DE SENTENTIA DIONYSII μνησθεὶς, οὐκ ἠγνόει τοῦτον εἶναι Λόγον καὶ Σοφίαν ἀδιαίρετον τοῦ Πατρός ; Έπειτα αἰτιᾶται τοὺς κατει πόντας αὐτοῦ ὡς μὴ ὁλοκλήρους λέγοντας, ἀλλὰ πε- ρικόπτοντας αὐτοῦ τὰς λέξεις, καὶ ὡς μὴ καλῇ συνει δήσει, ἀλλὰ πονηρᾷ λαλοῦντας ὡς θέλουσι· τούτους τε τούτοις ἀπεικάζει τοῖς τὰς τοῦ μακαρίου ἀποστόλου διαβάλλουσιν Επιστολάς. Ἡ δὲ τοιαύτη μέμψις αὐτοῦ πάντως ἀπὸ φαύλης ὑποψίας αὐτὸν ἀπολύει. Εἰ γὰρ τοὺς Παύλου κατειπόντας οὕτως ἡγεῖται ὡς τοὺς αὐτ τοῦ κατειπόντας, οὐδὲν ἕτερον δείκνυσιν, ἢ ὅτι τὰ τοῦ Παύλου (52) φρονῶν οὕτως ἔγραψεν. Αμέλει καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν ὑπὸ τῶν κατηγόρων εἰρημένων ἀπαντῶν, πάντα τὰ παρ' αὐτῶν προφερόμενα θερα- πεύει· καὶ Σαβέλλιον μὲν ἐν ἐκείνοις ἀνατρέπει, ἐν τούτοις δὲ δείκνυσιν ὁλόκληρον ἑαυτοῦ τὴν εὐσεβῆ πίστιν. Φασκόντων τοίνυν ἐκείνων φρονεῖν τὸν Διονύ στον· ὁ Οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ Θεὸς Πατὴρ, οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ Υἱός· ἀλλ' ὁ μὲν Θεὸς ἦν χωρὶς τοῦ Λόγου, αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῇ· ἀλλ᾽ ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν· οὐ γὰρ ἀϊδιός ἐστιν, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπιγέγονεν·, ὅρα πῶς ἀποκρίνεται. Τὰ μὲν οὖν πλεῖστα τῶν αὐτ τοῦ ῥημάτων ἅπερ ἢ ζητῶν ἐξετάζει, ή συλλο- γιζόμενος συνάγει, ἢ ἐρωτῶν ἐλέγχει, ἢ τοὺς κατει ρηκότας αἰτιᾶται, ταῦτα παρεὶς διὰ τὸ μῆκος τῶν λόγων, μόνα τὰ πρὸς τὴν κατηγορίαν ἀναγκαῖα τίθημι. Απολογούμενος τοίνυν πρὸς ἐκεῖνα, γρά φει ταῖς λέξεσι ταύταις ἐν τῷ πρώτῳ τῷ ἐπι- γραφομένῳ Ἐλέγχου καὶ ᾿Απολογίας, μεθ᾿ ἕτερα οὔ τως Καὶ τοῦτο οἶδεν ἐν τοῖς ἑξῆς, « ἀεὶ τὸν Χριστὸν εἶναι, Λόγον ὄντα καὶ Σοφίαν καὶ δύναμιν. Οὐ γὰρ δὴ τού- των ἄγονος ὧν ὁ Θεὸς, εἶτα ἐπαιδοποιήσατο. Αλλ' ὅτι μὴ παρ' ἑαυτοῦ ὁ Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχει τὸ εἶναι. » Καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν περὶ τοῦ αὐτοῦ φη- σιν· ο 'Απαύγασμα δὲ ὧν φωτὸς ἀϊδίου, πάντως καὶ αὐτὸς ἀἰδιός ἐστιν· ὄντος γὰρ ἀεὶ τοῦ φωτὸς, δῆλον ὡς ἔστιν ἀεὶ τὸ ἀπαύγασμα· τούτῳ γὰρ καὶ ὅτι φῶς ἐστι τῷ καταυγάζειν νοεῖται, καὶ φῶς οὐ δύναται μὴ φωτίζον εἶναι. Πάλιν γὰρ ἔλθωμεν ἐπὶ τὰ παραδείγ- ματα. Εἰ ἔστιν ἥλιος (54), ἔστιν αὐγὴ, ἔστιν ἡμέρα· εἰ τοιούτων μηδὲν ἔστι, πολύ γε δεῖ καὶ παρεῖναι ἥλιον. Εἰ μὲν οὖν ἄἴδιος ὁ ἥλιος, ἅπαυστος ἂν ἦν καὶ ἡ ἡμέρα· νῦν δὲ, οὐ γάρ ἐστιν, ἀρξαμένου τε, ήρξατο, καὶ παυομένου, παύεται. Ο δέ γε Θεὸς αιώνιόν ἐστι φῶς, οὔτε ἀρξάμενον οὔτε λῆξόν ποτε (55)· οὐκοῦν αἰώνιον πρόκειται, καὶ σύνεστιν αὐτῷ τὸ ἀπαύγασμα ἄναρχον καὶ ἀειγενές, προφαινόμενον (56) αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἡ λέγουσα Σοφία· Εγώ ήμην ᾗ προσ- έχαιρε· καθ' ἡμέραν δὲ εὐφραινόμην ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ. Καὶ αὖθις ἐπάγει μετ' ὀλίγα περὶ τοῦ αὐτοῦ λέγων· « Οντος (57) οὖν αἰωνίου τοῦ » ἀεὶ τὸν Χρι- στὸν εἶναι Λόγον όντα. είναι πολύ γε δεῖ δή) καὶ παρεί πολλοῦ γε δεῖ παρεῖναι. πολλοῦ γε καὶ δεῖ παρεῖναι. ἐν τῷ προσώπῳ. και αἰώνιος A dicta sunt, non ignorasse tamen ipsum esse ver- B Prov. viii, 30. deest 6. Paulo post, Reg. Taurin. Jes., In editis deest. Mux editi et Reg., (Reg. vac, Taurin. Colb. Jes., Fr. D bum et Sapientiam a Patre indivisibilem? Queritur deinde quod accusatores sententias suas non inte- gras referant, sed truncatas, et quod non bona con- scientia, seul mala, pro libidine loquantur : quos similes ait beati Apostoli Epistolarum calumniato- ribus. Hæc porro viri expostulatio sinistram omnem amovet suspicionem. Si enim Pauli calumniatores sui similes arbitratur, nihil sane aliud declarat quam se cum Paulo sentientem ita scripsisse. Certe singulis accusatorum verbis occurrens, omnibus eorum argumentis solutionem adhibet ; cumque Sa- bellium prioribus illis scriptis planissime confutarit, his posterioribus fidem suam omnino piam declarat. Affirmantibus igitur illis hanc esse Dionysii senten- tiam : ‹ Deus non fuit semper Pater; Filius semper non fuit, sed Deus aliquando Verbo caruit, ipse vero Filius non erat antequam gigneretur, sed fuit aliquando cum non esset : non enim æternus est, sed postmodum esse incepit : » animadverte quo- modo ad hæc ille respondeat. Verba autein ejus quamplurima, quibus res in quæstionem adductas expendit, aut ex allatis ratiociniis quædam colligit, aut interrogatos adversarios coarguit, vel obtrecta- tores suos criminatur, ob librorum prolixitatem omittens, ea solum proponam quæ eorum spectant accusationem. Itaque sui purgandi causa, in primo libro cui titulus, Elenchus et Apologia, quibusdam præmissis, sic ad verbum scripsit : Pater. » Et in sequentibus profitetur, «Christum sem- per fuisse, ac Verbum, sapientiam, et virtutem exstitisse. Neque enim Deus cum his antea caruis- set, postea Filium genuit. Neque a seipso Filius, sed a Patre habet esse. » Et paucis interjectis, eadem de re iterum dicit : « Cum sit splendor lucis æternæ, et ipse omnino eternus est. Luce enim semper exi- stente, manifestum est et splendorem seinper exi- stere; eo enim ipso lucem esse intelligitur quod splendeat, ac fieri nequit ut lux non luceat. Rursum enim ad exempla veniamus. Si sol est, est quoque splendor, est et dies : si vero horum nibil est, mul- tum abest adesse solem. Quod si æternus sol esset, dies etiam nunquam cessaret: nunc autem (neque enim ita se res habet) incipiente sole incipit et dies, ac desinente desinit. Deus autem æterna lux est quæ nunquam incepit, nunquam desinet. Æter- nus ergo splendor ipsi prælucet ac coexsistit, qui absque initio est, et ab æterno genitus ante eum emicat, quique ipsamet est Sapientia quæ dicit : Ego eram qua gaudebat, et delectabar quoli die ante faciem ejus, omni tempore ". » Pauloque 1, Paulo post Taurin, peram. Μox, ante deest in Reg. Taurin. Colb. Jes. Fr. 1. In editis vero legitur. : 15. « Οὐ γὰρ ἦν ὅτε ὁ (53) Θεὸς οὐκ ἦν Πατήρ. » C (52) Taurin. Colb. Jes., τὰ Παύλου. (53) Sic Taurin. Colb. Fr. 1. In Reg. et in editis (4) Sic Reg. Taurin. Colb. Jes. In editis, ὁ ἥλιος. 15. • Nunquam enim fuit quando Deus non erat (55) Taurin. Coll. Jes., λῆξαν. (56) Taurin. Colbert. Jes. Fr. 1, προφερόμενον. (57) Sic Reg. Taurin. Jes. Editi, Οὗτος οὖν, per-

DE SENTENTIA DIONYSII μνησθεὶς, οὐκ ἠγνόει τοῦτον εἶναι Λόγον καὶ Σοφίαν ἀδιαίρετον τοῦ Πατρός ; Έπειτα αἰτιᾶται τοὺς κατει πόντας αὐτοῦ ὡς μὴ ὁλοκλήρους λέγοντας, ἀλλὰ πε- ρικόπτοντας αὐτοῦ τὰς λέξεις, καὶ ὡς μὴ καλῇ συνει δήσει, ἀλλὰ πονηρᾷ λαλοῦντας ὡς θέλουσι· τούτους τε τούτοις ἀπεικάζει τοῖς τὰς τοῦ μακαρίου ἀποστόλου διαβάλλουσιν Επιστολάς. Ἡ δὲ τοιαύτη μέμψις αὐτοῦ πάντως ἀπὸ φαύλης ὑποψίας αὐτὸν ἀπολύει. Εἰ γὰρ τοὺς Παύλου κατειπόντας οὕτως ἡγεῖται ὡς τοὺς αὐτ τοῦ κατειπόντας, οὐδὲν ἕτερον δείκνυσιν, ἢ ὅτι τὰ τοῦ Παύλου (52) φρονῶν οὕτως ἔγραψεν. Αμέλει καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν ὑπὸ τῶν κατηγόρων εἰρημένων ἀπαντῶν, πάντα τὰ παρ' αὐτῶν προφερόμενα θερα- πεύει· καὶ Σαβέλλιον μὲν ἐν ἐκείνοις ἀνατρέπει, ἐν τούτοις δὲ δείκνυσιν ὁλόκληρον ἑαυτοῦ τὴν εὐσεβῆ πίστιν. Φασκόντων τοίνυν ἐκείνων φρονεῖν τὸν Διονύ στον· ὁ Οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ Θεὸς Πατὴρ, οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ Υἱός· ἀλλ' ὁ μὲν Θεὸς ἦν χωρὶς τοῦ Λόγου, αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῇ· ἀλλ᾽ ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν· οὐ γὰρ ἀϊδιός ἐστιν, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπιγέγονεν·, ὅρα πῶς ἀποκρίνεται. Τὰ μὲν οὖν πλεῖστα τῶν αὐτ τοῦ ῥημάτων ἅπερ ἢ ζητῶν ἐξετάζει, ή συλλο- γιζόμενος συνάγει, ἢ ἐρωτῶν ἐλέγχει, ἢ τοὺς κατει ρηκότας αἰτιᾶται, ταῦτα παρεὶς διὰ τὸ μῆκος τῶν λόγων, μόνα τὰ πρὸς τὴν κατηγορίαν ἀναγκαῖα τίθημι. Απολογούμενος τοίνυν πρὸς ἐκεῖνα, γρά φει ταῖς λέξεσι ταύταις ἐν τῷ πρώτῳ τῷ ἐπι- γραφομένῳ Ἐλέγχου καὶ ᾿Απολογίας, μεθ᾿ ἕτερα οὔ τως Καὶ τοῦτο οἶδεν ἐν τοῖς ἑξῆς, « ἀεὶ τὸν Χριστὸν εἶναι, Λόγον ὄντα καὶ Σοφίαν καὶ δύναμιν. Οὐ γὰρ δὴ τού- των ἄγονος ὧν ὁ Θεὸς, εἶτα ἐπαιδοποιήσατο. Αλλ' ὅτι μὴ παρ' ἑαυτοῦ ὁ Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχει τὸ εἶναι. » Καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν περὶ τοῦ αὐτοῦ φη- σιν· ο 'Απαύγασμα δὲ ὧν φωτὸς ἀϊδίου, πάντως καὶ αὐτὸς ἀἰδιός ἐστιν· ὄντος γὰρ ἀεὶ τοῦ φωτὸς, δῆλον ὡς ἔστιν ἀεὶ τὸ ἀπαύγασμα· τούτῳ γὰρ καὶ ὅτι φῶς ἐστι τῷ καταυγάζειν νοεῖται, καὶ φῶς οὐ δύναται μὴ φωτίζον εἶναι. Πάλιν γὰρ ἔλθωμεν ἐπὶ τὰ παραδείγ- ματα. Εἰ ἔστιν ἥλιος (54), ἔστιν αὐγὴ, ἔστιν ἡμέρα· εἰ τοιούτων μηδὲν ἔστι, πολύ γε δεῖ καὶ παρεῖναι ἥλιον. Εἰ μὲν οὖν ἄἴδιος ὁ ἥλιος, ἅπαυστος ἂν ἦν καὶ ἡ ἡμέρα· νῦν δὲ, οὐ γάρ ἐστιν, ἀρξαμένου τε, ήρξατο, καὶ παυομένου, παύεται. Ο δέ γε Θεὸς αιώνιόν ἐστι φῶς, οὔτε ἀρξάμενον οὔτε λῆξόν ποτε (55)· οὐκοῦν αἰώνιον πρόκειται, καὶ σύνεστιν αὐτῷ τὸ ἀπαύγασμα ἄναρχον καὶ ἀειγενές, προφαινόμενον (56) αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἡ λέγουσα Σοφία· Εγώ ήμην ᾗ προσ- έχαιρε· καθ' ἡμέραν δὲ εὐφραινόμην ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ. Καὶ αὖθις ἐπάγει μετ' ὀλίγα περὶ τοῦ αὐτοῦ λέγων· « Οντος (57) οὖν αἰωνίου τοῦ » ἀεὶ τὸν Χρι- στὸν εἶναι Λόγον όντα. είναι πολύ γε δεῖ δή) καὶ παρεί πολλοῦ γε δεῖ παρεῖναι. πολλοῦ γε καὶ δεῖ παρεῖναι. ἐν τῷ προσώπῳ. και αἰώνιος A dicta sunt, non ignorasse tamen ipsum esse ver- B Prov. viii, 30. deest 6. Paulo post, Reg. Taurin. Jes., In editis deest. Mux editi et Reg., (Reg. vac, Taurin. Colb. Jes., Fr. D bum et Sapientiam a Patre indivisibilem? Queritur deinde quod accusatores sententias suas non inte- gras referant, sed truncatas, et quod non bona con- scientia, seul mala, pro libidine loquantur : quos similes ait beati Apostoli Epistolarum calumniato- ribus. Hæc porro viri expostulatio sinistram omnem amovet suspicionem. Si enim Pauli calumniatores sui similes arbitratur, nihil sane aliud declarat quam se cum Paulo sentientem ita scripsisse. Certe singulis accusatorum verbis occurrens, omnibus eorum argumentis solutionem adhibet ; cumque Sa- bellium prioribus illis scriptis planissime confutarit, his posterioribus fidem suam omnino piam declarat. Affirmantibus igitur illis hanc esse Dionysii senten- tiam : ‹ Deus non fuit semper Pater; Filius semper non fuit, sed Deus aliquando Verbo caruit, ipse vero Filius non erat antequam gigneretur, sed fuit aliquando cum non esset : non enim æternus est, sed postmodum esse incepit : » animadverte quo- modo ad hæc ille respondeat. Verba autein ejus quamplurima, quibus res in quæstionem adductas expendit, aut ex allatis ratiociniis quædam colligit, aut interrogatos adversarios coarguit, vel obtrecta- tores suos criminatur, ob librorum prolixitatem omittens, ea solum proponam quæ eorum spectant accusationem. Itaque sui purgandi causa, in primo libro cui titulus, Elenchus et Apologia, quibusdam præmissis, sic ad verbum scripsit : Pater. » Et in sequentibus profitetur, «Christum sem- per fuisse, ac Verbum, sapientiam, et virtutem exstitisse. Neque enim Deus cum his antea caruis- set, postea Filium genuit. Neque a seipso Filius, sed a Patre habet esse. » Et paucis interjectis, eadem de re iterum dicit : « Cum sit splendor lucis æternæ, et ipse omnino eternus est. Luce enim semper exi- stente, manifestum est et splendorem seinper exi- stere; eo enim ipso lucem esse intelligitur quod splendeat, ac fieri nequit ut lux non luceat. Rursum enim ad exempla veniamus. Si sol est, est quoque splendor, est et dies : si vero horum nibil est, mul- tum abest adesse solem. Quod si æternus sol esset, dies etiam nunquam cessaret: nunc autem (neque enim ita se res habet) incipiente sole incipit et dies, ac desinente desinit. Deus autem æterna lux est quæ nunquam incepit, nunquam desinet. Æter- nus ergo splendor ipsi prælucet ac coexsistit, qui absque initio est, et ab æterno genitus ante eum emicat, quique ipsamet est Sapientia quæ dicit : Ego eram qua gaudebat, et delectabar quoli die ante faciem ejus, omni tempore ". » Pauloque 1, Paulo post Taurin, peram. Μox, ante deest in Reg. Taurin. Colb. Jes. Fr. 1. In editis vero legitur. : 15. « Οὐ γὰρ ἦν ὅτε ὁ (53) Θεὸς οὐκ ἦν Πατήρ. » C (52) Taurin. Colb. Jes., τὰ Παύλου. (53) Sic Taurin. Colb. Fr. 1. In Reg. et in editis (4) Sic Reg. Taurin. Colb. Jes. In editis, ὁ ἥλιος. 15. • Nunquam enim fuit quando Deus non erat (55) Taurin. Coll. Jes., λῆξαν. (56) Taurin. Colbert. Jes. Fr. 1, προφερόμενον. (57) Sic Reg. Taurin. Jes. Editi, Οὗτος οὖν, per-

θεὶς εἰς τὴν γυναῖκα, καὶ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ μύσους εωρακώς (Εβραία γὰρ ἦν (87) ἡ γυνὴ, καὶ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἐτύγχανε )· καὶ καταπλαγεὶς ἐπὶ τοῖς τολμηθεῖσιν εἰς αὐτὸν παρανομήμασιν· ὡς ἡ θεία τῶν Κριτών διαγορεύει Γραφή, διελὼν τὴν γυναῖκα ἀπέστειλε κατὰ πᾶσαν φυλὴν τοῦ Ἰσραήλ· ἵνα μὴ εἰς αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντας κοινὸν τὸ τοιού τον ἀδίκημα πιστευθῇ· καὶ ἵνα, ἐὰν μὲν συμπαθῶ- σιν, ἐκδικήσωσιν· ἐὰν δὲ παρίδωσιν, ὡς αὐτοὶ λοιπὸν ἀδικήσαντες αἰσχυνθῶσι. Καὶ οἱ μὲν ἀποσταλέντες τὸ γεγονὸς ἀπήγγελλον (88)· οἱ δὲ, ἀκούοντες καὶ ὁρῶντες, ἔλεγον μηδέποτε τὰ τοιαῦτα γεγενήσθαι, ἀφ' ἧς ἡμέρας ἀνέβησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου. Πᾶσα γοῦν φυλὴ τοῦ Ἰσραὴλ κεκίνηται (89), καὶ πάντες ὡς αὐτοὶ παθόντες κατὰ τῶν πλημμελησάν των συνῆλθον· καὶ τέλος κατεπολεμήθησαν οἱ τὰ παράνομα δράσαντες, καὶ ἀνάθεμα παρὰ πάντων γε γόνασιν. Οὐ γὰρ εἰς τὴν συγγένειαν οἱ συνελθόντες ἐσκόπουν, ἀλλ' εἰς τὸ πλημμεληθὲν (90) ἀπέβλεπον, Οἴδατε τὴν ἱστορίαν, ἀδελφοὶ, καὶ τὰ ἐκ τῆς Γραφῆς ἀκριβῶς περὶ ταύτης σημαινόμενα· ἐπεξεργάσασθαι γὰρ πλείονα περὶ αὐτῆς οὐ βούλομαι, πρὸς εἰδή τας (91) γράφων, καὶ ἐπειγόμενος τὰ νῦν ἐκείνων πλείονα σημᾶναι τῇ ὑμετέρᾳ εὐλαβείᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τῆς ἱστορίας ταύτης ἐμνήσθην, ἵνα, τὰ τότε τοῖς νῦν γινομένοις συμβαλόντες (92), καὶ γνόντες, ὡς ταῦτα νενίκηκε τὴν ἐκείνων ὠμότητα, πλεῖον ὑμεῖς ἀγανακτήσητε ἢ οἱ κατὰ τῶν τότε παρανομησάντων. Καὶ γὰρ καὶ τὰ πικρὰ τῶν διωγμῶν τὰ γενόμενα καθ' ἡμῶν ὑπερβέβηκε (93)· καὶ μικρὰ ἡ τοῦ Λειτο του συμφορὰ πρὸς τὰ νῦν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τολο μηθέντα· καὶ μᾶλλον ταῦτα οὔτε (94) ἠκούσθη ποτέ ἐν τῇ οἰκουμένῃ, ούτε τοιούτων τις πεπείραται κα- κῶν. Τότε μὲν γὰρ γυνὴ μία ἦν ἡ ἀδικηθεῖσα, καὶ εἷς Λευΐτης ὁ τὴν βίαν παθών· νῦν δὲ ὅλη ἡ Ἐκκλη σία ἠδικήθη, καὶ τὸ ἱερατεῖον υβρίσθη, καὶ τό γε μεῖζον, εὐσέβεια ἀπὸ (95) ἀσεβείας διώκεται· καὶ τότε μὲν μιᾶς γυναικὸς ἑκάστη φυλή μέρος ὁρῶσα κατεπλήττετο, ἄρτι δὲ ὅλης Ἐκκλησίας ὁρᾶται μέλη διῃρημένα· καὶ τοὺς μὲν πρὸς ὑμᾶς, τοὺς δὲ πρὸς ἄλλους ἀποσταλέντας, τὴν ὕβριν καὶ τὴν ἀδικίαν, ἣν πεπόνθασιν, ἀπαγγέλλοντας. Κινήθητε δὴ οὖν καὶ ὑμεῖς παρακαλώ, μὴ (96) ὡς ἡμῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς ὑμῶν ἀδικηθέντων, καὶ ἕκαστος ὡς αὐτὸς παθών Α Εt βοηθησάτω, ἵνα μὴ δι' ὀλίγου ἐκκλησιαστικοί κανό παρανομήσασιν. ἀκούσαντες. τὰ τοιαῦτα. Ιn τά. κεκίνητο. πεπονθότες κατὰ τῶν περ πλημμεληκότων. τήν, νες, καὶ ἡ τῆς ἐκκλησίας πίστις παραφθαρή. Κιν δυνεύει γὰρ ἀμφότερα, ἐὰν μὴ ταχέως ὁ Θεὸς δι' ὑμῶν τὰ πλημμεληθέντα διορθώσηται, καὶ ἐκδικίας συμβάλλοντες. ὡς αὐτά. πλέονα ὑμεῖς. βληκε. τοιούτων τίς ποτε. - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. commissi in uxorem sceleris injuriam passus, ex- secranoli facinoris atrocitatem secumn perpendens {llebres quippe ex tribu Juda mulier erat), tauti- que flagitii gravitate perculsus, divina Judicum ** Scriptura narrante, uxorem in frusta concisam misit ad omnes tribus Israel, ut non sibi peculia- rem, sed omnibus communem injuriam repu- tarent : et ut si vicem suam dolerent, se ulcisce- rentur; sin negligerent, quasi ipsi tanti criminis auctores essent pudore suffunderentur. Nuntii igitur rem gestam enarrarunt. Illi vero iis anditis atque perspectis, dicebant nunquam talia facta esse, ex qua die fìlii Israel ex Ægypto ascenderant. Uni- versæ igitur tribus Israel concitatæ sunt: omnes, que quasi singulis illata fuisset injuria, adversus tanti flagitii auctores in unum coierunt. Ac demum; B scelesti ili bello devicti, et ab omnibus exsecra- tioni sunt habiti: etenim qui convenerant non co- gnationem, sed facinoris indignitatem præ oculis habuere. Scitis historiam, fratres, et quæ ea de re in Scripturis accurate recensentur: pluribus enim eam prosequi non juval, apud eos maxime quibus res probe nota est : cum necessitate compellar ea quæ nunc gesta sunt, illis multo graviora, vestræ pietati significare. Ideo enim hujus historiæ me- mini, ut ea quæ tunc gesta sunt præsentibus com- parantes, et scientes, hæc illis crudeliora esse magis indignemini, quam illi tunc adversus sre‐ lestos illos indignati sunt. Eteuim adversus nos perpetrata facinora, ipsam persecutionum acerbi- talean longe excedunt; ita ut exigua videatur le- vite calamitas iis collata quæ nunc adversus Ec- clesian commissa sunt: vel potius ejusmodi illa sunt, ut nunquam aliquid simile auditumn, nec quis- quam istiusmodi mala expertus sit. Tunc cuim mulier una contumeliis affecta, unicus item leri:a læsus, nunc autem universæ Ecclesiæ injuria illata est, et sacerdotalis ordo contumeliis est affectus: quodque gravius videatur, pietas ab inpietate per- secutionem patitur. tunc quidem singula tribus singula unius mulieris frusta cernentes exhor- ruere nunc autein universæ Ecclesiæ membra discerpta conspiciuntur. Legati certe tum ad vos, tum ad alios missi, quibus contumeliis injuriisque sint affecti, renuntiaut. Concitenini igitur et vos, D obsecro, quasi non nos tantum, sed et vos injuria affecti essetis et quisque, quasi ipse læsus opem ferat, ne brevi ecclesiastici canones et Ecclesiae Judic. XIX. fy deest. In Reg. Basil. et Felckm. anon. legitur. Mos Basil., gius, Paulo post, editi et quidam mss., Reg. et Basil. deest., Feickm. anonym., Regii lectio antepo- nenda videtur. Mox Reg., etc. . C anonymus. Editi vero, Μos Basileusis, Paulo post Reg., Auglic. (87) In edit. Comn. et Paris. et in quibusdam mss. (88) Basiliensis, Anglicanus, ἀπήγγελον. Mox Re- (89) Ita Reg. At editi, εκεκίνητο. Basil. Anglic. el (40) Reg, τολμηθέν. Μox idem, οίδατε δὲ (91) Reg., ειδήμονας. (92) Sic Regius, Anglicanus et Felckmanni 5 (95) Sic Reg. et Anglic. Lilit vero, υπερδέ (94) Reg., τὰ τοιαῦτα οὐδέ. Paulo infra idem, οὐδὲ (95) Reg., υπό. (96) Reg., και ante μή. Ibidem μόνων Reg. et

θεὶς εἰς τὴν γυναῖκα, καὶ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ μύσους εωρακώς (Εβραία γὰρ ἦν (87) ἡ γυνὴ, καὶ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἐτύγχανε )· καὶ καταπλαγεὶς ἐπὶ τοῖς τολμηθεῖσιν εἰς αὐτὸν παρανομήμασιν· ὡς ἡ θεία τῶν Κριτών διαγορεύει Γραφή, διελὼν τὴν γυναῖκα ἀπέστειλε κατὰ πᾶσαν φυλὴν τοῦ Ἰσραήλ· ἵνα μὴ εἰς αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντας κοινὸν τὸ τοιού τον ἀδίκημα πιστευθῇ· καὶ ἵνα, ἐὰν μὲν συμπαθῶ- σιν, ἐκδικήσωσιν· ἐὰν δὲ παρίδωσιν, ὡς αὐτοὶ λοιπὸν ἀδικήσαντες αἰσχυνθῶσι. Καὶ οἱ μὲν ἀποσταλέντες τὸ γεγονὸς ἀπήγγελλον (88)· οἱ δὲ, ἀκούοντες καὶ ὁρῶντες, ἔλεγον μηδέποτε τὰ τοιαῦτα γεγενήσθαι, ἀφ' ἧς ἡμέρας ἀνέβησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου. Πᾶσα γοῦν φυλὴ τοῦ Ἰσραὴλ κεκίνηται (89), καὶ πάντες ὡς αὐτοὶ παθόντες κατὰ τῶν πλημμελησάν των συνῆλθον· καὶ τέλος κατεπολεμήθησαν οἱ τὰ παράνομα δράσαντες, καὶ ἀνάθεμα παρὰ πάντων γε γόνασιν. Οὐ γὰρ εἰς τὴν συγγένειαν οἱ συνελθόντες ἐσκόπουν, ἀλλ' εἰς τὸ πλημμεληθὲν (90) ἀπέβλεπον, Οἴδατε τὴν ἱστορίαν, ἀδελφοὶ, καὶ τὰ ἐκ τῆς Γραφῆς ἀκριβῶς περὶ ταύτης σημαινόμενα· ἐπεξεργάσασθαι γὰρ πλείονα περὶ αὐτῆς οὐ βούλομαι, πρὸς εἰδή τας (91) γράφων, καὶ ἐπειγόμενος τὰ νῦν ἐκείνων πλείονα σημᾶναι τῇ ὑμετέρᾳ εὐλαβείᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τῆς ἱστορίας ταύτης ἐμνήσθην, ἵνα, τὰ τότε τοῖς νῦν γινομένοις συμβαλόντες (92), καὶ γνόντες, ὡς ταῦτα νενίκηκε τὴν ἐκείνων ὠμότητα, πλεῖον ὑμεῖς ἀγανακτήσητε ἢ οἱ κατὰ τῶν τότε παρανομησάντων. Καὶ γὰρ καὶ τὰ πικρὰ τῶν διωγμῶν τὰ γενόμενα καθ' ἡμῶν ὑπερβέβηκε (93)· καὶ μικρὰ ἡ τοῦ Λειτο του συμφορὰ πρὸς τὰ νῦν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τολο μηθέντα· καὶ μᾶλλον ταῦτα οὔτε (94) ἠκούσθη ποτέ ἐν τῇ οἰκουμένῃ, ούτε τοιούτων τις πεπείραται κα- κῶν. Τότε μὲν γὰρ γυνὴ μία ἦν ἡ ἀδικηθεῖσα, καὶ εἷς Λευΐτης ὁ τὴν βίαν παθών· νῦν δὲ ὅλη ἡ Ἐκκλη σία ἠδικήθη, καὶ τὸ ἱερατεῖον υβρίσθη, καὶ τό γε μεῖζον, εὐσέβεια ἀπὸ (95) ἀσεβείας διώκεται· καὶ τότε μὲν μιᾶς γυναικὸς ἑκάστη φυλή μέρος ὁρῶσα κατεπλήττετο, ἄρτι δὲ ὅλης Ἐκκλησίας ὁρᾶται μέλη διῃρημένα· καὶ τοὺς μὲν πρὸς ὑμᾶς, τοὺς δὲ πρὸς ἄλλους ἀποσταλέντας, τὴν ὕβριν καὶ τὴν ἀδικίαν, ἣν πεπόνθασιν, ἀπαγγέλλοντας. Κινήθητε δὴ οὖν καὶ ὑμεῖς παρακαλώ, μὴ (96) ὡς ἡμῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς ὑμῶν ἀδικηθέντων, καὶ ἕκαστος ὡς αὐτὸς παθών Α Εt βοηθησάτω, ἵνα μὴ δι' ὀλίγου ἐκκλησιαστικοί κανό παρανομήσασιν. ἀκούσαντες. τὰ τοιαῦτα. Ιn τά. κεκίνητο. πεπονθότες κατὰ τῶν περ πλημμεληκότων. τήν, νες, καὶ ἡ τῆς ἐκκλησίας πίστις παραφθαρή. Κιν δυνεύει γὰρ ἀμφότερα, ἐὰν μὴ ταχέως ὁ Θεὸς δι' ὑμῶν τὰ πλημμεληθέντα διορθώσηται, καὶ ἐκδικίας συμβάλλοντες. ὡς αὐτά. πλέονα ὑμεῖς. βληκε. τοιούτων τίς ποτε. - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. commissi in uxorem sceleris injuriam passus, ex- secranoli facinoris atrocitatem secumn perpendens {llebres quippe ex tribu Juda mulier erat), tauti- que flagitii gravitate perculsus, divina Judicum ** Scriptura narrante, uxorem in frusta concisam misit ad omnes tribus Israel, ut non sibi peculia- rem, sed omnibus communem injuriam repu- tarent : et ut si vicem suam dolerent, se ulcisce- rentur; sin negligerent, quasi ipsi tanti criminis auctores essent pudore suffunderentur. Nuntii igitur rem gestam enarrarunt. Illi vero iis anditis atque perspectis, dicebant nunquam talia facta esse, ex qua die fìlii Israel ex Ægypto ascenderant. Uni- versæ igitur tribus Israel concitatæ sunt: omnes, que quasi singulis illata fuisset injuria, adversus tanti flagitii auctores in unum coierunt. Ac demum; B scelesti ili bello devicti, et ab omnibus exsecra- tioni sunt habiti: etenim qui convenerant non co- gnationem, sed facinoris indignitatem præ oculis habuere. Scitis historiam, fratres, et quæ ea de re in Scripturis accurate recensentur: pluribus enim eam prosequi non juval, apud eos maxime quibus res probe nota est : cum necessitate compellar ea quæ nunc gesta sunt, illis multo graviora, vestræ pietati significare. Ideo enim hujus historiæ me- mini, ut ea quæ tunc gesta sunt præsentibus com- parantes, et scientes, hæc illis crudeliora esse magis indignemini, quam illi tunc adversus sre‐ lestos illos indignati sunt. Eteuim adversus nos perpetrata facinora, ipsam persecutionum acerbi- talean longe excedunt; ita ut exigua videatur le- vite calamitas iis collata quæ nunc adversus Ec- clesian commissa sunt: vel potius ejusmodi illa sunt, ut nunquam aliquid simile auditumn, nec quis- quam istiusmodi mala expertus sit. Tunc cuim mulier una contumeliis affecta, unicus item leri:a læsus, nunc autem universæ Ecclesiæ injuria illata est, et sacerdotalis ordo contumeliis est affectus: quodque gravius videatur, pietas ab inpietate per- secutionem patitur. tunc quidem singula tribus singula unius mulieris frusta cernentes exhor- ruere nunc autein universæ Ecclesiæ membra discerpta conspiciuntur. Legati certe tum ad vos, tum ad alios missi, quibus contumeliis injuriisque sint affecti, renuntiaut. Concitenini igitur et vos, D obsecro, quasi non nos tantum, sed et vos injuria affecti essetis et quisque, quasi ipse læsus opem ferat, ne brevi ecclesiastici canones et Ecclesiae Judic. XIX. fy deest. In Reg. Basil. et Felckm. anon. legitur. Mos Basil., gius, Paulo post, editi et quidam mss., Reg. et Basil. deest., Feickm. anonym., Regii lectio antepo- nenda videtur. Mox Reg., etc. . C anonymus. Editi vero, Μos Basileusis, Paulo post Reg., Auglic. (87) In edit. Comn. et Paris. et in quibusdam mss. (88) Basiliensis, Anglicanus, ἀπήγγελον. Mox Re- (89) Ita Reg. At editi, εκεκίνητο. Basil. Anglic. el (40) Reg, τολμηθέν. Μox idem, οίδατε δὲ (91) Reg., ειδήμονας. (92) Sic Regius, Anglicanus et Felckmanni 5 (95) Sic Reg. et Anglic. Lilit vero, υπερδέ (94) Reg., τὰ τοιαῦτα οὐδέ. Paulo infra idem, οὐδὲ (95) Reg., υπό. (96) Reg., και ante μή. Ibidem μόνων Reg. et

ἡ Ἐκκλησία τύχῃ. Οὐ γὰρ νῦν κανόνες καὶ τύποι ταῖς Ἐκκλησίαις ἐδόθησαν, ἀλλ' ἐκ τῶν Πατέρων ἡμῶν (97) καλῶς καὶ βεβαίως παρεδόθησαν· οὐδὲ νῦν ἡ πίστις ἤρξατο, ἀλλ' ἐκ τοῦ Κυρίου διὰ τῶν μαθητῶν εἰς ἡμᾶς διαθέβηκεν· ἶν᾿ οὖν μὴ τὰ ἐξ ἀρχαίων μέχρις ἡμῶν τηρηθέντα ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις ἐν ταῖς νῦν ἡμέραις παραπόληται, καὶ τὰ πιστευ θέντα ἡμῖν ζητηθῇ παρ' ἡμῶν· κινήθητε, ἀδελφοί, ὡς οἰκονόμοι μυστηρίων Θεοῦ τυγχάνοντες, καὶ ταῦτα ὑφ' ἑτέρων (98) ἁρπαζόμενα θεωροῦντες. Τὰ μὲν οὖν πλείονα παρὰ τῶν γραμματοφόρων ἀκούσεσθε· συν- τόμως δὲ κἀγὼ σημᾶναι ἠπείχθην, ἵνα τῷ ὄντι γνώτε, ὅτι οὐδέποτε τοιαῦτα γένονε κατὰ τῆς Ἐκκλη- σίας ἀφ᾿ ἧς (99) ἡμέρας ἀναληφθεὶς ὁ Σωτὴρ ἐνετεί- λατο τοῖς μαθηταῖς λέγων· Πορευθέντες, μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος σίας παρανομηθέντα οὕτω γέγονε. Συναγόντων ἡμῶν συνήθως ἐν εἰρήνῃ (1), τῶν τε λαῶν εὐφραινομένων ἐπὶ ταῖς συνάξεσι, καὶ προκοπτόντων τῇ (2) κατὰ θεὸν πολιτεία, τῶν τε συλλειτουργῶν τῶν κατ' Αϊ- γυπτον, καὶ Θηβαΐδα. καὶ Λιβύην, ἀγάπην καὶ εἰρή- τὴν ἐχόντων πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς ἡμᾶς, ἐξαίφνης ὁ ἔπαρχος τῆς Αἰγύπτου γράμματα προτίθησι δη- μοσία, διατάγματος ἔχοντα τύπον, ὡς Γρηγορίου (3) τινὸς ἐκ Καππαδοκίας εισερχομένου διαδόχου μου ἀπὸ τοῦ κομιτάτου (4). Καὶ ἡ μὲν τοιαύτη ἀκοὴ τοὺς πάντας ἐτάραξε· καινὸν γὰρ ἦν καὶ ἄρτι πρώτως ἀκουσθὲν τὸ τοιοῦτον· οἱ δὲ λαοὶ καὶ μᾶλλον εἰς τὰς ἐκκλησίας συνήρχοντο· ὅτι μάλιστα συνεώρων μήτε ἑαυτοὺς, μήτε ἐπίσκοπον, μήτε πρεσβύτερον, μήτε ὅλως τινὰς (5) μεμψαμένους ἡμᾶς ποτε. Μόνους δὲ Αρειανοὺς ἑώρων σὺν αὐτῷ, καὶ Ἀρειανὸν αὐτὸν ἐπεγίνωσκον ὑπὸ τῶν περὶ Εὐσέβιον τοῖς Ἀρειανοῖς ἀποσταλέντα. Οἴδατε δὲ (6), ἀδελφοί, ἀεὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον προστάτας καὶ κοινωνοὺς τῆς ἀσεβοῦς αἱρέ πως τῶν ᾿Αρειομανιτών γενομένους, καὶ δι᾿ αὐτῶν ἀεὶ ἡμῖν ἐπιβουλεύσαντας, καὶ τῆς εἰς τὰς Γαλλίας ἀποδημίας αἰτίους ἡμῖν γενομένους (7). Διὰ ταῦτα γὰρ εἰκότως καὶ οἱ λαοὶ ἡγανάκτουν, καὶ κατεβόων, μαρτυρόμενοι τοὺς ἄλλους δικαστὰς καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν, ὅτι μηδεμιᾶς μέμψεως ὑπὸ τῶν ἐκκλησιαστι τῶν γενομένης, ἀλλὰ τῶν (8) αἱρετικῶν ᾿Αρειανῶν αὐτὰ καθ᾿ ἡμῶν παιξάντων, καινοτομία τις καὶ πα ρανομία τοιαύτη κατὰ τῆς Ἐκκλησίας γεγένηται. Εί γὰρ καὶ ὅλως (9) ἦν τις καθ᾿ ἡμῶν μέμψις κρατή- * ὑφ' ἑτέρων. συναγα- γόντων. τῶν κατ' Αίγυπτον ετάραττε. μίτατος τῶν. EPISTOLA ENCYCLICA. A fides pessum eant. Utrunque enim periclitatur, nisi B c D Matth. xxviii, 19. Lectio Regii sanior videtur. Arianos, et iu Epist. ad solitarios. Reg. recte. Mox ante deest in Basil. rio habent. At Regii lectionem genuinam esse n:o- PATROL. GR. XXV. vestra opera Deus facinora illa cito corrigat, et Ecclesia vindicetur. Non enim nunc primum ca- nones et statuta Ecclesiæ data sunt, sed a Patribus nobis recte firmiterque sunt tradita : neque Aune fides incepit, sed a Domino per discipulos ad nos usque pervenit. Ne igitur ea quæ ab antiquis hac- tenus servata sunt in Ecclesiis, istis jam diebus pessum abeant, neve de iis quæ nobis concredita sunt rationes repetantur, inciteinini, fratres, u- pote dispensatores mysteriorum Dei, dum illa ab aliis diripi cernitis. Plura a tabellariis ediscelis, festinavi tamen paucis ea significare, quo plane vobis constaret nunquam talia adversus Ecclesiam perpetrata esse, ex qua die Salvator in cœlum as- sumptus discipulis præcepit, dicens: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti *. Ecclesiam commissa sunt, sic se habent. Cum n08 de more in pace conveniremus, populique in con- ventibus lætarentur ac vitæ instituto secundum Deum proficerent: comministris quoque nostris per Ægyptum, Thebaidem et Lilyam, charitatem et pas eem inter se ac nobiscum servantibus; derepente praefectus Ægypti litteras publice profert, sub for- mam edicti, quibus declarabat Gregorium quemdam ex Cappadocia mihi successorem ex comitatu indu- ctum esse. Quibus auditis consternati sunt omnes : novum quippe illud erat et hactenus inauditum. Populi autem eo frequentius in ecclesias convenie- bant, quod secum reputarent nec se, nec episco- pun, aut presbyterum, aut alium quempiam, de nobis unquam conquestum esse, solosque Arianos cernerent cum illo, quem etiam Arianum et Arianis ab Eusebio sociisque ejus missum agnoscebant. Scitis autem, fratres, semper Eusebianos impiæ Ariomanitarum hæresis patronos, ipsique commu- nione junctos fuisse, eorumque opera nobis semper insidiatos, nostri etiam in Gallias exsilii auctores fuisse. Hæc causa fuit ut populi jure indignati, ingenti clamore obtestarentur cum alios judi- ces, tum universam urbem, quod nulla accusa- tione ab ecclesiasticis facta, sed hæreticis Arianis illud contra nos molientibus, res adeo nova et iui- qua adversus Ecclesiam perpetraretur. Si qua enim adversum nos criminatio vim haberet, oportuit nec Arianum, nec Arianæ sententiæ hominem ordi- nimus. Mox Reg. gnificationes, de quibus Cangii Glossarium consule, xo- apud Athanasium usu venit pro turmna mi- litum clientiumque, imperatorem, aut comitem quemdam, aut præfectum comitante. 2. Τὰ μὲν ουν καθ᾿ ἡμῶν καὶ κατὰ τῆς Ἐκκλη (97) Reg. ἡμῖν. (98) Ita Reg. solus. Alii cum editi tum mss. καὶ τὰ (94) Reg. ἀφείς. (1) Hæc item recensentur in Apolog. contra (2) Sic omnes mss. Editi κατά Θεόν minus (3) Editi et omnes mss. Regio excepto ubique Γεωρ 2. Quæ igitur scelera adversum nos et adversus (4) Κομιτάτου, ut caterus hujus vocis omittamus si- (5) Reg. τινά. (6) Δέ deest in Basil. et Felckm. 5 anon. (7) Reg. αἰτίους γεγεννημένους, omisso ἡμῖν. (8) Sic Reg. Angi. et Felck. 5 an. Editi ἀλλὰ καὶ (9) Reg. καὶ ὅλως.

ἡ Ἐκκλησία τύχῃ. Οὐ γὰρ νῦν κανόνες καὶ τύποι ταῖς Ἐκκλησίαις ἐδόθησαν, ἀλλ' ἐκ τῶν Πατέρων ἡμῶν (97) καλῶς καὶ βεβαίως παρεδόθησαν· οὐδὲ νῦν ἡ πίστις ἤρξατο, ἀλλ' ἐκ τοῦ Κυρίου διὰ τῶν μαθητῶν εἰς ἡμᾶς διαθέβηκεν· ἶν᾿ οὖν μὴ τὰ ἐξ ἀρχαίων μέχρις ἡμῶν τηρηθέντα ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις ἐν ταῖς νῦν ἡμέραις παραπόληται, καὶ τὰ πιστευ θέντα ἡμῖν ζητηθῇ παρ' ἡμῶν· κινήθητε, ἀδελφοί, ὡς οἰκονόμοι μυστηρίων Θεοῦ τυγχάνοντες, καὶ ταῦτα ὑφ' ἑτέρων (98) ἁρπαζόμενα θεωροῦντες. Τὰ μὲν οὖν πλείονα παρὰ τῶν γραμματοφόρων ἀκούσεσθε· συν- τόμως δὲ κἀγὼ σημᾶναι ἠπείχθην, ἵνα τῷ ὄντι γνώτε, ὅτι οὐδέποτε τοιαῦτα γένονε κατὰ τῆς Ἐκκλη- σίας ἀφ᾿ ἧς (99) ἡμέρας ἀναληφθεὶς ὁ Σωτὴρ ἐνετεί- λατο τοῖς μαθηταῖς λέγων· Πορευθέντες, μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος σίας παρανομηθέντα οὕτω γέγονε. Συναγόντων ἡμῶν συνήθως ἐν εἰρήνῃ (1), τῶν τε λαῶν εὐφραινομένων ἐπὶ ταῖς συνάξεσι, καὶ προκοπτόντων τῇ (2) κατὰ θεὸν πολιτεία, τῶν τε συλλειτουργῶν τῶν κατ' Αϊ- γυπτον, καὶ Θηβαΐδα. καὶ Λιβύην, ἀγάπην καὶ εἰρή- τὴν ἐχόντων πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς ἡμᾶς, ἐξαίφνης ὁ ἔπαρχος τῆς Αἰγύπτου γράμματα προτίθησι δη- μοσία, διατάγματος ἔχοντα τύπον, ὡς Γρηγορίου (3) τινὸς ἐκ Καππαδοκίας εισερχομένου διαδόχου μου ἀπὸ τοῦ κομιτάτου (4). Καὶ ἡ μὲν τοιαύτη ἀκοὴ τοὺς πάντας ἐτάραξε· καινὸν γὰρ ἦν καὶ ἄρτι πρώτως ἀκουσθὲν τὸ τοιοῦτον· οἱ δὲ λαοὶ καὶ μᾶλλον εἰς τὰς ἐκκλησίας συνήρχοντο· ὅτι μάλιστα συνεώρων μήτε ἑαυτοὺς, μήτε ἐπίσκοπον, μήτε πρεσβύτερον, μήτε ὅλως τινὰς (5) μεμψαμένους ἡμᾶς ποτε. Μόνους δὲ Αρειανοὺς ἑώρων σὺν αὐτῷ, καὶ Ἀρειανὸν αὐτὸν ἐπεγίνωσκον ὑπὸ τῶν περὶ Εὐσέβιον τοῖς Ἀρειανοῖς ἀποσταλέντα. Οἴδατε δὲ (6), ἀδελφοί, ἀεὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον προστάτας καὶ κοινωνοὺς τῆς ἀσεβοῦς αἱρέ πως τῶν ᾿Αρειομανιτών γενομένους, καὶ δι᾿ αὐτῶν ἀεὶ ἡμῖν ἐπιβουλεύσαντας, καὶ τῆς εἰς τὰς Γαλλίας ἀποδημίας αἰτίους ἡμῖν γενομένους (7). Διὰ ταῦτα γὰρ εἰκότως καὶ οἱ λαοὶ ἡγανάκτουν, καὶ κατεβόων, μαρτυρόμενοι τοὺς ἄλλους δικαστὰς καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν, ὅτι μηδεμιᾶς μέμψεως ὑπὸ τῶν ἐκκλησιαστι τῶν γενομένης, ἀλλὰ τῶν (8) αἱρετικῶν ᾿Αρειανῶν αὐτὰ καθ᾿ ἡμῶν παιξάντων, καινοτομία τις καὶ πα ρανομία τοιαύτη κατὰ τῆς Ἐκκλησίας γεγένηται. Εί γὰρ καὶ ὅλως (9) ἦν τις καθ᾿ ἡμῶν μέμψις κρατή- * ὑφ' ἑτέρων. συναγα- γόντων. τῶν κατ' Αίγυπτον ετάραττε. μίτατος τῶν. EPISTOLA ENCYCLICA. A fides pessum eant. Utrunque enim periclitatur, nisi B c D Matth. xxviii, 19. Lectio Regii sanior videtur. Arianos, et iu Epist. ad solitarios. Reg. recte. Mox ante deest in Basil. rio habent. At Regii lectionem genuinam esse n:o- PATROL. GR. XXV. vestra opera Deus facinora illa cito corrigat, et Ecclesia vindicetur. Non enim nunc primum ca- nones et statuta Ecclesiæ data sunt, sed a Patribus nobis recte firmiterque sunt tradita : neque Aune fides incepit, sed a Domino per discipulos ad nos usque pervenit. Ne igitur ea quæ ab antiquis hac- tenus servata sunt in Ecclesiis, istis jam diebus pessum abeant, neve de iis quæ nobis concredita sunt rationes repetantur, inciteinini, fratres, u- pote dispensatores mysteriorum Dei, dum illa ab aliis diripi cernitis. Plura a tabellariis ediscelis, festinavi tamen paucis ea significare, quo plane vobis constaret nunquam talia adversus Ecclesiam perpetrata esse, ex qua die Salvator in cœlum as- sumptus discipulis præcepit, dicens: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti *. Ecclesiam commissa sunt, sic se habent. Cum n08 de more in pace conveniremus, populique in con- ventibus lætarentur ac vitæ instituto secundum Deum proficerent: comministris quoque nostris per Ægyptum, Thebaidem et Lilyam, charitatem et pas eem inter se ac nobiscum servantibus; derepente praefectus Ægypti litteras publice profert, sub for- mam edicti, quibus declarabat Gregorium quemdam ex Cappadocia mihi successorem ex comitatu indu- ctum esse. Quibus auditis consternati sunt omnes : novum quippe illud erat et hactenus inauditum. Populi autem eo frequentius in ecclesias convenie- bant, quod secum reputarent nec se, nec episco- pun, aut presbyterum, aut alium quempiam, de nobis unquam conquestum esse, solosque Arianos cernerent cum illo, quem etiam Arianum et Arianis ab Eusebio sociisque ejus missum agnoscebant. Scitis autem, fratres, semper Eusebianos impiæ Ariomanitarum hæresis patronos, ipsique commu- nione junctos fuisse, eorumque opera nobis semper insidiatos, nostri etiam in Gallias exsilii auctores fuisse. Hæc causa fuit ut populi jure indignati, ingenti clamore obtestarentur cum alios judi- ces, tum universam urbem, quod nulla accusa- tione ab ecclesiasticis facta, sed hæreticis Arianis illud contra nos molientibus, res adeo nova et iui- qua adversus Ecclesiam perpetraretur. Si qua enim adversum nos criminatio vim haberet, oportuit nec Arianum, nec Arianæ sententiæ hominem ordi- nimus. Mox Reg. gnificationes, de quibus Cangii Glossarium consule, xo- apud Athanasium usu venit pro turmna mi- litum clientiumque, imperatorem, aut comitem quemdam, aut præfectum comitante. 2. Τὰ μὲν ουν καθ᾿ ἡμῶν καὶ κατὰ τῆς Ἐκκλη (97) Reg. ἡμῖν. (98) Ita Reg. solus. Alii cum editi tum mss. καὶ τὰ (94) Reg. ἀφείς. (1) Hæc item recensentur in Apolog. contra (2) Sic omnes mss. Editi κατά Θεόν minus (3) Editi et omnes mss. Regio excepto ubique Γεωρ 2. Quæ igitur scelera adversum nos et adversus (4) Κομιτάτου, ut caterus hujus vocis omittamus si- (5) Reg. τινά. (6) Δέ deest in Basil. et Felckm. 5 anon. (7) Reg. αἰτίους γεγεννημένους, omisso ἡμῖν. (8) Sic Reg. Angi. et Felck. 5 an. Editi ἀλλὰ καὶ (9) Reg. καὶ ὅλως.

Α σασα, ἔδει μὴ 'Αρειανόν (10), μηδὲ τῶν τὰ ᾿Αρείου φρονούντων, κατὰ δὲ τοὺς ἐκκλησιαστικούς κανόνας, καὶ κατὰ τὸ τοῦ Παύλου ῥῆμα, συναχθέντων τῶν λαῶν, καὶ τοῦ Πνεύματος τῶν καθιστανόντων, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, πάντα κανονικῶς ἐξετασθῆναι τε καὶ πραχθῆναι, παρόντων τῶν αἰτουμένων λαῶν καὶ κληρικῶν, καὶ μὴ ἔξωθεν ὑπὸ Ἀρειανῶν, ὥσπερ ἐμπορευόμενον (11) τὸ ὄνομα τοῦ ἐπισκόπου παρὰ τοὺς μὴ αἰτήσαντας μηδὲ βου λομένους, μηδὲ ὅλως γινώσκοντας τὸ γεγονός, μετά (12) προστασίας καὶ βίας τῶν ἔξωθεν δικαστών ἐπιῤῥῖψαι ἑαυτόν. Τοῦτο δὲ τοὺς μὲν ἐκκλησιαστι κούς κανόνας παραλύει, τὰ δὲ ἔθνη ἀναγκάζει βλασφημεῖν καὶ ὑπονοεῖν, ὅτι μὴ κατὰ θεῖον θεσμόν, ἀλλ' ἐξ ἐμπορίας (15) καὶ προστασίας αἱ καταστάσεις Β γίγνονται. ὑπὸ ᾿Αρειανῶν γέγονε, καὶ τοιαύτην ἔσχε τὴν ἀρχήν. Ἡ δὲ εἴσοδος αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν οἷα παράνομα κατειργάσατο, καὶ ἡλίκων κακῶν αἰτία γέγονεν, ἔξεστιν ὑμῖν (14) ἐκ τῶν γραφομένων καὶ παρὰ τῶν ἐπι- δημούντων επερωτῆσαι καὶ μαθεῖν. Τῶν λαῶν δυσ- ανασχετούντων, καὶ διὰ τοῦτο ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις συν αχθέντων ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καινοτομίᾳ, ἵνα μὴ ἡ τῶν ᾿Αρειανῶν ἀσέβεια καταμιγῇ τῇ τῆς Ἐκκλησίας πίστει, Φιλάγριος ὁ καὶ πάλαι τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τις ταύτης παρθένους ἀδικήσας καὶ νῦν ἔπαρχος Αἰγύπτου τυγχάνων, παραβάτης μὲν γενόμενος, πα τριώτης (15) δὲ ὧν τοῦ Γρηγορίου, καὶ οὐ σεμνὸν ἔχων τὸν τρόπον, ἀλλὰ καὶ προστάτας ἔχων τοὺς περὶ Εὐσέβιον, καὶ διὰ τοῦτο σπουδάζων κατὰ τῆς Ἐκκλη- σίας, πείθει τοὺς ἐθνικούς δήμους (16), τούς τε Ιου- δαίους καὶ τοὺς ἀτάκτους, ἐπαγγελίαις, ἂς καὶ ὕστε ρον ἐπεδίδου, καὶ παροξύνει, καὶ ἀθρόως αὐτοὺς μετὰ ξιφῶν καὶ ῥοπάλων ἀφίησι κατὰ τῶν λαῶν εἰς τὰς ἐκκλησίας. Καὶ τί γέγονεν ἐκ τούτων οὐκέτι λοιπὸν ἁπλῶς εἰπεῖν· οὔτε γὰρ ἀξίως (17) σημᾶναι δυ νατόν. οὔτε χωρίς δακρύων καὶ θρήνων μνημονεύσειεν ἄν τις κἂν τῶν ὀλίγων. Ποῖα γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις τετραγώδηται τοιαῦτα; Η τί τοιοῦτον ἐν διωγμῷ καὶ πολέμῳ γέγονέ ποτε; Η μὲν ἐκκλησία καὶ τὸ ἅγιον βαπτιστήριον πυρπολεῖται· εὐθέως δὲ οιμωγαὶ καὶ Ολολυγαί, καὶ θρήνος ἦν κατὰ τὴν πόλιν, ἀγανα- κτούντων καὶ τῶν πολιτῶν ἐπὶ τοῖς γιγνομένοις καὶ καταβοώντων τοῦ ἡγεμόνος (18), καὶ τὴν βίαν μαρ σε δέ. κατὰ τὰ τοῦ Παύλου ῥήματα. κατὰ τὸ Παύλου. τοῦτο μὲν τοὺς ἐκ. παραλύει, πα- ραλύσει. Γεωργίου, Γρηγορίου Περ., παρά πάντων τῶν. ὑπερωτῆσαι. ερωτῆσαι. επερωτήσαι, τυρομένων. Παρθένοι γὰρ ἅγιοι καὶ ἀμίαντοι ἐγυμ Τῶν γὰρ λαῶν. διὰ τοῦτο αὐτό. Γεωργίου. ἐπὶ ἐπαγγελίαις. ἐπί, ἀποδέδωκε, παροξύνει, και. κἂν τῶν ὀλίγων. καὶ τῶν ὀλίγων. τοῦ ἡγεμόνος pαεί αἱ ἅγιαι. ἀνεχόμεναι. ἀνασχόμενοι. S. ATHANASII OPP. PARS I. mari, sed secundum ecclesiasticos canones, et se cundum verba Pauli, congregatis populis, et spiritu ordinantium, cum virtute Domini nostri Jesu Chri- sći“, omnia juxta ecclesiasticas leges disquiri ac peragi, praesentibus populis et clericis qui illum po- stularent. Nec decuit eum ex alia regione ab Aria- nis adductum, episcopi nomen quasi mercatum apud eos qui eum nec peterent, nec vellent, et rem ge- stam prorsus ignorarent, secularium judicum pa- trocinio ac vi sese intrudere. Illud enim vera ec- clesiasticorum cauonum abrogatio est, ethnicosque ad blasphemandum inducit et ad suspicandum : quod non secundum divinam legem, sed nundina- tiɔne et patrocinio ordinationes fiaut. Arianis facta est, et hoc ejus fuit exordium. Ingres sus autem ejus Alexandriam, quot facinorum quan- tcrumque malorum causa fuerit, ex litteris nostris et ab iis qui ad vos iter instituent, quærere el edi- scere licebit. Populis gre ferentibus, et ob rei novitatem in ecclesias convenientibus ut ne Ariana impietas Ecclesiæ fidei commisceretur, Philagrius qui jam olim Ecclesiam ejusque virgines injuriis alfecerat, et qui nunc Ægypti præfectus est, ipseque ex religione transfuga, ejusdem patria ac Grego- rius, homo nequaquam spectatis moribus, sed pa- Ironum habens Eusebium, quocirca adversus Ec- clesiam navat operam : ille, inquam, cum pollicita- tionibus, quas postmodum implevit, ethnicos, Judæos, et alios petulantes viros sibi conciliasset, eosdem prius concitatos confertim cum gladiis et fustibus contra populos in ecclesias immittit. Quid autem hinc evenerit haud facile dictu est, neque enim pro facti gravitate enarrari potest, nec alisque lacrymis et fletibus, vel minimam eorum partem recensere quis valeat. Quænam enim apud antiquos talis tragœdia? Aut quid ejusmodi in per- secutione et bello unquam commissum est? Siqui- dem ecclesia et sacrum baptisterium incenduntur. Statim autein luctus, ejulatus et planctus per to- tam urbem, civibus hæc facinora indigne ferenti- bus, et clamore adversus ducem edito, vim sibi - HISTORICA ET DOGMATICA. C illatam obtestantibus. Virgines enim sanctæ et in- D contaminatae nudari ac nefaria pati; si resisterent, Cor. v, 4. omisso Μox idem, Anglic., idem, Μox omnes inss. præter Felcku. anom. qui cum editis habeι loco habent omnes ed. et uiss. præter Reg. et ita semper in hac epist. Paulo post editi Reg., Basil. Anglic. et Felcku. anon. quos sequi placuit. Post pauca Reg. Μox Reg., Alii cum editis post editi, Sed quod desit in Reg., Basil. et Felck. 5_anon. et alioqui superefluat, espunctum est. Mux Reg., omisso Post pauca Sic Reg. et Anglic. alii cum editis, et aliis manuscriptis, deest. Paulo Κeg., Ιnfra idem Reg., Editi, 3. Admiranda igitur illa Gregorii ordinatio ab 5. Ἡ μὲν οὖν κατάστασις ἡ θαυμαστὴ Γρηγορίου (10) ᾿Αρειανών Anglic. Mox Reg., κατὰ τοὺς ἐκκ. (11) Reg., ώς παρεμπορευόμενον. (12) In Reg. ante μετά legitur αλλά. Paulo post (15) Reg., ἀλλ' ἐμπορίας ἕνεκεν, καὶ, etc. Paulo post (14) Tuiv deest in Basil. et Felckm. 5 anon. Mox (15) Reg. συμπατριώτης. Μox idem, Γρηγορίου. (16) Reg., πειθομένους ἔχων τοὺς ἐθνικούς. Paulo (47) Reg., λοιπόν ἐστιν εἰπεῖν· οὔτε γὰρ ἐπαξίως. (18) Sic Reg. et ita legit Nannius. In editis vero

Α σασα, ἔδει μὴ 'Αρειανόν (10), μηδὲ τῶν τὰ ᾿Αρείου φρονούντων, κατὰ δὲ τοὺς ἐκκλησιαστικούς κανόνας, καὶ κατὰ τὸ τοῦ Παύλου ῥῆμα, συναχθέντων τῶν λαῶν, καὶ τοῦ Πνεύματος τῶν καθιστανόντων, σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, πάντα κανονικῶς ἐξετασθῆναι τε καὶ πραχθῆναι, παρόντων τῶν αἰτουμένων λαῶν καὶ κληρικῶν, καὶ μὴ ἔξωθεν ὑπὸ Ἀρειανῶν, ὥσπερ ἐμπορευόμενον (11) τὸ ὄνομα τοῦ ἐπισκόπου παρὰ τοὺς μὴ αἰτήσαντας μηδὲ βου λομένους, μηδὲ ὅλως γινώσκοντας τὸ γεγονός, μετά (12) προστασίας καὶ βίας τῶν ἔξωθεν δικαστών ἐπιῤῥῖψαι ἑαυτόν. Τοῦτο δὲ τοὺς μὲν ἐκκλησιαστι κούς κανόνας παραλύει, τὰ δὲ ἔθνη ἀναγκάζει βλασφημεῖν καὶ ὑπονοεῖν, ὅτι μὴ κατὰ θεῖον θεσμόν, ἀλλ' ἐξ ἐμπορίας (15) καὶ προστασίας αἱ καταστάσεις Β γίγνονται. ὑπὸ ᾿Αρειανῶν γέγονε, καὶ τοιαύτην ἔσχε τὴν ἀρχήν. Ἡ δὲ εἴσοδος αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν οἷα παράνομα κατειργάσατο, καὶ ἡλίκων κακῶν αἰτία γέγονεν, ἔξεστιν ὑμῖν (14) ἐκ τῶν γραφομένων καὶ παρὰ τῶν ἐπι- δημούντων επερωτῆσαι καὶ μαθεῖν. Τῶν λαῶν δυσ- ανασχετούντων, καὶ διὰ τοῦτο ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις συν αχθέντων ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καινοτομίᾳ, ἵνα μὴ ἡ τῶν ᾿Αρειανῶν ἀσέβεια καταμιγῇ τῇ τῆς Ἐκκλησίας πίστει, Φιλάγριος ὁ καὶ πάλαι τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τις ταύτης παρθένους ἀδικήσας καὶ νῦν ἔπαρχος Αἰγύπτου τυγχάνων, παραβάτης μὲν γενόμενος, πα τριώτης (15) δὲ ὧν τοῦ Γρηγορίου, καὶ οὐ σεμνὸν ἔχων τὸν τρόπον, ἀλλὰ καὶ προστάτας ἔχων τοὺς περὶ Εὐσέβιον, καὶ διὰ τοῦτο σπουδάζων κατὰ τῆς Ἐκκλη- σίας, πείθει τοὺς ἐθνικούς δήμους (16), τούς τε Ιου- δαίους καὶ τοὺς ἀτάκτους, ἐπαγγελίαις, ἂς καὶ ὕστε ρον ἐπεδίδου, καὶ παροξύνει, καὶ ἀθρόως αὐτοὺς μετὰ ξιφῶν καὶ ῥοπάλων ἀφίησι κατὰ τῶν λαῶν εἰς τὰς ἐκκλησίας. Καὶ τί γέγονεν ἐκ τούτων οὐκέτι λοιπὸν ἁπλῶς εἰπεῖν· οὔτε γὰρ ἀξίως (17) σημᾶναι δυ νατόν. οὔτε χωρίς δακρύων καὶ θρήνων μνημονεύσειεν ἄν τις κἂν τῶν ὀλίγων. Ποῖα γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις τετραγώδηται τοιαῦτα; Η τί τοιοῦτον ἐν διωγμῷ καὶ πολέμῳ γέγονέ ποτε; Η μὲν ἐκκλησία καὶ τὸ ἅγιον βαπτιστήριον πυρπολεῖται· εὐθέως δὲ οιμωγαὶ καὶ Ολολυγαί, καὶ θρήνος ἦν κατὰ τὴν πόλιν, ἀγανα- κτούντων καὶ τῶν πολιτῶν ἐπὶ τοῖς γιγνομένοις καὶ καταβοώντων τοῦ ἡγεμόνος (18), καὶ τὴν βίαν μαρ σε δέ. κατὰ τὰ τοῦ Παύλου ῥήματα. κατὰ τὸ Παύλου. τοῦτο μὲν τοὺς ἐκ. παραλύει, πα- ραλύσει. Γεωργίου, Γρηγορίου Περ., παρά πάντων τῶν. ὑπερωτῆσαι. ερωτῆσαι. επερωτήσαι, τυρομένων. Παρθένοι γὰρ ἅγιοι καὶ ἀμίαντοι ἐγυμ Τῶν γὰρ λαῶν. διὰ τοῦτο αὐτό. Γεωργίου. ἐπὶ ἐπαγγελίαις. ἐπί, ἀποδέδωκε, παροξύνει, και. κἂν τῶν ὀλίγων. καὶ τῶν ὀλίγων. τοῦ ἡγεμόνος pαεί αἱ ἅγιαι. ἀνεχόμεναι. ἀνασχόμενοι. S. ATHANASII OPP. PARS I. mari, sed secundum ecclesiasticos canones, et se cundum verba Pauli, congregatis populis, et spiritu ordinantium, cum virtute Domini nostri Jesu Chri- sći“, omnia juxta ecclesiasticas leges disquiri ac peragi, praesentibus populis et clericis qui illum po- stularent. Nec decuit eum ex alia regione ab Aria- nis adductum, episcopi nomen quasi mercatum apud eos qui eum nec peterent, nec vellent, et rem ge- stam prorsus ignorarent, secularium judicum pa- trocinio ac vi sese intrudere. Illud enim vera ec- clesiasticorum cauonum abrogatio est, ethnicosque ad blasphemandum inducit et ad suspicandum : quod non secundum divinam legem, sed nundina- tiɔne et patrocinio ordinationes fiaut. Arianis facta est, et hoc ejus fuit exordium. Ingres sus autem ejus Alexandriam, quot facinorum quan- tcrumque malorum causa fuerit, ex litteris nostris et ab iis qui ad vos iter instituent, quærere el edi- scere licebit. Populis gre ferentibus, et ob rei novitatem in ecclesias convenientibus ut ne Ariana impietas Ecclesiæ fidei commisceretur, Philagrius qui jam olim Ecclesiam ejusque virgines injuriis alfecerat, et qui nunc Ægypti præfectus est, ipseque ex religione transfuga, ejusdem patria ac Grego- rius, homo nequaquam spectatis moribus, sed pa- Ironum habens Eusebium, quocirca adversus Ec- clesiam navat operam : ille, inquam, cum pollicita- tionibus, quas postmodum implevit, ethnicos, Judæos, et alios petulantes viros sibi conciliasset, eosdem prius concitatos confertim cum gladiis et fustibus contra populos in ecclesias immittit. Quid autem hinc evenerit haud facile dictu est, neque enim pro facti gravitate enarrari potest, nec alisque lacrymis et fletibus, vel minimam eorum partem recensere quis valeat. Quænam enim apud antiquos talis tragœdia? Aut quid ejusmodi in per- secutione et bello unquam commissum est? Siqui- dem ecclesia et sacrum baptisterium incenduntur. Statim autein luctus, ejulatus et planctus per to- tam urbem, civibus hæc facinora indigne ferenti- bus, et clamore adversus ducem edito, vim sibi - HISTORICA ET DOGMATICA. C illatam obtestantibus. Virgines enim sanctæ et in- D contaminatae nudari ac nefaria pati; si resisterent, Cor. v, 4. omisso Μox idem, Anglic., idem, Μox omnes inss. præter Felcku. anom. qui cum editis habeι loco habent omnes ed. et uiss. præter Reg. et ita semper in hac epist. Paulo post editi Reg., Basil. Anglic. et Felcku. anon. quos sequi placuit. Post pauca Reg. Μox Reg., Alii cum editis post editi, Sed quod desit in Reg., Basil. et Felck. 5_anon. et alioqui superefluat, espunctum est. Mux Reg., omisso Post pauca Sic Reg. et Anglic. alii cum editis, et aliis manuscriptis, deest. Paulo Κeg., Ιnfra idem Reg., Editi, 3. Admiranda igitur illa Gregorii ordinatio ab 5. Ἡ μὲν οὖν κατάστασις ἡ θαυμαστὴ Γρηγορίου (10) ᾿Αρειανών Anglic. Mox Reg., κατὰ τοὺς ἐκκ. (11) Reg., ώς παρεμπορευόμενον. (12) In Reg. ante μετά legitur αλλά. Paulo post (15) Reg., ἀλλ' ἐμπορίας ἕνεκεν, καὶ, etc. Paulo post (14) Tuiv deest in Basil. et Felckm. 5 anon. Mox (15) Reg. συμπατριώτης. Μox idem, Γρηγορίου. (16) Reg., πειθομένους ἔχων τοὺς ἐθνικούς. Paulo (47) Reg., λοιπόν ἐστιν εἰπεῖν· οὔτε γὰρ ἐπαξίως. (18) Sic Reg. et ita legit Nannius. In editis vero

νοῦντο, καὶ ἐπασχον ἃ μὴ θέμις· μὴ ἀνεχόμεναι δὲ, ἐκινδύνευον· μονάζοντες κατεπατοῦντο, καὶ ἀπὸ έθνησκον· καὶ οἱ μὲν ἐδισκεύοντο (19), οἱ δὲ ξίφεσι καὶ ῥοπάλοις ἀνῃροῦντο· ἄλλοι ἐτραυματίζοντο καὶ ἐτύπτοντο. Ἐπὶ δὲ τῆς ἁγίας τραπέζης ἡλίκη ἀσέ- βεια καὶ παρανομία γέγονεν ! ὄρνεα καὶ στροβί λους (20) ἐθυσίαζον, εὐφημοῦντες μὲν αὐτῶν τὰ εἴδ δωλα δυσφημούντες δὲ ἐν αὐταῖς ταῖς ἐκκλησίαις τὸν Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, τὰς θείας τῶν Γραφών βίβλους, ἃς εὕρισκον ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, κατέκαιον. Εἰς δὲ τὸ ἅγιον βαπτιστήριον, φεῦ τῆς τόλμης ! οἱ Κυ ριοκτόνοι Ἰουδαῖοι καὶ οἱ ἄθεοι εθνικοὶ ἀφυλάκτως εἰσερχόμενοι, τοιαῦτα αἰσχρὰ (21) διεπράττοντο καὶ ἐλάλουν γυμνοῦντες ἑαυτοὺς, ὡς αἰσχύνεσθαι καὶ λέγειν αὐτά. Καί τινες ἀσεβεῖς ἄνδρες, τὰ πικρὰ β τῶν διωγμῶν μιμούμενοι, παρθένων καὶ ἐγκρατῶν κρατοῦντες τὰς χεῖρας (22) εἷλκον· καὶ διασύροντες, • ἐδιάζοντο βλασφημεῖν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἀρνουμένας κατέκοπτον καὶ κατεπά τουν. είσοδος Γρηγορίου τοῦ Ἀρειανοῦ, ἡδομένη (23) τοῖς τοιούτοις κακοῖς, ὥσπερ ἔπαθλον καὶ μισθὸν τῆς τοιαύτης παρανόμου νίκης παρέχουσα τοῖς ἐθνικοῖς καὶ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ τοῖς τὰ (24) τοιαῦτα καθ' ἡμῶν ἐργασαμένοις εἰς πρέδαν δέδωκε τὴν ἐκκλη- σίαν. Καὶ τῆς τοιαύτης παρανομίας καὶ ἀταξίας συγχωρηθείσης, τὰ πολέμων λοιπὸν χείρονα, καὶ λῃστῶν ὠμότερα ἐγίνετο. Οἱ μὲν γὰρ τὰ ἀπαντῶν τα (25) διήρπαζον· οἱ δὲ τὰς ἀποκειμένας τινῶν παρ ραθήκας διῃροῦντο· τὸν οἶνον πολὺν ὄντα ἢ ἔπινον ἢ ἐξεκένουν ἢ ἀπέφερον· τὸ ἀποκείμενον ἔλαιον ἤρπα- ζον· τὰς θύρας καὶ τοὺς καγκέλλους ὡς σκύλα ἕκαστος ἐλάμβανε (26)· τὰς λυχνίας παραυτὰ ἐν τῷ τοιχίῳ ἀπετίθεσαν, τοὺς κηριόλους τῆς ἐκκλησίας τοῖς εἰδώλοις ἀνῆπτον· καὶ ὅλως ἁρπαγὴ καὶ θάνα- τος ἦν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ· καὶ οὐκ ᾔδοῦντο οἱ δυσσεβεῖς Αρειανοὶ τούτων γιγνομένων (27) · ἀλλ᾽ ἔτι χείρονα καὶ ὠμότερα προσετίθουν· πρεσβύτεροι γὰρ καὶ λαῖ- καὶ ἐξέσθησαν (28), παρθένοι ἀπομαφοριζόμεναι διεσκεύοντο ἐδημεύοντο. ἄλλοι δὲ ἐτρ. καὶ ἐτύπτοντο, Στρόβιλος στροβίλους. στροβήλους ἑαυτῶν τὰ εἴδ. γυμνοῦντες αὐτούς. ἀρ- νεῖσθαι τὸν Χριστόν. Γρηγορίου. Γεωργίου. ηδομένη. ή θήκας. Καὶ τοὺς καγκέλλους τῶν ἐκκλησιῶν ὡς σκύλα ἕκαστος ἐλάμβανε, τὰς λυχνίας παραυτὰ ἐν τῷ τοι- χίῳ ἀπέθεντο, τοὺς κηριόλους, ὡς σκύλα ἕκαστος ἐλάμβανεν, ὡς σκύβαλα ἕκαστος ἐβά· σταζεν, Κη- ριόλους. χής ρίωνας. ή τον ἀνῆπτον. ἐξέθησαν. EPISTOLA ENCYCLICA. A periclitari; monachi conculcati exspirare ; alii discis impeti; alii gladiis fustibusque interici; alii vul nerari et vapulare. În sacram autem mensam quanta impietas iniquitasque commissa! aves strobilosque sacrificabant, idola quidem sua laudibus efferentes; Dominum autem et Salvatorem nostrum Jesum Christum, Filium Dei viventis, in ipsis ecclesiis maledictis insectantes, divinos Scripturarum libros, quos in ecclesia invenerunt, combussere. In sacrumi autem baptisterium, proh facinus! Dominicidæ Ju- dæi et athei ethnici temere ingressi res adeo tur- pes perpetrarunt, ac seipsos undantes tam obscena protulere verba, ut ea pudeat referre. Imo quidam impii viri persecutionum acerbitatem imitati, vir- gines et continentes mulieres, manibus pertractas raptatasque cogebant blasphemare et Dominum abnegare : quas id facere recusantes cadebant pes dibusque calcabant. • G mauni quintus anonymus mendose. Alii cum editis, Infra Regius codex In eodem læc, de- p sunt. Grata : 1. significat pinum vel nucem pi- neam quam in quadam Italiae regione strobilum vocari ait Plinius, cujus hæc videtur vera lectio; nam in quibusdam editis, mendose, stipulas, in ul- tima vero editione, tibulos legitur. 2. Significat genus quoddam cochleæ. Alia significata, que nihil ad nostrum institutum spectant, videsis in Lexicis. Incertum est utram ex allatis interpretationem postu- let hic In editis legebatur. Hux Reg., anonym. aliis cum editis tumn mss. dlesunt. Paulo post Reg., Infra Reg., Alii omnes ed. et miss., In aliis deest. Ariani ingressus, qui hujusmodi malis gaudebat, it pro bac iniqua victoria, ethnicis, Judæis, iisque qui hæc flagitia contra nos commiserant, quasi præ- mium tribueret ac mercedem, ecclesiam in prædam ipsis tradidit. Porro concessa hac inique ac pelu- lanter agendi libertate, quæ dehinc gesta sunt bello sunt pejora et latrocinio crudeliora; ita ut alii obvia quæque diriperent : alii quorumdam deposita dividerent : magnam vini copiam illic repertam aut ebiberent, aut effunderent, aut asportarent; oleum reconditum auferrent; januas et cancellos quasi spolia singuli raperent; candelabra ad parietein statim reponerent; ecclesiæ cereos idolis accende- rent. Demnum direptio et mors ecclesiam occuparat : nec quidquam impios Arianos pudebat horum faci- norum. Quin etiain his graviora et crudeliora ad- diderunt : presbyteri enim et laici plagis lacerari, virgines detracto maforte, ad tribunal ducis perirahi, et in carcerem conjici : alli proscribi, lus. Ecclesia vero de qua hic agil, Cyrini vocab. - tur, ut ait Athanasius ad solitarios, ubi hæc ips recensentur. Porro in epistola Julii, quam integram Athanasius refert, Apol. contra Arianos, sacra my: steria ab ethnicis direpta et conculcata feruntur; quod cur in hac epistola omittatur, haud difficile est augurari, nempe Athanasio, qui paulo post fugam suam hæc scripsit, nondum omnia illic gesta, explu- rata fuisse poterant. habet : etc., ex quibus har, saniora videntur iis quæ in editis legebantur, quare in hoc Regii lectionem sequimur. Sic Reg. et Anglic. Editi cum aliis mss., Μor Reg. solus, pro Hæc ipsa sic leguntur in epistola Juli 4. Καὶ πρὸς τούτοις ή θαυμαστὴ καὶ λαμπρά (19) Regius έδισκεύοντο. Anglicanus, et Felck- (20) Στροβίλους. Hujus vocis complura sunt sigui- (21) Reg., αἰσχρῶς. Μox Basil. et Felckmanni 5 (23) Τὰς χεῖρας in Reg. et Anglic. leguntur. In (25) Basil., ή δεδομένη. Reg., quem sequimur, ή 4. Ad hæc mirabilis ille ac præclarus Gregorii (24) In Reg. τα deest. Mox Basil., πραίδαν so- (25) Reg. ἁπάντων. Μor Anglic., τινῶν ἀπο- (26) Hoc loco mire variat Regius mss.; sic enim (27) Reg., ἀσεβεῖς Ἀρειανοὶ οὐδὲν τῶν. (28) Reg., Basil., Anglic., ἐξέσθησαν. Editi male

νοῦντο, καὶ ἐπασχον ἃ μὴ θέμις· μὴ ἀνεχόμεναι δὲ, ἐκινδύνευον· μονάζοντες κατεπατοῦντο, καὶ ἀπὸ έθνησκον· καὶ οἱ μὲν ἐδισκεύοντο (19), οἱ δὲ ξίφεσι καὶ ῥοπάλοις ἀνῃροῦντο· ἄλλοι ἐτραυματίζοντο καὶ ἐτύπτοντο. Ἐπὶ δὲ τῆς ἁγίας τραπέζης ἡλίκη ἀσέ- βεια καὶ παρανομία γέγονεν ! ὄρνεα καὶ στροβί λους (20) ἐθυσίαζον, εὐφημοῦντες μὲν αὐτῶν τὰ εἴδ δωλα δυσφημούντες δὲ ἐν αὐταῖς ταῖς ἐκκλησίαις τὸν Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, τὰς θείας τῶν Γραφών βίβλους, ἃς εὕρισκον ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, κατέκαιον. Εἰς δὲ τὸ ἅγιον βαπτιστήριον, φεῦ τῆς τόλμης ! οἱ Κυ ριοκτόνοι Ἰουδαῖοι καὶ οἱ ἄθεοι εθνικοὶ ἀφυλάκτως εἰσερχόμενοι, τοιαῦτα αἰσχρὰ (21) διεπράττοντο καὶ ἐλάλουν γυμνοῦντες ἑαυτοὺς, ὡς αἰσχύνεσθαι καὶ λέγειν αὐτά. Καί τινες ἀσεβεῖς ἄνδρες, τὰ πικρὰ β τῶν διωγμῶν μιμούμενοι, παρθένων καὶ ἐγκρατῶν κρατοῦντες τὰς χεῖρας (22) εἷλκον· καὶ διασύροντες, • ἐδιάζοντο βλασφημεῖν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἀρνουμένας κατέκοπτον καὶ κατεπά τουν. είσοδος Γρηγορίου τοῦ Ἀρειανοῦ, ἡδομένη (23) τοῖς τοιούτοις κακοῖς, ὥσπερ ἔπαθλον καὶ μισθὸν τῆς τοιαύτης παρανόμου νίκης παρέχουσα τοῖς ἐθνικοῖς καὶ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ τοῖς τὰ (24) τοιαῦτα καθ' ἡμῶν ἐργασαμένοις εἰς πρέδαν δέδωκε τὴν ἐκκλη- σίαν. Καὶ τῆς τοιαύτης παρανομίας καὶ ἀταξίας συγχωρηθείσης, τὰ πολέμων λοιπὸν χείρονα, καὶ λῃστῶν ὠμότερα ἐγίνετο. Οἱ μὲν γὰρ τὰ ἀπαντῶν τα (25) διήρπαζον· οἱ δὲ τὰς ἀποκειμένας τινῶν παρ ραθήκας διῃροῦντο· τὸν οἶνον πολὺν ὄντα ἢ ἔπινον ἢ ἐξεκένουν ἢ ἀπέφερον· τὸ ἀποκείμενον ἔλαιον ἤρπα- ζον· τὰς θύρας καὶ τοὺς καγκέλλους ὡς σκύλα ἕκαστος ἐλάμβανε (26)· τὰς λυχνίας παραυτὰ ἐν τῷ τοιχίῳ ἀπετίθεσαν, τοὺς κηριόλους τῆς ἐκκλησίας τοῖς εἰδώλοις ἀνῆπτον· καὶ ὅλως ἁρπαγὴ καὶ θάνα- τος ἦν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ· καὶ οὐκ ᾔδοῦντο οἱ δυσσεβεῖς Αρειανοὶ τούτων γιγνομένων (27) · ἀλλ᾽ ἔτι χείρονα καὶ ὠμότερα προσετίθουν· πρεσβύτεροι γὰρ καὶ λαῖ- καὶ ἐξέσθησαν (28), παρθένοι ἀπομαφοριζόμεναι διεσκεύοντο ἐδημεύοντο. ἄλλοι δὲ ἐτρ. καὶ ἐτύπτοντο, Στρόβιλος στροβίλους. στροβήλους ἑαυτῶν τὰ εἴδ. γυμνοῦντες αὐτούς. ἀρ- νεῖσθαι τὸν Χριστόν. Γρηγορίου. Γεωργίου. ηδομένη. ή θήκας. Καὶ τοὺς καγκέλλους τῶν ἐκκλησιῶν ὡς σκύλα ἕκαστος ἐλάμβανε, τὰς λυχνίας παραυτὰ ἐν τῷ τοι- χίῳ ἀπέθεντο, τοὺς κηριόλους, ὡς σκύλα ἕκαστος ἐλάμβανεν, ὡς σκύβαλα ἕκαστος ἐβά· σταζεν, Κη- ριόλους. χής ρίωνας. ή τον ἀνῆπτον. ἐξέθησαν. EPISTOLA ENCYCLICA. A periclitari; monachi conculcati exspirare ; alii discis impeti; alii gladiis fustibusque interici; alii vul nerari et vapulare. În sacram autem mensam quanta impietas iniquitasque commissa! aves strobilosque sacrificabant, idola quidem sua laudibus efferentes; Dominum autem et Salvatorem nostrum Jesum Christum, Filium Dei viventis, in ipsis ecclesiis maledictis insectantes, divinos Scripturarum libros, quos in ecclesia invenerunt, combussere. In sacrumi autem baptisterium, proh facinus! Dominicidæ Ju- dæi et athei ethnici temere ingressi res adeo tur- pes perpetrarunt, ac seipsos undantes tam obscena protulere verba, ut ea pudeat referre. Imo quidam impii viri persecutionum acerbitatem imitati, vir- gines et continentes mulieres, manibus pertractas raptatasque cogebant blasphemare et Dominum abnegare : quas id facere recusantes cadebant pes dibusque calcabant. • G mauni quintus anonymus mendose. Alii cum editis, Infra Regius codex In eodem læc, de- p sunt. Grata : 1. significat pinum vel nucem pi- neam quam in quadam Italiae regione strobilum vocari ait Plinius, cujus hæc videtur vera lectio; nam in quibusdam editis, mendose, stipulas, in ul- tima vero editione, tibulos legitur. 2. Significat genus quoddam cochleæ. Alia significata, que nihil ad nostrum institutum spectant, videsis in Lexicis. Incertum est utram ex allatis interpretationem postu- let hic In editis legebatur. Hux Reg., anonym. aliis cum editis tumn mss. dlesunt. Paulo post Reg., Infra Reg., Alii omnes ed. et miss., In aliis deest. Ariani ingressus, qui hujusmodi malis gaudebat, it pro bac iniqua victoria, ethnicis, Judæis, iisque qui hæc flagitia contra nos commiserant, quasi præ- mium tribueret ac mercedem, ecclesiam in prædam ipsis tradidit. Porro concessa hac inique ac pelu- lanter agendi libertate, quæ dehinc gesta sunt bello sunt pejora et latrocinio crudeliora; ita ut alii obvia quæque diriperent : alii quorumdam deposita dividerent : magnam vini copiam illic repertam aut ebiberent, aut effunderent, aut asportarent; oleum reconditum auferrent; januas et cancellos quasi spolia singuli raperent; candelabra ad parietein statim reponerent; ecclesiæ cereos idolis accende- rent. Demnum direptio et mors ecclesiam occuparat : nec quidquam impios Arianos pudebat horum faci- norum. Quin etiain his graviora et crudeliora ad- diderunt : presbyteri enim et laici plagis lacerari, virgines detracto maforte, ad tribunal ducis perirahi, et in carcerem conjici : alli proscribi, lus. Ecclesia vero de qua hic agil, Cyrini vocab. - tur, ut ait Athanasius ad solitarios, ubi hæc ips recensentur. Porro in epistola Julii, quam integram Athanasius refert, Apol. contra Arianos, sacra my: steria ab ethnicis direpta et conculcata feruntur; quod cur in hac epistola omittatur, haud difficile est augurari, nempe Athanasio, qui paulo post fugam suam hæc scripsit, nondum omnia illic gesta, explu- rata fuisse poterant. habet : etc., ex quibus har, saniora videntur iis quæ in editis legebantur, quare in hoc Regii lectionem sequimur. Sic Reg. et Anglic. Editi cum aliis mss., Μor Reg. solus, pro Hæc ipsa sic leguntur in epistola Juli 4. Καὶ πρὸς τούτοις ή θαυμαστὴ καὶ λαμπρά (19) Regius έδισκεύοντο. Anglicanus, et Felck- (20) Στροβίλους. Hujus vocis complura sunt sigui- (21) Reg., αἰσχρῶς. Μox Basil. et Felckmanni 5 (23) Τὰς χεῖρας in Reg. et Anglic. leguntur. In (25) Basil., ή δεδομένη. Reg., quem sequimur, ή 4. Ad hæc mirabilis ille ac præclarus Gregorii (24) In Reg. τα deest. Mox Basil., πραίδαν so- (25) Reg. ἁπάντων. Μor Anglic., τινῶν ἀπο- (26) Hoc loco mire variat Regius mss.; sic enim (27) Reg., ἀσεβεῖς Ἀρειανοὶ οὐδὲν τῶν. (28) Reg., Basil., Anglic., ἐξέσθησαν. Editi male

ἀπήγοντο εἰς τὸ βῆμα τοῦ ἡγεμόνος, καὶ εἰς τὴν φυ λακὴν ἐβάλλοντο (29)· ἄλλοι ἐδημεύθησαν, ἐμα- στίχθησαν· οἱ ἄρτοι τῶν λειτουργῶν καὶ τῶν παρθέ νων ἐκωλύθησαν. Ταῦτα δὲ ἐγίγνετο ἐν αὐτῇ τῇ ἁγίᾳ Τεσσαρακοστῇ (50) περὶ τὸ Πάσχα, ὅτε οἱ μὲν ἀδελ.- φοὶ ἐνήστευον, ὁ δὲ θαυμαστὸς Γρηγόριος, τὸν Καϊάφα τρόπον ἀναλαβών, μετὰ Πιλάτου τοῦ ἡγε μόνος κατὰ τῶν εἰς Χριστὸν εὐσεβούντων ἐνεπαροίνει. Ἐν Παρασκευῇ γοῦν εἰσερχόμενος (31) εἰς μίαν τῶν ἐκκλησιῶν μετὰ τοῦ ἡγεμόνος καὶ τῶν ἐθνικῶν δή μων, ὡς ἀποστρεφομένους εἶδε τοὺς λαοὺς τὴν βιαίαν (32) εἴσοδον αὐτοῦ, ἐποίησε τὸν ὠμότατον ἡγεμόνα ἐν μιᾷ ὥρᾳ τριάκοντα καὶ τέσσαρας παρθέ νους, καὶ ὑπάνδρους, καὶ εὐγενεῖς ἄνδρας μαστίξαι δημοσίᾳ, καὶ εἰς τὸ δεσμωτήριον ἐμβαλεῖν· ἐν οἷς μίαν παρθένον φιλολογοῦσαν, καὶ τὸ ψαλτήριον ἔτι κατέχουσαν ἐν ταῖς χερσί, μαστιχθῆναι πεποίηκε δη μοσίᾳ· καὶ τὸ μὲν βιβλίον ὑπὸ τῶν δημίων διηρπάσθη, αὐτὴ δὲ ἡ (33) παρθένος εἰς τὴν φυλακὴν καθείρχθη. ἑξῆς· ἀλλ' ἐβουλεύοντο καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ ἐκκλησίᾳ, ἔνθα μάλιστα ἐγὼ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ᾤκουν, τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις ποιῆσαι· ἐσπούδαζον δὲ τὴν μανία, ἑαυτῶν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐκκλησίαν· ἐπεκτεῖναι, ἵνα με θηρεύσαντες ἀνέλωσιν. Ο καὶ ἔπαθον ἂν, εἰ μὲ ἡ τοῦ Χριστοῦ (54) χάρις εβοήθησεν, ἵνα μόνον ἐκ φυγών ὑπαγορεῦσαι κἂν τὰ ὀλίγα δυνηθώ. Ἐγὼ γὰρ, θεωρῶν αὐτοὺς ἔσχατα λυσσῶντας, λογισάμενος ἵνα μήτε ἡ ἐκκλησία βλαβῇ, καὶ αἱ ἐν αὐτῇ παρθένοι Πρεσβύτεροι καὶ πολλοὶ τοῦ λαοῦ κίσθη σαν, εξέσθησαν. ἀπομαφορτιζόμεναι, μα φόριον, ματό ριον ἀπὸ τοῦ μαφορτίου qμε μαφόριον καὶ τὸ μα φόριον ἄκροσσον, Απομα οριζομένας εἰς τὴν φυλ. ἄλλοι δὲ ἐδημεύ θησαν. πάθωσι, καὶ θάνατοι πάλιν γένωνται, καὶ δεύτερον οἱ λαοὶ ὑβρισθῶσιν, ὑπέκλεψα ἐμαυτὸν τῶν λαῶν, μνησθεὶς τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· Ἐὰν ὑμᾶς διώκω σιν εἰς τήνδε την πόλιν, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν ᾔδειν γὰρ αὐτοὺς ἀφ᾽ ὧν ἔπραξαν εἰς τὴν ἑτέραν ἐκκλησίαν κακῶν, μηδὲν τῶν δεινῶν καὶ κατὰ τῆς ἄλλης παραιτουμένους· ὅπου γε οὐδὲ αὐτὴν τὴν Κυ ριακὴν τῆς ἁγίας (55) ἑορτῆς ἡδέσθησαν, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τοὺς τῆς ἐκκλησίας ἀνθρώπους εἰς φυλακὴν καθ εἶρξαν· ὅτε ὁ μὲν Κύριος τοὺς πάντας ἐκ τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν ἠλευθέρωσεν, ὁ δὲ Γρηγόριος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, ὥσπερ ἀντιμαχόμενοι τῷ Σωτῆρι, καὶ θαῤῥοῦντες τῇ τοῦ ἡγεμόνος προστασίᾳ, τὴν ἐλευθέ ριον ἡμέραν τοῖς τοῦ Χριστοῦ δούλοις πένθος πεποιή ἁγίᾳ σαρακοστή. Γεώργιος. Γρηγόριος. εἰσερχόμενον. αυτή τε. οὐχ ἡσύχαζεν καὶ ὑπαγορεῦσαι κἂν ὀλίγα. καὶ λα γισάμενος. ἐν αὐτῇ. καὶ ἐν αὐτῇ πάλιν θάνατοι γε νωνται. Γρηγόριος. - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASHI OPP. PARS 1. lagellisque cadi : panes ministrorum ac virginum A merverti. Haec autem in ipsa sancta Quadragesimna circa festum Paschæ gesta sunt, quo tempore fratres quidem jejunabant; præclarus autem ille Gregorius Caiphe mores imitatus, cum Pilato duce adversus pios Christi cultores debacchabatur. Certe in Pa- rasceve in unam ecclesiarum cum duce et cum ethnicis viris ingressus, ut populos violentum ejus introitum aversari animadvertit, auctorem se cru- delissimo duci præbuit ut in hora una triginta qua- tuor tum virgines tum conjugatæ, sive nobiles viri fagris publice caederentur, et carceri manciparen- tur : inter quas virginem aliquam lectionis studio- sam, et adhuc psalterium præ manibus tenentem, publice flagellari jussit, ejusque liber raptus a car- nificibus, virgo autem ipsa in carcerem reclusa B est. lium iniere ut in alia ecclesia, ubi maxime illis die- bus ego degere consueveram, eadem quæ prius ege- rant perpetrarent, ideoque furorem suum ad hanc quoque Ecclesiam extendere studuerunt, ut me illic quasi venatu captum interficerent, quod sane mihi accidisset, nisi Christi gratia opem tulisset, ut vix effugerent et saltem hæc pauca diclare liceret. Cum enim eos ingenti furore correptos animadverteren, cavens ue ecclesia laederetur, et ne virgines quæ C illic erant indigna paterentur, neu cædes iterum perpetrarentur, ac rursum populi contumelia affice- rentur, ne populis subduxi, nemor Salvatoris di- centis : Si vos persecuti fuerint in hac civitate, fu- gite in aliam ". Noveram eniin ex iis malis quæ in alia ecclesia commiserant, nihil sceleris eos in istam ecclesiam omissuros: ubi ne ipsam quidem Domni- nicain sanctæ festivitatis ulla in reverentia habue- rant, sed et illius ecclesiæ homines in carcerem truserant; et quo tempore Dominus universos ex mortis vinculis liberavit, Gregorius cum suis velut bello in Salvatorem suscepto ducis patrocinio freti, diem illam libertatis Christi servis in luctum ver- terunt. Nam ethnici quidem qui hanc diem perhor- * Matth. x, 25. infra, Presbyteri et ex populo multi plagis lacerali sunt; ex quo palet veram esse lectionem Αus Regius quæ lectio non sper- menda. Nam hoc genus vestis, ut apud Graecos apud Latinos mavors, mafors, mafortes, et mafortium vocatur ; unde existimant nonnulli Graecum, factum esse. Erat- capitis velamen, quo non momiles tantum, sed et monachi utebantur. In libro De vir- ginitate, qui falso ascribitur Athanasio : sit mafortium non fimbriatum. inepte vetus interpres a culu suo dirulsus verteral. Infra idem, D (50) Reg. Mox editi de more Reg. et Felckm. anon. cuin editis, Infra Basil. Infra idem Paulo post in Basil. at deest aute Mox Regius, Reg. vero 5. Τούτων γενομένων, οὐχ ἡσύχαζον, οὐδὲ εἰς τὰ 5. His peractis nondum quieverunt : sed consi - 29) Reg. ριο καὶ εἰς τὴν φυλακήν habet αἱ δὲ (31) Sic Reg. et Anglic. Editi εισερχόμενοι. Basil (32) Pro βιαίαν, Reg. μιαράν. (33) Sic ex Reg. restituendum putavimus. Ali (34) Reg. Θεοῦ. Mox idem ἵνα μόλις ἐκφύγω (35) 'Αγίας deest in Reg. Infra edidi Γεώργιος

βλαστοῦ, καὶ τοῦ πνεύματος, καὶ τῆς ἀτμίδος καταισχύνει τους Χριστομάχους τἀναντία θρυλλοῦντας (6) κατ' αὐτοῦ. ▸ Β Αρειος καὶ τοῦτο συμπεφόρηκεν ἑαυτῷ ῥημάτιον, ὡς ἐκ κοπρίας, καὶ προστίθησιν, ὡς ἄρα • ὁ Λόγος οὐκ ἔστιν ἴδιος τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἄλλος μὲν ἔστιν ὁ ἐν τῷ Θεῷ Λόγος· οὗτος δὲ ὁ Κύριος ξένος μὲν καὶ ἀλλότριος ἐστι (7) τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας· κατ' ἐπίνοιαν δὲ μόνον λέγεται Λόγος, καὶ οὐκ ἔστι μὲν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸς τοῦ Θεοῦ Υἱὸς. κατὰ θέσιν δὲ λέγεται καὶ οὗτος (8-9) Υιός, ὡς κτίσμα· καὶ τοιαῦτα λέγων αὐχεῖ παρὰ τοῖς ἀγνοοῦσιν, ὡς καὶ ἐν τούτοις ἔχων ὁμόδοξον τὸν Διονύσιον· ὅρα καὶ τὴν περὶ τούτων πίστιν τοῦ Διονυσίου, καὶ πῶς μάχεται ταῖς τοιαύταις Αρείου κακονοίαις. Γράφει γὰρ ἐν μὲν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ οὕτως· . Προείρηται μὲν οὖν, ὅτι πηγὴ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων (10) ἐστὶν ὁ Θεός· ποταμὸς δὲ ὑπ' αὐτοῦ προχεόμενος ὁ Υἱὸς ἀναγέ- γραπται· ἀπόρροια γὰρ νοῦ λόγος· καὶ ὡς ἐπ' ἀν- θρώπων εἰπεῖν, ἀπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξοχετεύε ται (11), ἕτερος γενόμενος τοῦ ἐν καρδία λόγου, ὁ διὰ γλώσσης νοῦς προπηδῶν. Ὁ μὲν γὰρ ἔμεινε προ πέμψας, καὶ ἔστιν οἷος ἦν· ὁ δὲ ἐξέπτη προπεμφθείς, καὶ φέρεται πανταχοῦ· καὶ οὕτως ἐστὶν ἑκάτερος ἐν ἑκατέρῳ, ἕτερος ὢν θατέρου· καὶ ἓν εἰσιν, ὄντες δύο· οὕτω γὰρ καὶ (12) ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἕν, καὶ ἐν ἀλλήλοις ἐλέχθησαν εἶναι. » Ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ Ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ βιβλίῳ, οὕτως λέγει· . Ως γὰρ ὁ ἡμέτερος νοῦς ἐρεύγεται μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν λόγον, ὡς εἶπεν ὁ Προ φήτης· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν· καὶ ἔστι μὲν ἑκάτερος ἕτερος θατέρου, ἴδιον καὶ τοῦ λοιποῦ κεχωρισμένον εἰληχώς τόπον, ὁ μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς γλώττης καὶ τοῦ στόματος οἰκῶν τε καὶ κινούμενος· οὐ μὴν διεστήκασιν, οὐδὲ καθάπαξ ἀλλήλων στέρονται (13), οὐδέ ἐστιν οὔτε ὁ νοῦς ἄλογος, οὔτε ἄνους ὁ λόγος· ἀλλ᾽ ὅ γε νοῦς ποιεῖ τὸν λόγον ἐν αὐτῷ (14) φανείς· καὶ ὁ λόγος δείκνυσι τὸν νοῦν ἐν αὐτῷ γενόμενος· καὶ ὁ μὲν νοῦς ἐστιν, οἷον λόγος εγκείμενος· ὁ δὲ λόγος νοῦς (15) προπηδῶν· καὶ μεθίσταται μὲν ὁ νοῦς εἰς τὸν λόγον, ὁ δὲ λόγος τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀκροατὰς ἐγκυκλεῖ. Καὶ οὕτως ὁ νοῦς διὰ τοῦ λόγου ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς ἐνιδρύεται (16), συνεισιὼν τῷ λόγῳ· καὶ ἔστιν ὁ μὲν οἷον πατὴρ ὁ νοῦς τοῦ λόγου, ὢν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ· ὁ σε θρυλοῦντας. πρὸ πᾶσι. Αρειος αὐτός. ποταμός, των ἀπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξοχεύεται. εἶ πεν, ὑπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξέρχεται. ἐξέρχεται. ἐλέγχθησαν, ἐν ἐλέχθησαν. δὲ τῷ τετάρτῳ. Ἐν δὲ τῷ β. Μοχ λέγει, μοεί οὕτως, γος τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀκροατὰς ἐγκυχλεῖ, Προ- τρεπτ. ρ. : Ἐγκυκλεῖ τῷ θεάτρῳ τοὺς θεούς. ἐγκυκλεῖν τοῖς θεα- ταῖς, ἐκχυχλεῖν. ἐνίδρυται. s DE SENTENTIA DIONYSII. G Psal, ILIV, . (S) Reg., de more, Mox Taurin. Jes., D Ibidem, & ante deest in editis, sed babetur in Reg. Taurin. Coib. Jes. Colb. Jes. et Fr. 1. Sed habentur in Reg. et in editis. (8-9) Taurin. Colb. Jes., deest in Coll. Fr. 1, Colb. item etur. Μox Reg., quem sequi visum PATROL. GR. XXV. quoque sententiam quasi ex sterquilinio sibi con- sarcinarit, et hæc adjecerit: • Verbum non est proprium Patri, sed aliud est in Deo Verbum: hic vero Dominus, extraneus quidem et alienus est a Patris substantia, et duntaxat secundum cogitandi modum, dicitur Verbum, et non est secundum na- turam ac verus Dei Filius; sed per adoptio- nem hic quoque filius dicitur, utpote creatura; et dum hæc ait, apud eos qui rei veritatem igno- rant gloriatur, quasi in hoc Dionysius secum sen- tiat: tute quæso videas quæ de iis fuerit Dionysii fides, et qua vi illos Arii oppugnet errores; in pri- mo enim libro sic scribit: «Dictum est superius Deum esse fontem omnium bonerum, Filius vero dictus est fluvius ab ipso emanans : verbum quippe est mentis emanatio, et (ut humano more loquamur) ex corde per os emittitur. Mens vero quæ per lin- guam prosilit, diversa est a verbo quod in corde exsistit : istud enim postquam illud præmiserit, re- manet, et est quale antea erat: illud vero præmis- sum evolat et circumquaque fertur: et sic est utrumque in allero, tametsi diversuun est ab ahero: et unum sunt, licet duo sint. Sic namque Pater et Filius unum sunt, et in se invicem illos esse com- probatum est. » lu secundo autem libro hæc habet : ‹ Ut enim mens nostra eructat a seipsa verbum, ut ait Propheta: Eructavit cor meum verbum bonum ** estque utrumque alterum ab altero, proprium.et ab altero distinctum obtinens locum, cum illud quidem in corde, istud in lingua et ore commoretur et mo- veatur: non tamen alterum ab altero distat, nec se invicem privantur : neque mens sine verbo est, neque verbum sine mente: sed mens verbum fa- cit, et in ipso apparet, et verbuni mentem exhibet, in qua factum est: mensque est quasi verbum im- manens, verbum autem quasi mens prosiliens : mens in verbum transit, verbum mentem in cir- cumstantes auditores insinuat: et sic mens per verbum in auditorum animis collocatur, et una cum verbo intrat. Ac mens quidem est quasi pater verbi, in seipsa exsistens: verbum autem quasi filius men- . : est. Alii et editi, Ibidem omnes mss., Editi, deest in Taurin. Colb. Jes. solus, ¿avtų, mendose. genus loquen- dia Clemente Alexandrino frequentatum. Sic Deos in theatrum inducit. Alias, spectatoribus insinuare. Apud ipsum Clementem quandoque legitur Jes. Fr. 1, 25. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ κακοῖς ὁ Α (7) Hac, καὶ ἀλλότριός ἐστι, desunt, in Taurin. (10) Taurin. Colb. Jes., καὶ ἁπάντων. Μος δέ, post (11) Sie Reg. Basil. et edit. Taurin. et Jes., εξ- (12) Kal deest in Taurin. Colb. Jes., sed in aliis 23. Cum autem Arius ad cætera sua mala hanc (13) Taurin. Jes., στερῶνται. (14) Taurin. Colb. Jes., mendose, ἑαυτῷ. Mox Jes. (15) Reg. solus, ὁ δὲ νοῦς λόγος, male. Μox, ὁ δὲ λό- (16) Reg. Basil. et editi, ενιδρύεται. Taurin. Colb.

βλαστοῦ, καὶ τοῦ πνεύματος, καὶ τῆς ἀτμίδος καταισχύνει τους Χριστομάχους τἀναντία θρυλλοῦντας (6) κατ' αὐτοῦ. ▸ Β Αρειος καὶ τοῦτο συμπεφόρηκεν ἑαυτῷ ῥημάτιον, ὡς ἐκ κοπρίας, καὶ προστίθησιν, ὡς ἄρα • ὁ Λόγος οὐκ ἔστιν ἴδιος τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἄλλος μὲν ἔστιν ὁ ἐν τῷ Θεῷ Λόγος· οὗτος δὲ ὁ Κύριος ξένος μὲν καὶ ἀλλότριος ἐστι (7) τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας· κατ' ἐπίνοιαν δὲ μόνον λέγεται Λόγος, καὶ οὐκ ἔστι μὲν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸς τοῦ Θεοῦ Υἱὸς. κατὰ θέσιν δὲ λέγεται καὶ οὗτος (8-9) Υιός, ὡς κτίσμα· καὶ τοιαῦτα λέγων αὐχεῖ παρὰ τοῖς ἀγνοοῦσιν, ὡς καὶ ἐν τούτοις ἔχων ὁμόδοξον τὸν Διονύσιον· ὅρα καὶ τὴν περὶ τούτων πίστιν τοῦ Διονυσίου, καὶ πῶς μάχεται ταῖς τοιαύταις Αρείου κακονοίαις. Γράφει γὰρ ἐν μὲν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ οὕτως· . Προείρηται μὲν οὖν, ὅτι πηγὴ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων (10) ἐστὶν ὁ Θεός· ποταμὸς δὲ ὑπ' αὐτοῦ προχεόμενος ὁ Υἱὸς ἀναγέ- γραπται· ἀπόρροια γὰρ νοῦ λόγος· καὶ ὡς ἐπ' ἀν- θρώπων εἰπεῖν, ἀπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξοχετεύε ται (11), ἕτερος γενόμενος τοῦ ἐν καρδία λόγου, ὁ διὰ γλώσσης νοῦς προπηδῶν. Ὁ μὲν γὰρ ἔμεινε προ πέμψας, καὶ ἔστιν οἷος ἦν· ὁ δὲ ἐξέπτη προπεμφθείς, καὶ φέρεται πανταχοῦ· καὶ οὕτως ἐστὶν ἑκάτερος ἐν ἑκατέρῳ, ἕτερος ὢν θατέρου· καὶ ἓν εἰσιν, ὄντες δύο· οὕτω γὰρ καὶ (12) ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἕν, καὶ ἐν ἀλλήλοις ἐλέχθησαν εἶναι. » Ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ Ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ βιβλίῳ, οὕτως λέγει· . Ως γὰρ ὁ ἡμέτερος νοῦς ἐρεύγεται μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν λόγον, ὡς εἶπεν ὁ Προ φήτης· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν· καὶ ἔστι μὲν ἑκάτερος ἕτερος θατέρου, ἴδιον καὶ τοῦ λοιποῦ κεχωρισμένον εἰληχώς τόπον, ὁ μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς γλώττης καὶ τοῦ στόματος οἰκῶν τε καὶ κινούμενος· οὐ μὴν διεστήκασιν, οὐδὲ καθάπαξ ἀλλήλων στέρονται (13), οὐδέ ἐστιν οὔτε ὁ νοῦς ἄλογος, οὔτε ἄνους ὁ λόγος· ἀλλ᾽ ὅ γε νοῦς ποιεῖ τὸν λόγον ἐν αὐτῷ (14) φανείς· καὶ ὁ λόγος δείκνυσι τὸν νοῦν ἐν αὐτῷ γενόμενος· καὶ ὁ μὲν νοῦς ἐστιν, οἷον λόγος εγκείμενος· ὁ δὲ λόγος νοῦς (15) προπηδῶν· καὶ μεθίσταται μὲν ὁ νοῦς εἰς τὸν λόγον, ὁ δὲ λόγος τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀκροατὰς ἐγκυκλεῖ. Καὶ οὕτως ὁ νοῦς διὰ τοῦ λόγου ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς ἐνιδρύεται (16), συνεισιὼν τῷ λόγῳ· καὶ ἔστιν ὁ μὲν οἷον πατὴρ ὁ νοῦς τοῦ λόγου, ὢν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ· ὁ σε θρυλοῦντας. πρὸ πᾶσι. Αρειος αὐτός. ποταμός, των ἀπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξοχεύεται. εἶ πεν, ὑπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξέρχεται. ἐξέρχεται. ἐλέγχθησαν, ἐν ἐλέχθησαν. δὲ τῷ τετάρτῳ. Ἐν δὲ τῷ β. Μοχ λέγει, μοεί οὕτως, γος τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀκροατὰς ἐγκυχλεῖ, Προ- τρεπτ. ρ. : Ἐγκυκλεῖ τῷ θεάτρῳ τοὺς θεούς. ἐγκυκλεῖν τοῖς θεα- ταῖς, ἐκχυχλεῖν. ἐνίδρυται. s DE SENTENTIA DIONYSII. G Psal, ILIV, . (S) Reg., de more, Mox Taurin. Jes., D Ibidem, & ante deest in editis, sed babetur in Reg. Taurin. Coib. Jes. Colb. Jes. et Fr. 1. Sed habentur in Reg. et in editis. (8-9) Taurin. Colb. Jes., deest in Coll. Fr. 1, Colb. item etur. Μox Reg., quem sequi visum PATROL. GR. XXV. quoque sententiam quasi ex sterquilinio sibi con- sarcinarit, et hæc adjecerit: • Verbum non est proprium Patri, sed aliud est in Deo Verbum: hic vero Dominus, extraneus quidem et alienus est a Patris substantia, et duntaxat secundum cogitandi modum, dicitur Verbum, et non est secundum na- turam ac verus Dei Filius; sed per adoptio- nem hic quoque filius dicitur, utpote creatura; et dum hæc ait, apud eos qui rei veritatem igno- rant gloriatur, quasi in hoc Dionysius secum sen- tiat: tute quæso videas quæ de iis fuerit Dionysii fides, et qua vi illos Arii oppugnet errores; in pri- mo enim libro sic scribit: «Dictum est superius Deum esse fontem omnium bonerum, Filius vero dictus est fluvius ab ipso emanans : verbum quippe est mentis emanatio, et (ut humano more loquamur) ex corde per os emittitur. Mens vero quæ per lin- guam prosilit, diversa est a verbo quod in corde exsistit : istud enim postquam illud præmiserit, re- manet, et est quale antea erat: illud vero præmis- sum evolat et circumquaque fertur: et sic est utrumque in allero, tametsi diversuun est ab ahero: et unum sunt, licet duo sint. Sic namque Pater et Filius unum sunt, et in se invicem illos esse com- probatum est. » lu secundo autem libro hæc habet : ‹ Ut enim mens nostra eructat a seipsa verbum, ut ait Propheta: Eructavit cor meum verbum bonum ** estque utrumque alterum ab altero, proprium.et ab altero distinctum obtinens locum, cum illud quidem in corde, istud in lingua et ore commoretur et mo- veatur: non tamen alterum ab altero distat, nec se invicem privantur : neque mens sine verbo est, neque verbum sine mente: sed mens verbum fa- cit, et in ipso apparet, et verbuni mentem exhibet, in qua factum est: mensque est quasi verbum im- manens, verbum autem quasi mens prosiliens : mens in verbum transit, verbum mentem in cir- cumstantes auditores insinuat: et sic mens per verbum in auditorum animis collocatur, et una cum verbo intrat. Ac mens quidem est quasi pater verbi, in seipsa exsistens: verbum autem quasi filius men- . : est. Alii et editi, Ibidem omnes mss., Editi, deest in Taurin. Colb. Jes. solus, ¿avtų, mendose. genus loquen- dia Clemente Alexandrino frequentatum. Sic Deos in theatrum inducit. Alias, spectatoribus insinuare. Apud ipsum Clementem quandoque legitur Jes. Fr. 1, 25. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ κακοῖς ὁ Α (7) Hac, καὶ ἀλλότριός ἐστι, desunt, in Taurin. (10) Taurin. Colb. Jes., καὶ ἁπάντων. Μος δέ, post (11) Sie Reg. Basil. et edit. Taurin. et Jes., εξ- (12) Kal deest in Taurin. Colb. Jes., sed in aliis 23. Cum autem Arius ad cætera sua mala hanc (13) Taurin. Jes., στερῶνται. (14) Taurin. Colb. Jes., mendose, ἑαυτῷ. Mox Jes. (15) Reg. solus, ὁ δὲ νοῦς λόγος, male. Μox, ὁ δὲ λό- (16) Reg. Basil. et editi, ενιδρύεται. Taurin. Colb.

Β ἀλλότριος, δεινὰ καὶ πικρὰ τοῖς τῆς καθολικῆς Εκ- κλησίας λαοῖς, ὡς οὐκ οὖσιν ἰδίοις, διὰ τοῦ ἡγεμόνος κατεργάζεται. Ἐπειδὴ γὰρ Πιστὸν (46) ὅνπερ πρότε ρον οἱ περὶ Εὐσέβιον τοῖς ᾿Αρειανοῖς κατέστησαν. μετὰ τὸ γράψαι ἡμᾶς περὶ αὐτοῦ, πάντες ὑμεῖς οἱ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπίσκοποι ἐπίστασθε, ὡς διὰ τὴν ἀσέβειαν (47) εἰκότως αὐτὸν ἀναθεματίσατε καὶ ἀπεκηρύξατε· τούτου ἕνεκα Γρηγόριον νῦν τὸν αὐτὸν τοῖς 'Αρειανοῖς (48) ἀπέστειλαν. Εἶτα, ἵνα μὴ καὶ δεύτερον αἰσχύνην οφλήσωσι, γραφόντων ἡμῶν πάλιν κατ' αὐτῶν, διὰ τοῦτο τῇ ἔξωθεν βίᾳ καθ' ἡμῶν ἐχρή σαντο, ἵνα, τῶν ἐκκλησιῶν περικρατήσαντες, δόξωσιν ἐκφεύγειν (49) τὴν τῶν ᾿Αρειανῶν ὑπόνοιαν. Αλλ' ἐσφάλησαν καὶ ἐν τούτῳ· οὐδεὶς γὰρ τῶν τῆς Ἐκκλη σίας ἀνθρώπων ἐστὶ μετ' αὐτῶν, εἰ μὴ μόνοι οἱ αἱρε τικοὶ, καὶ οἱ δι' αἰτίας ἐκβληθέντες, καὶ ὅσοι διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ ἡγεμόνος ὑποκρίνονται. Τοῦτο δὲ τῶν περὶ Εὐσέβιόν ἐστι τὸ δραματούργημα· ταῦτα οἱ περὶ Εὐσέβιον ἔκπαλαι μὲν ἐμελέτων καὶ συνετίθουν· νῦν δὲ καὶ ἴσχυσαν πρᾶξαι διὰ τὰς διαβολάς, ἃς διέβα λον (50) ἡμᾶς βασιλεῖ. ᾿Αμέλει οὐδὲ οὕτως ἡσυχάζου σιν, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἡμᾶς ἀποκτεῖναι ζητοῦσι, καὶ τοῖς γνωρίμοις ἡμῶν φοβερούς ἑαυτοὺς δεικνύουσιν, ὥστε (51) πάντας φυγαδεύεσθαι καὶ θάνατον παρ' αὐτῶν προσδοκᾷν. Αλλ' οὐ διὰ ταῦτα καὶ ὑμᾶς αὐτ τῶν τὴν παρανομίαν καταπτῆξαι χρή, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐκδικῆσαι, καὶ ἀγανακτῆσαι κατὰ τῶν οὕτως καινοτομηθέντων καθ' ἡμῶν. Εἰ γὰρ, πάσχοντος μέσ λους ἑνὸς, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, καὶ κατὰ τὸν μακάριον Απόστολον, κλαίειν μετὰ κλαιόντων δεῖ πασχούσης τῆς τηλικαύτης Εκκλησίας, ἕκαστος, ὡς αὐτὸς πάσχων, ἐκδικείτω τὸ πρᾶγμα. Κοινός γάρ ἐστιν ὁ Σωτὴρ, ὁ ὑπ' αὐτῶν βλασφημούμενος, καὶ πάντων εἰσὶν οἱ κανόνες (52), οἱ ὑπ' αὐτῶν παραλυδ μενοι. Αρα γὰρ εἰ, καθεζομένων ὑμῶν ἐν τῇ ἐκκλη σία, και συναγομένων τῶν λαῶν χωρίς τινος μέμψεως, εἴ τις ἐξαίφνης διὰ προστάγματος διάδοχος εληλύθει καθ᾿ ἑνὸς ὑμῶν, καὶ τοιαῦτα ἐγεγόνει καθ' ὑμῶν, οὐκ ἂν ἠγανακτήσατε ; οὐκ ἂν ἠξιώσατε (55) ἐκδικηθῆναι ; Διὰ τοῦτο ἀγανακτῆσαι ὑμᾶς δίκαιόν ἐστιν, ἵνα μὴ, τούτων σιωπωμένων, κατ' ὀλίγον καὶ εἰς ἑκάστην Εκκλησίαν τὸ τοιοῦτον κακὸν διαβῇ (54), καὶ λοιπὸν ἐμπόριον καὶ ἀγοραῖον τὸ καθ᾽ ἡμᾶς διδασκαλεῖον γένηται. Πιστός Ριν όνπερ, αὐτόν ποι διά γε τὴν ἀσέβειαν. Ιn Εκκλησίας Γεώργιον νῦν τοῖς αὐτοῖς 'Αρειανοῖς. κλησίας ἀνθρώπων ἐστὶ μετ' αὐτῶν, ἡσύχαζον. ἀγαπητοί· πολλάκις γὰρ αὐτῶν τὴν ἀσέβειαν ἰδίᾳ Μοχ θάνατον. θανά- τους. ἡμᾶς αὐτῶν τὴν πανουργίαν. καθ' ἡμῶν, μέλους τινός, μέλους ἑνός, και κατά δεινά δεῖ εἰ γάρ ἀδελφοί μιν ἀγαπητοί. τὴν ἀσέβειαν καὶ ἕκαστος, ἰδίᾳ τε καὶ κοινῇ. S. ATHANASII OPP. PARS I. et acerba in catholica Ecclesiæ populos, utpote sibi non proprios, ducis opera perpetrat. Cum enim jam pridem istum Arianis episcopum constituissent Eusebius cum sequacibus: ubi de illo nos scripsis- semus, vos omnes catholicæ Ecclesiæ episcopi, illum ob impietatem jure anathemate damnastis et abdi- castis, qua de causa jam Gregorium ipsismet Aria- mis miserunt. Deinde ne nobis rursum adversus ipsos scribentibus, denuo illi pudore suffunderentur, externa vi contra nos usi sunt, ut cum Ecclesias occupaverint Arianismi suspicionem effugisse vi- deantur. Verum hic quoque spe falsi sunt; nemo enim ecclesiasticorum cum illis versatur, nisi soli bæretici, quique ob crimina ejecti sunt, et quotquot met ducis simulatione utuntur. Hæc est Eusebia- - norum scena : hæc Eusebiani cum jam pridem mo- liti essent ac faciendum constituissent, nunc per calumnias efficere valuerunt, quibus nos apud im- peratorem criminati sunt. Sed ne ita quidem quie- scunt, sed etiamnum nos interficere quærunt, wo- tisque nostris sese terribiles exhibent, ita ut omines se in fugam vertant, et ab illis mortem exspectent. Sed non ideo vos eorum malitiam reformidare opor- tet, sed potius ulcisci, resque novas quas adver- sum nos moliti sunt indigne ferre. Si enim uno membro patiente, reliqua membra condolescunt; et si juxta beatumi Apostolum, flere oportet cum flentibus ; cum tanta Ecclesia ladlatur unusquis- que, ac si ipse læsus, facinus illud ulciscatur. Communis enim est Salvator quem illi maledictis incessunt, et omnium sunt canones qui ab illis violan- tur. Si vobis in ecclesia sedentibus, et populis absque ulla querendi causa congregatis, aliquis derepente de- cretum proferens, alicujus vestrum successor acce- deret, nonne illud indigne ferretis? nonne rogaretis qui vos ulciscerentur? Quocirca æquum est vos in- dignari, ne si hæc taceantur paulatim per singulus E clesias hujusmodi malum propagetur, et tandem gymnasium nostrum in emporium forumve conver- tatur HISTORICA ET DOGMATICA. A C fratres (sæpe enim eorum impietatem et singuli pri- * Rom. xis, 15. legerat Nannius qui vertit: ut fidum sibi in episco- pum, sed perperam fidum trustulit, cum sit nomen proprium de quo in admonitione videsis, Reg. et Anglic., minus recte. editis deest. -Editi vero, hac, quæ in edi Lis deerant, ex Reg. et Anglic. sumpsimus, que etiam a Nannio lecta sunt. Mux Anglic., Sic Reg. quem sequimur; eliti Infra Reg. solus, Post pauca ex Reg. et Basil. desumipium, in editis et in aliis mss. deerat. Mox editi, ut Reg. quem sequimur, et ita legisse videtur Nannius qui vertit. uno membro. Paulo post ante deest in Reg. Mox leg., pro mendose. eodenis, posι deest. post idem Reg., Infra idem, 7. Porro quæ ad Ariomanitas spectant nostis, D 7. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τοὺς Ἀρειομανίτας οἴδατε, (16) Ἐπειδὴ γὰρ Πιστόν. Sic Reg. Anglic. et ita (47) Reg. solus, καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπίσκο- (48) Reg., Γρηγόριον νῦν τὸν αὐτὸν τοῖς ἀρ. (49) Reg., ἐκφυγείν. Ιnfr: οὐδεὶς γὰρ τῶν τῆς Ἐκ (5) Sic Anglic. et edit. Paris. Alii, διέβαλλον. (51) Ὥστε Reg. et Basil. Alii vero cum editis, ὡς. (52) Reg., πάντων ὑμῶν εἰσιν οἱ κανόνες. Mox in (55) In Reg., ἂν deest aute ἠξιώσατε. (54) g. διαδοθῇ. Μοχ διδασκαλίον idem. Paulo

Β ἀλλότριος, δεινὰ καὶ πικρὰ τοῖς τῆς καθολικῆς Εκ- κλησίας λαοῖς, ὡς οὐκ οὖσιν ἰδίοις, διὰ τοῦ ἡγεμόνος κατεργάζεται. Ἐπειδὴ γὰρ Πιστὸν (46) ὅνπερ πρότε ρον οἱ περὶ Εὐσέβιον τοῖς ᾿Αρειανοῖς κατέστησαν. μετὰ τὸ γράψαι ἡμᾶς περὶ αὐτοῦ, πάντες ὑμεῖς οἱ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπίσκοποι ἐπίστασθε, ὡς διὰ τὴν ἀσέβειαν (47) εἰκότως αὐτὸν ἀναθεματίσατε καὶ ἀπεκηρύξατε· τούτου ἕνεκα Γρηγόριον νῦν τὸν αὐτὸν τοῖς 'Αρειανοῖς (48) ἀπέστειλαν. Εἶτα, ἵνα μὴ καὶ δεύτερον αἰσχύνην οφλήσωσι, γραφόντων ἡμῶν πάλιν κατ' αὐτῶν, διὰ τοῦτο τῇ ἔξωθεν βίᾳ καθ' ἡμῶν ἐχρή σαντο, ἵνα, τῶν ἐκκλησιῶν περικρατήσαντες, δόξωσιν ἐκφεύγειν (49) τὴν τῶν ᾿Αρειανῶν ὑπόνοιαν. Αλλ' ἐσφάλησαν καὶ ἐν τούτῳ· οὐδεὶς γὰρ τῶν τῆς Ἐκκλη σίας ἀνθρώπων ἐστὶ μετ' αὐτῶν, εἰ μὴ μόνοι οἱ αἱρε τικοὶ, καὶ οἱ δι' αἰτίας ἐκβληθέντες, καὶ ὅσοι διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ ἡγεμόνος ὑποκρίνονται. Τοῦτο δὲ τῶν περὶ Εὐσέβιόν ἐστι τὸ δραματούργημα· ταῦτα οἱ περὶ Εὐσέβιον ἔκπαλαι μὲν ἐμελέτων καὶ συνετίθουν· νῦν δὲ καὶ ἴσχυσαν πρᾶξαι διὰ τὰς διαβολάς, ἃς διέβα λον (50) ἡμᾶς βασιλεῖ. ᾿Αμέλει οὐδὲ οὕτως ἡσυχάζου σιν, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἡμᾶς ἀποκτεῖναι ζητοῦσι, καὶ τοῖς γνωρίμοις ἡμῶν φοβερούς ἑαυτοὺς δεικνύουσιν, ὥστε (51) πάντας φυγαδεύεσθαι καὶ θάνατον παρ' αὐτῶν προσδοκᾷν. Αλλ' οὐ διὰ ταῦτα καὶ ὑμᾶς αὐτ τῶν τὴν παρανομίαν καταπτῆξαι χρή, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐκδικῆσαι, καὶ ἀγανακτῆσαι κατὰ τῶν οὕτως καινοτομηθέντων καθ' ἡμῶν. Εἰ γὰρ, πάσχοντος μέσ λους ἑνὸς, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, καὶ κατὰ τὸν μακάριον Απόστολον, κλαίειν μετὰ κλαιόντων δεῖ πασχούσης τῆς τηλικαύτης Εκκλησίας, ἕκαστος, ὡς αὐτὸς πάσχων, ἐκδικείτω τὸ πρᾶγμα. Κοινός γάρ ἐστιν ὁ Σωτὴρ, ὁ ὑπ' αὐτῶν βλασφημούμενος, καὶ πάντων εἰσὶν οἱ κανόνες (52), οἱ ὑπ' αὐτῶν παραλυδ μενοι. Αρα γὰρ εἰ, καθεζομένων ὑμῶν ἐν τῇ ἐκκλη σία, και συναγομένων τῶν λαῶν χωρίς τινος μέμψεως, εἴ τις ἐξαίφνης διὰ προστάγματος διάδοχος εληλύθει καθ᾿ ἑνὸς ὑμῶν, καὶ τοιαῦτα ἐγεγόνει καθ' ὑμῶν, οὐκ ἂν ἠγανακτήσατε ; οὐκ ἂν ἠξιώσατε (55) ἐκδικηθῆναι ; Διὰ τοῦτο ἀγανακτῆσαι ὑμᾶς δίκαιόν ἐστιν, ἵνα μὴ, τούτων σιωπωμένων, κατ' ὀλίγον καὶ εἰς ἑκάστην Εκκλησίαν τὸ τοιοῦτον κακὸν διαβῇ (54), καὶ λοιπὸν ἐμπόριον καὶ ἀγοραῖον τὸ καθ᾽ ἡμᾶς διδασκαλεῖον γένηται. Πιστός Ριν όνπερ, αὐτόν ποι διά γε τὴν ἀσέβειαν. Ιn Εκκλησίας Γεώργιον νῦν τοῖς αὐτοῖς 'Αρειανοῖς. κλησίας ἀνθρώπων ἐστὶ μετ' αὐτῶν, ἡσύχαζον. ἀγαπητοί· πολλάκις γὰρ αὐτῶν τὴν ἀσέβειαν ἰδίᾳ Μοχ θάνατον. θανά- τους. ἡμᾶς αὐτῶν τὴν πανουργίαν. καθ' ἡμῶν, μέλους τινός, μέλους ἑνός, και κατά δεινά δεῖ εἰ γάρ ἀδελφοί μιν ἀγαπητοί. τὴν ἀσέβειαν καὶ ἕκαστος, ἰδίᾳ τε καὶ κοινῇ. S. ATHANASII OPP. PARS I. et acerba in catholica Ecclesiæ populos, utpote sibi non proprios, ducis opera perpetrat. Cum enim jam pridem istum Arianis episcopum constituissent Eusebius cum sequacibus: ubi de illo nos scripsis- semus, vos omnes catholicæ Ecclesiæ episcopi, illum ob impietatem jure anathemate damnastis et abdi- castis, qua de causa jam Gregorium ipsismet Aria- mis miserunt. Deinde ne nobis rursum adversus ipsos scribentibus, denuo illi pudore suffunderentur, externa vi contra nos usi sunt, ut cum Ecclesias occupaverint Arianismi suspicionem effugisse vi- deantur. Verum hic quoque spe falsi sunt; nemo enim ecclesiasticorum cum illis versatur, nisi soli bæretici, quique ob crimina ejecti sunt, et quotquot met ducis simulatione utuntur. Hæc est Eusebia- - norum scena : hæc Eusebiani cum jam pridem mo- liti essent ac faciendum constituissent, nunc per calumnias efficere valuerunt, quibus nos apud im- peratorem criminati sunt. Sed ne ita quidem quie- scunt, sed etiamnum nos interficere quærunt, wo- tisque nostris sese terribiles exhibent, ita ut omines se in fugam vertant, et ab illis mortem exspectent. Sed non ideo vos eorum malitiam reformidare opor- tet, sed potius ulcisci, resque novas quas adver- sum nos moliti sunt indigne ferre. Si enim uno membro patiente, reliqua membra condolescunt; et si juxta beatumi Apostolum, flere oportet cum flentibus ; cum tanta Ecclesia ladlatur unusquis- que, ac si ipse læsus, facinus illud ulciscatur. Communis enim est Salvator quem illi maledictis incessunt, et omnium sunt canones qui ab illis violan- tur. Si vobis in ecclesia sedentibus, et populis absque ulla querendi causa congregatis, aliquis derepente de- cretum proferens, alicujus vestrum successor acce- deret, nonne illud indigne ferretis? nonne rogaretis qui vos ulciscerentur? Quocirca æquum est vos in- dignari, ne si hæc taceantur paulatim per singulus E clesias hujusmodi malum propagetur, et tandem gymnasium nostrum in emporium forumve conver- tatur HISTORICA ET DOGMATICA. A C fratres (sæpe enim eorum impietatem et singuli pri- * Rom. xis, 15. legerat Nannius qui vertit: ut fidum sibi in episco- pum, sed perperam fidum trustulit, cum sit nomen proprium de quo in admonitione videsis, Reg. et Anglic., minus recte. editis deest. -Editi vero, hac, quæ in edi Lis deerant, ex Reg. et Anglic. sumpsimus, que etiam a Nannio lecta sunt. Mux Anglic., Sic Reg. quem sequimur; eliti Infra Reg. solus, Post pauca ex Reg. et Basil. desumipium, in editis et in aliis mss. deerat. Mox editi, ut Reg. quem sequimur, et ita legisse videtur Nannius qui vertit. uno membro. Paulo post ante deest in Reg. Mox leg., pro mendose. eodenis, posι deest. post idem Reg., Infra idem, 7. Porro quæ ad Ariomanitas spectant nostis, D 7. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τοὺς Ἀρειομανίτας οἴδατε, (16) Ἐπειδὴ γὰρ Πιστόν. Sic Reg. Anglic. et ita (47) Reg. solus, καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπίσκο- (48) Reg., Γρηγόριον νῦν τὸν αὐτὸν τοῖς ἀρ. (49) Reg., ἐκφυγείν. Ιnfr: οὐδεὶς γὰρ τῶν τῆς Ἐκ (5) Sic Anglic. et edit. Paris. Alii, διέβαλλον. (51) Ὥστε Reg. et Basil. Alii vero cum editis, ὡς. (52) Reg., πάντων ὑμῶν εἰσιν οἱ κανόνες. Mox in (55) In Reg., ἂν deest aute ἠξιώσατε. (54) g. διαδοθῇ. Μοχ διδασκαλίον idem. Paulo

καὶ κοινῇ πάντες ἀπεκηρύξατε· οἴδατε δὲ καὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον, ὡς προείπον, τῆς αὐτῆς ἐκείνοις ὄντας αἱρέσεως, δι᾿ ἣν καὶ πάλαι (55) ἡμῖν ἐπεβούλευσαν. Τὰ δὲ νῦν δι' αὐτοὺς καὶ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα πικρά τερα πολέμων, ἐδήλωσα ὑμῖν, ἵνα, κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἱστορίαν μισοπόνηρον ζῆλον ἀναλαβόντες, ἐξάρητε τοὺς τὰ τοιαῦτα πονηρὰ ἐργασαμένους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας. Εἰ γὰρ καὶ πέρυσιν (56) οἱ κατὰ 'Ρώμην ἀδελφοί, μήπω τούτων γενομένων, ἀλλ᾿ ἕνεκα τῶν πρώτων, σύνοδον ἔγραψαν γενέσθαι, ἵνα κἀκεῖνα έχε δικηθῇ· ήνπερ εὐλαβούμενοι οἱ περὶ Εὐσέβιον, προ- λαβον διαταράξαι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἠθέλησαν ἡμᾶς ἀνελεῖν, ἵνα λοιπὸν ἐπ' ἀδείας πράττωσιν ἃ βούλον- ται, καὶ μὴ ἔχωσι τὸν ἐλέγχοντα· πόσῳ μᾶλλον ἐπὶ τοῖς τηλικούτοις παρανομήμασιν ἀγανακτῆσαι ὀφείλε τε, καὶ καταψηφίσασθαι αὐτῶν, ὅσῳ καὶ ταῦτα τοῖς προτέροις προσέθηκαν ; Παρακαλῶ, μὴ παρίδητε τὰ τηλικαῦτα, μηδὲ ἐπιτρέψητε τὴν περιβόητον Αλε- ξανδρέων Ἐκκλησίαν ὑπὸ αἱρετικῶν καταπατηθῆναι. Διὰ ταῦτα γὰρ εἰκότως καὶ οἱ λαοὶ καὶ οἱ λειτουργοί καθ' εαυτούς ετα, διὰ μὲν τὰς τοῦ ἐπάρχου βίας (57) σιωπῶντες, διὰ δὲ τὴν ἀσέβειαν τῶν Άρειοανιτών ἐκτρεπόμενοι. Ἐὰν τοίνυν γράφῃ πρὸς ὑμᾶς Γρη- γόριος, ἢ ἄλλος τις περὶ αὐτοῦ, μὴ δέξησθε, ἀδελφοί, τὰ γράμματα αὐτοῦ, ἀλλὰ σχίσατε, καὶ δυσωπήσατε τοὺς κομίζοντας, ὡς ἀσεβείας (58) καὶ πονηρίας ὄν της διακόνους. Ἐὰν δὲ καὶ τύπον εἰρηνικὸν τολμήσῃ γράφειν, μηδὲ ταῦτα δέχησθε τῷ γὰρ φόβῳ τοῦ ἡγε- μόνος οἱ δεχόμενοι κομίζουσι διὰ τὰς πολλὰς αὐτοῦ βίας. Ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς καὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον γράφειν ὑμῖν περὶ αὐτοῦ, διὰ τοῦτο προϋπομνῆσαι ὑμᾶς ἐσπούδασα, ἵνα καὶ ἐν τούτῳ τὸ ἀπροσωπόληπτου τοῦ Θεοῦ μιμησάμενοι, ἐκδιώξητε τοὺς παρ' αὐτῶν· ὅτι ἐν τοιούτῳ καιρῷ διωγμούς, καὶ φθοράς παρθένων, καὶ θανάτους, καὶ ἁρπαγὰς τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ πυρκαϊαν, καὶ βλασφημίας ἐν ταῖς ἐκκλησίαις (59), ἕνεκεν τῶν ᾿Αρειομανιτών κατεσκεύασαν ὑπὸ ἐθνικῶν καὶ Ἰουδαίων γενέσθαι. Οὐκ ἂν δὲ ὁ ἀσεβὴς καὶ μεμηνώς Γρηγόριος ἀρνήσηται ἑαυτὸν εἶναι Ἀρειανὸν, ἔχων ἔλεγχον τὸν ὑπογράφοντα αὐτοῦ τὰ γράμματα. Αμμὼν γὰρ οὗτος ὁ ὑπογράφων, Εκπαλαι μὲν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Αλεξάνδρου τοῦ πρὸ ἐμοῦ ἐπισκόπου ἐπὶ πολλοῖς κακοῖς (60) καὶ ἐπὶ ἀσεβείᾳ ἐξεβλήθη τῆς Εκκλησίας. Πάντων οὖν ἕνεκεν καὶ ἀντιγράψαι ἡμῖν θελήσατε, καὶ καταγνῶναι τῶν ἀσεβῶν, ἵνα καὶ νῦν οἱ μὲν λειτουργοί, οἱ ἐνταῦθα, καὶ οἱ λαοὶ (61), την ὀρθοδοξίαν καὶ μισοπονηρίαν ὑμῶν ὁρῶντες, εὐφρα! νωνται τῇ εἰς Χριστὸν ὁμοψύχῳ ὑμῶν πίστει, οἱ δὲ τοιαῦτα κατὰ τῆς Ἐκκλησίας παρανομήσαντες, με τόν. πολέμων, καὶ διὰ τοῦτο ἐδή- λωσα. Αν τοίνυν. Γρηγόριος. Β Γεώργιος. τολμήσει. Γρηγόριος. Γεώργιος. τῇ εἰς Θεὸν ὁμοψύχω, EPISTOLA ENCYCLICA. A vatim et publice omnes condemnastis), nec ignora- Paulo post Reg. bus aliis cum editis tum mss. legatur, et alioqui veræ hujus temporis historiæ congruat, retinendum videtur. Nam ut mox dicetur in monito ad Apolo- giam, anno 540, legati Athanasii, ac etiam Luse- biani synodum a Julio postularunt. idem, Μox idem, Editi vero, tis, ut supra dixi, Eusebium ejusque socios ejuscem esse hæreseos, cujus gratia nobis iterum insidias struxere. Quæ vero nunc illorum causa, ino illis auctoribus gesta sunt, bellis sane acerbiora vobis significavi; ut, secundum historiam initio enarra- tam, studio iniquitatis ulciscendæ instructi, talium in Ecclesiam scelerum auctores deponatis. Si enim anno præterito fratres nostri qui Romæ sunt, his nondum actis, sed propter alia quæ prius contige- rant, synodum cogendam esse scripserunt, ut illa scelera ulciscerentur: quam reformidantes Euse- bius et socii, Ecclesiam conturbare præverterunt, nosque interficere voluerunt, ut pro libidine dein- ceps agere liceret, nec haberent qui se redargueret; quanto magis haec tanta scelera iuligne ferre illos - que damnare debetis, cum maxime ista superiori. bus addiderint? Obserro ne hæc tan gravia neglig- tis, neve inclytam Alexandrinorum Ecclesiam ab hæreticis conculcari sinatis, siquidem populi ac ministri, jure merito seorsin degunt, ob præfecti formidinem taciti quidem, Ariomanitarum tamen impietatem exsecrantes. Si igitur aut ipse Grego- rius, aut alius quispiam illius causa ad vos scripse- rit, ne recipiatis, fratres, ejus litteras, Sed iss lacerate, tabellariosque pudore suffundite, atpote impietatis et malitiæ ministros. Sed etiainsi sub pacifica forma scribere ausit, ne sic quoque rec- piatis : metu enim ducis eas deferunt qui ad vilari- dam ejus violentiam ipsas susceperunt. Quoniam autem verisimile est Eusebianos vobis in ejus gra- tiam scripturos, ideo præmonere vos studui, ut Denın imitati sine ulla personarum acceptione, ho- mines ab illis missos expellatis. Hoc enim tempore Arionanitarumn causa, persecutiones, virginum stu- pra, cædes, ecclesiarum populationes, incendium, blasphemias in ipsis ecclesiis ab ethnicis et Judæis fieri curarunt. Neque enim impius ille et furiosus Gregorius se Arianum esse infcias ire poterit, cum is qui litteris ejus subscribit, argumentum in con- trarium præbeat. Ammon enim iste qui subscribit jamdiu a beatæ memorie Alexandro ante me epi- scopo, ob multa scelera et ob impietatem, ab Ec- clesia ejectus est. Horum igitur omnium causa, et nobis, quaso, rescribite, et impios condemnate, ut ministri quidem qui istic degunt populique, ve- stram et orthodoxam doctrinam vestrumque erga malitiam odium cernentes, de vestra gaudeant concordi in Christum fide; illi autem ejusmodi C D Regii lectio. Paulo post idem, Anglic. Infra Reg., Editi, legisse Nannius, interpretatur enimn, multis malis ; ab aliis abest. Paulo post idem Reg., (55) Reg., πάλιν pro πάλαι. Μos Anglic . δι' αυ (56) Vox πέρυσιν deest in Reg.; sed cum in omni- (57) Reg. pro βίας, habet βασάνους. Post piuca (58) Sic Reg. Alii cum editis, ἀσεβεῖς. Praestat (59) Ἐν ταῖς ἐκκλησίαις. Hæc absunt a Basil. et (60) Vox xaxoiç in Reg. habetur, eamque videtur (61) Reg., οἱ ἄλλοι. Μox idem, καὶ τὴν μισοπ.

καὶ κοινῇ πάντες ἀπεκηρύξατε· οἴδατε δὲ καὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον, ὡς προείπον, τῆς αὐτῆς ἐκείνοις ὄντας αἱρέσεως, δι᾿ ἣν καὶ πάλαι (55) ἡμῖν ἐπεβούλευσαν. Τὰ δὲ νῦν δι' αὐτοὺς καὶ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα πικρά τερα πολέμων, ἐδήλωσα ὑμῖν, ἵνα, κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἱστορίαν μισοπόνηρον ζῆλον ἀναλαβόντες, ἐξάρητε τοὺς τὰ τοιαῦτα πονηρὰ ἐργασαμένους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας. Εἰ γὰρ καὶ πέρυσιν (56) οἱ κατὰ 'Ρώμην ἀδελφοί, μήπω τούτων γενομένων, ἀλλ᾿ ἕνεκα τῶν πρώτων, σύνοδον ἔγραψαν γενέσθαι, ἵνα κἀκεῖνα έχε δικηθῇ· ήνπερ εὐλαβούμενοι οἱ περὶ Εὐσέβιον, προ- λαβον διαταράξαι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἠθέλησαν ἡμᾶς ἀνελεῖν, ἵνα λοιπὸν ἐπ' ἀδείας πράττωσιν ἃ βούλον- ται, καὶ μὴ ἔχωσι τὸν ἐλέγχοντα· πόσῳ μᾶλλον ἐπὶ τοῖς τηλικούτοις παρανομήμασιν ἀγανακτῆσαι ὀφείλε τε, καὶ καταψηφίσασθαι αὐτῶν, ὅσῳ καὶ ταῦτα τοῖς προτέροις προσέθηκαν ; Παρακαλῶ, μὴ παρίδητε τὰ τηλικαῦτα, μηδὲ ἐπιτρέψητε τὴν περιβόητον Αλε- ξανδρέων Ἐκκλησίαν ὑπὸ αἱρετικῶν καταπατηθῆναι. Διὰ ταῦτα γὰρ εἰκότως καὶ οἱ λαοὶ καὶ οἱ λειτουργοί καθ' εαυτούς ετα, διὰ μὲν τὰς τοῦ ἐπάρχου βίας (57) σιωπῶντες, διὰ δὲ τὴν ἀσέβειαν τῶν Άρειοανιτών ἐκτρεπόμενοι. Ἐὰν τοίνυν γράφῃ πρὸς ὑμᾶς Γρη- γόριος, ἢ ἄλλος τις περὶ αὐτοῦ, μὴ δέξησθε, ἀδελφοί, τὰ γράμματα αὐτοῦ, ἀλλὰ σχίσατε, καὶ δυσωπήσατε τοὺς κομίζοντας, ὡς ἀσεβείας (58) καὶ πονηρίας ὄν της διακόνους. Ἐὰν δὲ καὶ τύπον εἰρηνικὸν τολμήσῃ γράφειν, μηδὲ ταῦτα δέχησθε τῷ γὰρ φόβῳ τοῦ ἡγε- μόνος οἱ δεχόμενοι κομίζουσι διὰ τὰς πολλὰς αὐτοῦ βίας. Ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς καὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον γράφειν ὑμῖν περὶ αὐτοῦ, διὰ τοῦτο προϋπομνῆσαι ὑμᾶς ἐσπούδασα, ἵνα καὶ ἐν τούτῳ τὸ ἀπροσωπόληπτου τοῦ Θεοῦ μιμησάμενοι, ἐκδιώξητε τοὺς παρ' αὐτῶν· ὅτι ἐν τοιούτῳ καιρῷ διωγμούς, καὶ φθοράς παρθένων, καὶ θανάτους, καὶ ἁρπαγὰς τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ πυρκαϊαν, καὶ βλασφημίας ἐν ταῖς ἐκκλησίαις (59), ἕνεκεν τῶν ᾿Αρειομανιτών κατεσκεύασαν ὑπὸ ἐθνικῶν καὶ Ἰουδαίων γενέσθαι. Οὐκ ἂν δὲ ὁ ἀσεβὴς καὶ μεμηνώς Γρηγόριος ἀρνήσηται ἑαυτὸν εἶναι Ἀρειανὸν, ἔχων ἔλεγχον τὸν ὑπογράφοντα αὐτοῦ τὰ γράμματα. Αμμὼν γὰρ οὗτος ὁ ὑπογράφων, Εκπαλαι μὲν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Αλεξάνδρου τοῦ πρὸ ἐμοῦ ἐπισκόπου ἐπὶ πολλοῖς κακοῖς (60) καὶ ἐπὶ ἀσεβείᾳ ἐξεβλήθη τῆς Εκκλησίας. Πάντων οὖν ἕνεκεν καὶ ἀντιγράψαι ἡμῖν θελήσατε, καὶ καταγνῶναι τῶν ἀσεβῶν, ἵνα καὶ νῦν οἱ μὲν λειτουργοί, οἱ ἐνταῦθα, καὶ οἱ λαοὶ (61), την ὀρθοδοξίαν καὶ μισοπονηρίαν ὑμῶν ὁρῶντες, εὐφρα! νωνται τῇ εἰς Χριστὸν ὁμοψύχῳ ὑμῶν πίστει, οἱ δὲ τοιαῦτα κατὰ τῆς Ἐκκλησίας παρανομήσαντες, με τόν. πολέμων, καὶ διὰ τοῦτο ἐδή- λωσα. Αν τοίνυν. Γρηγόριος. Β Γεώργιος. τολμήσει. Γρηγόριος. Γεώργιος. τῇ εἰς Θεὸν ὁμοψύχω, EPISTOLA ENCYCLICA. A vatim et publice omnes condemnastis), nec ignora- Paulo post Reg. bus aliis cum editis tum mss. legatur, et alioqui veræ hujus temporis historiæ congruat, retinendum videtur. Nam ut mox dicetur in monito ad Apolo- giam, anno 540, legati Athanasii, ac etiam Luse- biani synodum a Julio postularunt. idem, Μox idem, Editi vero, tis, ut supra dixi, Eusebium ejusque socios ejuscem esse hæreseos, cujus gratia nobis iterum insidias struxere. Quæ vero nunc illorum causa, ino illis auctoribus gesta sunt, bellis sane acerbiora vobis significavi; ut, secundum historiam initio enarra- tam, studio iniquitatis ulciscendæ instructi, talium in Ecclesiam scelerum auctores deponatis. Si enim anno præterito fratres nostri qui Romæ sunt, his nondum actis, sed propter alia quæ prius contige- rant, synodum cogendam esse scripserunt, ut illa scelera ulciscerentur: quam reformidantes Euse- bius et socii, Ecclesiam conturbare præverterunt, nosque interficere voluerunt, ut pro libidine dein- ceps agere liceret, nec haberent qui se redargueret; quanto magis haec tanta scelera iuligne ferre illos - que damnare debetis, cum maxime ista superiori. bus addiderint? Obserro ne hæc tan gravia neglig- tis, neve inclytam Alexandrinorum Ecclesiam ab hæreticis conculcari sinatis, siquidem populi ac ministri, jure merito seorsin degunt, ob præfecti formidinem taciti quidem, Ariomanitarum tamen impietatem exsecrantes. Si igitur aut ipse Grego- rius, aut alius quispiam illius causa ad vos scripse- rit, ne recipiatis, fratres, ejus litteras, Sed iss lacerate, tabellariosque pudore suffundite, atpote impietatis et malitiæ ministros. Sed etiainsi sub pacifica forma scribere ausit, ne sic quoque rec- piatis : metu enim ducis eas deferunt qui ad vilari- dam ejus violentiam ipsas susceperunt. Quoniam autem verisimile est Eusebianos vobis in ejus gra- tiam scripturos, ideo præmonere vos studui, ut Denın imitati sine ulla personarum acceptione, ho- mines ab illis missos expellatis. Hoc enim tempore Arionanitarumn causa, persecutiones, virginum stu- pra, cædes, ecclesiarum populationes, incendium, blasphemias in ipsis ecclesiis ab ethnicis et Judæis fieri curarunt. Neque enim impius ille et furiosus Gregorius se Arianum esse infcias ire poterit, cum is qui litteris ejus subscribit, argumentum in con- trarium præbeat. Ammon enim iste qui subscribit jamdiu a beatæ memorie Alexandro ante me epi- scopo, ob multa scelera et ob impietatem, ab Ec- clesia ejectus est. Horum igitur omnium causa, et nobis, quaso, rescribite, et impios condemnate, ut ministri quidem qui istic degunt populique, ve- stram et orthodoxam doctrinam vestrumque erga malitiam odium cernentes, de vestra gaudeant concordi in Christum fide; illi autem ejusmodi C D Regii lectio. Paulo post idem, Anglic. Infra Reg., Editi, legisse Nannius, interpretatur enimn, multis malis ; ab aliis abest. Paulo post idem Reg., (55) Reg., πάλιν pro πάλαι. Μos Anglic . δι' αυ (56) Vox πέρυσιν deest in Reg.; sed cum in omni- (57) Reg. pro βίας, habet βασάνους. Post piuca (58) Sic Reg. Alii cum editis, ἀσεβεῖς. Praestat (59) Ἐν ταῖς ἐκκλησίαις. Hæc absunt a Basil. et (60) Vox xaxoiç in Reg. habetur, eamque videtur (61) Reg., οἱ ἄλλοι. Μox idem, καὶ τὴν μισοπ.

259 S. ATHANASII OPP. PARS I. scelerum in Ecclesiam auctores, vestris litte- ris ad melioren frugem revocati, vel sero tan- dem resipiscant. Salutate eam, 94 quæ apud vos est, fraternitatem. Fratres omnes qui mecum sunt vos salutant. Dominus vos incolumnes, nostrique memores conservet, domini vere desideratissimi. - HISTORICA ET DOGMATICA. . 240 τα παιδευθέντες ἐκ τῶν ὑμῶν γραμμάτων, κἂν ἐψέ ποτε δυνηθῶσι μεταγνῶναι. Προσείπατε τὴν παρ' ὑμῖν ἀδελφότητα. Οἱ σὺν ἐμοὶ (62) πάντες ἀδελφοὶ προσαγορεύουσιν ὑμᾶς. Εῤῥωμένους καὶ μνημο νεύοντας ὑμῶν ὁ Κύριος ὑμᾶς διαφυλάξειε, κύριοι ἀληθῶς ποθεινότατοι. IN APOLOGIAM CONTRA ARIANOS ADMONITIO. a nonnullis recentioribus vocatur, in omnibus cum editis tum manuscriptis Apologia secunda inscribitur, quia nimirum post Apologiam de fuga collocatur; tametsi eam ante alias Athanasii Apologias conscriptam fuisse certum est. Siquidem Apologiam ad Constantium, et Apologiam de fuga ad annum 356 pertinere suo Joco dicturi sumus. At Apologia contra Arianos non dia post Athanasii ex secundo exsilio reditum, qui ` anno 349 contigit, scribi potuit. Ex compluribus enim hujus Apologiæ locis, ac ex ipso potissimum initio, liquet editam fuisse antequam Ursacius et Valens, qui ab Arianis partibus resilierant et suam adversus Athanasium sycophantiam confessi fuerant, in impietatem reciderent, et adversus Athanasium Arianis denuo sese jungerent, quod, ut tardius, anno 352, contigisse alias demonstrabitur. Huc accedit ipsius Atha- nasii testimonium num. 59 hujus Apologiæ, ubi de postremo suo agens exsilio ait & vūv nénovða, quæ jain passus sum, quo indicat se paulo post reditum suum hanc Apologiam conscripsisse. Nihilque nostræ sententiæ officiunt quæ de Liberii et Hosii exsilio sub finem leguntur, ea quippe diu post conscriptam Apologiam addita fuisse ibidem probaturi sumus. II. Hujus scribendæ hæc causa fuit. Athanasius, ex Sardicensis synodi decreto, ac imperatorum Con- stantis et Constantii jussu patriæ et Ecclesiæ suæ restitutus, enm comperisset illas tandiu jactatas to- tiesque confutatas criminationes, de Arsenii nece, de calice fracto, deque mensa subversa, etc., rursum ab Arianis pervulgari, qui etiam niterentur hæc ipsa denno in judicium vocare, Apologiam edidit, ubi varia monumenta et epistolas hac de re conscriptas in unum collegit, ratus nibil æque ad sui purgatio- nem conducere, ac si ex ipsis rerum gestarum actis causæ suæ sinceritas eluceret. Horum monumento- ruun duæ sunt partes præpostero ordine ab ipso Athanasio digestæ. Prima complectitur epistolas synodi- cas aliasque de causa Athanasii conscriptas, ab anno 340 ad annum 550, quarum commune argumentum est, confutatio calumniarum ab Eusebianis in synodo Tyria, in Marente et alibi adversus Athanasium structarum. Secunda pars historiam Meletii, rerumque ab Ischyra, Arsenio et Eusebianis contra Atha- nasium gestarum, ac una earumdem monumenta comprehendit ab anno 300 ad 338. De singulis in utra- que parte collectis monumentis quædam pertractanda sunt. III. In priori parte primo occurrit epistola encyclica Alexandrinæ synodi ad omnes episcopos et ad Ju- lium papam missa, qua Athanasius a calumniis Eusebianorum vindicatur. Eum nempe accusabant bæretici quod post suum ex Galliis reditum multarum cædium auctor fuisset, quod episcopatum Alexandrinuın invasisset, furtimque ordinatus fuisset, quod frumentum alendis viduis destinatum, in proprium lucrum divertisset. Has omnes criminationes, necnon veteres illas, de Arsenii nece, etc., validissimis argumen- tis confutant Ægyptii episcopi, et una Pisti Ariani episcopi ordinationem paucis perstringunt. Hæc causa fuit hujus synodi cogendæ ; quo autem anno ca celebrata et hæc epistola conscripta sit, non convenit in- ter auctores; quidam enim ad annum 339 referunt, alií vero ad 340 quibus libentius assentimur. Siquidem ex ipsa Julii epistola constat Athanasii et Alexandrinæ synodi legatos eo ipso anno 340 Romam conces- sisse, ac cum Eusebianis congressos, synodum una cum illis postulasse: quod in præcedenti encyclica epi- stola, anno 341 scripta, diserte testatur Athanasius; ait enim répust, id est anno præterito, fratres Romæ synodum postulasse. Porro verisimile omnino est synodum et ejus legationem in eumdem annum cadere. Hæc sententia, alioqui probabilissima, extra dubium erit, si Socrati fides habeatur, qui Eusebii in sedem Constantinopolitanam intrusionem refert ad annum 340, post necem scilicet Constantini ju- uioris. Cum enim hæc epistola illam Eusebii invasionem memoret, eam non aute annum 340 scriptam fuisse conspicuum erit." ། 1 1. Apologia contra Arianos, quæ, quod pleraque complectatur monumenta, Collectio monumentorum (62) Reg, dùv fulv.

259 S. ATHANASII OPP. PARS I. scelerum in Ecclesiam auctores, vestris litte- ris ad melioren frugem revocati, vel sero tan- dem resipiscant. Salutate eam, 94 quæ apud vos est, fraternitatem. Fratres omnes qui mecum sunt vos salutant. Dominus vos incolumnes, nostrique memores conservet, domini vere desideratissimi. - HISTORICA ET DOGMATICA. . 240 τα παιδευθέντες ἐκ τῶν ὑμῶν γραμμάτων, κἂν ἐψέ ποτε δυνηθῶσι μεταγνῶναι. Προσείπατε τὴν παρ' ὑμῖν ἀδελφότητα. Οἱ σὺν ἐμοὶ (62) πάντες ἀδελφοὶ προσαγορεύουσιν ὑμᾶς. Εῤῥωμένους καὶ μνημο νεύοντας ὑμῶν ὁ Κύριος ὑμᾶς διαφυλάξειε, κύριοι ἀληθῶς ποθεινότατοι. IN APOLOGIAM CONTRA ARIANOS ADMONITIO. a nonnullis recentioribus vocatur, in omnibus cum editis tum manuscriptis Apologia secunda inscribitur, quia nimirum post Apologiam de fuga collocatur; tametsi eam ante alias Athanasii Apologias conscriptam fuisse certum est. Siquidem Apologiam ad Constantium, et Apologiam de fuga ad annum 356 pertinere suo Joco dicturi sumus. At Apologia contra Arianos non dia post Athanasii ex secundo exsilio reditum, qui ` anno 349 contigit, scribi potuit. Ex compluribus enim hujus Apologiæ locis, ac ex ipso potissimum initio, liquet editam fuisse antequam Ursacius et Valens, qui ab Arianis partibus resilierant et suam adversus Athanasium sycophantiam confessi fuerant, in impietatem reciderent, et adversus Athanasium Arianis denuo sese jungerent, quod, ut tardius, anno 352, contigisse alias demonstrabitur. Huc accedit ipsius Atha- nasii testimonium num. 59 hujus Apologiæ, ubi de postremo suo agens exsilio ait & vūv nénovða, quæ jain passus sum, quo indicat se paulo post reditum suum hanc Apologiam conscripsisse. Nihilque nostræ sententiæ officiunt quæ de Liberii et Hosii exsilio sub finem leguntur, ea quippe diu post conscriptam Apologiam addita fuisse ibidem probaturi sumus. II. Hujus scribendæ hæc causa fuit. Athanasius, ex Sardicensis synodi decreto, ac imperatorum Con- stantis et Constantii jussu patriæ et Ecclesiæ suæ restitutus, enm comperisset illas tandiu jactatas to- tiesque confutatas criminationes, de Arsenii nece, de calice fracto, deque mensa subversa, etc., rursum ab Arianis pervulgari, qui etiam niterentur hæc ipsa denno in judicium vocare, Apologiam edidit, ubi varia monumenta et epistolas hac de re conscriptas in unum collegit, ratus nibil æque ad sui purgatio- nem conducere, ac si ex ipsis rerum gestarum actis causæ suæ sinceritas eluceret. Horum monumento- ruun duæ sunt partes præpostero ordine ab ipso Athanasio digestæ. Prima complectitur epistolas synodi- cas aliasque de causa Athanasii conscriptas, ab anno 340 ad annum 550, quarum commune argumentum est, confutatio calumniarum ab Eusebianis in synodo Tyria, in Marente et alibi adversus Athanasium structarum. Secunda pars historiam Meletii, rerumque ab Ischyra, Arsenio et Eusebianis contra Atha- nasium gestarum, ac una earumdem monumenta comprehendit ab anno 300 ad 338. De singulis in utra- que parte collectis monumentis quædam pertractanda sunt. III. In priori parte primo occurrit epistola encyclica Alexandrinæ synodi ad omnes episcopos et ad Ju- lium papam missa, qua Athanasius a calumniis Eusebianorum vindicatur. Eum nempe accusabant bæretici quod post suum ex Galliis reditum multarum cædium auctor fuisset, quod episcopatum Alexandrinuın invasisset, furtimque ordinatus fuisset, quod frumentum alendis viduis destinatum, in proprium lucrum divertisset. Has omnes criminationes, necnon veteres illas, de Arsenii nece, etc., validissimis argumen- tis confutant Ægyptii episcopi, et una Pisti Ariani episcopi ordinationem paucis perstringunt. Hæc causa fuit hujus synodi cogendæ ; quo autem anno ca celebrata et hæc epistola conscripta sit, non convenit in- ter auctores; quidam enim ad annum 339 referunt, alií vero ad 340 quibus libentius assentimur. Siquidem ex ipsa Julii epistola constat Athanasii et Alexandrinæ synodi legatos eo ipso anno 340 Romam conces- sisse, ac cum Eusebianis congressos, synodum una cum illis postulasse: quod in præcedenti encyclica epi- stola, anno 341 scripta, diserte testatur Athanasius; ait enim répust, id est anno præterito, fratres Romæ synodum postulasse. Porro verisimile omnino est synodum et ejus legationem in eumdem annum cadere. Hæc sententia, alioqui probabilissima, extra dubium erit, si Socrati fides habeatur, qui Eusebii in sedem Constantinopolitanam intrusionem refert ad annum 340, post necem scilicet Constantini ju- uioris. Cum enim hæc epistola illam Eusebii invasionem memoret, eam non aute annum 340 scriptam fuisse conspicuum erit." ། 1 1. Apologia contra Arianos, quæ, quod pleraque complectatur monumenta, Collectio monumentorum (62) Reg, dùv fulv.