397 LIBER I. THEOLOGICA. SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 398 ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΕΠΗ. - ΒΙΒΛΟΣ Α' . ΕΠΗ ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ. - ΤΟΜΗ Α΄. ΕΠΗ ΔΟΓΜΑΤΙΚΑ. SANCTI PATRIS NOSTRI GREGORII THEOLOGI ARCHIEPISCOPI CONSTANTINOPOLITANI CARMINA. LIBER I. POEMATA THEOLOGICA. SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Α'. Περὶ τοῦ Πατρός. Οἶδα μὲν ὡς σχεδίῃσι μακρόν πλόον ἐκπερόωμεν, Η τυτθαῖς πτερύγεσσι πρὸς οὐρανὸν ἀστερόεντα • Σπεύδομεν, οἷσιν όρωρε νόος Θεότητ᾽ ἀναφαίνειν, “Ην οὐδ᾽ οὐρανίοισι σέβειν σθένος, ὅσσον ἐοικὸς, 5 Η μεγάλης Θεότητος ὄρους, καὶ οἴακα παντός. I. De Patre". 206-207 Scio nos exiguis cymbis magnum mare trajicere, Parvisque pennis in cœlum astris ornatum Properare, quibuscunque fert animus Divinitatem prædieare, Quam ne coelestes quidem, quantum par est, colere valent, 5 Aut magnæ Divinitatis decreta et mundi gubernaculum. Alias Billius Arcan. carm. 70, p. 161. ARGUMENTUM. In isto poemate et in aliis decem subsequentibus res theologicas abstrusissimas et dif- ficillimas de Trinitate, de Deo Patre, de Filio, de Spiritu sancto, de mundo, de Providentia, de sub- siantiis mente præditis, de anima, de Testamentis et adventu Christi, necnon de ipsius Incarnatione, ita pie, docle ac sublimiter prosequitur Gregorius, ut virum omni doctrina excultum, poetamque insignem I. DE PATRE. (Billio interprete.) facile_agnoscas. editi τοῦ αὐτοῦ. Vat. simpliciter Περὶ ἀρχῶν, ἡ τοι περὶ Τριάδος. 2 Πρός. Vat. ἐς. 3 Αναφαίνειν. Langus ἀμφαίνειν. 4 Σέβειν. Coisl. οὐρανίοις σέμνειν. METRICA VERSIO. Immensum exigua pelagus sulcare carina, Parvisque æthereum pennis volitare per axem Aggredimur (non me fugit hoc), quicunque To- [nantis Tendimus arcanum verbis expromere numen : (Quod neque sat digno chorus immortalis honore Coelicolum cumulare potest), Triadisque referre 1. Τit. Περὶ τοῦ Πατρός. Plerique codices et

τροφὴ μία πᾶσιν ἀρίστη Δαίνυσθαι μεγάλοιο Θεοῦ λόγον, ἠδὲ φαεινῆς Ἕλκειν ἐκ Τριάδος σέλας ἄπλετον. Οἰόβιοι δὲ Ζώουσιν καθαροῖο Θεοῦ καθαροὶ θεράποντες, Ἁπλοῖ τε, νοεροί τε, διαυγέες, οὔτ’ ἀπὸ σαρκῶν Ἀρχόμενοι (σάρκες γὰρ ἐπεὶ πάγεν, αὖθις ὀλοῦνται), Οὔτ’ ἐπὶ σάρκας ἰόντες, ὅπερ δ’ ἐγένοντο, μένοντες. Τοῖς μέτα παρθενίη θεοείκελος, οἶμος ἑτοίμη Πρὸς Θεὸν, ἑσπομένη τε νοήμασιν Ἀθανάτοιο Νωμῶντος μεγάλοιο σοφῶς οἰήϊα κόσμου· Ἐν δὲ καὶ οὐρανίδην, χθόνιον, μεγαλήνορα, θνητὸν, Ἀνθρώπων μογερῶν ἱερὸν γένος, εὖχος Ἄνακτος. Εἰ δ’ ἄγε νῦν ἐρέω μυστήρια κεδνὰ Θεοῖο, Παρθενίη τε χρόνοισιν ὅπως πυμάτοισιν ἔλαμψεν. Ἦν ποτ’ ἔην, ὅτε πάντα κελαινὴ νὺξ ἐκάλυπτεν. Οὐδ’ ἄρ’ ἔην ἠοῦς ἐρατὸν φάος· οὐδὲ κέλευθον Ἠέλιος πυρόεσσαν ἐπέσσυτο ἀντολίηθεν. Οὐ μήνη κερόεσσα φαείνετο, νυκτὸς ἄγαλμα. Πάντα δ’ ἅμ’ ἀλλήλοισι φορούμενα, μὰψ ἀλάλητο Πρωτογόνου χάεος ζοφεροῖς δεδμημένα δεσμοῖς. Ἀλλὰ σὺ, Χριστὲ μάκαρ, Πατρὸς μεγάλου φραδίῃσι Πειθόμενος τὰ ἕκαστα διέκρινας εὖ κατὰ κόσμον. Ἤτοι μὲν πρώτιστα φάος γένεθ’, ὥς κεν ἅπαντα Ἔργα πέλοι χαρίεντα φάους πλέα.

τροφὴ μία πᾶσιν ἀρίστη Δαίνυσθαι μεγάλοιο Θεοῦ λόγον, ἠδὲ φαεινῆς Ἕλκειν ἐκ Τριάδος σέλας ἄπλετον. Οἰόβιοι δὲ Ζώουσιν καθαροῖο Θεοῦ καθαροὶ θεράποντες, Ἁπλοῖ τε, νοεροί τε, διαυγέες, οὔτ’ ἀπὸ σαρκῶν Ἀρχόμενοι (σάρκες γὰρ ἐπεὶ πάγεν, αὖθις ὀλοῦνται), Οὔτ’ ἐπὶ σάρκας ἰόντες, ὅπερ δ’ ἐγένοντο, μένοντες. Τοῖς μέτα παρθενίη θεοείκελος, οἶμος ἑτοίμη Πρὸς Θεὸν, ἑσπομένη τε νοήμασιν Ἀθανάτοιο Νωμῶντος μεγάλοιο σοφῶς οἰήϊα κόσμου· Ἐν δὲ καὶ οὐρανίδην, χθόνιον, μεγαλήνορα, θνητὸν, Ἀνθρώπων μογερῶν ἱερὸν γένος, εὖχος Ἄνακτος. Εἰ δ’ ἄγε νῦν ἐρέω μυστήρια κεδνὰ Θεοῖο, Παρθενίη τε χρόνοισιν ὅπως πυμάτοισιν ἔλαμψεν. Ἦν ποτ’ ἔην, ὅτε πάντα κελαινὴ νὺξ ἐκάλυπτεν. Οὐδ’ ἄρ’ ἔην ἠοῦς ἐρατὸν φάος· οὐδὲ κέλευθον Ἠέλιος πυρόεσσαν ἐπέσσυτο ἀντολίηθεν. Οὐ μήνη κερόεσσα φαείνετο, νυκτὸς ἄγαλμα. Πάντα δ’ ἅμ’ ἀλλήλοισι φορούμενα, μὰψ ἀλάλητο Πρωτογόνου χάεος ζοφεροῖς δεδμημένα δεσμοῖς. Ἀλλὰ σὺ, Χριστὲ μάκαρ, Πατρὸς μεγάλου φραδίῃσι Πειθόμενος τὰ ἕκαστα διέκρινας εὖ κατὰ κόσμον. Ἤτοι μὲν πρώτιστα φάος γένεθ’, ὥς κεν ἅπαντα Ἔργα πέλοι χαρίεντα φάους πλέα.

403 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. 404 15 Οὐκ ἀπαθὴς γενέτωρ· καὶ γὰρ δετός· οὔτι πα- Α Ὡς Θεός, ὡς γενέτης, γενέτης μέγας. Εἰ δὲ μέγιστον [θητὸς, Ος τις πάμπαν ἄπηκτος, ἀσώματος. Ὧν γὰρ ἄπωθεν Εἰσὶ φύσεις, τί τὸ θαῦμα καὶ εἰ γεννήσιες ἄλλαι; Εἰ χρόνος ἐστὶν ἐμεῖο παροίτερος, οὐ πρὸ Λόγοιο Ο χρόνος, οὗ γενέτης Εστ᾽ ἄχρονος. Ημος άναρχος 20 μὲ Πατὴρ θεότητος ὑπέρτερον οὔτι λελοιπώς, Τῆμος καὶ Πατρὸς Υἱὸς, ἔχων Πατέρ' ἄχρονον ἀρχὴν, Ως φάος ήελίοιο μέγαν περικαλλέα κύκλον· Εἰ καὶ εἴδεα πάντα κάτω μεγάλοιο Θεοίο, Οφρα κε μή τι Πατρὸς καὶ Υἱέος αἰὲν ἐόντων 1ϊόν Πατρὸς ἄνακτος. Ο γὰρ πάρος ἐστὶ Θεοίο, Η χρόνος, μὲ θέλησις, ἐμοὶ τμῆξις θεότητος. Πατρὶ τὸ μή τιν' ἔχειν κεδνῆς θεότητος ἀφορμὴν, 30 Οὔθ᾽ ἧσσον μεγάλοιο Πατρός γεννήματι σεπτῷ Τοίην ρίζαν ἔχειν. Τῷ μὴ Θεὸν εἰργε Θεοίο. Οὐ γὰρ ἀπόπροθι Πατρὸς ἔγνως Παῖν. Η δ' ἀγένητος Φωνή, γέννησίς τε Πατρὸς ἄπο, οὐ θεότητος Επλετο είδεα διστά· τὶς ἔπλασεν, ἀμφὶ δ' ἐκείνην 55 Αμφότερ' ἐκτὸς ἐόντα, φύσις δ' ἀκέαστος ἔμοιγε Εἰ μὲν δὴ γέννησις ἔχει Λόγος, οὔτε Πατήρ τι Σαρκός, ἄσαρκος ἐὼν ἐπιδέξεται (οὔποτε τόσσον Ανθρώπων νόος ἐστὶν ἀτάσθαλος ὥστε νοῆσαι), Καὶ Θεὸν Υἱὸν ἔχεις, γεννήτορος ἄξιον εὖχος. 40 Εἰ δ' ἐπίηρα φέρων Πατρὸς μεγάλου θεότητι Μαψιδίως, κενεόν τε δέος πραπίδεσσι χαράσσων, bilis . 210-211 15 Non sum sine passione genitor, sun enim compositus : at minime pass Qui omnino incompositus est et incorporeus. Quorum enim discrepantes sunt Naturæ, quid mirum si et generationes diversæ ? Si antiquius me tempus est, non ante Verbum Tempus est, cujus genitor temporis est expers. Quando principio carens 20 Exsistebat Pater, nihil supra divinitatem relinquens, Tum et Patris Filius, principium habens Patrem principii expertem, Ut splendor magnum et præclarum solis orbem : Quanquam exempla omnia infra magnum Deum sunt; Sed ne quid inter Patrem et Filium, qui semper exsistunt, 25 Medium statuentes, abscindamus regem Patris regis Filium. Nam ante Deum Tempus aut voluntas, mihi sectio est divinitatis, Ut Deus, ut genitor, magnus est genitor. Quod si maxima Est Patri gloria, nullam habere adorandæ deitatis causam 30 Non dedecus est venerande magni Patris soboli Talem habere radicem. Quare Deum a Deo non arceas. Non enim remotum a Patre nosti Filium. Voces autem Ingenitus et generatio a Patre nequaquam divinitatis Duplex idea sunt: finxit id aliquis: sed circa divinitatem 35 Utraque extrinsecus est. Natura autem inseparabilis est. Sed si generationem habet Verbum, neque Pater quidquam Carnis admittet, cum carne careat (nunquam profecto Humana mens ita erit impia, ut id cogitet); Et Deum Filium habes, dignum genitore decus. 40 Quod si nequidquam magni Patris divinitati Gratificans, vanumque terrorem pectori imprimens, 16 "Ος τις. Sic Regii plures. Coisl. ὅστις. Edit., δς τι. Græcus interpres, ὅστις παντελῶς ἀσύνθετος καὶ ἁπλοῦς, πάντως οὐ παθητός, qui enim omnino compositionis est expers et simplex, prorsus est im- passibilis. 18 'Εμείο. Για Hesych. Edit. ἐμοῖο. 19 Ημος άναρχος. Ita tres mss. Edit., ἀνάρχου. 26 Ο γὰρ πάρος. Græcus interpres, ὃ γὰρ ἂν πρεσβύτερον ἢ τοῦ Θεοῦ, ἢ χρόνος, etc., quidquid enim Deo antiquius fuerit aut tempus, aut voluntas, Divinitatem separat et dividit. ' 27 Τμήξις. Alii τμῆσις. 50 000 ήσσον. Vat. cum tribus aliis, οὐχ ήσουν. Μου Θεού pro Πατρός. Non minor gloria est Filio. 52 Απόπροθι. lia Coisl. Ibid. ή δ' ἀγένητος, etc. Graecus interpres : Η γὰρ γέννησις καὶ ἡ ἀγεννη τία, τὸ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς εἶναι δηλοῦσι τὸν Υἱόν, οὐ θεότητος σημαντικαί. Hæ voces a Patre Filum esse ostendunt, divinitatem vero non significant. 36 Εχει. Tres mass., ἔχοι. 38 "Ωστε. Vat., ὡς τό. 39 Εχεις. Sic Vat. et Coisl. Edit., ἔχειν. METRICA VERSIO. Haud simplex quia sum, sed mente et corpore consto, B Ac sane magnus Deus est, orbisque creator. [que Qua jam fronte Deo tribuetur passio, cum sit Corporis et rerum, proprii quæ corporis exsors? Nam quorum sunt dissimiles longeque remota Naturæ, similes quisnam horum dixerit ortus? Si prius est tempus quam sim, prius attamen haud est Quam Verbum, cujus Pater est sine tempore. Cun- Nil penitus deitate sua majusve priusve Esset habens Genitor, Natus quoque tunc erat, atque Principium ipse Patrem, qui tempus nescit, habebat: Non secus ac magnum Phoebi lux ignea discum: Sit licet exemplum divino Numine quodvis Inferius. Nec enim debet committere quisquam, Ut Patris ac Nati, quorum est æternus uterque, Quidquam interjiciat medium, sobolemque nefando Crimine dissociet, charoque a Patre secare Audeat. Ille etenim deitatem disserat audax, Aute Deum, aut tempus quicunque, aut velle locarit, Lama, Quod si non ullam causain deitatis habere Ad decus est amplum Genitori: non minus bercle Illustre est Nato tali fluxisse Parente, Ducereque hinc causam. Quocirca a numine numen Truncare, et stolida disjungere parcito mente. Nam neque tu sobolem nosti unquam a Patre_remo- Ingeniti porro ac geniti vocabula, quæ tu Incassum metuis, non sunt ea verba, patescat Queis nobis natura Dei, certisque notetur Indiciis. Nam si species hinc bina probatur, Dic age quis genitor fuerit, quis fictor earum? Ast ambo circa naturam, extrinseca cum sint, Versantur, manet autem omnino insectilis ipsa. Quod si ortum Verbo tribuas, duo lucra sequentur, Naia neque propterea, careat cum corpore, quid- [quan Admittet carnale Pater (non tam impius unquam 2. Μεσσηγύ στήσαντες, ἀποῤῥήξωμεν άνακτα

403 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. 404 15 Οὐκ ἀπαθὴς γενέτωρ· καὶ γὰρ δετός· οὔτι πα- Α Ὡς Θεός, ὡς γενέτης, γενέτης μέγας. Εἰ δὲ μέγιστον [θητὸς, Ος τις πάμπαν ἄπηκτος, ἀσώματος. Ὧν γὰρ ἄπωθεν Εἰσὶ φύσεις, τί τὸ θαῦμα καὶ εἰ γεννήσιες ἄλλαι; Εἰ χρόνος ἐστὶν ἐμεῖο παροίτερος, οὐ πρὸ Λόγοιο Ο χρόνος, οὗ γενέτης Εστ᾽ ἄχρονος. Ημος άναρχος 20 μὲ Πατὴρ θεότητος ὑπέρτερον οὔτι λελοιπώς, Τῆμος καὶ Πατρὸς Υἱὸς, ἔχων Πατέρ' ἄχρονον ἀρχὴν, Ως φάος ήελίοιο μέγαν περικαλλέα κύκλον· Εἰ καὶ εἴδεα πάντα κάτω μεγάλοιο Θεοίο, Οφρα κε μή τι Πατρὸς καὶ Υἱέος αἰὲν ἐόντων 1ϊόν Πατρὸς ἄνακτος. Ο γὰρ πάρος ἐστὶ Θεοίο, Η χρόνος, μὲ θέλησις, ἐμοὶ τμῆξις θεότητος. Πατρὶ τὸ μή τιν' ἔχειν κεδνῆς θεότητος ἀφορμὴν, 30 Οὔθ᾽ ἧσσον μεγάλοιο Πατρός γεννήματι σεπτῷ Τοίην ρίζαν ἔχειν. Τῷ μὴ Θεὸν εἰργε Θεοίο. Οὐ γὰρ ἀπόπροθι Πατρὸς ἔγνως Παῖν. Η δ' ἀγένητος Φωνή, γέννησίς τε Πατρὸς ἄπο, οὐ θεότητος Επλετο είδεα διστά· τὶς ἔπλασεν, ἀμφὶ δ' ἐκείνην 55 Αμφότερ' ἐκτὸς ἐόντα, φύσις δ' ἀκέαστος ἔμοιγε Εἰ μὲν δὴ γέννησις ἔχει Λόγος, οὔτε Πατήρ τι Σαρκός, ἄσαρκος ἐὼν ἐπιδέξεται (οὔποτε τόσσον Ανθρώπων νόος ἐστὶν ἀτάσθαλος ὥστε νοῆσαι), Καὶ Θεὸν Υἱὸν ἔχεις, γεννήτορος ἄξιον εὖχος. 40 Εἰ δ' ἐπίηρα φέρων Πατρὸς μεγάλου θεότητι Μαψιδίως, κενεόν τε δέος πραπίδεσσι χαράσσων, bilis . 210-211 15 Non sum sine passione genitor, sun enim compositus : at minime pass Qui omnino incompositus est et incorporeus. Quorum enim discrepantes sunt Naturæ, quid mirum si et generationes diversæ ? Si antiquius me tempus est, non ante Verbum Tempus est, cujus genitor temporis est expers. Quando principio carens 20 Exsistebat Pater, nihil supra divinitatem relinquens, Tum et Patris Filius, principium habens Patrem principii expertem, Ut splendor magnum et præclarum solis orbem : Quanquam exempla omnia infra magnum Deum sunt; Sed ne quid inter Patrem et Filium, qui semper exsistunt, 25 Medium statuentes, abscindamus regem Patris regis Filium. Nam ante Deum Tempus aut voluntas, mihi sectio est divinitatis, Ut Deus, ut genitor, magnus est genitor. Quod si maxima Est Patri gloria, nullam habere adorandæ deitatis causam 30 Non dedecus est venerande magni Patris soboli Talem habere radicem. Quare Deum a Deo non arceas. Non enim remotum a Patre nosti Filium. Voces autem Ingenitus et generatio a Patre nequaquam divinitatis Duplex idea sunt: finxit id aliquis: sed circa divinitatem 35 Utraque extrinsecus est. Natura autem inseparabilis est. Sed si generationem habet Verbum, neque Pater quidquam Carnis admittet, cum carne careat (nunquam profecto Humana mens ita erit impia, ut id cogitet); Et Deum Filium habes, dignum genitore decus. 40 Quod si nequidquam magni Patris divinitati Gratificans, vanumque terrorem pectori imprimens, 16 "Ος τις. Sic Regii plures. Coisl. ὅστις. Edit., δς τι. Græcus interpres, ὅστις παντελῶς ἀσύνθετος καὶ ἁπλοῦς, πάντως οὐ παθητός, qui enim omnino compositionis est expers et simplex, prorsus est im- passibilis. 18 'Εμείο. Για Hesych. Edit. ἐμοῖο. 19 Ημος άναρχος. Ita tres mss. Edit., ἀνάρχου. 26 Ο γὰρ πάρος. Græcus interpres, ὃ γὰρ ἂν πρεσβύτερον ἢ τοῦ Θεοῦ, ἢ χρόνος, etc., quidquid enim Deo antiquius fuerit aut tempus, aut voluntas, Divinitatem separat et dividit. ' 27 Τμήξις. Alii τμῆσις. 50 000 ήσσον. Vat. cum tribus aliis, οὐχ ήσουν. Μου Θεού pro Πατρός. Non minor gloria est Filio. 52 Απόπροθι. lia Coisl. Ibid. ή δ' ἀγένητος, etc. Graecus interpres : Η γὰρ γέννησις καὶ ἡ ἀγεννη τία, τὸ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς εἶναι δηλοῦσι τὸν Υἱόν, οὐ θεότητος σημαντικαί. Hæ voces a Patre Filum esse ostendunt, divinitatem vero non significant. 36 Εχει. Tres mass., ἔχοι. 38 "Ωστε. Vat., ὡς τό. 39 Εχεις. Sic Vat. et Coisl. Edit., ἔχειν. METRICA VERSIO. Haud simplex quia sum, sed mente et corpore consto, B Ac sane magnus Deus est, orbisque creator. [que Qua jam fronte Deo tribuetur passio, cum sit Corporis et rerum, proprii quæ corporis exsors? Nam quorum sunt dissimiles longeque remota Naturæ, similes quisnam horum dixerit ortus? Si prius est tempus quam sim, prius attamen haud est Quam Verbum, cujus Pater est sine tempore. Cun- Nil penitus deitate sua majusve priusve Esset habens Genitor, Natus quoque tunc erat, atque Principium ipse Patrem, qui tempus nescit, habebat: Non secus ac magnum Phoebi lux ignea discum: Sit licet exemplum divino Numine quodvis Inferius. Nec enim debet committere quisquam, Ut Patris ac Nati, quorum est æternus uterque, Quidquam interjiciat medium, sobolemque nefando Crimine dissociet, charoque a Patre secare Audeat. Ille etenim deitatem disserat audax, Aute Deum, aut tempus quicunque, aut velle locarit, Lama, Quod si non ullam causain deitatis habere Ad decus est amplum Genitori: non minus bercle Illustre est Nato tali fluxisse Parente, Ducereque hinc causam. Quocirca a numine numen Truncare, et stolida disjungere parcito mente. Nam neque tu sobolem nosti unquam a Patre_remo- Ingeniti porro ac geniti vocabula, quæ tu Incassum metuis, non sunt ea verba, patescat Queis nobis natura Dei, certisque notetur Indiciis. Nam si species hinc bina probatur, Dic age quis genitor fuerit, quis fictor earum? Ast ambo circa naturam, extrinseca cum sint, Versantur, manet autem omnino insectilis ipsa. Quod si ortum Verbo tribuas, duo lucra sequentur, Naia neque propterea, careat cum corpore, quid- [quan Admittet carnale Pater (non tam impius unquam 2. Μεσσηγύ στήσαντες, ἀποῤῥήξωμεν άνακτα

407 S. GREGORH THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. Πειρα στην τρισσοῖσι παλαίσμασιν· εἶδαρ ὑπέστη, Θρέψε δὲ χιλιάδας, ὕδωρ τ' εἰς οἶνον ἄμειψε. Το Λούσατο, ἀλλ᾽ ἐκάθηρεν ἁμαρτάδας, ἀλλ' ἐβοήθη Πνεύματι βρονταίης φωνῆς υπο Υιός Ανάρχου Ως βροτὸς ὕπνον ἔδεκτο, καὶ ὡς Θεὸς εὔνατε πόντον. Γούνα καμεν, παρέτοις δὲ μένος καὶ γούνατ' ἔπηξεν. Εὔξατο· τίς δ' ἐσάκουσε γλιταζομένων ἀμενηνῶν; 75 "Ην θύος, ἀρχιερεὺς δὲ θυηπόλος, ἀλλὰ Θεός περ. Α μ' ἀνέθηκε θεῷ, κόσμον δ' ἐκάθηρεν ἅπαντα. Καὶ σταυρός μεν ἄειρε, πάγη δ' ήλοισιν ἁμαρτάς. ᾿Αλλὰ τί μοι τὰ ἕκαστα λέγειν ; νεκύεσσιν ἐμίχθη, Εγρετο δ' ἐκ νεκύων, νεκροὺς δ᾽ ἀνέγειρε πάροιθεν 20 Εκείνα βροτέης πενίης, ὅδε πλοῦτος ἀσάρκου Α Μὴ σύ γε τοῖς βροτέοισιν ἀτιμάζοις θεότητα, Κείνῃ δὲ χθονίην μορφὴν ἐρικυδέα τεύχειν, "Ην, σοί γ' εὐμενέων, μορφώσατο άφθιτος Υιός. Γ'. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 408 Θυμέ, τί δηθύνεις; καὶ Πνεύματος εὖχος ἄειδε, Μηδὲ τέμης μύθοισιν, 5 μὴ φύσις ἐκτὸς ἔθηκε. Πνεῦμα μέγα τρομέωμεν, ὁμοίθεον, ᾧ Θεὸν ἔγνων, "Ος Θεός ἐστιν ἔναντα, καὶ ὃς Θεὸν ἐνθάδε τεύχει 5 Πανσθενές, απαλόδωρον, ἁγνῆς ὕμνημα χορείης, Οὐρανίων χθονίων τε φερέσβιον, ὑψιθόωκον, Πατρόθεν ἐρχόμενον, θεῖον μένος, αὐτοκέλευστον, Οὔτε Πάϊς (μοῦνος γὰρ ἑνὸς Πάῖς ἐσθλὸς ἀρίστου), Tentatorem triplici pugna. Cibus appositus : Sed aluit plura millia, et aquam in vinum convertit, 70 Baptizatus est, sed peccata expiavit, sed acclamatus est Spiritu tonitrui voce Filius Æterní. Ut homo somnum cepit, sed, ut Deus, mare compescuit. Genibus fatigatus est, sed paralyticis robur et genua firmavit. Precatus est; sed quis infirmos precantes exaudivit ? 75 Victima fuit, sed et pontifex ; sacerdos, sed tamen Deus. Sanguinem obtulit Deo, sed mundum universum mundavit, Illum crux extulit, sed clavis confixum peccatum. Sed quid singula recenseo? mortuis permistus est, Sed ex mortuis surrexit, ac multos antea mortuos suscitavit : 80 In his humana paupertas : in hoc divitiæ incorporei. Ne vero tu ob humana divinitati dedecus inure: Sed ob deitatem terrestri formæ plurimum honoris habeto. Quam, tui amore adductus, incorruptus Filius suscepit. 214-215 ΙΙΙ. De Spirits sancto". Anime, quid moraris? Spiritus quoque gloriam canta, Ne sermone scindas quod natura non dissociavit. Contremiscamus coram magno Spiritu, pariter Deo, per quem Deum cognovi, Qui Deus est manifeste, et hic me Deum efficit : 5 Omnipotens, rariorum donorum auctor, hymnorum sancti chori incentor, Coelestibus terrestribusque vitam impertiens, in altis sedens. Ex Patre procedens, divinum robur, nulli potestati subjectus; Nec Filius (unus est enim unius optimi bonus Filius), * Alias Bill. 74, p. 167. 70 'Αλλ' ἐκάθηρεν. Ita Vat. Editi, ἀλλὰ κάθηρεν. 74 Υἱὸς ἀνάρχου. Coisl., Πατρός. 72 Καὶ ὡς Θεὸς εὔνασε πόντον. Vat., Θεὸς δ' ὡς παθε θάλασσαν. 73 Παρέτεις. Id est, παρειμένοις τὰ μέλη καὶ πα- ραλελυμένοις. 77 Σταυρός μιν άειρε. Ita Coisl. et Hesych. Quæ lectio melior quam in editis, σταυρὸς μὲν ἄειρε. 80 Βροτέης. Sic Coisl. Editi βροτέοις. Μος, ἀσάρ- METRICA Membra cibo: verum numerosæ pabula turbæ Præbuit, et vinum liquidis expressit ab undis. Tinctus item est, verum maculas et crimina mundi Abluit, et grandi ipsius sanctissima voce A Patre testata est deitas, Natusque vocatus. Quin, ut homo, dulci recreavit membra sopore : Al, velut omnipotens, compescuit æquoris aestum. Lassos ipse pedes sensit, cum longa viarum Conficeret spatia : at lassis fractisque refudit Vim genibus, fixitque recens in corpore robur, Incubuit precibus : sed quid? nonne ille precan- Supplicibus votis attentam præbuit aurem? [tum Victima erat; sed et antistes, magnusque sacerdos Sacrificus, verum simul et Deus. Ipse Parenti Obtulit hunc, quem sævi homines fudere, cruorem At totum obscenis lustravit sordibus orbem, Inque crucem est actus, verum in cruce fixa pependit Noxa hominum, nobisque salus hinc parta. Quid autem Singula commemoro? Tenebrosa spicula mortis Sensit: at ipse brevi jugulata morte revixit, Atque prius multos superas revocavit ad auras. κου. Val. ἀνάρχου. Ibid. Ἐκεῖνα. Forte, ut stet versus, κἀκεῖνα. Μοκ τοῖς deest in edit. 81 'Ατιμάζοις. Vat. et Hesych., ἀτιμάζειν. ΙΙΙ. 4 Καὶ ὅς. Ita Vat. Editi, καὶ ὡς. Legendum videtur 8. 5 Αἰολόδωρον. Vat., ὀλβιόδωρον. Ibid. ἁγνῆς ὕμ νημα χορείης, casti laudatio chori (virginum), ange lorum hominumque vitæ auctor. VERSIO. B Quidnam igitur? Nempe illa parit mortalis egestas; Hæc opibus tribuenda Dei, quem carne vacare Non dubium est, Ideoque cave ne, dum anxius hæres Humana expendens, minuas deitatis honorem. Quin ob cam potius mortalem extollere formam Esto memor, quam chara, tui dum flagrat amore, Ætherei assumpsit proles æterna Parentis. (Billio interprete.) Mens mea, rumpe moras, etiam præconia pande Pneumatis, et verbis ea quæ natura ligavit Dissociare cave. Sanctus pia corda tremore Spiritus afficiat, qui Patri condeus atque Est Nato, per quem mihi summi Numinis orta est Notitia, et qui nos divina in Numina vertît. Omnipotens, variusque in donis, cantio cœtus Angelici, atque hominum, pietas quibus insita cordi A Patre progressus, divino robore pollens. Vivificus, celsæ residens in culmine sedis, Arbitriique sui liber. Non Filius (absit; Una etenim est superi soboles tantummodo Patris), est; 11. DE SPIRITU SANCTO.

407 S. GREGORH THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. Πειρα στην τρισσοῖσι παλαίσμασιν· εἶδαρ ὑπέστη, Θρέψε δὲ χιλιάδας, ὕδωρ τ' εἰς οἶνον ἄμειψε. Το Λούσατο, ἀλλ᾽ ἐκάθηρεν ἁμαρτάδας, ἀλλ' ἐβοήθη Πνεύματι βρονταίης φωνῆς υπο Υιός Ανάρχου Ως βροτὸς ὕπνον ἔδεκτο, καὶ ὡς Θεὸς εὔνατε πόντον. Γούνα καμεν, παρέτοις δὲ μένος καὶ γούνατ' ἔπηξεν. Εὔξατο· τίς δ' ἐσάκουσε γλιταζομένων ἀμενηνῶν; 75 "Ην θύος, ἀρχιερεὺς δὲ θυηπόλος, ἀλλὰ Θεός περ. Α μ' ἀνέθηκε θεῷ, κόσμον δ' ἐκάθηρεν ἅπαντα. Καὶ σταυρός μεν ἄειρε, πάγη δ' ήλοισιν ἁμαρτάς. ᾿Αλλὰ τί μοι τὰ ἕκαστα λέγειν ; νεκύεσσιν ἐμίχθη, Εγρετο δ' ἐκ νεκύων, νεκροὺς δ᾽ ἀνέγειρε πάροιθεν 20 Εκείνα βροτέης πενίης, ὅδε πλοῦτος ἀσάρκου Α Μὴ σύ γε τοῖς βροτέοισιν ἀτιμάζοις θεότητα, Κείνῃ δὲ χθονίην μορφὴν ἐρικυδέα τεύχειν, "Ην, σοί γ' εὐμενέων, μορφώσατο άφθιτος Υιός. Γ'. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 408 Θυμέ, τί δηθύνεις; καὶ Πνεύματος εὖχος ἄειδε, Μηδὲ τέμης μύθοισιν, 5 μὴ φύσις ἐκτὸς ἔθηκε. Πνεῦμα μέγα τρομέωμεν, ὁμοίθεον, ᾧ Θεὸν ἔγνων, "Ος Θεός ἐστιν ἔναντα, καὶ ὃς Θεὸν ἐνθάδε τεύχει 5 Πανσθενές, απαλόδωρον, ἁγνῆς ὕμνημα χορείης, Οὐρανίων χθονίων τε φερέσβιον, ὑψιθόωκον, Πατρόθεν ἐρχόμενον, θεῖον μένος, αὐτοκέλευστον, Οὔτε Πάϊς (μοῦνος γὰρ ἑνὸς Πάῖς ἐσθλὸς ἀρίστου), Tentatorem triplici pugna. Cibus appositus : Sed aluit plura millia, et aquam in vinum convertit, 70 Baptizatus est, sed peccata expiavit, sed acclamatus est Spiritu tonitrui voce Filius Æterní. Ut homo somnum cepit, sed, ut Deus, mare compescuit. Genibus fatigatus est, sed paralyticis robur et genua firmavit. Precatus est; sed quis infirmos precantes exaudivit ? 75 Victima fuit, sed et pontifex ; sacerdos, sed tamen Deus. Sanguinem obtulit Deo, sed mundum universum mundavit, Illum crux extulit, sed clavis confixum peccatum. Sed quid singula recenseo? mortuis permistus est, Sed ex mortuis surrexit, ac multos antea mortuos suscitavit : 80 In his humana paupertas : in hoc divitiæ incorporei. Ne vero tu ob humana divinitati dedecus inure: Sed ob deitatem terrestri formæ plurimum honoris habeto. Quam, tui amore adductus, incorruptus Filius suscepit. 214-215 ΙΙΙ. De Spirits sancto". Anime, quid moraris? Spiritus quoque gloriam canta, Ne sermone scindas quod natura non dissociavit. Contremiscamus coram magno Spiritu, pariter Deo, per quem Deum cognovi, Qui Deus est manifeste, et hic me Deum efficit : 5 Omnipotens, rariorum donorum auctor, hymnorum sancti chori incentor, Coelestibus terrestribusque vitam impertiens, in altis sedens. Ex Patre procedens, divinum robur, nulli potestati subjectus; Nec Filius (unus est enim unius optimi bonus Filius), * Alias Bill. 74, p. 167. 70 'Αλλ' ἐκάθηρεν. Ita Vat. Editi, ἀλλὰ κάθηρεν. 74 Υἱὸς ἀνάρχου. Coisl., Πατρός. 72 Καὶ ὡς Θεὸς εὔνασε πόντον. Vat., Θεὸς δ' ὡς παθε θάλασσαν. 73 Παρέτεις. Id est, παρειμένοις τὰ μέλη καὶ πα- ραλελυμένοις. 77 Σταυρός μιν άειρε. Ita Coisl. et Hesych. Quæ lectio melior quam in editis, σταυρὸς μὲν ἄειρε. 80 Βροτέης. Sic Coisl. Editi βροτέοις. Μος, ἀσάρ- METRICA Membra cibo: verum numerosæ pabula turbæ Præbuit, et vinum liquidis expressit ab undis. Tinctus item est, verum maculas et crimina mundi Abluit, et grandi ipsius sanctissima voce A Patre testata est deitas, Natusque vocatus. Quin, ut homo, dulci recreavit membra sopore : Al, velut omnipotens, compescuit æquoris aestum. Lassos ipse pedes sensit, cum longa viarum Conficeret spatia : at lassis fractisque refudit Vim genibus, fixitque recens in corpore robur, Incubuit precibus : sed quid? nonne ille precan- Supplicibus votis attentam præbuit aurem? [tum Victima erat; sed et antistes, magnusque sacerdos Sacrificus, verum simul et Deus. Ipse Parenti Obtulit hunc, quem sævi homines fudere, cruorem At totum obscenis lustravit sordibus orbem, Inque crucem est actus, verum in cruce fixa pependit Noxa hominum, nobisque salus hinc parta. Quid autem Singula commemoro? Tenebrosa spicula mortis Sensit: at ipse brevi jugulata morte revixit, Atque prius multos superas revocavit ad auras. κου. Val. ἀνάρχου. Ibid. Ἐκεῖνα. Forte, ut stet versus, κἀκεῖνα. Μοκ τοῖς deest in edit. 81 'Ατιμάζοις. Vat. et Hesych., ἀτιμάζειν. ΙΙΙ. 4 Καὶ ὅς. Ita Vat. Editi, καὶ ὡς. Legendum videtur 8. 5 Αἰολόδωρον. Vat., ὀλβιόδωρον. Ibid. ἁγνῆς ὕμ νημα χορείης, casti laudatio chori (virginum), ange lorum hominumque vitæ auctor. VERSIO. B Quidnam igitur? Nempe illa parit mortalis egestas; Hæc opibus tribuenda Dei, quem carne vacare Non dubium est, Ideoque cave ne, dum anxius hæres Humana expendens, minuas deitatis honorem. Quin ob cam potius mortalem extollere formam Esto memor, quam chara, tui dum flagrat amore, Ætherei assumpsit proles æterna Parentis. (Billio interprete.) Mens mea, rumpe moras, etiam præconia pande Pneumatis, et verbis ea quæ natura ligavit Dissociare cave. Sanctus pia corda tremore Spiritus afficiat, qui Patri condeus atque Est Nato, per quem mihi summi Numinis orta est Notitia, et qui nos divina in Numina vertît. Omnipotens, variusque in donis, cantio cœtus Angelici, atque hominum, pietas quibus insita cordi A Patre progressus, divino robore pollens. Vivificus, celsæ residens in culmine sedis, Arbitriique sui liber. Non Filius (absit; Una etenim est superi soboles tantummodo Patris), est; 11. DE SPIRITU SANCTO.

Εἰ θεότητι Λουσάμενος θεότητα διατμήξαιμι φαεινὴν, Λώϊον ἦν... τρομέω δὲ κακοῦ μύθοιο τελευτὴν, Ἐλπωρῇ θείοιο χαρίσματος ἠδὲ λοετρῶν. Εἴ μ’ ὅλον ἐξεκάθηρεν, ὅλος καὶ σεπτὸς ἔμοιγε Ἔστι Θεός. Τὸ δ’ ἂν ἴσον ἔχοι βροτὸς ὅστις ἀλιτρὸς, Αὐτὸς ἑὴν θεότητα, Θεοῦ γέρας, ἄνδιχα τέμνων. Εἴ τινα δ’ ἢ περὶ Παιδὸς ἀκούομεν, ἢ ἀγαθοῖο Πνεύματος ἐν θείοισι λόγοις καὶ θειοφόροισιν Ἀνδράσιν, ὥς ῥα Θεοῖο τὰ δεύτερα Πατρὸς ἔχουσιν, Ὧδε νοεῖν κέλομαί σε λόγοις Σοφίης βαθυκόλπου Ὡς εἰς ῥίζαν ἄναρχον ἀνέρχεται, οὐ θεότητα Τέμνει, ὄφρα κεν οἶον ἔχῃς κράτος, οὐ πολύσεπτον. Ἐκ μονάδος Τριάς ἐστι, καὶ ἐκ Τριάδος μονὰς αὖθις, Οὔτε πόρος, πηγὴ, ποταμὸς μέγας, ἕν τε ῥέεθρον, Ἐν τρισσοῖσι τύποισιν ἐλαυνόμενον κατὰ γαίης· Οὔτε δὲ πυρκαϊῆς λαμπὰς πάλιν εἰς ἓν ἰοῦσα, Οὔτε λόγος προϊών τε νόου, καὶ ἔνδοθι μίμνων, Οὔτε τις ἐξ ὑδάτων κινήμασιν ἡλιακοῖσι, Μαρμαρυγὴ, τοίχοισι περίτρομος, ἀστατέουσα, Πρὶν πελάσαι φεύγουσα, πάρος φυγέειν πελάουσα. Οὐδὲ γὰρ ἄστατός ἐστι Θεοῦ φύσις, ἠὲ ῥέουσα, Ἠὲ πάλιν συνιοῦσα· τὸ δ’ ἔμπεδόν ἐστι Θεοῖο. Ἀλλ’ ὧδ’ ἂν φρονέων καθαρὸν θύος ἔνδοθι ῥέζοις.

Εἰ θεότητι Λουσάμενος θεότητα διατμήξαιμι φαεινὴν, Λώϊον ἦν... τρομέω δὲ κακοῦ μύθοιο τελευτὴν, Ἐλπωρῇ θείοιο χαρίσματος ἠδὲ λοετρῶν. Εἴ μ’ ὅλον ἐξεκάθηρεν, ὅλος καὶ σεπτὸς ἔμοιγε Ἔστι Θεός. Τὸ δ’ ἂν ἴσον ἔχοι βροτὸς ὅστις ἀλιτρὸς, Αὐτὸς ἑὴν θεότητα, Θεοῦ γέρας, ἄνδιχα τέμνων. Εἴ τινα δ’ ἢ περὶ Παιδὸς ἀκούομεν, ἢ ἀγαθοῖο Πνεύματος ἐν θείοισι λόγοις καὶ θειοφόροισιν Ἀνδράσιν, ὥς ῥα Θεοῖο τὰ δεύτερα Πατρὸς ἔχουσιν, Ὧδε νοεῖν κέλομαί σε λόγοις Σοφίης βαθυκόλπου Ὡς εἰς ῥίζαν ἄναρχον ἀνέρχεται, οὐ θεότητα Τέμνει, ὄφρα κεν οἶον ἔχῃς κράτος, οὐ πολύσεπτον. Ἐκ μονάδος Τριάς ἐστι, καὶ ἐκ Τριάδος μονὰς αὖθις, Οὔτε πόρος, πηγὴ, ποταμὸς μέγας, ἕν τε ῥέεθρον, Ἐν τρισσοῖσι τύποισιν ἐλαυνόμενον κατὰ γαίης· Οὔτε δὲ πυρκαϊῆς λαμπὰς πάλιν εἰς ἓν ἰοῦσα, Οὔτε λόγος προϊών τε νόου, καὶ ἔνδοθι μίμνων, Οὔτε τις ἐξ ὑδάτων κινήμασιν ἡλιακοῖσι, Μαρμαρυγὴ, τοίχοισι περίτρομος, ἀστατέουσα, Πρὶν πελάσαι φεύγουσα, πάρος φυγέειν πελάουσα. Οὐδὲ γὰρ ἄστατός ἐστι Θεοῦ φύσις, ἠὲ ῥέουσα, Ἠὲ πάλιν συνιοῦσα· τὸ δ’ ἔμπεδόν ἐστι Θεοῖο. Ἀλλ’ ὧδ’ ἂν φρονέων καθαρὸν θύος ἔνδοθι ῥέζοις.

415 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. 85 "Η κράτος, μὲ θέλησις ἀπ᾽ ἀλλήλων εκέασσεν. Αὐτοῦ ταυτὸν ἕκαστον ἀδήριτον οὗ ποτ' ἐόντα. Της δ' ἄρ' ἐμῆς Τριάδος ἓν μὲν σθένος, ἐν δὲ νόημα, Εν κλέος, ἐν δὲ κράτος. Τῷ καὶ μονάς ἐστιν ἄρευστος, Αρμονίῃ θεότητας τῇ μέγα κύδος ἔχουσα. 90 Τόσσον ἐμοῖς φαέεστι Τριάς σέλας ἐξεκάλυψεν, Εκ πτερύγων θείου τε πετάσματος ἔνδοθι νηοῦ, Τοῖς ὑπο κεύθετ᾽ ἄνασσα Θεοῦ φύσις. Εἰ δὲ πλέον τι Αγγελικοῖα: χοροίσι, τόδε πλέον ἡ Τριάς ίστω. Δ'. Περὶ κόσμου. Εἰ δ' ἄγε καὶ μεγάλοιο θεοῦ κτίσιν ὑμνείωμεν, Δόξαις ψευδομένησιν ἐναντία δηριόωντες, Α Εἷς Θεός· ύλη δ᾽ αὖτε καὶ εἴδεα μῦθος ἀφαυρός, Ἑλλήνων πινυτοῖσι νοούμενα ὡς συνάναρχα. 416 5 Τῶν μὲν ὅσα πλάσσουσι θεοὺς μορφώματα σεπτά, Οὐκ ἔσαν, ἀλλὰ γένοντο, Θεοῦ μεγάλοιο θέλοντος. Τίς δ᾽ ὕλην ποτ᾽ ὅπωπεν ἀνείδεον, ἢ τίς ἄϋλον Μορφὴν, καὶ μάλα πολλὰ νέου στροφάλιγξι μογήσας; Οὐδὲ γὰρ ἄχροον εὗρον ἐγὼ δέμας, ή τιν' ἄσωμον 10 χροιήν. Τίς διέκρινεν ἃ μὴ φύσις, εἰς ἐν ἄγουσα; Αλλ' ἔμπης τέμνωμεν· ἄθρει δέ μοι, εἰ μὲν ἄμικτα Πάμπαν ἔην, πῶς εἰς ἓν ἐλήλυθεν, ἢ τίς ὁ κόσμος Ἔστακεν ἄνδιχα πάντα διαμπερές; Εἰ δ' ἐπίμικτα, Πῶς μίχθη; τίς ἔμιξε Θεοῦ δίχα; εἰ δὲ κεραστής 15 Ἔστι Θεὸς, τοῦτον καὶ κτίστορα δέχνυσο πάντων. 85 Robur, voluntas ab invicem discindit, Cum unusquisque nunquam secum ipse consentiat. Meæ autem Triadis unum est robur, una mens, Una gloria, unum imperium. Quare dilabi non potest unitas Una divinitatis harmonia magnum habens decus. 90 Tantum lucis oculis meis Trias retexit, Trans pennas ac divinum intra Dei templum velamen, Quibus regina Dei natura obtegitur. Si quid autem plus Angelicis choris concessum, plus illud Trias norit. IV. De mundo". Jam nunc et magni Dei opus celebremus, Contra falsas opiniones delitigando. Unus Deus; materia et formæ, quas Græcorum Sapientes coæternas existimant, inanis est fabula. 5 Ac ille quidem, quas diis afſlingunt, formæ venerabiles Non erant, sed factæ sunt, magno Deo volente. Quis autem materiam unquam vidit sine forma, aut sine materia Formanı, etsi mentis evagationibus multum laboraverit? Non enim ego corpus reperi sine colore, aut sine corpore 220-221 10 Colorem. Quis ea dissociavit, quæ natura in unum conjunxit? Sed tamen dissociemus: mecum considera, si separata Erant omnino, quomodo in unum venere? Aut quis ille mundus Stetit in duas partes omnino divisus? Sin mista erant, Quomodo mista sunt? Quis sine Deo miscuit? Si miscuit 15 Deus, hunc omnium conditorem agnosce. • Alias Bill, 124, pag. 188. homines, aliique in quibus una percipitur natura, Illi sone, inquit Theologus refellens hoc argumen- tum, dii multi dicantur, in quibus et tempus, quo generali sunt, diversum est, etc. At vero meæ Trini- tati, quæ simplex et una est, una natura et essentia, una vis et voluntas, etc. 87 'Εκ δέ. lta mss. edit., ν. 33 Τόδε πλέον. Horum loco Haschelius habet, forte elegaptius, ἀνώτερα δ᾽ ἡ Τριάς ίστω. (CAILLAU.) 2 Δηριόωντες. Coisl., δηριοώτης. 8 Νόου. Coisl. νέους. 10 "Α μὴ φύσις, εἰς ἓν ἄγουσα. Qua natura non separavit, sed in unum conjunxit. Græcus iut., ἃ μὴ φύσις ἐχώρισεν ἡ ταῦτα συνάψασα. 13 Εστακεν. Coisl. εστάναι. Hesych. et Vat. ἑστάμεν. METRICA VERSIO. Quique ipsi secum nunquam ulla pace fruuntur. At contra nostra Triadis nens, gloria, robur, Imperiumque unum. Quocirca haud labilis ipsa Est monas, unius nexu deitatis honorem Maximum habens. flæc sunt Deitas quæ sancta retexit Trans pennas velumque sacræ mihi sanctius ædis, Regia quo tegitur summi natura monarchæ. Si quid præterea est, superis id linquo sciendum Repubus. Αt quidquid superest, Trias optima nerit. IV. DE MUNDO. (Billio interprete.) Te quoque, cunctipotentis opus structuraque dex- træ, Munde, canam, falsis coiens in prælia linguis Unus duntaxat Deus est: at forma gravisque Materies, ipsi veterum quas turba sophorum Esse coæternas sensit, mera verba, et inanis Fabula sunt. Omnes etenim, quascunque deorum B Gentiles habuere loco, produxit in ortum Ac lucem ex nihilo formas divina voluntas. Quisnam autem est, qui materiam porspexerit un- [quam Informem, aut sine materia qui viderit ulla Formam aliquam, partes quamvis versarit in omnes Ingenium, mentemque gravi torquere labore Institerit? Nec enim corpus reperire, figura Quod prorsus careal, potui, rursusque figuram, Corporea quæ mole vacet. Quisnam ergo diremit, Quæ natura sagax vinxitque ac junxit in unum? Sed tamen hæc per me liceat distinguere mente. Dic igitur, si materies et forma diremptæ Prorsus erant, quanam tandem ratione modoque Post rursus coiere simul. Dic insuper, oro, Quinam mundus erat, tum cum distincta jacere::. Illine materies, hinc nuda orbataque forma Materie. Contra si junctæ, quæro quis illas Junxerit absque Deo, quonamque hæc mistio pacij 1. 1 Εἰ δ' ἄγε. Ita Vat. et Coisl. Editi, εἴ τ' ἄγε.

415 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. 85 "Η κράτος, μὲ θέλησις ἀπ᾽ ἀλλήλων εκέασσεν. Αὐτοῦ ταυτὸν ἕκαστον ἀδήριτον οὗ ποτ' ἐόντα. Της δ' ἄρ' ἐμῆς Τριάδος ἓν μὲν σθένος, ἐν δὲ νόημα, Εν κλέος, ἐν δὲ κράτος. Τῷ καὶ μονάς ἐστιν ἄρευστος, Αρμονίῃ θεότητας τῇ μέγα κύδος ἔχουσα. 90 Τόσσον ἐμοῖς φαέεστι Τριάς σέλας ἐξεκάλυψεν, Εκ πτερύγων θείου τε πετάσματος ἔνδοθι νηοῦ, Τοῖς ὑπο κεύθετ᾽ ἄνασσα Θεοῦ φύσις. Εἰ δὲ πλέον τι Αγγελικοῖα: χοροίσι, τόδε πλέον ἡ Τριάς ίστω. Δ'. Περὶ κόσμου. Εἰ δ' ἄγε καὶ μεγάλοιο θεοῦ κτίσιν ὑμνείωμεν, Δόξαις ψευδομένησιν ἐναντία δηριόωντες, Α Εἷς Θεός· ύλη δ᾽ αὖτε καὶ εἴδεα μῦθος ἀφαυρός, Ἑλλήνων πινυτοῖσι νοούμενα ὡς συνάναρχα. 416 5 Τῶν μὲν ὅσα πλάσσουσι θεοὺς μορφώματα σεπτά, Οὐκ ἔσαν, ἀλλὰ γένοντο, Θεοῦ μεγάλοιο θέλοντος. Τίς δ᾽ ὕλην ποτ᾽ ὅπωπεν ἀνείδεον, ἢ τίς ἄϋλον Μορφὴν, καὶ μάλα πολλὰ νέου στροφάλιγξι μογήσας; Οὐδὲ γὰρ ἄχροον εὗρον ἐγὼ δέμας, ή τιν' ἄσωμον 10 χροιήν. Τίς διέκρινεν ἃ μὴ φύσις, εἰς ἐν ἄγουσα; Αλλ' ἔμπης τέμνωμεν· ἄθρει δέ μοι, εἰ μὲν ἄμικτα Πάμπαν ἔην, πῶς εἰς ἓν ἐλήλυθεν, ἢ τίς ὁ κόσμος Ἔστακεν ἄνδιχα πάντα διαμπερές; Εἰ δ' ἐπίμικτα, Πῶς μίχθη; τίς ἔμιξε Θεοῦ δίχα; εἰ δὲ κεραστής 15 Ἔστι Θεὸς, τοῦτον καὶ κτίστορα δέχνυσο πάντων. 85 Robur, voluntas ab invicem discindit, Cum unusquisque nunquam secum ipse consentiat. Meæ autem Triadis unum est robur, una mens, Una gloria, unum imperium. Quare dilabi non potest unitas Una divinitatis harmonia magnum habens decus. 90 Tantum lucis oculis meis Trias retexit, Trans pennas ac divinum intra Dei templum velamen, Quibus regina Dei natura obtegitur. Si quid autem plus Angelicis choris concessum, plus illud Trias norit. IV. De mundo". Jam nunc et magni Dei opus celebremus, Contra falsas opiniones delitigando. Unus Deus; materia et formæ, quas Græcorum Sapientes coæternas existimant, inanis est fabula. 5 Ac ille quidem, quas diis afſlingunt, formæ venerabiles Non erant, sed factæ sunt, magno Deo volente. Quis autem materiam unquam vidit sine forma, aut sine materia Formanı, etsi mentis evagationibus multum laboraverit? Non enim ego corpus reperi sine colore, aut sine corpore 220-221 10 Colorem. Quis ea dissociavit, quæ natura in unum conjunxit? Sed tamen dissociemus: mecum considera, si separata Erant omnino, quomodo in unum venere? Aut quis ille mundus Stetit in duas partes omnino divisus? Sin mista erant, Quomodo mista sunt? Quis sine Deo miscuit? Si miscuit 15 Deus, hunc omnium conditorem agnosce. • Alias Bill, 124, pag. 188. homines, aliique in quibus una percipitur natura, Illi sone, inquit Theologus refellens hoc argumen- tum, dii multi dicantur, in quibus et tempus, quo generali sunt, diversum est, etc. At vero meæ Trini- tati, quæ simplex et una est, una natura et essentia, una vis et voluntas, etc. 87 'Εκ δέ. lta mss. edit., ν. 33 Τόδε πλέον. Horum loco Haschelius habet, forte elegaptius, ἀνώτερα δ᾽ ἡ Τριάς ίστω. (CAILLAU.) 2 Δηριόωντες. Coisl., δηριοώτης. 8 Νόου. Coisl. νέους. 10 "Α μὴ φύσις, εἰς ἓν ἄγουσα. Qua natura non separavit, sed in unum conjunxit. Græcus iut., ἃ μὴ φύσις ἐχώρισεν ἡ ταῦτα συνάψασα. 13 Εστακεν. Coisl. εστάναι. Hesych. et Vat. ἑστάμεν. METRICA VERSIO. Quique ipsi secum nunquam ulla pace fruuntur. At contra nostra Triadis nens, gloria, robur, Imperiumque unum. Quocirca haud labilis ipsa Est monas, unius nexu deitatis honorem Maximum habens. flæc sunt Deitas quæ sancta retexit Trans pennas velumque sacræ mihi sanctius ædis, Regia quo tegitur summi natura monarchæ. Si quid præterea est, superis id linquo sciendum Repubus. Αt quidquid superest, Trias optima nerit. IV. DE MUNDO. (Billio interprete.) Te quoque, cunctipotentis opus structuraque dex- træ, Munde, canam, falsis coiens in prælia linguis Unus duntaxat Deus est: at forma gravisque Materies, ipsi veterum quas turba sophorum Esse coæternas sensit, mera verba, et inanis Fabula sunt. Omnes etenim, quascunque deorum B Gentiles habuere loco, produxit in ortum Ac lucem ex nihilo formas divina voluntas. Quisnam autem est, qui materiam porspexerit un- [quam Informem, aut sine materia qui viderit ulla Formam aliquam, partes quamvis versarit in omnes Ingenium, mentemque gravi torquere labore Institerit? Nec enim corpus reperire, figura Quod prorsus careal, potui, rursusque figuram, Corporea quæ mole vacet. Quisnam ergo diremit, Quæ natura sagax vinxitque ac junxit in unum? Sed tamen hæc per me liceat distinguere mente. Dic igitur, si materies et forma diremptæ Prorsus erant, quanam tandem ratione modoque Post rursus coiere simul. Dic insuper, oro, Quinam mundus erat, tum cum distincta jacere::. Illine materies, hinc nuda orbataque forma Materie. Contra si junctæ, quæro quis illas Junxerit absque Deo, quonamque hæc mistio pacij 1. 1 Εἰ δ' ἄγε. Ita Vat. et Coisl. Editi, εἴ τ' ἄγε.

217 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Εἶδος καὶ κεραμεύς πηλῷ βάλε κύκλον ελίσσων, Χρυσῷ χρυσοχόος, λαοξόος οἶσι λίθοισι. Δὸς πλέον ἡμετέρης τι Θεῷ φρενός, ὦ φιλάναρχο. Υλη τὸ πλέον ἐστὶ σὺν εἴδεσι κινυμένοισι. 20 Νώσατο, καὶ τὰ γένοντο ἐνείδεα· θεία νόησις, Η πάντων γενέτειρα πολύπλοκος. Οὐ γὰρ ἔοιχε Ζωγράφον ὣς τιν' ἐσικὸς ἀπ' είδεος εἶδος ἐγείρειν Δερχόμενον προπάροιθε τὰ μὴ νόος έγραφεν οἷος. Καὶ σὸ, Μανιχαίοιο κακὸν σκότος, οὐ πάρος ἦες 25 Ακροτάτοιο φάους ἀντίθρονον. Εἰ Θεὸς ἦεν, Οὐ σκέτος. Οὐ γὰρ ἔοικε Θεῷ κακὸν ἀντιφερίζειν. Εἰ σκότος, οὐ Θεὸν οἶδας. Ομοφρονέειν μὲν ἄκοσμον· Μαρναμένων δὲ, τὸ κάρτος ἀρείονος. Ἰσοπαλεῖς δὲ, 418 Α Τίς τρίτος εἰς ἐν ἄγων σοφίῃ καὶ νείκεα λύων ; 30 Καὶ τόδε θαῦμα μέγιστον, ἐπεὶ μύθον αἰνὸν ἐξει Τρεις, Αὖθις ὁμοφρονέοντα τιθεὶς, ἐπελήσαν χάρμης. Ψυχὴ καὶ δέμας ειμί. Τὸ μὲν θεότητος ἀποῤῥώξ Φωτὸς ἀπειρεσίοιο· τὸ δὲ σκοτίης ἀπὸ ρίζης Σοὶ πλάσθη. Τὰ δὲ πολλὸν ἀπόπροθεν εἰς ἐν ἀγείρας· 55 Εἰ ξυνὴ φύσις εἰμί, λύω μόθον. Εἰ μῆθος αἶνος, Εμπεδος, οὐκέτ' ἐγὼ πλεκτή φύσις ἀμφοτέρωθεν. Οὐ γὰρ μαρναμένων ξυνὸς γόνος, ἀλλὰ φιλεύντων. Τοῖος μὲν κραδίης τῆς σῆς ζόφος. Αὐτὰρ ἔμοιγε Εις Θεός ἐστιν ἄναρχος, ἀδήριτος, ἐν φάος ἐσθλὸν, 40 Απλῶν τε πλεκτών τε νοῶν σθένος ὑψιθεόντων, Formam et faber affingit luto, dum rotam vērsät, Aurifex auro, lapicida suis lapidibus. Defer Deo plus quidpiam quam menti nostræ, & principatus inimice. Plus autem materia est cum formis mobilibus. 20 Cogitavit, et res format exstiterunt. Divina cogitatio Omnium fecunda genitrix: non enim probabile est Deum instar pictoris ex forma similem formam expressisse, Dum coram intuetur, quæ mens sola non descripsisset. Et tu, Manetis prava caligo, non eras ab initio 25 Summi huminis æmula. Nam si Deus erat, Tenebræ non erant. Non enim probabile est malum cam Deo pugnare. Si tenebra erant, Deus evanescit. Absurdum quidem est ut consentiant. Quod si pugnant, victoria erit fortioris. Sin parimus viribus, Quis tertius in unum adducet sapientia et lites dirimet? 30 Atque id maxime mirabile, postquam horribile bellum excitast, Rursus consentientia ponens, oblivisceris pugnæ. Anima et corpus sum. Hita divinitatis particula Lucis infinitæ: istud ex tenebrosa radice Tibi conflatum est. Quæ autem procul a se distabant, in unum collegisti. 35 Si communis natura sum, soivo bellum. Sin gravis pagna, Stabilis, nec jam sum natura ex duabus compacta. Non enim pugnantiurm commrunis soboles, sed amantium. Hæ sunt cordis tui tenebræ. At mihi Unus Deus expers principii, expers litis, imum bonum lumen, 40 Simplicium et compositarum robur mentium quæ sursum feruntur, 18 Ο φιλάν αρχε. Qui amas materias et formas principio carentes. 22 Εγείρειν. Μa Coisl. et Vat. Editi εγείρει. 26 Αντιμερίζειν. Combef.: Co@quare Deo, ex ad- verso opponere. Int. Græc., οὐ γὰρ ἐνδέχεται, οὐδὲ δυνατόν, κακόν τι ἐξισοῦσθαι Θεῷ. Non enim licet, neque possibile est, aliquid mali Deo exæquare. 27 Οὐ Θεὸν οἶδας. Fortasse εν Θεόν, μtem Deum existimas. Int. Graec. : Εἰ σκότος ἦν, οὐδεὶς γινώ- σκει τὸ σκότος Θεόν. Nemo tenebras agnoscit Deum. Μον, ὁμοφρονέειν. Idem, ομοφρονεῖν γὰρ τὸ σκότος τῷ φωτὶ τοῦ Θεοῦ ἄτοπήν τε καὶ ἄκόσμον. οῦ Ἐγείρεις. Goisl., Vat. aliique plures, Φειρας. 56 Εμπεδος. Και. ἔμπεδόν οὐδὲν ἔγωγε METRICA VERSIO. Contigerit. Quod si Deus est qui junxerit : ipsum Tu quoque cunctarum factorem admittere rerum Ne dubites. Namque et ſigulus, dum vascula torquet, Quamlibet argille formam injicit, atque periti Aurifices auro, saxis latomique perinde. Plus quiddam, o philanarche nimis, concede Tonanti, Quam nostro ingenio, quam nostris artibus atque ; Plus autem est illud, vestita agitabile forma Materies; porro varia, rerumque parente Mente Deus tantam voluit, formaque decenti Quidlibet ornatum confestim protulit. Instar Non pictoris enim formas ab imagine duxit, Propositum exemplar cernens, imitansque, quod ipsa Sola nequivisset mens pingere. Tu quoque tetra Pravaque ab insano caligo inducta Manete, Non luci adversas sedes æterna tenebas Supremiæ. Nam si Deus es, caligine prorsus Ergo cares; sin tu contra caligo, Deumne Dicere jure queam? Nec enim cum Numine par est Decertare malum. Jam cum caligine luci Non pax esse potest, non ullum foedus amoris. Aspera sin moveant certamina, vincat oportet B Fortius, inter se sin denique viribus æquis Concertent, quisnam sublatis fœdera rixis Sanciet, et vincle pugnantia junget alnico. Quin ego demiror, quid sit cur jurgia sæva Cum moveas, eadem rursus concordia fingis, Dissidii velut oblitus, pugnæque prioris. Namque ipse ex aniina et crasso cum corpore con- Estems Divinæ illa quidem lucis tibi rivulus esse Fingitur, hoc vero tenebras habuisse parentes. Tune igitur, spatiis que tam sunt dissita longis, Jungere non dubitas? Equidem pugnantibus ipse Naturis si consto, odium litesque molestas Comprimo sin pugnæ fonestaque jurgia durans, His ego naturis nequeo constare duabus. Non etenim ex illis, quæ sunt pagnantia, sed qui Foedere juncta, potest foetus communis oriti. At tales vesane tui, Manichæe, tenebræ Sunt animi. Ast uus mihi contra mescius omnis Prinelpii Deus est, turque expers unica pagine Compositis simplexque quibus natura tribuša ekt, Mentibus irradians, sapere alteque volantes,

217 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Εἶδος καὶ κεραμεύς πηλῷ βάλε κύκλον ελίσσων, Χρυσῷ χρυσοχόος, λαοξόος οἶσι λίθοισι. Δὸς πλέον ἡμετέρης τι Θεῷ φρενός, ὦ φιλάναρχο. Υλη τὸ πλέον ἐστὶ σὺν εἴδεσι κινυμένοισι. 20 Νώσατο, καὶ τὰ γένοντο ἐνείδεα· θεία νόησις, Η πάντων γενέτειρα πολύπλοκος. Οὐ γὰρ ἔοιχε Ζωγράφον ὣς τιν' ἐσικὸς ἀπ' είδεος εἶδος ἐγείρειν Δερχόμενον προπάροιθε τὰ μὴ νόος έγραφεν οἷος. Καὶ σὸ, Μανιχαίοιο κακὸν σκότος, οὐ πάρος ἦες 25 Ακροτάτοιο φάους ἀντίθρονον. Εἰ Θεὸς ἦεν, Οὐ σκέτος. Οὐ γὰρ ἔοικε Θεῷ κακὸν ἀντιφερίζειν. Εἰ σκότος, οὐ Θεὸν οἶδας. Ομοφρονέειν μὲν ἄκοσμον· Μαρναμένων δὲ, τὸ κάρτος ἀρείονος. Ἰσοπαλεῖς δὲ, 418 Α Τίς τρίτος εἰς ἐν ἄγων σοφίῃ καὶ νείκεα λύων ; 30 Καὶ τόδε θαῦμα μέγιστον, ἐπεὶ μύθον αἰνὸν ἐξει Τρεις, Αὖθις ὁμοφρονέοντα τιθεὶς, ἐπελήσαν χάρμης. Ψυχὴ καὶ δέμας ειμί. Τὸ μὲν θεότητος ἀποῤῥώξ Φωτὸς ἀπειρεσίοιο· τὸ δὲ σκοτίης ἀπὸ ρίζης Σοὶ πλάσθη. Τὰ δὲ πολλὸν ἀπόπροθεν εἰς ἐν ἀγείρας· 55 Εἰ ξυνὴ φύσις εἰμί, λύω μόθον. Εἰ μῆθος αἶνος, Εμπεδος, οὐκέτ' ἐγὼ πλεκτή φύσις ἀμφοτέρωθεν. Οὐ γὰρ μαρναμένων ξυνὸς γόνος, ἀλλὰ φιλεύντων. Τοῖος μὲν κραδίης τῆς σῆς ζόφος. Αὐτὰρ ἔμοιγε Εις Θεός ἐστιν ἄναρχος, ἀδήριτος, ἐν φάος ἐσθλὸν, 40 Απλῶν τε πλεκτών τε νοῶν σθένος ὑψιθεόντων, Formam et faber affingit luto, dum rotam vērsät, Aurifex auro, lapicida suis lapidibus. Defer Deo plus quidpiam quam menti nostræ, & principatus inimice. Plus autem materia est cum formis mobilibus. 20 Cogitavit, et res format exstiterunt. Divina cogitatio Omnium fecunda genitrix: non enim probabile est Deum instar pictoris ex forma similem formam expressisse, Dum coram intuetur, quæ mens sola non descripsisset. Et tu, Manetis prava caligo, non eras ab initio 25 Summi huminis æmula. Nam si Deus erat, Tenebræ non erant. Non enim probabile est malum cam Deo pugnare. Si tenebra erant, Deus evanescit. Absurdum quidem est ut consentiant. Quod si pugnant, victoria erit fortioris. Sin parimus viribus, Quis tertius in unum adducet sapientia et lites dirimet? 30 Atque id maxime mirabile, postquam horribile bellum excitast, Rursus consentientia ponens, oblivisceris pugnæ. Anima et corpus sum. Hita divinitatis particula Lucis infinitæ: istud ex tenebrosa radice Tibi conflatum est. Quæ autem procul a se distabant, in unum collegisti. 35 Si communis natura sum, soivo bellum. Sin gravis pagna, Stabilis, nec jam sum natura ex duabus compacta. Non enim pugnantiurm commrunis soboles, sed amantium. Hæ sunt cordis tui tenebræ. At mihi Unus Deus expers principii, expers litis, imum bonum lumen, 40 Simplicium et compositarum robur mentium quæ sursum feruntur, 18 Ο φιλάν αρχε. Qui amas materias et formas principio carentes. 22 Εγείρειν. Μa Coisl. et Vat. Editi εγείρει. 26 Αντιμερίζειν. Combef.: Co@quare Deo, ex ad- verso opponere. Int. Græc., οὐ γὰρ ἐνδέχεται, οὐδὲ δυνατόν, κακόν τι ἐξισοῦσθαι Θεῷ. Non enim licet, neque possibile est, aliquid mali Deo exæquare. 27 Οὐ Θεὸν οἶδας. Fortasse εν Θεόν, μtem Deum existimas. Int. Graec. : Εἰ σκότος ἦν, οὐδεὶς γινώ- σκει τὸ σκότος Θεόν. Nemo tenebras agnoscit Deum. Μον, ὁμοφρονέειν. Idem, ομοφρονεῖν γὰρ τὸ σκότος τῷ φωτὶ τοῦ Θεοῦ ἄτοπήν τε καὶ ἄκόσμον. οῦ Ἐγείρεις. Goisl., Vat. aliique plures, Φειρας. 56 Εμπεδος. Και. ἔμπεδόν οὐδὲν ἔγωγε METRICA VERSIO. Contigerit. Quod si Deus est qui junxerit : ipsum Tu quoque cunctarum factorem admittere rerum Ne dubites. Namque et ſigulus, dum vascula torquet, Quamlibet argille formam injicit, atque periti Aurifices auro, saxis latomique perinde. Plus quiddam, o philanarche nimis, concede Tonanti, Quam nostro ingenio, quam nostris artibus atque ; Plus autem est illud, vestita agitabile forma Materies; porro varia, rerumque parente Mente Deus tantam voluit, formaque decenti Quidlibet ornatum confestim protulit. Instar Non pictoris enim formas ab imagine duxit, Propositum exemplar cernens, imitansque, quod ipsa Sola nequivisset mens pingere. Tu quoque tetra Pravaque ab insano caligo inducta Manete, Non luci adversas sedes æterna tenebas Supremiæ. Nam si Deus es, caligine prorsus Ergo cares; sin tu contra caligo, Deumne Dicere jure queam? Nec enim cum Numine par est Decertare malum. Jam cum caligine luci Non pax esse potest, non ullum foedus amoris. Aspera sin moveant certamina, vincat oportet B Fortius, inter se sin denique viribus æquis Concertent, quisnam sublatis fœdera rixis Sanciet, et vincle pugnantia junget alnico. Quin ego demiror, quid sit cur jurgia sæva Cum moveas, eadem rursus concordia fingis, Dissidii velut oblitus, pugnæque prioris. Namque ipse ex aniina et crasso cum corpore con- Estems Divinæ illa quidem lucis tibi rivulus esse Fingitur, hoc vero tenebras habuisse parentes. Tune igitur, spatiis que tam sunt dissita longis, Jungere non dubitas? Equidem pugnantibus ipse Naturis si consto, odium litesque molestas Comprimo sin pugnæ fonestaque jurgia durans, His ego naturis nequeo constare duabus. Non etenim ex illis, quæ sunt pagnantia, sed qui Foedere juncta, potest foetus communis oriti. At tales vesane tui, Manichæe, tenebræ Sunt animi. Ast uus mihi contra mescius omnis Prinelpii Deus est, turque expers unica pagine Compositis simplexque quibus natura tribuša ekt, Mentibus irradians, sapere alteque volantes,

421 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 65 Τρισσοφαούς Θεότητος ὁμὸν σέλας ἰσοφέριστον, Ως μούνῃ Θεότητι, καὶ ὧν Θεὸς, ἔστ' ἀρίδηλον. Κίννυτο καὶ κόσμοιο τύπους οὓς στήσατο λεύσσων Οἶσιν ἐνὶ μεγάλοισι νοήμασι κοσμογόνος νοῦς Εσσομένου μετέπειτα, Θεῷ δέ τε καὶ παρεόντος. 70 Πάντα Θεῷ προπάροιθεν, ὅτ' ἔσσεται, ὅσσ' ἐγέν Γίνοντο, Οσσα τε νῦν παρέασιν. Ἐμοὶ χρόνος ὧδε κέασσε, Πρόσθε τὰ μὲν, τὰ δ᾽ ὄπισθε· Θεῷ δέ τε εἰς ἐν ἅπαντα, Καὶ μεγάλης Θεότητος ἐν ἀγκοίνῃσι κρατεῖται. Γούνεκεν ὅσσον ἔτετμεν ἐμὸς νόος εἰσαΐοιτε. 75 Νοῦς ἔδινεν ἅπαντα, ῥάγη δ' εἰς ὕστερον ὠδῖς, Ώριος, εὖτε Θεοῖο μέγας Λόγος ἐξεκάλυψεν. 422 Α Ήθελε μὲν νοεραν στῆναι φύσιν, οὐρανίην τε Καὶ χθονίην, πρώτοιο διαυγέα φωτός ἔσοπτρα, Τὴν μὲν ἄνω στίλβουσαν, ὑποδρήστειραν άνακτος, 80 Πλησιφαή, μεγάλην, την δ' ἐνθάδε κῦδος ἔχουσαν, Πηγάζων θεότητα, ὅπως πλεόνεσσιν ἀνάσσῃ Οὐρανίοις, πλεόνων τε πέλη φάος ολβιόδωρον. Ηδε γάρ ἐστιν ἄνακτος ἐμοῦ φύσις ἔλβον ὀπάζειν. Οφρα δὲ μὴ πελάουσα Θεῷ κτίσις ἀντιθέοιο 85 Κύδεος ἱμείρουσα, φάος καὶ κῦδος ὀλέσσῃ ( Μέτρα φέρειν γὰρ ἄριστον, ἀμετρίη δὲ κάκιστον), Τούνεκεν ἐσσομένοισι φίλα φρονέων Λόγος αἰπὺς Τηλε βάλε Τριάδος μὲν ὅσον φάος ἀμφιθύωχον, Αγγελικῶν τε χορῶν βροτέην φύσιν, ἀγγελικὴν μὲν 65 Simile et æquale lumen Deitatis tripliciter lucentis, Ut soli Deitati et Deum colentibus manifestum est. Movebatur et mundi formas intuens quas instituerat Magnis suis cogitationibus mens mundi creatrix Postea futuri, sed tamen Deo præsentis. 70 Omnia co am Deo, et quæ futura sunt, et quæ fuerunt, Et quæ nunc adsunt. Mihi autem tempus sic res exhibet, Ut aliæ priores sint, aliæ posteriores: at Deo omnia in unum Collecta, magnæque Deitatis sinu continentur. Quare quid mea mens repererit, audite. 75 Mens parturiebat omnia, prorupitque postea partus Opportunus, cum illum retexit magnum Dei Verbum. Voluit. intelligentem naturam creare, tum calesten, Tum terrestrem, primi luminis pellucida specula : Alteram in superis fulgentem, regis ministram, 224-225 80 Lucis plenam, ingentem : alteram hic decus habentem : Edlundens divinitatem, ut plurimis imperaret Celestibus, ac plurimorum esset lux beatitudinis fons. Hæc est enim regis mei natura, ut beatitudinis largitor sit. Sed ne appropinquans Deo, res creata æquale Deo 85 Appetens decus, lumen et decus amitteret (Moduin enim tenere optimum est: immoderatio pessima res est); Idcirco his, qui futuri erant, benevole consulens, Verbum sublime Longe statuit a Trinitate, quidquid lucis est circa thronum Dei, Et ab angelicis choris, humanam naturam; non tamen angelicam templata est. 83 Τὴν δ'. Int. Græc. : τὴν δὲ χθονίαν. 81 Πηγάζων. Int. Græc. : καὶ βλύζων, καὶ χέων τὴν ἀγαθότητα τῆς θεότητος. 82 Πέλῃ. Sic Coisl. cum aliis tribus. Edit., πέλει. 85 Ολέσσῃ. Sic Val. cum aliis tribus, et He- sych. Male edit., σπάζει. Int. Graec. : ὡς ἂν μὴ πλη- σιάζουσα τῷ Θεῷ ἡ κτίσις, καὶ δόξης ισοθέου ἐπιθυ- μοῦσα, τὸ δοθὲν αὐτῇ φῶς καὶ τὴν δόξαν ἀπολέσῃ. Ne appropinquans Deo res creata, et æquale Deo de- cus appetens, datum sibi lumen et gloriam amitteret. 87 Εσσομένοισι. Creandis omnibus, non tantum hominibus. 88 Αμφιθόωκον. Int. Græc.: φῶς περὶ τὸν θρόνον ἱστάμενον. 89-91 Αγγελικών..... ἐκγενόμεσθα. Hic locus in ed. depravatus erat, deeratque unus versus, METRICA VERSIO. Hoc quoque præterea, quo se exerceret, habebat, Sancta Trias. Mundi formas namque ipsa futuri, Jam sibi præsentis, lustrabat mente beata. Cuncta etenim quæ jam vel præteriere, vel adsunt, Quæque etiam exstabunt, Triadi sunt prompta, [patentque. Hæc etenim tempus mihi sic distinxit, ut illud Ante sit, hoc retro; Deus autem prorsus in unum Cuneta tenet, sinibusque suis collecta coercet. Quocirca quidquid vel mens mea repperit unquam, Aut etiam audivit, mens parturiebat id oinne Numinis ætherei, post autem fetus in ortum Tempore maturo erupit, cum cuncta retexit Unigenus Sermo, claraque in luce locavit. Ac ratione quidem pollentem et mente volebat Condere naturam, quæ partim sedibus altis Degeret, et terra partim, primique referret (Ut speculum quod labe vacat, præstatque nitore) Luminis effigiem, sanctæque imitamina formæ : B Sic tamen ut superæ mentes, regisque ministræ Undique fulgenti radiarent lumine, contra Ilic imæ imperium et regalia sceptra tenerent. Namque suum late cupiebat fundere numen. Scilicet ut plures, quibus induperaret, haberet Coelicolas, pluresque sua quos luce bearel. Nam Patris hæc demum superi est natura, beare. Ne vero Triadi res condita forte propinquans, Numinis æqualis correpta cupidine, lumen Perderet, acceptumque decus (nam qualibet in re Laudandus modus est, contraque ingentia damna Neglectus modus usque parit, pestemque), futuris Consultum cupiens soboles æterna Tonantis Idcirco angelicas divino a Numine mentes Semovit procul, atque homines procul agmine [rursus Fixit ab angelico. Quanquam non tam procul ille Disjunxit superas mentes; his namque ministris Utitur. At nostram procul a Deitate removi¡ 7. Ετετμεν. Exponit interp. : τεθεώρηκεν, con-

421 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 65 Τρισσοφαούς Θεότητος ὁμὸν σέλας ἰσοφέριστον, Ως μούνῃ Θεότητι, καὶ ὧν Θεὸς, ἔστ' ἀρίδηλον. Κίννυτο καὶ κόσμοιο τύπους οὓς στήσατο λεύσσων Οἶσιν ἐνὶ μεγάλοισι νοήμασι κοσμογόνος νοῦς Εσσομένου μετέπειτα, Θεῷ δέ τε καὶ παρεόντος. 70 Πάντα Θεῷ προπάροιθεν, ὅτ' ἔσσεται, ὅσσ' ἐγέν Γίνοντο, Οσσα τε νῦν παρέασιν. Ἐμοὶ χρόνος ὧδε κέασσε, Πρόσθε τὰ μὲν, τὰ δ᾽ ὄπισθε· Θεῷ δέ τε εἰς ἐν ἅπαντα, Καὶ μεγάλης Θεότητος ἐν ἀγκοίνῃσι κρατεῖται. Γούνεκεν ὅσσον ἔτετμεν ἐμὸς νόος εἰσαΐοιτε. 75 Νοῦς ἔδινεν ἅπαντα, ῥάγη δ' εἰς ὕστερον ὠδῖς, Ώριος, εὖτε Θεοῖο μέγας Λόγος ἐξεκάλυψεν. 422 Α Ήθελε μὲν νοεραν στῆναι φύσιν, οὐρανίην τε Καὶ χθονίην, πρώτοιο διαυγέα φωτός ἔσοπτρα, Τὴν μὲν ἄνω στίλβουσαν, ὑποδρήστειραν άνακτος, 80 Πλησιφαή, μεγάλην, την δ' ἐνθάδε κῦδος ἔχουσαν, Πηγάζων θεότητα, ὅπως πλεόνεσσιν ἀνάσσῃ Οὐρανίοις, πλεόνων τε πέλη φάος ολβιόδωρον. Ηδε γάρ ἐστιν ἄνακτος ἐμοῦ φύσις ἔλβον ὀπάζειν. Οφρα δὲ μὴ πελάουσα Θεῷ κτίσις ἀντιθέοιο 85 Κύδεος ἱμείρουσα, φάος καὶ κῦδος ὀλέσσῃ ( Μέτρα φέρειν γὰρ ἄριστον, ἀμετρίη δὲ κάκιστον), Τούνεκεν ἐσσομένοισι φίλα φρονέων Λόγος αἰπὺς Τηλε βάλε Τριάδος μὲν ὅσον φάος ἀμφιθύωχον, Αγγελικῶν τε χορῶν βροτέην φύσιν, ἀγγελικὴν μὲν 65 Simile et æquale lumen Deitatis tripliciter lucentis, Ut soli Deitati et Deum colentibus manifestum est. Movebatur et mundi formas intuens quas instituerat Magnis suis cogitationibus mens mundi creatrix Postea futuri, sed tamen Deo præsentis. 70 Omnia co am Deo, et quæ futura sunt, et quæ fuerunt, Et quæ nunc adsunt. Mihi autem tempus sic res exhibet, Ut aliæ priores sint, aliæ posteriores: at Deo omnia in unum Collecta, magnæque Deitatis sinu continentur. Quare quid mea mens repererit, audite. 75 Mens parturiebat omnia, prorupitque postea partus Opportunus, cum illum retexit magnum Dei Verbum. Voluit. intelligentem naturam creare, tum calesten, Tum terrestrem, primi luminis pellucida specula : Alteram in superis fulgentem, regis ministram, 224-225 80 Lucis plenam, ingentem : alteram hic decus habentem : Edlundens divinitatem, ut plurimis imperaret Celestibus, ac plurimorum esset lux beatitudinis fons. Hæc est enim regis mei natura, ut beatitudinis largitor sit. Sed ne appropinquans Deo, res creata æquale Deo 85 Appetens decus, lumen et decus amitteret (Moduin enim tenere optimum est: immoderatio pessima res est); Idcirco his, qui futuri erant, benevole consulens, Verbum sublime Longe statuit a Trinitate, quidquid lucis est circa thronum Dei, Et ab angelicis choris, humanam naturam; non tamen angelicam templata est. 83 Τὴν δ'. Int. Græc. : τὴν δὲ χθονίαν. 81 Πηγάζων. Int. Græc. : καὶ βλύζων, καὶ χέων τὴν ἀγαθότητα τῆς θεότητος. 82 Πέλῃ. Sic Coisl. cum aliis tribus. Edit., πέλει. 85 Ολέσσῃ. Sic Val. cum aliis tribus, et He- sych. Male edit., σπάζει. Int. Graec. : ὡς ἂν μὴ πλη- σιάζουσα τῷ Θεῷ ἡ κτίσις, καὶ δόξης ισοθέου ἐπιθυ- μοῦσα, τὸ δοθὲν αὐτῇ φῶς καὶ τὴν δόξαν ἀπολέσῃ. Ne appropinquans Deo res creata, et æquale Deo de- cus appetens, datum sibi lumen et gloriam amitteret. 87 Εσσομένοισι. Creandis omnibus, non tantum hominibus. 88 Αμφιθόωκον. Int. Græc.: φῶς περὶ τὸν θρόνον ἱστάμενον. 89-91 Αγγελικών..... ἐκγενόμεσθα. Hic locus in ed. depravatus erat, deeratque unus versus, METRICA VERSIO. Hoc quoque præterea, quo se exerceret, habebat, Sancta Trias. Mundi formas namque ipsa futuri, Jam sibi præsentis, lustrabat mente beata. Cuncta etenim quæ jam vel præteriere, vel adsunt, Quæque etiam exstabunt, Triadi sunt prompta, [patentque. Hæc etenim tempus mihi sic distinxit, ut illud Ante sit, hoc retro; Deus autem prorsus in unum Cuneta tenet, sinibusque suis collecta coercet. Quocirca quidquid vel mens mea repperit unquam, Aut etiam audivit, mens parturiebat id oinne Numinis ætherei, post autem fetus in ortum Tempore maturo erupit, cum cuncta retexit Unigenus Sermo, claraque in luce locavit. Ac ratione quidem pollentem et mente volebat Condere naturam, quæ partim sedibus altis Degeret, et terra partim, primique referret (Ut speculum quod labe vacat, præstatque nitore) Luminis effigiem, sanctæque imitamina formæ : B Sic tamen ut superæ mentes, regisque ministræ Undique fulgenti radiarent lumine, contra Ilic imæ imperium et regalia sceptra tenerent. Namque suum late cupiebat fundere numen. Scilicet ut plures, quibus induperaret, haberet Coelicolas, pluresque sua quos luce bearel. Nam Patris hæc demum superi est natura, beare. Ne vero Triadi res condita forte propinquans, Numinis æqualis correpta cupidine, lumen Perderet, acceptumque decus (nam qualibet in re Laudandus modus est, contraque ingentia damna Neglectus modus usque parit, pestemque), futuris Consultum cupiens soboles æterna Tonantis Idcirco angelicas divino a Numine mentes Semovit procul, atque homines procul agmine [rursus Fixit ab angelico. Quanquam non tam procul ille Disjunxit superas mentes; his namque ministris Utitur. At nostram procul a Deitate removi¡ 7. Ετετμεν. Exponit interp. : τεθεώρηκεν, con-

423 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Τις ναῦν, ἢ θέον ἅρμα; τίς ἀσπίδα και τρυφάλειαν; οὔτ᾽ ἂν τόσσον ἔμεινεν επί χρόνον, εἴπερ ἄναρχος, Καὶ χορὸς ἂν λήξειεν ἀνηγεμόνευτος ἔμοιγε. Οὔτ᾽ ἄλλον τιν' ἐοιχὸς ἔχειν σημάντορα παντός, 15 Με τὸν ὅς μιν έτευξεν. "Οδ' ἀστέρας ἡγεμονῆας Ημετέρης γενεῆς τε βίου θ' ἅμα παντὸς ὀπάζων, Αὐτοῖς δ᾽ ἄστρασιν εἰπὲ τίν' οὐρανὸν ἄλλον ἑλίξεις ; Καὶ τῷ δ' αὖ πάλιν ἄλλον, ἀεί τ' ἐπ' ἄγουσιν ἄγοντας; Εἷς βασιλεὺς πλεόνεσσι συνάστερος, ὧν ὁ μὲν ἐσθλὸς, 20 'υς δὲ κακός, ῥήτηρ τις, ὁ δ᾽ ἔμπορος, ὃς δ᾽ ἄρ᾽ [ἀλήτης, Τὸν δὲ φέρει θρόνος αἰπὺς ὑπέρφρονα. Εν δέ τε πόντῳ Καὶ πολέμῳ πλεόνεσσιν ὁμὸς μόρος ἀλλογενέθλοις. Αστέρες, οὓς συνέβησαν, ὁμὸν τέλος οὐ συνέδησε. KS Α Κείνους δ' οὓς ἐκέασσαν, ὁμὴ συνέδησε τελευτή. 25 Εἰ μὲν δὴ καθ' ἕκαστον ἔχει πρώτη τις ἀνάγκη, Μῦθος ὅδ'· εἰ δ᾽ ἄρα τῆς κρατέει ξυνή τις ἀρείων, Τείρεα τείρεσίν ἐστιν ἐναντία. Τίς δ' ἄρ᾽ ὁ μίξας; *Ος γὰρ δὴ συνέδησε, καὶ ἦν ἐθέλῃσιν ἔλυσεν. Εἰ δὲ Θεὸς, πῶς πρῶτον, ὅ μοι Θεὸς ἐξετίναξεν; 30 Εἰ μὴ καὶ Θεὸν αὐτὸν ὑπ᾽ ἄστρασι σοῖσιν ἑλίξῃς. Εἰ δ᾽ οὗ τις κρατέων, πῶς στήσεται; Οὐ γὰρ ὄπωπα. Κεῖνοι μὲν τοίοισι λόγοις Θεὸν ἐκτὸς ἔχοιεν. Η γὰρ δὴ Θεός ἐστιν, ἢ ἀστέρες ἡγεμονῆες. Αὐτὰρ ἐγὼ τόδε οἶδα, Θεὸς τάδε πάντα κυβερνα, 35 Νωμῶν ἔνθα καὶ ἔνθα Θεοῦ Λόγος· ὅσσα θ᾽ ὕπερ [θεν, "Οσσα τ' ἔνερθεν ἔθηκε νοήματι· τοῖς μὲν ἔδωκεν 226-227 Quis navem aut celerem currum? quis clypeum aut galeam? Nec tandiu permaneret, si careret principio : Desineret certe chorus sine ductore. Neque alium quemquam probabile est mundi esse rectorem 15 Præter eum qui fabricavit Sed qui stellas rectrices Nostræ generationis, ac totius simul vitæ constituis, Ipsis stellis dic quodnam aliud cœlum evolves? Atque isti quodnam aliud, semperque rectoribus quosnam rectores ? Rex unus idem habet sidus cum multis, quorum alius bonus est, 20 Malus alius ; rhetor hic, ille mercator, alius erro; Alium effert sublimis thronus superbientem. In mari Et in bello multorum eadem mors, ortus diversus. Quos astra conjunxerant, idem finis non conjunxit, Et quos astra dissociaverunt, mors eadem consociavit. 25 Si unumquemque prima quædam necessitas tenet, Commentum est: si huic necessitati communis alia præstantior dominatur, Sunt sidera sideribus contraria. Quis autem ea miscuit? Nam qui colligavit, solvet cum voluerit. Quod si Deus, quomodo primum, quod Deus agitavit! 30 Nisi forte et ipsum Deum tuis sideribus subjicias. Si nemo dominatur, quomodo stabit mundus ? Non enim video. Ac illi quidem his ratiocinationibus Deum excludunt : Vel enim Deus moderatur, vel sidera. Ego vero id scio : Deus hæc omnia gubernat, 35 Regens hic et illic Dei Verbum, quæcunque supra, Quæcunque infra collocanda judicavit, rationibus; his quidem dedit 26 Τῆς κρατέει. Ita Coisl. cum aliis tribus, et Regio 992. Ed. τις. 29 Πῶς πρῶτον, ὅ μοι Θεὸς ἐξετίναξεν. Hac evidenter vera lectio, quæ astruitur ex similitudine versus 12 carminis sequentis, ubi leguntur eadem, iisdem ferme verbis : Εἰ μὲν Θεοῦ, πῶς πρῶτον, ὃ στρέφει Θεός, εἰ a Deo moventur, quomodo primum, quod versat Deus? Benedictíni male correxerant cum Billio, supponendo εκτινάσσει, in quo απο sunt errores, alter quidem sensus, alter vero metri, ut patet ; unde verterant : Quod si Deus, cur ab ex- cutiendo Deum initium fecisti? (CAILLAU.) 30 "Αστρασι σοῖσιν. Reg. 992 οἶσιν. 36 Νοήμασι. Int. Graec. σήμασι, quod ita expu- METRICA VERSIO. Quisnam ædes, celerem aut currum, clypeumve [ratemve, Aut unquam galeam vidit, quæ condita dextra Non foret artificis? Quin nec per sæcula tanta Mansisset, siquidem regeretur principe nullo. Quippe nec ipse chorus, choragum si dempseris illi, Quamlibet exiguo consistere tempore possit. Nec vero ut mundi quisquam moderetur habenas Convenit, hoc uno excepto, qui condidit illum At tu qui nostræ clavum et moderamina vitæ Sideribus tribuis, cœlum quoque rursus oportet, Inducas aliud, quod sidera temperet ista, Atque aliud rursus, quod et hoc regat atque gu- bernet. Regem unum invenias, qui non sit dispare natus Sidere cum multis aliis, quorum improbus ille est, Hic bonus, ille forum sequitur, mercatur al iste, Aut victum supplex diversa per ostia quærit : Hic autem imperii sedėt alta sede superbus. Contra alios videas, dispar quibus exstitit ortus : PATROL. GR. XXXVII B Et tamen haud varia perierunt morte, vel undis Abrepti simul, aut rapidi certaminis æstu. Atque ita, quos sidus primo sociarat in ortu, Non fatum sociavit idem, rursusque jugavit Pallida mors, quos non sidus natale jugarat. Quod si quemque tenent strictum fatalia vincla, Figmentuin est istud. Sin quoddam in cætera sidus Imperium commune tenet, sceptroque potitur, Ergo sideribus contraria sidera ponis. Illa igitur quisnam junxit? Nam qui illa ligarit, Hic quoque confestim solvet, si forte libebit. Si Deus est, quonam pacto primum asseris illud, Quo nobis Deus excutitur. Nisi tu quoque numen Motibus imperioque astrorum subdere pergas. Sin tenet imperium nemo, consistere mundus Quo tandem pacto queat, incolumisque manere? Atque Deum hoc illi sermone extrudere tentant, (Aut etenim recter Deus est, aut sidera mundi). Accipe jam quæ sit sententia nostra, fidesque. Omnia Sermo Dei regit ista, hinc inde gubernans 14

423 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Τις ναῦν, ἢ θέον ἅρμα; τίς ἀσπίδα και τρυφάλειαν; οὔτ᾽ ἂν τόσσον ἔμεινεν επί χρόνον, εἴπερ ἄναρχος, Καὶ χορὸς ἂν λήξειεν ἀνηγεμόνευτος ἔμοιγε. Οὔτ᾽ ἄλλον τιν' ἐοιχὸς ἔχειν σημάντορα παντός, 15 Με τὸν ὅς μιν έτευξεν. "Οδ' ἀστέρας ἡγεμονῆας Ημετέρης γενεῆς τε βίου θ' ἅμα παντὸς ὀπάζων, Αὐτοῖς δ᾽ ἄστρασιν εἰπὲ τίν' οὐρανὸν ἄλλον ἑλίξεις ; Καὶ τῷ δ' αὖ πάλιν ἄλλον, ἀεί τ' ἐπ' ἄγουσιν ἄγοντας; Εἷς βασιλεὺς πλεόνεσσι συνάστερος, ὧν ὁ μὲν ἐσθλὸς, 20 'υς δὲ κακός, ῥήτηρ τις, ὁ δ᾽ ἔμπορος, ὃς δ᾽ ἄρ᾽ [ἀλήτης, Τὸν δὲ φέρει θρόνος αἰπὺς ὑπέρφρονα. Εν δέ τε πόντῳ Καὶ πολέμῳ πλεόνεσσιν ὁμὸς μόρος ἀλλογενέθλοις. Αστέρες, οὓς συνέβησαν, ὁμὸν τέλος οὐ συνέδησε. KS Α Κείνους δ' οὓς ἐκέασσαν, ὁμὴ συνέδησε τελευτή. 25 Εἰ μὲν δὴ καθ' ἕκαστον ἔχει πρώτη τις ἀνάγκη, Μῦθος ὅδ'· εἰ δ᾽ ἄρα τῆς κρατέει ξυνή τις ἀρείων, Τείρεα τείρεσίν ἐστιν ἐναντία. Τίς δ' ἄρ᾽ ὁ μίξας; *Ος γὰρ δὴ συνέδησε, καὶ ἦν ἐθέλῃσιν ἔλυσεν. Εἰ δὲ Θεὸς, πῶς πρῶτον, ὅ μοι Θεὸς ἐξετίναξεν; 30 Εἰ μὴ καὶ Θεὸν αὐτὸν ὑπ᾽ ἄστρασι σοῖσιν ἑλίξῃς. Εἰ δ᾽ οὗ τις κρατέων, πῶς στήσεται; Οὐ γὰρ ὄπωπα. Κεῖνοι μὲν τοίοισι λόγοις Θεὸν ἐκτὸς ἔχοιεν. Η γὰρ δὴ Θεός ἐστιν, ἢ ἀστέρες ἡγεμονῆες. Αὐτὰρ ἐγὼ τόδε οἶδα, Θεὸς τάδε πάντα κυβερνα, 35 Νωμῶν ἔνθα καὶ ἔνθα Θεοῦ Λόγος· ὅσσα θ᾽ ὕπερ [θεν, "Οσσα τ' ἔνερθεν ἔθηκε νοήματι· τοῖς μὲν ἔδωκεν 226-227 Quis navem aut celerem currum? quis clypeum aut galeam? Nec tandiu permaneret, si careret principio : Desineret certe chorus sine ductore. Neque alium quemquam probabile est mundi esse rectorem 15 Præter eum qui fabricavit Sed qui stellas rectrices Nostræ generationis, ac totius simul vitæ constituis, Ipsis stellis dic quodnam aliud cœlum evolves? Atque isti quodnam aliud, semperque rectoribus quosnam rectores ? Rex unus idem habet sidus cum multis, quorum alius bonus est, 20 Malus alius ; rhetor hic, ille mercator, alius erro; Alium effert sublimis thronus superbientem. In mari Et in bello multorum eadem mors, ortus diversus. Quos astra conjunxerant, idem finis non conjunxit, Et quos astra dissociaverunt, mors eadem consociavit. 25 Si unumquemque prima quædam necessitas tenet, Commentum est: si huic necessitati communis alia præstantior dominatur, Sunt sidera sideribus contraria. Quis autem ea miscuit? Nam qui colligavit, solvet cum voluerit. Quod si Deus, quomodo primum, quod Deus agitavit! 30 Nisi forte et ipsum Deum tuis sideribus subjicias. Si nemo dominatur, quomodo stabit mundus ? Non enim video. Ac illi quidem his ratiocinationibus Deum excludunt : Vel enim Deus moderatur, vel sidera. Ego vero id scio : Deus hæc omnia gubernat, 35 Regens hic et illic Dei Verbum, quæcunque supra, Quæcunque infra collocanda judicavit, rationibus; his quidem dedit 26 Τῆς κρατέει. Ita Coisl. cum aliis tribus, et Regio 992. Ed. τις. 29 Πῶς πρῶτον, ὅ μοι Θεὸς ἐξετίναξεν. Hac evidenter vera lectio, quæ astruitur ex similitudine versus 12 carminis sequentis, ubi leguntur eadem, iisdem ferme verbis : Εἰ μὲν Θεοῦ, πῶς πρῶτον, ὃ στρέφει Θεός, εἰ a Deo moventur, quomodo primum, quod versat Deus? Benedictíni male correxerant cum Billio, supponendo εκτινάσσει, in quo απο sunt errores, alter quidem sensus, alter vero metri, ut patet ; unde verterant : Quod si Deus, cur ab ex- cutiendo Deum initium fecisti? (CAILLAU.) 30 "Αστρασι σοῖσιν. Reg. 992 οἶσιν. 36 Νοήμασι. Int. Graec. σήμασι, quod ita expu- METRICA VERSIO. Quisnam ædes, celerem aut currum, clypeumve [ratemve, Aut unquam galeam vidit, quæ condita dextra Non foret artificis? Quin nec per sæcula tanta Mansisset, siquidem regeretur principe nullo. Quippe nec ipse chorus, choragum si dempseris illi, Quamlibet exiguo consistere tempore possit. Nec vero ut mundi quisquam moderetur habenas Convenit, hoc uno excepto, qui condidit illum At tu qui nostræ clavum et moderamina vitæ Sideribus tribuis, cœlum quoque rursus oportet, Inducas aliud, quod sidera temperet ista, Atque aliud rursus, quod et hoc regat atque gu- bernet. Regem unum invenias, qui non sit dispare natus Sidere cum multis aliis, quorum improbus ille est, Hic bonus, ille forum sequitur, mercatur al iste, Aut victum supplex diversa per ostia quærit : Hic autem imperii sedėt alta sede superbus. Contra alios videas, dispar quibus exstitit ortus : PATROL. GR. XXXVII B Et tamen haud varia perierunt morte, vel undis Abrepti simul, aut rapidi certaminis æstu. Atque ita, quos sidus primo sociarat in ortu, Non fatum sociavit idem, rursusque jugavit Pallida mors, quos non sidus natale jugarat. Quod si quemque tenent strictum fatalia vincla, Figmentuin est istud. Sin quoddam in cætera sidus Imperium commune tenet, sceptroque potitur, Ergo sideribus contraria sidera ponis. Illa igitur quisnam junxit? Nam qui illa ligarit, Hic quoque confestim solvet, si forte libebit. Si Deus est, quonam pacto primum asseris illud, Quo nobis Deus excutitur. Nisi tu quoque numen Motibus imperioque astrorum subdere pergas. Sin tenet imperium nemo, consistere mundus Quo tandem pacto queat, incolumisque manere? Atque Deum hoc illi sermone extrudere tentant, (Aut etenim recter Deus est, aut sidera mundi). Accipe jam quæ sit sententia nostra, fidesque. Omnia Sermo Dei regit ista, hinc inde gubernans 14

429 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Αρτιφαή τροχάοντα κατ' μέρος ἀντολίηθεν Ἑβραίων ἐπὶ γαῖαν, ἐτεκμήραντο ἄνακτα· Τῆμος ὅτ' ἀστρολόγοισιν ὁμοῦ πέσε μήδεα τέχνης, Αστρολόγων τὸν ἄνακτα σὺν οὐρανίοισι σεβόντων. 65 Αλλ' οἱ μὲν περόωεν ἐὴν ὁδὸν, ἥνπερ ἔταξε Χριστὸς ἄναξ, πυρόεντες, ἀείδρομοι, ἀστυφέλικτοι, Απλανέες τε πλάνοι τε παλίμποροι, ὡς ἐνέπουσιν, Εἴτε τις ἄτροφός ἐστι πυρὸς φύσις, εἴτε τι σῶμα, Πέμπτον δ δὴ καλέουσι, περίδρομον οἶμον ἔχοντες· 70 Ἡμεῖς δ' ἡμετέρην ὁδὸν ἄνιμεν. Εἰς λογικὴν [γὰρ Σπεύδομεν, οὐρανίην τε φύσιν, και δέσμιοι αἴης. A Γ'. Περὶ τῆς αὐτῆς. Εῤῥοιεν οἱ τὸ θεῖον ἐξηρνημένοι, Καὶ μηδὲ τὴν ἄφραστον εὐαρμοστίαν Τοῦ παντὸς εἰς τιν' ἀναφέροντες αἰτίαν Ποιητικήν τε καὶ συνεκτικὴν ὅλων. 5 Εῤῥοιεν οι θεῶν τιν' ἐσμὸν εἰδότες, Η δαιμόνων καλῶν τε καὶ κακῶν κράτος. Εῤῥοιεν οἱ Πρόνοιαν ἐξηρηκότες, "Ωσπερ τὸ σώζεσθ᾽ ἐκ Θεοῦ δεδοικότες· Αλλ' ἢ φορᾷ νέμοντες ἀστάτῳ τὸ πᾶν, 10 "Η καὶ διδόντες ἀστέρων κινήμασι, Τοῖς πῶς, πόθεν τε, κἀκ τίνος, κινουμένοις; Valde rutilantem, currentem per aera ex Oriente In terram Hebræorum, regem natum esse conjecerunt. Tunc astrologorum artis solertia omnis concidit, Cum regem astrologi adorarent una cum cœlestibus. 65 Ac stelle quidem suam percurrant viam, quam eis præscripsit Rex Christus, igneæ, stare nesciæ, immotæ, Tum quæ fixa, tum quæ errantes et cursum reflectentes, ut narrant, Sive ignea quædam sint natura, alimento non indigentes, sive quoddam Quintum corpus, ut vocant, circularem cursum habentes. 70 Nos autem viam nostram sectamur. Ad rationalem enim Properamus et cœlestem naturam, quamvis in terra captivi. VI. De eodem argumento". Pereant, qui divinum Numen negant, Nec hanc inenarrabilem et elegantissimam compagem Hujus universitatis in quamdam referunt causam Effectricem et servatricem universorum. 5 Pereant, qui deorum quasi quoddam examen agnoscunt, Vel dæmonum bonorum ac malorum imperium. Pereant, qui Providentiam inficiantur, Quasi, ne a Deo serventur, metuentes, 230-231 Sed aut casui incerto tribuunt omnia, 10 Aut ascribunt astrorum motibus. Quomodo autem, unde, et a quo moventur? • Alias Bill. 124, p. 188. 65 Περόωεν τὴν ὁδόν. Sic Coisl. cum tribus aliis. Int. Graec. ἰδίαν αὐτοῖς ὁδὸν πορευέσθωσαν, propriam sibi viam percurrant. 68 "Ατροφος. Int. ἄϋλός ἐστι. 70 Ανιμεν. Reg. 992 ἴομεν. Int. ἀνερχόμεθα, οὐ κατ᾿ ἀνάγκην φερόμενοι, λόγῳ δὲ καὶ βουλήσει κινούμενοι, ὅτι καὶ λογικῆς ἐσμεν φύσεως, κἂν σώ- ματι προδεδέμεθα. Nos autem viam nostram prose- quimur, non necessitate aliqua coacti, sed ratione moti; quippe qui naturam ratione præditam habe- mus, licet terrenis astricti vinculis. Ita Benedi- ctini, nobis autem videntur hi duo postremi versus uibil aliud proponere quam elegantem quamdam - 430 viam transeundi ad carmen, quod in editis seque. batur, et titulum præfert De substantiis mente præ- ditis. Unde duo illa carmina male fuerunt, alio iambico interjecto, separata. Ordinem tamen Mau- rinorum reveriti, nostram sententiam timide aude- mus, contra ipsum interpretem Græcum, aperire. Tunc posset præferri lectio edit. δέσμιον, ita ut hic fiat sensus Ad rationalem properamus naturam, sive cœlestem aut angelicam, sive in terris captivam, aut humanam. (CAILLAU.) 71 Δέσμιοι. Ita Reg., int. Græc et Billius. Ed. δέσμιον. VI. 3 Αιτίαν. Ita Vat. Edit. οὐσίαν. METRICA VERSIO. Protinus hinc magnum conjectavere monarcham. Tumque etiam astrologis solertia concidit artis, Cum Christum astrologi submisso corde pioque, Calicotum gregibus sociis, coluere. Sed ista, Quem cursum instituit rex Christus, obire sinamus Sidera, tam quæ fixa loco certosque ratosque Conficiunt cursus, quam quæ rapiata feruntur Reflexo, ut memorant, cursu, semperque vagantur. Ac sive est ignis, qui nulla alimenta requirat, Seu quintum, mos est velut ipsis dicere, corpus, lic babeant iter illa suum, et moveantur in orbem. At nos quod nobis mandatum a Numine summo Est iter, hoc omni studeamus obire labore. Ad naturam etenim coelestem et carne vacantem Tendimus, hic quamvis terrena compede vincti. B VI. DE EODEM ARGUMEΝΤΟ. (Billio interprete.) Pereant profani, qui Deum summum negant, Tantamque mundi (verba quam nulla explicent) Concinnitatem cuipiam causæ dare, Quæ cuncta faciat, servet et cuncta, abnuunt. Pereant, deorum qui vagam turbam inferunt, Ac vim bonorum, vel malorum dæmonum.. Pereant, Proneam qui negant (tanquam optimi Ne servet ipsos cura metuentes Dei), Regenda sed dant casui incerto omnia, Aut ea reservant motioni siderum : Quæ quis sit ille qui movet, lubens rogem. Deus? Deus quod versat, an primum asseres?

429 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Αρτιφαή τροχάοντα κατ' μέρος ἀντολίηθεν Ἑβραίων ἐπὶ γαῖαν, ἐτεκμήραντο ἄνακτα· Τῆμος ὅτ' ἀστρολόγοισιν ὁμοῦ πέσε μήδεα τέχνης, Αστρολόγων τὸν ἄνακτα σὺν οὐρανίοισι σεβόντων. 65 Αλλ' οἱ μὲν περόωεν ἐὴν ὁδὸν, ἥνπερ ἔταξε Χριστὸς ἄναξ, πυρόεντες, ἀείδρομοι, ἀστυφέλικτοι, Απλανέες τε πλάνοι τε παλίμποροι, ὡς ἐνέπουσιν, Εἴτε τις ἄτροφός ἐστι πυρὸς φύσις, εἴτε τι σῶμα, Πέμπτον δ δὴ καλέουσι, περίδρομον οἶμον ἔχοντες· 70 Ἡμεῖς δ' ἡμετέρην ὁδὸν ἄνιμεν. Εἰς λογικὴν [γὰρ Σπεύδομεν, οὐρανίην τε φύσιν, και δέσμιοι αἴης. A Γ'. Περὶ τῆς αὐτῆς. Εῤῥοιεν οἱ τὸ θεῖον ἐξηρνημένοι, Καὶ μηδὲ τὴν ἄφραστον εὐαρμοστίαν Τοῦ παντὸς εἰς τιν' ἀναφέροντες αἰτίαν Ποιητικήν τε καὶ συνεκτικὴν ὅλων. 5 Εῤῥοιεν οι θεῶν τιν' ἐσμὸν εἰδότες, Η δαιμόνων καλῶν τε καὶ κακῶν κράτος. Εῤῥοιεν οἱ Πρόνοιαν ἐξηρηκότες, "Ωσπερ τὸ σώζεσθ᾽ ἐκ Θεοῦ δεδοικότες· Αλλ' ἢ φορᾷ νέμοντες ἀστάτῳ τὸ πᾶν, 10 "Η καὶ διδόντες ἀστέρων κινήμασι, Τοῖς πῶς, πόθεν τε, κἀκ τίνος, κινουμένοις; Valde rutilantem, currentem per aera ex Oriente In terram Hebræorum, regem natum esse conjecerunt. Tunc astrologorum artis solertia omnis concidit, Cum regem astrologi adorarent una cum cœlestibus. 65 Ac stelle quidem suam percurrant viam, quam eis præscripsit Rex Christus, igneæ, stare nesciæ, immotæ, Tum quæ fixa, tum quæ errantes et cursum reflectentes, ut narrant, Sive ignea quædam sint natura, alimento non indigentes, sive quoddam Quintum corpus, ut vocant, circularem cursum habentes. 70 Nos autem viam nostram sectamur. Ad rationalem enim Properamus et cœlestem naturam, quamvis in terra captivi. VI. De eodem argumento". Pereant, qui divinum Numen negant, Nec hanc inenarrabilem et elegantissimam compagem Hujus universitatis in quamdam referunt causam Effectricem et servatricem universorum. 5 Pereant, qui deorum quasi quoddam examen agnoscunt, Vel dæmonum bonorum ac malorum imperium. Pereant, qui Providentiam inficiantur, Quasi, ne a Deo serventur, metuentes, 230-231 Sed aut casui incerto tribuunt omnia, 10 Aut ascribunt astrorum motibus. Quomodo autem, unde, et a quo moventur? • Alias Bill. 124, p. 188. 65 Περόωεν τὴν ὁδόν. Sic Coisl. cum tribus aliis. Int. Graec. ἰδίαν αὐτοῖς ὁδὸν πορευέσθωσαν, propriam sibi viam percurrant. 68 "Ατροφος. Int. ἄϋλός ἐστι. 70 Ανιμεν. Reg. 992 ἴομεν. Int. ἀνερχόμεθα, οὐ κατ᾿ ἀνάγκην φερόμενοι, λόγῳ δὲ καὶ βουλήσει κινούμενοι, ὅτι καὶ λογικῆς ἐσμεν φύσεως, κἂν σώ- ματι προδεδέμεθα. Nos autem viam nostram prose- quimur, non necessitate aliqua coacti, sed ratione moti; quippe qui naturam ratione præditam habe- mus, licet terrenis astricti vinculis. Ita Benedi- ctini, nobis autem videntur hi duo postremi versus uibil aliud proponere quam elegantem quamdam - 430 viam transeundi ad carmen, quod in editis seque. batur, et titulum præfert De substantiis mente præ- ditis. Unde duo illa carmina male fuerunt, alio iambico interjecto, separata. Ordinem tamen Mau- rinorum reveriti, nostram sententiam timide aude- mus, contra ipsum interpretem Græcum, aperire. Tunc posset præferri lectio edit. δέσμιον, ita ut hic fiat sensus Ad rationalem properamus naturam, sive cœlestem aut angelicam, sive in terris captivam, aut humanam. (CAILLAU.) 71 Δέσμιοι. Ita Reg., int. Græc et Billius. Ed. δέσμιον. VI. 3 Αιτίαν. Ita Vat. Edit. οὐσίαν. METRICA VERSIO. Protinus hinc magnum conjectavere monarcham. Tumque etiam astrologis solertia concidit artis, Cum Christum astrologi submisso corde pioque, Calicotum gregibus sociis, coluere. Sed ista, Quem cursum instituit rex Christus, obire sinamus Sidera, tam quæ fixa loco certosque ratosque Conficiunt cursus, quam quæ rapiata feruntur Reflexo, ut memorant, cursu, semperque vagantur. Ac sive est ignis, qui nulla alimenta requirat, Seu quintum, mos est velut ipsis dicere, corpus, lic babeant iter illa suum, et moveantur in orbem. At nos quod nobis mandatum a Numine summo Est iter, hoc omni studeamus obire labore. Ad naturam etenim coelestem et carne vacantem Tendimus, hic quamvis terrena compede vincti. B VI. DE EODEM ARGUMEΝΤΟ. (Billio interprete.) Pereant profani, qui Deum summum negant, Tantamque mundi (verba quam nulla explicent) Concinnitatem cuipiam causæ dare, Quæ cuncta faciat, servet et cuncta, abnuunt. Pereant, deorum qui vagam turbam inferunt, Ac vim bonorum, vel malorum dæmonum.. Pereant, Proneam qui negant (tanquam optimi Ne servet ipsos cura metuentes Dei), Regenda sed dant casui incerto omnia, Aut ea reservant motioni siderum : Quæ quis sit ille qui movet, lubens rogem. Deus? Deus quod versat, an primum asseres?

433 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Οὐ ταῦτα εἰσιόντι σοι καθυπεσχόμην, Πλουτεῖν, ἀμεριμνεῖν, εὐσθενεῖν, ἢ εὐτεκνεῖν· Εὐζωΐαν δὲ καὶ τὰ προσδοκώμενα 45 ὡς ἀντὶ τῶν νῦν προσδοκᾷν τὰ μείζονα. Πῶς οὖν δίκαιον, ὥσπερ ἐν συναλλαγῇ, Καὶ τὸ πραθὲν ζητεῖν σε, καὶ τὸ χρῆμ᾽ ἔχειν ; Εἰ μὴ μόνῳ σοι τοῦτο τῶν πάντων γέρας. Ως σφόδρ' άπληστον, καὶ ξένης συνεισφοράς! 50 Η κεῖνα ρίψον, φίλτατ', ἢ καὶ ταῦτα δός· Εἰ πέρ τι δεῖ σοι τὸν σὸν ἑστάναι λόγον, Μήδ' ἐκτὸς ἔρχῃ τῶν καλῶς συγκειμένων. Πῶς οὖν, ἂν εἴποις, τοῖς πάλαι καὶ ταῦτα ἦν ; 4 Ούπω τότ᾽ ἦν ἡ πίστις ἐῤῥιζωμένη, 55 Καὶ πίστις ἦν τὰ τῇδε τῶν νοουμένων, "Ωσπερ γάλακτι νηπίοις ἀνδρουμένοις. Τεκμήριον δὲ τοῦ λόγου. Καὶ γὰρ τότ᾽ ἦν Τὰ μὲν μέγιστα τῶν κακῶν συγγνωστά πως Τὰ δ᾽ οὐ μέγιστα τῶν κακῶν τιμητέα· 60 'Αντιζυγούσης τῆς ἐν ἀμφοῖν ἀξίας. Αἱ δ' ἐκδικήσεις τῶν σοφῶν ὑπέρμετροι. Δαυΐδ σε ταῦτα πειθέτω, καὶ Μωϋσῆς, Ελισσεός τε, οὗ τρέμω μεμνημένος · Ὁ μὲν κολασθεὶς ἐνδεῶς τοῖς πταίσμασι, 65 Ο δ' ἀντὶ μικρῶν, καὶ Θεοῦ λαβὼν θέαν· Non ista tibi fidem amplectenti pollicitus sum, Scilicet opes, curarum expertem vitam, robur corporis, inclytam proleni, Sed vitam illam beatam et bona quæ exspectantur, 45 Ut pro bis præsentibus sperares majora. Quo pacto igitur æquum sit, ut velut in contractu Et rem venditam requiras, et pretium præ manibus habeas? Nisi tibi uni hunc præ omnibus vindices honorem. 232-233 Quam magna aviditas, et novum commercii genus! 50 Aut illa projice, vir optime, aut etiam hæc largire, Si quidem necesse est ut tuis stes verbis, Nec iis excedas quæ præclare sunt pacta. Quomodo igitur, inquies, priscis hominibus hæc bona crant? Nondum eo tempore fides altas satis egerat radices, 55 Et vitæ præsentis bona erant certitudo de bonis quæ intellectu conspiciuntur, Ac veluti pueris qui lacte vescuntur, donec vires colligant. Planum est hujus rei argumentum. Etenim tunc erant Vel maxima peccata quodam modo ignoscibilia; Et culpæ non maximæ pœnis afficiebantur, 60 Expenso velut in bilance utriusque merito. Vindictæ autem quædam sanctorum modum excessere. Hoc tibi suadeat exemplum Davidis, Mosis Et Elisæi cujus non sine horrore mentionem facio. Ille quidem (David) pœnas dedit impares culpis, 65 Iste vero (Moyses) pro levibus graviter punitus est, qui Dei visione dignatus erat, 46 Пws our 8inator, etc. Sic fere cap. 25 Epi- cteli legitur : "Αδικος οὖν ἔσῃ καὶ ἄπληστος, εἰ μὴ προέμενος ταῦτα, ἀνθ' ὧν ἐκεῖνα πιπράσκεται, προίκα αὐτὰ βουλήσῃ λαμβάνειν. Injustus eris et inexplebi- lis, si non numerato eo pretio, quo illa veneunt, gra- tis illa accipere velis. 49 Καὶ ξένης συνεισφοράς, et nova collecia. 52 Συγκειμένων. Id est, ὁμολογουμένων, πεφω- νημένων. 55 Kal niotis ir τá, etc. Fidem ipsis faciebant de bonis quæ mente tantum percipiuntur. 59 Kanwr. Sic ipse legit Billius et vertit: Non gravibus autem juncta laus culpis erat. Et in nota ad hunc locum Levia peccata honori quodammodo, in- quit, et laudi dabantur. Quod quam absurdum sit, quam Gregorio et Scripturis repugnet, nemo non intelligit. Nunquam certe laudata, nunquam honori habita leguntur in Scripturis peccata, quasi Deo probante minora vitia. Mundi sunt oculi ejus, ne malum videant. Obscuri ac difficilioris hujus loci Opes, quietem, robur, et prolem inclytam, Felix sed ævum, quæque sperantur bona, Majora speres ut loco præsentium. METRICA Estne igitur æquum, te, velut in contractibus, Et res habere, et venditam rem poscere? Ni forte honoris vis tibi hoc uni dari. Nimis avidi hoc est, et novi commercii. Aut illa, bone vir, projice, aut hæc da quoque. Si stare verbis tu cupis firmnus tuis, Nec, pacta quæ sunt commode, his excedere. Ista quoque, dices, ergo cur priscis erant Fundata nondum tunc satis fides erat: 431 sensus iste est : Tunc temporis gravissima peccata veniam aliquando consequebantur; quæ vero non ad- modum gravia, plectebantur, inæquali ac veluti con- traria lance, appenso utrorumque merito. In ed. xa- λῶν. Μοπ, τιμητέα. Vocis hujus notissima est in jure hæc acceptio. Inscrutabilis hujus Dei judicii exemplum suppeditant David et Moyses: ille qui- dem ob gravissima peccata leviter poenas luit; iste vero ob leviusculum delictum promissa terra, in cujus desiderio erat, exclusus fuit. 65 'Ο δ' ἀντὶ μικρῶν, καὶ Θεοῦ λαβὼν θέαν. Pro levibus alter conspicit rebus Deum. Ita Billius. Leuv. Moyses autem pro re una non magna consecutus est, ut ipsum Deum aspiceret, legemque promulgaret. Ni- hil ineptum magis, magisque a Gregorii mente alie- num, quam utraque hæc versio. Planus est vatis sensus David, inquit, gravioribus delictis minores poenas dedit; deinde prosequitur: Iste autem (Moyses). pro levioribus punitus est gravissime, eum esset vir lantus, quem suo Deus aspectu dignatus fuerat. VERSIO. B Fidemque certis fluxa præstabant bona; Velut puellis, lacte qui vires trahunt. Planum hinc fit istud: tunc enim gravissimis Etiam solebat venia criminibus dari, Non gravibus autem juncta laus culpis erat. In utroque dispar sic erat libræ bilanx. At vindicandis optimis viris modus Aberat docent hoc David et Moses, docet Elisæus etiam, mente quem versans tremio. Culpis minores ille nam pœnas luit. Pro levibus alter conspicit rebus Deum, Capitque legem, maximanı et servat manum. -

433 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Οὐ ταῦτα εἰσιόντι σοι καθυπεσχόμην, Πλουτεῖν, ἀμεριμνεῖν, εὐσθενεῖν, ἢ εὐτεκνεῖν· Εὐζωΐαν δὲ καὶ τὰ προσδοκώμενα 45 ὡς ἀντὶ τῶν νῦν προσδοκᾷν τὰ μείζονα. Πῶς οὖν δίκαιον, ὥσπερ ἐν συναλλαγῇ, Καὶ τὸ πραθὲν ζητεῖν σε, καὶ τὸ χρῆμ᾽ ἔχειν ; Εἰ μὴ μόνῳ σοι τοῦτο τῶν πάντων γέρας. Ως σφόδρ' άπληστον, καὶ ξένης συνεισφοράς! 50 Η κεῖνα ρίψον, φίλτατ', ἢ καὶ ταῦτα δός· Εἰ πέρ τι δεῖ σοι τὸν σὸν ἑστάναι λόγον, Μήδ' ἐκτὸς ἔρχῃ τῶν καλῶς συγκειμένων. Πῶς οὖν, ἂν εἴποις, τοῖς πάλαι καὶ ταῦτα ἦν ; 4 Ούπω τότ᾽ ἦν ἡ πίστις ἐῤῥιζωμένη, 55 Καὶ πίστις ἦν τὰ τῇδε τῶν νοουμένων, "Ωσπερ γάλακτι νηπίοις ἀνδρουμένοις. Τεκμήριον δὲ τοῦ λόγου. Καὶ γὰρ τότ᾽ ἦν Τὰ μὲν μέγιστα τῶν κακῶν συγγνωστά πως Τὰ δ᾽ οὐ μέγιστα τῶν κακῶν τιμητέα· 60 'Αντιζυγούσης τῆς ἐν ἀμφοῖν ἀξίας. Αἱ δ' ἐκδικήσεις τῶν σοφῶν ὑπέρμετροι. Δαυΐδ σε ταῦτα πειθέτω, καὶ Μωϋσῆς, Ελισσεός τε, οὗ τρέμω μεμνημένος · Ὁ μὲν κολασθεὶς ἐνδεῶς τοῖς πταίσμασι, 65 Ο δ' ἀντὶ μικρῶν, καὶ Θεοῦ λαβὼν θέαν· Non ista tibi fidem amplectenti pollicitus sum, Scilicet opes, curarum expertem vitam, robur corporis, inclytam proleni, Sed vitam illam beatam et bona quæ exspectantur, 45 Ut pro bis præsentibus sperares majora. Quo pacto igitur æquum sit, ut velut in contractu Et rem venditam requiras, et pretium præ manibus habeas? Nisi tibi uni hunc præ omnibus vindices honorem. 232-233 Quam magna aviditas, et novum commercii genus! 50 Aut illa projice, vir optime, aut etiam hæc largire, Si quidem necesse est ut tuis stes verbis, Nec iis excedas quæ præclare sunt pacta. Quomodo igitur, inquies, priscis hominibus hæc bona crant? Nondum eo tempore fides altas satis egerat radices, 55 Et vitæ præsentis bona erant certitudo de bonis quæ intellectu conspiciuntur, Ac veluti pueris qui lacte vescuntur, donec vires colligant. Planum est hujus rei argumentum. Etenim tunc erant Vel maxima peccata quodam modo ignoscibilia; Et culpæ non maximæ pœnis afficiebantur, 60 Expenso velut in bilance utriusque merito. Vindictæ autem quædam sanctorum modum excessere. Hoc tibi suadeat exemplum Davidis, Mosis Et Elisæi cujus non sine horrore mentionem facio. Ille quidem (David) pœnas dedit impares culpis, 65 Iste vero (Moyses) pro levibus graviter punitus est, qui Dei visione dignatus erat, 46 Пws our 8inator, etc. Sic fere cap. 25 Epi- cteli legitur : "Αδικος οὖν ἔσῃ καὶ ἄπληστος, εἰ μὴ προέμενος ταῦτα, ἀνθ' ὧν ἐκεῖνα πιπράσκεται, προίκα αὐτὰ βουλήσῃ λαμβάνειν. Injustus eris et inexplebi- lis, si non numerato eo pretio, quo illa veneunt, gra- tis illa accipere velis. 49 Καὶ ξένης συνεισφοράς, et nova collecia. 52 Συγκειμένων. Id est, ὁμολογουμένων, πεφω- νημένων. 55 Kal niotis ir τá, etc. Fidem ipsis faciebant de bonis quæ mente tantum percipiuntur. 59 Kanwr. Sic ipse legit Billius et vertit: Non gravibus autem juncta laus culpis erat. Et in nota ad hunc locum Levia peccata honori quodammodo, in- quit, et laudi dabantur. Quod quam absurdum sit, quam Gregorio et Scripturis repugnet, nemo non intelligit. Nunquam certe laudata, nunquam honori habita leguntur in Scripturis peccata, quasi Deo probante minora vitia. Mundi sunt oculi ejus, ne malum videant. Obscuri ac difficilioris hujus loci Opes, quietem, robur, et prolem inclytam, Felix sed ævum, quæque sperantur bona, Majora speres ut loco præsentium. METRICA Estne igitur æquum, te, velut in contractibus, Et res habere, et venditam rem poscere? Ni forte honoris vis tibi hoc uni dari. Nimis avidi hoc est, et novi commercii. Aut illa, bone vir, projice, aut hæc da quoque. Si stare verbis tu cupis firmnus tuis, Nec, pacta quæ sunt commode, his excedere. Ista quoque, dices, ergo cur priscis erant Fundata nondum tunc satis fides erat: 431 sensus iste est : Tunc temporis gravissima peccata veniam aliquando consequebantur; quæ vero non ad- modum gravia, plectebantur, inæquali ac veluti con- traria lance, appenso utrorumque merito. In ed. xa- λῶν. Μοπ, τιμητέα. Vocis hujus notissima est in jure hæc acceptio. Inscrutabilis hujus Dei judicii exemplum suppeditant David et Moyses: ille qui- dem ob gravissima peccata leviter poenas luit; iste vero ob leviusculum delictum promissa terra, in cujus desiderio erat, exclusus fuit. 65 'Ο δ' ἀντὶ μικρῶν, καὶ Θεοῦ λαβὼν θέαν. Pro levibus alter conspicit rebus Deum. Ita Billius. Leuv. Moyses autem pro re una non magna consecutus est, ut ipsum Deum aspiceret, legemque promulgaret. Ni- hil ineptum magis, magisque a Gregorii mente alie- num, quam utraque hæc versio. Planus est vatis sensus David, inquit, gravioribus delictis minores poenas dedit; deinde prosequitur: Iste autem (Moyses). pro levioribus punitus est gravissime, eum esset vir lantus, quem suo Deus aspectu dignatus fuerat. VERSIO. B Fidemque certis fluxa præstabant bona; Velut puellis, lacte qui vires trahunt. Planum hinc fit istud: tunc enim gravissimis Etiam solebat venia criminibus dari, Non gravibus autem juncta laus culpis erat. In utroque dispar sic erat libræ bilanx. At vindicandis optimis viris modus Aberat docent hoc David et Moses, docet Elisæus etiam, mente quem versans tremio. Culpis minores ille nam pœnas luit. Pro levibus alter conspicit rebus Deum, Capitque legem, maximanı et servat manum. -

Τραχηλιώντα, τὸν δὲ κάτω νενευκότα, Ριχνὸν, δυσειδή συμβόλοις γεωργίας· Επειτα τὸν μὲν εἰς σφαγήν τηρούμενον, Τὸν δὲ τρέφονθ᾽ αὑτόν τε καὶ τὸν δεσπότην. Τούτων τίς ἐστιν εὐτυχέστερος, δοκεῖς ; Οὐχ ὁ στενός τε, καὶ ζυγῷ τετρυμμένος ; Εὔδηλον. ᾿Αλλὰ σοί γε τὸ πλάτος φίλον, Κἂν ᾖ κακόν τε καὶ κακῷ συγκείμενον. Η καὶ τὸν ὄγκον ὑδεριῶντος αἰνέσῃς ; Η καὶ φρενοπλὴς ισχύειν σοι φαίνεται ; Τὸ δ' ἡδὺ πάντως φάρμακον σωτήριον ; Πολλοὺς τὸ πικρὸν ἐξέσωσε πολλάκις· Τὸ δ' ἡδὺ πρὸς τὸ χεῖρον ὡς τὰ πολλ' ἄγει, Υἱῷ δὲ πατρὸς ῥάβδος οὐ σεβασμία Τῷ νοῦν ἔχοντι ; τῷ δὲ κακὸν ἡ χρηστότης Α Οὔτ᾽ ἐστιν υἱὸς, οὔτε ῥάβδω πλήσσεται. Τί δ' εἰ παλαίεις, ὡς Ἰώβ, ὑπὲρ στέφους; Επαδε σαυτῷ ταῦτα, καὶ ῥᾴων ἔσῃ, Παρηγόρημα τοῦ πονεῖν ποιούμενος, Τῷ δ᾽ εὐχαρίστῳ κτώμενος τὴν ἐλπίδα. Δούλου κακοῦ γὰρ, προσγελώντα μὲν σέβειν Τὸν δεσπότην· πλήττοντα δ' ἡγεῖσθαι κακόν. Δέον δέχεσθαι πᾶσαν οἴακος στροφήν, Ο μ' ἐκ πάλης τε καὶ ζάλης διεξάγει, Ἕως ἂν ὄρμοις εὐδίοις προσορμίσῃ· Είπερ γε την ναῦν μὴ μάτην ἐπήξατο, Αλλ' εἰς καλόν τε κἀπιδέξιον τέλος. Ζ'. Περὶ νοερῶν οὐσιῶν. Οἴη δ' ὑετίοιο κατ' ἡέρος εὐδιόωντος, Συγκείμενοr. Καὶ ῥᾴων. Περὶ νοερῶν οὐσιῶν. Περὶ λογικῶν φυσέων· περὶ λογικών α σιῶν· ἦτοι περὶ ἀσωμάτων φυσίων. SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Cervices attollentem, contraque alium, demisso capite, Rugosum, deformem, quæ sunt indicia laboris in arando : Deinde illum quidem jugulationi reservatum, Istum vero nutrientem se ipsum et herum. Horum quis tibi felicior videtur ? Nonne macilentus et jugo_attritus? Id profecto perspicuum est. Verum te sagina delectat, Licet mala sit et ad malum compacta. Nunquid tumorem hydropici laudaveris? An mente captus tibi fortis videtur? An dulce prorsus pharmacum salutare est? Plurimos amarum sanavit sæpius; Dulce autem ut plurimum est noxium. Annon filio virga patris est venerabilis, Si mente sit præditus? Cui autem noxia est (patris) bonitas Neque filius est, neque virga caditur. Quid autem, si certas, ut Job, pro corona? Accine tibi ipsi hæc, et agilior eris, Lenimen doloris nactus, Et gratiarum actione spem comparans. Mali enim est servi, arridentem colere Dominum; et eumdem, cum cædit, durum arbitrari. Decet enim ferre quamlibet gubernaculi inflexionem, Quo me (Deus) ex palæstra et tempestate dirigit, Donec ad tranquillam stationem appellat: Siquidem non frustra navem compegit, Sed ad bonum et felicem exitum. VII. De substantiis mente præditis *. Qualis pluvio et sereno aere, • Alias Bill. 75, pag. 168. Et noxium in finem concessa. Facilius @rumnas perferes. VII. Tit. Reg. 999, Coisl., Vat. METRICA VERSIO. Alte efferentem, carnis et pinguedine Nitidum ac ferocem, pronum humi contra alterum, Curvum, indecorum ruris ob culti notas; Quorum ille, dandus post brevi certe neci, Servetur, at hic seque alat, dominum et suun. Horum videtur quis tibi felicior ? Nonne macilentus, et gravi pressus jugo? Sagina sed te forte delectat, mala Sit illa quamvis, atque compacta improbe. Quid? an tumorem tu probas hydropici ? Fortemne censes, cui furor mentem abstrahit ? An dulce prorsus pharmacum morbos fugat? Multis amarum poculum bono fuit; Persæpe contra dulce perniciem parit. Annon paternam filius virgam colit, Si mente constet ; at malum est binc suavilas. B Nam gnatus haud est, virga quem nunquam ferit. Quid, pro corona, Job velut, si dimicas? Hæc si tibi ipse concinas, levaberis, Ac mollietur protinus labor tuus, Spem comparabis et bonam, grates agens. Qui blandientem sedulus dominum colit, Malumque censet, cum ferit, servum hunc malum Dico. Decet nam, quo trahit clavus, sequi, Quo me ex palaestra, turbine et savo regit, Donec procellis liberum in portum ferar. Namque ille summus artifex frustra ratem Haud fecit, ast in commoduin finem et bonum, VII. DE SUBSTANTIIS MENTE PREDITIS. (Billio interprete.) Ut Phœbi radius, cœlum cum forte serenum esta

Τραχηλιώντα, τὸν δὲ κάτω νενευκότα, Ριχνὸν, δυσειδή συμβόλοις γεωργίας· Επειτα τὸν μὲν εἰς σφαγήν τηρούμενον, Τὸν δὲ τρέφονθ᾽ αὑτόν τε καὶ τὸν δεσπότην. Τούτων τίς ἐστιν εὐτυχέστερος, δοκεῖς ; Οὐχ ὁ στενός τε, καὶ ζυγῷ τετρυμμένος ; Εὔδηλον. ᾿Αλλὰ σοί γε τὸ πλάτος φίλον, Κἂν ᾖ κακόν τε καὶ κακῷ συγκείμενον. Η καὶ τὸν ὄγκον ὑδεριῶντος αἰνέσῃς ; Η καὶ φρενοπλὴς ισχύειν σοι φαίνεται ; Τὸ δ' ἡδὺ πάντως φάρμακον σωτήριον ; Πολλοὺς τὸ πικρὸν ἐξέσωσε πολλάκις· Τὸ δ' ἡδὺ πρὸς τὸ χεῖρον ὡς τὰ πολλ' ἄγει, Υἱῷ δὲ πατρὸς ῥάβδος οὐ σεβασμία Τῷ νοῦν ἔχοντι ; τῷ δὲ κακὸν ἡ χρηστότης Α Οὔτ᾽ ἐστιν υἱὸς, οὔτε ῥάβδω πλήσσεται. Τί δ' εἰ παλαίεις, ὡς Ἰώβ, ὑπὲρ στέφους; Επαδε σαυτῷ ταῦτα, καὶ ῥᾴων ἔσῃ, Παρηγόρημα τοῦ πονεῖν ποιούμενος, Τῷ δ᾽ εὐχαρίστῳ κτώμενος τὴν ἐλπίδα. Δούλου κακοῦ γὰρ, προσγελώντα μὲν σέβειν Τὸν δεσπότην· πλήττοντα δ' ἡγεῖσθαι κακόν. Δέον δέχεσθαι πᾶσαν οἴακος στροφήν, Ο μ' ἐκ πάλης τε καὶ ζάλης διεξάγει, Ἕως ἂν ὄρμοις εὐδίοις προσορμίσῃ· Είπερ γε την ναῦν μὴ μάτην ἐπήξατο, Αλλ' εἰς καλόν τε κἀπιδέξιον τέλος. Ζ'. Περὶ νοερῶν οὐσιῶν. Οἴη δ' ὑετίοιο κατ' ἡέρος εὐδιόωντος, Συγκείμενοr. Καὶ ῥᾴων. Περὶ νοερῶν οὐσιῶν. Περὶ λογικῶν φυσέων· περὶ λογικών α σιῶν· ἦτοι περὶ ἀσωμάτων φυσίων. SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Cervices attollentem, contraque alium, demisso capite, Rugosum, deformem, quæ sunt indicia laboris in arando : Deinde illum quidem jugulationi reservatum, Istum vero nutrientem se ipsum et herum. Horum quis tibi felicior videtur ? Nonne macilentus et jugo_attritus? Id profecto perspicuum est. Verum te sagina delectat, Licet mala sit et ad malum compacta. Nunquid tumorem hydropici laudaveris? An mente captus tibi fortis videtur? An dulce prorsus pharmacum salutare est? Plurimos amarum sanavit sæpius; Dulce autem ut plurimum est noxium. Annon filio virga patris est venerabilis, Si mente sit præditus? Cui autem noxia est (patris) bonitas Neque filius est, neque virga caditur. Quid autem, si certas, ut Job, pro corona? Accine tibi ipsi hæc, et agilior eris, Lenimen doloris nactus, Et gratiarum actione spem comparans. Mali enim est servi, arridentem colere Dominum; et eumdem, cum cædit, durum arbitrari. Decet enim ferre quamlibet gubernaculi inflexionem, Quo me (Deus) ex palæstra et tempestate dirigit, Donec ad tranquillam stationem appellat: Siquidem non frustra navem compegit, Sed ad bonum et felicem exitum. VII. De substantiis mente præditis *. Qualis pluvio et sereno aere, • Alias Bill. 75, pag. 168. Et noxium in finem concessa. Facilius @rumnas perferes. VII. Tit. Reg. 999, Coisl., Vat. METRICA VERSIO. Alte efferentem, carnis et pinguedine Nitidum ac ferocem, pronum humi contra alterum, Curvum, indecorum ruris ob culti notas; Quorum ille, dandus post brevi certe neci, Servetur, at hic seque alat, dominum et suun. Horum videtur quis tibi felicior ? Nonne macilentus, et gravi pressus jugo? Sagina sed te forte delectat, mala Sit illa quamvis, atque compacta improbe. Quid? an tumorem tu probas hydropici ? Fortemne censes, cui furor mentem abstrahit ? An dulce prorsus pharmacum morbos fugat? Multis amarum poculum bono fuit; Persæpe contra dulce perniciem parit. Annon paternam filius virgam colit, Si mente constet ; at malum est binc suavilas. B Nam gnatus haud est, virga quem nunquam ferit. Quid, pro corona, Job velut, si dimicas? Hæc si tibi ipse concinas, levaberis, Ac mollietur protinus labor tuus, Spem comparabis et bonam, grates agens. Qui blandientem sedulus dominum colit, Malumque censet, cum ferit, servum hunc malum Dico. Decet nam, quo trahit clavus, sequi, Quo me ex palaestra, turbine et savo regit, Donec procellis liberum in portum ferar. Namque ille summus artifex frustra ratem Haud fecit, ast in commoduin finem et bonum, VII. DE SUBSTANTIIS MENTE PREDITIS. (Billio interprete.) Ut Phœbi radius, cœlum cum forte serenum esta

Πρῶτον μὲν Θεότητος ἁγνὴ φύσις ἄτροπος αἰεὶ, Ἀνθ’ ἑνὸς οὔ ποτε πολλά. Τί γὰρ Θεότητος ἄρειον Εἰς ὃ μετακλίνοιτο; τὸ δὲ πλέον ὄντος ἄλυξις. Δεύτερον ἀκροτάτοιο φάους μεγάλοι θεράποντες, Τόσσον πρωτοτύποιο καλοῦ πέλας, ὁσσάτιόν περ Αἰθὴρ ἠελίοιο. Τὸ δὲ τρίτον ἠέρες ἡμεῖς. Εἰς πάντ’ ἄτροπός ἐστι Θεοῦ φύσις· εἰς κακίην δὲ Δύστροπος ἀγγελικὴ, καὶ τὸ τρίτον εὔτροπος ἡμεῖς, Ὅσσον τῆλε Θεοῖο, τόσον κακίης πελάοντες. Τοὔνεκεν ὁ πρώτιστος Ἑωσφόρος ὑψός’ ἀερθεὶς (Ἦ γὰρ δὴ μεγάλοιο Θεοῦ βασιληί̈δα τιμὴν Ἤλπετο, κῦδος ἔχων περιώσιον), ὤλεσεν αἴγλην, Καὶ πέσεν ἐνθάδ’ ἄτιμος, ὅλον σκότος ἀντὶ Θεοῖο· Καὶ κοῦφός περ ἐὼν χθαμαλὴν ἐπὶ γαῖαν ὄλισθεν, Ἔνθεν ἀπεχθαίρει πινυτόφρονας, οὐρανίης δὲ Εἴργει πάντας ὁδοῖο, χολούμενος ἣν διὰ λώβην. Οὐδ’ ἐθέλει θεότητος, ὅθεν πέσεν, ἆσσον ἱκέσθαι Πλάσμα Θεοῦ· ξυνὴν γὰρ ἔχειν ἐπόθησε βροτοῖσιν Ἀμπλακίην σκοτίην τε· τῷ ἔκβαλεν ἐκ παραδείσου, Κύδεος ἱμείροντας ὁ βάσκανος ἰσοθέοιο. Ὣς ἄρ’ ὅγ’ οὐρανίης ἐξ ἄντυγος ἦλθεν ἀερθείς·

Πρῶτον μὲν Θεότητος ἁγνὴ φύσις ἄτροπος αἰεὶ, Ἀνθ’ ἑνὸς οὔ ποτε πολλά. Τί γὰρ Θεότητος ἄρειον Εἰς ὃ μετακλίνοιτο; τὸ δὲ πλέον ὄντος ἄλυξις. Δεύτερον ἀκροτάτοιο φάους μεγάλοι θεράποντες, Τόσσον πρωτοτύποιο καλοῦ πέλας, ὁσσάτιόν περ Αἰθὴρ ἠελίοιο. Τὸ δὲ τρίτον ἠέρες ἡμεῖς. Εἰς πάντ’ ἄτροπός ἐστι Θεοῦ φύσις· εἰς κακίην δὲ Δύστροπος ἀγγελικὴ, καὶ τὸ τρίτον εὔτροπος ἡμεῖς, Ὅσσον τῆλε Θεοῖο, τόσον κακίης πελάοντες. Τοὔνεκεν ὁ πρώτιστος Ἑωσφόρος ὑψός’ ἀερθεὶς (Ἦ γὰρ δὴ μεγάλοιο Θεοῦ βασιληί̈δα τιμὴν Ἤλπετο, κῦδος ἔχων περιώσιον), ὤλεσεν αἴγλην, Καὶ πέσεν ἐνθάδ’ ἄτιμος, ὅλον σκότος ἀντὶ Θεοῖο· Καὶ κοῦφός περ ἐὼν χθαμαλὴν ἐπὶ γαῖαν ὄλισθεν, Ἔνθεν ἀπεχθαίρει πινυτόφρονας, οὐρανίης δὲ Εἴργει πάντας ὁδοῖο, χολούμενος ἣν διὰ λώβην. Οὐδ’ ἐθέλει θεότητος, ὅθεν πέσεν, ἆσσον ἱκέσθαι Πλάσμα Θεοῦ· ξυνὴν γὰρ ἔχειν ἐπόθησε βροτοῖσιν Ἀμπλακίην σκοτίην τε· τῷ ἔκβαλεν ἐκ παραδείσου, Κύδεος ἱμείροντας ὁ βάσκανος ἰσοθέοιο. Ὣς ἄρ’ ὅγ’ οὐρανίης ἐξ ἄντυγος ἦλθεν ἀερθείς·

445 S. GREGORI THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. Εἰς πάντ στροπός ἐστι Θεοῦ φύσις· εἰς κακίην δὲ Α Κύδεος ἱμείροντας ὁ βάσκανος ισοθέοιο. Δύστροπος ἀγγελική, καὶ τὸ τρίτον εύτροπος ἡμεῖς, 55 Οσσον τῆλε Θεοίο, τόσον κακίης πελάοντες. Τούνεκεν ὁ πρώτιστος Εωσφόρος ὑψόσ' ἀερθεὶς (Η γὰρ δὴ μεγάλοιο Θεοῦ βασιληΐδα τιμὴν Ηλπετο, κῦδος ἔχων περιώσιον), ώλεσεν αἴγλην, Καὶ πέσεν ἐνθάδ' ἄτιμος, ὅλον σκότος ἀντὶ Θεοῖο 60 Καὶ κουφός περ ἐὼν χθαμαλὴν ἐπὶ γαῖαν ὅλισθεν, Ενθεν ἀπεχθαίρει πινυτόφρονας, οὐρανίης δὲ Εἴργει πάντας ὁδοῖο, χολούμενος ἣν διὰ λώβην. Οὐδ' ἐθέλει θεότητος, ὅθεν πέσεν, ἆσσον ἱκέσθαι Πλάσμα Θεοῦ· ξυνὴν γὰρ ἔχειν ἐπόθησε βροτοῖσιν 65 Αμπλακίην σκοτίην τε τῷ ἐκβαλεν ἐκ παρα- δείσου, 441 Ως ἄρ' ὅγ' οὐρανίης ἐξ ἄντυγος ἦλθεν ἀερθείς· Αλλ᾽ οὐ μοῦνος ὅλισθεν, ἐπεὶ δέ μιν ὤλεσεν ύβρις, Κάππεσε σὺν πλεόνεσσιν, ὅσους κακίην ἐδίδαξεν 70 ( Ὡς στρατὸν ἐκ Βασιλῆος ἀποῤῥήξας τις αλιτρός), Βασκανίῃ τε χοροῖο θεόφρονος ύψιμέδοντος, Καὶ πλεόνεσσι κακοῖσιν ἔχων πόθον ἐμβασιλεύειν. Ενθεν ἄρ᾽ ἑβλάστησαν ἐπιχθόνιοι κακότητες, Δαίμονες ἀνδροφόνοιο κακοῦ βασιλῆος ἐπηδοί, 75 'Αδρανέα, σκιόεντα, δυσαντέα φάσματα νυκτός, Ψεῦσταί θ', ὑβρισταί τε, διδάσκαλοι ἀμπλακιάων, Πλάγκται, ζωροπόται, φιλομειδέες, ἐγρεσίκωμοι, Χρησμολόγοι, λοξοι, φιλοδήριες, αίματόεντες, Ταρτάρεοι, μυχόντες, ἀναιδέες, ἀρχιγόητες, Ad omnia immutabilis Dei natura ; in vitiuın Difficile mutatur angelica, nos tertii facile flectimur, 55 Quantum a Deo renoti, tantum vitio propinqui. Quare primus Lucifer in altum elatus (Jam enim magni Dei regiam gloriam Sperabat, præcellenti decore præditus), amisit splendorem, Atque huc cecidit inglorius, pro Deo totus tenebræ : 60 Et quanquam levis in humilem terram delapsus, Unde prudentes odit, et a coelesti Deterret omnes via, iratus ob suam plagam; Nec patitur ut ad Deum, a quo cecidit, prope accedat Dei figmentum communem enim cupit habere cum hominibus 65 Nequitiam et caliginem. Hinc etiam invidus e paradiso Gloria Deo æqualis appetentes ejecit. At ille quidem e cclesti abside, dum superbit, lapsus est ; At non solus lapsus est: sed postquam illum perdidit superbia, Cecidit cum multis, quotquot improbos esse docuit 70 (Veluti si exercitum a rege scelestus quis abstrahul): Pio summi regis choro invidens, Ac pluribus improbis imperandi cupidus. Inde pullularunt terrestria scelerum portenta, Dæmones, improbi et homicidæ regis pedisequi, 75 Infirma, tenebrosa, dira noctis simulacra, 240-241 Mendaces, contumeliosi, scelerum magistri, Errones, vini potores, risus amatores, comessationem excitantes, Harioli, tortuosi, lilium amatores, cruenti, Tartarei, lucifugi, impudentes, praestigiatorum duces, 54 Δύστροπος αγγελική. De prima angelorum creatione hæc sunt intelligenda. 65 Τῷ ἔκβαλεν. Tres mss. Τῷ καὶ βάλεν. Bene quidem quoad sensum, male autem quoad metrum, quod prorsus deficit. Paucis litteris mutatis, stat versus et sensus. (CAILLAU.) Int. διὰ τοῦτο. Edit. τό. 67 "Ως. Sic Coisl. et Vat. cum aliis tribus. Edit. ἧς. Ibidem άντυγος. 1nt. ἀψίδων. 73 Ενθεν. Int. Græc. ἐντεῦθεν οὖν ἐβλάστησαν ἐπὶ γῆς αἱ κακίαι· Hinc igilur super terram pulin larunt vitia. Hinc damones, etc. 77 Φιλομειδέες. Coisl. φιλομηδέες. Ibidem έγρε σίκωμοι, ad ridendum et bibendum excitantes. Hae sunt pleraque dæmonum epitheta, quod ad ea ho- mines impellant. 79 Μυχόντες. Int. ἐκ μυχαιτάτων ἀναδύντες ᾅδου. Ex abditissimis Orci penetralibus emergentes. METRICA VERSIO. Inverti Deitas prorsus nequit. Angelus ægre Flectitur in vitium. Facilis mortalibus autem Est flexus, lapsusque celer: vitioque propinquant Hoc mage, quo summo magis a genitore recedunt. Quocirca primus malesana mente tumescens Lucifer (eximio nain quod frueretur honore. Sperabai regale Dei soliumque, decusque). Corruit amisso vilis splendore, miserque ; Dum Deus esse cupit, tetra caligine totus Obrutus est, levis atque licet, prostratus ad ima. Quo fit ut infestis odiis, ac fervidus ira, Ob labem acceptam, quotquot prudentibus uti Consiliis videt, incessat, studeatque ferentem Omnibus ad superas sedes præcludere callem. Mortales etenim propius cum numine jungi, Unde ipse est lapsus, non sustinet, atque tenebras Nobiscum, et noxas communes gestit habere. Ergo divinos Adamus dum quærit honores, B Præcipitem extrusit paradiso lividus hostis. Sic ille ætherea, fastu dum turgel, ab arce Corruit at quoniam fastus gravis attulit ipsi Exitium, haud solus cecidit, verum agmine seplus Ingenti, sceleris cui dux fuit atque magister. Nam velut avertit commissum proditor agnien Regis ab imperio : multas sic ille cohortes Regis ab obsequio magni, cœtuque piorum Abductos ad se allexit; nam scilicet ipse Imperium in multos pravos cupiebat habere. Hinc generi humano noxæque et crimina mille Fluxerunt, hinc pestiferi sævique tyranni Dira cohors, hinc umbrosæ spectacula noctis Horrida : mendaces, petulantes, atque magistri Cujusvis sceleris, vinique et fraudis amantes, Et risus, ludosque leves de nocte cientes, Ambigua edentes stultis oracula, pugnæ Rixarumque avidi gravium, fusique cruoris:

445 S. GREGORI THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. Εἰς πάντ στροπός ἐστι Θεοῦ φύσις· εἰς κακίην δὲ Α Κύδεος ἱμείροντας ὁ βάσκανος ισοθέοιο. Δύστροπος ἀγγελική, καὶ τὸ τρίτον εύτροπος ἡμεῖς, 55 Οσσον τῆλε Θεοίο, τόσον κακίης πελάοντες. Τούνεκεν ὁ πρώτιστος Εωσφόρος ὑψόσ' ἀερθεὶς (Η γὰρ δὴ μεγάλοιο Θεοῦ βασιληΐδα τιμὴν Ηλπετο, κῦδος ἔχων περιώσιον), ώλεσεν αἴγλην, Καὶ πέσεν ἐνθάδ' ἄτιμος, ὅλον σκότος ἀντὶ Θεοῖο 60 Καὶ κουφός περ ἐὼν χθαμαλὴν ἐπὶ γαῖαν ὅλισθεν, Ενθεν ἀπεχθαίρει πινυτόφρονας, οὐρανίης δὲ Εἴργει πάντας ὁδοῖο, χολούμενος ἣν διὰ λώβην. Οὐδ' ἐθέλει θεότητος, ὅθεν πέσεν, ἆσσον ἱκέσθαι Πλάσμα Θεοῦ· ξυνὴν γὰρ ἔχειν ἐπόθησε βροτοῖσιν 65 Αμπλακίην σκοτίην τε τῷ ἐκβαλεν ἐκ παρα- δείσου, 441 Ως ἄρ' ὅγ' οὐρανίης ἐξ ἄντυγος ἦλθεν ἀερθείς· Αλλ᾽ οὐ μοῦνος ὅλισθεν, ἐπεὶ δέ μιν ὤλεσεν ύβρις, Κάππεσε σὺν πλεόνεσσιν, ὅσους κακίην ἐδίδαξεν 70 ( Ὡς στρατὸν ἐκ Βασιλῆος ἀποῤῥήξας τις αλιτρός), Βασκανίῃ τε χοροῖο θεόφρονος ύψιμέδοντος, Καὶ πλεόνεσσι κακοῖσιν ἔχων πόθον ἐμβασιλεύειν. Ενθεν ἄρ᾽ ἑβλάστησαν ἐπιχθόνιοι κακότητες, Δαίμονες ἀνδροφόνοιο κακοῦ βασιλῆος ἐπηδοί, 75 'Αδρανέα, σκιόεντα, δυσαντέα φάσματα νυκτός, Ψεῦσταί θ', ὑβρισταί τε, διδάσκαλοι ἀμπλακιάων, Πλάγκται, ζωροπόται, φιλομειδέες, ἐγρεσίκωμοι, Χρησμολόγοι, λοξοι, φιλοδήριες, αίματόεντες, Ταρτάρεοι, μυχόντες, ἀναιδέες, ἀρχιγόητες, Ad omnia immutabilis Dei natura ; in vitiuın Difficile mutatur angelica, nos tertii facile flectimur, 55 Quantum a Deo renoti, tantum vitio propinqui. Quare primus Lucifer in altum elatus (Jam enim magni Dei regiam gloriam Sperabat, præcellenti decore præditus), amisit splendorem, Atque huc cecidit inglorius, pro Deo totus tenebræ : 60 Et quanquam levis in humilem terram delapsus, Unde prudentes odit, et a coelesti Deterret omnes via, iratus ob suam plagam; Nec patitur ut ad Deum, a quo cecidit, prope accedat Dei figmentum communem enim cupit habere cum hominibus 65 Nequitiam et caliginem. Hinc etiam invidus e paradiso Gloria Deo æqualis appetentes ejecit. At ille quidem e cclesti abside, dum superbit, lapsus est ; At non solus lapsus est: sed postquam illum perdidit superbia, Cecidit cum multis, quotquot improbos esse docuit 70 (Veluti si exercitum a rege scelestus quis abstrahul): Pio summi regis choro invidens, Ac pluribus improbis imperandi cupidus. Inde pullularunt terrestria scelerum portenta, Dæmones, improbi et homicidæ regis pedisequi, 75 Infirma, tenebrosa, dira noctis simulacra, 240-241 Mendaces, contumeliosi, scelerum magistri, Errones, vini potores, risus amatores, comessationem excitantes, Harioli, tortuosi, lilium amatores, cruenti, Tartarei, lucifugi, impudentes, praestigiatorum duces, 54 Δύστροπος αγγελική. De prima angelorum creatione hæc sunt intelligenda. 65 Τῷ ἔκβαλεν. Tres mss. Τῷ καὶ βάλεν. Bene quidem quoad sensum, male autem quoad metrum, quod prorsus deficit. Paucis litteris mutatis, stat versus et sensus. (CAILLAU.) Int. διὰ τοῦτο. Edit. τό. 67 "Ως. Sic Coisl. et Vat. cum aliis tribus. Edit. ἧς. Ibidem άντυγος. 1nt. ἀψίδων. 73 Ενθεν. Int. Græc. ἐντεῦθεν οὖν ἐβλάστησαν ἐπὶ γῆς αἱ κακίαι· Hinc igilur super terram pulin larunt vitia. Hinc damones, etc. 77 Φιλομειδέες. Coisl. φιλομηδέες. Ibidem έγρε σίκωμοι, ad ridendum et bibendum excitantes. Hae sunt pleraque dæmonum epitheta, quod ad ea ho- mines impellant. 79 Μυχόντες. Int. ἐκ μυχαιτάτων ἀναδύντες ᾅδου. Ex abditissimis Orci penetralibus emergentes. METRICA VERSIO. Inverti Deitas prorsus nequit. Angelus ægre Flectitur in vitium. Facilis mortalibus autem Est flexus, lapsusque celer: vitioque propinquant Hoc mage, quo summo magis a genitore recedunt. Quocirca primus malesana mente tumescens Lucifer (eximio nain quod frueretur honore. Sperabai regale Dei soliumque, decusque). Corruit amisso vilis splendore, miserque ; Dum Deus esse cupit, tetra caligine totus Obrutus est, levis atque licet, prostratus ad ima. Quo fit ut infestis odiis, ac fervidus ira, Ob labem acceptam, quotquot prudentibus uti Consiliis videt, incessat, studeatque ferentem Omnibus ad superas sedes præcludere callem. Mortales etenim propius cum numine jungi, Unde ipse est lapsus, non sustinet, atque tenebras Nobiscum, et noxas communes gestit habere. Ergo divinos Adamus dum quærit honores, B Præcipitem extrusit paradiso lividus hostis. Sic ille ætherea, fastu dum turgel, ab arce Corruit at quoniam fastus gravis attulit ipsi Exitium, haud solus cecidit, verum agmine seplus Ingenti, sceleris cui dux fuit atque magister. Nam velut avertit commissum proditor agnien Regis ab imperio : multas sic ille cohortes Regis ab obsequio magni, cœtuque piorum Abductos ad se allexit; nam scilicet ipse Imperium in multos pravos cupiebat habere. Hinc generi humano noxæque et crimina mille Fluxerunt, hinc pestiferi sævique tyranni Dira cohors, hinc umbrosæ spectacula noctis Horrida : mendaces, petulantes, atque magistri Cujusvis sceleris, vinique et fraudis amantes, Et risus, ludosque leves de nocte cientes, Ambigua edentes stultis oracula, pugnæ Rixarumque avidi gravium, fusique cruoris:

Οὐ πινυτῶν ὅδε μῦθος, ἐτώσια παίγνια βίβλων, Οἳ καὶ σώματα πολλὰ βίοις προτέροισιν ὅμοια Ἐσθλοῖς ἠδὲ κακοῖς, ψυχῇ δόσαν αἰὲν ἀμείβειν, Ἢ τιμὴν ἀρετῆς, ἢ ἀμπλακίης τινὰ ποινήν· Εἵμασιν ὥς τινα φῶτα κατενδύοντες ἀκόσμως, Ἠὲ μετεκδύοντες, ἐτώσια μοχθίζοντες, Ἰξίονος κύκλοισιν ἀλιτροτάτοιο φέροντες, Θῆρα, φυτὸν, βροτὸν, ὄρνιν, ὄφιν, κύνα, ἰχθὺν ἔτευξαν. Πολλάκι καὶ δὶς ἕκαστον, ἐπὴν τὸ δὲ κύκλος ἀνώγῃ. Μέχρι τίνος; Θηρὸς δὲ σοφοῦ λόγον οὔποτ’ ὄπωπα, Οὐδὲ θάμνον λαλέουσαν. Ἀεὶ λακέρυζα κορώνη· Αἰεὶ δ’ ἰχθὺς ἄναυδος ὑγρὴν διανήχεται ἅλμην. Εἰ δὲ καὶ ὑστατίη ψυχῆς τίσις, ὡς ἐνέπουσι Κεῖνοι, τῶν ὅδ’ ἐλεγμὸς ἐτώσιος. Εἰ μὲν ἀσάρκου, Θαῦμα μέγ’. Εἰ δ’ ἅμα σαρκὶ, τίν’ ἐκ πλεόνων πυρὶ δώσεις; Καὶ τότε θαῦμα μέγιστον, ἐπεὶ πλεόνεσσιν ἔδησας Σώμασι, καὶ πλεόνων με δαήμονα θήκατο δεσμὸς, Πῶς τόδε μοῦνον ἄλυξεν ἐμὴν φρένα, τίς με πάροιθεν Εἶχε δορή; τίς ἔπειτα; πόσοις θάνον; οὐ γὰρ ἐπλούτει Ψυχαῖς, ὡς θυλάκοισι, δέτης ἐμός. Ἢ ἄρα μακρῆς Καὶ τόδ’ ἄλης, λήθην με παθεῖν προτέρης βιότητος. Ἡμέτερον δ’ ἀί̈οις ψυχῆς πέρι μῦθον ἄριστον. Ἔνθεν ἑλὼν, τέρψιν δὲ μικρὴν ἀναμίξομεν οἴμῃ.

Οὐ πινυτῶν ὅδε μῦθος, ἐτώσια παίγνια βίβλων, Οἳ καὶ σώματα πολλὰ βίοις προτέροισιν ὅμοια Ἐσθλοῖς ἠδὲ κακοῖς, ψυχῇ δόσαν αἰὲν ἀμείβειν, Ἢ τιμὴν ἀρετῆς, ἢ ἀμπλακίης τινὰ ποινήν· Εἵμασιν ὥς τινα φῶτα κατενδύοντες ἀκόσμως, Ἠὲ μετεκδύοντες, ἐτώσια μοχθίζοντες, Ἰξίονος κύκλοισιν ἀλιτροτάτοιο φέροντες, Θῆρα, φυτὸν, βροτὸν, ὄρνιν, ὄφιν, κύνα, ἰχθὺν ἔτευξαν. Πολλάκι καὶ δὶς ἕκαστον, ἐπὴν τὸ δὲ κύκλος ἀνώγῃ. Μέχρι τίνος; Θηρὸς δὲ σοφοῦ λόγον οὔποτ’ ὄπωπα, Οὐδὲ θάμνον λαλέουσαν. Ἀεὶ λακέρυζα κορώνη· Αἰεὶ δ’ ἰχθὺς ἄναυδος ὑγρὴν διανήχεται ἅλμην. Εἰ δὲ καὶ ὑστατίη ψυχῆς τίσις, ὡς ἐνέπουσι Κεῖνοι, τῶν ὅδ’ ἐλεγμὸς ἐτώσιος. Εἰ μὲν ἀσάρκου, Θαῦμα μέγ’. Εἰ δ’ ἅμα σαρκὶ, τίν’ ἐκ πλεόνων πυρὶ δώσεις; Καὶ τότε θαῦμα μέγιστον, ἐπεὶ πλεόνεσσιν ἔδησας Σώμασι, καὶ πλεόνων με δαήμονα θήκατο δεσμὸς, Πῶς τόδε μοῦνον ἄλυξεν ἐμὴν φρένα, τίς με πάροιθεν Εἶχε δορή; τίς ἔπειτα; πόσοις θάνον; οὐ γὰρ ἐπλούτει Ψυχαῖς, ὡς θυλάκοισι, δέτης ἐμός. Ἢ ἄρα μακρῆς Καὶ τόδ’ ἄλης, λήθην με παθεῖν προτέρης βιότητος. Ἡμέτερον δ’ ἀί̈οις ψυχῆς πέρι μῦθον ἄριστον. Ἔνθεν ἑλὼν, τέρψιν δὲ μικρὴν ἀναμίξομεν οἴμῃ.

Αὐτὰρ ἔπειτα Σῶμα μὲν ἐκ σαρκῶν, ψυχὴ δ’ ἐπιμίσγετ’ ἀί̈στως, Ἔκτοθεν εἰσπίπτουσα πλάσει χοός. Οἶδεν ὁ μίξας Πῶς πρῶτόν τ’ ἔπνευσε, καὶ εἰκόνα δήσατο γαίῃ Εἰ μὴ τόνδε λόγον τις, ἐμοῖς ἐπέεσσιν ἀρήγων, Θήσει θαρσαλέως τε, καὶ ἑσπόμενος πλεόνεσσιν· Ὡς καὶ σῶμα τὸ πρῶτον ἀπὸ χθονὸς ἄμμι κερασθὲν, Ὕστερον ἀνδρομέη ῥύσις ἔπλετο, οὐδ’ ἀπολήγει Ἄλλοτε ἄλλον ἔχουσα βροτὸν πλαστῆς ἀπὸ ῥίζης· Καὶ ψυχὴ πνευσθεῖσα Θεοῦ πάρα, κεῖθεν ἔπειτα Ἀνδρομέοισι τύποισι συνέρχεται ἀρτιγένεθλος, Σπέρματος ἐκ πρώτοιο μεριζομένη πλεόνεσσι, Θνητοῖς ἐν μελέεσσιν ἀεὶ μένον εἶδος ἔχουσα. Τοὔνεκεν ἡγεσίην νοερὴν λάχεν. Ὡς δ’ ἐνὶ τυτθοῖς Πνεῦμα μέγα στεινόν τε καὶ ἔκτροπον ἴαχεν αὐλοῖς, Καὶ μάλα ἴδριος ἀνδρὸς, ἐπὴν δ’ εἰς χεῖρας ἵκωνται Εὐρύποροι, τημόσδε τελειοτέρην χέον ἠχὴν, Ὣς ἥγ’ ἀνδρανέεσσιν ἐν ἅψεσιν ἀδρανέουσα, Πηγνυμένοις συνέλαμψε, νόον δέ τε πάντ’ ἀνέφηνεν. Αὐτὰρ ἐπειδὴ τεῦξεν ἑὸν βροτὸν ἄφθιτος Υἱὸς, Ὄφρα κε κῦδος ἔχῃσι νέον, καὶ γαῖαν ἀμείψας Ἤμασιν ὑστατίοισι Θεῷ Θεὸς ἔνθεν ὁδεύσῃ, Οὔτε μιν οὔτ’ ἀνέηκεν ἐλεύθερον, οὔτε τι πάμπαν Δήσατο·

Αὐτὰρ ἔπειτα Σῶμα μὲν ἐκ σαρκῶν, ψυχὴ δ’ ἐπιμίσγετ’ ἀί̈στως, Ἔκτοθεν εἰσπίπτουσα πλάσει χοός. Οἶδεν ὁ μίξας Πῶς πρῶτόν τ’ ἔπνευσε, καὶ εἰκόνα δήσατο γαίῃ Εἰ μὴ τόνδε λόγον τις, ἐμοῖς ἐπέεσσιν ἀρήγων, Θήσει θαρσαλέως τε, καὶ ἑσπόμενος πλεόνεσσιν· Ὡς καὶ σῶμα τὸ πρῶτον ἀπὸ χθονὸς ἄμμι κερασθὲν, Ὕστερον ἀνδρομέη ῥύσις ἔπλετο, οὐδ’ ἀπολήγει Ἄλλοτε ἄλλον ἔχουσα βροτὸν πλαστῆς ἀπὸ ῥίζης· Καὶ ψυχὴ πνευσθεῖσα Θεοῦ πάρα, κεῖθεν ἔπειτα Ἀνδρομέοισι τύποισι συνέρχεται ἀρτιγένεθλος, Σπέρματος ἐκ πρώτοιο μεριζομένη πλεόνεσσι, Θνητοῖς ἐν μελέεσσιν ἀεὶ μένον εἶδος ἔχουσα. Τοὔνεκεν ἡγεσίην νοερὴν λάχεν. Ὡς δ’ ἐνὶ τυτθοῖς Πνεῦμα μέγα στεινόν τε καὶ ἔκτροπον ἴαχεν αὐλοῖς, Καὶ μάλα ἴδριος ἀνδρὸς, ἐπὴν δ’ εἰς χεῖρας ἵκωνται Εὐρύποροι, τημόσδε τελειοτέρην χέον ἠχὴν, Ὣς ἥγ’ ἀνδρανέεσσιν ἐν ἅψεσιν ἀδρανέουσα, Πηγνυμένοις συνέλαμψε, νόον δέ τε πάντ’ ἀνέφηνεν. Αὐτὰρ ἐπειδὴ τεῦξεν ἑὸν βροτὸν ἄφθιτος Υἱὸς, Ὄφρα κε κῦδος ἔχῃσι νέον, καὶ γαῖαν ἀμείψας Ἤμασιν ὑστατίοισι Θεῷ Θεὸς ἔνθεν ὁδεύσῃ, Οὔτε μιν οὔτ’ ἀνέηκεν ἐλεύθερον, οὔτε τι πάμπαν Δήσατο·

ὡς δ’ ὑπ’ ἀήταις Χειμερίοις παλίνορσος ἁλίπλοος ἦλθεν ὀπίσσω, Αὖθις δ’ ἠὲ πνοιῇσιν ἐλαφροτέρῃσι πετάσας Ἱστίον, ἢ ἐρέτῃσι μόγῳ πλόον αὖθις ἄνυσσεν, Ὣς ἡμεῖς μεγάλοιο Θεοῦ ἀπὸ τῆλε πεσόντες, Ἔμπαλιν οὐκ ἀμογητὶ φίλον πλόον ἐκπερόωμεν. Τοίη πρωτογόνοιο νεόσπορος ἤλυθεν ἄτη Δειλοῖσιν μερόπεσσιν, ὅθεν στάχυς ἐβλάστησε. Θ, Περὶ Διαθηκῶν καὶ Ἐπιφανείας Χριστοῦ. Δεῦρ’ ἄγε καὶ δισσοῖο νόμου λόγον ἐξερέεινε. Ὅς τε παλαιότερος, καὶ ὃς νέος ἐξεφαάνθη, Πρῶτα μὲν Ἑβραίοισιν, ἐπεὶ Θεὸν ὑψιμέδοντα Πρῶτοι καὶ γνώσαντο, ἔπειτα δὲ πείρασιν αἴης. Οὐ γὰρ μαρναμένοισι Θεὸς βροτὸν ἡγεμονεύει Δόγμασιν, ὥς τις ἄϊδρις ἐὼν, Λόγος ἴδρις ἁπάντων, Οὐδὲ παλιμβούλοισιν, ὃ καὶ θνητοῖσιν ὄνειδος. Ἀλλ’ ὅδ’ ἐμὸς λόγος ἐστὶ Θεοῦ φιλέοντος ἀρωγῆς.

ὡς δ’ ὑπ’ ἀήταις Χειμερίοις παλίνορσος ἁλίπλοος ἦλθεν ὀπίσσω, Αὖθις δ’ ἠὲ πνοιῇσιν ἐλαφροτέρῃσι πετάσας Ἱστίον, ἢ ἐρέτῃσι μόγῳ πλόον αὖθις ἄνυσσεν, Ὣς ἡμεῖς μεγάλοιο Θεοῦ ἀπὸ τῆλε πεσόντες, Ἔμπαλιν οὐκ ἀμογητὶ φίλον πλόον ἐκπερόωμεν. Τοίη πρωτογόνοιο νεόσπορος ἤλυθεν ἄτη Δειλοῖσιν μερόπεσσιν, ὅθεν στάχυς ἐβλάστησε. Θ, Περὶ Διαθηκῶν καὶ Ἐπιφανείας Χριστοῦ. Δεῦρ’ ἄγε καὶ δισσοῖο νόμου λόγον ἐξερέεινε. Ὅς τε παλαιότερος, καὶ ὃς νέος ἐξεφαάνθη, Πρῶτα μὲν Ἑβραίοισιν, ἐπεὶ Θεὸν ὑψιμέδοντα Πρῶτοι καὶ γνώσαντο, ἔπειτα δὲ πείρασιν αἴης. Οὐ γὰρ μαρναμένοισι Θεὸς βροτὸν ἡγεμονεύει Δόγμασιν, ὥς τις ἄϊδρις ἐὼν, Λόγος ἴδρις ἁπάντων, Οὐδὲ παλιμβούλοισιν, ὃ καὶ θνητοῖσιν ὄνειδος. Ἀλλ’ ὅδ’ ἐμὸς λόγος ἐστὶ Θεοῦ φιλέοντος ἀρωγῆς.

457 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. “υς τε παλαιότερος, καὶ ὃς νέος ἐξεφαάνθη, Πρῶτα μὲν Ἑβραίοισιν, ἐπεὶ Θεὸν ὑψιμέδοντα Πρῶτοι καὶ γνώσαντο, ἔπειτα δὲ πείρασιν αἴης. 5 Θ' γὰρ μαρναμένοισι Θεός βροτὸν ἡγεμονεύει Δόγμασιν, ὥς τις ἄίδρις εών, Λόγος ίδρις ἁπάντων, Οὐδὲ παλιμβούλοισιν, δ καὶ θνητοίσιν ὄνειδος. ᾿Αλλ' ὅδ᾽ ἐμὸς λόγος ἐστὶ Θεοῦ φιλέοντος ἀρωγῆς. Λυσσήεις ὅτε πρῶτον Ἀδὰμ βάλεν ἐκ παραδείσου, 40 Κλέψας ανδροφόνοιο φυτοῦ δηλήμονι καρπῷ, Ὡς στρατὸν ἡγητῆρος ολωλότος αἴσχεῖ τύπτων, Δίζετο καὶ τεκέεσσι κακὸν καὶ κῆρα φυτεῦσαι, Ρήξας δ' οὐρανίσιο Θεοῦ κλεψίφρονι βουλῇ, Τρέψατο όσσε βροτοῖο πρὸς οὐρανὸν ἀστερόεντα, 458 Α 15 Κάλλεσι παμφανόωσι τεθηλότα, πρός τε θα [νόντων Μορφὰς, ἃς ἐτύπωσε πόθος, καὶ μῦθος ἔτισε, Πιστὸς ἐν οὐ ξείνοισι κακοῖς, ψεύστης ἀνέλεγκτος, Αἰὲν ἐπερχομένοισιν ἀεξόμενος λυκάβασιν. Εβραίων ἱερῶν ὁλοὸν γένος, οὐχ ὑποφήταις 20 Εἶχον ὀδυρομένοισι, λιταζομένοισιν, ἄνακτος Μήνιν ἀεὶ προφέρουσι. Πάρος γε μὲν ἄλλυον αὐτούς. Οὐδὲ μὲν οὐ βασιλῆς ἑτάρβειν, ἀλλ᾽ ἄρα καὶ τῶν Οἱ πλέονες κακίους, οὐδ᾽ ἄλσεα πάμπαν ἔλειπον, Οὐδ᾽ ὀρέων κορυφὰς, καὶ δαίμονας αἱματόεντας. 25 Τούνεκα καὶ μεγάλοιο Θεοῦ ζηλήμονα μῆνιν Εἴρυσαν, ἐκ δὲ τίναχθεν. Ο δ' ἀντεισῆλθον ἔγωγε Alia antiquior, et alia postea effulsit, Primum quidem Hebræis, siquidem Deum supremum dominatorem Primi noverunt, post hæc finibus terræ. 5 Non enim pugnantibus Deus hominem regit Dogmatibus, quasi quis ignarus, cum Verbum novit omnia, Aut mutabilibus, quod vel ipsis mortalibus probro foret. Hæc autem mea est sententia de providentia Dei homines diligentis. Postquam rabidus hostis primum hominem ejecit e paradiso, 10 In fraudem inducens illius homicidæ arboris pestifero cibo, Ut qui exercitum, duce caso, perturbatum armis profligat, Parabat soboli etiam inala et mortem inferre; Disjungens a coelesti Numine fraudulento consilio, Convertit oculos hominis ad stelliferum cœlum 15 Omninoda pulchritudine splendens; adque mortuorum Simulacra, quæ finxit desiderium, quibus honorem tribuit fabula, Fidem inveniens in propriis calaniitatibus, mendax quæ convinci nequit, Semper advenientibus crescens annis. Ipsa etiam Hebræorum gens, sanctorum soboles, depravata est, nec prophetis 20 Obtemperarunt cum lacrymis monentibus, et Del Jram semper proponentibus. Iino et ipsos morte affecerunt. 250-251 Ne quidem principes Deum metuebant : nam eorum Plerique populo pejores, nec lucos linquebant, Nec montium cacumina, nec dæmonia sanguine gaudentia. 25 Quapropter magni Dei gravem iram Concitarunt, et e terra sua ejecti sunt. Ego vero ingressus sum 6 Δόγμασιν, decretis, doctrinis, legibus. 8 Εμός. Vatic. ἐμῆς. Hæc mea est doctrina, is crationis scopus, circa Dei in homines benigni provi- dentiam, curam, opem, etc. 11 Αίσχει. Græc. Int. κοντοῖς καὶ βέλεσι καὶ πᾶ σιν ὅπλοις. - Forte Εγχει, quod supponit versio. (CAILL.AU.) 17 Πιστὸς ἐν οὐ ξείνοισι κακοῖς. Bene Billius idem esse scripsit, quod οὐκ ἀλλοτρίαις συμφοραῖς, id est, propinquorum calamitatibus. Μox, ψεύστης ἀνέλεγκτος, mendax quæ convinci nequit, ob longam scilicet annorum seriem, qua hujusmodi mendacia, de mortuis conficta, velut obvoluta sunt. 18 Αἱὲν ἐπερχομένοισιν. Sic infra lib. 11, sect. 2, 18, Bill. 50, ν. 126, Nicobuli filii ad patrem... et ibid. vn, Bill. 62, ν. 296. 19 Ιερών. Ita Vatic. Edit. ιερόν. METRICA VERSIO. Jam propera, quarum illa prius, post altera fulsit: B Quas desiderium finxit, queis fabula honorem Hebræis primum, quoniam novere priores Ethereum numen, post autem finibus orbis. Non etenim adversis, velut inscius ac rudis, ille Quem res nulla fugit, mortalia corda gubernat Dogmatibus, vel quæ vario pro tempore semper Evarient namque hoc etiam mortalibus ipsis Haud parvam attulerit labem. Quodnam ergo juva- [men Præbuit, haudquaquam notis in casibus ægre Nacta fiden, et mendax, quam non convincere pos- [ses, : Ingenti generis nostri succensus amore Præstiterit Deus, et quæ sit sententia nostra, Accipe. Pestifera postquam ferus arboris esca lectum primævum hominem dejecit ab horto Hostis, ut, occiso duce, qui perterrita fundit Aginina, sic etiam sobolem nactare parabat. Ergo oculos hominum divino a Numine vafris Artibus abripiens, ad cœlum et sidera vertit; Atque hominum, abstulerant quos fata immitia, fore PATROL, GR. XXXVII. [mas, Acquirensque novas vires crescentibus annis." Quinetiam Hebræos inter, scelerata parentum Sanctorum soboles, in eamdem perfida fraudem Incidit, obsistens prædura fronte prophetis (Qui lacrymis precibusque animos mollire feroces Tentabant, iranque Dei proponere nullo Tempore cessabant ipsis), et recta monentes Vesano afliciens crudeli morte furore. Quin neque terror eos, qui regia sceptra tenebant, Pulsabat. Magna namque hi quoque parte nefando In scelere hærebant, virides nec linquere lucos, Aut rigidos poterant montes, aut dæmonas atro Sanguine gaudentes. Quo crimine Numinis iram Contraxere gravem, meritoque est illa repulsa Gens tota, inque locum confestim inductus eorum 15

457 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. “υς τε παλαιότερος, καὶ ὃς νέος ἐξεφαάνθη, Πρῶτα μὲν Ἑβραίοισιν, ἐπεὶ Θεὸν ὑψιμέδοντα Πρῶτοι καὶ γνώσαντο, ἔπειτα δὲ πείρασιν αἴης. 5 Θ' γὰρ μαρναμένοισι Θεός βροτὸν ἡγεμονεύει Δόγμασιν, ὥς τις ἄίδρις εών, Λόγος ίδρις ἁπάντων, Οὐδὲ παλιμβούλοισιν, δ καὶ θνητοίσιν ὄνειδος. ᾿Αλλ' ὅδ᾽ ἐμὸς λόγος ἐστὶ Θεοῦ φιλέοντος ἀρωγῆς. Λυσσήεις ὅτε πρῶτον Ἀδὰμ βάλεν ἐκ παραδείσου, 40 Κλέψας ανδροφόνοιο φυτοῦ δηλήμονι καρπῷ, Ὡς στρατὸν ἡγητῆρος ολωλότος αἴσχεῖ τύπτων, Δίζετο καὶ τεκέεσσι κακὸν καὶ κῆρα φυτεῦσαι, Ρήξας δ' οὐρανίσιο Θεοῦ κλεψίφρονι βουλῇ, Τρέψατο όσσε βροτοῖο πρὸς οὐρανὸν ἀστερόεντα, 458 Α 15 Κάλλεσι παμφανόωσι τεθηλότα, πρός τε θα [νόντων Μορφὰς, ἃς ἐτύπωσε πόθος, καὶ μῦθος ἔτισε, Πιστὸς ἐν οὐ ξείνοισι κακοῖς, ψεύστης ἀνέλεγκτος, Αἰὲν ἐπερχομένοισιν ἀεξόμενος λυκάβασιν. Εβραίων ἱερῶν ὁλοὸν γένος, οὐχ ὑποφήταις 20 Εἶχον ὀδυρομένοισι, λιταζομένοισιν, ἄνακτος Μήνιν ἀεὶ προφέρουσι. Πάρος γε μὲν ἄλλυον αὐτούς. Οὐδὲ μὲν οὐ βασιλῆς ἑτάρβειν, ἀλλ᾽ ἄρα καὶ τῶν Οἱ πλέονες κακίους, οὐδ᾽ ἄλσεα πάμπαν ἔλειπον, Οὐδ᾽ ὀρέων κορυφὰς, καὶ δαίμονας αἱματόεντας. 25 Τούνεκα καὶ μεγάλοιο Θεοῦ ζηλήμονα μῆνιν Εἴρυσαν, ἐκ δὲ τίναχθεν. Ο δ' ἀντεισῆλθον ἔγωγε Alia antiquior, et alia postea effulsit, Primum quidem Hebræis, siquidem Deum supremum dominatorem Primi noverunt, post hæc finibus terræ. 5 Non enim pugnantibus Deus hominem regit Dogmatibus, quasi quis ignarus, cum Verbum novit omnia, Aut mutabilibus, quod vel ipsis mortalibus probro foret. Hæc autem mea est sententia de providentia Dei homines diligentis. Postquam rabidus hostis primum hominem ejecit e paradiso, 10 In fraudem inducens illius homicidæ arboris pestifero cibo, Ut qui exercitum, duce caso, perturbatum armis profligat, Parabat soboli etiam inala et mortem inferre; Disjungens a coelesti Numine fraudulento consilio, Convertit oculos hominis ad stelliferum cœlum 15 Omninoda pulchritudine splendens; adque mortuorum Simulacra, quæ finxit desiderium, quibus honorem tribuit fabula, Fidem inveniens in propriis calaniitatibus, mendax quæ convinci nequit, Semper advenientibus crescens annis. Ipsa etiam Hebræorum gens, sanctorum soboles, depravata est, nec prophetis 20 Obtemperarunt cum lacrymis monentibus, et Del Jram semper proponentibus. Iino et ipsos morte affecerunt. 250-251 Ne quidem principes Deum metuebant : nam eorum Plerique populo pejores, nec lucos linquebant, Nec montium cacumina, nec dæmonia sanguine gaudentia. 25 Quapropter magni Dei gravem iram Concitarunt, et e terra sua ejecti sunt. Ego vero ingressus sum 6 Δόγμασιν, decretis, doctrinis, legibus. 8 Εμός. Vatic. ἐμῆς. Hæc mea est doctrina, is crationis scopus, circa Dei in homines benigni provi- dentiam, curam, opem, etc. 11 Αίσχει. Græc. Int. κοντοῖς καὶ βέλεσι καὶ πᾶ σιν ὅπλοις. - Forte Εγχει, quod supponit versio. (CAILL.AU.) 17 Πιστὸς ἐν οὐ ξείνοισι κακοῖς. Bene Billius idem esse scripsit, quod οὐκ ἀλλοτρίαις συμφοραῖς, id est, propinquorum calamitatibus. Μox, ψεύστης ἀνέλεγκτος, mendax quæ convinci nequit, ob longam scilicet annorum seriem, qua hujusmodi mendacia, de mortuis conficta, velut obvoluta sunt. 18 Αἱὲν ἐπερχομένοισιν. Sic infra lib. 11, sect. 2, 18, Bill. 50, ν. 126, Nicobuli filii ad patrem... et ibid. vn, Bill. 62, ν. 296. 19 Ιερών. Ita Vatic. Edit. ιερόν. METRICA VERSIO. Jam propera, quarum illa prius, post altera fulsit: B Quas desiderium finxit, queis fabula honorem Hebræis primum, quoniam novere priores Ethereum numen, post autem finibus orbis. Non etenim adversis, velut inscius ac rudis, ille Quem res nulla fugit, mortalia corda gubernat Dogmatibus, vel quæ vario pro tempore semper Evarient namque hoc etiam mortalibus ipsis Haud parvam attulerit labem. Quodnam ergo juva- [men Præbuit, haudquaquam notis in casibus ægre Nacta fiden, et mendax, quam non convincere pos- [ses, : Ingenti generis nostri succensus amore Præstiterit Deus, et quæ sit sententia nostra, Accipe. Pestifera postquam ferus arboris esca lectum primævum hominem dejecit ab horto Hostis, ut, occiso duce, qui perterrita fundit Aginina, sic etiam sobolem nactare parabat. Ergo oculos hominum divino a Numine vafris Artibus abripiens, ad cœlum et sidera vertit; Atque hominum, abstulerant quos fata immitia, fore PATROL, GR. XXXVII. [mas, Acquirensque novas vires crescentibus annis." Quinetiam Hebræos inter, scelerata parentum Sanctorum soboles, in eamdem perfida fraudem Incidit, obsistens prædura fronte prophetis (Qui lacrymis precibusque animos mollire feroces Tentabant, iranque Dei proponere nullo Tempore cessabant ipsis), et recta monentes Vesano afliciens crudeli morte furore. Quin neque terror eos, qui regia sceptra tenebant, Pulsabat. Magna namque hi quoque parte nefando In scelere hærebant, virides nec linquere lucos, Aut rigidos poterant montes, aut dæmonas atro Sanguine gaudentes. Quo crimine Numinis iram Contraxere gravem, meritoque est illa repulsa Gens tota, inque locum confestim inductus eorum 15

Αὐτὰρ ἐπεὶ μεγάλοιο φάους ἐριλαμπέϊ λύχνῳ Κηρυχθεὶς προθέοντι γόνου, προθέοντι δὲ μύθου, Χριστὸν ἐμὸν βοόωντι Θεὸν μεσάτῃ ἐν ἐρήμῳ, Ἐξεφάνη, λαῶν μὲν ἔβη μέσος ὅς τ’ ἀπὸ τηλοῦ, Ὅς τε πέλας (ξυνὸς γὰρ ἐπ’ ἀμφοτέροις ἀκρόγωνος Λᾶας ἔην)· δισσὸν δὲ καθάρσιον ὤπασε θνητοῖς Πνεύματος ἀενάοιο, τό μοι προτέρην ἐκάθηρ Σαρκογενῆ κακίην, καὶ αἵματος ἡμετέροιο. Καὶ γὰρ ἐμὸν, τὸ Χριστὸς ἐμὸς Θεὸς ἐξεκένωσε Ῥύσιον ἀρχεγόνων ποθέων, κόσμοιό τ’ ἄποινον. Εἰ μὲν δὴ μὴ τρεπτὸς ἔην βροτὸς, ἀλλ’ ἀδάμαστος, Οἴης καὶ μεγάλοιο Θεοῦ χρήϊζον ἐφετμῆς, Ἥ μ’ ἐκόμει τ’, ἐσάωσε, καὶ ἐς μέγα κῦδος ἄεξε. Νῦν δ’, οὐ γάρ με θεὸν τεῦξεν Θεὸς, ἀλλά μ’ ἔπηξεν Ἀμφιρεπῆ, κλιτόν τε, τὸ καὶ πλεόνεσσιν ἐρείδει, Ὧν ἓν καὶ λοετροῖο βροτοῖς χάρις. Ὡς γὰρ ὄλεθρον Ἑβραίων ποτὲ παῖδες ὑπέκφυγον αἵματι χριστῷ, Τὸ φλιὰς ἐκάθῃρεν, ὅτ’ ὤλετο πρωτογένεθλος Αἰγύπτου γενεὴ νυκτὶ μιῇ, ὣς καὶ ἔμοιγε Σφρηγὶς ἀλεξικάκοιο Θεοῦ τόδε, νηπιάχοις μὲν Σφρηγὶς, ἀεξομένοισι δ’ ἄκος καὶ σφρηγὶς ἀρίστη, Χριστοῦ φωτοδόταο θεόῤῥυτος, ὥς κεν ἀλύξας Βένθος ἄχους καὶ βαιὸν ἀπ’ ἄχθεος αὐχέν’ ἀνασχὼν, Πρὸς ζωὴν παλίνορσον ἄγω πόδα.

Αὐτὰρ ἐπεὶ μεγάλοιο φάους ἐριλαμπέϊ λύχνῳ Κηρυχθεὶς προθέοντι γόνου, προθέοντι δὲ μύθου, Χριστὸν ἐμὸν βοόωντι Θεὸν μεσάτῃ ἐν ἐρήμῳ, Ἐξεφάνη, λαῶν μὲν ἔβη μέσος ὅς τ’ ἀπὸ τηλοῦ, Ὅς τε πέλας (ξυνὸς γὰρ ἐπ’ ἀμφοτέροις ἀκρόγωνος Λᾶας ἔην)· δισσὸν δὲ καθάρσιον ὤπασε θνητοῖς Πνεύματος ἀενάοιο, τό μοι προτέρην ἐκάθηρ Σαρκογενῆ κακίην, καὶ αἵματος ἡμετέροιο. Καὶ γὰρ ἐμὸν, τὸ Χριστὸς ἐμὸς Θεὸς ἐξεκένωσε Ῥύσιον ἀρχεγόνων ποθέων, κόσμοιό τ’ ἄποινον. Εἰ μὲν δὴ μὴ τρεπτὸς ἔην βροτὸς, ἀλλ’ ἀδάμαστος, Οἴης καὶ μεγάλοιο Θεοῦ χρήϊζον ἐφετμῆς, Ἥ μ’ ἐκόμει τ’, ἐσάωσε, καὶ ἐς μέγα κῦδος ἄεξε. Νῦν δ’, οὐ γάρ με θεὸν τεῦξεν Θεὸς, ἀλλά μ’ ἔπηξεν Ἀμφιρεπῆ, κλιτόν τε, τὸ καὶ πλεόνεσσιν ἐρείδει, Ὧν ἓν καὶ λοετροῖο βροτοῖς χάρις. Ὡς γὰρ ὄλεθρον Ἑβραίων ποτὲ παῖδες ὑπέκφυγον αἵματι χριστῷ, Τὸ φλιὰς ἐκάθῃρεν, ὅτ’ ὤλετο πρωτογένεθλος Αἰγύπτου γενεὴ νυκτὶ μιῇ, ὣς καὶ ἔμοιγε Σφρηγὶς ἀλεξικάκοιο Θεοῦ τόδε, νηπιάχοις μὲν Σφρηγὶς, ἀεξομένοισι δ’ ἄκος καὶ σφρηγὶς ἀρίστη, Χριστοῦ φωτοδόταο θεόῤῥυτος, ὥς κεν ἀλύξας Βένθος ἄχους καὶ βαιὸν ἀπ’ ἄχθεος αὐχέν’ ἀνασχὼν, Πρὸς ζωὴν παλίνορσον ἄγω πόδα.

465 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Πᾶσαν παγέντα, ἐκ τριῶν συγκειμένην, Ψυχῆς τε καὶ νοῦ καὶ πάχους τοῦ σώματος, Αδάμ ὅλον τὸν πρόσθεν πλὴν ἁμαρτίας. Θεὸς τελεῖτ᾽ ἄνθρωπος εἰς τιμὴν ἐμήν· "Ιν' οἷς περ εἴληφεν ὃ δέδωκ᾽ ἀναπλάσας, Λύσῃ τὸ κρῖμα τῆς ὅλης ἁμαρτίας, Κτείνῃ τε τὸν κτείναντα τῷ τεθνηκότι. 10 'Απλοῦς ἄνωθεν, εἶτα συμπαγείς, Θεός· Α Παγεὶς ἔπειτα χερσὶ ταῖς θεοκτόνοις. Οὗτος Θεοῦ σοι τοῦ μεμιγμένου λόγος. Θεὸς μὲν ἦν ἄνωθεν, ἐξ οὗ καὶ Πατήρ, Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τε καὶ κτίστης ὅλων, 466 15 Κρείσσων χρόνου τε καὶ παθῶν καὶ σώματος. Ἐπεὶ δ᾽ ἔπληγε τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως, Καὶ πᾶσαν ἡμῶν τὴν φύσιν κατέτρεχεν, Ως εὐάλωτον καὶ κατάκριτον, ὁ φθόνος· ὡς ἂν λύσεις τὴν ἔπαρσιν τοῦ φθόνου, Totam assumpsit ex tribus constantem Anima, et mente et corpore, Totum Adamum priorem, excepto peccato. 5 Posteaquan itaque factus est Deus homo, Homo Deus efficitur, quæ: mea est gloria, Ui per ea qua assumpsit, quod dederat, reformans, Solveret judicium totius sceleris, Et occideret interfectorem per eum qui mortuus est. 10 Simplex ab alerno, postea compositus Deus, Fixus debine cruci manibus deicidis. Hæc de Deo tibi misto oratio. Deus quidem erat ab æterno, coævus Patri, Dei Verbum et creator omnium, 15 Nec empori obnoxius, nec affectibus corporis. Verum postquam vulneravit ligno scientiæ, Et totam naturam nostram pervasit diabolus, Utpote fragilem et obnoxiam crimini, (Deus Verbum) quo retunderet superbiam inimici, tur (p. 63) exemplar Iamborum adversus Apol- linarium quod omnino ab editis differt. Sic enini se label : Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τῶν ἐπῶν κατὰ Απολιναρίου. Ολοιτο κεῖνος ὀρθοδόξων ἐξ ἀνὴρ *Ος τὴν πρὸς ἡμᾶς τῶν Θεοῦ Λόγου κράσιν, Ην οὐ τραπεὶς ἐδέξατ᾽ ἄνθρωπον λαβὼν Εμψυχον ἔννουν ἐμπαθῆ τὰ σώματος Ἀδὰμ ὅλον τὸν πρόσθε, πλὴν ἁμαρτίας, Ταύτην τέμνων, ἄνουν τιν' εἰσάγει Θεόν, Ὥσπερ δεδοικώς μὴ Θεῷ μάχητ᾽ ὁ νοῦς. Οὕτω γὰρ ἂν δείσαιμι καὶ σαρκὸς φύσιν, Μᾶλλον γὰρ αὐτὴ καὶ Θεοῦ ποῤῥωτάτω· Η τῶν μὲν ἄλλων δεομένων σωτηρίας Τὸν νοῦν δ᾽ ὀλέσθαι παντελῶς δεδεγμένον “Ο δὴ μάλιστα τῷ Θεῷ μου σωστέον· Καὶ γὰρ μάλιστ᾽ ὅλισθεν ἡ πρώτου πλάσις Ο γὰρ δέδεκτο καὶ παρἶδε τὸν νόμον· Μὴ τοίνυν ημίσύν με σωζέτω Λόγος Ολον παθόντα, μηδ' ἀτιμούσθω Θεὸς ὡς οὐχ ὅλον λαβών με, πηλὸν δὲ μόνον Ο δ' ἣν πάροδον τοῦτο καὶ προσλήψιμον, Ψυχὴν δ᾽ ἄνουν τε καὶ λόγου ζώου τινὸς, ὺς καὶ σέσωσται δηλαδὴ τῷ σῷ λόγῳ. Καὶ ληξάτω τοιαῦτα εὐσεβῶν ἅπας. Ἴσον γάρ τι πταίουσιν ἐξ ἐναντίας Τοῖς εἰσάγουσιν ἀσκόπως υἱοὺς δύο Η προσκυνοῦμεν ἀνθ' ἑνὸς δύο θεούς, Η τοῦτο μὴ παθῶμεν εὐλαβούμενοι. Πέμπωμεν ἔξω τοῦ Θεοῦ τὸ σύνθετον· τῶν μὲν γὰρ ἡ σὰρξ οὐδὲν ἂν πάθοι Θεὸς, Θεοῦ δ᾽ ὅλου μετέσχεν ἀνθρώπου φύσις, Οὐχ ὡς προφήτης ἤ τις ἄλλος ἐνθέων, ὺς οὐ Θεοῦ μετέσχε, τῶν Θεοῦ δέ γε, ᾿Αλλ' οὐσιωθεὶς ὥσπερ αὐτοῖς ἥλιος· Οὗτοι μὲν συνέῤῥοιεν ἐκ μέσου λόγου, Εἰ μὴ σέβοιεν ὡς ἓν ἄνθρωπον Θεόν, Τὸν προσλαβόντα σύν τε τῷ προσλήμματι, Τὸν ἄχρονόν τε, καὶ τὸ συμμιγές χρόνῳ, Τὸν ἐκ μόνου Πατρός τε καὶ Μητρὸς μόνης, Δύο φύσεις εἰς Χριστὸν ἐλθούσας ἕνα, Ένα Χριστὸν Υἱόν τε, οὐ φύσιν μίαν. EDIT. 2 Ανθρ... παγέντα. Morellus a Gregorii mente longius aberrat cum vertit: Humanam indolem om- nem struxisse tribus partibus, quasi sermo esset de creatione hominis, cum agatur de incarnatione, qua Verbum, seu mens supremia, totam humanam naturam tribus constantem partibus, sibi assumpsit, παγέντα, cum sensu reflexo. 3 Πάχους τοῦ σώματος, crassitie corporis. 4 Τὸν πρόσθεν. Ita cod. Vatic. Edit. τό. 5 Οὖν ἐγίγνετ'. Ita Combef. Edit. οὐκ ἐγένετ', et in margine, έγίγνετο. 6 Θεὸς τελεῖτ'. Male Morel. Perficitur omnino Deus. 8 Τῆς ὅλης. Cod. Vatic. ἐν ὅλοις, in omnibus. 12 Οὗτος. Πως de Deo, qui tuam assumens.natu- ram, tibi mistus est. Hoc Dei tibi misti Verbum. 15 Κρείσσων χρόνου. Expers temporis et affe cluum corporis. 16 Επληγε. Sic omnino legendum putat Com- bef., pro επλήγη, postquam vulneravit, nempe Ada- mum scientia ligno diabolus, φθόνος, qua voce 50- let Gregorius diabolum significare. Hinc peccat Morelli versio. METRICA VERSIO. Omnem ex tribus struxisse prorsus partibus, Et mente, et animo, et crassitate corporis. Priusque totum excepto Adamum crimine: Nam posteaquam effectus est homo Deus, Perficitur omnino Deus decus ad meum, Ut cum refinxerit data his quæ assumpserat, Erroris omne crimen antiqui eluat, Cadatque casorem, per húne qui mortuus est. Simplex ab antiquo Deus, concretus hinc, B Et postea fixus cruci manu impia. Haec orsa de misto Deo est oratio. Deus :evo ab omni, qui coævus est Patri Verbum Dei nempe et creator omnium, Et tempus idem corpusque et affectus habet Sub se ast ubi ictus est scientiæ arbore, Et pertulit naturæ onera nostræ omnia (Ut livor indicio perit semper suo). Quo solveret livoris astum turgiduin, 5. Ἐπεὶ γὰρ οὖν ἐγίγνετ' ἄνθρωπος Θεός,

465 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Πᾶσαν παγέντα, ἐκ τριῶν συγκειμένην, Ψυχῆς τε καὶ νοῦ καὶ πάχους τοῦ σώματος, Αδάμ ὅλον τὸν πρόσθεν πλὴν ἁμαρτίας. Θεὸς τελεῖτ᾽ ἄνθρωπος εἰς τιμὴν ἐμήν· "Ιν' οἷς περ εἴληφεν ὃ δέδωκ᾽ ἀναπλάσας, Λύσῃ τὸ κρῖμα τῆς ὅλης ἁμαρτίας, Κτείνῃ τε τὸν κτείναντα τῷ τεθνηκότι. 10 'Απλοῦς ἄνωθεν, εἶτα συμπαγείς, Θεός· Α Παγεὶς ἔπειτα χερσὶ ταῖς θεοκτόνοις. Οὗτος Θεοῦ σοι τοῦ μεμιγμένου λόγος. Θεὸς μὲν ἦν ἄνωθεν, ἐξ οὗ καὶ Πατήρ, Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τε καὶ κτίστης ὅλων, 466 15 Κρείσσων χρόνου τε καὶ παθῶν καὶ σώματος. Ἐπεὶ δ᾽ ἔπληγε τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως, Καὶ πᾶσαν ἡμῶν τὴν φύσιν κατέτρεχεν, Ως εὐάλωτον καὶ κατάκριτον, ὁ φθόνος· ὡς ἂν λύσεις τὴν ἔπαρσιν τοῦ φθόνου, Totam assumpsit ex tribus constantem Anima, et mente et corpore, Totum Adamum priorem, excepto peccato. 5 Posteaquan itaque factus est Deus homo, Homo Deus efficitur, quæ: mea est gloria, Ui per ea qua assumpsit, quod dederat, reformans, Solveret judicium totius sceleris, Et occideret interfectorem per eum qui mortuus est. 10 Simplex ab alerno, postea compositus Deus, Fixus debine cruci manibus deicidis. Hæc de Deo tibi misto oratio. Deus quidem erat ab æterno, coævus Patri, Dei Verbum et creator omnium, 15 Nec empori obnoxius, nec affectibus corporis. Verum postquam vulneravit ligno scientiæ, Et totam naturam nostram pervasit diabolus, Utpote fragilem et obnoxiam crimini, (Deus Verbum) quo retunderet superbiam inimici, tur (p. 63) exemplar Iamborum adversus Apol- linarium quod omnino ab editis differt. Sic enini se label : Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τῶν ἐπῶν κατὰ Απολιναρίου. Ολοιτο κεῖνος ὀρθοδόξων ἐξ ἀνὴρ *Ος τὴν πρὸς ἡμᾶς τῶν Θεοῦ Λόγου κράσιν, Ην οὐ τραπεὶς ἐδέξατ᾽ ἄνθρωπον λαβὼν Εμψυχον ἔννουν ἐμπαθῆ τὰ σώματος Ἀδὰμ ὅλον τὸν πρόσθε, πλὴν ἁμαρτίας, Ταύτην τέμνων, ἄνουν τιν' εἰσάγει Θεόν, Ὥσπερ δεδοικώς μὴ Θεῷ μάχητ᾽ ὁ νοῦς. Οὕτω γὰρ ἂν δείσαιμι καὶ σαρκὸς φύσιν, Μᾶλλον γὰρ αὐτὴ καὶ Θεοῦ ποῤῥωτάτω· Η τῶν μὲν ἄλλων δεομένων σωτηρίας Τὸν νοῦν δ᾽ ὀλέσθαι παντελῶς δεδεγμένον “Ο δὴ μάλιστα τῷ Θεῷ μου σωστέον· Καὶ γὰρ μάλιστ᾽ ὅλισθεν ἡ πρώτου πλάσις Ο γὰρ δέδεκτο καὶ παρἶδε τὸν νόμον· Μὴ τοίνυν ημίσύν με σωζέτω Λόγος Ολον παθόντα, μηδ' ἀτιμούσθω Θεὸς ὡς οὐχ ὅλον λαβών με, πηλὸν δὲ μόνον Ο δ' ἣν πάροδον τοῦτο καὶ προσλήψιμον, Ψυχὴν δ᾽ ἄνουν τε καὶ λόγου ζώου τινὸς, ὺς καὶ σέσωσται δηλαδὴ τῷ σῷ λόγῳ. Καὶ ληξάτω τοιαῦτα εὐσεβῶν ἅπας. Ἴσον γάρ τι πταίουσιν ἐξ ἐναντίας Τοῖς εἰσάγουσιν ἀσκόπως υἱοὺς δύο Η προσκυνοῦμεν ἀνθ' ἑνὸς δύο θεούς, Η τοῦτο μὴ παθῶμεν εὐλαβούμενοι. Πέμπωμεν ἔξω τοῦ Θεοῦ τὸ σύνθετον· τῶν μὲν γὰρ ἡ σὰρξ οὐδὲν ἂν πάθοι Θεὸς, Θεοῦ δ᾽ ὅλου μετέσχεν ἀνθρώπου φύσις, Οὐχ ὡς προφήτης ἤ τις ἄλλος ἐνθέων, ὺς οὐ Θεοῦ μετέσχε, τῶν Θεοῦ δέ γε, ᾿Αλλ' οὐσιωθεὶς ὥσπερ αὐτοῖς ἥλιος· Οὗτοι μὲν συνέῤῥοιεν ἐκ μέσου λόγου, Εἰ μὴ σέβοιεν ὡς ἓν ἄνθρωπον Θεόν, Τὸν προσλαβόντα σύν τε τῷ προσλήμματι, Τὸν ἄχρονόν τε, καὶ τὸ συμμιγές χρόνῳ, Τὸν ἐκ μόνου Πατρός τε καὶ Μητρὸς μόνης, Δύο φύσεις εἰς Χριστὸν ἐλθούσας ἕνα, Ένα Χριστὸν Υἱόν τε, οὐ φύσιν μίαν. EDIT. 2 Ανθρ... παγέντα. Morellus a Gregorii mente longius aberrat cum vertit: Humanam indolem om- nem struxisse tribus partibus, quasi sermo esset de creatione hominis, cum agatur de incarnatione, qua Verbum, seu mens supremia, totam humanam naturam tribus constantem partibus, sibi assumpsit, παγέντα, cum sensu reflexo. 3 Πάχους τοῦ σώματος, crassitie corporis. 4 Τὸν πρόσθεν. Ita cod. Vatic. Edit. τό. 5 Οὖν ἐγίγνετ'. Ita Combef. Edit. οὐκ ἐγένετ', et in margine, έγίγνετο. 6 Θεὸς τελεῖτ'. Male Morel. Perficitur omnino Deus. 8 Τῆς ὅλης. Cod. Vatic. ἐν ὅλοις, in omnibus. 12 Οὗτος. Πως de Deo, qui tuam assumens.natu- ram, tibi mistus est. Hoc Dei tibi misti Verbum. 15 Κρείσσων χρόνου. Expers temporis et affe cluum corporis. 16 Επληγε. Sic omnino legendum putat Com- bef., pro επλήγη, postquam vulneravit, nempe Ada- mum scientia ligno diabolus, φθόνος, qua voce 50- let Gregorius diabolum significare. Hinc peccat Morelli versio. METRICA VERSIO. Omnem ex tribus struxisse prorsus partibus, Et mente, et animo, et crassitate corporis. Priusque totum excepto Adamum crimine: Nam posteaquam effectus est homo Deus, Perficitur omnino Deus decus ad meum, Ut cum refinxerit data his quæ assumpserat, Erroris omne crimen antiqui eluat, Cadatque casorem, per húne qui mortuus est. Simplex ab antiquo Deus, concretus hinc, B Et postea fixus cruci manu impia. Haec orsa de misto Deo est oratio. Deus :evo ab omni, qui coævus est Patri Verbum Dei nempe et creator omnium, Et tempus idem corpusque et affectus habet Sub se ast ubi ictus est scientiæ arbore, Et pertulit naturæ onera nostræ omnia (Ut livor indicio perit semper suo). Quo solveret livoris astum turgiduin, 5. Ἐπεὶ γὰρ οὖν ἐγίγνετ' ἄνθρωπος Θεός,

463 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 50 Πως εἰς ἐν ἦλθε τῶν διεστώτων φύσις; *Αῤῥητόν ἐστιν, ὡς δ᾽ ἔμοιγε φαίνεται, Μικρῷ λόγῳ μετροῦντι τὰ κρείσσω λόγου. Τὸ Πνεῦμ' ἐπῆλθε παρθένῳ καθάρσιον, Λόγος δ' ἑαυτῷ πήγνυτ' ἔνδοθι βροτόν, 55 Ολου βροτοῦ θανόντος ἀντάλλαγμ᾽ ὅλον. Ἐπεὶ δ᾽ ἄμικτός ἐστι σαρκίῳ Θεός, Ψυχὴ δὲ καὶ νοῦς οἷον ἐν μεταιχμίῳ, Σαρκὸς μὲν, ὡς σύνοικος, ὡς δ᾽ εἰκών, Θεοῦ· Τῷ συγγενεῖ μιγεῖσα ἡ Θεοῦ φύσις, 60 Ἐκεῖθεν ἔσχε καὶ πάχους κοινωνίαν. Οὕτω τὸ θεῶσαν καὶ θεωθὲν εἷς Θεός. Τί οὖν πέπονθεν ἀμφότερ': ὡς ἐμὸς λόγος, Τὸ μὲν κερασθὲν τῷ πάχει, τὸ δὲ ὡς πάχος Α Εμῶν μετασχόν, πλὴν παθῶν ἁμαρτίας. 65 Ζητῶ τὸ αἷμα τῷ προσεῤῥύη Θεοῦ; Εἰ μὲν πονηρῷ· φεῦ, τὸ Χριστοῦ τῷ κακῷ· Εἰ τῷ Θεῷ δέ· πῶς, ἑτέρῳ κρατουμένων Ἡμῶν; ἐπεὶ κρατοῦντός ἐστ᾽ ἀεὶ λύτρον. Η τοῦτ᾽ ἀληθὲς, αὐτὸν προσφέρειν Θεῷ, 70 Ιν' αὐτὸς ἡμᾶς τοῦ κρατοῦντος ἁρπάσῃ, Λάδῃ τε ἀντάλλαγμα τοῦ πεπτωκότος Τὸν Χριστόν· ὁ χρίσας γὰρ οὐχ ἁλώσιμος. Οὕτω φρονοῦμεν. Τοὺς τύπους δ' αιδούμεθα. Ἔχεις τὰ τῇδε· προσκύνει την Τριάδα. ΙΑ'. Περὶ Ενανθρωπήσεως. Νήπιος, ὅστις ἀνακτα Θεοῦ Λόγον αἱὲν ἐόντα Οὐ σέβετ᾽ ἐσοθέως Πατρὸς ἐπουρανίου. 50 Quomodo in unum convenit dissidentium natura ? Ineffabile istud est, ut mihi videtur, Infirma metienti oratione, quæ quamlibet superant orationem. Spiritus supervenit Virgini expiator, Verbum autem sibi ipsi compegit in ipsius sinu hominem, 55 Qui totius hominis peccato mortui pretium integrum ac redemptio esset. Cum autem caruncula misceri non possit Deus, Anima et mens sunt veluti quoddam intermedium quo carni unitur Anima quidem, ut carnis contubernalis; mens vero, ut Dei imago ; Affini conjuncta est Dei natura, 60 Hine habuit et carnis societatem. Sic et quod deificat, et quod deilicatur, unus est Deus. Quid igitur factum utrique est? ut assero, Alterum quidem fuit unitum crassæ substantiæ; alterum vero, ceu crassa substantia Meorum fuit particeps, præter peccati affectum. 258 259 65 Quæro cui effusus sit sanguis Christi ? Si quidem malo, heu! Christine sanguis effusus improbo? Sin autem Deo: quomodo, alteri mancipatis Nobis? Siquidem ejus qui dominatur, semper est redemptionis pretium. Profecto id verum est, ipsum se offerre Deo, 70 Ut nos servitio eximat, Et Deus accipiat, in permutationem ejus qui cecidit, Christum. Qui enim unxit, capi non potest. lta sentimus. Typos autem veneramur. Habes ista hic : adora Trinitatem. XI. De Christi Incarnatione *. Stultus, quicunque supremum Dei Verbum, semper exsistens, Non veneratur honore pari ac Patrem supercolestem. Alias Murat. 224. 61 Θεώσαν. Quod deifcat, id est, divinitas, θεω θέν, quod deificatur, id est, humanitas. 63 Το μέν. Alterum quidem, id est, τὸ θεῶσαν. Verbum ac Deitas crassæ substantiæ ut uniretur. Ibid. τὸ δ' ὡς πάχος. Alterum autem, τὸ θεωθέν, nempe humanitas, crassa substantia, meorum esset particeps, ἐμῶν μετασχόν, meis esset affectibus obe noxia, præter peccatum. 65 Τῷ, pro τίνι. ΓΙΟ 66 Κακῷ. Ita cod. Vat. Edit. κακῶν. 67 Ετέρῳ κρατουμένων. God. Vat. ἄλλῳ, cum alteri mancipati nos essemus. 70 Ημᾶς τοῦ κρατοῦντος αρπάσῃ. Ut nos e manibus dominantis eripiat. 73 Τοὺς τύπους δ' αιδούμεθα. Videtur intelli- gere Eucharistiam et mysteria, quæ vere typi effusi sanguinis ac immolatio Christi mystica. METRICA VERSIO. Qui coaluit natura dissidentium ? Eſſabile haud est, videtur quidem ut mihi, Dum metior sermone quod potius vocibus. In Virginem almus Spiritus purgans venit, Verbumque fingit sibimet hominem in intimo. Defuncti hominis hæc est redintegratio. At quia nefas jungi Deum est carunculæ : Sed mens et anima sicut interstitia sunt, Carnis quidem, ceu contubernalis, velut, Dei imago, natura Dei ut affini addita; Hinc societatem crassitatis obtinet : Sic quod Deum fecit, deificatumque idem, Deus unus est. Quid ergo utrumque passus est? Ut assere, hoc mistum cuti crassa : istud, ut Affectuum consors meorum crassitas, B Sine labe. Quæso cui cruor fusus Dei? Si quidemn malo, heu ! Christi cruorne pessimo? At si Deo, qui mancipatis alteri Nobis? utique redemptio Dominantis est. Hoc nempe verum, se quod offerat Deo, Ut ipse nos a detinente liberet, Et capiat in vicem illius qui concidit, Unctum, quia is qui unxit, capi haudquaquam potest. Sentimus hoc modo. Reveremur ac typos. Isthæc babes hic. Trinitatem almam cole. XI. DE CHRISTI INCARNATIONE. (A. B. Caillau interprete.) Stultus, qui Verbum Patris immortale, supernum Non simili ac Patrem pronus honore colit.

463 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 50 Πως εἰς ἐν ἦλθε τῶν διεστώτων φύσις; *Αῤῥητόν ἐστιν, ὡς δ᾽ ἔμοιγε φαίνεται, Μικρῷ λόγῳ μετροῦντι τὰ κρείσσω λόγου. Τὸ Πνεῦμ' ἐπῆλθε παρθένῳ καθάρσιον, Λόγος δ' ἑαυτῷ πήγνυτ' ἔνδοθι βροτόν, 55 Ολου βροτοῦ θανόντος ἀντάλλαγμ᾽ ὅλον. Ἐπεὶ δ᾽ ἄμικτός ἐστι σαρκίῳ Θεός, Ψυχὴ δὲ καὶ νοῦς οἷον ἐν μεταιχμίῳ, Σαρκὸς μὲν, ὡς σύνοικος, ὡς δ᾽ εἰκών, Θεοῦ· Τῷ συγγενεῖ μιγεῖσα ἡ Θεοῦ φύσις, 60 Ἐκεῖθεν ἔσχε καὶ πάχους κοινωνίαν. Οὕτω τὸ θεῶσαν καὶ θεωθὲν εἷς Θεός. Τί οὖν πέπονθεν ἀμφότερ': ὡς ἐμὸς λόγος, Τὸ μὲν κερασθὲν τῷ πάχει, τὸ δὲ ὡς πάχος Α Εμῶν μετασχόν, πλὴν παθῶν ἁμαρτίας. 65 Ζητῶ τὸ αἷμα τῷ προσεῤῥύη Θεοῦ; Εἰ μὲν πονηρῷ· φεῦ, τὸ Χριστοῦ τῷ κακῷ· Εἰ τῷ Θεῷ δέ· πῶς, ἑτέρῳ κρατουμένων Ἡμῶν; ἐπεὶ κρατοῦντός ἐστ᾽ ἀεὶ λύτρον. Η τοῦτ᾽ ἀληθὲς, αὐτὸν προσφέρειν Θεῷ, 70 Ιν' αὐτὸς ἡμᾶς τοῦ κρατοῦντος ἁρπάσῃ, Λάδῃ τε ἀντάλλαγμα τοῦ πεπτωκότος Τὸν Χριστόν· ὁ χρίσας γὰρ οὐχ ἁλώσιμος. Οὕτω φρονοῦμεν. Τοὺς τύπους δ' αιδούμεθα. Ἔχεις τὰ τῇδε· προσκύνει την Τριάδα. ΙΑ'. Περὶ Ενανθρωπήσεως. Νήπιος, ὅστις ἀνακτα Θεοῦ Λόγον αἱὲν ἐόντα Οὐ σέβετ᾽ ἐσοθέως Πατρὸς ἐπουρανίου. 50 Quomodo in unum convenit dissidentium natura ? Ineffabile istud est, ut mihi videtur, Infirma metienti oratione, quæ quamlibet superant orationem. Spiritus supervenit Virgini expiator, Verbum autem sibi ipsi compegit in ipsius sinu hominem, 55 Qui totius hominis peccato mortui pretium integrum ac redemptio esset. Cum autem caruncula misceri non possit Deus, Anima et mens sunt veluti quoddam intermedium quo carni unitur Anima quidem, ut carnis contubernalis; mens vero, ut Dei imago ; Affini conjuncta est Dei natura, 60 Hine habuit et carnis societatem. Sic et quod deificat, et quod deilicatur, unus est Deus. Quid igitur factum utrique est? ut assero, Alterum quidem fuit unitum crassæ substantiæ; alterum vero, ceu crassa substantia Meorum fuit particeps, præter peccati affectum. 258 259 65 Quæro cui effusus sit sanguis Christi ? Si quidem malo, heu! Christine sanguis effusus improbo? Sin autem Deo: quomodo, alteri mancipatis Nobis? Siquidem ejus qui dominatur, semper est redemptionis pretium. Profecto id verum est, ipsum se offerre Deo, 70 Ut nos servitio eximat, Et Deus accipiat, in permutationem ejus qui cecidit, Christum. Qui enim unxit, capi non potest. lta sentimus. Typos autem veneramur. Habes ista hic : adora Trinitatem. XI. De Christi Incarnatione *. Stultus, quicunque supremum Dei Verbum, semper exsistens, Non veneratur honore pari ac Patrem supercolestem. Alias Murat. 224. 61 Θεώσαν. Quod deifcat, id est, divinitas, θεω θέν, quod deificatur, id est, humanitas. 63 Το μέν. Alterum quidem, id est, τὸ θεῶσαν. Verbum ac Deitas crassæ substantiæ ut uniretur. Ibid. τὸ δ' ὡς πάχος. Alterum autem, τὸ θεωθέν, nempe humanitas, crassa substantia, meorum esset particeps, ἐμῶν μετασχόν, meis esset affectibus obe noxia, præter peccatum. 65 Τῷ, pro τίνι. ΓΙΟ 66 Κακῷ. Ita cod. Vat. Edit. κακῶν. 67 Ετέρῳ κρατουμένων. God. Vat. ἄλλῳ, cum alteri mancipati nos essemus. 70 Ημᾶς τοῦ κρατοῦντος αρπάσῃ. Ut nos e manibus dominantis eripiat. 73 Τοὺς τύπους δ' αιδούμεθα. Videtur intelli- gere Eucharistiam et mysteria, quæ vere typi effusi sanguinis ac immolatio Christi mystica. METRICA VERSIO. Qui coaluit natura dissidentium ? Eſſabile haud est, videtur quidem ut mihi, Dum metior sermone quod potius vocibus. In Virginem almus Spiritus purgans venit, Verbumque fingit sibimet hominem in intimo. Defuncti hominis hæc est redintegratio. At quia nefas jungi Deum est carunculæ : Sed mens et anima sicut interstitia sunt, Carnis quidem, ceu contubernalis, velut, Dei imago, natura Dei ut affini addita; Hinc societatem crassitatis obtinet : Sic quod Deum fecit, deificatumque idem, Deus unus est. Quid ergo utrumque passus est? Ut assere, hoc mistum cuti crassa : istud, ut Affectuum consors meorum crassitas, B Sine labe. Quæso cui cruor fusus Dei? Si quidemn malo, heu ! Christi cruorne pessimo? At si Deo, qui mancipatis alteri Nobis? utique redemptio Dominantis est. Hoc nempe verum, se quod offerat Deo, Ut ipse nos a detinente liberet, Et capiat in vicem illius qui concidit, Unctum, quia is qui unxit, capi haudquaquam potest. Sentimus hoc modo. Reveremur ac typos. Isthæc babes hic. Trinitatem almam cole. XI. DE CHRISTI INCARNATIONE. (A. B. Caillau interprete.) Stultus, qui Verbum Patris immortale, supernum Non simili ac Patrem pronus honore colit.

473 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Πρωτίστη, Γένεσις, εἶτ᾽ Εξοδος, Λευιτικόν τε. Ἔπειτ' ᾿Αριθμοί. Εἶτα Δεύτερος Νόμος. Ἔπειτ᾽ Ἰησοῦς, καὶ Κριταί. Ρούθ ὀγδόη. Η δ' ενάτη δεκάτη τε βίβλοι, Πράξεις βασιλήων, 15 Καὶ Παραλειπόμεναι. Εσχατον Εσδραν ἔχεις. Αἱ δὲ στιχηραὶ πέντε, ὧν πρῶτος γ᾽ Ἰώβ· Επειτα Δαυΐδ· εἶτα τρεῖς Σολομωντίαι· Ἐκκλησιαστής, Ασμα καὶ Παροιμίας. Καὶ πένθ᾽ ὁμοίως Πνεύματος προφητικού. 20 Μίαν μέν εἰσιν ἐς γραφὴν οἱ δώδεκα· Ωσηέ κ' Αμώς, καὶ Μιχαίας ὁ τρίτος· Επειτ᾽ Ἰωήλ, εἶτ᾽ Ἰωνᾶς, ᾿Αβδίας, Ναούμ τε, ᾿Αββακούμ τε, καὶ Σοφονίας, Αγγαίος, εἶτα Ζαχαρίας, Μαλαχίας. 25 Μία μὲν οἶδε. Δευτέρα δ' Ησαΐας. A Επειθ᾽ ὁ κληθείς Ιερεμίας ἐκ βρέφους. Εἶτ᾽ Ἰεζεκιήλ, καὶ Δανιήλου χάρις. 474 ᾿Αρχαίας μὲν ἔθηκα δύω καὶ εἴκοσι βίβλους, Τοῖς τῶν Εβραίων γράμμασιν ἀντιθέτους. 30 Ηδη δ' ἀριθμει καὶ νέου μυστηρίου. Ματθαῖος μὲν ἔγραψεν Εβραίοις θαύματα Χριστοῦ· Μάρκος δ' Ιταλίῃ, Λουκᾶς ᾿Αχαϊάδι· Πᾶσι δ᾽ Ἰωάννης, κήρυξ μέγας, οὐρανοφοίτης. Επειτα Πράξεις τῶν σοφῶν ἀποστόλων. 55 Δέκα δὲ Παύλου τέσσαρές τ' ἐπιστολαί. Primus Genesis, deinde Exodus et Leviticus; Postea Numeri, tum Deuteronomium. Deinde Josue et Judices. Ruth octavus est. Nonus decimusque liber, res gesta Regum, Ἑπτὰ δὲ καθολικαί, ὧν, Ἰακώβου μία, Δύω δὲ Πέτρου, τρεῖς δ᾽ Ἰωάννου πάλιν· Ἰούδα δ' ἐστὶν ἑβδόμη. Πάσας ἔχεις. Εἴ τι δὲ τούτων ἐκτὸς, οὐκ ἐν γνησίαις. 15 Et Paralipomena; Esdram habes ultimo loco. Quinque versibus scripti sunt, quorum primus Job, Postea David, tum Salomonis tres, Ecclesiastes, Canticum et Proverbia. Similiter quinque Spiritus prophetici. 20 Ac uno quidem continentur libri duodecim, Osee, et Amos, et Michæas tertius ; Deinde Joel, postea Jonas, Audias, Nabum, Habacuc et Sophonias, Aggæus, deinde Zacharias, Malachias. 25 Uno hi continentur libro : secundo Isaias, Tertio qui vocatus est Jeremias ab infantia, Quarto Ezechiel, quinto Danielis gratia. Veteres quidem nuineravi duos et viginti libros, Hebræorum elementorum numero respondentes. 30 Jam vero recense et Novi Federis libros. Matthæus quidem scripsit Hebræis Christi miracula, Marcus Italis, Lucas Graecis, Joannes omnibus, præco ad cœlos usque pertingens. Deinde gesta sapientium apostolorum. 35 Decem et quatuor sunt Pauli Epistolæ, Septem catholicæ e quibus Jacobi una, Dua Petri, tres autem iterum Joannis, Judæ vero est septima. Habes omnes libros. Si quid est extra hunc numerum, non est ex germanis Scripturis. 11 Λευιτικόν τε. Deest τε in pluribus. 12 Δεύτερος Νόμος. Cod. Reg. 992, δευτερονό μιον. 16 Πρωτός γ' Ιώβ. Cod. Reg. 990, ἔστιν Ιώβ. 17 Σολομωντίαι. Ita codd. duo Regg. Ed. Σολο- μώντειαι. 25 Μία μέν. Codd. duo Regg. ἡ μία. 26 Έκ. Codd. duo Regg. από. 27 Δανιήλου. Cod. Chig. et alii Δανιήλος, alii Δανιήλ. METRICA Leviticus, Numeri, Legis tunc scita Secund. Post Jesus, Critæ, Ruth, Regum gestaque bini Describunt libri. Sequitur liber ille, vocatur Qui Paralipomenon. Cunctorum est ultimus Esdras. Quinque metris constant, Job, David, tres Salomonis, Concio, et insignes Cantus, Proverbia sacra. Quinque prophetarum sunt libri rursus, in uno Bisseni vates sunt juncti, nomina quorum, Oseas, Amos, Michas tertius, inde Joel, ac Jonas, Abdias sextus, at hunc post Naumque, Habbacucque octavus. Tum Sophongus, Aggæus, post Zacharias, atque ultimus horum Malachias. Liber hos unus complectitur omnes; Esaian est alter, Jeremiam tertius autem. 28 Αρχαίας, etc. Hunc versum a Billio in ver- sione metrica omissum supplevimus, et descripsi- mus italicis. 39 Γνησίαις. Sic Regii tres, Chig., Vat. et Coisl. Edit. γνησίοις. Plurimos et quidem genuinos Serie pturæ libros a catalogo suo excludit, quos tamen Ecclesia veros ac legitimos esse pronuntiavit. Sed ignoscendus est error, cum hæc scriberet Grego- rius, quo tempore nondum quidquam certe ea de re fuerat definitum. VERSIO. B Ezechiel quarto, Daniel post ordine quinto. Hinc libros numerare duo datur atque viginti, Tot nempe Hebrææ quot sunt elementa loquelæ. Perge age jam Pacti libros numerare Recentis. Matthæus Christi Hebræis miracula scripsit, Ausonibus Marcus, Lucas at doctus Achivis, Cunctis Joannes, penetrans cœlestia mente. Inclyta apostolicæ classis tum gesta sequuntur. Hine bis septenæ literæ, quas numine Paulus Æthereo scripsit. Sequitur post una Jacobi Atque duplex Petri, tres rursum auctore beato Joanne; ac Judæ postremo est unica. Sunt hæc Omnia divinæ germana volumina chartæ. Quidquid præterea est, haud inter certa locandum

473 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Πρωτίστη, Γένεσις, εἶτ᾽ Εξοδος, Λευιτικόν τε. Ἔπειτ' ᾿Αριθμοί. Εἶτα Δεύτερος Νόμος. Ἔπειτ᾽ Ἰησοῦς, καὶ Κριταί. Ρούθ ὀγδόη. Η δ' ενάτη δεκάτη τε βίβλοι, Πράξεις βασιλήων, 15 Καὶ Παραλειπόμεναι. Εσχατον Εσδραν ἔχεις. Αἱ δὲ στιχηραὶ πέντε, ὧν πρῶτος γ᾽ Ἰώβ· Επειτα Δαυΐδ· εἶτα τρεῖς Σολομωντίαι· Ἐκκλησιαστής, Ασμα καὶ Παροιμίας. Καὶ πένθ᾽ ὁμοίως Πνεύματος προφητικού. 20 Μίαν μέν εἰσιν ἐς γραφὴν οἱ δώδεκα· Ωσηέ κ' Αμώς, καὶ Μιχαίας ὁ τρίτος· Επειτ᾽ Ἰωήλ, εἶτ᾽ Ἰωνᾶς, ᾿Αβδίας, Ναούμ τε, ᾿Αββακούμ τε, καὶ Σοφονίας, Αγγαίος, εἶτα Ζαχαρίας, Μαλαχίας. 25 Μία μὲν οἶδε. Δευτέρα δ' Ησαΐας. A Επειθ᾽ ὁ κληθείς Ιερεμίας ἐκ βρέφους. Εἶτ᾽ Ἰεζεκιήλ, καὶ Δανιήλου χάρις. 474 ᾿Αρχαίας μὲν ἔθηκα δύω καὶ εἴκοσι βίβλους, Τοῖς τῶν Εβραίων γράμμασιν ἀντιθέτους. 30 Ηδη δ' ἀριθμει καὶ νέου μυστηρίου. Ματθαῖος μὲν ἔγραψεν Εβραίοις θαύματα Χριστοῦ· Μάρκος δ' Ιταλίῃ, Λουκᾶς ᾿Αχαϊάδι· Πᾶσι δ᾽ Ἰωάννης, κήρυξ μέγας, οὐρανοφοίτης. Επειτα Πράξεις τῶν σοφῶν ἀποστόλων. 55 Δέκα δὲ Παύλου τέσσαρές τ' ἐπιστολαί. Primus Genesis, deinde Exodus et Leviticus; Postea Numeri, tum Deuteronomium. Deinde Josue et Judices. Ruth octavus est. Nonus decimusque liber, res gesta Regum, Ἑπτὰ δὲ καθολικαί, ὧν, Ἰακώβου μία, Δύω δὲ Πέτρου, τρεῖς δ᾽ Ἰωάννου πάλιν· Ἰούδα δ' ἐστὶν ἑβδόμη. Πάσας ἔχεις. Εἴ τι δὲ τούτων ἐκτὸς, οὐκ ἐν γνησίαις. 15 Et Paralipomena; Esdram habes ultimo loco. Quinque versibus scripti sunt, quorum primus Job, Postea David, tum Salomonis tres, Ecclesiastes, Canticum et Proverbia. Similiter quinque Spiritus prophetici. 20 Ac uno quidem continentur libri duodecim, Osee, et Amos, et Michæas tertius ; Deinde Joel, postea Jonas, Audias, Nabum, Habacuc et Sophonias, Aggæus, deinde Zacharias, Malachias. 25 Uno hi continentur libro : secundo Isaias, Tertio qui vocatus est Jeremias ab infantia, Quarto Ezechiel, quinto Danielis gratia. Veteres quidem nuineravi duos et viginti libros, Hebræorum elementorum numero respondentes. 30 Jam vero recense et Novi Federis libros. Matthæus quidem scripsit Hebræis Christi miracula, Marcus Italis, Lucas Graecis, Joannes omnibus, præco ad cœlos usque pertingens. Deinde gesta sapientium apostolorum. 35 Decem et quatuor sunt Pauli Epistolæ, Septem catholicæ e quibus Jacobi una, Dua Petri, tres autem iterum Joannis, Judæ vero est septima. Habes omnes libros. Si quid est extra hunc numerum, non est ex germanis Scripturis. 11 Λευιτικόν τε. Deest τε in pluribus. 12 Δεύτερος Νόμος. Cod. Reg. 992, δευτερονό μιον. 16 Πρωτός γ' Ιώβ. Cod. Reg. 990, ἔστιν Ιώβ. 17 Σολομωντίαι. Ita codd. duo Regg. Ed. Σολο- μώντειαι. 25 Μία μέν. Codd. duo Regg. ἡ μία. 26 Έκ. Codd. duo Regg. από. 27 Δανιήλου. Cod. Chig. et alii Δανιήλος, alii Δανιήλ. METRICA Leviticus, Numeri, Legis tunc scita Secund. Post Jesus, Critæ, Ruth, Regum gestaque bini Describunt libri. Sequitur liber ille, vocatur Qui Paralipomenon. Cunctorum est ultimus Esdras. Quinque metris constant, Job, David, tres Salomonis, Concio, et insignes Cantus, Proverbia sacra. Quinque prophetarum sunt libri rursus, in uno Bisseni vates sunt juncti, nomina quorum, Oseas, Amos, Michas tertius, inde Joel, ac Jonas, Abdias sextus, at hunc post Naumque, Habbacucque octavus. Tum Sophongus, Aggæus, post Zacharias, atque ultimus horum Malachias. Liber hos unus complectitur omnes; Esaian est alter, Jeremiam tertius autem. 28 Αρχαίας, etc. Hunc versum a Billio in ver- sione metrica omissum supplevimus, et descripsi- mus italicis. 39 Γνησίαις. Sic Regii tres, Chig., Vat. et Coisl. Edit. γνησίοις. Plurimos et quidem genuinos Serie pturæ libros a catalogo suo excludit, quos tamen Ecclesia veros ac legitimos esse pronuntiavit. Sed ignoscendus est error, cum hæc scriberet Grego- rius, quo tempore nondum quidquam certe ea de re fuerat definitum. VERSIO. B Ezechiel quarto, Daniel post ordine quinto. Hinc libros numerare duo datur atque viginti, Tot nempe Hebrææ quot sunt elementa loquelæ. Perge age jam Pacti libros numerare Recentis. Matthæus Christi Hebræis miracula scripsit, Ausonibus Marcus, Lucas at doctus Achivis, Cunctis Joannes, penetrans cœlestia mente. Inclyta apostolicæ classis tum gesta sequuntur. Hine bis septenæ literæ, quas numine Paulus Æthereo scripsit. Sequitur post una Jacobi Atque duplex Petri, tres rursum auctore beato Joanne; ac Judæ postremo est unica. Sunt hæc Omnia divinæ germana volumina chartæ. Quidquid præterea est, haud inter certa locandum

Σύρων δὲ τοὺς ἕλκοντας ὄψεις ἀμβλύνας Ἔδωκεν ἐχθροῖς· εἶτα τῷ στρατῷ κόρον Προεῖτο, λεπρῶν ἔργα. Καὶ νεκρὸς νεκρὸν Ἤγειρεν, ἐγγὺς συντεθέντων ὀστέων. ΙΖ. Ἐπίγραμμα εἰς τὸ μαρτύριον Ἠλίου τὸ καλούμενον Χηρεῖον. Αὕτη, ξένε, καὶ Σαρεπτὰ τῆς Σιδωνίας, Οὗτος δὲ χήρας πύργος, ἣ φιλοξένως Θεοῦ προφήτην Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, Λιμοῦ κακοῦντος τὰς πόλεις, ἐδέξατο· Ἧ καὶ μικρὸν ἦν ἔλαιον ἐν τῷ καψάκῃ, Καὶ δρὰξ ἀλεύρων ὑδρίᾳ κεκρυμμένος. Τοῦτο δ’ ἀφειδῶς μεταδοῦσα τῷ ξένῳ, Πηγὴν, τρέφουσαν οἶκον, εὗρε τὴν δόσιν. Ταύτης τὸν υἱὸν Ἠλίας ζῶντα τρέφων, Θανόντα νεκρῶν ἐξανέστησε ζόφου. Μήτηρ δὲ, πρὶν κλαίουσα τὴν ἀπαιδίαν, Ἐγένετο μήτηρ αὖθις ὠδίνων δίχα. ΙΗ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γενεαλογίας. Ματθαῖος πόθεν, εἰπὲ, μέγας, Λουκᾶς τε φέριστος, Τὴν μὲν ὅγ’, αὐτὰρ ὁ τήνδε βίβλοις ἐνέθηκε γενέθλην, Αἳ Χριστὸν κατάγουσιν ἀφ’ αἵματος ἀρχεγόνοιο; Πῶς δ’ ὁ μὲν ἐν πλεόνεσσιν, ὅδ’ ἐν παύροισιν ἔληξεν; Ἐς Δαυὶ̈δ μὲν ἄνακτα γένους ῥόος ἀμφοτέροισιν Ἄτμητος· μετέπειτα ῥέει δίχα, ὑστάτιον δὲ Συμφέρεθ’ ὡς ἐπὶ πόντον ἀπείρονα Χριστὸν ὁδεύων. Ὧδέ κεν ἀθρήσειας, ἐμῷ δ’ ἐπιπείθεο μύθῳ·

Σύρων δὲ τοὺς ἕλκοντας ὄψεις ἀμβλύνας Ἔδωκεν ἐχθροῖς· εἶτα τῷ στρατῷ κόρον Προεῖτο, λεπρῶν ἔργα. Καὶ νεκρὸς νεκρὸν Ἤγειρεν, ἐγγὺς συντεθέντων ὀστέων. ΙΖ. Ἐπίγραμμα εἰς τὸ μαρτύριον Ἠλίου τὸ καλούμενον Χηρεῖον. Αὕτη, ξένε, καὶ Σαρεπτὰ τῆς Σιδωνίας, Οὗτος δὲ χήρας πύργος, ἣ φιλοξένως Θεοῦ προφήτην Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, Λιμοῦ κακοῦντος τὰς πόλεις, ἐδέξατο· Ἧ καὶ μικρὸν ἦν ἔλαιον ἐν τῷ καψάκῃ, Καὶ δρὰξ ἀλεύρων ὑδρίᾳ κεκρυμμένος. Τοῦτο δ’ ἀφειδῶς μεταδοῦσα τῷ ξένῳ, Πηγὴν, τρέφουσαν οἶκον, εὗρε τὴν δόσιν. Ταύτης τὸν υἱὸν Ἠλίας ζῶντα τρέφων, Θανόντα νεκρῶν ἐξανέστησε ζόφου. Μήτηρ δὲ, πρὶν κλαίουσα τὴν ἀπαιδίαν, Ἐγένετο μήτηρ αὖθις ὠδίνων δίχα. ΙΗ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γενεαλογίας. Ματθαῖος πόθεν, εἰπὲ, μέγας, Λουκᾶς τε φέριστος, Τὴν μὲν ὅγ’, αὐτὰρ ὁ τήνδε βίβλοις ἐνέθηκε γενέθλην, Αἳ Χριστὸν κατάγουσιν ἀφ’ αἵματος ἀρχεγόνοιο; Πῶς δ’ ὁ μὲν ἐν πλεόνεσσιν, ὅδ’ ἐν παύροισιν ἔληξεν; Ἐς Δαυὶ̈δ μὲν ἄνακτα γένους ῥόος ἀμφοτέροισιν Ἄτμητος· μετέπειτα ῥέει δίχα, ὑστάτιον δὲ Συμφέρεθ’ ὡς ἐπὶ πόντον ἀπείρονα Χριστὸν ὁδεύων. Ὧδέ κεν ἀθρήσειας, ἐμῷ δ’ ἐπιπείθεο μύθῳ·

481 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 482 Παυρότερον τὸ ῥέεθρον ἐπελθέμεν· οὐ μέγα θαῦμα. Οὐ μὲν παυρότερον· γενεῶν δ' οὐκ ἴσον ἀριθμόν. Τὴν μὲν ὄγ', αὐτὰρ ὁ τήνδε βίβλοις ἐνέθηκε γενέθλην, Λ 15 Ἐκ δὲ δύω γενεῶν, τῆς μὲν πλέον, ἐξ ἑτέρης δὲ Α' Χριστὸν κατάγουσιν ἀφ' αἵματος ἀρχεγόνοιο ; Πῶς δ' ὁ μὲν ἐν πλεόνεσσιν, ὅδ' ἐν παύροισιν ἔληξεν ; 5 Ἐς Δαυΐδ μὲν ἄνακτα γένους ρόος ἀμφοτέροισιν Ατμητος· μετέπειτα ρέει δίχα, ὑστάτιον δὲ Συμφέρεθ᾽ ὡς ἐπὶ πόντον ἀπείρονα Χριστὸν ὁδεύων. Ωδέ κεν αθρήσειας, ἐμῷ δ᾽ ἐπιπείθεο μύθῳ· Δαυίδαι, Σολομών τε, Νάθαν τ' ἔσαν, ὧν ὁ μὲν εἶλκεν 10 "Ως τε ρόον μεγάλου ποταμοῦ, βασιλήτον αἷμα· Αὐτὰρ ὄγ' εὐαγέων τε φαεινοτάτων θ' ἱερέων. Χριστὸς δ' ἀμφότερ' ἔσκεν, ἄναξ μέγας, ἀρχιερεύς τε. Τούνεκα Ματθαῖος μὲν ἐγράψατο πνεύματι θείῳ Τοὺς Σολομωντιάδας, Λουκᾶς δ᾽ ἐς Νάθαν ὅρουσεν. δε τὰ πρῶτα κέασθεν, ἔπειτα δὲ εἰς ἓν ἄγερθεν. Φράζε δὲ καὶ τόδε μοι, πατέρων δύο πῶς ποτ᾽ Ἰωσήφ. 20 Τέθμιον ἦν Μωτῆος, ἐπὴν ἄσπερμος όληται Ἑβραῖος, κάσιν ἤ τιν' ὀλωλότος, ή τινα πηῶν Εγγύθεν, αίψα δάμαρτα φίλην καὶ κτῆσιν ἔχοντα, Σπερμαίνειν φθιμένῳ τε γόνον καὶ οἶκον ἀέξειν, Οφρα κε μὴ νώνυμος ἐν ἀνθρώποισιν ὄληται. 25 Τούνεκα κρυπτὸν ὕπερθε Θεοῦ βροτέου τόδ' [ἀνεῦρον. Ματθὰν ἐκ Σολομῶνος ἄγων γένος, ἠγάγετ' Ἐσθάν. Aliam quidem ille, aliam vero iste libro edidit generationem, Quæ Christum deducit a sanguine primi parentis? Cur autem hic plures avos numeravit circa finem, ille vero pauciores ? 5 In Davidem quidem regem generationis fluxus apud utrumque Indivisus est; postea fluit bifariam, postremo autem Una fertur in Christum, veluti in iminensum mare se effundens. Sic considera, et meo assentire sermoni : Ex Davide nati sunt Salomon et Nathan, quorum ille quidem traxit, 10 Veluti fluxum magni fluminis, regiuin sanguinem; Hic vero nobilium celeberrimorumque sacerdotum. Christus autem utrumque fuit, rex magnus et sacerdos. Itaque Matthæus enarravit, divino afflatus Spiritu, Salomontiadas, Lucas vero Nathani nepotes recensuit. 15 Ex duobus autem generationibus, si ex una quidem uberius, ex altera autem Contractius fluentum decurrat, non valde mirum est. Sed nec quidem contractius; generationum vero non est par numerus. Sic primum distractæ sunt, postea in unum convenere. Die vero mihi, quomodo duorum patrum filius sit Joseph. 20 Lex ea erat Moysis, si quando absque liberis mortuus fuisset Hebræus, ut frater mortui aut aliquis affinitate conjunctus Et propinquus, statim ipsius uxorem dilectam et possessionem accipiens, Procrearet defuncto sobolem, et domum augeret, Ne nomen ejus inter homines periret. 268-26945 Quare arcanumi hoc de Deo homine facto inveni : Mathan ex Salomone trahens originem, uxorem duxit Estham. 2 Βίβλοις. Sic cod. Reg. 991. Edit. Βίλλαις. 3 Α' Χριστόν. Codd. duo Regg. et Chig. αἷς. Ibid. ἀρχεγόνοιο. Cod. Reg. 991, sup. lin. τοῦ πρωτ τοπλάστου Αδάμ. 7 Συμφέρεθ. Sup. lin. cod. 991, συμμίγεται. 8 Ωδέ κεν. Cod. Reg. 991, sup. lin. οὕτως. 9 Ἔσαν. Cod. Reg. 990, ἔσσαν. 40 Pócr. Sic codd. Regg. 39, 990, 999, 995, Chig. et Coisl. Edit. ῥσου. 11 Ἱερήων. Haec Gregorii opinio repugnat Apo- stoli verbis, qui asserit Christum de ea tribu fuisse de qua nullus altari præsto fuit. Manifestum est, inquit, Hebr. vul, 15 et 14, quod ex Jada orius, in qua tribu nihil de sacerdotibus Moyses locutus est. 18 Αγερθεν. Cod. Reg. 991, sub. lin. συνηθροίσ σθησαν. 21 Κάσιν ή τιν. Codd. duo Regg. κασιγνήτιν. Vide Casaubon. not. 26, in Luc., ad calcem Com- ment. Novi Testamenti Græci. 25 Κρυπτόν. Codd. tres Regg. μικρόν. METRICA VERSIO. Verum non simili scripserunt ordine Christi Natales quibus ille Adami de sanguine fluxit. Cur vero plures numeraverit ille parentes, Hic contra, brevius numerum concludat avorum, Espediam. Fluxu non dispare currit uterque, Donec perventum est clari Davidis ad annos. Tramite post bifido currunt, ac denique rursus In Christo nostræ coeunt auctore salutis. Non secus ac fluvius partes dissectus in ambas, In mare collectis tandem devolvitur undis. Quod si tu nostris attentas vocibus aures Præbueris, verum, quod diximus, esse videbis. Ex Davide Nathan fluxit, Salonionque parente, Quorum alter, veluti magno de flumine rivum, Sic traxit regale genus, sceptrumque superbum: A patre sacrificum duxit genus alter codem. At Christus simul et princeps crat, atque sacerdos. Ergo Matthæus, divino Numine pulsus, Enumerat Salomontiadas, seriemque nepotumI B Iline trahit : at contra Lucas, Salomone relicto, Arripit insignem Nathanum, Nathanique epules. Ex duplici porro genere haud mireris oportet, Uberioris aquæ si rivulus alter ab illo Manet, ab hoc rursus currat contractior alter. Quanquam si nobis recte proprieque loquendum est, Haudquaquam magis hic contractis labitur undis : Sed genus hoc tantum numero minus, amplius illud. Sic primo sectum genus est, ac deinde coivit. At quonam pacto duplici patre fluxit loseph Lex ea Mosis erat, si quem mors atra tulisset, Hebræa de gente satum, natisque carentem, Protinus ut frater, vel sanguinitate propinquus Uxorem exstincti capiens, censumque, domumque, Funderet huic sobolem, ne nulla prole relicta Obrueret totum tumulus cum corpore nomen. Quare de Christo arcanum mihi tale repertum est Mathanus eximia Salomonis stirpe creatus, Esthæ junctus erat : quo cæca morte perempto,

481 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. 482 Παυρότερον τὸ ῥέεθρον ἐπελθέμεν· οὐ μέγα θαῦμα. Οὐ μὲν παυρότερον· γενεῶν δ' οὐκ ἴσον ἀριθμόν. Τὴν μὲν ὄγ', αὐτὰρ ὁ τήνδε βίβλοις ἐνέθηκε γενέθλην, Λ 15 Ἐκ δὲ δύω γενεῶν, τῆς μὲν πλέον, ἐξ ἑτέρης δὲ Α' Χριστὸν κατάγουσιν ἀφ' αἵματος ἀρχεγόνοιο ; Πῶς δ' ὁ μὲν ἐν πλεόνεσσιν, ὅδ' ἐν παύροισιν ἔληξεν ; 5 Ἐς Δαυΐδ μὲν ἄνακτα γένους ρόος ἀμφοτέροισιν Ατμητος· μετέπειτα ρέει δίχα, ὑστάτιον δὲ Συμφέρεθ᾽ ὡς ἐπὶ πόντον ἀπείρονα Χριστὸν ὁδεύων. Ωδέ κεν αθρήσειας, ἐμῷ δ᾽ ἐπιπείθεο μύθῳ· Δαυίδαι, Σολομών τε, Νάθαν τ' ἔσαν, ὧν ὁ μὲν εἶλκεν 10 "Ως τε ρόον μεγάλου ποταμοῦ, βασιλήτον αἷμα· Αὐτὰρ ὄγ' εὐαγέων τε φαεινοτάτων θ' ἱερέων. Χριστὸς δ' ἀμφότερ' ἔσκεν, ἄναξ μέγας, ἀρχιερεύς τε. Τούνεκα Ματθαῖος μὲν ἐγράψατο πνεύματι θείῳ Τοὺς Σολομωντιάδας, Λουκᾶς δ᾽ ἐς Νάθαν ὅρουσεν. δε τὰ πρῶτα κέασθεν, ἔπειτα δὲ εἰς ἓν ἄγερθεν. Φράζε δὲ καὶ τόδε μοι, πατέρων δύο πῶς ποτ᾽ Ἰωσήφ. 20 Τέθμιον ἦν Μωτῆος, ἐπὴν ἄσπερμος όληται Ἑβραῖος, κάσιν ἤ τιν' ὀλωλότος, ή τινα πηῶν Εγγύθεν, αίψα δάμαρτα φίλην καὶ κτῆσιν ἔχοντα, Σπερμαίνειν φθιμένῳ τε γόνον καὶ οἶκον ἀέξειν, Οφρα κε μὴ νώνυμος ἐν ἀνθρώποισιν ὄληται. 25 Τούνεκα κρυπτὸν ὕπερθε Θεοῦ βροτέου τόδ' [ἀνεῦρον. Ματθὰν ἐκ Σολομῶνος ἄγων γένος, ἠγάγετ' Ἐσθάν. Aliam quidem ille, aliam vero iste libro edidit generationem, Quæ Christum deducit a sanguine primi parentis? Cur autem hic plures avos numeravit circa finem, ille vero pauciores ? 5 In Davidem quidem regem generationis fluxus apud utrumque Indivisus est; postea fluit bifariam, postremo autem Una fertur in Christum, veluti in iminensum mare se effundens. Sic considera, et meo assentire sermoni : Ex Davide nati sunt Salomon et Nathan, quorum ille quidem traxit, 10 Veluti fluxum magni fluminis, regiuin sanguinem; Hic vero nobilium celeberrimorumque sacerdotum. Christus autem utrumque fuit, rex magnus et sacerdos. Itaque Matthæus enarravit, divino afflatus Spiritu, Salomontiadas, Lucas vero Nathani nepotes recensuit. 15 Ex duobus autem generationibus, si ex una quidem uberius, ex altera autem Contractius fluentum decurrat, non valde mirum est. Sed nec quidem contractius; generationum vero non est par numerus. Sic primum distractæ sunt, postea in unum convenere. Die vero mihi, quomodo duorum patrum filius sit Joseph. 20 Lex ea erat Moysis, si quando absque liberis mortuus fuisset Hebræus, ut frater mortui aut aliquis affinitate conjunctus Et propinquus, statim ipsius uxorem dilectam et possessionem accipiens, Procrearet defuncto sobolem, et domum augeret, Ne nomen ejus inter homines periret. 268-26945 Quare arcanumi hoc de Deo homine facto inveni : Mathan ex Salomone trahens originem, uxorem duxit Estham. 2 Βίβλοις. Sic cod. Reg. 991. Edit. Βίλλαις. 3 Α' Χριστόν. Codd. duo Regg. et Chig. αἷς. Ibid. ἀρχεγόνοιο. Cod. Reg. 991, sup. lin. τοῦ πρωτ τοπλάστου Αδάμ. 7 Συμφέρεθ. Sup. lin. cod. 991, συμμίγεται. 8 Ωδέ κεν. Cod. Reg. 991, sup. lin. οὕτως. 9 Ἔσαν. Cod. Reg. 990, ἔσσαν. 40 Pócr. Sic codd. Regg. 39, 990, 999, 995, Chig. et Coisl. Edit. ῥσου. 11 Ἱερήων. Haec Gregorii opinio repugnat Apo- stoli verbis, qui asserit Christum de ea tribu fuisse de qua nullus altari præsto fuit. Manifestum est, inquit, Hebr. vul, 15 et 14, quod ex Jada orius, in qua tribu nihil de sacerdotibus Moyses locutus est. 18 Αγερθεν. Cod. Reg. 991, sub. lin. συνηθροίσ σθησαν. 21 Κάσιν ή τιν. Codd. duo Regg. κασιγνήτιν. Vide Casaubon. not. 26, in Luc., ad calcem Com- ment. Novi Testamenti Græci. 25 Κρυπτόν. Codd. tres Regg. μικρόν. METRICA VERSIO. Verum non simili scripserunt ordine Christi Natales quibus ille Adami de sanguine fluxit. Cur vero plures numeraverit ille parentes, Hic contra, brevius numerum concludat avorum, Espediam. Fluxu non dispare currit uterque, Donec perventum est clari Davidis ad annos. Tramite post bifido currunt, ac denique rursus In Christo nostræ coeunt auctore salutis. Non secus ac fluvius partes dissectus in ambas, In mare collectis tandem devolvitur undis. Quod si tu nostris attentas vocibus aures Præbueris, verum, quod diximus, esse videbis. Ex Davide Nathan fluxit, Salonionque parente, Quorum alter, veluti magno de flumine rivum, Sic traxit regale genus, sceptrumque superbum: A patre sacrificum duxit genus alter codem. At Christus simul et princeps crat, atque sacerdos. Ergo Matthæus, divino Numine pulsus, Enumerat Salomontiadas, seriemque nepotumI B Iline trahit : at contra Lucas, Salomone relicto, Arripit insignem Nathanum, Nathanique epules. Ex duplici porro genere haud mireris oportet, Uberioris aquæ si rivulus alter ab illo Manet, ab hoc rursus currat contractior alter. Quanquam si nobis recte proprieque loquendum est, Haudquaquam magis hic contractis labitur undis : Sed genus hoc tantum numero minus, amplius illud. Sic primo sectum genus est, ac deinde coivit. At quonam pacto duplici patre fluxit loseph Lex ea Mosis erat, si quem mors atra tulisset, Hebræa de gente satum, natisque carentem, Protinus ut frater, vel sanguinitate propinquus Uxorem exstincti capiens, censumque, domumque, Funderet huic sobolem, ne nulla prole relicta Obrueret totum tumulus cum corpore nomen. Quare de Christo arcanum mihi tale repertum est Mathanus eximia Salomonis stirpe creatus, Esthæ junctus erat : quo cæca morte perempto,

485 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. 484 Τοῦ δ᾽ ἄρ᾽ ἀποφθιμένοιο, Ναθείδης ούνομα Μελχί. Α 40 Μάρτυς δ' ἄγγελος ἄμμιν, ἐπεὶ Προδρόμοιο Καὶ τῷ μὲν Ἰακώβ, τῷ δ' Ἠλεί γείνατο παῖδας. Ηλεὶ δὲ φθιμένοιο, ἐπεὶ γόνον οὔτιν᾽ ἔλειπεν, 50 Δίψα δόμον τε λέχος τε Ἰακώβ οὐχ ὁμόπα- τρος Δέξατο, καὶ τέκεν υἱὸν ἀδελφεῷ ἐσθλὸν Ἰωσήφ. Ούτω τοῦ μὲν ἔην, τῷ δ' ἔγραφε θεσμός Ἰωσήφ. Εὐαγγελιστῶν δ' ὅς μὲν εἶπε τὴν φύσιν, Ματθαῖος, ὃς δ᾽ ἔγραψε Λουκᾶς τὸν νόμον. 55 Παῦσαι διοχλῶν τὴν καλὴν συμφωνίαν. Πῶς Δαυΐδ ἐς ἀνακτα φέρει Θεός, εὔτε φαάνθη Μητέρος ἐκ βροτέης Θεὸς ἄμβροτος; ἐκ μὲν Ἰωσήφ, Πῶς ἔγε; παρθενικῆς γὰρ ἔην παῖς, ἐκ Μαρίης δὲ, Λευίδης· Μαριὰμ γὰρ ἀφ' αἵματος δεν 'Ααρών. [γενέθλην Αγγέλλων μεγάλοιο φάους θεοειδέϊ μητρί, Μητέρας ἀμφοτέρας ὅγ' ἀνήγαγεν ἐς μέγαν Ααρών. Φρῆτραι δ' αὖ βασιλῆος ἀμιγέες, ἡ δ᾽ ἱερήων. Οὐκ ἔτυμον. Φρῆτραι μὲν ἔσαν δίχα, πολλάκι δ' αὖτε 45 Μίγνυντο. Πρόσθεν μεν Αρον μεγάλοιο θύγατρα Ηγάγετ' ἐς μέγα δῶμα Ναασσών, ὃς δ᾽ ἀπ᾽ Ἰούδα Εκτος ην. Μετέπειτα δ' ἐπεὶ πόλιν ὤλεσεν αἰχμὴ Ασσυρίων, Βαβυλών τε τὰ τέθμια πάντα τίναξεν, Οὐδὲ φυλῶν τῆμόσδε διακριδόν αἷμα φυλάχθη 50 Οὕτω μὲν διὰ μητρὸς ἀνέρχεται ἐς βασιλῆας. Ἐκ δὲ πατρὸς δοκέοντος ὅπως, φράζεσθαι άνωγα. Αὐγούστου βασιλῆος ἐπεὶ φόρος έγραφε πάντας Illo autem mortuo, Nathides nomine Melchi (eam duxit) ; Et illi quidem (Mathano) Jacobumn, isti vero (Melchi) Heli genuit Clios ; Heli autem defuncto, cum prolem non reliquisset, 30 Statim domum et uxorem illius Jacobus, non ex eodem patre natus, Accepit, et fratri egregium genuit filium Josephuni. Sic istius (Jacoli) filius erat Joseph ; verum illi (Heli) lex eum ascripsit. Evangelistarum igitur alter, juxta naturam (Christi genus) narravit, Matthaus ; alter vero, Lucas, juxta legem scripsit. 35 Desine perturbare egregiam concordiam. Quomodo ad regem David revehitur Deus, cum apparuerit Ex matre mortali immortalis Deus? et quidem ex Joseph Quomodo ille? Virginis enim erat filius, scilicet ex Maria Levita. Maria enim erat ex sanguine Aaron. 40 Testis nobis est angelus ; siquidem natale Præcursoris Nuntians magnæ facis divæ parenti, Ambas natres ad magnum revocavit Aaron. Tribus autem regalis et sacerdotalis impermistæ erant. ld verum non est. Distinctæ quidem erant tribus, sæpe tamen 45 Miscebantur. Primum quidem ex tribu magni Aaronis filiam Duxit in domum suam Naasson qui a Juda Sextus erat. Deinde autem postquam civitatem evertit exercitus Assyriorum, et Babylon omnia jura concussit, Neque tribuum tunc distinctio servata est. 50 Sic quidem per matrem ad reges ascendit. Quomodo autem ab eo, qui ejus pater videbatur, dicas velim. Augusti imperatoris jussu, cum censerentur omnes, 32 Τοῦ μέν. Cod. Reg. 990, τῷ μέν. Μox idem, θεσμόν habet pro θεσμός. Cod. Reg. 993 et Chig. consentiunt. 39 Μαριάμ γάρ. Certe si ex tribu Levi orta (li- nea masculina) fuisset Maria, Christus ex stirpe David satus et de tribu Juda vere dici non posset, quod fidei et Scripturis adversatur. Vide intra v. 57, ubi Gregorius asserit Josephum et Mariam ex eadem tribu ortos fuisse. 41 Μεγάλοιο φάους. God. Reg. 991, sup. lin. μεγαλοφώνου. 47 Πόλιν. Civitatem, nempe Jerusalem. METRICA VERSIO. Duxit eam Melchi, Nathanæo sanguine cretus Mathanus hac genuit Jacobum, Melchius Elim, Quem rapuit nulla mors horrida prole relicta. Ergo domum illius capit uxoremque superstes Jacobus, frater tantum maternus, eique Josephum genuit, sic Joseph filius ejus Verus erat tamen hunc tribuit lex optima fratri. Atque ita Matthæus naturam scribere Christi Instituens, verain seriem numeravit avorum : At Lucas populi legem ritumque notavit. Quare ne verbis concordia scripta lacesse. Cur genus a magno deducit Davide Christus, Visus ut est nostro Deus immortalis in orbe, Progrediens castæ per viscera sancta parentis? Cur pater illius Joseph de more vocatur, Cum non Josepho, sed sit de Virgine natus? Ex Maria porro Levides : namque ab Arone, Qui Levi de stirpe ſuit, genus ipsa trahebat.. B Angelus est testis: siquidem natale propinquum Duin Præcursoris divæ narrare parenti Pergit, ab excelso demissus vertice cœli, Ambas ad veterem matres revocavit Aronem. Nil porro commune tribus regalis habebat Cum sacra, inter se thalami nec jure coibant. Falsum. Nain quamvis distincta erat utraque classis, Utraque jure tamen thalami persæpe coivit. Namque prius natam thalamo sibi junxit Aronis, Nasson ab illustri qui sextus fluxit Tuda. Atque itidem Assyriæ postquam manus impia ferro Evertit Solymas, tum nec distinctie certa Servata est tribuum, generis nec sectio prisca Sic ille ex Maria regali est sanguine cretus. Dic age, quo pacto Josephum habuisse parentem Creditus est? Magnus regeret cum legibus orbem Augustus, cunctos perscribere nomina jussit. Ergo quisque suum patria cum nomen in urbe

485 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. 484 Τοῦ δ᾽ ἄρ᾽ ἀποφθιμένοιο, Ναθείδης ούνομα Μελχί. Α 40 Μάρτυς δ' ἄγγελος ἄμμιν, ἐπεὶ Προδρόμοιο Καὶ τῷ μὲν Ἰακώβ, τῷ δ' Ἠλεί γείνατο παῖδας. Ηλεὶ δὲ φθιμένοιο, ἐπεὶ γόνον οὔτιν᾽ ἔλειπεν, 50 Δίψα δόμον τε λέχος τε Ἰακώβ οὐχ ὁμόπα- τρος Δέξατο, καὶ τέκεν υἱὸν ἀδελφεῷ ἐσθλὸν Ἰωσήφ. Ούτω τοῦ μὲν ἔην, τῷ δ' ἔγραφε θεσμός Ἰωσήφ. Εὐαγγελιστῶν δ' ὅς μὲν εἶπε τὴν φύσιν, Ματθαῖος, ὃς δ᾽ ἔγραψε Λουκᾶς τὸν νόμον. 55 Παῦσαι διοχλῶν τὴν καλὴν συμφωνίαν. Πῶς Δαυΐδ ἐς ἀνακτα φέρει Θεός, εὔτε φαάνθη Μητέρος ἐκ βροτέης Θεὸς ἄμβροτος; ἐκ μὲν Ἰωσήφ, Πῶς ἔγε; παρθενικῆς γὰρ ἔην παῖς, ἐκ Μαρίης δὲ, Λευίδης· Μαριὰμ γὰρ ἀφ' αἵματος δεν 'Ααρών. [γενέθλην Αγγέλλων μεγάλοιο φάους θεοειδέϊ μητρί, Μητέρας ἀμφοτέρας ὅγ' ἀνήγαγεν ἐς μέγαν Ααρών. Φρῆτραι δ' αὖ βασιλῆος ἀμιγέες, ἡ δ᾽ ἱερήων. Οὐκ ἔτυμον. Φρῆτραι μὲν ἔσαν δίχα, πολλάκι δ' αὖτε 45 Μίγνυντο. Πρόσθεν μεν Αρον μεγάλοιο θύγατρα Ηγάγετ' ἐς μέγα δῶμα Ναασσών, ὃς δ᾽ ἀπ᾽ Ἰούδα Εκτος ην. Μετέπειτα δ' ἐπεὶ πόλιν ὤλεσεν αἰχμὴ Ασσυρίων, Βαβυλών τε τὰ τέθμια πάντα τίναξεν, Οὐδὲ φυλῶν τῆμόσδε διακριδόν αἷμα φυλάχθη 50 Οὕτω μὲν διὰ μητρὸς ἀνέρχεται ἐς βασιλῆας. Ἐκ δὲ πατρὸς δοκέοντος ὅπως, φράζεσθαι άνωγα. Αὐγούστου βασιλῆος ἐπεὶ φόρος έγραφε πάντας Illo autem mortuo, Nathides nomine Melchi (eam duxit) ; Et illi quidem (Mathano) Jacobumn, isti vero (Melchi) Heli genuit Clios ; Heli autem defuncto, cum prolem non reliquisset, 30 Statim domum et uxorem illius Jacobus, non ex eodem patre natus, Accepit, et fratri egregium genuit filium Josephuni. Sic istius (Jacoli) filius erat Joseph ; verum illi (Heli) lex eum ascripsit. Evangelistarum igitur alter, juxta naturam (Christi genus) narravit, Matthaus ; alter vero, Lucas, juxta legem scripsit. 35 Desine perturbare egregiam concordiam. Quomodo ad regem David revehitur Deus, cum apparuerit Ex matre mortali immortalis Deus? et quidem ex Joseph Quomodo ille? Virginis enim erat filius, scilicet ex Maria Levita. Maria enim erat ex sanguine Aaron. 40 Testis nobis est angelus ; siquidem natale Præcursoris Nuntians magnæ facis divæ parenti, Ambas natres ad magnum revocavit Aaron. Tribus autem regalis et sacerdotalis impermistæ erant. ld verum non est. Distinctæ quidem erant tribus, sæpe tamen 45 Miscebantur. Primum quidem ex tribu magni Aaronis filiam Duxit in domum suam Naasson qui a Juda Sextus erat. Deinde autem postquam civitatem evertit exercitus Assyriorum, et Babylon omnia jura concussit, Neque tribuum tunc distinctio servata est. 50 Sic quidem per matrem ad reges ascendit. Quomodo autem ab eo, qui ejus pater videbatur, dicas velim. Augusti imperatoris jussu, cum censerentur omnes, 32 Τοῦ μέν. Cod. Reg. 990, τῷ μέν. Μox idem, θεσμόν habet pro θεσμός. Cod. Reg. 993 et Chig. consentiunt. 39 Μαριάμ γάρ. Certe si ex tribu Levi orta (li- nea masculina) fuisset Maria, Christus ex stirpe David satus et de tribu Juda vere dici non posset, quod fidei et Scripturis adversatur. Vide intra v. 57, ubi Gregorius asserit Josephum et Mariam ex eadem tribu ortos fuisse. 41 Μεγάλοιο φάους. God. Reg. 991, sup. lin. μεγαλοφώνου. 47 Πόλιν. Civitatem, nempe Jerusalem. METRICA VERSIO. Duxit eam Melchi, Nathanæo sanguine cretus Mathanus hac genuit Jacobum, Melchius Elim, Quem rapuit nulla mors horrida prole relicta. Ergo domum illius capit uxoremque superstes Jacobus, frater tantum maternus, eique Josephum genuit, sic Joseph filius ejus Verus erat tamen hunc tribuit lex optima fratri. Atque ita Matthæus naturam scribere Christi Instituens, verain seriem numeravit avorum : At Lucas populi legem ritumque notavit. Quare ne verbis concordia scripta lacesse. Cur genus a magno deducit Davide Christus, Visus ut est nostro Deus immortalis in orbe, Progrediens castæ per viscera sancta parentis? Cur pater illius Joseph de more vocatur, Cum non Josepho, sed sit de Virgine natus? Ex Maria porro Levides : namque ab Arone, Qui Levi de stirpe ſuit, genus ipsa trahebat.. B Angelus est testis: siquidem natale propinquum Duin Præcursoris divæ narrare parenti Pergit, ab excelso demissus vertice cœli, Ambas ad veterem matres revocavit Aronem. Nil porro commune tribus regalis habebat Cum sacra, inter se thalami nec jure coibant. Falsum. Nain quamvis distincta erat utraque classis, Utraque jure tamen thalami persæpe coivit. Namque prius natam thalamo sibi junxit Aronis, Nasson ab illustri qui sextus fluxit Tuda. Atque itidem Assyriæ postquam manus impia ferro Evertit Solymas, tum nec distinctie certa Servata est tribuum, generis nec sectio prisca Sic ille ex Maria regali est sanguine cretus. Dic age, quo pacto Josephum habuisse parentem Creditus est? Magnus regeret cum legibus orbem Augustus, cunctos perscribere nomina jussit. Ergo quisque suum patria cum nomen in urbe

487 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. Αμώς, Ματθαθίας, καὶ Ἰωσήφ, ἠδὲ Ἰανναί· Μελχί, καὶ Λευὶ, καὶ Ματθὰν, Ηλεί, Ἰωσήφ. Λουκᾶς μὲν οὕτω. Πῶς δὲ Ματθαῖος μέγας ; 90 Ἐξ Αβραὰμ μὲν μέχρι Δαυΐδ, ὡς ἔφην, Ενθεν δὲ Λουκᾶ τὴν ἱερατικὴν παρεις Σποράν, τίθησι τοῦ γένους ἀνακτόρων. Εἰσὶν δ᾽ ὅσοι τε καὶ τίνες, λελέξεται. Δαυίδης, Σολομών, Ροβοάμ, Αβίας τε, Ασά τε. 95 Τοῦ δ᾽ Ἰωσαφὰτ ἔσκεν. Ο δ' ἑβδομος δεν Ιωράμ. υζίας, ἠδ᾽ Ἰωάθαμ, ήδ' "Αχαζ, Εζεκίας τε, Καὶ Μανασῆ, καὶ ᾿Αμώς, Ἰωσίας. Αὐτὰρ ἔπειτα Ἰεχονίας, ἁλωτὸν ἂν ἤγαγον ἐς Βαβυλῶνα· Σαλαθιήλ, Ζοροβάβελ, 'Αβιούδ, ἠδ᾽ Ελιακείμ, 100 'Αζώρ. Τοῦδε, Σαδώκ. Τοῦ δ᾽ Αχίν. Τοῦ δ᾽ Ελιουδα. Τοῦδ' Ελιέζερ ἔην. Τοῦ, Ματθάν. Τοῦ δὲ Ἰακώβ. Υστατος, ὃς δοκέεσκε πατὴρ Χριστοῖο, Ἰωσήφ. . A ΙΘ'. Μαθηται τοῦ Χριστοῦ ΙΒ. 488 Δώδεκα δ' αὖ Χριστοῖο Θεοῦ μεγάλοιο μαθηταί. Πέτρος τ' Ανδρείας τε, Ἰωάννης τ', Ἰάκωβος. Πέμπτος δ' δε Φίλιππος· ὁ δ᾽ ἔκτος, Βαρθολομαῖος, Ματθαῖος, Θωμᾶς τε, καὶ ᾿Αλφαίου Ἰάκωβος· 5 Ἰούδας τε, Σίμων τε, καὶ οὐ φατὸς ἄλλος Ἰούδας. Κ'. Τὰ τοῦ Χριστοῦ θαύματα κατὰ Ματθαῖον. Ματθείης βίβλοιο τὰ θαύματα, όππόσ' έρεξε Χριστὸς ἄναξ βροτέη σώματι κιρνάμενος. Πρῶτον μὲν λεπροῖο πικρὴν ἀπεσείσατο νοῦσον, Εἶθ' ἑκατοντάρχου παιδὸς ἔπηξε μέλη. • Τέτρατον, οἶδμα μέγα εύνασε καὶ ἀνέμους. Ammos, Mathatias, et Joseph atque Janna, Melchi et Levi, et Mathat, Eli, Joseph. Lucas quidem sic: quomodo vero Matthæus? 90 Ab Abraham usque ad David, ut dixi; Hinc inde Lucæ sacerdotalem dimittens Progeniem, texit seriem regum. Quotquot autem, et qui sumt, narrabitur. Davidis filius Salomon, Robolan, Abia et Asa. 95 Hujus autem Josephat. Septimus vero fuit Joram : Osias et Joathan et Achaz, Ezechiasque, Et Manasses, et Amos, Josias. Postea vero Jechonias, quem captivum in Babylonem duxere, Salathiel, Zorobabel, Abiud et Eliacim. 100 Azor, hujus autem Sador; hujus Achim; hujus Eliada. Hujus Eliezer fuit; hujus Mathan; hujus Jacob; Ultimus, qui videtur Christi pater, Joseph. 272-273 XIX. Discipuli Christi duodecim* Duodecim Christi magni Dei discipuli, Petrus et Andreas, Joannes et Jacobus; Quintus erat Philippus, sextus vero Bartholomæus, Matthaus, Thomas, Jacobus Alphaei, 5 Judas et Simon, et non nominandus alter Judas. XX. Miracula Christi secundum Matthæum Matthæus libro prodidit miracula quæcunque fecit Christus rex imortali corpori mistus. Primum quidem, lepræ gravem excussit morbum, Deinde centurionis famuli firmavit membra. 5 Tertium, socrus Petri febrem exstinxit apprehensa manu. Quartum, magnam procellam et ventos sedavit. * Alias Bill. 38, p. 99. ** Alias Bill. 40, p. 101. 91 Λουκᾶ. Sic cod. Coisl. Male edit. Λουκᾶς. Β νης καὶ Ἰάκωβος pro Ἰωάννης τ' Ἰάκωβος. Codd. Μox παρείς. Cod. Coisl. super. lin. ἐάσας. ΧΙΧ. τιτ. Μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ. Ita codd. duo Regg. et Vat. qui addit IB'. Edit. Περὶ τῶν δώδεκα ᾿Αποστόλων. 2 Πέτρος τ. Cod. Reg. 992 Πέτρος Μος Ἰωάν XIX. DISCIPULI CHRISTI DUODECIM. (Billio interprete.) Vat. et duo Regg. Ανδρέας τε. ΧΧ. τιτ. Τὰ τοῦ Χριστοῦ, etc. Vat. 35 Ματθαίου θαύματα. 6 Εὔνασε. Reg. 990 et Coisl. ηύνασε. METRICA VERSIO. Discipulos habuit bissenos Christus Iesus. Hi, Petrus, Andreas, Joannes, atque Jacobus, Matthæus, Thomas, cum Juda Bartholomæus, Alter lacobus, post cum Simone Philippus, Ultimus est alter, non certe fandus, ludas. XX. MIRACULA CHRISTI SECUNDUM MATTHÆUM, VERSIBUS ELEGIACIS. (Billio interprete.) Hæc quæ mortali Christus cum carne patravit, Matthæus sacræ prodidit historiæ. Depulit informem primum de corpore lepram ; Atque tulit famulo centurionis opem. Inde socru Petri violenta febre levata, Ventos et fluctus comprimit æquoreos. ☐ 5. Τὸ τρίτον αὖ Πέτρου ἑκυρῆς φλόγα έσβεσε χειρί.

487 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIBER I. THEOLOGICA. Αμώς, Ματθαθίας, καὶ Ἰωσήφ, ἠδὲ Ἰανναί· Μελχί, καὶ Λευὶ, καὶ Ματθὰν, Ηλεί, Ἰωσήφ. Λουκᾶς μὲν οὕτω. Πῶς δὲ Ματθαῖος μέγας ; 90 Ἐξ Αβραὰμ μὲν μέχρι Δαυΐδ, ὡς ἔφην, Ενθεν δὲ Λουκᾶ τὴν ἱερατικὴν παρεις Σποράν, τίθησι τοῦ γένους ἀνακτόρων. Εἰσὶν δ᾽ ὅσοι τε καὶ τίνες, λελέξεται. Δαυίδης, Σολομών, Ροβοάμ, Αβίας τε, Ασά τε. 95 Τοῦ δ᾽ Ἰωσαφὰτ ἔσκεν. Ο δ' ἑβδομος δεν Ιωράμ. υζίας, ἠδ᾽ Ἰωάθαμ, ήδ' "Αχαζ, Εζεκίας τε, Καὶ Μανασῆ, καὶ ᾿Αμώς, Ἰωσίας. Αὐτὰρ ἔπειτα Ἰεχονίας, ἁλωτὸν ἂν ἤγαγον ἐς Βαβυλῶνα· Σαλαθιήλ, Ζοροβάβελ, 'Αβιούδ, ἠδ᾽ Ελιακείμ, 100 'Αζώρ. Τοῦδε, Σαδώκ. Τοῦ δ᾽ Αχίν. Τοῦ δ᾽ Ελιουδα. Τοῦδ' Ελιέζερ ἔην. Τοῦ, Ματθάν. Τοῦ δὲ Ἰακώβ. Υστατος, ὃς δοκέεσκε πατὴρ Χριστοῖο, Ἰωσήφ. . A ΙΘ'. Μαθηται τοῦ Χριστοῦ ΙΒ. 488 Δώδεκα δ' αὖ Χριστοῖο Θεοῦ μεγάλοιο μαθηταί. Πέτρος τ' Ανδρείας τε, Ἰωάννης τ', Ἰάκωβος. Πέμπτος δ' δε Φίλιππος· ὁ δ᾽ ἔκτος, Βαρθολομαῖος, Ματθαῖος, Θωμᾶς τε, καὶ ᾿Αλφαίου Ἰάκωβος· 5 Ἰούδας τε, Σίμων τε, καὶ οὐ φατὸς ἄλλος Ἰούδας. Κ'. Τὰ τοῦ Χριστοῦ θαύματα κατὰ Ματθαῖον. Ματθείης βίβλοιο τὰ θαύματα, όππόσ' έρεξε Χριστὸς ἄναξ βροτέη σώματι κιρνάμενος. Πρῶτον μὲν λεπροῖο πικρὴν ἀπεσείσατο νοῦσον, Εἶθ' ἑκατοντάρχου παιδὸς ἔπηξε μέλη. • Τέτρατον, οἶδμα μέγα εύνασε καὶ ἀνέμους. Ammos, Mathatias, et Joseph atque Janna, Melchi et Levi, et Mathat, Eli, Joseph. Lucas quidem sic: quomodo vero Matthæus? 90 Ab Abraham usque ad David, ut dixi; Hinc inde Lucæ sacerdotalem dimittens Progeniem, texit seriem regum. Quotquot autem, et qui sumt, narrabitur. Davidis filius Salomon, Robolan, Abia et Asa. 95 Hujus autem Josephat. Septimus vero fuit Joram : Osias et Joathan et Achaz, Ezechiasque, Et Manasses, et Amos, Josias. Postea vero Jechonias, quem captivum in Babylonem duxere, Salathiel, Zorobabel, Abiud et Eliacim. 100 Azor, hujus autem Sador; hujus Achim; hujus Eliada. Hujus Eliezer fuit; hujus Mathan; hujus Jacob; Ultimus, qui videtur Christi pater, Joseph. 272-273 XIX. Discipuli Christi duodecim* Duodecim Christi magni Dei discipuli, Petrus et Andreas, Joannes et Jacobus; Quintus erat Philippus, sextus vero Bartholomæus, Matthaus, Thomas, Jacobus Alphaei, 5 Judas et Simon, et non nominandus alter Judas. XX. Miracula Christi secundum Matthæum Matthæus libro prodidit miracula quæcunque fecit Christus rex imortali corpori mistus. Primum quidem, lepræ gravem excussit morbum, Deinde centurionis famuli firmavit membra. 5 Tertium, socrus Petri febrem exstinxit apprehensa manu. Quartum, magnam procellam et ventos sedavit. * Alias Bill. 38, p. 99. ** Alias Bill. 40, p. 101. 91 Λουκᾶ. Sic cod. Coisl. Male edit. Λουκᾶς. Β νης καὶ Ἰάκωβος pro Ἰωάννης τ' Ἰάκωβος. Codd. Μox παρείς. Cod. Coisl. super. lin. ἐάσας. ΧΙΧ. τιτ. Μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ. Ita codd. duo Regg. et Vat. qui addit IB'. Edit. Περὶ τῶν δώδεκα ᾿Αποστόλων. 2 Πέτρος τ. Cod. Reg. 992 Πέτρος Μος Ἰωάν XIX. DISCIPULI CHRISTI DUODECIM. (Billio interprete.) Vat. et duo Regg. Ανδρέας τε. ΧΧ. τιτ. Τὰ τοῦ Χριστοῦ, etc. Vat. 35 Ματθαίου θαύματα. 6 Εὔνασε. Reg. 990 et Coisl. ηύνασε. METRICA VERSIO. Discipulos habuit bissenos Christus Iesus. Hi, Petrus, Andreas, Joannes, atque Jacobus, Matthæus, Thomas, cum Juda Bartholomæus, Alter lacobus, post cum Simone Philippus, Ultimus est alter, non certe fandus, ludas. XX. MIRACULA CHRISTI SECUNDUM MATTHÆUM, VERSIBUS ELEGIACIS. (Billio interprete.) Hæc quæ mortali Christus cum carne patravit, Matthæus sacræ prodidit historiæ. Depulit informem primum de corpore lepram ; Atque tulit famulo centurionis opem. Inde socru Petri violenta febre levata, Ventos et fluctus comprimit æquoreos. ☐ 5. Τὸ τρίτον αὖ Πέτρου ἑκυρῆς φλόγα έσβεσε χειρί.

491 S. GREGORII THEOL. Αὐτὰρ ὄγε τριτάτῳ ἐνὶ ἤματι τύμβον ἀνοίξας, • Αὖθις ἐεῖσι φίλοις ἐν Γαλιλαί᾽ ἐφάνη. CARMINUM LIBER 1. THEOLOGICA. ΚΑ'. Τὰ Χριστοῦ θαύματα κατά Μάρκον. Μάρκος δ' Αυσονίοισι Θεοῦ τάδε θαύματ' ἔγραψε, Πέτρῳ θαρσαλέος Χριστοῦ μεγάλῳ θεράποντι. Δαίμων καὶ πυρετός, καὶ λέπρη, καὶ παράλυσις Εἶξε λόγῳ Χριστοῦ. Μετέπειτα δὲ χεὶρ ἐτανύσθη 5 Ξηρή · καὶ ἀνέμων λῆξεν μένος ἠδὲ θαλάσσης. Καὶ λεγεὼν ὑπόειξε, καὶ αἱματόεσσαν έπαυσε Πηγὴν, καὶ θυγατρὶ ζωὴν πόρ' Ιαείροιο. Πέντε δ᾽ ἄρ᾽ ἐξ ἄρτων πολλοὶ τράφεν. Ενθεν ἔδη σε Πόντον ἐπιστείβων. Μετέπειτα δὲ, πνεῦμ᾽ ἐδίωξε 40 Φοινίσσης, Τυρίοισι τέρας καὶ Σιδονίοισι, 403 Α Κωφόν τ' οὐ λαλέον. Θρέψεν πάλιν ἕπτ᾽ ἀκόλοισιν Ανδρῶν χιλιάδας· καὶ τυφλὸς δεν φάος. Εἶτα Καὶ μορφῆς ἀπέπεμψε σέλας, καὶ δεσμὸν ἔλυσε Γλώσσης, πνεῦμ᾽ ἐλάσης· Βαρτιμαϊός τε φάοσδε 15 Τυφλὸς ἐξ Ιεριχοῦντος ἐσέδρακεν. ὡς δὲ ἄκαρπον Εὗρε συχῆν χατέων, νεκρὰν ἔθηκε λόγῳ. Τυφλοὺς δ' αὖ χωλούς τε ιήσατο ἐγγύθι νηοῦ. ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ θαύματα κατὰ Λουκᾶν. Λουκᾶς δ' Ελλάδι σε πτὰ Θεοῦ τάδε θαύματ' ἔγραψε, Παύλῳ θαρσαλέος Χριστοῦ μεγάλῳ θεράποντι. Δαίμων καὶ πυρετὸς καὶ λέπρη καὶ παράλυσις Εἶξε λόγῳ· καὶ χεὶρ τείνατο καρφαλέη. Ipse vero statim tertia die sepulcrum, aperiens, Rursus suis amicis in Galilæa visus est. XXI. Miracula Christi secundum Marcum *. Ausoniis vero hæc Dei miracula scripsit Marcus, Petro addictus, magno Christi servo. Dæmon et ſebris, et lepra et paralysis Cessit verbo Christi. Deinde manus restituta est 5 Arida, et quievit ventorum furor et maris. Et legio cessit, et sanguineum coercuit Fontem; et Jairi puellæ vitam reddidit. Quinque ex panibus plurimi pasti sunt. Inde vinxit pasti Mare gradiens super aquas. Postea dæmonem ejecit 10 Ex Phoenissa, insigne prodigium Tyriis et Sidoniis, Surdum etiam et mutum. Pavit iterum,ex septem panibus Virorum millia; et cæcus vidit lucem. Delinc Et vultu fulgorem emisit, et vinculum solvit Linguæ, spiritum ejiciens: Bartimæusque lumen 15 Cecus ex Hierichonte vidit. Cum autem sine fructu Invenisset ficum esuriens, hanc aridam verbo reddidit. Cæcos autem et claudos sanavit juxta templum. XXII. Miracula Christi secundum Lucam Græciæ vero præclara hæc Dei miracula scripsit Lucas, Paulo intimus, magno Christi servo. Dæmon et febris et lepra et paralysis Cessit verbo, et arida manus restituta est. 276-277 5 Deinde Centurionis famulum deficienten roboravit, • Alias Bill. 44, pag. 103. Alias Bill. 43, pag. 102. ΧΧΙ. 2 Θαρσαλέος. Schol. Coisl. Πέτρῳ φοιτή- σας τῷ κορυφαίῳ. Int. θαρσαλέως. 5 Λέπρη. Sic Clig. et Reg. 992, at sup. lin. λέπρα. 8 Πέντε... τράφεν. Hæc omisit Billius in versione metrica. EDIT. 16 Νεκράν. Sup. lin. ξηράν. 17 Εγγύθι. Ita Reg. 991 et Coisl. Μox νηοῦ. Sic legendum videtur. Edit. 1630 έγγύθε νεοῦ. ΧΧΙΙ. 4 Λουκᾶς δ' 'Ελλάδι σεπτά. Ila codex Surrexit, tumulo prosiliitque suo. Discipulisque suis Galilæa rursus in ora Spectandum sese non semel exhibuit. Palatino-Vaticanus; quæ profecto germana est lectio. Editi habent Λουκᾶς δ' ἄλλα δὶς ἑπτά, quasi Lucas quatuordecim tantum Christi miracula de- scripsisset, cum Gregorius ipse plus quam viginti ab ipso Luca relata in medium proferat. 2 Θαρσαλέος. Quasi Paulo fretus, ejusque per- suasu, Lucas scripserit Evangelium. 5 Καὶ λέπρη. Vat. 55, καὶ ἄγρη, λέπρα λύσις τε. 4 Λόγῳ. Verbo vel imperio, ἐπιτάγματι. METRICA VERSIO XXI. CHRISTI MIRACULA SECUNDUM MARCUM. (Billio interprete.) Marcus at Ausoniæ Christi miracula genti Haec memorat, Petri nixus sermone, fideque. Viribus ejicitur Christi cum dæmone febris, Lepra cadit, paralysis abit, manus arida tensa est. Et furor æquoreus cum tempestate quiescit : Victa fugit Legio; siccatur vena cruenta. Tum Jairi natam mediis e faucibus orci Extrahit, et luci reddit caroque parenti. Post pelagi rabiem vinxit, sævasque per undas Incedit siccis pedibus. Tum deinde fugato Dæmone, sanatur mulier Phoenissa, dedi:que Sidoniis grande hoc facinus, Tyriisque profanis. B Hinc surdo et muto linguamque auresque recludit Septenis rursus turbas explevit inanes Panibus; et cæco charissima lumina reddit; Augustoque suo radios e corpore mittit. Et Satana ejecto depellit vincula linguæ : Bartimiusque etiam cæcus Jerichuntis ab urbe Amissam lucem recipit; fructuque carentem Omnipotens ficum Christus sterilescere jussit. Tum juxta templum cæcis claudisque medetur. XXII. CHRISTI MIRACULA SECUNDUM LUCAN. Billio interprete.) Bis septena refert Lucas miracula Christi, Egregium Pauli tutus ob auxilium. Et febris, et dæmon, paralysis, lepraque Christo Cessit et est propere mortua tensa manus. Centurionis adhæc famulum jam morte propinqua 5. Εἶθ' ἑκατοντάρχοιο λελυμένον έδρασε παῖδα·

491 S. GREGORII THEOL. Αὐτὰρ ὄγε τριτάτῳ ἐνὶ ἤματι τύμβον ἀνοίξας, • Αὖθις ἐεῖσι φίλοις ἐν Γαλιλαί᾽ ἐφάνη. CARMINUM LIBER 1. THEOLOGICA. ΚΑ'. Τὰ Χριστοῦ θαύματα κατά Μάρκον. Μάρκος δ' Αυσονίοισι Θεοῦ τάδε θαύματ' ἔγραψε, Πέτρῳ θαρσαλέος Χριστοῦ μεγάλῳ θεράποντι. Δαίμων καὶ πυρετός, καὶ λέπρη, καὶ παράλυσις Εἶξε λόγῳ Χριστοῦ. Μετέπειτα δὲ χεὶρ ἐτανύσθη 5 Ξηρή · καὶ ἀνέμων λῆξεν μένος ἠδὲ θαλάσσης. Καὶ λεγεὼν ὑπόειξε, καὶ αἱματόεσσαν έπαυσε Πηγὴν, καὶ θυγατρὶ ζωὴν πόρ' Ιαείροιο. Πέντε δ᾽ ἄρ᾽ ἐξ ἄρτων πολλοὶ τράφεν. Ενθεν ἔδη σε Πόντον ἐπιστείβων. Μετέπειτα δὲ, πνεῦμ᾽ ἐδίωξε 40 Φοινίσσης, Τυρίοισι τέρας καὶ Σιδονίοισι, 403 Α Κωφόν τ' οὐ λαλέον. Θρέψεν πάλιν ἕπτ᾽ ἀκόλοισιν Ανδρῶν χιλιάδας· καὶ τυφλὸς δεν φάος. Εἶτα Καὶ μορφῆς ἀπέπεμψε σέλας, καὶ δεσμὸν ἔλυσε Γλώσσης, πνεῦμ᾽ ἐλάσης· Βαρτιμαϊός τε φάοσδε 15 Τυφλὸς ἐξ Ιεριχοῦντος ἐσέδρακεν. ὡς δὲ ἄκαρπον Εὗρε συχῆν χατέων, νεκρὰν ἔθηκε λόγῳ. Τυφλοὺς δ' αὖ χωλούς τε ιήσατο ἐγγύθι νηοῦ. ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ θαύματα κατὰ Λουκᾶν. Λουκᾶς δ' Ελλάδι σε πτὰ Θεοῦ τάδε θαύματ' ἔγραψε, Παύλῳ θαρσαλέος Χριστοῦ μεγάλῳ θεράποντι. Δαίμων καὶ πυρετὸς καὶ λέπρη καὶ παράλυσις Εἶξε λόγῳ· καὶ χεὶρ τείνατο καρφαλέη. Ipse vero statim tertia die sepulcrum, aperiens, Rursus suis amicis in Galilæa visus est. XXI. Miracula Christi secundum Marcum *. Ausoniis vero hæc Dei miracula scripsit Marcus, Petro addictus, magno Christi servo. Dæmon et ſebris, et lepra et paralysis Cessit verbo Christi. Deinde manus restituta est 5 Arida, et quievit ventorum furor et maris. Et legio cessit, et sanguineum coercuit Fontem; et Jairi puellæ vitam reddidit. Quinque ex panibus plurimi pasti sunt. Inde vinxit pasti Mare gradiens super aquas. Postea dæmonem ejecit 10 Ex Phoenissa, insigne prodigium Tyriis et Sidoniis, Surdum etiam et mutum. Pavit iterum,ex septem panibus Virorum millia; et cæcus vidit lucem. Delinc Et vultu fulgorem emisit, et vinculum solvit Linguæ, spiritum ejiciens: Bartimæusque lumen 15 Cecus ex Hierichonte vidit. Cum autem sine fructu Invenisset ficum esuriens, hanc aridam verbo reddidit. Cæcos autem et claudos sanavit juxta templum. XXII. Miracula Christi secundum Lucam Græciæ vero præclara hæc Dei miracula scripsit Lucas, Paulo intimus, magno Christi servo. Dæmon et febris et lepra et paralysis Cessit verbo, et arida manus restituta est. 276-277 5 Deinde Centurionis famulum deficienten roboravit, • Alias Bill. 44, pag. 103. Alias Bill. 43, pag. 102. ΧΧΙ. 2 Θαρσαλέος. Schol. Coisl. Πέτρῳ φοιτή- σας τῷ κορυφαίῳ. Int. θαρσαλέως. 5 Λέπρη. Sic Clig. et Reg. 992, at sup. lin. λέπρα. 8 Πέντε... τράφεν. Hæc omisit Billius in versione metrica. EDIT. 16 Νεκράν. Sup. lin. ξηράν. 17 Εγγύθι. Ita Reg. 991 et Coisl. Μox νηοῦ. Sic legendum videtur. Edit. 1630 έγγύθε νεοῦ. ΧΧΙΙ. 4 Λουκᾶς δ' 'Ελλάδι σεπτά. Ila codex Surrexit, tumulo prosiliitque suo. Discipulisque suis Galilæa rursus in ora Spectandum sese non semel exhibuit. Palatino-Vaticanus; quæ profecto germana est lectio. Editi habent Λουκᾶς δ' ἄλλα δὶς ἑπτά, quasi Lucas quatuordecim tantum Christi miracula de- scripsisset, cum Gregorius ipse plus quam viginti ab ipso Luca relata in medium proferat. 2 Θαρσαλέος. Quasi Paulo fretus, ejusque per- suasu, Lucas scripserit Evangelium. 5 Καὶ λέπρη. Vat. 55, καὶ ἄγρη, λέπρα λύσις τε. 4 Λόγῳ. Verbo vel imperio, ἐπιτάγματι. METRICA VERSIO XXI. CHRISTI MIRACULA SECUNDUM MARCUM. (Billio interprete.) Marcus at Ausoniæ Christi miracula genti Haec memorat, Petri nixus sermone, fideque. Viribus ejicitur Christi cum dæmone febris, Lepra cadit, paralysis abit, manus arida tensa est. Et furor æquoreus cum tempestate quiescit : Victa fugit Legio; siccatur vena cruenta. Tum Jairi natam mediis e faucibus orci Extrahit, et luci reddit caroque parenti. Post pelagi rabiem vinxit, sævasque per undas Incedit siccis pedibus. Tum deinde fugato Dæmone, sanatur mulier Phoenissa, dedi:que Sidoniis grande hoc facinus, Tyriisque profanis. B Hinc surdo et muto linguamque auresque recludit Septenis rursus turbas explevit inanes Panibus; et cæco charissima lumina reddit; Augustoque suo radios e corpore mittit. Et Satana ejecto depellit vincula linguæ : Bartimiusque etiam cæcus Jerichuntis ab urbe Amissam lucem recipit; fructuque carentem Omnipotens ficum Christus sterilescere jussit. Tum juxta templum cæcis claudisque medetur. XXII. CHRISTI MIRACULA SECUNDUM LUCAN. Billio interprete.) Bis septena refert Lucas miracula Christi, Egregium Pauli tutus ob auxilium. Et febris, et dæmon, paralysis, lepraque Christo Cessit et est propere mortua tensa manus. Centurionis adhæc famulum jam morte propinqua 5. Εἶθ' ἑκατοντάρχοιο λελυμένον έδρασε παῖδα·

193 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIDER 1. THEOLOGICA ΚΔ'. Τοῦ αὐτοῦ παραβολαὶ καὶ αἰνίγματα Εἰ δ᾽ ἄγε, καὶ σκοτίων αἰνίγματα δέρκεο μύθων· Οἶκον ἐπὶ ψάμμου κείμενον ἀδρανέος, Καὶ σπόρον, ὡς ἐπὶ γαῖαν ὁμοῖῖος, ἦλθεν ἄνισος· Καὶ σπόρον, ᾧ καλῷ σπέρματα ἐχθρὰ μίγη· 5 Καὶ δένδρον, ὀλίγον νάπυος σπόρον· εἶτ᾽ ἐν ἀλεύρῳ Ζύμην κρυπτομένην· ὤνιον ἀγρὸν ἔτι Θησαυροίο χάριν· καὶ μαργαρίτην πολύτιμον, Έμπορος ὃν πάντων ἐπρίατο κτεάνων· Καὶ νεπόδων ἔλκουσαν ἅπαν γένος ἐξ ἁλὸς ἄρκυν· 10 Αερόμενόν τ' ὤμοις πλαζόμενον πρόβατον· Καὶ πικρῷ θεράποντι χρέους πέρι, πικρὸν ἄνακτα Καὶ πρώτοις πυμάτους μισθὸν ἔχοντας ἴσον· 496 Α. Πεμπομένους θ' υἱας ἐς ἄμπελον οὐδὲν ὁμοίους, Καὶ τοὺς κληρονόμον ώσαμένους θανάτῳ· 15 Καὶ σχεδίους νυμφῶνι φίλην πλήσαντας ἑορτήν Ενθεν ἀκοιμήτους ἐν δαΐδεσσι κόρας Καὶ κύριον δούλοισι νέμοντ᾽ οὐκ ἴσα τάλαντα· Εμπαλιν αὖ προβάτοις ἱσταμένους ἐρίφους. ΚΕ'. Παραβολαὶ Χριστοῦ κατὰ Μάρκον. Τόσσα Χριστὸς ἔρεξε μέγας, μύθους δ' αγόρευσε Παραλήδην· ἐπὶ γαῖαν ἕνα σπόρον οὔτε ὅμοιον, Καὶ τὸν ζιζανίων σπέρματι συμφυέα, Καὶ νάπυ, κληρονόμον τε θανόνθ' ὑπὸ χερσὶν ἀθέσμους. 5 Μάρκος μὲν δὴ τοῖα, Πέτρου φυτόν· εὐρυχόρῳ δὲ XXIV. Purabolæ Christi et ænigmata secundum Matthæum *. Eia age, obscurorum ænigmata inspice sermonum Domum in instabili positam arena, • Et sementem, quomodo in terram missus similis, dissimilis prodiit ; Et semen bonum, cui noxia semina mixta sunt; 5 Et parvum sinapis granum, quod evadit in arborem ; deinde in farina Fermentum absconditum; emptum agrum 278-279 Thesauri causa ; et margaritam pretiosam Quam mercator emit omnibus facultatibus; Et ex omni piscium genere e mari tràhens rete; 10 Sublatam humeris errabundam ovem; Et crudeli servo, ratione debiti, iratum domninum; Et primis novissimos mercedem accipientes parem; Missosque filios in vitem nequaquam similes; Et eos qui occisum hæredem ejiciunt; 15 Εt extemporales convivas amicam sponso implentes celebritatem ; Inde vigiles cum facibus virgines; Et dominum servis non æque dividentem talenta; Ex adverso ovium stantes hædos. XXV. Parabolæ Christi secundum Marcum “. Totidem Christus magnus fecit: verba vero locatus est Per parabolas super terram: unum semen nequaquam simile; Et cum zizaniorum semente simul natum, Et sinapi, et hæredem occisum manibus iniquis. 5 Marcus quidem talia, Petri alumnus; late patenti autem * Alias Bill. 41, pag. 102. * Alias Murator., 297, pag. 215. ΧΧιν. 5 Ὡς, pro &ς. 4 Μίγη. Reg. 990, ἐμίγη. 6 "Ωνιον. Reg. 991, sup. lin. πράσιμον. 16 "Ενθεν. Reg. 992, ἐντεῦθεν. 18 'Εμπαλιν αὖ. Vat. et Chig. Εμπαλί τε προβά- τοις. Reg. 991, καὶ τὸ ἀνάπαλιν, sup. lin. Int. Coisl. καὶ τῶν προβάτων καὶ ἐρίφων τὴν στάσιν τὴν ἀκατο άλληλον. XX:V. PARABOLÆ CHRISTI XXV. Τιτ. Παραβολαί, etc. Parvum illud carmen est majoris sine dubio fragmentum, cui deesse vi- dentur principium et finis. Ibi enim agitur de mi- raculis, sicut et de parabolis, nec solum de Luca loquitur, sed et de Marco. (CAILLAU.) 3 Τόν. Chig. τῶν. 5 Μάρκος μὲν δὴ τοῖα. Chig. Μάρκος δὴ τοῖα. METRICA VERSIO. ET ÆNIGMATA SECUNDUM R Crudeli servo dominus se præstat acerbuin, MATTHEUM. (Billio interprete.) Accipe jam, siquidem juvat hoc quoque discere, [quidnam • Obscuro Christus tradidit eloquio : Fundamenta domus tenera jaciuntur arena; Semen idem in varios decidit atque locos; Semen item egregium, eui noxia miscuit hostis ; Et sinapis granum tollit in alta caput ; Conditur in molli fermentum insigne farina ; Propter thesaurum cedit ager pretio ; Margaris hinc sequitur, cujus mercator amore Prædia cuncta lubens vendit, opesque suas ; Omnigenos pisces alto trahit æquore rete Errabunda humeris tollitur atque pecus; Postremis merces solvitur æqua viris ; Disparibus natis mandatur cura colendæ Vitis et hæredem gens scelerata necat; Regia convivis impletur mensa coactis Virgineusque faces grex vigiliusque gerit. Committit Dominus servis non æqua talenta ; Læva hædi, dextra parte locantur oves. ; XXV. PARABOLA CHRISTI SECUNDUM MARCON. (A. B. Caillau interprete.) Hæc Christus fecit magnus; sed mystica ſudit Verba datum terræ unuin semen scilicet impar, Quodque inter crescit fertile zizania; Hæredemque male occisum, granumque sinapis. Filius hæc Petri Marcus; Pauli sed alumnus

193 S. GREGORII THEOL. CARMINUM LIDER 1. THEOLOGICA ΚΔ'. Τοῦ αὐτοῦ παραβολαὶ καὶ αἰνίγματα Εἰ δ᾽ ἄγε, καὶ σκοτίων αἰνίγματα δέρκεο μύθων· Οἶκον ἐπὶ ψάμμου κείμενον ἀδρανέος, Καὶ σπόρον, ὡς ἐπὶ γαῖαν ὁμοῖῖος, ἦλθεν ἄνισος· Καὶ σπόρον, ᾧ καλῷ σπέρματα ἐχθρὰ μίγη· 5 Καὶ δένδρον, ὀλίγον νάπυος σπόρον· εἶτ᾽ ἐν ἀλεύρῳ Ζύμην κρυπτομένην· ὤνιον ἀγρὸν ἔτι Θησαυροίο χάριν· καὶ μαργαρίτην πολύτιμον, Έμπορος ὃν πάντων ἐπρίατο κτεάνων· Καὶ νεπόδων ἔλκουσαν ἅπαν γένος ἐξ ἁλὸς ἄρκυν· 10 Αερόμενόν τ' ὤμοις πλαζόμενον πρόβατον· Καὶ πικρῷ θεράποντι χρέους πέρι, πικρὸν ἄνακτα Καὶ πρώτοις πυμάτους μισθὸν ἔχοντας ἴσον· 496 Α. Πεμπομένους θ' υἱας ἐς ἄμπελον οὐδὲν ὁμοίους, Καὶ τοὺς κληρονόμον ώσαμένους θανάτῳ· 15 Καὶ σχεδίους νυμφῶνι φίλην πλήσαντας ἑορτήν Ενθεν ἀκοιμήτους ἐν δαΐδεσσι κόρας Καὶ κύριον δούλοισι νέμοντ᾽ οὐκ ἴσα τάλαντα· Εμπαλιν αὖ προβάτοις ἱσταμένους ἐρίφους. ΚΕ'. Παραβολαὶ Χριστοῦ κατὰ Μάρκον. Τόσσα Χριστὸς ἔρεξε μέγας, μύθους δ' αγόρευσε Παραλήδην· ἐπὶ γαῖαν ἕνα σπόρον οὔτε ὅμοιον, Καὶ τὸν ζιζανίων σπέρματι συμφυέα, Καὶ νάπυ, κληρονόμον τε θανόνθ' ὑπὸ χερσὶν ἀθέσμους. 5 Μάρκος μὲν δὴ τοῖα, Πέτρου φυτόν· εὐρυχόρῳ δὲ XXIV. Purabolæ Christi et ænigmata secundum Matthæum *. Eia age, obscurorum ænigmata inspice sermonum Domum in instabili positam arena, • Et sementem, quomodo in terram missus similis, dissimilis prodiit ; Et semen bonum, cui noxia semina mixta sunt; 5 Et parvum sinapis granum, quod evadit in arborem ; deinde in farina Fermentum absconditum; emptum agrum 278-279 Thesauri causa ; et margaritam pretiosam Quam mercator emit omnibus facultatibus; Et ex omni piscium genere e mari tràhens rete; 10 Sublatam humeris errabundam ovem; Et crudeli servo, ratione debiti, iratum domninum; Et primis novissimos mercedem accipientes parem; Missosque filios in vitem nequaquam similes; Et eos qui occisum hæredem ejiciunt; 15 Εt extemporales convivas amicam sponso implentes celebritatem ; Inde vigiles cum facibus virgines; Et dominum servis non æque dividentem talenta; Ex adverso ovium stantes hædos. XXV. Parabolæ Christi secundum Marcum “. Totidem Christus magnus fecit: verba vero locatus est Per parabolas super terram: unum semen nequaquam simile; Et cum zizaniorum semente simul natum, Et sinapi, et hæredem occisum manibus iniquis. 5 Marcus quidem talia, Petri alumnus; late patenti autem * Alias Bill. 41, pag. 102. * Alias Murator., 297, pag. 215. ΧΧιν. 5 Ὡς, pro &ς. 4 Μίγη. Reg. 990, ἐμίγη. 6 "Ωνιον. Reg. 991, sup. lin. πράσιμον. 16 "Ενθεν. Reg. 992, ἐντεῦθεν. 18 'Εμπαλιν αὖ. Vat. et Chig. Εμπαλί τε προβά- τοις. Reg. 991, καὶ τὸ ἀνάπαλιν, sup. lin. Int. Coisl. καὶ τῶν προβάτων καὶ ἐρίφων τὴν στάσιν τὴν ἀκατο άλληλον. XX:V. PARABOLÆ CHRISTI XXV. Τιτ. Παραβολαί, etc. Parvum illud carmen est majoris sine dubio fragmentum, cui deesse vi- dentur principium et finis. Ibi enim agitur de mi- raculis, sicut et de parabolis, nec solum de Luca loquitur, sed et de Marco. (CAILLAU.) 3 Τόν. Chig. τῶν. 5 Μάρκος μὲν δὴ τοῖα. Chig. Μάρκος δὴ τοῖα. METRICA VERSIO. ET ÆNIGMATA SECUNDUM R Crudeli servo dominus se præstat acerbuin, MATTHEUM. (Billio interprete.) Accipe jam, siquidem juvat hoc quoque discere, [quidnam • Obscuro Christus tradidit eloquio : Fundamenta domus tenera jaciuntur arena; Semen idem in varios decidit atque locos; Semen item egregium, eui noxia miscuit hostis ; Et sinapis granum tollit in alta caput ; Conditur in molli fermentum insigne farina ; Propter thesaurum cedit ager pretio ; Margaris hinc sequitur, cujus mercator amore Prædia cuncta lubens vendit, opesque suas ; Omnigenos pisces alto trahit æquore rete Errabunda humeris tollitur atque pecus; Postremis merces solvitur æqua viris ; Disparibus natis mandatur cura colendæ Vitis et hæredem gens scelerata necat; Regia convivis impletur mensa coactis Virgineusque faces grex vigiliusque gerit. Committit Dominus servis non æqua talenta ; Læva hædi, dextra parte locantur oves. ; XXV. PARABOLA CHRISTI SECUNDUM MARCON. (A. B. Caillau interprete.) Hæc Christus fecit magnus; sed mystica ſudit Verba datum terræ unuin semen scilicet impar, Quodque inter crescit fertile zizania; Hæredemque male occisum, granumque sinapis. Filius hæc Petri Marcus; Pauli sed alumnus

Ὤνιον ἀντιλάβοιμι φίλον κτέαρ, ὥς κεν ἅπαντας Πλούτῳ νηκήσαιμι, πεπασμένος οἶον ἀπ’ ἄλλων, Ἢ θησαυρὸν ἀγροῖο μυχοῖς ἔνι κρυπτὸν ἐόντα Οἶδα δ’ ἐγὼ καὶ κόσμον ἔσω πίπτοντα σαγήνης, Ὧ Χριστοῦ βασιλῆος ὑποδρήσσοντες ἐφετμαῖς, Ἀνθρώπων ἀλιῆες ἑὸν λίνον ἀμφὶς ἔθηκαν, Ὡς ἁλὸς ἐξερύσωσι βυθῶν, ὀπάσωσι δὲ Χριστῷ Νηχομένους πικροῖς ἐνὶ κύμασι τοῦδε βίοιο. Ἀλλ’ ὁπόταν κρίνῃς ἁλίην, διὰ δ’ ἄνδιχα τέμνῃς, Μή μ’ ἀπὸ τῆλε βάλοις, ἀχρήϊον οἷά περ ἰχθύν· Ἄγγεσι δ’ ἐγκατάθειο φυλασσόμενον βασιλῆϊ. Ἐς μεγάλην δὲ Θεοῖο καλὴν ἐριθηλέ’ ἀλωὴν, Ἠῷος μὲν ἔβην, καὶ πλείονα μόχθον ἀνέτλην· Μισθὸν δ’ ὑστατίοισιν ἴσον, καὶ κῦδος ἔχοιμι. Τίς φθόνος, εἰ μόχθοισι πόθον Θεὸς ἀντιφερίζει; Πέμπε πατὴρ υἱῆας ἐς ἄμπελον, ὡς κομέοιεν, Τὸν πρότερον, πρότερον· ὁ δ’ ἄρα πρόφρων ὑπέδεκτο, Οὐ μὴν ἐξετέλεσσε πατρὸς πόθον, ὥσπερ ὑπέστη. Αὐτὰρ ὅγ’ οὐχ ὑπέδεκτο, καὶ ἐξετέλεσσεν ἐφετμὴν Ὁπλότερος. Κρείσσων μὲν ἐμοὶ, γλυκίων δὲ τοκῆϊ Ἀμφοτέρων, ὃς ἔδεκτο, καὶ ἐξετέλεσσεν ἐέλδωρ. Κληρονόμον δ’ ὀλέσαιεν, ὅσοι πυρὸς, ἐκτὸς ἀλωῆς. Ἔστι γάμος, τὸν παιδὶ πατὴρ φίλος ἐσθλὸς ἀρίστῳ Δαίνυσι καγχαλόων·

Ὤνιον ἀντιλάβοιμι φίλον κτέαρ, ὥς κεν ἅπαντας Πλούτῳ νηκήσαιμι, πεπασμένος οἶον ἀπ’ ἄλλων, Ἢ θησαυρὸν ἀγροῖο μυχοῖς ἔνι κρυπτὸν ἐόντα Οἶδα δ’ ἐγὼ καὶ κόσμον ἔσω πίπτοντα σαγήνης, Ὧ Χριστοῦ βασιλῆος ὑποδρήσσοντες ἐφετμαῖς, Ἀνθρώπων ἀλιῆες ἑὸν λίνον ἀμφὶς ἔθηκαν, Ὡς ἁλὸς ἐξερύσωσι βυθῶν, ὀπάσωσι δὲ Χριστῷ Νηχομένους πικροῖς ἐνὶ κύμασι τοῦδε βίοιο. Ἀλλ’ ὁπόταν κρίνῃς ἁλίην, διὰ δ’ ἄνδιχα τέμνῃς, Μή μ’ ἀπὸ τῆλε βάλοις, ἀχρήϊον οἷά περ ἰχθύν· Ἄγγεσι δ’ ἐγκατάθειο φυλασσόμενον βασιλῆϊ. Ἐς μεγάλην δὲ Θεοῖο καλὴν ἐριθηλέ’ ἀλωὴν, Ἠῷος μὲν ἔβην, καὶ πλείονα μόχθον ἀνέτλην· Μισθὸν δ’ ὑστατίοισιν ἴσον, καὶ κῦδος ἔχοιμι. Τίς φθόνος, εἰ μόχθοισι πόθον Θεὸς ἀντιφερίζει; Πέμπε πατὴρ υἱῆας ἐς ἄμπελον, ὡς κομέοιεν, Τὸν πρότερον, πρότερον· ὁ δ’ ἄρα πρόφρων ὑπέδεκτο, Οὐ μὴν ἐξετέλεσσε πατρὸς πόθον, ὥσπερ ὑπέστη. Αὐτὰρ ὅγ’ οὐχ ὑπέδεκτο, καὶ ἐξετέλεσσεν ἐφετμὴν Ὁπλότερος. Κρείσσων μὲν ἐμοὶ, γλυκίων δὲ τοκῆϊ Ἀμφοτέρων, ὃς ἔδεκτο, καὶ ἐξετέλεσσεν ἐέλδωρ. Κληρονόμον δ’ ὀλέσαιεν, ὅσοι πυρὸς, ἐκτὸς ἀλωῆς. Ἔστι γάμος, τὸν παιδὶ πατὴρ φίλος ἐσθλὸς ἀρίστῳ Δαίνυσι καγχαλόων·

Ἀλλ’ ὥς τι στεινοῖο πόρου διὰ ῥεῖθρον ὁδεῦον Ῥοιζηδὸν, μολίβου περιηγέος ἐν κενεῶσιν Ὅλκοιο πλήθοντος ὅσον χάδε, καὶ πρὸς ἀνάντες Δέσμιον ἅλλεται ὦκα, βιαζόμενον κατόπισθεν, Ὣς κέλομαι σέο φίλτρον ἐνὶ πραπίδεσσι τεῇσι Σφιγγόμενον, Χριστοῖο καταντίον ὕψι φέρεσθαι, Ἠὲ καλὴν πίειραν ἐπικλύζειν τίν’ ἄρουραν. Εἰ δὲ σύ γ’ ἔνθα καὶ ἔνθα χέοις ψαμάθοισι βαθείαις, Ἢ κατὰ πετράων, ἢ λείμακος, ἠὲ χαράδρης, Ὤλετό σοι ῥόος ἐσθλὸς ἀσύνδετος, οὐδὲν ὄνειαρ. Εἰ μέν σοί γε πατὴρ ζώει φίλος, ὅς σε φάωσδε Ἤγαγεν, ἢ μήτηρ γλυκερὴ, καὶ φίλτρον ἀμεμφὲς, Εἰ σὺ κασιγνήτοισιν ἐρείδεαι εὐμενέουσιν, Ἢ τοκέων τοκέεσσιν ἀρηγόσιν, ἢ καὶ ἀρωγῆς Δευομένοις, τούτοις μὲν ὁμὸν βίον ἀμφαγαπάζειν Οὐ φθόνος, οὐδὲ πικρὸν καὶ ἀνάρσιον ἐνθάδε Μῶμος Ὄμμα βαλεῖ, τρίζειν καὶ σάνδαλα πολλάκι φάσκων· Ἔστι δὲ καὶ τόδ’ ὄνειαρ ἐμοὶ, κακὸς ὄμματα βάλλων. Κεῖνος μὲν βαλέει, τὸ δ’ ἐμὸν κέαρ ἔμπεδον ἔσται. Τῶν δ’ ἄλλων μοι τόσσον ἀλεύεσθαι φιλότητα, Ἤ τοι μὴ φιλίην γε, συνωροφίην δ’ ἀλεγεινὴν, Ἢ θάρσος δολερόν τε καὶ εὐθαλέεσσιν ἄπιστον, Ὁσσάτιον Χριστοῖο περιδράσσεσθαι ἔοικεν Ἔμπεδον ἐμπεφυυῖαν ἀειζώοισι πόθοισι. Σχιζομένων τ’ ἐρίφων καὶ ὀί̈ων, ἤματι πικρῷ, Ἀνδρῶν εὐσεβέων τε καὶ οὐχ ὁσίων ἑκάτερθεν, Στήσαις μή μ’ ἐρίφοις ἐναρίθμιον, ἀλλ’ ὀί̈εσσι Δεξιτερὴν παρὰ χεῖρα, μένοι τ’ ἐνὶ χείροσι λαιή. Λύχνος δή τις ἔμοιγε φαεσφόρος ἔκτοθι λάμποι Λυχνίης καθύπερθε. Καλὸν δέ τι καὶ θεὸν οἶον Ἴδμεναι, ὃς πάντεσσιν ἐπίσκοπον ὄμμα τίθησιν. Αἰεὶ δὲ στέργοιμι Θεὸν πλέον, εἴτε τι πικρὸν Εἴτ’ ἀγαθὸν παρέχοι· πᾶν γὰρ καλόν. Εἰ δὲ τυπείην Ληϊσταῖς, μεγάλης κατιὼν ἀπὸ Χριστοπόληος, Μή με λίπῃς χείρεσσιν ὑπ’ ἀνδροφόνοισι δαμῆναι. Εἰ δὲ πνεῦμ’ ἐλάσεις ψυχῆς ἄπο, μηκέτ’ ἀεργὸν Εὑρὼν σὺν πλεόνεσσι καταδράμοι ἐχθρὸς ἐμεῖο. Μηδὲ συκῆν ὀλέσειας ἀχρήϊον, ἀλλ’ ἔτι καρπὸν Ἔλπεο, μηδὲ τέμῃς μιν, ἄναξ· κομέων δέ τ’ ἐγείρειν. Δραχμήν τε, πρόβατόν τε, πάϊν τ’ ἀπὸ πάντ’ ὀλέσαντα Εὑρὼν, τὴν μὲν ἔραζε, τὸ δ’ οὔρεσι, τὸν δ’ ὑπὸ ποσσὶν Οἰκτρὸν ὑποστρέψαντα πατρώϊον ἐς δόμον, ὦ ’ναξ, Αὖθις ἀριθμήσειας ἐν υἱάσι, θρέμμασι, δραχμαῖς. Μὴ δ’ ἀγαθοῦ βασιλῆος ἐμοῖς παθέεσσιν ἐόντος, Πρηκτὴρ αὐτὸς ἔοιμι πικρὸς χρήσταις ὁμοδούλοις.

Ἀλλ’ ὥς τι στεινοῖο πόρου διὰ ῥεῖθρον ὁδεῦον Ῥοιζηδὸν, μολίβου περιηγέος ἐν κενεῶσιν Ὅλκοιο πλήθοντος ὅσον χάδε, καὶ πρὸς ἀνάντες Δέσμιον ἅλλεται ὦκα, βιαζόμενον κατόπισθεν, Ὣς κέλομαι σέο φίλτρον ἐνὶ πραπίδεσσι τεῇσι Σφιγγόμενον, Χριστοῖο καταντίον ὕψι φέρεσθαι, Ἠὲ καλὴν πίειραν ἐπικλύζειν τίν’ ἄρουραν. Εἰ δὲ σύ γ’ ἔνθα καὶ ἔνθα χέοις ψαμάθοισι βαθείαις, Ἢ κατὰ πετράων, ἢ λείμακος, ἠὲ χαράδρης, Ὤλετό σοι ῥόος ἐσθλὸς ἀσύνδετος, οὐδὲν ὄνειαρ. Εἰ μέν σοί γε πατὴρ ζώει φίλος, ὅς σε φάωσδε Ἤγαγεν, ἢ μήτηρ γλυκερὴ, καὶ φίλτρον ἀμεμφὲς, Εἰ σὺ κασιγνήτοισιν ἐρείδεαι εὐμενέουσιν, Ἢ τοκέων τοκέεσσιν ἀρηγόσιν, ἢ καὶ ἀρωγῆς Δευομένοις, τούτοις μὲν ὁμὸν βίον ἀμφαγαπάζειν Οὐ φθόνος, οὐδὲ πικρὸν καὶ ἀνάρσιον ἐνθάδε Μῶμος Ὄμμα βαλεῖ, τρίζειν καὶ σάνδαλα πολλάκι φάσκων· Ἔστι δὲ καὶ τόδ’ ὄνειαρ ἐμοὶ, κακὸς ὄμματα βάλλων. Κεῖνος μὲν βαλέει, τὸ δ’ ἐμὸν κέαρ ἔμπεδον ἔσται. Τῶν δ’ ἄλλων μοι τόσσον ἀλεύεσθαι φιλότητα, Ἤ τοι μὴ φιλίην γε, συνωροφίην δ’ ἀλεγεινὴν, Ἢ θάρσος δολερόν τε καὶ εὐθαλέεσσιν ἄπιστον, Ὁσσάτιον Χριστοῖο περιδράσσεσθαι ἔοικεν Ἔμπεδον ἐμπεφυυῖαν ἀειζώοισι πόθοισι. Σχιζομένων τ’ ἐρίφων καὶ ὀί̈ων, ἤματι πικρῷ, Ἀνδρῶν εὐσεβέων τε καὶ οὐχ ὁσίων ἑκάτερθεν, Στήσαις μή μ’ ἐρίφοις ἐναρίθμιον, ἀλλ’ ὀί̈εσσι Δεξιτερὴν παρὰ χεῖρα, μένοι τ’ ἐνὶ χείροσι λαιή. Λύχνος δή τις ἔμοιγε φαεσφόρος ἔκτοθι λάμποι Λυχνίης καθύπερθε. Καλὸν δέ τι καὶ θεὸν οἶον Ἴδμεναι, ὃς πάντεσσιν ἐπίσκοπον ὄμμα τίθησιν. Αἰεὶ δὲ στέργοιμι Θεὸν πλέον, εἴτε τι πικρὸν Εἴτ’ ἀγαθὸν παρέχοι· πᾶν γὰρ καλόν. Εἰ δὲ τυπείην Ληϊσταῖς, μεγάλης κατιὼν ἀπὸ Χριστοπόληος, Μή με λίπῃς χείρεσσιν ὑπ’ ἀνδροφόνοισι δαμῆναι. Εἰ δὲ πνεῦμ’ ἐλάσεις ψυχῆς ἄπο, μηκέτ’ ἀεργὸν Εὑρὼν σὺν πλεόνεσσι καταδράμοι ἐχθρὸς ἐμεῖο. Μηδὲ συκῆν ὀλέσειας ἀχρήϊον, ἀλλ’ ἔτι καρπὸν Ἔλπεο, μηδὲ τέμῃς μιν, ἄναξ· κομέων δέ τ’ ἐγείρειν. Δραχμήν τε, πρόβατόν τε, πάϊν τ’ ἀπὸ πάντ’ ὀλέσαντα Εὑρὼν, τὴν μὲν ἔραζε, τὸ δ’ οὔρεσι, τὸν δ’ ὑπὸ ποσσὶν Οἰκτρὸν ὑποστρέψαντα πατρώϊον ἐς δόμον, ὦ ’ναξ, Αὖθις ἀριθμήσειας ἐν υἱάσι, θρέμμασι, δραχμαῖς. Μὴ δ’ ἀγαθοῦ βασιλῆος ἐμοῖς παθέεσσιν ἐόντος, Πρηκτὴρ αὐτὸς ἔοιμι πικρὸς χρήσταις ὁμοδούλοις.

505 SECTIO I. POEMAȚA DOGMATICA. 85 Αὖθις ἀριθμήσειας ἐν υἱάσι, θρέμμασι, δρα- Α Τοίων ἀντιτύχοιμι Θεοῦ πάρα. Εἰ δ᾽ ἀποθήκας [χμαῖς. Μὴ δ' ἀγαθοῦ βασιλῆος ἐμοῖς παθέεσσιν ἐόντος, Πρηκτὴρ αὐτὸς ἔοιμι πικρὸς χρήσταις ὁμοδούλοις. Καί τι χρεῶν κόψαιμι λαθών πινυτόφρονι βουλῇ, Ως κεν χρηΐζων ποτ' ἐς ὕστερον άλκαρ ἔχοιμι ! 90 Λάζαρος ἐνθάδ' ἔοιμι, καὶ ὕστερον· ἄλλος ἀγήνωρ Ενθάδε, κεῖθι δ' ἄτιμος ἔχων φλόγας ἀντὶ χόροιο. Εἴην μὴ μεγάλαυχος, ἐπεὶ κακός είμι τελώνης. Δάκρυσιν οἶκτον ἔχοιμι, Φαρισαῖοι δὲ πέσοιεν. Χήρην δ' εἴποτ' ἐμεῖο παρὰ προθύροις μογέουσαν 95 ῎Απρηκτον πέμψαιμι, καὶ εἰ λίθον ἢ ὅριν αἰνὸν 'Αντ' ἄρτοιο φίλοιο καὶ ἰχθύος ἡδυβόροιο Εχθρα φιλοφρονέων, παλάμης ἀπὸ τῆσδ᾽ ὀρέγοιμι, 806 Τὰς μὲν σφρηγὶς ἔχει, τὰς δ᾽ ἐλπίδες ὦκα θέουσαι, 100 "Ηδε με νὺξ ὀλέσειε σὺν ἀδρανέουσιν ὀνείροις. Οὐδὲ μὲν οὐδὲ τάλαντον, ὅ μοι Θεὸς ἐγγυάλιξε Πλειοτέρην ἄλλοισι μετρῶν χάριν, εύχομ' ἔγωγε Τοῦτο μένειν παλάμῃσιν ἐν ἡμετέρῃσιν ἀεργόν, Μὲ μνᾶν φυσικοῖο λόγου, χάριν ἰσονέμητον, 105 Αλλ' ἔργον τ' ὀπάσαιμι, κλέους τ' ἐπίτ᾽ ἄντι [τύχοιμι· Μηδὲ δίκην τίσαιμι πικρὴν, καὶ αἶσχος ἔχοιμι. ΚΗ'. Χειμὼν ἀπὸ Χριστοῦ κατασταλθείς. Ην ὅτε Χριστὸς ἴαυεν ἐφ᾽ ὁλκάδος ἔμφυτον ὕπνον, Τετρήχει δὲ θάλασσα κυδοιμοτόκοισιν ἀήταις. 85 Rursus numeres inter filios, pecora et drachmas. Ne vero, cum rex mihi debitori indulgens sit, Exactor ipse durus sim conservis debitoribus. Atque utinam ex debito clanculum quid resecem prudenti consilio, Ut indigens aliquando, in posterum calamitatis levamen habeam! 90 Lazarus hic ego sim, et postea : alter superbus Hic, illic autem inglorius et flammas habens pro saturitate. Ne sin jactabundus, siquidem pravus sum publicanus Lacrymis misericordiam obtineam, Pharisæi autem cadant. Vidnam autem si quando ad fores meas afflictam 95 Re infecta dimiserim, ac si lapidem aut dirum serpentem Pro grato pane et suavi pisce, Juimice sentiens, bac dextra porrexerim, Talia a Deo recipiam. Quod si horrea Partim servet sigillum, partim spes, quæ cito defluunt, 100 Hæc me nox perdal cum inanibus somniis. Talentum vero quod mihi Deus tribuit, 286-287 Qui etiam plura aliis largitus est, ego deprecor, Ne in manibus meis maneat otiosum; Aut mina nativi sermonis, gratia æqualiter divisa : 105 Sed opus exhibeam, et gloriam pro opere recipiam; Non autem acerbas solvam poenas et probrum subeam. XXVIII. Tempestas a Christo sedata*. Christus olim dormiebat in navi naturali sopore, Sæviebat antem mare, procellam excitantibus ventis. . Alias Bill. 104, pag. 179. 87 Χρήσταις. Ιta Reg. 990. Edit. Χρηστοῖς. 90 Λάζαρος. Lazarus hic ego sim, et in altera vita; alius, ut dives, etc, 95 Εἰ λίθον. Ita Coisl. Edit. mendose of. Int. ἀντ᾿ ἄρτου καὶ ἰχθύος αἰτοῦντι φίλῳ λίθον ἢ ὄφιν ὀρέξαιμι, amico petenti panem, etc. 99 Έχει. Reg. 990 et Coisl. ἔχει. 100 Αδρανέουσιν. Chig. ἀδρανέεσσιν. 104 Λόγου. Sermonis, vel naturalis rationis mnam, pari sorte mortalibus concessum munus: singulare talentum et mna una. Sic quoque Hilarius. Billius omisit mnam in sua interpretatione ΧΧVΙΙΙ. 1 Εμφυτον ὕπνον. Bill. Sopor alius. METRICA VERSIO. Christe, reduc, natisque iterum drachmisque, ovi- B In vanum adjaceat, vel cum cerealia supplex [busque Annumerare velis, primaque in sede locare. Cumque mihi dominus debenti plurima sese Præbuerit facilem, nomenque remiserit omne, Non sinat Omnipotens, ut sæva mente reposcam Debita, queis conserva mihi est obstricta caterva. Atque utinam Domino prudenti debita mente Jmminuam, el duris quæram solatia rebus. Lazarus in terris, supero sim Lazarus orbe . Turgeat hic alius fastu, frontemque superbam Tollat, et æterno vivat contemptus in ævo, Pro luxu flammæ subiens tormenta perennis. Neve meæ vanus texam præconia laudis, Cum vitiis scateam, cum sim miser ille telones : Sed lacrymis moveam Dominum, veniamque rogando Obtineam, misereque cadat Pharisæus inanis. Quod si cassa viro foribus muliercula nostris Munera vel piscem poscat, crudelis in illam Haud dubitem durum lapidem jactare, vel anguem, Non aliter mecum faciat Dominator olympi. Quod si nostra gravi partim sint obdita clave Horrea, venturis partim nova frugibus amens Edificem, nox hæc meque et mea somnia perdat. Nec mihi, quod bonitas tribuit divina, talentum, (Plura licei dederit aliis) telture profunda Occultem verum sortem cum fenore reddam : Meque Deus magno cœli dignetur honore; Non autem probrum subcam pœnasque futuras. XXVIII. TEMPESTAS A CHRISTO SEDATA. (Billio interprete.) In navi quondam Christum sopor altus habebat, Et vesana graves turbabant æquora venti,

505 SECTIO I. POEMAȚA DOGMATICA. 85 Αὖθις ἀριθμήσειας ἐν υἱάσι, θρέμμασι, δρα- Α Τοίων ἀντιτύχοιμι Θεοῦ πάρα. Εἰ δ᾽ ἀποθήκας [χμαῖς. Μὴ δ' ἀγαθοῦ βασιλῆος ἐμοῖς παθέεσσιν ἐόντος, Πρηκτὴρ αὐτὸς ἔοιμι πικρὸς χρήσταις ὁμοδούλοις. Καί τι χρεῶν κόψαιμι λαθών πινυτόφρονι βουλῇ, Ως κεν χρηΐζων ποτ' ἐς ὕστερον άλκαρ ἔχοιμι ! 90 Λάζαρος ἐνθάδ' ἔοιμι, καὶ ὕστερον· ἄλλος ἀγήνωρ Ενθάδε, κεῖθι δ' ἄτιμος ἔχων φλόγας ἀντὶ χόροιο. Εἴην μὴ μεγάλαυχος, ἐπεὶ κακός είμι τελώνης. Δάκρυσιν οἶκτον ἔχοιμι, Φαρισαῖοι δὲ πέσοιεν. Χήρην δ' εἴποτ' ἐμεῖο παρὰ προθύροις μογέουσαν 95 ῎Απρηκτον πέμψαιμι, καὶ εἰ λίθον ἢ ὅριν αἰνὸν 'Αντ' ἄρτοιο φίλοιο καὶ ἰχθύος ἡδυβόροιο Εχθρα φιλοφρονέων, παλάμης ἀπὸ τῆσδ᾽ ὀρέγοιμι, 806 Τὰς μὲν σφρηγὶς ἔχει, τὰς δ᾽ ἐλπίδες ὦκα θέουσαι, 100 "Ηδε με νὺξ ὀλέσειε σὺν ἀδρανέουσιν ὀνείροις. Οὐδὲ μὲν οὐδὲ τάλαντον, ὅ μοι Θεὸς ἐγγυάλιξε Πλειοτέρην ἄλλοισι μετρῶν χάριν, εύχομ' ἔγωγε Τοῦτο μένειν παλάμῃσιν ἐν ἡμετέρῃσιν ἀεργόν, Μὲ μνᾶν φυσικοῖο λόγου, χάριν ἰσονέμητον, 105 Αλλ' ἔργον τ' ὀπάσαιμι, κλέους τ' ἐπίτ᾽ ἄντι [τύχοιμι· Μηδὲ δίκην τίσαιμι πικρὴν, καὶ αἶσχος ἔχοιμι. ΚΗ'. Χειμὼν ἀπὸ Χριστοῦ κατασταλθείς. Ην ὅτε Χριστὸς ἴαυεν ἐφ᾽ ὁλκάδος ἔμφυτον ὕπνον, Τετρήχει δὲ θάλασσα κυδοιμοτόκοισιν ἀήταις. 85 Rursus numeres inter filios, pecora et drachmas. Ne vero, cum rex mihi debitori indulgens sit, Exactor ipse durus sim conservis debitoribus. Atque utinam ex debito clanculum quid resecem prudenti consilio, Ut indigens aliquando, in posterum calamitatis levamen habeam! 90 Lazarus hic ego sim, et postea : alter superbus Hic, illic autem inglorius et flammas habens pro saturitate. Ne sin jactabundus, siquidem pravus sum publicanus Lacrymis misericordiam obtineam, Pharisæi autem cadant. Vidnam autem si quando ad fores meas afflictam 95 Re infecta dimiserim, ac si lapidem aut dirum serpentem Pro grato pane et suavi pisce, Juimice sentiens, bac dextra porrexerim, Talia a Deo recipiam. Quod si horrea Partim servet sigillum, partim spes, quæ cito defluunt, 100 Hæc me nox perdal cum inanibus somniis. Talentum vero quod mihi Deus tribuit, 286-287 Qui etiam plura aliis largitus est, ego deprecor, Ne in manibus meis maneat otiosum; Aut mina nativi sermonis, gratia æqualiter divisa : 105 Sed opus exhibeam, et gloriam pro opere recipiam; Non autem acerbas solvam poenas et probrum subeam. XXVIII. Tempestas a Christo sedata*. Christus olim dormiebat in navi naturali sopore, Sæviebat antem mare, procellam excitantibus ventis. . Alias Bill. 104, pag. 179. 87 Χρήσταις. Ιta Reg. 990. Edit. Χρηστοῖς. 90 Λάζαρος. Lazarus hic ego sim, et in altera vita; alius, ut dives, etc, 95 Εἰ λίθον. Ita Coisl. Edit. mendose of. Int. ἀντ᾿ ἄρτου καὶ ἰχθύος αἰτοῦντι φίλῳ λίθον ἢ ὄφιν ὀρέξαιμι, amico petenti panem, etc. 99 Έχει. Reg. 990 et Coisl. ἔχει. 100 Αδρανέουσιν. Chig. ἀδρανέεσσιν. 104 Λόγου. Sermonis, vel naturalis rationis mnam, pari sorte mortalibus concessum munus: singulare talentum et mna una. Sic quoque Hilarius. Billius omisit mnam in sua interpretatione ΧΧVΙΙΙ. 1 Εμφυτον ὕπνον. Bill. Sopor alius. METRICA VERSIO. Christe, reduc, natisque iterum drachmisque, ovi- B In vanum adjaceat, vel cum cerealia supplex [busque Annumerare velis, primaque in sede locare. Cumque mihi dominus debenti plurima sese Præbuerit facilem, nomenque remiserit omne, Non sinat Omnipotens, ut sæva mente reposcam Debita, queis conserva mihi est obstricta caterva. Atque utinam Domino prudenti debita mente Jmminuam, el duris quæram solatia rebus. Lazarus in terris, supero sim Lazarus orbe . Turgeat hic alius fastu, frontemque superbam Tollat, et æterno vivat contemptus in ævo, Pro luxu flammæ subiens tormenta perennis. Neve meæ vanus texam præconia laudis, Cum vitiis scateam, cum sim miser ille telones : Sed lacrymis moveam Dominum, veniamque rogando Obtineam, misereque cadat Pharisæus inanis. Quod si cassa viro foribus muliercula nostris Munera vel piscem poscat, crudelis in illam Haud dubitem durum lapidem jactare, vel anguem, Non aliter mecum faciat Dominator olympi. Quod si nostra gravi partim sint obdita clave Horrea, venturis partim nova frugibus amens Edificem, nox hæc meque et mea somnia perdat. Nec mihi, quod bonitas tribuit divina, talentum, (Plura licei dederit aliis) telture profunda Occultem verum sortem cum fenore reddam : Meque Deus magno cœli dignetur honore; Non autem probrum subcam pœnasque futuras. XXVIII. TEMPESTAS A CHRISTO SEDATA. (Billio interprete.) In navi quondam Christum sopor altus habebat, Et vesana graves turbabant æquora venti,

Δι' όν ἥλιος προλάμπει, Γλος, Δι᾿ ὃν ἄνθρωπος ή σε- [μνὸς Ἔλαχε νοεῖν τὸ θεῖον, Λογικὸν ζῶον ὑπάρχων. Σὺ γὰρ ἔκτισας τὰ πάντα Παρέχων τάξιν ἑκάστῳ, Συνέχων τε τῇ προ- [νοίκ. Λόγου εἶπας, πέλεν ἔργον. Λόγος σου Θεὸς Υιός Ομοούσιος γάρ ἐστιν, Ομότιμος τῷ τεκόντι, "Ος εφήρμοσεν τὰ [πάντα, Ίνα πάντων βασιλεύσῃ. Περιλάμβανον δὲ πάντα ῞Αγιον Πνεῦμα τὸ θεῖον Προνοούμενον φυλάσσει, Τριάδα ζῶσαν ἐρῶ σε, Ένα καὶ μόνον μονάρχην, Φύσιν ἄτρεπτον, ἄναρχον, Φύσιν οὐσίας ἀφράστου, Σοφίας νοῦν ἀνέφικτον, Κράτος οὐρανῶν ἄ- [πταιστον, Ατερ ἀρχῆς, ἀπέραντον, 288-289 Ακατασκόπητον αὐγὴν, · Ἐφορῶσαν δὲ τὰ πάντα, Βάθος οὐδὲν ἀγνοοῦσαν - ᾿Απὸ γῆς μέχρις [ἀβύσσου. - Πάτερ, ἵλεως γενοῦ μοι. · Διὰ παντὸς θεραπεύειν Τὸ σέβασμα τοῦτο, δός [μοι. Τὰ δ᾽ ἁμαρτήματα ρίψον, Τὸ συνειδὸς ἐκκαθαί- [ρων Ἀπὸ πάσης κακονοίας, Ἵνα δοξάσω τὸ θεῖον Οσίας χεῖρας ἐπαίρων· Ινα Χριστὸν εὐλογήσω, Γόνυ κάμπτων έχει [τεύσω - Τότε προσλαβεῖν με δοῦ λον, Οτ' ἂν ἔλθῃ βασιλεύων. Πάτερ, ἵλεως γενοῦ μοι, Ἔλεον καὶ χάριν εὕρω· Ὅτι δόξα καὶ χάρις [σοι *Αχρις αἰῶνος ἀμέτρου. ΛΑ'. Ὕμνος ἄλλος. Δόξα Θεῷ τῷ Πατρὶ, καὶ Υἱῷ παμβασιλῆτ ΧΧΧ. Κάλλος. κλέος. των. Οὐρανῶν ἅπταιστον. ούρα- νίων, ἅπαυστον. Βάθος οὐδὲν ἀγνοοῦσαν. Τότε. ὥστε. - ὅτ' ἄν, "Ελθῃ. ἔλθῃς. SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Per quem sol lucet, Per quem cursus lunæ, Per quem siderum eximia pulchritudo, Per quem homo venerabilis Consecutus est divini numinis cognitionem, Cum sit ratione præditum animal. Tu enim creasti omnia, Suum attribuens ordinem cuilibet, Et tua gubernans providentia. Verbum dixisti, opus exstitit. Verbum tuum, Deus tuusque Filius est. Ejusdem enim naturæ est, Et æqualis honore Parenti Qui omnia coagmentavit, Ut omnibus imperet. Complectens autem omn.a Spiritus sanctus qui ipse Deus est, Providus custodit. Vivam Trinitatem te dicam Unum atque unicum monarcham, Naturaun immutabilem, principii expertem, Naturam essentiæ ineffabilis, Sapientiæ mentem imperviam Robur calorum inconcussum, Absque principio, absque fine, Nulli unquam visum lumen, Prospicientem omnia, Nihil vel profundissimum ignorantem A terra usque ad inferos. Pater, propitius esto mihi; Semper colere Numen istud da mihi, Peccata autem mea projice, Conscientiam purgans Ab onini mala cogitatione, Ut dem gloriam Deo Puras tollens manus, Ut Christo benedicam, Et genu flexo supplicem Ut me tunc suscipiat servum suum Quando venerit regnaturus. Pater, propitius esto mihi, Misericordiam et gratiam inveniam; Nam gloria et gratiarum actio tibi debetur, In perpetua sæcula. XXXI. Hymnus alius*. Gloria Deo Patri et Filio omnium dominatori : • Alias Toll. 15, pag. 91. Vat. Coislinianus codex Vaticanus autem Ρrofundissima qua que penetrantem. Quem lucet obque Pho- [bus, Ob quem sororque currit, Et astra pulchra cœli, Obquemque nosse numen Nacti sumus supremum Nos,contigit quibus mens. Nam cuncta tu creasti, Et ordinem dedisti Cunctis, et hæc gubernas. Locutus es, fuitque Statim quod es locutus. Sermo tuus Deusque Est, natus et, tibique Essentia parenti Par, ac honore prorsus. METRICA Nil non is ordinavit, Ut imperet quibusque. At Spiritus coercens Vi cuncta præpotenti, Gubernat et tuetur. O viva Trinitas, te Unum canam monar- [cham, Origo cui nec ulla Est, versio nec ulla : Excedit esse cujus Sermonis oinne robur : Sophiaque mente cujus Nulla potest teneri : Coeli perenne robur, Ortu carensque Line. Forsan, Ita Benedictini, quod male conjectum videtur, cum nullum alium hujus carminis versum invenias sic pedem amphimacrum pro anapæsto recipientem. Cæterum tóta vicem an- tecedentis, ut aiunt, gerit, ante ιum..... cum, (CAILLAU.) Coisl. VERSIO. B Aciemque cujus omnem Splendor fugit supremus. Quæ cuncta contueris, Quam nil humi latet, nil Et in mari profundo. Lenis, Pater, mibi sis : Da numen istud a me Colatur absque fine. Absterge quæ patravi, Mentem meam repur- igans, Ne quid mali volutet : Ut gloriam tibi dem, Puras manus in altum Tollens, canamque Chri- stum : Genu petamque nixo, Assumat ut clientem, Ad sceptra cum redibit. Lenis, Pater, mihi sis : Da te mihi benignum : Grates, decus decent [quoma In specla saeculorum. XXXI. HYMNUS ALIUS. (A. B. Caillau interprete.) Gloria suumma Patri, summo par gloria Nato; 2. Δι' δν ὁ δρόμος σελήνης, 1. Δι᾿ ὃν ἄστρων μέγα κάλ 22. Περιλάμβανοr. Ita Coisl. Edit. παραλαμβά-

Δι' όν ἥλιος προλάμπει, Γλος, Δι᾿ ὃν ἄνθρωπος ή σε- [μνὸς Ἔλαχε νοεῖν τὸ θεῖον, Λογικὸν ζῶον ὑπάρχων. Σὺ γὰρ ἔκτισας τὰ πάντα Παρέχων τάξιν ἑκάστῳ, Συνέχων τε τῇ προ- [νοίκ. Λόγου εἶπας, πέλεν ἔργον. Λόγος σου Θεὸς Υιός Ομοούσιος γάρ ἐστιν, Ομότιμος τῷ τεκόντι, "Ος εφήρμοσεν τὰ [πάντα, Ίνα πάντων βασιλεύσῃ. Περιλάμβανον δὲ πάντα ῞Αγιον Πνεῦμα τὸ θεῖον Προνοούμενον φυλάσσει, Τριάδα ζῶσαν ἐρῶ σε, Ένα καὶ μόνον μονάρχην, Φύσιν ἄτρεπτον, ἄναρχον, Φύσιν οὐσίας ἀφράστου, Σοφίας νοῦν ἀνέφικτον, Κράτος οὐρανῶν ἄ- [πταιστον, Ατερ ἀρχῆς, ἀπέραντον, 288-289 Ακατασκόπητον αὐγὴν, · Ἐφορῶσαν δὲ τὰ πάντα, Βάθος οὐδὲν ἀγνοοῦσαν - ᾿Απὸ γῆς μέχρις [ἀβύσσου. - Πάτερ, ἵλεως γενοῦ μοι. · Διὰ παντὸς θεραπεύειν Τὸ σέβασμα τοῦτο, δός [μοι. Τὰ δ᾽ ἁμαρτήματα ρίψον, Τὸ συνειδὸς ἐκκαθαί- [ρων Ἀπὸ πάσης κακονοίας, Ἵνα δοξάσω τὸ θεῖον Οσίας χεῖρας ἐπαίρων· Ινα Χριστὸν εὐλογήσω, Γόνυ κάμπτων έχει [τεύσω - Τότε προσλαβεῖν με δοῦ λον, Οτ' ἂν ἔλθῃ βασιλεύων. Πάτερ, ἵλεως γενοῦ μοι, Ἔλεον καὶ χάριν εὕρω· Ὅτι δόξα καὶ χάρις [σοι *Αχρις αἰῶνος ἀμέτρου. ΛΑ'. Ὕμνος ἄλλος. Δόξα Θεῷ τῷ Πατρὶ, καὶ Υἱῷ παμβασιλῆτ ΧΧΧ. Κάλλος. κλέος. των. Οὐρανῶν ἅπταιστον. ούρα- νίων, ἅπαυστον. Βάθος οὐδὲν ἀγνοοῦσαν. Τότε. ὥστε. - ὅτ' ἄν, "Ελθῃ. ἔλθῃς. SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Per quem sol lucet, Per quem cursus lunæ, Per quem siderum eximia pulchritudo, Per quem homo venerabilis Consecutus est divini numinis cognitionem, Cum sit ratione præditum animal. Tu enim creasti omnia, Suum attribuens ordinem cuilibet, Et tua gubernans providentia. Verbum dixisti, opus exstitit. Verbum tuum, Deus tuusque Filius est. Ejusdem enim naturæ est, Et æqualis honore Parenti Qui omnia coagmentavit, Ut omnibus imperet. Complectens autem omn.a Spiritus sanctus qui ipse Deus est, Providus custodit. Vivam Trinitatem te dicam Unum atque unicum monarcham, Naturaun immutabilem, principii expertem, Naturam essentiæ ineffabilis, Sapientiæ mentem imperviam Robur calorum inconcussum, Absque principio, absque fine, Nulli unquam visum lumen, Prospicientem omnia, Nihil vel profundissimum ignorantem A terra usque ad inferos. Pater, propitius esto mihi; Semper colere Numen istud da mihi, Peccata autem mea projice, Conscientiam purgans Ab onini mala cogitatione, Ut dem gloriam Deo Puras tollens manus, Ut Christo benedicam, Et genu flexo supplicem Ut me tunc suscipiat servum suum Quando venerit regnaturus. Pater, propitius esto mihi, Misericordiam et gratiam inveniam; Nam gloria et gratiarum actio tibi debetur, In perpetua sæcula. XXXI. Hymnus alius*. Gloria Deo Patri et Filio omnium dominatori : • Alias Toll. 15, pag. 91. Vat. Coislinianus codex Vaticanus autem Ρrofundissima qua que penetrantem. Quem lucet obque Pho- [bus, Ob quem sororque currit, Et astra pulchra cœli, Obquemque nosse numen Nacti sumus supremum Nos,contigit quibus mens. Nam cuncta tu creasti, Et ordinem dedisti Cunctis, et hæc gubernas. Locutus es, fuitque Statim quod es locutus. Sermo tuus Deusque Est, natus et, tibique Essentia parenti Par, ac honore prorsus. METRICA Nil non is ordinavit, Ut imperet quibusque. At Spiritus coercens Vi cuncta præpotenti, Gubernat et tuetur. O viva Trinitas, te Unum canam monar- [cham, Origo cui nec ulla Est, versio nec ulla : Excedit esse cujus Sermonis oinne robur : Sophiaque mente cujus Nulla potest teneri : Coeli perenne robur, Ortu carensque Line. Forsan, Ita Benedictini, quod male conjectum videtur, cum nullum alium hujus carminis versum invenias sic pedem amphimacrum pro anapæsto recipientem. Cæterum tóta vicem an- tecedentis, ut aiunt, gerit, ante ιum..... cum, (CAILLAU.) Coisl. VERSIO. B Aciemque cujus omnem Splendor fugit supremus. Quæ cuncta contueris, Quam nil humi latet, nil Et in mari profundo. Lenis, Pater, mibi sis : Da numen istud a me Colatur absque fine. Absterge quæ patravi, Mentem meam repur- igans, Ne quid mali volutet : Ut gloriam tibi dem, Puras manus in altum Tollens, canamque Chri- stum : Genu petamque nixo, Assumat ut clientem, Ad sceptra cum redibit. Lenis, Pater, mihi sis : Da te mihi benignum : Grates, decus decent [quoma In specla saeculorum. XXXI. HYMNUS ALIUS. (A. B. Caillau interprete.) Gloria suumma Patri, summo par gloria Nato; 2. Δι' δν ὁ δρόμος σελήνης, 1. Δι᾿ ὃν ἄστρων μέγα κάλ 22. Περιλάμβανοr. Ita Coisl. Edit. παραλαμβά-

513 Εταζα;, νόμον τιμῶν Αδελφότητος καὶ φιλίας. 25 Καὶ τῇ μὲν ἔπαυσας [κόπους Τῆς πολυμόχθου σαρκός· Τῇ δ' ἤγειρας εἰς ἔργον, Καὶ πράξεις τάς σοι φί- Γλας, ἵνα τὸ σκότος φυγόντες 30 φθάσωμεν εἰς ἡμέ- Ιραν, Ἡμέραν τὴν μὴ νυκτὶ Τῇ στυγνῇ λυομένην. Σὺ μὲν βάλοις ἐλαφρὸν Ὕπνον ἐμοῖς βλεφάροις, 35 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Ὡς μὴ γλῶσσαν Α Καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, [ὑμνῳδὸν Οἱ τιμή, δόξα, κράτος, Ἐπὶ πολὺ νεκροῦσθαι. Μήτ' ἀντίφωνον ἀγγέλων Πλάσμα σὸν ἡσυχάζειν. Σὺν σοὶ δὲ κοίτη εὐσεβεῖς 40 Εννοίας ἐταζέτω, Μηδέ τι τῶν ῥυπαρῶν Ἡμέρας νὺξ ἐλέγχῃ, Μηδὲ παίγνια νυκτός Ενύπνια θροείτω· 45 Νοῦς δὲ καὶ σώματος [δίχα Σοί, Θεέ, προσλαλείτω, Τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, Jussisti, legem statuens Fraternitatis et amicitiæ, 23 Et illa quidem modum posuisti Laboribus ærumnosæ carnis, Ista autem excitasti ad opus Et negotia tibi amica, Ut tenebras fugientes 30 Festinemus ad diem, Diem nulla nocte Tristi solvendam. Tu quidem mitte levem Somnum meis palpebris. 35 Ut ne lingua laudatrix Longius sopita sileat. 21 50 Εἰς τοὺς αἰῶνας. ['Αμήν. ΑΓ. Εὐχαριστήριον. Σοὶ χάρις, ὦ πάντων βασιλεῦ, πάντων δὲ ποιητά. οὐρανὸς ἐπλήσθη δόξης σέο, πασά τε γαῖα Σῆς σοφίης. Θεὸς Υἱὸς ὁ σὸς Λόγος ἔκτισε παντα. Σὸν ἅγιον Πνεῦμα ζωὴν πάντεσσι χορηγεί. * Τλήκοις κόσμῳ θεία Τριάς· ἔλαθι δ' ἡμῖν, Υἱὲ Θεοῦ κατὰ πνεῦμα, καὶ ἀνθρώπου κατὰ σάρκα, Οστις ἐπὶ σταυροῖο μόρον τέτληκας ἐπισπεῖν, Οἷα βροτός· τριτάτῃ δὲ πύλας λίπες ἀϊδονῆος, Οἷα Θεός· θανάτου γὰρ ἔλυσας δεσμὸν ἀναστὰς, 10 Καὶ βροτέῃ γενεῇ φύσιν ὤπασας, οἷα καὶ ἡμᾶς Ζώειν ήματα πάντα, σὲ δ' ἄμβροτον αἰὲν ἀείδειν. Nen respondens angelis Opus tuum quiescat: Tecum autein cubile pias 40 Cogitationes deferat, Neve quidquam sordium Diei nox redarguat, Neu ludibria noctis Vana somnia perturbent; 45 Sed mens etiam sine corpore Te, Deus, alloquatur, Patrem et Filium, Et sanctum Spiritum, Cui honor, gloria, fortitudo, 50 In secula. Amen. 292-293 ΧΧ XIII. Actio gratiarum Tibi gratiæ, o rex omnium, omniumque conditor ; Coelum plenum est gloria tua, omnisque terra Tua sapientia. Deus Filius, tuum Verbum, creavit omnia. Tuus sanctus Spiritus vitam omnibus subministrat. Fili Dei secundum spiritum, et hominis secundum carnem, Qui in cruce mortem pati sustinuisti Ut homo, tertia vero die portas liquisti inferni Ut Deus, mortis enim solvisti vincula resurgens, 10 Et mortali generi naturam contulisti, qua et nos Vivamus omnes dies, teque immortalem semper canamus. Alias Toll. 13, pag. 93. 38 Ἡσυχάζειν. Coisl. habet ήσυχάζοι. 41 Μηδέ τι. Ita Coisl. et Chig. Edit. μηδ' ἔτι. 42 Ημέρας. Διa Coisl. et Chig. Edit. ἡμέραν. Μοχ ἐλέγχῃ pro ελέγξῃ, quod habent edit. 45 Νοῦς δέ. Coisl. νοῦς καί. ΧΧΧΙΙΙ. 10 Ημᾶς. Sic legendum merito putat Tollius. In edit. ύμμεν, sed male. METRICA VERSIO. Fratrem inter et sororem Est blanda lex amoris. Dulcem dat ista vitæ Requiem laboriosæ : Illo sed excitamur Ad opus tibi probatum, Ut nocte derelicta Tendamus ad diem al- [mum, Nulla nigrantis umbra Noctis diem fugandum. Levem meis soporem Da palpebris benignus ; Ne, longius sopita, Quæ lingua te celebrat, Silentio prematur, Nec angelis reclamans Opus tuum quiescat. Tecum cubile sacra Mi cogitata portet ; Neu criminosa sordes Nox arguat diei; Ludibriove noctis Me vana visa turbent. Sed carne mens soluta Tibi, Deus, loquatur, Patremque Filiumque Et Spiritum salutei, Cui laus, honor, potestas, Per cuncta sæcla. Fiat. B XXXIII. GRATIARUM ACTIO. (A. B. Caillau interprete.) Laus tibi sit, princeps mundi, mundique Creator Gloria coelum implet, totam sapientia terram; Ecce tuum Natus Verbum Deus omnia fecil; Spiritus ecce tuus vitam omnibus afflat ubique. Sis bona, diva Trias, mundo ; mihi tu bonus esto, Nate Dei juxta mentem, carnalia juxta Nate hominis, cruce qui pendens mortalis obisti, Infernique Deus voluisti linquere portas, Vincla resolvendo mortis, cum tertia lux est; Naturamque homini larga pietate dedisti, Qua semper vivens, te prædicet usque perennen. 5. Propitieris mundo, divina Trinitas. Propitiare et nobis,

513 Εταζα;, νόμον τιμῶν Αδελφότητος καὶ φιλίας. 25 Καὶ τῇ μὲν ἔπαυσας [κόπους Τῆς πολυμόχθου σαρκός· Τῇ δ' ἤγειρας εἰς ἔργον, Καὶ πράξεις τάς σοι φί- Γλας, ἵνα τὸ σκότος φυγόντες 30 φθάσωμεν εἰς ἡμέ- Ιραν, Ἡμέραν τὴν μὴ νυκτὶ Τῇ στυγνῇ λυομένην. Σὺ μὲν βάλοις ἐλαφρὸν Ὕπνον ἐμοῖς βλεφάροις, 35 SECTIO I. POEMATA DOGMATICA. Ὡς μὴ γλῶσσαν Α Καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, [ὑμνῳδὸν Οἱ τιμή, δόξα, κράτος, Ἐπὶ πολὺ νεκροῦσθαι. Μήτ' ἀντίφωνον ἀγγέλων Πλάσμα σὸν ἡσυχάζειν. Σὺν σοὶ δὲ κοίτη εὐσεβεῖς 40 Εννοίας ἐταζέτω, Μηδέ τι τῶν ῥυπαρῶν Ἡμέρας νὺξ ἐλέγχῃ, Μηδὲ παίγνια νυκτός Ενύπνια θροείτω· 45 Νοῦς δὲ καὶ σώματος [δίχα Σοί, Θεέ, προσλαλείτω, Τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, Jussisti, legem statuens Fraternitatis et amicitiæ, 23 Et illa quidem modum posuisti Laboribus ærumnosæ carnis, Ista autem excitasti ad opus Et negotia tibi amica, Ut tenebras fugientes 30 Festinemus ad diem, Diem nulla nocte Tristi solvendam. Tu quidem mitte levem Somnum meis palpebris. 35 Ut ne lingua laudatrix Longius sopita sileat. 21 50 Εἰς τοὺς αἰῶνας. ['Αμήν. ΑΓ. Εὐχαριστήριον. Σοὶ χάρις, ὦ πάντων βασιλεῦ, πάντων δὲ ποιητά. οὐρανὸς ἐπλήσθη δόξης σέο, πασά τε γαῖα Σῆς σοφίης. Θεὸς Υἱὸς ὁ σὸς Λόγος ἔκτισε παντα. Σὸν ἅγιον Πνεῦμα ζωὴν πάντεσσι χορηγεί. * Τλήκοις κόσμῳ θεία Τριάς· ἔλαθι δ' ἡμῖν, Υἱὲ Θεοῦ κατὰ πνεῦμα, καὶ ἀνθρώπου κατὰ σάρκα, Οστις ἐπὶ σταυροῖο μόρον τέτληκας ἐπισπεῖν, Οἷα βροτός· τριτάτῃ δὲ πύλας λίπες ἀϊδονῆος, Οἷα Θεός· θανάτου γὰρ ἔλυσας δεσμὸν ἀναστὰς, 10 Καὶ βροτέῃ γενεῇ φύσιν ὤπασας, οἷα καὶ ἡμᾶς Ζώειν ήματα πάντα, σὲ δ' ἄμβροτον αἰὲν ἀείδειν. Nen respondens angelis Opus tuum quiescat: Tecum autein cubile pias 40 Cogitationes deferat, Neve quidquam sordium Diei nox redarguat, Neu ludibria noctis Vana somnia perturbent; 45 Sed mens etiam sine corpore Te, Deus, alloquatur, Patrem et Filium, Et sanctum Spiritum, Cui honor, gloria, fortitudo, 50 In secula. Amen. 292-293 ΧΧ XIII. Actio gratiarum Tibi gratiæ, o rex omnium, omniumque conditor ; Coelum plenum est gloria tua, omnisque terra Tua sapientia. Deus Filius, tuum Verbum, creavit omnia. Tuus sanctus Spiritus vitam omnibus subministrat. Fili Dei secundum spiritum, et hominis secundum carnem, Qui in cruce mortem pati sustinuisti Ut homo, tertia vero die portas liquisti inferni Ut Deus, mortis enim solvisti vincula resurgens, 10 Et mortali generi naturam contulisti, qua et nos Vivamus omnes dies, teque immortalem semper canamus. Alias Toll. 13, pag. 93. 38 Ἡσυχάζειν. Coisl. habet ήσυχάζοι. 41 Μηδέ τι. Ita Coisl. et Chig. Edit. μηδ' ἔτι. 42 Ημέρας. Διa Coisl. et Chig. Edit. ἡμέραν. Μοχ ἐλέγχῃ pro ελέγξῃ, quod habent edit. 45 Νοῦς δέ. Coisl. νοῦς καί. ΧΧΧΙΙΙ. 10 Ημᾶς. Sic legendum merito putat Tollius. In edit. ύμμεν, sed male. METRICA VERSIO. Fratrem inter et sororem Est blanda lex amoris. Dulcem dat ista vitæ Requiem laboriosæ : Illo sed excitamur Ad opus tibi probatum, Ut nocte derelicta Tendamus ad diem al- [mum, Nulla nigrantis umbra Noctis diem fugandum. Levem meis soporem Da palpebris benignus ; Ne, longius sopita, Quæ lingua te celebrat, Silentio prematur, Nec angelis reclamans Opus tuum quiescat. Tecum cubile sacra Mi cogitata portet ; Neu criminosa sordes Nox arguat diei; Ludibriove noctis Me vana visa turbent. Sed carne mens soluta Tibi, Deus, loquatur, Patremque Filiumque Et Spiritum salutei, Cui laus, honor, potestas, Per cuncta sæcla. Fiat. B XXXIII. GRATIARUM ACTIO. (A. B. Caillau interprete.) Laus tibi sit, princeps mundi, mundique Creator Gloria coelum implet, totam sapientia terram; Ecce tuum Natus Verbum Deus omnia fecil; Spiritus ecce tuus vitam omnibus afflat ubique. Sis bona, diva Trias, mundo ; mihi tu bonus esto, Nate Dei juxta mentem, carnalia juxta Nate hominis, cruce qui pendens mortalis obisti, Infernique Deus voluisti linquere portas, Vincla resolvendo mortis, cum tertia lux est; Naturamque homini larga pietate dedisti, Qua semper vivens, te prædicet usque perennen. 5. Propitieris mundo, divina Trinitas. Propitiare et nobis,

Ἔνθα γὰρ ἀθρήσειας ἀληθείης θεράποντας Ζωὴν ἀγγελέοντας ὑπ’ οὐρανομήκεϊ φωνῇ. Λ. Ἐνόδια. Χριστὲ ἄναξ, ὃς πάντα πέλεις σοῖσιν μερόπεσσιν Ἐσθλὰ, καὶ ἐν πάντεσσιν ὁδὸς ἰθεῖα τέτυξαι, Ὃς πυρὶ καὶ νεφέλῃ στρατὸν ἤγαγες, ὅς θ’ ὁδὸν εὗρες Ἐν πελάγει τμηθέντι φίλοις, Φαραὼ δ’ ἐκάλυψας, Ἄρτον δ’ οὐρανόθεν ξένον ὤπασας, ἐκ δ’ ἄρα πέτρης Ἔβλυσας ἀκροτόμοιο ῥόον, μέγα θαῦμ’, ἐν ἐρήμῳ· Δυσμενέων ἀνδρῶν στῆσας μένος, εὖτε διέσχε, Σταυρὸν ὑποσκιάων, Μωσῆς χέρας, ἄλκαρ ἐμεῖο. Μήνη δ’ ἠέλιός τε δρόμον σχέθον. Ὡς δὲ ῥέεθρον Εἶξεν ἐπειγομένοισιν, ὁδὸς δ’ ἐπὶ γαῖαν ἐτύχθη Ῥηϊδίη, τὴν αὐτὸς ὑπέσχεο καὶ κατένευσας. Αὐτὸς δ’ οὐρανίην οἶμον μερόπεσσιν ἔδειξας Ὕστατον, ἀρχαίῃ δὲ νέην ἐπέμιξας ἀταρπὸν, Εὖτε Θεὸς θνητός τε κραθεὶς, ἐπὶ γαῖαν ὁδεύσας Ἡμετέρην, αὖθις δὲ πρὸς οὐρανὸν ἔνθεν ἀερθεὶς, Ἵξεαι ἐλδομένοισι φαάντερος, ἢ τὸ πάροιθεν. Αὐτὸς καὶ πελάγους ἐπεβήσαο, σοῖς δὲ πόδεσσιν Οἶδμα πέσεν, χαλεποῖσι βιαζόμενον ἀνέμοισιν.

Ἔνθα γὰρ ἀθρήσειας ἀληθείης θεράποντας Ζωὴν ἀγγελέοντας ὑπ’ οὐρανομήκεϊ φωνῇ. Λ. Ἐνόδια. Χριστὲ ἄναξ, ὃς πάντα πέλεις σοῖσιν μερόπεσσιν Ἐσθλὰ, καὶ ἐν πάντεσσιν ὁδὸς ἰθεῖα τέτυξαι, Ὃς πυρὶ καὶ νεφέλῃ στρατὸν ἤγαγες, ὅς θ’ ὁδὸν εὗρες Ἐν πελάγει τμηθέντι φίλοις, Φαραὼ δ’ ἐκάλυψας, Ἄρτον δ’ οὐρανόθεν ξένον ὤπασας, ἐκ δ’ ἄρα πέτρης Ἔβλυσας ἀκροτόμοιο ῥόον, μέγα θαῦμ’, ἐν ἐρήμῳ· Δυσμενέων ἀνδρῶν στῆσας μένος, εὖτε διέσχε, Σταυρὸν ὑποσκιάων, Μωσῆς χέρας, ἄλκαρ ἐμεῖο. Μήνη δ’ ἠέλιός τε δρόμον σχέθον. Ὡς δὲ ῥέεθρον Εἶξεν ἐπειγομένοισιν, ὁδὸς δ’ ἐπὶ γαῖαν ἐτύχθη Ῥηϊδίη, τὴν αὐτὸς ὑπέσχεο καὶ κατένευσας. Αὐτὸς δ’ οὐρανίην οἶμον μερόπεσσιν ἔδειξας Ὕστατον, ἀρχαίῃ δὲ νέην ἐπέμιξας ἀταρπὸν, Εὖτε Θεὸς θνητός τε κραθεὶς, ἐπὶ γαῖαν ὁδεύσας Ἡμετέρην, αὖθις δὲ πρὸς οὐρανὸν ἔνθεν ἀερθεὶς, Ἵξεαι ἐλδομένοισι φαάντερος, ἢ τὸ πάροιθεν. Αὐτὸς καὶ πελάγους ἐπεβήσαο, σοῖς δὲ πόδεσσιν Οἶδμα πέσεν, χαλεποῖσι βιαζόμενον ἀνέμοισιν.

SECTIO II. POEMATA MORALIA. Καί με, "Αναξ, παλίνομσον ἄγοις ἐπὶ δῶμα πενιχρόν, *Ενθα σε νύκτα καὶ ἦμαρ ἐλεύθερος ἱλασκοίμην. ΛΗ'. "Αλλη εἰς ταὐτὸ προσευχή. Ος πυρὶ καὶ νεφέλῃ στρατὸν ἤγαγες, ὃς δ' ὁδὸν εὗρες Ἐν πελάγει, πήξας κύματ' ἐλαυνομένοις. Αρτον δ᾽ οὐρανόθεν ὅσας ξένον οὐ δοκέουσιν· Ἐκ δὲ πέτρης πηγὴν ἔβλυσας ἀκροτόμου. 5 Καὶ νῦν τῷ θεράποντι συνέμπορος ἐλθὲ καλεῦντι, Χριστέ, φάος μερόπων, δεξιὰ πάντα φέρων. 5 læsum; et omnia tribue, quæcunque desiderat cor meum, Et me, Rex, reducem ducito ad domum pauperem, Ubi te nocte et die liber mihi propitium reddam. XXXVIII. Alia precatio*. Qui igne et nube exercitum duxisti, quique iter fecisti In mari, concrescere faciens fluctus pulsis: Qui cœlitus novi panis pluviam fudisti nec opinantibus, E petra autem prærupta fontem eduxisti : 5 Et nunc etiam tuo famulo te invocanti comes veni, Christe, lumen mortalium, prospera omnia ferens. Alias Murator. 186. METRICA VERSIO. Alesum, cordisque mei vota omnia comple, Et brevius tectis reducem me redde modestis, Liber ubi noctu merear tua dona diuque. XXXVIII. ALIA PRECATIO. (A. B. Caillau interprete.) Nube vel igne favens, sacræ qui per freta plebi B 522 Pandisti siccum, dun fugiebat, iter : Qui nova cœlestis fudisti munera panis, Larga e præcisa rupe fluenta trahens: Te nunc corde precor, famulo comes esto precanti, Christe, hominum lumen, prospera cuncia ferens. ТОМН В. ЕПН НӨІКА. 298-299 SECTIO II. CARMINA MORALIA. Α'. Παρθενίης έπαινος. Παρθενίην στεφάνοις ἀναδήσομεν ἡμετέροισιν, Ἐκ καθαρῆς κραδίης ( καθαροῖς μέλποντες ἐν b · Τοῦτο γὰρ ἡμετέροιο βίου ξεινήϊον ἐσθλὸν, . [ὕμνοις. C Χρυσοῦ τ' ἠλέκτρου τε φαάντερον, ἠδ᾽ ἐλέφαντος, Th 5 Οἷς ζωὴν χθονίην χαμάδις βάλε παρθένος οίστρος, Πρὸς Θεὸν ὑψιμέδοντα νόου πτερὸν ἔνθεν ἀείρων. Αρχομένου δ' ὕμνοιο συναίνοισθε μὲν ἁγνοί· Ξυνὸν γὰρ πάντεσσιν ὕμνος γέρας εὐαγέεσσιν. I. In laudem virginitatis*. Virginitatem coronis nostris redimire juvat, Ex puro corde puris psallentes in hymnis. Hoc enim vitæ nostræ præclarum est donum, Auro et electro splendidius et ebore, 5 His in quibus terrenam vitam humi sternit virgineus ardor, Mentis alas ad Deum in cœlo regnantem hinc evehens. Laudare autem incipiente me, congaudete, qui puri estis, Est enim hymnus commune munus omnibus piis. Alias Bill. 3, p. 42. gorius utra vita præstantior sit, cælebs, an conju- gata. Quod ut magis perspicuum fiat, postquam al- tius laudes virginitatis repetivit poeta, utramque vi- iam inducit causam suam disceptantem. Tandem rincit cœlibatus. Meminit hujus poematis Hierony- mus in Catalogo scriptorum illustrium, lib. 1, cap. 7, in Jovin., ubi illud vocat, ut Suidas tom. 1, pag. 628 Librum hexametro versu, virginitatis et nu- (Billio interprete.) ptiarum contra se invicem disserentium. Τιτ. Παρθενίης ἔπαινος. Sic melioris nole codices. Alii έγκώμιον, vel ἔπος, vel λόγος. Alii addunt καὶ γάμου. 2 Εκ καθαρῆς. Ita mss. omnes. Edit. καθαρᾶς. 3 Earnior. In Reg. 993 sup. lin. xat dwpov. 7 Συνιαίνοισθε. fut. 993 συνευφραίνεσθε, con- gaudete. METRICA VERSIO. Expertem thalami nostris redimire corollis Vitain fert animus, puroque ex pectore puros Hymnos et laudis meritos effundere versus. PATROL. GR. XXXVII. D Hoc etenim nostræ donum est memorabile vitæ (Electro atque ebore et fulvo splendentius auro), Terrenam vitam quis sternit firmus et ardens Virginitatis amor, mentes ad sidera tollens. Laudis ad exorsum vestro mea gaudia plausu Excipite, o puræ mentes ct corpora pura. 17 5. Ασκηθῆ, καὶ πάντα πόροις, ὅσ' ἐέλδεται ἦτορ, A 1. ARGUMENTUM. In hoc poemate disputat Gre- 1. IN LAUDEM VIRGINITATIS.

SECTIO II. POEMATA MORALIA. Καί με, "Αναξ, παλίνομσον ἄγοις ἐπὶ δῶμα πενιχρόν, *Ενθα σε νύκτα καὶ ἦμαρ ἐλεύθερος ἱλασκοίμην. ΛΗ'. "Αλλη εἰς ταὐτὸ προσευχή. Ος πυρὶ καὶ νεφέλῃ στρατὸν ἤγαγες, ὃς δ' ὁδὸν εὗρες Ἐν πελάγει, πήξας κύματ' ἐλαυνομένοις. Αρτον δ᾽ οὐρανόθεν ὅσας ξένον οὐ δοκέουσιν· Ἐκ δὲ πέτρης πηγὴν ἔβλυσας ἀκροτόμου. 5 Καὶ νῦν τῷ θεράποντι συνέμπορος ἐλθὲ καλεῦντι, Χριστέ, φάος μερόπων, δεξιὰ πάντα φέρων. 5 læsum; et omnia tribue, quæcunque desiderat cor meum, Et me, Rex, reducem ducito ad domum pauperem, Ubi te nocte et die liber mihi propitium reddam. XXXVIII. Alia precatio*. Qui igne et nube exercitum duxisti, quique iter fecisti In mari, concrescere faciens fluctus pulsis: Qui cœlitus novi panis pluviam fudisti nec opinantibus, E petra autem prærupta fontem eduxisti : 5 Et nunc etiam tuo famulo te invocanti comes veni, Christe, lumen mortalium, prospera omnia ferens. Alias Murator. 186. METRICA VERSIO. Alesum, cordisque mei vota omnia comple, Et brevius tectis reducem me redde modestis, Liber ubi noctu merear tua dona diuque. XXXVIII. ALIA PRECATIO. (A. B. Caillau interprete.) Nube vel igne favens, sacræ qui per freta plebi B 522 Pandisti siccum, dun fugiebat, iter : Qui nova cœlestis fudisti munera panis, Larga e præcisa rupe fluenta trahens: Te nunc corde precor, famulo comes esto precanti, Christe, hominum lumen, prospera cuncia ferens. ТОМН В. ЕПН НӨІКА. 298-299 SECTIO II. CARMINA MORALIA. Α'. Παρθενίης έπαινος. Παρθενίην στεφάνοις ἀναδήσομεν ἡμετέροισιν, Ἐκ καθαρῆς κραδίης ( καθαροῖς μέλποντες ἐν b · Τοῦτο γὰρ ἡμετέροιο βίου ξεινήϊον ἐσθλὸν, . [ὕμνοις. C Χρυσοῦ τ' ἠλέκτρου τε φαάντερον, ἠδ᾽ ἐλέφαντος, Th 5 Οἷς ζωὴν χθονίην χαμάδις βάλε παρθένος οίστρος, Πρὸς Θεὸν ὑψιμέδοντα νόου πτερὸν ἔνθεν ἀείρων. Αρχομένου δ' ὕμνοιο συναίνοισθε μὲν ἁγνοί· Ξυνὸν γὰρ πάντεσσιν ὕμνος γέρας εὐαγέεσσιν. I. In laudem virginitatis*. Virginitatem coronis nostris redimire juvat, Ex puro corde puris psallentes in hymnis. Hoc enim vitæ nostræ præclarum est donum, Auro et electro splendidius et ebore, 5 His in quibus terrenam vitam humi sternit virgineus ardor, Mentis alas ad Deum in cœlo regnantem hinc evehens. Laudare autem incipiente me, congaudete, qui puri estis, Est enim hymnus commune munus omnibus piis. Alias Bill. 3, p. 42. gorius utra vita præstantior sit, cælebs, an conju- gata. Quod ut magis perspicuum fiat, postquam al- tius laudes virginitatis repetivit poeta, utramque vi- iam inducit causam suam disceptantem. Tandem rincit cœlibatus. Meminit hujus poematis Hierony- mus in Catalogo scriptorum illustrium, lib. 1, cap. 7, in Jovin., ubi illud vocat, ut Suidas tom. 1, pag. 628 Librum hexametro versu, virginitatis et nu- (Billio interprete.) ptiarum contra se invicem disserentium. Τιτ. Παρθενίης ἔπαινος. Sic melioris nole codices. Alii έγκώμιον, vel ἔπος, vel λόγος. Alii addunt καὶ γάμου. 2 Εκ καθαρῆς. Ita mss. omnes. Edit. καθαρᾶς. 3 Earnior. In Reg. 993 sup. lin. xat dwpov. 7 Συνιαίνοισθε. fut. 993 συνευφραίνεσθε, con- gaudete. METRICA VERSIO. Expertem thalami nostris redimire corollis Vitain fert animus, puroque ex pectore puros Hymnos et laudis meritos effundere versus. PATROL. GR. XXXVII. D Hoc etenim nostræ donum est memorabile vitæ (Electro atque ebore et fulvo splendentius auro), Terrenam vitam quis sternit firmus et ardens Virginitatis amor, mentes ad sidera tollens. Laudis ad exorsum vestro mea gaudia plausu Excipite, o puræ mentes ct corpora pura. 17 5. Ασκηθῆ, καὶ πάντα πόροις, ὅσ' ἐέλδεται ἦτορ, A 1. ARGUMENTUM. In hoc poemate disputat Gre- 1. IN LAUDEM VIRGINITATIS.