1169 EPISTOLA AD AMUNEM MONACHUM. 1170 εἰρήνην ταῖς Ἐκκλησίας (56) διαφυλάξει. Ερρωσθαί σε ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, ἀγαπητὲ υἱέ. Ecclesiarum servabit. Opto te in Domino valere, dilecte fili. IN TRES SUBSEQUENTES EPISTOLAS ADMONITIO. nobis nullam hic ſuisse temporis rationem, atque ideo ad calcem illas transmisisse, ut quo ordine in Canonum collectionibus exstant, eodem hic locarentur; in solis quippe Canonum codicibus comparent illæ, haud secus hoc in tomo ordinatæ. Editæque sunt apud Theodorum Balsamonem, cum scholiis ejusdem Balsamonis. Cuse item sunt in Collectione Canonum Oxoniensi, tom. II, p. 36, cum scholiis Zonaræ et Balsamonis. De singulis quædam hic agenda. II. EPISTOLA AD ANʊnem nihil habet quod Athanasium auctorem non præferat; id stylus suadet, necnon ora- tionis argumentorumque Evεpyɛta, nomen denique Amunis monachi Athanasio potissimi, de quo supra p. 672. Quæstionis autem cujusdam apud monachos excitatæ occasione data hæc epistola est. Nonnulli quippe erant qui nocturnas illusiones animi corporisque puritatem temerare contenderent, qua de re ab Amune monachorum Patre rogatus Athanasius, validis ille pugnat argumentis, non plus peccati huic inesse rei, dum absit proposi- tum, quam egerendis quibuslibet corporis excrementis, Porro cum Amun ante Antonium vita ſunctus sit, ut p. 672 dicitur, obieritque Antonius ineunte anno 556, necesse est ante annum illum datam epistolam ſuisse, sed quo revera, conjectare nequimus. II. EPISTOLA FESTALIS, initio mutila, ut cuique palam est, ex numero esse videtur epistolarum Athanasii festalium ab Hieronymo memoratarum, lib. De scriptoribus ecclesiasticis, in qua tamen nonnulla forte oc- currat adversa suspicio. Nam dum canonicos recenset libros Athanasius, minime affert varias de auctoritate quorumdam Scripturæ librorum sententias: plurimi namque illo ævo postremas duas Joannis Epistolas in controversiam vocabant, necnon alias quasdam, maximeque omnium Apocalypsin Joannis : qua de re legendus Eusebius, lib. 111 Eccles. hist., p. 97, et Gregor. Nazianz. Carm. p. 98 et 194. Verum nostro quidem judicio, nihil est ut ea de causa hæreamus. Nam potuit Athanasius suam verioremque sententiam populis aperire, quin varias ea de re disceptationes vulgi captum superantes in medium afferret. Quare Athanasii verum esse fetum arbitramur. IV. In EPISTOLA ad Rufinianum nihil non occurrit Athanasianum, nec quidquam controversiæ de illa ortum fuit uspiam. Scripsit autem illam, ut Rufiniano responderet, quærenti qua conditione admittendi hæretic sunt, cum ad sanam regrediuntur fidem. Ad hæc ait Athanasius, iis qui revertuntur, si hæresi, sua sponie, patrocinati fuerint, condonandum quidem, sed in clerum ipsos minime admittendos oportere: sin, vi coacti, cum hæreticis consenserint, non loco ipsos nec gradu movendos esse. Memoratque carptim synodum Alexan- driæ habitam anno 362, quam diu ante celebratam innuit : ex quo videtur postremis Athanasii vitæ annis data hæc epistola. Porro eadem ferme de lapsis ad Basilium scripsit Athanasius, quæ ad Rufinianum, ut vi- dere est in epistola Basilii 75. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, αρχι- Α 765 Sancti Patris nostri ATHANASII, archiepi- επισκόπου Ἀλεξανδρείας, ἐπιστολὴ πρὸς scopi Alexandriæ, epistola ad AMUNEM mona- ΑΜΟΥΝ (57) μονάζοντα. chum. Πάντα μὲν καλὰ καὶ καθαρὰ τὰ τοῦ Θεοῦ ποιήματα· οὐδὲν γὰρ ἄχρηστον ἢ ἀκάθαρτον ὁ τοῦ Θεοῦ πεποίη- κε (58) Λόγος Χριστοῦ γὰρ εὐωδία ἐσμὲν ἐν τοῖς σωζομένοις, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· ἐπειδὴ δὲ ποικίλα καὶ πολύτροπα τὰ τοῦ διαβόλου βέλη, καὶ τοὺς ἀκε- ραιοτέρους τῇ γνώμῃ παρασκευάζει ταράττεσθαι, κω λύει τε τῆς συνήθους γυμνασίας τοὺς ἀδελφοὺς, ὑπο- σπείρων αὐτοῖς λογισμοὺς ἀκαθαρσίας και μολυσμοῦ· φέρε, διὰ βραχέων καὶ τὴν τοῦ πονηροῦ πλάνην ἀπ ελάσωμεν τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χάριτι, καὶ τὴν τῶν ἁπλουστέρων γνώμην στηρίξωμεν (59). Πάντα μὲν 7 II Cor. 11, 15. 48 Tit 1, 15. φυλάττει. Cum tribus manuscriptis, 'Apouy, sed cum unico j legendum, ut supra pag. 672. Colbert. 2, post pová- Opificia Dei omnia bona puraque sunt; inutile quippe nihil aut impurum Dei Verbum condidit. Nam Christi bonus odor sumus in iis qui salvi fiunt, ut ait Apostolus *. Cum autem varia callidaque sint diaboli tela, qui id curat, ut simpliciores animo in perturbationem conjiciat, fratresque a consuetis exercitiis deterreat, dum impuras inserit obscenas- que cogitationes, age, paucis maligni fraudes, per Salvatoris nostri gratiam, depellamus, simplicio- rumque mentem confirmemus. Omnia quidem munda mundis 48 : sed impurorum tum conscientia, tum Βίζοντα, aulit, περὶ ἐνυπνιαζομένων. ποικίλα. Μox quatuor manuscripli, ἀκεραίους. pipe. Mox ráp deest in quatuor manuser. 1. Præter ea quæ in præfatione generali his de epistolis adnotarimus, eruditum lectorem monitum volumus, (56) Regius, τῆς Ἐκκλησίας. Mox Regius, δια- (57) Sie maxima pars manuscriptorum. Editi, (58) Regius 3, troiŋse. Infra Colbert. 2, ènɛ! dd (59) Ita omnes ferme manuscr. Editi vero 01-

1169 EPISTOLA AD AMUNEM MONACHUM. 1170 εἰρήνην ταῖς Ἐκκλησίας (56) διαφυλάξει. Ερρωσθαί σε ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, ἀγαπητὲ υἱέ. Ecclesiarum servabit. Opto te in Domino valere, dilecte fili. IN TRES SUBSEQUENTES EPISTOLAS ADMONITIO. nobis nullam hic ſuisse temporis rationem, atque ideo ad calcem illas transmisisse, ut quo ordine in Canonum collectionibus exstant, eodem hic locarentur; in solis quippe Canonum codicibus comparent illæ, haud secus hoc in tomo ordinatæ. Editæque sunt apud Theodorum Balsamonem, cum scholiis ejusdem Balsamonis. Cuse item sunt in Collectione Canonum Oxoniensi, tom. II, p. 36, cum scholiis Zonaræ et Balsamonis. De singulis quædam hic agenda. II. EPISTOLA AD ANʊnem nihil habet quod Athanasium auctorem non præferat; id stylus suadet, necnon ora- tionis argumentorumque Evεpyɛta, nomen denique Amunis monachi Athanasio potissimi, de quo supra p. 672. Quæstionis autem cujusdam apud monachos excitatæ occasione data hæc epistola est. Nonnulli quippe erant qui nocturnas illusiones animi corporisque puritatem temerare contenderent, qua de re ab Amune monachorum Patre rogatus Athanasius, validis ille pugnat argumentis, non plus peccati huic inesse rei, dum absit proposi- tum, quam egerendis quibuslibet corporis excrementis, Porro cum Amun ante Antonium vita ſunctus sit, ut p. 672 dicitur, obieritque Antonius ineunte anno 556, necesse est ante annum illum datam epistolam ſuisse, sed quo revera, conjectare nequimus. II. EPISTOLA FESTALIS, initio mutila, ut cuique palam est, ex numero esse videtur epistolarum Athanasii festalium ab Hieronymo memoratarum, lib. De scriptoribus ecclesiasticis, in qua tamen nonnulla forte oc- currat adversa suspicio. Nam dum canonicos recenset libros Athanasius, minime affert varias de auctoritate quorumdam Scripturæ librorum sententias: plurimi namque illo ævo postremas duas Joannis Epistolas in controversiam vocabant, necnon alias quasdam, maximeque omnium Apocalypsin Joannis : qua de re legendus Eusebius, lib. 111 Eccles. hist., p. 97, et Gregor. Nazianz. Carm. p. 98 et 194. Verum nostro quidem judicio, nihil est ut ea de causa hæreamus. Nam potuit Athanasius suam verioremque sententiam populis aperire, quin varias ea de re disceptationes vulgi captum superantes in medium afferret. Quare Athanasii verum esse fetum arbitramur. IV. In EPISTOLA ad Rufinianum nihil non occurrit Athanasianum, nec quidquam controversiæ de illa ortum fuit uspiam. Scripsit autem illam, ut Rufiniano responderet, quærenti qua conditione admittendi hæretic sunt, cum ad sanam regrediuntur fidem. Ad hæc ait Athanasius, iis qui revertuntur, si hæresi, sua sponie, patrocinati fuerint, condonandum quidem, sed in clerum ipsos minime admittendos oportere: sin, vi coacti, cum hæreticis consenserint, non loco ipsos nec gradu movendos esse. Memoratque carptim synodum Alexan- driæ habitam anno 362, quam diu ante celebratam innuit : ex quo videtur postremis Athanasii vitæ annis data hæc epistola. Porro eadem ferme de lapsis ad Basilium scripsit Athanasius, quæ ad Rufinianum, ut vi- dere est in epistola Basilii 75. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, αρχι- Α 765 Sancti Patris nostri ATHANASII, archiepi- επισκόπου Ἀλεξανδρείας, ἐπιστολὴ πρὸς scopi Alexandriæ, epistola ad AMUNEM mona- ΑΜΟΥΝ (57) μονάζοντα. chum. Πάντα μὲν καλὰ καὶ καθαρὰ τὰ τοῦ Θεοῦ ποιήματα· οὐδὲν γὰρ ἄχρηστον ἢ ἀκάθαρτον ὁ τοῦ Θεοῦ πεποίη- κε (58) Λόγος Χριστοῦ γὰρ εὐωδία ἐσμὲν ἐν τοῖς σωζομένοις, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· ἐπειδὴ δὲ ποικίλα καὶ πολύτροπα τὰ τοῦ διαβόλου βέλη, καὶ τοὺς ἀκε- ραιοτέρους τῇ γνώμῃ παρασκευάζει ταράττεσθαι, κω λύει τε τῆς συνήθους γυμνασίας τοὺς ἀδελφοὺς, ὑπο- σπείρων αὐτοῖς λογισμοὺς ἀκαθαρσίας και μολυσμοῦ· φέρε, διὰ βραχέων καὶ τὴν τοῦ πονηροῦ πλάνην ἀπ ελάσωμεν τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χάριτι, καὶ τὴν τῶν ἁπλουστέρων γνώμην στηρίξωμεν (59). Πάντα μὲν 7 II Cor. 11, 15. 48 Tit 1, 15. φυλάττει. Cum tribus manuscriptis, 'Apouy, sed cum unico j legendum, ut supra pag. 672. Colbert. 2, post pová- Opificia Dei omnia bona puraque sunt; inutile quippe nihil aut impurum Dei Verbum condidit. Nam Christi bonus odor sumus in iis qui salvi fiunt, ut ait Apostolus *. Cum autem varia callidaque sint diaboli tela, qui id curat, ut simpliciores animo in perturbationem conjiciat, fratresque a consuetis exercitiis deterreat, dum impuras inserit obscenas- que cogitationes, age, paucis maligni fraudes, per Salvatoris nostri gratiam, depellamus, simplicio- rumque mentem confirmemus. Omnia quidem munda mundis 48 : sed impurorum tum conscientia, tum Βίζοντα, aulit, περὶ ἐνυπνιαζομένων. ποικίλα. Μox quatuor manuscripli, ἀκεραίους. pipe. Mox ráp deest in quatuor manuser. 1. Præter ea quæ in præfatione generali his de epistolis adnotarimus, eruditum lectorem monitum volumus, (56) Regius, τῆς Ἐκκλησίας. Mox Regius, δια- (57) Sie maxima pars manuscriptorum. Editi, (58) Regius 3, troiŋse. Infra Colbert. 2, ènɛ! dd (59) Ita omnes ferme manuscr. Editi vero 01-

Α γὰρ καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τῶν δὲ ἀκαθάρτων καὶ Εt ἢ ή συνείδησις καὶ τὰ πάντα μεμόλυνται. "Αγαμαι δὲ τοῦ διαβόλου τὸ σόφισμα, ὅτιπερ, φθορὰ καὶ λύμη ὑπάρχων, λογισμοὺς ὑποβάλλει τῷ δοκεῖν μὲν καθα- ρότητος· ἔστι δὲ τὸ γιγνόμενον ενέδρα μᾶλλον ἢ δοκι μασία. Ἵνα γὰρ, ὡς προεῖπον, ἀπασχολήσῃ (60) τοὺς ἀσκητὰς τῆς ἐθίμου καὶ σωτηριώδους μελέτης, καὶ δόξῃ κρατεῖν· κατὰ τοῦτο τοιαῦτά τινα κινεί βομβύ κια, ἅτινα φέρει μὲν οὐδὲν τῷ βίῳ χρήσιμον, κενάς δὲ ζητήσεις καὶ φλυαρίας, ἃς δεῖ παραιτείσθαι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ὦ ἀγαπητέ καὶ εὐλαβέστατε, ἔχει ἁμάρτης μα ἢ ἀκάθαρτον φυσική τις ἔκκρισις; ὡς εἴ τις ἐθέ λοι ποιεῖσθαι ἔγκλημα καὶ τὰς διὰ ῥινῶν ἐκπεμπου μένας μύξας καὶ τὰ διὰ στόματος πτύσματα· ἔτι δὲ καὶ τούτων ἔχομεν λέγειν πλείονα, τὰς διὰ γαστέρων ἐκκρίσεις, ἅπερ τῷ ζώῳ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖα καθ έστηκεν. Ετι το (61), εἰ τῶν τοῦ Θεοῦ χειρῶν ἔργον εἶναι πιστεύομεν τὸν ἄνθρωπον, κατὰ τὰς θείας Γρα φάς, πῶς ἡδύνατο ἐκ καθαρᾶς δυνάμεως ἔργον τι για νεσθαι μεμολυσμένον ; Καὶ εἰ γένος τοῦ Θεοῦ ὑπάρο χομεν κατὰ τὰς θείας τῶν ἀποστόλων Πράξεις, οὐδὲν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Τότε γὰρ μόνον μεμο λύσμεθα, ὅτι τὴν δυσωδεστάτην ἁμαρτίαν ἐργαζόμε θα. "Οτε δὲ φυσική τις εκκρισις ἀβουλήτως (62) για νεται, τότε τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ μετὰ τῶν ἄλλων, ὡς προείπομεν, καὶ τοῦτο ὑπομένομεν. Αλλ' ἐπειδή περ οἱ θέλοντες μόνον ἀντιλέγειν τοῖς ὀρθῶς λεγομέν νοις, μᾶλλον δὲ παρὰ Θεοῦ πεποιημένοις, παραφέ ρουσι καὶ (63) ῥητὸν εὐαγγελικόν· ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερ χόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα· ἀναγκαίως αὐτῶν καὶ ταύτην τὴν ἀλογίαν· οὐ γὰρ ἂν εἴποιμεν (64) ζήτησιν, ἐλέγξομεν. Πρῶτον μὲν γὰρ τὰς Γραφὰς κατὰ τὰς ἰδίας ἀμαθίας ἀστήρικτοι ὄντες βιάτ ζονται. Ἔχει δὲ τὸ θεῖον οὕτω λόγιον · Τινῶν γὰρ πά λιν τούτοις ὁμοίως ἐνδυαστῶς ἐχόντων περὶ βρωμά των, αὐτὸς ὁ Κύριος λύων αὐτῶν τὴν ἄγνοιαν, ἡ γ' οὖν τὴν ἀπάτην δημοσιεύων, φησί, Μὴ τὰ εἰσερχό μενα κοινοῦν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα. Εἶτα ἐπάγει, καὶ πόθεν ἐξερχόμενα· τὰ ἀπὸ καρδίας. Ἐκεῖ γὰρ εἶναι τοὺς πονηρούς θησαυροὺς τῶν βεβή λων λογισμῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων γινώσκει. Συντομώτερον δὲ ὁ Ἀπόστολος αὐτὸ δεδιδαγμένος φησί· Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παραστήσει (65) τῷ Θεῷ. Φαίη δ' ἄν τις καὶ νῦν ευλόγως· Φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παραστήσει πρός τιμωρίαν. Τάχα δὲ καὶ παῖδες ἰατρῶν, ἵνα κἂν ἐκ τῶν ἔξωθεν δυσωπηθῶσιν, ὑπὲρ τούτου ἀπολογήσονται· ὅτι τῷ ζώῳ δέδονται τινες ἀναγκαῖαι διέξοδοι κατὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἑκάστῳ σχολήσῃ. άθλητάς. τίνα κινοί. τῶν τοῦ Θεοῦ. ἔργων. γίνεται. γίνηται. παφέρουσι δὲ καί. ὡς οὐ τὰ εἰσερχόμενα, ὡς οὐχὶ τὰ εἰσερχόμενα. ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερχόμενα. ἐν τῇ κοιλίᾳ. κατὰ τὰς ἰδίας. μετὰ τῆς ἰδίας. Ιn- πάλιν ἐνδοιαστῶς, έγω δυάστως. αὐτὸς ὁ Κύριος. ὁ Κύριος βρώμα ἡμᾶς οὗ παρα ίστησι. οὐ παρίστησι. በዝ S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. . ' B cptera omnia immunda sunt. Μiror autem diaboli vafitiem, qui tametsi corruptio luesque est, cogita- tiones suggerit specie quidem puritate plenas. Quod agit ille insidiarum potius causa, quam experi- menti. Quo enim, ut supra dixi, ascetas a consuela. et salutari meditatione avertat, atque hac in re su- perior evadat, hujusmodi quedam insusurrat, quæ nihil vitæ commodi afferunt : sed vanas quaestiones et nugas, a nobis sane repudiandas. Quid enim queso, dilecte ac piissine, peccati aut impuri na- turali inest excremento? Ecquis vitio vertere velit mucorem e naribus ejectum, vel sputa ore emissa ? quibus plurima possemus addere, ventris nimirum excrementa, quæ animali ad vitam necessaria sunt. Ad hæc, si hominem esse manuum Dei opus secun- dum Scripturas credimus, quomodo ex pura poten. tia opus contaminatum prodire valuit? .Et si, ut in Actibus apostolorum legitur, genus Dei sumus nihil sane in nobis impurum habemus. Tunc enim solum inquinamur, cum pessimi odoris opus, pec- catum scilicet, operamur. At cum praeter volunta- fem naturale quodpiam excrementum emittitur, tunc natura necessitate, ut supra diximus, hæc cum cæteris toleramus. Sed quia ii, quibus uną probe dictis, imo a Deo gestis rebus repugnandi inest cura, dictum illud evangelicum detor. [uent : Non quæ ingrediuntur, sed quæ egrediuntur coin- quinant hominem *; hanc corum insaniam, ne dicam quæstionem, confutemus. Primum enim Scripturas pro sua ignorantia, instabiles sane ho- c mines, depravant". Porro divinum oraculum sic habet : cum quidam enim, quemadmodum isti, de cibis ambigerent, ipse Dominus, ut eorum levaret ignorantiam, dolumque cunctis retegeret, ait, Non ea quæ ingrediuntur hominem coinquinare, sed quæ egrediuntur. Addit post hæc, et undenam egrediuntur ex corde. Quod probe nosset illic profanarum cogitationum aliorumque scelerum malos inesse thesauros. Brevius autem Apostolus idipsum docuit hisce verbis: Esca non nos commen- dat Deo. Jam aliquis opportune dixerit : Naturale excrementum nulli nos supplicio addicit. fortasse ipsi medici (ut hine homines illi vel ab ex- traneis pudore afficiantur nobiscum defendent, animali datos esse quosdam necessarios meatus, ad humores qui in singulis habentur membris no- stris egerendos qualia sunt capitis excrementa, pil, aquositates quæ ex capite emittuntur: ventris C Act. xvi, 28. ? Matth. xv, 20. II Petr. II, Μox Colb. solus, Infra idem, Ibidem Coll. 2, nes fere manuscripti, Editi, Mox tres manuscripti, duo alii, Editi eumi Regio primo, Post liac, Colb. addit, nuscripti, Editi, fia, deest in tritus manuiser. Iidem quin- que manuscripti, sed omnium antiquis- simi et optimi, Regius et 2. habent cum editis, Μux quatuor manuscripti, In editis et in aliis, deest. (65). Quatuor manuscripti, Infra iidem, 16. 53 1 Cor. viii, 8. (60) Sic tres manuscripti, recte. Editi et alii, ἀπο- (61) In Colb. 3 τε deest. Ibidem Regius 5, ἐπεὶ (62) Colb. 2 et Regius 5, ἀκολούθως. Iidem on- (65) la omnes fere manuscripti. Editi vero, παρ (64) Tres manuscripti, εἴποιμι. Mox quinque ma-

Α γὰρ καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τῶν δὲ ἀκαθάρτων καὶ Εt ἢ ή συνείδησις καὶ τὰ πάντα μεμόλυνται. "Αγαμαι δὲ τοῦ διαβόλου τὸ σόφισμα, ὅτιπερ, φθορὰ καὶ λύμη ὑπάρχων, λογισμοὺς ὑποβάλλει τῷ δοκεῖν μὲν καθα- ρότητος· ἔστι δὲ τὸ γιγνόμενον ενέδρα μᾶλλον ἢ δοκι μασία. Ἵνα γὰρ, ὡς προεῖπον, ἀπασχολήσῃ (60) τοὺς ἀσκητὰς τῆς ἐθίμου καὶ σωτηριώδους μελέτης, καὶ δόξῃ κρατεῖν· κατὰ τοῦτο τοιαῦτά τινα κινεί βομβύ κια, ἅτινα φέρει μὲν οὐδὲν τῷ βίῳ χρήσιμον, κενάς δὲ ζητήσεις καὶ φλυαρίας, ἃς δεῖ παραιτείσθαι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ὦ ἀγαπητέ καὶ εὐλαβέστατε, ἔχει ἁμάρτης μα ἢ ἀκάθαρτον φυσική τις ἔκκρισις; ὡς εἴ τις ἐθέ λοι ποιεῖσθαι ἔγκλημα καὶ τὰς διὰ ῥινῶν ἐκπεμπου μένας μύξας καὶ τὰ διὰ στόματος πτύσματα· ἔτι δὲ καὶ τούτων ἔχομεν λέγειν πλείονα, τὰς διὰ γαστέρων ἐκκρίσεις, ἅπερ τῷ ζώῳ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖα καθ έστηκεν. Ετι το (61), εἰ τῶν τοῦ Θεοῦ χειρῶν ἔργον εἶναι πιστεύομεν τὸν ἄνθρωπον, κατὰ τὰς θείας Γρα φάς, πῶς ἡδύνατο ἐκ καθαρᾶς δυνάμεως ἔργον τι για νεσθαι μεμολυσμένον ; Καὶ εἰ γένος τοῦ Θεοῦ ὑπάρο χομεν κατὰ τὰς θείας τῶν ἀποστόλων Πράξεις, οὐδὲν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Τότε γὰρ μόνον μεμο λύσμεθα, ὅτι τὴν δυσωδεστάτην ἁμαρτίαν ἐργαζόμε θα. "Οτε δὲ φυσική τις εκκρισις ἀβουλήτως (62) για νεται, τότε τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ μετὰ τῶν ἄλλων, ὡς προείπομεν, καὶ τοῦτο ὑπομένομεν. Αλλ' ἐπειδή περ οἱ θέλοντες μόνον ἀντιλέγειν τοῖς ὀρθῶς λεγομέν νοις, μᾶλλον δὲ παρὰ Θεοῦ πεποιημένοις, παραφέ ρουσι καὶ (63) ῥητὸν εὐαγγελικόν· ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερ χόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα· ἀναγκαίως αὐτῶν καὶ ταύτην τὴν ἀλογίαν· οὐ γὰρ ἂν εἴποιμεν (64) ζήτησιν, ἐλέγξομεν. Πρῶτον μὲν γὰρ τὰς Γραφὰς κατὰ τὰς ἰδίας ἀμαθίας ἀστήρικτοι ὄντες βιάτ ζονται. Ἔχει δὲ τὸ θεῖον οὕτω λόγιον · Τινῶν γὰρ πά λιν τούτοις ὁμοίως ἐνδυαστῶς ἐχόντων περὶ βρωμά των, αὐτὸς ὁ Κύριος λύων αὐτῶν τὴν ἄγνοιαν, ἡ γ' οὖν τὴν ἀπάτην δημοσιεύων, φησί, Μὴ τὰ εἰσερχό μενα κοινοῦν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα. Εἶτα ἐπάγει, καὶ πόθεν ἐξερχόμενα· τὰ ἀπὸ καρδίας. Ἐκεῖ γὰρ εἶναι τοὺς πονηρούς θησαυροὺς τῶν βεβή λων λογισμῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων γινώσκει. Συντομώτερον δὲ ὁ Ἀπόστολος αὐτὸ δεδιδαγμένος φησί· Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παραστήσει (65) τῷ Θεῷ. Φαίη δ' ἄν τις καὶ νῦν ευλόγως· Φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παραστήσει πρός τιμωρίαν. Τάχα δὲ καὶ παῖδες ἰατρῶν, ἵνα κἂν ἐκ τῶν ἔξωθεν δυσωπηθῶσιν, ὑπὲρ τούτου ἀπολογήσονται· ὅτι τῷ ζώῳ δέδονται τινες ἀναγκαῖαι διέξοδοι κατὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἑκάστῳ σχολήσῃ. άθλητάς. τίνα κινοί. τῶν τοῦ Θεοῦ. ἔργων. γίνεται. γίνηται. παφέρουσι δὲ καί. ὡς οὐ τὰ εἰσερχόμενα, ὡς οὐχὶ τὰ εἰσερχόμενα. ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερχόμενα. ἐν τῇ κοιλίᾳ. κατὰ τὰς ἰδίας. μετὰ τῆς ἰδίας. Ιn- πάλιν ἐνδοιαστῶς, έγω δυάστως. αὐτὸς ὁ Κύριος. ὁ Κύριος βρώμα ἡμᾶς οὗ παρα ίστησι. οὐ παρίστησι. በዝ S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. . ' B cptera omnia immunda sunt. Μiror autem diaboli vafitiem, qui tametsi corruptio luesque est, cogita- tiones suggerit specie quidem puritate plenas. Quod agit ille insidiarum potius causa, quam experi- menti. Quo enim, ut supra dixi, ascetas a consuela. et salutari meditatione avertat, atque hac in re su- perior evadat, hujusmodi quedam insusurrat, quæ nihil vitæ commodi afferunt : sed vanas quaestiones et nugas, a nobis sane repudiandas. Quid enim queso, dilecte ac piissine, peccati aut impuri na- turali inest excremento? Ecquis vitio vertere velit mucorem e naribus ejectum, vel sputa ore emissa ? quibus plurima possemus addere, ventris nimirum excrementa, quæ animali ad vitam necessaria sunt. Ad hæc, si hominem esse manuum Dei opus secun- dum Scripturas credimus, quomodo ex pura poten. tia opus contaminatum prodire valuit? .Et si, ut in Actibus apostolorum legitur, genus Dei sumus nihil sane in nobis impurum habemus. Tunc enim solum inquinamur, cum pessimi odoris opus, pec- catum scilicet, operamur. At cum praeter volunta- fem naturale quodpiam excrementum emittitur, tunc natura necessitate, ut supra diximus, hæc cum cæteris toleramus. Sed quia ii, quibus uną probe dictis, imo a Deo gestis rebus repugnandi inest cura, dictum illud evangelicum detor. [uent : Non quæ ingrediuntur, sed quæ egrediuntur coin- quinant hominem *; hanc corum insaniam, ne dicam quæstionem, confutemus. Primum enim Scripturas pro sua ignorantia, instabiles sane ho- c mines, depravant". Porro divinum oraculum sic habet : cum quidam enim, quemadmodum isti, de cibis ambigerent, ipse Dominus, ut eorum levaret ignorantiam, dolumque cunctis retegeret, ait, Non ea quæ ingrediuntur hominem coinquinare, sed quæ egrediuntur. Addit post hæc, et undenam egrediuntur ex corde. Quod probe nosset illic profanarum cogitationum aliorumque scelerum malos inesse thesauros. Brevius autem Apostolus idipsum docuit hisce verbis: Esca non nos commen- dat Deo. Jam aliquis opportune dixerit : Naturale excrementum nulli nos supplicio addicit. fortasse ipsi medici (ut hine homines illi vel ab ex- traneis pudore afficiantur nobiscum defendent, animali datos esse quosdam necessarios meatus, ad humores qui in singulis habentur membris no- stris egerendos qualia sunt capitis excrementa, pil, aquositates quæ ex capite emittuntur: ventris C Act. xvi, 28. ? Matth. xv, 20. II Petr. II, Μox Colb. solus, Infra idem, Ibidem Coll. 2, nes fere manuscripti, Editi, Mox tres manuscripti, duo alii, Editi eumi Regio primo, Post liac, Colb. addit, nuscripti, Editi, fia, deest in tritus manuiser. Iidem quin- que manuscripti, sed omnium antiquis- simi et optimi, Regius et 2. habent cum editis, Μux quatuor manuscripti, In editis et in aliis, deest. (65). Quatuor manuscripti, Infra iidem, 16. 53 1 Cor. viii, 8. (60) Sic tres manuscripti, recte. Editi et alii, ἀπο- (61) In Colb. 3 τε deest. Ibidem Regius 5, ἐπεὶ (62) Colb. 2 et Regius 5, ἀκολούθως. Iidem on- (65) la omnes fere manuscripti. Editi vero, παρ (64) Tres manuscripti, εἴποιμι. Mox quinque ma-

Α γὰρ καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τῶν δὲ ἀκαθάρτων καὶ Εt ἢ ή συνείδησις καὶ τὰ πάντα μεμόλυνται. "Αγαμαι δὲ τοῦ διαβόλου τὸ σόφισμα, ὅτιπερ, φθορὰ καὶ λύμη ὑπάρχων, λογισμοὺς ὑποβάλλει τῷ δοκεῖν μὲν καθα- ρότητος· ἔστι δὲ τὸ γιγνόμενον ενέδρα μᾶλλον ἢ δοκι μασία. Ἵνα γὰρ, ὡς προεῖπον, ἀπασχολήσῃ (60) τοὺς ἀσκητὰς τῆς ἐθίμου καὶ σωτηριώδους μελέτης, καὶ δόξῃ κρατεῖν· κατὰ τοῦτο τοιαῦτά τινα κινεί βομβύ κια, ἅτινα φέρει μὲν οὐδὲν τῷ βίῳ χρήσιμον, κενάς δὲ ζητήσεις καὶ φλυαρίας, ἃς δεῖ παραιτείσθαι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ὦ ἀγαπητέ καὶ εὐλαβέστατε, ἔχει ἁμάρτης μα ἢ ἀκάθαρτον φυσική τις ἔκκρισις; ὡς εἴ τις ἐθέ λοι ποιεῖσθαι ἔγκλημα καὶ τὰς διὰ ῥινῶν ἐκπεμπου μένας μύξας καὶ τὰ διὰ στόματος πτύσματα· ἔτι δὲ καὶ τούτων ἔχομεν λέγειν πλείονα, τὰς διὰ γαστέρων ἐκκρίσεις, ἅπερ τῷ ζώῳ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖα καθ έστηκεν. Ετι το (61), εἰ τῶν τοῦ Θεοῦ χειρῶν ἔργον εἶναι πιστεύομεν τὸν ἄνθρωπον, κατὰ τὰς θείας Γρα φάς, πῶς ἡδύνατο ἐκ καθαρᾶς δυνάμεως ἔργον τι για νεσθαι μεμολυσμένον ; Καὶ εἰ γένος τοῦ Θεοῦ ὑπάρο χομεν κατὰ τὰς θείας τῶν ἀποστόλων Πράξεις, οὐδὲν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Τότε γὰρ μόνον μεμο λύσμεθα, ὅτι τὴν δυσωδεστάτην ἁμαρτίαν ἐργαζόμε θα. "Οτε δὲ φυσική τις εκκρισις ἀβουλήτως (62) για νεται, τότε τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ μετὰ τῶν ἄλλων, ὡς προείπομεν, καὶ τοῦτο ὑπομένομεν. Αλλ' ἐπειδή περ οἱ θέλοντες μόνον ἀντιλέγειν τοῖς ὀρθῶς λεγομέν νοις, μᾶλλον δὲ παρὰ Θεοῦ πεποιημένοις, παραφέ ρουσι καὶ (63) ῥητὸν εὐαγγελικόν· ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερ χόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα· ἀναγκαίως αὐτῶν καὶ ταύτην τὴν ἀλογίαν· οὐ γὰρ ἂν εἴποιμεν (64) ζήτησιν, ἐλέγξομεν. Πρῶτον μὲν γὰρ τὰς Γραφὰς κατὰ τὰς ἰδίας ἀμαθίας ἀστήρικτοι ὄντες βιάτ ζονται. Ἔχει δὲ τὸ θεῖον οὕτω λόγιον · Τινῶν γὰρ πά λιν τούτοις ὁμοίως ἐνδυαστῶς ἐχόντων περὶ βρωμά των, αὐτὸς ὁ Κύριος λύων αὐτῶν τὴν ἄγνοιαν, ἡ γ' οὖν τὴν ἀπάτην δημοσιεύων, φησί, Μὴ τὰ εἰσερχό μενα κοινοῦν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα. Εἶτα ἐπάγει, καὶ πόθεν ἐξερχόμενα· τὰ ἀπὸ καρδίας. Ἐκεῖ γὰρ εἶναι τοὺς πονηρούς θησαυροὺς τῶν βεβή λων λογισμῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων γινώσκει. Συντομώτερον δὲ ὁ Ἀπόστολος αὐτὸ δεδιδαγμένος φησί· Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παραστήσει (65) τῷ Θεῷ. Φαίη δ' ἄν τις καὶ νῦν ευλόγως· Φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παραστήσει πρός τιμωρίαν. Τάχα δὲ καὶ παῖδες ἰατρῶν, ἵνα κἂν ἐκ τῶν ἔξωθεν δυσωπηθῶσιν, ὑπὲρ τούτου ἀπολογήσονται· ὅτι τῷ ζώῳ δέδονται τινες ἀναγκαῖαι διέξοδοι κατὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἑκάστῳ σχολήσῃ. άθλητάς. τίνα κινοί. τῶν τοῦ Θεοῦ. ἔργων. γίνεται. γίνηται. παφέρουσι δὲ καί. ὡς οὐ τὰ εἰσερχόμενα, ὡς οὐχὶ τὰ εἰσερχόμενα. ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερχόμενα. ἐν τῇ κοιλίᾳ. κατὰ τὰς ἰδίας. μετὰ τῆς ἰδίας. Ιn- πάλιν ἐνδοιαστῶς, έγω δυάστως. αὐτὸς ὁ Κύριος. ὁ Κύριος βρώμα ἡμᾶς οὗ παρα ίστησι. οὐ παρίστησι. በዝ S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. . ' B cptera omnia immunda sunt. Μiror autem diaboli vafitiem, qui tametsi corruptio luesque est, cogita- tiones suggerit specie quidem puritate plenas. Quod agit ille insidiarum potius causa, quam experi- menti. Quo enim, ut supra dixi, ascetas a consuela. et salutari meditatione avertat, atque hac in re su- perior evadat, hujusmodi quedam insusurrat, quæ nihil vitæ commodi afferunt : sed vanas quaestiones et nugas, a nobis sane repudiandas. Quid enim queso, dilecte ac piissine, peccati aut impuri na- turali inest excremento? Ecquis vitio vertere velit mucorem e naribus ejectum, vel sputa ore emissa ? quibus plurima possemus addere, ventris nimirum excrementa, quæ animali ad vitam necessaria sunt. Ad hæc, si hominem esse manuum Dei opus secun- dum Scripturas credimus, quomodo ex pura poten. tia opus contaminatum prodire valuit? .Et si, ut in Actibus apostolorum legitur, genus Dei sumus nihil sane in nobis impurum habemus. Tunc enim solum inquinamur, cum pessimi odoris opus, pec- catum scilicet, operamur. At cum praeter volunta- fem naturale quodpiam excrementum emittitur, tunc natura necessitate, ut supra diximus, hæc cum cæteris toleramus. Sed quia ii, quibus uną probe dictis, imo a Deo gestis rebus repugnandi inest cura, dictum illud evangelicum detor. [uent : Non quæ ingrediuntur, sed quæ egrediuntur coin- quinant hominem *; hanc corum insaniam, ne dicam quæstionem, confutemus. Primum enim Scripturas pro sua ignorantia, instabiles sane ho- c mines, depravant". Porro divinum oraculum sic habet : cum quidam enim, quemadmodum isti, de cibis ambigerent, ipse Dominus, ut eorum levaret ignorantiam, dolumque cunctis retegeret, ait, Non ea quæ ingrediuntur hominem coinquinare, sed quæ egrediuntur. Addit post hæc, et undenam egrediuntur ex corde. Quod probe nosset illic profanarum cogitationum aliorumque scelerum malos inesse thesauros. Brevius autem Apostolus idipsum docuit hisce verbis: Esca non nos commen- dat Deo. Jam aliquis opportune dixerit : Naturale excrementum nulli nos supplicio addicit. fortasse ipsi medici (ut hine homines illi vel ab ex- traneis pudore afficiantur nobiscum defendent, animali datos esse quosdam necessarios meatus, ad humores qui in singulis habentur membris no- stris egerendos qualia sunt capitis excrementa, pil, aquositates quæ ex capite emittuntur: ventris C Act. xvi, 28. ? Matth. xv, 20. II Petr. II, Μox Colb. solus, Infra idem, Ibidem Coll. 2, nes fere manuscripti, Editi, Mox tres manuscripti, duo alii, Editi eumi Regio primo, Post liac, Colb. addit, nuscripti, Editi, fia, deest in tritus manuiser. Iidem quin- que manuscripti, sed omnium antiquis- simi et optimi, Regius et 2. habent cum editis, Μux quatuor manuscripti, In editis et in aliis, deest. (65). Quatuor manuscripti, Infra iidem, 16. 53 1 Cor. viii, 8. (60) Sic tres manuscripti, recte. Editi et alii, ἀπο- (61) In Colb. 3 τε deest. Ibidem Regius 5, ἐπεὶ (62) Colb. 2 et Regius 5, ἀκολούθως. Iidem on- (65) la omnes fere manuscripti. Editi vero, παρ (64) Tres manuscripti, εἴποιμι. Mox quinque ma-

μελῶν τρεφομένων τὸ περιττὸν ἀποπέμπειν (66) · οἷον κεφαλῆς περιττώματα, τρίχες, καὶ τὰ ἀπὸ κεφαλῆς ὑδατώδη πεμπόμενα, καὶ γαστρός διαχωρήματα, καὶ τοίνυν τῶν σπερματικών πόρων ἐκεῖνο περίττωμα. Ποία τοίνυν ἐστὶ πρὸς Θεοῦ, ὦ πρεσβύτα θεοφιλέστατε, ἁμαρτία, αὐτοῦ τοῦ πλάσαντος τὸ ζῶν δεσπότου θελή- σαντος καὶ ποιήσαντος ταῦτα τὰ μέλη τοιαύτας ἔχειν διεξόδους ; Ἐπειδὴ δὲ (67) δεῖ προσλαμβάνειν τὰ τῶν πονηρῶν ἐναντιώματα, εἴποιεν γὰρ ἄν· Οὐκ οὖν οὐκ ἔστιν ἁμαρτία οὐδὲ ἡ ἀληθὴς χρῆσις, εἰ τὰ ὄργανα παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ διαπέπλασται (68). Πρὸς τοῦτο ἐρωτηματικῶς αὐτοὺς παύσωμεν φάσκοντες· Ποίαν λέγεις χρῆσιν, τὴν ἔννομον, ἣν καὶ ὁ Θεὸς ἐπέτρεψεν, Αὐξάνεσθε, λέγων, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώ- σατε τὴν γῆν· ἣν ὁ Ἀπόστολος ἀπεδέξατο εἰπών· Τίμιος ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη αμίαντος· ἢ τὴν δη- Β μώδη μὲν, λαθραίως δὲ καὶ μοιχικῶς ἐπιτελουμένην; Ἐπεὶ καὶ τῶν ἄλλων, τῶν ἐν τῷ βίῳ γινομένων, εὑρή- σομεν τὰς διαφορὰς κατά τι γινομένας· οἷον φονεύειν εὐκ ἔξεστιν, ἀλλ' ἐν πολέμοις (69) ἀναιρεῖν τοὺς ἀντι- πάλους καὶ ἔννομον καὶ ἐπαίνου ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ » τιμῶν μεγάλων οἱ κατὰ πόλεμον ἀριστεύσαντες ἀξιοῦν. ται, καὶ στῆλαι τούτων ἐγείρονται κηρύττουσαι τὰ κατορθώματα. Ὥστε τὸ αὐτὸ κατά τι μὲν καὶ κατὰ καιρὸν οὐκ ἔξεστι, κατά τι δὲ καὶ εὐκαίρως ἀφίεται καὶ συγκεχώρηται (70). Ὁ αὐτὸς τοίνυν λόγος καὶ περὶ τῆς μίξεως· Μακάριος ὃς ἐν νεότητι, ζυγὸν ἔχων ἐλεύθερον, τῇ φύσει πρὸς παιδοποιίαν κέχρηται· εἰ δὲ πρὸς ἀσέλγειαν, πόρνους καὶ μοιχοὺς ἡ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ γραφεῖσα τιμωρία ἐκδέξεται (71). Δύο γὰρ οὐσῶν ὁδῶν ἐν τῷ βίῳ περὶ τούτων, μιᾶς μὲν μετριω τέρας καὶ βιωτικῆς, τοῦ γάμου λέγω· τῆς δὲ ἑτέρας ἀγγελικῆς καὶ ἀνυπερβλήτου, τῆς παρθενίας· εἰ μέν τις τὴν κοσμικήν, τοῦτ' ἔστι τὸν γάμον, ἕλοιτο, μέμ- ψιν μὲν οὐκ ἔχει· τοσαῦτα δὲ χαρίσματα οὐ λήψεται. Λήψεται γὰρ, ἐπείπερ φέρει καὶ αὐτὸς καρπὸν τῶν τριάκοντα (72). Εἰ δὲ τὴν ἁγνήν τις καὶ ὑπερκόσμιον ἀσπάσαιτο, εἰ καὶ τραχεία παρὰ τὴν πρώτην καὶ δυσ κατόρθωτος ἡ ὁδός, ὅμως ἔχει χαρίσματα θαυμασιώ- τερα· τὸν γὰρ τέλειον καρπὸν τὴν ἑκατοντάδα ἐβλά- στησεν. Ὥστε τὰ ἀκάθαρτα αὐτῶν καὶ πονηρὰ ζητή- ματα λύσεις ἰδίας ἔσχε καὶ παρὰ τῶν θείων Γραφῶν πάλαι προλυθείσας. Υποστήριζε τοίνυν, ὦ Πάτερ, τὰς ὑπὸ σαυτὸν ἀγέλας, ἐκ τῶν ἀποστολικῶν παρα- καλῶν (75), ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν ψυχαγαγῶν, ἐκ τῶν ψαλμῶν συμβουλεύων· Ζῆσόν με, λέγων, κατὰ τὸ λόγιόν σου· λόγιον δὲ αὐτοῦ τὸ ἐκ καθαρᾶς καρδίας λατρεύειν αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ εἰδὼς ὁ αὐτὸς Προφήτης, ὥσπερ ἑαυτὸν μεταφράζων, λέγει· Καρδίαν καθα ρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός· ἵνα μὴ ῥυπώδεις λογι- • πρὸς τὸ τῶν ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐν ἡμῖν μελῶν χυμῶν· οἷον. διέξοδοι κατά των, περιττώματα. περίττωμα. έννομόν τε. ἐγκεχώρηται. δέξεται. ἐκδέχεται. ασπάσοιτο. ἀσπάσαιτο, EPISTOLA AD AMUNEM MONACHUM. A item secessus, illaque spermaticorum mealuum su perduitas. Ecquodnam hac in re peccatum in Deum, senex religiosissime, cum ipse Dominus qui animal condidit, id curarit effeceritque, ut hæc membra essent ejusmodi meatibus instructa. Cæterum quia prævertenda sunt improborum argumenta : fortasse enim dixerint Ergo nec verus eorum usus est peccatum, siquidem organa a conditore facta sunt; ita loquentibus illis hac interrogatione silentium imponamus: Quem dicis usum, legitimumne, quem Deus his permisit verbis: Crescite, et multiplica- mini, et replete terram³: quem et ipse probavit Apostolus, cum dixit : Honorabile connubium et thorus immaculatus"; an publicum illum qui clanculum et libidinose exercetur? Nam in cæteris quoque, per hanc vitam agi solitis, quædam occur- D Genes. 1, 28. * Hebr. xuit, 4. Psal. cxviii, Editi et quidam alii, etc., ut in textu. Mox complures manuscripti, Editi vero cum aliis, In pluribus legitur. C runt agendi discrimina : quale occidere non licet; at in bello adversarios interficere, et legitimum, et laude dignum est. Sic magnis donantur præmiis qui se in bello strenue gerunt, cippique eriguntur, quæ præclara corum celebrent facinora. Itaque idipsum quodam modo, et quodam tempore non licet : qua- dam autem ratione et opportunitate permittitur concediturque. Eadem igitur est de coitu ratio : Beatus qui in juventute libero junctus matrimonio, natura ad liberorum procreationem usus est : quod si ad libidinem, fornicatores et machos, quod apud Apostolum memoratur, supplicium excipiet. Nam duplex cum sit via in vita, alia quidem infe- rior vulgariorque, matrimonii scilicet; alia vero an- gelica et suprema omnium, nempe virginitatis; si quis mundanam, nuptias nimirum elegerit, culpa quidem vacat, sed tot tantaque non consequetur dona. Consequetur tamen aliqua, si quidem et ipse fert fructum tricesimum. Si quis vero castam mun- doque superiorem amplexus fuerit vitam, tametsi hæc altera asperior et difficilior via est, at excel- lentioribus ille muneribus donandus est: per- fectum quippe fructum, nempe centesimum pro- duxit. Itaque obscenæ illorum atque malignæ quæ- stiones, proprias habent solutiones ex divinis Scripturis jam olim allatas. Confirma ergo, Pater, greges tuos, apostolicisque verbis hortare. Evan- gelicis demulce, ex psalmis da consilium : Vivifica me, dicens, secundum eloquium tuum : eloquium autem ejus illud est, ut ex puro corde serviamus illi. Hoc cum non ignoret ipse Propheta, sese quasi interpretatur dicens: Cor mundum crea in me, Deus 3, ne me obscenæ cogitationes conturbent. Rursus ipse David : Et Spiritu principali confirma me ur, ut 107. so Psal. L, nuscripli, ti, Editi, Regius tertius, scripti fere omnes, Editi, (63) Regius tertius, quartus et quintus, διέξοδοι (67) Δέ deest in editis et in quibusdam manuscr. (63) Regius tertius, παρὰ τοῦ Θεοῦ πέπλασται. (69) Duo manuscripti, ἐν πολέμῳ. Mos duo ma- 12. 87 ibid. 14. (70) Omues fere manuscripti, συγκεχώρηται. Εdi- (71) Maxima pars manuscriptorum, ἐκδέξεται. (72) Regius 3 et 4, τὸν τριάκοντα. Μox, manu- (75) Regius quartus, ἀποστολικῶν Γραφών,

μελῶν τρεφομένων τὸ περιττὸν ἀποπέμπειν (66) · οἷον κεφαλῆς περιττώματα, τρίχες, καὶ τὰ ἀπὸ κεφαλῆς ὑδατώδη πεμπόμενα, καὶ γαστρός διαχωρήματα, καὶ τοίνυν τῶν σπερματικών πόρων ἐκεῖνο περίττωμα. Ποία τοίνυν ἐστὶ πρὸς Θεοῦ, ὦ πρεσβύτα θεοφιλέστατε, ἁμαρτία, αὐτοῦ τοῦ πλάσαντος τὸ ζῶν δεσπότου θελή- σαντος καὶ ποιήσαντος ταῦτα τὰ μέλη τοιαύτας ἔχειν διεξόδους ; Ἐπειδὴ δὲ (67) δεῖ προσλαμβάνειν τὰ τῶν πονηρῶν ἐναντιώματα, εἴποιεν γὰρ ἄν· Οὐκ οὖν οὐκ ἔστιν ἁμαρτία οὐδὲ ἡ ἀληθὴς χρῆσις, εἰ τὰ ὄργανα παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ διαπέπλασται (68). Πρὸς τοῦτο ἐρωτηματικῶς αὐτοὺς παύσωμεν φάσκοντες· Ποίαν λέγεις χρῆσιν, τὴν ἔννομον, ἣν καὶ ὁ Θεὸς ἐπέτρεψεν, Αὐξάνεσθε, λέγων, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώ- σατε τὴν γῆν· ἣν ὁ Ἀπόστολος ἀπεδέξατο εἰπών· Τίμιος ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη αμίαντος· ἢ τὴν δη- Β μώδη μὲν, λαθραίως δὲ καὶ μοιχικῶς ἐπιτελουμένην; Ἐπεὶ καὶ τῶν ἄλλων, τῶν ἐν τῷ βίῳ γινομένων, εὑρή- σομεν τὰς διαφορὰς κατά τι γινομένας· οἷον φονεύειν εὐκ ἔξεστιν, ἀλλ' ἐν πολέμοις (69) ἀναιρεῖν τοὺς ἀντι- πάλους καὶ ἔννομον καὶ ἐπαίνου ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ » τιμῶν μεγάλων οἱ κατὰ πόλεμον ἀριστεύσαντες ἀξιοῦν. ται, καὶ στῆλαι τούτων ἐγείρονται κηρύττουσαι τὰ κατορθώματα. Ὥστε τὸ αὐτὸ κατά τι μὲν καὶ κατὰ καιρὸν οὐκ ἔξεστι, κατά τι δὲ καὶ εὐκαίρως ἀφίεται καὶ συγκεχώρηται (70). Ὁ αὐτὸς τοίνυν λόγος καὶ περὶ τῆς μίξεως· Μακάριος ὃς ἐν νεότητι, ζυγὸν ἔχων ἐλεύθερον, τῇ φύσει πρὸς παιδοποιίαν κέχρηται· εἰ δὲ πρὸς ἀσέλγειαν, πόρνους καὶ μοιχοὺς ἡ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ γραφεῖσα τιμωρία ἐκδέξεται (71). Δύο γὰρ οὐσῶν ὁδῶν ἐν τῷ βίῳ περὶ τούτων, μιᾶς μὲν μετριω τέρας καὶ βιωτικῆς, τοῦ γάμου λέγω· τῆς δὲ ἑτέρας ἀγγελικῆς καὶ ἀνυπερβλήτου, τῆς παρθενίας· εἰ μέν τις τὴν κοσμικήν, τοῦτ' ἔστι τὸν γάμον, ἕλοιτο, μέμ- ψιν μὲν οὐκ ἔχει· τοσαῦτα δὲ χαρίσματα οὐ λήψεται. Λήψεται γὰρ, ἐπείπερ φέρει καὶ αὐτὸς καρπὸν τῶν τριάκοντα (72). Εἰ δὲ τὴν ἁγνήν τις καὶ ὑπερκόσμιον ἀσπάσαιτο, εἰ καὶ τραχεία παρὰ τὴν πρώτην καὶ δυσ κατόρθωτος ἡ ὁδός, ὅμως ἔχει χαρίσματα θαυμασιώ- τερα· τὸν γὰρ τέλειον καρπὸν τὴν ἑκατοντάδα ἐβλά- στησεν. Ὥστε τὰ ἀκάθαρτα αὐτῶν καὶ πονηρὰ ζητή- ματα λύσεις ἰδίας ἔσχε καὶ παρὰ τῶν θείων Γραφῶν πάλαι προλυθείσας. Υποστήριζε τοίνυν, ὦ Πάτερ, τὰς ὑπὸ σαυτὸν ἀγέλας, ἐκ τῶν ἀποστολικῶν παρα- καλῶν (75), ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν ψυχαγαγῶν, ἐκ τῶν ψαλμῶν συμβουλεύων· Ζῆσόν με, λέγων, κατὰ τὸ λόγιόν σου· λόγιον δὲ αὐτοῦ τὸ ἐκ καθαρᾶς καρδίας λατρεύειν αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ εἰδὼς ὁ αὐτὸς Προφήτης, ὥσπερ ἑαυτὸν μεταφράζων, λέγει· Καρδίαν καθα ρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός· ἵνα μὴ ῥυπώδεις λογι- • πρὸς τὸ τῶν ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐν ἡμῖν μελῶν χυμῶν· οἷον. διέξοδοι κατά των, περιττώματα. περίττωμα. έννομόν τε. ἐγκεχώρηται. δέξεται. ἐκδέχεται. ασπάσοιτο. ἀσπάσαιτο, EPISTOLA AD AMUNEM MONACHUM. A item secessus, illaque spermaticorum mealuum su perduitas. Ecquodnam hac in re peccatum in Deum, senex religiosissime, cum ipse Dominus qui animal condidit, id curarit effeceritque, ut hæc membra essent ejusmodi meatibus instructa. Cæterum quia prævertenda sunt improborum argumenta : fortasse enim dixerint Ergo nec verus eorum usus est peccatum, siquidem organa a conditore facta sunt; ita loquentibus illis hac interrogatione silentium imponamus: Quem dicis usum, legitimumne, quem Deus his permisit verbis: Crescite, et multiplica- mini, et replete terram³: quem et ipse probavit Apostolus, cum dixit : Honorabile connubium et thorus immaculatus"; an publicum illum qui clanculum et libidinose exercetur? Nam in cæteris quoque, per hanc vitam agi solitis, quædam occur- D Genes. 1, 28. * Hebr. xuit, 4. Psal. cxviii, Editi et quidam alii, etc., ut in textu. Mox complures manuscripti, Editi vero cum aliis, In pluribus legitur. C runt agendi discrimina : quale occidere non licet; at in bello adversarios interficere, et legitimum, et laude dignum est. Sic magnis donantur præmiis qui se in bello strenue gerunt, cippique eriguntur, quæ præclara corum celebrent facinora. Itaque idipsum quodam modo, et quodam tempore non licet : qua- dam autem ratione et opportunitate permittitur concediturque. Eadem igitur est de coitu ratio : Beatus qui in juventute libero junctus matrimonio, natura ad liberorum procreationem usus est : quod si ad libidinem, fornicatores et machos, quod apud Apostolum memoratur, supplicium excipiet. Nam duplex cum sit via in vita, alia quidem infe- rior vulgariorque, matrimonii scilicet; alia vero an- gelica et suprema omnium, nempe virginitatis; si quis mundanam, nuptias nimirum elegerit, culpa quidem vacat, sed tot tantaque non consequetur dona. Consequetur tamen aliqua, si quidem et ipse fert fructum tricesimum. Si quis vero castam mun- doque superiorem amplexus fuerit vitam, tametsi hæc altera asperior et difficilior via est, at excel- lentioribus ille muneribus donandus est: per- fectum quippe fructum, nempe centesimum pro- duxit. Itaque obscenæ illorum atque malignæ quæ- stiones, proprias habent solutiones ex divinis Scripturis jam olim allatas. Confirma ergo, Pater, greges tuos, apostolicisque verbis hortare. Evan- gelicis demulce, ex psalmis da consilium : Vivifica me, dicens, secundum eloquium tuum : eloquium autem ejus illud est, ut ex puro corde serviamus illi. Hoc cum non ignoret ipse Propheta, sese quasi interpretatur dicens: Cor mundum crea in me, Deus 3, ne me obscenæ cogitationes conturbent. Rursus ipse David : Et Spiritu principali confirma me ur, ut 107. so Psal. L, nuscripli, ti, Editi, Regius tertius, scripti fere omnes, Editi, (63) Regius tertius, quartus et quintus, διέξοδοι (67) Δέ deest in editis et in quibusdam manuscr. (63) Regius tertius, παρὰ τοῦ Θεοῦ πέπλασται. (69) Duo manuscripti, ἐν πολέμῳ. Mos duo ma- 12. 87 ibid. 14. (70) Omues fere manuscripti, συγκεχώρηται. Εdi- (71) Maxima pars manuscriptorum, ἐκδέξεται. (72) Regius 3 et 4, τὸν τριάκοντα. Μox, manu- (75) Regius quartus, ἀποστολικῶν Γραφών,