FRAGMENTA IN MATUÆUM. καὶ εὐθέως λέγει· Φάγετε, οι πλησίον μου, καὶ et bibile, inebriamini, fratres ". Vide quo pacto πίετε, καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί. Ἰδὲ τὸν Σωτήρα Tws vηnlois mapayyέhheı çaysiv• tais dè µɛiļost λέγει, Καὶ πίετε· τοῖς δὲ τελείοις ἔλεγεν, ὅτι Καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί. Αμέλει γε Παῦλος, τέλειος ὢν, καὶ μεμεθυσμένος τὴν θείαν ταύτην μέθην, ἔλεγεν Εἶτε γὰρ ἐξέστημεν Θεῷ, εἴτε σωφρονοῦμεν ὑμῖν. Μη νομίσῃς δὲ αὐτὸν, ὅτι ἀπὸ οἴνου ἦν ἐξιστά μενος· αὐτὸς γὰρ παρήγγειλε· Μὴ μεθύσκετε οίνῳ, ἐν ᾧ ἐστιν ἀσωτία· ἀλλ', ὀλίγῳ οἴνῳ χρῶ διὰ τὸν στόμαχόν σου. Τιμοθέῳ γράφει· εἰ δὲ ἄλλοις παραγ γέλλει, πόσῳ μᾶλλον ἑαυτῷ; Ἐκεῖνος γὰρ με μεθυσμέ νος ἦν καλὴν καὶ θείαν ἀπὸ τοῦ Λόγου μέθην. Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς συναριθμηθῆναι μετ' αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ἀμήν. Cant. V, Salvator infantibus præcipiat ut comedant, majoribus dicat, Et bibite; perfectis, Et inebriamini, fratres. Sane Paulus cum perfectus esset, et divina ista ebrietate plenus, dicebat: Sive enim mente excedimus Dea, sive sapientes sumus vobis ". Ne putes autem illum exhausto vino mente excessisse; ipse namque præcepit his verbis: Nolite inebriari vino, in quo est luxuria 78:sed Timotheo scribit: Vino modico utere propter stomachum tuum ". Quod si aliis hoc præcipiat, quanto magis sibiipsi? Ille quippe inebriatus erat bona illa et divina Verbi ebrietate. Faxit autem Deus, ut nos cum illo annumeremur in regno cœlorum, in Christo Jesu. Amen. 791 Tim. V, 23. 1. "Il Cor. v, 13. 18 Ephes. v, 18. MONITUM IN SERMONES SIVE COMMENTARIOS IN MATTHÆUM. An Athanasius sermones, sive commentarios in Matthæum dederit, necne, re ex conjecturis solum ponderata, olim ambigere ſas erat, siquidem catenæ in Evangelium Matthæi, Athanasii nonnulla circumferentes, nolato solum Athanasii nomine, nec commentaria, nec sermones homiliasve memorabant. Et quia locorum hujusmodi, quædam erant ex operibus jam cusis excerpta, hinc mihi suboluit cætera, quæ in editis non exstabant ex amissis sancti Doctoris operibus deprompta fuisse. Jam vero omnis suspicandi vel ambigendi causa levatur: in codicibus enim cum Italicis tum Gallicis, in quos sub hæc incidimus, commentaria et sermones Athanasii in Matthæum diserte memorata deprehendimus; imo etiam ex sermone sexto et nono ad manuscriptorum fidem non pauca damus. Nec mirum, quod hæc commentaria, modo épµrvɛlaɩ, sive interpretatio - nes, modo hoyot sive sermones, aut melius libri vocitentur. Hic enim mos Græcorum est, ut prolixa operu et συντάγματα, ἐπ λόγους, sive libros distribuant. Qua ratione illa in Matthæum interpretatio in multos libros sive sermones distincta fuit. Εt vero videmus in sequentibus, ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγε kíou Móyov 5, ex interpretatione Evangelii secundum Matthæum sermonem sextum afferri. Quæ sane commonstrant iis vocibus, &pp.ṛvela et dóyo;, quæ Athanasii interpretationibus præmittuntur, idem significari opus. Horum itaque commentariorum jam fragmenta aliquot ex manuscriptis et catenis sub finem Athanasii operibus edidimus, sed plerumque manca et lacera. Cum porro multa plura, inobservqta pridem ex manuscriptis nuper accesserint, ad nativum ordinem omnia restituimus. Fateorque tamen me, quia compendio studere soleam, aliquandiu hæsisse, num isthæc recens eruta tantum, prætermissis aliis jam editis, sejunctim ederem; et lectorem subinde ad jam edita remitterem. At tum amicorum suasu, tum meopte consilio ac nutu, importunum scrupulum abegi; sive quia non satis cautum lectoris olio videbatur, si ad varia identidem loca, non onim simul omnia, inter legendum amandaretur; sive præsertim quia pauca illa jam publicata, ut plurimum initio, medio et fine mutila sunt, ac interdum duplo triploque auctiora ex manuscriptis prodeunt. Quia vero solent, quæ peregrinis in locis exstant, peregrinum olere, fatemur nos de fragmento ex Athanasii commentario avulso, De novem insanabilibus morbis Herodis, ac inter Athanasiana, quo fors tulerat conjecto, aliquando dubitasse. Verum ubi, proprio in loco positum, conferre licuit cum aliis in Mathæum interpretationibus eamdem in eo facile Athanasii manum agnovimus. Quæ porro hic de novem llerodis morbis narrat, ex Josepho ad verbum pene mutuatus est: aliaque de Herodis natalibus erudite ex eodem Josepho et ex Africano edisserit. Alius fortasse suboriatur scrupulus, quod ad interpretationem illius, ‹ Beati mundo corde 80.34, › Athanasius illud Jobi, ‹ Nemo mundus a sorde, etiamsi unius diei vita ejus sit super terram ³, › de sordibus corporeiz in4. Matth. v, 8. 55 Job XIV,

S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA. telligendum pugnet, negelque contra hæreticorum quorumdam (sic ille) opinionem, infantium animis sordes, sive peccata inesse. Verum, ut ipse nec obscure interpretatur, de sordibus sive peccatis actualibus, ut vocant, agitur, quæ inesse pueris nemo sanus dixerit. Quod si quis reponat, cur Jobi dictum ad peccatum originale non referat Athanasius, huic regeram, Athanasium et si qui alii affinia locuti sunt, pro sordibus animæ propriis, delicta solum a quolibet homine admissa habuisse; neque tamen ignorasse, ex Adami tapsu, universos ejus posteros, debitum mortis tam anima quam corporis contraxisse. Et alias non integer locus est, sed mutilus: quod si exstarent omnia, haud dubie hanc Athanasii mentem esse ex serie deprehenderemus. De his pluribus in præfatione. Hic porro præclara multa occurrunt contra fatum et genethliacos; de abdicandis episcopis, presbyteris &. diaconis improbe se gerentibus: de mysteriorum Christi sive sacræ Eucharistiæ distributione per diaconum agenda: qui intelligendum sit illud: Blasphemia in Filium hominis remittetur, in Spiritum sanctum sỹcus: contra eos qui lunam inter numina censerent, quo ævum Athanasianum indicatur, quando multiplicium deorum error adhuc vigebat in orbe. Et his similia bene multa. Quo tempore autem hæc commentaria edita fuerint, nonnisi ex loco illo augurari licet ubi sanctus Doctor arguit Apollinarium impietatis. Nam uti ex ipsius Athanasii in synodo Antiochena, anno 362, testimonio, nec non ex Procli loco in synodo Constantinopolitana exploratum est; postremis solum vitæ annis Athanasius cum Apollinario in apertum bellum prorupit, eumque ut hæresiarcham per hominum ora traduxit. Fortasse dici posset etiam Athanasium, cum hæc commentaria prius edidisset, clausulam illam in Apollinarium postea adjunxisse; quam rem non semel præstitisse sanctum Doctorem docuimus alias. EX SERMONIBUS SIVE COMMENTARIIS IN EVANGELIUM MATTHÆI. Liber generationis Jesu Christi, Et sacerdos et rex Christus erat: sacerdos quidem, ut qui se obtulerit hostiam pro omnibus; rex vero, ut qui adversus peccatum et mortem regnaverit. Generationes quatuordecim. **? Quæ causa est cur cum in hisce generationibus duodecim tantum personæ compareant, quatuordecim tamen generationes inveniantur? Pro persona, arbitror, evangelista transınigrationem posuit; et pro alia persona, Christum. Athanasii Alexandrini liber interpretationis Evangelii secundum Matthæum. Vidimus enim stellam ejus in oriente *7. Si pro singulis hominibus stella in cœlo esset, quare tertia die cœlum infinitis innumerisque stellis repletum est cum tamen Adam sexta die efformatus sit? · Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς ὁ Χριστὸς ἐτύγχα νεν· ἱερεὺς μὲν ὡς ἑαυτὸν προσαγαγὼν θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν, βασιλεὺς δὲ ὡς κατὰ τῆς ἁμαρτίας καὶ θανάτου βασιλεύσας. Γενεαί δεκατέσσαρες Καὶ πῶς ἐνταῦθα ἐπὶ τῶν γενεῶν, δώδεκα προσ ώπων κειμένων, δεκατέσσαρες γενεαὶ εὑρίσκονται; Οἶμαι, ὅτι καὶ τὴν μετοικεσίαν αὐτὴν ἀντὶ προσώπου ὁ εὐαγγελιστὴς τέθεικε· καὶ ἀντὶ τῆς ἑτέρας δὲ τὸν Χριστόν. Αθανασίου Αλεξανδ. βίβλος τῆς ἑρμηνείας τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγ. Εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ. Εἰ δὲ ἦν καθ' ἕκαστον ἄνθρωπον ἀστὴρ ἐν τῷ οὐρα νῷ, πῶς τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ὁ οὐρανὸς κατέγεμε των ἀπείρων καὶ ἀναριθμήτων ἄστρων, τοῦ Ἀδὰμ πλασθέντος τῇ ς' ἡμέρᾳ· Et interjectis quibusdam Quod autem neque fatum, neque genesis, id est ortus hora, neque cursus astrorum nostra dirigant, vel hinc palam est. Nam si inde omnia gesta pendeant, non ex hominum voluntate et electione, cur furti reum domesticum verberas? quid causæ est quod adulteram uxorem ad tribunal trahas? quare de improbis factis pudore suffunderis? quid est quod contumeliosa verba non feras; sed si quis te machum aut fornicatorem, aut ebriosum, aut quid simile appellet, il contumeliam vocas? Nam si peccatum non ex sententia prodiret tua, neque crimen se Matth. 1, 17. 87 Matth. 11, 2. Edit. Athan., p. 1006, ex catena'a P. Possino edita in Matthaum. ex Chrysostomo. Ὅτι γὰρ οὔτε είμαρμένη, οὔτε γένεσις, οὔτε δρό μος ἀστέρων τὰ καθ᾿ ἡμᾶς διοικεῖ, ἐντεῦθεν δῆλον. Εἰ γὰρ ἐκεῖθεν ήρτηται τὰ γινόμενα πάντα, καὶ οὐ τῆς προαιρέσεως τῶν ἀνθρώπων, τίνος ένεκεν μα στιγοῖς τὸν οἰκέτην κεκλοφότα; τίνος ένεκεν μοιχευ θεῖσαν τὴν γυναῖκα εἰς δικαστήριον ἔλκεις; τίνος ἕνεκεν αἰσχύνῃ πονηρὰ πράττων; τίνο; ἔνεκεν οὐδὲ τα βήματα φέρεις ἐνειδιζόμενα· ἀλλ' ἐάν τίς σε κ1λέσῃ μοιχόν, ἢ πόρνον, ἢ μέθυσον, ἢ τι τοιοῦτον, ὕβριν τὸ πρᾶγμα καλεῖς; Εἰ γὰρ μὴ τῆς σῆς γνώ μης τὸ ἁμαρτάνειν, οὔτε ἔγκλημα τὸ γινόμενον, οὔτε Ex collice Regio 1995, I sæculi fol., 42.

ὕδρις τὸ λεγόμενον. Νῦν δὲ καὶ δι' ὧν τοῖς ἁμαρτά- id egisse, neque contumelia esset id prædicari. νουσιν οὐ συγγινώσκεις, καὶ δι' ὧν αὐτὸς αἰσχύνῃ τὰ κακά πράττων, καὶ λανθάνειν σπουδάζεις, και, δι' ὧν τοὺς ταῦτά σοι προσφέροντας ὑβριστὰς νομίζεις διὰ πάντων ὁμολογεῖς, ὅτι οὐκ ἀνάγκῃ δέδεται τὰ ἡμέ τερα, ἀλλὰ προαιρέσεως ελευθερία τετίμηται. Τοῖς γοῦν ἀνάγκῃ συνεχομένοις συγγινώσκειν οἴδαμεν κἂν ὑπὸ δαίμονός τινος δχλούμενός τις τὸν χιτῶνα διαῤῥήξῃ τὸν ἡμέτερον, ἢ πληγὰς ἐπενέγκῃ, οὐ μότον οὐκ ὀνειδίζομεν, ἀλλὰ καὶ ἐλεοῦμεν καὶ συγγινώσκομεν. Τί δήποτε; ὅτι οὐχὶ τῆς προαιρέσεως ἐλευθερία, ἀλλ' ἡ τοῦ δαίμονος βία εἰργάσατο ταῦτα. Ὥστε, εἰ καὶ τὰ ἄλλα ἁμαρτήματα ἀπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς κατὰ τὴν είμαρμένην ἐγίνοντο, συνέγνωμεν ἄν· ἐπειδὴ δὲ ἴσμεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνάγκης, διὰ τοῦτο οὐ συγγινώσκομεν, οὔτε δεσπόται οἰκέταις, οὔτε ἄνἄρες γυναιξὶν, οὔτε γυναῖκες ἀνδράσιν, οὔτε διδάσκαλοι μαθηταῖς, οὔτε πατέρες παισὶν, οὔτε ἄρχοντες ἀρχομένοις· ἀλλὰ πικροὶ τῶν τετολμημένων ἐξετασταὶ καὶ τιμωροί γινόμεθα, καὶ δικαστήρια καταλαμβάνομεν. καὶ πληγαῖς ὑποβάλλομεν, καὶ ἐπιτιμήσεσι χρώμεθα, καὶ πάντα πράττομεν ὅπως ἀπαλλάξωμεν αὐτοὺς τῶν κακῶν. Τό, Ηλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ, σημεῖον τῆς τῶν μάγων ἐπιεικείας καὶ πίστεως. Οἱ γὰρ τοιοῦ τον διάστημα διανύσαντες διὰ τὸ προσκυνῆσαι τὸν Χριστὸν, τί οὐκ ἂν ἐποίησαν, εἰ ἐν τῇ ἐκείνων χώρα τὸ τοιοῦτον μυστήριον γεγένητο; Αποδεκτέοι οὖν οἱ ἄνδρες τῆς πίστεως, καὶ ἐπαινετέοι τῆς ἀρετῆς κατὰ πάντα τρόπον. Αθανασίου Αλεξανδρείας ἐκ τῆς κατὰ Ματθαῖον ἑρμηνείας. Περὶ τῶν ἐννέα ανιάτων παθῶν τῆς τοῦ Ηρώδου τελευτής. Nunc porro cum peccantibus non ignoscas, eum improba gerendo te pudeat, cum latere studeas, cur eos qui talia tibi proferunt pro contumeliosis habeas; sane fateris ex his omnibus, hæc nostra non necessitate quadam colligari, sed voluntatis libertate honorata esse. lis sane qui necessitate tenentur, ignoscere solemus: ac si quis, compellente damonio, tunicam discindat nostram, aut plagas inferat, non solum illi non exprobramus, sed misericordia moui ignoscinus ipsi. Cur hoc? quia non ex voluntatis arbitrio, sed dæmonis impulsu id egit. Itaque si alia quoque peccata ex necessitate a fato inducta admitterentur, veniam daremus utique quia vero scimus ea non ex necessitate provenire; ideo non parcimus, non domini domesticis, non viri uxoribus, non uxores viris, non magistri discipulis, non patres filiis, non principes subditis; sed acerbi facinorum inquisitores, et ultores sumus; tribunalia adimus, plagis subjicimus, et castigatione utimur: nihilque non agimus ut a malis nos eripiamus. Illud, Venimus adorare eum, magorum probitatis atque fidei signum est. Qui enim tantum itinerit intervallum Christi adorandi gratia confecerunt, quid non facturi erant si in sua regione tantum mysterium editum fuisset? Commendandi itaquo viri hujusmodi sunt propter fidem suam, atque om nino virtutis suæ causa laudandi. Athanasii Alexandrini ex interpretatione in Mat-. thæum. De novem insanabilibus morbis, quibus Ilerodes. afflictus interiit. (Vide tom. 11, col. 1251.) Εγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον. Οὗτος ὁ λόγος Ελεγχός ἐστιν ἀκριβῆς τῆς τοῦ Απολλιναρίου ἀθεότητος, εἰπόντος μὴ λαβεῖν τὸν Χριστὸν ψυχὴν νοεράν, ἀλλ᾽ εἶναι σῶμα μόνον ἄνευ ψυχῆς καὶ λόγου. 'Η δὲ τροφὴ ἦν ἀκρίδες καὶ μέλι άγριον. "Οτι δὲ καὶ ἡ βοτάνη τίς ἐστιν ἀκρὶς λεγομένη, ὁ Σολομὼν ἡμᾶς διδάσκει λέγων· Ἀνθήσει τὸ ἀμύγδα λεω, καὶ παχυνθήσεται ἡ ἀκρίς. ᾿Αλλ' οὐδὲ πόα τίς ἐστι τὸ μέλι ἄγριον, ἀλλὰ μέλι ὄντως ἄγριον, πικρότατον ὂν, καὶ πάσῃ γεύσει πολέμιον. Τὸ, Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, τοῦτο δηλοῖ, ὅτι καθαριεῖ ὑμᾶς· διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὸ τοῦ Ἰωάννου βάπτισμα τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ, ὅς καὶ ἀφιέναι ἁμαρτίας ἐξουσίαν ἔχει. ss Matth. 11, 20. so Matth. mi, 4. «Eccl. x11,5. Edit. Athan., p. 1006, ex Possini catena in Matthæum. Ibid. Surgens accipe puerum 58 Hæc loquendi ratio probe arguit Apollinarium impietatis: qui dixit, Christum non accepisse animam intelligendi vi præditam; sed solum corpus sine anima et ratione exstitisse. Cibus autem ejus erant acrides, et mel silvestre ". Quod herbæ genus quoddam sit acris dictum, id nos Salomon edocet his verbis: Florebit amygdalum, el coagulabitur acris ºº. Sed mel illud silvestre, non herba, sed mel revera silvestre, acerbissimum ac gustui ingratissimum est. Illud: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto ", id; denotat, quod ipse vos purgaturus sit: quia scilicet id præstare non valet Joannis baptisma; sed Christi, qui etiam remittendi peccata potestatemn habet. • Matth. II, 11. Eamdem hujus vocis, ἀκρίς, interpretaionem videsis apud Isidorum Pel., l. 1, ep. 142 fusius enar· ratam.

S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA. Si Filius Dei es “. Qui ad singulas tentationes ita diabolus interrogat: Si Filius Dei es? Id nimirum ait ad eorum similitudinem, quæ jam olim in paradiso dixit: Adamum enim sic ulloquitur: Qua die comederitis, aperientur oculi vestri "3; quo ostende - ret illis, se a Deo fuisse deceptos. Quamobrem hic quoque ad singula dicta assidue repetit, Si Filius Dei es; id est, si vox quæ te Filium vocavit vera est, quare non confirmias eam, agendo quæ tibi dico? Docens in synagogis eorum". Palam Christus et cum fiducia docet; ut credant illi (Judæi) doctrinam suam non esse legi contrariam. Quod scilicet maxime omnium Judæos in furorem adversus eum concitabat. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam *. Esurientes ac sitientes justitiam dicit eos, qui alacri ac fervido animo justitiam exercent. Saturabuntur enim, ait, et in hac vita, eo quod paucis contenti sint; multoque magis in futura, utpote cum Christo semper versaturi, ubi neque dolor neque luctus erit. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt *. Quia quisquis omni cupiditatis affectione cor suum purgavit, propria in pulchritudine divinæ naturæ videt imaginem. Apla enim est animæ puritas ad Deum per seipsam speculandum [sive, in seipsa exprimendum]. Athanasii Alexandrini. Ex sermone sexto interpretationis in Evangelium Matthaei, in illudt: Nemo mundus a sorde, etiamsi unius diei fuerit vita ejus super terram *¸ At ignorant sane hæretici illud, Nemo mundus a sorde, etiamsi unius diei fuerit vila ejus, de naturali sorde quam ex utero matris egressus infans secum affert, dictum fuisse. Quamobrem ait legisla· tor Moyses 68, mulierem enixam immundam esse, pro masculo quadraginta diebus, pro femina, octoginţa, ob majorem scilicet naturæ humiditatem. Quod si non ita esset ut lex Moysis effert, vel ex ipsa naturæ ratione argumenta adversum mutuari reret, Quod enim peccatum admittere infans va leat, cujus vita unius diei fuerit? Adulterium? minime gentium, cum non in voluptate vigeat. Fornicationem? nihilo magis, cum non sit talis concupiscentiæ capax. Cædem? At mortifera tela gestare nequit. Perjurium? sed articulatim vociferari non valet. Avaritiam? sed neque alienam novit pecuniam, neque suam. Ino etiam injuriarum prorsus immemores parvuli sunt; nam donec ad virilem aetatem pervenerint, verberati precantur, atque pulsi non sese vindicant. Unde et Dominus iis qui in se credunt ait: Nisi conversi fueritis et eficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœlo6 Matth. v, 3. • Gen. 111, 4. es Matth. 1, ☛ Levit. x11, 2-5. Ex codice Regio 1993, η saculi, f. 319. Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ. Διά τί καθ' ἑκάστην πεῖραν τοῦτο ἐρωτᾷ τὸν Χριστὸν ὁ διάβολος, λέγων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; Καθ' ὁμοιότητα τοῖς πρότερον αὐτῷ λελεγμένοις ἐν τῷ παραδείσῳ ταῦτα φθέγγεται. Εἶπε γὰρ πρὸς τὸν ᾿Αδάμ· 'Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, διαν οιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοί· δεικνύων αὐτοῖς δῆθεν, ὡς ἠπατημένοι εἰσὶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Διὸ καὶ συνεχῶς ἐπιφέρει ἐνταῦθα καθ᾽ ἕκαστον τῶν ἑαυτοῦ λόγων, τὸ, Εἰ Υις εἶ Θεοῦ, τουτέστιν, εἰ ἡ φωνή ἀληθῆς ἐστιν ἡ καλέσασά σε Υἱόν, τί οὐ ταύτην βε βα:οῖς τῷ πράττειν ἅ σοι λέγω; Διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν. Φανερῶς ὁ Χριστὸς καὶ μετὰ παῤῥησίας διδάσκει· ἵνα πιστεύ σωσιν, ὅτι ἃ διδάσκει, οὐκ ἐναντία τυγχάνει τῷ να μῳ· 8 δὴ καὶ τοὺς Ἰουδαίους μᾶλλον ἐξέμηνε κατ' αὐτοῦ. Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψώντες τὴν δια καιοσύνην. Πεινῶντας καὶ διψῶντας τὴν δικαιοσύνην λέγει τοὺς μετὰ προθυμίας καὶ ὀρέξεως τὴν δικαιο σύνην ποιοῦντας. Χορτασθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐνα ταῦθα ὡς ὀλίγοις ἀρκούμενοι· πολλῷ δὲ πλέον ἐν τῇ μελλούσῃ ζωῇ, ὡς ἀεὶ μετὰ Χριστοῦ διάγοντες· ἔνθα οὔτε λύπη οὔτε στεναγμός ἐστιν. Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ Θεὸν ὄψονται. Ὅτι ὁ πάσης ἐμπαθοῦς διαθέσεως τὴν ἑαυ τοῦ καρδίαν ἀποκαθάρας ἐν τῷ ἰδίῳ κάλλει τῆς θείας φύσεως καθορᾷ τὴν εἰκόνα. Ἱκανὴ γὰρ ἡ τῆς ψυχῆς καθαρότης ἐστὶ τὸν Θεὸν δι' ἑαυτῆς κατοπτρίζετα Αθανασίου Αλεξανδρείας, Περὶ τοῦ, Οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, ἐὰν καὶ μία ἡμέρα ὁ βίος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς, τῆς ἑρμη νείας τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου λόγου 5'. ᾿Αλλ᾽ οὔτε ἴσασιν οἱ αἱρετικοὶ τὸ, Οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' ἂν μία ἡμέρα ὁ βίος αὐτοῦ· ὅτι εῤῥέθη περὶ τοῦ φυσικοῦ ῥύπου, ὁ ἐπικομίζεται τὸ βρέφος ἐξερχόμενον ἐκ τῆς νηδύος τῆς μητρὸς αὐτοῦ. Διὸ καὶ ὁ νομογράφος Μωϋσῆς ἔφη τὴν τίκτουσαν για ναῖκα εἶναι ἀκάθαρτον, ἐπὶ μὲν τῷ ἄῤῥενι μ' μέ ραις, ἐπὶ δὲ τῷ θήλει π' διὰ τὸ ὑγρότερον τῆς φύ σεως. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν οὕτως ὡς ἔχει ὁ νόμος Μωϋ σέως, καὶ ἡ φυσικὴ ἀκολουθία δώσει λόγον ἐξεναντίας· ποίαν δύναται ποιῆσαι τὸ παιδίον ἁμαρτίαν, οὗ μία ἡμέρα ἡ ζωὴ αὐτοῦ; Μοιχείαν; οὐ πάντως· οὐ γὰρ ἀκμάζει ἐν τῇ ἡδονῇ. Πορνείαν; οὐδὲ οὕτως, ὄντα ἐκτὸς τῆς τοιαύτης ὀρέξεως. Φόνον; ἀλλ᾽ ἀμηχανεῖ βαστάσαι ὅπλον θανάτου. Επιορκῆσαι; ἀλλὰ τέως λείπεται τῆς ἐνάρθρου φωνής. Πλεονεκτήσαι; ἀλλ' οὐκ ἔχει γνῶσιν τῶν ἀλλοτρίων χρημάτων, ἀλλ' οὔτε τῶν ἰδίων. Τῆς δὲ ἀνεξικακίας εἰσὶ πεπληρω μένα τὰ νήπια· ἕως γὰρ ἀνδρυθῶσι, καὶ τυπτόμενα παρακαλεῖ, καὶ διωκόμενα οὐκ ἀμύνεται. "Οθεν καὶ ὁ Κύριος ἔφη τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· Ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐπεὶ σε Matth. v, 6. σε Matth. 8. 07 Job xiv, t.

οὖν τούτων τῶν ἁμαρτημάτων τὰ βρέφη ἀμύητα ὑπὸ rum. Cum itaque delictorum hujusmodi prorsus άρχει, ποίαν ἁμαρτίαν ἔχει τὸ ἀνθημερινὸν παιδίον, εἰ μὴ καθὼς ἔφημεν τὸν σωματικὸν ῥύπον· οὔτε μὴν ὁ λέγων ἔφη· Οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ἁμαρτίας, ἀλλ᾽ ἀπὸ ῥύπου. Αθανασίου Αλεξανδρείας, Πῶς νοητέον τὸ, Ὁ ἐμβλέψας γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Μοιχεύει γυναῖκα τῇ καρδίᾳ ἐκεῖνος, ὁ συνδιατιθέμενος τῇ πράξει, ἀπεκώλυσε δὲ τὸν τοιοῦτον, ἢ τόπος, ἢ χρόνος, ἢ φόβος τῶν Ῥωμαϊκών νόμων. Ὅτι δὲ πολλοὶ, μὴ δράσαντες τὴν ἀσέβειαν, ὡς μοιχοὶ ἐκολάσθησαν, ῥᾳδίως ἐστὶ τοὺς πάντας πληροφο ρηθῆναι ἐκ τοῦ Ολοφέρνους. Σπεύδοντος γὰρ ὁρᾶσαι τὸ μύσος, ἡ Ἰουδιθ, ὡς νόμος δικαιοσύνης, σπασα μένη τὸ ξίφος ἀπέτεμεν αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν, ἐπικαλεσαμένη εἰς βοήθειαν καὶ ὑπερασπισμὸν τὸν δοτῆρα τῶν νόμων Θεὸν, καὶ συνεργὸν τῆς σωφροσύνης. Ωσαύτως καὶ οἱ δύο πρεσβύτεροι, εἰρηκότες τῇ Σωσάννῃ, Ἰδοὺ ἐν ἐπιθυμίᾳ σου ἐσμεν, καίπερ τοῦτο μὴ πράξαντες, ὡς μοιχοὶ ἐκολάσθησαν, καὶ τὴν ζημίαν ἔσχον θάνατον. Ἐὰν οὖν καὶ ἄρτι τίς ἐστι τοιοῦ τος, ἀκόλαστος, ἀκρατής, ἐπιθυμῶν ἀλλοτρίων για ναικῶν, κατὰ διάνοιαν μοιχεύει· ὁ γὰρ ἡγεμονεύων τῶν παθῶν, καθαρεύων ἀπὸ ἐφλήματος, ἀπὸ αἰσχρο λογίας, οὗτος οὐκ ἔστι μοιχὸς, ἀλλὰ παθοκρατορικός ἀναστέλλων τὸ ἐπαχθὲς τῆς ἡδονῆς τῷ θεϊκῷ φόβῳ ὡς κῦμα θαλάσσιον ἀνακοπτόμενον ὑπὸ ἰσχυρᾶς καὶ στερεάς πέτρας. Εἰ δὲ ὁ ὀφθαλμός σου ὁ δεξιός σκανδαλίζει σε, ἔξελε αὐτὸν, καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. Βαδίζοντες τὴν ἀπλανῆ καὶ ζωηφόρον ὁδὸν, ὀφθαλμὸν μὲν ἐκκάψωμεν σκανδαλίζοντα· μὴ τὸν αἰσθητόν· καὶ γὰρ πηροί μοιχοί· ἀλλὰ τὸν νοη τόν. Οἷον ἐὰν ὁ ἐπίσκοπος ἢ ὁ πρεσβύτερος, οἱ ὄντες ὀφθαλμοὶ τῆς Ἐκκλησίας, κακῶς ἀναστρέφωνται, καὶ σκανδαλίζωσι τὸν λαὸν, χρὴ αὐτοὺς ἐκβάλλεσθαι. Συμφέρον γάρ ἐστιν ἄνευ αὐτῶν συναθροίζεσθαι εἰς εὐκτήριον οἶκον, ἢ μετ' αὐτοὺς ἐμβληθῆναι, ὡς μετὰ Αννα καὶ Καϊάφα, εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός. Ό μοίως δὲ καὶ ἡ χεὶρ, ὁ διάκονος, ἐὰν ἀναξίως τι πράτ. τῇ, χωριζέσθω τοῦ θυσιαστηρίου Ὁ δὲ ποῖς, ὁ ὑπηρέτης, ἐὰν κακῶς τρέχῃ εἰς τὸ ψεῦδος, καὶ τὴν λῆψιν τῶν χρημάτων κατὰ τὸν Γιεζῆ, δεῖ καὶ τοῦτον τῆς λειτουργίας ἀποξενοῦσθαι ὡς χαλεπὸν καὶ ἀσύν στον ἄνθρωπον· ἵνα ἡ Ἐκκλησία ἀσκανδαλίστως συναγομένη διαφυλαχθήσηται. Αθανασίου Αλεξανδρείας, Βιβλίου τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Προσέχετε δὲ τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτ τοῖς· εἰ δὲ μή γε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ Πα- "Matth. xvi, 3. 70 Matth. v, 28. 7 Dan. 15, * Matth. v, 1. Edit. Athan. ex codlice Barociano, p. 1026. Edit. Athan., p. 1027, ex codice Vaticano 392. Verum auctiora et emendatiora prodeunt ex codice Reg. 1993, f. 320, et ex cod. Colbert. 504. Hæc desunt in edit., sed habentur in mss. imperiti parvuli sint; quod, quæso, peccatum admittal puerulus ipsa die natus, nisi, uti diximus, corpoream sorden? Neque enim ita dicitur, Nemo mundus a peccato, sed, a sorde. Athanasii Alexandrini. Quo pacto intelligendum illud: Qui respicit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est eam in corde suo 70. Mochatur corde cum muliere, qui perficiendo operi consensit; sed ab illicito et pravo congressu, aut loco, aut tempore, aut metu Romanarum legum coercitus est. Quod autem multi, qui exterius in peccatum non proruperunt, quasi mochi supplicio affecti fuerint, omnibus palam facere in promptu est ex Holopherne. Nam cum fœdum opus peragere gestiret, Judith, ceu lex quædam justitiæ, districto gladio caput ejus abscidit, invocato prius ad opem et patrocinium legum datore et continentiæ opitulatore Deo. Eodem quoque modo senes duo, cum Susannæ dixissent: Ecce in concupiscentia tui silmus 7, etiamsi facinus non perpetrassent, ut machi plexi ac morte mulctati sunt. Si hoc ergo tempore quispiam sit hujusmodi, intemperans, lascivus, alienas uxores appetens, is animo fornicatur. Nam qui in affectus suos imperium habet, a quovis delicte purus et ab obscenis dictis, hic mochus non est, sed cupiditatis victor; quippe qui voluptatis impetum divino metu, quasi decumanum maris fluctuin a solida et firma petra repressum, coerceat. Si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice abs te '', et cætera. Incedentes autem in via nulli errori obnoxia et vivifica, oculum eruamus si nobis offendiculo sit; non quidem sensilem illum, nam cæci quoque mochi sunt, sed spiritualem; ut si, verbi causa, episcopus et presbyter, qui sunt Ecclesiæ oculi, improbe versentur, et populo lapsus occasio sint, abjiciendos oportet. Præstat enim in domo orationis, remotis illis, conventus agere, quaai, velut cum Anna et Caipha, cum eis injici in gehennam igns. Similiter si diaconus, qui pro manu labetur, indignum quid egerit, ab altari segregetur. Minister vero qui pro pede reputatur, si improbe ad mendacium, et ad munera, ut Giezi 7, accipienda decurrat; hunc quoque opus est, ut prarum et impru dentem hominem, a ministerio submovere; ut Ecclesia sine offensione congregata servetur. Athanasii Alexandrini Ex libro interpretationis in S. Evangelium. Attendite ne eleemosynam vestram facialis coram hominibus, ut videamini ab eis: alioqui mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in cælis est **, 7 Matth. v, 29. 73 IV. Reg. v, 20-23. Qure sequuntur ad finem usque ex mas. deprompta, desiderantur in edlit. Hæc prodeunt ex cod. Reg. 1993, X sæculi f. 154, longe auctiora iis quæ in edito leguntur, p. 503.

S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA. Hortatur itaque nos Unigenitus, ut ne eleemosynam τρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Συμβουλεύει δὲ ἡμῖν faciamus coram hominibus; non ut cunctemur fra- ὁ Μονογενής μὴ ποιεῖν τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσθεν tres no tros fovere, ac egenis bene facere; sed ut τῶν ἀνθρώπων· οὐχ ἵνα μέλλωμεν περιστέλλεσθαι ne, vanæ laudis appetentium Pharisærorum exem- τοὺς ἀδελφοὺς ἐν τῷ εὖ ποιεῖν τοῖς δεομένοις· ἀλλ᾽ pło, præsentem gloriam aucupemur: sed potius ἵνα μὴ μέλλωμεν θηρεύειν παροῦσαν δόξαν κατὰ τοὺς mercedem fidelis et accuratæ eleemosynæ a Deo in κενοδόξους Φαρισαίους· ἐκδέχεσθαι δὲ μᾶλλον παρά futuro exspectemus, qui non tantum de munere Θεοῦ τὴν ἀμοιβὴν ἐν τῷ μέλλοντι τῆς πιστῆς καὶ dele fatur, quantum de opima et bora largientis περισπουδάστου ἐλεημοσύνης, ὃς καὶ χαίρει αν του voluntate, ut ex inopis viduæ, que duo minuta in σοῦτον ἐπὶ τῷ δόματι, ὅσον ἐπὶ τῇ πλουσίᾳ καὶ ἀγαθῆ gazophylacium misit, exemplo ediscere valemus. προαιρέσει τοῦ μεταδιδόντος, ὡς ἔστι πληροφορηθή ναι ἐκ τῆς πενιχρᾶς χήρας βαλούσης τὰ δύο λεπτά εἰς τὸ γαζοφυλάκιον. Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tun. Id est, voluntates carnis Spiritus sancti consilium ne noverint. Qui vero fieri potest, ut dum quis facit eleemosynam, manus ejus sinistra in partem operis ac beneficii non veniat? Oportet enim ambas manus se invicem in præstando beneficio prorsus juvare. Nam læva manu pecuniam sive crumenam tenente, dextera bonum semen in agro cordis pauperum spargit, ut spicam metat, non culmo hærentem; sed vitam sempiternam et immortalem in cruce suspensam. Non vult autem Unigenitus sinistras carnalesque cogitationes scire quid faciat manus dextera sancti Spiritus, ne forte bono proposito et opimæ voluntati aversentur dicentes: Opus nobis est ad multos annos cibos sumplusque curare, vestes varias, ornatas domos, argenteum ferculum, depositum aureum, mancipia ad ministerium, vicos et agros ad proventus. Dextræ enim partes sancti Spiritus nihil horum omnino curant vel concupiscunt, huic Dominicæ voci fidem habentes: Quærite primum regnum Dei, et hæc omnia udjicientur vobis”. Sic certe non noverit sinistra quid faciat dextera. Cum enim mens puro Deo placendi desiderio affecta, totisque nitens viribus ne ab officio recedat, legitime decertat; tunc same nullius neque membri alicujus recordatur, nisi ejus quod ad præsens opu, usu veniat; hand secus atque artifex, qui quovis tempore solum sibi necessarium instrumentum respicit. Insuper, si nulla incredulitatis in fide ratio subsit, nec lux possit esse tenebrarum causa, nec cum Christo diabolus commonstrari valeat; manifestum sane est neque cum ratione esse posse, id quod rationi omnino contrarium est. Quod si cum ratione prorsus esse non possit id quod est rationi contrarium; qui ad virtutum rationem evectus est, silum rationi contrarium nescit, sed unam virtutem coguoscit; atque ideo neque dexteram quoad excessum, neque sinistram quoad defectum novit. Utrobique enim occurrit quod rationi aperte contrarium csl. Orantes autem ne multum loquamini”. Longas hic orationes, sed non frequentes aversatur. Jubet enim sine intermissione orare. Σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην, μὴ γνώτω, φησὶν, ἡ ἀριστερὰ χεὶρ τί ποιεῖ ἡ δεξιά. Τουτέστι μὴ εἰδέναι τὰ τῆς σαρκὸς θελήματα τὴν σκέψιν του ἁγίου Πνεύματος. Πῶς δὲ καὶ οἷόν τέ ἐστι τοῦ ποιοῦντος τὴν ἐλεημοσύνην, τὴν ἀριστερὴν χεῖρα μὴ συνεργεῖν εἰς τὸ ἔργον τῆς εὐποιίας; Χρὴ γὰρ παντὶ πάντως τὰς ἑκατέρας χεῖρας συνεργεῖν ἀλλήλαις εἰς τὴν εὐποιίαν. Τῆς γὰρ ἀριστερᾶς χειρὸς κατεχούσης τὸ χρῆμα, ἤτοι τὸ βαλάντιον, ἡ δεξιά χείρ σπείρει τὸν καλὸν σπόρον εἰς τὴν χώραν τῆς καρδίας τῶν πενήτων, ἵνα θερίτῃ στάχυν μὴ καλάμῃ προσανατε ταμένον, ἀλλὰ τὴν προηρτημένην τῷ σταυρῷ ἀΐδιον καὶ ἀθάνατον ζωήν. Οὐ βούλεται δὲ ὁ Μονογενής εἰδέ και τους σαρκικούς λογισμοὺς τί ποιεῖ ἡ δεξιὰ χεὶρ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἵνα μή ποτε τῇ ἀγαθῇ προθέ σει καὶ τῇ πλουσία προαιρέσει προσεμποδίζωσι λέο γοντες· ὑφείλομεν ἔχειν πολλῶν ἐτῶν τροφὴν καὶ ἀναλώματα. ἱμάτια διάφορα, οίκους κεκαλλωπισμέν νους, παράθεσιν ἀργυρέαν, χρυσίον ἐναπόθετον, ἀντ δράποδα εἰς ὑπηρεσίαν, χωρίς καὶ ἀγροὺς εἰς προσ όδους. Τὰ γὰρ δεξιὰ μέρη τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὐδὲ τούτων φροντίζουσιν ἢ ἐνθυμοῦνται τὸ σύνολον, πιο στεύοντα τῇ δεσποτικῇ φωνῇ· Ζητεῖτε πρώτον την βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Καὶ οὕτω δ᾽ ἂν οὐ γνώσεται ἡ ἀριστερὰ τί ποιεῖ ἡ δεξιά. Οταν γὰρ ὁ νοῦς ἀμετεωρίστῳ καὶ τεταμένῃ ἐπιθυμίᾳ τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως, ἐξ ὁλοκλήρου ἀγωνιῶν μὴ ἐκπέσῃ τοῦ προσήκοντος, ἀγωνίζεται νομίμως· τότε οὐδενὸς οὔτε μέλους ἑτέ ρου λαμβάνει ἔννοιαν, εἰ μὴ μόνον τοῦ χρησιμεύοντος εἰς τὸ προκείμενον, ὡς ὁ τεχνίτης καθ' ἕκαστον και ρὸν, ἐμβλέπων μόνῳ τῷ χρησιμεύοντι αὐτῷ σκεύει. Ετι εἰ οὐδεὶς ἀπιστίας ἐν τῇ πίστει λόγος, οὐδὲ σκότους αἴτιον κατὰ φύσιν ὑπάρχει τὸ φῶς, οὐδὲ Χριστῷ συνενδείκνυσθαι πέφυκεν ὁ διάβολος· δῆλον, ὡς οὐδὲ τῷ λόγῳ συνυπάρχει τὸ παρὰ παντὶ παράλογον. Εἰ δὲ τῷ λόγῳ συνεῖναι παντελῶς οὐ δύναται τὸ παράλο γον, ὁ πρὸς τὸν λόγον τῶν ἀρετῶν ἀναχθεὶς τὴν παρά τὸν λόγον οὐκ ἐπίσταται θέσιν, μόνην δὲ γινώσκει τὴν ἀρετὴν· καὶ διὰ τοῦτο οὔτε δεξιὰν διὰ τῆς ὑπερ οχῆς, οὔτε ἀριστερὰν διὰ τῆς ἐλλείψεως ἐπίσταται. Ἐπὶ ἀμφοῖν γὰρ θεωρείται σαφῶς τὸ παράλογον. Προσευχόμενοι δὲ μὴ βαττολογήσητε. Μακράς ἐνταῦθα ἀποτρέπεται εὐχάς· ἀλλ' οὐ πολλάς. Αδ λείπτως γὰρ κελεύει προσεύχεσθαι. vo Malth. τι 33. 9 Matth. vi,

Αθανασίου Αλεξανδρείας, Athanasii Alexandrini, Περὶ τοῦ μὴ θησαυρίζειν ἐπὶ γῆς, βίβλος τῆς ἐρ- Quod non sit thesaurizandum in terra, liber interμηνείας τοῦ κατὰ Ματθαῖον, λόνος Θ'. pretationis Evangelii secundum Matthæum: seruo IX. Μὴ θησαυρίζητε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, φησὶν ὁ Χριστὸς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσι. Θη σαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανοῖς· ὅπου σὴς καὶ βρώσις οὐκ ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν, οὐδὲ κλέπτουσιν. Οἱ δὲ ἐπακούσαν. τες τούτων τῶν ῥημάτων εἶπον· Καλή ἐστι σφόδρα ἡ συμβουλία καὶ ἀπόδεκτος ἡ γνώμη, τοῦ παρὰ τὴν γῆν μᾶλλον ἐν οὐρανοῖς ἀποθησαυρίζειν τὰ παρόντα τοῦ βίου. ᾿Αλλὰ πῶς θήσομεν τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύ ριον ἐν οὐρανοῖς, ἀμηχανοῦμεν. Ἔστι γὰρ σφόδρα ὑψηλὸς ὁ οὐρανὸς, καὶ οὐ δυνάμεθα τῇ χειρὶ ἐφικέσθαι αὐτοῦ. Οὔτε δὲ ὁρῶμεν ἐκείνην τὴν κλίμακα, ἣν ἐθεάσατο ὁ πατριάρχης Ιακώβ, ἵνα δι' αὐτῆς ἀνελθέντες ἀποθησώμεθα ἐν τῷ οὐρανῷ τὰ ὑπάρχοντα ἡμῶν. Ὁ δὲ Κύριος· Κἂν ὁ οὐρανός ἐστι σφόδρα ὑψηλὸς, δύνασθε εἰς αὐτὸν ἀποθησαυρίσα: τὸν ἀσυλα - γώγησαν θησαυρὸν τῆς δικαιοσύνης. Δὸς πτωχῷ καὶ πένητι ὧν χρήζει, καὶ εὑρήσεις αὐτὰ ἀποκείμενα ἐν τῷ οὐρανῷ σῶα, ἀμόλυντα, ἀδιάφθορα. Εχεις δὲ καὶ κλίμακα διήκουσαν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν, τὴν σωτήριον σταυρόν· ἀναβαθμίδας δὲ τὰ δόγματα τῶν ἀχράντων Εὐαγγελίων. Ανάβηθι οὖν δι' αὐτῶν εἰς τὰς ἐπουρανίους μονάς, ἵνα δοξασθῇς εἰς τὸν αἰῶνα. Πρόσείχε δὲ καὶ τῷ λεγομένῳ παρ' ἐμοῦ· Ο λύχνος τοῦ σώ ματός σου ἐστὶν ὁ ὀφθαλμός σου. Εἰ ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ἐστιν, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται· ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός ἐστιν ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινὸν ἔσται. Γίνεται δὲ τὸ σῶμα σκοτει νὸν, τοῦ ὀφθαλμοῦ πονηροῦ ὄντος, οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ δημιουργοῦ· πάντα γὰρ ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς καλὰ λίαν· ἀλλὰ παρὰ τὸν μοχθηρὸν καὶ ἐθελόκακον τρόπον τοῦ κεκτημένου αὐτόν. Οφθαλμὸν δὲ πονηρὸν ἀκούων, συνετὲ ἀκροατὰ, νόει εἶναι μὴ τὸν ὄντα ἐν τῇ κεφαλῇ, ἀλλὰ τὸν ὑπάρχοντα πονηρὸν λογισμόν ἐν τῇ ἀφωτίστῳ καρδίᾳ. Εἰ δὲ καὶ συμβαίη τὸν σω ματικὸν ὀφθαλμὸν σκοτισθῆναι ἐκ πολλῆς φοράς ρεύματος καὶ ἐδύνης του κρανίου· ἀλλ᾽ οὔτε ἡ σωματική τύφλωσις τινα ἀποξενοῖ τῶν μελλόντων καὶ ἀϊδίων ἀγαθῶν. Αθανασίου, Εἰς τό· Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλεῖόν ἐστι τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Διαφέρει δὲ ἡ ψυχὴ τῆς τροφῆς, καθὸ αὕτη μέν ἐστι πνεῦμά τι ζωτικόν· ἡ δὲ τροφὴ γηίνη καὶ εὐδιάΑυτος· τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος, ἐπεὶ τὸ μέν ἐστιν ἔργον θεϊκῶν χειρῶν, τὸ δὲ πόκος ἀλόγου βοσκήματος. Πολλοὶ δὲ, ἀκούοντες ψυχὴν ἐσθίουσαν, ξενίζονται ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὁρῶντες τὴν χεῖρα τῷ στόματι κομίζουσαν τὰ σιτία. ᾿Αλλὰ σὺ, ἀγαπητέ, μὴ ξενισθῇς ψυχὴν ἀκούων ἐσθίουσαν. Καὶ γὰρ οὕτως ἐστὶ καὶ 7 Matth. vi, 19, 20. το Matth. νι. 22. 79 ibid Hæc prodeunt ex cod. Reg. 1993. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, inquit Christus, ubi arugo et tinea demolitur, et ubi fures effodiunt et furantur. Thesaurizate autem robis thesauros in cœlis: ubi neque ærugo, neque tinea demolitur; et ubi fures non effudiunt, nec furantur 7. Qui porro hujusmodi verba audierunt, dixere:Probum utique consilium, probabilisque sententia, ut in calis potius quam in terra bona prasentia recondantur. Verum quo pacto aurum argentumve reponamus in calis, nulla sane ratio subest. Nam sublime admodum est cœlum, ut ipsum manu contingere nequeamus. Neque enim scalam illam conspicimus, quam vidit patriarcha Jacob, ut ea conscensa, bona nostra reponamus in cœlo. Ad hæc Dominus: Etiamsi admodum excelsum sit cœlum, potestis tamen ili thesaurum justitiae nunquam expilandum reponere. Da pauperi et inop quæ opus ipsi sunt, et ea ipsa in cœlo reposita invenies, salva, immaculata, incorrupta. Habes quoque scalam, quæ a terra ad cœlum usque pertingit, videlicet salutarem crucem; gradus vero, intemeratorum Evangeliorum dogmata. Per ipsa igitur ad coelestes mansiones conscende, ut æterna gloria alliciaris. Animadverte illud a me dictum: Lucerna corporis tui est oculus: si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit; sir autem oculus tuns nequam fuerit, totum corpus tuum tenebrosum erit vs. Corpus vero tenebrosun efficitur, si oculus nequam est, non opificis vitio: omnia enim quæcunque fecit Dominus admodum bona sunt; sed ob improbos perversosque mores ejus, cujus est oculus. Cum porro nequam oculum audis, prudens auditor, ne oculum capiti hærenten intelligas, sed pravam cogitationem in tenebroso corde latentem. Quod si contingat corporeum oculum ex copioso fluxu ac dolore cranii obscurari; at corporea cæcitas a futuris ac sempiternis bonis nullum ainovet. Athanasii, In illud: Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum 79 9 Differt autem anima ab esca, quatenus hæc quiden est spiritus vivificans; illa vero terrena est facileque solvitur. Corpus vero praestat vestimento, quia illud quidem divinarum manuum op licium est, hoc vero, vellus pecoris irrationabilis. Multi porro audientes comedentem animam, ob vocis insolentiam stupent, dum vident manum ori alimenta admovere. At tu, dilecte, ne mireris, dum animam Prodeunt hac ex codice Reg. 1993, fol. 86, editis multum absimilia et longe auctiora.

S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA. τῷ στόματι· ἐπεί ἐστι τὴν φύσιν θερμὴ κατὰ τὸν λόγον τῆς Σοφίας· Ψυχὴ θερμὴ ὡς πῦρ καιόμενον. Ὥσπερ οὖν τὸ πῦρ τὰ βαλλόμενα εἰς τὸν λέβητα ἔψει, οὕτως καὶ ἡ πυρώδης ψυχὴ τὰ παραπεμπόμενα σιτία τῇ κοιλίᾳ λεπτύνει καὶ δαπανᾷ. Κἂν δὲ ψυχή λέγηται, οὐ λέγεται διὰ τὸ εἶναι ψυχρὰ τῇ οὐσίᾳ, ὥς τινες τῶν ἁπλουστέρων ᾠήθησαν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐκ πολλῆς θερμότητος ἀναξεραίνειν αὐτὴν τὰ ὑγρά, ὡς ἔστιν πληροφορηθῆναι καὶ ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἡλίου ὢν γὰρ θερμὸς καὶ πυρώδης, πηλὸν ξηραίνει, καὶ πᾶν ὑγρὸν ἀνιμᾶται. "Οτι δὲ ἡ ψυχή θερμή έστι κατὰ φύσιν, πείθου, ἀδελφὲ, καὶ ἐκ τῶν ἀποθνησκόντων. Η γὰρ ἀποχωρισθῇ ἡ ψυχὴ ἀπὸ τοῦ σώματος, πάντα τὰ μέλη εὑρίσκονται κρυσταλλώδη, καὶ οὐδὲν ἧττον πάγου χειμερίου ἢ χιόνος ψυχρότερα. Καὶ δὴ ἀπὸ τῶν λιμῶν ἔστι δοκιμάσαι τὸ λεγόμενον· ἕως γὰρ ἔχει ἡ ψυχὴ τὴν τροφὴν εἰς ἀφθονίαν, τὸ σῶμα θάλλει καὶ ἀδρύνεται· ὁπηνίκα δὲ ἀπορήσει σιτίων, αὐτὸ τὸ σῶμα κατεσθίει καὶ φθείρει. Οὐ γὰρ δύναται τὸ σῶμα ἄνευ τροφῆς ἀντέχειν πρὸς τὴν θερμότητα τῆς ψυ χῆς, ὡς οὔτε ἀγγεῖον χαλκοῦν ἑστὼς ἐπὶ κλιβάνου οὐ δύναται ἄνευ ὕδατος φέρειν τὴν σφοδρότητα τοῦ πυ ρός· ἐκφρύγεται γὰρ καὶ διαλύεται τέλειον. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ λέβης του σώματος, μὴ ἔχων τὴν τροφὴν, παρὰ τῆς πυρώδους ψυχῆς ὑπολικμώμενος ἀπόλλυται παντάπασι. Κεφάλαιον δὲ πᾶν ἐπὶ πᾶσι τὸ λεχθέν πρὸς τοῦ Κυρίου· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, ἢ τῷ σώματι τί ἐνδύσησθε· ἐπὶ πλεῖόν ἐστιν ἡ ψυχὴ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος. Εἰ τοίνυν τῶν κρειττόνων καὶ μειζόνων ἠξιώθημεν τῇ χάριτι τοῦ κρείττονος, πολλῷ μᾶλλον τῶν βραχι τέρων καὶ καταδεεστέρων ἐμπλησθῶμεν. comedere audis. lla sane neque alio modo res se οὐκ ἄλλως πως. Ἐσθίει δὲ ψυχὴ τὰ παραπεμπόμενα babet. Comedit porro anima quæ ori immittuntur: quia ex natura sua calida est, juxta Sapientiae verbum: Anima calida est ut ignis accensus 8°. Sicut ergo ignis immissa in lebetem concoquit; eodem modo ignea anima, alimenta in ventrem inducta digerit et absumit. Etiamsi porro ψυχή, id est anim ma, vocetur; non ita dicitur quod sit natura sua ψυχρά, id est frigida, ut ex simplicioribus quidam arbitrati sunt; sed quia ex multo calore, humida exsiccat; quod etiam ex solis vi et efficacia planum evadit nam cum calidus igneusque sit, lutum exsiccat, humidumque omne in vaporem solvit. Quod autem anima es natura sua calida sit, vel mortuorum exemplo, frater, persuasum habeas. Elenit, cum anima a corpore separata est, rigent " omnia membra, nihilominus quam hiberna glacies, niveque frigidiora evadunt. Ex iis item quæ tempore famis contingunt, potes quoquerem propositam comprobare donec enim anima cibi copia fruitur, corpus viget sane valetque viribus; at deficiente cibo, ipsum corpus absumit et corrumpit. Neque enim potest corpus absque cibo animæ calori obsistere, quemadmodum neque vas æneum clibano impositum ignis vehementiam sine aqua ferre valet; prorsus enim funditur et liquescit. Eodem prorsus modo lebes corporis, deficiente cibo, ab ignea anima absumptus omnino pessumdatur. In summa autem eo maxime spectat illud Domini effatum Nolite solliciti esse animæ vestræ quid c manducetis, aut corpori vestro quid induamini *¹ '; quia plus est anima quam esca, et corpus plus quam vestimentum 8. Si itaque Dei gratia praestantioribus majoribusque bonis affecti sumus, mulic magis hisce minoribus vilioribusque replebimur. Quærite primum regnum Dei ºª. Regnum Dei nihil aliud est quam futurorum bonorum possessio; id est, Dei contemplatio ac cognitio, quantum bumanæ est facultatis. S. Athanasii, quod non judicandum sit, ex Evangelio secundum Matthæum. Nolite judicare, ut non judicemini; in quo enim judicio judicabitis, judicabimini: et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis *. Ait vero Dominus ea ipsa atque æqualia iis accidere qui judicant, atque iis qui metiuntur: non quemadmodum aiunt hæretici, se ipsos in errorem deducentes, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affrmant s. Hi namque per insanos atque perniciosos pœnitentiæ ritus pecuniæ quæstum aucupantes, aiunt non judicandum sive damnandum esse cum qui peccata mortalia admittit: ait quippe Dominus: Nolite judicare ut non jud’cemini. Quod si ita se res habet ut affirmant ipsi, Nee sane vir justus damnatus fuit, quod derisorem Chamum judicavews ibid. Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν του Θεου. Βασιλεία Θεοῦ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἀλλ᾽ ἢ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἡ ἀπόλαυσις· τουτέστιν ἡ τοῦ Θεοῦ θεωρία τε καὶ γνῶσις, ὅσον ἐφικτὸν τῇ ἀνθρωπίνῃ ψυχή. Περὶ τοῦ μὴ κρίνειν, τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, τοῦ μακαρίου Αθανασίου. Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε· ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεί τε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Λέγει δὲ ὁ Κύριος τὰ αὐτὰ καὶ τὰ ἴσα πάσχειν τὸν κρίνοντα καὶ τὸν μετ τροῦντα, οὐ καθώς φασιν αἱρετικῶν παῖδες ψευδόμε γοι ἑαυτοὺς, καὶ μὴ εἰδότες τί λέγουσιν, ἢ περὶ ὧν διαβεβαιοῦνται. Οὗτοι γὰρ ἐμπορευόμενοι τὰ χρήματα διὰ τῶν ἀνοήτων καὶ ἐπιζημίων μετανοιῶν θέλουσι λέγειν, ὅτι οὐ δεῖ κρίνειν τὸν δράσαντα θανατικὰς ἁμαρτίας. Εἶπε γὰρ ὁ Κύριος· Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε. Εἰ δὲ οὕτως ἦν καθὼς ἐκεῖνοι διισχυρί ζονται, πάντως ἂν ὁ δίκαιος Νῶε κατεκρίθη κρίνας τὸν χλευαστὴν Χαμ τοῦ εἶναι δοῦλον τῶν ἀδελφῶν. Ὁ δὲ Μωϋσῆς, κρίνας τὸν συλλέξαντα τὰ ξύλα ἐν τῷ ** Eecli. xxmı, 22. * Matth. vi, 25. Ex codice Ambrosiano 27, x sæculi egregiæ notæ; et ex Reg. 1993, item x sæculi 83 ibil. 53. 8. Matth. vii, 1. 85 1 Tim. 1, 7. '

FRAGMENTA IN MATTILEUM. σαββάτῳ, ἐκέλευσεν ἔξω τῆς παρεμβολῆς λίθοις αὐτὸν rit damnaveritque, ut esset fratrum servus s. Moyἀποθανεῖν· ὁ δὲ διάδοχος αὐτοῦ Ἰησοῦς κρίνας καὶ τὸν ᾿Αχαν διὰ τῆς κλοπῆς πανοικὶ ἐξωλόθρευσεν. Ο δὲ Φινεές διὰ τὴν πορνείαν τὸν Ζαμβρί κρίνας, σειρομάστῃ ἐξεκέντησε. Καὶ ὁ Σαμουὴλ τὸν ᾿Αγαγ τὸν βασιλέα τῶν ᾿Αμαληκιτῶν ἀνεῖλεν ἐνώπιον Κυρίου. Ο δὲ Ηλίας κρίνας τους ψευδοπροφήτας, ὡς χοίρους ἐν τῷ χειμάρρῳ ἀπέσφαξεν. Καὶ ὁ Ελισσαίος, κρίνας τὸν Γιεζῆ διὰ τὴν λῆψιν τῶν χρημάτων, λεπρὸν ἀνέδειξεν. Ο δὲ Δανιὴλ, κρίνας τοὺς ἀκολάστους γέροντας ἕνεκεν τῆς συκοφαντίας, νόμῳ Μωσαϊκῷ ἐτιμωρήσατο. Καὶ ὁ Πέτρος, λαβὼν τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τὸν ᾿Ανανίαν μετὰ τῆς γυναικὸς νοσφισαμένους ἐκ τοῦ ἰδίου κτήματος, κρίνας, παραυτά ἐποίησεν αὐτοὺς ἀποψύξαι. Καὶ ὁ Παῦλος ἔκρινεν ᾿Αλέξανδρον τὸν χαλκέα εἰπών· Αποδώσει αὐτῷ Κύριος κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Ὑμεναῖον δὲ καὶ Φιλητὸν παρέδωκε τῷ Σατανά, ἵνα παιδευθῆ μηκέτι βλασφη μεῖν. Αἰτιᾶται δὲ καὶ μὴ κρινούσας Εκκλησίας τῶν Κορινθίων φήσας· Οὐκ ἔστιν ἐν ὑμῖν σοφὺς ὃς δυνήσεται κρῖναι ἀναμέσον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ; ἢ ὅτι οὐκ οἴδατε, ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; Εἰ τοίνυν πάντες οἱ δίκαιοι, κρίναντες, οὐ κατεκρίθησαν, μᾶλ λον δὲ ἐκλεγέντες εἰς τὴν πνευματικὴν διακονίαν ἐξελέγησαν· πῶς οὐ δεῖ κατ' αὐτοὺς κρίνειν; Εἶπεν οὖν ὁ Κύριος· Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε· οὐχ ἵνα μέλλωμεν ἀκρίτως τι πράττειν ἢ ποιεῖν, ἀλλὰ διὰ τὸ τοὺς Φαρισαίους καὶ Γραμματεῖς κρίνειν μὲν ἀλλήλους, ἑαυτοὺς δὲ μὴ διορθοῦσθαι. Οἷον ἔκριναν τὸν φονέα ἀποθανεῖν κατὰ τὸν νόμον, αὐτοί τε καὶ προφή τας παρανόμως θανατοῦντες· ἔκριναν τὸν μοιχὸν ὡς μοιχὸν κολασθῆναι, καὶ αὐτοὶ ὡς ἵπποι θηλυμανείς ἐχρεμέτιζον ἐπὶ τὰς ἀλλοτρίας γυναῖκας· ἔκριναν τὸν κλέπτην, αὐτοὶ ὄντες συλωταὶ τῶν ἀλλοτρίων χρημά των. Ησαν δὲ καὶ κώνωπα διυλίζοντες καὶ τὴν κάμηλον καταπίνοντες. Οτι δὲ τοιοῦτοι ἦσαν οἱ Φαρισαῖοι καὶ οἱ Γραμματεῖς, φανερὸν ἐκ τοῦ λέγειν τὸν Κύριον διὰ τῶν ἑξῆς πρὸς ἕνα ἕκαστον αὐτῶν· Τι δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὸν τὴν ἐν τῷ ὀφθαλμῷ σου οὐ κατανοεῖς; Η πῶς λέγεις τῷ ἀδελφῷ σου· Αφες ἐκβαλῶ τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου; Υποκριτὰ, ἔκβαλε πρῶτον ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου τὴν δοκὸν, καὶ τότε διαβλέψεις ἐκβαλεῖν τὸ κάρ φος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἀδελφοῦ σου. Εἰ δὲ αὐτὸς ἔχεις τὴν δοκὸν ἐν τῷ ὀφθαλμῷ σου τῆς ἀκολασίας, ὢν τυφλὸς, πῶς δύνασαι ἀποστρέψαι τὸν πλησίον σου ἀπὸ τοῦ κάρφους τῆς μικρᾶς ἁμαρτίας; Ο δὲ θε σπέσιος Παῦλος, γράφων Ρωμαίοις, καὶ αὐτὸς λέγει περὶ τῶν τοιούτων ὑποκριτῶν, καὶ σχηματιζομένων τὴν εὐσέβειαν· 'Ο διδάσκων τὸν ἕτερον, ἑαυτὸν οὐ διδάσκεις· ὁ κηρύσσων μὴ κλέπτειν, κλέπτεις ὁ λέγων μὴ μοιχεύειν, μοιχεύεις· ὁ βδελυσσόμενος τὰ εἴδωλα, ἱεροσυλεῖς· ὃς ἐν νόμῳ καυχᾶσαι διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου, τὸν Θεὸν ἀτιμάτ ζεις· καὶ πάλιν· Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνεις τὸν ns Gen. 15, 26. 87 Num. xv, 35. 88 Josue vn, 9s Dan. XVIII, 40. IV Reg. v, ” I Cor. vi, 5. 3. 98 Jerem. xv, 8. ὅ ses, item lato judicio in eum qui ligna collegerat die sabbati, jussit eum extra castra lapidibus necari ª. Ejus quoque successor Jesus, sententia in Achan ob furtum prolata, cum domus supellectile tola exterminavit ipsum 88. Phinces etiam Zambri fornica tionis causa damnans, ipsum hasta confodit”. Samuel Agag regen Amalecitarum interenit in conspectu Domini. Elias falsos prophetas damnatos, quasi porcos in torrente jugulavit ". Elisæus Giezi accepte pecuniae reum damnavit, effecitque leprosum 9. Daniel vero lascivos senes sycophantiæ causa ɔb se damnatos, juxta legem Mosaicam ultus est 9. Petrus autem, qui accepit claves regni coelorum 9, Ananiam cum uxore, quod partem pecuniæ ex vendita propria possessione subduxissent, damnans, exstinctos subito cadere fecit 98. Et Paulus quoque Alexandrum fabrum judicavit dicens: Reddet illi Dominus secundum opera sun”. Hymenæum vero atque Philetum tradidit Satanæ, ut ediscerent non ultra blasphema effari. Arguit autem Ecclesias Corinthiorum, quod non judicaverint, his verbis Non est inter vos sapiens quisquam, qui possit judicare inter fratrem suum? An nescitis quia angelos judicabimus *? Si itaque omnes justi, qui judicaverunt, non ideo condemnati, imo vero ad spirituale ministerium allecti et cooptati sunt, quare non ut illi judicandum esse censeamus? Ait itaque Dominus Nolite judicare, ut non judicemini, non ideo sane ut quid faciamus vel admittamus, de quo judicium non feramus; sed quia Pharisæi et Seribe se mutuo judicabant et damnabant, ipsi verc non sese emendabant. Sic homicidam illum, secundum legem, capitis damnarunt, cum ipsi interea prophetas inique trucidarent; machum adulteri causa pœnas luere decreverunt, cum ipsi ceu equi lascivi hinnirent ad alienas uxores: sententiam in furem tulerunt, ipsi raptores pecuniæ alienæ. Erantque excolantes culicem, et deglutientes camelum”. Quod autem tales fuerint Pharisæi atque Scribæ, palam est ex iis quæ singulis eorum in sequentibus ait Dominus: Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem, quæ in oculo tuo est, non consideras? Aul quomodo poles dicere fratri tuo: Sine ejiciam festucam de oculo tuo? Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies ut educas festucam de oculo fratris tui. Quod si tu in oculo tuo habes intemperantiæ et libidinis trabem, ita ut cæcutias, qui possis proximum tuum avertere a festuca levis cujusdam peccati? Divinus autem Paulus ad Romanos scribens, de hypocritis hujusmodi, qui pietatem ementiuntur, talia fatur: Qui alium doces, teipsum non doces; qui pradicas non furandum, furaris; qui dicis non mæchandum, mæcharis; qui abominaris idola, sacra expilas; qui in lege gloriaris, per pra98 89 Num. xxv, 8. "1 Reg. xv, 53. ¸” III Reg. xiu, 62. 9 Matth. xvi, 18. 11 Tim. iv, 14. 95 Act. v, 1-10. so Matth. xxi, 24. 1 Matth. VII,

་ S. ATHANASII (OPP. PARS IN. -EXEGETICA. σεις ὁ κρίνων. Ὡς καὶ οἱ παραβάται του Πάσχα διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ Πάσχα τὸν Χριστὸν ἀτιμάζουσιν, οὗ ἐστι τὸ Πάσχα. Ἐν ᾧ οὖν τις κρίνει τὸν ἕτερον, καὶ ὁρᾷ τὰ αὐτὰ ἑαυτὸν κρίνει· ὡς καὶ οἱ δύο πρε σβύτεροι· κρίναντες γὰρ τὴν Σωσάνναν ὡς μοιχαλίδα, ἐκρίθησαν ὄντες αὐτοὶ μοιχοὶ κατὰ τὸν Μωσαϊκὸν νό μον. Ὁ δὲ Φαραὼ ἐν ᾧ μέτρῳ ἐμέτρησεν ἀπε μετρή Ο θη αὐτῷ· ἀποπνίξας γὰρ τὰ βρέφη ἐν τῷ ποταμῷ, καὶ αὐτὸς ὑποβρύχιος ἀπώλετο ἐν τῇ Ἐρυθρά θαλάσ σῃ. Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς, φονεύσαντες τὸν Ζαχαρίαν παρὰ τὸ θυσιαστήριον, καὶ αὐτοὶ ὑποκάτω τοῦ θυσιαστη ρίου παρὰ τῶν Ῥωμαίων ἐσφάγησαν· ἵνα μάθης, ὅτι ᾧ μέτρῳ τις μετρεῖ, τούτῳ καὶ ἀντιμετρεῖται αὐτῷ· δι' ὧν δὲ καὶ τις ἁμαρτάνει, διὰ τούτων καὶ κολάζεται. qua mensura quis mensus fuerit, in eadem remevaricationem legis Deum inhonorass. El rursum: ἕτερον, ἑαυτὸν κατακρίνεις· τὰ γὰρ αὐτὰ πράσ In quo enim judicio judicas alterum, teipsum condemnas: eadem enim agis qui juḍicas ³. Sicut et transgressores Paschalis, per l'aschatis praevaricationem Christumn inhonorant, cujus est Pascha. In͵ qualibet igitur re, qui alium judicat, siquidem is idipsum peragat, seipsum judicat; velut duo illi senes, qui cum de Susanna quasi adultera judicium tulissent eamque damnassent, secundum Mosaicam legem, adulterii ipsi quoque damnati sunt. Pharao autem in qua mensura mensus est, remensum est ipsi: qui enim pueros in fluvio demergi ac suffocari jusserat, ipse quoque submersus periit in mari Rubro. Sacerdotes vero qui Zachariam ad altare trucidarunt, ipsi quoque sub altari a Romanis jugulati sunt: ut ediscas quod in tietur ei; et per que quis peccaverit, per hæc et punietur. Athanasii, De incontaminatis mysteriis. Nolite sancta dare canibus, neque mittalis margarilas vestras ante porcos, ait Christus*. Id sane recti judicii est. Neque enim Dominus indiscrimninatim ac sine distinctione dixit: Date sancta et margaritas omnibus; sed, Nolile dare sancta canibus, id est malis operariis, dicente Apostolo: Vie dele canes, videte malos operarios, videte porcus *; quɔ significantur libidinosi homines. Neque abs re sane, sed admodum congruenter porcis libidmosi coniparantur. Quemadmodum enim si quis porcum ex cœno eduxerit, id sibi porcus damno esse arbitratur; ita si quis libidinosum ex cœno voluptatis avertat, is temperantiæ consiliarium non amici, sed adversarii loco habet. Ne projiciamus ergo nostras incontaminatorum mysteriorum margaritas ante homines porcis similes. At dicet quispiam: Sacrorum participes esse volunt, et sunt tamea canes impudentes, et porci volutati in cœno voluptatis tu vero ne dederis. Nam ægri quoque aquam postulant, sed medici vetant; tyranni regiam purpuram expetunt, sed illius custodes, periculum suspicantes, non concedunt. Vide ergo tu quoque, diacone, ne indignis purpuram impeccabilis corporis præbeas; ne rationi reddendæ, non secundum Romanas leges, sed secundum Domini dicta, obnoxius sis. Nolite, igitur, sancta dare cunibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcus, ne forte conculcent eus pedibus suis, inconsideratis η scilicet cogitationibus, et conversi dirumpant vos 4, schismata hæresesque facientes. Athanasii Alexandrini, De falsis prophetis. Ait Dominus Attendite a fulsis prophetis, qui reniunt ad vos in vestimento ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces: a fructibus eorum cognosce- • Rom. 11, 21-25.. ibid. 1. • Matth. vn, θ. Ex codice Reg. 1995, x sæcull. Αθανασίου, Περὶ τῶν ἀχράντων μυστηριων. Μὴ δότε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, μηδὲ βάλετε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν· ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, φησὶν ὁ Χριστός. Καὶ γὰρ τοῦτο κρίσεως ἐστιν ὀρθῆς. Οὔτε δὲ ἔφησεν ὁ Κύριος ἀδιορίστως ἢ χωρὶς διαστολῆς· ἐότε τὰ ἅγια καὶ τοὺς μαργαρίτας τοῖς πᾶσιν· ἀλλά Μὴ δότε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, τοῖς κακοῖς ἐργάταις, λέγοντος τοῦ ᾿Αποστόλου. Βλέπετε τοὺς κύνας, βλέ πετε τοὺς κακοὺς ἐργάτας, βλέπετε τοὺς χοίρους, οἴτινές εἰσιν οἱ ἀκόλαστοι. Τοῖς δὲ χοίροις παραβάλο λονται οἱ ἀκόλασται οὐκ ἀπεικότως, ἀλλ' οἰκείως καὶ προσηκόντως. Ωσπερ γὰρ τὸν χοίρον ἐάν τις ἀποσπά σῃ τοῦ βορβόρου, καὶ νομίζει ζημιοῦσθαι· οὕτω καὶ τὸν ἀκόλαστον ἐάν τις ἀποστρέψῃ ἀπὸ τοῦ βορβόρου τῆς ἡδονῆς, λογίζεται τὸν συμβουλεύοντα τὴν σωφροσύ νην εἶναι ἐχθρὸν, ἤπερ φίλον. Μὴ βάλωμεν οὖν τοὺς μαργαρίτας ἡμῶν τῶν ἀχράντων μυστηρίων ἔμπροσ θεν τῶν χοιροτρόπων ἀνθρώπων. Αλλά φησι· θέλουσι μεταλαμβάνειν τῶν ἁγίων· καί εἰσι κύνες ἀναιδεῖς, καὶ χοῖροι ἐγκαλινδούμενοι τῇ ἡδονῇ. ᾿Αλλὰ σὺ μὴ δῷς. Καὶ γὰρ οἱ νοσοῦντες ὕδατος ἐπιθυμοῦσιν· ἀλλ᾽ οἱ ἰπ· τροὶ οὐκ ἐπιτρέπουσι· καὶ οἱ τύραννοι ποθοῦσι τὴν βασιλικὴν πορφύραν· ἀλλ᾽ οἱ φυλάσσοντες αὐτὴν οὐ παρέχουσιν ὑφορώμενοι τὸν κίνδυνον. Βλέπε οὖν καὶ σύ, διάκονε, μὴ ἀναξίοις ἐπιδώσῃς τὴν πορφύραν τοῦ ἀναμαρτήτου σώματος· ἵνα μὴ εὐθυνθῇς οὐ κατὰ τοὺς Ρωμαϊκούς νόμους, ἀλλὰ κατὰ τοὺς δεσποτικούς λό γους. Μὴ δότε οὖν τὰ ἅγια τοῖς κυσί, μηδὲ βά λητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοιρων, μήποτε καταπατήσωσιν αὐτοὺς τοῖς ποσὶν αὐτῶν, τοῖς ἀλογίστοις λογισμοῖς, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς, ποιήσαντες σχίσματα καὶ αἱρέσεις. ᾿Αθανασίου Αλεξανδρείας, Περὶ ψευδοπροφητῶν. Εἶπεν ὁ Κύριος· Προσέχετε ἀπὸ τῶν ψευδο προφητῶν, οἵτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύ ματι προβάτου, ἔνδοθεν δέ εἰσι λύκοι ἅρπαγες· • Philipp. 11, 2. • Matth. vii, 6. ul, Edit. Athan. p. 1026, ex codice Barociano.

ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. tis eos '. Si itaque quempiam videris, ο frater, qul Ἐὰν οὖν τινα ἴδῃς, ἀδελφὲ, ὅτι ἔχει σχῆμα σεμνο πρεπές. μὴ πρόσχῃς, ὅτι ἐνδέδοται κώδιον προβά του, ὅτι ὄνομα ἔχει πρεσβυτέρου, ἢ ἐπισκόπου, ἢ δια κόνου, ἢ ἀσκητοῦ· ἀλλὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ περιέρ γαται· εἰ ἔστι σώφρων, εἰ ἔστι φιλόξενος, ἢ ἐλεήμων, ἡ ἀγαπητικός, ἢ ἐν προσευχαῖς καρτερικός, ἢ ὑπομονητικός· εἰ ἔχει κοιλίαν θεὸν, καὶ τὸν φάρυγγα άδην, νοτῶν χρήματα, καὶ καπηλεύων τὴν θεοσέ βειαν, ἄφες αὐτόν. Οὐ γάρ ἐστι ποιμὴν ἐπιστημονι κός, ἀλλὰ λύκος ἁρπακτικός. Εἰ δὲ οἶδας τὰ δένδρα δοκιμάζειν ἀπὸ τῶν καρπῶν, ποῖά ἐστι τῇ φύσει, τῇ γεύσει, τῇ πιότητι· πολλῷ μᾶλλον ἀπὸ τῶν ἔργων ὀφείλεις δοκιμάζειν τοὺς χριστεμπόρους· ὅτι, φέροντες φημάριον εὐλαβείας, ψυχὴν κέκτηνται διαβολικήν. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ ἀκανθῶν οὐ συλλέγεις σταφυλάς, ἢ ἀπὸ τριβόλων σῦχα, τί ὑπολαμβάνεις, ὅτι ἀπὸ παραβατών ἔχεις τι ἀγαθὸν ἀκοῦσαι, ἢ ἀπὸ προδοτών μαθεῖν τι χρήσιμον; Ἐκείνους τοίνυν ἀποστρέφου ὡς λύκους Αραβικούς, καὶ ἀκάνθας παρακοῆς, καὶ τριβόλους ἀδικημάτων, καὶ δένδρα πονηρά. Ἐὰν ἴδῃς συνετὸν, κατὰ τὴν συμβουλεύουσαν Σοφίαν, ὄρθριζε πρὸς αὐτὸν, καὶ σταθμούς θυρῶν αὐτοῦ ἐκτριβέτω ὁ ποῦς σου, ἵνα παρ' αὐτοῦ διδαχθῇς νόμου σκιαγραφήματα καὶ χαρίτων δωρήματα. Οὔτε δὲ λόγος σοφιστικός, ἢ σχήμα ἐπιθετικὴν εἰσάγουσιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν, ἀλλὰ πίστις τελεία καὶ ἀπερίεργος μετὰ τῆς ἐναρέτου καὶ διαλαμπούσης προνοίας. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου. sit honesto indutus vestimento, ne attendas ipsi, etiamsi ovis pelle vestitus sit, et presbyteri, episcopi, diaconi vel ascetæ nomen labeat: sed ejus opera accuratius perpendas, an sit temperans, an hospitalis, an misericors, an charitatem habeat, an perseveret in orationibus, an sit patiens. Si deum ventrem habeat, et guttur infernum, divitiarum morbo laborans, pietatem pro quæstu habens, dimitte illum; non est enim pastor peritus, sed lupus rapax. Si autem nesti arbores ex fructibus probare, quamam scilicet sint natura, gustu, pinguedine; nulto magis ex operibus periculum facere debes eorum, qui Christo ad quæstum utuntur; quia, dum aliquam sanctitatis famam præferunt, animam possident diabolicum. Quod si ex spinis non colligis uvas, nec ex tribulis licus, quid opinaris posse te quid boni ex prævaricatoribus audire, et ex proditoribus quilpiam utile ediscere? Illos itaque aversare ut lupos Arabicos, et spinas inobsequentiæ, tribulos iniquitatis, arbores malas. Si videris sapientem aliquem, ex consilio Sapientiæ *, mane vigila ad illum, stationes portarum ejus terat pes tuus, ut ab co ediscas legis umbras, et gratiarum dona. Neque enim sophisticus sermo et habitus modestus introducunt in regnum cœlorum; sed fides perfecta ac minime curiosa, cum providentia virtutis plena et conspicua. Sancti Athanasii. "Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς, καὶ μάθετε απ' α Tullite jugum meum super vos, et discite a me, ἐμοῦ, ὅτι πρός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν· ὁ γὰρ animabus vestris: jugum enim meum suave est, et ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ελαφρόν onus meum leve *. Hinc utilitate percepta divinus ἐστιν. Εντεῦθεν ὠφελημένος ὁ θεῖος Απόστολος, Apostolus, ponderosum et circumstans peccatum Ογκώδη τὴν ἁμαρτίαν ὠνόμασε καὶ εὐπερίστατον. appellavit so. Quid enim gravius et damnosius pecΤι γὰρ βαρύτερον καὶ βλαβερώτερον ἁμαρτίας; ὥσπερ cato? ut e contrario, quid levius et utilius virtute? ἐκ τοῦ ἐναντίου, τί τῆς ἀρετῆς ἐλαφρότερον; Ἡ μὲν nam Peccatum, ut in Proverbiis scriptum est, vulγὰρ ἁμαρτία, ὡς ἐν Παροιμίαις γέγραπται, πολλούς neralos multos pondere dejicit ", et Unusquisque τρώσασα, καταβάλλει τῷ βάρει, Σειραῖς τε τῶν ἑαυ catenis peccatorum suorum stringitur “. Virtus auτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται· ἡ δὲ ἀρετὴ τοὺς tem eos, qui se amplectuntur, vivificat et in altum ἀντιποιουμένους αὐτῆς ζωοποιεῖ καὶ εἰς ὕψος αἴρει, erigit, ut in Proverbiis dicitur: Lignum vitæ est iis, λέγοντος τοῦ Παροιμιαστοῦ· Ξύλων ζωῆς ἐστι τοῖς qui ipsam amplectuntur 13; et in Psalmis, Susciἀντιποιουμένοις αὐτῆς· τοῦ δὲ Ψαλμωδοῦ· Ανα piens mansuetos Dominus *. Idcirco peccatum quiλαμβάνων πραεῖς ὁ Κύριος. Διὰ τοῦτο ἡ μὲν ἁμαρ dem symbolice cum talento plumbeo demersuin τία συμβολικῶς ἐπὶ ταλάντου διαμολίβδου καταιρο- conspicitur: quia sui cultores in profundum inμένη θεωρεῖται· ἐπειδὴ τοὺς χρωμένους αὐτῇ βυθίους καταφέρει εἰς τὸν ᾅδην· καὶ οἷς ἐνυπάρχουσιν οἱ σαρκικοὶ ὄγκοι καὶ αἱ τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαι, καὶ οὓς ἡ ἁμαρτία περίσταται, τούτοις οὐκ ἔστιν ἐλεύθερον πρὸς τὸν Θεὸν τὸ ὄμμα. Ὁ ζυγὸς τοίνυν τοῦ Σωτῆρος χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον ἐλαφρόν. Καὶ πῶς, φησίν, έλαφρόν, ὅταν λέγῃ· Ἐὰν μή τις μισῇ πατέρα ἢ μητέρα· καὶ, Ος οὐκ αἴρει τὸν σταυρὸν, καὶ ἀκολουθεῖ μοι, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ, Ὃς οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσιν αὐτοῦ τοῖς ὑπάρχουσιν, ▾ Matth. vii, 45, 16. • Eccli. vi, 56. v, 22. "Prov, mi, 18. Edit. Athan. p. ferorum dejicit. Quibus autem insunt carnis pondera et cupiditates, et iis qui a peccato circumdantur, non liberum sane est oculos ad Deum erigere. Jugum itaque Servatoris suave est, et onus ejus leve. Et quo pacto, dicet quispiam, leve onus est, cum sic loquatur: Si quis non odit patrem el matrem 46, et, Qui non tollit crucem, et sequitur me, non est me dignus 47; et: Qui non renuntiat omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus ¹ª imo etiam jubeat ipsam tradere animam? ld te do16 Matth. x1, 29, 50. 10 Hebr. XII, ** Psal. cxlvii, 6. 18 Zach. v, 7. "Luc. xiv, 26. 1008, ex Possini catena in Matin, 1. 11 Prov. vul, 26. 13 Prov. 17 Matth. x, 38. 18 Lue. xiv, 35.

S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA. ceat Paulus qui ait: id enim quod in presenti est οὐ δύναταί μου είναι μαθητής· ὅταν κελεύῃ καὶ momentaneum et leve tribulationis, mire supra modum æternum gloriæ pondus operatur 19; et rursus: Non sunt condigna passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis *. αὐτὴν ἐκδοθῆναι τὴν ψυχήν; Διδασκέτω σε Παῦλος λέγων· Τὸ γὰρ παραυτίκα ἐλαφρὰν τῆς θλίψεως καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν αἰώνιον βάρος δύο ξης κατεργάζεται· καὶ πάλιν· Οὐκ ἄξια τὰ παθή ματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀνακαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Prodit ex cod. Colb. membran. xi sæculi. Est Cat. in Matth. Sancti Athanasii. Propterea dico vobis, omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, sed blasphemia in Spiri. tum non remittetur illis. Et quicunque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc sæculo, neque in futuro”, Ilic apposite Apostoli dictum proferatur: Littera occidit, Spiritus autem vivificat. Multa siquidem divinarum Scripturarum loca si secundum litteram intelligamus, in nefandas blasphemias incidimus, cujusmodi sunt quæ nobis nunc proponuntur Domini verba; quæ si secundum nudas dictiones excipiamus, non solum in nefandas dilabemur cogitationes, sed etiam ipsum Dominum sibi adversari deprchendemus. Namque si quicunque dixeril verbum contra Filium hominis, remittetur ei; quomodo idem Filius dixit: Qui me negaverit coram hominibus, negabo eum coram angelis Dei ¹? Et rursus, si omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, quomodo et de otioso verbo rationem sumus reddituri 3? quomodo qui dicit fratri suo, fatue, reus erit gelenum ignis *? quomodo item Paulus ait: Nolite errare: neque fornicarii, neque adulteri, neque molles, neque maledici, neque ebriosi, neque rapaces regnum Dei possidebunt 26? Quæ si ita se habent, quomodo, quæso, omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus? Rursumque, si verum illud est, cur miser accusatur Origenes, quod finem aliquem pœnarum constituat; ac tandem remissionem omnium peccatorum, hominibus pariter et dæmonibus a Deo concedendam prædicet? Item, si blasphemia in Spiritum sanctum remissionem non habet, quid queritur Ecclesia Novatum pœnitentiam rejecisse? Illud autem obscurius et difficilius intellectu est, quod, qui dixerit verbum contra Filium remittetur ei; qui vero dixerit verbum contra Spiritum sanctum non remittetur ei, ita ut minor videatur Filius esse Spiritu sancto et Patre. Quid ergo nefarios Arianos rejicimus. qui Filium volunt esse inferiorem et minorem Spiritu? Cur ergo Filius dicit: Ego et Pater unum sumus 27; el: Qui non honerat Filium, non honorat et Patrem ""; itemque hic ait: Quicunque dixerit verbum contra Filium, remittetur ei 39? Num blasphemia in Filium condonata est Arianis, Simonianis, Sabellianis, Photinianis, caterisque omnibus, qui blasΤοῦ ἁγίου Αθανασιου. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις· ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος βλασφημία οὐκ ἀρεθήσεται αὐτοῖς. Καὶ ὃς ἐὰν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ άν θρώπου, ἀνεθήσεται αὐτῷ· ὃς δ᾽ ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Πνεύματος ἁγίου, οὐκ ἀφεθήσεται αὐτῷ οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Ενταῦθα καλὸν τὸ τοῦ Ἀποστόλου εἰπεῖν· ὅτι τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωοποιεῖ. Πολλά γὰρ τῶν θείων Γραφῶν ἐὰν κατὰ τὸ γράμμα νοήσω μεν, εἰς ἀθέσμους βλασφημίας περιπεσούμεθα· οἷόν ἐστι καὶ τὸ νῦν προκείμενον τοῦ Κυρίου λόγιον· ἐὰν γὰρ κατὰ ξηροῦ τὰς λέξεις ἐκλάβωμεν, οὐ μόνον εἰς ἀθεμίτους ἐννοίας κατενεχθησόμεθα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν Κύριον ἐναντιούμενον ἑαυτῷ εὑρήσου μεν. Ἐὰν γὰρ ὃς εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀφεθήσεται αὐτῷ· πῶς αὐτὸς ὁ Υἱὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ ἀπαρνησάμενος αὐτὸν [ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων] ἀπαρνηθήσεται ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ; Καὶ πάλιν ἐὰν πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλαστ φημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, πῶς καὶ ὑπὲρ ἀργοῦ λόγου ἀπολογίαν δώσομεν; πῶς ὁ λέγων τῷ άδελφῷ αὐτοῦ, μωρέ, ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέεν ναν τοῦ πυρός; πῶς δέ φησι καὶ Παῦλος· Μὴ πλα νᾶσθε· οὔτε πόρνοι, οὔτε μοιχοί, οὔτε μαλα κοὶ, οὐ λοίδοροι, οὐ μέθυσοι, οὐχ άρπαγες, βασιλείαν Θεοῦ οὐ μὴ κληρονομήσουσι; Καὶ εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει, πῶς λοιπὸν, εἰπέ μοι, πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις; Καὶ ἐὰν πάλιν τοῦτο ἀληθὲς, διὰ τί λοιπὸν ἐγκαλείται ὁ ἄθλιος Ωριγένης, τέλος κηρύττων τῆς κολάσεως, ὡς συγχώρησιν πάσης ἁμαρτίας γενέσθαι καὶ τοῖς ἀνθρώποις καὶ τοῖς δαίμοσι παρὰ Θεοῦ; Πάλιν δὲ ἐὰν ἡ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημία οὐκ ἔχει συγχώρησιν, τί μέμφεται ἡ Ἐκκλησία Ναυάτον ἀπο βαλλόμενον τὴν μετάνοιαν; Τὸ δὲ σκοτεινότερον καὶ δυσκατάληπτον ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι ὃς ἂν εἴπῃ λόγον και τὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀφεθήσεται αὐτῷ· ὃς δ᾽ ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Πνεύματος, οὐκ ἀφεθήσεται αὐτῷ· ὥστε ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς παρὰ τὸ Πνεῦμα καὶ τὸν Πατέρα. Καὶ τί λοιπὸν ἀποβαλλόμεθα τους μυταρούς Αρειανούς, τοὺς σμικρύνοντας καὶ καταβιβάζοντας τὸν Υἱὸν παρὰ τὸ Πνεῦμα; Καὶ πῶς ὁ Υἱὸς λέγει· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· καὶ, Ὁ μὴ τιμῶν τὴν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα· καὶ πάλιν ἐνταῦθά φησιν· ὓς ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀφεθήσε 19 11 Cor. 1, 17. 10 Rom. vult, 18. 21 Matth. xu, 31, 32. ** II Cor. 111, 6. 13 Luc. xii, 9. ss Matth. 36. 15 Matth. V, 23. 16 | Cor. vi, 10. 27 Joan. x, 30. 38 Joan. v, 23. 39 Malth. χιι, 32. Ex cod. Colb. 2544, qui est catena in Matthæum. In editis quoque comparet, sed magna sui parte truncatum.

δ ται αὐτῷ; Αρα οὖν, εἰπέ μοι, ἡ εἰς τὸν Υἱὸν βλασ phemias in Christi incarnationen protulerunt? φημία συγχωρηθήσεται τοῖς Ἀρειανοῖς, καὶ Σιμωγιανοῖς, καὶ Σαβελλιανοῖς, καὶ Φωτεινιανοῖς, καὶ τοῖς λοιποῖς πᾶσι τοῖς εἰς τὴν τοῦ Υἱοῦ σάρκωσιν βλασφημήσασιν; Απαγε τῆς ἀτοπίας. Εἰ γὰρ ὁ λέγων τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, Μωρέ, ἔνοχός ἐστιν εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρὸς, εἰς ποίαν λοιπόν, είπέ μοι, γέενναν γεέννης ἐκβληθήσεται ὁ λέγων τὸν Θεὸν αὐτοῦ κτίσμα, καὶ οὐχὶ Θεοῦ Υἱόν, ἀλλὰ δοῦλον καὶ ὑπουργὸν καὶ μικρόν; Καὶ εἰ ὅστις εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀφεθήσεται αὐτῷ, πῶς αὐτὸς ὁ Υἱὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ μὴ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ μὴ πίνων μου τὸ αἰ μα, οὐκ ἔχει ζωὴν αἰώνιον; Πῶς δὲ καὶ δύναταί τις, ἀτιμάζων τὸν Υἱὸν, μὴ βλασφημεῖν εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα; 'Ο δὲ εἰς αὐτὴν βλασφημῶν δηλονότι ἀπαρ νεῖται τὸ ἅγιον βάπτισμα· ὁ δὲ τοῦτο ἀπαρνούμενος, - τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποδύεται. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ ἡλίου, ἐὰν τὴν θέρμην ἢ τὴν ἀκτῖνα αὐτοῦ καθυβρίσῃς, εἰς ὅλην τὴν φύσιν αὐτοῦ ἀνατρέχει ἡ ὕβρις· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ τρισηλίου τῆς ἁγίας Τριάς δος φωτὸς καὶ μυστηρίου ἡ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως ἀτι μία παντὸς τοῦ πληρώματος τῆς θεότητός ἐστιν ἀτιμία. Τί οὖν ἐστι τὸ πρὸς Ἰουδαίους λεγόμενον, ὅτι Πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία τοῖς ἀνθρώποις ἀφεθήσεται· ὃς δ' ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀφεθήσεται αὐτῷ· ὃς δ' ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Πνεύματος ἁγίου, οὐκ ἀφεθήσεται αὐτῷ οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Νουνεχῶς ἀκούσωμεν, καὶ μὴ πλανηθῶμεν. Διττὸν εἶναι τὸν Χριστὸν μετὰ τὴν ἄφραστον ἔνωσιν, φημὶ δὲ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, αἱ ἱεραὶ ἡμῖν δια βοῶσι Γραφαί· Ὁ γὰρ λόγος σάρξ ἐγένετο. Την γοῦν τοῦ Λόγου θεότητα ὁ αὐτὸς Χριστὸς Πνεῦμα ἅγιον ὀνομάζει, καθὰ καὶ πρὸς τὴν Σαμαρείτιν ἔλεγε, Πνεῦμα ὁ Θεός· τὴν δὲ ἀνθρωπότητα αὐτοῦ Υἱὸν ἀνθρώπου· Νῦν γὰρ, φησὶν, ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ οὖν ἀεὶ τῷ Θεῷ προσκρούοντες Ἰου δαῖοι διττὴν πρὸς Χριστὸν τὴν βλασφημίαν ἐκέκτηντο Μὲ μὲν γὰρ τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, ἤγουν τῷ Υἱῷ τοῦ ἀνο θρώπου προσκόπτοντες, προφήτην αὐτόν, ἀλλ' οὐ Θεὸν εἶναι ἐνόμιζον, καὶ φάγον αὐτὸν καὶ οἰνοπότην ἐκά λουν, οἷς καὶ συγγνώμην ἔδωκεν· ἀρχὴ γὰρ ἦν τοῦ κηρύγματος, καὶ οὔπω ἐχώρει ὁ κόσμος Θεὸν πι στεύειν γενόμενον ἄνθρωπον. Διό φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι ὓς ἂν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἤγουν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἀφεθήσεται αὐτῷ. Τολμῶ γὰρ λέγειν, ὅτι οὐδὲ αὐτοὶ οἱ μακάριοι μαθηταὶ τὸ τέλειον περὶ τῆς αὐτοῦ θεότητος εἶχον φρόνημα, ἕως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὐτοῖς τῇ Πεντηκοστῇ ἐπεφοίτησεν. Ἐπεὶ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἰδόντες αὐτὸν, οἱ μὲν προσεκύνησαν, οἱ δὲ ἐδίστασαν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τούτου κατεκρίθησαν. Οἱ δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἤγουν εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα, βλασφημήσαντες καὶ λέγοντες, ὅτι Ἐν Βεελζεβούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια, οὐκ ἀφίενται οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Επισημειώσα30 Joan. v1, 54. ³¹ Matth. x11, 32. ss Joan. 1, 14. ΧΙ, 19. 30 Luc. xt, 15. PATROL. GR. XXVII. Apage hanc absurditatem. Nam si is qui fratri suo dicit, Fatue, reus est gelennæ ignis; qualem, die mihi, in gehennam gehennæ projicitur is qui aftirmat Deum suum creaturam esse; non Filium Dei, sed servum, sed administrum, et parvum? Et si qui dixerit verbum contra Filium, remittetur ei; quomodo ipse Filius dixit: Qui non manducat meam carnem, nec bibit meum sanguinem, non habebit vitam æternam **? Aut qui, quæso, possit qui ignominia afficit Filium, non blasphemare in sanctam Trinitatem? Qui vero in eam blasphema dicit, is haud dubie abnegat sanctum baptisma; ac qui Βaptismum negat, profecto Spiritum sanctum exuit. Et quemadmodum in sole isto sensibili, si calori radiisve ejus contumeliam feceris, in totam naturam solis recidit hujusmodi contumelia; ita quoque se res habet in trigemino sole Trinitatis et mysterii: contumelia in unam personam prolata, blasphemnia est in universam plenitudinem deitatis, Quid igitur sibi vult dictum illud ad Judæos: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus: et quicunque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo neque in futuro”. Prudenter audiamus, et ne seducamur. Duplicem esse Christum post inenarrabilem unionem, dico autem ex deitate et humanitate, sacræ nobis clamant Scripturæ: nam Verbum caro factum est s. Deitatem ergo Verbi ipse Christus Spiritum sanctum appellat, quemadmodum ad Samaritanam locutus est, Spiritus est Deus"; humanitatem vero suam, Filium hominis vocat: Nunc, inquit, glorificatus est Filius hominis”. Judæi igitur qui semper Deum offenderuntduplicis adversus Christum blasphemiæ rei sunt. Quorum alii in carnem ejus, scilicet in Filium hominis, impingunt, prophetam, non Deum esse existimantes; ac voracem illum et potatorem vocabant: quibus veniam dedit. Siquidem initium prædicationis erat, nondumque poterat mundus Deum illum credere, qui homo factus fuerat. Hine Christus ait: Quicunque dixerit verbum contra Filium hominis, scilicet contra corpus suum, remittetur ei. Ausin quoque dicere, neque ipsos beatos ejus discipulos, perfectam ipsius divinitatis ha buisse notitiam, donec Spiritus sanctus in die Pen tecostes in ipsos illapsus esset. Namque etiam post resurrectionem videntes eum, alii adorarunt eum, alii autem dubitaverunt; nec ideo tamen condemnati sunt. Qui vero in Spiritum sanctum, sive in Christi deitatem blasphema hæc dicta protulerunt: In Beelzebul, principe drmoniorum, ejicit damonia 3; iis sane non remittetur, neque in hoc sæculo, neque in futuro. Observandum porro est, non dixisse Christum, blasphemanti ac postea pœ. ss Joan. iv, 24. * Joan. XIII, 36. ss Matth.

S. ATHANASII OPP. PARS III. EXEGETICA σαντι καὶ μετανοήσαντι οὐκ ἀφεθήσεται· ἀλλὰ Τῷ βλασφημοῦντι, εἴτ' οὖν ἐπιμένοντι τῇ βλασφημία. Η γὰρ ἀξιόλογος μετάνοια πάντα λύει τὰ ἁμαρτήματα. Τὸ δὲ μήτε ἐνταῦθα ἀφίεσθαι τῷ εἰς τὸ Πνεῦμα βλασφημήσαντι, μήτε ἐν τῷ μέλλοντι, τινὲς ἐξετά ζοντές φασι τέσσαρας εἶναι τρόπους δι' ὧν συγχώρη σις ἁμαρτημάτων γίνεται· δύο ἐνταῦθα, καὶ δύο ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐφικνεῖται ἡ μνήμη ὅλου χρόνου μνημονεύειν τὰ σφάλματα, ἵνα ἐνταῦθα μετανοήσῃ ὁ ἄνθρωπος, ᾠκονόμησε φιλανθρώπως δ Κύριος ἡμῶν μὴ μετανοούντων τρόπους μετανοίας ἐν μὲν τῷ μέλλοντι, ὡς εἴρηται, δύο· ὅταν τις αδιαφό ρως ἀγαθοεργήσας, εἴτε εἰς οἶκτον καὶ συμπάθειαν πρὸς τὸν πλησίον κινηθεὶς, ἢ ὅσα ἄλλα φιλανθρωπίας εχόμενα· ταῦτα ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι κατὰ τὸν και ρὸν τῆς κρίσεως ζυγοστατούμενα, ἐφ᾽ ἃ τὴν ῥοπὴν ἔχει, συγχώρησις γίνεται. Καὶ οὗτος μὲν ὁ εἷς τρόπος δεύτερος δὲ οὗτος· ὅταν ταῖς ἁμαρτίαις συνεχόμενος, ἀκούων δὲ τοῦ Κυρίου λέγοντος· Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε, φοβούμενος οὐδένα κρίνει ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν βεβιωμένων· ὡς φύλαξ τῆς ἐντολῆς οὐ κρίνεται. Τῆς γὰρ ἑαυτοῦ ἐντολῆς οὐκ ἐπιλήσμων ὁ ἀψευδέστα τος. Οἱ δὲ ἕτεροι δύο τρόποι ἐνταῦθα τὴν συγχώρησιν ἔχουσιν· ὅταν τις, ἐν ἁμαρτίαις ὤν, οἰκονομεῖται ἐκ τῆς προνοίας ἐν συμφοραῖς, ἐν ἀνάγκαις, ἐν νόσοις· ὡς οὐκ οἶδε γὰρ διὰ τῶν τοιούτων καθαίρει αὐτὸν ὁ Θεός. Καὶ εἰ μὲν εὐχαριστεῖ πειραζόμενος, τὸν ἐπὶ τῇ εὐχαριστία μισθὸν λαμβάνει· εἰ δὲ ἀχαριστεῖ, δι' ὰς μὲν ἁμαρτίας παιδεύεται, ἐκ τῶν τοιούτων κρίνεται· τὴν δὲ ὑπὲρ τῆς ἀχαριστίας εἰσπράττεται ποι νήν. Ἐπεὶ οὖν ἅτινα εἰς ἀνθρώπους τις ἁμαρτάνει, πολλὰς ἔχει προφάσεις συγχωρήσεων· ἁμαρτάνων γάρ τις εἰς ἄνθρωπον, ἄλλον δὲ ἄνθρωπον εὖ ποιῶν, εἰς ἣν φύσιν ἥμαρτεν, αὐτῇ καὶ ἀπελογήσατο. Ἡ δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα βλασφημία (ἔστι δὲ ἀπιστία, μὴ ἔχουσα ἑτέραν πρόφασιν συγχωρήσεως, εἰ μὴ τὸ γενέσθαι πιστὸν), οὔτε ἐνταῦθα οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι ἀφεθήσεται τῆς ἀθεΐας καὶ ἀπιστίας ἡ ἁμαρτία. milenti remissionem dandam non esse; sed blas- σθαι δὲ χρὴ, ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ Χριστὸς, Τῷ βλασφημήphemanti, sive in blasphemia perseveranti: siquidem condigna penitentia peccata omnia eluit. Quod autem dicitur, blasphemiam in Spiritum sanctum neque in hoc, neque in futuro sæculo dimitti; quidam re diligentius exquisita dicunt, quatuor modis peccatorum veniam concedi; duobus hic, duobus item in futuro sæculo. Cum enim peccatorum omnis temporis meminisse non possimus, ut hic poenitentiam quilibet agere possit; idcirco Dominus noster, nobis hic penitentiam non agentibus, duos, ut dictum est, in futuro poenitentiæ modos procuravit. Cum quis scilicet bona indifferenter egerit, sive misericordia et commiseratione commotus in proximum, sive quævis alia humanitatis officia praestiterit; ea porro in futuro sæculo, judicii tempore, in quam propendebunt partem, veniam consequentur. Et hic quidem primus est modus: secundus vero is est, cum quis peccatis constrictus, audila Domini voce dicentis: Nolile judicare, ut non judicemini, de nemine judicare, exaninato vitæ instituto, ausus; utpote cultor præcepti, neque ipse judicatur. Neque enim mandati sui immemor est ille veracissimus. Duobus autem aliis anodis hic venia obtinetur; cum quis nimirum peccatis obnoxius, divina dispensante providentia, miseriis, ærumnis morbisque affligitur. Modo namque sibi ignoto, his a Deo purgatur. Et si quidem tentatus gratias agat, mercedem ob gratiarum actionem accipit; sin se ingratum præbeat, de iisdem peccatis quorum causa corripitur, iterum judicatur: .nsuperque debitas ingrato animo pœnas luere cogitur. Igitur peccata in homines admissa, multis possum rationibus condonari: nam si quis in hominem peccans, de alio homine bene mereatur, is quam in naturam peccavit eidem naturæ satisfecit. Sed blasphemia in Spiritum (quæ infidelitas est, nullam, nisi quis fidelis efticiatur, veniam admittens), utpote impietatis et infidelitatis peccatum, neque iu hoc, neque in futuro sæculo dimittetur. Athanasii Alexandrini, De lunaticis. Domine, miserere filio meo, quia lunaticus est, et male patitur ". Lunaticis, non luna insaniæ causa est, neque enim luna ad malum et damnum inferendum hominibus creata est, sed ad ministerium optimis utilibusque rebus præbendum. Cum enim ex natura sua humida sit, suavissimum corporibus somnum procurat, noctis tenebras, colore lacteo ornata, demulcet; solem vero qui siccus calidusque est, qua lance temperat, atque humore frigiditateque sua plantas omnes, prata, berbas, olera, ut mater vera in ulnis accipiens, fovet, et virescere facit; ita ut sub aurora crepusculum, videre sit arbores densis frondibus ornatas, prata in summis floribus 37 Matth. xv 14. Hæc ad finem usque, quæ in editis desiderabantur, et in editione Athanasii nostra separatim Αθανασίου Αλεξανδρείας, Περὶ σεληνιαζομένων Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱὸν, ὅτι σεληνιάζεται, καὶ κακῶς πάσχει. Οἱ σεληνιαζόμενοι, οὐχ ὡς τῆς Η σελήνης παραιτίας γινομένης τῆς αὐτῶν φρενοβλα Γείας· οὔτε μὴν ἡ σελήνη ἐκτίσθη εἰς κακοποιίαν, ἢ πρὸς βλάβην τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἀλλ' εἰς συν εργίαν καλῶν καὶ ὠφελίμων πραγμάτων. Οὖσα γὰρ κατὰ φύσιν ὑγρά, τοῖς σώμασι τὸν ἥδιστον ὕπνου προξενεῖ, τῆς δὲ νυκτὸς τὸ σκότος παραμυθεῖται, οὖσα γαλακτοφαής· τῷ δὲ ξηρῷ καὶ τῷ θερμῷ τῷ ἡλίῳ ἀντιταλαντεύουσα, τῇ ὑγρότητι καὶ τῇ ψυχρίᾳ πάντα τὰ φυτὰ καὶ τοὺς λειμῶνας, καὶ πᾶσαν πόαν καὶ βοτάνην, ὡς μήτηρ γνησία διὰ τῆς νυκτὸς ἐναγκαλιζομένη, ἀναζωπυρεῖ καὶ ἀναθάλλει· ὥστε ὑπὸ τὴν ἕω ὁρᾶσθαι καὶ ponuntur, pag. 1008, ex imiss. mutuati sumus. Hac ex cod. Reg. 1995, x sæculi, fol. 323.