μηδὲ ἀπαλλοτριουμένη. Ούτε συν κτιστον τι, ἢ δοῦ λον ἐν τῇ Τριάδι· οὔτε ἐπείσακτου (82), ώς πρότερον μὲν οὐκ ὑπάρχον, ὕστερον δὲ ἐπεισελθόν. Οὔτε οὖν (83) ἐνέλιπέ ποτε Υἱὸς Πατρὶ, οὔτε Υἱῷ τὸ Πνεῦμα (84) · ἀλλ' ἄτρεπτος καὶ ἀναλλοίωτος, ἡ αὐτὴ Τριάς (85) ἀεί. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΝ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ. Οὐδὲν τῆς Τριάδος δοῦλον, οὐδὲ κτιστὸν, οὐδὲ ἐπείσακτον, ἤκουσα τῶν σοφῶν τινος ΚΕΦΑΛ. Α'. Τάδε λέγει Σαλομών, ὁ τοῦ Δαβὶδ βασιλέως και προφήτου παῖς ἀπάσῃ τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, παρὰ αὔξεται μονὰς εἰς δυάδα, οὐδὲ δυὰς εἰς τριάδα. « S. GREGORII THAUMATURGI neque factum quid aut serviens in Trinitate, neque A superinductum, tanquam antehac (78) quidem non subsistens, postea vero superingressum. Neque ita ritus sanctus : sed invertibilis (80) et immutabilis eadem Trinitas semper (81). Gerardi Vossii interpretatio. : terni. Unusque Spiritus sanctus, ex Deo exsistentiam habens; et qui per Filium apparuit, scilicet homi- nibus: imago Filii, perfecti perfecta: vita, viventium causa; fons sanctus; sanctitas, sanctificationis sup- peditator. In quo manifestatur Deus Pater, qui super omnia est et in omnibus et Deus Filius, qui per omnia est. Trinitas perfecta, quæ gloria et æternitate, ac regno atque imperio non dividitur neque alia- lienatur. Non igitur creatum quid aut servum in Trinitate: neque superinductitium aliquid et adventi tium, quasi prius non exsistens, posterius vero adveniens. Non ergo defuit unquam Filius Patri, neque Filio Spiritus; sed immutabilis et invariabilis, eadem semper manet Trinitas. TPHTOPIOY SANCTI PATRIS NOSTRI GREGORII THAUMATURGI METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN SALOMONIS JACOBO BILLIO INTERPRETE. (GALLAND., Bibliotheca veterum Patrum, t. III, p. 387.) CAPUT I. filius, rex mortalium omnium clarissimus et pro- Mox vero, et quasi postea superingressum. tamen editio Romana, Neque itaque. bilis. Atque hanc lectionem præ se ferunt duo Vat. codd. teste nupero Romano editore. . nus orat. 40, pag. 668, S. Patrem nostrum iterum hic respiciens, sic ait: Adyovtos. Nihil in Trinitate servuin est, nec crea- tum, nec adventitium; ut ex cujusdam docti viri sermone accepi. Hinc liquido constat, ut veterein interpretem Rulinum omittamus, ab his verbis oute quy xristy ti usque ad finem, omnia perscripsisse Neocæsariensem Gregorium, non Gregorium Nysse- B num, ut perperam visum Nysseni editoribus aliisque nonnullis; in primis vero Jacobo Basnagio, qui Thes. Canis. tom. I, pag. 25. haud ferenda sane con- fidentia statuit, Canisium Gregorio Thaumaturgo verba Gregorii Nysseni incaute tribuisse. Quod ite- rum pag. in nota margin. confirmat. Пysa hæc leguntur, teste laudato Marano: Ne- que crescit monas in dyadem, neque dyas in tria- dem. Quæ quidem additio, tum interpreti Rufino tum Gregorio Nysseno prorsus invisa, Lequieni conjecturam confirmat, hancce Gregorianam fidei expositionem haudquaquam ab interpolatione ali- quando fuisse immunem. (79) defuit unquam Filius Patri; neque Filio Spi- 1. His verbis Salomon, Davidis regis et prophetæ (78) Antehac. Cod. Lambec., ante hoc. Mendose. (79) Neque ita. Sic item cod. Lambec. Recens (80) Invertibilis. Lambec. exemplar, inconverti- (81) Semper. Semper manet, Psalterium Lambec. (82) Οὔτε οὖν..... ἐπείσακτον. Idem Nazianze (85) Oure our. Codex Coislin. apud Marianun 1. c., οὔτε γάρ. (84) To Ilrevua. In eodem cod. Coisl. post (85) Τριάς. Idem codex Coisl., ἁγία Τριάς.

πάντας ἀνθρώπους βασιλεὺς ἐντιμότατος, καὶ προ- φήτης σοφώτατος. Ὡς κενὰ καὶ ἀνόνητα τὰ τῶν ἀνθρώπων πράγματά τε καὶ σπουδάσματα, ὅσα ἀν- θρώπινα. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τις εἰπεῖν ὄφελός τι τούτοις προσηρτημένον, ἅπερ ἄνθρωποι περὶ γῆν ἕρπον- της (86-87), καὶ σώμασι καὶ ψυχαῖς ἐκτελέσαι σπεύ δουσι, τῶν μὲν προσκαίρων ἡττημένοι, ἀνωτέρω δὲ τῶν ἄστρων τῷ γενναίῳ τῆς ψυχῆς ὄμματι, οὐδ' ὁτιοῦν κατιδεῖν βουλόμενοι. Καὶ κατατρίβεται ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, καὶ ὡρῶν καὶ ἐνιαυτῶν περιόδους, ἡλίου τε δρόμους περιωρισμέ- νους, τῶν μὲν παραγινομένων, τῶν δὲ ὑπαπαιρόντων. Εοικε δὲ τὸ πρᾶγμα, χειμάρρων παρόδῳ, ἀμετρήτῳ θαλάσσης ἐμπιπτόντων βυθῷ σὺν ταράχῳ πολλῷ. Καὶ τὰ μὲν δι' ἀνθρώπους ὑπὸ Θεοῦ γεγονότα, μένει τὰ αὐτὰ, οἷον, τὸ ἀπὸ γῆς γεννᾶσθαι, τὸ εἰς γῆν ἀπιέναι, τὸ αὐτὴν ἑστάναι τὴν γῆν, τὸ τὸν ἥλιον ἅπασαν αὐτ τὴν ἐκπεριϊόντα, πάλιν εἰς τὸν αὐτὸν περιτρέχειν ὅρον, καὶ τὰ πνεύματα ὡσαύτως (83), τούς τε που ταμοὺς τοσούτους εἰς θάλασσαν εκδιδόντας, καὶ τοὺς ἀνέμους εμπίπτοντας, μὴ ἀναγκάζειν αὐτὴν ὑπερ- βαίνειν τὰ αὐτῆς μέτρα, μηδὲ αὐτοὺς παρανομεῖν. Καὶ τὰ μὲν ὡς εἰς τουτονὶ συντελοῦντα ἡμῖν τὸν βίον, οὕτως ἄραρε. Τὰ δ᾽ ὑπ' ἀνθρώπων ἐπιτεχνώ- μενα βήματά τε καὶ πράγματα, μέτρον οὐκ ἔχει. Καὶ λόγων πολὺς μὲν ὅμιλος, ὄνησις δὲ οὐδεμία ἀπὸ τῆς πεπλανημένης φλυαρίας· ἀλλ᾽ ἄπληστόν ἐστι τὸ τῶν ἀνθρώπων φύλον, πρός τε τὸ λέγειν, πρός τε τὸ ἑτέρου λέγοντος ἀκούειν· ἔτι δὲ καὶ τὸ ὄμμασιν εἰκαίοις ἕκαστα τῶν παραπιπτόντων ὁρᾷν γλίχεσθαι. Τί ἂν γένοιτο (89) ὕστερον, ὅπερ οὐκ ἤδη τετέλεσται, ἢ πρα χθείη πρὸς ἀνθρώπων; Τί καινὸν τὸ μηδέπω εἰς πεῖραν ἐλθόν, ὅτου καὶ μνησθῆναι ἄξιον ; Ἐγὼ μὲν γὰρ οἶμαι οὐδὲν, ὅ τι δ᾽ ἂν εἴπῃ (90) πρόσφατον, ἢ καινὸν ἀνα- λογιζόμενος εὑρήσει, μηδὲ τοῖς πάλαι ἄγνωστον. Ὥσπερ δὲ τὰ πρότερα λήθῃ κέκρυπται, οὕτω καὶ τὰ ἐνεστῶτα, εἰς τοὺς μετέπειτα χρόνῳ ἀμαυρωθήσεται. Καὶ οὐκ αὐτοσχεδιάζω ταῦτα νῦν ἐκκλησιάζων· ἀλλά μοι βασιλείαν Ἑβραίων ἐν Ἱεροσολύμοις πε- πιστευμένῳ, ἱκανῶς ἅπαντα πεφρόντισται. Ζητήσας δὲ μεμελημένος, καὶ σοφῶς κατανοήσας τὴν περὶ γῆν φύσιν ἅπασαν, ποικιλωτάτην ἔγνων, ὡς ἀνθρώπῳ δέδονται πονεῖν ἐπὶ γῆς, ἄλλοτε ἀλλοίᾳ καμάτου προ φάσει ἐγκαλινδουμένῳ εἰς τὸ μηδέν. Πνεύματος δὲ ἀλλοκότου και μυσαροῦ τὰ κάτω ἅπαντα πλήθει, ὥστε μὴ εἶναι αὐτὰ ἀνακτήσασθαι, ἀλλὰ μηδὲ ἀνα- θυμηθῆναι τὸ παράπαν ὅση τὰ κατὰ ἀνθρώπους πρά- γματα κατείληφεν ἀτοπία. Λογισάμενος γάρ ποτε ἐγὼ κατ' ἐμαυτὸν, καὶ οἰηθεὶς ὡς ἀπάντων εἴην τότε τῶν πρὸ ἐμαυτοῦ γεγονότων ενταυθοί σοφώτερος· (86-87) Περὶ γῆν ἔρποντες. κατὰ γῆν έρποντες. τὰ ρεύματα ὡσαύτως, ῥεῦμα, ὡς ῥόδον φυόμενον ἐπὶ ρεύματος ὑγροῦ βλαστήσατε. Η ἐπὶ ρευμάτων ὑδάτων, ἐν λιμῷ. Οὐκ ἔστι ῥεῦμα ποταμοῦ στῆσαι ἂν γένοιτο. METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. B A pheta sapientissimus, universam Dei Ecclesiam Cod. Thuan. DucaUS. tanquam superflua Billius, quod paulo post vento- rum mentio fat. Musculus vertit, et venti consimi- liter; OEcolampadius, item fare ventos. Quod si conjecturæ locus esset, suspicarer corrigendum xal et rivi similiter fluviique ; solent enim hæ duæ voces persæpe conjungi. Glossarium, fluentum; sic enim emendo pro flumentum. affatur. 2. Quam vana et inutilia sunt omnia ca hominum negotia et studia, quæ in humanis rebus suscipiuntur. 3. Nemo enim est, qui utilitatem ullam iis annexam dicere possit; quæ, homines humi reptantes, et corporibus et animis perficere contendunt, rebus caducis et temporariis addicti, supra sidera autem, generoso animæ oculo, ne tantillum quidem aspicere volentes. 4. Ac morta - lium vita conteritur, die diei succedente, annique partibus et conversionibus; 5. solisque cursibus certis ac delinitis; 6. nunc accedentibus, nunc sensim recedentibus. 7. Nec dissimilis est hæc res torrentum transitui, cum magno strepitu atque tumultu in immensum maris profundum illaben- tium. Et quidem ea quæ hominum causa a Deo creata sunt, eadem manent; velut quod a terra gignantur, quod in terram abeant, quod terra ipsa firma et stabilis sit, quod sol ea tota decursa ad eumdem rursus terminum punctumque circum- volvatur; luviique itidem, tanto numero in mare infuentes, et venti incurrentes, nec ipsum fiues suos excedere cogant, nec ipsi rursus legem sibi constitutam infringant. Atque hæc sane, quæ nobis ad hanc vitam, usum et adjumentum adferunt, ita decreta sunt et constituta. 8. At quæ ab hominibus excogitantur, tam res quam verba, modum nullum babent. Ac verborum magna quidem est copia; at fructus nuitus ab errante loquacitate et nugacitate. Verum ita natura comparata est hominum ratio,' ut inexplebilis sit eorum et loquendi et audiendi sitis, ac præterea vanis oculis ea omnia quæ acci- dunt, intuendi cupiditas. 9. Quid autem in posterumn fieri queat, quod non jam confectum fuerit, aut geratur ab hominibus? Quid novum, quod non- dum experimento compertum fuerit, dummodo insigne sit et memorabile? 10. Ut quidem mea opinio fert, quisquis secum reputabit atque consi- derabit, nihil novum aut recens inveniet, priscis- que incognitum. 11. Quemadmodum autem præ- terita, oblivione tecta sunt; sic præsentia quoque progressu temporis ad posteros in obscuritatem ibunt. 12. Nec vero temere hæc nunc dico, Eccle- siasten agens: verum mihi Hebræorum regnum D Hierosolymis fidei meæ commissum habenti, dili- genter et accurate omnia cogitata et perpensa sunt. scrutatus, atque ingeniose et sapienter in ea cogi- tatione versatus, eam maxime variam comperi. Homini etenim in terra laboribus vexari datum est, C Eccli. xxxix, 13, Sicut rosa plantata super fluen tum humidum germinate. Giemens Alex. lib. Pedag. cap. 8. legit in fluen- tis aquarum. Vulgata, super rivos aquarum. Basilius homil. Fluminis cursum sistere non licet. Id. ID. (88) Καὶ τὰ πνεύματα ὡσαύτως. Hæc omisit 13. Porro totam rerum terrenarum naturam per- (89) Τι ἂν γένοιτο. Codd. reg. et Thuan., καὶ τί (90) "Οτι δ' ἂν εἴπῃ. Cod. Mell., ἔπῃ τις. ID.

πάντας ἀνθρώπους βασιλεὺς ἐντιμότατος, καὶ προ- φήτης σοφώτατος. Ὡς κενὰ καὶ ἀνόνητα τὰ τῶν ἀνθρώπων πράγματά τε καὶ σπουδάσματα, ὅσα ἀν- θρώπινα. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τις εἰπεῖν ὄφελός τι τούτοις προσηρτημένον, ἅπερ ἄνθρωποι περὶ γῆν ἕρπον- της (86-87), καὶ σώμασι καὶ ψυχαῖς ἐκτελέσαι σπεύ δουσι, τῶν μὲν προσκαίρων ἡττημένοι, ἀνωτέρω δὲ τῶν ἄστρων τῷ γενναίῳ τῆς ψυχῆς ὄμματι, οὐδ' ὁτιοῦν κατιδεῖν βουλόμενοι. Καὶ κατατρίβεται ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, καὶ ὡρῶν καὶ ἐνιαυτῶν περιόδους, ἡλίου τε δρόμους περιωρισμέ- νους, τῶν μὲν παραγινομένων, τῶν δὲ ὑπαπαιρόντων. Εοικε δὲ τὸ πρᾶγμα, χειμάρρων παρόδῳ, ἀμετρήτῳ θαλάσσης ἐμπιπτόντων βυθῷ σὺν ταράχῳ πολλῷ. Καὶ τὰ μὲν δι' ἀνθρώπους ὑπὸ Θεοῦ γεγονότα, μένει τὰ αὐτὰ, οἷον, τὸ ἀπὸ γῆς γεννᾶσθαι, τὸ εἰς γῆν ἀπιέναι, τὸ αὐτὴν ἑστάναι τὴν γῆν, τὸ τὸν ἥλιον ἅπασαν αὐτ τὴν ἐκπεριϊόντα, πάλιν εἰς τὸν αὐτὸν περιτρέχειν ὅρον, καὶ τὰ πνεύματα ὡσαύτως (83), τούς τε που ταμοὺς τοσούτους εἰς θάλασσαν εκδιδόντας, καὶ τοὺς ἀνέμους εμπίπτοντας, μὴ ἀναγκάζειν αὐτὴν ὑπερ- βαίνειν τὰ αὐτῆς μέτρα, μηδὲ αὐτοὺς παρανομεῖν. Καὶ τὰ μὲν ὡς εἰς τουτονὶ συντελοῦντα ἡμῖν τὸν βίον, οὕτως ἄραρε. Τὰ δ᾽ ὑπ' ἀνθρώπων ἐπιτεχνώ- μενα βήματά τε καὶ πράγματα, μέτρον οὐκ ἔχει. Καὶ λόγων πολὺς μὲν ὅμιλος, ὄνησις δὲ οὐδεμία ἀπὸ τῆς πεπλανημένης φλυαρίας· ἀλλ᾽ ἄπληστόν ἐστι τὸ τῶν ἀνθρώπων φύλον, πρός τε τὸ λέγειν, πρός τε τὸ ἑτέρου λέγοντος ἀκούειν· ἔτι δὲ καὶ τὸ ὄμμασιν εἰκαίοις ἕκαστα τῶν παραπιπτόντων ὁρᾷν γλίχεσθαι. Τί ἂν γένοιτο (89) ὕστερον, ὅπερ οὐκ ἤδη τετέλεσται, ἢ πρα χθείη πρὸς ἀνθρώπων; Τί καινὸν τὸ μηδέπω εἰς πεῖραν ἐλθόν, ὅτου καὶ μνησθῆναι ἄξιον ; Ἐγὼ μὲν γὰρ οἶμαι οὐδὲν, ὅ τι δ᾽ ἂν εἴπῃ (90) πρόσφατον, ἢ καινὸν ἀνα- λογιζόμενος εὑρήσει, μηδὲ τοῖς πάλαι ἄγνωστον. Ὥσπερ δὲ τὰ πρότερα λήθῃ κέκρυπται, οὕτω καὶ τὰ ἐνεστῶτα, εἰς τοὺς μετέπειτα χρόνῳ ἀμαυρωθήσεται. Καὶ οὐκ αὐτοσχεδιάζω ταῦτα νῦν ἐκκλησιάζων· ἀλλά μοι βασιλείαν Ἑβραίων ἐν Ἱεροσολύμοις πε- πιστευμένῳ, ἱκανῶς ἅπαντα πεφρόντισται. Ζητήσας δὲ μεμελημένος, καὶ σοφῶς κατανοήσας τὴν περὶ γῆν φύσιν ἅπασαν, ποικιλωτάτην ἔγνων, ὡς ἀνθρώπῳ δέδονται πονεῖν ἐπὶ γῆς, ἄλλοτε ἀλλοίᾳ καμάτου προ φάσει ἐγκαλινδουμένῳ εἰς τὸ μηδέν. Πνεύματος δὲ ἀλλοκότου και μυσαροῦ τὰ κάτω ἅπαντα πλήθει, ὥστε μὴ εἶναι αὐτὰ ἀνακτήσασθαι, ἀλλὰ μηδὲ ἀνα- θυμηθῆναι τὸ παράπαν ὅση τὰ κατὰ ἀνθρώπους πρά- γματα κατείληφεν ἀτοπία. Λογισάμενος γάρ ποτε ἐγὼ κατ' ἐμαυτὸν, καὶ οἰηθεὶς ὡς ἀπάντων εἴην τότε τῶν πρὸ ἐμαυτοῦ γεγονότων ενταυθοί σοφώτερος· (86-87) Περὶ γῆν ἔρποντες. κατὰ γῆν έρποντες. τὰ ρεύματα ὡσαύτως, ῥεῦμα, ὡς ῥόδον φυόμενον ἐπὶ ρεύματος ὑγροῦ βλαστήσατε. Η ἐπὶ ρευμάτων ὑδάτων, ἐν λιμῷ. Οὐκ ἔστι ῥεῦμα ποταμοῦ στῆσαι ἂν γένοιτο. METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. B A pheta sapientissimus, universam Dei Ecclesiam Cod. Thuan. DucaUS. tanquam superflua Billius, quod paulo post vento- rum mentio fat. Musculus vertit, et venti consimi- liter; OEcolampadius, item fare ventos. Quod si conjecturæ locus esset, suspicarer corrigendum xal et rivi similiter fluviique ; solent enim hæ duæ voces persæpe conjungi. Glossarium, fluentum; sic enim emendo pro flumentum. affatur. 2. Quam vana et inutilia sunt omnia ca hominum negotia et studia, quæ in humanis rebus suscipiuntur. 3. Nemo enim est, qui utilitatem ullam iis annexam dicere possit; quæ, homines humi reptantes, et corporibus et animis perficere contendunt, rebus caducis et temporariis addicti, supra sidera autem, generoso animæ oculo, ne tantillum quidem aspicere volentes. 4. Ac morta - lium vita conteritur, die diei succedente, annique partibus et conversionibus; 5. solisque cursibus certis ac delinitis; 6. nunc accedentibus, nunc sensim recedentibus. 7. Nec dissimilis est hæc res torrentum transitui, cum magno strepitu atque tumultu in immensum maris profundum illaben- tium. Et quidem ea quæ hominum causa a Deo creata sunt, eadem manent; velut quod a terra gignantur, quod in terram abeant, quod terra ipsa firma et stabilis sit, quod sol ea tota decursa ad eumdem rursus terminum punctumque circum- volvatur; luviique itidem, tanto numero in mare infuentes, et venti incurrentes, nec ipsum fiues suos excedere cogant, nec ipsi rursus legem sibi constitutam infringant. Atque hæc sane, quæ nobis ad hanc vitam, usum et adjumentum adferunt, ita decreta sunt et constituta. 8. At quæ ab hominibus excogitantur, tam res quam verba, modum nullum babent. Ac verborum magna quidem est copia; at fructus nuitus ab errante loquacitate et nugacitate. Verum ita natura comparata est hominum ratio,' ut inexplebilis sit eorum et loquendi et audiendi sitis, ac præterea vanis oculis ea omnia quæ acci- dunt, intuendi cupiditas. 9. Quid autem in posterumn fieri queat, quod non jam confectum fuerit, aut geratur ab hominibus? Quid novum, quod non- dum experimento compertum fuerit, dummodo insigne sit et memorabile? 10. Ut quidem mea opinio fert, quisquis secum reputabit atque consi- derabit, nihil novum aut recens inveniet, priscis- que incognitum. 11. Quemadmodum autem præ- terita, oblivione tecta sunt; sic præsentia quoque progressu temporis ad posteros in obscuritatem ibunt. 12. Nec vero temere hæc nunc dico, Eccle- siasten agens: verum mihi Hebræorum regnum D Hierosolymis fidei meæ commissum habenti, dili- genter et accurate omnia cogitata et perpensa sunt. scrutatus, atque ingeniose et sapienter in ea cogi- tatione versatus, eam maxime variam comperi. Homini etenim in terra laboribus vexari datum est, C Eccli. xxxix, 13, Sicut rosa plantata super fluen tum humidum germinate. Giemens Alex. lib. Pedag. cap. 8. legit in fluen- tis aquarum. Vulgata, super rivos aquarum. Basilius homil. Fluminis cursum sistere non licet. Id. ID. (88) Καὶ τὰ πνεύματα ὡσαύτως. Hæc omisit 13. Porro totam rerum terrenarum naturam per- (89) Τι ἂν γένοιτο. Codd. reg. et Thuan., καὶ τί (90) "Οτι δ' ἂν εἴπῃ. Cod. Mell., ἔπῃ τις. ID.

ἔγνων παραβολάς τε συνεῖναι καὶ πραγμάτων φύσεις. Ὤήθην δὲ τηνάλλως ἐπὶ τούτῳ φέρεσθαι, καὶ σοφία μὲν γνῶσιν ἕπεσθαι, γνώσει δὲ πόνους ἐπακολου θεῖν. δωροφόρους? φόρους Δι ΚΕΦΑΛ. Β'. Τοῦτο δὲ τοῦθ' οὕτως ἔχειν νομίσας, ἔγνων ἐπὶ ἑτέραν ἰδέαν τραπέσθαι βίου, καὶ ἐκδοῦναι μὲν έμαυτὸν τρυφῇ, πεῖραν δὲ λαβεῖν ἡδονῶν ποικίλων. Νῦν τοίνυν συνῆκα ὡς τὰ τοιαῦτα μάταια σύμπαν τα· καὶ γέλωτα μὲν εἰκῆ φερόμενον ἐπέσχον, ἡδονὴν δὲ πρὸς τὸ σωφρονεῖν ἐκόλασα, πικρῶς ἐπιτιμή σας αὐτῇ. Λογισάμενος δὲ, ὅτι ψυχὴ δύναται στῆσαι μεθύουσαν καὶ ῥέουσαν ὥσπερ οἶνον σώματος φύσιν, έγκράτεια δὲ δουλοῦται ἐπιθυμίαν· προεθυμήθην κατιδεῖν, τί ποτε εἴη προκείμενον ἀνθρώποις σπου δαῖον, καὶ τῷ ὄντι καλὸν ὁ καταπράξονται παρά του τονὶ τὸν βίον. Διεξελήλυθα γὰρ τὰ λοιπὰ σύμπαντα ὅσ' ἀξιάγαστα νομίζεται, οἴκων τε ὑπερυψήλων ἀνορ θώσεις καὶ φυτείας ἀμπέλων, ἔτι δὲ παραδείσων κατασκευὰς, καὶ παντοίων δένδρων καρποφόρων κτήσεις καὶ ἐπιμελείας· ὅπου δὲ καὶ δεξαμεναὶ μεγάλαι πρὸς ὑποδοχὰς ὑδάτων κατεσκευάσθησαν, εἰς δαψιλῆ ἀρδείαν τῶν φυτῶν ἀπονενεμημέναι. Πε- ριεβαλόμην δὲ καὶ οἰκετῶν πλῆθος, θεράποντας καὶ θεραπαίνας· ἄλλους μὲν ἔξωθεν κτησάμενος, ἄλλους δὲ καὶ παρ' ἐμαυτῷ γενομένους (91) καρπωσάμενος. Ζώων δὲ τετραπόδων ἀγέλαι, πολλαὶ μὲν βουκολίων, πολλαὶ δὲ ποιμνίων ὑπὸ τὴν ἐμὴν ἦλθον ἐξουσίαν παρ' ὀντινοῦν τῶν πάλαι. Θησαυροί τε χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου προσέῤῥεον, δορυφόρους (92) τέ μοι καὶ δασμοφόρους, τοὺς ἁπάντων βασιλεῖς πεποιημένο. Χοροί τε συνεκροτοῦντο παμπληθεῖς, ἀῤῥένων δὲ τε (93) ὁμοῦ καὶ θηλειῶν εἰς τὴν ἐμὴν τέρψιν, παναρ μόνιον ἐκπονούντων ᾠδήν. Συμπόσιά γε μὴν καὶ οινοχόους εἰς τοῦτο ἀπέταξα τῆς τρυφῆς μέρος ἐξ ἑκατέρου γένους ἀνθρώπων ἐξειλεγμένους, οὐδ' ἂν καταλέγειν ἔχοιμι, τοσοῦτον ὑπερέβαλον τούτοις τοὺς πρὸ ἐμοῦ βασιλεύσαντας Ἱερουσαλήμ. Εἶτα συνέ βαινε, τὰ μὲν τῆς σοφίας μοι έλαττοῦσθαι, πληθύνειν δὲ τὰ τῆς οὐκ ἀγαθῆς ἐπιθυμίας. Παντὶ γὰρ ὀφθαλ μῶν τε δελεάσματι, καὶ καρδίας ἀκράτοις ὁρμαῖς ἐφιεὶς πανταχόθεν προσπιπτούσαις, ἡδονῶν ἐλπίσιν ἐμαυτὸν ἐκδεδωκώς· καὶ πάσαις τρυφαῖς δειλαί αις (94), τὴν ἐμαυτοῦ ἐγκατέδησα προαίρεσιν. Οὕτω γάρ μου αἱ ἐνθυμήσεις, εἰς δυσπραγίαν ηνέχθησαν, ὡς ταῦτα μὲν εἶναι καλὰ, ταῦτα δέ μοι προσήκειν διαπράττεσθαι νομίζειν. Εἶτα ποτέ ἀνανήψας ἐγὼ καὶ ἀναβλέψας, κατεῖδον ἅπερ ἐν 1Χ, : ἀῤῥένων τε ὁμοῦ. μοχθηρά τε ὁμοῦ. ΙΒ. S. GREGORII THAUMATURGI alias, alia ærumuæ occasione, frustra involuto. A hæc inferiora plena sunt; 15. adeo ut ea colligere nemo queat; imo ne omnino quidem cogitare, quanta res humanas absurditas invaserit. 16. Nam cum mecum ipse aliquando reputassem, atque existimassem, me omnibus qui ante ne fuissent, hac in re sapientiorem esse ; 17. in animum in- duxi, tum parabolas intelligere, tum rerum naturas. 18. Cæterum incassum mihi ad eam rem animum conferre visus sum; quod, ut sapientiam scientia sequitur, ita scientiæ comites sint labores; CAPUT II. tratus, alterum vitæ genus capessere proposui, deliciisque memet tradere, variasque voluptates experiri. Verum nunc omnia hæc vana esse intel- lexi : 2. Atque hinc risum solutum, temereque vagantem compescui; hinc voluptatem ad tempe- rantiam coercui, acerbeque ei succensui. 3. Ad hæc, cum eam vim esse animæ cogitassem, ut temulentam corporis naturam atque instar viui diffluentem, sistere possit rursusque continentia cupiditatem subjici ac servitute premi; perspicien- Jum mihi esse constitui, quidnam tandem homi- nibus propositum sit serium, vereque bonum et honestum, quod in hac vita conficiant. Nam reliqua omnia, quæ præclara et admiratione digna cen- sentur, percurri; 4. Velut excelsissimarum ædium erectiones, et vitium consitiones; 5. Atque insuper hortorum structuras, frugiferarumque omnis gene- ris arborum possessiones, studiosasque excultiones; nes confecti sunt, ad uberem et copiosam arborum rigationem distributi. 7. Jam vero famulorum quo- que agmine septus fui, tum servis tum ancillis; cosque partim externe comparavi, partim apud me natos possedi. Quinetiamn plures quadrupedum aui- mantium greges, tum boum tum pecudum, in meam, quam in cujusquam eorum qui olim exsti- terunt, potestatem venerunt. 8. Sed et auri et ar- genti thesauri mihi affluebant, utpote qui reges omnes eo adduxissem, ut mihi et munera afferrent, et tributa persolverent. Præterea chori complures ad meam oblectationem agitabantur, virorum simul et feminarum, concinnissimum cantum et modula- tissimum efficientfum. Convivia porro et pincernas (nam ea in hanc voluptatis partem retuleram) ex utroque hominum sexu delectos, et eximios, ne numero quidem complecti possim; 9. Adeo his, omnes qui ante me Hierosolymis regnarunt, ante- cellui. Hinc autem contingebat, ut mihi et sapien - tia imminueretur, et vitiosa cupiditas cresceret. tentibus petulantibusque cordis desideriis undique incursantibus, totas habenas permisissem, ac volu- CEUS. Basile excusi Billius: Quid si sed transversa linea conjecturam suam jugularat, quam tamen in sua interpretatione secutus est. Si copy- legas, satellites vel apparitores intelliges. B C D suffragatur alteri lectioni Scriptura III Reg. Et omnes reges terræ quærebant faciem Salomonis, et ferebant dona. ID. ID. Paulo post ms. Medic., 14. Spiritu autem prodigioso et exsecrando omnia 1. flæc igitur ad hunc modum se habere arbi- 6. Ubi etiam ingentes lacus ad aquarum exceptio- 10. Nam cum omnibus oculorum illecebris, et impo- (91) Γενομένους. Cod. Medic., γενέσθαι. Du- (92) Δορυφόρους. Scripserat in margine libri sui (93) Αρρένων δέ τε. Medic. cod. deleto δὲ legit (94) Δειλαίαις. Savilii codex Anglicus δείλαιος.

ἔγνων παραβολάς τε συνεῖναι καὶ πραγμάτων φύσεις. Ὤήθην δὲ τηνάλλως ἐπὶ τούτῳ φέρεσθαι, καὶ σοφία μὲν γνῶσιν ἕπεσθαι, γνώσει δὲ πόνους ἐπακολου θεῖν. δωροφόρους? φόρους Δι ΚΕΦΑΛ. Β'. Τοῦτο δὲ τοῦθ' οὕτως ἔχειν νομίσας, ἔγνων ἐπὶ ἑτέραν ἰδέαν τραπέσθαι βίου, καὶ ἐκδοῦναι μὲν έμαυτὸν τρυφῇ, πεῖραν δὲ λαβεῖν ἡδονῶν ποικίλων. Νῦν τοίνυν συνῆκα ὡς τὰ τοιαῦτα μάταια σύμπαν τα· καὶ γέλωτα μὲν εἰκῆ φερόμενον ἐπέσχον, ἡδονὴν δὲ πρὸς τὸ σωφρονεῖν ἐκόλασα, πικρῶς ἐπιτιμή σας αὐτῇ. Λογισάμενος δὲ, ὅτι ψυχὴ δύναται στῆσαι μεθύουσαν καὶ ῥέουσαν ὥσπερ οἶνον σώματος φύσιν, έγκράτεια δὲ δουλοῦται ἐπιθυμίαν· προεθυμήθην κατιδεῖν, τί ποτε εἴη προκείμενον ἀνθρώποις σπου δαῖον, καὶ τῷ ὄντι καλὸν ὁ καταπράξονται παρά του τονὶ τὸν βίον. Διεξελήλυθα γὰρ τὰ λοιπὰ σύμπαντα ὅσ' ἀξιάγαστα νομίζεται, οἴκων τε ὑπερυψήλων ἀνορ θώσεις καὶ φυτείας ἀμπέλων, ἔτι δὲ παραδείσων κατασκευὰς, καὶ παντοίων δένδρων καρποφόρων κτήσεις καὶ ἐπιμελείας· ὅπου δὲ καὶ δεξαμεναὶ μεγάλαι πρὸς ὑποδοχὰς ὑδάτων κατεσκευάσθησαν, εἰς δαψιλῆ ἀρδείαν τῶν φυτῶν ἀπονενεμημέναι. Πε- ριεβαλόμην δὲ καὶ οἰκετῶν πλῆθος, θεράποντας καὶ θεραπαίνας· ἄλλους μὲν ἔξωθεν κτησάμενος, ἄλλους δὲ καὶ παρ' ἐμαυτῷ γενομένους (91) καρπωσάμενος. Ζώων δὲ τετραπόδων ἀγέλαι, πολλαὶ μὲν βουκολίων, πολλαὶ δὲ ποιμνίων ὑπὸ τὴν ἐμὴν ἦλθον ἐξουσίαν παρ' ὀντινοῦν τῶν πάλαι. Θησαυροί τε χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου προσέῤῥεον, δορυφόρους (92) τέ μοι καὶ δασμοφόρους, τοὺς ἁπάντων βασιλεῖς πεποιημένο. Χοροί τε συνεκροτοῦντο παμπληθεῖς, ἀῤῥένων δὲ τε (93) ὁμοῦ καὶ θηλειῶν εἰς τὴν ἐμὴν τέρψιν, παναρ μόνιον ἐκπονούντων ᾠδήν. Συμπόσιά γε μὴν καὶ οινοχόους εἰς τοῦτο ἀπέταξα τῆς τρυφῆς μέρος ἐξ ἑκατέρου γένους ἀνθρώπων ἐξειλεγμένους, οὐδ' ἂν καταλέγειν ἔχοιμι, τοσοῦτον ὑπερέβαλον τούτοις τοὺς πρὸ ἐμοῦ βασιλεύσαντας Ἱερουσαλήμ. Εἶτα συνέ βαινε, τὰ μὲν τῆς σοφίας μοι έλαττοῦσθαι, πληθύνειν δὲ τὰ τῆς οὐκ ἀγαθῆς ἐπιθυμίας. Παντὶ γὰρ ὀφθαλ μῶν τε δελεάσματι, καὶ καρδίας ἀκράτοις ὁρμαῖς ἐφιεὶς πανταχόθεν προσπιπτούσαις, ἡδονῶν ἐλπίσιν ἐμαυτὸν ἐκδεδωκώς· καὶ πάσαις τρυφαῖς δειλαί αις (94), τὴν ἐμαυτοῦ ἐγκατέδησα προαίρεσιν. Οὕτω γάρ μου αἱ ἐνθυμήσεις, εἰς δυσπραγίαν ηνέχθησαν, ὡς ταῦτα μὲν εἶναι καλὰ, ταῦτα δέ μοι προσήκειν διαπράττεσθαι νομίζειν. Εἶτα ποτέ ἀνανήψας ἐγὼ καὶ ἀναβλέψας, κατεῖδον ἅπερ ἐν 1Χ, : ἀῤῥένων τε ὁμοῦ. μοχθηρά τε ὁμοῦ. ΙΒ. S. GREGORII THAUMATURGI alias, alia ærumuæ occasione, frustra involuto. A hæc inferiora plena sunt; 15. adeo ut ea colligere nemo queat; imo ne omnino quidem cogitare, quanta res humanas absurditas invaserit. 16. Nam cum mecum ipse aliquando reputassem, atque existimassem, me omnibus qui ante ne fuissent, hac in re sapientiorem esse ; 17. in animum in- duxi, tum parabolas intelligere, tum rerum naturas. 18. Cæterum incassum mihi ad eam rem animum conferre visus sum; quod, ut sapientiam scientia sequitur, ita scientiæ comites sint labores; CAPUT II. tratus, alterum vitæ genus capessere proposui, deliciisque memet tradere, variasque voluptates experiri. Verum nunc omnia hæc vana esse intel- lexi : 2. Atque hinc risum solutum, temereque vagantem compescui; hinc voluptatem ad tempe- rantiam coercui, acerbeque ei succensui. 3. Ad hæc, cum eam vim esse animæ cogitassem, ut temulentam corporis naturam atque instar viui diffluentem, sistere possit rursusque continentia cupiditatem subjici ac servitute premi; perspicien- Jum mihi esse constitui, quidnam tandem homi- nibus propositum sit serium, vereque bonum et honestum, quod in hac vita conficiant. Nam reliqua omnia, quæ præclara et admiratione digna cen- sentur, percurri; 4. Velut excelsissimarum ædium erectiones, et vitium consitiones; 5. Atque insuper hortorum structuras, frugiferarumque omnis gene- ris arborum possessiones, studiosasque excultiones; nes confecti sunt, ad uberem et copiosam arborum rigationem distributi. 7. Jam vero famulorum quo- que agmine septus fui, tum servis tum ancillis; cosque partim externe comparavi, partim apud me natos possedi. Quinetiamn plures quadrupedum aui- mantium greges, tum boum tum pecudum, in meam, quam in cujusquam eorum qui olim exsti- terunt, potestatem venerunt. 8. Sed et auri et ar- genti thesauri mihi affluebant, utpote qui reges omnes eo adduxissem, ut mihi et munera afferrent, et tributa persolverent. Præterea chori complures ad meam oblectationem agitabantur, virorum simul et feminarum, concinnissimum cantum et modula- tissimum efficientfum. Convivia porro et pincernas (nam ea in hanc voluptatis partem retuleram) ex utroque hominum sexu delectos, et eximios, ne numero quidem complecti possim; 9. Adeo his, omnes qui ante me Hierosolymis regnarunt, ante- cellui. Hinc autem contingebat, ut mihi et sapien - tia imminueretur, et vitiosa cupiditas cresceret. tentibus petulantibusque cordis desideriis undique incursantibus, totas habenas permisissem, ac volu- CEUS. Basile excusi Billius: Quid si sed transversa linea conjecturam suam jugularat, quam tamen in sua interpretatione secutus est. Si copy- legas, satellites vel apparitores intelliges. B C D suffragatur alteri lectioni Scriptura III Reg. Et omnes reges terræ quærebant faciem Salomonis, et ferebant dona. ID. ID. Paulo post ms. Medic., 14. Spiritu autem prodigioso et exsecrando omnia 1. flæc igitur ad hunc modum se habere arbi- 6. Ubi etiam ingentes lacus ad aquarum exceptio- 10. Nam cum omnibus oculorum illecebris, et impo- (91) Γενομένους. Cod. Medic., γενέσθαι. Du- (92) Δορυφόρους. Scripserat in margine libri sui (93) Αρρένων δέ τε. Medic. cod. deleto δὲ legit (94) Δειλαίαις. Savilii codex Anglicus δείλαιος.

ἔγνων παραβολάς τε συνεῖναι καὶ πραγμάτων φύσεις. Ὤήθην δὲ τηνάλλως ἐπὶ τούτῳ φέρεσθαι, καὶ σοφία μὲν γνῶσιν ἕπεσθαι, γνώσει δὲ πόνους ἐπακολου θεῖν. δωροφόρους? φόρους Δι ΚΕΦΑΛ. Β'. Τοῦτο δὲ τοῦθ' οὕτως ἔχειν νομίσας, ἔγνων ἐπὶ ἑτέραν ἰδέαν τραπέσθαι βίου, καὶ ἐκδοῦναι μὲν έμαυτὸν τρυφῇ, πεῖραν δὲ λαβεῖν ἡδονῶν ποικίλων. Νῦν τοίνυν συνῆκα ὡς τὰ τοιαῦτα μάταια σύμπαν τα· καὶ γέλωτα μὲν εἰκῆ φερόμενον ἐπέσχον, ἡδονὴν δὲ πρὸς τὸ σωφρονεῖν ἐκόλασα, πικρῶς ἐπιτιμή σας αὐτῇ. Λογισάμενος δὲ, ὅτι ψυχὴ δύναται στῆσαι μεθύουσαν καὶ ῥέουσαν ὥσπερ οἶνον σώματος φύσιν, έγκράτεια δὲ δουλοῦται ἐπιθυμίαν· προεθυμήθην κατιδεῖν, τί ποτε εἴη προκείμενον ἀνθρώποις σπου δαῖον, καὶ τῷ ὄντι καλὸν ὁ καταπράξονται παρά του τονὶ τὸν βίον. Διεξελήλυθα γὰρ τὰ λοιπὰ σύμπαντα ὅσ' ἀξιάγαστα νομίζεται, οἴκων τε ὑπερυψήλων ἀνορ θώσεις καὶ φυτείας ἀμπέλων, ἔτι δὲ παραδείσων κατασκευὰς, καὶ παντοίων δένδρων καρποφόρων κτήσεις καὶ ἐπιμελείας· ὅπου δὲ καὶ δεξαμεναὶ μεγάλαι πρὸς ὑποδοχὰς ὑδάτων κατεσκευάσθησαν, εἰς δαψιλῆ ἀρδείαν τῶν φυτῶν ἀπονενεμημέναι. Πε- ριεβαλόμην δὲ καὶ οἰκετῶν πλῆθος, θεράποντας καὶ θεραπαίνας· ἄλλους μὲν ἔξωθεν κτησάμενος, ἄλλους δὲ καὶ παρ' ἐμαυτῷ γενομένους (91) καρπωσάμενος. Ζώων δὲ τετραπόδων ἀγέλαι, πολλαὶ μὲν βουκολίων, πολλαὶ δὲ ποιμνίων ὑπὸ τὴν ἐμὴν ἦλθον ἐξουσίαν παρ' ὀντινοῦν τῶν πάλαι. Θησαυροί τε χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου προσέῤῥεον, δορυφόρους (92) τέ μοι καὶ δασμοφόρους, τοὺς ἁπάντων βασιλεῖς πεποιημένο. Χοροί τε συνεκροτοῦντο παμπληθεῖς, ἀῤῥένων δὲ τε (93) ὁμοῦ καὶ θηλειῶν εἰς τὴν ἐμὴν τέρψιν, παναρ μόνιον ἐκπονούντων ᾠδήν. Συμπόσιά γε μὴν καὶ οινοχόους εἰς τοῦτο ἀπέταξα τῆς τρυφῆς μέρος ἐξ ἑκατέρου γένους ἀνθρώπων ἐξειλεγμένους, οὐδ' ἂν καταλέγειν ἔχοιμι, τοσοῦτον ὑπερέβαλον τούτοις τοὺς πρὸ ἐμοῦ βασιλεύσαντας Ἱερουσαλήμ. Εἶτα συνέ βαινε, τὰ μὲν τῆς σοφίας μοι έλαττοῦσθαι, πληθύνειν δὲ τὰ τῆς οὐκ ἀγαθῆς ἐπιθυμίας. Παντὶ γὰρ ὀφθαλ μῶν τε δελεάσματι, καὶ καρδίας ἀκράτοις ὁρμαῖς ἐφιεὶς πανταχόθεν προσπιπτούσαις, ἡδονῶν ἐλπίσιν ἐμαυτὸν ἐκδεδωκώς· καὶ πάσαις τρυφαῖς δειλαί αις (94), τὴν ἐμαυτοῦ ἐγκατέδησα προαίρεσιν. Οὕτω γάρ μου αἱ ἐνθυμήσεις, εἰς δυσπραγίαν ηνέχθησαν, ὡς ταῦτα μὲν εἶναι καλὰ, ταῦτα δέ μοι προσήκειν διαπράττεσθαι νομίζειν. Εἶτα ποτέ ἀνανήψας ἐγὼ καὶ ἀναβλέψας, κατεῖδον ἅπερ ἐν 1Χ, : ἀῤῥένων τε ὁμοῦ. μοχθηρά τε ὁμοῦ. ΙΒ. S. GREGORII THAUMATURGI alias, alia ærumuæ occasione, frustra involuto. A hæc inferiora plena sunt; 15. adeo ut ea colligere nemo queat; imo ne omnino quidem cogitare, quanta res humanas absurditas invaserit. 16. Nam cum mecum ipse aliquando reputassem, atque existimassem, me omnibus qui ante ne fuissent, hac in re sapientiorem esse ; 17. in animum in- duxi, tum parabolas intelligere, tum rerum naturas. 18. Cæterum incassum mihi ad eam rem animum conferre visus sum; quod, ut sapientiam scientia sequitur, ita scientiæ comites sint labores; CAPUT II. tratus, alterum vitæ genus capessere proposui, deliciisque memet tradere, variasque voluptates experiri. Verum nunc omnia hæc vana esse intel- lexi : 2. Atque hinc risum solutum, temereque vagantem compescui; hinc voluptatem ad tempe- rantiam coercui, acerbeque ei succensui. 3. Ad hæc, cum eam vim esse animæ cogitassem, ut temulentam corporis naturam atque instar viui diffluentem, sistere possit rursusque continentia cupiditatem subjici ac servitute premi; perspicien- Jum mihi esse constitui, quidnam tandem homi- nibus propositum sit serium, vereque bonum et honestum, quod in hac vita conficiant. Nam reliqua omnia, quæ præclara et admiratione digna cen- sentur, percurri; 4. Velut excelsissimarum ædium erectiones, et vitium consitiones; 5. Atque insuper hortorum structuras, frugiferarumque omnis gene- ris arborum possessiones, studiosasque excultiones; nes confecti sunt, ad uberem et copiosam arborum rigationem distributi. 7. Jam vero famulorum quo- que agmine septus fui, tum servis tum ancillis; cosque partim externe comparavi, partim apud me natos possedi. Quinetiamn plures quadrupedum aui- mantium greges, tum boum tum pecudum, in meam, quam in cujusquam eorum qui olim exsti- terunt, potestatem venerunt. 8. Sed et auri et ar- genti thesauri mihi affluebant, utpote qui reges omnes eo adduxissem, ut mihi et munera afferrent, et tributa persolverent. Præterea chori complures ad meam oblectationem agitabantur, virorum simul et feminarum, concinnissimum cantum et modula- tissimum efficientfum. Convivia porro et pincernas (nam ea in hanc voluptatis partem retuleram) ex utroque hominum sexu delectos, et eximios, ne numero quidem complecti possim; 9. Adeo his, omnes qui ante me Hierosolymis regnarunt, ante- cellui. Hinc autem contingebat, ut mihi et sapien - tia imminueretur, et vitiosa cupiditas cresceret. tentibus petulantibusque cordis desideriis undique incursantibus, totas habenas permisissem, ac volu- CEUS. Basile excusi Billius: Quid si sed transversa linea conjecturam suam jugularat, quam tamen in sua interpretatione secutus est. Si copy- legas, satellites vel apparitores intelliges. B C D suffragatur alteri lectioni Scriptura III Reg. Et omnes reges terræ quærebant faciem Salomonis, et ferebant dona. ID. ID. Paulo post ms. Medic., 14. Spiritu autem prodigioso et exsecrando omnia 1. flæc igitur ad hunc modum se habere arbi- 6. Ubi etiam ingentes lacus ad aquarum exceptio- 10. Nam cum omnibus oculorum illecebris, et impo- (91) Γενομένους. Cod. Medic., γενέσθαι. Du- (92) Δορυφόρους. Scripserat in margine libri sui (93) Αρρένων δέ τε. Medic. cod. deleto δὲ legit (94) Δειλαίαις. Savilii codex Anglicus δείλαιος.

ΚΕΦΑΛ. Γ'. Χρόνος δὲ οὗτος πάντων γέμει τῶν ἐναντιωτή των (97), τοκετών, εἶτα θανάτων, βλαστήσεως φυτών, εἶτα ἀνατροπῆς· ἰάσεων καὶ ἀναιρέσεων, οἴκων τε εὐορθώσεως καὶ καταλύσεως, κλαυθμῶν καὶ γελώ των, κοπετῶν καὶ ὀρχημάτων. Νῦν μὲν συνάγει τις τὰ ἀπὸ γῆς, νῦν δὲ ἐξέβαλε· καὶ ποτὲ μὲν ἐπιμέν μηνε γυναικί, ποτὲ δὲ αὐτὴν ἀποστυχεῖ. Καὶ νῦν μὲν εζήτησέ τις ὁτιοῦν, νῦν δὲ ἀπώλεσε· καὶ νῦν μὲν ἐφύλαξε, νῦν δὲ προήκατο· ἄλλοτε ἀπέκτεινεν, ἄλλοτε εφονεύθη· ἐλάλησεν, εἶτα ἡσύχασεν· ἠγάπησεν, εἶτα ἐμίσησε. Τὰ γὰρ ἐν ἀνθρώποις πράγματα ποτὲ μὲν πολεμεῖται, ἄλλοτε δὲ εἰρηνεύεται, ὀξυῤῥόπως τῶν πραγμάτων ἐξ ἀγαθῶν εἶναι δοκούντων εἰς ὁμολο γούμενα κακὰ μεταπιπτόντων. Παυσώμεθα τοίνυν ἐξ ἀνονήτων μόχθων. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα, ως γέ μοι δο κεῖ, κέντροις ιοβόλοις ἀνθρώπους ἐξοιστρεῖν ἐτέθη. Καιροσκόπος δή τις πονηρὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον περι- κέχηνεν, ἀφανίσαι ὑπερδιατεινόμενος τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα, ἐξ ἀρχῆς αὐτῷ μέχρι τέλους πολεμεῖν ᾑρτ μένος. Πέπεισμαι τοίνυν τὰ μέγιστα ἀγαθὰ ἀνθρώπω εὐθυμίαν καὶ εὐποιΐαν ὑπάρχειν, καὶ μέν τοι καὶ τὴν πρόσκαιρον ταύτην ἀπόλαυσιν ἐκ Θεοῦ παραγενέσθαι μόνον, εἰ δικαιοσύνη τῶν πράξεων (98) ἡγοῖτο. Τῶν δὲ αἰωνίων καὶ ἀφθάρτων πραγμάτων, ὅτι ὁ θεὸς παγίως ὥρισεν, οὔτε τι ἀφελεῖν, οὔτε τι προσθεῖναι δυνατόν. " τινι οὖν, ἀλλ' ἔστιν, ἐκεῖνα φοβερά το ὁμοῦ καὶ θαυμαστά· καὶ τὰ μὲν γενόμενα, ἔστηκε τὰ δὲ ἐσόμενα, ἤδη κατὰ τὸ προεγνώσθαι γεγένηται. Θεῷ δὲ κέχρηται ὁ ἀδικούμενος βοηθῷ. Εἶδον ἐν ταῖς κάτω μέρεσι, κολάσεως μὲν βάραθρον τοὺς δυσσεβεῖς δεχόμενον, εὐσεβέσι δὲ χῶρον ἕτερον ἀνειμένων. Ἐλογισάμην δὲ πάντα ὅμοια υπάρχειν παρὰ θεῷ νομίζεσθαι καὶ κρίνεσθαι, ταυτὸν εἶναι δικαίους καὶ ἀδίκους, λογικὰ καὶ ἄλογα. Χρόνον τε γὰρ ἅπασιν ὁμοίως ἐπιμεμετρῆσθαι, καὶ θάνατον ἐπηρτῆσθαι, ταυτόν τε εἶναι παρὰ Θεῷ κτηνῶν τε καὶ ἀνθρώπων φύλα, διαφέρειν δὲ ἀλλήλων, μόνῳ τῷ ἐνάρθρῳ τῆς φωνῆς· συμβαίνειν δὲ αὐτοῖς ἅπαντα παραπλήσια. καὶ τὸν θάνατον χωρεῖν, οὐδὲν μᾶλλον ἐπὶ τὰ λοιπὰ τῶν ζώων, ἤπερ καὶ ἐπ' ἀνθρώπους (99). Πνεῦμα γὰρ πᾶσιν ὅμοιον εἶναι, καὶ πλέον ὑπάρχειν ἐν ἀν θρώποις μηδὲν, ἀλλὰ πάντα ἐνὶ λόγῳ εἶναι μάταια, ἀπὸ τῆς αὐτῆς γῆς λαβόντα την σύστασιν, καὶ εἰς Β τὴν αὐτὴν γῆν ἔξοντα τὴν ἀνάλυσιν. "Αδηλον γὰρ εἶναι των. ἡγοῖτο. ἐναντιοτήτων. S. GREGORII THAUMATURGI ris, pectore illi ob absurda negotia ingemiscente et palpitante. 21. Neque enim summum et perfectum bonum in esculentis et poculentis consistit; etsi alioqui maximo Dei beneficio alimenta mortalibus contingunt. Nihil enim eorum quæ nobis ad salutem data sunt, citra ipsius providentiam exsistit. probus autem malis divinitus immissis stimulatus avaritiæque morbo correptus, multa congerere stu- det; 24. Atque eum quem Deus honore affecit, in omnium Domini conspectu probris incessere festi- nat, dona inutilia porrigens, insidiosa simul et vana animæ suæ miseræ studia faciens. CAPUT III. A contrariis plenum est ; 2. Partus et mortis, ortus stirpium et aversionis atque interitus, 3. Cura- tionum et cadium, exstructionis ædium et destru- ctionis, 4. Gemitus et risus, planctus et saltatio- num. 5. Nunc terræ fructus aliquis colligit, nunc rursus ejicit; nunc mulierem deperit, atque insano amore complectitur; nunc impense eam odit et aversatur; 6. Nunc aliquid quærit, nunc amittit; nunc diligenter asservat, nunc projicit; 7. Nunc in- terficit, nunc obtruncatur; nunc loquitur, nunc si- lentio acquiescit; 8. Nunc amat, nunc odio inse- clatur. Res enim humanæ, nunc bello aflictantur, nunc tranquillæ et pacatæ sunt; tantaque est earum inconstantia, ut quæ modo secundæ esse videntur, celeri momento in certissima mala delabantur. 9. Ac proinde vanis laboribus exerceri desinamus. 10. Hæc enim omnia, ut mihi quidem videtur, ad ho- mines virulentis aculeis concitandos posita sunt. risque captator huic sæculo inhiat, Dei figmentum delere ac perdere omni contentione annitens, ut qui a principio ad extremum usque cum eo confli- gere instituerit. 12. Persuasum itaque habeo, ani- mi hilaritatem, 13. et beneficentiam, maxima ho- mini bona esse; 14. atque adeo brevem hanc solam voluptatem divinitus obvenire, si rebus gerendis justitia præeat. 15. At vero æternarum rerum sta- tui corruptionisque expertium, quas Deus firmissi- me constituit, nec aliquid detrahere, nec addere quisquam potest. 16. Verun formidolosa simul et admirabiles illæ sunt; atque eæ quidem quæ jam fuerunt, stabiles manent; que autem futurae sunt, jam secundum præscientiam exstiterunt. Cæterum is qui injuste læsus est, Deo auxiliatore utitur. 17. Porro in inferis partibus supplicii barathrum vidi, impios excipiens; piis contra, sedem alteram pate factam. 48. Illud quoque cogitavi, apud Deum - qualia omnia esse, existimari et judicari; idem esse justos et injustos; idem animalia ratione utentia et bruta. 19. Tempus enim omnibus æque admensum esse, et mortem impendere; idemque apud Deum esse, hominum et jumentorum genus, sola tantum articulata vocis prolatione inter se differre; reliqua D Duc. Duc. ; et sic legendum, vel, tem magis in cætera animalia, quam in homines grassari. Hoc dicit, inquit Hieronymus, non quod C animam putet perire cum corpore; vel unum bestiis et hominibus præparari locum: sed quod ante ad- ventum Christi omnia ad inferos pariter duceren- tur. Quod ne putemus dici etiam de anima, intulit: Omnia facta sunt de terra, et revertentur in terram. De ierra autem nihil nisi corpus factum est. Bill. 22. Verum probus quidem vir, sapientiamque Dei dono consecutus, cœlesti voluptate fruitur; 23. Im. 4. Enimvero hoc tempus, rebus inter se maxime 11. Atque perversus quidem explorator occasio- (97) Εναντιωτήτων. Anglicus cod., ἐναντιωτά (18) Τῶν πράξεων. Ms. Medlic., τῶν πραγμάτων (99) Οὐδέν μᾶλλον... ἐπ' ἀνθρώπους. Nec mor-

ΚΕΦΑΛ. Γ'. Χρόνος δὲ οὗτος πάντων γέμει τῶν ἐναντιωτή των (97), τοκετών, εἶτα θανάτων, βλαστήσεως φυτών, εἶτα ἀνατροπῆς· ἰάσεων καὶ ἀναιρέσεων, οἴκων τε εὐορθώσεως καὶ καταλύσεως, κλαυθμῶν καὶ γελώ των, κοπετῶν καὶ ὀρχημάτων. Νῦν μὲν συνάγει τις τὰ ἀπὸ γῆς, νῦν δὲ ἐξέβαλε· καὶ ποτὲ μὲν ἐπιμέν μηνε γυναικί, ποτὲ δὲ αὐτὴν ἀποστυχεῖ. Καὶ νῦν μὲν εζήτησέ τις ὁτιοῦν, νῦν δὲ ἀπώλεσε· καὶ νῦν μὲν ἐφύλαξε, νῦν δὲ προήκατο· ἄλλοτε ἀπέκτεινεν, ἄλλοτε εφονεύθη· ἐλάλησεν, εἶτα ἡσύχασεν· ἠγάπησεν, εἶτα ἐμίσησε. Τὰ γὰρ ἐν ἀνθρώποις πράγματα ποτὲ μὲν πολεμεῖται, ἄλλοτε δὲ εἰρηνεύεται, ὀξυῤῥόπως τῶν πραγμάτων ἐξ ἀγαθῶν εἶναι δοκούντων εἰς ὁμολο γούμενα κακὰ μεταπιπτόντων. Παυσώμεθα τοίνυν ἐξ ἀνονήτων μόχθων. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα, ως γέ μοι δο κεῖ, κέντροις ιοβόλοις ἀνθρώπους ἐξοιστρεῖν ἐτέθη. Καιροσκόπος δή τις πονηρὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον περι- κέχηνεν, ἀφανίσαι ὑπερδιατεινόμενος τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα, ἐξ ἀρχῆς αὐτῷ μέχρι τέλους πολεμεῖν ᾑρτ μένος. Πέπεισμαι τοίνυν τὰ μέγιστα ἀγαθὰ ἀνθρώπω εὐθυμίαν καὶ εὐποιΐαν ὑπάρχειν, καὶ μέν τοι καὶ τὴν πρόσκαιρον ταύτην ἀπόλαυσιν ἐκ Θεοῦ παραγενέσθαι μόνον, εἰ δικαιοσύνη τῶν πράξεων (98) ἡγοῖτο. Τῶν δὲ αἰωνίων καὶ ἀφθάρτων πραγμάτων, ὅτι ὁ θεὸς παγίως ὥρισεν, οὔτε τι ἀφελεῖν, οὔτε τι προσθεῖναι δυνατόν. " τινι οὖν, ἀλλ' ἔστιν, ἐκεῖνα φοβερά το ὁμοῦ καὶ θαυμαστά· καὶ τὰ μὲν γενόμενα, ἔστηκε τὰ δὲ ἐσόμενα, ἤδη κατὰ τὸ προεγνώσθαι γεγένηται. Θεῷ δὲ κέχρηται ὁ ἀδικούμενος βοηθῷ. Εἶδον ἐν ταῖς κάτω μέρεσι, κολάσεως μὲν βάραθρον τοὺς δυσσεβεῖς δεχόμενον, εὐσεβέσι δὲ χῶρον ἕτερον ἀνειμένων. Ἐλογισάμην δὲ πάντα ὅμοια υπάρχειν παρὰ θεῷ νομίζεσθαι καὶ κρίνεσθαι, ταυτὸν εἶναι δικαίους καὶ ἀδίκους, λογικὰ καὶ ἄλογα. Χρόνον τε γὰρ ἅπασιν ὁμοίως ἐπιμεμετρῆσθαι, καὶ θάνατον ἐπηρτῆσθαι, ταυτόν τε εἶναι παρὰ Θεῷ κτηνῶν τε καὶ ἀνθρώπων φύλα, διαφέρειν δὲ ἀλλήλων, μόνῳ τῷ ἐνάρθρῳ τῆς φωνῆς· συμβαίνειν δὲ αὐτοῖς ἅπαντα παραπλήσια. καὶ τὸν θάνατον χωρεῖν, οὐδὲν μᾶλλον ἐπὶ τὰ λοιπὰ τῶν ζώων, ἤπερ καὶ ἐπ' ἀνθρώπους (99). Πνεῦμα γὰρ πᾶσιν ὅμοιον εἶναι, καὶ πλέον ὑπάρχειν ἐν ἀν θρώποις μηδὲν, ἀλλὰ πάντα ἐνὶ λόγῳ εἶναι μάταια, ἀπὸ τῆς αὐτῆς γῆς λαβόντα την σύστασιν, καὶ εἰς Β τὴν αὐτὴν γῆν ἔξοντα τὴν ἀνάλυσιν. "Αδηλον γὰρ εἶναι των. ἡγοῖτο. ἐναντιοτήτων. S. GREGORII THAUMATURGI ris, pectore illi ob absurda negotia ingemiscente et palpitante. 21. Neque enim summum et perfectum bonum in esculentis et poculentis consistit; etsi alioqui maximo Dei beneficio alimenta mortalibus contingunt. Nihil enim eorum quæ nobis ad salutem data sunt, citra ipsius providentiam exsistit. probus autem malis divinitus immissis stimulatus avaritiæque morbo correptus, multa congerere stu- det; 24. Atque eum quem Deus honore affecit, in omnium Domini conspectu probris incessere festi- nat, dona inutilia porrigens, insidiosa simul et vana animæ suæ miseræ studia faciens. CAPUT III. A contrariis plenum est ; 2. Partus et mortis, ortus stirpium et aversionis atque interitus, 3. Cura- tionum et cadium, exstructionis ædium et destru- ctionis, 4. Gemitus et risus, planctus et saltatio- num. 5. Nunc terræ fructus aliquis colligit, nunc rursus ejicit; nunc mulierem deperit, atque insano amore complectitur; nunc impense eam odit et aversatur; 6. Nunc aliquid quærit, nunc amittit; nunc diligenter asservat, nunc projicit; 7. Nunc in- terficit, nunc obtruncatur; nunc loquitur, nunc si- lentio acquiescit; 8. Nunc amat, nunc odio inse- clatur. Res enim humanæ, nunc bello aflictantur, nunc tranquillæ et pacatæ sunt; tantaque est earum inconstantia, ut quæ modo secundæ esse videntur, celeri momento in certissima mala delabantur. 9. Ac proinde vanis laboribus exerceri desinamus. 10. Hæc enim omnia, ut mihi quidem videtur, ad ho- mines virulentis aculeis concitandos posita sunt. risque captator huic sæculo inhiat, Dei figmentum delere ac perdere omni contentione annitens, ut qui a principio ad extremum usque cum eo confli- gere instituerit. 12. Persuasum itaque habeo, ani- mi hilaritatem, 13. et beneficentiam, maxima ho- mini bona esse; 14. atque adeo brevem hanc solam voluptatem divinitus obvenire, si rebus gerendis justitia præeat. 15. At vero æternarum rerum sta- tui corruptionisque expertium, quas Deus firmissi- me constituit, nec aliquid detrahere, nec addere quisquam potest. 16. Verun formidolosa simul et admirabiles illæ sunt; atque eæ quidem quæ jam fuerunt, stabiles manent; que autem futurae sunt, jam secundum præscientiam exstiterunt. Cæterum is qui injuste læsus est, Deo auxiliatore utitur. 17. Porro in inferis partibus supplicii barathrum vidi, impios excipiens; piis contra, sedem alteram pate factam. 48. Illud quoque cogitavi, apud Deum - qualia omnia esse, existimari et judicari; idem esse justos et injustos; idem animalia ratione utentia et bruta. 19. Tempus enim omnibus æque admensum esse, et mortem impendere; idemque apud Deum esse, hominum et jumentorum genus, sola tantum articulata vocis prolatione inter se differre; reliqua D Duc. Duc. ; et sic legendum, vel, tem magis in cætera animalia, quam in homines grassari. Hoc dicit, inquit Hieronymus, non quod C animam putet perire cum corpore; vel unum bestiis et hominibus præparari locum: sed quod ante ad- ventum Christi omnia ad inferos pariter duceren- tur. Quod ne putemus dici etiam de anima, intulit: Omnia facta sunt de terra, et revertentur in terram. De ierra autem nihil nisi corpus factum est. Bill. 22. Verum probus quidem vir, sapientiamque Dei dono consecutus, cœlesti voluptate fruitur; 23. Im. 4. Enimvero hoc tempus, rebus inter se maxime 11. Atque perversus quidem explorator occasio- (97) Εναντιωτήτων. Anglicus cod., ἐναντιωτά (18) Τῶν πράξεων. Ms. Medlic., τῶν πραγμάτων (99) Οὐδέν μᾶλλον... ἐπ' ἀνθρώπους. Nec mor-

ΚΕΦΑΛ. Γ'. Χρόνος δὲ οὗτος πάντων γέμει τῶν ἐναντιωτή των (97), τοκετών, εἶτα θανάτων, βλαστήσεως φυτών, εἶτα ἀνατροπῆς· ἰάσεων καὶ ἀναιρέσεων, οἴκων τε εὐορθώσεως καὶ καταλύσεως, κλαυθμῶν καὶ γελώ των, κοπετῶν καὶ ὀρχημάτων. Νῦν μὲν συνάγει τις τὰ ἀπὸ γῆς, νῦν δὲ ἐξέβαλε· καὶ ποτὲ μὲν ἐπιμέν μηνε γυναικί, ποτὲ δὲ αὐτὴν ἀποστυχεῖ. Καὶ νῦν μὲν εζήτησέ τις ὁτιοῦν, νῦν δὲ ἀπώλεσε· καὶ νῦν μὲν ἐφύλαξε, νῦν δὲ προήκατο· ἄλλοτε ἀπέκτεινεν, ἄλλοτε εφονεύθη· ἐλάλησεν, εἶτα ἡσύχασεν· ἠγάπησεν, εἶτα ἐμίσησε. Τὰ γὰρ ἐν ἀνθρώποις πράγματα ποτὲ μὲν πολεμεῖται, ἄλλοτε δὲ εἰρηνεύεται, ὀξυῤῥόπως τῶν πραγμάτων ἐξ ἀγαθῶν εἶναι δοκούντων εἰς ὁμολο γούμενα κακὰ μεταπιπτόντων. Παυσώμεθα τοίνυν ἐξ ἀνονήτων μόχθων. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα, ως γέ μοι δο κεῖ, κέντροις ιοβόλοις ἀνθρώπους ἐξοιστρεῖν ἐτέθη. Καιροσκόπος δή τις πονηρὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον περι- κέχηνεν, ἀφανίσαι ὑπερδιατεινόμενος τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα, ἐξ ἀρχῆς αὐτῷ μέχρι τέλους πολεμεῖν ᾑρτ μένος. Πέπεισμαι τοίνυν τὰ μέγιστα ἀγαθὰ ἀνθρώπω εὐθυμίαν καὶ εὐποιΐαν ὑπάρχειν, καὶ μέν τοι καὶ τὴν πρόσκαιρον ταύτην ἀπόλαυσιν ἐκ Θεοῦ παραγενέσθαι μόνον, εἰ δικαιοσύνη τῶν πράξεων (98) ἡγοῖτο. Τῶν δὲ αἰωνίων καὶ ἀφθάρτων πραγμάτων, ὅτι ὁ θεὸς παγίως ὥρισεν, οὔτε τι ἀφελεῖν, οὔτε τι προσθεῖναι δυνατόν. " τινι οὖν, ἀλλ' ἔστιν, ἐκεῖνα φοβερά το ὁμοῦ καὶ θαυμαστά· καὶ τὰ μὲν γενόμενα, ἔστηκε τὰ δὲ ἐσόμενα, ἤδη κατὰ τὸ προεγνώσθαι γεγένηται. Θεῷ δὲ κέχρηται ὁ ἀδικούμενος βοηθῷ. Εἶδον ἐν ταῖς κάτω μέρεσι, κολάσεως μὲν βάραθρον τοὺς δυσσεβεῖς δεχόμενον, εὐσεβέσι δὲ χῶρον ἕτερον ἀνειμένων. Ἐλογισάμην δὲ πάντα ὅμοια υπάρχειν παρὰ θεῷ νομίζεσθαι καὶ κρίνεσθαι, ταυτὸν εἶναι δικαίους καὶ ἀδίκους, λογικὰ καὶ ἄλογα. Χρόνον τε γὰρ ἅπασιν ὁμοίως ἐπιμεμετρῆσθαι, καὶ θάνατον ἐπηρτῆσθαι, ταυτόν τε εἶναι παρὰ Θεῷ κτηνῶν τε καὶ ἀνθρώπων φύλα, διαφέρειν δὲ ἀλλήλων, μόνῳ τῷ ἐνάρθρῳ τῆς φωνῆς· συμβαίνειν δὲ αὐτοῖς ἅπαντα παραπλήσια. καὶ τὸν θάνατον χωρεῖν, οὐδὲν μᾶλλον ἐπὶ τὰ λοιπὰ τῶν ζώων, ἤπερ καὶ ἐπ' ἀνθρώπους (99). Πνεῦμα γὰρ πᾶσιν ὅμοιον εἶναι, καὶ πλέον ὑπάρχειν ἐν ἀν θρώποις μηδὲν, ἀλλὰ πάντα ἐνὶ λόγῳ εἶναι μάταια, ἀπὸ τῆς αὐτῆς γῆς λαβόντα την σύστασιν, καὶ εἰς Β τὴν αὐτὴν γῆν ἔξοντα τὴν ἀνάλυσιν. "Αδηλον γὰρ εἶναι των. ἡγοῖτο. ἐναντιοτήτων. S. GREGORII THAUMATURGI ris, pectore illi ob absurda negotia ingemiscente et palpitante. 21. Neque enim summum et perfectum bonum in esculentis et poculentis consistit; etsi alioqui maximo Dei beneficio alimenta mortalibus contingunt. Nihil enim eorum quæ nobis ad salutem data sunt, citra ipsius providentiam exsistit. probus autem malis divinitus immissis stimulatus avaritiæque morbo correptus, multa congerere stu- det; 24. Atque eum quem Deus honore affecit, in omnium Domini conspectu probris incessere festi- nat, dona inutilia porrigens, insidiosa simul et vana animæ suæ miseræ studia faciens. CAPUT III. A contrariis plenum est ; 2. Partus et mortis, ortus stirpium et aversionis atque interitus, 3. Cura- tionum et cadium, exstructionis ædium et destru- ctionis, 4. Gemitus et risus, planctus et saltatio- num. 5. Nunc terræ fructus aliquis colligit, nunc rursus ejicit; nunc mulierem deperit, atque insano amore complectitur; nunc impense eam odit et aversatur; 6. Nunc aliquid quærit, nunc amittit; nunc diligenter asservat, nunc projicit; 7. Nunc in- terficit, nunc obtruncatur; nunc loquitur, nunc si- lentio acquiescit; 8. Nunc amat, nunc odio inse- clatur. Res enim humanæ, nunc bello aflictantur, nunc tranquillæ et pacatæ sunt; tantaque est earum inconstantia, ut quæ modo secundæ esse videntur, celeri momento in certissima mala delabantur. 9. Ac proinde vanis laboribus exerceri desinamus. 10. Hæc enim omnia, ut mihi quidem videtur, ad ho- mines virulentis aculeis concitandos posita sunt. risque captator huic sæculo inhiat, Dei figmentum delere ac perdere omni contentione annitens, ut qui a principio ad extremum usque cum eo confli- gere instituerit. 12. Persuasum itaque habeo, ani- mi hilaritatem, 13. et beneficentiam, maxima ho- mini bona esse; 14. atque adeo brevem hanc solam voluptatem divinitus obvenire, si rebus gerendis justitia præeat. 15. At vero æternarum rerum sta- tui corruptionisque expertium, quas Deus firmissi- me constituit, nec aliquid detrahere, nec addere quisquam potest. 16. Verun formidolosa simul et admirabiles illæ sunt; atque eæ quidem quæ jam fuerunt, stabiles manent; que autem futurae sunt, jam secundum præscientiam exstiterunt. Cæterum is qui injuste læsus est, Deo auxiliatore utitur. 17. Porro in inferis partibus supplicii barathrum vidi, impios excipiens; piis contra, sedem alteram pate factam. 48. Illud quoque cogitavi, apud Deum - qualia omnia esse, existimari et judicari; idem esse justos et injustos; idem animalia ratione utentia et bruta. 19. Tempus enim omnibus æque admensum esse, et mortem impendere; idemque apud Deum esse, hominum et jumentorum genus, sola tantum articulata vocis prolatione inter se differre; reliqua D Duc. Duc. ; et sic legendum, vel, tem magis in cætera animalia, quam in homines grassari. Hoc dicit, inquit Hieronymus, non quod C animam putet perire cum corpore; vel unum bestiis et hominibus præparari locum: sed quod ante ad- ventum Christi omnia ad inferos pariter duceren- tur. Quod ne putemus dici etiam de anima, intulit: Omnia facta sunt de terra, et revertentur in terram. De ierra autem nihil nisi corpus factum est. Bill. 22. Verum probus quidem vir, sapientiamque Dei dono consecutus, cœlesti voluptate fruitur; 23. Im. 4. Enimvero hoc tempus, rebus inter se maxime 11. Atque perversus quidem explorator occasio- (97) Εναντιωτήτων. Anglicus cod., ἐναντιωτά (18) Τῶν πράξεων. Ms. Medlic., τῶν πραγμάτων (99) Οὐδέν μᾶλλον... ἐπ' ἀνθρώπους. Nec mor-

περί τε τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, εἰ ἀναπτήσονται (1) ἄνω, καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ὡς τὰ ἄλογα κέκτηνται, εἰ κάτω διαῤῥυήσονται. Καὶ ὅ μοι ἐδόκει μηδὲν ἕτερον ὑπάρχειν ἀγαθὸν, εἰ μὴ τρυφὴ καὶ τῶν παρόντων χρῆσις. Οὐ γὰρ εἶναι πάλιν ᾠήθην. ἐπὶ τὴν ἀπό- λαυσιν τούτων ἐλθεῖν δυνατόν, ἅπαξ ἀνθρώπῳ θανά του γευσαμένῳ. ΚΕΦΑΛ. Δ'. ᾿Απὸ δὲ τούτων ἁπασῶν ἐμαυτὸν ἐπιστρέψας τῶν ἐννοιῶν κατεσκεψάμην καὶ ἀπεστράφην πάντα είδη συκοφαντιῶν τὰ ἐν ἀνθρώποις πλαζόμενα, ἐξ ὧν τινὲς μὲν ἀδικούμενοι δακρύουσι καὶ θρηνοῦσι, βίᾳ καταβεβλημένοι τῶν ἐπαμυνόντων (2), ἢ ὅλως παν ραμυθησομένων αὐτοὺς πάσης πανταχόθεν κατεχού σης ἀπορίας· οἱ δὲ χειροδίκαι εἰς ὕψος αἴρονται, ἐξ οὗ καὶ πεσοῦνται. Τῶν δὲ ἀδίκων καὶ θρασέων, οἱ μὲν ἀποθανόντες, ἄμεινον παρὰ τοὺς μέχρι νῦν ζῶντας ἔπραξαν. Αἱρετώτερος δὲ τούτων ἀμφοτέρων, ὁ ὅμοιος αὐτοῖς ἐσόμενος, μηδέπω δὲ (3) γεγονώς, ὅτι οὔπω τῆς κατὰ ἀνθρώπους ήψατο πονηρίας. Φανερὸν δέ μοι ἐγένετο καὶ ὁπόσος ἀνδρὶ φθόνος παρὰ τῶν πέλας ἕπεται, οίστρος ὑπάρχων πονηροῦ πνεύματος· καὶ ὅτι ὁ ὑποδεξάμενός τε αὐτὸν, καὶ οἱονεὶ προστερνικά- μενος, οὐδὲν ἕτερον ἔχει, ἢ τὸ διεσθίειν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ διαπρίειν τε καὶ δαπανᾷν μετὰ τοῦ σώμα- τος ἑαυτοῦ λύπην ἀπαραμύθητον, τὴν τῶν ἄλλων εὐπραγίαν τιθέμενον (4). Ελοιτο δ' ἄν τις εὖ φρονῶν θατέραν ἐμπλῆσαι τῶν χειρῶν, σὺν ῥαστώνῃ καὶ πραότητι, ήπερ ἀμφοτέρας σὺν μόχθῳ, καὶ δολεροῦ πνεύματος πανουργία. Εστι δέ τι καὶ ἕτερον, ὅπερ οἶδα συμβαῖνον παρὰ τὸ προσῆκον, ἀνδρὸς ἕνεκα προαιρέσεως οὐκ ἀγαθῆς. "Ος μεμονωμένος πάντοθεν, καὶ οὔτε ἀδελφὸν ἔχων, οὔτε υἱὸν, κτήμασι δὲ πολλοῖς εὐθηνούμενος, ἁπληστία συζῶν, χρηστότητι ἑαυτὸν οὔθ᾽ ὅλως ὁτιοῦν ἐπιδοῦναι θέλει. Ηδέως οὖν ἂν αὐτ τὸν ἐροίμην, ὅτου χάριν ὁ τοιοῦτος μοχθεῖ, τὸ μὲν ἀγαθόν τι δρᾶσαι προτροπάδην φεύγων, ποικίλαις δὲ τοῦ χρηματίσασθαί ποθεν ἐπιθυμίαις διασπώμενος. Πολλῷ δὲ τούτου βελτίους οι κοινωνίαν ἅμα βίου ἐστεί- λαντο, ἐξ ἧς καρποῖντο ἂν τὰ βέλτιστα (4"); Δύο γὰρ ἀν δρῶν τοῖς αὐτοῖς πράγμασιν ὀρθῶς προσκειμένων, εἰ καὶ θατέρῳ τινὶ προσπέσῃ τι· ἀλλὰ μὴν οὐ μικρὰν ἐπικουρίαν ἔχει, τὸν αὐτῷ συνόντα. Μεγίστη δὲ καὶ συμφορὰ ἀνθρώπῳ δυσπραγοῦντι, καὶ ἡ ἐρημία τοῦ ἀνακτησομένου. Οἱ δ' αὖ ὁμοδίαιτοι, καὶ τὴν εὐπρα- γίαν αὐτοῖς ἐδιπλασίασαν, καὶ πραγμάτων ἀβουλή- των χειμῶνα παρεμυθήσαντο· ὥστε καὶ μεθημέραν τῇ ἐπ᾽ ἀλλήλοις λαμπρύνεσθαι παῤῥησίᾳ, καὶ νύκτωρ ἀναστήσονται. καταβεβλημένοι επαμυνόντων είνο ἀπορίας, βίᾳ. έπαμυ- νόντων ἀντὶ τοῦ ἐπαμύνειν ὀφειλόντων δέπω γεγονώς. πόσῳ, πολλῷ, METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A autem omnia ipsis eodem modo contingere; 20. Nec mortem magis in cætera animalia quam in ho- mines grassari. 21. Omnibus enim æqualem spiri tum esse, nec quidquam omnino amplius homines habere ; sed cuncta, ut uno verbo dicam, vana esse ab eadein terra coagmentationem habentia, atque in eamdem terram dilapsura. Incertum enim esse, tum de humanis animabus, an sursum convolaturæ sint; tum de reliquis quas animalia ratione carentia acceperunt, an deorsum diffluxuræ sint; 22. Ac mihi nullum aliud bonum esse videbatur, quam deliciæ et præsentium commodorum usus. Neque enim fieri posse putavi, ut quisquam rursus ad percipiendas voluptates accedat, posteaquam mortem semel degustarit. B – D Duc. participium collocanda est virgula, ut genitivus sequens regatur a geni- non autem a dativo Neque enim vi dejicimur ab iis qui nobis succurrunt : autem acci- CAPUT IV. consideravi, atque aversatus sum omnia sycophan- tiarum genera inter homines errantia, quibus non- nulli inique circumventi ac per vim dejecti, lacrymas fundunt atque ingemiscunt; undique ab amicis prorsus inopes, qui eorum causam tueantur, aut certe afflictos consolentur. At vero violenti homines jusque in manibus habentes, in sublime vehuntur, ob eamque causam corruent. 2. Enimvero ex consce- leratis et audacibus, ii qui ex hac vita migrarun!, meliore conditione sunt, quam qui etiamnum við vunt. 3. Utrisque autem præferendus, qui similis eorum futurus est, nec creatus adhuc est; quoniam hominum improbitatem nondum attigit. 4. Perspi- cuum mihi quoque factum est, quanta proximorum invidia probum virum sequatur, œstrum exsistens impuri spiritus. 5. Quodque is qui lanc susceperit, ac velut pectore complexus fuerit, nihil aliud habet, C quam quod animam suam exest et dissecat, simul- que cum corpore absumit; mœrorem acerbissimum, nec solatio ullo mitigabilem, aliorum prosperitatem existimans. 6. Αtqui præoplarit vir sapiens et cor- datus, alteram manum cum facilitate et levitate im- plere; quam utramque cum ærumna et fraudulenti spiritus calliditate et versutia. 7. Est et quiddam aliud, quod præter fas et æquum homini ob impro- bam voluntatem contingere scio. 8. Qui undique solus relictus, nec fratrem nec filium habens, facul- tatibus et copiis affluens, inexplebili cupiditate ar- det, nec beneficentiæ atque humanitati se ipsum ullo modo tradere cupit. Ex eo igitur lubens quæ- siverim, quam ob causam laboribus se conficiat, boni quidem aliquid facere summopere fugiens, multiplicibus autem quæstus alicundle faciendi cu- piditatibus distractus. 9. Quanto tandem hoc me- liores, qui vitæ societatem inierunt, ex qua optimos fructus decerpere queant? 10. Duobus enim viris rebus iisdem recte incumbentibus, etiamsi alteri quidpiam adversi accidat, tamen haud leve subsi dium in sodali et contubernali suo positum habet. pere, ut Wolfangus facit, nimis violentum mihi vi detur. BILL. Duc. (4') Ex nota interrogativa conjicere licet, legen dum loco, nisi interrogationem ex clu:lore magis placeat. EDIT. (1) Αναπτήσονται. Codices regii et Thuan., (2) Βία καταβεβλημένοι τῶν ἐπαμυνόντων. Post 1. Ab iis omnibus cogitationibus animum revocans (3) Μηδέπω δέ. Billius ex cod. Medic., καὶ μη· (4) Τιθέμενον. Cod. Medic., τιθέμενος ID.

περί τε τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, εἰ ἀναπτήσονται (1) ἄνω, καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ὡς τὰ ἄλογα κέκτηνται, εἰ κάτω διαῤῥυήσονται. Καὶ ὅ μοι ἐδόκει μηδὲν ἕτερον ὑπάρχειν ἀγαθὸν, εἰ μὴ τρυφὴ καὶ τῶν παρόντων χρῆσις. Οὐ γὰρ εἶναι πάλιν ᾠήθην. ἐπὶ τὴν ἀπό- λαυσιν τούτων ἐλθεῖν δυνατόν, ἅπαξ ἀνθρώπῳ θανά του γευσαμένῳ. ΚΕΦΑΛ. Δ'. ᾿Απὸ δὲ τούτων ἁπασῶν ἐμαυτὸν ἐπιστρέψας τῶν ἐννοιῶν κατεσκεψάμην καὶ ἀπεστράφην πάντα είδη συκοφαντιῶν τὰ ἐν ἀνθρώποις πλαζόμενα, ἐξ ὧν τινὲς μὲν ἀδικούμενοι δακρύουσι καὶ θρηνοῦσι, βίᾳ καταβεβλημένοι τῶν ἐπαμυνόντων (2), ἢ ὅλως παν ραμυθησομένων αὐτοὺς πάσης πανταχόθεν κατεχού σης ἀπορίας· οἱ δὲ χειροδίκαι εἰς ὕψος αἴρονται, ἐξ οὗ καὶ πεσοῦνται. Τῶν δὲ ἀδίκων καὶ θρασέων, οἱ μὲν ἀποθανόντες, ἄμεινον παρὰ τοὺς μέχρι νῦν ζῶντας ἔπραξαν. Αἱρετώτερος δὲ τούτων ἀμφοτέρων, ὁ ὅμοιος αὐτοῖς ἐσόμενος, μηδέπω δὲ (3) γεγονώς, ὅτι οὔπω τῆς κατὰ ἀνθρώπους ήψατο πονηρίας. Φανερὸν δέ μοι ἐγένετο καὶ ὁπόσος ἀνδρὶ φθόνος παρὰ τῶν πέλας ἕπεται, οίστρος ὑπάρχων πονηροῦ πνεύματος· καὶ ὅτι ὁ ὑποδεξάμενός τε αὐτὸν, καὶ οἱονεὶ προστερνικά- μενος, οὐδὲν ἕτερον ἔχει, ἢ τὸ διεσθίειν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ διαπρίειν τε καὶ δαπανᾷν μετὰ τοῦ σώμα- τος ἑαυτοῦ λύπην ἀπαραμύθητον, τὴν τῶν ἄλλων εὐπραγίαν τιθέμενον (4). Ελοιτο δ' ἄν τις εὖ φρονῶν θατέραν ἐμπλῆσαι τῶν χειρῶν, σὺν ῥαστώνῃ καὶ πραότητι, ήπερ ἀμφοτέρας σὺν μόχθῳ, καὶ δολεροῦ πνεύματος πανουργία. Εστι δέ τι καὶ ἕτερον, ὅπερ οἶδα συμβαῖνον παρὰ τὸ προσῆκον, ἀνδρὸς ἕνεκα προαιρέσεως οὐκ ἀγαθῆς. "Ος μεμονωμένος πάντοθεν, καὶ οὔτε ἀδελφὸν ἔχων, οὔτε υἱὸν, κτήμασι δὲ πολλοῖς εὐθηνούμενος, ἁπληστία συζῶν, χρηστότητι ἑαυτὸν οὔθ᾽ ὅλως ὁτιοῦν ἐπιδοῦναι θέλει. Ηδέως οὖν ἂν αὐτ τὸν ἐροίμην, ὅτου χάριν ὁ τοιοῦτος μοχθεῖ, τὸ μὲν ἀγαθόν τι δρᾶσαι προτροπάδην φεύγων, ποικίλαις δὲ τοῦ χρηματίσασθαί ποθεν ἐπιθυμίαις διασπώμενος. Πολλῷ δὲ τούτου βελτίους οι κοινωνίαν ἅμα βίου ἐστεί- λαντο, ἐξ ἧς καρποῖντο ἂν τὰ βέλτιστα (4"); Δύο γὰρ ἀν δρῶν τοῖς αὐτοῖς πράγμασιν ὀρθῶς προσκειμένων, εἰ καὶ θατέρῳ τινὶ προσπέσῃ τι· ἀλλὰ μὴν οὐ μικρὰν ἐπικουρίαν ἔχει, τὸν αὐτῷ συνόντα. Μεγίστη δὲ καὶ συμφορὰ ἀνθρώπῳ δυσπραγοῦντι, καὶ ἡ ἐρημία τοῦ ἀνακτησομένου. Οἱ δ' αὖ ὁμοδίαιτοι, καὶ τὴν εὐπρα- γίαν αὐτοῖς ἐδιπλασίασαν, καὶ πραγμάτων ἀβουλή- των χειμῶνα παρεμυθήσαντο· ὥστε καὶ μεθημέραν τῇ ἐπ᾽ ἀλλήλοις λαμπρύνεσθαι παῤῥησίᾳ, καὶ νύκτωρ ἀναστήσονται. καταβεβλημένοι επαμυνόντων είνο ἀπορίας, βίᾳ. έπαμυ- νόντων ἀντὶ τοῦ ἐπαμύνειν ὀφειλόντων δέπω γεγονώς. πόσῳ, πολλῷ, METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A autem omnia ipsis eodem modo contingere; 20. Nec mortem magis in cætera animalia quam in ho- mines grassari. 21. Omnibus enim æqualem spiri tum esse, nec quidquam omnino amplius homines habere ; sed cuncta, ut uno verbo dicam, vana esse ab eadein terra coagmentationem habentia, atque in eamdem terram dilapsura. Incertum enim esse, tum de humanis animabus, an sursum convolaturæ sint; tum de reliquis quas animalia ratione carentia acceperunt, an deorsum diffluxuræ sint; 22. Ac mihi nullum aliud bonum esse videbatur, quam deliciæ et præsentium commodorum usus. Neque enim fieri posse putavi, ut quisquam rursus ad percipiendas voluptates accedat, posteaquam mortem semel degustarit. B – D Duc. participium collocanda est virgula, ut genitivus sequens regatur a geni- non autem a dativo Neque enim vi dejicimur ab iis qui nobis succurrunt : autem acci- CAPUT IV. consideravi, atque aversatus sum omnia sycophan- tiarum genera inter homines errantia, quibus non- nulli inique circumventi ac per vim dejecti, lacrymas fundunt atque ingemiscunt; undique ab amicis prorsus inopes, qui eorum causam tueantur, aut certe afflictos consolentur. At vero violenti homines jusque in manibus habentes, in sublime vehuntur, ob eamque causam corruent. 2. Enimvero ex consce- leratis et audacibus, ii qui ex hac vita migrarun!, meliore conditione sunt, quam qui etiamnum við vunt. 3. Utrisque autem præferendus, qui similis eorum futurus est, nec creatus adhuc est; quoniam hominum improbitatem nondum attigit. 4. Perspi- cuum mihi quoque factum est, quanta proximorum invidia probum virum sequatur, œstrum exsistens impuri spiritus. 5. Quodque is qui lanc susceperit, ac velut pectore complexus fuerit, nihil aliud habet, C quam quod animam suam exest et dissecat, simul- que cum corpore absumit; mœrorem acerbissimum, nec solatio ullo mitigabilem, aliorum prosperitatem existimans. 6. Αtqui præoplarit vir sapiens et cor- datus, alteram manum cum facilitate et levitate im- plere; quam utramque cum ærumna et fraudulenti spiritus calliditate et versutia. 7. Est et quiddam aliud, quod præter fas et æquum homini ob impro- bam voluntatem contingere scio. 8. Qui undique solus relictus, nec fratrem nec filium habens, facul- tatibus et copiis affluens, inexplebili cupiditate ar- det, nec beneficentiæ atque humanitati se ipsum ullo modo tradere cupit. Ex eo igitur lubens quæ- siverim, quam ob causam laboribus se conficiat, boni quidem aliquid facere summopere fugiens, multiplicibus autem quæstus alicundle faciendi cu- piditatibus distractus. 9. Quanto tandem hoc me- liores, qui vitæ societatem inierunt, ex qua optimos fructus decerpere queant? 10. Duobus enim viris rebus iisdem recte incumbentibus, etiamsi alteri quidpiam adversi accidat, tamen haud leve subsi dium in sodali et contubernali suo positum habet. pere, ut Wolfangus facit, nimis violentum mihi vi detur. BILL. Duc. (4') Ex nota interrogativa conjicere licet, legen dum loco, nisi interrogationem ex clu:lore magis placeat. EDIT. (1) Αναπτήσονται. Codices regii et Thuan., (2) Βία καταβεβλημένοι τῶν ἐπαμυνόντων. Post 1. Ab iis omnibus cogitationibus animum revocans (3) Μηδέπω δέ. Billius ex cod. Medic., καὶ μη· (4) Τιθέμενον. Cod. Medic., τιθέμενος ID.

περί τε τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, εἰ ἀναπτήσονται (1) ἄνω, καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ὡς τὰ ἄλογα κέκτηνται, εἰ κάτω διαῤῥυήσονται. Καὶ ὅ μοι ἐδόκει μηδὲν ἕτερον ὑπάρχειν ἀγαθὸν, εἰ μὴ τρυφὴ καὶ τῶν παρόντων χρῆσις. Οὐ γὰρ εἶναι πάλιν ᾠήθην. ἐπὶ τὴν ἀπό- λαυσιν τούτων ἐλθεῖν δυνατόν, ἅπαξ ἀνθρώπῳ θανά του γευσαμένῳ. ΚΕΦΑΛ. Δ'. ᾿Απὸ δὲ τούτων ἁπασῶν ἐμαυτὸν ἐπιστρέψας τῶν ἐννοιῶν κατεσκεψάμην καὶ ἀπεστράφην πάντα είδη συκοφαντιῶν τὰ ἐν ἀνθρώποις πλαζόμενα, ἐξ ὧν τινὲς μὲν ἀδικούμενοι δακρύουσι καὶ θρηνοῦσι, βίᾳ καταβεβλημένοι τῶν ἐπαμυνόντων (2), ἢ ὅλως παν ραμυθησομένων αὐτοὺς πάσης πανταχόθεν κατεχού σης ἀπορίας· οἱ δὲ χειροδίκαι εἰς ὕψος αἴρονται, ἐξ οὗ καὶ πεσοῦνται. Τῶν δὲ ἀδίκων καὶ θρασέων, οἱ μὲν ἀποθανόντες, ἄμεινον παρὰ τοὺς μέχρι νῦν ζῶντας ἔπραξαν. Αἱρετώτερος δὲ τούτων ἀμφοτέρων, ὁ ὅμοιος αὐτοῖς ἐσόμενος, μηδέπω δὲ (3) γεγονώς, ὅτι οὔπω τῆς κατὰ ἀνθρώπους ήψατο πονηρίας. Φανερὸν δέ μοι ἐγένετο καὶ ὁπόσος ἀνδρὶ φθόνος παρὰ τῶν πέλας ἕπεται, οίστρος ὑπάρχων πονηροῦ πνεύματος· καὶ ὅτι ὁ ὑποδεξάμενός τε αὐτὸν, καὶ οἱονεὶ προστερνικά- μενος, οὐδὲν ἕτερον ἔχει, ἢ τὸ διεσθίειν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ διαπρίειν τε καὶ δαπανᾷν μετὰ τοῦ σώμα- τος ἑαυτοῦ λύπην ἀπαραμύθητον, τὴν τῶν ἄλλων εὐπραγίαν τιθέμενον (4). Ελοιτο δ' ἄν τις εὖ φρονῶν θατέραν ἐμπλῆσαι τῶν χειρῶν, σὺν ῥαστώνῃ καὶ πραότητι, ήπερ ἀμφοτέρας σὺν μόχθῳ, καὶ δολεροῦ πνεύματος πανουργία. Εστι δέ τι καὶ ἕτερον, ὅπερ οἶδα συμβαῖνον παρὰ τὸ προσῆκον, ἀνδρὸς ἕνεκα προαιρέσεως οὐκ ἀγαθῆς. "Ος μεμονωμένος πάντοθεν, καὶ οὔτε ἀδελφὸν ἔχων, οὔτε υἱὸν, κτήμασι δὲ πολλοῖς εὐθηνούμενος, ἁπληστία συζῶν, χρηστότητι ἑαυτὸν οὔθ᾽ ὅλως ὁτιοῦν ἐπιδοῦναι θέλει. Ηδέως οὖν ἂν αὐτ τὸν ἐροίμην, ὅτου χάριν ὁ τοιοῦτος μοχθεῖ, τὸ μὲν ἀγαθόν τι δρᾶσαι προτροπάδην φεύγων, ποικίλαις δὲ τοῦ χρηματίσασθαί ποθεν ἐπιθυμίαις διασπώμενος. Πολλῷ δὲ τούτου βελτίους οι κοινωνίαν ἅμα βίου ἐστεί- λαντο, ἐξ ἧς καρποῖντο ἂν τὰ βέλτιστα (4"); Δύο γὰρ ἀν δρῶν τοῖς αὐτοῖς πράγμασιν ὀρθῶς προσκειμένων, εἰ καὶ θατέρῳ τινὶ προσπέσῃ τι· ἀλλὰ μὴν οὐ μικρὰν ἐπικουρίαν ἔχει, τὸν αὐτῷ συνόντα. Μεγίστη δὲ καὶ συμφορὰ ἀνθρώπῳ δυσπραγοῦντι, καὶ ἡ ἐρημία τοῦ ἀνακτησομένου. Οἱ δ' αὖ ὁμοδίαιτοι, καὶ τὴν εὐπρα- γίαν αὐτοῖς ἐδιπλασίασαν, καὶ πραγμάτων ἀβουλή- των χειμῶνα παρεμυθήσαντο· ὥστε καὶ μεθημέραν τῇ ἐπ᾽ ἀλλήλοις λαμπρύνεσθαι παῤῥησίᾳ, καὶ νύκτωρ ἀναστήσονται. καταβεβλημένοι επαμυνόντων είνο ἀπορίας, βίᾳ. έπαμυ- νόντων ἀντὶ τοῦ ἐπαμύνειν ὀφειλόντων δέπω γεγονώς. πόσῳ, πολλῷ, METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A autem omnia ipsis eodem modo contingere; 20. Nec mortem magis in cætera animalia quam in ho- mines grassari. 21. Omnibus enim æqualem spiri tum esse, nec quidquam omnino amplius homines habere ; sed cuncta, ut uno verbo dicam, vana esse ab eadein terra coagmentationem habentia, atque in eamdem terram dilapsura. Incertum enim esse, tum de humanis animabus, an sursum convolaturæ sint; tum de reliquis quas animalia ratione carentia acceperunt, an deorsum diffluxuræ sint; 22. Ac mihi nullum aliud bonum esse videbatur, quam deliciæ et præsentium commodorum usus. Neque enim fieri posse putavi, ut quisquam rursus ad percipiendas voluptates accedat, posteaquam mortem semel degustarit. B – D Duc. participium collocanda est virgula, ut genitivus sequens regatur a geni- non autem a dativo Neque enim vi dejicimur ab iis qui nobis succurrunt : autem acci- CAPUT IV. consideravi, atque aversatus sum omnia sycophan- tiarum genera inter homines errantia, quibus non- nulli inique circumventi ac per vim dejecti, lacrymas fundunt atque ingemiscunt; undique ab amicis prorsus inopes, qui eorum causam tueantur, aut certe afflictos consolentur. At vero violenti homines jusque in manibus habentes, in sublime vehuntur, ob eamque causam corruent. 2. Enimvero ex consce- leratis et audacibus, ii qui ex hac vita migrarun!, meliore conditione sunt, quam qui etiamnum við vunt. 3. Utrisque autem præferendus, qui similis eorum futurus est, nec creatus adhuc est; quoniam hominum improbitatem nondum attigit. 4. Perspi- cuum mihi quoque factum est, quanta proximorum invidia probum virum sequatur, œstrum exsistens impuri spiritus. 5. Quodque is qui lanc susceperit, ac velut pectore complexus fuerit, nihil aliud habet, C quam quod animam suam exest et dissecat, simul- que cum corpore absumit; mœrorem acerbissimum, nec solatio ullo mitigabilem, aliorum prosperitatem existimans. 6. Αtqui præoplarit vir sapiens et cor- datus, alteram manum cum facilitate et levitate im- plere; quam utramque cum ærumna et fraudulenti spiritus calliditate et versutia. 7. Est et quiddam aliud, quod præter fas et æquum homini ob impro- bam voluntatem contingere scio. 8. Qui undique solus relictus, nec fratrem nec filium habens, facul- tatibus et copiis affluens, inexplebili cupiditate ar- det, nec beneficentiæ atque humanitati se ipsum ullo modo tradere cupit. Ex eo igitur lubens quæ- siverim, quam ob causam laboribus se conficiat, boni quidem aliquid facere summopere fugiens, multiplicibus autem quæstus alicundle faciendi cu- piditatibus distractus. 9. Quanto tandem hoc me- liores, qui vitæ societatem inierunt, ex qua optimos fructus decerpere queant? 10. Duobus enim viris rebus iisdem recte incumbentibus, etiamsi alteri quidpiam adversi accidat, tamen haud leve subsi dium in sodali et contubernali suo positum habet. pere, ut Wolfangus facit, nimis violentum mihi vi detur. BILL. Duc. (4') Ex nota interrogativa conjicere licet, legen dum loco, nisi interrogationem ex clu:lore magis placeat. EDIT. (1) Αναπτήσονται. Codices regii et Thuan., (2) Βία καταβεβλημένοι τῶν ἐπαμυνόντων. Post 1. Ab iis omnibus cogitationibus animum revocans (3) Μηδέπω δέ. Billius ex cod. Medic., καὶ μη· (4) Τιθέμενον. Cod. Medic., τιθέμενος ID.

ἕλκων, φρικώδη τινὰ ἑαυτῷ διεξάγει ζωήν, οὐκ ᾔσθη - μένος, ὡς εἰ καὶ ἐπίθοιτό τις ἀνθρώποις συμπεφρα γμένοις, θρασέως καὶ οὐκ ἀσφαλῶς βουλεύεται καὶ ὅτι οὐδὲ σχοίνος τριπλῇ ῥᾳδίως ἀποῤῥήγνυσθαι πέφυκεν. Ἐγὼ δὲ (7) προκρίνω νέον πένητα σώφρο να, γέροντος βασιλέως ἄφρονος, ᾧ ἐνθύμιον οὐ γεγέ- νηται, ὡς δυνατόν ἐστι, τῶν μὲν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου τινὰ εἰς τὸ βασιλεῦσαι καταστῆναι, αὐτὸν δὲ τῆς ἀδί κου δυναστείας, δικαίως ὕστερον ἐκπεσείν. Συμβαίνει γὰρ τοὺς ὑπὸ τῷ νέῳ μὲν, Εμφρονι δὲ τασσομένους, ἁλύπους εἶναι τοὺς ὅσοι προγενέστεροι (8). Οἱ γὰρ μετέπειτα γενόμενοι, διὰ τὸ ἑτέρου ἀπειράτως ἔχειν, οὐδὲ τοῦτον ἐπαινεῖν δύνανται, ἀγόμενοί τε γνώμῃ ἀλογίστῳ, καὶ ὁρμῇ πνεύματος έναντίου. Ἐκκλησιά- ζων δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχε τόν τ' ἑαυτοῦ βίον ὀρθῶς διαπορεύεσθαι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἀφρόνων εὔχεσθαι, ὅπως ἐπίσταιντο σύνεσιν λαβόντες, ἐκκλίνειν τὴν πρᾶξιν τῶν πονηρῶν. Α φαιδρότητι σεμνύνεσθαι (5). Ὁ δὲ βίον ἀκοινώνητον Αt β καὶ νύκτωρ σεμνότητι φαιδρύνεσθαι. Εt νύκτωρ φαιδρότητι σεμν. βουλεύσεται, ΚΕΦΑΛ Ε'. Γλώσσης δὲ φείδεσθαι καλὸν, καὶ εὐσταθούσῃ χρήσ σθαι καρδίᾳ ἐν τῇ περὶ λόγους σπουδῇ. Οὐ γὰρ χρή ἀλογίστως αὐτῶν ἔχοντα, κἂν ἄτοπα, ἢ τὰ ἐπὶ νοῦν ἐλθόντα, ταῦτα προϊεσθαι διὰ τῆς φωνῆς· ἀλλ' ἐνθυ μουμένους, ὅτι εἰ καὶ πολὺ ἀφεστήκαμεν οὐρανοῦ, γινώσκειν χρὴ, ὅτι ἐπ' ἐπηκόῳ φθεγγόμεθα Θεοῦ, καὶ ἔστι λυσιτελὲς λαλεῖν ἀπεριπτώτως. Ὥσπερ δὲ φρον τίσι ψυχῆς ποικίλαις παρέπεται όνειράτων παντοδαπαί φαντασίᾳ (9) · οὕτω καὶ ἀφροσύνῃ φλυαρία συνέξει κται. Επαγγελία δὲ δι' εὐχῆς γινομένη, τέλος λαμ βανέτω δι' ἔργου. Αφρόνων δὲ ἴδιον, τὸ ἀποβλήτους εἶναι· σὺ δὲ ἀληθὴς ἔσο, γινώσκων ὡς πολλῷ ἄμει νον μὴ εὔξασθαί σε, μηδὲ ὑποσχέσθαι τί δρᾶσαι, ή εὐξάμενον, εἶτα παραλιπεῖν. Δεῖ δὲ παντοίως φεύγειν παντοδαπή φαντασία. ὺ τῶν καθ᾿ ἑαυτόν· Φροντίσιν ἡματίαις γὰρ ὁμοῖτα φάσματα νυκτός. Καὶ φωνὴ ἄφρονος ἐν πλήθει λόγων. Εt ἡμέρᾳ πειραζόμενοι καὶ δι᾿ ἐνυπνίων ταράττονται· οὕτω καὶ ὁ ἄφρων αὑτοῦ διὰ τῆς πολυλογίας ελέγχε ται. S. GREGORII THAUMATURGI (C), Gravissima autem est calamitas homini adversa for- tuna utenti, carere amico qui jacentem luctuque aflictum excitet ac recreet. qui contubernii ne- cessitudine juncti sunt, et prosperi successus volu- ptatem sibi invicem conduplicant, et rerum præter voluntatem fluentium tempestatem leniunt : 11. Adeo ut et diu mutua libertate splendescant, et noctu honestate ac gravitate fulgeant. 12. Contra qui vi- tam ab omni hominum societate semolam ducit, horrendam quamdam vitam traducit, non intelligens cum temere ac periculose sibi consulere, qui multos homines mutuo præsidio circumseptos adortus fue- rit; ac præterea funem triplici nexu contextum haudquaquam facile perfringi solere. 13. Ego vero juvenem pauperem, modo prudentia ornatum, an- tepono seni regi stolido, cui in mentem non venit fieri posse, 14. ut quispiam ex carcere atque erga - stulo ad regni gubernacula constituatur; ipse autem postea iniquo principatu juste exturbetur. 15. Non- punquam enim evenit, ut qui juveni quidem, cæterum cordato, subsunt, mostilia racent, saltem ma- jores natu. Nam qui postea in lucem prodierunt, quoniam alterius periculum non fecerunt, ne hunc quidem laudare possunt. 16. Abducti videlicet inconsulto consilio, adversariique spiritus impetu præcipites acti. 17. Quisquis autem Ecclesiastæ munere fungeris, illud ob oculos habeto, ut et re- , clum vitæ iter teneas, et pro stultis preceris, ut accepta prudentia malorum actiones vitare sciant. CAPUT V. quendi studium, gravitatem constantiamque cordis adhibere. Non enim nos inconsulto loquendi studio teneri oportet, caque quæ in mentem veniunt, quamvis absurda, proferre atque emittere; verum c illud cogitare, quod licet magno intervallo a cœlo distemus, certum est tamen sermones nostros a Deo exaudiri; atque utile est lapsum in loquendo cavere. 2. Quemadmodum enim varias animæ curas multiplex insomniorum species subsequitur, ad eumdem quoque modum stultis verbis nugacitas conjuncta est. 5. Pollicitatio porro voto facta, finem per opus accipiat. Est hoc stultorum proprium, ut rejectitii sint. At tu promissi veritatem præsta, ms. Medic. Billius emendat noctu honestate et gravitate ful- geant. Nec longe discedunt alii interpretes. Eidem Lectioni favet et codex Vaquerii. At Basiliensi edi- lioni suffragantur codd. reg. et Tuuan. Duc. legi quam tamen lectionem obelo no- tavit, nec in interpretatione sua est amplexus: at illam tuetur codex Vaquerii. Ib. rio Thaumaturgo explicatum citat S. Hieronymus in suo Commentario in Ecclesiasten. Voss. Locum Hieronymianum retulimus inter Veterum testimonia de nostro Gregorio. deesse in Græco: neque enim his verbis perfecta est sententia. Hieronymus hunc locum vertens in commentario quem scripsit in Ecclesiasten, ad hunc modum transtulit: Ita tamen ut sub sene rege ver- sati sint. Quare aut in meliorem codicem incidit, aut ad explendam sententiam quædam de suo ad- dere non dubitavit. BILL. . lio et Medic. libro, Joannes monachus (OEcolampadius): Variarum anima cu rarum asseclæ sunt multiformes insomniorum phan- tasiæ. Musculus: Varias animi curas omnis generis somniorum phantasia comitatur. Hoc est quod ele ganti versu expressit Gregorins Nazianzenus Hɛpì Visa elenim curas referunt nocturna diurnas. Sed alteram partem hujus commatis Thaumaturgi aptius fortasse vertisset doctissimus Bill.us, ad eum. dem quoque modum stultitiæ loquacitas est conjuncta: quo pacto etiam alii duo interpretes hunc locum in- tellexerunt. Joannes : Ita et imprudentiæ perpetua comes est loquacitas. Musculus: Ita et stultitiæ nu- gacitas adhæret. Salomonis textus sic habet in Græ- cis : vor stulti in multitudine sermonum. Incertus auctor sic exponit in Catena Regiæ bibliothecæ : "Qonsp ol èv Quemadmodum qui interdiu tentantur, etiam per insomnia perturbantur: ita quoque stultus sua ¡o- quacitate redarguitur. Duc. 1. Lingua parce uti, præclarum; atque ad lo- (5) Καὶ νύκτωρ σεμνότητι σεμνύνεσθαι. Εν (6) Βουλεύεται. Admonuit Billius in cod. Medic. (7) 'Eyw &ε, x. t. X. Hunc locum sic a S. Grego- (8) Όσοι προγενέστεροι. Subodoror aliquid (9) Παντοδαπῇ φαντασίᾳ. Emendandum ex Bil-

ἕλκων, φρικώδη τινὰ ἑαυτῷ διεξάγει ζωήν, οὐκ ᾔσθη - μένος, ὡς εἰ καὶ ἐπίθοιτό τις ἀνθρώποις συμπεφρα γμένοις, θρασέως καὶ οὐκ ἀσφαλῶς βουλεύεται καὶ ὅτι οὐδὲ σχοίνος τριπλῇ ῥᾳδίως ἀποῤῥήγνυσθαι πέφυκεν. Ἐγὼ δὲ (7) προκρίνω νέον πένητα σώφρο να, γέροντος βασιλέως ἄφρονος, ᾧ ἐνθύμιον οὐ γεγέ- νηται, ὡς δυνατόν ἐστι, τῶν μὲν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου τινὰ εἰς τὸ βασιλεῦσαι καταστῆναι, αὐτὸν δὲ τῆς ἀδί κου δυναστείας, δικαίως ὕστερον ἐκπεσείν. Συμβαίνει γὰρ τοὺς ὑπὸ τῷ νέῳ μὲν, Εμφρονι δὲ τασσομένους, ἁλύπους εἶναι τοὺς ὅσοι προγενέστεροι (8). Οἱ γὰρ μετέπειτα γενόμενοι, διὰ τὸ ἑτέρου ἀπειράτως ἔχειν, οὐδὲ τοῦτον ἐπαινεῖν δύνανται, ἀγόμενοί τε γνώμῃ ἀλογίστῳ, καὶ ὁρμῇ πνεύματος έναντίου. Ἐκκλησιά- ζων δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχε τόν τ' ἑαυτοῦ βίον ὀρθῶς διαπορεύεσθαι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἀφρόνων εὔχεσθαι, ὅπως ἐπίσταιντο σύνεσιν λαβόντες, ἐκκλίνειν τὴν πρᾶξιν τῶν πονηρῶν. Α φαιδρότητι σεμνύνεσθαι (5). Ὁ δὲ βίον ἀκοινώνητον Αt β καὶ νύκτωρ σεμνότητι φαιδρύνεσθαι. Εt νύκτωρ φαιδρότητι σεμν. βουλεύσεται, ΚΕΦΑΛ Ε'. Γλώσσης δὲ φείδεσθαι καλὸν, καὶ εὐσταθούσῃ χρήσ σθαι καρδίᾳ ἐν τῇ περὶ λόγους σπουδῇ. Οὐ γὰρ χρή ἀλογίστως αὐτῶν ἔχοντα, κἂν ἄτοπα, ἢ τὰ ἐπὶ νοῦν ἐλθόντα, ταῦτα προϊεσθαι διὰ τῆς φωνῆς· ἀλλ' ἐνθυ μουμένους, ὅτι εἰ καὶ πολὺ ἀφεστήκαμεν οὐρανοῦ, γινώσκειν χρὴ, ὅτι ἐπ' ἐπηκόῳ φθεγγόμεθα Θεοῦ, καὶ ἔστι λυσιτελὲς λαλεῖν ἀπεριπτώτως. Ὥσπερ δὲ φρον τίσι ψυχῆς ποικίλαις παρέπεται όνειράτων παντοδαπαί φαντασίᾳ (9) · οὕτω καὶ ἀφροσύνῃ φλυαρία συνέξει κται. Επαγγελία δὲ δι' εὐχῆς γινομένη, τέλος λαμ βανέτω δι' ἔργου. Αφρόνων δὲ ἴδιον, τὸ ἀποβλήτους εἶναι· σὺ δὲ ἀληθὴς ἔσο, γινώσκων ὡς πολλῷ ἄμει νον μὴ εὔξασθαί σε, μηδὲ ὑποσχέσθαι τί δρᾶσαι, ή εὐξάμενον, εἶτα παραλιπεῖν. Δεῖ δὲ παντοίως φεύγειν παντοδαπή φαντασία. ὺ τῶν καθ᾿ ἑαυτόν· Φροντίσιν ἡματίαις γὰρ ὁμοῖτα φάσματα νυκτός. Καὶ φωνὴ ἄφρονος ἐν πλήθει λόγων. Εt ἡμέρᾳ πειραζόμενοι καὶ δι᾿ ἐνυπνίων ταράττονται· οὕτω καὶ ὁ ἄφρων αὑτοῦ διὰ τῆς πολυλογίας ελέγχε ται. S. GREGORII THAUMATURGI (C), Gravissima autem est calamitas homini adversa for- tuna utenti, carere amico qui jacentem luctuque aflictum excitet ac recreet. qui contubernii ne- cessitudine juncti sunt, et prosperi successus volu- ptatem sibi invicem conduplicant, et rerum præter voluntatem fluentium tempestatem leniunt : 11. Adeo ut et diu mutua libertate splendescant, et noctu honestate ac gravitate fulgeant. 12. Contra qui vi- tam ab omni hominum societate semolam ducit, horrendam quamdam vitam traducit, non intelligens cum temere ac periculose sibi consulere, qui multos homines mutuo præsidio circumseptos adortus fue- rit; ac præterea funem triplici nexu contextum haudquaquam facile perfringi solere. 13. Ego vero juvenem pauperem, modo prudentia ornatum, an- tepono seni regi stolido, cui in mentem non venit fieri posse, 14. ut quispiam ex carcere atque erga - stulo ad regni gubernacula constituatur; ipse autem postea iniquo principatu juste exturbetur. 15. Non- punquam enim evenit, ut qui juveni quidem, cæterum cordato, subsunt, mostilia racent, saltem ma- jores natu. Nam qui postea in lucem prodierunt, quoniam alterius periculum non fecerunt, ne hunc quidem laudare possunt. 16. Abducti videlicet inconsulto consilio, adversariique spiritus impetu præcipites acti. 17. Quisquis autem Ecclesiastæ munere fungeris, illud ob oculos habeto, ut et re- , clum vitæ iter teneas, et pro stultis preceris, ut accepta prudentia malorum actiones vitare sciant. CAPUT V. quendi studium, gravitatem constantiamque cordis adhibere. Non enim nos inconsulto loquendi studio teneri oportet, caque quæ in mentem veniunt, quamvis absurda, proferre atque emittere; verum c illud cogitare, quod licet magno intervallo a cœlo distemus, certum est tamen sermones nostros a Deo exaudiri; atque utile est lapsum in loquendo cavere. 2. Quemadmodum enim varias animæ curas multiplex insomniorum species subsequitur, ad eumdem quoque modum stultis verbis nugacitas conjuncta est. 5. Pollicitatio porro voto facta, finem per opus accipiat. Est hoc stultorum proprium, ut rejectitii sint. At tu promissi veritatem præsta, ms. Medic. Billius emendat noctu honestate et gravitate ful- geant. Nec longe discedunt alii interpretes. Eidem Lectioni favet et codex Vaquerii. At Basiliensi edi- lioni suffragantur codd. reg. et Tuuan. Duc. legi quam tamen lectionem obelo no- tavit, nec in interpretatione sua est amplexus: at illam tuetur codex Vaquerii. Ib. rio Thaumaturgo explicatum citat S. Hieronymus in suo Commentario in Ecclesiasten. Voss. Locum Hieronymianum retulimus inter Veterum testimonia de nostro Gregorio. deesse in Græco: neque enim his verbis perfecta est sententia. Hieronymus hunc locum vertens in commentario quem scripsit in Ecclesiasten, ad hunc modum transtulit: Ita tamen ut sub sene rege ver- sati sint. Quare aut in meliorem codicem incidit, aut ad explendam sententiam quædam de suo ad- dere non dubitavit. BILL. . lio et Medic. libro, Joannes monachus (OEcolampadius): Variarum anima cu rarum asseclæ sunt multiformes insomniorum phan- tasiæ. Musculus: Varias animi curas omnis generis somniorum phantasia comitatur. Hoc est quod ele ganti versu expressit Gregorins Nazianzenus Hɛpì Visa elenim curas referunt nocturna diurnas. Sed alteram partem hujus commatis Thaumaturgi aptius fortasse vertisset doctissimus Bill.us, ad eum. dem quoque modum stultitiæ loquacitas est conjuncta: quo pacto etiam alii duo interpretes hunc locum in- tellexerunt. Joannes : Ita et imprudentiæ perpetua comes est loquacitas. Musculus: Ita et stultitiæ nu- gacitas adhæret. Salomonis textus sic habet in Græ- cis : vor stulti in multitudine sermonum. Incertus auctor sic exponit in Catena Regiæ bibliothecæ : "Qonsp ol èv Quemadmodum qui interdiu tentantur, etiam per insomnia perturbantur: ita quoque stultus sua ¡o- quacitate redarguitur. Duc. 1. Lingua parce uti, præclarum; atque ad lo- (5) Καὶ νύκτωρ σεμνότητι σεμνύνεσθαι. Εν (6) Βουλεύεται. Admonuit Billius in cod. Medic. (7) 'Eyw &ε, x. t. X. Hunc locum sic a S. Grego- (8) Όσοι προγενέστεροι. Subodoror aliquid (9) Παντοδαπῇ φαντασίᾳ. Emendandum ex Bil-

οὐτινοτοῦν τῶν εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθόντων αὐτὸν ἀφέ - ληται, μὴ περιουσίας, μὴ πολυδοξίας, μὴ τῶν λοι πῶν περὶ ὅσα ἄνθρωποι ἑπτόηνται· ὁ δὲ τοῖς πᾶσιν εὐθηνούμενος, ὥσπερ τούτῳ μόνῳ θεηλάτῳ κακῷ συνεχόμενος, τῷ μὴ ἀπολαύειν, ἑταίρῳ τῷ αὐτοῦ ταμιεύσεται (12), πεσὼν ἄκαρπος καὶ ἑαυτῷ, καὶ τοῖς πλησίον. Τοῦτο μέγα τεκμήριον καὶ ἔλεγχον περιφανῆ ὑπερβαλλούσης ἐγὼ τίθεμαι πονηρίας· ἄνδρα τε ἐκεῖνον, ὃς πλείστων πατὴρ ὀνομασθεὶς τέκνων ἀσινῶς, βιοὺς δὲ χρόνον μακρόν, οὐκ ἐπλήσθη χρηστότητος τὴν ψυχὴν ἐπὶ τοσοῦτον, θάνατον (12) πεῖραν οὐ λαβών· τοῦτον ἔγωγε, οὔτε τῆς πολυπαι δίας, οὔτε τῆς πολυημερίας ζηλώσαιμ' ἄν· καὶ προ- κρίνω δὲ αὐτοῦ ἄωρον γαστρός μητρώας ἐκπεσόν έμβρυον. Ἐκεῖνο γὰρ ὥσπερ ἦλθε ματαίως, οὕτως ἄπεισι καὶ λαθραίως ἐν ἀμνηστία, οὐχ ἁψάμενον και κῶν, οὐδὲ προσβλέψαν ἡλίῳ. Τοῦτο κουφότερον, ήπερ τῷ πονηρῷ, καν χιλίοις ἔτεσι τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἀνα- μετρησαμένῳ ἀγαθότητα μὴ ἐπιγνῷ (13). Τέλος δὲ ἀμφοῖν θάνατος. Ἐλεγχομένου ἄφρονος, μάλιστα τῷ πλησμονὴν μηδεμιᾶς λαμβάνειν ἐπιθυμίας. Ο δὲ σώφρων, τούτοις οὐκ ἐνίσχεται τοῖς πάθεσιν. Ὡς δ᾽ ἐπὶ τὸ πλεῖστον εὐθύτης ζωῆς ἄνθρωπον τῇ πε νίᾳ ὁδηγεῖ. Εξίστησι δὲ πολλοὺς ὀφθαλμῶν λίχνων θεάματα, τὴν ψυχὴν ἐρεθίζοντα, ἐπ' ἀνόνητον σπου δὴν ἕλκοντα, διὰ τῆς τοῦ ὀφθῆναι κενῆς ἐπιθυμίας. Τὰ μέν τοι νῦν γεγεννημένα ἤδη ἔγνωσται· καὶ σα φὲς τυγχάνει, ὡς τοῖς ὑπὲρ αὐτὸν ἄνθρωπος ἀντι- τάσσεσθαι οὐχ οἷός τε. Φλυαρίαι γε μὴν κατὰ ἀνθρώ πους στρέφονται, τὴν τῶν χρωμένων ἄνοιαν ἐπαυξά μιεύεται. ἑτέρῳ τὰ αὑτοῦ ταμιεύεται. ίσως θανάτου. νουσαι. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Μηδαμῶς γὰρ πλέον τι ὠφελουμένου τοῦ γινώσκον τος τὰ αὐτῷ συμβησόμενα παρὰ τὸν βίον καταθύμια θῶμεν γὰρ τοῦτο (14)· ὅμως δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων περιεργίᾳ ἐπιτεχνᾶται, ὡς καὶ τὰ μετὰ θάνατόν τινος ἑκάστου εσόμενα, πολυπραγμονεῖν τε καὶ δοκεῖν εἰδέναι. Μνήμη δὲ ἀγαθὴ ψυχῇ προσηνεστέρα, ήπερ σώματι ἔλαιον· καὶ βίου ἔξοδος, ἀμείνων γενέσεως καὶ αἱρετώτερον πενθεῖν, ἢ κωμάζειν, καὶ τὸ παρ- εἶναι τοῖς λυπουμένοις, ἢ τοῖς μεθυσκομένοις. Εστι γὰρ οὕτω, λαβόντα τινὰ τοῦ βίου τέλος μὴ εὐλαβη- θῆναι περὶ τῶν ἀμφ' αὐτόν. Γέλωτος δὲ θυμὸς ἔμ- φρων προτιμότερος· αὐστηρα γὰρ διαθέσει προσώ που, κατορθοῦται ψυχή. Αἱ μὲν τοίνυν τῶν σοφῶν ψυχαί, σκυθρωπάζουσι καὶ συστέλλονται, αἱ δὲ τῶν ἀφρόνων επαιρόμενοι διαχέονται. Πολὺ δὲ ἐστιν δέ εὐκταιότερον ἐπίπληξιν σοφοῦ ἑνὸς δέξασθαι, ἢ ὅλου αναμετρησάμενος ἐπιγνῶναι, S. GREGORI THAUMATURGI B cordi erant, abunde suppeditaverit, nec ulla omni- no re ex omnibus quæ animum cupiditate tentant, eum spoliaverit; non opibus et facultatibus, non gloria et splendore, non reliquis aliis omnibus, quæ mortales ad stuporem usque admirantur : ille au- tem omnibus rebus circumfluens (quasi hac una calamitate divinitus inflicta implicitus teneatur, quod earum fructu careat), alii sua asservat, inu- tilis prolapsus et sibi et proximis. 3. Hoc sane ar- gumentum magnum, signumque perspicuum ex- tremæ cujusdam improbitatis esse censeo. Quin illum quoque hominem, qui plurimorum liberorum pater sine ulla offensione nominatus, vitaque in longum producta, benignitate tamen ac delictis ani- mum tanto tempore non expleverit, mortis interim periculo haudquaquam facto; hunc equidem nec numerosæ prolis, nec diuturnitatis vitæ nomine beatum duxerim : imo vero fetum e materno ventre præmature excidentem, atque abortu egestum, ipsi praeferendum puto. 4. Ille enim, ut incassum venit, ita clanculum etiam et cum oblivione disce- dit, 5. non degustatis hujus vitæ malis, nec sole prospecto. Quod quidem levius est, quam quod perverso illi et profligato homini accidit; qui licet in mille annos vitam suam propagarit, vitæ tamen commoda non agnovit. Utriusque porro finis, mors. nulla cupiditate satietur et expleatur : 8. At pru- dens et moderatus his affectibus minime retinetur. Fere fit autem, ut vitæ rectitudo et integritas ho- minem ad paupertatem ducat. 9. Multos vero de mentis gradu dejiciunt procacium oculorum aspectus, animam incitantes, ac per inanem videndı cu- piditatem ad inutile studium pertrahentes. 10. Enimvero ea quæ nunc facta sunt, jam cognita sunt perspicuumque est, hominem iis quæ supra se sunt, reluctari atque obsistere non posse. CAPUT VII. piat, qui ea quæ ex animi sententia sibi in vita eventura sunt, perspecta haberet (fingamus id enim); tanıen hoc quoque hominum curiositas com- miniscitur, ut ea etiam quæ post mortem alicujus futura sunt, anxie inquirere ac scire videantur. 2. Porro fama bona suavior est animæ *, quam oleum corpori ; et vitæ exitus, melior nativitate : 3. Atque optabilius et præstabilius lugere quam comessari, ac mærentibus adesse quam ebrietati studentibus. Sic enim se res habet, quod si quis hunc vitæ finem nactus fuerit, de his quæ circa se sunt, nec timore nec sollicitudine afficiatur. 4. Consimili modo pru- dens ira risui præferenda est; severa enim vultus habitudine, anima ad rectum honestumque compo- nitur. 5. Ac sapientum quidem animæ tristitia • Prov. xxii, 1. Ducus. Legisse videtur interpres EDIT. PATROL. (12') C p net vel legendum, vel, quod melius quadrat, ut in ms. card. Lothar. Alii tamen codd. vulgatam lectionem tuentur. Duc. ID. 2. Cum nimirum Deus cuipiam omnia quæ ipsi A καταθύμια αὐτῶν ἅπαντα ἐπιχορηγήσας, μηδενος 7. Caterum hic maxime stultus convincitur, quod 11. Cæterum nugæ et ineptiæ inter homines versantur, corum qui iis utuntur amentiam augentes. 1. Nam cum nihilo majorem utilitatem is perci- (12) Ταμιεύσεται. Codd. Μedic. et Thuan., τα (13) Αναμετρησαμένῳ ... ἐπιγνῷ. Billius admo- (14) Θῶμεν γὰρ τοῦτο. Deest γάρ in cod. Savilii.

οὐτινοτοῦν τῶν εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθόντων αὐτὸν ἀφέ - ληται, μὴ περιουσίας, μὴ πολυδοξίας, μὴ τῶν λοι πῶν περὶ ὅσα ἄνθρωποι ἑπτόηνται· ὁ δὲ τοῖς πᾶσιν εὐθηνούμενος, ὥσπερ τούτῳ μόνῳ θεηλάτῳ κακῷ συνεχόμενος, τῷ μὴ ἀπολαύειν, ἑταίρῳ τῷ αὐτοῦ ταμιεύσεται (12), πεσὼν ἄκαρπος καὶ ἑαυτῷ, καὶ τοῖς πλησίον. Τοῦτο μέγα τεκμήριον καὶ ἔλεγχον περιφανῆ ὑπερβαλλούσης ἐγὼ τίθεμαι πονηρίας· ἄνδρα τε ἐκεῖνον, ὃς πλείστων πατὴρ ὀνομασθεὶς τέκνων ἀσινῶς, βιοὺς δὲ χρόνον μακρόν, οὐκ ἐπλήσθη χρηστότητος τὴν ψυχὴν ἐπὶ τοσοῦτον, θάνατον (12) πεῖραν οὐ λαβών· τοῦτον ἔγωγε, οὔτε τῆς πολυπαι δίας, οὔτε τῆς πολυημερίας ζηλώσαιμ' ἄν· καὶ προ- κρίνω δὲ αὐτοῦ ἄωρον γαστρός μητρώας ἐκπεσόν έμβρυον. Ἐκεῖνο γὰρ ὥσπερ ἦλθε ματαίως, οὕτως ἄπεισι καὶ λαθραίως ἐν ἀμνηστία, οὐχ ἁψάμενον και κῶν, οὐδὲ προσβλέψαν ἡλίῳ. Τοῦτο κουφότερον, ήπερ τῷ πονηρῷ, καν χιλίοις ἔτεσι τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἀνα- μετρησαμένῳ ἀγαθότητα μὴ ἐπιγνῷ (13). Τέλος δὲ ἀμφοῖν θάνατος. Ἐλεγχομένου ἄφρονος, μάλιστα τῷ πλησμονὴν μηδεμιᾶς λαμβάνειν ἐπιθυμίας. Ο δὲ σώφρων, τούτοις οὐκ ἐνίσχεται τοῖς πάθεσιν. Ὡς δ᾽ ἐπὶ τὸ πλεῖστον εὐθύτης ζωῆς ἄνθρωπον τῇ πε νίᾳ ὁδηγεῖ. Εξίστησι δὲ πολλοὺς ὀφθαλμῶν λίχνων θεάματα, τὴν ψυχὴν ἐρεθίζοντα, ἐπ' ἀνόνητον σπου δὴν ἕλκοντα, διὰ τῆς τοῦ ὀφθῆναι κενῆς ἐπιθυμίας. Τὰ μέν τοι νῦν γεγεννημένα ἤδη ἔγνωσται· καὶ σα φὲς τυγχάνει, ὡς τοῖς ὑπὲρ αὐτὸν ἄνθρωπος ἀντι- τάσσεσθαι οὐχ οἷός τε. Φλυαρίαι γε μὴν κατὰ ἀνθρώ πους στρέφονται, τὴν τῶν χρωμένων ἄνοιαν ἐπαυξά μιεύεται. ἑτέρῳ τὰ αὑτοῦ ταμιεύεται. ίσως θανάτου. νουσαι. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Μηδαμῶς γὰρ πλέον τι ὠφελουμένου τοῦ γινώσκον τος τὰ αὐτῷ συμβησόμενα παρὰ τὸν βίον καταθύμια θῶμεν γὰρ τοῦτο (14)· ὅμως δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων περιεργίᾳ ἐπιτεχνᾶται, ὡς καὶ τὰ μετὰ θάνατόν τινος ἑκάστου εσόμενα, πολυπραγμονεῖν τε καὶ δοκεῖν εἰδέναι. Μνήμη δὲ ἀγαθὴ ψυχῇ προσηνεστέρα, ήπερ σώματι ἔλαιον· καὶ βίου ἔξοδος, ἀμείνων γενέσεως καὶ αἱρετώτερον πενθεῖν, ἢ κωμάζειν, καὶ τὸ παρ- εἶναι τοῖς λυπουμένοις, ἢ τοῖς μεθυσκομένοις. Εστι γὰρ οὕτω, λαβόντα τινὰ τοῦ βίου τέλος μὴ εὐλαβη- θῆναι περὶ τῶν ἀμφ' αὐτόν. Γέλωτος δὲ θυμὸς ἔμ- φρων προτιμότερος· αὐστηρα γὰρ διαθέσει προσώ που, κατορθοῦται ψυχή. Αἱ μὲν τοίνυν τῶν σοφῶν ψυχαί, σκυθρωπάζουσι καὶ συστέλλονται, αἱ δὲ τῶν ἀφρόνων επαιρόμενοι διαχέονται. Πολὺ δὲ ἐστιν δέ εὐκταιότερον ἐπίπληξιν σοφοῦ ἑνὸς δέξασθαι, ἢ ὅλου αναμετρησάμενος ἐπιγνῶναι, S. GREGORI THAUMATURGI B cordi erant, abunde suppeditaverit, nec ulla omni- no re ex omnibus quæ animum cupiditate tentant, eum spoliaverit; non opibus et facultatibus, non gloria et splendore, non reliquis aliis omnibus, quæ mortales ad stuporem usque admirantur : ille au- tem omnibus rebus circumfluens (quasi hac una calamitate divinitus inflicta implicitus teneatur, quod earum fructu careat), alii sua asservat, inu- tilis prolapsus et sibi et proximis. 3. Hoc sane ar- gumentum magnum, signumque perspicuum ex- tremæ cujusdam improbitatis esse censeo. Quin illum quoque hominem, qui plurimorum liberorum pater sine ulla offensione nominatus, vitaque in longum producta, benignitate tamen ac delictis ani- mum tanto tempore non expleverit, mortis interim periculo haudquaquam facto; hunc equidem nec numerosæ prolis, nec diuturnitatis vitæ nomine beatum duxerim : imo vero fetum e materno ventre præmature excidentem, atque abortu egestum, ipsi praeferendum puto. 4. Ille enim, ut incassum venit, ita clanculum etiam et cum oblivione disce- dit, 5. non degustatis hujus vitæ malis, nec sole prospecto. Quod quidem levius est, quam quod perverso illi et profligato homini accidit; qui licet in mille annos vitam suam propagarit, vitæ tamen commoda non agnovit. Utriusque porro finis, mors. nulla cupiditate satietur et expleatur : 8. At pru- dens et moderatus his affectibus minime retinetur. Fere fit autem, ut vitæ rectitudo et integritas ho- minem ad paupertatem ducat. 9. Multos vero de mentis gradu dejiciunt procacium oculorum aspectus, animam incitantes, ac per inanem videndı cu- piditatem ad inutile studium pertrahentes. 10. Enimvero ea quæ nunc facta sunt, jam cognita sunt perspicuumque est, hominem iis quæ supra se sunt, reluctari atque obsistere non posse. CAPUT VII. piat, qui ea quæ ex animi sententia sibi in vita eventura sunt, perspecta haberet (fingamus id enim); tanıen hoc quoque hominum curiositas com- miniscitur, ut ea etiam quæ post mortem alicujus futura sunt, anxie inquirere ac scire videantur. 2. Porro fama bona suavior est animæ *, quam oleum corpori ; et vitæ exitus, melior nativitate : 3. Atque optabilius et præstabilius lugere quam comessari, ac mærentibus adesse quam ebrietati studentibus. Sic enim se res habet, quod si quis hunc vitæ finem nactus fuerit, de his quæ circa se sunt, nec timore nec sollicitudine afficiatur. 4. Consimili modo pru- dens ira risui præferenda est; severa enim vultus habitudine, anima ad rectum honestumque compo- nitur. 5. Ac sapientum quidem animæ tristitia • Prov. xxii, 1. Ducus. Legisse videtur interpres EDIT. PATROL. (12') C p net vel legendum, vel, quod melius quadrat, ut in ms. card. Lothar. Alii tamen codd. vulgatam lectionem tuentur. Duc. ID. 2. Cum nimirum Deus cuipiam omnia quæ ipsi A καταθύμια αὐτῶν ἅπαντα ἐπιχορηγήσας, μηδενος 7. Caterum hic maxime stultus convincitur, quod 11. Cæterum nugæ et ineptiæ inter homines versantur, corum qui iis utuntur amentiam augentes. 1. Nam cum nihilo majorem utilitatem is perci- (12) Ταμιεύσεται. Codd. Μedic. et Thuan., τα (13) Αναμετρησαμένῳ ... ἐπιγνῷ. Billius admo- (14) Θῶμεν γὰρ τοῦτο. Deest γάρ in cod. Savilii.

οὐτινοτοῦν τῶν εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθόντων αὐτὸν ἀφέ - ληται, μὴ περιουσίας, μὴ πολυδοξίας, μὴ τῶν λοι πῶν περὶ ὅσα ἄνθρωποι ἑπτόηνται· ὁ δὲ τοῖς πᾶσιν εὐθηνούμενος, ὥσπερ τούτῳ μόνῳ θεηλάτῳ κακῷ συνεχόμενος, τῷ μὴ ἀπολαύειν, ἑταίρῳ τῷ αὐτοῦ ταμιεύσεται (12), πεσὼν ἄκαρπος καὶ ἑαυτῷ, καὶ τοῖς πλησίον. Τοῦτο μέγα τεκμήριον καὶ ἔλεγχον περιφανῆ ὑπερβαλλούσης ἐγὼ τίθεμαι πονηρίας· ἄνδρα τε ἐκεῖνον, ὃς πλείστων πατὴρ ὀνομασθεὶς τέκνων ἀσινῶς, βιοὺς δὲ χρόνον μακρόν, οὐκ ἐπλήσθη χρηστότητος τὴν ψυχὴν ἐπὶ τοσοῦτον, θάνατον (12) πεῖραν οὐ λαβών· τοῦτον ἔγωγε, οὔτε τῆς πολυπαι δίας, οὔτε τῆς πολυημερίας ζηλώσαιμ' ἄν· καὶ προ- κρίνω δὲ αὐτοῦ ἄωρον γαστρός μητρώας ἐκπεσόν έμβρυον. Ἐκεῖνο γὰρ ὥσπερ ἦλθε ματαίως, οὕτως ἄπεισι καὶ λαθραίως ἐν ἀμνηστία, οὐχ ἁψάμενον και κῶν, οὐδὲ προσβλέψαν ἡλίῳ. Τοῦτο κουφότερον, ήπερ τῷ πονηρῷ, καν χιλίοις ἔτεσι τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἀνα- μετρησαμένῳ ἀγαθότητα μὴ ἐπιγνῷ (13). Τέλος δὲ ἀμφοῖν θάνατος. Ἐλεγχομένου ἄφρονος, μάλιστα τῷ πλησμονὴν μηδεμιᾶς λαμβάνειν ἐπιθυμίας. Ο δὲ σώφρων, τούτοις οὐκ ἐνίσχεται τοῖς πάθεσιν. Ὡς δ᾽ ἐπὶ τὸ πλεῖστον εὐθύτης ζωῆς ἄνθρωπον τῇ πε νίᾳ ὁδηγεῖ. Εξίστησι δὲ πολλοὺς ὀφθαλμῶν λίχνων θεάματα, τὴν ψυχὴν ἐρεθίζοντα, ἐπ' ἀνόνητον σπου δὴν ἕλκοντα, διὰ τῆς τοῦ ὀφθῆναι κενῆς ἐπιθυμίας. Τὰ μέν τοι νῦν γεγεννημένα ἤδη ἔγνωσται· καὶ σα φὲς τυγχάνει, ὡς τοῖς ὑπὲρ αὐτὸν ἄνθρωπος ἀντι- τάσσεσθαι οὐχ οἷός τε. Φλυαρίαι γε μὴν κατὰ ἀνθρώ πους στρέφονται, τὴν τῶν χρωμένων ἄνοιαν ἐπαυξά μιεύεται. ἑτέρῳ τὰ αὑτοῦ ταμιεύεται. ίσως θανάτου. νουσαι. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Μηδαμῶς γὰρ πλέον τι ὠφελουμένου τοῦ γινώσκον τος τὰ αὐτῷ συμβησόμενα παρὰ τὸν βίον καταθύμια θῶμεν γὰρ τοῦτο (14)· ὅμως δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων περιεργίᾳ ἐπιτεχνᾶται, ὡς καὶ τὰ μετὰ θάνατόν τινος ἑκάστου εσόμενα, πολυπραγμονεῖν τε καὶ δοκεῖν εἰδέναι. Μνήμη δὲ ἀγαθὴ ψυχῇ προσηνεστέρα, ήπερ σώματι ἔλαιον· καὶ βίου ἔξοδος, ἀμείνων γενέσεως καὶ αἱρετώτερον πενθεῖν, ἢ κωμάζειν, καὶ τὸ παρ- εἶναι τοῖς λυπουμένοις, ἢ τοῖς μεθυσκομένοις. Εστι γὰρ οὕτω, λαβόντα τινὰ τοῦ βίου τέλος μὴ εὐλαβη- θῆναι περὶ τῶν ἀμφ' αὐτόν. Γέλωτος δὲ θυμὸς ἔμ- φρων προτιμότερος· αὐστηρα γὰρ διαθέσει προσώ που, κατορθοῦται ψυχή. Αἱ μὲν τοίνυν τῶν σοφῶν ψυχαί, σκυθρωπάζουσι καὶ συστέλλονται, αἱ δὲ τῶν ἀφρόνων επαιρόμενοι διαχέονται. Πολὺ δὲ ἐστιν δέ εὐκταιότερον ἐπίπληξιν σοφοῦ ἑνὸς δέξασθαι, ἢ ὅλου αναμετρησάμενος ἐπιγνῶναι, S. GREGORI THAUMATURGI B cordi erant, abunde suppeditaverit, nec ulla omni- no re ex omnibus quæ animum cupiditate tentant, eum spoliaverit; non opibus et facultatibus, non gloria et splendore, non reliquis aliis omnibus, quæ mortales ad stuporem usque admirantur : ille au- tem omnibus rebus circumfluens (quasi hac una calamitate divinitus inflicta implicitus teneatur, quod earum fructu careat), alii sua asservat, inu- tilis prolapsus et sibi et proximis. 3. Hoc sane ar- gumentum magnum, signumque perspicuum ex- tremæ cujusdam improbitatis esse censeo. Quin illum quoque hominem, qui plurimorum liberorum pater sine ulla offensione nominatus, vitaque in longum producta, benignitate tamen ac delictis ani- mum tanto tempore non expleverit, mortis interim periculo haudquaquam facto; hunc equidem nec numerosæ prolis, nec diuturnitatis vitæ nomine beatum duxerim : imo vero fetum e materno ventre præmature excidentem, atque abortu egestum, ipsi praeferendum puto. 4. Ille enim, ut incassum venit, ita clanculum etiam et cum oblivione disce- dit, 5. non degustatis hujus vitæ malis, nec sole prospecto. Quod quidem levius est, quam quod perverso illi et profligato homini accidit; qui licet in mille annos vitam suam propagarit, vitæ tamen commoda non agnovit. Utriusque porro finis, mors. nulla cupiditate satietur et expleatur : 8. At pru- dens et moderatus his affectibus minime retinetur. Fere fit autem, ut vitæ rectitudo et integritas ho- minem ad paupertatem ducat. 9. Multos vero de mentis gradu dejiciunt procacium oculorum aspectus, animam incitantes, ac per inanem videndı cu- piditatem ad inutile studium pertrahentes. 10. Enimvero ea quæ nunc facta sunt, jam cognita sunt perspicuumque est, hominem iis quæ supra se sunt, reluctari atque obsistere non posse. CAPUT VII. piat, qui ea quæ ex animi sententia sibi in vita eventura sunt, perspecta haberet (fingamus id enim); tanıen hoc quoque hominum curiositas com- miniscitur, ut ea etiam quæ post mortem alicujus futura sunt, anxie inquirere ac scire videantur. 2. Porro fama bona suavior est animæ *, quam oleum corpori ; et vitæ exitus, melior nativitate : 3. Atque optabilius et præstabilius lugere quam comessari, ac mærentibus adesse quam ebrietati studentibus. Sic enim se res habet, quod si quis hunc vitæ finem nactus fuerit, de his quæ circa se sunt, nec timore nec sollicitudine afficiatur. 4. Consimili modo pru- dens ira risui præferenda est; severa enim vultus habitudine, anima ad rectum honestumque compo- nitur. 5. Ac sapientum quidem animæ tristitia • Prov. xxii, 1. Ducus. Legisse videtur interpres EDIT. PATROL. (12') C p net vel legendum, vel, quod melius quadrat, ut in ms. card. Lothar. Alii tamen codd. vulgatam lectionem tuentur. Duc. ID. 2. Cum nimirum Deus cuipiam omnia quæ ipsi A καταθύμια αὐτῶν ἅπαντα ἐπιχορηγήσας, μηδενος 7. Caterum hic maxime stultus convincitur, quod 11. Cæterum nugæ et ineptiæ inter homines versantur, corum qui iis utuntur amentiam augentes. 1. Nam cum nihilo majorem utilitatem is perci- (12) Ταμιεύσεται. Codd. Μedic. et Thuan., τα (13) Αναμετρησαμένῳ ... ἐπιγνῷ. Billius admo- (14) Θῶμεν γὰρ τοῦτο. Deest γάρ in cod. Savilii.

χοροῦ ἀνθρώπων φαύλων καὶ δυστήνων αδόντων γε- νέσθαι ἀκροατήν. Τῶν γὰρ ἀφρόνων ἀνθρώπων δ γέλως, ἀκανθῶν πολλῶν λάβρῳ πυρὶ καιομένων ἤχῳ προσέοικεν. Αθλιον δὲ καὶ τοῦτο, κακόν γε μήν μέ- γιστον ἡ συκοφαντία· αὕτη γὰρ σοφῶν ἐπιβουλεύει ψυχαῖς, καὶ ἐπιχειρεῖ διαφθείρειν τὴν γενναίαν ἔν στασιν τῶν ἀγαθῶν. Λόγων δὲ (15) οὐκ ἀρχόμενον, ἀλλὰ παυόμενον ἐπαινεῖν προσήκει, καὶ τὸ μέτριον ἦθος ἀποδέχεσθαι, καὶ μὴ τὸ μετεωριζόμενον καὶ τετυφωμένον. Πάνυ δὲ χρὴ θυμοῦ φείδεσθαι, καὶ μή εἰς ὀργὴν προχείρως καταφέρεσθαι, τινι ἄφρονες δουλεύουσιν. 'Αμαρτάνουσι δὲ οἱ λέγοντες τοῖς προ- τέροις ἀμείνονα δεδόσθαι βίον, καὶ οὐ συνιᾶσιν, ὅτι πάμπολυ διαφέρει σοφία τῆς τῶν χρημάτων περιου σίας· καὶ τοσοῦτόν ἐστι φανερωτέρα (16), ὅσον ἄρ γυρος λαμπρότερος φαίνεται τῆς ἑαυτοῦ σκιᾶς. Ζωὴ γὰρ ἀνθρώπου, οὐκ ἐξ ἐπικήρου πλούτου κτήσεως, ἀλλ᾽ ἐκ σοφίας περιγίνεται. Τίς δὲ καὶ δυνήσεται, εἰπέ μοι, τὴν τοσαύτην καὶ οὕτω χρηστὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν ἐξειπεῖν ; ἢ τίς ἀνακαλέσασθαι τὰ δο κοῦντα παρημελῆσθαι ὑπὸ Θεοῦ δικαίως ; Πράττων δὲ οὐκ ὀρθῶς πρότερον ἔγωγε κατενόησα τὰ σύμπαν τα, καὶ δίκαιον ἐμμένοντα τῇ δικαιοσύνῃ, καὶ μέχρι θανάτου μὴ ἐξιστάμενον, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτὴν ἐπιβου- λευόμενον, καὶ ἀπεβῆ συναποθνήσκοντα τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ. Χρὴ δὲ δίκαιον ὄντα μὴ πάνυ τοιοῦτον εἶναι δοκεῖν, μηδὲ ἄγαν σοφὸν καὶ ὑπερμέτρως· ὅπως μή τι πταίσας, πολλαπλασίονα ἁμαρτήσῃ. Καὶ μὴ ἔσο τολμηρὸς καὶ προπετής, μή σε θάνατος ἁρπάση ἄκαιρος. Μέγιστον δὲ ἀγαθὸν ἀντιλαμβάνεσθαι Θεοῦ, καὶ ἐν τούτῳ ὄντα μηδὲν ἁμαρτάνειν. Τῶν γὰρ ἀμιάντων χειρὶ ἀνάγνῳ ψαύειν, μυσαρόν. Ο δὲ μετὰ φόβου Θεοῦ ὑπείκων ἅπαντα διαφεύγει τἀναντία. Σοφία δὲ βοηθείας, στίφους ἀνδρῶν τῶν δυνατωτά των ἐν πόλει μείζονα δύναται, ἢ καὶ συγγινώσκει δικαίως πολλάκις τῶν δεόντων ἀποτυγχάνουσιν. Απταιστος γάρ ἐστιν οὐδὲ εἷς. Ασεβῶν δὲ λόγοις, οὐδ' όπωσοῦν τι χρὴ προσιέναι, ὅπως μὴ τῶν κατὰ σου λόγων αὐτήκοος γενόμενος, ὥσπερ δούλου πονη- ροῦ φλυαρίας· ἔπειτα δηχθεὶς τὴν καρδίαν, ὕστερον ἐν πολλαῖς πράξεσιν εἰς τὸ ἀντικαταράσασθαι καὶ σὺ ἐκτραπῆς. Ἔγνων δὲ ταῦτα ἐγὼ ἅπαντα, σοφίαν ἐκ Θεοῦ λαβὼν, ἣν ὕστερον ἀποβαλών, οὐκέτι οἷός τε ἤμην ὅμοιος εἶναι. Ἔφυγε γὰρ ἀπ' ἐμοῦ σοφία εἰς μήκος ἄπειρον, καὶ εἰς βάθος ἀμέτρητον, ὡς μὴ εἶναι αὐτῆς λαβέσθαι μηκέτι. Ὥστε ὕστερον καὶ τοῦ ἐπιζητεῖν αὐτὴν, τέλειον (17) ἀπεσχόμην· καὶ οὔτε ἐνεθυμούμην ἔτι τοῦ κατανοεῖν τὰς τῶν ἀσεβῶν ἀφροσύνας καὶ βουλὰς ματαίας, καὶ ἀλύοντα βίον. Οὕτω δὲ διακείμενος, εἰς αὐτὰ διηνέχθην (18), καὶ ἐπιθυμίᾳ συσχεθείς θανατηφόρῳ, ἔγνων τὴν γυναῖκα, γῆν τινα (19), ἢ εἴ τι ἕτερον τοιοῦτον ὑπάρχουσαν. * φανοτέρα. χεῖρα δὲ χειρὶ συνάψασα. METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. B . - A contrahuntur; stultorum autem animæ, latitia ela- ta diffunduntur. 6. Atqui multo magis optandum, sapientis unius objurgationem excipere, quam to- tius chori improborum et miserorum hominum cantantium auditorem fieri. 7. Stolidorum etenim hominum risus, spinarum multarum vehementi igne ardentium sonitui baud absimilis est. 8. Sed profecto gravissimum malum est calumnia : hæc euim sapientum animabus insidias struit, ac gene- rosam bonorum virorum constantiam labefactare molitur. 9. Porro autem hunc laudibus eferre con- venit, non qui initium, sed qui dicendi Gnem fa- cit. Morum enim moderatio laudibus complecten- da, non elatio et arrogantia. 10. Insuper animi fu- rorem summo studio frenare et coercere necesse est, nec prompte et temere in iram ruere, cui stulti serviunt. 11. Errant autem, qui meliorem vitam majoribus nostris datam esse affirmant : nec intel- ligunt, sapientiam opum copia longe praestantiorem esse; 12. tantoque clariorem, quanto argentum umbra sua splendidius apparet. 13. Vita enim hom minis, non ex caducarum et fragilium opum cul- lectione et possessione, verum ex sapientia prove- nit. 14. Quis enim, oro te, tantam tamque beni- gnam Dei providentiam verbis consequi poterit? neglecta esse videntur, revocare? 16. Ego vero, minus recte id quidem faciens, omnia consideravi, et justum in justitia constanter perstantem, nec ab ca per omnem vitæ cursum desciscentem, imo etiam propter eam insidiis petitum : et injustum simul cum improbitate sua morientem. 17. Illud autem homini justitia prædito videndum est, ne ad- modum talis esse videatur, nec supra modum sa- piens; ne si qua in re offenderit, multis partibus copiosius peccet. 18. Illud etiam tibi cavendum, ne audax et temerarius sis; ne alioqui te intempestiva et præmatura mors abripiat. 19. Maximum autem bonum, Deum complecti et apprehendere; atque in eo manentem, ab omni peccato abstinere. Res ete- nim maculæ omnis expertes impura manu contre- clare, nefarium et exsecrabile est. Qui autem cum Dei timore cedit, seque submittit, adversa omnia effugit. 20. Sapientia auxilii in civitate plus potest, quam potentissimorum hominum acies; quæ etiam plerumque iis, qui ab officio aberrarunt, juste igno- scit. 21. Nemo enim est, qui non interdum laba- tur³. 22. Est autem tibi providendum, ne ad im- piorum sermones ullo modo accedas; ne maledicta in te jacta tuismet auribus hauriens, quemadmo· dum improbi servi loquacitatem; 23. atque ex ca re animo commorsus, in multis postea actionibus I Joan. 1. 8. C Ill Reg. vii, 46; II Paral. vi, 36; Prov. xx, 9; modo scribendum existimasse videntur alii inter- pretes. Joannes : Sermo, non in principio, sed cum ad calcem pervenerit, laudandus est. Musculus : Ser- monem laudare convenit, non in exordio, sed in calce. Duc. D Sed Billius adnotarat in margine libri sui, legen. dum ID. post, ruptuin olini perviderat Cotelerius ad Constitut. 15. Aut quis ea quæ summa cum ratione a Deo (45) Λόγων δέ. Medic. cod., λόγον δέ. Atque hoc (16) Φανερωτέρα. Ita sane cod. card. Lothar. (17) Τέλειον. Codd. reg. et Thuan., τέλεον. ID. (18) Διηνέχθην. Ms. Med., δηνέχθην. Εt paulo (19) Τὴν γυναῖκα, γῆν τινα. Locum esse cor-

χοροῦ ἀνθρώπων φαύλων καὶ δυστήνων αδόντων γε- νέσθαι ἀκροατήν. Τῶν γὰρ ἀφρόνων ἀνθρώπων δ γέλως, ἀκανθῶν πολλῶν λάβρῳ πυρὶ καιομένων ἤχῳ προσέοικεν. Αθλιον δὲ καὶ τοῦτο, κακόν γε μήν μέ- γιστον ἡ συκοφαντία· αὕτη γὰρ σοφῶν ἐπιβουλεύει ψυχαῖς, καὶ ἐπιχειρεῖ διαφθείρειν τὴν γενναίαν ἔν στασιν τῶν ἀγαθῶν. Λόγων δὲ (15) οὐκ ἀρχόμενον, ἀλλὰ παυόμενον ἐπαινεῖν προσήκει, καὶ τὸ μέτριον ἦθος ἀποδέχεσθαι, καὶ μὴ τὸ μετεωριζόμενον καὶ τετυφωμένον. Πάνυ δὲ χρὴ θυμοῦ φείδεσθαι, καὶ μή εἰς ὀργὴν προχείρως καταφέρεσθαι, τινι ἄφρονες δουλεύουσιν. 'Αμαρτάνουσι δὲ οἱ λέγοντες τοῖς προ- τέροις ἀμείνονα δεδόσθαι βίον, καὶ οὐ συνιᾶσιν, ὅτι πάμπολυ διαφέρει σοφία τῆς τῶν χρημάτων περιου σίας· καὶ τοσοῦτόν ἐστι φανερωτέρα (16), ὅσον ἄρ γυρος λαμπρότερος φαίνεται τῆς ἑαυτοῦ σκιᾶς. Ζωὴ γὰρ ἀνθρώπου, οὐκ ἐξ ἐπικήρου πλούτου κτήσεως, ἀλλ᾽ ἐκ σοφίας περιγίνεται. Τίς δὲ καὶ δυνήσεται, εἰπέ μοι, τὴν τοσαύτην καὶ οὕτω χρηστὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν ἐξειπεῖν ; ἢ τίς ἀνακαλέσασθαι τὰ δο κοῦντα παρημελῆσθαι ὑπὸ Θεοῦ δικαίως ; Πράττων δὲ οὐκ ὀρθῶς πρότερον ἔγωγε κατενόησα τὰ σύμπαν τα, καὶ δίκαιον ἐμμένοντα τῇ δικαιοσύνῃ, καὶ μέχρι θανάτου μὴ ἐξιστάμενον, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτὴν ἐπιβου- λευόμενον, καὶ ἀπεβῆ συναποθνήσκοντα τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ. Χρὴ δὲ δίκαιον ὄντα μὴ πάνυ τοιοῦτον εἶναι δοκεῖν, μηδὲ ἄγαν σοφὸν καὶ ὑπερμέτρως· ὅπως μή τι πταίσας, πολλαπλασίονα ἁμαρτήσῃ. Καὶ μὴ ἔσο τολμηρὸς καὶ προπετής, μή σε θάνατος ἁρπάση ἄκαιρος. Μέγιστον δὲ ἀγαθὸν ἀντιλαμβάνεσθαι Θεοῦ, καὶ ἐν τούτῳ ὄντα μηδὲν ἁμαρτάνειν. Τῶν γὰρ ἀμιάντων χειρὶ ἀνάγνῳ ψαύειν, μυσαρόν. Ο δὲ μετὰ φόβου Θεοῦ ὑπείκων ἅπαντα διαφεύγει τἀναντία. Σοφία δὲ βοηθείας, στίφους ἀνδρῶν τῶν δυνατωτά των ἐν πόλει μείζονα δύναται, ἢ καὶ συγγινώσκει δικαίως πολλάκις τῶν δεόντων ἀποτυγχάνουσιν. Απταιστος γάρ ἐστιν οὐδὲ εἷς. Ασεβῶν δὲ λόγοις, οὐδ' όπωσοῦν τι χρὴ προσιέναι, ὅπως μὴ τῶν κατὰ σου λόγων αὐτήκοος γενόμενος, ὥσπερ δούλου πονη- ροῦ φλυαρίας· ἔπειτα δηχθεὶς τὴν καρδίαν, ὕστερον ἐν πολλαῖς πράξεσιν εἰς τὸ ἀντικαταράσασθαι καὶ σὺ ἐκτραπῆς. Ἔγνων δὲ ταῦτα ἐγὼ ἅπαντα, σοφίαν ἐκ Θεοῦ λαβὼν, ἣν ὕστερον ἀποβαλών, οὐκέτι οἷός τε ἤμην ὅμοιος εἶναι. Ἔφυγε γὰρ ἀπ' ἐμοῦ σοφία εἰς μήκος ἄπειρον, καὶ εἰς βάθος ἀμέτρητον, ὡς μὴ εἶναι αὐτῆς λαβέσθαι μηκέτι. Ὥστε ὕστερον καὶ τοῦ ἐπιζητεῖν αὐτὴν, τέλειον (17) ἀπεσχόμην· καὶ οὔτε ἐνεθυμούμην ἔτι τοῦ κατανοεῖν τὰς τῶν ἀσεβῶν ἀφροσύνας καὶ βουλὰς ματαίας, καὶ ἀλύοντα βίον. Οὕτω δὲ διακείμενος, εἰς αὐτὰ διηνέχθην (18), καὶ ἐπιθυμίᾳ συσχεθείς θανατηφόρῳ, ἔγνων τὴν γυναῖκα, γῆν τινα (19), ἢ εἴ τι ἕτερον τοιοῦτον ὑπάρχουσαν. * φανοτέρα. χεῖρα δὲ χειρὶ συνάψασα. METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. B . - A contrahuntur; stultorum autem animæ, latitia ela- ta diffunduntur. 6. Atqui multo magis optandum, sapientis unius objurgationem excipere, quam to- tius chori improborum et miserorum hominum cantantium auditorem fieri. 7. Stolidorum etenim hominum risus, spinarum multarum vehementi igne ardentium sonitui baud absimilis est. 8. Sed profecto gravissimum malum est calumnia : hæc euim sapientum animabus insidias struit, ac gene- rosam bonorum virorum constantiam labefactare molitur. 9. Porro autem hunc laudibus eferre con- venit, non qui initium, sed qui dicendi Gnem fa- cit. Morum enim moderatio laudibus complecten- da, non elatio et arrogantia. 10. Insuper animi fu- rorem summo studio frenare et coercere necesse est, nec prompte et temere in iram ruere, cui stulti serviunt. 11. Errant autem, qui meliorem vitam majoribus nostris datam esse affirmant : nec intel- ligunt, sapientiam opum copia longe praestantiorem esse; 12. tantoque clariorem, quanto argentum umbra sua splendidius apparet. 13. Vita enim hom minis, non ex caducarum et fragilium opum cul- lectione et possessione, verum ex sapientia prove- nit. 14. Quis enim, oro te, tantam tamque beni- gnam Dei providentiam verbis consequi poterit? neglecta esse videntur, revocare? 16. Ego vero, minus recte id quidem faciens, omnia consideravi, et justum in justitia constanter perstantem, nec ab ca per omnem vitæ cursum desciscentem, imo etiam propter eam insidiis petitum : et injustum simul cum improbitate sua morientem. 17. Illud autem homini justitia prædito videndum est, ne ad- modum talis esse videatur, nec supra modum sa- piens; ne si qua in re offenderit, multis partibus copiosius peccet. 18. Illud etiam tibi cavendum, ne audax et temerarius sis; ne alioqui te intempestiva et præmatura mors abripiat. 19. Maximum autem bonum, Deum complecti et apprehendere; atque in eo manentem, ab omni peccato abstinere. Res ete- nim maculæ omnis expertes impura manu contre- clare, nefarium et exsecrabile est. Qui autem cum Dei timore cedit, seque submittit, adversa omnia effugit. 20. Sapientia auxilii in civitate plus potest, quam potentissimorum hominum acies; quæ etiam plerumque iis, qui ab officio aberrarunt, juste igno- scit. 21. Nemo enim est, qui non interdum laba- tur³. 22. Est autem tibi providendum, ne ad im- piorum sermones ullo modo accedas; ne maledicta in te jacta tuismet auribus hauriens, quemadmo· dum improbi servi loquacitatem; 23. atque ex ca re animo commorsus, in multis postea actionibus I Joan. 1. 8. C Ill Reg. vii, 46; II Paral. vi, 36; Prov. xx, 9; modo scribendum existimasse videntur alii inter- pretes. Joannes : Sermo, non in principio, sed cum ad calcem pervenerit, laudandus est. Musculus : Ser- monem laudare convenit, non in exordio, sed in calce. Duc. D Sed Billius adnotarat in margine libri sui, legen. dum ID. post, ruptuin olini perviderat Cotelerius ad Constitut. 15. Aut quis ea quæ summa cum ratione a Deo (45) Λόγων δέ. Medic. cod., λόγον δέ. Atque hoc (16) Φανερωτέρα. Ita sane cod. card. Lothar. (17) Τέλειον. Codd. reg. et Thuan., τέλεον. ID. (18) Διηνέχθην. Ms. Med., δηνέχθην. Εt paulo (19) Τὴν γυναῖκα, γῆν τινα. Locum esse cor-

ἐκ ποδῶν, ἀνθ' ὧν ἑαυτοὺς ματαιότητι δεδώκεσαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἁπάντων μετέρχεται ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια οξέως διὰ τὴν πολλὴν ἀνεξικακίαν, οὐδὲ παραυτίκα τιμωρεῖται ἐπὶ ταῖς πλημμελείαις, τούτου χάριν οίεται δεῖν ὁ πονηρὸς ἀνὴρ ἁμαρτάνειν ἐπὶ πλεῖον, ὡς ἀθῶος ἀπαλλάξων· οὐ συνιείς, ὅτι καὶ μετὰ πάμπολυν χρόνον ἀδικήσας οὐ λήσεται· ἀγαθόν γε μὴν μέγιστον, εὐλαβεῖσθαι Θεόν· οὗπερ ἀσεβὴς ἐκπεσών, οὐ πολὺν χρόνον τῇ ἑαυτοῦ μωρία κατα- χρήσεται. Χειρίστη δὲ καὶ ἐψευσμένη δόξα ἀνθρώπους ἐπινέμεται πολλάκις, περί τε δικαίων καὶ ἀδίκων. Ὑπολαμβάνουσι γὰρ περὶ ἑκατέρων τἀναντία· καὶ δίκαιός γε τὶς ὢν, οὐ τοιοῦτος ἔδοξε· καὶ πάλιν ἀσε- δὴς, ἔμφρων ἐνομίσθη. Ταύτην ἔγωγε τὴν πλάνην χαλεπὴν ἐν τοῖς μάλιστα τίθεμαι. Ἔδοξα δέ ποτε τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν βρῶσιν εἶναι καὶ πόσιν· κάτ κεῖνον θεοφιλέστατον, ὃς ἂν τούτων ἀπολαύῃ, παρὰ τὸν βίον (22), ὡς οἷόν τε μάλιστα· καὶ παραμυθίαν τῆς ζωῆς, τὴν τοιαύτην εὐθυμίαν μόνην ἡγησάμην καὶ τοίνυν προσεῖχον οὐδενὶ ἑτέρῳ, ἢ τῇ οιήσει ταύτῃ, ὡς μήτε νύκτωρ μήτε μεθημέραν ἁπάντων, ὅσα πρὸς τρυφὴν ἀνθρώποις εὕρηται, ἐμαυτὸν ἀπάγειν. Ἔγνων τε τοσοῦτον, ὅτι ἐν ἐκείνοις τὶς ἐμφύρων, οὐδαμῶς δυνήσεται, οὐδὲ πολλὰ μοχθήσας, εὑρεῖν τὸ ὄντως ἀγαθόν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Αμὴν γὰρ ἅπαντας τότε τῶν αὐτῶν ἀνθρώπους ἠξιῶσθαι· καὶ εἴ τέ τις σοφὸς, δικαιοσύνης μὲν ἐπεμελήθη, ἀδικίαν δὲ ἐξετράπη, καὶ ἔχθραν ἔφυγε πρὸς ἅπαντας δεξιὸς ὢν, ὅπερ ἐστὶν ἀρεστὸν Θεῷ, οὗτος ματαιοπονεῖν ἐφαίνετο. Τέλος δὲ ἐν ἐδόκει δι καίου τε καὶ ἀσεβοῦς, ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ, καθαρού τε καὶ ἀκαθάρτου, καὶ Θεὸν ἱλασκομένου καὶ μή. Οτε γὰρ ἄδικος καὶ ὁ ἀγαθὸς, ὅτε ἐπίορκος, καὶ ὁ τέλεον ὅρκον ἐκτρεπόμενος, εἰς ταὐτὸ τέλος ἐλαύνειν ἠλπίζετο, κατάγνωσίς τέ τις ὕπεισι τοῦ εἰς ὅμοια τελευτῶν ἅπαντας. Γινώσκω δὲ νῦν ὡς ἀφρόνων ταῦτα ἐνθυμήματα, καὶ πλάναι καὶ ἐξαπάται. Καὶ πολλὰ λέγουσιν, ὡς ὁ ἀποθανὼν οἴχεται τέλεον· καὶ προτι μητέον τὸν ζῶντα τοῦ τεθνηκότος, κἂν ἐν σκότῳ κείμενος ᾖ, κἂν κυνὸς τρόπον, τὸν βίον διαπορεύηται, παρὰ τὸν λέοντα τὸν τεθνηκότα. Οἱ μὲν γὰρ ζῶντες τοῦτο γοῦν ἐπίστανται, ὅτι τεθνήξονται· οἱ δὲ νεκροί οὐδ᾽ ὁτιοῦν γινώσκουσιν. ᾿Αμοιβαὶ δὲ οὐδενὸς πρό- κεινται μετὰ τὸ ἀποπληρῶσαι τὸ χρεών, "Η τε ἔχθρα καὶ ἡ φιλία ἡ πρὸς τοὺς τεθνηκότας, τέλος ἔχει. Ἐκείνων γὰρ, εἴτε ζῆλος, ἐξέλιπεν· εἴτε βίος, ἠφά νισται. Μέτεστι δὲ οὐδενὸς τῷ ἅπαξ ἐντεῦθεν ἀπελ- θόντι. Ταῦτα ἡ πλάνη ἐπᾴδουσα ἔτι, καὶ τοιαῦτα συμβουλεύει· Τί πράττεις, ὦ οὗτος, καὶ οὐ τρυφᾷς, οὐδὲ ἐμφορῇ μὲν ἐδεσμάτων παντοίων, οἴνου δὲ ὑπερ- εμπίπλασαι ; Οὐκ αἰσθάνῃ, ὡς ἐκ Θεοῦ ταυτὶ δέδοται πρὸς ἀπόλαυσιν ἀνεπικώλυτον; Περιβαλοῦ ἐσθῆτα METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A quoties contemplor quæ et quanta mortales in pro- ximorum perniciem studiose cogitarunt, totus ob- stupesco. 10. Illud quidem compertum habeo, prius quoque ex bac vita abripi impios ac de medio tolli, eo quod vanitati se ipsos dediderunt. 11. Quoniam enim Dei providentia propter summam æquanimi- tatem et clementiam, haudquaquam omnes confe- stim persequitur: nec malus statim post admissa flagitia penis afficitur; 12. Ob eam causam sibi fas esse putat vir scelestus diutius peccare, quasi innoxius discessurus: illud videlicet non intelligens, quod etiam post longum a perpetrato scelere tem- pus, Dei scientiam non efugiel. Illud vero præ- stantissimum bonum, pio Dei timore præditum esse, sua abutetur. 14. Pessima autem et falsa opinio per homines plerumque grassatur, tum de justis, tum de sceleratis: de utrisque enim contraria exi- stimant. Nam et qui justitia præditus est, non talis babitus est; et rursus impius, cordati viri opinio- nein tulit : quem quidem errorem in primis gravem esse statuo. 15. Quinetiam aliquando summum bo- num in cibo et potu situm esse judicavi; eumque Deo charissimum, qui toto vitæ spatio his, quam maxime fieri potest, frueretur : 16. atque hujusmo- di hilaritatem, unicum vitæ solatium arbitratus sum. Ac proinde in nullam aliam rem, quam in hanc opinionem incumbebam, ut nec noctu nec interdiu quidquam eorum, quæ ad delicias a morta- li¡ us inventa sunt, mihi interdicerem, ab eoque me abducerem. 17. Cæterum hoc cognovi, quod quis- quis se his rebus inquinaverit, nullo quamlibet longo labore, verum bonum unquam reperiet. B C D CAPUT IX. gnos habitos esse putabam. Ac si quis sapiens "ju- stitiam studiose coluisset atque ab injustitia re- cessisset, animique dexteritate et facilitate omnium olium fugisset (quod quidem Deo gratum est); hic mihi inanem laborem suscipere videbatur. 2. De- nique unum eumdemque finem esse arbitrabar justi et injusti, boni et mali, puri et impuri, Deo suppli- cantis minimeque supplicantis. 3. Nam cum inju- stus et probus, pejerator et jusjurandum omne fu- giens, ad eumdem finem spe atque opinione mea contenderent; subibat sinistra quædam cogitatio, omnes in eadem desinere. Nunc vero perspectum habeo, stultorum esse has cogitationes, ac fraudes et imposturas. 4. Ac multis verbis illud occinunt, eum qui mortem obiit, penitus interire; ac viven- tem mortuo præferendum esse, etiamsi tenebris obsitus jaceat, etiamsi canino more vitæ iter tra- ducat, supra leonem mortuum. 5. Etenim eos qui vita fruuntur, hoc saltem scire, quod morituri sint : eos autem qui vita functi sunt, nihil prorsus co- gnoscere. Præmia porro pœnasque nullas post ex- pletum vitæ cursum proponi. 6. Odium insuper et benevolentiam erga eos qui vitam cum morte com- mutarunt, finem habere. Eorum enim tum invidiam atque æmulationern defecisse, tum vitam obscura- tam atque exstinctam esse. Postremo nullius rei 13. a quo cum impius exciderit, haud diu stultitia 1. Tum enim homines omnes iisdem rebus di- (22) Παρὰ τὸν βίον. Cod. Μedic., παρὰ τὸν ἑαυτοῦ βίον. Duc.

ἐκ ποδῶν, ἀνθ' ὧν ἑαυτοὺς ματαιότητι δεδώκεσαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἁπάντων μετέρχεται ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια οξέως διὰ τὴν πολλὴν ἀνεξικακίαν, οὐδὲ παραυτίκα τιμωρεῖται ἐπὶ ταῖς πλημμελείαις, τούτου χάριν οίεται δεῖν ὁ πονηρὸς ἀνὴρ ἁμαρτάνειν ἐπὶ πλεῖον, ὡς ἀθῶος ἀπαλλάξων· οὐ συνιείς, ὅτι καὶ μετὰ πάμπολυν χρόνον ἀδικήσας οὐ λήσεται· ἀγαθόν γε μὴν μέγιστον, εὐλαβεῖσθαι Θεόν· οὗπερ ἀσεβὴς ἐκπεσών, οὐ πολὺν χρόνον τῇ ἑαυτοῦ μωρία κατα- χρήσεται. Χειρίστη δὲ καὶ ἐψευσμένη δόξα ἀνθρώπους ἐπινέμεται πολλάκις, περί τε δικαίων καὶ ἀδίκων. Ὑπολαμβάνουσι γὰρ περὶ ἑκατέρων τἀναντία· καὶ δίκαιός γε τὶς ὢν, οὐ τοιοῦτος ἔδοξε· καὶ πάλιν ἀσε- δὴς, ἔμφρων ἐνομίσθη. Ταύτην ἔγωγε τὴν πλάνην χαλεπὴν ἐν τοῖς μάλιστα τίθεμαι. Ἔδοξα δέ ποτε τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν βρῶσιν εἶναι καὶ πόσιν· κάτ κεῖνον θεοφιλέστατον, ὃς ἂν τούτων ἀπολαύῃ, παρὰ τὸν βίον (22), ὡς οἷόν τε μάλιστα· καὶ παραμυθίαν τῆς ζωῆς, τὴν τοιαύτην εὐθυμίαν μόνην ἡγησάμην καὶ τοίνυν προσεῖχον οὐδενὶ ἑτέρῳ, ἢ τῇ οιήσει ταύτῃ, ὡς μήτε νύκτωρ μήτε μεθημέραν ἁπάντων, ὅσα πρὸς τρυφὴν ἀνθρώποις εὕρηται, ἐμαυτὸν ἀπάγειν. Ἔγνων τε τοσοῦτον, ὅτι ἐν ἐκείνοις τὶς ἐμφύρων, οὐδαμῶς δυνήσεται, οὐδὲ πολλὰ μοχθήσας, εὑρεῖν τὸ ὄντως ἀγαθόν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Αμὴν γὰρ ἅπαντας τότε τῶν αὐτῶν ἀνθρώπους ἠξιῶσθαι· καὶ εἴ τέ τις σοφὸς, δικαιοσύνης μὲν ἐπεμελήθη, ἀδικίαν δὲ ἐξετράπη, καὶ ἔχθραν ἔφυγε πρὸς ἅπαντας δεξιὸς ὢν, ὅπερ ἐστὶν ἀρεστὸν Θεῷ, οὗτος ματαιοπονεῖν ἐφαίνετο. Τέλος δὲ ἐν ἐδόκει δι καίου τε καὶ ἀσεβοῦς, ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ, καθαρού τε καὶ ἀκαθάρτου, καὶ Θεὸν ἱλασκομένου καὶ μή. Οτε γὰρ ἄδικος καὶ ὁ ἀγαθὸς, ὅτε ἐπίορκος, καὶ ὁ τέλεον ὅρκον ἐκτρεπόμενος, εἰς ταὐτὸ τέλος ἐλαύνειν ἠλπίζετο, κατάγνωσίς τέ τις ὕπεισι τοῦ εἰς ὅμοια τελευτῶν ἅπαντας. Γινώσκω δὲ νῦν ὡς ἀφρόνων ταῦτα ἐνθυμήματα, καὶ πλάναι καὶ ἐξαπάται. Καὶ πολλὰ λέγουσιν, ὡς ὁ ἀποθανὼν οἴχεται τέλεον· καὶ προτι μητέον τὸν ζῶντα τοῦ τεθνηκότος, κἂν ἐν σκότῳ κείμενος ᾖ, κἂν κυνὸς τρόπον, τὸν βίον διαπορεύηται, παρὰ τὸν λέοντα τὸν τεθνηκότα. Οἱ μὲν γὰρ ζῶντες τοῦτο γοῦν ἐπίστανται, ὅτι τεθνήξονται· οἱ δὲ νεκροί οὐδ᾽ ὁτιοῦν γινώσκουσιν. ᾿Αμοιβαὶ δὲ οὐδενὸς πρό- κεινται μετὰ τὸ ἀποπληρῶσαι τὸ χρεών, "Η τε ἔχθρα καὶ ἡ φιλία ἡ πρὸς τοὺς τεθνηκότας, τέλος ἔχει. Ἐκείνων γὰρ, εἴτε ζῆλος, ἐξέλιπεν· εἴτε βίος, ἠφά νισται. Μέτεστι δὲ οὐδενὸς τῷ ἅπαξ ἐντεῦθεν ἀπελ- θόντι. Ταῦτα ἡ πλάνη ἐπᾴδουσα ἔτι, καὶ τοιαῦτα συμβουλεύει· Τί πράττεις, ὦ οὗτος, καὶ οὐ τρυφᾷς, οὐδὲ ἐμφορῇ μὲν ἐδεσμάτων παντοίων, οἴνου δὲ ὑπερ- εμπίπλασαι ; Οὐκ αἰσθάνῃ, ὡς ἐκ Θεοῦ ταυτὶ δέδοται πρὸς ἀπόλαυσιν ἀνεπικώλυτον; Περιβαλοῦ ἐσθῆτα METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A quoties contemplor quæ et quanta mortales in pro- ximorum perniciem studiose cogitarunt, totus ob- stupesco. 10. Illud quidem compertum habeo, prius quoque ex bac vita abripi impios ac de medio tolli, eo quod vanitati se ipsos dediderunt. 11. Quoniam enim Dei providentia propter summam æquanimi- tatem et clementiam, haudquaquam omnes confe- stim persequitur: nec malus statim post admissa flagitia penis afficitur; 12. Ob eam causam sibi fas esse putat vir scelestus diutius peccare, quasi innoxius discessurus: illud videlicet non intelligens, quod etiam post longum a perpetrato scelere tem- pus, Dei scientiam non efugiel. Illud vero præ- stantissimum bonum, pio Dei timore præditum esse, sua abutetur. 14. Pessima autem et falsa opinio per homines plerumque grassatur, tum de justis, tum de sceleratis: de utrisque enim contraria exi- stimant. Nam et qui justitia præditus est, non talis babitus est; et rursus impius, cordati viri opinio- nein tulit : quem quidem errorem in primis gravem esse statuo. 15. Quinetiam aliquando summum bo- num in cibo et potu situm esse judicavi; eumque Deo charissimum, qui toto vitæ spatio his, quam maxime fieri potest, frueretur : 16. atque hujusmo- di hilaritatem, unicum vitæ solatium arbitratus sum. Ac proinde in nullam aliam rem, quam in hanc opinionem incumbebam, ut nec noctu nec interdiu quidquam eorum, quæ ad delicias a morta- li¡ us inventa sunt, mihi interdicerem, ab eoque me abducerem. 17. Cæterum hoc cognovi, quod quis- quis se his rebus inquinaverit, nullo quamlibet longo labore, verum bonum unquam reperiet. B C D CAPUT IX. gnos habitos esse putabam. Ac si quis sapiens "ju- stitiam studiose coluisset atque ab injustitia re- cessisset, animique dexteritate et facilitate omnium olium fugisset (quod quidem Deo gratum est); hic mihi inanem laborem suscipere videbatur. 2. De- nique unum eumdemque finem esse arbitrabar justi et injusti, boni et mali, puri et impuri, Deo suppli- cantis minimeque supplicantis. 3. Nam cum inju- stus et probus, pejerator et jusjurandum omne fu- giens, ad eumdem finem spe atque opinione mea contenderent; subibat sinistra quædam cogitatio, omnes in eadem desinere. Nunc vero perspectum habeo, stultorum esse has cogitationes, ac fraudes et imposturas. 4. Ac multis verbis illud occinunt, eum qui mortem obiit, penitus interire; ac viven- tem mortuo præferendum esse, etiamsi tenebris obsitus jaceat, etiamsi canino more vitæ iter tra- ducat, supra leonem mortuum. 5. Etenim eos qui vita fruuntur, hoc saltem scire, quod morituri sint : eos autem qui vita functi sunt, nihil prorsus co- gnoscere. Præmia porro pœnasque nullas post ex- pletum vitæ cursum proponi. 6. Odium insuper et benevolentiam erga eos qui vitam cum morte com- mutarunt, finem habere. Eorum enim tum invidiam atque æmulationern defecisse, tum vitam obscura- tam atque exstinctam esse. Postremo nullius rei 13. a quo cum impius exciderit, haud diu stultitia 1. Tum enim homines omnes iisdem rebus di- (22) Παρὰ τὸν βίον. Cod. Μedic., παρὰ τὸν ἑαυτοῦ βίον. Duc.

ἐκ ποδῶν, ἀνθ' ὧν ἑαυτοὺς ματαιότητι δεδώκεσαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἁπάντων μετέρχεται ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια οξέως διὰ τὴν πολλὴν ἀνεξικακίαν, οὐδὲ παραυτίκα τιμωρεῖται ἐπὶ ταῖς πλημμελείαις, τούτου χάριν οίεται δεῖν ὁ πονηρὸς ἀνὴρ ἁμαρτάνειν ἐπὶ πλεῖον, ὡς ἀθῶος ἀπαλλάξων· οὐ συνιείς, ὅτι καὶ μετὰ πάμπολυν χρόνον ἀδικήσας οὐ λήσεται· ἀγαθόν γε μὴν μέγιστον, εὐλαβεῖσθαι Θεόν· οὗπερ ἀσεβὴς ἐκπεσών, οὐ πολὺν χρόνον τῇ ἑαυτοῦ μωρία κατα- χρήσεται. Χειρίστη δὲ καὶ ἐψευσμένη δόξα ἀνθρώπους ἐπινέμεται πολλάκις, περί τε δικαίων καὶ ἀδίκων. Ὑπολαμβάνουσι γὰρ περὶ ἑκατέρων τἀναντία· καὶ δίκαιός γε τὶς ὢν, οὐ τοιοῦτος ἔδοξε· καὶ πάλιν ἀσε- δὴς, ἔμφρων ἐνομίσθη. Ταύτην ἔγωγε τὴν πλάνην χαλεπὴν ἐν τοῖς μάλιστα τίθεμαι. Ἔδοξα δέ ποτε τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν βρῶσιν εἶναι καὶ πόσιν· κάτ κεῖνον θεοφιλέστατον, ὃς ἂν τούτων ἀπολαύῃ, παρὰ τὸν βίον (22), ὡς οἷόν τε μάλιστα· καὶ παραμυθίαν τῆς ζωῆς, τὴν τοιαύτην εὐθυμίαν μόνην ἡγησάμην καὶ τοίνυν προσεῖχον οὐδενὶ ἑτέρῳ, ἢ τῇ οιήσει ταύτῃ, ὡς μήτε νύκτωρ μήτε μεθημέραν ἁπάντων, ὅσα πρὸς τρυφὴν ἀνθρώποις εὕρηται, ἐμαυτὸν ἀπάγειν. Ἔγνων τε τοσοῦτον, ὅτι ἐν ἐκείνοις τὶς ἐμφύρων, οὐδαμῶς δυνήσεται, οὐδὲ πολλὰ μοχθήσας, εὑρεῖν τὸ ὄντως ἀγαθόν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Αμὴν γὰρ ἅπαντας τότε τῶν αὐτῶν ἀνθρώπους ἠξιῶσθαι· καὶ εἴ τέ τις σοφὸς, δικαιοσύνης μὲν ἐπεμελήθη, ἀδικίαν δὲ ἐξετράπη, καὶ ἔχθραν ἔφυγε πρὸς ἅπαντας δεξιὸς ὢν, ὅπερ ἐστὶν ἀρεστὸν Θεῷ, οὗτος ματαιοπονεῖν ἐφαίνετο. Τέλος δὲ ἐν ἐδόκει δι καίου τε καὶ ἀσεβοῦς, ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ, καθαρού τε καὶ ἀκαθάρτου, καὶ Θεὸν ἱλασκομένου καὶ μή. Οτε γὰρ ἄδικος καὶ ὁ ἀγαθὸς, ὅτε ἐπίορκος, καὶ ὁ τέλεον ὅρκον ἐκτρεπόμενος, εἰς ταὐτὸ τέλος ἐλαύνειν ἠλπίζετο, κατάγνωσίς τέ τις ὕπεισι τοῦ εἰς ὅμοια τελευτῶν ἅπαντας. Γινώσκω δὲ νῦν ὡς ἀφρόνων ταῦτα ἐνθυμήματα, καὶ πλάναι καὶ ἐξαπάται. Καὶ πολλὰ λέγουσιν, ὡς ὁ ἀποθανὼν οἴχεται τέλεον· καὶ προτι μητέον τὸν ζῶντα τοῦ τεθνηκότος, κἂν ἐν σκότῳ κείμενος ᾖ, κἂν κυνὸς τρόπον, τὸν βίον διαπορεύηται, παρὰ τὸν λέοντα τὸν τεθνηκότα. Οἱ μὲν γὰρ ζῶντες τοῦτο γοῦν ἐπίστανται, ὅτι τεθνήξονται· οἱ δὲ νεκροί οὐδ᾽ ὁτιοῦν γινώσκουσιν. ᾿Αμοιβαὶ δὲ οὐδενὸς πρό- κεινται μετὰ τὸ ἀποπληρῶσαι τὸ χρεών, "Η τε ἔχθρα καὶ ἡ φιλία ἡ πρὸς τοὺς τεθνηκότας, τέλος ἔχει. Ἐκείνων γὰρ, εἴτε ζῆλος, ἐξέλιπεν· εἴτε βίος, ἠφά νισται. Μέτεστι δὲ οὐδενὸς τῷ ἅπαξ ἐντεῦθεν ἀπελ- θόντι. Ταῦτα ἡ πλάνη ἐπᾴδουσα ἔτι, καὶ τοιαῦτα συμβουλεύει· Τί πράττεις, ὦ οὗτος, καὶ οὐ τρυφᾷς, οὐδὲ ἐμφορῇ μὲν ἐδεσμάτων παντοίων, οἴνου δὲ ὑπερ- εμπίπλασαι ; Οὐκ αἰσθάνῃ, ὡς ἐκ Θεοῦ ταυτὶ δέδοται πρὸς ἀπόλαυσιν ἀνεπικώλυτον; Περιβαλοῦ ἐσθῆτα METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A quoties contemplor quæ et quanta mortales in pro- ximorum perniciem studiose cogitarunt, totus ob- stupesco. 10. Illud quidem compertum habeo, prius quoque ex bac vita abripi impios ac de medio tolli, eo quod vanitati se ipsos dediderunt. 11. Quoniam enim Dei providentia propter summam æquanimi- tatem et clementiam, haudquaquam omnes confe- stim persequitur: nec malus statim post admissa flagitia penis afficitur; 12. Ob eam causam sibi fas esse putat vir scelestus diutius peccare, quasi innoxius discessurus: illud videlicet non intelligens, quod etiam post longum a perpetrato scelere tem- pus, Dei scientiam non efugiel. Illud vero præ- stantissimum bonum, pio Dei timore præditum esse, sua abutetur. 14. Pessima autem et falsa opinio per homines plerumque grassatur, tum de justis, tum de sceleratis: de utrisque enim contraria exi- stimant. Nam et qui justitia præditus est, non talis babitus est; et rursus impius, cordati viri opinio- nein tulit : quem quidem errorem in primis gravem esse statuo. 15. Quinetiam aliquando summum bo- num in cibo et potu situm esse judicavi; eumque Deo charissimum, qui toto vitæ spatio his, quam maxime fieri potest, frueretur : 16. atque hujusmo- di hilaritatem, unicum vitæ solatium arbitratus sum. Ac proinde in nullam aliam rem, quam in hanc opinionem incumbebam, ut nec noctu nec interdiu quidquam eorum, quæ ad delicias a morta- li¡ us inventa sunt, mihi interdicerem, ab eoque me abducerem. 17. Cæterum hoc cognovi, quod quis- quis se his rebus inquinaverit, nullo quamlibet longo labore, verum bonum unquam reperiet. B C D CAPUT IX. gnos habitos esse putabam. Ac si quis sapiens "ju- stitiam studiose coluisset atque ab injustitia re- cessisset, animique dexteritate et facilitate omnium olium fugisset (quod quidem Deo gratum est); hic mihi inanem laborem suscipere videbatur. 2. De- nique unum eumdemque finem esse arbitrabar justi et injusti, boni et mali, puri et impuri, Deo suppli- cantis minimeque supplicantis. 3. Nam cum inju- stus et probus, pejerator et jusjurandum omne fu- giens, ad eumdem finem spe atque opinione mea contenderent; subibat sinistra quædam cogitatio, omnes in eadem desinere. Nunc vero perspectum habeo, stultorum esse has cogitationes, ac fraudes et imposturas. 4. Ac multis verbis illud occinunt, eum qui mortem obiit, penitus interire; ac viven- tem mortuo præferendum esse, etiamsi tenebris obsitus jaceat, etiamsi canino more vitæ iter tra- ducat, supra leonem mortuum. 5. Etenim eos qui vita fruuntur, hoc saltem scire, quod morituri sint : eos autem qui vita functi sunt, nihil prorsus co- gnoscere. Præmia porro pœnasque nullas post ex- pletum vitæ cursum proponi. 6. Odium insuper et benevolentiam erga eos qui vitam cum morte com- mutarunt, finem habere. Eorum enim tum invidiam atque æmulationern defecisse, tum vitam obscura- tam atque exstinctam esse. Postremo nullius rei 13. a quo cum impius exciderit, haud diu stultitia 1. Tum enim homines omnes iisdem rebus di- (22) Παρὰ τὸν βίον. Cod. Μedic., παρὰ τὸν ἑαυτοῦ βίον. Duc.

ἐκ ποδῶν, ἀνθ' ὧν ἑαυτοὺς ματαιότητι δεδώκεσαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἁπάντων μετέρχεται ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια οξέως διὰ τὴν πολλὴν ἀνεξικακίαν, οὐδὲ παραυτίκα τιμωρεῖται ἐπὶ ταῖς πλημμελείαις, τούτου χάριν οίεται δεῖν ὁ πονηρὸς ἀνὴρ ἁμαρτάνειν ἐπὶ πλεῖον, ὡς ἀθῶος ἀπαλλάξων· οὐ συνιείς, ὅτι καὶ μετὰ πάμπολυν χρόνον ἀδικήσας οὐ λήσεται· ἀγαθόν γε μὴν μέγιστον, εὐλαβεῖσθαι Θεόν· οὗπερ ἀσεβὴς ἐκπεσών, οὐ πολὺν χρόνον τῇ ἑαυτοῦ μωρία κατα- χρήσεται. Χειρίστη δὲ καὶ ἐψευσμένη δόξα ἀνθρώπους ἐπινέμεται πολλάκις, περί τε δικαίων καὶ ἀδίκων. Ὑπολαμβάνουσι γὰρ περὶ ἑκατέρων τἀναντία· καὶ δίκαιός γε τὶς ὢν, οὐ τοιοῦτος ἔδοξε· καὶ πάλιν ἀσε- δὴς, ἔμφρων ἐνομίσθη. Ταύτην ἔγωγε τὴν πλάνην χαλεπὴν ἐν τοῖς μάλιστα τίθεμαι. Ἔδοξα δέ ποτε τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν βρῶσιν εἶναι καὶ πόσιν· κάτ κεῖνον θεοφιλέστατον, ὃς ἂν τούτων ἀπολαύῃ, παρὰ τὸν βίον (22), ὡς οἷόν τε μάλιστα· καὶ παραμυθίαν τῆς ζωῆς, τὴν τοιαύτην εὐθυμίαν μόνην ἡγησάμην καὶ τοίνυν προσεῖχον οὐδενὶ ἑτέρῳ, ἢ τῇ οιήσει ταύτῃ, ὡς μήτε νύκτωρ μήτε μεθημέραν ἁπάντων, ὅσα πρὸς τρυφὴν ἀνθρώποις εὕρηται, ἐμαυτὸν ἀπάγειν. Ἔγνων τε τοσοῦτον, ὅτι ἐν ἐκείνοις τὶς ἐμφύρων, οὐδαμῶς δυνήσεται, οὐδὲ πολλὰ μοχθήσας, εὑρεῖν τὸ ὄντως ἀγαθόν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Αμὴν γὰρ ἅπαντας τότε τῶν αὐτῶν ἀνθρώπους ἠξιῶσθαι· καὶ εἴ τέ τις σοφὸς, δικαιοσύνης μὲν ἐπεμελήθη, ἀδικίαν δὲ ἐξετράπη, καὶ ἔχθραν ἔφυγε πρὸς ἅπαντας δεξιὸς ὢν, ὅπερ ἐστὶν ἀρεστὸν Θεῷ, οὗτος ματαιοπονεῖν ἐφαίνετο. Τέλος δὲ ἐν ἐδόκει δι καίου τε καὶ ἀσεβοῦς, ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ, καθαρού τε καὶ ἀκαθάρτου, καὶ Θεὸν ἱλασκομένου καὶ μή. Οτε γὰρ ἄδικος καὶ ὁ ἀγαθὸς, ὅτε ἐπίορκος, καὶ ὁ τέλεον ὅρκον ἐκτρεπόμενος, εἰς ταὐτὸ τέλος ἐλαύνειν ἠλπίζετο, κατάγνωσίς τέ τις ὕπεισι τοῦ εἰς ὅμοια τελευτῶν ἅπαντας. Γινώσκω δὲ νῦν ὡς ἀφρόνων ταῦτα ἐνθυμήματα, καὶ πλάναι καὶ ἐξαπάται. Καὶ πολλὰ λέγουσιν, ὡς ὁ ἀποθανὼν οἴχεται τέλεον· καὶ προτι μητέον τὸν ζῶντα τοῦ τεθνηκότος, κἂν ἐν σκότῳ κείμενος ᾖ, κἂν κυνὸς τρόπον, τὸν βίον διαπορεύηται, παρὰ τὸν λέοντα τὸν τεθνηκότα. Οἱ μὲν γὰρ ζῶντες τοῦτο γοῦν ἐπίστανται, ὅτι τεθνήξονται· οἱ δὲ νεκροί οὐδ᾽ ὁτιοῦν γινώσκουσιν. ᾿Αμοιβαὶ δὲ οὐδενὸς πρό- κεινται μετὰ τὸ ἀποπληρῶσαι τὸ χρεών, "Η τε ἔχθρα καὶ ἡ φιλία ἡ πρὸς τοὺς τεθνηκότας, τέλος ἔχει. Ἐκείνων γὰρ, εἴτε ζῆλος, ἐξέλιπεν· εἴτε βίος, ἠφά νισται. Μέτεστι δὲ οὐδενὸς τῷ ἅπαξ ἐντεῦθεν ἀπελ- θόντι. Ταῦτα ἡ πλάνη ἐπᾴδουσα ἔτι, καὶ τοιαῦτα συμβουλεύει· Τί πράττεις, ὦ οὗτος, καὶ οὐ τρυφᾷς, οὐδὲ ἐμφορῇ μὲν ἐδεσμάτων παντοίων, οἴνου δὲ ὑπερ- εμπίπλασαι ; Οὐκ αἰσθάνῃ, ὡς ἐκ Θεοῦ ταυτὶ δέδοται πρὸς ἀπόλαυσιν ἀνεπικώλυτον; Περιβαλοῦ ἐσθῆτα METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. A quoties contemplor quæ et quanta mortales in pro- ximorum perniciem studiose cogitarunt, totus ob- stupesco. 10. Illud quidem compertum habeo, prius quoque ex bac vita abripi impios ac de medio tolli, eo quod vanitati se ipsos dediderunt. 11. Quoniam enim Dei providentia propter summam æquanimi- tatem et clementiam, haudquaquam omnes confe- stim persequitur: nec malus statim post admissa flagitia penis afficitur; 12. Ob eam causam sibi fas esse putat vir scelestus diutius peccare, quasi innoxius discessurus: illud videlicet non intelligens, quod etiam post longum a perpetrato scelere tem- pus, Dei scientiam non efugiel. Illud vero præ- stantissimum bonum, pio Dei timore præditum esse, sua abutetur. 14. Pessima autem et falsa opinio per homines plerumque grassatur, tum de justis, tum de sceleratis: de utrisque enim contraria exi- stimant. Nam et qui justitia præditus est, non talis babitus est; et rursus impius, cordati viri opinio- nein tulit : quem quidem errorem in primis gravem esse statuo. 15. Quinetiam aliquando summum bo- num in cibo et potu situm esse judicavi; eumque Deo charissimum, qui toto vitæ spatio his, quam maxime fieri potest, frueretur : 16. atque hujusmo- di hilaritatem, unicum vitæ solatium arbitratus sum. Ac proinde in nullam aliam rem, quam in hanc opinionem incumbebam, ut nec noctu nec interdiu quidquam eorum, quæ ad delicias a morta- li¡ us inventa sunt, mihi interdicerem, ab eoque me abducerem. 17. Cæterum hoc cognovi, quod quis- quis se his rebus inquinaverit, nullo quamlibet longo labore, verum bonum unquam reperiet. B C D CAPUT IX. gnos habitos esse putabam. Ac si quis sapiens "ju- stitiam studiose coluisset atque ab injustitia re- cessisset, animique dexteritate et facilitate omnium olium fugisset (quod quidem Deo gratum est); hic mihi inanem laborem suscipere videbatur. 2. De- nique unum eumdemque finem esse arbitrabar justi et injusti, boni et mali, puri et impuri, Deo suppli- cantis minimeque supplicantis. 3. Nam cum inju- stus et probus, pejerator et jusjurandum omne fu- giens, ad eumdem finem spe atque opinione mea contenderent; subibat sinistra quædam cogitatio, omnes in eadem desinere. Nunc vero perspectum habeo, stultorum esse has cogitationes, ac fraudes et imposturas. 4. Ac multis verbis illud occinunt, eum qui mortem obiit, penitus interire; ac viven- tem mortuo præferendum esse, etiamsi tenebris obsitus jaceat, etiamsi canino more vitæ iter tra- ducat, supra leonem mortuum. 5. Etenim eos qui vita fruuntur, hoc saltem scire, quod morituri sint : eos autem qui vita functi sunt, nihil prorsus co- gnoscere. Præmia porro pœnasque nullas post ex- pletum vitæ cursum proponi. 6. Odium insuper et benevolentiam erga eos qui vitam cum morte com- mutarunt, finem habere. Eorum enim tum invidiam atque æmulationern defecisse, tum vitam obscura- tam atque exstinctam esse. Postremo nullius rei 13. a quo cum impius exciderit, haud diu stultitia 1. Tum enim homines omnes iisdem rebus di- (22) Παρὰ τὸν βίον. Cod. Μedic., παρὰ τὸν ἑαυτοῦ βίον. Duc.

τὴν γυναῖκα ταύτην, κἀκείνην δὲ ματαίως τὸν μά ταιον πάρελθε βίον; Ἕτερον γὰρ οὐδὲν ὑπολεί πεταί σοι παρὰ ταῦτα, οὐκ ἐνθάδε, οὐδὲ μετὰ θάνατον. ᾿Αλλὰ πράττε τὰ προστυχόντα. Οὔτε γὰρ λογισμόν σέ τις τούτων εἰσπράξεται· οὔθ᾽ ὅλως γινώσκεται ἑκτὸς ἀνθρώπων τὰ ὑπ' ἀνθρώπων γινόμενα. "Αδης δὲ, ὅ τί ποτε καὶ ἔστιν, εἰς ὅν ἀπιέναι λεγόμεθα, σοφίας καὶ αἰσθήσεως ἀμοιρεῖ. Ταῦτα μὲν οἱ μά ταιοι. Ἐγὼ δὲ εὖ οἶδα, ὡς οὔτε οἱ κουφότατοι δο κοῦντες τὸν μέγαν δρόμον ἐκεῖνον ἀνύσουσιν, οὔτε οἱ δυνατοὶ καὶ φοβεροὶ παρὰ ἀνθρώποις δεδοξασμέ νοι, τὸν φοβερὸν πόλεμον νικήσουσιν. Αλλ' οὐδὲ ἐν έδωδῆς πλήθει φρόνησις δοκιμάζεται, οὐδὲ σύνεσις πλούτῳ κοινωνεῖν εἴωθεν. Οὐδὲ συγχαίρω τοῖς οἱο μένοις ἅπαντας τῶν ὁμοίων τεύξεσθαι. Πάνυ δὲ ὑπνώττειν εοίκασιν οἱ τὰ τοιαῦτα ἐνθυμούμενοι, καὶ μὴ λογιζόμενοι, ὡς δίκην ἰχθύων καὶ ὀρνέων ἀνάρ παστοι γινόμενοι, ἐν κακοῖς κατατριβήσονται, άφνω τῆς ἀξίας λαχόντες ἐπιτιμίας. Ἐγὼ δὲ σοφίαν οὕτω τι μέγα ἡγοῦμαι, ὡς καὶ πόλιν μικρὰν ὑπ᾽ ὀλίγων μὲν οἰκουμένην, ὑπὸ δὲ μεγάλου πολιορκουμένην βα σιλέως χειρί, πολλὴν καὶ μεγάλην ἡγοῦμαι, εἰ καὶ ἕνα σοφὸν ἄνδρα πολίτην έχοι πένητα. Δύναιτο γὰρ ἂν οὗτος καὶ ἐκ τῶν πολεμίων, καὶ ἐκ τῶν χαρακω μάτων τὴν ἑαυτοῦ διασῶσαι πόλιν. Καὶ ἄλλοι μὲν τὸν σοφὸν ἐκεῖνον οὐ γινώσκουσι πένητα· ἐγὼ δὲ καὶ πάνυ προκρίνω τὴν ἐν σοφίᾳ ἰσχύν ταύτης τῆς δη μώδους δυνάμεως. 'Αλλ' ἐνθάδε μὲν ἀτιμάζεται σοφία πενία συνοικοῦσα· ἀκουσθήσεται δὲ μετέ πειτα ὑπερφωνοῦσα δυνάστας καὶ τυράννους κακῶν ὀρεγομένους. Σοφία γὰρ καὶ σιδήρου δυνατωτέρα Αφροσύνη τε ἑνὸς πολλοῖς κίνδυνον ἐργάζεται, κἂν πολλοῖς (25) καταφρόνητος ᾖ. Α νεόπλυτον, καὶ μύρῳ τὴν κεφαλὴν χρισάμενος, δρα κἂν πολύ. καταφρό- νητος εὐκαταφρόνητος ή. ᾖ. ὥσπερ μελαίνης καὶ εὐκαταφρονήτου καππάρεως. χρῆσιν, ΚΕΦΑΛ. Ι. Καὶ γὰρ μυῖαι ἐμπεσοῦσαι μύρῳ, καὶ ἐναποπνι γεῖσαι, ἀσχήμονα τοῦ ἡδέος ἐκείνου χρίσματος, την τε ὄψιν, καὶ τὴν χρίσιν (24) ἐργάζονται· σοφίας δὲ καὶ ἀφροσύνης οὐδὲν ἐν ταυτῷ μεμνήσθαι προσήκον. Ο μέν γε σοφὸς ἑαυτὸν ἐπὶ δεξιὰ τῶν πραγμάτων ὁδηγεῖ· ἄφρων δὲ εἰς ἀριστερὰ (25) ἀπονένευκεν, οὐδ᾽ δέ καὶ γὰρ μυῖαι ἐναποπνιγεῖσαι μύρῳ, ἄχρηστον αὐτὸ ἐργάζονται· τῶν Ἰουδαίων καὶ αἱρετικῶν οἱ λογισμοί εμπίπτοντες τῇ τῶν Γραφῶν εὐωδίᾳ, ἑαυτούς τε θα νατοῦσι, καὶ σαπρὸν παρασκευάζουσι τοῖς πειθομέ νοις τὸ μύρον. στεράν, S. GREGORII THAUMATURGI B (Sic.) eum participem esse, qui semel ex hac vita migra- rit. Hæc error acciuens, hujusmodi quoque consi- lium porrigit: 7. Heus tu quid facis, ac non deli- ciis indulges, nec omnis generis eduliis ingurgita- ris, vinoque te immodice exples? Annon intelligis tibi hæc divino munere concedi, ut arbitrio tuo ac sine impedimento fruaris ? 8. Quin tu vestem recens sordibus detersam induis, capiteque unguentis de- libuto, 9. hanc atque illam mulierem ceruis, va- namque vitam vane transigis? Nihil enim præter hæc tibi reliquum est, nec in hac vita, nec post mortem. 10. Facito igitur, quæ temere et ultro oc- currunt. Neque enim rationem horum quisquam a te exiget : nec hominum facta, nisi apud homines, ullo modo cognoscuntur. Orcus autem, quicunque tandem ille est, ad quem abire aicimur, sapientiæ et sensus est expers. Atque hæc vani homines lo- quuntur. 11. Ego vero certum habeo, nec eos qui pedum levitate præstare videntur, magnum illum cursum peracturos; nec eos qui potentes et formi- dabiles apud homines habiti fuerint, bellum illud formidabile confecturos. Nec vero prudentia in ci- borum copia exploratur, nec sagacitas quidquam commune habere cum opibus consuevit. 12. Nec jis gratulandum puto, qui omnes ad eadem perven- turos esse arbitrantur. Gravi enim sopore oppressi mihi videntur, qui res hujusmodi cogitant; nec sc- cum reputant fore, ut piscium instar atque avium abrepti, in malis versentur, ac subito pro scelerum merito penas luant. 13. At enimvero sapientiam tanti facio atque æstimo, ut parvam etiam civitatem a pâucis habitatam, atque adeo a magno rege cum exercitu circumsessam, magnam et frequentem exi- stimem, si vel pauperem unum sapientem virum civem habeat. 14. Hic enim, tum ab hostium impetu, tum a circumvallationibus et oppugnationibus civitatem suam incolumem tueri poterit. 15. Et quamvis alii pauperem illum sapientem non agno- scant : 16. ego tamen sapientiæ vires, populari huic potentia longe antepono. Verum hic quidem jacet et contemnitur sapientia, quæ cum paupertate conjuncta est : 17. cæterum postca audietur, alioren vocem edens, quam principes et tyranni, malorum cupiditate flagrantes. Sapientia enim ferro etiam ipso fortior est : 18. Stultitia autem unius, multis periculum accersit; etiamsi multis levis et contem ptibilis sit. CAPUT X. catæ, indecorum suavis illius liquoris aspectum et unctionem reddunt: sapientiæ autem et stultitiæ simul meminisse, nihil convenit. 2. Sapiens quippe ad res dextras et honestas sibi ipsi dux est: stultus autem ad lavas propendet, nec unquam ad res præ- et cod. Medic. At mass. reg. card. Lothar. et Thuan., Rursus idem codex Medic. pro scriptum exhibet Ita postea cap. xu, 5, Duc. lampadii versionem: Musca tam uncționem quam unguenti faciem reddunt deformem. Neque Billius aliter interpretatus est, quod non animadvertisset in codice Medic. scriptum usum ; quo pacto emendandum censuit Musculus cum dixit: Unguenti illius et speciem el usum deturpant. Catena Græca ms., Νam musca suffocalæ in unguento, inutile ipsum reddunt: sensus Judæorum et hæreti- corum in bonam Scripturæ fragrantiam incidentes, et se ipsos morte afficiunt, et unguentum putridum efficiunt illis, qui obsecuti eis fuerint. Ib. ad lavam. Ib. 1. Nam muscæ in unguentum prolapsæ et suff›- (23) Κἂν πολλοῖς. Sic Bodleianus Anglicus liber (24) Χρίσιν. Prava lectio pravam peperit OEco- (25) Εἰς ἀριστερά. Codd. reg. et Savil., εἰς άρι-

τὴν γυναῖκα ταύτην, κἀκείνην δὲ ματαίως τὸν μά ταιον πάρελθε βίον; Ἕτερον γὰρ οὐδὲν ὑπολεί πεταί σοι παρὰ ταῦτα, οὐκ ἐνθάδε, οὐδὲ μετὰ θάνατον. ᾿Αλλὰ πράττε τὰ προστυχόντα. Οὔτε γὰρ λογισμόν σέ τις τούτων εἰσπράξεται· οὔθ᾽ ὅλως γινώσκεται ἑκτὸς ἀνθρώπων τὰ ὑπ' ἀνθρώπων γινόμενα. "Αδης δὲ, ὅ τί ποτε καὶ ἔστιν, εἰς ὅν ἀπιέναι λεγόμεθα, σοφίας καὶ αἰσθήσεως ἀμοιρεῖ. Ταῦτα μὲν οἱ μά ταιοι. Ἐγὼ δὲ εὖ οἶδα, ὡς οὔτε οἱ κουφότατοι δο κοῦντες τὸν μέγαν δρόμον ἐκεῖνον ἀνύσουσιν, οὔτε οἱ δυνατοὶ καὶ φοβεροὶ παρὰ ἀνθρώποις δεδοξασμέ νοι, τὸν φοβερὸν πόλεμον νικήσουσιν. Αλλ' οὐδὲ ἐν έδωδῆς πλήθει φρόνησις δοκιμάζεται, οὐδὲ σύνεσις πλούτῳ κοινωνεῖν εἴωθεν. Οὐδὲ συγχαίρω τοῖς οἱο μένοις ἅπαντας τῶν ὁμοίων τεύξεσθαι. Πάνυ δὲ ὑπνώττειν εοίκασιν οἱ τὰ τοιαῦτα ἐνθυμούμενοι, καὶ μὴ λογιζόμενοι, ὡς δίκην ἰχθύων καὶ ὀρνέων ἀνάρ παστοι γινόμενοι, ἐν κακοῖς κατατριβήσονται, άφνω τῆς ἀξίας λαχόντες ἐπιτιμίας. Ἐγὼ δὲ σοφίαν οὕτω τι μέγα ἡγοῦμαι, ὡς καὶ πόλιν μικρὰν ὑπ᾽ ὀλίγων μὲν οἰκουμένην, ὑπὸ δὲ μεγάλου πολιορκουμένην βα σιλέως χειρί, πολλὴν καὶ μεγάλην ἡγοῦμαι, εἰ καὶ ἕνα σοφὸν ἄνδρα πολίτην έχοι πένητα. Δύναιτο γὰρ ἂν οὗτος καὶ ἐκ τῶν πολεμίων, καὶ ἐκ τῶν χαρακω μάτων τὴν ἑαυτοῦ διασῶσαι πόλιν. Καὶ ἄλλοι μὲν τὸν σοφὸν ἐκεῖνον οὐ γινώσκουσι πένητα· ἐγὼ δὲ καὶ πάνυ προκρίνω τὴν ἐν σοφίᾳ ἰσχύν ταύτης τῆς δη μώδους δυνάμεως. 'Αλλ' ἐνθάδε μὲν ἀτιμάζεται σοφία πενία συνοικοῦσα· ἀκουσθήσεται δὲ μετέ πειτα ὑπερφωνοῦσα δυνάστας καὶ τυράννους κακῶν ὀρεγομένους. Σοφία γὰρ καὶ σιδήρου δυνατωτέρα Αφροσύνη τε ἑνὸς πολλοῖς κίνδυνον ἐργάζεται, κἂν πολλοῖς (25) καταφρόνητος ᾖ. Α νεόπλυτον, καὶ μύρῳ τὴν κεφαλὴν χρισάμενος, δρα κἂν πολύ. καταφρό- νητος εὐκαταφρόνητος ή. ᾖ. ὥσπερ μελαίνης καὶ εὐκαταφρονήτου καππάρεως. χρῆσιν, ΚΕΦΑΛ. Ι. Καὶ γὰρ μυῖαι ἐμπεσοῦσαι μύρῳ, καὶ ἐναποπνι γεῖσαι, ἀσχήμονα τοῦ ἡδέος ἐκείνου χρίσματος, την τε ὄψιν, καὶ τὴν χρίσιν (24) ἐργάζονται· σοφίας δὲ καὶ ἀφροσύνης οὐδὲν ἐν ταυτῷ μεμνήσθαι προσήκον. Ο μέν γε σοφὸς ἑαυτὸν ἐπὶ δεξιὰ τῶν πραγμάτων ὁδηγεῖ· ἄφρων δὲ εἰς ἀριστερὰ (25) ἀπονένευκεν, οὐδ᾽ δέ καὶ γὰρ μυῖαι ἐναποπνιγεῖσαι μύρῳ, ἄχρηστον αὐτὸ ἐργάζονται· τῶν Ἰουδαίων καὶ αἱρετικῶν οἱ λογισμοί εμπίπτοντες τῇ τῶν Γραφῶν εὐωδίᾳ, ἑαυτούς τε θα νατοῦσι, καὶ σαπρὸν παρασκευάζουσι τοῖς πειθομέ νοις τὸ μύρον. στεράν, S. GREGORII THAUMATURGI B (Sic.) eum participem esse, qui semel ex hac vita migra- rit. Hæc error acciuens, hujusmodi quoque consi- lium porrigit: 7. Heus tu quid facis, ac non deli- ciis indulges, nec omnis generis eduliis ingurgita- ris, vinoque te immodice exples? Annon intelligis tibi hæc divino munere concedi, ut arbitrio tuo ac sine impedimento fruaris ? 8. Quin tu vestem recens sordibus detersam induis, capiteque unguentis de- libuto, 9. hanc atque illam mulierem ceruis, va- namque vitam vane transigis? Nihil enim præter hæc tibi reliquum est, nec in hac vita, nec post mortem. 10. Facito igitur, quæ temere et ultro oc- currunt. Neque enim rationem horum quisquam a te exiget : nec hominum facta, nisi apud homines, ullo modo cognoscuntur. Orcus autem, quicunque tandem ille est, ad quem abire aicimur, sapientiæ et sensus est expers. Atque hæc vani homines lo- quuntur. 11. Ego vero certum habeo, nec eos qui pedum levitate præstare videntur, magnum illum cursum peracturos; nec eos qui potentes et formi- dabiles apud homines habiti fuerint, bellum illud formidabile confecturos. Nec vero prudentia in ci- borum copia exploratur, nec sagacitas quidquam commune habere cum opibus consuevit. 12. Nec jis gratulandum puto, qui omnes ad eadem perven- turos esse arbitrantur. Gravi enim sopore oppressi mihi videntur, qui res hujusmodi cogitant; nec sc- cum reputant fore, ut piscium instar atque avium abrepti, in malis versentur, ac subito pro scelerum merito penas luant. 13. At enimvero sapientiam tanti facio atque æstimo, ut parvam etiam civitatem a pâucis habitatam, atque adeo a magno rege cum exercitu circumsessam, magnam et frequentem exi- stimem, si vel pauperem unum sapientem virum civem habeat. 14. Hic enim, tum ab hostium impetu, tum a circumvallationibus et oppugnationibus civitatem suam incolumem tueri poterit. 15. Et quamvis alii pauperem illum sapientem non agno- scant : 16. ego tamen sapientiæ vires, populari huic potentia longe antepono. Verum hic quidem jacet et contemnitur sapientia, quæ cum paupertate conjuncta est : 17. cæterum postca audietur, alioren vocem edens, quam principes et tyranni, malorum cupiditate flagrantes. Sapientia enim ferro etiam ipso fortior est : 18. Stultitia autem unius, multis periculum accersit; etiamsi multis levis et contem ptibilis sit. CAPUT X. catæ, indecorum suavis illius liquoris aspectum et unctionem reddunt: sapientiæ autem et stultitiæ simul meminisse, nihil convenit. 2. Sapiens quippe ad res dextras et honestas sibi ipsi dux est: stultus autem ad lavas propendet, nec unquam ad res præ- et cod. Medic. At mass. reg. card. Lothar. et Thuan., Rursus idem codex Medic. pro scriptum exhibet Ita postea cap. xu, 5, Duc. lampadii versionem: Musca tam uncționem quam unguenti faciem reddunt deformem. Neque Billius aliter interpretatus est, quod non animadvertisset in codice Medic. scriptum usum ; quo pacto emendandum censuit Musculus cum dixit: Unguenti illius et speciem el usum deturpant. Catena Græca ms., Νam musca suffocalæ in unguento, inutile ipsum reddunt: sensus Judæorum et hæreti- corum in bonam Scripturæ fragrantiam incidentes, et se ipsos morte afficiunt, et unguentum putridum efficiunt illis, qui obsecuti eis fuerint. Ib. ad lavam. Ib. 1. Nam muscæ in unguentum prolapsæ et suff›- (23) Κἂν πολλοῖς. Sic Bodleianus Anglicus liber (24) Χρίσιν. Prava lectio pravam peperit OEco- (25) Εἰς ἀριστερά. Codd. reg. et Savil., εἰς άρι-

ἔστιν ὅτε καλῶν ὁδηγῷ πραγμάτων ἀφροσύνῃ χρήσε- ται. Μάταια δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθυμήματα, ἀφροσύ- της αναπεπλησμένα. Εἰ δὲ καὶ πνεῦμά σοί ποτε, ὦ φίλος, πολέμιον προσπέσοι, ἔνστηθι ἐῤῥωμένως, για νώσκων ὡς καὶ πολλῶν ἁμαρτημάτων πλῆθος Θεὸς Γλάσασθαι δύναται. Τυράννου δὲ ἔργα ταῦτα, καὶ πα τρὸς πάσης πονηρίας· τὸν μὲν ἄφρονα εἰς ύψος αιρε- σθαι, τὸν πλούσιον δὲ φρονήσει ταπεινοῦσθαι· καὶ δούλους μὲν ἁμαρτιῶν ἐπὶ ἵππον φερομένους, ἄνδρας δὲ ἱεροὺς βαδίζοντας ἀτίμως ὁρᾶσθαι, τῶν πονηρῶν γαυρουμένων. Εἰ δέ τις ἑτέρῳ ἐπιβουλεύει, λέληθεν αὐτὸν ὡς ἑαυτῷ πρώτῳ καὶ μόνῳ ἔνεδρον ἐργάζεται. Ο δὲ καθαιρῶν ἄλλου ἀσφάλειαν, περιπεσείται όφεως δήγματι. ᾿Αλλὰ μὴ [ἴσ. μὴν] ὁ λίθους ἐξαιρούμενος, ὑπνίσει πόνον οὐ μικρόν· ἀλλὰ καὶ σχίζων ξύλα, ἐν αὐτῷ τῷ οἰκείῳ ὅπλῳ τὸν κίνδυνον οἴσει. Ἐὰν δὲ συμβῇ τοῦ Β στελεοῦ (26) τὸν πέλεκυν ἐκπηδῆσαι, θορυβηθήσεται ὁ ταῦτα ἐργαζόμενος, οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ συγκομίζων, καὶ ἐπαύξων αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ ἄδικον καὶ ὠκύμορον δύ ναμιν. Οφεως δὲ δῆγμα λαθραῖον· οὐδὲν παραμυθή σονται οἱ ἐπάδοντες· μάταιοι γάρ εἰσιν. Αλλ' ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ ἀγαθὰ ἐργάζεται αὑτῷ τε καὶ τοῖς πλη- σίον· ὁ δὲ ἄφρων εἰς ὄλεθρον ἐμπεσεῖται διὰ τῆς αὐτοῦ φλυαρίας. Καὶ ἅπαξ ἀνοίξας τὸ στόμα, ἄρχε ται ἀφρόνως, καὶ παύεται ταχέως, διὰ παντὸς ἐνδει- κνύμενος τὴν ἑαυτοῦ ἄνοιαν. ᾿Ανθρώπῳ δὲ ἀδύνατόν τι γνώναι, καὶ παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν τὰ ἀπ' ἀρχῆς, ἢ τὰ ἐπιόντα. Τις γὰρ ἔσται ὁ μηνύσων; "Ανθρωπος δὲ ὃς οὐκ οἶδεν εἰς τὴν ἀγαθὴν πορευθῆναι πόλιν, κά χωσιν ὑπομένει, τοῖς τε ὀφθαλμοῖς, καὶ τῷ παντί προσώπα. Πόλει δὲ ἐκείνῃ κακὰ προλέγω, ἧς ὅ τε βασιλεὺς νέος, καὶ οἱ ἄρχοντες γαστρίμαργοι. Μακα- ρίζω δὲ γῆν τὴν ἀγαθὴν, ἧς βασιλεύει ὁ τοῦ ἐλευθέ ρου υἱός· ἔνθα εὐκαίρως ἀπολαύσουσιν ἀγαθῶν, οἱ ἐκεῖσε ἄρχειν ἠξιωμένοι. Οκνηρὸς δὲ καὶ ἀργὸς, οἶκον ἐλαττοῦσι χλευασταὶ γενόμενοι· καὶ εἰς τὴν ἑαυτῶν λαιμαργίαν, τοῖς πᾶσι καταχρώμενοι, άργυ- ρίῳ ἀγώγιμοι, ἕνεκα ὀλίγου τιμήματος πάντα αἰσχρῶς καὶ ταπεινῶς πράσσειν ὑπομένοντες. Βασι- λεῖ δὲ, καὶ ἄρχουσιν, ἢ δυνάσταις ὑπακούειν προσήκει, καὶ οὐκ ἀπεχθάνεσθαι, οὐδ᾽ ὅλως λυπηρόν τι εἰς αὐ τοὺς δῆμα ἀποῤῥίπτειν. Δέος γὰρ, μὴ τὸ καὶ τὸ και ταμόνας εἰρημένον, εἰς φανερόν πως ἔλθῃ. Τῷ γὰρ μόνῳ καὶ πλουσίῳ καὶ μεγάλῳ βασιλεῖ ἄγγελοι ὀξεῖς καὶ ὑπόπτεροι ἅπαντα διακομίζουσι, πνευματικήν ὁμοῦ καὶ λογικὴν τελοῦντες ὑπηρεσίαν. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Κοινωνεῖν γε μὴν ἄρτον καὶ τῶν ἀναγκαίων, ἃ πρὸς τὸν βίον ἀνθρώποις, δίκαιον. Εἰ γὰρ καὶ παραυτίκα τισὶ δόξεις ἀπολλύναι, ὥσπερ ὕδατι τὸν ἄρτον παρα- διδοὺς, ἀλλ᾽ οὖν προϊόντος τοῦ χρόνου, οὐκ ἀνόνητός σοι φανεῖται ἡ φιλανθρωπία. Δίδου δὲ ἀφειδῶς, καὶ μέριζε τὰ σαυτοῦ πλείοσιν· οὐ γὰρ ἐπίστασαι τί ποτε ἡ ἐπιοῦσα ἐποίησεν ἡμέρα. Κατέχουσι δὲ οὐδὲ νεφέλαι τὸν ἑαυτῶν πολὺν ὑετὸν, ἀλλὰ τὸν ὄμβρον ἐπὶ METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. 10!4 A claras duce stultitia utetur. 3. Quin ipsius quoque D C cogitationes vanæ sunt, stultitia oppletæ. 4. Quod site, o amice, spiritus hostilis aliquando adortus fuerit, forti animo resiste, sciens Deum vel ingen- tem peccatorum multitudinem benignitate sua con- donare posse. 5. Tyranni autem patrisque omnis malitia, hæc opera fuerint: 6. stultum quidem in sublime attolli; prudentiæ autem opibus affluentem, deprimi: 7. et peccatorum quidem servos, equis vectos; sacrosanctos vero homines, pedibus iter inhonorate facientes conspici, improbis exsultanti - bus. 8. Quod si quis alteri insidias moliatur, im- prudens sibi ipsi primo et soli insidias struit. Qui autem alterius securitatem evertit, in serpentis morsum prolabetur. 9. Quin is etiam qui lapides extrahit, laborem haud parvum sufferet; et qui ligna conscindit, in suimet armis periculum feret. conturbabitur qui huic operi incumbit, haudqua- quam fauste comportans, suasque injustas et brevi perituras vires ipsi adaugens. 11. Est vero morsus serpentis furtivus ac clandestinus: et nihil solatii afferent incantatores ; vani enim sunt. 12. Enimvero bonus vir, tum sibi, tum proximis bona operatur: ciem ruet. 14. Cum semel os aperuerit, stulte or- ditur, et statim dicendi finem facit, stoliditatem suam ubivis ostendens. Fieri autem minime potest, ut homo ea quæ a principio fuerunt aut postea fu- tura sunt, cognoscat et ab homine discat. Quis enim erit, qui aperial? 15. Homo, qui in bonamu civitatem proficisci nescit, et oculis et toto vultu alictatur. 16. Huic autem civitati mala prænuntio, cujus et rex adolescens est, et principes helluones. cujus ingenuus vir regnum tenet: ubi tempestive bonis fruuntur, qui illic præfecturis et dignitatibus ornali sunt. 18. At piger et ignavus domum mi- nuunt, derisores et scurræ facti: 19. atque ad in- gluviem suam rebus omnibus abutentes, argento ductiles, exigui pretii causa turpiter et abjecte quidvis facere sustinentes. 20. Regi autem et præ- fectis aut proceribus audientem esse convenit, ac non ipsis in offensain venire, nec molestum ullum verbum in eos projicere. Periculum enim est, ne id etiam quod occulte ac remotis arbitris dictum fuerit, in lucem forte veniat. Etenim soli et diviti et magno regi nuntii celeres et pennati omnia perferunt, spi- ritali simul et rationali ministerio fungentes. CAPUT XI. vitam tuendam necessaria sunt, impertiri. Quamvis enim id statim perdidisse quibusdam videaris, quem- admodum si panem iu aquam conjecisses ; tamen progressu temporis nequaquam infrugiferam tibi fuisse beneficentiam comperies. 2. Quin liberaliter. quoque elargire, pluribusque tuas facultates divide: non enim tibi notum est, quid tandem postera dies 10. Quod si forte securis e manubrio exsilierit, 13. Contra, stultus inepta sua loquacitate in perni- 17. Contra, bonam illam terram beatam prædico, (26) Στελιού. Codd. reg. et Medic., στελέχους. Duc. 1. Justum est autem egenti panem, et ea quæ ad

ἔστιν ὅτε καλῶν ὁδηγῷ πραγμάτων ἀφροσύνῃ χρήσε- ται. Μάταια δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθυμήματα, ἀφροσύ- της αναπεπλησμένα. Εἰ δὲ καὶ πνεῦμά σοί ποτε, ὦ φίλος, πολέμιον προσπέσοι, ἔνστηθι ἐῤῥωμένως, για νώσκων ὡς καὶ πολλῶν ἁμαρτημάτων πλῆθος Θεὸς Γλάσασθαι δύναται. Τυράννου δὲ ἔργα ταῦτα, καὶ πα τρὸς πάσης πονηρίας· τὸν μὲν ἄφρονα εἰς ύψος αιρε- σθαι, τὸν πλούσιον δὲ φρονήσει ταπεινοῦσθαι· καὶ δούλους μὲν ἁμαρτιῶν ἐπὶ ἵππον φερομένους, ἄνδρας δὲ ἱεροὺς βαδίζοντας ἀτίμως ὁρᾶσθαι, τῶν πονηρῶν γαυρουμένων. Εἰ δέ τις ἑτέρῳ ἐπιβουλεύει, λέληθεν αὐτὸν ὡς ἑαυτῷ πρώτῳ καὶ μόνῳ ἔνεδρον ἐργάζεται. Ο δὲ καθαιρῶν ἄλλου ἀσφάλειαν, περιπεσείται όφεως δήγματι. ᾿Αλλὰ μὴ [ἴσ. μὴν] ὁ λίθους ἐξαιρούμενος, ὑπνίσει πόνον οὐ μικρόν· ἀλλὰ καὶ σχίζων ξύλα, ἐν αὐτῷ τῷ οἰκείῳ ὅπλῳ τὸν κίνδυνον οἴσει. Ἐὰν δὲ συμβῇ τοῦ Β στελεοῦ (26) τὸν πέλεκυν ἐκπηδῆσαι, θορυβηθήσεται ὁ ταῦτα ἐργαζόμενος, οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ συγκομίζων, καὶ ἐπαύξων αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ ἄδικον καὶ ὠκύμορον δύ ναμιν. Οφεως δὲ δῆγμα λαθραῖον· οὐδὲν παραμυθή σονται οἱ ἐπάδοντες· μάταιοι γάρ εἰσιν. Αλλ' ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ ἀγαθὰ ἐργάζεται αὑτῷ τε καὶ τοῖς πλη- σίον· ὁ δὲ ἄφρων εἰς ὄλεθρον ἐμπεσεῖται διὰ τῆς αὐτοῦ φλυαρίας. Καὶ ἅπαξ ἀνοίξας τὸ στόμα, ἄρχε ται ἀφρόνως, καὶ παύεται ταχέως, διὰ παντὸς ἐνδει- κνύμενος τὴν ἑαυτοῦ ἄνοιαν. ᾿Ανθρώπῳ δὲ ἀδύνατόν τι γνώναι, καὶ παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν τὰ ἀπ' ἀρχῆς, ἢ τὰ ἐπιόντα. Τις γὰρ ἔσται ὁ μηνύσων; "Ανθρωπος δὲ ὃς οὐκ οἶδεν εἰς τὴν ἀγαθὴν πορευθῆναι πόλιν, κά χωσιν ὑπομένει, τοῖς τε ὀφθαλμοῖς, καὶ τῷ παντί προσώπα. Πόλει δὲ ἐκείνῃ κακὰ προλέγω, ἧς ὅ τε βασιλεὺς νέος, καὶ οἱ ἄρχοντες γαστρίμαργοι. Μακα- ρίζω δὲ γῆν τὴν ἀγαθὴν, ἧς βασιλεύει ὁ τοῦ ἐλευθέ ρου υἱός· ἔνθα εὐκαίρως ἀπολαύσουσιν ἀγαθῶν, οἱ ἐκεῖσε ἄρχειν ἠξιωμένοι. Οκνηρὸς δὲ καὶ ἀργὸς, οἶκον ἐλαττοῦσι χλευασταὶ γενόμενοι· καὶ εἰς τὴν ἑαυτῶν λαιμαργίαν, τοῖς πᾶσι καταχρώμενοι, άργυ- ρίῳ ἀγώγιμοι, ἕνεκα ὀλίγου τιμήματος πάντα αἰσχρῶς καὶ ταπεινῶς πράσσειν ὑπομένοντες. Βασι- λεῖ δὲ, καὶ ἄρχουσιν, ἢ δυνάσταις ὑπακούειν προσήκει, καὶ οὐκ ἀπεχθάνεσθαι, οὐδ᾽ ὅλως λυπηρόν τι εἰς αὐ τοὺς δῆμα ἀποῤῥίπτειν. Δέος γὰρ, μὴ τὸ καὶ τὸ και ταμόνας εἰρημένον, εἰς φανερόν πως ἔλθῃ. Τῷ γὰρ μόνῳ καὶ πλουσίῳ καὶ μεγάλῳ βασιλεῖ ἄγγελοι ὀξεῖς καὶ ὑπόπτεροι ἅπαντα διακομίζουσι, πνευματικήν ὁμοῦ καὶ λογικὴν τελοῦντες ὑπηρεσίαν. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Κοινωνεῖν γε μὴν ἄρτον καὶ τῶν ἀναγκαίων, ἃ πρὸς τὸν βίον ἀνθρώποις, δίκαιον. Εἰ γὰρ καὶ παραυτίκα τισὶ δόξεις ἀπολλύναι, ὥσπερ ὕδατι τὸν ἄρτον παρα- διδοὺς, ἀλλ᾽ οὖν προϊόντος τοῦ χρόνου, οὐκ ἀνόνητός σοι φανεῖται ἡ φιλανθρωπία. Δίδου δὲ ἀφειδῶς, καὶ μέριζε τὰ σαυτοῦ πλείοσιν· οὐ γὰρ ἐπίστασαι τί ποτε ἡ ἐπιοῦσα ἐποίησεν ἡμέρα. Κατέχουσι δὲ οὐδὲ νεφέλαι τὸν ἑαυτῶν πολὺν ὑετὸν, ἀλλὰ τὸν ὄμβρον ἐπὶ METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. 10!4 A claras duce stultitia utetur. 3. Quin ipsius quoque D C cogitationes vanæ sunt, stultitia oppletæ. 4. Quod site, o amice, spiritus hostilis aliquando adortus fuerit, forti animo resiste, sciens Deum vel ingen- tem peccatorum multitudinem benignitate sua con- donare posse. 5. Tyranni autem patrisque omnis malitia, hæc opera fuerint: 6. stultum quidem in sublime attolli; prudentiæ autem opibus affluentem, deprimi: 7. et peccatorum quidem servos, equis vectos; sacrosanctos vero homines, pedibus iter inhonorate facientes conspici, improbis exsultanti - bus. 8. Quod si quis alteri insidias moliatur, im- prudens sibi ipsi primo et soli insidias struit. Qui autem alterius securitatem evertit, in serpentis morsum prolabetur. 9. Quin is etiam qui lapides extrahit, laborem haud parvum sufferet; et qui ligna conscindit, in suimet armis periculum feret. conturbabitur qui huic operi incumbit, haudqua- quam fauste comportans, suasque injustas et brevi perituras vires ipsi adaugens. 11. Est vero morsus serpentis furtivus ac clandestinus: et nihil solatii afferent incantatores ; vani enim sunt. 12. Enimvero bonus vir, tum sibi, tum proximis bona operatur: ciem ruet. 14. Cum semel os aperuerit, stulte or- ditur, et statim dicendi finem facit, stoliditatem suam ubivis ostendens. Fieri autem minime potest, ut homo ea quæ a principio fuerunt aut postea fu- tura sunt, cognoscat et ab homine discat. Quis enim erit, qui aperial? 15. Homo, qui in bonamu civitatem proficisci nescit, et oculis et toto vultu alictatur. 16. Huic autem civitati mala prænuntio, cujus et rex adolescens est, et principes helluones. cujus ingenuus vir regnum tenet: ubi tempestive bonis fruuntur, qui illic præfecturis et dignitatibus ornali sunt. 18. At piger et ignavus domum mi- nuunt, derisores et scurræ facti: 19. atque ad in- gluviem suam rebus omnibus abutentes, argento ductiles, exigui pretii causa turpiter et abjecte quidvis facere sustinentes. 20. Regi autem et præ- fectis aut proceribus audientem esse convenit, ac non ipsis in offensain venire, nec molestum ullum verbum in eos projicere. Periculum enim est, ne id etiam quod occulte ac remotis arbitris dictum fuerit, in lucem forte veniat. Etenim soli et diviti et magno regi nuntii celeres et pennati omnia perferunt, spi- ritali simul et rationali ministerio fungentes. CAPUT XI. vitam tuendam necessaria sunt, impertiri. Quamvis enim id statim perdidisse quibusdam videaris, quem- admodum si panem iu aquam conjecisses ; tamen progressu temporis nequaquam infrugiferam tibi fuisse beneficentiam comperies. 2. Quin liberaliter. quoque elargire, pluribusque tuas facultates divide: non enim tibi notum est, quid tandem postera dies 10. Quod si forte securis e manubrio exsilierit, 13. Contra, stultus inepta sua loquacitate in perni- 17. Contra, bonam illam terram beatam prædico, (26) Στελιού. Codd. reg. et Medic., στελέχους. Duc. 1. Justum est autem egenti panem, et ea quæ ad

ἔστιν ὅτε καλῶν ὁδηγῷ πραγμάτων ἀφροσύνῃ χρήσε- ται. Μάταια δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθυμήματα, ἀφροσύ- της αναπεπλησμένα. Εἰ δὲ καὶ πνεῦμά σοί ποτε, ὦ φίλος, πολέμιον προσπέσοι, ἔνστηθι ἐῤῥωμένως, για νώσκων ὡς καὶ πολλῶν ἁμαρτημάτων πλῆθος Θεὸς Γλάσασθαι δύναται. Τυράννου δὲ ἔργα ταῦτα, καὶ πα τρὸς πάσης πονηρίας· τὸν μὲν ἄφρονα εἰς ύψος αιρε- σθαι, τὸν πλούσιον δὲ φρονήσει ταπεινοῦσθαι· καὶ δούλους μὲν ἁμαρτιῶν ἐπὶ ἵππον φερομένους, ἄνδρας δὲ ἱεροὺς βαδίζοντας ἀτίμως ὁρᾶσθαι, τῶν πονηρῶν γαυρουμένων. Εἰ δέ τις ἑτέρῳ ἐπιβουλεύει, λέληθεν αὐτὸν ὡς ἑαυτῷ πρώτῳ καὶ μόνῳ ἔνεδρον ἐργάζεται. Ο δὲ καθαιρῶν ἄλλου ἀσφάλειαν, περιπεσείται όφεως δήγματι. ᾿Αλλὰ μὴ [ἴσ. μὴν] ὁ λίθους ἐξαιρούμενος, ὑπνίσει πόνον οὐ μικρόν· ἀλλὰ καὶ σχίζων ξύλα, ἐν αὐτῷ τῷ οἰκείῳ ὅπλῳ τὸν κίνδυνον οἴσει. Ἐὰν δὲ συμβῇ τοῦ Β στελεοῦ (26) τὸν πέλεκυν ἐκπηδῆσαι, θορυβηθήσεται ὁ ταῦτα ἐργαζόμενος, οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ συγκομίζων, καὶ ἐπαύξων αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ ἄδικον καὶ ὠκύμορον δύ ναμιν. Οφεως δὲ δῆγμα λαθραῖον· οὐδὲν παραμυθή σονται οἱ ἐπάδοντες· μάταιοι γάρ εἰσιν. Αλλ' ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ ἀγαθὰ ἐργάζεται αὑτῷ τε καὶ τοῖς πλη- σίον· ὁ δὲ ἄφρων εἰς ὄλεθρον ἐμπεσεῖται διὰ τῆς αὐτοῦ φλυαρίας. Καὶ ἅπαξ ἀνοίξας τὸ στόμα, ἄρχε ται ἀφρόνως, καὶ παύεται ταχέως, διὰ παντὸς ἐνδει- κνύμενος τὴν ἑαυτοῦ ἄνοιαν. ᾿Ανθρώπῳ δὲ ἀδύνατόν τι γνώναι, καὶ παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν τὰ ἀπ' ἀρχῆς, ἢ τὰ ἐπιόντα. Τις γὰρ ἔσται ὁ μηνύσων; "Ανθρωπος δὲ ὃς οὐκ οἶδεν εἰς τὴν ἀγαθὴν πορευθῆναι πόλιν, κά χωσιν ὑπομένει, τοῖς τε ὀφθαλμοῖς, καὶ τῷ παντί προσώπα. Πόλει δὲ ἐκείνῃ κακὰ προλέγω, ἧς ὅ τε βασιλεὺς νέος, καὶ οἱ ἄρχοντες γαστρίμαργοι. Μακα- ρίζω δὲ γῆν τὴν ἀγαθὴν, ἧς βασιλεύει ὁ τοῦ ἐλευθέ ρου υἱός· ἔνθα εὐκαίρως ἀπολαύσουσιν ἀγαθῶν, οἱ ἐκεῖσε ἄρχειν ἠξιωμένοι. Οκνηρὸς δὲ καὶ ἀργὸς, οἶκον ἐλαττοῦσι χλευασταὶ γενόμενοι· καὶ εἰς τὴν ἑαυτῶν λαιμαργίαν, τοῖς πᾶσι καταχρώμενοι, άργυ- ρίῳ ἀγώγιμοι, ἕνεκα ὀλίγου τιμήματος πάντα αἰσχρῶς καὶ ταπεινῶς πράσσειν ὑπομένοντες. Βασι- λεῖ δὲ, καὶ ἄρχουσιν, ἢ δυνάσταις ὑπακούειν προσήκει, καὶ οὐκ ἀπεχθάνεσθαι, οὐδ᾽ ὅλως λυπηρόν τι εἰς αὐ τοὺς δῆμα ἀποῤῥίπτειν. Δέος γὰρ, μὴ τὸ καὶ τὸ και ταμόνας εἰρημένον, εἰς φανερόν πως ἔλθῃ. Τῷ γὰρ μόνῳ καὶ πλουσίῳ καὶ μεγάλῳ βασιλεῖ ἄγγελοι ὀξεῖς καὶ ὑπόπτεροι ἅπαντα διακομίζουσι, πνευματικήν ὁμοῦ καὶ λογικὴν τελοῦντες ὑπηρεσίαν. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Κοινωνεῖν γε μὴν ἄρτον καὶ τῶν ἀναγκαίων, ἃ πρὸς τὸν βίον ἀνθρώποις, δίκαιον. Εἰ γὰρ καὶ παραυτίκα τισὶ δόξεις ἀπολλύναι, ὥσπερ ὕδατι τὸν ἄρτον παρα- διδοὺς, ἀλλ᾽ οὖν προϊόντος τοῦ χρόνου, οὐκ ἀνόνητός σοι φανεῖται ἡ φιλανθρωπία. Δίδου δὲ ἀφειδῶς, καὶ μέριζε τὰ σαυτοῦ πλείοσιν· οὐ γὰρ ἐπίστασαι τί ποτε ἡ ἐπιοῦσα ἐποίησεν ἡμέρα. Κατέχουσι δὲ οὐδὲ νεφέλαι τὸν ἑαυτῶν πολὺν ὑετὸν, ἀλλὰ τὸν ὄμβρον ἐπὶ METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. 10!4 A claras duce stultitia utetur. 3. Quin ipsius quoque D C cogitationes vanæ sunt, stultitia oppletæ. 4. Quod site, o amice, spiritus hostilis aliquando adortus fuerit, forti animo resiste, sciens Deum vel ingen- tem peccatorum multitudinem benignitate sua con- donare posse. 5. Tyranni autem patrisque omnis malitia, hæc opera fuerint: 6. stultum quidem in sublime attolli; prudentiæ autem opibus affluentem, deprimi: 7. et peccatorum quidem servos, equis vectos; sacrosanctos vero homines, pedibus iter inhonorate facientes conspici, improbis exsultanti - bus. 8. Quod si quis alteri insidias moliatur, im- prudens sibi ipsi primo et soli insidias struit. Qui autem alterius securitatem evertit, in serpentis morsum prolabetur. 9. Quin is etiam qui lapides extrahit, laborem haud parvum sufferet; et qui ligna conscindit, in suimet armis periculum feret. conturbabitur qui huic operi incumbit, haudqua- quam fauste comportans, suasque injustas et brevi perituras vires ipsi adaugens. 11. Est vero morsus serpentis furtivus ac clandestinus: et nihil solatii afferent incantatores ; vani enim sunt. 12. Enimvero bonus vir, tum sibi, tum proximis bona operatur: ciem ruet. 14. Cum semel os aperuerit, stulte or- ditur, et statim dicendi finem facit, stoliditatem suam ubivis ostendens. Fieri autem minime potest, ut homo ea quæ a principio fuerunt aut postea fu- tura sunt, cognoscat et ab homine discat. Quis enim erit, qui aperial? 15. Homo, qui in bonamu civitatem proficisci nescit, et oculis et toto vultu alictatur. 16. Huic autem civitati mala prænuntio, cujus et rex adolescens est, et principes helluones. cujus ingenuus vir regnum tenet: ubi tempestive bonis fruuntur, qui illic præfecturis et dignitatibus ornali sunt. 18. At piger et ignavus domum mi- nuunt, derisores et scurræ facti: 19. atque ad in- gluviem suam rebus omnibus abutentes, argento ductiles, exigui pretii causa turpiter et abjecte quidvis facere sustinentes. 20. Regi autem et præ- fectis aut proceribus audientem esse convenit, ac non ipsis in offensain venire, nec molestum ullum verbum in eos projicere. Periculum enim est, ne id etiam quod occulte ac remotis arbitris dictum fuerit, in lucem forte veniat. Etenim soli et diviti et magno regi nuntii celeres et pennati omnia perferunt, spi- ritali simul et rationali ministerio fungentes. CAPUT XI. vitam tuendam necessaria sunt, impertiri. Quamvis enim id statim perdidisse quibusdam videaris, quem- admodum si panem iu aquam conjecisses ; tamen progressu temporis nequaquam infrugiferam tibi fuisse beneficentiam comperies. 2. Quin liberaliter. quoque elargire, pluribusque tuas facultates divide: non enim tibi notum est, quid tandem postera dies 10. Quod si forte securis e manubrio exsilierit, 13. Contra, stultus inepta sua loquacitate in perni- 17. Contra, bonam illam terram beatam prædico, (26) Στελιού. Codd. reg. et Medic., στελέχους. Duc. 1. Justum est autem egenti panem, et ea quæ ad

ἔστιν ὅτε καλῶν ὁδηγῷ πραγμάτων ἀφροσύνῃ χρήσε- ται. Μάταια δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ ἐνθυμήματα, ἀφροσύ- της αναπεπλησμένα. Εἰ δὲ καὶ πνεῦμά σοί ποτε, ὦ φίλος, πολέμιον προσπέσοι, ἔνστηθι ἐῤῥωμένως, για νώσκων ὡς καὶ πολλῶν ἁμαρτημάτων πλῆθος Θεὸς Γλάσασθαι δύναται. Τυράννου δὲ ἔργα ταῦτα, καὶ πα τρὸς πάσης πονηρίας· τὸν μὲν ἄφρονα εἰς ύψος αιρε- σθαι, τὸν πλούσιον δὲ φρονήσει ταπεινοῦσθαι· καὶ δούλους μὲν ἁμαρτιῶν ἐπὶ ἵππον φερομένους, ἄνδρας δὲ ἱεροὺς βαδίζοντας ἀτίμως ὁρᾶσθαι, τῶν πονηρῶν γαυρουμένων. Εἰ δέ τις ἑτέρῳ ἐπιβουλεύει, λέληθεν αὐτὸν ὡς ἑαυτῷ πρώτῳ καὶ μόνῳ ἔνεδρον ἐργάζεται. Ο δὲ καθαιρῶν ἄλλου ἀσφάλειαν, περιπεσείται όφεως δήγματι. ᾿Αλλὰ μὴ [ἴσ. μὴν] ὁ λίθους ἐξαιρούμενος, ὑπνίσει πόνον οὐ μικρόν· ἀλλὰ καὶ σχίζων ξύλα, ἐν αὐτῷ τῷ οἰκείῳ ὅπλῳ τὸν κίνδυνον οἴσει. Ἐὰν δὲ συμβῇ τοῦ Β στελεοῦ (26) τὸν πέλεκυν ἐκπηδῆσαι, θορυβηθήσεται ὁ ταῦτα ἐργαζόμενος, οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ συγκομίζων, καὶ ἐπαύξων αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ ἄδικον καὶ ὠκύμορον δύ ναμιν. Οφεως δὲ δῆγμα λαθραῖον· οὐδὲν παραμυθή σονται οἱ ἐπάδοντες· μάταιοι γάρ εἰσιν. Αλλ' ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ ἀγαθὰ ἐργάζεται αὑτῷ τε καὶ τοῖς πλη- σίον· ὁ δὲ ἄφρων εἰς ὄλεθρον ἐμπεσεῖται διὰ τῆς αὐτοῦ φλυαρίας. Καὶ ἅπαξ ἀνοίξας τὸ στόμα, ἄρχε ται ἀφρόνως, καὶ παύεται ταχέως, διὰ παντὸς ἐνδει- κνύμενος τὴν ἑαυτοῦ ἄνοιαν. ᾿Ανθρώπῳ δὲ ἀδύνατόν τι γνώναι, καὶ παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν τὰ ἀπ' ἀρχῆς, ἢ τὰ ἐπιόντα. Τις γὰρ ἔσται ὁ μηνύσων; "Ανθρωπος δὲ ὃς οὐκ οἶδεν εἰς τὴν ἀγαθὴν πορευθῆναι πόλιν, κά χωσιν ὑπομένει, τοῖς τε ὀφθαλμοῖς, καὶ τῷ παντί προσώπα. Πόλει δὲ ἐκείνῃ κακὰ προλέγω, ἧς ὅ τε βασιλεὺς νέος, καὶ οἱ ἄρχοντες γαστρίμαργοι. Μακα- ρίζω δὲ γῆν τὴν ἀγαθὴν, ἧς βασιλεύει ὁ τοῦ ἐλευθέ ρου υἱός· ἔνθα εὐκαίρως ἀπολαύσουσιν ἀγαθῶν, οἱ ἐκεῖσε ἄρχειν ἠξιωμένοι. Οκνηρὸς δὲ καὶ ἀργὸς, οἶκον ἐλαττοῦσι χλευασταὶ γενόμενοι· καὶ εἰς τὴν ἑαυτῶν λαιμαργίαν, τοῖς πᾶσι καταχρώμενοι, άργυ- ρίῳ ἀγώγιμοι, ἕνεκα ὀλίγου τιμήματος πάντα αἰσχρῶς καὶ ταπεινῶς πράσσειν ὑπομένοντες. Βασι- λεῖ δὲ, καὶ ἄρχουσιν, ἢ δυνάσταις ὑπακούειν προσήκει, καὶ οὐκ ἀπεχθάνεσθαι, οὐδ᾽ ὅλως λυπηρόν τι εἰς αὐ τοὺς δῆμα ἀποῤῥίπτειν. Δέος γὰρ, μὴ τὸ καὶ τὸ και ταμόνας εἰρημένον, εἰς φανερόν πως ἔλθῃ. Τῷ γὰρ μόνῳ καὶ πλουσίῳ καὶ μεγάλῳ βασιλεῖ ἄγγελοι ὀξεῖς καὶ ὑπόπτεροι ἅπαντα διακομίζουσι, πνευματικήν ὁμοῦ καὶ λογικὴν τελοῦντες ὑπηρεσίαν. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Κοινωνεῖν γε μὴν ἄρτον καὶ τῶν ἀναγκαίων, ἃ πρὸς τὸν βίον ἀνθρώποις, δίκαιον. Εἰ γὰρ καὶ παραυτίκα τισὶ δόξεις ἀπολλύναι, ὥσπερ ὕδατι τὸν ἄρτον παρα- διδοὺς, ἀλλ᾽ οὖν προϊόντος τοῦ χρόνου, οὐκ ἀνόνητός σοι φανεῖται ἡ φιλανθρωπία. Δίδου δὲ ἀφειδῶς, καὶ μέριζε τὰ σαυτοῦ πλείοσιν· οὐ γὰρ ἐπίστασαι τί ποτε ἡ ἐπιοῦσα ἐποίησεν ἡμέρα. Κατέχουσι δὲ οὐδὲ νεφέλαι τὸν ἑαυτῶν πολὺν ὑετὸν, ἀλλὰ τὸν ὄμβρον ἐπὶ METAPHRASIS IN ECCLESIASTEN. 10!4 A claras duce stultitia utetur. 3. Quin ipsius quoque D C cogitationes vanæ sunt, stultitia oppletæ. 4. Quod site, o amice, spiritus hostilis aliquando adortus fuerit, forti animo resiste, sciens Deum vel ingen- tem peccatorum multitudinem benignitate sua con- donare posse. 5. Tyranni autem patrisque omnis malitia, hæc opera fuerint: 6. stultum quidem in sublime attolli; prudentiæ autem opibus affluentem, deprimi: 7. et peccatorum quidem servos, equis vectos; sacrosanctos vero homines, pedibus iter inhonorate facientes conspici, improbis exsultanti - bus. 8. Quod si quis alteri insidias moliatur, im- prudens sibi ipsi primo et soli insidias struit. Qui autem alterius securitatem evertit, in serpentis morsum prolabetur. 9. Quin is etiam qui lapides extrahit, laborem haud parvum sufferet; et qui ligna conscindit, in suimet armis periculum feret. conturbabitur qui huic operi incumbit, haudqua- quam fauste comportans, suasque injustas et brevi perituras vires ipsi adaugens. 11. Est vero morsus serpentis furtivus ac clandestinus: et nihil solatii afferent incantatores ; vani enim sunt. 12. Enimvero bonus vir, tum sibi, tum proximis bona operatur: ciem ruet. 14. Cum semel os aperuerit, stulte or- ditur, et statim dicendi finem facit, stoliditatem suam ubivis ostendens. Fieri autem minime potest, ut homo ea quæ a principio fuerunt aut postea fu- tura sunt, cognoscat et ab homine discat. Quis enim erit, qui aperial? 15. Homo, qui in bonamu civitatem proficisci nescit, et oculis et toto vultu alictatur. 16. Huic autem civitati mala prænuntio, cujus et rex adolescens est, et principes helluones. cujus ingenuus vir regnum tenet: ubi tempestive bonis fruuntur, qui illic præfecturis et dignitatibus ornali sunt. 18. At piger et ignavus domum mi- nuunt, derisores et scurræ facti: 19. atque ad in- gluviem suam rebus omnibus abutentes, argento ductiles, exigui pretii causa turpiter et abjecte quidvis facere sustinentes. 20. Regi autem et præ- fectis aut proceribus audientem esse convenit, ac non ipsis in offensain venire, nec molestum ullum verbum in eos projicere. Periculum enim est, ne id etiam quod occulte ac remotis arbitris dictum fuerit, in lucem forte veniat. Etenim soli et diviti et magno regi nuntii celeres et pennati omnia perferunt, spi- ritali simul et rationali ministerio fungentes. CAPUT XI. vitam tuendam necessaria sunt, impertiri. Quamvis enim id statim perdidisse quibusdam videaris, quem- admodum si panem iu aquam conjecisses ; tamen progressu temporis nequaquam infrugiferam tibi fuisse beneficentiam comperies. 2. Quin liberaliter. quoque elargire, pluribusque tuas facultates divide: non enim tibi notum est, quid tandem postera dies 10. Quod si forte securis e manubrio exsilierit, 13. Contra, stultus inepta sua loquacitate in perni- 17. Contra, bonam illam terram beatam prædico, (26) Στελιού. Codd. reg. et Medic., στελέχους. Duc. 1. Justum est autem egenti panem, et ea quæ ad

κἂν ἄνδρες αὐτοῦ φείσωνται, ἀνέμῳ γοῦν ἀνατραπή σεται. Πολλοὶ δὲ βούλονται καὶ τὰ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐσόμενα προγινώσκειν, και τις εἰς τε νεφέλας ἀφο ρῶν, καὶ περιμένων ἄνεμον, ἀμήτου ἢ λικμητοῦ ἀπέ σχετο, ἐπὶ μηδενὶ πεπεισμένος, μηδὲ γινώσκων τὶ τῶν ἐκ Θεοῦ ἐσομένων· ὥσπερ οὐδὲ οἷον ἡ κυοφοροῦσα τέξεται. Σπείρας δὲ ἐν καιρῷ, συγκόμιζε τους καρ- ποὺς, ὁπότ' ἂν τούτου καιρὸς ἐνστῇ· ἄδηλον γάρ, ὁποῖα αὐτῶν ἔσται ἀμείνω τῶν φυέντων. Γένοιτο δὲ ἅπαντα εἰς ἀγαθόν. Λογιζόμενος δέ τις, ὡς καλὸς μὲν ὁ ἥλιος, ἡδὺς δὲ οὗτος ὁ βίος, ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ που λυχρόνιον γενέσθαι διαπαντὸς εὐφραινόμενον, καὶ ὡς φοβερὸν ὁ θάνατος, καὶ ἀΐδιον κακὸν, καὶ εἰς τὸ μηδὲν ἄγων, οἴεται χρῆναι, πάντων μὲν ἀπολαύειν τῶν παρ Α γῆν ἀφιᾶσι· καὶ οὐδὲ δένδρον εἰς ἀεὶ ἕστηκεν, ἀλλὰ Β όντων καὶ δοκούντων ἡδέων. Συμβουλεύει δὲ καὶ τοῖς νέοις, τῇ ἑαυτῶν ὥρᾳ καταχρῆσθαι ἀνέντας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς εἰς πᾶσαν ἡδονὴν, καὶ χαρίζεσθαι μὲν ἐπιθυμίαις, πράττειν δὲ τὰ αὐτοῖς δοκοῦντα, καὶ βλέπειν τὰ τέρποντα, καὶ ἀποστρέφεσθαι τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα. Πρὸς ὂν τοσοῦτον λέξω· Οτι ἀνοηταίνεις, ὦ οὗτος, μὴ προσδοκῶν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τούτοις ἐκ Θεοῦ κρίσιν ἐσομένην. Πονηρὸν δὲ ἀσωτία καὶ ἀπέλο γεια, καὶ ῥυπαρὰ σωμάτων ἡμετέρων ὕβρις ολέθριες. Νεότητι μὲν γὰρ ἄνοια παρέπεται· ἄνοια δὲ ἄγει εἰς ὄλεθρον. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ . Χρὴ δὲ ἔτι νέον ὄντα φοβεῖσθαι Θεὸν, πρὶν ἢ ἑαυ τὸν παραδοῦναι κακοῖς, πρὶν ἐλθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ με γάλην ἡμέραν καὶ φοβεράν, ὁπότε ἥλιος μὲν οὐκέτι λάμψει, οὐδὲ σελήνη, οὐδὲ οἱ λοιποὶ ἀστέρες, κινηθή σονται δὲ αἱ ὑπέρτεραι δυνάμεις, ἐν ἐκείνῳ τῷ τῶν ὅλων χειμῶνι καὶ ταράχῳ, οἱ κοσμοφύλακες ἄγγελοι· ὡς παύσασθαι μὲν ἄνδρας δυνάστας, παύσασθαι δὲ καὶ γυναῖκας ἐργαζομένας, φευγούσας εἰς τὰ σκο τεινὰ τῶν οἰκημάτων, κεκλεισμένων ἁπασῶν τῶν θυ ρῶν· καί τις γυνὴ τοῦ ἀλήθειν ἀποσχομένη διὰ τὸ δέος, ισχνοτάτη φωνῇ χρήσεται ὥσπερ λεπτότατον ὄρνεον· ἅπασαι δὲ ἄναγνοι γυναίκες εἰς γῆν πεσουν ται, καὶ πόλεις καὶ αἱ τούτων ἀρχαὶ αἱ μιαιφόνοι, πες ριμένουσαι τὴν ἄνωθεν κόλασιν, ἐνστάντος καιρού η πικροτάτου καὶ αἱματώδους, ὥσπερ ἀνθοῦντος ἀμυγδά πρὶν ἐλθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ μεγάλην ἡμέραν καὶ φοβεράν, λου καὶ συνεχῶν ἐπικειμένων κολάσεων, ὥσπερ πλή- θους ἐφιπταμένων ἀκρίδων, καὶ ἐκποδῶν ῥιπτουμένων τῶν παρανόμων, ὥσπερ μελαίνης καὶ εὐκαταφρονή- του καππάρεως. Καὶ ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ εἰς αἰώνιον οἶκον τὸν ἑαυτοῦ χαίρων πορεύσεται· οἱ δέ γε φαῦλοι, πάντα τὰ αὐτῶν ἐμπλήσουσι κοπτόμενοι, καὶ οὔτε ἀργύριον ἀποτεθησαυρισμένον, οὔτε χρυσίον δόκιμον έπωφελὲς ἔτι. Μεγάλη γὰρ ἅπαντα καθέξει πληγὴ (27), περιμένουσαι τὴν ἄνωθεν κόλασιν ἐνστάντος καιρού πικροτάτου καὶ αἱματώ δους, Μετανόησον πρὶν παρελθεῖν. τὸν βίον, ἐν ᾧ τὸ τῆς S. GREGORII THAUMATURGI eficiet. 3. Nam neque nubes copiosam suam plu- viam retinent, sed imbrem in terram fundunt: nec arbor perpetuo stat, verum etiam si homines ei pepercerint, a vento certe convelletur. 4. Jam multi, quæ a cœlo eventura sint, præscire gestiunt ; nec deest, qui in nubes intuens ventumque exspectans, a messe aut ventilatione abstinuerit, re inani con- fisus et persuasus; 5. nec corum quæ divinitus futura sunt, quidquam cognoscens; quemadmodum nec quid mulier prægnans paritura sit. 6. Cum au- tem sementem tempestive feceris, fructus collige atque comporta, cum hujus rei tempus advenerit : incertum est enim quænam, ex his quæ consita suit, meliora futura sint. Utinam omnia bene suc- cedant. 7. At enimvero cum quispiam animo repu- tal, quod et sol pulcher, et suavis hæc vita, et bo- num longa tempora in perpetuis voluptatibus explere ; 8. et res horrenda niors, malumque sem- piternum, atque in nihilum ducens: faciendum sibi censet, ut praesentibus vitæ commodis, speciemque jucunditatis babentibus perfruatur. 9. Atque etiam juvenes admonet, ut ætatis flore abutantur, animas suas in omnem voluptatem laxantes, cupiditatibus que obsequantur ; et quæ ipsis visa fuerint, faciant ; et quæ oblectationem afferunt, spectent; et quæ aliter se habent, aversentur. Ad quem hoc tantum dixerim : 10. Parum sanæ mentis es, o homo, qui Dei judicium hæc omnia vindicaturum non exspe ctas. Sed et flagitiosa est comessatio, et libido, et impura corporum nostrorum contumelia pestilens. Juventutis enim assecla est stultitia: stultitia autem ad exitium ducit. CAPUT XII. ætate flores, Dei timore aflici, priusquam malis te ipsum tradas, priusquam veniat dies Domini ma- gnus et horrendus; 2. cum jam nec sol splendo- rem edet, nec luna, nec reliqua sidera: 3. verum supernæ virtutes in illa rerum omnium tempestate atque tumultu movebuntur, hoc est, angeli orbis custodes ; 4. ut et viri præpotentes conquiescant, et mulieres operandi finem faciant, 5. in obscuras et caliginosas ædium partes fugientes, januis om- nibus clausis: ac mulier quædam, molæ operam dare ob metum desinens, perexili voce, instar te- nuissimæ aviculæ, utetur; atque omnes nefariæ mulicres in terram corruent, et urbes, et earum magistratus immanes et sanguinarii supernum sup- plicium exspectantes, ingruente acerbissimo et cruento tempore, quasi florente amygdala, conti- nuisque poenis incumbentibus, velut numeroso quo- dam volantium locustarum agmine, ac de medio ejectis et sublatis flagitiosis hominibus, haud secus ac nigra quadam despicabili capparide. 6. Ac vir qui- dem probitate ciarus, in domum suam sempiternam latus proficiscetur: improbi autem sua omnia plan- et alii mss. libri. Nec fuit causa, cur Ecolampa- dius verteret, Magnus enim funs: magis enim con- venit hæc prædictio magnæ plagæ cum his quæ præ- cesserunt, priusquam veniat dies Domini magnus et horrendus, et rursus, supernun supplicium exspectantes ingruente acerrimo el cruento tempore. Itaque hæc eo consilio dicuntur, quod exponitur in Catena Græcorum: 1. Opera pretium autem est, dum juvenili adhuc G (27) Καθέξει πληγή. Ita constanter codex Medic.

κἂν ἄνδρες αὐτοῦ φείσωνται, ἀνέμῳ γοῦν ἀνατραπή σεται. Πολλοὶ δὲ βούλονται καὶ τὰ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐσόμενα προγινώσκειν, και τις εἰς τε νεφέλας ἀφο ρῶν, καὶ περιμένων ἄνεμον, ἀμήτου ἢ λικμητοῦ ἀπέ σχετο, ἐπὶ μηδενὶ πεπεισμένος, μηδὲ γινώσκων τὶ τῶν ἐκ Θεοῦ ἐσομένων· ὥσπερ οὐδὲ οἷον ἡ κυοφοροῦσα τέξεται. Σπείρας δὲ ἐν καιρῷ, συγκόμιζε τους καρ- ποὺς, ὁπότ' ἂν τούτου καιρὸς ἐνστῇ· ἄδηλον γάρ, ὁποῖα αὐτῶν ἔσται ἀμείνω τῶν φυέντων. Γένοιτο δὲ ἅπαντα εἰς ἀγαθόν. Λογιζόμενος δέ τις, ὡς καλὸς μὲν ὁ ἥλιος, ἡδὺς δὲ οὗτος ὁ βίος, ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ που λυχρόνιον γενέσθαι διαπαντὸς εὐφραινόμενον, καὶ ὡς φοβερὸν ὁ θάνατος, καὶ ἀΐδιον κακὸν, καὶ εἰς τὸ μηδὲν ἄγων, οἴεται χρῆναι, πάντων μὲν ἀπολαύειν τῶν παρ Α γῆν ἀφιᾶσι· καὶ οὐδὲ δένδρον εἰς ἀεὶ ἕστηκεν, ἀλλὰ Β όντων καὶ δοκούντων ἡδέων. Συμβουλεύει δὲ καὶ τοῖς νέοις, τῇ ἑαυτῶν ὥρᾳ καταχρῆσθαι ἀνέντας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς εἰς πᾶσαν ἡδονὴν, καὶ χαρίζεσθαι μὲν ἐπιθυμίαις, πράττειν δὲ τὰ αὐτοῖς δοκοῦντα, καὶ βλέπειν τὰ τέρποντα, καὶ ἀποστρέφεσθαι τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα. Πρὸς ὂν τοσοῦτον λέξω· Οτι ἀνοηταίνεις, ὦ οὗτος, μὴ προσδοκῶν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τούτοις ἐκ Θεοῦ κρίσιν ἐσομένην. Πονηρὸν δὲ ἀσωτία καὶ ἀπέλο γεια, καὶ ῥυπαρὰ σωμάτων ἡμετέρων ὕβρις ολέθριες. Νεότητι μὲν γὰρ ἄνοια παρέπεται· ἄνοια δὲ ἄγει εἰς ὄλεθρον. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ . Χρὴ δὲ ἔτι νέον ὄντα φοβεῖσθαι Θεὸν, πρὶν ἢ ἑαυ τὸν παραδοῦναι κακοῖς, πρὶν ἐλθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ με γάλην ἡμέραν καὶ φοβεράν, ὁπότε ἥλιος μὲν οὐκέτι λάμψει, οὐδὲ σελήνη, οὐδὲ οἱ λοιποὶ ἀστέρες, κινηθή σονται δὲ αἱ ὑπέρτεραι δυνάμεις, ἐν ἐκείνῳ τῷ τῶν ὅλων χειμῶνι καὶ ταράχῳ, οἱ κοσμοφύλακες ἄγγελοι· ὡς παύσασθαι μὲν ἄνδρας δυνάστας, παύσασθαι δὲ καὶ γυναῖκας ἐργαζομένας, φευγούσας εἰς τὰ σκο τεινὰ τῶν οἰκημάτων, κεκλεισμένων ἁπασῶν τῶν θυ ρῶν· καί τις γυνὴ τοῦ ἀλήθειν ἀποσχομένη διὰ τὸ δέος, ισχνοτάτη φωνῇ χρήσεται ὥσπερ λεπτότατον ὄρνεον· ἅπασαι δὲ ἄναγνοι γυναίκες εἰς γῆν πεσουν ται, καὶ πόλεις καὶ αἱ τούτων ἀρχαὶ αἱ μιαιφόνοι, πες ριμένουσαι τὴν ἄνωθεν κόλασιν, ἐνστάντος καιρού η πικροτάτου καὶ αἱματώδους, ὥσπερ ἀνθοῦντος ἀμυγδά πρὶν ἐλθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ μεγάλην ἡμέραν καὶ φοβεράν, λου καὶ συνεχῶν ἐπικειμένων κολάσεων, ὥσπερ πλή- θους ἐφιπταμένων ἀκρίδων, καὶ ἐκποδῶν ῥιπτουμένων τῶν παρανόμων, ὥσπερ μελαίνης καὶ εὐκαταφρονή- του καππάρεως. Καὶ ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ εἰς αἰώνιον οἶκον τὸν ἑαυτοῦ χαίρων πορεύσεται· οἱ δέ γε φαῦλοι, πάντα τὰ αὐτῶν ἐμπλήσουσι κοπτόμενοι, καὶ οὔτε ἀργύριον ἀποτεθησαυρισμένον, οὔτε χρυσίον δόκιμον έπωφελὲς ἔτι. Μεγάλη γὰρ ἅπαντα καθέξει πληγὴ (27), περιμένουσαι τὴν ἄνωθεν κόλασιν ἐνστάντος καιρού πικροτάτου καὶ αἱματώ δους, Μετανόησον πρὶν παρελθεῖν. τὸν βίον, ἐν ᾧ τὸ τῆς S. GREGORII THAUMATURGI eficiet. 3. Nam neque nubes copiosam suam plu- viam retinent, sed imbrem in terram fundunt: nec arbor perpetuo stat, verum etiam si homines ei pepercerint, a vento certe convelletur. 4. Jam multi, quæ a cœlo eventura sint, præscire gestiunt ; nec deest, qui in nubes intuens ventumque exspectans, a messe aut ventilatione abstinuerit, re inani con- fisus et persuasus; 5. nec corum quæ divinitus futura sunt, quidquam cognoscens; quemadmodum nec quid mulier prægnans paritura sit. 6. Cum au- tem sementem tempestive feceris, fructus collige atque comporta, cum hujus rei tempus advenerit : incertum est enim quænam, ex his quæ consita suit, meliora futura sint. Utinam omnia bene suc- cedant. 7. At enimvero cum quispiam animo repu- tal, quod et sol pulcher, et suavis hæc vita, et bo- num longa tempora in perpetuis voluptatibus explere ; 8. et res horrenda niors, malumque sem- piternum, atque in nihilum ducens: faciendum sibi censet, ut praesentibus vitæ commodis, speciemque jucunditatis babentibus perfruatur. 9. Atque etiam juvenes admonet, ut ætatis flore abutantur, animas suas in omnem voluptatem laxantes, cupiditatibus que obsequantur ; et quæ ipsis visa fuerint, faciant ; et quæ oblectationem afferunt, spectent; et quæ aliter se habent, aversentur. Ad quem hoc tantum dixerim : 10. Parum sanæ mentis es, o homo, qui Dei judicium hæc omnia vindicaturum non exspe ctas. Sed et flagitiosa est comessatio, et libido, et impura corporum nostrorum contumelia pestilens. Juventutis enim assecla est stultitia: stultitia autem ad exitium ducit. CAPUT XII. ætate flores, Dei timore aflici, priusquam malis te ipsum tradas, priusquam veniat dies Domini ma- gnus et horrendus; 2. cum jam nec sol splendo- rem edet, nec luna, nec reliqua sidera: 3. verum supernæ virtutes in illa rerum omnium tempestate atque tumultu movebuntur, hoc est, angeli orbis custodes ; 4. ut et viri præpotentes conquiescant, et mulieres operandi finem faciant, 5. in obscuras et caliginosas ædium partes fugientes, januis om- nibus clausis: ac mulier quædam, molæ operam dare ob metum desinens, perexili voce, instar te- nuissimæ aviculæ, utetur; atque omnes nefariæ mulicres in terram corruent, et urbes, et earum magistratus immanes et sanguinarii supernum sup- plicium exspectantes, ingruente acerbissimo et cruento tempore, quasi florente amygdala, conti- nuisque poenis incumbentibus, velut numeroso quo- dam volantium locustarum agmine, ac de medio ejectis et sublatis flagitiosis hominibus, haud secus ac nigra quadam despicabili capparide. 6. Ac vir qui- dem probitate ciarus, in domum suam sempiternam latus proficiscetur: improbi autem sua omnia plan- et alii mss. libri. Nec fuit causa, cur Ecolampa- dius verteret, Magnus enim funs: magis enim con- venit hæc prædictio magnæ plagæ cum his quæ præ- cesserunt, priusquam veniat dies Domini magnus et horrendus, et rursus, supernun supplicium exspectantes ingruente acerrimo el cruento tempore. Itaque hæc eo consilio dicuntur, quod exponitur in Catena Græcorum: 1. Opera pretium autem est, dum juvenili adhuc G (27) Καθέξει πληγή. Ita constanter codex Medic.

κἂν ἄνδρες αὐτοῦ φείσωνται, ἀνέμῳ γοῦν ἀνατραπή σεται. Πολλοὶ δὲ βούλονται καὶ τὰ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐσόμενα προγινώσκειν, και τις εἰς τε νεφέλας ἀφο ρῶν, καὶ περιμένων ἄνεμον, ἀμήτου ἢ λικμητοῦ ἀπέ σχετο, ἐπὶ μηδενὶ πεπεισμένος, μηδὲ γινώσκων τὶ τῶν ἐκ Θεοῦ ἐσομένων· ὥσπερ οὐδὲ οἷον ἡ κυοφοροῦσα τέξεται. Σπείρας δὲ ἐν καιρῷ, συγκόμιζε τους καρ- ποὺς, ὁπότ' ἂν τούτου καιρὸς ἐνστῇ· ἄδηλον γάρ, ὁποῖα αὐτῶν ἔσται ἀμείνω τῶν φυέντων. Γένοιτο δὲ ἅπαντα εἰς ἀγαθόν. Λογιζόμενος δέ τις, ὡς καλὸς μὲν ὁ ἥλιος, ἡδὺς δὲ οὗτος ὁ βίος, ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ που λυχρόνιον γενέσθαι διαπαντὸς εὐφραινόμενον, καὶ ὡς φοβερὸν ὁ θάνατος, καὶ ἀΐδιον κακὸν, καὶ εἰς τὸ μηδὲν ἄγων, οἴεται χρῆναι, πάντων μὲν ἀπολαύειν τῶν παρ Α γῆν ἀφιᾶσι· καὶ οὐδὲ δένδρον εἰς ἀεὶ ἕστηκεν, ἀλλὰ Β όντων καὶ δοκούντων ἡδέων. Συμβουλεύει δὲ καὶ τοῖς νέοις, τῇ ἑαυτῶν ὥρᾳ καταχρῆσθαι ἀνέντας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς εἰς πᾶσαν ἡδονὴν, καὶ χαρίζεσθαι μὲν ἐπιθυμίαις, πράττειν δὲ τὰ αὐτοῖς δοκοῦντα, καὶ βλέπειν τὰ τέρποντα, καὶ ἀποστρέφεσθαι τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα. Πρὸς ὂν τοσοῦτον λέξω· Οτι ἀνοηταίνεις, ὦ οὗτος, μὴ προσδοκῶν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τούτοις ἐκ Θεοῦ κρίσιν ἐσομένην. Πονηρὸν δὲ ἀσωτία καὶ ἀπέλο γεια, καὶ ῥυπαρὰ σωμάτων ἡμετέρων ὕβρις ολέθριες. Νεότητι μὲν γὰρ ἄνοια παρέπεται· ἄνοια δὲ ἄγει εἰς ὄλεθρον. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ . Χρὴ δὲ ἔτι νέον ὄντα φοβεῖσθαι Θεὸν, πρὶν ἢ ἑαυ τὸν παραδοῦναι κακοῖς, πρὶν ἐλθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ με γάλην ἡμέραν καὶ φοβεράν, ὁπότε ἥλιος μὲν οὐκέτι λάμψει, οὐδὲ σελήνη, οὐδὲ οἱ λοιποὶ ἀστέρες, κινηθή σονται δὲ αἱ ὑπέρτεραι δυνάμεις, ἐν ἐκείνῳ τῷ τῶν ὅλων χειμῶνι καὶ ταράχῳ, οἱ κοσμοφύλακες ἄγγελοι· ὡς παύσασθαι μὲν ἄνδρας δυνάστας, παύσασθαι δὲ καὶ γυναῖκας ἐργαζομένας, φευγούσας εἰς τὰ σκο τεινὰ τῶν οἰκημάτων, κεκλεισμένων ἁπασῶν τῶν θυ ρῶν· καί τις γυνὴ τοῦ ἀλήθειν ἀποσχομένη διὰ τὸ δέος, ισχνοτάτη φωνῇ χρήσεται ὥσπερ λεπτότατον ὄρνεον· ἅπασαι δὲ ἄναγνοι γυναίκες εἰς γῆν πεσουν ται, καὶ πόλεις καὶ αἱ τούτων ἀρχαὶ αἱ μιαιφόνοι, πες ριμένουσαι τὴν ἄνωθεν κόλασιν, ἐνστάντος καιρού η πικροτάτου καὶ αἱματώδους, ὥσπερ ἀνθοῦντος ἀμυγδά πρὶν ἐλθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ μεγάλην ἡμέραν καὶ φοβεράν, λου καὶ συνεχῶν ἐπικειμένων κολάσεων, ὥσπερ πλή- θους ἐφιπταμένων ἀκρίδων, καὶ ἐκποδῶν ῥιπτουμένων τῶν παρανόμων, ὥσπερ μελαίνης καὶ εὐκαταφρονή- του καππάρεως. Καὶ ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ εἰς αἰώνιον οἶκον τὸν ἑαυτοῦ χαίρων πορεύσεται· οἱ δέ γε φαῦλοι, πάντα τὰ αὐτῶν ἐμπλήσουσι κοπτόμενοι, καὶ οὔτε ἀργύριον ἀποτεθησαυρισμένον, οὔτε χρυσίον δόκιμον έπωφελὲς ἔτι. Μεγάλη γὰρ ἅπαντα καθέξει πληγὴ (27), περιμένουσαι τὴν ἄνωθεν κόλασιν ἐνστάντος καιρού πικροτάτου καὶ αἱματώ δους, Μετανόησον πρὶν παρελθεῖν. τὸν βίον, ἐν ᾧ τὸ τῆς S. GREGORII THAUMATURGI eficiet. 3. Nam neque nubes copiosam suam plu- viam retinent, sed imbrem in terram fundunt: nec arbor perpetuo stat, verum etiam si homines ei pepercerint, a vento certe convelletur. 4. Jam multi, quæ a cœlo eventura sint, præscire gestiunt ; nec deest, qui in nubes intuens ventumque exspectans, a messe aut ventilatione abstinuerit, re inani con- fisus et persuasus; 5. nec corum quæ divinitus futura sunt, quidquam cognoscens; quemadmodum nec quid mulier prægnans paritura sit. 6. Cum au- tem sementem tempestive feceris, fructus collige atque comporta, cum hujus rei tempus advenerit : incertum est enim quænam, ex his quæ consita suit, meliora futura sint. Utinam omnia bene suc- cedant. 7. At enimvero cum quispiam animo repu- tal, quod et sol pulcher, et suavis hæc vita, et bo- num longa tempora in perpetuis voluptatibus explere ; 8. et res horrenda niors, malumque sem- piternum, atque in nihilum ducens: faciendum sibi censet, ut praesentibus vitæ commodis, speciemque jucunditatis babentibus perfruatur. 9. Atque etiam juvenes admonet, ut ætatis flore abutantur, animas suas in omnem voluptatem laxantes, cupiditatibus que obsequantur ; et quæ ipsis visa fuerint, faciant ; et quæ oblectationem afferunt, spectent; et quæ aliter se habent, aversentur. Ad quem hoc tantum dixerim : 10. Parum sanæ mentis es, o homo, qui Dei judicium hæc omnia vindicaturum non exspe ctas. Sed et flagitiosa est comessatio, et libido, et impura corporum nostrorum contumelia pestilens. Juventutis enim assecla est stultitia: stultitia autem ad exitium ducit. CAPUT XII. ætate flores, Dei timore aflici, priusquam malis te ipsum tradas, priusquam veniat dies Domini ma- gnus et horrendus; 2. cum jam nec sol splendo- rem edet, nec luna, nec reliqua sidera: 3. verum supernæ virtutes in illa rerum omnium tempestate atque tumultu movebuntur, hoc est, angeli orbis custodes ; 4. ut et viri præpotentes conquiescant, et mulieres operandi finem faciant, 5. in obscuras et caliginosas ædium partes fugientes, januis om- nibus clausis: ac mulier quædam, molæ operam dare ob metum desinens, perexili voce, instar te- nuissimæ aviculæ, utetur; atque omnes nefariæ mulicres in terram corruent, et urbes, et earum magistratus immanes et sanguinarii supernum sup- plicium exspectantes, ingruente acerbissimo et cruento tempore, quasi florente amygdala, conti- nuisque poenis incumbentibus, velut numeroso quo- dam volantium locustarum agmine, ac de medio ejectis et sublatis flagitiosis hominibus, haud secus ac nigra quadam despicabili capparide. 6. Ac vir qui- dem probitate ciarus, in domum suam sempiternam latus proficiscetur: improbi autem sua omnia plan- et alii mss. libri. Nec fuit causa, cur Ecolampa- dius verteret, Magnus enim funs: magis enim con- venit hæc prædictio magnæ plagæ cum his quæ præ- cesserunt, priusquam veniat dies Domini magnus et horrendus, et rursus, supernun supplicium exspectantes ingruente acerrimo el cruento tempore. Itaque hæc eo consilio dicuntur, quod exponitur in Catena Græcorum: 1. Opera pretium autem est, dum juvenili adhuc G (27) Καθέξει πληγή. Ita constanter codex Medic.