κελεύσῃ τῷ οἰκονόμῳ· Δὺς ἀπὸ τοῦ ἐσχάτου έως του πρώτου. Οτι δὲ ὑπερέθετο ὁ Θεὸς μὴ δούναι τὸν μισθὸν τοῖς πρώτοις, ἕως ἂν ἔλθωσιν οἱ τελευταίοι, μαρτυρεί Παύλος λέγων ἐν τῇ πρὸς Εβραίους. Έμνη- μήνευσε του Αδραὰμ καὶ Ἰσαάκ καὶ Ἰακὼς καὶ τα τριαρχῶν, καὶ ἑτέρων προφητῶν καὶ δικαίων, καὶ ἐπάγε. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εκομίσαντο την επαγγελίαν, του Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρειττόν τι προβλεψαμένου, ένα μὰ χωρὶς ἡμῶν τελειωθώσιν. Ὥσπερ γὰρ ἐνταῦθα,

795 CONTRA IUDÆOS, IN SERPENTEM ÆNEUM, ETC. ἀδελφοί, πέντε καιροὺς ἔδωκε καὶ κλήσεις, πρώτον καιρὸν, ἵνα ἐπαναλάβω, [85] τὸν ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Νώε, δεύτερον ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ, τρίτον ἀπὸ Αβραάμ μέχρι Μωϋσέως, τέταρτον ἀπὸ Μωϋσέως μέχρι Χριστού, πέμπτον ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος μέχρι τῆς συντελείας· οὕτω καὶ ἀλλαχοῦ παραβολὴν ἐμφαίνων φη- σίν· ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρ θένοις, αἵτινες ἐξῆλθον εἰς συνάντησιν τῷ νυμφίῳ· πέντε φρόνιμοι, καὶ πέντε μωραί. Διὰ τί πέντε καὶ πέντε; Καθ' εκάστην γενεὰν καὶ δίκαιοι καὶ ἄδικος. Πέντε φρόνιμοι, καὶ πέντε μωραί· καθ' ἑκάστην γὰρ γενεὰν καὶ σπουδαῖοι καὶ ῥᾴθυμοι, καὶ εὐλαβεῖς καὶ ἀνευλαβεῖς. Ορα πανταχοῦ τὴν συμφωνίαν τῶν καιρῶν· πάντως γὰρ αἱ πέντε κλήσεις αὗται ιδιαζούσας ἔχουσι πραγματείας, καὶ ἴδιον καιρόν. Καὶ ὥσπερ οι γεωργοί παρ' εκάστου καιροῦ τοὺς καρποὺς τοὺς οἰκείους ἀπαιτ τούσι, τὰ τοῦ ἔαρὸς παρὰ τοῦ ἔαρος, παρὰ τοῦ χειμῶνος τὰ τοῦ χειμῶνος, παρὰ τοῦ θέρους τὰ ἐξ ἐκείνου, παρὰ τοῦ μετοπώρου τὰ ἐκ τῆς οἰκείας τροπῆς· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀπαιτῶν καρπούς, παρ' ἑκάστου καιροῦ τοὺς οἰκείους τῆς γενεάς ἀπαιτεῖ. Οὐκ ἀπαιτεῖ σε σήμερον καρπόν, ἐν ἀπῄτησε τοὺς πρώτους· ἄλλον ἀπαιτεῖ μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν. Ωσπερ γὰρ τοὺς πρὸ σοῦ οὐκ ἀπῄτησε καρποὺς τοὺς κατὰ σὲ, ἀλλ᾽ ἑκάστην γενεὰν ἰδίους καρποὺς ἀπαιτεῖ, οὕτω καὶ τότε. Τότε καιρὸς ἦν ἕτερος, καὶ νόμον εἶχεν ἴδιον· νῦν καιρὸς ἕτερος, καὶ διάταγμα ἴδιον ἔχει, οὐ τοῦ Θεοῦ μεταβληθέντος, ἀλλὰ προστάγματα ἁρμοζομένου. Διὰ τοῦτο μαρτυρεί πολλάκις τῷ Νῶς ἡ Γραφή· Καὶ ἦν Νῶς δίκαιος, τέ- λειος· πῶς; Ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ, πρὸς σύγκρισιν τῶν μετ' αὐτοῦ. Εκαστος γὰρ τῆς ἑαυτοῦ γενεᾶς ἀπαιτεῖται τὴν ὑπηρεσίαν, καθώς φησι Πέτρος περὶ τοῦ Δαυΐδ· Δαυΐδ μὲν τῇ ἰδίᾳ ὑπηρετήσας γενεᾷ, τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ ἐκοιμήθη. Εκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ γενεάν. Γενεαὶ τοίνυν πέντε. Ταῦτα λέγομεν, οὐχ ἁπλῶς ἀποφαινόμενοι, ἀλλὰ τοῖς ἴχνεσι τοῖς Δεσποτικοῖς ἀκου λουθοῦντες. Έδειξε τὴν δύναμιν ὁ Σωτήρ· Επανιών, φησὶν, ἐπὶ τὴν πόλιν, εἶδε συκῆν, καὶ οὐκ εἶχεν εἰ με φύλλα μόνον, καὶ ἐζήτει καρπόν. Προσῆλθε δὲ πεινών. Πολλὴν βλέπω τὴν ἀπορίαν ἐν ταῖς λέξεσιν, ἐὰν μὴ ἡ δύναμις δυσωπήσῃ ἡμῶν τὴν διάνοιαν μηδὲν κατὰ Θεοῦ ἀδιαφόρως φθέγγεσθαι ἡ νοεῖν, ἀλλὰ τῷ σκοπῷ τῆς ἀληθείας ἐξακολουθεῖν. Επανιών. φησὶν, ἔννυχα λίαν ἐπείνασε, καὶ προσῆλθεν ἐπὶ τὴν συχῆν, ζητῶν καρπὸν, καὶ οὐχ εὗρεν· οὐ γὰρ ἦν καιρὸς σύκων. Οὕτω γέγραπται. Τίς γὰρ οὕτως, οὐ λέγω Θεόν, οὐδὲ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀξίαν ἐν μέσῳ φέρω νῦν, ἀλλὰ τίς οὕτω των καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος ἄφρων, ἀσύνετος, ὥστε παρὰ τὸν καιρὸν ἀπελθεῖν ἐπὶ τὴν συκῆν ; Εἰ κατὰ ἄνθρωπον, ἀλλότριον συνετοῦ παρὰ τὸν καιρὸν ζητῆσαι καρπόν εἰ κατὰ Θεὸν, διὰ τί ἰδίας δημιουργίας τοὺς ὅρους Αγνόησεν; ὓς ἂν θέλῃς ἐξετάσαι τὸ ῥῆμα, ἤτοι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ή την θεότητα, οὐχ ἥρμοσται τῷ Σωτήρι. Οὔτε γὰρ ἄνθρωπος συνετὸς παρὰ τὸν καιρὸν ἀπαιτεῖ καρποὺς παρὰ τῶν φυτών, άλλως τε οὐδ' ἂν ἀπαιτήσαιεν ἀπ᾿ ἀρχῆς· οὔτε δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς ὁ τάξιν καὶ καιρὸν καὶ νόμους τεθεικώς ἑκάστῳ καὶ φυτῷ καὶ καρπῶ, ἀπῄτησεν ἂν παρὰ τοὺς ἰδίους όρους. Εἰ γὰρ σὺ ἐνομοθέτησας τῇ συκῇ τὸν πρέποντα καιρὸν μὴ ἐν εγκούσῃ. " εἰ δὲ καὶ ἦν ὁ καιρὸς, μὴ ἤνεγκε δὲ καρπόν, τοῦτο τῆς γνώμης ἦν τοῦ Θεοῦ τοῦ μὴ ἐνισχύσαντος τὸ αυτόν. "Ωστε, ἀδελφοί, οἰκονομία μᾶλλον ἐστιν, ἢ χρεία. Οὐκ ἔστι χρεία Χριστοῦ, ἀλλ᾽ οἰκονομία· ἐβουλήθη προοικονομήσαι του πάθους ἀσφάλειαν τοῖς μαθηταίς. Ἐπειδὴ ἔμελλε μετά ταύτην την πραγματείαν ευθέως εἰσιὼν εἰς Ἱεροσόλυμα ὑπομένειν τὸ πάθος· τῷ γὰρ ἀκριβῶς ἀναγινώσκοντι εὑρεθήσεται ταύτῃ τῇ ἱστορία ἀκολουθοῦσα ἡ τοῦ σταυροῦ δύναμις· ἐπειδὴ ἔμελλεν εἰσιέναι εἰς Ιεροσόλυμα καὶ πάσχειν, οἱ δὲ μαθηταὶ ἐσκανδαλίζοντα τῷ πάθει, ἵνα μή τις αὐτὸν ὑπονοήσῃ δι' ἀσθένειαν πάσχειν, δίδωσιν εναργείς μαρτυρίας, ὅτι ἠδύνατο [854] τοὺς ἀντιλέγοντας ξηράναι, ὡς τὴν συ κῆν· ἵνα τὴν μὲν δύναμιν ἐν τῇ συχῇ τῇ ἀψύχῳ ἐν δείξηται, τὴν δὲ μακροθυμίαν ἐν τοῖς λογικοῖς ἀν θρώποις· ἵνα πρόσφατον έχοντες τὴν μνήμην τοῦ θαύ ματος, ἐννοήσωσιν ὅτι θέλων ὑπέμεινεν ὁ λόγῳ ξηραί νων. Ὅτι δέ, ἀδελφοί, ἀληθῆς ὁ λόγος, καὶ διὰ τοῦτο ταῦτα πάντα οἰκονομεῖ, ἵνα τὴν δύναμιν δείξῃ, ἐκ τῶν ἑπομένων ἔστι νοῆσαι· πολλοῖς γὰρ πάρεστι νοῆσαι καὶ θεωρήσαι. Η συχή, φησίν, ή Συναγωγὴ τῶν Ἰουδαίων. 796 Καὶ ἠπείλησε τη Συναγωγή Μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται εἰς τὸν αἰῶνα. Οὕτω τινὲς ἠθέλησαν θεωρῆσαι εὑρίσκεται δὲ μὴ συνάδοντα τὰ πράγματα τῇ προβλή σει· μετὰ γὰρ τὸν σταυρὸν, μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, μυριάδες ἐπίστευσαν ἀπὸ Ἰουδαίων· καὶ οὐκ ἤρμοσται τῷ, Οὐκ ἔτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται, τὸ τοσούτους πιστεῦσαι. Επανάλαβε τὸ ῥῆμα· Εἰ κατὰ Ἰουδαίων ἀπεφήνατο καὶ κατὰ τῆς Συναγωγής, ὥστε μηκέτι καρπὸν ἐνεγκεῖν, καρποὶ δὲ τῆς Συναγωγῆς αἱ Εκκλη τίαι, ἐχρῆν μετὰ ταύτην τὴν ἀπόφασιν μηδένα πιο στεῦσαι Ἰουδαίων· ὅτι δὲ πολλοὶ ἐπίστευσαν, ἄκουε τῆς Γραφῆς. Μία Πέτρου δημηγορία τρισχιλίους έσαγή γευσεν, άλλη αυτού διδασκαλία τετρακισχιλίους, καὶ ἦσαν ψυχαὶ ὡς ἑπτάκις χίλιαι. Αλλαχοῦ δὲ, ὡς προέχο- μεν ὁ λόγος, πολὺς ὄχλος τῶν Ἰουδαίων ὑπήκουσε τῇ πίστει. Εἰ καὶ Ἰουδαίοι ὑπήκουσαν πολλοὶ, καὶ χιλιάδες πολλαὶ, ἐπὶ τέλει δὲ εἰς τοσοῦτον παρῆλθεν ὁ λόγος παρά Ἰουδαίοις, ὡς εἰπεῖν τοὺς ἀποστόλους τῷ Παύλφ θεωρεῖς, ἀδελφέ, πόσαι μυριάδες εἰσὶ τῶν πιστεύ σάντων Ἰουδαίων· εἰ οὖν μυριάδες εἰσὶ τῶν πιστευ- σάντων Ἰουδαίων, εἰ οὖν μυριάδες ἐπίστευσαν, πῶς συνάδει τῇ ἀποφάσει ἡ ἀπόφασις, Μηκέτι ἐκ σοῦ καρ- πὸς γένηται; μετὰ γὰρ τὴν ἀπόφασιν μυριάδες ήνθησαν καρπῶν. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ταύτην ἔχει τὴν ἀκολουθίαν. Φεύγε τὰς βεβιασμένας ἀλληγορίας· ἔστιν ὅτε αὐτὴ ἡ Γραφὴ δίδωσιν ὀφθαλμοὺς εἰς θεωρίαν· ἔστιν ὅτε αὐτὴ τροπολογεῖν διδάσκει. Όταν μέντοι γυμνή ή θεωρία ἱστορία προκέηται, μη βιάζου τὰ ἀνέφικτα, ἀλλὰ λάμβανε τὴν ἀκρόασιν ἀκόλουθον. Σταυρὸς ἦν· τὸ πάθος ἔμελλεν ἐκφαίνειν. ἵνα μὴ ἀσθενεῖς ἐπιγράψωσι τὴν οἰκονομίαν, ἐνδείκνυται τὴν δύναμιν εἰς τὴν ἄψυχον, καὶ φυλάττει την μακροθυμίαν τοῖς μέλλουσιν ἔχειν ἐλπίδα σωτηρίας. Ηδει γὰρ ὁ Σωτὴρ, ὅτι ὁ σταυρὸς σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὸ ὑψωθῆναι αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, τοῦτο τὴν οἰκουμένην ὅλην ἐσαγήνευσε. Διό φησιν· Ἐγὼ ἐὰν ὑψωθώ, τουτέστιν, Ἐὰν σταυρωθώ, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Πρόσεχε, παρακαλῶ τὸ, Υψωθῶ, τί ἐστιν; Ἐὰν μὴ αὐτὸς ἑρμηνεύσῃ τὸ ῥῆμα, οὐ δύναμαι στῆσαι τὸ νόημα. Λέγει ὁ Σωτὴρ τῷ Νικοδήμῳ· Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄψιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν θρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόλης ται, ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ύψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Τι βούλεται τὸ αἴνιγμα; Ἐν τῇ ἐρήμῳ ποτὲ ὁ λαὸς τῶν Ἰουδαίων ἐγόγγυζεν ἐπὶ τῇ τροφή του μάννα, καὶ τὴν τροφὴν ταύτην τὴν ἐξ οὐρανοῦ δεδομένην πατήσας, ἐπεθύμησε τραπέζης Αίγυπτιακῆς, καὶ ἔλεγεν · Εμνη σθημεν των λεβήτων των κρεών, ὧν ἤσθιομέν ἐν Αἰγύπτῳ· καὶ προτιμήθησαν λέβητες Αιγυπτιακοί τοῦ μάννα τοῦ οὐρανίου. Τι οδν · ὁ Θεός; Ἐπειδὴ ὁ ἄρτος ὁ ἐξ οὐρανοῦ καταφρονήθη, αποστέλλει ἐπὶ τὸν λαὸν ὄρεις θανατοῦντας· ἐξῆλθον ὄφεις δάχνοντες, καὶ θάνατον ταῖς δήξεσιν ἐπάγοντες. Καὶ εἰκότως οὐκ ἄλλο θηρίον ἀπεστάλη, οὐ λέων, οὐκ ἄρκτος, ἀλλ᾽ ὄφεις. Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ ἀρχῆς τῷ ὄφει εἶπεν ὁ Θεὸς, Γῆν φάγη πάσας τὰς ἡμέρας, ἀπέστειλε θηρίον τοιοῦτον· κατὰ τῶν ἐσθιόντων μάννα καὶ γογγυζόντων, τὸν ἐσθίοντα καὶ μὴ γογγύζοντα. Απέστειλεν ὄφιν δάκνοντα· θάνα- τος τοῖς δήγμασιν ἠκολούθει. Προσπίπτουσι τῷ Μωϋσῃ· προσπίπτει Θεῷ Μωϋσῆς· ὑποβάλλει. Θεὸς φάρμακον τοῖς τραύμασι· καίτοι ἡ δύνατο ἀπελασαι τοὺς ὄφεις παρακαλούμενος· ἀλλὰ καὶ τὴν πληγὴν καταλιμπάνει, καὶ τὸ φάρμακον δίδωσι. Ποίησόν μοι ὄφιν χαλκοῦν, καὶ πῆξαν αὐτὸν ἐπὶ ξύλου ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς του μαρτυρίου, καὶ κήρυξον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ εἰπέ [855] Ἐάν τις δηχθῇ ὑπόδφεως, ἔλθῃ καὶ πρόσχῃ τῷ ὄφει τούτῳ τῷ πεπηγμένῳ ἐν τῷ ξύλῳ, καὶ πιστεύσας ζήσεται. Άρα οὐκ ἦν δυνατὸν φυγαδευθῆναι τοὺς ὄφεις; οὐκ ἦν δυνατὸν ἀπολέσθαι ; οὐκ ἦν δυνατὸν λόγῳ θερα πεῦσαι; Αλλ' ὥσπερ ἐδύνατο λόγος Θεοῦ ἐκ πέτρας ἐκβαλεῖν ὕδωρ, ἕως δὲ εἶδεν ἡ πέτρα τὸ σύμβολον τοῦ σταυροῦ, οὐχ ὑπήκουσεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, ἡδύνατο τοὺς ὄφεις φυγαδεύσαι, ἀλλ᾽ ἕως εἶδον οἱ ὄφεις τὴν εἰς κόνα τοῦ σταυροῦ τὴν νεκροῦσαν τῶν δαιμόνων τα δήγ ματα, οὐκ ἠμολύνθησαν. Διὰ τί δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰκόνα τὸν ὄφιν ἐποίησε; τί ὅμοιον εἰκὼν, καὶ ὄφις: Ἵνα μνη- μονεύσῃς, ἐπειδὰν πρὸς Ἰουδαίους ἔχῃς, η πρός τινας ἐχθροὺς ἀπὸ τῆς Γραφῆς ὁρμωμένους, καὶ κατὰ τῆς

795 CONTRA IUDÆOS, IN SERPENTEM ÆNEUM, ETC. ἀδελφοί, πέντε καιροὺς ἔδωκε καὶ κλήσεις, πρώτον καιρὸν, ἵνα ἐπαναλάβω, [85] τὸν ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Νώε, δεύτερον ἀπὸ Νώε μέχρις Αβραάμ, τρίτον ἀπὸ Αβραάμ μέχρι Μωϋσέως, τέταρτον ἀπὸ Μωϋσέως μέχρι Χριστού, πέμπτον ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος μέχρι τῆς συντελείας· οὕτω καὶ ἀλλαχοῦ παραβολὴν ἐμφαίνων φη- σίν· ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρ θένοις, αἵτινες ἐξῆλθον εἰς συνάντησιν τῷ νυμφίῳ· πέντε φρόνιμοι, καὶ πέντε μωραί. Διὰ τί πέντε καὶ πέντε; Καθ' εκάστην γενεὰν καὶ δίκαιοι καὶ ἄδικος. Πέντε φρόνιμοι, καὶ πέντε μωραί· καθ' ἑκάστην γὰρ γενεὰν καὶ σπουδαῖοι καὶ ῥᾴθυμοι, καὶ εὐλαβεῖς καὶ ἀνευλαβεῖς. Ορα πανταχοῦ τὴν συμφωνίαν τῶν καιρῶν· πάντως γὰρ αἱ πέντε κλήσεις αὗται ιδιαζούσας ἔχουσι πραγματείας, καὶ ἴδιον καιρόν. Καὶ ὥσπερ οι γεωργοί παρ' εκάστου καιροῦ τοὺς καρποὺς τοὺς οἰκείους ἀπαιτ τούσι, τὰ τοῦ ἔαρὸς παρὰ τοῦ ἔαρος, παρὰ τοῦ χειμῶνος τὰ τοῦ χειμῶνος, παρὰ τοῦ θέρους τὰ ἐξ ἐκείνου, παρὰ τοῦ μετοπώρου τὰ ἐκ τῆς οἰκείας τροπῆς· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀπαιτῶν καρπούς, παρ' ἑκάστου καιροῦ τοὺς οἰκείους τῆς γενεάς ἀπαιτεῖ. Οὐκ ἀπαιτεῖ σε σήμερον καρπόν, ἐν ἀπῄτησε τοὺς πρώτους· ἄλλον ἀπαιτεῖ μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν. Ωσπερ γὰρ τοὺς πρὸ σοῦ οὐκ ἀπῄτησε καρποὺς τοὺς κατὰ σὲ, ἀλλ᾽ ἑκάστην γενεὰν ἰδίους καρποὺς ἀπαιτεῖ, οὕτω καὶ τότε. Τότε καιρὸς ἦν ἕτερος, καὶ νόμον εἶχεν ἴδιον· νῦν καιρὸς ἕτερος, καὶ διάταγμα ἴδιον ἔχει, οὐ τοῦ Θεοῦ μεταβληθέντος, ἀλλὰ προστάγματα ἁρμοζομένου. Διὰ τοῦτο μαρτυρεί πολλάκις τῷ Νῶς ἡ Γραφή· Καὶ ἦν Νῶς δίκαιος, τέ- λειος· πῶς; Ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ, πρὸς σύγκρισιν τῶν μετ' αὐτοῦ. Εκαστος γὰρ τῆς ἑαυτοῦ γενεᾶς ἀπαιτεῖται τὴν ὑπηρεσίαν, καθώς φησι Πέτρος περὶ τοῦ Δαυΐδ· Δαυΐδ μὲν τῇ ἰδίᾳ ὑπηρετήσας γενεᾷ, τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ ἐκοιμήθη. Εκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ γενεάν. Γενεαὶ τοίνυν πέντε. Ταῦτα λέγομεν, οὐχ ἁπλῶς ἀποφαινόμενοι, ἀλλὰ τοῖς ἴχνεσι τοῖς Δεσποτικοῖς ἀκου λουθοῦντες. Έδειξε τὴν δύναμιν ὁ Σωτήρ· Επανιών, φησὶν, ἐπὶ τὴν πόλιν, εἶδε συκῆν, καὶ οὐκ εἶχεν εἰ με φύλλα μόνον, καὶ ἐζήτει καρπόν. Προσῆλθε δὲ πεινών. Πολλὴν βλέπω τὴν ἀπορίαν ἐν ταῖς λέξεσιν, ἐὰν μὴ ἡ δύναμις δυσωπήσῃ ἡμῶν τὴν διάνοιαν μηδὲν κατὰ Θεοῦ ἀδιαφόρως φθέγγεσθαι ἡ νοεῖν, ἀλλὰ τῷ σκοπῷ τῆς ἀληθείας ἐξακολουθεῖν. Επανιών. φησὶν, ἔννυχα λίαν ἐπείνασε, καὶ προσῆλθεν ἐπὶ τὴν συχῆν, ζητῶν καρπὸν, καὶ οὐχ εὗρεν· οὐ γὰρ ἦν καιρὸς σύκων. Οὕτω γέγραπται. Τίς γὰρ οὕτως, οὐ λέγω Θεόν, οὐδὲ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀξίαν ἐν μέσῳ φέρω νῦν, ἀλλὰ τίς οὕτω των καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος ἄφρων, ἀσύνετος, ὥστε παρὰ τὸν καιρὸν ἀπελθεῖν ἐπὶ τὴν συκῆν ; Εἰ κατὰ ἄνθρωπον, ἀλλότριον συνετοῦ παρὰ τὸν καιρὸν ζητῆσαι καρπόν εἰ κατὰ Θεὸν, διὰ τί ἰδίας δημιουργίας τοὺς ὅρους Αγνόησεν; ὓς ἂν θέλῃς ἐξετάσαι τὸ ῥῆμα, ἤτοι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ή την θεότητα, οὐχ ἥρμοσται τῷ Σωτήρι. Οὔτε γὰρ ἄνθρωπος συνετὸς παρὰ τὸν καιρὸν ἀπαιτεῖ καρποὺς παρὰ τῶν φυτών, άλλως τε οὐδ' ἂν ἀπαιτήσαιεν ἀπ᾿ ἀρχῆς· οὔτε δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς ὁ τάξιν καὶ καιρὸν καὶ νόμους τεθεικώς ἑκάστῳ καὶ φυτῷ καὶ καρπῶ, ἀπῄτησεν ἂν παρὰ τοὺς ἰδίους όρους. Εἰ γὰρ σὺ ἐνομοθέτησας τῇ συκῇ τὸν πρέποντα καιρὸν μὴ ἐν εγκούσῃ. " εἰ δὲ καὶ ἦν ὁ καιρὸς, μὴ ἤνεγκε δὲ καρπόν, τοῦτο τῆς γνώμης ἦν τοῦ Θεοῦ τοῦ μὴ ἐνισχύσαντος τὸ αυτόν. "Ωστε, ἀδελφοί, οἰκονομία μᾶλλον ἐστιν, ἢ χρεία. Οὐκ ἔστι χρεία Χριστοῦ, ἀλλ᾽ οἰκονομία· ἐβουλήθη προοικονομήσαι του πάθους ἀσφάλειαν τοῖς μαθηταίς. Ἐπειδὴ ἔμελλε μετά ταύτην την πραγματείαν ευθέως εἰσιὼν εἰς Ἱεροσόλυμα ὑπομένειν τὸ πάθος· τῷ γὰρ ἀκριβῶς ἀναγινώσκοντι εὑρεθήσεται ταύτῃ τῇ ἱστορία ἀκολουθοῦσα ἡ τοῦ σταυροῦ δύναμις· ἐπειδὴ ἔμελλεν εἰσιέναι εἰς Ιεροσόλυμα καὶ πάσχειν, οἱ δὲ μαθηταὶ ἐσκανδαλίζοντα τῷ πάθει, ἵνα μή τις αὐτὸν ὑπονοήσῃ δι' ἀσθένειαν πάσχειν, δίδωσιν εναργείς μαρτυρίας, ὅτι ἠδύνατο [854] τοὺς ἀντιλέγοντας ξηράναι, ὡς τὴν συ κῆν· ἵνα τὴν μὲν δύναμιν ἐν τῇ συχῇ τῇ ἀψύχῳ ἐν δείξηται, τὴν δὲ μακροθυμίαν ἐν τοῖς λογικοῖς ἀν θρώποις· ἵνα πρόσφατον έχοντες τὴν μνήμην τοῦ θαύ ματος, ἐννοήσωσιν ὅτι θέλων ὑπέμεινεν ὁ λόγῳ ξηραί νων. Ὅτι δέ, ἀδελφοί, ἀληθῆς ὁ λόγος, καὶ διὰ τοῦτο ταῦτα πάντα οἰκονομεῖ, ἵνα τὴν δύναμιν δείξῃ, ἐκ τῶν ἑπομένων ἔστι νοῆσαι· πολλοῖς γὰρ πάρεστι νοῆσαι καὶ θεωρήσαι. Η συχή, φησίν, ή Συναγωγὴ τῶν Ἰουδαίων. 796 Καὶ ἠπείλησε τη Συναγωγή Μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται εἰς τὸν αἰῶνα. Οὕτω τινὲς ἠθέλησαν θεωρῆσαι εὑρίσκεται δὲ μὴ συνάδοντα τὰ πράγματα τῇ προβλή σει· μετὰ γὰρ τὸν σταυρὸν, μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, μυριάδες ἐπίστευσαν ἀπὸ Ἰουδαίων· καὶ οὐκ ἤρμοσται τῷ, Οὐκ ἔτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται, τὸ τοσούτους πιστεῦσαι. Επανάλαβε τὸ ῥῆμα· Εἰ κατὰ Ἰουδαίων ἀπεφήνατο καὶ κατὰ τῆς Συναγωγής, ὥστε μηκέτι καρπὸν ἐνεγκεῖν, καρποὶ δὲ τῆς Συναγωγῆς αἱ Εκκλη τίαι, ἐχρῆν μετὰ ταύτην τὴν ἀπόφασιν μηδένα πιο στεῦσαι Ἰουδαίων· ὅτι δὲ πολλοὶ ἐπίστευσαν, ἄκουε τῆς Γραφῆς. Μία Πέτρου δημηγορία τρισχιλίους έσαγή γευσεν, άλλη αυτού διδασκαλία τετρακισχιλίους, καὶ ἦσαν ψυχαὶ ὡς ἑπτάκις χίλιαι. Αλλαχοῦ δὲ, ὡς προέχο- μεν ὁ λόγος, πολὺς ὄχλος τῶν Ἰουδαίων ὑπήκουσε τῇ πίστει. Εἰ καὶ Ἰουδαίοι ὑπήκουσαν πολλοὶ, καὶ χιλιάδες πολλαὶ, ἐπὶ τέλει δὲ εἰς τοσοῦτον παρῆλθεν ὁ λόγος παρά Ἰουδαίοις, ὡς εἰπεῖν τοὺς ἀποστόλους τῷ Παύλφ θεωρεῖς, ἀδελφέ, πόσαι μυριάδες εἰσὶ τῶν πιστεύ σάντων Ἰουδαίων· εἰ οὖν μυριάδες εἰσὶ τῶν πιστευ- σάντων Ἰουδαίων, εἰ οὖν μυριάδες ἐπίστευσαν, πῶς συνάδει τῇ ἀποφάσει ἡ ἀπόφασις, Μηκέτι ἐκ σοῦ καρ- πὸς γένηται; μετὰ γὰρ τὴν ἀπόφασιν μυριάδες ήνθησαν καρπῶν. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ταύτην ἔχει τὴν ἀκολουθίαν. Φεύγε τὰς βεβιασμένας ἀλληγορίας· ἔστιν ὅτε αὐτὴ ἡ Γραφὴ δίδωσιν ὀφθαλμοὺς εἰς θεωρίαν· ἔστιν ὅτε αὐτὴ τροπολογεῖν διδάσκει. Όταν μέντοι γυμνή ή θεωρία ἱστορία προκέηται, μη βιάζου τὰ ἀνέφικτα, ἀλλὰ λάμβανε τὴν ἀκρόασιν ἀκόλουθον. Σταυρὸς ἦν· τὸ πάθος ἔμελλεν ἐκφαίνειν. ἵνα μὴ ἀσθενεῖς ἐπιγράψωσι τὴν οἰκονομίαν, ἐνδείκνυται τὴν δύναμιν εἰς τὴν ἄψυχον, καὶ φυλάττει την μακροθυμίαν τοῖς μέλλουσιν ἔχειν ἐλπίδα σωτηρίας. Ηδει γὰρ ὁ Σωτὴρ, ὅτι ὁ σταυρὸς σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὸ ὑψωθῆναι αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, τοῦτο τὴν οἰκουμένην ὅλην ἐσαγήνευσε. Διό φησιν· Ἐγὼ ἐὰν ὑψωθώ, τουτέστιν, Ἐὰν σταυρωθώ, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Πρόσεχε, παρακαλῶ τὸ, Υψωθῶ, τί ἐστιν; Ἐὰν μὴ αὐτὸς ἑρμηνεύσῃ τὸ ῥῆμα, οὐ δύναμαι στῆσαι τὸ νόημα. Λέγει ὁ Σωτὴρ τῷ Νικοδήμῳ· Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄψιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν θρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόλης ται, ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ύψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Τι βούλεται τὸ αἴνιγμα; Ἐν τῇ ἐρήμῳ ποτὲ ὁ λαὸς τῶν Ἰουδαίων ἐγόγγυζεν ἐπὶ τῇ τροφή του μάννα, καὶ τὴν τροφὴν ταύτην τὴν ἐξ οὐρανοῦ δεδομένην πατήσας, ἐπεθύμησε τραπέζης Αίγυπτιακῆς, καὶ ἔλεγεν · Εμνη σθημεν των λεβήτων των κρεών, ὧν ἤσθιομέν ἐν Αἰγύπτῳ· καὶ προτιμήθησαν λέβητες Αιγυπτιακοί τοῦ μάννα τοῦ οὐρανίου. Τι οδν · ὁ Θεός; Ἐπειδὴ ὁ ἄρτος ὁ ἐξ οὐρανοῦ καταφρονήθη, αποστέλλει ἐπὶ τὸν λαὸν ὄρεις θανατοῦντας· ἐξῆλθον ὄφεις δάχνοντες, καὶ θάνατον ταῖς δήξεσιν ἐπάγοντες. Καὶ εἰκότως οὐκ ἄλλο θηρίον ἀπεστάλη, οὐ λέων, οὐκ ἄρκτος, ἀλλ᾽ ὄφεις. Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ ἀρχῆς τῷ ὄφει εἶπεν ὁ Θεὸς, Γῆν φάγη πάσας τὰς ἡμέρας, ἀπέστειλε θηρίον τοιοῦτον· κατὰ τῶν ἐσθιόντων μάννα καὶ γογγυζόντων, τὸν ἐσθίοντα καὶ μὴ γογγύζοντα. Απέστειλεν ὄφιν δάκνοντα· θάνα- τος τοῖς δήγμασιν ἠκολούθει. Προσπίπτουσι τῷ Μωϋσῃ· προσπίπτει Θεῷ Μωϋσῆς· ὑποβάλλει. Θεὸς φάρμακον τοῖς τραύμασι· καίτοι ἡ δύνατο ἀπελασαι τοὺς ὄφεις παρακαλούμενος· ἀλλὰ καὶ τὴν πληγὴν καταλιμπάνει, καὶ τὸ φάρμακον δίδωσι. Ποίησόν μοι ὄφιν χαλκοῦν, καὶ πῆξαν αὐτὸν ἐπὶ ξύλου ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς του μαρτυρίου, καὶ κήρυξον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ εἰπέ [855] Ἐάν τις δηχθῇ ὑπόδφεως, ἔλθῃ καὶ πρόσχῃ τῷ ὄφει τούτῳ τῷ πεπηγμένῳ ἐν τῷ ξύλῳ, καὶ πιστεύσας ζήσεται. Άρα οὐκ ἦν δυνατὸν φυγαδευθῆναι τοὺς ὄφεις; οὐκ ἦν δυνατὸν ἀπολέσθαι ; οὐκ ἦν δυνατὸν λόγῳ θερα πεῦσαι; Αλλ' ὥσπερ ἐδύνατο λόγος Θεοῦ ἐκ πέτρας ἐκβαλεῖν ὕδωρ, ἕως δὲ εἶδεν ἡ πέτρα τὸ σύμβολον τοῦ σταυροῦ, οὐχ ὑπήκουσεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, ἡδύνατο τοὺς ὄφεις φυγαδεύσαι, ἀλλ᾽ ἕως εἶδον οἱ ὄφεις τὴν εἰς κόνα τοῦ σταυροῦ τὴν νεκροῦσαν τῶν δαιμόνων τα δήγ ματα, οὐκ ἠμολύνθησαν. Διὰ τί δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰκόνα τὸν ὄφιν ἐποίησε; τί ὅμοιον εἰκὼν, καὶ ὄφις: Ἵνα μνη- μονεύσῃς, ἐπειδὰν πρὸς Ἰουδαίους ἔχῃς, η πρός τινας ἐχθροὺς ἀπὸ τῆς Γραφῆς ὁρμωμένους, καὶ κατὰ τῆς