1155 DIDYMI ALEXANDRINI DIDYMI ALEXANDRINI EXPOSITIO IN PSALMOS. (Angelo Mas, Bibliotheca nova Patrum, t. VII, parte 11, p. 131.) 1156 MONITUM. Venio nunc ad Didymi in Psalmos perquain copiosam et piam lucubrationem. Namque hunc non par- tem, sed integrum Psalmorum corpus explanavisse, certissimo testimonio docet Hieronymus De vir. ill., cap. 109, et in epistola 112, 20, idque passim catenæ tum iss. tum editæ oculis reapse subjiciunt. Jaim etsi multæ Didymi partes in Corderianæ Catenæ voluminibus sunt, attamen longe plures in Vaticanis co- dicibus erant, quos inter prætuli duos, nempe Vat. 1789, perveterem, ubi Didymi auctoritates prolixæ et luculentæ sunt, sed non ultra quinquagesimum psalmum. Reliquas vero Psalterii partes duas, sive Didymi in eas commentarium, benelicio codicis recentioris Vat. 1682, cui connectitur 1683, continuavi. Corderii Catenam initio contuli, deinde hac omissa, Didymum prout in prædictis codicibus erat, multum atque præclarum, secure transcripsi. Modo enim in Corderiano libro nihil erat Didymi, veluti in psal- mis II, IV, V, XII, XIV, XIX, XX, XXII, XXV, XXVI, XXVIII, XXIX, XXX, XLI, XLII, XLIII, XLV, XLVI, XLVIII, LXI, LXII, LXIII, xc1, cxv, cxix. Modo præ nostris oppido pauca, veluti in psalmis 111, x, x|1, xxIII, XXIV, XWWII, XXXI, XXX(V, XXXVI, XXXVII, XXXVIII, XL, XLVII, LXVI, XCIV, XCVI, CXIV. Alicubi tamen Corderias nova habebat et plura]; sed nos hoc institutum tenuimus, saltem post psalmum xxiii, ut ex Corderiano libro nihil, ex codicibus omnia, ut in marginibus dictum est, exscriberemus sive nota Corderio sive se- cus, nam et lectionum varietas utilis est. Ille est apud Corderium defectus maximus, quod post cxx psal- mum nihil Didymi habetur, nostri vero codices usque in finem Psalterii Didymuni exhibent. Didymi au- tem quæ mens fuerit et institutum in Psalmis explicandis, cognoscimus ex ejus proœmio, ubi, laudatis Novi Testamenti verbis, quæ Psalmorum vaticinia ad Christum referunt, ait hanc sacræ Scripturæ partem spiritali præsertim sensu esse intelligendam. Cæterum citatis a Didymo testimoniis addendum est aliud maximum ore ipsius Christi prolatum Luc. xxiv, 44 : Quæ scripta sunt in Psalmis de me (a). (a) Priores quindecim psalmos Græce et Latine, reliquos Græce tantum edidit cardinalis Mai; iis inter- pretationem nostram adjecimus. EDIT. PATR. ΔΙΔΥΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΩΣ ΕΙΣ ΨΑΛΜΟΥΣ, DIDYMI ALEXANDRINI IN PSALMOS. . PROOEMIUM. In Novo Testamento, dictionum de Psalmorum A libro sumptarum testimonia exstant, tanquain a divino Spiritu pronuntiatarum. Paulus quidem in Epistola ad Hebræos ex nonagesimo quarto psalmo · capitulum sumens, sancti Spiritus illud esse di- ctum scribit, dicens : « Sicut ait Spiritus sanctus : Hodie si vocem ejus audieritis *, › et reliqua. Præ- Hebr. 111, 7. Ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ λέξεων ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραληφθεισῶν μαρτυρίαι κεῖνται, ὡς ὑπὸ ἁγίου Πνεύματος εἰρημέναι. Παῦλος μὲν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ ἀπὸ τοῦ ἐνενηκοστοῦ τετάρτου ψαλμοῦ κεφάλαιον λαβὼν, ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀπηγγέλθαι αὐτὸ γράφει, φήσας· Καθώς λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ

ευοδούμενος ἐν τῷ τυγχάνειν ὧν ἐπιθυμεῖ, προφέρε: φωνὴν τὴν ἐν τῷ Ἰώβ · « Λέγει δὲ Κυρίῳ· Απόστα ἀπ᾿ ἐμοῦ· ὁδούς σου εἰδέναι οὐ βούλομαι· τίς ἱκανός, ὅτι δουλεύσομεν αὐτῷ; » Καὶ γὰρ οὗτοι τῆς προσού- σης αὐτοῖς εὐπραγίας αίτιοι νομίζοντες εἶναι, λέγουσ Κυρίῳ· Απόστα, μὴ φανεροῦ μοι τὰς ὁδούς σου· εἰδέναι γὰρ αὐτὰς οὐ θέλω· τί γὰρ πλέον ἡμῶν ἔχων ἱκανὸς εἶ, ἵνα δουλεύσωμέν σοι; Στιχ. ς'. Ἐπὶ τῶν ἀσεβῶν μέγα φρονούντων ὡς μεγαλορήμονα γλῶτταν καὶ χείλη δόλια αὐχεῖν, οἱ πτωχοὶ ταλαιπωροῦσιν, καὶ στενάζουσιν οἱ πένητες, τὸ τυραννικὸν αὐτῶν οὐ φέροντες. Τούτου χάριν φη- σὶν ὁ Κύριος· Ἀναστήσομαι νῦν, ἵνα θήσομαι τὴν βουλὴν ἐν σωτηρίῳ· παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ κατὰ τῶν ἐναβρυνομένων ὑπερηφάνως τῶν ὑποδεεστέρων ἀπολύσω δὲ τοῦ ταλαιπωρεῖν καὶ στενάζειν τοὺς πτωχοὺς καὶ πένητας. • Πτωχοὺς καὶ ἐν τούτοις καὶ πένητας ἐρεῖς τοὺς μὴ οἴους τε ἐπαμύνειν ἑαυ τοῖς δι' ἀσθένειαν προσοῦσαν, ἢ διὰ τὴν εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἄγουσαν κακίαν. Οὗτοι ανώτεροι ταλαι- τωρίας καὶ τοῦ στενάζειν γεγένηνται, τοῦ Κυρίου κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρόν ἀναστάντος, καὶ πρὸς ἡμᾶς ἐληλυθότος· ὡς φανερωθῆναι τὴν σωτηρίαν τῶν ἔξω ταλαιπωρίας καὶ τοῦ στενάζειν γεγενημέ- νων. Εστιν γοῦν καταλλήλως τοῖς προκειμένοις ἀκοῦσαι τὸ, ο Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος. Τις με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; • Εφ' ᾧ λεχθέντι παρρησιαζόμενος ἑξῆς λέγει· « Ευχαρι- στῷ τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Δείκνυται γὰρ διὰ τούτων, ὡς Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὁ φυσάμενος τὸν ταλαιπωροῦντα δι' δ εἶχεν σῶμα θανάτου, ὁ εἰπών ἐστι· ι Νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος. » Ἐπῆλθέν τισιν εἰπεῖν πτωχοὺς μὲν εἶναι τοὺς μετ ταπεσόντας του πλούτου· πένητας δὲ τοὺς ἐκ πόνου δι' ἐργασίας γινομένου τὸ ζῆν ἔχοντας (11). Καὶ ἔστιν γε κατὰ ταύτην την νόησιν ὁ πτωχὸς πένης ἐξ ἀνάγ κῆς, οὐκ ἀντιστρέφοντος τὸν πένητα πτωχὸν εἶναι. Καὶ τάχα γε τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ πτωχοῦ κατα- σκευάσεται καὶ ἐκ τῆς Γραφῆς· εἴρηται γάρ ο Πλού σιοι ἐπτώχευσαν· ο και, « Ὅτι ἐπτωχεύσαμεν σφό. δρα. • Συμφώνως τούτοις εκλήψεται καὶ τὸ περὶ τοῦ Σωτῆρος λεχθέν· . Ὡς ἐπτώχευσεν δι' ἡμᾶς πλού- σιος ὢν, ἵνα ἡμεῖς πλουτήσωμεν τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ. Συναινεῖ καὶ τοῖς περὶ τοῦ πένητος τό, ο στεναγμοῦ τῶν πενήτων, ο στενόντων ἀεὶ καὶ ὀλοφυρομένων, ἐπὶ τῷ πόνῳ τῷ ἐκ τοῦ ἀπορεῖν τῶν ἐπιτηδείων προσόντι. Τό, ο θήσομαι ἐν σωτηρίῳ, ο δηλοῖ τὸν Ορίσω καὶ ποίησω· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ, « Ον ἔθηκεν κληρονόμον πάντων ο δηλούσης τῆς λέξεως, ἂν ὥρισεν καὶ ἀνέδειξεν κληρονόμον. Εἰς ταῦτα λήψει τὸ, ο Εθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστό λους, » καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ τὸ πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας ειρημένον, ο Υμᾶς ἔθετο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπισκόπους ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν. « Το *¹ σε πτωχός ει πένης Ει : • το πτωχός) EXPOSITIO IN PSALMOS. A petita re politur, vocem emittit, cujusmodi apud Jo- bum est : . Dicitque Domino : Recede a me, vias tuas scire nolo *. Quid prodest, si ei nos ser- tiamus?, Nimirum li propriæ felicitatis putantes se esse auctores, dicunt Domino : Recede, ne mili vias tuas manifestare velis; namque eas cognoscere nolo. Quid enim nobis utilitatis accedet, si tibi fa- mulemur? VERS. 6. Dum impii tumida mente sunt, lingua- que magniloqua et dolosis labiis insolescunt, pau- peres marent, inopes gemunt, lyrannicum illorum morem minime ferentes. Propterea dicit Dominus: • Nunc exsurgam, ut ponam consilium in salutari: fiducialiter agam in eo, › contra illos qui superbe se extollunt supra infriniores. En solvam a sua mi- B seria, ne genant, pauperes ac inopes. Porro pau- peres atque inopes nunc quoque dices eos, qui semet tueri ob virium infirmitatem nequeunt, vel propter nequitiam qua ad hujusmodi statuin redacti sunt. Hi celsiores calamitate et gemitu facti sunt eo ten- pore, quo Christus ad nos venit et resurrexit; ita ut salvi apparuerint, erepti ærumnis atque plora- tibus. Prædictis itaque consenlaueum est verba illa audire : • Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus ? . Quo dicto, confiden- ter deinde,ait: «Gratias ago Deo per Jesum Chri- stumn *. » Per hæc enim ostenditur, Jesumn Chei- stum, qui calamitosum hominem corporis mortalis causa liberavit, illum esse qui ait: < Nunc exsurgam, dicit Dominus. › C D Job xx1, 14. ss Rom. vu, 24. llebr. 1, 2. Cor. x11, 28. Rom. 1, 8. "Act. xx, 28. lorum distinctionem. Omnino et Con- Venit in mentem nonnullis dicere, pauperes qui- dem esse qui patrimonio eversi sunt; inopes autem illos qui labore opera victum comparant. Atque hoc sensu pauper quidem necessario est inops; neque tamen vicissim inops pauper est. Imo quod de pau- pere dicitur, fortasse etiam a Scriptura argumen- tum habet, ubi dicitur : « Divites eguerunt **. Pauperes admodum facti sumus s. sonanter his accipietur, etiam quod de Salvatore dicitur Qui pauper propter nos factus est, cum esset dives, ut illius paupertate nos divites esse- mus 56. » Favet item sensui vocabuli inopis dictio: • gemitus inopum; » qui nimirum semper gemunt plorantque propter laborem queni ob rerum neces- sariarum inopiam tolerant. Dictio, Ponam in salu- tari, significat, definiam et faciam, sicut in verbis : • Quem posuit hæredem universorum * ; › id est, quem decrevit constituitque hæredem. Similiter in- telliges : ‹ Posuit Deus in Ecclesia primum quidem apostolos ",, et reliqua. Necnon illud quod Eccle- siæ senioribus dictum fuit : « Posuit vos Spiritus sanctus episcopos regere Ecclesiam "., Nam ver- Psal. LXXVIII, 8. Cor. viii, 9. Psal. xxxII), 11. Itali adhuc retinent distinguuntque pitocco (ex Græ- et potero. (11) Adnotent Græci lexicographi hanc vocabit-

Α δοῦλος φυλάττει, πολλὴν ἕξων τὴν ἀνταπόδοσιν, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν. Εt Στ. ιγ. Μεγάλην δὲ ἁμαρτίαν τὴν ἀποτελεσματι κὴν φησιν. Εἰ γὰρ μὴ ἀπὸ τῶν κρυφίων μου καθα ρισθείην, ἐπιμένοντα ταῦτα τὰ παραπτώματα, εἰς πρᾶξιν φαύλην μεταφέρει, καὶ γίνομαι ὑπεύθυνος ἁμαρτία μεγάλῃ. • " Στ. ιε'. « Καὶ ἔσονται εἰς εὐδοκίαν τὰ λόγια τοῦ στόματός μου. ο Οτ᾽ ἂν ταῦτά μοι ὑπαρχθῇ παρά σοῦ, τότε εἰς εὐδοκίαν ἐστὶν τὰ λόγια τοῦ στόματός μου, ἃ προήνεγκα ευχόμενος τος, ὑμνῶν σε, εὐχαρι στῶν σοι. Εἰς εὐδοκίαν δ' ἐστὶν τὰ λόγια, τὰ ἀποδο χῆς ἄξια. ι Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου ἐνώπιόν σου, ο λογισμοῖς καὶ νοήσεσιν, ἐκτὸς οὖσα παντὸς μώμου, ἐνώπιόν σου τυγχάνει διαπαντός. Το μέντοι Β τῆς μελέτης άμεμπτον οὐκ ἄλλοθεν ἢ ἐκ σοῦ ὑπῆρχται, καθαρίσαντός με ἀπὸ τῶν κρυφίων μου. « Κύριε, βοηθέ μου καὶ λυτρωτά μου. » Σοῦ βοηθοῦντος, ὦ Δέσποτα, οὐδενὶ ὑποπίπτω τῶν πνευματικῶς προσ- πολεμούντων. Εἰ δὲ καὶ παρ᾽ ἐμὴν ἀπροσεξίαν ἁλῶ- και τοῖς ἐναντίοις συμβῇ, σύ με ἐκ τῶν κρατησάντων λύτρωσαι, ἅμα βοηθὸς καὶ λυτρωτής μου εὑρισκό μενος. Ο ο Στ. Β'. Δίδωσι Θεὸς κατὰ τὴν καρδίαν τοῦ εὐχομέ νου, ὅτ' ἂν τοιαῦτα αἰτῆται, & καὶ Θεῷ πρέπει διδά ναι, καὶ τῷ λαμβάνοντι συμφέρει. Ἡ γὰρ περὶ τούτων αἴτησις ὀρθῶς γινομένη ἕξει τὸν Θεὸν παρ ἔχοντα. • Καὶ πᾶσαν τὴν βουλήν σου πληρώσει βουλήν, τουτέστιν τὴν βούλησιν ὀρθῶς γινομένην πλη ρώσαι. Πληρούται δὲ βούλησις, ὅτ' ἂν μὴ διαμάρτη ἐν ταῖς σκέψεσιν, ἀλλ' ἐκεῖνα ἀπαντήσῃ περὶ ὧν προεβουλεύσατο. Στ. Γ'. « Αγαλλιασόμεθα ἐν τῷ σωτηρίῳ σου. Ἔστι δὲ τοῦτο περὶ οὗ εἴρηται· « Ἰδοὺ ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον Σωτὴρ, ὅς ἐστιν Χριστός Κύριος. Ο Λέγεται σωτήριον λέγειν τὴν σωτηρίαν ἣν σώζεται ᾧ ἐπ ακούει Θεὸς ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, ἐφ' ἡ σωτηρίᾳ ἀγαλ λίασις ἔσται. ι Καὶ ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ ἡμῶν μεγαλυνθησόμεθα. » Αλλων ἐπὶ κοσμικοῖς πράγμασι μεγαλυνομένων, ἡμεῖς ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ ἡμῶν μεγαλυνθησόμεθα. Σημαίνει δὲ τὴν ἐν τῷ ὄντως ἀγαθῷ προκοπὴν το, ο Μεγαλυνόμεθα. . Οὐ γὰρ εἶπεν, Μεγάλοι ἐσμέν· ταύτῃ τοι καὶ ὁ Ἰσαὰκ προ βαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως μέγας εγένετο σφόδρα. Μεγαλύνεται δέ τις ἐν ὀνόματι Κυρίου, τὰ γνησίου καὶ τελείου δούλου ἐπιτελῶν. Στ. ζ'. • Πληρώσαι Κύριος πάντα τὰ αἰτήματά σου. » Εγκώμιον μέγα τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος, τὸ πλη- ρωθήσεσθαι ὑπὸ Κυρίου πάντα τὰ αἰτήματα αὐτοῦ, οὐδὲν αἰτουμένου ὧν μὴ παρέχει ὁ Θεός. Πλήρωσις δὲ αἰτήσεων τὸ ἐκβῆναι καὶ εἰς ὑπαρξιν ἐλθεῖν ἐκεῖνα ὑπὲρ ὧν τις ἠξίωσεν. « Νῦν ἔγνων, ὅτι ἔσωσεν Κύριος τὸν χριστὸν αὐτοῦ. » Τῆς χριστοῦ φωνῆς ὁτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἱερέως, ὁτὲ δὲ ἐπὶ τοῦ βασιλέως, ότὲ δὲ ἐπὶ τῆς κατὰ σάρκα τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίας. Ο μέν τις φήσει ἐπὶ τοῦ Δαυΐδ, ὁ δὲ ἐπὶ Εζεκίου, περὶ οὗ καὶ DIDYMI ALEXANDRINI omnis Dei servus custodit, multam babiturus remu- nerationem, quam non e sensibilibus consequitur. VERS. 13. Magnam autem culpam astrologiam vocat. Nisi enim ab occultis meis mundarer, hæc omnia quæ permanerent delicta turpem agendi ra- onem inducerent, magnique reus peccati fierem. • VERS. 15. . erunt ad voluntatem eloquia oris mei. Hæc enim cum mihi a te evenerint, tunc ad voluntatem erunt verba oris mei, quæ protuli de- precans te, hymnnos tibi cauens, gratias agens tibi. Ad voluntatem sunt eloquia, quæ laude digna sunt. • Et meditatio cordis mei in conspectu 140, ▸ eloquiis et eogitationibus, cum sit extra omnem vituperationem, ubique in conspectu tuo versatur. Quod autem meditatio reprehensione ca- reat, haud aliunde oritur nisi abs te qui me ab occultis meis mundasti. Domine, adjutor meus et redemptor news. • Te mihi auxiliante, Domine, nulli cedo eorum qui adversum me spiritaliter præliant. Quod si propria accidit incuria ut adver- sariis cedam, tu me ab opprimentibus redimas, adjutor simul et redemptor mihi factus. PSALMUS Vras. 5. Tribuit Deus secundum cor precantis, cum talia rogantur quæ et Deum dare decet, et ac- cipienti prosunt. De talibus enim recte facta petitio obsequentem inveniet Deum. Et omne consitium tuum confirmet; › consilium, rectam scilicet vo- luntatem confrmet. Impletur autem voluntas, quando non excidit proposito, sed obvia habet quæ jam antea constituerat. VERS. 6. Lalabimur in salutari tuo. Hoc est de quo dictum est: Ecce natus est nobis hodie Salvator qui est Christus Dominus ". Salu- tem indicat qua salvabitur is quem exaudiet Deus in die tribulationis, de qua salute exsultatio erit. • Et in nomine Domini Dei nostri magnificabi- mur. » Gæteris de mundi rebus magnifcantibus, nos in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. In iis quæ vere bona sunt progressum indicat vox ila, • Magnificamur; haud enim ail, Magni su- mus; hac enim ratione procedens etiam Isaac major fiebat, donec valde magnus fieret. Magnificatur vero aliquis in nomine Domini, si veri perfectique servi fungitur officiis. VERS. 7. Impleat Dominus omnes petitiones tuas. Laus magna est illi, de quo dicitur omnes peditiones ejus a Domino esse implendas, ipsumque nihil expostulare quin concedat Deus. Petitionum vero impletio est, cum eveniunt ac prospere ce- dunt quæcunque exoptavimus. • Nune cognovi quoniam salvum fecit Dominus christum suum. › Christus vocabulum nunc sacerdotem, nunc regem, nunc vero secundum carnem Dei Verbi incarnationem significat. Hic autem David, juxta nonnullos, vel "Luc. 11. 11. C D XIX.

Α τὴν θάλασσαν· πλήρης δὲ τῶν τοιούτων πᾶσα ἡ ἱστο Β ρία. Καὶ γίγαντα δὲ τὸν ὑπερβαλλόντως ἰσχυρὸν οὐ σωθήσεσθαι ἔφη ἐν τῇ παρούσῃ αὐτῷ ἰσχύϊ· ἔψει σε τοῦτο ἐπιστήσας τῷ κατὰ τὸν Γολιάθ. Εἰ δὲ καὶ τὸν θεομάχον ἡ προσηγορία δηλοί, οὐδὲ οὕτως σωθήσεται ἐν πλήθει ἰσχύος ὧν ἔχει δογμάτων ἀθεότητος. Τὸν μὲν οὖν ἰσχυρὸν οὕτω καλούμενον ἔστιν εὑρεῖν ἐν Ησαΐα λέγοντι, ο Γίγαντα καὶ ἰσχύοντα· τὸν δὲ θεο μάχον πάλιν παρὰ τῷ αὐτῷ· «Χαίροντες ἔρχονται πλη- ρῶσαι τὸν θυμόν μου, χαίροντες ἅμα. Καὶ ἐν Γε- νέσει, « Καὶ ἦν Νεβρώδ γίγας κυνηγός ἔναντι Κυ- ρίου. » Στ. κ'. Τάχα δὲ καὶ οἱ πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἑαυτοῖς βοηθεῖν μὴ δυνάμενοι, ὑπομένουσι τῇ προσδοκία τὸν ἐσόμενον βοηθὸν καὶ ὑπερασπιστὴν Σωτῆρα· ἐφ᾽ ᾧ καὶ μόνῳ τὴν καρδίαν οἱ πιστοὶ πάντες εὐφραίνονται, μηδενὶ τῶν προσκαίρων ἡδόμενοι. Παῤῥησίας δὲ τὸ φῆσαι, Τῇ ἐμῇ ἐλπίδι τὸν ἔλεον μέτρησον. Τοῦτο μένο τοι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐδίδαξε, φήσας· « " μέτρῳ μετρεί τε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. » ΧΧΧΙΙΙ. Στ. δ. Ωσπερ οἱ ἐν τῇ καμίνῳ βληθέντες ἐν Βα- βυλῶνι ἐπὶ τὸ μὴ βεβλάφθαι ὑπὸ τοῦ πυρός, Θεὸν ὑμνοῦντες, πᾶσαν τὴν κτίσιν παρέλαβον εἰς τοῦτον, εἰδότες μὴ αὐτάρκεις εἶναι πρὸς τηλικοῦτον ( μέγα γὰρ τὸ Θεὸν ὑμνεῖν), οὕτω καὶ ὁ λέγων, ο Μεγαλύ νατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, ν ἢ πᾶσαν τὴν κτίσιν, ἢ τοὺς πραεῖς συνδραμεῖν αὐτῷ τοῦτο βούλεται. Τὸ δὲ μεγαλῦναι τὸν Θεὸν, οὐκ αὐξῆσαι μέγεθός ἐστιν αὐτ τοῦ (ἀμεγέθης γὰρ, σωμάτων γὰρ ἴδιον τοῦτο, ὁ δὲ Θεὸς ἀσώματος), ἀλλὰ τὸ μεγάλα οὐχ ὡς πρὸς αὐτὸν, ἀλλὰ πρὸς ἡμᾶς φρονῆσαι καὶ εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ. Ὑψοῦσι δὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτὸ οἱ κατηρτι σμένοι τῷ αὐτῷ νοὶ καὶ τῇ αὐτῇ γνώμῃ· ὑψοῦται δὲ πρὸς τῶν γενητῶν ἡ τοῦ Θεοῦ προσηγορία, οὐκ ἐν ταπεινοῦ μετεωριζομένη, ἀλλ' ὅταν οἱ φρονοῦντες αὐτὴν μηδὲν χαμαιπετές, ἀλλὰ ὑψηλὰ καὶ οὐράνια διανοοῦνται. Ὡς γὰρ βεβηλοῦσι τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, οὐκ αὐτοῦ χραινομένου τοῦ ὀνόματος, ἀλλ' ὅσον ἐπὶ τοὺς περικειμένους βέβηλα πράττοντας καὶ φρονοῦν- τας, οὕτω καὶ ἁγιάζεται ἐκ τῶν ἡμετέρων ενεργη- μάτων. "Οθεν ὁ Σωτὴρ πρὸς ἑτέροις καὶ τοῦτο λέγει ἐν τῇ εὐχῇ διδάσκων τὸ, ο Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου,» οὐκ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος καθ' ἑαυτὸ ἐκ μὴ ἁγίου, ἁγίου γινομένου· εὐκτέον γὰρ ἁγιασθῆναι αὐτὸ ἐν ἡμῖν, ἁγίως νοούντων καὶ πραττόντων ἡμῶν, καὶ οὕτως ἡ περὶ Θεοῦ διάληψις ἣν κατ᾽ ἔννοιαν Θεοῦ ηκριβωμένην ἔχομεν, ἢ τοῦ Θεοῦ προσηγορία ἐστί. Ταύτην ἁγιαζομένην ἔξομεν, ὅταν καθ᾽ ἁγιότητα ἁπάντα ἐπιτελῶμεν. Ὅσον γὰρ ἐν πλάνῃ καὶ ἀγνο: ἔνιοι τῶν ἀνθρώπων εἰσὶν, ἡ τοῦ Θεοῦ προσηγορία τρόπον τινὰ χραίνεται, ἑλκομένη ἐφ᾽ ἃ μὴ δεῖ· θεοὺς γοῦν ἀγάλματα καὶ τὴν σφῶν κοιλίαν ἐκάλεσαν τινες. Στ. ζ'. Πτωχὸν ἐνταῦθα καλεῖ τὸν μὴ δυνάμενον ἐκ τῶν παρουσῶν θλίψεων ἑαυτὸν σῶσαι· πάντες δὲ ταύτην τὴν πτωχείαν ἔχομεν. Ὥστε περὶ παντὸς λέ DIDYMI ALEXANDRINI autem talium omnis historia. Et gigantem magno- pere validum non salvatum iri dicit viribus suis : quod quidem videbis si attendas quæ Goliath eve- merint. Si autem ad illum qui pugnat adversus Deum spectat bæc denominatio, neque ita salva- bitur in abundantia virtutis impiarum quas sequi- tur doctrinarum. Fortem igitur sic vocatum repe- rire est in Isaia dicente, ‹ Gigantem et vigentem **; præliantemque adversus Deum, apud eumdem : ‹ Gaudentes eunt ad exercendam iracundiam meam :> gaudentes pariter. Et in Genesi: Et erat Nembrod gigas venator coram Domino ". VERS. 20. Quippe et qui ante incarnationem se ipsos adjuvare non poterant, sperant exspectantque futurum sibi adjutorem et protectorem Salvatorem : cui quidem soli fideles omnues toto corde exsultantes gratulantur, temporariorum voluptate neglecta. Liberius forsan dicere: Pro inea spe misericordiam tuam mihi metire. Hoc vero et Salvator ipse do- cuit dicens : • Eadem mensura qua mensi eritis, metietur et vobis ”. ▸ PSALMUS VERS. 4. Sicut qui Babylone visi sunt in fornace nihil ab ignibus læsi, Deum hymnis celebrantes 38, omnem creationem ad id adhibuerunt, conscii se ipsos ad tam grandia impares (magnum est enim Deum hymnis celebrare), sic et qui dicit : « Magnif- cale Dominum mecum, vel omnem creationem, vel justos ad id secum concurrere vult. Magnificare autem Deum, non augere est magnitudinem ejus (nam sine magnitudine est : corporum enim hæc propria est, Deus autem incorporeus), at magna non secundum eum, sed secundum nos, sapere et dicere de eo. Exaltant autem nomen ejus in idip- sum, qui eidem meuti et scientiæ eidem accommo- dati sunt; exaltatur a creatis Dei nomen, non ex humili ad sublimem locum provectum, sed cum meditantes illud nibil terrestre, sed excelsa cœle- stiaque cogitant. Sicut enim violant Dei nomen, ne ipso quidem strictim læso nomine, sed quantum refert ad profana facientes meditantesque, sic et sanctificatur virtutibus nostris. Unde Salvator inter alia hoc quoque dicit in oratione docens : ‹ San- ctificetur nomen tuum ", non quidem ita ut no- men tuum, ex non sancto, sanctum fat : precan- dam enim sanctidicari illud in nobis, sancte cogi tantibus et agentibus, et sic de Deo idea quam secundum Dei cognitionem accuratissimam habe- mus, Dei nomen est. Hoc sanctificatum habebimus, cum sancte omnia perfciemus. Si quando enim in errore et ignorantia nonnulli hominum sunt, Dei nomen quodammodo læditur, ad ea quæ non opor- tet abreptum, deos namque signa ipsorumque ven- trem quidam vocavere. VERS. 7. Pauperem hic vocat eum qui non valet a præsentibus tribulationibus seipsum salvare : omnes autem hanc paupertatem habemus. Quare Isa. xiv, 9. Gen. x, 9. ss Matth. vult, 1. G D Dan. uis, sqq. ss Matth. v, 9. !

ερωτηματικὸν μετὰ βαρύτητος· οὐ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἠλευθέρωσεν ὁ Μωϋσῆς τὸν λαὸν, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ τὴν ἐπὶ τῇ ἁμαρτία κίνησιν παρητήσατο· ἀλλὰ καὶ γενό- μενος ἐν παραπτώματι, οὐκ ηδυνήθη παρασχεῖν ἐξ- έλασμα ὑπὲρ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ, ὅτε μετὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα σημεία διστάζων ἔφη· « Μὴ ἐκ τῆς πέτρας ταύτης ἐξάξομεν ὕδωρ ὑμῖν; ο διὸ φησὶν ὁ Θεός· « Διὰ τοῦτο οὐκ εἰσάξετε ὑμεῖς τὴν συναγωγὴν ταύ τὴν εἰς τὴν γῆν ἣν ἔδωκα αὐτοῖς. » Εδόθη οὖν εἰς τιμὴν λυτρώσεως τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὸ ἅγιον καὶ που λυτίμητον αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διόπερ καὶ τιμῆς ἡγοράσθημεν. Εἰ δὲ ἄνθρωπος οὐ λυτροῦται, ὁ λυτρωσάμενος ἡμᾶς οὐκ ἄνθρωπος με νας, οὐ χρείαν ἔσχε δοῦναι τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ. Διότι ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. ὓς ἐλυτρώσατο ἡμᾶς οὐ μετὰ λύτρων οὐδὲ μετὰ δώρων κατὰ τὸν Ἡσαΐαν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἑαυτοῦ αἵματι, οὐκ ἀδελφοὺς ἀλλ᾽ ἐχθροὺς ἡμᾶς γενομένους τοῖς παραπτώμασιν. Καὶ μετὰ τὴν ἐλευ θερίαν, ἣν χαρίζεται ἡμῖν, καὶ ἀδελφοὺς ἡμᾶς ἑαυτοῦ προσαγορεύει. « Απαγγελῶν γὰρ, φησί, ε τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ν οὐ κατὰ φύσιν θεότητος ύφ' ἧς ἐλυτρώθημεν, ἀλλὰ κατὰ συγκατάβασιν χάριτος, οὐ δεόμενος ἐξιλασμοῦ, ἂν αὐτὸς ἱλαστήριον. Τοιοῦτος γὰρ ἡμῖν ἔπρεπεν ἀρχιερεὺς ὅσιος, ἄκακος, ἀμίαντος, καὶ τὰ ἐπὶ τούτῳ. Ὅστις ὧν ἡ αὐτὴ ζωή, ἡ ἀκάματος φύσις, εκοπίασεν ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ· ἦν γὰρ κεκο- πιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκαθέσθη ἐπὶ τῆς πηγής. Β Στ. Γ'. Πάντες οι γενητοὶ ὁμογενεῖς καὶ ἀδελφοί - οὐδεὶς δὲ τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν ἁμαρτάνοντα λυτρώ- σασθαι δύναται· μόνος γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος λυ τρώσεται, περὶ οὗ εἴρηται· ι Αποστελεῖ αὐτοῖς ἄν θρωπον, ὃς σώσει αὐτούς· ο ὃς καὶ περὶ ἑαυτοῦ φη- σιν· « Νῦν δέ με ζητεῖτε ἀποκτείναι ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα. » Οὗτος δὲ ὁ ἄνθρωπος ἐπεὶ οὐκ ἔγνω ἁμαρτίαν οὐδὲ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ τὸ ὑπὲρ τῶν ἁμαρ- τανόντων διδόμενον· ἀλλ᾽ οὐδὲ τιμὴν ὀρέξει λυτρώ σεως αὐτοῦ τῆς ψυχῆς· κοπιάσας δὲ κατ' ἀρετὴν ζήσεται εἰς τέλος, οὐδεπώποτε ἔτι τεθνηξόμενος· δύο ναται δὲ καὶ περὶ τοῦ λυτρουμένου λέγεσθαι τό, « Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ, οὐ γὰρ ἕκαστος περί ἑαυτοῦ οἷόστε ἐστὶν ἐξέλασμα δοῦναι, Χριστοῦ πάν. τας ἱλασκομένου ἐν τῷ ἰδίῳ αἵματι· ἀλλ᾽ οὐδὲ δοῦναι τις τιμὴν ἱκανὸς τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δόντος Χριστοῦ ὑπὲρ πάντων λύτρον τὴν ψυχὴν αὐτ τοῦ· εἰ καὶ οὐ δώσει δὲ ἐξίλασμα οὐδὲ τιμὴν τῆς λυ- τρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἀλλά γε μετὰ τὸ ἀπολυ τρωθῆναι, ἐντολὰς δέχεται, ἵνα κατ' αὐτὰς κοπιά- σας ζῆσαι εἰς τέλος δυνηθῇ ἐσχηκὼς τὴν αἰώνιον ζωήν. Στ. ι'. Ο λυτρωθεὶς ὑπὸ Χριστοῦ, οὕτω βεβαίως ἕξει τὴν σωτηρίαν, ὡς μὴ εὔσειστος καὶ εὐκίνητος εἶναι. Κἂν γοῦν τοὺς οἰομένους ... σοφοὺς δι' ὧν ἁμαρτάνοντας ἀποθνήσκοντας. Ἐπειδὴ οὐ σκαν EXPOSITIO IN PSALMOS. A rogatio est. Non enim a peccato liberavit Moyses populum, sed Dei de peccato iram deprecatus est : quin etiam in culpam incidens, non potuit pro se ipso piaculum præbere Deo; cum post tanta et Lam præclara signa dubitans dixit : « Nonne ex illa petra aquam educemus nobis *?, Quare dixit Deus: • Quapropter non introducetis vos hanc congrega- tam gentem in terram quam dedi eis". › Datus est igitur in pretium redemptionis animae nostrae san ctus pretiosissimusque sanguis Domini nostri Jesu Christi. Itaque pretio empti sumus. Si autem homo non redimit, non homo est qui redemnit nos, Don illi opus fuit qui pro se ipso placationem Deo da ret. Quare peccatum non fecit, neque inventus est dolus in ore ejus ". Qui redemit nos neque pretio, neque donis, juxta Isaiam ®, sed in proprio san- guine, non fratres nos, sed inimicos peccatis ei factos; et post libertatem, quam nobis dare digna tus est, et fratres suos nos ipse vocat. Annuntiabo enim, ait, ‹ nomen tuum fratribus meis ", › noa juxta naturam divinitatis qua redempti sumus, sel juxta indulgentiam gratiæ; cui non propitiations opus erat, cum ipse propitiator esset. Talen nos habere decebat pontificem magnum, sanctum, in- nocentem, immaculatum, omnibusque perfectioni- bus praeditum. Qui cum ipse esset vita, indeler- saque natura, labores in hoc mundo sustinuit. Erat enini fessus itinere, seditque ad fontem ". C D VERS. 7. Omnes mortales eadem sunt natura, fratresque. Nemo enim fratrem suum peccantem redimere potest. Solus enim homo ille redimet, de quo dictum est: «Mittet cis hominem qui salvos faciet eos ". » Qui et de se ipso dixit : . Nunc au- tem me quæritis interficere, hominem qui verita- tem vobis locutus sum"., llic autem homo, cum non cognoverit peccatum neque fecerit iniquita- tem, nou dabit Deo piaculum suimetipsius, quod pro peccatoribus datur; sed neque pretium porriget redemptionis animæ suæ; et postquam laboraverit per virtutem vivet in æternum, non jain deinceps moriturus. Potest quoque de redempto dici, ‹ non dabit Deo placationem suam. Nemo enim pro se ipso placationem dare valet, Christo pro omnibus propitiante in proprio sanguine: sed neque dare quisquam potest pretium redemptionis animæ suz, dante Christo pro omnibus redemptionem animam suam. Etsi non dabit placationem neque pretium redemptionis animæ sum, sed postquam redem- plus est, recipit mandata, ut per ea laborans vivere ad finem possit, æternam vitam consecutus. VERS. 10. Redemptus a Christo, adeo solidam habebit salutem, ut nihil eum agitare vel exturbare possit. Etsi igitur existiment... Sapientes propter ea quæ inique admiserunt morientes. Cum autem * Num. xx, 10. ** ibid.-12. ] Petr. 11, 22. st Isa. LII, 3. * Psal. xxı, 23; Hebr. 11, 12. ** Hebr. VII, 26. Joan. IV, 6. *s Isa. xix, 20. PATROL. GR. XXXIX. ” Joan. viii, 40. "1 Tim. 11, 6.

Α καρδίαις, « ἐπιβαίνων ταῖς ἐκείνου δυσμαῖς· ὁδὸς γὰρ εὐτρεπὴς αὐτῷ τῆς φαύλης ἡμέρας ἡ δύσις. Ενθα ἐκβέβληται τοῦ κατὰ ἀνατολὰς πεφυτευμένου παραδεί σου Αδάμ, ἐπὶ τῷ πάλιν εἰς ἀνατολὰς αὐτὸν εἰσαχθῆ ναι. "Οπερ καὶ πεποίηκεν ὁ Χριστὸς τῷ μετανοοῦντι φής σας ληστῇ· « Σήμερον ἔσῃ μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ. Στ. ς'. Εὐφραίνει γὰρ τοὺς κατακυριευομένους ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, δεικνὺς αὐτοῖς τὸ ἐπίκουρον. Σπου δαστέον τοίνυν καταλιπεῖν τὸν πρότερον πατέρα γεν- νήσαντα κατὰ κακίαν, καὶ τὸν ἀνόμως ἄνδρα συν ψκηκότα, ὅπως ἕξομεν Πατέρα τε Θεὸν καὶ τὰς θείας ἡμῖν ἐνιέντα γονάς. - « Τόπος δὲ ἅγιος αὐτοῦ, ἡ ὑπὸ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἡγιασμένη, τῶν πεπιστευκότων ἕκαστος· ἢ καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα ἔμψυχόν τε καὶ λογικόν. Στ. ζ. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τάφων ἐξάγει τοὺς νεκροὺς, κατὰ τό· «Αναστήσονται οἱ νεκροὶ καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις· ἡ γὰρ δρόσος ή παρὰ σοῦ, τα μα αὐτοῖς ἐστιν. » Ὁποῖον καὶ τὸ ἐν Εὐαγγελία, • Ἐλεύσεται ὥρα ὅτε πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ, δηλονότι τοῦ Υἱοῦ, • καὶ ἐκπορεύονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες, εἰς ἀνά- στασιν κρίσεως. Στ. η'. Ήγουν ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαι τὸν Θεὸν ἐν- ώπιον τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἢ ἐκ μέσου αὐτοῦ ὅτε εἶπεν· • Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν, » κατὰ τὸ παρ' Ίε ρεμία, « Εγκατέλειπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρονομίαν μου, ἐν τῷ διαβαίνειν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ο τότε γῆ μὲν εσείσθη, ἢ τὸ γράμμα καὶ ἡ τοῦ νόμου σκιά, « τῶν οὐ- ρανῶν σταξάντων » τὸν θεῖον νοῦν, κατὰ τὸ ζωοποιόν πνεῦμα τῶν θείων Γραφών. Οὐρανοὶ δὲ νῦν ἤτοι Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται καὶ τὰ μυστικά θεωρήματα εγκεκρυμμένα ταῖς λέξεσιν αὐτῶν· τοιαύτας γὰρ στάζουσι σταγόνας νεφέλαι ρηθέντες, ἐν τῷ, « Νε φέλαι ῥανάτωσαν δικαιοσύνην. • Εφ᾽ ὧν ἐνυποκεί μενον νεφέλαι καὶ εὐρανός. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν τῆς εἰδω λολατρείας μετατεθέντων ἐθνῶν ἐσείσθη ἡ γῆ, κρατ τούσης τῆς εὐαγγελικῆς διατάξεως, ἀποστόλων καὶ εὐαγγελιστῶν καὶ τῶν λοιπῶν διδασκάλων τὰς πνευ- ματικὰς σταζόντων γονάς. Στ. ιδ'. Ετερος σημαίνειν ἔφη τους κλήρους καὶ τοὺς τῶν ὑδάτων ἀγωγούς· εἴρηται γὰρ ἐν Γενέσει περὶ τοῦ Ἰσσάχαρ, ὡς κληθεὶς ἀνὴρ γεωργὸς ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων ἀνεπαύετο. Ο δὴ τρεπτέον νῦν εἰς τὴν Παλαιὰν καὶ Καινὴν Διαθήκην. Αὗται γὰρ ἄγουσι τὸν νοητὸν ταῖς ψυχαῖς ποταμὸν ἐπὶ καρπο- φορία πνευματικῇ. ἂν ἐν μέσῳ τις καθεύδει, δοκῶν ἀμφοτέρας ἑνὸς εἶναι Θεοῦ, ὡς διαστέλλειν τὸ πνεῦ μα ἀπὸ τοῦ γράμματος. Οὕτω γὰρ καὶ πτεροῦται κατὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα νοῶν. Δεῖ δὲ τὰς πτέρυγας ταύτας οὖσας νοήσεις ἐπαιρούσας τὴν πτερωμένην ψυχὴν, καὶ ἐκ τῶν θείων μαρτυρεῖσθαι λογίων, ἃ εἶ ρηται ἀργύριον πεπυρωμένον· διὸ περιηργυρωμέναι τυγχάνουσιν. Τὸ δὲ ο χρυσίον ο πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς ἐπὶ ἀκραιφνέστατον λαμβάνεται νοῦν· ὅπερ ὡς ἔχον * 54443 DIDYMI ALEXANDRINI • ascendens super occasum » prioris ; nam iter præ- parat ei malo diei occasus. Quapropter ejectus est Adam e paradiso, ad orientem condito, ut rursus ad orientem adducatur: quod etiam Christus fecit, pœnitentiam agenti cum dicit latroni : « Hodie me- cum eris in paradiso ss. VERS. 6. Lætificat ita homines Satanæ imperio oppressos, dum salvatorem eis denuntiat. Quami citissime igitur priorem patrem derelinquamus, qui nos secundum malitiam peperit, et hominem inique nobiscum conversantem, ut Patrem habeamus Deum divinis nos donis ditantem. • Locum Dei san- ctum constituit Ecclesia a Christo sanctificata,imo fidelis quilibet, aut sanctum ejus corpus anima et ratione præditum. - VERS. 7. Maxime vero educit mortuos de sepul- cris, juxta illud " : Resurgent mortui, et exper- giscentur qui in monumentis; ros enim qui a te, sanatio eis est. Ita et in Evangelio ม : : Venit hora in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vitæ ; qui vero mala egerunt, in re- surrectionem judicii. › VERS. 8. Sane cum secederet Deus e con- spectu populi sui, aut de medio ejus quando dicit ”; • Ecce relinquetur vobis domus vestra ; > et apud Jeremiam : « Reliqui domum meam, dimisi hære- ditatem meam : » cum pertransiret desertum, hoc est Ecclesiam quæ de gentibus est, tunc mota est terra, » nempe littera et umbra legis, • coelis, di- vinam mentem e distillantibus, » juxta vivifcantem spiritum divinarum Scripturarum. Coeli autem di- cuntur profecto et Moyses et prophetæ et quæ mysticæ vocibus eorum latent ; tales enim stillas distillant illae nubes de quibus dictum est * : • Nu- bes spargant justitiam. Prophetiis igitur celebra- › tum distillant nubes et coeli. Mota est autem in primis terra, cum de idolorum cultu ad veram doctrinam conversa sunt gentes, victoriam referente evange- lica fide, apostolis et evangelistis et cæteris docto- ribus spiritualem rorem distillantibus. B C " D Luc. xi, 35. Jer. XII, VERS. 14. Dicit alius his verbis cleros et aquædu- ctus designari ; nam dictum est in Genesi " de Issa- clar eum inter medios cleros requievisse cum vir agricola factus est. Hæc autem nunc de Vetere et de Novo Testamento intelligenda ; illa enim spirituali flumine animas rigant, ut fructus spirituales profe- rant. Hæc inter media testamenta dormit, qui putat utrumque unius esse Dei, ideoque spiritum a lit- tera discernit. Ita etiam velut pennis munitur juxta Spiritum sanctum sentiens. Istæ autem pennæ, sententiæ scilicet quæ pennatain mentem erigunt, divinis eloquiis comprobentur oportet, quæ ar- gentum ( potius aurum * ) ignitum vocantur ; quamobrem deargentatæ sunt. Aurum > multis in Scripturæ locis purissimam mentem indicat ; Isa. Lxvi, 19. *³ Joan. v, 28,29. Apoc. 111, 18. ss Luc. xxii, 43. * Gen. xLIX, 14,15. 7. 3ª Isa. XLV, 8.

τῆς ἁμαρτίας γένηται, ὡς ἀπολέσθαι διὰ τὸ ἁμαρ- τάνειν ἐχθροὺς γεγενημένους Θεῷ, ἀπόλλυσθαι δέον αἱ τοιοῦ οἱ εἰσι, τὸ τηνικάδε ὁ Θεὸς ὁ ὕψιστος εἰς τὸν αἰῶνα εὑρεθήσεται τῷ καθαρθέντι νῷ. Στ. ι'. Τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, ἁπάντων ἀνθρώ των ταπεινουμένων ἀφ' ἧς εἶχον ὑψαυχενίας ἐπὶ τοῖς προσκαίροις, ὑψοῦται Κύριος, μόνος βασιλεὺς ἁπάν των ἀποδεικνύμενος, αμέμπτως τε πάντων προνοη σάμενος, καὶ διαταξάμενος τὰ ὅλα. Στ. γ. Οἱ μιμούμενοι ποταμοὶ τὸν ποταμὸν τὸν εὐφραίνοντα τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ἐπαίρουσι πρότερον τὴν σφῶν νόησιν· εἶτα τὰς φωνὰς τὰς ἑρμηνευούσας τὰ νοηθέντα αὐτοῖς· ὡς ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν τούτων ποταμῶν ὑδάτων φωνῆς, θαυμαστοὺς καὶ ἀποδοχῆς Β ἀξίους γενέσθαι διὰ μετανοίας καὶ ἀναλήψεως ἀρετῆς, τοὺς πάλαι δι' ἀλαζονίας καὶ πλούτου καὶ αὐθαδείας καὶ δοξαρίων μετεωρισμοὺς ὄντας τῆς τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων θαλάττης. Δυνατὸν δὲ καὶ τοὺς λόγους αὐτοὺς τῶν θεοπνεύστων Γραφών, Καινῆς τε καὶ Παν λαιᾶς, ποταμούς (45), διὰ τὸ τίμιον καὶ ζωτικὸν καὶ καρποφορίας αἴτιον. Στ. δ. Μετεωρισμὸν (44) θαλάττης, κατὰ τὴν παροῦ σαν διάνοιαν ὄντων τῶν καλουμένων πειρασμῶν, οἱ καὶ θαυμαστοί γενήσονται, σωτηρίας αἴτιοι ἀναφαι- νόμενοι ἀπὸ τῶν φωνῶν τῶν ποτίμων πολλῶν ὑδά των Εστι γοῦν ἰδεῖν ἐπὶ τοῖς πειρασμοῖς καὶ ἀγῶσι τούτοις νικητάς τινας ἀποδεικνυμένους. « Μα κάριος γὰρ ἀνὴρ, ὃς ὑπομένει πειρασμὸν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐκ γὰρ τῶν πραγμάτων αὐτῆς, καὶ τῶν ἐν ἑαυτοῖς τῶν αὐτῶν ἐμβαινόντων, θαυμαστοί γι νονται οἱ μετεωρισμοὶ αὐτῆς λογικῶς καὶ φρονίμως ἐταζόμενοι. — Ἐν τοῖς ὑψηλοῖς καὶ ἐπηρμένοις λό γοις θαυμαστὸς ὁ Κύριός ἐστιν· ὡς πιστοῦσθαι ἐπὶ τούτῳ τὰ μαρτύρια τὰ συγγενῆ τοῖς λεγομένοις διο καιώμασι καὶ νομίμοις. - - Στ. ε'. (ἶκος Θεοῦ πάντες οἱ προσηκάμενοι αὐτὸν εἰς ἑαυτούς· οἷς καὶ πρέπει ἀληθῶς τὸ ἅγιος εἶναι, οὐκ ἐπὶ μίαν καὶ δευτέραν, ἀλλ' ο εἰς μακρότητα ἡμερῶν·, "Οθεν ὁ μυσταγωγός βουλόμενος τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ εἰς μακρότητα ἡμερῶν ἁγίασμα ἔχειν, φη- σίν· ι Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; Εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθείρει τοῦτον ὁ Θεός. Ο γὰρ ναὸς τοῦ Θεοῦ ἅγιός ἐστιν, οἵτινες ἐστε ὑμεῖς. • Πρέπει γὰρ ἀληθῶς ἡ ἁγιότης καὶ τὸ ἁγίασμα παντὶ τῷ γινομένῳ Θεοῦ οἴκῳ, ἵν᾿ ὥσπερ Θεοῦ, ἅγιος· ἢ καὶ ὥσπερ ἅγιος, οὕτω καὶ Θεοῦ. Οἶκον αὐτοῦ εἴτε τὴν αὐτοῦ σάρκα λέγοις, εἴτε τὴν Ἐκκλησίαν, εἴτε τοὺς ἀφιερωθέντας αὐτῷ, τούτων τὸ ἁγίασμα < εἰς μακρότητα ἡμερῶν, τουτέστιν εἰς αἰῶνα αἰώνων. Διόπερ οι άλλοι ἑρμηνευταί ο μήκη χρόνων, έκδε δώκασιν. Οὐ τοίνυν περὶ τοῦ ναοῦ τῶν Ἰουδαίων ἡ προφητεία ἐκλαμβάνεσθαι δύναται· τούτου γὰρ πά λαι καὶ πρόπαλαι καθαιρεθέντος, ἁγίασμα πῶς ἔσται « εἰς μακρότητα ἡμερῶν ; ο 'Αλλ' ἡμεῖς, εἴπερ ἡμῖν - EXPOSITIO IN PSALMOS. A tem peccato ita ut perirent qui per peccata Del PSALMUS B C inimici sunt facti, cum eis pereundum sit qui tales sunt, tunc invenietur in æternum purificatæ menti Deus altissimus. VERS. 40. Die judicii, bumiliata omnium homi- num de rebus fugacibus superbia, exaltabitur Do- minus, solus omnium rex visus, omniaque absque ulla reprehensione providens ac dirigens. XCII. - VERS. 3. Flumina imitata flumen quod lætificat civitatem Dei, sensus suos primum elevant; ac postea voces quibus mentem suam exprimunt. A voce igitur multarum istarum aquarum mirabiles fent et acceptabiles per penitentiam et admissam virtu- tem, qui prius jactantia et divitiis et arrogantia et vanis opinionibus elationes fuerant maris, bu- manæ videlicet vitæ. Flumina etiam dici possunt Scripturæ Novi et Veteris Testamenti ; nam earum ope exornantur homines, et vivificantur, et fructus ferunt. VERS. 4. Scriptoris juxta mentem, elationes ma- ris nil aliud præter tentationes, quæ ideo mirabiles fent, quod a vocibus multarum aquarum causa sa- lutis] declarabuntur. Ad eos igitur referenda hæc, qui de tentationibus et istiusce generis adversariis victoriam referunt. Nam • Beatus vir qui suffert tentationem > et cætera.-Mirabiles etiam qui se a negotiis vitæ et ab affectibus suis ratione et pru- dentia extollunt. - In excelsis et sublimibus ser- monibus mirabilis Dominus, ut hæc credita fiant testimonia ejus, quæ non alia ab iis quæ justifica- tiones et leges vocantur. VERS. 5. Domus Dei, omnes qui eum admise- runt in se; quos etiam decet sanctos esse, non in unam aut alteram diem, sed in a longitudinem die- rum. » Unde Apostolus volens domum Dei in lon- gitudinem dierum sanctificatione ornari, ait : « Ne scitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habi- tat in vobis? Si quis autem templum Dei violave- rit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei san- D ctum est : quod estis vos *., Decet enim vere sancti Jac. 1, 12. Cor. 111, 16, 17. tas et sanctificatio omnes quicunque Dei domus fiunt, ut sicuti Dei sunt, ita sancti sint, aut et Dei sint, quia sancti. - Donum ejus dices aut corpus ejus . aut Ecclesiam, aut viros Deo consecratos; quorum sanctificatio ‹ in longitudinem dierum, hoc est in sæcula sæculorum. Illud ideo et alii longitudi- Nem temporum interpretantur. Non intelligenda igitur hæc prophetia de templo Jerusalem ; hoc euim jam olim, jam pridem everso, qui manerel ejus sanctificatio ● in longitudinem dierum? » At nos, si templum Dei vocari cupierimus. ut inhabi (43) Supple λέγειν. Επιτ. (44) Legendum in genitivo μετεωρισμών. 12.

συνεργεῖν αὐτῷ, ὅπως ἐγκαρτερῶν τοῖς ἐπιφερομένοις Α πρὸς τοῦ ἀντιπάλου, ἐλπίδι νίκης καὶ στεφάνου προσηνή δόξῃ εἶναι τὰ δι' ὧν ἀποδίδοται ὁ στέφα νας· περὶ δὲ ἀοράτων πολεμίων οἵτινες ἐχθροὶ, καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐπεγείρουσι καθ' ἡμῶν ἐκπολεμοῦν- τες αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς, καὶ φονικῶς διατιθέντες καθ' ἡμῶν, εἰρήσεται καὶ τοῦτο. -- Στ. Γ'. Ἔτι διδάσκεται ὁ Χριστοῦ λαὸς προσδοκάν μὲν ἐπιβουλὰς ἀνθρώπων, μὴ πτήσσειν δὲ αὐτὰς, μηδ' ἀγωνιᾷν, ἀλλὰ λέγειν· ο Κύριος ἐμοὶ βοηθός, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Τοὺς δι' οὐδὲν ἕτερον ἐχθροὺς γενο- μένους τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἢ διὰ τὴν εὐσεβῆ γνῶσιν, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν πολιτείαν. Εχθροὺς δὲ λεκτέον ἀνθρώπους αἰσθητούς τε καὶ νοητούς, ἀσεβεῖς τε καὶ δαίμονας πονηρούς. Στ. η'. Οὐ καθάπαξ τοῦ πεποιθέναι καὶ ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον, συγκρινομένου τῷ πεποιθέναι ἐπ' ἄν θρωπον, καὶ ἐλπίζειν ἐπ' ἄρχοντας, ἀγαθόν ἐστιν. ᾿Απλῶς γὰρ καὶ κυρίως ἀγαθὸν τοῦτο. Τὸ δὲ ἐπ' ἄνθρωπον καὶ ἄρχοντα πεποιθέναι καὶ ἐλπίζειν, οὐκ ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ πρὸς τοὺς ἐπ' ἀνθρώπῳ πεποιθέναι, καὶ ἐν ἄρχοντι ἐλπίζειν σπουδάζοντας ἡ τοιαύτη προσ- άγεται παίδευσις, ὅπως μάθωσιν ἐπὶ τὸν ἀεὶ μέσ νοντα καὶ ἰσχυρὸν ὄντα καὶ παντοδύναμον Θεὸν πε- ποιθέναι, καὶ μὴ ἐπ' ἄνθρωπον θνητὸν καὶ ῥᾷστα φθειρόμενον. Στ. ι'. Εἰ μὴ ὑπερβολικώς είρηται, ἀδύνατον τὸ ἐπαγγελλόμενον. Πῶς γὰρ ἕνα ἄνδρα ἐν τῇ Ἰουδαία διατρίβοντα, ο Πάντα τὰ ἔθνη ἐκύκλωσάν με ; ν καὶ κυκλοῦντες ἐκύκλωσαν αὐτὸν πολεμοῦντες, καὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου ἡμύνατο αὐτούς. Αὐτὸ γὰρ ὅπλον καὶ ἀσπὶς καὶ φρούριον τοῦ φοροῦντος αὐτὸ γίνεται. Ἐπίστησον δὲ εἰ μὴ παραπλησίως τό· . Εἰς τὰς πρωΐας ἀπέκτεινον πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς γῆς, » δυνατὸν νοῆσαι τὰ προκείμενα, τῷ κυκλοῦσθαι τὸν σπουδαῖον ὑπὸ πνευμάτων πονηρῶν ὑποβαλλόντων τοὺς σαρκὸς γαργαλισμούς, καὶ τὰ ἄλλα πάθη μετὰ πάντων τῶν τῆς σαρκὸς ἔργων, ἔτι μὴν λόγους ἀθέους, ἀνασκευάζοντας σοφιστικῇ δυνάμει τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα. Αλλ' εὐτόνως καὶ ἰσχυρῶς, καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ καθωπλισμένος προσηγορία, ἀνατρέψει τὰ ἔθνη πάντα, εἰς φυγὴν τρέπων, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ ἀναιρῶν αὐτά. - Στ. ιβ'. Προσδοκἂν δὲ δὴ μὴ ἅπαξ πολεμηθέντας παύσασθαι, καὶ λοιπὸν ἀνάπαυσιν κτήσασθαι κατά τὴν παρόντα βίον, ἀλλὰ καὶ δεύτερον διωχθήσεσθαι. Μὴ ἀποναρκᾷν δὲ, μηδὲ ἐξατονεῖν, ἀλλ' ἐπιμένειν τῇ πεποιθήσει τοῦ ὀνόματός σου, ἕνεκεν οὗ τοὺς διωγμούς ὑπομένουσι. — Ομοιότητα φέρει πρὸς τὰς μελίσσας κηφήνων τὸ γένος· αὗται γὰρ εἰ καὶ μείζους τῶν μελισσῶν τῷ ὄγκῳ τυγχάνουσιν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἀπατῶ σιν ἀνιστορήτους ὡς οὖσαι μέλισσαι. Οὐδὲ μελισσουρ γοῦσιν, ἢ πλάττουσι κηρίον, οὐδ' ἂν ἔχουσι τὸ ἀλεξοῦν τὰ βλάπτειν ἐπιχειροῦντα τὸν κηρόν. Ἐκ τοῦ ἐναν τίου δὲ ἐσθίοντες τὸ μέλι, ἐκπολεμοῦσι κατ' αὐτὸν τὰς μελίσσας, ὡς χρησαμένας κατ' αὐτῶν τῷ ἰδίῳ κέντρῳ, σωρηδόν ἀναιρεῖν τοὺς κηφή Ε EXPOSITIO IN PSALMOS. tus superans, spe victoriæ et coronæ, coronam siti facilius promereri videatur. Porro qui sint invisibi- les illi hostes, qui cæteros quoque homines, suo iis odio communicato, concitant in nos, 'et cadere nos gestiunt, hoc etiam dicetur. stræ magistro juvari exoptat, quo adversarii cona- B C D Psal. c, 8. - nec VERS. 6. Jubet etiam Christi populum hominum impetus sustinere, illosque non reformidare, ægritudini animum tradere, sed dicere: < Dominus mili adjutor, et reliqua. - Qui non alia de causa Dei populo invident, nisi quod huic pia doctrina, et mores juxta Deum informati. Inimici autem' vocantur, tam qui sensibus instruuntur, quam qui illis carent, impii et scelesti dæmones. VERS. 8. Non una eademque ratione bonum. confidere et sperare in Domino, ac confidere in hominibus et sperare in principibus. Illud enim' simpliciter et absolute bonum. Confidere autem et sperare in homine aut in principe non bonum.' Hortatur igitur eos qui confidere in homine et in principe sperare non dubitant, ut in semper ma- nente et valido et omnipotenti Deo confidere, non autem in mortali et tam caduco homine sperare- discant. VERS. 10. Impossibile hoc, nisi per exaggeratio- nem dicatur. Qui enim diceret homo unus in Ju-. dæa commorans: ‹ Omnes gentes circumdederunt me ? » circumdantes circumdederunt eum bellum. agentes, et nomine Domini ultus est eos. Illud e- nim nomen arma et scutum et præsidiu». hominis qui eo instructus est. Vide autem an non liceat hæc interpretari juxta illud : e In matutinis interfcie- bam omnes peccatores terræ¹8,, dicendo justum a spiritibus nequam circumdari, quippe qui eum titillationibus carnis sollicitant, cæterarumque cu- piditatum incitamentis, imo et impiis sermonibus veritatis doctrinam subtiliter et captiose evertenti- bus. Ipse autem fortiter et strenue, Dei nomine armatus, gentes omnes repellet et in fugam vertet, interdum etiain omnino tollet. VERS. 12. Noli existimare semel victori quietem tibi futuram, et vitam deinceps tranquille peragendam, sed nova te manent prælia. Ne torpeat igitur animus, nec deficiat, sed nomini Domini confidenter adhæ- real, quo inimicorum impetus sustinebit. - Apibus' simillimum fucorum genus: quippe qui licet apes magnitudine superent, ab indoctis facillime pro apibus habentur. At non mellificant, nec favum fingunt, nec habent quo ceræ nocere tentantes repellere possint. contra mel comedunt, apes singulatim aggrediuntur, ita ut aculeis suis illæ in eos usæ, fucos acervatim enocent, velut fructibus suis nocivos. Per allegoriam autem apis mel et ceram fingens, nil aliud præter Ecclesiam Dei saņ E

ὀργάνων, γνωρίζεται ἀκόλουθον καὶ τοῦ Θεοῦ αίνους ταυτῷ τῷ ὀργάνῳ προφέρεσθαι. ο Αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν ψαλτηρίῳ καὶ κιθάρᾳ. ο Ότι τὸ ψαλτήριον καὶ ἡ κιθάρα, καὶ ποίαν ἔχουσι πρὸς ἄλληλα διαφορὰν, ἐν τοῖς προάγουσιν εἴρηται (43). Αἰνετέον οὖν Θεὸν ψάλλοντες ἐν πνεύματι καὶ νῷ· τοῦτο τὸ ψαλτήριον. Τὸ γὰρ πνεῦμα καὶ ὁ νοῦς ἄνωθεν ἐκ Θεοῦ δι' υψη λότητα δογμάτων συνηχεί. Β Στ. ε'. Δηλοῦσθαι νομίζω διὰ τὸ « αἰνεῖσθαι αὐτὸν ἐν κυμβάλοις εὐήχοις, » τὸ δεῖν καὶ φωνῇ τῇ κατὰ προφορὰν ὑμνεῖν διὰ θεολογίας τὸν Κύριον. Παρίστα ται δέ μοι τοῦτο νοεῖν ἐκ τῆς τοῦ ᾿Αποστόλου λέξεως γράφοντος οὕτως ο Γέγονα χαλκός ἠχῶν καὶ κύμβα λον ἀλαλάζον. » Εἰ γὰρ, φησί, μὴ νῷ καὶ γλώσση λαλήσω, μηδὲ ἑρμηνεύων ἕκαστα τῶν ὑπὸ τῆς γλώτ της εἰρημένων, ἀντιλήψει τοῦ ἀκροατοῦ μόνης φωνής ἄνευ διανοίας ἔχοντος, ὡς δοκεῖν αὐτῷ βάρβαρον εξ ναι τὸν λαλοῦντα. Φωνῆς ἤχου μόνον αἴσθησιν ἔχον τος, γίνεται αὐτῷ χαλκὸς ἠχῶν, ἢ κύμβαλον ἀλαλά ζον, κροῦον καὶ περιβομβοῦν μόνον τὴν ἀκοὴν αὐτοῦ. Δοξολογῶμεν τοίνυν Θεὸν, καὶ στη.. προφορά μιμού μενοι τοὺς τελείους δικαίους ἄνδρας· εἴρηται γὰρ περὶ ἑκάστου τούτων τό, « Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία· ο ομοίως και, ο Στόμα δικαίου μελετή σει σοφίαν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ λαλήσει κρίσιν. Ο νόμος τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, » τουτέστιν νῷ καὶ γλώσσῃ καὶ στόματι ὑμνεῖ Θεόν· εύηχον δὲ κύμβαλον εἶπεν τὴν ἐμμελῆ καὶ μεμουσωμένην φω νὴν, ἀριδήλως σημαίνουσαν τὰ πράγματα. Τὴν δὲ αὐτὴν ὁ κύμβαλον ἀλαλαγμοῦ » φησι προφερόμενον ἐπινίκια κατὰ ἁλόντων καὶ ὑπὸ (χεῖρα) γενομένων τῶν ἐχθρῶν. νει ". Στ. Γ'. Ὅτε πάντα ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς γενήσεται, πληρωθήσεται ἡ προκειμένη λέξις· βοηθῶν γὰρ τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, νόησιν πνοῆς θείας ὑμῖν ἐνδίδωσιν, ὡς καὶ περὶ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου ἀναγέγραπται τὸ, • Ενεφύσησεν. εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν. » Ζωὴ γὰρ καὶ πηγὴ ζωῆς ὁ εἰπών, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή. » Περί ἧς ζωῆς εἴρηται τῷ Πατρὶ, ο Παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Ταύτης τῆς μακαριοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς ζωῆς πνοή εἰς τὸν ἄνθρωπον ἐρχομένη, ζῶσαν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ παρασκευάσει, ὥστ᾽ ἂν εἰπεῖν εἰσχαιρικῶς (44) τὸν τούτου τυχόντα, « Ἡ ψυχή μου αὐτῷ ζῇ. » Ταύτης τῆς δωρεάς μόνος ἀπολαύει ὁ τὸν Ἰησοῦ λόγον δεξά μενος, • Καὶ πιστεύσας τῷ ἀποστείλαντί με, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. » Ταύτην τὴν πνοὴν ἄ.. ατω.. ὀρέγει.. τοῖς ὑπεραναβεβηκόσιν τὰ αἰσθητὰ καὶ πατοῦσιν.. τὰ και μένοις λαῷ αὐτοῦ, ὡς εἶπεν ὁ προφήτης περὶ αὐτοῦ· « Οὕτω λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ στερεώσας τὴν γῆν, ὁ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν· ο φανερῶν δὲ ὅτι τὴν γῆν. Εἴρηται δὲ καὶ πρός τινος ἀρχαίου. « Πνοὴ δὲ παντοκράτορός ἐστιν ἡ διδάσκου σά με. » #1 εὐχαριστικῶς, DIDYMI ALEXANDRINI et ekhara, et qua ratione acse invicem habeant, A supra dictum est. Laudamus igitur Deum in mente et iu spiritu pallentes ; hoc enim psakerium ; nam spiritus et mens desursum ex Deo propter sublimitateın doctrinarum consonant, Vees. 5. Indicat illud : • laudate eum in eym- balis benesonantibus, › meo quidem judicio, Do- ninum nobis voce distincta celebrandum esse. llunc enim sensum confirmare videtur Apostolus, dicens : « Factus sum velut as sonans, aut cymba lum tinniens s. » Nisi enim, inquit, mente simul et lingua loquar, et interpreter quæcunque lingua preferuntur, audiures inanes tantum voces perci- pient, ita ut eis barbaro sermone uti videar. Dum nil præter vocum sonitus percipiunt, Ait eis æ8.50- nans aut cymbalum tiuniens, aures inaniter pul- sans et circumstrepens. Laudemus igitur Deum distincta voce, sanctos viros imitati. De his enim dictum est : « Narratio justi semper sapientia. . Et alias: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium, lex Dei ejus in corde ipsius '', » huc est, mente et lingua et ore cele brat Deum. Cymbalum bene sonans vecat suavem et gratam vocem, preclare opera praedicantem, ‹ cymbalum jubilationis » cantum dicit de su- peratis et devictis hostibus. VERS. 6. Quando omnia in omnibus Deus erit, C complebitur boc effatum ; nam succurrens inûrml- tati nostræ, dat nobis spiritus divini mentem, uti de printo homine scriptum est: ‹ Et insufflavit in faciem ejus flatum vitæ, et factus est homo in animam viventem ". » Nam vita et fons vitæ is est qui dixit : Apud te est fons vitæ . . Cujus beatifcantis et sanctideantis vitae fetus, ubi ad hominem venerit, vivam efficit animam ejus, ita ut gratias agens qui tanta adeptus est, dicat : e Et anima mea ipsi vi- Hoc dono non fruitur alius praeter eum qui Jesu sermonem susceperit: « Qui credit in eum qui misit me, habet vitam æternam ". Hunc flatum largietur iis qui terrena despiciunt et ea calcant quae populo subjacent, uti prophet de ipso testa tur : « Sic dicit Dominus Deus, qui fecit coelum, et firmavit terram, et qui dat spirationem populo qui super eam, et spiritum calcantibus eam ", › terram videlicet. Dictum est etiam a vetere quo- dam : ‹ Spiratio autem omnipotentis est quæ me docet 33, D Cor. xiii, 1. Psal. xxxvi, 30. Gen. 11, 7. Jos. XIV, 6. Psal. XXXV, ratione habita græcitatis Didymianæ, vix operarum errori tribuere ausim, qui ex alio quodam adver- bio, v. c. barbaram hanc scripturam ellinxerit. Enie. 4. Ego sum vita '. . De qua vita dictum est Patri : 3) Jes. VI, 47. 33 [82. XLII, 5. » Job xxx11, 8. (43) Confer psal. iv, in titulo. 10. 10 Psal. xx1, 31. (4) Εἰσχαιρικῶς. Vox inaudita, quam tamen,