ἁγνείᾳ τὰ μέλη. Ενδύσασθε οὐ τὰ Σηρῶν ὑφάσματα, Α ἀλλὰ τὸ ἄφθαρτον τῆς σωφροσύνης ἱμάτιον, ἵνα τῆς αὐτῆς τύχητε δόξης· δόξαν ἀναπέμποντες τῷ Ἀμνῷ τοῦ Θεοῦ, τῷ αἴροντι τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ᾧ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμή, καὶ ἡ προσκύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· 'Αμήν. ΛΟΓΟΣ Ε'. Εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἁγίου Σαββάτου (82). Α'. Ἐπιτάφιον ἑορτὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἑορτάζου μεν σήμερον. Καὶ ὁ μὲν, παρὰ τοῖς νεκροῖς κάτω του θανάτου τὰ δεσμὰ διαλύων, καὶ φωτὸς τὸν ᾅδην πλη- ρῶν, καὶ ἀφυπνίζων τοὺς κεκοιμημένους· ἡμεῖς δὲ χορεύομεν ὑπὲρ γῆν, τὴν ἀνάστασιν φανταζόμενοι, καὶ οὐ δεδοίκαμεν τὴν φθοράν, μὴ κατισχύσῃ τῆς ἀφθαρσίας. Οὐ δώσεις γάρ, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Καὶ ἴσως ἡμῶν τὴν φιλοσοφίαν γελῶσιν Ἰουδαῖοι καὶ Ἕλληνες· οἱ μὲν ἕτερον Χρι στὸν προσδεχόμενοι, οἱ δὲ τάφοις ἐναποκλείσαντες αὐτῶν τὰς ἐλπίδας, περὶ ὧν εἰκότως ὁ προφήτης φησίν· Οι τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Αλλ' οἱ μὲν γελῶντες στενάξουσι (στενάξουσι γὰρ ὕστερον, ὁρῶντες εἰς ὃν ἐξηκόντισαν καὶ ἐν ύβρισαν )· ἡμεῖς δὲ δακρύοντες, ἡδονῇ τὸ πάθος κεράσωμεν. Ηρπασεν ὁ θάνατος τὸν Δεσπότην Χριστόν; ἀλλ᾽ οὐ καθέξει παρ' ἑαυτῷ τὴν ζωήν. Κατέπιε; κατέπιεν ἀγνοήσας, ἀλλ' ἐξέμεσε (85) πολλοὺς σὺν αὐτῷ. Εκών κατέχεται νῦν, μετὰ ταύ- την τὴν ἡμέραν σκυλεύσας τὸν ᾅδην ἀνίσταται. Χθες ἐμαύρωσε τὸν ἥλιον σταυρωθείς, καὶ μεσούσης ἡμέ ρας ἐπεισῆλθε νύξ· σήμερον ὁ θάνατος παραλύεται, ξένον νεκρὸν εἰσδεξάμενος · χθὲς ἐπένθησεν ἡ κτίσις τὴν τῶν Ἰουδαίων μανίαν ὁρῶσα, καὶ στολὴν πενθι- κὴν τὸ σκότος ἐνεδύσατο· σήμερον λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει φως είδε μέγα. Χθες δονήθη ἡ γῆ, καὶ περὶ φυγῆς ἐβουλεύετο, καὶ διαστῆναι τοῖς ἐνοικοῦ- σὶν ἠπείλει, καὶ τὰ μὲν ὄρη ἐκόπτοντο, ἐσχίζοντο δὲ αἱ πέτραι, γυμνὸς δὲ ἦν ὁ ναὸς, καθάπερ ἔμπνους, τὸ ἱμάτιον διαρρήξας, δι' ὧν ἔπαθε δεικνὺς ὡς ἐδε δηλώθη τὰ ἅγια. Τὰ ἄψυχα τοῦ τολμήματος ᾔσθετο, οἱ δὲ ταῦτα τολμῶντες ἀναισθήτους εἶχον ψυχάς. Ηγανάκτει τὰ στοιχεῖα, καὶ μικροῦ τὴν τάξιν ἀπὸ έλιπε, καὶ σύγχυσιν εἰργάσατο τοῦ παντὸς, εἰ μὴ τοῦ Δημιουργοῦ τῆς βουλήσεως ᾔσθετο, ὅτι μὴ ἄκων ὑβρίζετο. Β'. Ω καινῶν καὶ παραδόξων πραγμάτων ! Ξύλῳ τεί- νεται ὁ λόγῳ τείνας τὸν οὐρανόν· καὶ δεσμοῖς περι- βάλλεται, ὁ δήσας ψάμμῳ τὴν θάλασσαν· ποτίζεται χολὴν, ὁ τὰς πηγὰς μέλιτος χαρισάμενος· καὶ στε φανοῦται ἀκάνθαις, ὁ τὴν γῆν στεφανώσας τοῖς ἄνθεσι· καὶ τύπτεται μὲν καλάμῳ τὴν κεφαλὴν, χενιπ. 12. ΙΧ, 2. ORATIO IN DIEM SABBATI SANCTI. Induimini, non vestes sericas, sed incorruptibile temperantiæ indumentum, ut parem gloriam conse quamini, gloriam submittentes Agno illi Dei, quu tollit peccatum mundi : cui gloria honorque et ado- ratio, cum Patre et Spiritu sancto, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. ORATIO V. In diem Sabbati sancti. frequentamus. Et ipse quidem apud inferos mortis vincula dissolvit, luce sua infernum implet, et dor- mientes a somno excitat; nos vero læti exsultamus super terrain, resurrectionem ipsius nobis cogita- tione ob oculos statuentes, neque corruptionem B jam metuimus; ne ea, quan incorruptibilitas, plus possit. Non dabis enim, inquit Scriptura, sanctum luum videre corruptionem ". Et fortassis philoso- phiam banc nostram Judæi et Græci irrident; illi quidem alium Christum exspectantes : hi vero sepulcris spes suas includentes, de quibus apposite propheta ait : Sepulcra eorum, domus ipsorum in s@culum 4. Caeterum isti nunc corridentes, ge- ment aliquando ( genient, inquam, aspicientes in quem confxerunt ", et injuriis affecerunt); nos vero lacrymantes, passionem hanc lætitia tempera- bimus. Rapuit mors Dominum nostrum Christum ; sed non retinebit apud se vitam. Devoravit ipsum inscia, sed evomuit multos cum ipso. Volens nunc detinetur : sed crastino die, spoliato inferno, resur- C get. Heri crucifixus solem obscuravit, et die adluc media nox incubuit; hodie mors vim suam amittit, novum quemdam mortuum in se suscipiens. Heri rerum fabrica luxit, Judæorum furorem videns, et mœstitiæ vestimentum sibi tenebras induit : hodie populus in tenebris sedens vidit lucem magnain 49. Heri terra commota, velut de fuga consilium iniit; dehiscere inhabitantibus comminata: montes ab- scissi, petræ scissæ, nudum templum conspectum, quod perinde ac si vivum esset, vestein dirupit : per ea quæ sibi accidebant, sacra temerata esse contendens. Et animæ quidem vitæque expertia tantum facinus senserunt: at qui id ausi, animas omni sensu carentes habuerunt. Dolebant elementa, et parum aberat, quin, ordinem stationemque dese- rentia, confusionem inducerent universi, nisi voluntatem conditoris percepissent, videlicet ipsum nou invitum pali. D Joan. 1. 29. " Psal. IV 10. Psal. ca Thuana, ut est tota usibus publicis devota: nactique Regium codicem, nihil pæne diversum aut mutatum, exacta collatione occurrit. Est oratio quo brevior, eo cultior, vere nobilissimun consum- f. O res novas atque inopinatas! Ligno exten- ditur, qui verbo caelum tetenderat; vinculis circum- datur, qui mare arenis alligaverat; felle potatur, qui mellis fontes fuerat largitus; spinis coronatur, qui terram floribus coronaverat; calamo caput verberatur, qui Ægyptum olim decem plagis per- "ach. III, 10. 182. matissimı ıngenii monumentum. Pantini versionem ut suis numeris absolutam, vix uno aut alio nævulo, retinuimus. 1. Sepulcrale festum Servatoris nostri hodie (82) Exscripsimus editam a Pantino ex bibliothe- (83) 'Εξέμεσε. Ms. ἐξεμέσει.

ἁγνείᾳ τὰ μέλη. Ενδύσασθε οὐ τὰ Σηρῶν ὑφάσματα, Α ἀλλὰ τὸ ἄφθαρτον τῆς σωφροσύνης ἱμάτιον, ἵνα τῆς αὐτῆς τύχητε δόξης· δόξαν ἀναπέμποντες τῷ Ἀμνῷ τοῦ Θεοῦ, τῷ αἴροντι τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ᾧ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμή, καὶ ἡ προσκύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· 'Αμήν. ΛΟΓΟΣ Ε'. Εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἁγίου Σαββάτου (82). Α'. Ἐπιτάφιον ἑορτὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἑορτάζου μεν σήμερον. Καὶ ὁ μὲν, παρὰ τοῖς νεκροῖς κάτω του θανάτου τὰ δεσμὰ διαλύων, καὶ φωτὸς τὸν ᾅδην πλη- ρῶν, καὶ ἀφυπνίζων τοὺς κεκοιμημένους· ἡμεῖς δὲ χορεύομεν ὑπὲρ γῆν, τὴν ἀνάστασιν φανταζόμενοι, καὶ οὐ δεδοίκαμεν τὴν φθοράν, μὴ κατισχύσῃ τῆς ἀφθαρσίας. Οὐ δώσεις γάρ, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Καὶ ἴσως ἡμῶν τὴν φιλοσοφίαν γελῶσιν Ἰουδαῖοι καὶ Ἕλληνες· οἱ μὲν ἕτερον Χρι στὸν προσδεχόμενοι, οἱ δὲ τάφοις ἐναποκλείσαντες αὐτῶν τὰς ἐλπίδας, περὶ ὧν εἰκότως ὁ προφήτης φησίν· Οι τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Αλλ' οἱ μὲν γελῶντες στενάξουσι (στενάξουσι γὰρ ὕστερον, ὁρῶντες εἰς ὃν ἐξηκόντισαν καὶ ἐν ύβρισαν )· ἡμεῖς δὲ δακρύοντες, ἡδονῇ τὸ πάθος κεράσωμεν. Ηρπασεν ὁ θάνατος τὸν Δεσπότην Χριστόν; ἀλλ᾽ οὐ καθέξει παρ' ἑαυτῷ τὴν ζωήν. Κατέπιε; κατέπιεν ἀγνοήσας, ἀλλ' ἐξέμεσε (85) πολλοὺς σὺν αὐτῷ. Εκών κατέχεται νῦν, μετὰ ταύ- την τὴν ἡμέραν σκυλεύσας τὸν ᾅδην ἀνίσταται. Χθες ἐμαύρωσε τὸν ἥλιον σταυρωθείς, καὶ μεσούσης ἡμέ ρας ἐπεισῆλθε νύξ· σήμερον ὁ θάνατος παραλύεται, ξένον νεκρὸν εἰσδεξάμενος · χθὲς ἐπένθησεν ἡ κτίσις τὴν τῶν Ἰουδαίων μανίαν ὁρῶσα, καὶ στολὴν πενθι- κὴν τὸ σκότος ἐνεδύσατο· σήμερον λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει φως είδε μέγα. Χθες δονήθη ἡ γῆ, καὶ περὶ φυγῆς ἐβουλεύετο, καὶ διαστῆναι τοῖς ἐνοικοῦ- σὶν ἠπείλει, καὶ τὰ μὲν ὄρη ἐκόπτοντο, ἐσχίζοντο δὲ αἱ πέτραι, γυμνὸς δὲ ἦν ὁ ναὸς, καθάπερ ἔμπνους, τὸ ἱμάτιον διαρρήξας, δι' ὧν ἔπαθε δεικνὺς ὡς ἐδε δηλώθη τὰ ἅγια. Τὰ ἄψυχα τοῦ τολμήματος ᾔσθετο, οἱ δὲ ταῦτα τολμῶντες ἀναισθήτους εἶχον ψυχάς. Ηγανάκτει τὰ στοιχεῖα, καὶ μικροῦ τὴν τάξιν ἀπὸ έλιπε, καὶ σύγχυσιν εἰργάσατο τοῦ παντὸς, εἰ μὴ τοῦ Δημιουργοῦ τῆς βουλήσεως ᾔσθετο, ὅτι μὴ ἄκων ὑβρίζετο. Β'. Ω καινῶν καὶ παραδόξων πραγμάτων ! Ξύλῳ τεί- νεται ὁ λόγῳ τείνας τὸν οὐρανόν· καὶ δεσμοῖς περι- βάλλεται, ὁ δήσας ψάμμῳ τὴν θάλασσαν· ποτίζεται χολὴν, ὁ τὰς πηγὰς μέλιτος χαρισάμενος· καὶ στε φανοῦται ἀκάνθαις, ὁ τὴν γῆν στεφανώσας τοῖς ἄνθεσι· καὶ τύπτεται μὲν καλάμῳ τὴν κεφαλὴν, χενιπ. 12. ΙΧ, 2. ORATIO IN DIEM SABBATI SANCTI. Induimini, non vestes sericas, sed incorruptibile temperantiæ indumentum, ut parem gloriam conse quamini, gloriam submittentes Agno illi Dei, quu tollit peccatum mundi : cui gloria honorque et ado- ratio, cum Patre et Spiritu sancto, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. ORATIO V. In diem Sabbati sancti. frequentamus. Et ipse quidem apud inferos mortis vincula dissolvit, luce sua infernum implet, et dor- mientes a somno excitat; nos vero læti exsultamus super terrain, resurrectionem ipsius nobis cogita- tione ob oculos statuentes, neque corruptionem B jam metuimus; ne ea, quan incorruptibilitas, plus possit. Non dabis enim, inquit Scriptura, sanctum luum videre corruptionem ". Et fortassis philoso- phiam banc nostram Judæi et Græci irrident; illi quidem alium Christum exspectantes : hi vero sepulcris spes suas includentes, de quibus apposite propheta ait : Sepulcra eorum, domus ipsorum in s@culum 4. Caeterum isti nunc corridentes, ge- ment aliquando ( genient, inquam, aspicientes in quem confxerunt ", et injuriis affecerunt); nos vero lacrymantes, passionem hanc lætitia tempera- bimus. Rapuit mors Dominum nostrum Christum ; sed non retinebit apud se vitam. Devoravit ipsum inscia, sed evomuit multos cum ipso. Volens nunc detinetur : sed crastino die, spoliato inferno, resur- C get. Heri crucifixus solem obscuravit, et die adluc media nox incubuit; hodie mors vim suam amittit, novum quemdam mortuum in se suscipiens. Heri rerum fabrica luxit, Judæorum furorem videns, et mœstitiæ vestimentum sibi tenebras induit : hodie populus in tenebris sedens vidit lucem magnain 49. Heri terra commota, velut de fuga consilium iniit; dehiscere inhabitantibus comminata: montes ab- scissi, petræ scissæ, nudum templum conspectum, quod perinde ac si vivum esset, vestein dirupit : per ea quæ sibi accidebant, sacra temerata esse contendens. Et animæ quidem vitæque expertia tantum facinus senserunt: at qui id ausi, animas omni sensu carentes habuerunt. Dolebant elementa, et parum aberat, quin, ordinem stationemque dese- rentia, confusionem inducerent universi, nisi voluntatem conditoris percepissent, videlicet ipsum nou invitum pali. D Joan. 1. 29. " Psal. IV 10. Psal. ca Thuana, ut est tota usibus publicis devota: nactique Regium codicem, nihil pæne diversum aut mutatum, exacta collatione occurrit. Est oratio quo brevior, eo cultior, vere nobilissimun consum- f. O res novas atque inopinatas! Ligno exten- ditur, qui verbo caelum tetenderat; vinculis circum- datur, qui mare arenis alligaverat; felle potatur, qui mellis fontes fuerat largitus; spinis coronatur, qui terram floribus coronaverat; calamo caput verberatur, qui Ægyptum olim decem plagis per- "ach. III, 10. 182. matissimı ıngenii monumentum. Pantini versionem ut suis numeris absolutam, vix uno aut alio nævulo, retinuimus. 1. Sepulcrale festum Servatoris nostri hodie (82) Exscripsimus editam a Pantino ex bibliothe- (83) 'Εξέμεσε. Ms. ἐξεμέσει.

ὁ πατάξας τὴν Αἴγυπτον ταῖς δέκα πληγαῖς, καὶ Β τὴν κεφαλὴν τοῦ Φαραὼ καλύψας τοῖς ὕδασιν. Ἐμπτύεται τὸ πρόσωπον ὁ ἰδεῖν οὐ φέρει τὰ Χερου- 6ίμ. Ταῦτα δὲ πάσχων, ὑπὲρ τῶν σταυρούντων προς- ηύχετο, λέγων· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς, οὐ γὰρ οἶ- δασι τι ποιοῦσιν. Αγαθότητι την κακίαν νικᾷ. Απολογεῖται ὑπὲρ τῶν χριστοκτόνων, εἰς σωτηρίαν αὐτοὺς σαγινεύων. Λύει τὸ ἔγκλημα, τὴν ἄγνοιαν αιτιώμενος. Οὐ χαλεπαίνει τῆς ἐκείνων παροινίας γινόμενος παίγνιον. Δέχεται την μέθην, καὶ φιλαν- θρωπίᾳ καλεῖ πρὸς μετάνοιαν. Τί δεῖ λέγειν τὰ πλείῳ ; Οὐδὲν τῆς ἀγαθότητος ἀπωνάμενοι, ἐγκλείουσι τάφῳ ὃν οὐδὲν τῶν ὄντων χωρεῖ· καὶ σήμανθρα ἐπιτιθέασιν, ἡμῶν τὴν σωτηρίαν φυλάττοντες· καὶ δεδιότες τὴν ἀνάστασιν, στρατιώτας φύλακας ἐφ- ιστῶσι τῷ μνήματι. Τίς εἶδε νεκρὸν φυλαττόμε νον; μᾶλλον δὲ τίς εἶδε νεκρὸν πολεμούμενον; τίς ἤκουσε τελευτὴν ἀμφιβαλλομένην (84), καὶ δέος έμποιοῦσαν τοῖς ἐργασαμένοις; τίς οὐκ ἐπαύσατο πρὸς ἐχθρὸν τὴν ψυχὴν ἀφειλάμενος; τίς οὐ κατ ἔλυσεν ἔχθραν ἀρκεσθείς θανάτῳ τοῦ δυσμενοῦς; Τί ὃν ἀνήλωσας δειλειᾷς, ὦ Ἰουδαῖε; τί φοβῇ ὅν ἀπὸ έκτεινας; τρέμεις τὸν μεταστάντα; τί δέδοικας τὸν ἀναιρεθέντα ; τί ὂν ἐσταύρωσας ἀγωνιᾶς; Ἔχεις ἀπὸ τῆς σφαγῆς ἀσφάλειαν. Θάρρει. Εἰ ψιλὸς ἄνθρωπος ὁ τεθνηκὸς, οὐκ ἀνίσταται· εἰ ψιλὸς ἄνθρωπος, καλῶς ἔπηξας τὸν σταυρόν· εἰ ψιλὸς ἄνθρωπος, οὐκ ἀληθεύει, Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, εἰπὼν, καὶ ἐν τρισὶ ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Εἰ ψιλὸς ἄνθρωπος, τῷ θανάτῳ κατέχεται· εἰ ψιλὸς ἄνθρωπος, τί τὸν τάφον σφραγίζεις, ἀνόητε; Περίμεινον τὴν τρίτην ἡμέραν, καὶ ὄψει τῆς σεαυτοῦ μανίας τὸν ἔλεγχον. Παῦσαι περιεργαζόμενος, καὶ θεάσῃ τῶν πραγμάτων τὴν ἔκβασιν. Παῦσαι λύττων κατὰ τῆς ἀληθείας. Παῦ σαι Θεῷ πολεμῶν, καὶ τῷ πολεμεῖν κατατιτρώσκων σαυτόν. Παῦσαι τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ὑβρίζων, καὶ νομίζων τὰς ἀκτῖνας ἐκείνου σβεννύειν. Παῦσαι τὴν πηγὴν τῆς ζωῆς προσχῶσαι φιλονεικῶν. Παῦσαι ἄρχουσιν ἐνοχλῶν, καὶ περὶ φρουρᾶς διαλεγόμενος. Παῦσαι τὸ ψεῦδος ὠνούμενος, καὶ τοὺς ὁπλίτας κι κῶν. Μὴ κάμῃς ἀνόνητα· μὴ εἰς ἀσέβειαν ἀναλώ- σῃς τὰ σὰ, καὶ κατὰ Θεοῦ φαντάζου την νίκην. Μὴ δῷς μισθὸν στρατιώταις ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων εἰπεῖν. Μή παρακοιμίσῃς τὸν ὄχλον τῷ μνήματι. Μη θαρ ῥήσῃς τοῖς ὅπλοις. Ὅπλοις ἀνάστασις οὐ κωλύεται· οὐκ ἐμποδίζεται ταῖς σφραγίσιν, οὐκ εἴργεται στρα- τιώταις, οὐ κλέπτεται χρήμασιν, ἀλλὰ πίστει. Μὴ οὐκ εἶδες τὸν Λάζαρον πάλιν καθάπερ ὕπνον τὸν θάνατον ἀποσεισάμενον ; Εἶδες πῶς σὺν αὐταῖς κη ρίαις ἐβάδιζε, τὸ Δεῦρο ἀκούσας ; Εἶδες πως ήκου λούθησε τῷ προστάγματι ὁ νεκρὸς, καὶ ὁ δεσμὸς οὐκ ἐκώλυσεν; Εἶδες πῶς ἤρμοσεν ἡ φωνὴ τῷ τὸν δια- λυθέντα θανάτῳ; Ὁ ἐκεῖνα δυνηθείς, καὶ ταῦτα δυνήσεται· ὁ τὸν δοῦλον ἀναστήσας, αὐτὸς πολλῷ μᾶλλον ἐγείρεται. Ο ζωογονήσας τον σεσηπότα, οὐκ S. AMPHILOCHII ICONIENSIS EPISCOPI cusserat, caputque Pharaonis undis operuerat; A conspuitur ejus vultus, quem cherubim intueri non sustinent. Atque hæc talia cum pateretur, pro se crucifigentibus comprecabatur, dicens : Pater, dimille illis ; non enim sciunt quid faciunt ". Boni- tate malitiam vincit. Defensionem instituit Christus pro Christi homicidis, salutem eorum studiose captans. Diluit crimen, ignorantiam causalus. Non acerbe fert, vesaniæ ipsorum ludibrium factus. Tolerat temulentiam, suaque in genus humanum propensione, eosdem ad resipiscendum vocat. Quid pluribus? Nullo e bonitate ipsius fructu percepto, se- pulcro includunt, quem nulla rerum universarum quæ exsistunt, in se continere queat. Signacula apponunt, nostram liberationem custodientes: et resurrectio- nem metuentes ad sepulcrum milites custodes sta- tuunt. Quis unquam vidit mortuum custoditum ? Aut potius, quis vidit mortuum bello impetitum? quis audivit vita exitum cuipiam inductum, et ti- more auctores afficientem? quis non de inimico sollicitus esse desiit, postquam animam ipsius abs- tuit? quis non inimicitiam dissolvit, morte ad- versarii satiatus? Quid quem de medio sustulisti, adhuc borres, Judae? quid metuis quem occidisti ? quid formidas e vivis egressum? quid times ene- ctum? quid te discruciat quem crucifixisti? Cædes ipsa tibi securitatem promittit. Bono animo esto. Si nudus homo, qui mortuus est, non utique resurgit; si nudus nomo, recte in crucem egisti; si nudus homo, non verum restat quod dixit : Solvile tem- plum hoc, et in tribus diebus excitabo illud ". Si nudus homo, morte detinetur ; si nudus homo, quid sepulcrum consignas? Exspecta diem tertium, et videbis insaniæ tuæ confutationem. Desine frustra laborare, et videbis rerun eventum. Desine contra veritatem furere. Desine Deo bellum inferre, infe- rensque te ipsum vulnerare. Desine solem justitiæ injuriis afficere, existimans te ejus radios exstin- guere. Desine, inquam; nec fontem vitæ obstruere contendas. Desine præfectos fatigare. Desine de cu- stodia verba facere. Desine mendacium tibi com- mercari, et armatos commovere. Ne frustra nita- ris ne ad impietatem impensatn facias, ne contra Deum tibi victoriam Angas. Ne militibus, ut alia pro aliis referant, mercedem tribuas. Ne turbam ad sepulcrum excubare facias. Ne in armis tuis fi- duciam habeas. Armis resurrectio non prohibetur, non impeditur signaculis, non coercetur militibus, non surripitur pecuniis, sed fide obtinetur. Non vidisti Lazarum nuper mortem instar somni ex- cutientem? Non vidisti quomodo cum fasciis ipsis gradiebatur, vocem, Veni foras ", simul audivisset? Non vidisti quomodo mortuus vocantis jussum fue- rit secutus, vinculorum nexu minime ipsum cohi- bente? Non vidisti quomodo morte jam solutum ** Luc. xxm, 34. * Joan. II, • C D oan. xi, 43. ' (84) Forte αναμφις.

ἐάσει νεκρὸν ἑαυτόν. 'Αλλὰ γὰρ ἡ τυφλότης τῶν Ἰουδαίων πολλὴ, καὶ ὁρῶσα τὰ θαύματα, οὐχ ὁρᾶ. Οφθαλμοὺς ἔχουσι, καὶ οὐ βλέπουσιν· ὦτα ἔχουσι, καὶ οὐκ ἀκούουσιν. Ὁ Θεὸς γὰρ τοῦ αἰῶνος τούτου ετύφλωσε τας καρδίας αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ καταυγάσαι αὐτοῖς τὸ Εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Αλλ' ἐκείνους μεν τέως εάσωμεν τῇ ἀπιστίᾳ· ἡμεῖς δὲ λέγωμεν μετὰ τῶν περὶ Μαριάμ τὴν πιστήν, κατὰ διάνοιαν ἀναπλάττοντες ἑαυτοῖς τοῦ Σωτῆρος τὸν τάφον· Ηραν τὸν Κύριον ἡμῶν, καὶ οὐκ οἴδαμεν τί ἐποίησαν αὐτόν. Αὐτῷ ἡ δόξα, σὺν τῷ ἀχράντῳ Πατρὶ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ (85) ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΥΝΟΔΙΚΗ. Καὶ πρὶν κομίζεσθαι τὰ παρὰ τῆς ἀγάπης ὑμῶν Β γράμματα, περιήγγειλεν εἰς ἡμᾶς ἡ φήμη, καὶ τὸ τῆς πίστεως ὑμῶν ἀκραιφνες, καὶ πρὸς τοὺς κινδύ- τους παρατεταμένον, καὶ πρὸς τὰ παθήματα τὰ ὑπὲρ Χριστοῦ καρτερικόν, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης (86), καὶ τὸ τῆς μελλούσης Ελπίδος ἐν ὑμῖν βέβαιον. Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῖς γράμμασι τῆς εὐλαβείας ὑμῶν ἐντετυχήκαμεν, εἴδομεν ὄντως Εκκλησίας ἀποστο λικῆς χαρακτήρα, καὶ ποιμένων ἀγαθῶν ζῆλον, καὶ σπουδὴν ἄοκνον ἀληθινοῖς Χριστιανοῖς πρέπουσαν. Τὸ γὰρ μήτε τῆς ὁδοῦ μῆκος ὑπολογίσασθαι, μήτε διεσπασμένως τὰς πεύσεις προσαγαγεῖν, ἀλλὰ κοινῇ διὰ τῶν γραμμάτων ποιήσασθαι τὴν ἐρώτησιν, λίαν ἡμᾶς εὐέλπιδας πεποίηκεν, ὅτι συμφώνως ἐπιστεί- λαντες, συμφώνως καὶ τὰς ἀποκρίσεις παρ' ἡμῶν δέξασθε (87) · καὶ οἷόν τι προοίμιον τῆς τελειοτέρας ὁμονοίας τὴν ἐν τοῖς γράμμασιν ὑμῶν ὁμόνοιαν ἐδε ξάμεθα. Καὶ δι' εὐχῆς μὲν ἦν ἡμῖν, καὶ τὸν θαυμα σιώτατον καὶ μετὰ πάσης αἰδοῦς ὀνομαζόμενον ἐπί σκοπον Βασίλειον, καὶ παρόντα δέξασθαι τῇ συνόδῳ, καὶ κοινωνὸν, μᾶλλον δὲ ἔξαρχον τῶν πρὸς ὑμᾶς γραμμάτων (88) ἔχειν. Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνον ἀῤῥωστία σώματος ὑπερβάλλουσα, πρὸς τὴν ἄφιξιν διεκώλυσεν, τελείας μέν ἐστιν ἀγάπης ὑμῶν, μήτε τὰ τῆς ἡμε EPISTOLA SYNODICA. A vox restauravit? Qui illa potuit, et hæc poterit. Ipsi gloria, cum intenerato Patre, et sancto Amen. Qui servum suscitavit, ipse multo magis suscita- tur. Qui in vitam restituit jam putrefactum, nequa quam se ipsum mortuum sinet. Cæterum Judæo- rum cæcitas immensa, quæ videns miracula, mi- nime videt : Oculos enim habent, et non vident, aures habent, et non audiunt ". Deus enim hujus saculi corda eorum excacavit, ut non illucescat illis Evangelium justitia 4. Sed miseros illos deinceps suæ incredulitati relinquamus; nos vero cum Adeli Maria, in animo nobis Servatoris nostri se- pulcrum elingentes, dicamus : Tulerunt Domi- num nostrum, et nescimus quid eo fecerunt “. Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Psal. CXIII, 5, "II Cor. IV, 4. Joan. xx, 13. AMPHILOCHII EPISCOPI ICONII EPISTOLA SYNODICA. G Insignis ista epistola non potest esse Basilii, ut le- genti patebit, sed est synodica Amphilochii, qua, meo quidem judicio, respondet synodicæ episcopo- rum alterius provinciæ, qui circa Macedonii hære sim de Spiritu sancto fluctuabant et dissentiebant Antequam litteræ a charitate vestra missæ affer- rentur, frequens ſama ad nos perduxerat vestram in fide sinceritatem, et ad pericula constantiam, nec non ad patiendum pro Christo fortitudinem, charitatis in Deum ardorem, denique erga ſutura spei firmitatem. Postquam autem litteras quoque pietatis vestre accepimus, agnovinus re vera Ec- clesiæ apostolicæ characterem, bonorum pastorum zelam, et impigrum studium quod veros Cbristia- nos deceat. Nam quod nec viæ longitudinem repu- taveritis, nec separatim detuleritis quaestiones, sed communiter per litteras interrogaveritis, id nos bona spe replevit, futurum ut qui una voce scripsi- stis, unanimi etiam consensu responsionem no- stram sitis recepturi ; ac velut exordium perfectio- ris concordia, vestram in litteris consensionem suscepimus. Et optabamus quidem, maxime admi- randum omnique cum reverentia nominandum epi- scopum Basilium, præsentem excipere in nostra synodo, et socium ; seu potius principem habere in dandis ad vos litteris. Verum quia gravis eum mor- bus detinuit, ne adveniret, vestræ est perfectæ dilectionis, nostræ mediocritatis epistolam nequa- quam despicere. Neque vero sanctam vestram Eccle- Doctrina autem tota est Amphilochiana, Basiliana, Gregoriana. (85) Αμφιλοχίου. ΑΙ. Αμφιλοχίῳ Βασίλειος. (86) Videtur deesse aliquid. (87) Δέξασθε. ΑΙ. δέξεσθε. (88) Γραμμάτων. ΑΙ. πραγμάτων.

Πνεῦμα χωρίζομεν, ἀνάγκης (96) μετὰ τῶν κτισμάτων αὐτὸ καταριθμεῖν. Εἰ δὲ κτίσμα τολμήσοιμεν εἰπεῖν,· πῶς δυνατὸν ἐν τῷ βαπτίσματι μιχθῆναι; Τὴν που λυθεῖαν οὕτως ὡς καὶ τὴν ἀθεῖαν κακίζομεν· καὶ οὔτε τρεῖς ἀρχὰς, οὔτε τρεῖς θεούς, οὔτε τρεῖς δια- φόρους καταγγέλλομεν φύσεις· ἀλλὰ ἀρχὴν τῶν ὅλων τὸν Πατέρα γινώσκοντες, οὔτε τινὰ τῶν τριῶν (97) ὑποστάσεων ἀθετοῦμεν, καὶ τὸ σεμνὸν τῶν τριῶν Γραφῶν, καὶ τὰς ἐφ᾽ ἕκαστον μαρτυρίας προσάγοντες. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ καὶ μέτρον ἐπιστολῆς ἐκφεύγει τὸ περὶ τούτων λεπτολογεῖν, καὶ τὴν ὑμετέραν ἀγάπην ἐπι- στεύσαμεν ἀρκεσθήσεσθαι τῷ κεφαλαίῳ τῆς ἡμετέ- ρας ἐκθέσεως, καὶ τὰ λοιπὰ προσθήσειν οἴκοθεν Δίδου γάρ, φησί, σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται· καὶ ταῦτα ἀποχρώντως γεγραφέναι νομίζο- μεν. Οἷς ἀρκεῖ βραχεῖαν προσθεῖναι παράκλησιν. Β Παρακαλοῦμεν γὰρ μένειν ὑμᾶς υἱοὺς εἰρήνης· ἵνα πληρώσητε τὴν ἀποστολικὴν ἐντολὴν, σύμψυχοι, τὸ ἐν φρονοῦντες, καὶ τῶν παθημάτων τῶν ὑπὲρ Χρι- στοῦ κεκοινωνηκότες. Μὴ δῶτε τῷ πονηρῷ διαζεύξαι τὰ καλῶς συνημμένα, μήτε τοῖς λύκοις ἑαυτοὺς εὐαλωτοτέρους ποιήσητε τῇ διχοστασίᾳ, τὰς ἐκείνων βεβαιοῦντες εὐχάς. Ἐμάθομεν γὰρ ὅσους ἄθλους ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας ὑπέστητε. Τὰς οὖν ἀπειλὰς καὶ τὰς ἀνάγκας τὰς παρὰ τῶν ὑπεναντίων νικήσαντες, μηδένα δῶτε διαστάσει καιρόν· μήποτε κατὰ βραχὺ παρεισρυόμενον μῖσος, ἐὰν σχῇ τόπον, μεγάλους ὑμῖν κρημνοὺς ὑποθήσει. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν ταῖς δοξολογίαις τὸ Πνεῦμα Πατρὶ καὶ Υἱῷ (98) συνδοξάζειν, καὶ εἰδέναι τοῦτο, ὅτι οἱ τὴν ἀσυγχώρητον ἁμαρτίαν, διὰ τῆς εἰς τὸ Πνεῦμα βλασφημίας ἐξαμαρτάνοντες, εἰκῇ παρ- αιτοῦνται τὴν πρὸς τοὺς Ἀρειανούς κοινωνίαν. Μετὰ γὰρ ἐκείνων κατακριθήσονται. Εὐχόμεθα δὲ ὑμᾶς ἄτμητον τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας ἀφιλονείκως φυλάξαντας, εἰρηνικῶς μὲν ἐν τῷ νῦν αἰῶνι τὸν λειπόμενον διάγειν χρόνον, ἐνδόξως δὲ ἐν ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως παραστῆναι τῷ τοῦ Χριστοῦ βήματι. οι ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ ΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΑΙ. Τοῦ ἁγίου Αμφιλοχίου ἐπισκόπου Ικονίου ἐκ τοῦ Περὶ Υἱοῦ λόγου. Εἰπὼν γὰρ ὁ Πέτρος ὅτι, Καὶ Κύριον καὶ Χριστὸν SENTENTIA ET EXCERPTA. deorum multitudinem redarguimus, una cum ne gatione divinitatis : et neque tria principia, neque tres deos, neque tres diversas præedicamus naturas : sed Patrem pro universorum principio agnoscentes, nullam trium hypostasum indiciamur, sacrarum Scri- pturarum majestatem, ac singulis probandis testi- monia proferentes. Sed quoniam epistolae modum superat accurata de istis disputatio, credimusque charitatem vestram contentam fore expositionis nostræ summa, ac reliqua de se addituram : Da enim, inquit, sapienti occasionem, et sapientior erit so : hæc sufficienter scripsisse nos arbitramur. Quibus satis est adjicere brevem adhortationem. Hortamur namque vos, ut maneatis pacis filii, quo A poterit, ut in baptismo conjungatur? so pacto apostolicum mandatum impleatis, unanimes, id ip- psum sentientes 1, et communicantes passionibus pro Christo. Nolite illud dare malo, ut disjungat quæe pulchre connexa sunt, neque vos lupis efficiatis captu faciliores per dissensionem; illorum vota con firmando. Didicimus quippe quanta certamina pro recta fide sustinueritis. Quocirca minis et ærumnis, quæ per adversarios intentabantur, devictis, nui- lam præbete dissidio occasionem: ne forte paula- tim illapsum odium, si locum invenerit, magna vobis supponat præcipitia. Sed et oportet in doxolo- giis Spiritum una cum Patre et Filio glorificare, atque hoc intelligere, quod ii qui irremissibile pec- catum, per blasphemiam in Spiritum admittunt 5, frustra repudiant communionem cum Arianis, C quia scilicet cum iis condemnabuntur. Precamur autem et optamus, ut vos corpus Ecclesiæ indi- visum citra contentionem servantes, pacifice qui- dem in praesenti sæculo reliquum vitæ tempus trans- igatis, gloriose vero in die judicii assistatis tribu- nali Christi. Prov. 1x, 9. Philipp. 11, 2. Matth. xn, S. P. N. AMPHILOCHII EPISCOPI ICONII SENTENTIA ET EXCERPTA. I. Apud Theodorilum Dial. III, Opp. tom. 1V, pag. 166. D Sancti Amphilochii episcopi Iconii, ex oratione De Filio. Cum dixisset Petrus, Et Dominum et Christum (96) 'Ανάγκης. ΑΙ. ἀνάγκη. (97) Τριών. Forte θείων. (98) Al. ins. χρή.