IN LIBROS CONTRA JULIANUM gatorios, quales nempe postremi generis exstant, in Solem, ac in deorum Matrem orationes. Aperta jam de iisdem Juliani adversus Christianos libris, vel Hieronymi (a), de quo paulo post, vel Socratis Theophanis (c),aut aliorum loca hic non congeram; hujus enim rei majorem continuo fidem præstabunt iidem libri adhuc superstites; seu, quod supra jam innui, pars eorum luculenta, in hoc ipso, quo iidem confutantur, Cyrilli opere. Ad quos proinde libros viri eruditi, qui omnia Juliani opera se divulgare profitebantur, ac ipse vel in primis Petavius, pervolutandis veterum Ecclesiæ doctorum monumentis exercitatus, advertere debuerant, aut cur omnis a se præterita foret eorum ratio, haud prorsus reticere. Id enim opus, et Latine pridem, una cum aliis Cyrilli monumentis, superiori sæculo, ab Oecolampadio versum prodierat; et eodem anno, quo Julianum Parisiis edidit Petavius, in eadem urbe Græce primum, et cum nova interpretatione Latina, est a Nicolao Borbonio vulgatum. Quorum autem Juliani librorum, quod obiter hic monendum, non eumdem tradi a duobus, maxime tamen fide hic dignis, auctoribus numerum video. Cyrillo enim, cui utique id non potuit esse ignotum, in hoc ipso, quo illos oppugnat, opere, seu ejus proœmio, tres dicuntur exstare, ɛvayoūç tŵv Xpiatɩawy Opηoxels, TRESQUE LIBROS contra sancta Evangelia, et venerandum Christianorum cultum, composuit. Cum tamen plures, seu septem libri dicantur ab Hieronymo, qui ætate Juliano propior, et quo puero (d) iidem, ut ex alio ejusdem loco licet colligere, sunt conscripti. Id enim de iis tradit in epistola ad Magnum Romanum oratorem (e): Julianus Augustus SEPTEM LIBROS in expeditione Parthica adversus Christum cvomuit, et juxta fabulas poetarum suo se cnse laceravit; si contra hunc scribere tentavero, etc. Ut equidem haud facile liceat nunc statuere, cui potior fides hic haberi debeat; aut quomodo, qui exstabant Hieronymi ævo septem hujus apostată contra Christianorum fidem libri, iidem paulo post sub Cyrillo, qui Hieronymo fuit suppar, et aliquot annis ante ejus obitum, jam ad Alexandrinam sedem evectus, ad tres sint redacti. Socrate, quidem et Theophane, uti et a gentili Libanio, eorumdem librorum, quod supra innui, sed in genere, nullo ascripto, quot iidem fuerint, eorum numero, fit mentio; nisi quod a Socrate alicubi e tertio illius operis libro quædam verba adducuntur. Ab eodem (ſ) Nic. Borbonio, qui primus illud opus Græce Latineque, ut paulo ante dixi, in lucem emisit, nihil ea de re monitum est, nec aliqua illius inter duos illos gravissimos testes diversitatis ratio reddita. In quo cæteroquin Alexandrini antistitis scripto, non commemorati solum Juliani adversus Christianos libri; sed iisdem, quos ibi adducit, in varias partes dissectis, præmissum continuo, unde eorum auctor proditur, illius nomen; quibus suam dein opponit confutationem Alexandrinus antistes. Neque enim refugit ille, aperto velut marte cum eo in arenam descendere, virium palam et lacertorum aleam subire, non vero eumdem ex occulto velut aggredi, aut, quem debellaret, sibi adversarium fingere, vel armis a semet suppeditatis instruere, aut vini eorum ac robur eludere vel dissimulare. Quo equidem instituto eo minus dubiam, sed illustriorem, de illo acerrimo religionis Christianæ hoste, a se invictis veritatis evangelicæ telis confosso et prostrato, victoriam consecuturum, haud immerito censuit. Adeo ad Cyrillum inde ab illo consilio, ipsos nempe Juliani libros suis contra eum dissertationibus inserendi, neutiquam revocasse potuerit ea, quæ paucis demum ab ejus morte annis, nempe anno 449, a Theodosio Juniore prodiit, quæque ab initio ferme Justinianci Codicis legitur, constitutio (g), qua sancitur, ut omnia, quæcunque Porphyrius sua pulsus insania, aut QUIVIS ALIUS, contra religiosum Christianorum cultum conscripsit, apud quemcunque inventa fuerint, igni mancipentur; ac similiter a Justiniano novell. XLII, cap. 1, qua sicut Nestorii, ita Severi scripta, ne penes aliquem Christianum maneant, prohibentur, et quidem addita ejus rei ratione, quia prædecessoribus nostris imperatoribus in suis constitutionibus visum est statuere similia de his quæ dicta sunt ct scripta a Porphy (a) Epist. 84. (b) Lib. Hist. eccl., cap. 1 et 23. (c) Chronogr. pag. 49. (d) Dum adhuc essem puer, etc., ac subito in ipso persecutionis ardore Juliani nuntiatus est interitus. In Habacuc. cap. III. (e) Epist. 84. (Lib., cap. 23. (g) Leg. 3 Cod. De summa Trinitate.

EZECH. SPANHEMII PRÆFATIO. rio in Christianos. Ut proinde haud mirari subcat, si eadem vel Porphyrii, vel aliorum e priscis gentilibus contra Christianos, uti Celsi, aut Hieroclis, aliorumve scripta dudum perierunt, ut etiam a Photio præterita sit omnis eorum mentio; quod idem fatum Juliani in eodem argumento libris contigerit, nisi quatenus iidem in hoc Cyrilli opere etiamnum comparent. Qua de re etiam, et ante latam illam a Theodosio Juniore sanctionem, præclarus exstat locus apud Chrysostomum oratione 2 in S. Babylam, ubi ipsis etiam gentilibus abolitorum eorumdem contra Christianos librorum causa tribuitur. Postquam enim dixisset os illud aureum, philosophos et rhetoras inter gentiles, alias magni nominis, ubi contra Christianos scripserint, ludibrium omnibus fuisse, neminem ne infantem quidem ad se pertraxisse, addit, Verum tale est eorum ab iis (illo nempe in genere) scriptorum ludibrium, ut et IPSI LIBRI pridem EVANUERINT; et multi ex iis simul ostensi sint et perierint: ac, si forte aliqui servati deprehendantur, apud Christianos eosdem servatos quis reperiet Quod proinde horum etiam, quos Julianus adversus Christianorum religionem eiucupravit, librorum, ut modo innuebam, fatum exstitit, ut nuspiam cum reliquis ejus operibus, quæ ad nostram usque ætatem sunt transmissa, in scriptis antiquis libris reperiantur: nec alibi proinde, quam in hisce, qui eos refutant, Cyrilli libris supersint. Quomodo etiam de Celsi contra Christianos commentatione duobus libris distincta, eaque inscripta o along AOгOΣ, Verus sermo; aut duobus Hieroclis adversus Christianam fidem, qui *IAAAHIOEIE similiter erant signati, libris, e præclaro demum vel Origenis, etsi non eadem omnino via (seu præmissis iisque dissectis illius philosophi, cui suas dein defensiones sigillatim subnecteret, libris seu cavillationibus) contra eumdem Celsum opere; aut Eusebii contra Hieroclem, qui itidem adhuc exstat, libello, liquet: in quo statim ab initio lectorem ad illud Origenis scriptum ablegat, quo abunde ac plene veritas et fides Christiana ab illis gentilium accusationibus et fallaciis sit vindicata. quo tamen Eusebio, qui subinde in aliis suis, quæ adhuc versamus, operibus, librorum a Porphyrio contra Christianorum religionem scriptorum meminit (a); alibi (b) nonnulla etiam ac insignia inde adducit loca; a quo, inquam, iidem sunt refutati peculiari opere, et quidem libris triginta, sed e quorum numero viginti tantum ad se pervenisse tradit Hieronymus (c), nunc autem omnes interierunt. Quod similiter contigit elaboratis a Methodio et Apollinari fortissimis, ut Apollinaris scripta nominatim vocat Hieronymus (d), adversus eumdem Porphyrium libris de quibus, ac Origenis insuper contra Celsum Commentario, alibi adhuc ait: Scripserunt contra nos Celsus atque Porphyrius; priori Origenes, alteri Methodius, Eusebius et Apollinaris fortissime responderunt. Quorum Origenes octo scripsit libros: Methodius usque ad decem millia procedit versuum: Eusebius et Apollinaris viginti quinque et triginta volumina condiderunt. Ita tamen, ut ab Apollinari scriptos contra Porphyrium libros, Eusebianis codem in argumento longe superiores exstitisse tradat Philostorgius (e). quibus cæteroquin Porphyrii contra Christianos libris, nonnulla loca, iis ætate haud paulo inferior, et Cyrillo coetaneus, adducit Theodoritus in opere Envixis еepareτinns et quidem eadem, ut observo, quæ jam attuleraf, indicatis modo locis, Eusebius. In hoc autem Cyrilli opere, ubi maxime ei rei erat locus, plura quidem ex aliis Porphyrii commentationibus, ut De kistoria philosophorum, De vita Pythagoræ, ad Nemesium, De abstinentia ab esu animalium, nuspiam vero ex illius contra Christianos libris referri loca video; eorumdem alicubi (g) injectam obiter mentionem deprehendo Porphyrius ille, qui amarulentis sermonibus nos insectatus, Christianæ religioni tantum non saltando illusit; alibi (h) ab eodem, juxta Julianum, is dicitur tñs xa0' jµwv potopiaç (a) Praef. lib. II, Caron. (b) Hist. eccl. lib. vt, cap. 19, et Præp. ev. lib. 1, p. 31; et lib. v, p. 179. (c) De script. eccl. (d) Epist. 84. (e) Lio. viii, cap. 14. (f) Serm. 2, p. 493 et Serm. 12, p. 679, tom. IV. Lib. 1, p. 28. (h) Lib. 111, p. 87.

IN LIBROS CONTRA JULIANUM marip, petulantis in nos malevolentia pater. Ea proinde exstitit Christianorum adversus illos maledicentissimos Porphyrii libros justissima indignatio, et quidem postquam multum temporis in perlegendis prophetarum, ut de eo tradit Theodoritus (a), contrivisset, dum is ea condit in Christianos volumina; quæque indignatio peculiaribus, ut vidimus, imperatorum sanctionibus est etiam confirmata. Adeo ut ea quoque, quæ illos fortissime impugnabant libros, veterum Ecclesiæ doctorum scripta omittenda, seu de manibus fidelium deponenda potius censuerint, quam ut Porphyrianorum, iisve similium, scriptorum memoria, una cum illis, præclaris quanquam, Methodii, Eusebii, Apollinaris, quibus ea redarguebantur, lucubrationibus, ad posteros transmitterentur. Imo cujus elucubrati ab Apollinari operis, non adeo contra Porphyrium, quam contra hunc Julianum, cujus is etiam ætate vixit, et gentilium philosophos in genere, illiusque De veritate inscripti, meminit Sozomenus (b), nec ignobilis est ejusdem liber, quem ADVERSUS IMPERATOREM et gentilium philosophos composuit, quem De veritate inscripsit; quique, ut continuo addit, absque ullo sacrorum librorum testimonio, ostendit eos vario errore deceptos secus, quam decet, de Deo sentire. Quod similiter, et quidem ut contra Julianum conditum ab eodem Apollinari scriptum, memorat Theophanes (c); cujus ea de re verba, quia non in omnium manibus versatur ille auctor, et prima fronte ab illis Sozomeni abire aliquantum ea videntur, hic ascribam Apollinaris ex divina quidem Scriptura materiam (nempe, non verba quidem, seu, quod ait Sozomenus, expressa ejus testimonia, sed ipsa tamen argumenta) desumens, codemque vetustiorum, quos imitatus est, charactere; libro, quem ADVERSUS JULIANUM condidit, inscripto De veritate, Ecclesiam magnopere juvit. Quale insuper testimonium de his ipsis Cyrilli contra Julianum libris perhibet paulo post idem Theophanes Impuus Julianus sacrorum Evangeliorum confutationem scripsit, quam Cyrillus, magnus Alexandria antistes, selectis et luculentis editis commentariis refutavit. Neque certe leves erant rationes, quas ipsemet Cyrillus in Præfatione ad Theodosium imp. tangit, quibus inductus gravissimus antistes defensionem veritatis evangelicæ adversus pestilentissimum Juliani scriptum susciperet. Ita enim, quod ille ibidem innuit, istud erat comparatum, ut ob petita crebra e sacra Scriptura, quæ ibidem convelleret ó TapaGárŋs, testimonia, tanquam eximie easdem sacras Litteras nosset, incautis ac rudioribus imponeret gentiles autem cam hisce libris eloquentiæ vim inesse existimarent, ut a nemine e Christianis doctoribus everti cadem posse arbitrarentur. Accedebat magna et velut adhuc recens Juliani apud eosdem gentiles auctoritas et opinio: quam ei non primi solum in orbe fastigii dignitas ac amplitudo conciliaverat; sed eximia ac insolita in eodem fastigio cum laudatissimarum virtutum, uti temperantiæ, continentiæ, et, juxta Donatistas, sed qui haud semel eo nomine sunt ab Augustino perstricti (d), justitiæ, aliarumve id genus commendatio; tum singularis, exquisitæ ac multiplicis doctrinæ excitatique ingenii præstantia. Unde cum haud adeo multis ante annis, intento studio et summo, quo flagrabat in eam lidem a qua desciverat, odio, quo etiam priorum ante se persecutorum sævitiam vinceret, elaboratum fuisset ab eo illud adversus Christianorum religionem scriptum, non poterat non illud a sophistis aliisve gentilium ea ætate doctoribus, ad avitam impietatem ac nefarium idolorum cultum asserendum, labefactanda autem Christianorum dogmata, obtrudi passim et jactari. Idque majori in speciem colore et obtentu, quod idem omnibus illius religionis, quam is impugnabat, mysteriis fuerat initiatus; quod in ordines etiam sacros fuerat aliquandiu assumptus; quod ita ab ortu, ad suscepti usque ab eo imperii tempus, eamdem, externo ad minimum cultu, professus; nec proinde, ejusdem scilicet juxta illum impietatis cultorum judicio, nisi de illius religionis falsitate, ex interiori et (a) ˚EAA. Oxpar., Serm. 7, tom. IV, p. 588. (b) Lib. v, cap. 18. (c) Chronogr. ed. Reg. p. 40. (d) Epist. 105 et lib. contra Petil., p. 184.

accurata omnium illius fidei dogmatum Christianique ritus notitia, idonee et scienter con victus, ad ea, et quidem quæ jacere tum cœperant aut destitui, gentilium sacra, defecisset. Imo unde iisdem Juliani libris plurimos, e Christianorum nempe numero, concussos, ne que mediocre fidei detrimentum allatum, tradit Cyrillus. Adde, quod eadem Cyrilli, cum hoc scriberet (a), ætate, nec dum forent plane sacra ista in Romano orbe abolita; quod ma gnus adhuc esset passim gentilium, et quidem in Oriente, aut in ipsa Ægypto, numerus (prout Saturni adhuc apud Alexandrinos templi, ubi fœda ab ædituis ejus commissa essent scelera, mentio fit in his libris) frequens ex eodem grege sophistarum, philosopho rum, aliisve doctrinis aut disciplinis eruditorum foret copia: quales, et quorum supersint etiamnum lucubrationes, Zosimus, junior Victor, Rutilius Gallus, suppar iis Syrianus, ipse, aut qui proxime tantum obierat, Alexandrinus itidem Claudianus, aliique. Imo unde Cyrillo æqualis, et quondam adversarii, Theodoriti exstant scripti eodem in argumento, seu adversus gentiles sui ævi, pro asserenda veritate Evangelica Therapeutici; el quidem, ut id in eruditissimi illius operis proœmio testatum facit, ad eosdem retundendos, qui familiaribus secum colloquiis, Græcorum fabulas admirantes, Christianorum fidem, et eorum, qui illam tradiderant, apostolorum inscitiam ac barbariem habebant ludibrio. Unde etiam a nefariis id genus vel Porphyrii vel Juliani, aliisve gentilium, quæ Christianorum fidem impugnabant, scriptis et cavillationibus confutandis abstinendum sibi ea et superiori ætate neutiquam existimarent viri gravissimi: quod nempe omnia illorum, ut de hisce no minatim Juliani et Porphyrii libris ait Socrates (c), sophismata abunde et luculenter in edito ab Origene ea de re opere, essent jam repressa ac diluta; aut, quod juxta eumdem Socratem, ad rudes tantum ac imperitos, neutiquam vero apud eos, quibus e sacris Litteris perspecta erat veritas, verba in iisdem libris fecisse censendus sit Julianus. Adeo ut maximo quidem jure, et quidem multorum, ut ipsemet ait (d), rogatu inductus sit Alexandrinus antistes, ut Julianum Christianis, editis ea de re tribus, ut id ab eo dici tur, aut septem juxta Hieronymum, ut vidimus, libris, proterve insultantem, non imma nis solum erroris ac fœdissimæ superstitionis argueret, sed singularem insuper sacrarum Litterarum, quas in iisdem adducebat passim et suggillabat, aut vero falsis et ineptis in terpretationibus eludebat, imperitiam aut cavillationem omnibus palam faceret. Neque enim hic absurdas illas et aniles de Christianis fabulas iisdem objiciebat ¿ mapaɓárns, no cturnos nempe et illicitos conventus, Thyesteas cœnas, nefandos et OEdipodeos concubi tus, clandestinas in principem ac salutem imperii publicam conjurationes; quæ toties in veterum Christianorum Apologeticis pridem rejecta et confutata, nunc in ea luce veritatis øvangelicæ, et ab eo, qui eamdem fuerat tot annos professus, inter Christianos natus, altus, omnium inter eos sacrorum consors, reponere nunquam ausus foret vel asserere. Aliis utique artibus lacessendi ipsi erant Christiani, aliis machinis subruenda. eorum fides eamque in rem, receptos eorum mores, leges, mysteria, quocunque pacto vel obtentu criminatur; nullum bonum factum, aut in sacris, Litteris recte et sapienter dictum, quod, uti de hoc ejus in iisdem libris instituto loquitur alicubi Cyrillus (e), non in malam partem detorqueat ac interpretetur. Hoc institutum, hic scopus, hæc merces maledicentissimi ope ris, quo impios illos Christianæ religionis cavillatores, Porphyrium et Celsum, non æmu Jari solum, sed superare contendit ¿ mapaбá™ηs. Unde etiam ita hos triumvirorum illorum furores tangit alicubi et conjungit Hieronymus (f): Discant ergo Celsus, Porphyrius, Ju lianus, rabidi adversus Christianos canes, discant eorum sectatores, etc. Hinc et Celsi legens hac in parte, ut ex Origenis contra eumdem libris liquet, vestigia Julianus, Christianos redarguit, tanquam qui non a gentilibus tantum, sed a Judæis quoque, e quibus orti sint, abhorrentes, diversos ab iis ritus colant; imo neque a Judæis solum, quod ii præ se fer rent, sui temporis, sed a Mosaicis, uti et a prophetarum, præceptis ac institutis rece dant (g): id quod e sublato apud Christianos sacrificiorum, circumcisionis, Sabbatorum, panis azymi usu; aut a prohibitorum in lege ciborum esu; et quod non unum amplius (a) Præf. p. (b) Lib. vii, p. 244. (c) Lib. 11, cap. 23. (d) præf. p. 3. (e) Lib. 11, p. 74. (f) Præf de Script. Ecc.. Lib. 1, p. 6, 7; lib. 11. p. 43; lib. 1x, p. 298 305; lib. x, p. 351-351, 357; ibid. p. 352.

Deum, sed plures colant; diis gentium, contra expressum in lege mandatum, małedicant, probare haud uno in loco aggreditur (a) natam denique e Judaica audacia et gentilium confusione ae negligentia, Christianorum impietatem (b). Hinc antiqua illa in Mosaieis Jibris, ut Jacobi Gen. xlix, 10 (uti etiam inductam lectionem Ews äv E20ŋ & &móxectas, pro Ews äv 220ŋ åñoxelµeva aiti, tangit et culpat) (c), aut Balaami Num. xxiv, 17, aut Isaiæ vn, 14, de venturo Jesu oracula eludit (d); aut a solo Joanne, non vero a Matthæo, Luca, Marco, aut etiam a Paulo, eumdem Jesum Dei nomine dictum (e); omne ejus rei initium, ab eodem scilicet Joanne, imo qui nec clare et explicate id docuerit, profectum impie haud minus ac falso contendit, indito ei a Latinis Patribus vero nomine, imperator apo stata (g). Neque vero inde minus in Judæos (etsi eum iis haud adeo infensum exstitisse, aliunde et ex ipsis ejus operibus constet) (h), in Mosen ac prophetas invehitur (i): illius de mundi opificio, prima hominis creatione, serpentis cum muliere sermone, linguarum confusione, historiam suggillat (j): legis præcepta nihil habere eximium aut singulare, quæ, duobus exceptis, secundo et quarto, aliis quoque gentibus non fuerint, ut ipse sta tuit, communia (k): tradita vero in Mosaicis libris de Dei æmulatione, ira, vindicta (l); de unius autem gentis, præ aliis omnibus terræ populis delectu, redarguit (m); imo gentis illius præ aliis, Ægyptiis puta, Chaldæis, Græcis, inscitiam ac imperitiam notat (n). Qui bus autem Platonis et aliorum gentilium de mundi, ut obiter supra jam attigi, xooo Totą, rerum principiis, diversis deorum vontwv et aioentwv ordinibus (o); de gentium inter se discrimine, de præposito unicuique deo, de subjecto eidem angelo et dæmone (p); aliis que id genus Platonicæ, aut mysticæ subinde gentilium philosophiæ seu theologiæ, cui im pense eumdem deditum supra vidimus, dogmata ambitiose aut futiliter opponit. Idem tamen viros exstitisse, apud Judæos, divino Spiritu afflatos ac præterea ignem sub Mose ac Elia colitus ad sacrificia delapsum agnoscit: quæ inde etiam erudite, inter præ clara gentilium de Judaica religione, seu iis quæ a Mose aut ab aliis sanctissimis viris divinitus sunt tradita, retulit in aureo scripto (r) ómávu Grotius. In quo proinde opere ita se gessit Julianus, ut, quo erat ingenio, sicut vel duo satyrici ejus libelli abunde arguunt, ad scommata et dicteria prompto et propenso, ac præterea in sacrorum utriusque fœderis librorum lectione exercitato, in detorquendis aut vexandis subinde eorum locis (ne dicam jaciendis in sanctissimum Christianæ religionis auctorem, vel primos ejusdem duces et doctores, ipsum etiam Mosen et prophetas, contumeliis ac probris), ut impie semper, non sine acumine subinde et argutiis sit versatus: at non continuo eam vim ingenii, aut eumdem colorem in asserendis vel propugnandis gentilium dogmatis exserat. Accedit, prout id in illo haud immerito redarguit alicubi Alexandrinus antistes (s), quod non or dine procedat, sed eadem sæpenumero repetat et inculcet; ac unde, ne in idem incidat vi tium, decentiori ordine, collatisque generatim sententiis, cum illo adversario sibi congre diendum tradit. sic Quanquam non omnes, seu tres illos, quorum in præfatione meminit Cyrillus, Juliani Libros, aut singula quæ in illis continebantur, ab eo referri continuo vel confutari, vel ex iis (ut ea nunc mittam, de quibus alibi agimus) quæ inde adducit Socrates, liqueat. Neque enim ibi, seu in hoc Alexandrini antistitis opere, ea nunc leguntur, de quibus libro tertio egisse Julianum tradit ille historicus (t): nempe plura ex eo libro a se excerpta, ac in unum congesta, quæ humano more, necessitatis causa, juxta eumdem Julianum, de Deo dicuntur; et quorum singula (quæ sunt illius imperatoris ea de re verba) nisi sermo ipse arcanam quamdam intelligentiam habeat, multa in Deum impietate sint referta: quibus au (a) Lib. vit, p. 238; lib. v1, p. 201. (b) Lib. vii, p. 238. (c) Lib. VIII, p. 253 (d) Ibid. p. 261, 262 (e) Lib. x, p. 327. (f) Ibid. p. 335. Augustin. Enarr. in psalm. xxxv} el exxiv, (h) Lib. 11, p. 49, 65. Lib. 1, p. 86, Lib. 1, p. 146. (k) Lib. v, p. 152. Ibid. p. 155, 160. (m) Ibid. p. 176. (n) Ibid. p. 178. (o) Lib. 11, p. 49; lib. 11, p. 65, 66. (p) Lib. iv, p. 116; lib. v, p, 157; lib. 1, p. 144. Lib. vi, p. 198; lib. x, p. 343. (r) De verit. relig. Christ. lib. 1, sect. 16. Lib. 11, p. 38, 39. Lib. 1, cap. 33.

tem, ut hoc addam, consentanea, de mysticis theologiæ gentilium fabulis, et occulto earum sensu, ab eodem, oratione in Matrem deum, et altera in imperitos canes, dicta. Quæcun que tandem ratio fuerit, cur ea aliaque id genus in iisdem tou Пapaбárov libris contenta omiserit Cyrillus: seu tanquam levia, nullaque animadversione digna, aut vero ut ab aliis jam sæpe, ac nominatim a memoratis Origene, Methodio, Eusebio, Apollinari, in Apologe ticis contra Celsum et Porphyrium scriptis, discussa abunde et confutata censuerit. Neque ideo minus, uti a Theophane (a) adductis jam ante illius ca de re verbis, aut a Cedreno (b), de illo Cyrilli opere, tanquam quo pleno sint confutati iidem Juliani libri, præclara fit mentio; aut vero ab ipso Alexandrino antistite, eidem operi, tanquam is eo penso, quod ibi susceperat, penitus fuisset defunctus, colophon impositus legitur. Neque cæteroquin eumdem Alexandrinum antistitem a confutando eodem imperatoris illius scripto deterrere debuit ille philosophicarum aliarumve doctrinarum in iisdem Ju Jiani libris respectus; quo nec se prohibitum iri, ut hoc onus in se forte suscipiat, tesla tur in epistola jam antea memorata, ad Magnum Romanum oratorem, sed qui nimium sæ cularium litterarum in ejus scriptis usum redarguebat, Hieronymus (c); cujus, quæ nume rum præterea ac tempus horum Juliani librorum indicant, verba supra jam attulimus, qui bus continuo addit: Si contra hunc (Julianum nempe) scribere tentavero, puto interdices mihi, ne rabidum canem philosophorum et Stoicorum doctrinis, id est Herculis clava, reper cutiam. Quanquam Nazarenum nostrum, et, ut ipse solebat dicere, Galilæum statim in prælio senserit. Id vero feliciter aggressus est non Nazianzenus; nec enim id agunt duæ hujus in illum imperatorem Philippicæ (etsi continuo id innuere videatur, qui ibi ejus meminit, Hieronymus), sed hic Alexandrinus antistes decem hisce libris: qui ab operis proœmio seu toto libro primo ostendit, frustra Græcos, aut Julianum, suis gloriari antiquis doctoribus et magistris, cum iis omnibus, et antequam ulla litterarum scientia, imo ipsa in Græciam litteræ sint a Cadmo ac Phoenicibus allata, longe sit Moses antiquior, omniaque ab co tra dita de mundi creatione, rerum primordiis, una et suprema Dei essentia, uno ejus cultu, aliaque divinitus et sapientissime ab eo prodita et constituta cum quibus veterum illo rum, inter Græcos aut Ægyptios etiam, philosophorum vel legislatorum scita conferri neu tiquam possent. Qua occasione etiam multa erudite ab eo, ex antiquis eorumdem genti liụm poetis, historicis, philosophis relata; uti ex Abydeno, Alexandro Polybistore, sicut jam ante ab Eusebio factum (d), de primo diluvio, arca in Armeniæ montibus, turri Baby lonica, inductą linguarum multitudine (e) alibi vero ex Eupolemo, quod apud Eusebium itidem legitur (ſ), de Mose, ut primo sapiente, et qui litteras scilicet Judæis primum tra diderit, i vero Phoenicibus, Phoenices autem Græcis Ut alia nunc mittam, quæ propria ejus notatione ibidem nituntur, et quibus jam non licet immorari, neque iis, vel a nato Muse, capto Ilio, aliisque id genus, quas ibidem tangit, epochis; aut vero illis olympia dum numeris, ad quas præcipuos viros sapientiæ, doctrinæ, aut ingenii laude inclytos, apud Hebræos maxime et Græcos, refert; in quibus omnibus eum ab Eusebianis in Chro nico numeris vix recedere liquet, imo omnia ferme inde esse desumpta. Ita alibi (g) inter varias gentilium, quas tangit, fabulas, Dinarchi, poetæ, ut ibidem ait, haud ignobilis me miuit, qui ubi Bacchi apud Indos res gestas enarrasset, et quo pacto is Acteonem et Ly curgum interemerit, addit, ipsum a Perseo interfectum, et Delphis sepultum apud Apolli nem cognomento Aureum. Id quod ante ab Eusebio in Chronico itidem traditum (h), a ma gno autem animadversore (i), quasi nullus eo Dinarchi nomine poeta exstitisset, paulo confidentius explosum videas: unde factum licet opinari, ut a doctissimo diligentissimo que Vossio præterita sit omnis illius poetæ mentio. Non jam tango plura, quæ ex Orpheo, Hesiodo, Empedocle, Pindaro, Sophocle, Euripide; aut e Platone, Xenophonte, Xeno phane, Plutarcho, Amelio Platonico, Plotino, Porphyrio; aut ex Hermete Ægyptio, aliis que antiquis poetis vel philosophis, adducit loca, quorum tamen pars major apud Clemen (a) Chronogr. p. 44 ed. Reg. (b) Hist. p. 207, ed. Reg. (c) Epist. 84. (d) Præp. ev. lib. 1x. Præp. lib. ix, Lib. x, p. 341 (h) Lib. 11, ad an. 720. (i) Scaligero. (e) lib. v, p 220.

CONTRA JULIANUM LIB. I. LIBER PRIMUS. Cordatis et sagacibus divinaque dogmata Prov. 1x, 12. • Psal. Lxx11, 8 sec. Lxx. Dividuntur hi libri in aliis aliter codicibus. Sunt enim qui in duos libros, singulos in quinque tomos boc adversus Julianum opus dividunt. In Regio litulus est. in quibusdam, in aliis, lentibus viris, veritatis pulchritudo admirationi est, neque quidquam antiquius ducitur, quam parabolam aliquain, et obscuram orationem, dicta sapientum ac nigmata posse intelligere: usque adeo vero divinis Scripturis attento erectoque animo incumbunt, ut totas perfusi animas divino lumine, ac præterea suspiciendum justæ legumque observantissima vitæ decus adepti, ceteris porro salutis supremæque utilitatis pararii ac conciliatores exsistant. Scriptum est enim, ‹ Fili, si tibi sapiens fueris, sapiens esto et proximo tuo *,» Δt depravati corde, nullaque animum imbuti experientia, omninoque divina lucis expertes, adversus pietatis placita insurgunt, et ore superbo nimium quantum ineffabili gloriæ insultant, contumeliosisque vocibus emissis, c injustitiam in altum loquuntur,, ut David in Psalmis cecinit. Quos ego existimo banc insanire insaniam, et hoc laborare morbo, ex nimia inscitia et mentis stupore, aut, ut verius Nos viri clarissimi Nicolai Borbonii, qui librum 1 Græce cum interpretatione Latina prinus in lucem dedit, auctoritatem secuti, postremum hunc retinuimus. AUBERTUS.

cieri, quemadmodum nostra corpora ab anima. καθαCedo autem, vir optime, coelum illud ingenitumn, it asseris, et ab omni interitu et corruptione, 72 conversione ac mutatione liberum, purum illud ab omni labe, cui sane æternitatem ctiam afflingis, quanam a praestantiore et diviniore anima gubernatur? Quid melius habet ipsa, quam illud, imo quam opificem Deum? Quid magnum aut eximium sit, in animum inducere non possum. Siquidem ineffabilem Dei naturam suprema gloria cumulatain esse puto. Si ergo dicatur a nobis incorruptibilis esse, et ab omni interitu, vicissitudine et conversione libera, iugenita, æterna, ab omni labe aliena, omnem perfectionem in se continens, ac nullius rei cujusvis indiga; quid tu demum ei reservasti, cum tu rerum creatarum naturam tam præcloris ac præcellentibus titulis decores? At llebræi, inquit, de rebus coelestibus opinantes, coelum ipsum Dei solium esse dicunt, scabellum vero terram. Recte quidein, vir egregie; Deum enim ipsum memini per unum e sanctis prophetis dixisse: Cœlum mihi sedes, terra autem scabellum pedum meorum; quam domuin ædificabitis mihi, dicit Dominus vel quis locus quietis meæ "*?» Quanquam cœlumn quidem non ait esse Deum, sed terram solio comparal, adeoque scabello. Et si quis rei hujusce cansanı discere velit, a ne nullo negotio veritas ostendetur. Ædificarat enim flierosolymis celeberrimum illud templum Salomon sapientissimus, quo mirilice lætabantur Judæorum populi, rati in illo circumscriptum habitare universorum Deum. Tardi enim, ac rudes cum essent ad intelligendum quæ de Deo dicebantur, cumque Jerusalem Dei urbem esse putarent, in ea sola ipsum habitare conten. debant, propterea quod Davidis ore dictum esset Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei 1.. Quare cum exiliter de Deo sentirent, illos arguit his verbis Quam domum aedificabitis mihi, cui sedes coelum, terra autem scabellum? › Oportebat enim clare ostendere iis qui naturam illius circumscribi ac coerceri locis arbitrabantur, et illum esse ubique, nec ulla re capi, sed potius ire per omnia, et cœlum ipso plenum esse, terram item plenam. Coelum autem ortum esse, sane quam multis testimoniis ex Scriptura divinitus inspirata facile est ostendere, Dixit enim alicubi Deus: «Ego „manu mea firmavi cœlum, et omnibus stellis præcepi. › 73 Quinetiam beatus David verbo Domini colos firmatos ait, et spiritu oris ejus omnem virtutem corum esse. Novit etiam ipsos enarrare gloriam Dei 11, > Quonam pacto? nempe cum ex sua natura et ortu admirationem præbent, ac tɔntum non istiusmodi voce utuntur. Praeclara siquidem et eximia opera, licet voce destituta, artificis scientiam quodammodo prædicant, dum eam in seipsis conspiciendam exhibent, 49° Isa. LXVI, 4. 10 Psal. LXXXVI, 3. 11 Psal. xxxn, 6. * Psal, xvi, 2.

CONTRA JULIANUM LIB. III. LIBER TERTIUS. 13 Gen. 1, 19. 74 Res igitur Christianorum omnes criminatus est, et mores, et leges, et mysteria; nullumque est ant bonum factum, aut a divina Scriptura recte dictum, quod in malam partem rapere non eru. bescat. Ea vero sola magna facit, quibus non mediocriter offensum par erat, si vere utique saperet, ad meliora sese recipere: et Platonis allocutionem, qua ipse sibi conflata, divinam et quæ supra naluram est gloriam calumniatus est, haud mediocriter demiratur. Sed, ut peccatis peccata cumulans, Mosis historiam rursus invadit, in eamque os acuit, imo cornu in altum tollit, et iniquitatem loquitur adversus Deum, et contra veritatis dogmata armatur, sicque ait JULIANUS. 75 llis confer Judaicam doctrinam, et plantatum a Deo hortum, et fictum ab ipso Adamun, tum quæ huic evenit mulierem. Dicit enim Deus: ‹ Non bonum est hominem esse solum, faciamus ei adjntricem similem ipsi ";» quæ nihil eum quidem rerum omnium adjuverit, sed deceperit, caque ipsi sibique, ut paradisi deliciis excideret, causa exstiterit. Hæc enim fabulosa plane sunt. Quid eniın rationis habet ignorare Deum, quod in auxilium ab ipso flat, non tam bono quai malo ei, qui acceperit, futurum?

CYRILI.US. Non credit itaque plantatum a Deo fuisse paradisum ullum, aut fortasse quod id quoque efficere nequierit, ineſſabilem potentiam imprudenter condemnat. Risus autem materiam facit formatum Adamum, ex eoque mulierem, et a consilio propositoque aberrasse eum, qui falli non potest, blaterat. Non enim bono fuit Adamo, sed fraudi potius et lapsui a paradiso et voluptatibus. Vin' tu igitur, anice, his tanquam frivolis et putidis, quemadmo dum tute existimas, prætermissis, tuorum doctorum sermonibus insistamus? Vin' ta, comparatis iis, quæ de mandi ortu scripsit Heslodus, cum Mosis Genesi, scrutemur ea quæ tu, perinde ac tui majores, admiraris? Ille Musas apprecatus, petitaque, ut ait ipse, anabili cantione, putidas nobis et exo. letas fabulas congessit. Natum quippe scribit e Terra et Coelo Coeum et Hyperionem, et præter hos Japetum, ac Prometheum quemdam hujus filium, qui nisi ignem ab Jove furatus esset, mulier in lucem haud prorsus edita fuisset, quam fabricatus est quidem utroque pede ille claudicans, hoc est, Vulcanus: vario autem ornatu decorasse dicitur Pallas forti patre prognata, et pulchrum malum dedisse mortalibus. At si femina defuisset, quam ab irato Jove, ut ipsi perhibent, habuimus, quomodo constitisset genus hominum? aut quo pacto dii deorum aliqui fuissent opifices immortali mortale attexentes, ut Platoni visum est? Hæc sapiendissimi Mosis scriptis opponere non exhorruerunt: c tametsi prestabat Mosaica sanctis acclamationibus pfosequi. At enim, dicent, poetis artis suæ lex permittit quidvis citra reprehensionis metum fabulari. 76 Ergo, si nihil necessarium vitæ intulerunt, omnibus illorum fabulis ac nugis nulla fides esto, et aniles næniæ dicuntur: ac si quid de diis scripserunt, valeat denum, et poetica lepiditatis nomen habeat. Sed tautum abest ut hæc ita se habere putent. Alia quippe mens illis est. Nec enim quæ de diis produntur, lepores et fabulas putauit, sed eas potius tanquam veras et probatissimas voces accipiunt, idque sagacissimi. Herodotus quippe, qui nobilem historiam composuit, sic alicubi scribit: Hesiodum atque Homerum quadringentis nec amplius annis ante me opinor exstitisse. Hi sunt qui deorum originem Græcis tradiderunt, diisque cognomina dederunt, honoresque el artes distribuerunt, et eorum speciem figurarunt. Qui vero istos homines antecessisse poelæ dicuntur, posteriores, ut mihi quidem videtur, fuerunt. Igitur qui cognomina diis indiderunt, et honores statuerunt, eorumque speciem figurarunt, si nihil aliud ipsis quam fabuJas scripserunt, jure merito rideantur, et, quæ leinere effutierunt, nullo numero habeantur. Si vero cos in honore babuerunt, et vero etiam adhuc deos esse allirmant qui dii ab ipsis nominentur, non fruHerodot., lib. II, cap. 53.

CONTRA JULIANUM LIB. III. minus sibi consentanea loquuntur. Nam cur eos, quos fide dignos putant, cum de diis scribunt, contumeliose accipiunt, aliis eorum dictis fidem detrahentes? Nam Platonem quem suspiciunt llesiodi theogoniam non repudiasse, ex ejus libris ostendere nullius plane fuerit negotii. Sic enim scripsit Atqui deus nec latere neque cogere possumus. Nam si vel non sunt dii, neque ipsis humanæ res curr sunt, nihil est quod illos lalere velimus. Quod si et dii sunt, et rerum humanarum curam gerunt, non aliunde quidem id vel novimus, vel audimus, quam el ex quotidiano sermone, et ex poetis, qui eorum origines conscripserunt. Illi vero canunt posse deos sacrificiis et precibus et donariis fleèti. Animadverte igitur quo pacto clare confessus est, si omnino dii sunt, id quidem sciendum aut discendum ex iis que de ipsis alii scripserunt. Quod autem non aspernatus sit quæ de diis Hesiodus cecinit, patet, cum rursum ait alicubi, 77: Terræ et Cœli liberos Oceanum et Tethyn procreatos: horum Phorcyn, el Saturnum, et liheam, et Jorem, et Junonem, et quot quot scimus eorum fratres dici. An non cuivis patet quod, ubi ratio obscenitate dogmatum iis assentiri refugit, ibi poetarum leporibus dictarum fabularuin nomen illico tribuunt, et in pessimam partem ea sola quæ de iis dicuntur, quos deos habent, accipiunt? stra insimulantur quod absurda elutiant, siquidem 73 Gen. 11, 18 seqq. 7 Gen. 1, 28. PATROL, Gn. LXXVI. Quid ergo, vir egregie, formatam a Deo mulierem, quæque de illa scripta sunt a Mose, ut minus decora, rejiciemus; Hesiodi vero Pandoram adınittemus? Optimum factu tibi hoc videtur. At enim ficta sunt, inquit, quæ de illius a Deo formatione traduntur. Facta est siquidem tanquam adjutrix et nsui alicui viro futura. At nihil tale præstitit contra vero non levi noxæ sibi ac illi fuisse deprehenditur. Ambo enim e paradisi deliciis exciderunt, ab immortalitate et incorruptione longissime repulsi. Ad hæc facile respondebit, qui divinis oraculis animum intenderit. Facta est quidem in auxilium fernina: sed hujus auxilii modus, quo destinata fuit, attente imprimis perpendendus. Sic enim Opificem ab ejus obtrectatione liberabimus. Non enin femina in partem consilii aut deliberationum assumpta est, nec in lucem edita est decreto ejus quem nihil latet Dei, ut esset natura immutabilis, et ea stabilitate constantiaque prædita, qua nunquam a voluntate Domini posset deflectere. Voluntariis quippe motionibus rationalis creatura regitur, ad id quod rectum est et ad contrarium libera propensione fertur. Adjutrix vero potius data est, ut procreandis liberis inserviret. De ambobus enim dictum est: • Crescite, et multiplicamini, et replete terram”. ‹ Quippe jam in ortum educta fue20

rant animalia calera, terrestria, volucria, et aqua tilia. Adeoque spes erat in multitudinem innumeram eorum genus tandem propagatum iri. Mas enim erant et femina. Cæterum homini compar deerat, hoc est, animal ei natura simile, cujus ope, sicuti animalia reliqua, genus suum amplificarel. 78 Ilic, tu, mihi vide sapienter ac solerter, quod ad Dei voluntatem attinet, esse feminam procreatam. Tametsi cnim eam quoque creare de integro posset, et sumpto quidem de terra luto ad eumdem modum, quo et ipse factus erat Adanius, eflingere, id neutiquam fecit: sed, cum vellet ingenerare viro erga illam affectum, viri particulamı aliquam subduxit, attextisque reliquis naturæ humanæ numeris absolutam protulit. Hic eam libenνεσθε, ter accepit, et naturæ impulsu in amorem elatus, ac tantum non ei quasi agnatus: lloc nunc os, inquit, ex ossibus meis, et caro ex carne mea. Ista vorabitur mulier, quia ex viro suo sumpta est 76. Naturalem igitur masculo generi Deus insevit erga feminas necessitudinem: futurum enim ut optime se habeant humanæ res, si modo pariter atque Adam erga uxores suas aliciantur, qui legitiino nexu conjuncti sunt. Quam ob rem auxilium, si vim jure hujus vocis spectenus, Adamo ab ejus conjuge allatum ad liberorun certe procreationem intelligatur. Quod si alio modo fieri hoc potuit, proferat, ostendat; ac tumn nihil dicam amplius. Sin autem aliter homo gigui nequit, nisi amborum, patris nempe ac inatris, concursu, quid temere nobis insultat, et obtrectare et lacerare audet, quæ tam egregie facta sunt, ac recta veluti vadunt via? Quapropter Opificem incusare desinat. Non enim jllum ostendit suo formandæ mulieris consilio aberrasse. Sed profecto, inquit, non bona consultrix fuit, quæ Adamo persuaserit, ut Dei mandatum faceret nihili. Ita prorsus: fuit manifesto consultrix non bona. Verum enim minime inficiabor. Sed si quid habet quod naturæ leges accuset, aut quæ a Deo, tanquam non recte facta repreliendat, causas doceat, quibus eum a proposito aberrasse quisquam arguat. Si vero iste quidem furor est, et postremæ dementiæ manifestum indicium, cur frustra fuisse Deum dicit, si alterius susurris inducta est muliercula, ut patrare illicita vellet, sane cum hominis mens rerum agendarum aut non agendarum nacta sit potestatem, eique concessum sit, ut arbitrario motu, sicuti dixi, feratur in quodlibet, cum id quoque recte se habere optimo universorum 79 artifici Deo visum sit. Agendi enim arbitrio ratione præditam creaturam honestari decebat, el solertiam in bonis factis liberæ voluntatis fructum exhibere. Sed et ipsius magistris omni laude dignum hoc videbatur. Porphyrins certe in libro Ad Nemertium ait: Voluisse profecto Deum rerum quoque vevitatis participes esse homines: quare et rationis compoles fecisse quasi sane investigandæ veritati ratio 75 Gen. 11, 23.

CONTRA JULIANUM LIB. III. ris, ut in iis bonum voluntarii quoque laude ornatum foret. Sed plerosque ad eam, qua ab ignavia est, ταtionis et ratiocinii vacuitatem descivisse, ab eoque in pecuinam vitam degenerasse, et in rebus deerrasse, quarum veritatem industriæ vi ac virtute, sobrio ac vigilanti consequi perdifficile sit. Sed et alibi: Anima namque potestatem sui ad libertatis possessionem nacta est, virtutis aut vitii spontaneam electionem, ul in unaquaque quod laude quodque probro dignum sit probetur, et locum habeant inter homines approbationes et laudes, et præmiorum distributiones, et vituperationes, et ignominia, et animadversiones in eos qui res injustus perpetrare ausi fuerint. Aiunt porro sapientes, animas vitam eligere quam quaque velit, accepta a Providentia potestate. An tibi doctrina n10stra a vero aberrasse videtur, avi tua defendes, et hæc ita se habere ipse quoque fatebere? Quod si aliis insuper testimoniis sibi opus esse dicit, afferam Alexandri verba, hominis inter eos acuti cumprimis ac diligentis. Sic enim is in libro De Providentia In his etiam divinæ naturæ benignitatem adversum vos quivis intelligat. Cum enim fieri non posset, ut natura nobis virtutes inessent, data nobis potestate quam tenebat Ipsa, earum adeptionem non in alio quoquam, sed in nubis ipsis ut esset effecit, ut quod ab illa non possemus, hoc per nos ipsi capere veluti ab illa possemus. Ergo si virtutes a natura duceremus, nullus vitio relinqueretur locus. Quando autem id feri nequit, uam usque eo solum nobis natura procedit, ut virtutum capaces simus, necessario id quod capax est ejus, cui est aliquid contrarium, etiam contrarii capax est. In eo autem De Fato rursus ait Non enim omnes, neque plurimos virtutibus præditos videmus, quod corum, 80 quæ secundum naturam funt, indicium cst; sed optandum, uuum ut reperias ejusmodi, qui exercitatione ac doctrina ostendat, quid cæteris animantibus homines natura præstent, per se aljiciens id quod natura nostra necessario deest. Propterea virtutum adeptio penes nos est, neque inutiles sunt neque vanæ laudes aut vituperationes, nec ad meliora adhortationes, neque per meliorum rerum consuetudinem ex legibus educatio. sit satis: dedisse quoque singulis liberam suique Minime igitur dubitaverit sapiens quisquam, omni prorsus crimine vacare Deum universorum, tanquam de hominis conditione non recte consuluerit; licet prævaricati nonnulli sint, nacti, ut dixi, motionis in quidlibet ac potestatis clavuni, et sponte delapsi in quidpiam quod præter legem esset, eique repugnaret. Si enim datam legein servasset, prorsus ei licebat perpetua felicitate frui. Quando vero ad defectionem impulsus est, sua illico ipsi spes decidit,

et ad turpiora, imo vero in omnia quæcunque mo lestiae sunt, delatus est. Verum cur omniuo legem dedit, inquit, et eduli quoquam interdixit? jussit enim ut de omni ligno ederent, extra id solum quod in medio erat paradisi. Lex enim et mandatum si non impenderet, neque peccare contigisset. Bonus vero qui sit, quamobrem puniret? Ergo quia bonus est supremus omnium Deus, dic mihi, nihiline ejus anandata facere deceat, eane inpune contemnemus? At eo animo esse, itaque sentire, ne Græcorum quidein sapientibus visum est. Ait enim alicubi Plato Deus profecto, ut el velus sermo (ert, principium et finem, mediumque rerum omnium habens, recta pergil, naturam circumiens. Hunc vero semper asseclatur Justitia, eorum ultrix qui divinam legem derelinquunt. Quando igitur eum assectatur vindex justitia, juste omnnino, qui contemnere ausi sint, puniens, non quia bonus est Deus, propterea et nos impune in quidvis ferri oportere ac decere quisquam existimet, sed præcellentem omnia majestatem repulanles, et metuere, et ejus edictis tractabilem ac morigeram animi cervicem submittere. Annon quivis fateatur, non decere bonum, 81 malos ferre? Quanquam quid veri non habet dicere, non in æquos certe legum stimulunı acui, sed in eos potius qui studium recte faciendi abdicarint, honesteque vivendi officium abjecerint? lis igitur fructum e legibus capere licet, qui mentis suæ oram ad virtutes religarunt. Siquidem dubium esse non potest, quin leges retraliant, si quid ductu difficile sit, quodque adhortanad defectionem tendat pœnis reprimant, tes ad bonum, et a turpioribus absistere cogentes, si qui rectain rationem abdicere a se statuerint. Neque ullus mentis compos, aut leges aut legum latores accuset. Nec enim per eos fit, ut puniri damnatos oporteat. Cum enim recte sapere iis liceret, libidini suæ obsecuti sunt, imo ipsi sibi perniciem attulisse manifesti sunt. Itaque si dicet, non decuisse Deum universorum principio primoque legem sancire, vicissím a nobis et jure sane audiet: Reclore igitur, age, dic, carere hominem oportuit, dimissum penitus et freno liberum, quique superiorem agnosceret neminem, aut qui sit qui imperet? Nimiam quippe indulgentiam fere sequitur, ut in lubrico verseris, quodque plane dissolutum est, hoc habet at instabile sit et pessum ruat. Sapit porro magis quod sub jugo est, et in manu ejus cui imperium contigit. Quemadmodum enim non inutiles freni equis ut recte currant, isque illis ornatus est, neque gubernacula navibus, per ea enim cursum tenent, ita neque homini lex. Quod si ea quæ dico reprehendit, frustra lalas esse leges confitetur legis lator ipse. republica igitur, o bone, removendi sunt et judices, et ipse adeo iis qui peccare consuerunt utilissimus metus, poena, inquam, metus, aul parentum ductu quasi a portu in altum avehi liberos absurdum non est. At neque sine freno et sessore bene unquam curret equus, neque naves cursum tenebunt, remoto eo qui regere novit, neque id

CONTRA JULIANUM LIB. III. prasint, neque vero inutile pueris adhuc parentum regimen. Usquequaque igitur prodest les præses. Sed et cæteras creatas res inspiciamus, si videtur, an conditoris legibus subjunctæ sint. bebit civitas ut optime regi videatur, si judices lon Magnus ergo ille et omnia illustrans sol decenti ordine cursum suum implet. 82 Sed et luna, et reliqua sidera, tempestatesque ordinate redeunt, et dies et nox; unde cuivis videre licet, ut optimo ordine duclorem suum creatura prædicet, et bono illo statu tantum non vociferetur, se etiam legibus parere, of optiuni rerum Opifcis nutu regi. Canit itaque vales David et ait: • Fecisti lunam in tempora. Sol com gnovit occasum suum ".. Et plena quidem ejusmodi testimoniorum divina Scriptura est. Sed ei fortasse persuaserit, imo vel nolentem in rectam viam converterit, eorum qui pariter cum illo sentiunt Ades. Alexander itaque eximia vir doctrina in libro De Providentia sic alt: Nihil enim eorum quæ in mundo sunt, citra providentiam fieri. Deo enim plena omnia, perque omnia eum ire, quacunque sint: quare et qua fiunt, omnia ex Dei fieri voluntate, eique rei esse argumento quæ cernantur. Eorum enim quæ fiunt ordo, natura semper eodem se modo habens, magno indicio est non fortuito ea feri. Εt alibi: Nam eorum qua hic funt, salutem, et generationem, et in specie permansionem, non sine divina providentia feri Aristoteles affirmat. Nam quæ a sole et cateris solis sociis sideribus vis est, per ipsum, generationis iis quæ natura consistunt, et salutis ipsorum, causam præbet. Ab ordine igitur et concinno motu eorum quæ videntur, haud obscurum est, imperatoria ea legibus subesse. Coeli enim, inquit, enarrant gloriain Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum.. Quod si quis intimis ac mentis oculis, eorum, quæ sensibus patent, naturam transiliat, et supra omne aspectabile feratur, et, quæ sub intellectum ac scientiam cadit, creaturam perscrutetur, eam quoque congruis legibus regi comperiet: obedientem vero ac morigeram, et Deo, qui supra oinnes est, dicatam. Ipsi enim serviunt, et eum perpetuis hymnis venerantur angeli et archangeli, et quod sincere se exhibent, pro laudandi facultate, habent. Et sane divinus prophetes Isaias vidisse ait Dominum exercituum sedentern in throno alto et excelso, et circumstantes Seraphim, et alternis sibi hymnis 83 accinentes”. Psallit quoque David et ait: 4 Benedicite Domino, omnes augeri ejus, po tentes virtute, qui facitis verbum ejus, ut audiant vocem sermonvin ejus. Benedicite Domino, oinnes virtutes ejus, ministri ejus, facientes voluntatem ejus ". * Psal. cu, 20. Psal. xv!!!, VI, 6o Psal. cii, 20, 21.

Non igitur generis nostri principibus a Deo data lex detrimento manifeste illis fuit: multum vero abest, sed summæ potius utilitati, et eximiorum bouorum conciliatrix, Quod si cui minus videor veritatem constituere, a rebus ipsis negotium inspiciat. Multa quippe in paradiso erant, et omnia quidem ligna præcepit esui ut haberent, id vero soluni quod in medio erat, devitarent. Tametsi dixerit quispiam, utilius fuisse fortasse in extremo paradiso,ac velut ignotis locis, cujus esu interdictum erat, lignum seponi, ut ne assiduo aspectu cernentium cupiditates ad sui appetitionem acueret.Quid autem ad hæc dicemus? Dispensatio erat, eaque providentissima, sumniæque artis, quod fecit Deus, ut neque latere id posset. Decebat enim, decebat, qui ipsum spectarent, eo ipso, in Jegis semper memoriam vocari, et imperatoris excel Jentiam agnoscere, et legislatorem eum ac Dominum esse non ignorare. Et erat alioqui non inutile tam minutis rebus obedientiam subinde meditari, et ad temperantiam exercitari. Quin hoc quoque illis addendum sit. Erat enim æquum valde, qui plantam usque viderent,et legem de ea non ignorarent,in jugein memoriam ejus qui mandarat Dei revocari, neque ad divinum ejus aspectum resilire, et abducta cogitatione a terrestribus, quis et quantus esset qui præceperat,medilate reputare. Dei autem contemplatione precellentius fieri nihil potest, quando supremæ beatitatis res ea nos participes facit. Et sane Dominus noster Jesus Christus, ad eum qui in cœlis est, Deum ac Patrem loquens: • Hæc est, inquit, vita æternia, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum ".» Et quidem sapientissimus Moses ejusmodi rei tantæ potiri cupiens Deum obsecrabat: «Si inveni gratiam apud te, ostende mihi teipsum, ut cognoscam te "., Vidit enim eum Israei, cumque iis Moses, 84, sed nondum ita ut agnosceret, sed sentiret potius. Descendit enim specie ignis in niontem Sina. Quod autem divina et arcana natura neque re ipsa ignis intelligatur, neque aspectui aut oculis subjiciatur, confirmavit Christus, cum de Deo et Patre dixit Judais: «Ne que vocem ejus audistis, neque formanı ejus vidistis". › Fingebatur enim per dispensationem in igne Deus. Quod autem supremæ omnium felicitatis, qui inodo eam capere digni sint, accurata Dei con- ὑποtemplatio conciliatrix sit, vel eorum qui a nobis dissentiunt oratio demonstret. Rursus enim ait is, cujus modo mentionem fecimus, Alexander Neque vero id prætermitti æquum est, quod ipsum etiam hominibus divinæ Providentia munere datum est, cujus eliam in superioribus nonnullam mentionem movimus. Id autem est, in pietate adversus Deum summam nobis felicitatem esse positam, ul ne mercedem aliunde ab ipso exspeciemus, sed in 3. 32 Exod. XXXIII, 18. Joan. xvi, 8³ Joan. V, «El

CONTRA JULIANUM LIB. 111. fessum igitur est felicitatis hominibus in contemplatione caput. esse. Nam inter anima facultates, præstantissima, quæ in mente est, hæc operatio est. Contemplatio quippe, cognitio vera est eorum quæ in rebus sunt optima. At omnium optima divina sunt. In divinorum ergo cognitione felicitas nobis est. Quando ergo, ut vel ipsi aiunt ejus opinionis socii et superstitionis populares, in divinorum contemplatione beatitudo versatur, quis est, qui Deum universorum, non supra quam potest miretur et amet, qui Dei contemplandi prinis bominibus legem de ligno dederit, quod et in medio erat paradiso situm, quia in legis recordationem subinde vocari intuentes oportebat, perque legem certe latoris εjus cultu bonorum maximum consequamur. majestatem et præcellentem pulchritudinem assidua 6. Dan. xul, 42. 88 Isa. XL, 13; Rom. x1, 34. cogitatione usurpare? Non ergo quantum ad conditoris consilium attinet, damno cuiquam aut nosz viro fuisse mulierculam quisquam putaverit. Neque vero dicimus, futura ignorasse sinceram et rerum supremam mentem. Novit quippe omnia, priusquam fant: ire autem veluti secundo amne res hunanas sinit, quia pendere a cujusque arbitrio cernitur, ut agal quidlibet, aut non agat. Si vero, quia bonus est, et semper odiuse solet, si quid ab oficio alienum est, 85 et ad id quod usus est, tardum fuisse statuat melius, neque in lucem venire quosdam initio sinere, non de primis, opinor, solis cum eo expostulabimus, sed de aliis quamplurimis, imo vero de omnibus, quotquot et post illos fuerunt et adhuc sunt ignavi et improbi, et divinas leges negligere soliti: sed sapientis, opinor, fuerit, ipsi qui dem et soli tribuere, ut sciat omnia, et res nostras pro suo arbitratu regat. Certissime autem credere recte omnia et inculpate se habere, eumque prorsus de re quacunque incusare, crimen habet summæ impietatis. Nam, ut ait propheta Isaias: c Quis ne vit mentem Domini, aut quis consiliarius ejus fuit 88?, Sane autem bene David ad eum propheta clamat et ait: «In mari viæ tuæ, et semitæ tuæ in aquis multis, et vestigia tua non cognoscentur Aspectu enim difficile hominibus, imo prorsum inaspectabile est, de singulis rebus nostris consi lium ac voluntas, et eorum quæ fiunt via, rectoris omnium Dei. Attexam porro iis quæ memoravi, et magistrorum ejus in ea ipsa re consensionem. Sic enim denuo Porphyrius dixit. Cum enim divina mens sit, quæ omnibus rebus præsit, et exsuperante sapientiæ magnitudine, ac potentice proprietate incomparabili, universa ordinarit et regat, plerasque causas latere hominum mentem, parvam quippe, quamvis sapiens videatur et veritatis indagatrix. Piam vero, si et eorum de quibus dubitat difficultatem persequitur, obloqui non audere, bene autem esse ul sunt, et sentire, et prædicare, quodque bene sint, ideo facta esse uti sunt. Quid enim mens tanto alque talis, perperam facit? nec ſas esse prudentiam 80 Psal. Lxxvi,

nostram facere ejus quod bene est censitricem, et im prudentiam ejus quod male. Minime igitur aberit a prudenti ratione, quæ a Deo sunt, recte facta esse omnia et putare et dicere; impium vero funditus que reprobum, curiose sectari velle quæ nunquam assequamur: quin potius emicent ultra mensuram et cogitationem nostram. Addit iis quæ dixi, et alia quædam assuil omniscius Julianus. 86 JULIANUS. Nam serpentem, qui cum Eva loquitur, quo tandem usum sermone dicemus? an humano? Quid a fictis Græcorum fabulis ista differunt CYRILLUS. En rursus vera incessit, et Græcis ea fabulis similia esse dicit. Compertum igitur habet et fabulas esse et anicularum garritus, nihilque aliud, ea quae et rata habet, et in religionis vim trahit. Sed nos, o bone, nequaquam istud de sancta et divinitus inspirata Scriptora dicimus. Fabulosum namque in ea prorsus nihil: veritatis plena sunt omnia. Miror autem quod, acutissimus licet, et intimarum, ut ipse opinatur et prædicat, disciplinarum non imperitus, et extra res sensuum inentem aliquando attollens, non intelligat, improbi et malorum principis dæmonis efficacia factam esse vocem malignitatis suæ prætextum serpentein abtendentis. Cum enim rationis particeps tum animai aliud non essel, per nimiam simplicitatem rata est muliercula forsitan et aliis animabilus datum esse vocis humanæ usum. Quod autem immundis spiritibus diffcile non sit talia interdum aliqua moliri, vel sola Mosis verba idonea sunt, quæ fidem plenissimam faciant. Sed quia verisimile est, qui ex eadem sint hæresi, qua iste rerum Christianarum obtrectator, orationi nostræ non assensuros, age, excussis run historiis, quoad licet rem demonstremnus. Ho- p λόmerus igitur res a Græcis ad Trojam gestas componens, unum Achillis equorum, Xanthus is erat, mortem ei auguratum esse affirmat, et dixisse hereem Xanthe, necem quid mi præsagis? Minime vero neglexit, ut ne mentiri putaretur. Dixit enim Vocem illi Juno formosis indidit ulnis. Sed opponet denuo quæ solet, idque poeticum comIliad. cant. V, vers. 420. Ibid. vers. 407.

CONTRA JULIANUM LIB. III. mentum esse dicet. Ergo, si videtur, mendacii Siromat. lib. 1. damnnentor Homeri poemala, 87 et in ejus magistros crimen recidat. Vestigenus autem et alios, qui talia scriptitarint. Porphyrius itaque ejus socius, et petulantis in nos maledicentiæ parens, Pythagoræ vitam exsequens, sic alicubi scribit: Nam quæ narrantur de dicalo Mycenis Phrygis Euphorbi cum Troicis spoliis Argiva Junoni hujus quoque clypeo, ut nimis pervulgata pratermillimus. Caucasum autem fumen narrant, Cam pluribus sodalium trajicientem allocutum esse, et fluvium magna voce cunctis audientibus respondisse: Ave, Pythagora. Sed subjecerint, opinor, aliqui, dixisse salutatum eum esse a fluvio, at non utique dæmonem locutum. Bene habet. Erat igitur fortasse rationis compos aqua. Sed hoc, opinor, emotæ mentis esse, neque fieri posse dicimus. Dænon igitur locutus est, idque Pythagoræ præstigiarum argumentum erat, quod eum alloqui fluvius videbatur. At verum id non est, inquies, sed potius quæsita cavillatio. Ergo nisi ea, quam arcanam sapientiam Græci nominant, sine arte magica, plenus erat, crimine vacet ipse, nugamur uos. Sin autem et præstigiator et excantator, et istiusmodi artifex apparet, quidni vere dicatur, alicujus eorum, qui ipsi assidui hærerent, dæmonum vi salutationem esse factam? Scribit rursus de eo Porphyrius ad hunc modum: Ambulationes autem neque ipse invidiose cum multis obibat, sed secundus vel tertius, in templio vel in lucis loca deligene et quictio sima el amœnissima; amicos autem summopere diligebat, qui primus amicorum communia esse omnia pronuntiarit, et amicum allerum semel, et cum valentibus ipse versabatur, corpore autem ægros curabat, el animo ægros consolabalur, diximus, hos quidem incantamentis et magia illos vero musica. Par autem est scilicet, et serpentem dicere humana nequisse voce uti, Caucasum fluvium potuisse qui mago comis et affabilis fuit? Hujus quoque mentionem facit et sapientissimus Clemnens in Stromatis, dicens Et Zoroastrem Persam æmulatus est PythagoTas et arcanos hujus hominis libros qui Prodici seclam sequuntur possidere se gloriantur 88 Magos itaque Persicum genus esse fatebuntur utique: al Zoroastrem certe nulla oratio absolverit, quin magicis artibus deditus fuerit, cujus optimum Pythagoram æmulum dicunt fuisse, ut etiam nonnulli gloriati sint arcanos quosdam ab ipso libros esse compositos. Et hæc quidem tum Porphyrius, tum Clemens. At Philostratus, qui delectis verborum scitamentis Apollonii vitam exornare conatur, el ad supremum usque miraculum effert, ipsum quidem ad summos fines agri Thebani deportat, el in ipsa dicit fluminis catadupa sese dedisse. Congressum autem cum iis qui illic sunt Gymnosophistis, peritissimis ipsis quoque prestigiarum tum adLib. vi, cap. 12.

dit, omnium præsulem, is erat Thespesion, Apollo nio dixisse: Enimvero quoniam sapientiæ impotes non sumus; tu, inquit, arbor, ulmus autem eral lertia ab illa sub qua disserebant, saluta mihi sapientem Apollonium. Εt compellavit eum quidem arbor uti jussa est: vox autem erat et articulata et feminea Memorabo item Dodonæam quercum, quam et humana voce usam dicunt. Sed et Cittieus Isigonus, in Rhodo insula, Jovis taurum ait humanæ vocis expertem non fuisse. Videsis igitur, ut impostorum ludibria plane demonstrent, naturæ dæmonum inesse ut efficere interdum voces queant; neque e sensu præditis modo animantibus, sed et voce el sensu expertibus, aqua dico et arboribus. Cum ergo manifestum omnibus sit, non fuisse allocutuin inulierem solum et per se serpentem, qui naturæ sit nec ratione nec intellectu præditæ, verumtamen subiisse ejus personam mali patrem Satanam, cum datæ ipsi immortalitatis munere spoliare vellet hominem; quis non eum jure reprehendat, ut qui hæc non intellexerit, quæ in scelestum et in pium draconem tantum non maximum clamorem tollunt? Quod si ipse non credit, non propterea percipi veritas nequit. Ille autem veris non assentiens, merito rideatur. Sed transacto de his, ut ipsi libuit, sermone, in sacras Litteras juveniliter rursus insolescit, et ait 89 JULIANUS. Deum autem boni et mali cognitione formatis a se nominibus interdicere, non sunimæ absurditatis est? Quid enim stultius esse possit eo, qui bonum et malum dignoscere non queat? Manifesto enim hæc non fugiet, mala dico; illa non persequetur, bona inquam. Quod autem prudentia caput est, qua nihil præstantius homini obtigerit, id hominem Deus gustare vetuit. Nam peculiare opus esse prudentiæ boni ac deterioris notitiam, vel dementibus planum est. CYRILLUS. At verborum Scripturæ vim eum ignorasse, inquisitio demonstrabit. Arbitror aulem ut manifesta rei totius natura fiat, paucis cum eo agendum. Nam omnimodis ignorare, quid bonum sit, quidque secus, pecuinum sit, et lapidi potius aut trunco simillimum, a natura vero compote rationis alienissimum. At vis dictionis, scientia boni et mali videlicet, significat apud divinas certe Litteras, non nuda veluti et sola ratione rerum scientiam capere, sed ut potestate atque experimento, in processu orationis liquido evidenterque demonstrabimus. Id vero dici operæ pretium puto, Deum universorun ad bona opera hominem condidisse, ut e sacris Lib. vi, cap. 5.

CONTRA JULIANUM LIB. 111. Litteris patet, nullius boni egentem, et perfectum, p qnoad naturæ certe rationes, quæ in animo et corpore insunt. Nam mens ei donata erat ejusmodi, quæ Deum divinasque res, pro attributo scilicet naturæ modulo, conspicere posset: «Videmus enim per speculum perque ænigma 17, › ut scriptum est desiderii autem in eorum, quæ miraretur quodlibet plena, ac veluti simplicem et uuius forma boni totius nacta scientiam, in idque indistracte intuens quasi unum id videns, et integris voluntatis mo tionibus eo inclinans, et summa in id alacritate tendens. 90 Corpus ei quidem de terra datumn erat, sed morte et interitu potentius (rideant licet inſidelium quidam, id cum audiunt), quia Deo volente id fiebat, cujus nutibus rerum natura obsequitur, prorsus planeque, quod ipsi visum est, arcana quadam efficacia effectum reddente; quia quod ipse vult hoc unicuique eorum quæ facta sunt natura est. Non enim Platoni videlicet fas erit dicere, tanquam ex Dei persona, rebus a se conditis, colo, inquam, soli ac sideribus, quæ sensiles dens etiam nomninat: Itaque quoniam facti estis, immortales quidem non estis, neque qui dissolvi non possitis. Al non dissolvemini certe, neque mortis fati poliemini, voluntatem nacti meam, majus certe vinculum et polentius, quam quo, dum fiebatis, devincti estis. Mo sis scriptis fidem derogabimus, si ultra corruptionem positum esse, Deo quidem volente, dicat, id quod corrumpi natum est. Erat ergo corpus morte potentius. Vitam enim ipsi rerum Opifex indiderat. Quando igitur corruptionis fines excesserat, innatas quidem appetitiones sortitum erat edulium rerumn et liberum procreationis; sed miraculo erat, qui mentem haberet illis motibus non obnoxiam. Agebat enim quodcunque videbatur, nondum corruptionis morbis mancipata carne. Postea vero quam in molitorem sui Deum offendit, et datum mandatum neglexit, et intemperantie initium illi velilorum esus fuit, victus est deinceps iis quæ ad malum rapiunt voluptatibus, et naturam corporis peccti lex subintravit,et ex corruptione tanquam impia radice immanium cupiditatum morbi pullularunt, et velut immansueta bellua savit demum iu nobis amor voluptatis omnibus omnium optimarum rerum studiis adversus ac infestus. Divinus ilaque Paulus, ad naturæ infirmitates propemodum etiam ingemiscens, ait: ‹ Scimus autem quod lex spiritualis est: ego autem carnalis sum, factus sub peccato. Quod enim facio, non cognosco ".» rursus: Novi enim quod non habitat in me, hoc est, in carne nea, bonum. Velle enimn adjacet mibi, non autem perficere bonum. Etenim quod volo bo. num non facio, sed quod non volo malum, hoc operor. Si autem, quod non volo, hoc facio, non jam ego operor illud, sed inhabitans in me peccatum 8, 91 Si enim quis subtilius spectet innatam carni motionem ad fœdissimas perturbationes, non ha471 Cor. XIII, 12. 67. Rom. vit, 14, 15. es ibid. 18-20.

bitat bonum in nobis. ista enim humanam mentem cogit ut velit, idque inconsiderate, ea patrare quæ fas non est, et tanquam emptum de hasta mancipium servitutis jugo ingenuum subjungere andet. Intolerabilein autem ejus vim obsistendi, et sapientissimus ostendit Paulus, cum ait: «Condeiector autem legi Dei, quoad interiorem hominem. Video autem alteram legem repugnantem legi mentis meæ, et captivum dantem me legi peccati quæ est in membris meis ". › Quis igitur hominis naturain eo et imbecillitatis et miseriæ redegit? Improbissinius draco videlicet, simplicem adhuc et innocentem mulieris mentem subingressus, et ineffabili gloriæ oblocutus. Etenim, dicente Eva, veluisse quidem Deum universi, ue erui haberent lignum quod in medio esset paradiso voluptatis, et mortem interminatuın esse si quis legem neglexisset, fucum fecit, dicens: • Non norte moriemini. Novit enim Beus, quacunque die de ipso ederitis, futuros vos quasi deos, ut sciatis quod cognosci potest boni et mali”. › Videsis autem ut exitialis disciplinæ auctor exstiterit. Non enim verum iis dixisse ait wiversi Deum; sed mentitum potius, et per invidiain vetuisse ne ederent, ut qui optime sciret fore deos cum edissent. Calumniatus est itaque supremam et ineffabilem naturam, et multitudinis deorum exitiosam doctrinam primorum hominuın animis immisit, eoque calumniator ac meritissimo appellatur. Irrupit autem, ut dixi, per prævaricationem naturam ejus corruptio, et multiplices, qui ex ea sunt, morbos una intulit, cum hanc, opinor, boni et mali notitiam, non simplicem, ut quispiam dixerit, mali notitiam, mente suscepisset primus parens Adamus, sive primigenii homines, sed ad mall scientiam per res ipsas experientiamque devenisset. Scriptum est igitur: «Adam vero cognovit Eva uxorem suam s.» At ue quisquam dixerit pro simplici et, quæ in sola est notione, nunc esse cognitionem positain, sed rem congressus, coguitionem sacra Littera nominavit. Divinæ itaque Scripturæ mos est, notitiam per experimentum ipsum 92 cujuslibet agendarum rerum, cognitionis interdum nomine appellare. Ac profecto unigenitus Dei Serino, naturam hominis in pristinum refornians, peccatum quidem abolevit in carne, factus homo; sed in vitæ nos, ut dixi, transfereus novitatem, autiquam naturæ dignitatein recuperare jubet, et ad illan generose reverti suadet admirabilem pulchritudinem. e Dictum est, igitur ait, antiquis: Non adulterabis. Ego aulem vobis dico: Non coucupisces s. a Tametsi res est, ut opinor, cuivis factu et captu difficilis ac veluti supra naturam. Veruin ita sentire non sinit divinus Paulus, qui scripsit ‹ Quod enim impossibile legis, in quo infirmabatur per carnem, Deus, misso Filio suo in similitudine carnis peccati, et de peccato condemnavit peccatum in carne, ut justificatio legis impleretur in nobis, *ª Matth. v, 27, 28. * Rom. vii, 22,25. Gen. 11, 4, 5. Gen. tv, 1.

CONTRA JULIANUM LIB. qui secundum carnem non incedimus, sed secun dum) spiritum”. › Ergo, Unigenito propter nos homine facto, peccati lex in carne destructa est, el veluti sursum revocata natura nostra est, facto recursu in id quod principio eranius, superiores videlicet et morte et corruptione, et carnis voluptate, et cæteris cupiditatibus, quæ ignavam et imbecillam mentem socia corruptione deprædabantur. Hæc igitur necessario memorata sunt. Sed quando de rebus ejusmodi oratio digressa nobis est, in primam viam redeundum est. In primis hominibus boni et mali ignoratio intus paradisum non fuit. Ratione namque præditi convenientem hominibus cognitiomem sortiti sunt, cum ad omnia necessaria ipsorumque naturæ adnata integram Opifex attribuisset. Sed mente non obnoxia carnis voluptatibus et insanis cupiditatibus, in sancta et ter beata vita degebant. Sed cum irruisset, ut dixi, corruptio, et in carne se commovissent quæ ad improbitatem ducunt voluptates, non simplex in iis mali notio fuit, sed jam illis morbus in experimentum venit. Ac si quis velit de intelligentibus, quæ corpus et sensum supra sunt, naturis anquirere, inesse prorsus iis ut bonum norint, diversumque insuper, affirmate dicet. At non cum affectione, ac per ipsum experimentum, sicque ut eo implicentur; 93 sicuti nimirum nobis quoque usu venturum certe fuisse dicimus. sanctis enim angelis, qui principatum suum adhuc retinent, gloriosam et beatissimam et omnibus modis admirabilem vitam vivunt, mentem habentes in bonuin versam et intentam penitus, quodque secus est rejicientes ut improbum. Nec enim in ignoratione mali versantur, cæterum citra vim ac libere id cognoscunt. At qui stationemn suam deseruerunt, et meliora spreverunt, turpiora vero maluerunt, quanquam mali cognitionem etiam ante lapsum haberent, per ipsum tamen experimentum, evidentius habuerunt. Sed mente, si videtur, in propositarum quæstionum veritate stabilita, age. duin, orationem ad propositam nobis doctrinam et ad ea quæ mentem omnem superant. evehamus. Annon enim divinam et mundo superiorem naluram, tam venerabilem et purissimam illam boni et mali scientiam habere fatebimur? At quomodo le ges sancit, et turpia prohibet, ac delictorum nodos denotat, að meliora autem transfert, et ea clare demonstrat, unde illustrem vereque eximiam gloriain capere liceat? Bona igitur et unice boni ef ſectrix, imo ipsummet bonutu, divina et ineffabilis natura est: at malum non ignorat, caeterum novit, at non ad actum: quod postquam nobis accidit, omnibus malis conflictati sumus. Instructa igitur nobis in hunc modum de ea re sententia, videamus quæ sequuntur. Nam orationem suam philosophus ille Julianus his verbis concludit Rom. viii, 3,

JULIANUS. Ut serpens, de gente humana bene meritus, non ejus perditor sit. Neque hoc modo, sed addit rursus cum ait: In his Deus invidus dicitur. Postquam enim participem prudentiæ vidit hominemų, ut ne, inquit, gustaret de liguo vitæ, expulit eum e paradiso, diserte dicens: «Ecce Adam factus est ut unus e nobis, ut cognoscat bonum et malum. Et nunc, ne quando extendat manum, et capiat de liguo vitæ, et vivat in ævum. Et emisit eum Dominus Deus e paradiso voluptatis". › Horum ergo quodlibet, 94 nisi fabula sit, arcanam habens speculationem, id quod existimo, multis in Deum maledictis sermo iste redundat. Quod enim ignoravit, adjutricemn lapsus causam futuram, quodque boni g et mali cognitione interdixit, quo uno vita hominum contineri videtur; quodque insuper invidit, ne vitæ factus particeps ex mortali fieret immortalis, nimis invidi et malevoli est. CYRILLUS. Abunde utique sunt, quæ dixit, ad arguendain verborum ejus vanitatem. Sed nihil habet incommodi, imo utile erit lectoribus de iisdem pauca etiam nunc addere. Non enim percepta prudentia (rationis enim compos erat, talisque factus est ab initio), paradiso hominem absterruit universorum Deus. At neque invilise aut malevolentia: erat quemadmodum dicere ausus est, quod esu ligni vitæ eum arcuit, ut ne ævum viveret, sed admirabilis in eo quoque ipso providentiæ ratio fuerit, iis certe quibus sana mens est. Nec enim decebat, qui semel divinam etiam legem temerassent, et ventris voluptatibus victi essent, eoque miseriæ devoluti, ut et in ipsa natura corporis infirma esset les pec. cati, eoque ituri in omne probrum, sempiternum in nundo hoc malum retineri, et æque ac immundos spiritus, longam et sanctissimo Deo cxosam vitam pervivere. Praestabat nimirum, dixerit aliquis, iis qui in officium peccassent, non in perpetuum sempiterneque malos videri, desinere autem, et veluti ad mali metam pervenire, misericordie certe alicujus sibi spem coacervantes, eo quod semel pœne Joco nortem incurrissent. Ne igitur, capta per ipsum experimentum illa Deo invisa mali cogui tione, longa in terris vita homo frueretur, prudentissimo consilio morte carnis coercitus est, Deo clementiæ in ipsam atque humanitatis idoneum tempus non ignorante. Quod ipsum divinus docet Paulus e prænotum quidem Deo fuisse mysterium ante constitutionem mundi, verum extremis tempo * Gen. 111, 22, 23.

CONTRA JULIANUM LIB. III. humana 95 nature acciderant corrigi ".» Nequaquam igitur fabulæ istæ sunt, oratio verius sapiens et necessaria, nec ullo pacto a veritate dissentiens. Suinma enim provisione reruin opificem Deuin morti subjunxisse, cum peccatorum dominatione teneri hominum naturam in primis quidem hominibus, Adamo, inquam, videret, ad veri, ut opinor, demonstrationem ipsa rerum experientia satis est: sed fidem insuper faciet et istius opinionin particeps Porphyrius. Sic enimn scribit in eo ad Nemertium Deus autem, qui futura novit, alios quidem propler pietatem eliam juvenes vita praripit, alios vero propler eas quæ necessariis clades futuræ sunt per eos. Horum autem misertus, futuris ob inexpiabilia cnlamitatibus eximit. Enimvero et alibi rursus ad hunc modum Chrysippus autem e Socratis disciplina, neque iis quæ fierent addendum putabat, Quis novit? Sed omnino: Hoc erat melius. Si enim Dei administratione melior designari nulla potest, omnino quæ fiunt existimandum est ſuisse melius ita esse, uti sunt. Nec enim tibi profecto, si abs rege partem humani imperii aliquam administrandam accepisses, et e civitatis commodo legibus obtemperares, aliter liceret legitimam civitatem tueri, quam si civium alios alio traduceres, alios proscriberes, alios etiain interficeres, neque omnibus vitam servares, quia id omnibus nou expediret. At ei qui tantum mundum administrat non permittemus, sua ut sine reprehensione gubernet, cum rectissime ab eo regi universa probatum sit, et per mortes eunti, et per mutationes, et per ætatuin nullum discrimen. Accusabat igitur suos quoque doctores, qui nulium malum facinus prorsus arcanæ providentiæ rectoris omnium Dei tribuunt, sed eam potius indiscussam relinquentes pulcherrimo suffragio exornant. Nain supremnæ scientiæ concedunt, sicuti pulchre periteque norit, utque ipsi videatur uni ac soli, res nostras gubernare. Neutiquam enim ab optimo et inculpato aberrarit aut verbo, aut facto, 96qui aliis etiam omnibus sapientiae ac prudentiæ principium est et donator et munera tor. Non ergo invidit Deus. At neque æmulationis stimulis vincebatur, uti nos, sed solerter potius de illo casu consulebat. Quod enim draconis fallaciis vanam in spem abriperetur, et Deuin futurum se opinaretur homo primus, cum de ligno edisset declaravit Moses. Introduxit enim Deum universorum dicentem: ‹ Ecce Adamus factus út unus e nobis ". › Nec enim Deus eral per transgressionem, sed in ultimam cálamita tem decidisse reperiebatur. At sanctæ Trinitatis plenitudo etiam ex his uobis innotescat. Nec enim qui supra oninem est creaturam ad quemquam e sanctis angelis dixit: Ecce Adam factus est ut unus e nobis, quin ipsa potius ad semet unica et ineffabilis natura, quæ in sancta et consubstantiali Trinitate est, verba facil. Translata deinde aliorsumn suæ in nos fraudis machina, conferre cum ribus saeculi manifestatum esse, quo decebat ea quæ ” Eplies. 1, 9, 10; 111, 3. * Gen. 111, 22.

simis suis dogmatis Christianam fident conatur, ita / dicens JULIANUS. Quæ porro illi recte de Deo sentiunt, nobisque ab initio majores tradiderunt, nostra hæc doctrina est. Presto esse mundo ejus Opificem. Nam hoc superius nihil plane Moses dixit, qui neque de angelorum natura quidquam est ausus, sed Deo quidem ministrare multis in locis ac sæpe memoravit. At factine an increati, ab alione facti, alteri vero ministrare jussi sint, seu quo alio modo, nullibi definitum est. De cœlo autem et terra, quæque his continentur, quove modo ornata sint, narrat. Et alia quidem fieri jussisse Deum dicit, ut diem, et lucem, et dirmamentum: alia fecisse, ut cœlum et terram, solemque el lunam. Quæ autem essent, seul laterent, discrevisse, sicuti aquam opinor et aridam. Præterea neque de ortu Spiritus aut creatione quidquam dicere ausus est, sed unum id: «Et Spiritus Dei ferebatur desuper aqua”; › increatus vero sit, an factus, nihil indicat. CYRILLUS. Indecore itaque verba eum cudere, et orationis coinmodiore via relicta, in medias nugas incidere, nullo negotio videas. 97 Ad læc quidem respondeamus ipsi: Rerum effectorem, unum, illum et suprenium, el supra omnia Deum aperte nobis divinus ille Moses demonstravit, cæteruin per Filium in Spiritu sancto. Sic enim rebus creatis intenta per relationem fuisse ineftabilis natura intelligatur. Cur ergo dementissime ementitur, nihil prorsus dictum esse de supremo, ut ipse loquitur, Deo? Quid enim supra eum est, qui supra oinnia est? quod principii universorum principium intelligi queat? Ejus enim parens et magister Plato, unum quidem esse Opillcem statuit omuium causam, quem et niundo attentum ait fuisse. Sed ante eum exstitisse deum alterum, sive ideam boui. Tertiam autem etiam causam affrabricatur, ordine quidem et natura primis inferiorem, quam et rerum animam appellat. Nos vero et sapientius et certius divinæ contemplationis munere ditati, eam quæ supra omnes est creaturam, unainque et veram, et in sancta Trinitate divinitatis naturam adorare docti sumus, Dei præconum vocibus obsequentes. Dicimus itaque esse Deum et Patrem per Filium in Spirit omnium opificem, cujus intellectilem, et supramundanam pulchritudinem inde conjectari, quis, opinor, quo licet modo, possit, of Gen. 1, 2.

CONTRA JULIANUM LIB. 111. ordine productas esse ultro apparet. ‹ Nam invisibilia ejus, inquit, a conditione mundi, per ea qu facta sunt intellecta perspiciuntur, et sempiterna ejus potestas ac divinitas ".» Consentaneam porro his dicimus Platonis orationem, cum ait: rerunı quæ sentiuntur pulchritudine, ad eum quæ intellectu cernitur Dei pulchritudinem deveniendum esse; sed ab ea,qua in legibus et institutis, virtutem ejus spectandam esse. Laudantes itaque nos, et divinæ per hæc quoque contemplationis viain (conditorein enim creatura prædicat): non ex iis modo quæ jam attulimus, Patrem miramur, sed enim ut e perfecta imagine Filio, majorem in modum obstupescimus. Nobis enim quoad intellectum, genitorém suum in propria natura primum illum, ut ipse alicubi dicit, quietum et immotum statuat, alio modo per secundum, ut ipsi rure sus placet, opificis more moveri non ignorarit, 98 ex cjus verbis quivis intelligat, sic enim dixit: 1stæ autem vitæ sunt alia quidem primi, aliu vero secundi Dei. Patet autem primum quidem Deum stantem fore, secundum vero e diverso semper moveri. Primus igitur quod bene se res creata habeant, sed et decoro sane representat. Quod auten et Plato ipse, licet Deum G 98 Rom. 1, 20. 09 Psal, cult, 4. 3 Gen. 1, 2. PATROL, GR, LXXVI. circa ea quæ intelliguntur, secundus vero circa ea quæ intelliguntur et sentiuntur. Ne mirere porro quod hac dixerim, multo enim mirabilius audies. Nam pro eo motu qui secundo inest, eum qui primo inest statum, dico esse innatum motum, abs quo et mundi ordo, et solus, et æternus, et salutaris in universu derivatur. Quando itaque primi, ut ipse appellat, status immatus intelligitur, idque sane merito, ejus motus qui in primo est, sic enim res crealas constituit, et ordinem unicuique et perpetuitatem impertit; tenere in Mosis historiam cantilenas consuit ejus obtrectator, cum nihil eum de primo et supremo Deo pronuntiasse dicit, tametsi aperte scripserit, producta esse omnia a Patre per Filium in Spiritu, ut sint et subsistant. Sed nihil, inquit, de angelorumn ortu scripsisse comperitur. Nec enim dici attinebat, quæ intelligi non possunt. Si enim verum est, ægre nos quæ in manibus nobis sunt invenire, sicut scriptumn est, et ipsa utique eorum, quæ sentimus et opinamur, mentibus nostris plane ad accessum difficilis inquisitio est; quis est, qui p ea explicet, quæ sensum supra sunt, et alius oratione nostra sitam gloriam obtinent. Nam creatos esse quis dubitet, cum ministros eos nominet, et alterius nutibus quasi necessitate subjunctos: servit enim quidquid sub jugo est, liberum autem natura prorsus nihil est, quod ministrare dicatur. Psallit autem alicubi et David: «Qui facit angelos suns spiritus, et ministros suos flammam ignis". Quia vero in Mosis criminationibus tale quidpiam est, nihil enim cum de divino Spiritu dixisse ait, creatus au increatus sit, sed duntaxat, Spiritus Dei superferebatur super aqua '; › audiat a nobis, tametsi quomodo cum non fuit satius attente' ac pensim verborum

vim considerare. Si enim plane Dei Spiritus appella tur, quomodo creatus cogitari queat, aut quomodo natura proprium increati est id quod creatum est? Igitur eo uno, quo dixit Spiritum Dei, et increatum esse testatus est: non enim alius ab eo naturæ et extrarius, qui ex ipso substantialiter est, esse possit; siquidem, ut decet ac par est, speculamur. 99 Criminatur insuper Mosen praestantissimum, utpote qui nobis Deum universorum introduxerit, modo eorum, quæ sunt, aliqua verbo producentem, modo vero etiam facientem. Et ad ista quidem dicimus optime ac sapientissime orationem illi de omnibus institutam esse. Decuit enim, decuit, auctorem omnium Deum declarari. Quod autem verbo et nutu perficiat quod velit, adjici utilissimum fuit. Inest enim et nobis quoque, aliqua ut efficere possimus, caeterum non eodem modo. Longe abest sed labore potius et manus opera materiam formantes, artificii quidem inventores et opifices nominamur. Superabit igitur incomparabili discrimine Dei opificium. Adducit enim in ortum quæ nunquain fuerunt, cæterum una voluntate perfector operum conspicitur, eique quod vult Serino coagmentat. Sed horum fortasse nihil intelligit: perfricta vero fronte, quasi in Dei maledicta omnuibus effusis habenis semper aliquid prioribus exsecrabilius excogitat, et ostendere nititur, unum aliquem e multis, et qui particulares putantur dii, esse oportere ac dici, qui Mosis litteris prædicatur Deus, ut inininiam quamdam, quæ sub coelo est, terra portionem nactus sit, Judzan dico, et unui ac solum Israelis sibi genus subjecerit, idque illi pro magno sit, ægreque possit iis quæ ad manum sunt providere; tum absurdas et pueriles sibi alias cogitationes constans, sufficienti ratione se perfunctum putat. Porro sigillatim unumquodque eorum quæ deblateravit, prætermissis quam plurimis, et quæcunque ejusdem sunt sententiæ, in pauca conferam. Ait igitur JULIANUS. Quando itaque neque de attento mundi hujus opifice omnia Moses dissertasse perspicitur, Hebræorum et majorum nostrorum de his ipsis sententiam inter se comparemus. Moses ait mundi Opificem selegisse sibi gentem Hebræorum, et uni illi intentum esse, et illius curam gerere, ejusque solius diligentiam ipsi attribuit: aliarum vero gentium, quo modo, aut quibus sub diis administrentur, mentionem ne vel minimam facit: nisi, si quis ea concesserit, quod solem ipsis ac lunam partitus est. Sed de his quidemn paulo etiam post. 100 Cæterum, quod ipsius Israelis solius Deum, ac Judær, eosque delectos esse dicat, ipseque, et qui post eum prophetæ, et Jesus ille Nazarenus, demnonstrabo, sed et ille qui omnes omnino unquam, qui

CONTRA JULIANUM LIB. III. Paulus. Eorum porro verba audietis; primum Mosa Tu autem dices Pharaoni: Filius meus primogenitus Israel. Dixi autem, Dimitte populum meum, ut mihi serviat: tu vero noluisti dimittere eum '.. Et post paulo: «Εt dicunt ei, Deus He bræorum advocavit nos. Proficiscemur ergo in desertum, viam dierum trium, ut sacrificemus Domino Deo nostro ³.» Et statim rursus ad eundem modum: «Dominus Deus Hebræorum misit me ad te, dicens: Dimitte populum meum, ut serviant mihi in deserto *. › fuerunt praestigiatores impostoresque, superavit G * Exod. iv, 22, 23. s Exod. v, CYRILLUS. His contexit alia oracula e sacris collecta Litteris, confirmare nitens solius Israelis Deum nomi natum esse, et sortem illi peculiarem genus Abraham esse attributum; tum orationem suam concludit Deum Hebræorum non totius mundi creatorem esse, existimari decere, et universorum habere potestatem, sed coercitum esse, ut dixi, et qui definitum imperium habeat, cum aliis promiscue diis censendum. Iste igitur ejus, quæ in ipso est, ferociæ scopus. Regeremus autem et nos invicem orationem quoque de singulis, dolis illius veritatem opponentes, ut sciant, qui eum mirantur rustice, illum divinæ Scripturæ abusum vocibus, ut aliquis sapiens videretur, et in Christianorum dogmatis exercitatus. Quam vero sapiat nihil, sed sibi arro get, ac multum sumat et effrenate mentiatur, res ipsa nos docebit. Imposuit ergo Deo universorum, gentes ipsum alias habere derelictui nescio quo pacto pertendens: attributam vero ipsi Judæam, et solis e sanguine Israelis regni ejus dispertitum esse jugum. Unde quivis, opinor, Juliani mentis imbecillitatem colligat. Ignorat enim prorsus, supremam naturain habere sub pedibus creaturam omnem, et universo plane providere, 101 hominis quidem naturæ maxime inditam esse Dei cognitionem, et cujusvis utilis ac necessarii nativam scientiam ipsi Opificem iusevisse. Par autern erat, ut cui sic ornato esse contigisset, etiam a mundi certe condilione, et ordine, et pulchritudine, et in bis constantia, recta ad verum euntem, videre quanta sit ejus qui produxit, ea quæ supra omnem mentem est, sapientia atque virtus. Ad id porro Moses optimus preclare informavit, eam quæ in natura est posita legem quasi sopitum ignem suscitans. Cum enim de Deo sermonem instituit, auctorem eum esse mundi totius dicit, nullo quoquam exempto prorsus: • In principio enin, inquit, fecit Deus caelum et terram;, summatiin opinor, compendioque, quae utrisque continentur significans. Et rursus: e Hic est liber generationis cœli et terræ. In die quo fecit Deus coelum et terram, et omne fenum agri. › Ergo si Mosis nos verbis oppugnat, Mosi credat, * Exod. vi, 16. * Gen. 1, 1.

Qui autem nutu compegit hoc universum, et verbo creavit, et ita præcellentem, et incomprehensam omni menti potentiam habet, qui in terra hominem fecit; quo tandem modo paucis imperare voluisset, cum tamen ei liceret in universa diffundi, neque promiscue cum aliis diis censeri, et finiti essa imperii? Age vero, voluntatis ejus fortasse curio sius causas indagemus nos, aut potius veniat ipse qui nos doceat. Haud ergo quivit, et universo providere non valet. Quo ergo pacto suffecisse his faciendis ac creandis videtur? Nam sane quam incredibile sit, opinor, et absurdum dicere, sufficientem habere eum, ut creare possit, facultatem atque virtutem, at non item ea regere posse. Sed ut Deum decet eum imperare, quid habet negotii videre? Nam creatura, uti ab initio facta est, ita etiam huc usque moveri amat adhuc, quodque ipsam ab ordine deturbarit nihil est. Sol enim in colo agitur, suumque ab ortu in occasum orbem volvit. Ad eumdem modum luna nocti præest, et siderum illustris chorus eademn lege regitur. Tempestatum vices alternis flunt, redeunt noctis et diei reversiones sibi respondentibus 102 intervallis dimensæ, fructuum reditus, maturorum casus, terrestrimm animalium ortus, avium, piscium; his etiam res nostras adjungam. Qui ergo rebus creatis inelucta bile voluntatis suæ jugum imposuit, potentissime mihi rerum universitati imperare videtur, nec aliis abjecisse ipsas, et acerbos creaturis suis dominos imposuisse, falso dictos deos, hoc est, impuros dæmonas. Ergo auctorem universi Deuin nobis sapientissimus Moses introduxit. Videsis enim, vide, num ejus verbis res consentiant. Dicit enim soli quidein concessum esse diei principatuin, lunæ vero eodem modo potestatem noctis repositam esse; enimvero et in tempora et signa. et ut luceret terrestribus, astrorum chorum. Hæc porro qui scripsit, non aliis potius diis, neque sane creaturis, cultum vult adjungere, sed jussit uni addictos esse Opifici universorum. Ait enim: Neque respiciens in calum, et videns solemn, et lunam, et astra, et cœli ornatum universum, errore ductus, adores ea, quæ tribuit Dominus Deus tuus gentibus quæ sub cœlo sunt > Deinde cur Deum universorum neglexisse quidem dicit cæteram gentium multitudi nem, solis vero Israelitis imperare, eosque propria providentia impertiri, tametsi gentibus omnibus, quæ sub cœlo sunt, opificii utilitates attributas dicit sacrorum nobis librorum scriptor. Neque vero adeo gratum acceptum ve tanti boni commodum verbis istis elevet: nisi quis illa fateatur quod solem iis et lunan tribuerit. Quod enim eum, quem nos cotimus, e Mosis Litteris, qui e sanguine erant Israe * Deut. iv, 19.

CONTRA JULIANUM LIB. iis, qui usquam terrarum sunt, provisionem suam, idque continenter impertiat, ex ipsa divinitus allata Scriptura demonstrabimus. Sed velut retrorsus revocata oratione, ad ipsum ibimus primum hominem, hoc est, Adamum. Formatus igitur a Deo est, et ex ipso cunctum genus ortum est, humanum dico. Dei ergo qui super omnes est, qui in terra est homo, sive universum oinnino genus intelligitur. Radicis enim doniinus jure suos habeat qui ex ea surculi pullularunt. primo autem juvenes duo 103 nati sunt Cain et Abel. Illi primi sacrificarunt; et hic quidem recte, ille non item. Sed laudavit quidem justum et rectæ mentis Abelein; alterius autem sacrum non admisit, et rectissime sane: decebat enim, decebat, per eos qui reverentiæ in Deum et religionis auctores essent, eorum posteros addiscere, quomodo rite et inculpate deferendi Deo sint honores, qui ipsum decent, eique debentur. ld autem erat, ut equidem arbitror, providentis et curantis quo pacto splendide perviverent, quibus probitas cordi foret. Rem enim equidem ego statuo et magnam et adipiscendam, religionem adversus Deum. At post illud fratrum par, exstitere alii justitiæ cultores, et virtute inclyti, et recto ad omne bonum cursu principein omnium locum adepti. Quorum unum aio fuisse ter beatum Enochum, quem ait sacra Scriptura inventum non fuisse: transtulit enim ipsum Dominus '. Enochum igitur transtulit; clarụm enim ipsi et familiare, quidquid eximium et mirabile est, et virtutum gloria enitescit. Quoniam vero omnis terra corruperat viam suam, sicut scriplum est, et declinavit cor hominis in mala juventute', diluvium omnibus terra incolis immi sit; velut hortum quemdam fruticibus obsitum et squalidum recurans, et generosam in eo plantam servans, optimum Noemum, ut ex ipso genus humanum in alterum veluti principium transmutatumi in terra denuo servaretur. Sed enim quid ad hæc ait, qui criminationis in nos nullum modum neglexit, peritus dicendi artifex atque mentiendi? Si lis acceperint, et Deus sit universorum, et abunde * Gen. V, 24. * Gen. vi, 12. Gen. viii, 21. enim ad unam sane Judæam Hebræorum Deus coercebatur, et sceptrum habet demensum, quoniodo, age, dic mibi, in terrarum incolas cœli catarractas immisit, ac rursus aquis universa Auctibus obruta terra, una omnes pœna condemnavit? At si non omnibus dominabatur, ut ait, cur siluerunt dii cœteri? oportebat enim suis eos eukoribus opem ſerre, et quemlibet pro suo regno strenue decertare. Sed nescio quo pacto aut suos prodiderunt, aut in tuenda sibi assignata sorte ignavi fuerunt. Annon igitur ridicula ista, et nugæ 104 aniles? imo non evidens demonstratio est, dicendum non esse particu

larem Deum, unumque de falsis existimandum, eum qui per Mosen mundo prædicatus est. Mundi enim effectorem eum declaravit et Dominum universorum, sed delectum habuisse genus Abrahæ, et veluti prærogativam cæterarum gentium ab eo accepisse ad Dei cognitionem, omnes scilicet in iis, qui prius vocati erant, veluti in radice, informnante. Sed egregius iste præteritis primis Mosæ Litteris, eo uno, qnod Israelem delegerit, Dei finire imperium conatur. Sed, o bone, respondeat ei ad ista quispiam qui post seculis temporibus Abrahamum ut reti conclusit, et pulcherrimo suffragio ortam ab ipso gentem honestavit, eamque propriam sortem suam renuntiavit, utpote nondum vocatis cæteris gentibus, is ipse non alius: ‹ Cœlum firmavit, et terram fundavit in stabilitateın ipsius, › sicut scriplum est; et omnem omnino creaturam effecit visibilem, invisibilem. Sin autem infidelitatis in limo hærens sapientissimi Mosis sermonem de Deo repudiat, nihil id totum prorsus lædet vim veritatis. Namque ut sapientissimus scribit Paulus Non infidelitas nostra Dei fidem destruet ". Sed quoniam finibus ac terminis unius et vere Dei regnum subdere audet, sanctorum dicta apponens, adeoque sapientis Mosæ voces afferens, per quas cernitur Deus sortem peculiarem suam Israeleın nominare; age et nos ipsi alias sanctorum voces opponamus, quæ Deum universorum eum pronuntiant. Ait ergo beatus vates Isaias: • Sic ait Dornie nus, qui fecit cœlum, iste est Deus, qui terram exhibuit, et fecit eam, ipse terminavit eam, non in vanum fecit eam, sed ut habitetur: ego sum, et non est alius præter me 19.. Et vero alibi quoque ‹ Ego Deus ille tuus firmans cœlum, et creans terram, cujus manus condiderunt cunctam militiam cali, et non ostendi ea tibi, ut abeas post ipsa 1. Allocutus et alicubi est Cyrum, qui Babylona vi cepit: Ego vocavi te nomine meo, et suscipiam te; tu vero non nosti me, quia ego Dominus Deus, et non est præter me Deus. Confortavi te, et non novisti me: ut cognoscant, qui ab ortu solis, et occasu, quia non est præter me. Ego Dominus 105 Deus, et non est eriam: ego qui construxi lucem, et feci tenebras ".» Satis igitur, ut equiden puto, hæc vel sola sunt. Quod si et aliis sibi opus esse censet, adjungam et hæc. Rursus enim scriptum est: ‹ Respicite in cœlum oculis vestris, et videte, quis exhibuit hæc omnia. Qui educit numero ornatum suum, et omnes nominatim vocabit præ multa gloria, et in robore virtutis. Ego Deus primus et in supervenientia ego sum. Cognoverunt gentes, et timuerunt extrema terra 18. 1 Psal, culi, 5. Rom. 111, 13 Isa, xLv, 18. 13 ibid. 12. 16 ibid. 4-7. 15 Isa. XLVI, 6 seqq.

CONTRA JULIANUM LIB. III. Quis jam impiue dicere ausit, exiguum ipsi el restrictum imperium attributum esse? quamvis universam creaturam in ortum eduxerit, et omnium parens sit ac Dominus. Quod si quis velit et illatas Ægyptiis plagas recordari, immensum ejus robur, et, quæ in ipso est, infinitam exsuperantiæ vim admirabitur. Cuncta enim quodammodo creatura imperatoris nutibus obediens in cos armabatur, qui ipsum offendebant. Cum autem primogenitus Israel nominetur '', quid vetabat quo minus intelligere posset bomo tam eruditus, non dictum iri quemquam primogenitum, si alii non sint, quibus omnino anteponatur? Ergo, siquidem Dei primogenitus est Israel, habet omnino et alios fratres, ut sub Deo Patre. Si enim posteriores aliqui sunt, prius vocato Isracle, at non a numero filiorum Dei exclusi sunt, quoad omnium intelligitur parens, ut qui omnibus, ut sint, causam ipse prebuerit, imo potius ommiam principium et origo sit. In filiis enim Dei censendos esse universe omnes quotquot in terra sunt, ut Dei opificia, hinc quoque cognoscenans. Judzorum Synagoge praesul, Caiphas is erat, profore dixit Israelitis ut e medio Christas tulleretur; id significat autem et ait evangelista: «Voc vero a semetipso non dixit, sed pontifex qui esset anui illius, prophetavit futurum ut Jesus moreretur pro gente", et non pro gente solum, sed ut filios Dei qui dissipati erant cogeret in unum. In duas quidem gentes divisum est genus oinne quod in terris est, in Judæos dico, et gentes sane. Erat igitur non pro solis quidem Israelitis caruis mortem subiturus Christus, sed ut et cæteros filios Dei, qui diaboli 106 fraude in multitudinis deorum eraul errorem distracti, in unum colligeret, hoc est, in unam et errare nesciam Dei cognitionem contrabens, crearet duos populos in novum hominem, pacificans, ut Scripturæ loquuntur se, et utrosque in uno corpore Patri reconciliaret. Iste vero qui nugis adversus Deum inexplebiliter luxuriatur, sic rursus ait 16 Exod. 18, 22. 17 Joan. 11, 31. ** Coloss. 1, 20. JULIANUS. Quod autem Deus Judæorum solum ab initio curam gesserit, et sors ista ejus eximia fuerit, nou Moses solum et Jesus, sed et Paulus dixisse ceruitur. Tametsi hoc de Paulo mirum. Nam að omuem occasionem, veluti polypi ad rupes, dogmata de Deo mutat, modo Judæos tantum Dei hæreditatem esse contendens, modo Græcis rursum suadens ipsi se ut adjungant, dicens: ‹ An Judæorum tantum erat Deus, an et gentium? Certe et gentium ". › Æquum igitur est rogari Paulum, si Judæorum tantum Deus, non erat sed et gentium, qua de calisa in Judæos quidem plurimum immiserit propheticum spiritumn, et Mosen, et uuctionem, et prophetas, » Rom. 11, 29.

legem, et miracula, et prodigla fabularum? et audis ipsos dicentes: • Panem angelorum manduca vit homo *. › Denique Jesum ad eos misit, non prophetam, non chrisma, non doctorem, non præconem futuræ sero demum etiam in nos divinæ clementiæ: sed et præteriit annorum myriadas, aut si vultis chiliadas, in tanta ignoratione, simulacris, ut dicitis, servientes, quotquot ab oriente sole ad occidentem, et a mediis septentrionibus ad meridiem, præter exiguam gentem, neque ante bis mille tolos annos in una parte Palæstinæ collocatam. Si enim omnium nostrum Deus est, et omnium æque conditor, cur aspernatus nos est? Et post alia: Etiam vobis assentiemur Deum universorum, nuda certe notione tenus, aut veluti vestræ stirpis quempiam imaginatum esse? Non particularia isla omnia sunt? Deus enim æmulator? cur autem æmulatur et Deus ulciscens peccata patrum in liberos? CYRILLUS. At enim posterum Israelis curam gessisse Deum, ut ait ipse, qui non evidens omnibus sit? Decuit enim, decuit, qui divine legi 107 subjuncti essent, et a multitudinis deorum errore destitissent, ejus indulgentiæ exsortes non esse; imo per ea potius erudiri, per quæ vero simile erat eos ad meliora sane quam bene redituros, et paulation eo procedere, ut Christi mysterium discere possent. Divinum autem Paulum impostorem ab eo vocari, quod Patres suos reprehendat, nec eos culpa absolvat, dicere prætermittam, quippe quod ignoret nemo. Sed quoniam ad casus eum mystica decreta mutare arguit, quod nempe idque rectissime profecto dixerit: ‹ An Judæorum Deus tantum? an non et gentium? certe et gentium, siquidem unus est Deus; libentissime ab ipso quæsierim, quamobrem, ut minus bona, verba ista reprehendat. Non enim innata ipsi majestate Deum, universorum spoliabit, quod ab ejns ditione aliqui desciverint, et ejus quæ ipsi inest gloriæ præcellentiam ignorarint. An enim, si publicas ac sancitas leges nonnulli contemnant, et legislatorum, nomen adimemus iis, qui leguin condendarum gloria clari sunt? Et si quis eorum, qui imperatoris potestati subsunt, officium violarit, imperii solio devolvetur qui ei insidet et suprema gloria præclare redimitus est? aut si qui videlicet, qui oculis capti sint, solis radiorum splendorem non videant, Juce idcirco carere sidus quisquam dicat, an eorum potius infirmitatis miserebitur? Si ergo æquum se præbere velit, Cur tam venerandum, tam adınirabilem, nominare bypocritam audet, qui contra Judaicum tumorem, et nonnullorum inscitiam persapienter depugnarit? Quia enim nonnulli, ex nimia utique imprudentia, eadem sentientes quæ noster hic adversarius, unius Judæorum regionis dominari 20 Psal. LXXVII, 25.

CONTRA JULIANUM LIB. 111. dentissime sane, opinionein istam cædit ille mysteriorum doctor, et iis qui ista sentient resistit armis instructus veritatis, et ait: ‹ An Judæorum Deus tanium, an non et gentium? certe, et gentium. Siquidem unus Deus. Si enim super omnes unus, alius autem præter ipsum nullus, omnium Dominus fuerit, quia et omnium opifex, nam el gentium Deum esse, vel per insitas leges plenissime comprobavit, quas omnium cordibus opifex insculpsit Quando enim gentes, inquit, quæ legem non habent, natura quæ sunt legis faciunt, isti legem non habentes sibi 108 ipsis lex sunt, qui quidem ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis”. › Sed si Judæorum tantuin esset, non autem et genγάρ universorum Deum opinabantur, ea re ac proviτες Rom. 11, 11, 15. " Isa. Lx, 12, 13. tium, et Deus, et opifex, quomodo qui legem non habent, ipsi sibi lex sunt, insita disciplina eo pervenientes? Sua enim sponte natura boni omnnis cognitione dives est, conditoris nutu hoc quoque consecuta. Dignatur ergo providentia sua, non eos modo qui e sangnine sunt Israelis, sed enim, ut dixi, et qui usquam terrarum sunt. Unus enim est Dominus omnium. Sed quia nulla nec arte nec ratione demonstrare contendit, eorum tantum qui ab Abrahamo sint et Deum et Dominum esse, quod nihil eorum quibus isti dignati sunt gentibus contigerit Erat enim, inquit, necesse, ut si apud eum aliquo in numero gentes essent, spiritum ipsis quoque propleticum mitteret, et mysteriorum antistiles prophetas exhiberet, et ante omnia sacra leges alfulgerent, illæ, inquam, per sapientissimum Mosen, divina quoque signa ostendi: hoc dicinus, lingue illius intemperantiam exhibentes. Rem enim, o bone, summi periculi esse, summeque alsonam, divinæ sententiæ repugnare, manifestum utique ac contestatum est. Opportune autern meminerimus vocum Isaiæ, et sane dicemus: «Quis mensus est manu aquam, et cœlum palmo, et omnem terram pugillo? Quis statuit montes stalera, et saltus lance? Quis novit mentem Domini, aut quis consiliarius ejus fuit s?, Præpollens enim est numen, nec ullius prorsus indiget: imo indit potius et sapientiam et prudentiam iis qui digni sunt. Præterea num id quoque animadverti est æquum? Qui pullos domare consueverunt, ejusque rei artifices, si complures ipsis equi sint ad hoc quidem ipsum deducti, num confertim gregatimque, aut sigillatim ac seorsim, jugis submittunt? At cuivis, opinor, constat, non gregatim, sed singulos potius, in recti cursus morem inducere. At si postremi, antegressis aliis, accusatum irent, quod non primi docerentur, tametsi debitum cuique tempus non ignoraret qui ductandos suscepisset, quis non eum crimine liberaret, imo non crimine sed causa putida et calumnia; baud enim sane piger erat qui docebat, sed rerum natura primis dabat, ut primi sub artem 109 mitterentur. At si nulla omnino domitori cura fuit

corum qui post primos, merito accusetur: prorsus enim neglexit. At si tempori cujusque transvectionem servavit, et prius vocatis dedit quod debuit, crinine liberetur. Ergo a lam exili imagine adl majora et longe quam dissita transgressi, ineffabilem sapientissimi Dei dispositionem, agedum, age contemplemur. Nam prius vocato Israeli data illa sunt, per quæ par erat eum inveteratis morbis liberatum meliora amplecti, et Dei metu hilarem splendescerc, et justitia legis refertum æmulandum et admirandum videri. Indulgentia vero et provisione, ut congruo tempore, gentium quoque cetera multitulo ornata est. Vocata enim est post illos, et sortem habent praecipuam, et primis illis potiores sunt. Illi enim sub lege ac pœna erant; hi antem sub gratia et venia: et illi quidem interprete ac iutermedio famulo; hi autem per ipsum natura Filium. Et erat in illis quidem spiritus servitutis; in nobis autem liber et adoptionis, hoc est, sanctus: in ipso enim clamamus: Abla pater. Si vero jam dicet quare Israel præiit? nemo est, opinor, qui non iratus dicat: nitte ista, o bone, teipsum noris, si te dignum reputas, qui sapientis opinionem ſeras. Novit enin, novit sincera niens tempus unicuique rerum conveniens. An medicorum experientiæ permittemus, usu scilicet quodcunque fore putent, et quo tempore velint, ægrotis exhibere, quod adjumento illis et auxilio futurum sit: et optimam ac supremam mentem incusabimus, et non recte ab jlla hoc puta vel illud factum esse projecta audacia dioemus? At quam præstet dicere, tanturn ab eo .tos sapientia relinqui ac superari, quauto interjecto spatio, ac per insitas quidem naturis rationis, disjungimur. De sapientissimi ergo Mosis legatione hæc dicta sunt. Gentium autem curam gessisse, at non solius Israelis universoruin servatorein Deum, non operose monstrabimus. Antiquiorem enim illa per Mosen ex Ægypto vocatione eorum, qui in promissam terram introducti sunt, provisionem gentibus impertisse liquido cernitur. 110 Qui enim subtiliter et limate tempora inde a saʼcull initio numerarunt, et summa subtilitate persecuti sunt, deducunt quidem ab Adamo ad Noe decimum ab ipso annoruin numerum, ad ducentos fortasse duos et quɔdraginta supra bis mille. In sacris autem Litteris neminem penitus reperiemus eorum, qui id temporis exstiterunt, deorum multitudinis criminibus implicatum. Nam aliorum quidem rei acti sunt, neque frustra invecta diluvione perierunt Corruperat cnim, inquit, omnis caro viam suam s., Idololatriæ autem probrum illatum, ut dixi, nulium prorsus reperiemus. At post diluvium, c filiis Noe, * Gcn. vi, 12.

CONTRA JULIANUM LIB. III. ii autem tres erant, quasi ab alio capite, genus * Osee 15, 10. ss ibid. hominum in immensam multitudinem excrescebat. Nongentis actis annis duobusque et quadraginta, dissipatis vero in omnes partes Noemi posteris, el regiones ad ortum et radios solis incolentibus, per urbes vero etiam congregatis, primus hominumn terræ Assyriorum dominatus est vir arrogans et elati supercilii Belus, qui et primus hominum fertur divinitatis nomen sibi ab obnoxiis cepisse. Itaque et Assyrii, et vicinæ his gentes, huic sacra facere, eique divinos honores habere non destiterunt. Belo successit Ninus filius: Nino Ninyas, cujus et de nomine dicta Ninive, quam et uxor hujus Semiramis firmissimis mœnibus constrinxisse dicitur. Nino igitur terræ Assyriæ regnum obtinente vixit divinus Abraham: Assyriorum autem fœdus abominabatur, et Dei lædi gloriam agro animo ferebat. Itaque etiam e medio errantium ereptus, et ad vera Dei cognitionis lucem vocatus est. Jam quomodo ignoravit ille doctrinarum peritus, Deo curse fuisse salutem gentium? Ecce enim, ecce, eorum, qui per legein et prophetas ad pietatem instituti sunt, radix Abraham exstitit, quem vocatum dicimus a multitudinis deorum errore ad ejus, qui re est et veritale, Dei notitiam. Dicimus itaque antiquiorem fuisse, etiam vocatione Israelitarum ex Ægypto, curam de gentibus et provisionem ejus, qui omnes supra est, Dei: ut et gentium vocatio sit Hebræorum abrogatio 11. utpote in primitiis generis Abrahamo perfecta, quem ex aspera silva veluti raptum, verum adoratorem fecit. Quare et tale quidpiam per unum dixit e sanctis vatibus: «Quasi uvam in deserto inveni Israelem, et velut scopum in fica præcocem vidi patres ipsorum *.» Res enim haud sane parabilis, et difcilis ad inveniendum, racemus in deserto; sed inventus semel, optatissima, opinor, ei qui viderit, et rapina res sit: jucundissima vero in ficis quæ cæteris præmaturuerit seu præcoqua, et jam ad esum quodammodo paratior. elta, inquit, vidi israelem: ita inveni patres ipsoruın …. ) Nam idolorum cultores et dæmonas metuentes erant in cuncta regione Assyriorum; sed, ut jam dixi, ut in solitudine uva, et ut in ficu scopus præcox divinus Abraham raptus est. Commode autem præcocibus ficis Abrahamum comparat. Quod enim in fructibus præcox, quasi secuturis ipsum cæteris, tali nomine nuncupator. Ut igitur secuturis non ita multo post ejus vestigia cæteris quoque gentibus, et tantumnon jam ad maturitatem venturis, præcox erat fidelis Abrahamus primitiæ vocationis gentium. At quis eo perduxit? Christus videlicet. Erat enim Deus Verbum, et Patri coæternus, tametsi facing sit secundum nos, extremis sæculi temporibus. Ergo criminatur et ait: Cur non eum potius gentibus Servatorem et Redemptorem misit Pater; gratiſlicatus autem magis est Israelitis? Audiat igitur

sanctos prophetas, ut de eo exclamant: quo clare discat spem gentibus Christum fuisse. Ergo sapien tissimus Isaias de eo cecinit: Erit in die illa, erit unus Dominus, et nomen ejus unum, circumieus omnem terram "., Et ipse alicubi ait per unum e prophetis: oblectare et gaude, Glia Sion, quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus. Et confugient gentes multæ ad Dominum in illa die, et erunt ei in populum, et habitabunt in medio tui. Εt cognosces quod Dominus omnipoLens miserit me ad te s.» Et rursus: Quare hæc dicit Dominus omnipotens: Adbuc semel ego quatiam cœlum et terram, et mare et aridam, et concutiam omnes gentes: et venient delecta 112 omnium gentium, et complebo domum hauc gloria, ait Dominus omnipotens ".» Et accumulare quidem iis, quæ dicta sunt, alia quoque difficile non est; sed cum ad plenissimam et indubitatam fidem sufficiat rerum eventus: vocata enim gentium multitudo est, et per Christum sanctificata, in ejus fide si permanserit: supervacuum quodammodo fuerit pluribus etiam hæc confirmanda putare. At æmulatorem Deum si dicunt divinæ Litteræ, et vero etiam retribuentem delicta parentum in liberos ad tertiam et quartam generationem iis qui oderunt eum, neminem id offendat. Non enim, sicuti nos, divina et ineffabilis natura sese habet. In tam excelso autem sita est, et in altum tendit, spirituali modo, ut et incomparabiles differentiæ rationes sint. Nostræ quippe in singulis rebus affectiones cum perturbatione conjunctæ sunt. Morbo enim imbecillitatis et nimiæ in peccatum proclivitatis laborat natura. At in Deo universorum significantur ista vocibus et verbis nostri moris at non ita intelliguntur. Nam affectionis expers est divinitas. Emulari porro dicitur, quod nolit corum quemquam, qui semel ipsius gloriam agnoverint, motibus ad fœdiora concuti: nec enim ſas est, imo impium prorsus, ejus quidem cultum aspernari, proſanis autem et impuris dæmonibus venerationein impendere. Si ergo æmulari dicitur, in bis certe ipsis, fecerit ad eum quem jam diximus 'modum, quandoquidem natura bonus est, et omnes homines servari vult, et ad agnitionem venire veritatis. Vere autem boui est, non sus deque habere si qui forte a veritate lapsi, et Dei lumen a suis mentibus depellentes, per ignorantiam eo delabantur ut sequi deteriora malint, et caligine atque imprudentia sibi animum oppleant. Ad id namque confirmatos ut simplices ac sapientes evadant, omnino sequentur a Deo præmia; at incumbentibus ad ea, quæ fas non est, pœnæ et supplicium, et damnum de cætero. Æmulatur itaque, si quid etiam bumano more loqui decet, qui non indolenter ferat, si so luo, Zachar. xiv, 9. 17 Zachar. 11, 10, 11. 18 Agg. 1, 7,

CONTRA JULIANUM LIB. III. disperire. Quod ii etiam discendum habuerunt, quos seinel indicavimus, ut scirent, ignaviam sibi non impune cessuram. 113 Annon enim et germanos patres in rectæ indulis filios ca mente esse deceat? Jam quid habet dubitationis illud: ‹ Reddit autem peccata patrum in liberos in tertiam et quartam generationem.. Non absolute; additumn enim necessario, idque optimo quidem jure est c iis qui oderunt eumn 3.. Unde profecto et incomparabilem Domini omnium clementiam demirari liceat. Si qui enim sint hominum, et socordes, et peccati amantes, adeoque etiam irritantes, quantum in se est, legislatoris odium, cum primos toleravit, neque innuissa iis evestigio delicti poena, quos videal eorum, qui a se facti sunt, misere id secundis condonal etiam, ad tertiam quoque interdum generationem patientia procedit. Qui vero ab his orti sunt, si majorum sceleribus nihil sibi concedendum putarint, sed. nequiores forsan et immaniores exstiterint, et in socordiam immnoderale procumbaut, tum vero, tumn, ac meritissime quiἐπὶ dem, vix tamen et cunctanter punit. Bonus enim natura est, et totius lenitatis principium, et caput. Et meminimus id etiam Ezechielis voce clarissime edocere. Dixit enim: c Anima quæ peccat, lac morietur. Filius autem non capiet iniquitatem patris sui, neque pater capiet iniquitatcm filii. Unusquisque in peccato suo, in quo peccavit, in ¡pso morietur”. Hæc sancta sententia est justa c judicantis Dei; nec suis ipse legibus pugnat. Pie igitur accipiendum est, retribuere delicta patrum in liberos in tertiam et quartam progeniem iis qui oderunt eum, hoc est, si neque primi, neque secundi, et tertii, et qui post hos a scelesta et pec.. catrice voluntate destiterint. Isti enim fuerint qui oderunt Deum, quia divinis ejus edictis adversari audeant. Et justa eos, qui ita damnati sint, ac rita pœna consequatur. so Deut. v, 9. ** ibid. 8 Ezech. xv, 20.

LIBER QUARTUS. 114 Accusavit ergo Dei majestatem, et adversus Mosis placita fœdissime declamavit: quasi non posset aliter Græcorum superstitionibus priores partes tribuere, nisi Christianæ fidei, quantum certe imposturis et probris potest, detraheret. Quanquam satius erat, ut mihi quidem videtur, rebus ipsis opiniones ipsorum defendi, si quid veritatis haberent, non autem quorumdam quæsitis verborum phaleris ornari: quemadmodum certe et meretriculæ rerum turpitudinem blanditiis vocum et ascititiis elegantiis depellere conantur. Sed de Juliano, et quovis alio Juliani astipulatore, dicamus et 115 nos juxta Servatoris vocem Cum loquitur mendacium, de suo loquitur, quoniam mendax est, sicut et pater ejus, et in veritate non stetit s.» Difficile igitur est, ac potius impossibile, ut ex ore ethnico, et animo diabolicæ pleno efficaciæ, veritas prodeat. Al egregius iste spiritus sibi sumit, et in majores suos audacter invebitur. Nam poetarum dicta non admittit, eosque fabularum fictores nominat. Unius autem Platonis vocibus gloriatur ac superbit, eique uni adlærescit; quamvis cæterorum postremus ipse fuerit, nec segnes habuerit etiam ex suis discipulis adversarios. Inter quos unus est elatissimi supercilii, et nimio quam arrogans, et in exquisita statuendorum dogmatum atque ratiocinandi diligentia summæ vir facultatis; ejus Aristoteles discipulus, et alii post eum quoque ejusdem scientiæ nomine non parum commendati. Quo vero pacto utræque amborum sententiæ discress Joan. viii, 44.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. pent, dicere prætermittam. De his enim hactenus abunde locuti sumus. Ad illud nunc venio. Platonis enim opiniones sequens, uti dixi, suis, opinor, etiam additis, attentum mundi opificem, ut ait ipse, universorum quidem Dominum pronuntiat, cujus sceptris postquam omnia subjecit, alio modo rursus imperium in nos ei abrogat, et innumeris quibusdam diis, diversisque ab ipso, regnum ejus disperuire non erubescit. Ita enim rursum scribit JULIANUS. Quinetiam videte rursus quæ nostra sententia sit. Nostri enim, Opificem aiunt omnium comniunem esse parentem ac regem, reliquas vero gentes ab illo distributas, gentium rectoribus ac urbium curatoribus diis, quorum unusquisque fines suos administral, ut ipsi congruit. Nam cum in Patre quidem omnia perfecta, et unum omnia sint, in particularibus vero alius alia vi polleat: Mars quidera res bellicas gentium regat; Minerva, easdem, ad. bibita prudentia; Mercurius, ea quæ majoris solertiæ sunt quam audaciæ: tum naturam cujusque deum suorum sequuntur, et gentes quas ipsi curant. Ergo nisi experimento probantur quæ dicimus, fictio apud nos sit, et intempestiva persuasio; vestra vero laudentur. Sin autem 116 quæ dicimus, sempiterna experientia contestata sunt, vestre autem doctrinæ nihil uspiam consentaneum videtur quid hanc pericaciam retinetis? Dicatur euim mihi, quæ causa sit cur Galli quidem et Germani sint audaces; Græci autem et Romani fere civiles et bumani, iidemque constantes et bellicosi; sagaciores autem et solertiores Ægyptii; imbelles ac delicati Syri juxta et prudentes, et calidi, et leves, et dociles. Hujus enim inter gentes discriminis, si nullam causam videre licet, sed casu potius ea contingere nemo non dixerit; quomodo providentia mundum gubernari etiamnum putet ali G quis? Sin autem horum esse causas statuit, edit seral mihi, quæso, per ipsum Opificem, ac doceat. » Ezech. x111, 3. ss Isa. xL, 13; Rom. x1, 34. CYRILLUS. Opportune rursus Ezechielis vocem usurpabimus ‹ Væ qui prophetant de corde suo, et prorsus non vident. Quis enim novit mentem Domini, sicut scriptum est; aut quis consiliarius ejus fuit? Vir enim egregius mentitur, et se divinorum consiliorum propemodum socium declarans, rectoribus gentium et curatoribus urbium dæmonibus, seu, ut ipse mavult, diis, gentes distributas ait. Age itaque discendi cupidos, doceat, utrum tandem præ infirmitate, et quod parem ei rei potestatem non habe

res, an omnia quidem cum possit, eaque citra negotium imperandi potestate utatur, tamen providendi munus aliis tradiderit. Nam si non voluisse dicit, et imperio se abdicasse, mundi Opificem accusat, et infirmitatem ascribit substantiæ quæ omnia superemniret. Sin autem imperare posse agnoscit, verum noluisse dicit, causas edoceat. Si enim gentium greges urbium curatoribus diis attributos ait ut regendi peritioribus, confiteatur de cætero vel invitus necesse est, tan flagitiosorum dogmatumn antistes, mundi attentum Opificem, creator cuin sit, alios quosdam seipso præstantiores et multo solertiores nescio quo pacto condidisse. Quod si minus bene, ac non æque ac ille novit ac potest, gubernaturi erant; boni sane haud fuerit, rebus a se creatis molle concedere, ut eo fruantur quod est praestantius. Αt enim hoc facere noluit, inquit. Verum qui potest illud accusatione carere superbia, 117 ac insignis cujusdam despicientiæ? Nam cur illa creare voluit, quorum regimen aspernatur, eorumque moderamen rem nimis humileın el sua gloria inferiorem putat? At ego contra dico optabile et revera expetendum esse, ut quibus quisque possit præclaris facinoribus, pietatisque studio, purissimi Dei similitudinem, quoad licet, conetur exprimere. Igitur licet virtutis amans sit, tamen aliis gentium administrationem permisit. An ut istud docerent, aut certe, quemadmodum ipse ait, pro suo arbitratu, et quæ quique vellent, ea sentire ac facere persuaderent, imo vero cogerent sibi subjectos rectorum sequi sententiam. Sane si datas illas gentes fuisse dicit, ut ad Dei nutum voluntaleinque regerentur: Qui ſit ut non omnes homines, quotquot terram incolunt, necessario mansueti probique cernantur, omnisque virtutis periti, et unius ejusdemque voluntatis? Siquidem nec diversa est, nec in diversum fertur Dei voluntas, sed in bonum potius et laudabile quodvis uniformis. Quod si hoc quidem, sed gentes ipsas pertendit non esse datas urbium tutelaribus diis, ut, pro eo ac loquitur, unusquisque suam ditionem suo more curet age videamus annon divinam providentiam accusare audeat, dum hæc sentit et loquitur. Nam Celtæ quidem, et præter hos Germani, audaces sunt et crudeles: Græci vero et Romani ut plurimum civiles et humani: Sýrii voluptuarii. Addam et eas Bertes quæ ad Orientem habitant. Scylla enim crudeles et homicidæ: Chaldæos ferunt matribus jungi, et cum sororibus misceri, ac fœdissima quaque patrare nullo reprehensore, imo vero patriis legibus ad illa cohortantibus. Atque ut aliquid ex Mosaicis scriptis referam, Sodomorum incolæ, masculorum forma passim incitati, et nefarias voluplates immaniter sectantes, velut exsecrabiles et profaui incendio perierunt. Atqui Romani res tam obscenas sancle condemnant, juris et æqui cultores, disciplinarum amantes, impietatis et omnis vitii acerrimi hostes. Cum igitur singuli præsides urbjum dii, suo nutu, hujusmodi forte mentem et

CONTRA JULIANUM LIB. IV. quidem et Medis, ut suis moribus vivant; Germa nis autem et Gallis, ut crudelitati et atrocitati 118 serviant; Scythis, ut cædes patrent, et lomicidiis crudeliter exsultent; Romanis, ut egregia facinora præcipue laudanda putent: quid istud rei est, vir egregie, dicet aliquis, aut cujus demum providentiae hoc opus? Quid vero gentes ultra jure accusenus, licet postremis illas sceleribus implicatas videamus? aut quomodo optimæ disciplinæ cultores ob egregia facta laudabimus, si nec illis, neque porro aliis, licebat libere facere quod vellent, sed deorum cujusque urbis tutelarium moribus ac legibus necessitate veluti quadam constrictæ, vitium aut virtutem operabantur? Quippe laudandi sunt, ac merito sane, qui sua sponte bonum amplexi fuerint; verumtamen impietatis cultores, quique voluntatis impulsu id consilii susceperint, plecti debent ac legibus judicari. Caterum si aut boni fuerunt hi, de quibus verba facimus aut mali moribus; cum nec iis, ut dixisti, meliora sapere et facere, nec turpiora licuerit, necessario bonorum laudibus abstinebimus juxta ac malorum reprehensionibus. Ergo patrum ad liberos cobortationes futilis quædam res erit et vana prorsus institutiones item eorum per magistros eruditos supervacaneæ forsan erunt, et inanis cantilena. Tollemus præterea leges ipsas, quæ rerum agendarum aut non agendarum sunt arbitræ. Si enim unicuique fas non est, quodcunque velit vitae iter exsequi, sed aliorum nutu potius impeditur, imo vero effugere aut expedire se hoc vinculo plane nequit; tollendæ jain sunt leges et cætera quæcunque utilia sunt, uti dixi. Lubel itaque adversarium compellare his verbis: Multi enimvero ac innumerabiles gentium greges terramı quæ sub sole est incolunt inter quas aliæ quidem efferatis sunt moribus, ac prorsus intractabiles, vitamque quovis crimine infamem laudi ducunt; aliæ honeste et laudabiliter vivunt, probitatem et æquitateın plurimi facientes. Atqui orbium curatoribus ac præsidibus diis ac dæmonibus, atque etiam angelis et animarum peculiari generi, omnes assignatos esse sapiens ille pertendit. Utrum igitur res Græcorum laudat, et Romanorum legibus gloriatur, aut illorum consuetudinibus 119 ac noribus primas partes deferet? An miratur barbarorum andaciam, et intractabile ingenium, aut propensos ad mansuetudinem jure cæteris præferendos putabit? Sed illorum, opinor, ipse res vituperat; horum autem instituta admirationi potius habet. At quo pacto omnium Opifex ac Parens aliis quidem feroces et asperos præsides dedit, quique suos ad nullam partem adducere queant honesti; lenes autem aliis ac cordatos? Nunquid ergo supremam eam mentem perperam consuluisse vel invitus aliquis dicel, et ex rebus ipsis quodammodo vociferabitur? Plane enim videre licet omnibus, si modo velint gentes barbaras ad effrenatos impetus facile acui, cogitationem subditis immittant, veluti Persis PATROL. GR. LXXVI.

sic autem in homicidia ruere ut nihil melius exi stiment. Hac omnia nempe suo nutu administral natum malum Mars furens, homicida et mortalium ille perditor. Sic enim a poetis, qui eum norant, nuncupatus est. Verumn quo pacto Deus virtutis amans nato illi malo et perditori hominum tantos gentium greges subjecit? Nam si propositum illi eral, omni genere virtutis naturam hominum exornare, quidni peritissimis ac æquissimis veluti quibusdam magistris erudiendos illos tradebat? Sin autem pro nihilo nos habebat, sed nequitiæ doctoribus plane nos objiciebat, imo vero diis ac damnonibus et.angelis subjiciebat, qui nos ad quodvis improbitatis genus reducere moliuntur; quid peccantes accusat, et non recte viventes criminari amat? His enim verbis, opinor, utetur aliquis, cui læc in mentem venerint. Cordali patres, quos ad magistros fuos liberos deducunt? nunquid ad eos qui rebus optimis exculti sunt? Quosnam domesticos cæteris prælicere solemus? nonne probos ac modestos, et qui heri obsequium præire cæteris solent? Quos autem ex iis, qui clavum tractare soliti sunt, onerariam navem regere decet? non peritissimos, et rei maritims scientissimus? Et quos ex agri cultoribus pomarii cura deceat? num ignavos et colendæ terra, quidque utilissimum ac fructuosissimum sit, plane rudes, an peritos ejus rei artifices? Nunquid ergo Deum minoris quam nos putabimus, et illum rebus humanis postponeinus? Annon hic stupor et furore plenæ cogitationes? Per 120 hæc enim manifeste deprehenditur, nullo modo res lamanas juvare, sed dainum potius insuper afferre, nec plane sinere optimam vitam consequi, si unusquisque deoruin tutelarium aut dæmonum etiam nolentes obsequi cogit suæ voluntati. Dixit enim, Martem quidem curare res bellicas gentium; Minervam autem, easdemn, adhibita prudentia; Mereurium vero, quæ prudentiæ magis quam audaciæ sunt: et, ut natura fert cujusque peculiaris dei singula curari ab iis. Atqui satius erat, o bone, quibus ex Dei nutu bene futurum eṛal, non præfectoruin naturam et voluntatem sequi, sed subjici potius omnium Opifici. Quo autem pacto, dicam ipse quippe dixit Julianus. Quando euim in Patre quidem omnia perfecta et unum omnia, in parti cularibus vero alia apud alium viget potentia: Mars quidem res bellicas curat; Minerva et Mercurius cæteras; idcirco cum in Patre quidem oninia perfecta et unum, in particularibus vero sit unius cujusvis rei scientia, nunquid gentibus satius el utilius erat sub Deo agere et ab co solo regi, in quo omnia perfecte bona; an sub aliis, et non omnino bonis, sed ad unam aliquam rem ac solam idoneis, quemadmodum nempe qui quæstuarias artes exercent, faber ferrarius, verbi gratia, ac liguJus. Quanquam et hoc quidem demonstraverit ipsos non esse deos. Euimvero qui re et natura Deus est, res quædam intelligitur perbona et in se per. fecta, et ad unumquodque corum quæ sua sunt G

CONTRA JULIANUM LIB. IV. vero non ita se habet, sed unum ac solum, idque malignæ mentis inventum gerit, quo pacto tandem Deus esse intelligeretur? At vel ex nostris rebus Græcanic opinionis foeditatem perspicere cuivis licet. Nam qui regni terreni solio sublimes sedent, et in omnes imperium nacti sunt, quos e sita ditione sapientes noverint, et rerum præstantissimarum peritos, eos provinciarum rectores constituunt, et magistratus insignibus exornant. Qui vero præclaris adeo muneribus honestati sunt, subditos gubernant non suis, sed regum eos regentium legibus, illoru mque nomen summis passim laudibus evehunt, ac regiæ dignitati debitum officium reddunt, vectigalia, tributa, stipendia; nullius indigens, fons et caput omnis boni. Quod eorum statuas erigunt et domi et forte publi ss 1 Cor. xii, 12. 3 Judz 6. ce, ipsoque spectaculo civibus perpetuam majestatis principis memoriam objiciunt. Age ergo, videsmus, num acceplo a Deo, quemadmodum sit ille, principatu, tutelares dii ac dæniones, et angeli præterea, honores ei servaverint, adorationem, cultum, dona, gloriam, ac non illa suis potius ca pitibus imposuerint. Quanquam qui obscurum esse potest quod dixi? Plane enim homines abduxerunt, ne omnino cognoscerent quis natura ac vere universorum opiſex sit ac Dominus: sibi autem honores arripiunt ab omnibus, sacrificia, festos dies, lymnos, gratiarum actiones, bominibusque persuaserunt, ut ipsorum cultui tantum incumberent. Quid igitur in templis simulacra, dixerit aliquis, non multiplici forma ac specie Dei gloriam impie lædunt? Naturam enim omni forma carentem, non forma lautum ac specie humanorum) corporum, sed et brutorum animantłum, natatilium et volatilium, Agurarunt earum rerum artifices. At si praesides urbium dii ac dæmones hæc fecerunt, omnium parente Deo nibil adversante, constabit utique, cognosci a nobis prorsus nolle et adorationem rejicere. Quo pacto igitur pios nos esse arbitramur, cum illum adoramus, eoque vitæ genere colimus quæ ab ipso commendatur? Quomodo vero ejus cognitionl potissimas partes tribuimus, et beatos esse dicimus eos qui vel in speculo et ænigmate videant 80? At si Deus mortales errare noluit, illi vero hos in fraudem pertraxerunt etiain invitos; quænam eos oratio affectata in Deum tyrannidis crimine liberabit, aut quibus non lacryíðis prosequendi sunt qui in illud inciderint? Erant enim in numerum sauctorum angelorum olin ascripti, et supremnorum spirituumn choris allecti, beatam et sanctaın utique vitam degentes; sed, ut sacra Scriplura loquitur, non servarunt suum principatum”, et Dei consortio quasi valedicentes, in deteriora prolapsi sunt ac sortem sibi attributam miseri repudiarunt, Deoque debita subjectione rejecta, duri ac superbi a sanctorum multitudine separati sunt, divisosque mortales ab omni virtute 129 longe

abduxerunt, nec omnino scire passi sunt saltero quis natura vereque universorum Deus sit ae Dominus, et natura sua summo in res omnes imperio praeditus, ac præ ipso creaturam colere persuaserunt, singulisque gentibus immissa cogitatione, ut temere atque inconsiderate quod visum esset colerent, statuas in templis erigere perpulerunt, et aras ædificare, et libationibus ac sacrificiis eos venerari. Quoniam autem credibile erat homines naturæ impulsu ad veri cognitionem instrui, et acumine mentis perspicere quis Deus sit ac parens omnium, atque ita ab illorum improbitate discedere, et, nequitiae studio relicto, id quod utile est preferre; omnis improbitatis duces ipsis fuerunt ae magistri, et ad quidvis Deo exosun transferre non destiterunt. Putabant enim hi nunquam homines cum Deo conciliari posse, quasi necessariam cum illo peccatum inimicitiam susceperit. Postquam autem universi Dominus et Opifex, Dei Verbum, hominem vidit omni bene agendi studio destitutum, et in profundum inferni gregatim ruere; ‹ Dilatavit enim infernus animam suam, et aperuit os suum ne defceret,» ut scriptum est ut: apparuit nobis, et ab illorum fraude liberati sumus. Et sane virtutes sanctas et rationales, ortum ab illo naclas, ejus sceptris animum perfectissime subdentes, et ejus herilibus mandatis obtemperare assuetas, ac citra omnem plane reprehensionem obe-. dientes, nobis injuriam passis opitulari jussit: non quod servandis impar foret; qui enim, aut unde? sed non secus ac rex aliquis suis satellitibus mandat barbarorum incursionibus resistere, et subditorum cupiditates comprimere. • Castramelabitur enim, inquit, angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos ". Dictum est autem et per vocem sanctorum, omni sancto et rectam vitam tenenti: «Queniam angelis suis mandabil de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis ***. Quin et sapientissimus Paulus de ipsis:. Nonne omnes sunt administratorii spiritus in ministerium mis i, propter eos qui hæredes futuri sunt regni”?, Et ipse alibi Dominus omniumque Servator inquit 123· Videbitis cœlum apertum, et angelos Dei ascendentes ae descendentes, super Filium beminis s. Hi implacabiles a nobis belluas abigunt, et illorum crudelitate captos eripientes, docent planum ac molle iter facere ad quidvis honestum ac Laudabile. Hi nobiscum supremum omnium Domiaun celebrant. Scriptum est enim: «Benedicito Dominum, omnes angeli ejus. Benedicit Dominum, oinnes virtutes ejus, ministri ejus, qui facitis voluntatem ejus ".» Hi cultus docent, et adorationem non sibi, sed soli, qui supra est, Deo deferre. Ex sacris autem Scripturis eorum quæ dixi fidem vobis faciam. Gedeoni enim aparuit aliquando angelus Domini, et dixit ad eum: «Dominus tecuin erit, et percuties Madiam tanquam virum unum. › 37 Isa. v, 14. 20 Psal. XXXIII, 8. *** Psal. xc, Psal, cui, 20, 21. 11; Matth. iv, 6.» Hebr. 1, 14. Joan. 1, 54.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. Et dixit ad eum Gedeon: «Si inveni misericor ** Judic. vi, 16-20. ts Judic. xil, 15-20. diam in oculis tuis, et facturus es mihi hodie quodcunque locutus es mecum, ne discesseris hine, donec ego venero ad te et obtulero sacrificium, et sacrificavero coram le. › Et dixit: ‹ Ego sum, sedebo donec revertaris. Et Gedeon ingressus est, et fecit caprarum hæðum, et æphi farinæ, el azyma, el carnes posuit in cophino, et jus misit in ollam, et exportavit ea ad illum sub terebinthum. Et appropinquavit. Et dixit ad eum angelus Domini Accipe carnes, et azyma, et pone ad petram illam, et additum jus effunde. Atque ita fecit.. Quin et Manoe locutus est olim per angelum Deus, et aliquid eventurum utiliter indicavit. Ita aulem scriplum est rursus in libro Judicum:. El dixit Manoe ad angelum Domini: Delineamus te hic, et faciemus coram te hæðum caprarum. Et dixit angelus Domini ad Manoe: Si detinueris me, non edam de panibus tuis; et si feceris holocaustoma, Domino referes illud. Et accepit Manoe hædum caprarum, et sacrificium obtulit Domino super petram: et cum fecisset, discessit ",» Audis quo pacto volentes colere rerum omnium Dominum, eique honorem de iis quæ að manuin sunt habere, neutiquain sane prohibent: docent autem par nou esse illos subditis et inter ministros ascriptis, sed Domino potius honores reddere. 124 Nam quod ait, Pone super petram illam, nihil aliud erat, opi nor, quam si manifeste diceret, Offer Christo. Petra enim erat Christus ", ut Paulus sapientis simus ait. ‹ At si feceris hædum, inquit, Domino facies illum. › Is autem quamvis id edoctus, rursus petræ sacrificium intulit, cuin sciret Christum petram esse nuncupatum, ex eo quod natura divina convenienti sibi majestate firmissime stabilita sit. Si ergo urbium præsidibus diis gentes reipsa Deus subjecit, quidni patius ei oblationes munerum arferri jusserunt ab ipsis? sed ab ejus cultu prorsus eos abducentes, imo vero ne quidem agnosci a nobis sinentes, cultum sibi arrogarunt, preces ab omnibus, vola, omina, dona: eoque confusionis au impietatis venire persuaserunt, ut et cruenta sibi sacra fieri voluerint. Quo facto maxiine probarunt, neutiquam se bonos esse, verum potius invidos, et Dab omni bonitate alienos, Igitur Porphyrius ita de illis scribit in libro secundo De abstinentia ab unimalis: Contrariis quidem omnes etiam præstigiæ perficiuntur. Hos enim maxime et eorum præsidem colunt, qui per præstigiarum omne genus malis facinoribus student. Hi enim prodigiis decipere queunt per hos philtra et amatoria veneficia præparant mali dæmones: intemperantia enim omnis, et divitiarum et gloriæ spes per hos, et fraus potissimum. Mendacium enim, ipsis peculiare: dii siquidem esse volunt, el primaria virtus eorum est, ut Deus esse videan. tur. Hi sunt qui libationibus et nidoribus oblectantur, quibus quod in iis est spiritale et corporeum * 1 Cor. x, 4.

pinguescit. Hoc enim vaporibus ac suflimentis vivit, idque varie variis, et sanguinis carniumque nidoribus ἀναroboratur.Quapropter consultus vir ac sapiens cavebit talibus uti sacrificiis, quibus eos ad se eliciat bit autem animum purgare penitus: purum siquidem animum non aggrediuntur, quippe dissimilem ipsis. alio loco fingit unum aliquem ex Ægypti falsis vatibus, sive sacerdotibus, rogare causas ac discere vello quamobrein dæmones maligne sæviant, his verbis 125 Quomodo affectibus illos obnoxios esse rerum divinarum periti ostendunt, et obscenitate verborum oblectari, aliisque flagitiis ejusmodi? Hic autem lorum nequitiæ discrimen exponit, dicens: Hi ἀποtuunt, inquit, extrinsecus obnoxium quidem esse genus fallacis naturæ, quod in omnes formas ac modos se mutat, deosque ementitur ac damonas, et mortuorum animas, et omnia posse per hæc, quæ bona aut mala pulentur. Nam ea qure reapse bona sunt, cujusmodi sunt animi bona, nihil omnino con ferre posse, neque vero illa quidem nosse, verum malis artibus vacare, ac ludificari, et impedimento sapius esse ad virtutem contendentibus, et fastu plenos esse, nidoribus ac sacrificiis oblectari. Clare τούigitur videat Julianus Porphyrium, cadem secum opinione ac superstitione irretitum, veras de da monibus opiniones proponentem. Malis enim arti- occupari ipsos ait, et obsistere his, qui cum virtute ac laude aliquid facere statuunt, et nidoribus cruentisque victimis supra modum oblectari. Quin- δυναetiam apud Homerum deos reperiemus tam spurcum bonorem ambire, siquidem honoris hic modus etiam aliquis intelligatur. Jupiter ait Nunquam mihi altare vocabat convivio æquati, Libamineque el nidore, hunc enim honorem nos sor [tili sumus. Sacrificabant porro Argivi etiam Tauros omnino nigres Neptuno cæruleos crines [habenti. Molestum vero forte fuerit singula persequi, cum neminem lateat libationibus nidoribusque deos illos omnes, ac potius exsecrabiles et impuros dæinones, oblectari. Neque enim mentitur divinus David cum Iliad. 48. Odyss. 6.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. ait: Omnes dii gentium dæmonia Enimvero, inquit, si Græcorum sacrificia reprehendis, et non parvi criminis loco rem ducis, omnino necesse est nos etiam Mosis legein accusare. Jussit enim oves mactare, iisdemque ritibus Deo munera offerre. Age vero quoad licet subtiliter inquiramus, quæ ratio fuerit legalis disciplina, et quonam deman respiciens Deus, majoribus permisit cruentis uti sacrificiis. Nimirum divina dispositio quædam erat, non veluti rei necessariæ inventum. Etenim admittere quidem ea lubenter, et nunquam non permittere, ut ea faciant offerantque qui velint, eximiisque laudibus rei ornare, ac velut necessario exigere, tanquam sibi debitus sit honor ab omnibus, 126 81crificia cruenta amantis esset, et ejus, qui negligcutius illa peregerit, ignaviam castigantis. Αt vero objurgare ejusmodi cultores, eosque increpare, et opportuno tempore prohibere offerentes, et veluti frustra laborantes atque ex re inutili gloriam sucupantes ad meliora revocare, argumentum est rem usu necessariam non esse, et præter ejus fieri voluntatem. Ait enim: ‹ Ut quid mihi thus ex Saba affertis, et cinnamomuin ex terra longinqua? holocauslomala vestra non sunt mihi accepta, et sacrilicia vestra insuavia ",» Ad hac rursus: «Quis enim quæsivit hæc de manibus vestris? calcare atrium meuin non adjicietis; si obtuleritis similam, frustra; thymiama, abominatio mihi est *. Dixit autem et per alium prophetam: «Holocaustomata vestra cum sacrificiis vestris colligite, et comedite carnes: quia non sum locutus cum patribus vestris de holocaustomatis et sacrificiis in die qua adduxi eos de terra Ægypti “., Non enim cruore Deus indigebat: neque vero tam crassum et materialen cultum requirebat; sed subtilem et spiritualem, qui nimirum spiritu constat, et omni virtute perficitur, probum et integrum vitæ genus, et operam bonorum laude conspicuum, ac sinceram Dei contemplationem, et eximis doctrina ad rectum verumque vitæ genus spiritualem fragrantiam, et ejus quod revera bonum est veram et inculpatam scientiam. Quoniam autem ab Ægyptiorum cultu foedisque et impiis moribus, et exsecranda istorum superstiἘπειδὴ * Psal. xcv, 5. * Jerem. v, 20. 47 Isa. 1, 19-13. tione, abductus Israel vix ac ne vix quidem rcvocari poterat; quippe cum infirma et imbecilli adbuc mente præditus esset, neque dum impigre ad tam excelsum iter eximiæ vitæ et egregiorum operumu cacumen eniti posset; apparet Deum iustar padagogi lege per Mosem lata, spirituali quadam ratione primum ab illo multitudinis Deum errore ut recederent jussisse: permisisse interim suis, ut ex consuetudine prisci cultus gratiarum actiones et sacrificia rite sapienterque instituts offerrent, ut tanquam in figuris et umbris veritatein præinonstrarent. Lex enim figuram habet veritatis, et per illam 18 Jerem. vII, 21,

Christi mysterium describitur. Scientiarum au sem initia perfecta eruditione semper carent, 127 sensim vero ad id quod perfectum est provehunt, parvum addentes parvo, ac quibusdam veluti gradibus mentis nostra vigorem ad praestantiora promovent ac corroborant. Atqui, ut dixi, posteaquam nobis opportuno tempore Servator omnium Christus affulsit; abrogatæ quidem sunt figuræ, et vero cessavit umbræ utpote in litteris infirmitas, Ipse enim per illam priscis hominibus adumbratus est. Ideo cruenta sacrificia repressit, quasi veteribus singulari quodam consilio concessa, ut in iis exercitarentur, et instar puerilis institutionis. essen!. Dixit enim Christus: «Spiritus Deus, et adorantes illum in spiritu et veritate oportet adorare". › Quod autem initio vis cultus legalis apud ipsum & probro et crimine non vacabat, ipsius sapientissiuni Mosis ore declaravit qui legis interpres fuit Si autem exterminaverit Dominus Deus gentes, ad quas tu ingrederis illuc, ut hæreditate accipias terrain illorum, et hæreditate acceperis eos, el habitaveris in terra eorum; attende tibi ipsi, ne inquiras, ut sequaris illos. Postquain autem exterminati fuerint ipsi a facie tua, ne requiras deos ¡llorum, dicens: Quomodo faciunt gentes istæ diis suis, faciain et ego. Non facies sic Domino Deo tuo; abominationes euim quas Dominus odio habuit fecerunt diis suis, quoniam et filios suos el filias suas comburunt in igni diis suis "., Igitur sacrifcia cruenta repudiat. Hæc enim fecerunt diis c suis qui non noverant ipsum. Porro grave ominino eriinen et revera impium, et ab ipsis naturæ legibus abhorrens subjicit, eos nimirum mactare filios et filias. O magnam tutelarium deorum immanitatem! o crudelitatem nefariam, et ferinum ingenium Ilomines plerumque feruntur in eos a quibus molestiam acceperint, et ultrice ira inimicis obsistunt; at cum ad pueros ultio pervenit, iram cohibent, et montua miseratione tenerain ætatem prosequuntur. Hi autem, ut ait Julianus, pro sua quisque ratione, ingenio, ac natura, res mortalium administrantes, illos, quamvis nihil plane 110cuerint, sed potius honore deos prosequi in animo habeant, liberum interfectores faciunt: et humano cruore gaudent, et cum suum adoratorem 128 impiis aris immortuum aspiciunt, rein in deliciis habent. Sed nos forte nugari dicet aliquis, et teinerariam in illos intendere criminationem: nec enim id unquam accidisse. Videamus igitur ex Græcorum historiis, an non humano cruore et sanguine polJuerentur altaria, ac delubra deoruin quos colebant. Aristomenes quidem ille Messenius Jovi cui cognomen Ithometæ trecenta siniul mortuoruin cor. * Joan. iv, 24. " Deut. xi, 29-32.

CONTRA JULIANUM LIB. 1V. pora gratificatus est, quibus et Lacedzmoniorum regem addidit. Is erat Theopompus. Inde admirabilis ille deorum princeps ac supremus. Viris enim misere dispereuntibus de more illudebat maxime, cum illorum aras videret convivio æquali refertas. Illi enim hominum casus delicias suas facere solent. Scythae vero, qui circa Tauricam Chersonesum labitabant, hospites quoscunque intercipere poterant, Dianæ suæ immolabant, eorumque capita pro lempli foribus appendebant, opimam Deæ prædam et hospitale munus ipsi pergratum hominuın cædem offerentes; ut et mari et ductibus ipsis crudelior illa videretur, quæ raperet elapsos, et salutis spem causam mortis faceret ad terram appellentibus. Erechtheum Atheniensem subterraneis dæmonibus filiam suam crudeliter mactasse refert Dorotheus historiarum scriptor in quarto rerum Italicarum. Refert item Monymus in mirabilium Collectione, Peleo et Chironi quosdam immolari, in urbe Thraciæ Pellene. Quinetiaın Lesbios Bacchi aramı cruore virorům imbuisse perhibent. Cum autem vigeret adhuc gentilium superstitio, gladiatoria apud Romanos statis temporibus ſiebant certamina: sublus terram áutem occultabatur Saturnus quidam, perforatis lapidibus subhians, ut cadentis sanguine pollueretur. Porphyrius libro secundo De abstinentia ab animatis, ita rursus scribit: Historia igitur, non solum ea quorum Theophrastus meminit, sed et alia pleraque memoriæ prodidit, ut homines olim immolatos esse. Neque hac temere a nobis, sed lan quam plenæ horum sint historiæ dici, vel hæc satis declarent. Apud Rhodios enim sacrificabatur homo Saturno, sexta die Maii mensis ineuntis. In urbe vero quæ nunc Sulamis, prius autem Coronis dicebatur mense juxta Cyprios Aphrodisio, sacrificabatur, homo Agraulo, Cecropis et nymphæ Agraulidis filiæ. 129 Quæ ad Diomedis tempora consuetudo invaluit, postea mutata est, adeo ut Diomedi homo sacrificaretur uno vero ambitu Hinerræ templum et Agrauli ac Diomedis claudebatur. Porro, is qui immolandus erat, ab ephebis adductus, ter aram circuibat; sacerdos ipsum mucrone in stomachum percutiebal, atque ita succensa pyra totum comburebat. alia: Sucrificabant etiam in Chio insula Baccho dis. cerptum hominem: et apud Tenedum, ut ait Evelpis Carystius. Quinetiam Apollodorus Lacedæmonios ait Marti sacrificare hominem. Phœnices autem in maximis bellorum, aut pestilentiæ, aut siccitatis calamilalibus, quemdam sibi clarissimum, facta sorti tioue, Saturno sacrificabant. Εt post alia: Ister vero in collectione Creticorum sacrificiorum, ait Curelas pridem Saturno pueros sacrificare. Cruore igitur nıiserorum hominum polluebantur altaria deoruTE, quos colebant. Sed forsan dicent nonnulli, quibus res Græcorum curæ sint: Omnino, certis tempo ribus hominum cædes fuerunt; non tamen diis illas offerebant quibus faciendi erat consuetudo, sed improbis potius et abominandis dæmonibus. Ubi Saturnum igitur et Jovem collocabimus, Martem

que, et Apollinis sororem, superbam illam et sagit. tis gaudentem, et Semelis filium stupidum Bacchum, qui hactenus adorantur, aut uspiam forte princi pem inter deos locum obtinent: quibus cruenta sacrificia oblata fuisse vel inter Græcos eximili quique aiunt? Aut igitur dæmones abominandos, impios, et scelestos illos esse fateantur; aut, si deos asseverant, nobiscum illos accusent, ut qui ad extremum usque pervenerint crudelitatis, ac nihil daimoniorum nequitiæ concedant; imo vero ex ipsis jam rebus certissimum sit, illos, non alios, invisos et exsecrabiles esse dæmones. Sciscitantibus autem id dicant, quis demum sacrificantibus scopus essel. An euin, ut ne quid ipsis dirum contingeret, homi cidæ erant? At qui ejusmodi sit, impurum ac pro fanum et extremi sceleris omnes esse dicimus. Quod si quis esset scelestus suorum liberorum inter ſector, an non illi ad summum infelicitatis, et ad malorum fundum res devenerint? Quid enim pejus illi possit accedere filio perdito, et patris dextra misere jugulato? Scythica illa et fera mulier, Eeta dico excantatricem et magam, initio quidem viri sui amans erat: postquam autem libido sua spe decidit, tum liberis necem intulit, et facta est sæculi fabula et scena tragicæ argumentum. Ista cultoribus suis spurci et exsecrandi et totius nequi tiæ auctores dæmiones largiuntur. Hos una cum diis et angelis aiunt præesse rebus nostris, Dei rerum omnium creatoris et opificis permissu. Sed, o viri boni, inquiet aliquis, si non diis, ut ipsi con- c tenditis, sed improbis dæmonibus et detestandis cruentas victimas veteres offerebant, non hominum tantum, sed etiam belluarum; quibusnam demuin per omnes regiones et civitates templa construxi stis, et in iis aras eresistis? Cui enim exploratum est, in omni templo etiam ad nostram usque ætatem sacra perpetrasse, et neminem inter eos ἀνsummum, imum, rudem, aut doctum, nemineın honoribus conspicuum, aut e plebe et nullius nu meri, qui non usquequaque tam foedis cruentisque sacrificiis usus sit? Improlos igitur demones colue runt, quos sl, quemadmodumn illi perhibent, pla care oportebat, quomodo, ut id rite fleret, univer sorum patri et opifici adjungere se non studebant? id enim quam rectissime fiet, si pie et inculpate vivendi voluntatem magni fecerimus, et boni capessendi studio et aiacritate purissino Deo assimilari quæramus. Sic enim istorum perversitatem vincemus, nec corum incursionibus patebimus. Et plens quidem est Scriptura testimoniis, quibus id ostendi possit. Scriptum est enim: e Castrametabitur angelus Domini in circuitu timentium cum, et liberabit eos ".. Sed et ipsorum Græcorum verba proferam; maxime Porphyrii, cujas antea mentionem fecimus, qui scripsit hunc in modum: Quapropter vir prudens ac sapiens cavebil talibus uti sacrificiis, per quæ ad se illos eliciat; 31 Psal. xxxit, 8.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. curabit autem animum purgare omnifariam. Parum enim animum non aggrediuntur, propterea quod ipsis sit dissimilis. Idem etiam sentiendum putabat Hermes illorum ter maximus, qui ad Asclepium sic scribit, de impiis dæmonibus, quos oportet cavere et fugere ocius: Una vero cavendi ratio, eaque saria, pielas est. Pium enim et castum et innocentem hominem non malus aliquis genius, non 131 fatum ipsum vincet, aut ei dominabitur. Deus enim ipsum, si revera pius sit, ab omni malo eripit. Quid igitur, relicto eo quod est haud dubie om ni laude dignum, ad pejora conversi detestandis et scelestis dæinoἐν nibus sacrificia peragi oportere dixerunt? Quando autem, uti dixi, Saturno, et Jovi, Baccho item ac Minervæ, Marti et aliis ea offerebant, ipsi rum, non autem alii præter ipsos, erunt nefarii et scelesti et invidi dæmones, qui Divinitatis inen suffurantur. Instat porro, et ad pravas opiniones quas instituit addit alia his verbis JULIANUS. Constat enim naturam hominum leges statuisse sibi naturæ suæ consentaneas: quibus plurimuni humanitatis insitum erat, civiles et humanas; quibus natura moresque contrarii inerant, duras et inhumanas. Legislatores enim in vitæ institutione pauca naturis et studiis addiderunt. Quare suum Anarcharsin Scythæ ut insanientem exceperuot. Neque gentium, quæ ad Occidentem pertinent, ullam facile invenies, nisi paucas admodum, ad philosophiam, aut geometriam, aut aliquod aliud ejusmodi studium aptam, tametsi Romanorum jam imperium tai late dominetur; sed sermonem modo et dicendi nonuullum artificium, qui horum sunt ingeniosissimi, perceperunt, omnium plane disciplinarum expertes. Ea naturae vis est. Quodnam igitur inorum discrimen inter gentes et leges? CYRILLUS. Tu igitur naturæ hominum differentiam argues, neque de omnibus unam esse prædicandam substantis rationem dices? Non enim, ut videlur, ommes simili modo facti sumus: quin potius ´ ad aliam atque aliaın rem natura discrepamus: adeo ut quidam ingenium forte nactus sit liberale virtulisque studiosum; alius, spurcius et nequissimum. At quonain demuin pacto quis agnoscet animi cujusque libertatem? Nec enim integrum nobis amplius erit bene facere, vel nale; sed ferri temere et inconsiderate necesse erit, vel invitos, quocunque nos naturalis propensionis lex rapuerit. 132 Difficile autem est naturæ repugnare, imo vero impossibile. Quamobrem licet quis crudelis

et atros forsitan sit, natura legibus ad hoc coactus est, et ab hac criminatione Scytha liber sit, et quivis item alius propenso ad immanitatem et atrocitatem ingenio. At si periti legumlatores inġeniorum propensionibus congruas leges accommodant, nullus apud Græcos aut Romanos barbarus habebitur, quantum ad mores nempe ac instituta pertinet; sed pauci admodum apud ipsos sapientes, humani, et justitia cultores reperientur. Neque enim to adigi natura potest, ut non sit id quod est: sin autem, ut existimat, improbitate naturali quidam laborant, erit hoc, opinor, ejus, a quo sunt in lucen educti, condemnuatio manifesta. Mala epim fecit, tametsi natura ipse bonus est. At quomodo qui justitiæ remunerator est, nos ratione creavit, creaturisque suis providit, ac non potius " manifesta injuria afecit, si nonnullis naturaliter insevit peccatum et immanitatem ab omni cultu et sapientia abhorrentem? Quanquam Aristotelicus ille Alexander in libro De providentia, de Deo ita scribit: Ipsum continenter ac perpetuo optimos ac bealos actus patrare dicemus, in quibus et ipsi ejus essentia est: rerum autem quæ hic sunt singularum curam habere, in quantum bonus est ac beneficus. Juvare enim proprium est omnis boni. Quomodo igitur eos juvit ille beneficus, qui natura ab ipso habuerunt quod ei non placet? velle enim bona utique boni est. Sed fortassis dicet, malum naturæ velut ex necessitate non inesse: imo vero leges potius factas esse morum naturæ consentaneas. Et quid hoc ei profuerit, ut demonstret urbium præsidibus diis quibusdam, aut dæmonibus et angelis, gentes esse distributas? Sed enim moribus et institutis eorum, quibus demandatum est imperium, congruere ait, opinor, subditorum propensiones: unaniquamque euim deorum naturam, inquit, sequuntur gentes illorum tutelæ commissæ, Quare cum Scythæ, et alii quidam crudeles et superbi ac petulantes et feris sint moribus; et alia quzdan spurcissima et ridicula apud plerasque gentes in pretio 133 omnino necesse est tales esse præfectos earuín ac præsides. Et his ille virtutis amans Deus subjecisset ad virtutem natum hominem. Sed Seythæ, inquit, non exceperunt bacchantem Anacharsim. Quam ob causam, o bone? Nonne quod natura sua ab humanitate erant alieni? At quomodo Scytha bacchabatur? Scytha enim genere ipse quoque Anacharsis erat: tanta autem apud Græcos in admiratione sapientiæ fuit, ul nonnulli septemi sapientum numero ascribendum ¡llum putaverint. Quoniam autem ad ea defendenda, quæ perperam censuit, gentium occidentalium ignorantiam condemnat, nec fere ullum apud eas liberales artes calluisse contendit, præter admodum paucos: agedum, respondeamus, quo pacto demum paucos discendi desiderium incessit, quamvis id a natura non habeant. Si enim constat ea, quæ sunt præter naturam, nec comparari, nec capi posse, quomodo eo admissi sunt? Nos igitur non

CONTRA JULIANUM LIB. 1V. carpemus universi Opificem, quasi nonnullis nauralem nequitiam immiserit. • Vidit enim, inquit, Deus cuncta quæ fecerat, et ecco valde bona 64.00 Sed illud quod reperitur inter gentes morum discrimen, consuetudinibus et educationibus potius tribuemus, legesque apud singulos populos similes esse gentium principibus, atque ingeniis suis consentaneas. Proinde facile est cuivis videre, si modo velit, improbos et pessime moratos esse Græcorum quosdam et Romanos, Lanielsi ad honestissima quæque sua ipsos leges ferant. Barbaros vero non omnes usquequaque feros; eo vero probitatis et æquitatis interdum quosdamn progressos, ut nomen inde sibi compararint laude dignum. Narrat siquidem Alexander, cognomento Polyhistor, libro De symbolis Pythagoricis, Pythagoram ad Zaram ilitasse genere Assyrium: philosophati aulem sunt apud Ægyptios, qui propheta dicebantur. Quinetiam Assyriorum sunt Chaldaei, Gallorum Druide, et Bactrorum Persicorum Samanæi, et Celtarum non pauci, et apud Persas Magi, et apud Indos Gymnosophistae, et apud Scythas ipse Anacharsis, 134 Zamolxis in Thracia, nonnullos etiam ex Hyperboreis gentibus, quæ ultra Rhipæos montes habitant, justitiam colere, ingluviem et edacitatem aversari, ac Sybariticum victum non pati, soto fructuumi uSI contentos. Aristobulus autem Peripateticus alicubi sic ait: Quæcunque apud antiquos de natura dicta sunt, eadem etiam dicuntur apud illos, qui extra Græciam philosophantur, partim quidem apud Indos & Brachmanis, partim in Syria ab iis qui Judai nominantur. Quinetiam illud narratur: Hippen Chironis Centauri filiam nuptam Æolo, naturalem philosophiam ei tradidisse, quam a patre scientiam ut paternam quamdam bæreditatem acceperat. Euripides vero de ipsa seribit Gen. Prior quidem divina pronuntiavit Claris oraculis ez astrorum orlu. Et horum quidem abunde; ne plurimum interjectu gravis oratio auditoribus videatur. At eoruni commenta ignoratione plena esse, utique patebit. Non enim naturæ legibus velut ex vi et necessitate cogi. mur, ut boni malive simus, sed mentibus potius solutis ac liberis, aut huc aut illuc ire solemus. Porro ille vitilitigator, et gravis adversarius, iu omnem partem se versat, et ex alio in aliud oratione mutata quoties se dat occasio, Scripturam divinitus inspirataı subsannat, et cum nihil prorsus intelligat eorum quæ illa continentur, rursus subjicit JULIANUS. Moses siquidem causam valde fabulosam intulit

linguarum varietatis. Dixit enim alios hominum, cum coiissent, urbem ædificare voluisse, et turrim in ea magnamı. Deum autem dixisse sibi descendendum esse, et linguas ipsorum confundendas. Atque uti nemo me putet hæc comminisci, ex Mosis scriptis legemus quæ sequuntur: «Et dixerunt Venite, ædificemus nobis civitatem ac turrim, cujus caput in cœlum pertinget: et faciamus nobis nomen, antequam dispergamiur super faciem universæ terræ. Et descendit Dominus, ut videret civitatem et turrim, quam ædificaverant filii hominum. Εt dixit Dominus: Ecce genus unum, et labium unum omnium, et hoc facere 135 cœperunt: et nunc non deficient ab iis omnibus, quæcunque facere aggressi fuerint. Venite, descendentes illuc confundamus eorum linguam, ut non audiant unusquisque vocem proximi. dispersit eos Dominus Deus super faciem universæ terræ, et cessarunt ædificare civitatem et turrim ".» Et his scilicet fidem adhibere dignamini; vos vero quæ de Aloadis ab Homero dicuntur non creditis, qui nempe tres moutes superimponere cogitabant, ut in cœlum aditus esset. Aio enim ego, hoc perinde ac illud esse commentitium. Vos vero admisso priori, eccur per deos Homeri fabulam rejicitis? lllud enim, opinor, facere oportet apud imperitos homines, quod licet una voce ac lingua bomines quotquot orbem incofunt utantur, urbem tamen ad cœlum usque pertinenten neutiquam difcare poterunt, quamvis universam terram in lateres coquant. Infinitis euim, lateribus opus erit universæ terræ æqualibus, qui ad lunæ orbes pertingere queant. Ponamus enim, cunetos homines colisse una voce ac lingua utentes: cunctam vero terram lateribus et lapidibus exhausisse; quandonan demum ad column usque pervenerint, licet Glo subtilius ducta protendantur? Hanc igitur fabulam, adeo manifestam, cum veram esse putetis, Deumque timuisse arbitremini, ne homines ejusdem linguæ commercio uterentur, et eam ob rem illorum linguas confudisse; adhuc audetis Dei cognitionem vobis arrogare. CYRILLUS. Quid his cogitationibus vanius? Putavit enim Deum illum rerum omnium supremum, veritum kominum impetus, descendisse ut eorum linguas confunderet, ne ad cœlum usque exædificata turri de regni solio forsan ipsum detruderent. At quoinodo qui eo usque timiditatis delatus esset, sicuti dicaculus ille autumat, descendit ut eorum linguas confunderet, videretque urbem ac turrim illam assurgentem? An forte verisimile est, in coelo si mansisset, et in sua sede hæsisset, damnum passurum a malevolis: si vero cum illis in terra pugnaret, facile victorem evasurum? Quanquam timidi erat, non congredi potius cum paratis ad oppugnandum; sed * Gen. x1, 3-8. Odyss. A, v. 316.

CONTRA JULIANUM LIB. 17. refugere, ac quam longissime recedere. Gen. rii, Psal. cv1, quidem laud nescius sum, imprudenter neipsum his sermonibus intulisse. Deus enim omnia potest, nec quidquam est quod ab illo vel solo nutu perfici nequeat. Necesse antem erat ostendere, adversariuin præ nimia ignorantia et cavillari solitum, et mentis a vero demotæ vecordisque animi sermones velut æstu quodam effundere. Fingit sutem, ut verisimilia quædam proferre videatur, non posse mortales, quamvis terram universam lateribus exhauserint, ad lunæ orbes pertingere. At nos quoque idipsum assequi non potuisse illius temporis homines dicimus. Rei vero causam operæ pretium est exponere. Non enim dicimus, sicut ille nimirum existimal, universi Deum multiplicitate linguarum eos, qui civitatem adificabant, aut turrin excitabant, quod illos reformidaret conscidisse, sed potius ut eis bene faceret, el a vanis laboribus revocaret. Cum enim oinnes bomines, qui paulo ante illos vixerant, ob plurimam impietatem immissa a Deo eluvione funditus periissent, idcirco veriti ne simili casu idem exitium rursus paterentur, indignis ac stultis conatibus animum adjecerunt. Divinis enim consiliis sua velut opponentes turrim nubibus excelsiorem sibi struere tentabant, imprudenter id quidem miseri. Putabant enim forte se eluvionetn superaturos, si rursus illa, ut dixi, ingruente in altum se recepissent. Vides hominum temporis illius peccatum, infecta consilia, conatus irritos, gloriæ divinæ contemptum. Nec enim falsum esse potest omnino quod a Deo promnissum est, eluvionem alteram in orbem non immissurum. Sic enim divinum Noe allocutus est:. Non adjiciam ultra maledicere terræ propter opera hominum, quia intenta est cogitatio hominis studiose ad mala a juventute "., Alioqui fieri non potest, ut præpotentem Dei manum quidam effugiant, si punire scelestos volueril. Ne igitur relictis studiis ad usuin necessariis, frustra sudarent, dissipavit illos Deus, et multiplicem vocem immisit, panæ loco ac supplicii diversæ linguæ excogitato remedio. Quod si Scriptura sacra dical temporis illius homines voluisse ad calum usque turrim excitare, 137 tamen omnino in animum illos induxisse dicimus, ut ad calum usque substructionem bauc attollerent; id enim fieri nequaquam potest. Sed divinitus inspirata Scriptura solet, communi nostro loquendi more, in cœlum dicere pro in al'um. Ergo divinus David etiam hyperbolico orationis genere usus canit de nautis in mari navigantibus: • Qui descendunt in mare navibus, facientes operationem in aquis multis: ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo Ascen dunt usque ad cœlos, et descendunt usque ad abyssos". › Porro quandoquidem Aloidarum mentio– nem fecit, et fabulæ auctorem nominal, quem sane miratur, qui et ipsi, quorum cultor est, deorum non

originem tradidit, age, et nos aliquid de hoc dica mus. Quid adeo mirum, o bone, si olim juvenes fuerunt corporis robore præstantes, ardentes el superbi, fastu pleni, et supercilium in coelumn tollentes, quorum mores cujusmodi fuerint, significare volens, velut exempli vice, ut opinor, magnum quiddam et amplum supra modum eis tribuit, quasi id sibi nempe proposuissent, coelum sibi pervium reddere, si demum fieri posset ut qui montes alLivadine caeteros maxime superant, alii aliis imponerentur. Sed sive Homerus hoc commentus sit, ac velut fabulosum repudiatum sit, sive aliter se habeat, nibil ad nos. Cæterum cum scribat, nos Mosis historiis animum adjicere, ac nihilominus de Dei cognitione gloriari audere, dic, quæso, quid factum dicat quod feri nequeat? Detur enim, eos qui torrim nubibus altiorem excitare præ nimia vecordia in animum induxerant a vero aberrasse, et damnatis consiliis adhæsisse, quemadmodum et Aloei duo filii; quid ad Deum? Nam si conatum hunc pertimuit, idque Moses scriptum reliquit, argumentis ostendat, et mox cessabo. Sin autein vanis sadoribus dementes quosdam liberavit, quid frustra conviciatur, et effrenata lingua nugatur, addens JULIANUS. Rursus ad illud redeo. Linguas quo pacto Deus confudit, a Mose dictum est. Allata causa est, quod timuit ne quid contra se molirentur, parato sibi ad cœlum ascensu, cum lingua inter se et animo convenirent. 138 Rem autem quomodo fecit? Descendens e calo, cum facere non posset demuper, ut videtur, nisi in terram descendisset. De morum autem ac legum differentia, neque Moses, nec quivis alius declaravit; licet omnino majus sil discrimen in legibus ac moribus hominum, quam liogua. Quis enim Græcorum cum sorore, quis cum filia, quis cum matre misceri oportere dicit? Atqui Persæ bonum id statuunt. Quid me necesse est sigillatim enarrare, quam retinentes libertatis et impatientes jugi sint Germani, quam tractabiles et mansueti Syri, Persæ, et Parthi, et omnes omnni no qui ad orientem aut meridiem incolunt Barbari, et quotquot regios dominatus colunt. Si ergo sine providentia majore aut diviniore hæc contigerunt, quid majora et digniora quærimus, et frustra colimus eum qui nihil providet? Cui enim cura nulla est de vita, moribus, consuetudinibus, institutis, legibus, el statu civium, num ultra decet a nobis cultum sibi deposcere? Nequaquam. Videte quantam in absurditatem labatur oratio. Nam bonoruni, quæcunque in humana vita spectantur, principem locum tenent animi bona; posteriorem, corporis. Si ergo nostrarum animaruin bona conteipsit, neque naturalis nostræ compositionis curam habuit, neque doctores misit aut legislatores, sicut

CONTRA JULIANUM LIB. IV. Hebræis tempore Mosis, et post illum prophetas; quanam de re ipsi rite gratias agemus? CYRILLUS. Igitur et mentiri eum, et arroganter facere, et vere de Deo loqui nihil curare, jam antea diximus. Existimat nempe etiam timore victam fuisse mentem insuperabilem, neque mortales in varias linguas dividere potuisse, nisi in terram forsan descendisset, supernis sedibus relictis. Sed aliquis, opinor, sic il lum compellabit: De Deo sermo tibi est, amice, qui hoc universum arcana quadam vi condidit, qui omBem nientem superat, ad queni divinus quoque vid canit: e Quo ibo a Spiritu tuo, et a facie tua 87 Psal. cxxxviii, 7, 8. 58.59 Jerem. xxiıı, 24. PATROL. GR. LXXVI. p quo fugiam? Si ascendero in calum, tu illic es; si descendero in infernum, ades"., Plena enim 139 illo sunt omnia. Ad bæc nos confirmat Servator ipse, dicens: • Nunquid coelum et terram ego impleo, dicit Dominus 69-59?» quomodo non pudel dicere, nisi descendisset in terram, non potuisse temporis illius homines in varias linguas dividere? Nisi forte revera descensum corporeum fuisse putat, et corporum legibus incorpoream naturam subjicit, et de loco in locum progressione motum existimat, quod et loci, et magnitudinis, et circumscriptionis omnino expers est. Sin autem Mosen irridet, quod scripserit in terram ex alto venisse universi Deum; humano more loqui nescit, quippe qui sciebat verba ad captum humana natura altemperari oportere, cum serinones non haberet divinæ pares majestati. Quando vero curiosius sciscitatur, quomodo demum et unde gentes moribus ac legibus differre cernantur, et Mosen quidem, aut qui exceperunt illum propheta, nullam de his prorsus facere mentionem ait; tum differentiæ rationes expendens Graecos quidem et Romanos mirum in modum incestas cum matribus sororibusque nuptias detestari, apud alios tainen ipsum in pretio habitum, probat vero Germanorum efirenatos mores, et aliorum item mansuelos: postea universi Deum negligentiæ in nos accusat, nisi fuerit ipse auctor ac legislator rerum adeo turpium et ab æquitate abhorrentium. Age, sic illum compellemus: Erras, o bone. lllius in coelum excelsa turris insanissimis molitoribus nocebat ejusdem lingua consensio: proinde linguas eorum confudit, mentis ac sermonis opifex. Quippe gentes, quæ moribus ac ritibus nequaquam inter se consentirent, dividere, quo pacto Deo convenisset boni amanti? Quod enim contigit causam habet, et, ut ita dicam, ortum, ex eo quod non onines honestam et inculpatam vitam amplecti velint. Naturam enim nullius egentem boni, et rerum utilium cognitione sponte sua præditam, ab Opifice rerum omnium nos accepisse dicimus. Quam sententiam nostra:n

divinitus inspirata Scriptura adjuvat. Plurimæ si quidem voluptates et variarum perturbationum impetus corrumpunt cor, et a recta ratione mentein uniuscujusque deturbant, et quibus quisque malis 140 patet, his ille necessario subjicitur. Sui juris cnim est et ad arbitrium suum mens cujusvis honinis soluta. Quare, licet malis legibus quidam ad id, quod rectum non est, instituti sint, ad meliora facile se transferent et utilia, si velint: cum naturæ legibus ad turpia non sint astricti, neque vinculis quibusdam inextricabilibus ad aliquid contra voluntatem coacli, sed liceat unicuique, uti dixi, ferri ad id quod melius est. Quam ob causaın igitur dixit, non sine Numine nobis esse putandum gentes esse distributas juxta legum ac morum discrimina? At nunquid omnes conftebuntur, si onnibus mortalibus propositum ac voluntas fuisset Dei nutu vivere, unum morem omnium futurum fuisse, omnibus ad probe agendum propensis, unam præterea legem ac vivendi rationem? Posteaquam autem, ut dixi, relicta, quæ vere digna est lomine, vita, repudiataque meliore legitima et Deo accepta vivendi ratione, turpem et corpoream ac belluivatn ejus loco suscepimus, et aurea æneis, ut Homerus ait, mutavimus, et voluptatibus victi, res longe utilissimas a tergo reliquimus, præseulem voluptatem utili præferentes: eam ob rem salle moribus distincti sumus, alii quidem non omnino vituperandis, alii delerioribus. Ne ergo hanc ob causam Deum accusel, quasi nostri curam neglexe rit, et naturalem nostram conditionem contempserit. Si enim norat aliquos eorum qui in cœlis degunt, ortum diversum sortitos naturamque a nostra diversam, non amplius, ut opinor, de boninibus loquitur. Nam si extra humanitatis rationem ac nonien positi sunt, non perinde ac nos aestimandi crunt, sed quasi diversa quædam animalia habendi, nec ullo modo hominibus similia. Cæterum prodeat in nredium, ac talem aliquem ostendat, ne vanam in illum reprehensionem suscepisse videamur, qui Opificem ait negligenter nos condidisse. Sed nunquam id sane poterit; imo vero fallitur, ut dixi, et forte naturas cum moribus ac legibus eodem numero habet. Porro Mosen ac legem), deoque prophetas, gentium multitudini a Deo tra ditos, proximis libris abunde demonstravimus. Ostendimus enim 141 Abrahami progeniem, imo ipsum divinum Abraham, cum esset alienigena, et a Chaldaeis oriundus, vocalum esse a Deo ad cugnitionem veritatis. Quin et Ægypti incolas idolorum cultui addictos intercedente Mose Deus servavit, et ad rectum sincerumque vitæ genus data lege instituit. Unde, si recte rem æstimare volumus, primitiæ vocationis gentium jure merito fnisse intelligitur Abraham, et ejus posteri. Missus item est Jonas propheta Ninivitis prædicaturus; nec ultro sane profectus est, verum Deo jubente, ut illud iter capesseret, missus est. Omnia enim potestate sua continet, cum sit omnium conditor ac Dominus.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. vix ad fines usque Judaicæ regionis pertinere, ac ei sorte veluti quadam obtigisse, ut solis Israelitis pracsset: cæterum ab aliis gentium prafectis laud multum distare, quos ultro citroque deos appellat ac demonas. Rursus enim inquit iste vero contractam ejus potentiam existimat, et JULIANUS. Sed videte nunquid Deus nobis etiam dederit eos quos ignoratis, et deos, et præsides bonos, nihilo inferiores illo quem ab initio Hebræi coluerunt præside Judææ, quam ille unam regendam nactus est, quemadmodum Moses dixit, et quotquot illum exceperunt, ad vos usque. Quod mundi proximus sit Opiſex ille, quem Hebræi colunt, quia et nos de illo melius sensimus, bona utique nobis dedit quamı illis ampliora cum animi tum corporis, de quibus paulo post dicemus; et nobis legumlatores misit nihilo Muse deleriores, nedum plures multo prestantiores. CYRILLUS. Cum igitur ex iis quæ scripsit Moses, et qui secuti sunt illum sancti prophetæ, ostendere conetur soli Judææ Deum præfuisse; agedum retro velut oratione conversa, mendacium ejus utilissinie ac necessario delegamus. Quippe Muses unum quidem natura ac vere Deum prædicavit, summum, et supra universos, et ultra id omne quod ortum habet. Et hoc quidem universum condidisse ipsum ait per Filium in Spiritu, idque multis antea sermonibus a nobis declaratum est. At bonus 142 iste, supremum illuın omnium rerum creatarum principem, qui natura sua dominatur omnibus, impuris dæmonibus annumerans: Videle, inquit, nunquid etiam nobis Deus præfecerit deos ac praesides bonos, qui vobis ignoti sunt, nihilo ninores eo quem Hebræi colunt. Bonos, obsecro, præsides ac deos datos esse tibi, tuique similibus, ais? Quales vero quibusnam gentibus præpositos? An iis quæ Tauricam Chersonesum incolunt, Scythis nempe, et quotquot reliquas gentes immanitate superant, quibus pro nihilo quoque est humanitas atque benignitas, in pretio auten furor et intemperies ad morum imμrobitatem, et laudi sunt homicidia? An Persis praefectos, apud quos laudabile et expetendum est matribus jungi? Eniinvero Greci, inquit, ac Romani bonis et humanæ, societati aptis legibus reguntur, ac optimos præ omnibus deos habent aut dæmones. Al, o bone, nonne melius erat ac sapientius bonos, æquos, faciles et benignos omnibus magistros præficere? id enim ad Dei glorian pertinebat: qui cum bonus sit, quomodo non ais necessarium esse, ut suis bonum quodcunque largiatur? Verumtamen, inquit, si Deus, qui ab Hebræis colitur, ut aliorum uuus, definitum habeat imperium, nos præstantio

res nacti sumus: sin aulem proximus sit inundi Opifex, nos de illo melius sensimus. Vedvcit igitur velut in secundam a primo et classem et naturam proximum mundi Opificem. Bonum etenim ei præponentes, immotum illud esse aiunt, et Providentia omnino repudiata alterum Deum comminiscuntur, quem proximum creaturis appellant. Sed si hic sit, inquit, nos melius de illo sensimus. At de his subtilius disputare nunc prætermittam. Dicat vero, quo pacto de illo melius senserint, diis aliis ac propcmodum invonieris imperium in gentes tribuendo. Annon enini satius esset ipsum omnes imperlo continere, omniumque vocibus celebrari? Qui fit autem ut gentes ab nonnullis, ac non suo nutu potius institui velit; sic autem vivere, ut, si quam habet ipse boni rationem, etiam excandescat, ne mine ei 143 obtemperare curante? Jam quod nostri doctores præstiterint Græcorum legislatoribus, aut sapientibus doctoribusque, opportune docebimus. Insistit porro suis commentis, et quasi mendacio patronum se locaverit, rursus ait JULIANUS. Quod dicebamus igitur, nisi unicuique genti Deus aliquis præpositus esset, et huic subditum angelum, et dæmonem, ac animarum peculiare genus subserviens ac subministrans potioribus, in moribus ac legibus differentiam positurum fuisse, ostendatur ab alio quo pacto hæc fuerint. Etenim haud sufficit dicere: «Dixit Deus, et facta sunt ®;» verum etiam oportet Dei mandatis eoruin quæ fiunt naturas consentire. Quod autem dico clarius explicabo. Jussit Deus, verbi gratia, ferri sursum ignem, terram autem deorsum; annon ut Dei mandatum fieret, oportebat illam quidem levem esse, hanc vero pondere gravem? Ita etiam de reliquis similiter. Es post alia Eodem modo et de divinis. Causa vero est, quia hominum corruptibile est et caducum genus. Jure igitur eorum opera quoque corruptibilia, et mutationi e conversioni prorsus obnoxia. At cum Deus sit æternus, talia decet etiam esse mandata. Talia vero cum sint, aut ipse natura sunt rerum, aut rerum naturæ consentiunt. Quomodo enim natura Dei mandato pugnaret? Quomodo vero ab illa consensione excideret? Igitur etsi ut linguas, ita etiam respublicas gentium jussisset confundi et invicem non consentire: non mandato solum id præstitisset, sed nos ad hanc discrepantiam natura etiam comparasset. Oportuisset enim primum differentes subesse naturas eorum, quæ inter gentes discrepare debebant. Spectatur id certe quoque in corporibus. Si quis perspiciat, Germani et Scythæ quantum a Pœnis et Æthiopibus diſſerant; an hoc etiam nudum ❤ Psal. xxx11, 9.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. est mandatum, et nibil aer, nihil regionis ad coelum. respectus ac positio confert? CYRILLUS. Abunde mihi videor ostendisse causam morum legumque differentia, ob quam gentes aliæ ab aliis diversæ inter se discrepant. Voluntatum enim inclinationi et discipline 144, a majoribus accepta illam vitæ morumque dissimilitudinem tribuimus. Quam in rem nos juvabit ille celebratus in scena, et qui multorum casus per tragœdias decantavit; Sophoclem dico; scripsit enim in hunc modum Civitas enim omnis est ducum fram agunt Exercitusque omnis: el qui mortales inter perpeMagistrorum sermonibus mali fiunt. Audis, a voluntate cujusque et magistris proficisci, non autem naturali necessitate ulli contingere, ut perperam agat. Sin autem, ut ait ipse, ex eo quod gentes distributa sunt diis ac damonibus singularum gentium tutelaribus ac præsidibus, in moribus ac legibus discrimen inductum est, dicat rursus amabo. Percontabor enim utrum moribus hominum ac legibus inviti annuerint urbium tutelares dæmones, cum ipsi aliter sentirent; an vero qui eis subsunt potioribus cedere coacti illorum arbitrio vivere persuasi sint, non autem suopte nutu ad ea facienda se contulerint, quæ unicuique cordi erant. Si ergo hominum mores ac leges dii secuti sunt, idque fecerunt inviti, alieno ductu pervenerunt ipsi potius quam vicerunt, et subditis cervicem subjeeisse rebus ipsis arguuntur. At quomodo subjecit Deus gentes iis, qui nesciant aut non possint in sententiam suam ipsas adducere? Quidnam inde sit commodi, uos edoceat. Quod si præfectorum suorum leges subditi sequuntur, his jure merito referenda causa est plurimi illius ac diversi in ratione morum et legum discriminis. Proinde inter tutelares aut gentium præfectos deos ac dæmonas erunt asperi, truces, iracundi, erudeles, et ad pessima quæque suscipienda comparati. Quales enim spectantur subditæ gentes, tales necessario præfecti cogitandi. Porro nonne manifestum est in Deum convilium, adeo impuris, et ad omne probruin praeeuntibus, universos hoinines subjicere, aliudque his intolerabilius addere. Oportebat euim, inquit, differentes subesse naturas iis in quibus erat dissimilitudo futura, ut Dei 145 mandatis res congruerent. Nunquid ergo, sicuti necessarium erat levem esse natura ignem, ut sursum ferri posset, terram autem gravem, ut depressa jaceret, subsideretque eodem modo nonnullos homines improba natura este oportebat, itaque ab Opifce feri, propterea quod necesse erat illos subjici præfectorum arbitrio? Quænam vero satis illi oratio patrocinari poterit, si ab aliquo sana nientis in disceptationem vocetur? Quomodo enim omnium creatorem defendet, quominus jure merito rideatur, siquidem malarum est natura

rum auctor? Nam si prætor voluntatem eo adductum ipsum dicit, subditur forsan alicui potiori, et cui sit cogendi potestas, et est aliquid ipso præstabilius; sin autem minime præter voluntatem, sed sua sponte eo adductum contendit, quomodo bonus est, et ex bono? Sic enim de illo Platinus; neque suam magis quam Platonis explicat sententiam. Causæ vero, quæ Mens est, patrem ait ipsum Bonum, et id quod est ultra mentem, et supra substantiam, plerumque vero Ens, et Mentem, Ideam appellat: quocirca Platonem novisse, ex Bono quidem Mentem, et ex Mente animam exsistere. Et hos sermones non novos, neque nunc natos esse, sed alim quidem obscurius esse dictos, at voces has eorum interpretes esse testatur. Si ergo patrem Opifici ait esse BoDum, naturas autem fecit non bonas; ad bonum ipsum convitium redit, idque tanquam proximi mundi Opificis interventu. Sic enim ille dicere videtur. Cæterum miror ipsum corporum colores accipere, ut demonstret hinc intelligendum esse diversam gentibus naturam inesse. Quod si quid in boc vere sentire et dicere putat, non animadvertit se peccare. Oporteret enim sane, ut arbitror, omnes quotquot sunt unius coloris, unius et ejusdem esse sententiæ: et si quis albo colore bonus esset, ŋeminem bonum qui non esset hujusmodi; sin autem fuscus ac niger itidem bonus esset, neminem proinde bonum qui albo corpore præditus esset. Annon igitur ridicula sunt ista? Nonne temere has nugas effutiit, et extremæ confusionis plenissimos sermones eructat? quomodo 146 hoc demum ambiguun? At contra pietatis placita arrogantius insultat, et sanctum Mosen calumniis appetit, eodemque secum opinionis errore ac mendacio implicitum fuisse, et adulterare veritatem existimat. Sic enim ait rursus JULIANUS. Quod autem Moses istiusmodi quoque rem sciens obscurarit, neque linguarum confusionem Deo tantum tribuerit (ait enim ipsum non solum descendisse, neque unum tantum cum eo, sed plures descendisse, et qui sint illi reticuit), manifestum est similes Deo putasse eos, qui una cum ipso descenderunt. Si ergo ad linguarum confusionem non solus Dominus, sed et alif cum ipso erant linguas confundentes, jure auctores hujus discriminis esse censebuntur. CYRILLUS. Igitur aperte confessus est me Mosen quidem dicere voluisse, quosdam deos una cum Deo ad linguas confundendas descendisse, sed hoc solum Venite, et descendentes confundamus ibi linguas eorum ".» Αt quomodo demum quod libet addivinat, et deos illos qui descenderunt, similes ei qui 11 Gen. x1, 7.

CONTRA JULIANUM LIB. IV. natura Deus est, et ejus majestati pares ait? Nam * Deut. vi, 13; Matth. iv, 10. ** Exod.xxvm, 13. disertis omnino verbis Moses divinus, non semel, sed multoties, falsi nominis deos reprehendit, unum vero ac solum adorandum esse dixit. Dominum, enim inquit, Deum tuum adorabis, et illi soli servies".» Et rursus: «Qui sacrificat diis alienis, exterminabitur, præterquam Domino.soli ".» Quim et ex persona Dei dixit: «Non erunt tibi dei alieni præter me “. › Jam quo pacto novit deos alios una cum uno vero ac natura Deo descendisse, eique adjutores aliqua in re exstitisse? At enim quomodo, inquit,‹ Venite, › et, ‹ Descendentes, › de uno posuit? Non latuit Mosen, Deum unum esse, aut unam divinitatis naturam in sancta et consubstantiali Trinitate adorari, in Patre, inquam, et Filio, et Spiritu sauclo. Si enim quodlibet eorumn, quæ laudavimus, personis propriisque subsistentiis, id quod est, esse creditur: Pater enim est Pater; et Filius, Filius; et Spiritus, Spiritus: tamen essentiæ identitas in unitatem colligit. Et sane magistros ejus, quos præ opinione 147 singularis sapientia vehementer mirantur, eliani ad tres usque hypostases divinam et perfectissimam naturam extendere, priore libro ostendimus. Sed non gravabitur hic rursus paucis repetere. Plato igitur Deuin supremum ait esse Bonum. Ex illo emicuisse Mentem, et banc esse attentum mundi Opificem, pri mo quiescente et vacante. Et tertiam inducit Animam, a qua cuncta cieri animarique ait. Hæc ille. Nos autem vere et accurate de suprema divinitate loquentes, Filium ex Deo et Palre genitum asserimus, æqualis naturæ, nec ulla in re ab eo differentem: procedere vero Spiritum sanctum, a quo cuncta vitam accipiunt. Et procedit quidem ineffabili ratione, uti dixi, ex Patre Spiritus sanctus vivifcus, præbetur vero creature per Filium. Norat igitur Moses adorandain et unam in sancta Trinitate divinitatis naturam: ideoque interdum numero utitur singulari, interdum etiam plurali. Cujusmodi est illud: «Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram “, Sane enim ut hominem formaret, alios sibi non fecit Deus adjutores. Sed hoc verbo faciamus, et ad similitudinem nostram, sanctam et consubstantialem Trinitatem demonstravit. Quapropter etiam hoc loco: «Venite, et descendentes confundamus linguas eorum, non significat deos alios assumptos fuisse. Quomodo enim aut unde? Nec enim plane ita est; sed saucla Trinitatis adorandum, ingens, et adinirabile mysterium subindicat. Scd et mirum iilud. Quippe enim, ut putavit ille ac sensit qui sibi sapiens videtur, non est veritus Deo, virtutis omnis amanti, affectuum humanorum perversitatem affingere, eumque una cum aliis au. ctorem fuisse rerum adeo turpium et improbarum. At linguarum confusio causam habet rationi valde consentaneam. Frustra enim laborantes illius temporis homines coercere voluit universi Opifex adeoque coercuit, cum diversitate linguaruin eos 6 Exod. xx, 5. 68 Gen. 1, 26. • Gen. xi. 7.

separavit. Sed nihil ex ea re damni ceperunt, cum nihil eis acciderit, unde mali ex bonis fierent, et optimis moribus ad deteriores converterentur. Nemo enim est, qui non præclare et laudabiliter vivere possit, quamvis peregrina lingua utatur et a Græcorum sono diversa. Perversitas autem morum nonne mortalibus damnosa, si Barbarorum erosi mores, et crudelitas, et animi impotentia, et intemperantia, et homicidiorum impunitas, et λαμquæcunque nostris legibus condemnantur? At quo nodo Deus adeo probitatis amans morum perver sitatem fecit? Rursus vero cunctam orationem sum matim colligens ita scribit JULIANUS. Ecquid ergo tam longo verborum ductu dicere volui? Nempe, si proximus mundi opifex sit ille, qui a Mose prædicatur, nos de illo melius sentimus, qui putamus communem eum esse universorum Dominum: alios autem gentibus præpositos, qui sub illius quidem imperio sunt, sed tanquam imperatoris legati suam quisque vicem diverse abeuntes, neque ipsum aliorum deorum, quos subjectos habet, partiarium statuimus. Quod si particularem aliquem reveritus ille, ei gubernationem universi tribuit, satius erit eos ex nostro judicio universi Deum agnoscere, unaque illi ignotum non fuisse, quam eum, qui minimæ parti præfectus est, rerum omnium Opificis loco colere. CYRILLUS, Et sane omnium Opifex ille est, qui a sapientissimo Mose prædicatus est, atque idem ipse rerum omnium Dominus quæ cernuntur aut non cernuntur, nec quidquam est quod cervicem sceptris ejus non submittat. At bic rursus, ejus regnum impuris ac desertoribus dæmonibus tribuendo, melius de ipso sensisse prædicat. Neque hoc contentus aliud comminiscitur, nempe, si particularis esset Deus is quem colimus, melius fore unum quoque omnino non ignorare. At nos unum cumque supremum omnium non ignorasse, pluribus antea verbis ostendimus. Audiant autem a nobis qui cum illo in eodem errore versantur: Surdi, audite, et, cæci, contemplamini tam abominandos et ridiculos cultus. Particulares et falso dictos, imo vero nequaquam exsistentes deos amandate, uuum autem verumque natura nobiscum adorate. Mentiri porro Julianum, 149 cum ait, universi Deum aliis diis legatis gentiumque præfectis quibusdam regnum suum impertiisse, ex sacris paginis nešno non facile intelliget. Rem enim vel ipso nolente demonstrare conabor. Nonne vitulum conflavit olim in deserto Israel, salute sua neglecta?

CONTRA JULIANUM LIB. IV. Hanc ob rem Deus indignatus sacrorum antistitem e Exod. 1-6 et 12-17. «1 Cor. Μosen his verbis com pellavit: Vade, descende hine, tu et populus tuus, quem eduxisti ex terra Ægypti, in terram quam juravi Abrahæ, et Isaac, et Jacob, dicens: Semini vestro dabo illam, et simul mittam ante faciem tuam angelum meum. Non simul ascendam tecum, eo quod populus tu dura cervicis es. Εt populus, inquit, audito isto verbo duro, lugubrem planctum fecit. Et dicit ad eum Morses: Nisi ta ipse simul comes fueris, ne me hinc ascendere facias. Et quomodo vere notum erit, quod înveni gratiam apud te, ego et populus Luus, nisi tu nobis comes fueris? Et dixit Dominus ad Moysen: Et hunc tibi sermonem, quem dixisti, faciam *.» Videsis ergo sub Deo agere Israeleın ac summæ proinde prosperitatis fructum capere. Sed postquam defectione a Deo non mediocriter offendit, velut ponae loco id accipere, quod angelis subesset. Et quidem dixerim sanctum angelum ipsis praefuturum a Deo promitti, sed citra comparationem. Præstabat igitur Israelem ipsi Deo rerum omnium subjici, non autem aliis ab ipso, quod Mose pro Israele deprecante demum avertit. At si necessarium et utile fuisset Israelem angelo subjici, neque Moses illud deprecatus esset, neque Deus ipse universi deprecanti bonum annuisset. Cum autem ira sedata semetipsum adfuturum dixerit Israeli, quamvis peccati reo; patet utique Deum mortalibus præesse, non alicujus interventn, sed proxine ac per se, ut ita dicam, non esse id ab ejus voluntate aut dignitate alienum. Neque vero damni expertes homines fore, si aliis quibusdam subsint, aut gentium præfectis, aut angelis, quamvis probitate ac sanctitate præstantibus supremoque Deo subditis. Addam porro aliud non inutile futurum 150 legentibus. Improbi ac deseriores dæmones homines sibi vindicarant; factus homo est unigenitum Dei Verbum, fortissima Patris dex tera, manus polestate sua cuncta continens, ut illorum impotenti dominatu liberatos Deo et Patri offerret. Cujus rei fidem faciet Paulus, sapientis simus sacrorum ejus mysteriorum antistes: «Ut enim in Adam omnes moriuntur, ita in Christo vivificabuntur. Unusquisque in suo ordine; primitiæ Christus: deinde hi qui Christi, in adventu illius postea finis, quando tradet regnum Deo et Patri, quando abolebit omnem principatum et omnem potestatem ac virtutem "., Audis quod, omni potestate ac virtute abolita, omnique diaboli fraude sublata, regnum tradit Deo et Patri Filius, velut tyranno ereplum adimens, et ad Patrem afferens. Non enim regnum a se abdicans ei tradit, sed liberum, uti dixi, depulsis” hostibus, nec ullo alio, quotquotin terra sunt, quam illo solo regnante per Filium cum Spiritu san cto. Al nonne ingratum esset illi, homines in terris degere sub quibusdam gentium præfectis ac tutelaribus diis, qui et homo similis nobis factus est, et

ignominia contempta crucem sustinuit, ut impiorum demonum agmen ab invadendis nobis expellerel. LIBER QUINTUS. 151 Beatus David morbum omnium foedissimum affirmat esse linguæ intemperantiam. Et sane banc deprecari solebat his verbis: • Pone, Domine, custodiain ori meo, et ostium circumstantiæ labiis meis. Ne declines cor meum in verba malitiæ “. Sapienter enim ea sentire velle, quæ sane mentis homines decent, et ea oratione uti, quæ reprehensione careat, plurimi faciendum esse dixerim. Scriptum enim est, si quis in sermone non labitur, hunc perfectum virum esse, eique totius corporis frenandi esse potestatem **; contra vero solutæ et licentis linguæ vitium babere et in omne probrum ruentis, nonne omnes jure merito reprehendent? Nemo est, opinor, 152 qui non ad extremum mali devenisse dicat eos, qui tam gravibus morhis teneantur. Age ergo, horum e numero unum esse Julianum vitilitigatorem et criminatorem ostendamus, cujus ingenium omne, ut admotus equus, in criminationem nostram sese effundit. Ita porre se maledicentiæ dedidit, ut alius nemo, quotquot ante Christianæ religioni bellum indixerunt. Præter illa enim, quæ singulari audacia deblaterat, legem sapientissimi Mosis indignissime conculcat, et contra divina oracula plurimum debacchatur, ut, si qua detur actio Psal, cxL, 3-4. Jac.

CONTRA JULIANUM LIB. V. inscitis, ea re merito postulandus sit. Ita vero scri bit JULIANUS. Decalogus ille, Mosis lex, mira est: «Non furaberis, Non occides, Nou dices falsum testimonium.. Scribantur vero iisdem verbis singula præcepta, quæ ab ipso Deo scripta esse ait: ‹ Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti ".» Sequitur alterum: • Non erunt tibi dii alii præter me. Non facies tibi ipsi simulacruin 79.» Causam addit: «Ego enim sum Dominus Deus tuus, reddens peccata patruṁ in filios, Deus zelotes. Non assumes nomen Domini Dei in vanum. Memento diem Sabbatorum. Honora patrem tuum et matrem. Non mochaberis. Non occides. Non dices falsum testimoniam. Non concupisces rem proximi tui v.» Quaenam gens est, per deos, si hæc dempseris: < Non adorabis deos alios; s et Memento Sabbatorum, quæ mandata cætera servanda non putet? adeo ut illa violantibus pœnæ constitutæ sint, alibi quidem graviores, alibi vero similes iis quæ Mosis lege constitutæ sunt, alicubi etiam humaniores. CYRILLUS. Oblitus mihi videtur objectionis, quam sæpissime fecit, qua contendit inter gentes, alias bonis et æquissimis legibus regi, alias efferatioribus noribus przditas, velut impunitate proposita, in omne 7º Exod. xx, 13-16. " ibid. 2. 7ª ibid. 3, 4. cinus ruere. Singulos enim gentium præfectos, aut urbium tutelares dæmonas, dixit arbitrio suo imperium sibi traditum administrare, et 'subditis, quæcunque velint, præscribere. At quomodo hic asserit omnem gentem, 153 aut ne ullos quidem esse, qui rectam et justam vitæ degendæ rationem aspernari velint? Qui igitur fit, ut adeo venerandam et admis rabilem legem extremis criminationibus urgeat? Nee enim queo dicere. Duo quippe maxime necessaria curasse videtur, iisque potissimum ante cætera praecepta exquisitis, alia subnectit, quibus vitam omnium optimam recte sane consequi possimus. Præ omnibus enim optimam esse ait pietatem in Deum, quæ a nobis perfciuir perpetuo et constanti in illum studio, et cum deficere ab illo prorsus detestamur, nec aliis honores tribuimus, qui soli conveniunt ipsi ac debentur. «Ego enim sum, inquit, Dominus Deus tuus, et non erunt tibi dii alii præter me. › Cum igitur vel in rebus nostris rectam veritatis viam boni omnes perpetuo studeant insistere, mendacium autem aversentur; nunquid operæ pretium erit, ut veritatem consequamur, accuratam et exactissimam ejus, qui revera est, cognitionem accipere, nec usquam alio, et ad ea quæ minus decet, ferri, falsi nominis diis, et qui nusquam exstiterint, divinum honorem tribuentes. Ergo posteaquam unum natura 78 ibid. 5-16.

el vere Deum demonstravit, tum parentes revereri & jussit, propositis haud contemnendis præiniis virta tis cultoribus. ‹ Honora, enim inquit, patrem tuum et matrem tuam, ut bene tibi sit, et eris longævus super terram. Post hæc omne genus improbitatis prohibet, nefariosque mores improbat. ‹ Non enim occides, inquit, non machaberis, et catera. Jam vero quis non sapientissimum Mosen suspiciet, et legem per ipsum latam oinni admirationis genere prosequetur, nisi forte preclare et sancte vivere pro nihilo ducunt qui se Græcorum opinionibus tolos addixerunt? At illa ipsa cunctis gentibus nota esse, observarique fatetur ab omnibus. Utrum igitur edoctæ ab alio quodam, qui hæc ante sapientissimum Mosen tulerit? Atqui Mose nullum antiquiorem legislatorein proferre potes. An quod scientiam naturæ ab Opifice inditam acceperint, qua res utiles cognoscere et a bonis deteriora secernere possent? Recte id quoque se habeat. Optima ergo iustituta sunt illa, quibus cum ipsa consentit lex natura. 154 Veruntamen honinis naturam ait suapte vi cognitionen utilis nequaquam assecutam. Mortales igitur omnes opus erat recte institui; proindeque lex Mosis jure plurimi facienda est. Ignorantibus enim cognitionein injicit rerum agendarum, quæ panamn avertunt, ac debita præmia rependunt. Sed percontanti mihi respondeat: Nunquid eos, qui rectam vitam agere et talia præcepta servare sibi proposuerunt: «Non occides; non mochaberis; non concupisces res proximi tui; non falsum testimonium dices, non pejerabis, a et cælera, laude an risu dignos putet? Si laudat, nunquid levitate carere potest tam temeraria ac præceps rerum, quæ sunt admiratione dignissimæ, reprehensio? servant enim quæ in pretio habenda putant. Sin autem minus quidem ea probat, sed reprehendit potius: constabis utique solum ipsum ea venerari quæ vetita sunt Græcorum legibus, et quæ omnium calculo dainnantur hæc potissimum colere. Solon enim et Lycurgus leges optimas Græcis tulisse dicuntur. Et ambobus sane Moses antiquior, quem hi postea longo temporum intervallo secuti sunt. Cedo itaque, cum Mosis præceptum clare velet occidere, et alienas nuptias deperire, furtum vero, et perjurium, et falsum testimonium damnet, pœnasque alalual in eos qui deliquerint: haccine vero non recto esse visa sunt ejus legislatoribus, aut noni eamdem rationem ingressi deprehendantur? Si ergo contra, quam Solon et Lycurgus sentiunt, hæc scripsit Moses, interea doceat. Nobis enim sufficit illius damnari calculis eos, quos in admiratione habet. Sin autem illorum scripta plerumque Mosi consentiunt, eoque nomine maxime commendantur, quod cum legibus Hebræorum conveniunt; quidni animadvertit, majores nostros repreheudendo, suos etiam una reprehendere? At quopiam omnibus, quotquot terrain incolunt, nota sunt observanturque scripta Mosis, nec cum ullo Exod. xx,

CONTRA JULIANUM LIB. V. prorsus dissentiunt, eam ob rem illa probro et tumelia digna esse contendit. Sed annon eam ob causam in pretio illa potius haberi decuit, quod omδὴ nium suffragiis ornentur? Aut sane rursus doceat, quae res justiore laude dignæ sint: au quæ placent omnibus, et quas nemo non recte atque ordine clas esse sentiat; an quæ paucis probantur, aut omnino nulli. Opinor, quæ omnibus. At modi sunt præcepta quæ per Mosen promulgata sunt. Qui porro fit, ut quibus rebus admirationi esse maxime debuerunt, ex iis ipsis nesciens summam illis criminationem Impingat? Quod si propterea, πραquod Moses illa promulgavit, et omnibus placent, dem eorum repudiandam putat, multis sane aliis haud obscuri nominis idem jure merito objiciet, cunque voluerit hujus sententiæ suffragari. Nonnulli primi artium et scientiarum inventores fuerunt inter homines. Alii enim textoriam, alii ærariam, sutoriam alii, ac præterea medicinam, aliaque ad vitæ usum necessaria plerique excogitarunt. Num igitur, si hæc omnibus placent, et necessario exercentur, et adbuc vigent, inventores merita laude privabimus? At nequaquam id jure flet. Nam quod eorum artis inventa in honore apud omnes sunt, plus eis quoτὰ que laudis et commendationis affert. Sed præfractus hic et audax non solum divina præcepta incusavit, verum etiam aliud quiddam adjicit in hunc modum 78 Exod. xx, ibid. 5. JULIANUS. Atqui his verbis: Non adorabis deos alienos 7, quod extremum in Deum est convicium facit • Deus enim æmulator est, inquit”. Et alio in loco: • Deus noster ignis consumens 7. Ergone æmulator homo, et invidus, reprehensione tibi dignus videtur: divinum autem existimas, si Deus æmulator nuncupatur? At qui consentaneum est, tam manifeste de Deo mentiri? Nam si æmulator est, eo invito dii omnes adorantur: et reliquæ gentes deos adorant. Quidni ergo id prohibuit qui sic æmuletur, neque alios, sed unum se adorari velit? An potestate caruit, aut principio prohibere noluit, ne reliqui adorarentur dii? Atqui primam impium, si dieas non potuisse; alterum humanum, et operibus nostris congruum. Apage nugas istas, neque tantam in vos ipsos exsecrationem adducite. CYRILLUS. Enimvero pietatem in Deum præ se fert, no videatur Scripturæ divinæ 156 vocibus absurde repugnare. Vecordissimum quippe esse ait, ac plane 77 Deut. iv, 24; Hebr. x11, 29.

stupidum, ac supplicio dignum, æmulatorem Deum nominare. Audiat igitur, omui quidem perturbatione vacare Deum, et suis bonis contentum esse, eodemque in statu inconcussum permanere. Cæterum theologi explicantes, quo pacto singulis rebus afficiatur, humanis vocabulis utuntur, cum alia non suppetant quibus rem exprimant. Emulatio quippe, et ira, et quæcunque perinde ac ista vituperanda sunt, hominum mentes cum perturbatione invadunt. Infirmitate siquidem laborat natura, et quod injuriam facere natum est, non difficile cujusque animum superarit. Quod si etiam de Deo dicantur, tum vero sapienter, et, ut ineffabilem naturam decet, intelligentes, nec ei nostras infirmitates aftigentes, nihil impie faciemus. Cum igitur Deus emulator nuncupatur, cogitabis nihil æque illum odisse, quam suos ad deteriora facile prolabi. Nam operæ pretium puto, in stabili et firmo sinceră in illum pietatis gradu velle permanere; sicut vacillare, et ad nefanda se projicere, bonorum virorum non est, sed potius contra Dei majestatem contumeliam habet non ferendam. Quam ob rem enim, dicet ipsis aliquis, contempto universi uno et natura Deo, ad alios, falsos dico, quique prorsus nulli sunt, declinaverunt? Tale quidpiam Israelitico populo per unum prophetam ait: «Quod delictuin invenerunt patres vestri in me, quia discesserunt longe a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt "*?, Oportet enim eum, qui effrenato cursu a vero Deo deflectit, exponere quid in ejus cultu peccetur, ut speciosam defectionis causam præ se ferat. Hic autem cum nihil sit quod objiciat, et tamen id facere tentarit, et res adeo scelestas in se susceperit, annon jure merito plectendus est? Aut enim irrogata pœna ipse seipso melior evadet, aut in alios utilitatem transmittel. In eadem enim cavebunt ne incurrant, si pœnain metuerint. Oportebat igitur Opificem rerum omnium, cum bonus sit, non omnino permittere quibusdam ut a se recederent, sed metu potius ignaviam illorum, et deficiendi 157 libidinem coercere. Eain ob rem videlicet Deus zelotes, et ignis consumens, Mosis scriptis nuncupatus est. Etenim Deo deficere, periculosum iis quibus hoc contigerit, iuno exitiosum, nullo negotio videbimnus re in hunc modum considerata.: Cognitioni Dei certæ, subtili, et accuratæ nihil, opinor, est anteponendum: non opum vis, non mundi splendor, non dim guitatum fastus, non sapientiæ terrenæ, animalis, et dæmonicæ opinio. Enimvero id Deus Jeremiæ voce prædicat: < Ne glorietur sapiens in sapientia sua, et ne glorietur potens in potentia sua, et ne glorietur dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur qui gloriatur, quia intelligit et novit Dominum". > Dixit autem Salvator ipse alicubi ad Deum et Patrem qui est in cœlis: «Hæc autem est vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti a Jerem. 11, Jerem. 18,

CONTRA JULIANUM LIB. V. tionis genus est Dei cognitio. Quæ quidem recla esse, ipsi Græcorum principes consentiunt. Et qui dem Alexander, Aristotelis discipulus, in libro Providentia erga res singulas: Forld autem, iui quit, verum dicendum est, in pietale adversus Deum feliciter vivere, maximum omnium ac perfectissimum esse bonum. At hoc in contemplatione positum ostenditur. Contemplatio porro in cognitione rerum præstantissimarum. Præstantissimæ autem, omnium confessione, res divina sunt. Cum hæc igitur ita se habeant, cognitione rerum divinarum continetur felicitas. Igitur, ut recte dixi, divinis placitis nibil prius aut antiquius est vera sapientia studiosis. Ab hoc vero avocamur, cum falsi nominis diis Jesum Christum Quapropter optimum gloriaαὐτοῦ, adhærescinus. Et quid si id quod re vera exsistit ** Joan. xvII, 3. "I Tim. 41, 4. ignoraverimus, sincera ac vera de Deo opinione destituti? Nunquid ergo utile est, inortales agnoscere Deo rem molestam esse, qui c omnes homie nes vult servari, et ad veritatis cognitionem veuire "?, quemadmodumn gravissimam, ac vix ferendam esse dicimus homini oculorum orbitatem, gratissimnam autem et optabilem illorum sanitatein 158 ita res divinas contemplari non posse, et spi rituali lumine, quo illustratur cordis oculus, orbari, jure merito fugiendum est ac deprecandum. Optabilis vero ac salutaris, et omnis boni radix et origo, nobis est divina contemplatio. Nonne autem, amabo te, sub Deo rectam et ex legum præscripto vitam vivere, multo præstantius omnes fatebuntur, quam sine Deo et injuste degere? Cuinam obscurum esse potest, quid sit præstantius? Cum igitur eos, qui desciverunt a Deo, et se ad inanes deos contulerunt, necesse sit et jugo legum, et sanctitate vitæ aberrasse; nunquid Servatorem omnium Deum laudabimus, qui mali ejus causas ab hominibus amovet? Sed enim offendit fortasse Julianum, quod rebelles Deus pauæ subjicit, et misere pereuntibus aditùm quodammodo ad impietatem intercludit, cum se inulatorem prædicat. Culpemus igitur eos quoque jure merito, qui terreni regni soliis consident, si forte excandescant, cum aliquos ex satellitibus suis viderint, benevolentia principis rejecta, ad peregrinorum partes transire. Sed tametsi quis imperator milites videat scutum abjicere, et bellicum laborem prorsus negligere, non indignetur? Et si pecudes in agris raplentur, ac sævitiæ luporum pateant, pastor otiosus sedeat: torpescat item agricola, cum interim ipsi pomaria marcescant parentes securi videant liberos omni se dedecore contaminantes: quinimo neutiquam moveatur herus, domesticos videns suæ benignitatis oblitos iusolescere, eaque suscipere quibus maxime abhorreal. At nemo non dixerit, opinor, extrema boc argumentum esse vecordiæ. Et Deus suos in noxatı prolapsos neglexisset? oportebat enim sane los anelu, veluti freuis quibusdam, ad rectum iter

convertere. Hujusmodi quiddam ad eum loquitur divinus David: ‹ In camo et freno maxillas eorunı constringe, qui non approximaut ad te ".. 159 Age, vero interroganti mihi respondeat. Nunquid ‘quos dicit et putat deos, fatetur succensere nonnullis aut indignari, si obnoxii illis esse nolentes prudenter se ad meliora convertant, et Christianorum religionem amplexi Deo vero se subjiciant, an ea re nihil moveantur? Si ergo ne id quidem multum curant, quid frustra succenset iis, qui ab errore Graecorum ad veritatem se transferunt? Quidni suis diis potius astipulatur? Nam si recte faciunt cum indignari nolunt, minus honeste sentit de illis, aut sane quodammodo suis diis decori neglectum exprobrat. Sin autem recte sentit, cum eis exprobrat indignaturque, annon vere dici potest, ipsum consilio et sapientia sapientissimis diis praestare? At enim ea re indignantur. Ergo æmulatione etiam illi affei intelligantur. Jam vero quam insane adversus Mosis scripta debacchatus est, cum Deum indignari non debere contendit, si qui suorum leves sint et inconstantes, ac salutari cognitione rejecta in exitii barathrum precipites se dent. Sed quam ob rem, inquit, non prohibuit, cum id ei facere liceret? Atqui hoc tibi reponam, o bone: Quidni ab scelere arcet homines, et iram minitans, et posnam intentans, et se ignem nominans, et metu comprimens ignaviam? Sed præstabat, inquit, vi ac necessitate cogere. Quid ergo? ubinam libertas humanæ voluntatis et arbitrii? Virtus enim res libera, quemadmodumn etiam ipsi Grecorum sapientes produnt, ut et merito laus bonos, et poena improbos necessario consequatur. Quibus cum liceret recte factis gloriam adipisci, ultro ad turpia delapel perierunt. Addit porro et ait JULIANUS Si enim neminem vult adorari, quam ob rem Filium hone adoratis, quemque ipse non sensit aut existimavit unquam suum? Atque id facile osten dam. Vos vero subdititium, undenam nescio, ei apponitis. 160 CYRILLUS. Enimvero Deus universi adorandos esse negat deos alios, cum sit ipse natura ac vere omnium rerum opiſex ac Dominus. At Julianus filium nominans subdititium, quid dicat nescit, imo potius cum 6s Psal. XXXI,

CONTRA JULIANUM LIB V. Deo pugnat, et in tam excelsa mysteria lingua pe * Num. xxv, 11. PATROL. GR. LXXVI. tulantis et intemperatæ vocem laxat. Et id quidem nullo negotio se demnonstraturum prædicat, utpote cui mentiendi iter protritum sit. Nam quod nos non subdititium neque nothum sanctissimo Deo filium supponamus, sed confiteamur potius secundum naturam ex ipso procedere proprium ejus Deum Verbum, cui etiam uni divini honores conveniunt, opportuno tempore ac loco facile demonstrabimus. Julianus vero, ubique scripta Platonis defendens, et ejus rhapsodias sacris Litteris anteponens, nos rursus accusat his verbis: Cur, inquit, derelicta Græcanica facundia, ad veritatis sermones vos transtulistis? Respondemus, quia natura et vere exsistentem Deum agnovimus, licet Moses minus, ut ait, quam par est, magnifce de rebus divinis scripserit. Emulatorem enim ipsum et iracundum nominat, licet mitissimus sit et ipsummet bonum. Sed de his satis superque et sæpissime, ut opinor, disputavimus. Verumtamen quoniam convitiis indulget, agedumn dispiciamus. JULIANUS. Ecquid vero his neutiquam Deus indignari videtur, aut irasci, aut excandescere, aut jurare, vel in utramque partem cito propendere, ut Moses ait de Phinees? Si quis vestrum Numeros legit, quid dicam novit. Postquam enim eum qui initiatus erat Beelphegor, et mulierem a qua illectus erat percussam trans uterum turpi et acerbissimo vulnere sua manu interenit, Deus introducitur, dicens: «Phinees, filius Eleazari filii Aaron sacerdotis, sedavit furorem meum, a filiis Israel, quia zelando zelatus est filios, et non consumpsi filios Israel in zelo meo ".» Quid levius causa, propter quam Deus iratus ab scriplore non falso introducitur? 161Quid autem absurdius? si decem aut quindecim, adde etiam centum, non enim mille dicent (ponamus autem nos et totidem), ausi fuerint Dei mandata prætergredi, oportuitne propter mille tantum interire sexcenta hominum millia? Quanto mihi præstabilius sane videtur una cum mille probis ho minibus improbum unum servare, quam cum uno mille perdere. Postea longo verborum contextu prooat, non oportuisse cœli ac terra Pactorem tam ferociter excandescere, ut etiam Judæorum genus profligare sæpe voluerit universum. Si enim unius herois, inquit, ac obscuri dæmonis, ira gravissima est regionibus ac totis civitatibus: quisnam stetisset tanto Deo, demonibus, aut angelis, vel etiam hominibus irato? CYRILLUS. Existimat nempe, uti dixi, supremam et perfectissimam naturam et affectiones, quas in singulis

rebus forte suscipit, parum a nostris differre. Esto enim, dixerimus, si sic libet, humano more, tales esse, nec diversas ab his quæ nobis accidunt. At ille, si in Deo ira nominata sit, existimat forte inflammationem, acerbum utique et impotentem cordis motum, etiam ei contigisse: el si æmulator, at par est, dicatur, non verebitur dicere, ipsum perinde ut homines affici et invidiæ flamma contabescere. Atqui sic sentire, emotæ mentis ac prorsus insanæ existimo, et quæ divinæ naturæ insunt plane ignorantis. Quemadinodum enim ipsam supra res omnes positam dicimus, non locoruin sublimitale, sed natura exsuperantia et incomparabili excellentia; eodem modo supra humana positus est Deus, et extra omnem affectionem intelligitur. Res enim humauas æquali lance moderatur; et qui facilem ipsius jugo cervicem præbent, iis eximia cœlitus dona tribuit. Quibus vero durum est cor et præfractum, levioribus quam oporteret pœnis afficit. Non enim nalos perinde ac bonos ornandos dicimus, sed neque nimia patientia ad defectionem iter aperiendum, ita ut impune eant quo libet, et arl ea, quae perpetrare est nefas, tantum non ferantur, illo relicto, 162 et rebus honestis valedicen tes, in deteriora quæque prolabantur. Etenim ubinain ille omuino bonus omniam Opifex, nisi creaturis suis providet, et alios quidem ad bonum ainplectendum metu subactos auxilio suo reddit firmiores alios vero sacrorum oraculorum impios conteinptores ad sanitatein revocat, et inetu coercet, optimum præsidii genus flagellum etiam addens: ‹ Quem enim amat Dominus, inquit, castigat, et flagellat omnem filium quem suscipit ' Cum ergo pœnam statuit in aliquos ob ea quæ deliquerunt, tunc in uos irasci dicitur, licet iræ per turbatio in illum non cadat: et si forte nolit quosdam bonos a suo sinu divelli, et ad cultum falsorum deorum converti, æmulari tunc ipsum dicimus, verbo nobis familiari rem significantes, et vim amoris, quo nos prosequitur, aliter exprimere non valentes. Non enim oblectatur hominum exitio, sed potius virtutum gloria splendere suos optat, adeoque mortales omnes. Quod si jurare quibusdam dicitur, succenseat his qui credere noluerunt, quorum incredulitas necessitatem iutalit juramenti. p Jurat autem per suam gloriam. ↑ Levabo, eniın inquit, in cœlum manum meam, et jurabo per dexteram meam".» Et rursum: «Per memetipsum juravi, inquit Dominus". › Non enim jurare poterat per alium sublimiorem et præstantiorem, et sua gloria superiorem. Quippe cum ad fidem sanctos nonnullos confirmaret, quoniain ad finem perducturus erat promissa, interposito quoque juramento interdum iis loquebatur. hoc enim ei propositum erat, suis cultoribus fidei firmitatem omni ratione stabilire. Jam vero quoniam extremæ criminationis loco hahet, Deum ab ira nonnunquam ad mansuetudinem * Hebr. xii, 6. os Deut. xxxi, 40. 86 Jerem. xx11, 5.

CONTRA JULIANUM LIB V. redire, agedum istud reponamus. Væ qui dicunt malum bonum, et bonum malum ". › Etenim ea temere contumeliis onerat, quæ certe satius erat et sapientius omui genere laudis prosequi. Tardus quippe ad iram est universi Deus, aut ad poenas meritas in scelestos statuendas, ad iram autem sedandam et misericordiam inipartiendan 163 iis qui criminibus impliciti sunt, sane quam promptus ac facilis. Vitulum siquidem conflavit Israel in solitudine, et, obliti prodigiorum quæ in Agypto contigerunt, vitulo cultum adhibere coeperunt. Qua re indignatus Deus Mosem sacrorum antistitem compellat his verbis: • Vade, descende statim hinc; peccavit enin populus tuus, quem eduxisti de terra Ægypti: recesserunt cito de via quam præcepisti eis, fecerunt sibi vitulum conflatilem, et adoraverunt eum, atque immolantes ei hostias dixerunt Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Ægypti. Et nunc sine me, et succensus ira in eos, exteram eos, et faciam te in gentem magnam **. Precante autem Mose ut iis qui peccaverant condonaret, • Propitiatus est, inquit, Dominus ut servaret populum suum". Atqui reges interdum aliquos in terris videre est præ animi impotentia sævire in eos a quibus vel incautis offensionis aliquid acceperunt, nec ullorum supplicationi cedere, quamvis maxima in dignitate constituti sint: non ducibus, non aliis summi honoris insignibus ornatis. Hic autem supremus omnium Deus unius justi preces accipit. At enim dicet forsan adversarius Numquid ergo serum tandem consilium capit, et mutata sententia ad meliora convertitur? Atqui ſuturi gnaruın oportet animo præcipere, iram seda tum iri, eamque proinde initio vitare. Verum cum hoc in animum induxit, procul dubio inibi videtur majorun suorum oblitus. Atque inter eos forte Hom meri, qui de illius diis ita scribit mutabiles etiam dii ipsi. Quinetiam nullo negotio videre licet, ea per mam insaniam criminandi Dei causa ab illo arripi, & Isa. 1, 20. 88 Εxod. 7-10. • Ibid. 14. Iliad. 1 493. quæ sunt admiratione dignissima, si quis rerum gestaruin ordinem velit percipere. Deum euiu oportebat scelestos homines pouæ obnoxios declarare. Eam ob rem iratus dicitur. Atqui nos Mosis posteri præterea discere debuimus, summam Dei clementiam, et quantum apud ipsum virtus valeat, oratioque sanctorum. Annon enim ea res bona spe vitam implet? Nam si justi unius preces suscipit, cum vulgus 164 interdum tam gravibus sceleribus obstrictum sit; numquid omnes bono animo essc oportet, licet humanis infirmitatibus capti,

sacrisque legibus violatis, suis capitibus videant imminere supplicium? Sufficiet enim ipsis, ut serventur, justi unius oratio, si modo scelerum pcniteat. Porro cum suæ in Deum maledicentiæ causam astruat, quod Phinees zelo motus est; agedum, historiaın cursim attingamus, et cominemoralis ipsismet sacris verbis, temere nugatum etiam in hoc arguamus. Et ** Ibid. 11-13. Ita vero scriptum est in Numeris, qui liber est a Mose conscriptus: «Et moratus est Israel in Setim: et profanatus est populus scortando cum filiabus Moab: et comedit populus sacrifcia illarum, et adoraverunt idola ipsarum, initiatus est Israel Beelphegor, et succensuit Dominus furore Israelis. An leve peccatum, et quod satis esse nequeat, ut naturam virtutis amantem acuat ad indignationen et dolorein? Quæ magnitudo miraculorum prætermissa est obduratis Ægyptiis, cum Deus onmipotens ipsam veluti creaturam concitaret, ut intolerabili servitute liberaret Israelem. Etenim cœlumn grandinem immitiebat, terra, ut scriptum est, ranas educebat, aqua in cruorein vertebatur: fuligine antem ex aeris fornace effusa, pustulæ in corporibus bumanis exstabant. Εt tamen improbarum muliercularum specie capti, in effirenatas libidines dementissime rapiebantur: eoque vecordize ipsis processit animus, ut unius veri et natura Dei spreta impie reverentia, ad id quod colebant simulacrum, cultum omuem transferrent. Cum autem consentaneum esset, malum reprimere, neque universum genus depasci sinere, facto a paucis initio, sed mox reliquos superaturum; quidam ex iis qui defecerant, proborum manibus ceciderunt, ut non sine fructu formidine poena exasperaretur, quæ trita erat ad turpitudinem semita. Tunc sanc Phinees, cum pudoris fines quidam excessisset, ambos deprehensos confecit, et scortum cum scortatore uno ictu trajecit”. Hic 165 Dei misericordiam attende, qua plerumque, ut mansuetudinis occasio sit, asperitatem tantisper arripit, ‹ Phinees enim, inquit, Blius Eleazari, filii Aaron sacerdotis, sedavit furorem meu a filiis Israel, dum ego zelor zelum meum in ipsis, et non consumpsi alios Israel in zelo meo, sic dicens: Ecce ego do ipsi, et semini ejus post ipsum, testamentum sacerdotis sempiternum, eo quod zelatus est Deo suo, et placatus est pro filiis Israel.. Nam cum pio quodam impetu, et propemodum assumpto Dei zelo, impia perpetrantibus manum Phinees attulisset, Deus iram posuit. Deinde illum præmio affecit. ‹ Placatus enim est, inquit, pro filiis Israel.» At Julianus, qui bonum seu verum nihil novit, levem esse causam ait, ob quam Deus in eos qui talia perpetraverant irasci desiit. Sed nonne præ nullo stupore in sensum degenerem ac pravum delabitur, dum Nun. xxv, 8. ** Num. XXV, 1-3. • Exod. 1x, 25

CONTRA JULIANUM LIB. V. prosequi? Eleniin cum Deus videret Phinees, religioso et sincero zelo ut lorica munitum, in divini cultus contemptores ira incensum; oblectatus ea re, condonavit aliis peccata extremo supplicio digna. Divina quippe et suprema natura scelestum semper odit et mobili corde hominem, ac effeminato animo atque ad defectionem propenso: oblectatur auten Girinis, et recta incedere solitis, qui neutram in partem inclinant, sed constanti animo pietati erga ipsum ac Graniter inlærent: et propter unum quempiam ejusmodi, lunumeræ plerunque multitudini, gravissino sape judicio condemualæ, misericordiam dilargitur. Et sane cum universa Jerusalem laud levibus criminibus esset irretita, et mentem ferretur in quodvis facinus a lege damnatum, animadvertere rursus in illos' voluit justus Judex; sed Jeremia propheta pro bis vota faciente, confestim audita vox est dicens: Circumite iu viis Jerusalem, et quærite in plateis. ejus, si iuveneritis virum, si sit faciens judicium, et diligens fidem, et propitius ero ci, dicit Dominus”. › incessit ea quæ potius omni debuit admiratione virtutis amantem in se concitaret, quod ultro συμJerem. F, 168 Vide ergo ut virum unum instar multorum labeat Deus, et potius cum uno justo proboque populosam civitatem servet, quam justum unum. perdal cuin multis impiis. Quapropter, cum nonnulli tunc excusso freno defecissent, funditusque periissent, nunquid anxiam de illis, quibus hoc nondum contigerat, haberi curam oportebat, et, poena paucis illata, aliorum impetus retardari, et ut firmi constantesque in virtute manerent, timore coerceri? An igitur Deus injuste egit, ipse justitia omnis? aut quid absurdum meditabatur, cum hæc faceret? At nonne impium est judicia Dei tenere a quoquam reprehendi? Porphyrius siquidem ejus libro ad Nemertium bæc scribit: Quapropter oratio qure eo prorupit audacia, ut Deo justitia magistra fieri velit, ea, si explicetur, injustitia plenissima reperitur. Sanctum igitur et inculpatum prorsus in omnibus jure censebitur, et revera est, Dei judicium. Existimare autem ipsum aliter se habere, eversæ men tis morbus et crimen est. Quoniam autem nostris sermonibus infensus est adversarius noster, Porplyrium rursus ita scribentem audit: Non solum ad utilitatem universi et perpetuitatem compositionis illius rebus singularibus aliud alii tempus aptal, sed etiam quod sit tutor omnium, ac servator, el medicus. Nunquid medicis præmonstravit, ex artis quam illis ipse tradidit præscripto, quæ toti corpori imminerent pericula perspicientibus, alia quidem membra secare, alia.nrere, alia putrefacere, quædam

aulem dividere, ut totum serretur. Ac matres et nutrices haud ignaræ id a medico fieri, ut totum servetur corpus, plerumque prohibent, ejulatu ac voce miserabili; pater vero adest, ac pro sua providentia medicum urget, et ploranti cibum insuper aufert, ut ei bene sit. Deus autem, ad tuendum universum, non permiserit ut quædam intereant et ab aliis separentur, perinde ut digilus a pede, ad corporis totius utilitatem? Quippe si divinas investigare nobis rationes fas esset, omnino videremus, hoc quidem initio prohibere ne in lucem edatur; alia vero, quod nocitura prævideat; aliis, mortem, pietatis præmium, largiri. Tametsi Porphyrius mirum quantum adversus Dei majestatem ante Julianum pugnasse videatur: tamen quid 167 tam senserit quan scripserit, satis hisce probari arbitror. Addam autem nounullum ejus dictum in hanc fere sententiam. Chrysippus, e secta Socratis, nolebat de rebus creatis dici a quoquam: Quis novit? sed Omnino hoc satius erat. Nam si administratione divina melior nulla designari potest, omnino putandum est res creatas, ut se habent, prastare ita se habere. Nam si tu in partem aliquam imperii a rege vocatus, reipublicæ utilitati ex legum nutu servire aliter non possis, quam si hos exsilio, illos proscriptione bonorum, alios morte multes, neque omnibus vitam serves, quod omnibus haud conduceret: nos huic tánti orbis rectori non concedemus, ut citra reprehensionem sua gubernet a quo recte fieri cuncta judicatum est, sive per mortes, aut mutationes, aut per nullum ætatum discrimen eat, Cur ergo impium se præstat Julianus, et divinis judiciis impudenter insultat, ac substantiæ, quæ omnia sancte ponderat, impietatem ascribit, atque iram clamoribus invadit, quae virtutis contemplo res in melius transformat, agitatosque secura et firma in statione collocat. Concedamus tanquam medico, sicut ab auctore tui falsi cultus dicitur, ut servetur totum corpus, exiguum aliquod membrum secare. Permitte tanquam judici reipublicae legibus subditos regere, sublatis improbis. Non enim, ut jam antea dixi, boni cum sceleratis perie runt, sed cum uno potius bono, Plinees nimirum, improborum vulgus pene innumerabile servatum est; Phineesque in pretio habitus est, non quod gravi vulnere muliercula transfossa est, sed quod cum singulari consilio pro Deo ardorem toto peclore concepisset, in desertores acrius armatus est. Sed nequaquam forte placet Juliano, desertoribus necessario pœnas esse constitutas: se enim inter cos annumerari non ignorat. Neque vero extremain pœnam vitabit abjecto scuto, ipsisque rebus convictus, ut qui maxime repudiatæ virtutis ac desertæ militiæ in barathrum impietatis devolutus. Sed putat forte se Dei legibus repugnare posse et, quam in partem velit, divinorum judiciorum trans

CONTRA JULIANUM LIB. V. ferre potestatemn. Ubique enim in divinamn Scripturam spargens mendacia, modo sacrorum antistitem Mosem ait, magis ut populum duetaret, quam ut veritatein proderet, de Deo verba fecisse, nec recta, nec sibi consentientia; modo Esdram ex suo sensu et opinione addidisse quædani pertendit. Quinetiam illud acerbissimum facit, quod pietatem simulat, ut non sine causa dicere videatur, perperam factos esse de Deo sermones, et contra sacras Scripturas contumeliosas quoque voces fundat. Sed e dolosus now assequetur prædam,» ut scriptum est ". «Non enim ejus mentem ignoramus, qui mentem habemus Christi, ut ait sapientissimus Paulus v. linpietatis auten extre mum attigisse, ex his rursus erit manifestum. Ait enim JULIANUS. Par autem est, ipsum cuin Lycurgi enitale comparare, et Solonis clementia, aut cum Romanorum in maleficos æquitate ac bonitate. CYRILLUS. Qua fronte petulantissimus homo supremum illuni rerum omnium Deum andet cum homuncio…. nibus comparare, imo dicere, ne hominibus quidein præstare cœli terræque Factorem, cum omnium conditricem sapientiam ab hominum æquitate superatam esse pertendit, ac nostris postponi virtulibus eum, qui rebus omuibus naturam substantiam que cum potestate tribuit. Ab illo enim omnis intelligentia et omnis virtutis modus, adeoque ipsum virtutis studium inditum est naturæ ab illo rerum omnium Opifice. Quamobrem impurus ac Dei osor spiritus Juliani ore procul dubio locutus est; nec abs re forte quispiam illum serpenti inalorum auctori comparabit, ei nempe qui vocum diaboli minister erat, idque specie tantum: voces enim non magis a serpente, quam ab eo qui per ipsun loquebatur. Sed ille unam et solam inulierculam decepit; hic autem, illius malignitatis iuni tator egregius, universum orbem corrumpere nititur, cornu in altum tollens, et injustitiam contra Deum loquens, ut scriptum est ". Jain vero cum dicat Solouer et Lycurgum hominum lenissimos exstitisse, et singulari præterea patientiæ laude praeditus, necesse est respondere. 169 Solon quippe Athenis, Lycurgus apud Lacedæmonios legumlatores fuere. An ergo, cum civitatibus aul regionibus quod ex usu foret subministrarent, et leges. singulis ponerent, dicere praetermiserunt, pœnis affici oportere, qui turpium criminum convicti tenerentur, et impune esse voluerunt, si quis vitam facinorosai et injustam degeret; an forte singulis criminibus congrua pœna instituta sumimos imos ad frugem revocarunt, eosque recti et hoτο Prov. x. 27. 50. 11. Cor. 11, 11. 97. Psal. Lxxiv, 6.

nesti cultores. effecerunt? Quod si non magnopere id curarunt, fateatur, et desinam. Sin autem in id incubuerunt maxime, ut mala probiberent, improbosque mores arguerent (neque enim vinci aliter poterat improborum ignavia), numquid vel hanc demum ob causam lenes et humani habebuntur quanquam sublatis Draconis legibus,. eas tamen ratas voluerunt, quas de homicidis tulerat, cum illas, opinor, laudarent, nec ullo modo improbarent? Abrogare enim cum liceret, servari et ratas esse jusserunt. Sed si me de legumlatoribus dicere quidpiam oportet, sunt sane clemnentes ac lenes, sed præterea flagitiorum osores esse debere nemo fufcias ibit. Quare licet interdum adversus probos ac scelestos, et qui nefarium vitæ genus sequuntur, gravissimas poenas defnierint; nemo tamen dixerit eos iræ quadam impotentia in eam venisse sententiam, sed potius, ut juris antistites, ex vehementi quodam improbitatis odio turpia dannasse et ad saniora direxisse, et ab utilibus iniqua secrevisse, et utilissimum remediam ignavis terrore incusso, et pœnam virgæ cujusdam instar intentasse. Quod si quis mente reputet, quo in legibus ferendis animo et consilio fuerint, cum justis hominibus præmia amplissima largiri videbit, et debitis unumquemque laudibus ornare, non mentietur si dicat, illis admodum oblectatos, et maximo in pretio habere vitam ab omni crimine et reprehensione vacuam. Cum autem viderit eos vitia reprehendere, si dicat reipsa nequitiam damnare non aberrabit a vero. 170 Quales enim sunt leges, tales fere in iis inscriptos legumlatorum mores videre licet. Quare pœnas in turpia et inhonesta comparare, habet in se suspicionem quamdam iracundiæ, quamvis ab ea legumlatores longe alieni sint. Idipsum de Deo sentiendum est, imo et multo majora, cum sit supra res humanas longissime positus, et ultra id omne quod factum est. Itane vero, o bone, si quis Solonis aut Lycurgi, adde etiam Draconis, leges abrogare tentaverit, luto pedem immittet, ut dicitur, adeoque pena nullahitur prævaricatoribus constituta; qui vero divina mandata negligit, si pœnæ ab eo reposcantur, immerito punietur? Cum igitur Deus dicat: ‹ Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies 98; et: «Non erunt tibi dii alii præter me ";» nunquid morte multandi erant, qui initiati luerant Beelphegor, et impuris adeo voluptatibus muliercularum ad defectionem propemodum venundati? Illud addo praeterea: Solonem et Lycurgum, quos lato res legum præstantissimos fuisse confitetur, id singulari cura sanxisse ut quos deos adoralant cos Græci præcipuo in cultu ac veneratione haberent. Quod profecto verissimum esse non dubito. Id enim tantæ curæ ac studio illis est, ut supplicia in eos extrema statuerint, qui negligentiæ convicti tenerentur. Quid autein opus so Deut. vi, 13, Matth. 1, » Εxod. xx,

CONTRA JULIANUM LIB. V. est eas commemorare leges, quas in sacrilegos tanquam deorum violatores tulerunt? Cum ergo praesertim apud eos cautum sit, ne quovis pacto in deos, seu potius inipuros demonas, peccelur nonne manifesto scelere se obstringit, qui pœnam juste irrogari negat iis qui Dei culumn impio tumeliæ genere prosequuntur? Et sane Pythium dæmonem fatidicnm, sive Apollinem, aiunt ex tripode oraculo edito de Socrate respondisse: minum eum sapientissimum esse. Magna utique viri apud Græcos admiratio; cæterum in ergastuio cicule potione humana vita abiit. Reus tem agebat ur ot crimini dabatur quod in Græciam novos deos inferret. Quidni ergo summi Dei templores, et qui ejus cultu repudiato Beelphegor aliisque præter ipsum numinibus se addiserant, si non forte cicuta, ast alio quovis pacto, Socratis pœna plecti oportuit, a qua nec leges Græcoruin, ut reor, dissentiunt, nec Solon et Lycurgus, aut ante illos Draco, a quibus latæ sunt. Quapropter licet clementes ac faciles sint aliqui legumlatores, si tamen puniant improbos, non continuo leues ac humani esse desinent. Cum autem scribit manos clementia et benignitate usos erga reos quosdamn; quomodo illum fugit, scelera quæ in hoinines admittuntur multo inferiora ¡is esse quæ in Deun? Peccare enim in naturam supra res omnes positam non perinde est ac mortales aliquos offendere. Quanto enim res nostras superal, tanto, ut opinor, criminum vis, quibus offenditur, alia superabit. Utrumque vero pro ratione cujusque ac modo pœna sequetur. Cæterum quasi Julianus clare et indubitate demonstraverit, naturam affectionibus humanis non obnoxiam, imo quæ mentem omnein superat, gravi quavis animi victam esse tentia, et ad iram motihus incitatam; aniles nescio quas nugas, quæque extremam olent insaniam, æstu quodam rursus effundit, et ait Num. xxv, 11. G JULIANUS. Quanto autem nostræ res potiores sint quam illorum, ex his quoque attendite. Imitari nos jubent deos pro viribus philosophi. Hanc autem imitationem in contemplatione rerum positam esse. At hoc omni affectione carere et in contemplatione situm esse liquet, etiam me tacente; propterea quod, quantumi ab omni affectione vacui, in contemplatione rerum versamur, tantum Deo similes efficiniur. Quænam autem apud llebræos prædicatur Dei imitatio? Ira, et furor, cl sæva æmulatio. «Phinees, enim inquit, sedavit furorem meum, dum zelo mco zelor in filiis Israel '.» Etenim iuvento aliquo, qui secum indi

gnetur et doleat, Deus indignationem ponere videtur. llaec et alia id genus multa de Deo Muses no uno Scripturæ loco dixisse fertur. CYRILLUS. Si igitur, o bone, improbis demonibus, aut desertoribus angelis subjici nelius est, quam sub Deo degere, et ab illo solo regi, tibi ultro cedimus. Sin autein hoc detestandum est iis, quibus recta et sana mens est, quique veræ pietatis studio tenentur, adeoque nihil optabilius est, aut omnimodam felicitatem magis conciliat, quam certo scire quid sit id quod revera est ac rebus universis præest, ex quo genus omne virtutis prodit et ad nos venit, ac velut e fonte scaturiunt bona cœlestiumque donorum largitio: quonan demum pacto Græcorum religio noştram antecellat? imo vero nonne incomparabili intervallo Christianorum religio sancti cultus unguento fragrans horum vanitatem superat? Et quidem cum Græcorum mens erroris cœno immersa sit, et spem mendacium habeat, secundum propheta vocem³, operæ pretium est videre quam alta mente polleat noster Julianus, qui se ad excelsum sapientiæ gradum erectum putat. Præceperunt enim, inquit, sapientes deos imitari quantum humana fert imbecillitas. Aliter autem res perfici nequit, quam sola rerum contemplatione et affectuum porro vacuitate. Quam, opinor, iræ vacuitatem intelligit, aliasque præterea virtutes, quas domesticas et internas haDere necesse est, atque ita Dei imitationen, quoad ejus est, exprimere et præclaræ artis ad id rationes ediscere. Equidem fateor ego, et quisquis recte sentit, quieto animo et ab omni cura mundi vacuo illos uti debere, qui ad veram Dei contemplationem pergunt. Eo namque nos universi Opifex et Dominus adducit, cum ait: c Vacale, et cognoscite, quia ego sun Deus '.. Unum autem et maxime optandum bonum est inter ea, quæ nos Deo similes eßciunt, ira vacare, quoad fieri potest, nec ejus fluctibus agitari. Quod cum in confesso sit apud omnes, utpote verissimum, necessario jam intelligendum videtur, Deum iracundum et asperum non esse, sed ab omni potius ira et furore 'prorsus alienum. 173 Cum ergo Moses, singulari vir sapientia, non unum aliquem ignotum et obscuruun deuin, seu partic larem et falsum appellet, sed bujus universi Creatorem et artificem, qui revera exsistit, naturaque sua ac substantia rerum omnium obtinet dominatum; qua fronte Julianus imitationem illam Dei, quæ apud llebræos reperitur, iram et furorem ac ferocem æmulationem dicere ausus est? nisi forte hominum affectus in Deum cadere existimat, illumque eodem nobiscum loco ac numero imprudens reponit per quem et in quo producta sunt omnia. At Scriptura divina, cum de eo loquitur, non ex ejus natura, sed ad nostrum sensum et captum accommodate disserit. Ita enim nostris nominibus et sins Isa, xxvΙΙΙ, 17. • Psal. xlv, 11.

CONTRA JULIANUM LIB. V. & gularum rerum appellationibus utens, ad subtiliures Iliad. E, v. 31, 455, intellectus nos perducit et iis quæ dicuntur longe altiores. Quare humanorum corporum partes ei pleruinque aßugit, non proprie, sed abusione quadam, et a rebus humanis ducta similitudine; ac velut exemplis quibusdam scite uos ad subtilem contemplationem evehit. Quemadmodum ergo rei corporis, magnitudinis, et quantitatis experti, simplici, et incomposita, membra interdum allingit, quasi unumquodque membrum aliquid eorum quæ illi insunt oblique significet: oculus quidem omnia intuendi, aures cuncta audiendi, manus creandi vin, pedes denique summam in rebus agendis facilitatem ac agilitatem: ita licet ira in Deo forte dicatur, humano more jubet intelligi, quasi vero, si in illum cadere posset perturbatio, eain pateretur, qualitate facinorum eo adactus. Natura quippe sua Deus affectu caret. Neque tamen dicere velim, eam ob causam subditis impune esse debere, si officium contempserint, aut in defectionem exsiluerint, sed jure merito potius plectendos aio. Ut enim pueros non increpare, cum ab oício desciverint, sic in facinorosos non animadvertere, perniciosumn est. Cum ergo quorumlibet facinorum qualitati et ponderi pœnæ debeantur, si profecto illatæ denium appareant, tum iratum Numen dicitur a sanctis viris, voce nobis accommodata: 174 ut intelligamus, nequaquam de Deo iram dictum iri, si res divinæ vocibus non hunianis possent explicari. oportuit ergo humana intelligentis captum et linguæ infirmitatem respicere. Quanquam Juliano ila forte dicet aliquis: Quid agis, amice? divinarum rerum interpretes accusas, quasi minus recte de rebus divinis loqui soliti sint, quam oporteat. Ergo tuam ipse naturam accusa, quod ad majestatis divinæ fastigium mens eniti nequeat, et a Domini gloria longo intervallo relinquatur, cum verba non habeat quibus ea, quæ mentem superant, satis explicare possit. Mibi autem interroganti velim re spondeat Si cui constitutum esset lenitatem et clementiam in vita colere, quemnam ex Juliani diis imitandum sibi proponeret, ita ut scopo suo non excideret? An Martem dicet illum, Homero teste, hominum interfectorem, a quo tum mortalium perditor, lum murorum quassator, et cruentus appellatur, furens item, uti dixi, et natum malum? Sed hunc omittamus, si placet: laudemus Minervam illain forti patre prognatam, impudentem, et caninam muscam, deos ad discordiam semper instigantem. Huic enim etiam ipsi res militaris curæ est, unde et deorum bellicosissima dicitur, idque luculento præconio. Non enim furere instar illius mœnium eversoris, sed quæ ad bella et pugnas pertinent, prudenter sapienterque tractare. Sed non propterea mansuetudinis laudem ſeret. Utrum enim qui cum bellica et militari audacia prudentiam coujungunt, cum ad bellum venitum est, hostibus cedere volunt au victoriam potissimam ducunt, quamvis prudenter cum hoste dimicent?

Nunquid res ipsa per se satis manifesta est? Nam qui in aciem copias educunt, idque non sine ira, quamvis prudenter facere dicantur; qui feri potest ut verum ac sincerum mansuetudinis decorem in se habeant? Porro non difficile est videre Minervam, quam tantopere mirantur, tam angusti animi fuisse, ut modo his, modo illis per summam levitatem adhæresceret, atque eam ob rem in tragicorum scenis irrisam. Euripides enim in Troadibus Minervai oc currisse Neptuno,atque 175his illum alatam scribit Trojanos quidem nihi prius inimicos exhilarare volo, Exercitui vero Græcorum acerbum reditum injicsre. llunc illam sic excepisse Quid vero ita transilis alias ad alios mores Odisti et amas vehementer quemlibet. Ad hæc respondisse Minervanı Nescis me contumelia affectam esse, et meum lemplum? Tum Neptunum Novi, quando Ajax trazit vi Cassandram. Klamı dolore tactam, hæc addidisse Et nihil ideo passus est, neque audivit a Græcis. Quare si quam de illo Greci ponam cepissent, qui Cassandram violaverat, non utique Minerva in totum exercitum exasperata fuisset. Quomodo ergo Phinees accusat, si unius justissima pœna iram in omnes compescuit? At enim hæc in scenis omnia poeta duxerunt. Sed cur apud alios scriptores, quique scenici non sunt, historia illa laudatur? Verum ista quidem ad Minervam spectant, et homicidam ac perditorem illum hominum ac furentem. Quid illa, quæ postquam Enei opes exhausisset, Ætolorum et Curetum rebus, regionibus item ac civitatibus omne malorum genus intulit; sagittis gaudentem dico Apollinis sororem? Hæc, nonne vulgari et levi causa arrepta, quod Eneus sibi arez prinitias non sacrificasset, universam domum ideo coucussit? Ejus autem frater et æque promptus ad iram, nunquid ob sacerdotem contemptum, apud Trojam ab uno Agamemnone, Atrei filio, exitiosum morbi genus in exercitum immisit, quo multi misere occubuerunt? Si quis ergo Græcanicus deve imitetur, utrum lenis erit ac mansuetus, an asper et iracundus? Ego certe asperum et iracundum fore pronuntio. Sin autem aliter se res habet, do ceat obiter quo pacto animo tranquillo, remisso, et ab omni ira vacuo esse poterit, qui Græcorum deos tam sævos ac perpugnaces, imitari statuerit. Quod si Minerva Argivis succensuit; Diana (Eneum, quod sacrificia neglexerat, punivit; busta vero cadaverum apud Græcos crebra fuerunt, propterea quod puella captiva ex Agamemnonis tentoriis viaν,

CONTRA JULIANUM LIB. V. missa non est: et cum Chryse, infulae contuneτῷ liose 176 habitæ; qui consentaneum esset eos, qui initiati erant Beelphegor, et universi Deum impie offenderant, turpissimisque voluptatibus ac libidinibus obscenis per summam dementiam ad defectionem constricti erant, bæc impune facere, nou vero potius exireuias penas merito luere? A. dit porro his Julianus JULIANUS. Deum autem non Hebræis duntaxat prospexisse, sed, omnium gentium cura suscepta, illis quidem nihil admodum magnum aut eximium, nobis autein paulo præstantiora et meliora dedisse, ex luis quæ dicturi sumus, animadvertite. Possunt Ægyptii quoque non paucorum qui in Egypto foruerunt sapientum nomina recensere, e quibus multi Hermeti successerunt, illi, inquam, Hermeti, qui tertium in Egyptum venit. Chaldei autem et Assyrii, eos qui ab Anno et Belo. Græci, ab Chirone, infinitos; a quo perfectores etiam et rerum divinarum interpretes nali sunt plerique omnes, quo uno nomine Hebræi sua venditant. Ad hæc beatum Davidem et Samsonem ridet, nec in bello admodum fortes fuisse ait, sed Ægyptiorum et Græcorum robore longe inferiores, adeoque unius Judææ ônibus illorum imperium comprehensum. CYRILLUS. Hic rursus interrogare juvat, cuinam deorum curam gentium assignet, a quo nihil ominino magnum aut eximium Judæis traditum sit, Græcis autem potissima et egregia quæque Impertita fuerint? An illum dicet, quem sapientissimus Moses testatur esse mundi totius Opificem, cœlique ac terræ, el, ut paucis dicam, eorum omnium, quibus naturain et ortum tradidit; qui solos universis rebus imperat, nutuque suo moderatur, creaturam pedibus subjeclam habens, et adoratur ab ea; an illam, queni cum ipse, tum auctores ejus impietatis, Bonum, ceu primam causam, ratione præponentes et intelJectu, inferiorem et secundum Deum nominant, et opificem mundo proximum? Si ergo Deum appellant eum, quein Moses sapientissimus prædicavit; quomodo illum Hebræis nihil utile nedum necessa rium dedisse ait, qui et ab eis cognitus suam ipsis gloriam majestatemque ostendit, eosque veræ contemplationis 177 rerum divinarum fecit partici pes, qui præterea legislatorern eis constituit, Græcorum sapientibus et tempore antiquiorem, et sapientia prudentiæque incomparabili praestantia, adeoque virtute tanto illis superiorem, quantum est tenebras inter ac lucem discriminis: a quo leges optimæ conditæ, adeo ut, singulis rebus rite sapienterque constitutis, cives nullo negotio iter ad slpremam omnium vitæ felicitatem possint agnoscere? At quid his melius? aut certe quid habent Græci, quod cumn bis conferant? Nonne apud nos imperium unum, et majestas, ac dominatus in omnes unus, quo nihil omnino superius est? Anuon omnis in

probitatis et sceleris ratio nostra legis sententia Jamuatur, non turpitudo ablegatur, in pretio vero et admiratione est genus omne virtutis? Quæ sit vero Graecorum disciplina, ab ipso discamnus. Plurimi, ac infiniti fere, apud illos dii voluntate ac sententiis invicem discrepantes, ac sortito singuli nacti principatum, gentes gubernant, neque tamen illas similibus legibus instituunt: adeo ut alios intemperiis agitari videamus, alios impune ferro in homines grassari, aliena rapere, regiones ac civitates evertere; alios infandis libidinibus sic irretitos, ut in matres ac sorores, velut œstro perciti, sæpe item in filias exarserint. Hæc sapientiæ precepta traduntur ab illis gentium rectoribus: his principatum tribuit mundo proximus Opifex, ut Græci perhibent. Annon ergo Deo, quem colunt, unaledicere convincentur? Quod si nonnulli, aut apud Graecos, aut apud Ægyptios, haud obscuram sibi mundanæ sapientiæ existimationem pepererunt, nihil hoc ad Christianorum disciplinam. Antiquior enim est Mosis doctrina, quæ philosophiam in se continet accuratam, verissimamque et sinceram rerum divinarum humanaruinque scientiam. Caterum ne Hebraoruın ducibus aut regibus insultato, si bellica virtute aliis cesserint.Nec enim illis studio erat militia; sed resistebant hostium incursionibus, patriam defendere ac tueri tantum volebant, non aliorum res ferociter invadere. Lex enim, quam per Mosem Deus 178 tulit, præerat ipsis, justitiæ præses et mode ratrix. Jam vero bonorum genus omne Græcorum multitudini tributum a Deo Julianus existimans, Hebræis autem omnino nullum, philosophorum nugacibus commentis gloriatur, et ait JULIANUS. Sed initium nobis scientiæ dedit, ant philosophi cam scientiam. Ecquam tandem? Astronomia quidem apud Græcos perfecta est, cum primæ illorum observationes apud barbaros ccepissent Babylone; geometria ab illa terrarum partitione, quæ in Ægypto facta est, ducto initio, ad eam magnitudinem excrevit. Numerorum autem scientia, a Phœnicibus institoribus inchoata, apud Græcos tandem scientiæ dignitatem ac nomen obtinuit. Tres autem cuin socia musica in unam Græci junxerunt, astronomia geometriæ addita, utrique vero numeris appositis et nodulatione adhibita: inde musicam suam coniposuerunt, et harmonicas rationes inoffensa aurium consensione, vel huic certe proxima, definierunt. CYRILLUS. Talia Julianus effert in altum, eaque suspicit. Ego vero ad hæc respondeo, nescire prorsus illum quas ob res admirari debeamus, qui optine gloriæ studuisse et vera prosperitate potiri creduntur.

CONTRA JULIANUM LIB. V. rum enim spectabilem et beatum eliciet, non cundia modo et gratia loquendi, qui et ornate dicere queat, et vana juxta ac tenuia animi sensa alte scrutari, et verborum complexiones accurate texere, adeoque studiosius ea quærere, quæ animi captum effugiunt, et veram sensuum cognitionem fallunt. At si vere loqui velimus, sapientem illam esse dicemus, qui clara et indubitata opinione de universi Deo præditus sit, resque divinas, quantum homini fas est, exploratas habeat, ac præterea rerum necessariarum scientiam sibi compararit, ita ut hujus ope in viros perfectos evadere possint, qui sibi laudem ex virtute jure quærendam putant. Quid enim mihi 179 opus est anxie inquirere, quid adeo magnum sit geometria, musica, et arithmetica, aliæque scientia, quas in pretio solas habent, iisque G quantum gloriantur. Enimvero quod ad vitam recte et integre degendam spectat, nihil admodum illarum studium conferre dico. Non enim voluptates improbas proinde vincet aliquis, non opum vim, non vanam gloriain contemnet, non ab iræ fluctibus liber, non ab invidia et convillis alienus, non tenperantiæ aut aliarum virtutum studio deditus erit, quibus præditi nonnulli gloria reliquos antecel lunt: destituti, nullius sunt existimationis ac pretii. Videre enim est hominemn singulari ingenio, lingua diserta, profluentia verborum, et Attica suavitate, ac artis oratori præceptis ad eloquentiam instructum: moribus autem impium, et fcdlissimarum libidinum laqueis irretitum. Sapiens autein et cordatus, non in nudis ac solis voculis sapientiæ laudein quæret, neque sufficere putabit ad veramı gloriam, si odiosas verborum sutelas et perversarum cogitationum vim inexpugnabilem excogitare queat. Iste enim verborum artifex, at non continuo bonus sit. Quare geometria, astronomia, et reliquæ μujusmodi scientiæ, gloriam et laudem afferun quidem erudito; Deum autem vere et sincere cognoscere, ac virtutem studiose complecti, et vitiis abstinere, summam puræ ac sinceræ sapientiæ laudem conciliat. Frigidæ sunt Græcorum artes, et inanitatis habent plurimum, et multorum sudorum in rebus nihili jacturam. Sed nostræ orationi fidem Julianus forte non adhibebit: verum subsidio nobis erit tuus, o bone, Plato, qui in libro quinto De republica, ita scripsit: Hos igitur omnes, et alios ejusmodi rerum percipiendarum curiosos, el artificiolorum philosophus. Veraces aulem, inquit, qnosnam? studiosos veritatis contemplatores. Non enim in geometriæ disciplina, quæ postulata et bypotheses continet: nec in musica, quæ otioaa est nec in astronomia, quæ et naturalibus, et fluxis, et probabilibus rationibus scalet; sed in ipsius boni 180 cognitione, per scientiam ac veritatem, cum aliæ res ad bonum pertineant, et sint veluti viæ ad bonum; proindeque non in levibus artificiis, quæ sic derisui sunt, philosophia continetur, sed veritatis agnitione, nempe ejus quod revera est, hoc est Dei. Ac in hoc quidem Hebræorum placita vel deo

rum Juliani testimonio comprobata sunt. Cum enim ὑποquidam Pythiam ad Apollinis templum venisset ac rogasset, quænam gentes maxime sapientia cæteris anteirent, fertur oraculum edidisse Soli Chaldæi sapientiam nacti sunt; Hebræi vero Ingenitum regem colunt, ipsum Deum. Quinetian Porphyrius Essæorum, qui Judæam incolebant, meminit his verbis: Ex hoc autem vitæ instituto et exercitatione ad veritatem pietatemque, multi jure apud illos res futuras mente præcipiunt, utpote libris sacris et singulari genere sanctitatis et prophetarum dictis eruditi. Raro autem fit ut in pra' dicendis futuris aberrent. Jam liberales artes, quibus inprimis Julianus insolenter et magnifice gloriatur, ne apud ipsos quidem mundana sapientiæ principes reprehensione caruisse, discemus vel ex iis, quæ litteris ipsi mandarunt, aut alii de ipsis. Xenophon siquidem Atheniensis ita scribit alicubi: Nemo Socratem audiit aut vidit unquam impium aliquid aut nefarium patrantem aut loquentem. Non enim de universi natura, aut de aliis, ut plerique, disserebat, quærens quomodo se habeat ille, quem mundum sophista dicunt, et qua necessitate rerum calestium singula fiant, sed qui talia curiosius scrutantur, stultos asserebat. Et postea: Mirabatur autem quo pacto laterel eos, non esse potestatis humanæ hæc invenire, præsertim cum ii, qui præ cæteris de rebus illis subtilissime disputant, non conveniant inter se, sed furiosorum more invicem comparati sint. Nam ex furiosis alios ne terribilia quidem timere, alios quæ metuenda non sunt metuere. Ita, qui de rerum omnium natura sollicite inquirunt, aliis quidem videri, unum quiddam esse quod exsistat, aliis ea 181 esse numero infinita. His omnia semper moveri, illis nihil unquam moveri, his omnia tum oriri, tum interire, illis nihil unquam nec oriri nec interire. Quid ad hæc responsuri sunt sublimnium rerum indagato res, qui cum terrena nesciant, anxie scrutantur cœlestia? Num laudabimus Socratem, qui hac in re furentibus eos comparat, quod supervacaneas sententiolas temere arriperent, suisque commentis alii ab aliis, et secum ipsi dissentirent. Plato quoque, in libro De anima, præterquam quod supervacaneum et inane harum rerum studium declarat, illud insuper reprehendit his verbis: Me enim, o Cebes, juvenis cum essem, mira cupiditas incessit ejus sapientiæ, quam naturæ historiam vocant. Magnificum enim quiddam splendidumque videbatur, lib.

CONTRA JULIANUM LIB. V. quodque feret, et cur interiret, et qua exsistat tione; meque ipsum sapius susque deque versabam. hac primum in animo meo volvens, cur, postquam calidum et frigidum putredinem quamdam susceperit, ut quidam aiunt, tum demum animalia nutrianlur; et, uirum sanguis sit quo intelligendi sapiendique vim habemus, an aer, an ignis: aut horum quidem nihil, sed cerebrum sensus audiendi, videndi, et olfaciendi præbeat; ex hoc fiat memoria et opinio ex memoria autem ét opinione, postquam conquieve ril, eodem modo fieri scientiam. Horum nimirum corruptiones perspiciens, eaque quæ et calo et terra contingunt, tandem mihi quidem ipsi visus sum ad hanc considerationem ita esse ineptus, ut nihil supra. Qua de re certum tibi proferam argumentum. Ego enim quæ prius certo el perspicue noram, ul miki quidem aliisque videbatur, ab hoc considerandi modo ita sum obcæcatus, ut et hæc dedidicerim, quæ antea me scire arbitrabar. nosse singularum rerum causas, cur videlicet unum Quocirca si nihil, supervacanea quarenti, et sublimia ac minuta, quæque nostrum captum fugiunt, curiosius scrutanti, utilitatis accedit, sed damnum potius ac cæcitas, dediscendaque sunt ea quæ jam animo collegeris, supercilium deprimat, qui adversum nos tanto fastu 182 insurgit. Ars enim divina et vitae utilis veritatis cognitio, quam Moses olim etiam prædicavit; cujus sermo ad nos subtilius et purius venit, illucescente nobis omnium Ser vatore Christo: cum quo Deo et Patri gloria cum sancto Spiritu in sæcula. Amen. Fragmentum sequens edidit cardinalis Ang. Mai in tomo 11 Bibliotheca nova Patrum, p. 492, quod, prout ejus titulus fert, ad librum v pertinet; al ex quo hujus libri loco sit delibatum non ita facile est definire. Beati Cyrilli Alexandrini ex quinto libro adversuS Julianum. In foro venali multis interdum vitiosis pauca bona venditores admiscent; paucis his (emiptores) inescantes, persuadentesque ut cum utilibus res cassas acquirant. PATROL. GR. IXXVI.

LIBER SEXTUS. 188 Rursus opportune hac verba Scriptura divino amatu proditæ usurpabimus: ‹ Mors et vita in manu linguæ; qui autem illi imperant, eden! fructus ejus '.» Quamvis enim utilitatem ex linguæ bonis capere possunt cordati homines, si sua dicta ut par est componant, et ea loquantur quæ admirationem faciant ejus, qui lingua bene ulatur; nonnulli tamen ad absurda et indecora quæque eloquentiam suam transferunt, eoque malignitatis et nequitiæ feruntur, ut extremam improbitatem nihili ducant, et petulanti lingua Deum lacessant, ac in gloriam ineffabilem arma moveant. Quo fit ut extremis eos malis necesse sit implicari. Talem se præstitit noster Julianus, quippe qui lingua diserta praeditus et admirabili dicendi venustate, 184 Scripturam sacram arguit, et in sanctorum cretum deblaterare non cessat, ut in ipsum Spiritus sancti hæc verba quadrent: «Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? tota die injustitiam cogitavit lingua tua ³. › Et rursus: «Dilexisti omnia verba præcipitationis linguam dolosam '. > Multa siquidem contra Mosis scripta debacchatus est. Sed ecce nova quoque nunc addit iis quæ jam antea dixit, et ait JULIANUS. Studiane igitur sigillatim recenscam, an homines, veluti Platonem, Socratem, Aristidem, Cimonem, Thaletem, Lycurgum, Agesilaum, Archida Prov. xviis, 21. • Psal. L.1, 5. ibid. 6.

CONTRA JULIANUM LIB. VI. opificum, legislatorum? Improbissimos euin et scelestissimos quosque duces benignius cos tractasse reperiemus, a quibus maxime læsi fuerant, quanı Mosen eos, qui nihil offenderant. mum, aut potius philosophorum nationem, ducum, CYRILLUS. Rursus, opinor, queritur Moabilas poenam luisse, quod Israelitis scorta submisissent, quæ venustate corporum eos qui Dei erant libidinis laqueis implicuerunt, eisque per fraudem defectionis crimine irretitis, auctores fuerunt ut initiarentur Beelphegor. At qui hæc ausl essent, nihil omnino peccasse ait, impietatem in Deum, ut videtur, pro nihilo habens. Ideoque Mosen, sacrorum autistitem, crudelem et inhumanum exstitisse scribit. Leviculaın enim culpam, uti dixi, nec sane intolerabilem putat a totius universi Deo abducere; et præclarum quiddam censet, auctorem esse alicui, ut in singlacrorum falsos cultus inclinet. Sed discat a nobis, neminem esse qui talia perpetrare soleat, quem maler uiero Puerum ferat, nec qui effugiat. Sanctam enim rem esse pronuntio, omnes omnino perdere qui mortis laqueun aliis struxerint, quemadmodum tragicus pocta quidam haud ignobilis ait, Non gravia pati gravin qui perpetrarit. Annon enim revera grave et intolerandum est tam perdite insultare divinæ majestati, 185 et ineffabileın naturam, quanta improborum conatuum vis est, insolenter offendere? lloc vero dubium vlli esse potest? Sed quoniam ex antiquis sententiæ snæ suffragatores admodum suspicit, eosque sanclis comparat, age, nos vero consentanea proferainus, ejusque convitiis opponamus veritatem. Quos enim miratur, hos utique nostris hominibus longe præstantiores putat; sed aberrat a vero, et a scopo excidit. Primum enim omnium videamus celeberrimum illum Socratem, et qualis fuerit expendamus. Ilic ob mundanam sapientiam magnæ admirationi fuit, ot unum inter homines doctissimos principem locum obtinuisse dicunt; quod ad mores autein ac instituta attinet, nihilo plebeis ac vulgaribus mncliorem videas exstitisse. Hæc incredibilia nemo non forte pulabit, sed Porphyrio referenti nou contradicet, qui vitas philosophorum veterum descripsit, in quibus hic illi scopus propositus fuit, et multum operæ ac studii in eo posuit. Sic igitur ille de Socrate Refert Aristoxenus in Vita Socratis, a Pintharo ejus auditore se res gestas Socratis accepisse. Hunc dicere, vix se cum ullo congressum Legendum oratorum, monet Cotelerius Monum. Eccl. Gr. II, 589.

esse, in quo talis esset el vox, et os, et species ex- 1 terior, ac formæ insuper nativus decor, maxime cum iratus non esset; nam posteaquam ira inflammalus erat, ita conturbari solitum, ut a nulla nec re abstineret neque nomine. At quid turpius iracundia? an non pessimus animi morbus est impotens ira, et indomita perturbatio, et gravis animi acerbitas? Non enim sic mare sævit, cum ventus vehemens incubuit, et decumano fluctu concita saxis ac terræ alliditur, ut mens hominis iracundiæ vi et impotentia agitata. Idcirco divina Scriptura præcipit, dicens: c Desine ab ira, et derelinque furorem 1. Ira enim perdit etiam prudentes. Et vir iracundus non agit apte. Nam quid demum non ausurus est ille? annon oinnes lingua habenas laxabit, et inconsideratis sermonibus ipsos forte etiam lacesset, a quibus nihil injuriæ aut offensionis acceperit. Quemadmodum enim saxum, sí in præceps ruat, in obvium quodque incurrit gravi impetu ferturque Lemnere, sic, opinor, homo trucis et efferati animi, cum nulla neque re aut oratione sibi temperaril, Deum etiam perinde ac homines suis intemperiis ac lingua petulantia tandem iuvadet. 186 Quem ergo Socrati locum assignabimus, qui fœdissimo omnium morborum laboravit? Atqui divinus Moses omnium hominum longe initissimus fuit: de illo enim ita scriptum exstat ". Servator autem ac Dominus omnium ita nos alicubi compellat: «Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenictis requiem animabus vestris ";» el: «Beati miles, quoniam ipsi hæreditabunt terram "., Si ergo jaagnum prorsus operæ pretium esse ait tranquil lis et pacatis moribus esse, et lenitudinis serenitate et moderatione sermonis non incomposita præditis, Socratem incusemus, idque nec injuria, qui utroque excidit. Quod si quis acerbitatem et linguæ petulantiam commendat, vituperat vero lenitatem; si honestatem culpat, probat autem vitia; hic jure merito rideatur. Num ergo Socrates iracundiæ inorbo vehementer tentatus est, aliis autem criminibus illum caruisse reperiemus? Minime. Erat enim adeo mulierosus, ac toto animo sic eo raptus, ut amori isti nihil anteponendum putaret. Scribit enim rursus de illo Porphyrius in hunc modum In cateris vitæ rationibus facilem alioqui fuisse, parvoque contentum in diem vixisse; sed in rebus venereis immodicum, at sine cujusquam injuria; aut enim uxoribus, aut solis vulgaribus usum. Duns vero simul uxores habuisse, Xanthippen quidem civen, et aliquanto vulgariorem; alteram autem Myrto, Aristidis Lysimachi filii neptim. Cum Xanıhippe clam congressum, ex ea Lamproclem filium suscepisse; legitimis autem ex Myrto nuptiis Sophroniscum et Menexenum. Quid his responsurus est admirator Socratis? Nam vel eorum confessione ad res venereas erat proclivior: rebus autem ipsis ejus salacitas et efrenata libido tanta fuisse deprehenditur, ' Psal. xxxvı, 8. * Num. xi, 3. • Matth. x1, 29. 10 Matth. v, 4.

CONTRA JULIANUM LIB. VI. ut nefandarum voluptatum nulla ipsum satietas caperet, qui, duabus uxoribus neque fortasse honeste conjunctis, aliis etiam, turpibus scilicet ac meritoriis mulierculis, et quæ formam corporis venalem prostituerent, misceretur. 187 haec a vita philosophica et actuusa virtute et studio abhorrent? Nunquid ergo juvenes increpabat, si minus honeste quidpiam facerent? Quibus verbis eos ad rectum iter Instituisset, con homo ea canitie atque mtate tam infandis voluptatibus non irretitus modo, sed oppressus penitus et. subactus videretur? Cui familiarem aliquando dixisse apud Platonem legimus: Undenam, Socrates? num ex venatione forma Alcibiadis? Sed de Socrate hactenus. In Platonem ipsum inquiramus, videamusque Socratis mores; aupon ipse quoque adamarit, et intemperantia cupiditatum cum illo laborasse dictis suis coarguatur. In Philebo enim ait Voluptas omnium rerum est insolentissima. In vo luptatibus autem venereis, ut perhibent, quæ maximæ videntur esse, etiam pejerare veniam habet apud deos, quasi illa pueri veluti quidam sint omni mente destituti. In Symposio aulem: Quod omnium et maximum et gravissimum censeri debet, pervulgatum etiam est, amatorius perjuriis solis deos veniam tribuere. Venereum quippe jusjurandam nihili esse aiunt. Itaque tam dii quam homines omnem amanti licentiam dederunt. Pudet igitur illum, ut par est, hæc a se dicta videri, eaque tribuit aliis quanquam rem ipsam ab illo probari quis dubitet? Neutiquam enim illos increpat, qui ita sentiunt. philosophicam disciplinam! Quantum utilitatis in ea est, quæ juvenum voluptates coercet, temperanter ac juste vivere persuadet. Nempe si intellexerint deos amatoribus esse propitios, quamvis muliercularum aut puerorum effrenatis amoribus serviant, omnino permittitur iis licentia pejerandi. At nullum tempus unquam erit, quo pietatem in Deum impune liceat negligere. Num igitur tanta celebritate fama et opinione sapientiæ philosoplius, Dei timorem foedæ et probros voluptati postponere debuit? Jam Cimonem illum præstantissimum quilus moribus fuerit, videat qui illo magnopere. gloriatur. Ilic Elpinicen sororem et germanain uxoren habuit, et Persarum morem, aut Jovern illum supremum secutus, cum sorore concubuit qui a Cleone 188 afectate tyrannidis postulatus, eo crimine daminatus Athenis est, et legibus pœnas luit. Scribit porro de eodem Theopompus, rapacissiinum fuisse, et turpi quæsta inferiorem esse non semel convictum; auctorem denique Atheniensiumı ducibus fuisse largitionis et corruptele. Nunquid autem turpissima res ac postremus animi morbus est, injustis lueris cedere, ac tanto pecunia desiderio flagrare, et in sororis nuptias incendi, et barbarice vecordiæ paulum concedere, ut et ipsas naturæ leges violarit? Aristides vero interversæ pecuniæ palam accusatus, pœnas tulit. Tanta aulem acerbitate animi et invidia laborabat; tam impotcn

ter aliorum gloriam ferebat, ut cum ex eo Athe nienses quererent aliquando, quo pacto respublica optime geri ac secundum cursum res civitatis tenere possent, responderit, non aliter il fieri posse, quam si una cum Themistocle ipse in barathrum præceps daretur. Iloc autem illum forte pungebat, quod navali prælio Themistocles vicisset, et palmam inter cæteros duces egregiæ virtutis retulissel. Mitto quamplurima de aliis, quæ verissime referre possem: ad sanctorum egregia facta orationem converto. Quem suorum comparabit cum Mose præstantissimo? quem et primum legislatoren fuisse, ac virum prorsus admirabilem, ipsi Græcorum historici prodiderunt, cujus item virtus ex Scriptura sacra cuivis innotescet. Potestate enim a Deo accepta, Ægypti quidem fluvios in cruorem vertit intoleranda autem vi grandinis, et obscura diuturnaque caligine vexatis Ægyptiis, per medium mare iter suis popularibus aperuit, ac Pharaonis tyrannide cos liberavit. Højus vero successor Jesus dux renuntiatus, posteaquam ducatum iniit, similibus factis inclaruit. Nam Jordanem vehementi aquarum impetu fluentem inhibuit, et Israelitas sicco fere pede trajecit, oratione facta ad universi Dominum, solis quoque ac lunæ cursum retardavit. Cujusmodi pleraque memoratu dignissima cum suppetant, præterco tandem. Porro beati Pauli verbis tantum utar, qui 189 ad Hebræos scribens ita loquitur: • De Gedeone, Samsone, Baracli, Jephile, Davide et Samuele ac prophetis, qui per fidem expuguarunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt promissiones, obturaverunt ora leonum, exstinxerunt impetum ignis, effugerunt aciem gladii, vaļidi facti sunt ex infirmitate, effecti sunt robusti in bello, verterunt castra alienigenarum, acceperunt mulicres ex resurrectione mortuos suos ¹¹. Ad hæc Obambularunt in ovinis et caprinis pellibus, destituti, pressi, aflicti, quibus non erat dignus mundus, in solitudinibus errantes, et montibus, et speluncis; et cavernis terræ ¹. › Quid, obsecro, gloriosius? quid ad virtutis splendorem illustrius? Mundus non erat his dignus; prærogaLive locum cedit, egregiorum facinorum amplitudine victus. Mundi quippe nomine intelligendi sunt mundi homines. "Hebr x1, 32 35. 12 ibid. 37, 38.

exercebat. Jove traditas. Rhadamanthus, co auctore, judicia CYRILLUS. Jain antea dixi priscos Israelitarum reges, Mosis praceptis sapienter institutos, et in omni justitia genere mirum in modum exercitatos, nec res alienas invasisse, nec urbes finitimas aut longe dissitas armis petiisse, sed suis finibus contentos domi se continuisse, eamque sibi ultro legem indixisse. At tuus ille Minos, ó bone, quamvis a Jove, ut dixisil, leges accepissel, Cretensium regno 191 solo quod tenebat contentus non fuit: tanta autem regnandi libidine incitatus est, et res alienas tantopere deperiit, ut jure belli insulas invaserit, ac liLeros populos mancipiorum numero habuerit, et re ipsa factisque impiis inaatæ sibi nequitiæ vina longissime superarit. Quapropter Homerus sævum illum nominat Phædram enim, inquit, vidi Procnenque, pulchram Filiam Hinois perniciosi. Et Callimachus [que Ariadnen, Et grave jugum insularum cervicibus Minos impo [suit. At si justa regnandi cupiditas in eo fuisset, non illum sævum vocasset poetarum princeps, neque prægrave et intolerabile tyrannidis jugum insulis imposuisse diceretur. Sed hactenus ista. Quæ vero fuerint ejus rationes domesticæ, operæ pretium est advertere. Hic Pasiphaen uxorem habuit, filias Phædram et Ariadnen. Pasiphae, uxorcula ipsius, amore præier naturam insaniit, et cum tauro congressa fertur monstrum peperisse. Filiæ tragicorum scenas implent, libidine infames. Mitto quæ de Perseo fabulantur, nugis et commentis plenissima. His de Minoe allatis, vastissimum historiarum campum Julianus Ingreditur, easque a Græcis repetit, dicens Dardanum, Jove et Electra Atlantis filia progenitum, Dardaniam coloniam deduxisse, mortuum vero regnasse cum Jove: et alia istiusmodi nugis futilibus referta. Interjecta deinde Servatoris nostri Jesu Christi mentione, superbiæ cornu in altum rursus tollit, ac de ipso ita loquitur JULIANUS. Jesus autem paucis vestrorum ac deterrimis quibusque persuasis trecentos, aut circiter, annos celebratur. Hic toto vitæ tempore nihil admodum memoratu dignum egit, nisi quis claudos ac cæcos curare, et damonio correptos adjurare in pagis Bethsaida et Bethania, magui alicujus facinoris aumero babeat. Odyss. A', v. 320.

Calcrum Julianus multis de Dardano nugis arbi tratu suo relatis transit statim ad Æneæ fugam; et Trojanorum adventu in Italiam descripto, mentionem facit Remi et Romuli, et quo pacto Roina condita fuerit: multisque verbis in ea re consuniptis, tributum ipsis a diis immortalibus ait Numai sapientissimum, deque illo hæc loquitur JULIANUS. Sed posteaquam conditam illam multa undique bella circumsteterunt, et omnia illa confecit ac devicit, et ipsis aucta malis, majori securitate opus habebat, rursus Jupiter sapientissimum Numam ei præficit. Hic Numa fuit singularis vir probitatis, qui et desertis in locis morari, et cum diis familiariter versari solebat; tantum erat in eo sanctitatis. postea: llie plurimas sacrorum leges constituit. Et CYRILLUS. Quando igitur Numam probitatis singularis fuisse ait, ac sanctitatis exinis, qui et plurimas de rebus sacris leges tulerit, tempestive exquiramus quæ ratio cultus ac religionis illa fuerit. Scripsit ergo de illo Dionysius Ilalicarnasseus, qui Romanorum historiam accurate composuit, delubra ac templa exstruxisse, vullo in iis signo erecto. Nam cum Pythagoræ philosophiam præcipue commendaret, in cjusque placitis prorsus esset, Deum formæ omnis et figure expertem putavit: spiritalibus autem vi. climis illum placari, non materialibus, aflirmabat. 194 Quare Fidei templa exstruxit, qua sola, quantum homini fas est, nuwen contemplamur, et cives, cum per fidem jurarent, ejus religione teneri voluit. Contra vero Julianus, Numæ admirator et præco magnificus, fidem in Deum per summam impietateın insectatus, omniforme simulacrorum examen, liguaque et lapides, deos facere non veretur, eisque boum agmina immolare non cessat, ut vel ipsis quoque Numna legibus repugnet. Autesit deinde frigidas quasdam et aqiles fabulas nugarum plenissimas, his verbis JULIANUS. Atque hæc quidem ex amatu instinctuque divino, et ex Sibylla aliisque, quos lingua patria vates dicimus, Jupiter dedisse urbi videtur. Ancile autem de cœlo delapsum, et in colle caput effossum, unde magui Jovis sedes, ut opinor, nomen accepit, utrum inter prima munera numerabimus, an secunda? At vos, infelicissimi homines, cum adorare et colere nolitis ancile, quod penes nos servatur, æternæ urbis certissimum pignus cœlitus delapsum, et a maguo Jove aut Marte patre demissum; crucis lignum adoratis, ejusque signa in fronte formatis, el vestibulis ædium insculpitis. An prudentissimos vestrum juste quis oderit, an dementissimos miserabitur,

CONTRA JULIANUM LIB. VI. qui vos sequentes in tantum exitium ruerunt, ut æternis diis relictis ad Judæorum mortuum se tulerint? CYRILLUS. Ab improbo et Dei certe hoste spiritu afflatum fuisse, cum hæc in animum induxit, ac petulantissimum et nefarium os in Christi gloriam ac majestatem laxavit, utique non negabo. Nemo enim dicit anathema Jesum, nisi in Beelzebul, ut sapientissimus Paulus inquit ". Quod autem ait, clypeum ab Jove demissum, et cranium sive caput nescio quo pacto repertum, ridiculumn est, puerilesque nugæ sunt ac næuiae, ac præterea nihil. Verum 195 talia non admodum moraur. Quod autem miseros esse dicit eos, quibus nihil prius aut antiquius est, quain ut frontes ac domos omniuo signo pretiosa crucis informent, ejus orationem, nefaria mente conceptam, extremam ignorationem sapere nullo negotio demonstrabimus. Siquidem Servator omnium ac Dumimus, tametsi poterat in forma Patris eique prorsus æqualis conspici, et in divinitatis solio majestatem suam exhibere, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed seipsum exinanivit, formam servi accipiens 18. Quin et crucem perpessus est ignominia contempta ", ut corruptionis vim retunderet; unus mortuus pro omnibus et excitatus, mortis laqueis genus hominum exsolveret, ut tyraunidem peccati, quod nos opprimebat, everteret, ut sævientem in membris carnis legem sedaret, et spirituales faceret adoratores, et sensi carnis in nobis mortificato filios Dei faceret credentes in ipsum, ac per Spiritum sanctificaret; ut Satanain illum malorum auctorem ac pestiferam belluam, de regno, quod in omnes arripuerat, et, quoiquot ei subsunt, nefarias potestates expellcret, quas noster calumniator deos urbium principes ac gentium tutelares nominat. Horum nobis omnium salutare lignum memoriam excitat, ac in eam præterea cogitationemn nos adducit: unum, ut sapientissimus Paulus ait, pro omnibus mortuumn csse, ut viventes non ultra sibi ipsis vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit s. At nemini non manifestum est, Deo vivere, hoc est, sanctum et integrum vitæ genus, summam eis felicitatem conciliare, qui se illi tradiderint. Quocirca nos, uti dixi, honorandæ crucis lignum boni omnis ac virtutis admonitionem facimus. Sed quoniam res illi videtur ignominia et probro non carere, percontanti mihi rursus respondeat: Vin' tu suspensis in ædium parietibus tabulis optimum arcessamus pictorem, atque ita illum compellemus: Propositum nubis est, o pictor, formosis adolescentibus ostenὍτι 63_14 | lior, 311, 3.» Philipp. 11, 6, 7. 16 febr. 116, 17 H Cor. v, 15.

dere sibi ab intemperantia parari exitium: 196 mulieribus vero et matribus familias vitam Inbonestam sibi non impunem fore. Sed Iris forte mon sufficit oratio magistrorum ad rectum et inculpatum vitæ genus adhortantium. Proponatur eis ob oculos aliqua pictura, quæ magistrorum sermonibus vim addat. Pingatur itaque in tabulis ante reliquos Jupiter ille deorum supremus. Juxta hunc vero statuatur, si lubet, Phrygius puer, Ganymedes, inquam, venerandum Jovis et mirabile delicium, et intemperantis libidinis argumentum. Piagatur etiam Alcniena, cum qua noctes novem exegit, etiam in extrema turpitudine satietatein Don expertus. Adsit et Semele, et muliercularum plurimum vulgus. Ad hæc videatur Neptunus, una cum virginibus quas impie constupravit, Amymone, Alope, Hippothoe, et aliis. llis etiam appingatur Lydus adolescens, Pelops nimirum. Illustri loco posita sit Venus risus amans, multo cum grege amatorum. Pene me præteriit, o pictor, odoratissima illa arbor, Daphne, inquam, et quæcunque de illa circumferuntur. Pinge mibi Apollinem puellae singulari modestia victum, et fugiat adolescentula, stupri odio; persequatur autem Phœbus, et cum amata potiri non liceat, ramis coronetur, ne crimen latcat. Tune igitur nos velis, Juliane, repudiato ligno, quod nos ad omnis virtutis recordationem adducit, pueris et mulierculis tua proponere? An forte dii deæque lascivientes, mulicrculas et adolescentes ad frugem deducent? Annon haec risus demum et summi cujuslam stuporis hæc clarum argumentum? Sed omnino periimus, inquit, propterea qnod relictis æternis diis Judæorum mortuum suscepimus. At qui tu, quæso, factos et in tempore productos, æternos dicis? Nunquid enim tuus,Plato invisibiles ac spiritales deos creatos csse docuit? Quomodo igitur æternum, quod in tempore procreatum et in ortum eductum est, ac secundum naturæ rationes corruptioni est obnoxium; si modo verum est, id omne quod oritur omnino necessario interire? 197 Mortuun Christum nominat. Nec mirum; errat enim, nec sanctum incarnationis percipit mysterium. Non enim mortuun dixisset eum, qui, ut mor lem solveret, mortem gustavit secundum carnem 1. Quomodo enim a morto vinceretur, qui multos alios ad vitam revocavit? Admirabili quippe consilic carnem sibi per unioncin dispensativam unitam commercium habere cum morte passus est. Rursus autem excitatus est ad vitam, mortemque calcavit ", ut in illo el primo prona quoque esset ac facilis hominum generi mortis ct corruptionis victoria. Idcirco enim nuncupatus est primogenitus ex mortuis ", et primitiæ dormien ** Webr. 11, 9. ibid. 14. s Coloss. 1, 18. Lege et veric: An forte di deaque lascivientes necnon muliercularumi et puerorum stupra ccrnent:bus eu erunt adjumento non inutile? COTELERIUS Monum. Eccl. Gr., 11, 589.

CONTRA JULIANUM LIB. VI. ut lium Ut enim beatus Paulus ait: Quemadmo dum in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vividicabuntur 12 › Verumtamen eo tionis et extremæ venit infirmitatis cjus mens, quas res summæ sibi vituperationi fore exspectare debuit, his ipsis maxime glorietur, Mitto enim, quit, matris deorum mysteria, et Marium laudo. clarum sane, nec enim est Dardani ludicrum. Ipse instituit Corybantum furores, et illa in Ida cis nocturna sacra et impudica mysteria. Quæ cum exsoletis et impiis narrationibus scaleant, qui non prorsus auditores offendent? Illud vero inter rum munera recense, datum esse quoque Romanis Marium, olim quidem eorum dominum, sed superκαὶ stitiosum imprimis et crudelissimnum, eoque deducτὸ túm immanis animi, ut bene moratam puellułam, sibique jucundissimam, festivamque et suavem, in dæmonum aris mactaverit. Bonos quippe deos hoc cultu vehementer amici sciebat, iisque maxime toribus oblectari, qui ultra omnem nequitiam vecti nihil melius esse putarent quam parentes ipsos, suorum liberorum, quos maxime charos babebant, esse parricidas. Quapropter si Marium laudat ac miratur, eos in crimen vocet, qui cauleu cum ipso facere nolint; adoratoribus deorum, quos gentibus ac civitatibns præesse dicit, persuadeal sobolem appetere, non ut ad focum sibi liberi pent, et in natos uatorum sibi genus excrescat, sed ut eorum cruore mitissimos deos placent (bae sunt enim forsan ipsis eximia victin), ac si quis liberorum suorum parricida fuerit, culpæ immunis esto. Quem cum nemo nor efferatis et cruentis moribus, et ſeris ipsis crudeliorem jure cturus sit, cumque eum ipsa communis naturæ lex extremæ impietatis et crudelitatis condemnet; cur denium suspicit, ac munus deorum eximium esse contendit eum, quem si quis imitandum sibi proposuerit, impius et Invisus futurus sit omnibus hominibus? floccine, quæso, deorum munus est, aut nos forsan iis quæ dixit astipulari decct? Dignum enim illis xenium est, ac suis mutuo largiuntur quæ ipsi habent in pretio. At non solum ab ipsis datum esse Marium, sed præterea falsarum divinationum genera reperta esse, scribit in hunc modum 311 Cor. xv, 20. 22 ibid. 22. JULIANUS. Divinus enim ille allatus qui homines invadit, raro sane et in paucis fit; nec quilibet ejus particeps facile esse potest, nec quovis tempore. Proinde cessavit apud Hebræos, nec apud Egyptios item perdurat adhuc. Sed videntur quidem genuina

oracula cedere temporum conversionibus. Quod cum hominum amans Jupiter dominus ac parens noster animadvertisset, ne omni prorsus societate cum diis privaremur, dedit nobis sanctarum artium observationem, per quam ad necessarios usus sufliciens nobis auxilium suppeteret. CYRILLUS. Amatum divinum hic appellat falsorum valum instinctum, qui divinum furorem ac fatidicam vim præ se ferre solebant, ut mendacium suum facile venditarent. Plurimi vero hi erant, et multiplex imposturae modus. Alii enim avium inspectione, alii ex igne, alii e farinis vaticinabantur. Adde his haruspices, et qui victimarum nidorem in aera erumpentem curiose scrutabantur. Erant et qui mortuorum umbras evocarent, ventriloqui, et prodigiorum interpretes. In his igitur allatum diabolicum cessasse ait. Quæ verba laudo quidem et approbo: verumtamen causam ignoravit, cur cessarit mendacium, et genuina, ut ipse ait, oracula siluerint. Postquam enim mundo Christus illuxit, 199 concussa est omnis illa daemoniorum tyrannis, et, velut scena quædam puerilibus crepundiis scatens, soluta fraus est, ac impurissimni exsecrandique demnones inferorum portis coerciti fuerunt, licet olim terram, quæ sub sole est, pervagati. Verum quo pacto nativa oracula temporum conversionibus obnoxia siluisse dicit? Nam si quis omuino vere Deus majoribus nostris futura præmonstrare susceperit, quomodo sic temporibus cedit, ut augustior ejus cognitio sit quam antea? Αt quomodo At zeternos illos Julianus asserit, cum et tempore inferiores sint, et tantum non velcrascant, ita ut a mostra conditione parum discrepent? Quoniam igitur ait: Oracula siluerunt, ac forte consenescens Pythius delirat, nec amplius versutiarum modos novit quibus fraudes neclat; dedit nobis Jupiler sanctarum artium ope cognitionem et auxilium. Quid agis, Juliane? sanctas et sacras artes appellas exsecranda vaticinia et magorum præstigias, el decere mortales ut eas perficere norint? Has in subsidium datas hominibus ais, et tanquam ab Jove profectum utilissimum auxilium? Recte quidem, amice oportebat enim tuum regem ac parentem tam turpiter esse liberalem, ut ea dare videretur quæ a constitutis legibus discrepant, quæ si quis exercuerit, aut si forte patrantibus aliis duntaxal ignoverit, extremo supplicio dignus sit. Quod autem ait, apud Hebræus ipsos propheticum spiritum defecisse, respondemus, Christum finem legis ac prophetarun fuisse. Omnes enim quotquot olim fuerunt sancti, et rerum futurarum præscii, immissa a Den per sanctum Spiritum cognitione, Christi mysterium proclamarunt. Posteaquam autem advenit ipse, ac mortalibus apparuit, cessavit quidem propheti:c veteris gratia, Deus autem nunc quoque sanctis pro sua voluntate inspirat futura, et in

CONTRA JULIANUM LIB. VI. ctis animabus habitat. Quamobrem ne «lical tum defecisse, sed nos in novitatein gratiæ transla tos. Porro quasi ipsi superior oratio probetur, aliam adjungit et ait 200 JULIANUS. Pene me fugit Solis et Jovis donorum maximuın. Nec abs re servatum est ad finem. Non enim nostri duntaxat proprium est, sed Gracis, ut arbitror, commune nostris gentilibus. Jupiter enim inter ea, quæ mente cernuntur, ex se genuit Æsculapium. In terram autem per fecundi solis vitam editus est. Ilic cœlo in terram progressus bominis forma unice quidem cirea Epidaurum apparuit. Inde longius provectus in omnem terrarum orbem salutarem dexteram extendit. Pergama profectus peragravit Ioniam, inde Tarentum, ac postremio Romain. Tum Co insulam et Ægas petiit. Tandem ubique terrarum et maris est, nec ad unumquemque nostrum privatim commeat, sed ad omnes: verumtainen animos erigit vitiis deditos, et corpora infirmitate laborantia. Pyth., Oda 3. CYRILLUS. Triumphat igitur, cum ait Esculapium, ab Jove prognatum inter ea quæ mente cernuntur, tamen visum esse in hominis figura. Est igitur vulgata hæc apud omnes oratio, ex Apolline et Coronide prognatum ab aliquo sacerdote in Apollinis templo, ut verisimile est, stuprata. Hic autem augustum nescio quid et magnum de ipso sentit ac loquitur, usque mendax, quamvis Græcorum principes plurima de illo absurda scripserint. Apis enim Agy ptius, non obscurus inter eos, qui illic erant, tenpli ministros, fuisse dicitur, et naturalis philosophiæ scientiam comprehendisse. Ilunc primum aiunt arten medicam aggressum felicius tractasse el reperisse, quam anteriores, eamque Esculapio tradidisse qui cum artem apprime calleret, non amplius in Ægyptiorum oppidis morari sustinuit, sed mira pecuniæ turpisve quæstus cupiditate victus, omnen, ut verbo dicam, regionem peragravit, pecuniam corrogans, arteinque venalem ægris propomens. Quare elatus ac fastu turgidus, et deum seipsum appellavit, et a mortuis quosdam excitandi sibi vim esse stulte est imaginatus. Appulsus alltem Epidaurum, cum divinitatis gloriam sibi arripuisset, fulmine ictus est, Deo justam illi pœnam immittente, 201 atque hoc facto declarante nihil prorsus illum esse, quam terram ac pulverem. Cæterum operæ pretium est videre quæ de illo cauit vates lyricus ille Pindarus;

Pervertit illum quoque ingenti pretio Aurum, in manibus apparens Quare manibus Saturnius Jaculatus per amborum pectora, respirationem Statim ademit. ardensque fulmen irruens immisit [mortem. Quinetiam Euripides tragicus his vocibus usum Apollinem ait Jupiter enim in causa est, qui filium meum Esculapium occidit, pectoribus injecta flamma. Qui ergo maximum et eximium Jovis ac Solis do num, ut vocat Julianus, igne comburebat Deus, is cujus æquitate res humanæ ponderantur, et pro ἀνθρώdignitate cuique præmia forsan, aut pœnæ decer nuntur? Sed medicina vilse profuit, inquit. Num ergo deus idcirco etiam renuntiabimus, qui hanc artem apprime calluerunt? Atqui videre licet alias scientias, et artes quoque illiberales, non frustra repertas, imo rebus humanis longe utilissimas. Nunquid igitur iis, qui aut illas principio colue- καταrunt, aut certe in qualibet præ cateris excellue runt, divinitatis honoren tribuemus? Si ergo divi num quidpiam egit filius Coronidis; si, effossis oculis, lumen cæcis indidit; si mortuos ad vitam redire jussit; si claudis officium gradiendi resti tuit et rectis pedibus domum lætos reverti man davit, hoc obtineat a nobis, ut illum suspiciamus. Sin autem in curandis ægris nonnullis clarus eva sit, laudetur quidem ipse quod medicam peritiam optime tractaverit, non tamen proinde contemnal illud: Nosce leipsum. Avarum igitur ac superbum medicum deum fecit hic vir optimus, et in eo rur sus elato certe arrogantique supercilio ita loquitur JULIANUS. Quid vero tale datum a Deo gloriantur Hebræi, ad quos a nobis vos transfugisse persuasum est? Illorum igitur sermonibus si aures præbuissetis, non infelici loco prorsus essetis, sed deterius quidem quam antea, cum inter nos versamini, levia tamen sustineretis ac tolerabilia. Unum enim pro multis diis non bominem, imo multos potius infelices homines coleretis. 202 Et dura quidem ac aspera lege et agresti barbarie plena, pro facilibus ac benignis vestris utentes, in cateris quidemn de teriores essetis, sed quod ad cultus attinet, salıctiores atque puriores. Nunc autem vobis iden quod hirudinibus contigit: corruptissimum sanguinem inde trabilis, puriorem relinquitis. CYRILLUS. Plurima sane Hebræis præstabilia nec pœnitenda ab universi rectore Deo data esse, quilibet facile demonstraverit: verumtamen nihil tale esse, quale se ab Sole et Jove suscepisse gloriantur, qui a veritate recesserunt. Oportebat eos certe, quos urbium gentiumque principes ac rectores ipsi vocant, dæmones nempe, suis exsecrationibus consentanca dona largiri. Universi autem rectorem ac

CONTRA JULIANUM LIB. VI moderatorem, qui natura ac veritate Deus est, sua ** Matth. x, 28. PATROL. GR. LXXVI. potentiæ cultores ac veluti nativos satellites curandis corporibus animisque mortalium præficere Eliam illum Thesbiten, Elisæum, alios, qui tum temporis illustri virtutum gloria floruerunt. Qui Christi tempore fuerunt, Petrum dico et Joannem, corporum ægritudines aliosque, qui umbra sola sanabant: Paulum eximium, et qui post illum fuerunt, quos sigillatim non recensebo. Licet autem hodieque videre sanctos ac venerabiles viros in virtute Christi per Spiritumi sanctum impuros damonas increpare, et quos illi deos ac servatores esse credunt, orationis virtute conterere, et nianus contactu cruciare: quinetiam ea vi præditos, ut variis ægritudinibus oppressos liberare valeant. Quonisin autem eos adoritur qui mendacium daumarunt, et adversus Græcorum fraudem tantum non vociferati sunt, ac veritatem prudenter amplexati, Deumque natura et universi Creatorem agnoverunt, bis verbis illos invadens: Vos Christianorum verbis aures adhibentes decepti estis, nec unum tantum etiamnum Deum colitis, sed hominem polius, et plures alios miseros, eosque legi dura, agresli ac barbara subditos; parem iis refellendis orationem opponendam existino. Hominem igitur 203 Christum nominat: plebeios autem ac miseros cum dicit, sanctos martyres intelligit, quos etiam duræ legi subditos ait, propterea quod Dominus noster Jesus Christus dixit: «Ne timeatis ab his qui occidunt corpus, animam autem occidere non possunt; timete autem potius eum qui potest et animam et corpus perdere in gehenna ". > Nos autem, Juliane, tibi respondebimus, non, Ut existimas, hominen Deum fecimus, nec eum, qui natura Deus non sit, adorandum suscipimus; sed ipsum potius, quod ex Patre prodiit, Verbum, per quod in ortum omnia producta sunt, quod eum genus humanum servare decrevisset, incarnatum et hominem factum fuisse dicimus, et in forma lioninis ex sancta Virgine prodiisse, ut, niam inaccessa est, nec ullo modo comprehendi aut aspici potest divina et ineffabilis ejns gloria, temporibus quibusdam defnitis, velut unus ex 10bis, in quantum homo apparuit, ex divina dispositione conversans cum hominibus, quis ille natura et solus sit universi Deus, in animos induceret, oinnisque virtutis peritos, falsisque diis solutos per sanctificationem sibi conjungeret, destructo omni principatu, et omni potestate, nefarioque domninatu. Non igitur, quemadmodum tute ais et putas, louninem merum colimus: nullo modo; sed hominem, qui apparuit, Dei Verbum agnoscentes, ut Deum adimus, in quantum et Deus est, et ex Deo Patre prodiit, immutabilis et conversionis expers exsistens. Quod mysterium de illo subtiliter et accurate sapientissimus Moses prædixit, sanctique prophetæ, Mosi consentanea locuti. Sanctos porro martyres, neque deos esse dicimus, neque divino cultu scili26

S. CYRIELI ALEXANDRINI ARCHIEP. cet illos adorare soleinus, sed affectus et honoris quin potius summis honoribus illos ornamus, puta quod pro veritate strenue certaverint, sinceritatemque fidei eo usque servarint, ut animam ipsam conten›pserint, repudiatisque mortis terroribus, periculum omne vicerint, et virtutis adeo mirabilis seipsos veluti quasdam imagines vitæ hominuın proposuerint. Quare nihil est absurdi, imo vero necesse erat, eos qui tam claris facinoribus excelluerunt, 204 ornari perpetuis honoribus. Quod quidem reprehensione carere, vel apud ipsos Græcorum vetustissimos comperiemus. Athenis quippe, facto ad eorum monumenta concursu, qui pro universa Græcia Marathone primum in discrimen adductí, el qui postea contra Xerxis exercitum fortiter pugnarant, utpote qui gloriosam mortem obierant, taudes illorum quotannis celebrari solitum Praeterea, cur bonus iste vir sanctoruin vene rationem reprehensione liberam esse non sinit? Nam etipse Plato de hominibus, qui optime vixerint, ac fortiter occubuerint, sic infit: Reliquo vero tempore mortuos, tanquam genios quosdam, colemus, eorumque luculos adorabimus. Eadem statuemus, cum senectute,aut alio quovis pacto, decesserit aliquis eorum, qui eximia bonitate in vita præcelluisse judi cali fuerint. Atque hac quidem tuus, o bone, Plato. Nos autem, uti dixi, nou dicimus sanctos martyres fuisse deos: sed illos omni veneratione prosequi solemus, eorumque loculos honoramus, tam claræ virtutis remunerationem veluti quamdam ac præ mium ipsis immarcessibilem memoriam reponentes. Quoniam autem credentes in Christum frustra con viciis appetit, quasi unius Dei cultui multitudinem hominum, in quibus nihil est divini, stulte præ tulerint; ostendere conabor inscitiæ Græcanicæ criminationes in veritatis cultores impie eſſusas. Sacra enim ipsi fecerunt hominibus, iisque fagi tiosis et impudicis, omnique vitio laborantibus qualis sane fuit celeberrimus ille Hercules, quem Jove et Alcinena prognatumn dicunt, cui magnum eximiumque certamen attribuunt, quod nocte una quinquaginta virgines stuprarit. Alii quoque divi nitatis honorem apud illos nacti sunt, Thebanus ille Mercurius, Esculapius Memphiticus, Castor et Pollux, Apis et Osiris. Tacco Semneles filium in purum illum ac profanum: Cleomedem vero his addam, quem in pugilatu crudelem et inhumanum fuisse perbibent, ferisque agrestibus haud multnm cedentem. Quain ob causam laudans illum Pythius e sacris tripolilus hoc, ut aiunt, protulit Ultimus heroum Cleomedes Astypalæus Quem sacrificiis colitis quasi non umplius sit mor [alis. Egregia crudelitatis praenia largiris luctatoribus,

CONTRA JULIANUM LIB. VI. in deorum numerum ascribitur scelestus et homicida quæ res illos utique decebat. Alexandrum vero Philippi Alium tertium ac decimum deum nuncupare ejus ætatis hominibus placuit. Quin et Alexander ipse unum e suis familiaribus, qui sibl infamium muliercularum administer fuerat (Hephæstion hic erat), deum renuntiavit, altarique et sacrificiis coli jussit. At si quis velit omnia sigillatim percensere, longam orationem insumet. InÔniti enim reperientur divinitatis nomen suffurati. Quod autem solerent pro sua potestate deos nuncupare quos vellent, quivis hinc didicerit. Clemens enim, qui sanctos apostolos ubique sequitur, quique infinitas Græcorum historias audiendo accepeἀθλοῦν, Pythie; o deorum 205 clementiam! o largitatem! rat, in Stromatis refert: Sanchoniathonis historiam, Phoenicum lingua conscriptam, non sine admiratione a Josepho Judæo eruditione clarissimo in Græcorum linguam fuisse translatam. Hic Sanchoniathon igitur, quamvis superstitione Gracorum abundans: Vetustissimi Græcorum, inquit, sed maxime Phænices et Egyptii, a quibus cæteri homines quasi per manus id acceperunt, deorum maximorum loco eos habebant, qui res vitæ utiles invenissent, aut bene de gentibus quovis modo meriti essent: illos nimirum, quod multorum auctores bonorum esse sibi persuaderent, divinis honoribus coluerunt, ac templorum usu ad hoc munus translato, columnas et cippos ipsorum nomine consecrarunt, easque maxima veneratione prosecuti Phenices, festos illis quoque dies longe celeberrimos dedicarunt. Præcipue vero mundi elementis, et quibusdam eorum, quibus divinitatem tribuebant, suorum regum nomina naturaliter imposuerunt. Porro solein, lunarn, ac reliquas errantes stellas et elementa, quæque conjuncta sunt iis, solos dens agnoscebant: et alios quidem mortales, alios immortales esse putabant. Quapropter non nos quidem, sed Græci potius, hominibus divinos honores tribuisse deprehendentur, Deique gloriam quibus vellent temere olim alluxisse. Porro his addit sapiens Julianus alia quædam, Christia nam religionem ubique carpens. Ita vero scri bit JULIANUS. Sanctimoniæ quippe, nequidem utrum mentio ab iis facta sit tenetis: sed illorum furorem et acerbitatem æmulamini 206 templa et aras evertentes. Et trucidastis non solum eos qui in patriis institutis manerent, sed etiam hæreticos, ejusdem vobiscum erroris sectarios, qui non perinde ac vos mortuum lugebant. At enim hæc potius vestra sunt. Nusquan) eniin Jesus ista vobis præcipiendo tradidit, neque Paulus. Causa vero est, quod neque sperarunt vos eo potestatis venturos unquam: satis enim babebant ipsi, si ancillas aut servos deciperent, et per hos uxores et viros, quales Cornelius et Sergius. Quorum unus si illustres inter viros ejus ætatis

laudatus appareat, (alqui Tiberii vel Claudii tem poribus hac fuerunt de omnibus mentiri me pu talole. CYRILLUS. Insolenti oratione rursus utitur homo singulari confidentia, et sanctitatis expertes eos esse dicit, qui, fraude Græcanica soluti, ad veritatem transeunt. An non ergo ridicula hæc sunt, et nugæ aniles? Age enim eorum verbis illum compellemus, quibus inter eruditos principem locum tribuit Insanis, Menelae, Jovis alumne, nec te decet Hæc amentia: verum cohibe te, quamvis ægre feafras. Nos siquidem, veræ sanctitatis rationes exquirentes, omnis virtutis cultum amplectiinur, et egregiis quibusque factis inclarescere non ignobili studio prosequi solemus. Vos autem a nostris institutis tam estis alieni, ut et libidinosos deos vestros admiremini, et deabus impudenter scortantibns divi– nos honores tribuatis. At enim impotenti animo nos esse dicit, et injusta homicidia perpetrare. At ubinam hoc factum reperiemus? Contrarium enim, opinor, verum esse, vel ex rebus ipsis innotescil. Cæsi enim sunt ab ipsis beati martyres, nullius omnino criminis convicti, sed quod fidem integram Deo servarunt, eumque amarunt, rei facti sunt. Eccur autem criminatur eos, qui delubra et aras invadunt, et impietatis officinas subruunt? Nam dicentem illum paulo ante audivimus, unum Deum colendun solum esse. Quibusnam ergo templa ( exstruxistis, et in iis erexistis altaria? Deum enim humana Agura præditumn esse, ue illi quidem dixerint: sed nescio quo pacto suis de ea re opinionibus ipsi adversantur. Signa enim in templis forma ac figura multiplici statuentes, ea divinis honoribus coli temere jusserunt, cum non ignorarent honores istos cadaveribus corruptis tribui. 207 Jam qua fronte mortuum nominat Christum Salvatorem omnium, licet carne passus sit, ac propter nos mortem gustaverit, ut hominis naturam ad incorruptionem reformaret? Non enim inter mortuos mansit sed revixit potius, destructo mortis imperio, et sublata corruptione, quæ nos ex Adæ pravaricatione tyrannico dominatu premebat. Quod vero mulierculae crediderint, ac famuli et obscuri nonnulli homines vocati fuerint, inde Servatoris clementiam vituperat. Sed num satius est sentire, Lominen, in quantum natus homo est, nullo pacto homini antecellere, sed unam per omnes rationem substantiæ procedere, • Unus quippe omnium ingressus in mundum, et æquales egressus, ut scriplum est. Verumtamen externis bonis interdum aliqui aliis plus abundant, ut divitiarum copia, dignitatum præstantia, et hic quidem servit, illi servitur. Cæterum, utut hæc se habeant, una qui » Sap. vii, 6. (i) Iliad. N, v.

CONTRA JULIANUM LIB. VI. dem omnibus hominibus est natura: illa autem sic » Prov. xvii, 2. comparata est, ut ad quidvis lande dignum sit idonea. Sapiens enim est, et secernere potest a deterioribus meliora. Nihil ergo prohibet quominus infimæ sortis homo sit sapiens et qui destitutus est pecuniis justitiam colat, et qui servili est conditione equus et honestus videatur. Quid ergo temere carpit eos, qui divinæ prædicationis sagena ad veram et incul patam Dei contemplationem et omnis boni scientiam conversi sunt, si minus opum deliciis frui liceat, si minus exteris honoribus alios antecellant? Equidem dixerim ego, virum inopem, si rectum bonestumque vivendi genus susceperit, citra comparationem præcstare diviti avaro, et servum sapientem hero insano. Scriptum enim est, ‹ Ministrum sapientem stultis dominis imperaturum ".» Videre autem licet eos, qui laude virtutis apud Graecos maxime praestiterunt caeteris, artifces initio fuisse, popularemque et sordidam artem exercuisse, quam a parentibus accepissent, non tamen sine admiratione sapientia fuisse. Multos prætermitto: ad ipsum venio Socraten, Sophronisci filium, qui matre obstetrice genitus, patre autem statuario, eamque artem apprime calluit, neque id sibi dedecori esse putavit. 208 Sic autem de illo scribit Porphyrius, in philosophorum flistoriæ libro tertio: llis ita declaratis, dicamus de Socrate, quæ apud alios memoratu digna suni leviter attingentes, illudque præterierimus, num ipse cum patre slaluariam exercuerit, an paler ejus ipse solus. Nihil enim hoc ei ad sapientiam, quod aliquanto tempore in ea laboravit. Quod si statuarius fuit, eo laudabilior: ars enim illa nitida est, neque certe probro ei fuerit. Et post alia: Opificem fuisse Socratem, patrisque arte usum marmoraria. Et ΤίTimæus, libro nono, Socratem ait cædendorum lapidum artem didicisse. Quod si propter invidiam ille minus fide dignus est, Timæus vero propter ætatem, juvior enim Aristoxenus, Menedemo Pyrrhæo utendum, qui Platonis discipulus fuit, et antiquior Aristoxeno. Hic in Philocrate refert, Socratem de patre ut lapidario, et de matre ut obstetrice, semper locutum. Num igitur Socrati quod statuarius, aut patre statuario genitus esset, obfuit, quominus ea perageret quæ recta putavit; aụt ei ad philosophiam aditus interclusus, quod mercenaria matre genitus, quippe G obstetrice, uti dixi? Atqui facundus ille Plato ac celebris apud eos, nonne cum palæstræ magistris versatus, et in palestris dudum initio moratus, ex sudoribus athleticis ad philosophiam transiit? Nam de illo scribit quoque Porphyrius: Plato apud Dionysium lilleras didicit, apud Aristonem autem luctatorem Argivum, exercitatoriam. Nonnulli autem in Isthmiis et Pythiis certasse ipsum aiunt. At quid ea re illiberalius? Nemo enim sanus, opinor, tulerit nudato corpore palam in tanta multitudine rem indecoram agere, idque minima ſorte mercede proposita. Sed enim servis ad philosophiam aditum

minime patere ait, ridet vero si dicantur ad verita rem vocali. Atqui Zamolxis Thras, Pythagoræ quidem servus fuit: apud ipsos autem in admiratione fuit, velut omnis scientiæ cacumen adeptus. Cujus tem meminit Porphyrius, atque ita scribit: Erat autem alius ei adolescentulus, quem ex Thracia sibi emit, cui nomen Zamolzis. Hunc cum Pythagoras amarel, rerum altissimarum scientiam illum docuit. 209 Nihil ergo prohibet quominus servi sapientes et probi sint, si pro virtute sudorem ferre voluerint, et veræ Dei cognitionis radiis perlustrari. Quod auren divinæ prædicationis fructum mulieres percipiant, inde carpendi occasionem arripit; quamvis ipse Plato in Siciliam appulsus, Dionysii uxorem ad sapientiæ studium vocarit. Porphyrius vero Marcellam philosophiae studium supra modum admiratam, camque libenter domum duxisse, et cum ea tanquam cum conjuge consuesse. Hic in vita Pythagora, Crotoniatarum urbem ita scribit animatam ab eo, ut cum multa et recta disserendo jam inutiles annis senes demulsisset, jussus a primoribus urbis, ætati juvenili congruentes admonitiones fecerit, post hæc tiam pueris a ludo litterario confertim venientibus, deinde mulieribus, quarum ei conventus instructus est. His ita constitutis, magna eas ob res auctus est celebritate; multosque ex hac urbe discipulos, non viros solum, sed et mulieres, aecepit. Quid ergo Servatoris discipulos arguit, si cunctis promiscue divina prædicatione proposita, mulierculas virosque, laros et obscuros, diviles et egenus, et servili conditione nonnullos, ad cognoscendum vocarunt universi Deum secundum naturam, Opificem ac Dominum? Urgens autem rursus in uos convicia pro sua libidine, sic ait JULIANUS. Sed nescio undenam velut afflatus hoc dixerim, ant unde digressus: Quid est quod diis nostris non obsecuti ad Judaeos transfugistis? An quod imperium dii Romæ dederunt, Judæis exigui temporis libertatem, sed perpetuam apud exteros servitutem? Abraham considera; nonne peregrinus fuit in terra aliena? Jacob, nonne prius quidem Syris, inde Falastinis, deinum senex Ægyptiis serviit? An non illos Moses eduxit ex Ægypto in brachio excelso, e dono servitutis? Cum autem Palæstinam incolerent, annon crebrius fortunas mutarunt, quam colorem aiunt, qui chamaeleontem viderunt, modo judicibus obnoxii, modo alienigenis servientes? Posteaquam vero sub regibus esse cœperunt (quo id pacto, nunc preScrm:illamus; ucquc enim Deus ultro concessit ipsis

CONTRA JULIANUM LIB. VI. ut regio dominatu regerentur, sicut ait Scriptura 30 Isa LXIV, Cor. * Beg. vii, 4 seqq. 210 sed conclus ab ipsis, cumque præmonuisset, longe deteriori sub imperio futuros, tamen terram suam quadringentis annis, et paulo plus, habitarunt colueruntque. Ex illo primum Assyriis, dein Medis, demum Persis servierunt, postremo nunc nobis ipsis. CYRILLUS. Imo vero mundano et impuro ‘spiritu arreptum fuisse, cum bae scripsit, nemo non, opinor, dixerit, cui sana mens sit. Nemo enim prorsus inelabilem et supremam Dei majestatem arguet, qui recta mente sit præditus, et alatu spiritus diabolici vacuus. Percontanti vero, quamobrem Judæorum integris moribus ac legibus adbasinus, et ad illos transfugimus; causas item discere volenti, quas erga deos suos ingrati sumus; necessario resρondemus: Nos apud Judzos, sive apud Scripturam divino afflatu proditam, invenimus subtilem, et exactam, et omni benedictione plenam de vera et una Deitate sententiam: leges item ac disciplinam virtutis studiosum ad omne bonum recta perducentem, exhortationes sanctorum ad continentiam ferentes, praemiorum promissiones, spem veram vitæ sempiternæ, remissionem peccatorum, divini Spiritus largitionem, adoptionis gratiam, quæ mentem omnem et orationem superant. ‹ Oculus enim non vidit, inquit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascendit, quæ præparavit Deus diligenlibus sẻ ***. › Horum promissione nostro magno cum gaudio inducti sumus, ut nugis Græcorum præferreinus et complecteremur ea quæ divinis scriptis continentur. Aversamur autem vehementer eos, qui nescio quo pacto dii esse putantur. Quamvis enim inter sanctorum angelorum choros conspicui olim essent; improbi tamen facti ac desertores, suoque principatu non servato, Dei domicilio exciderunt, et ejus amicitia prorsus orbati, orbem qui sub cœlo est in errorem induxerunt, hominesque dissiparunt, et ignorantia voraginibus immersos turpibus honesta mutare fecerunt, et omnis improbitatis amorem autem indiderunt. Persuaserunt tantum ut sibi divinos honores tribuerent, 211 sed etiam mundi clementis, et animantium ratione carentium simulacris, volatilium et marino rum. An non ergo jure illis renuntiandum esse dicimus? Enimvero quod perditores et corruptores universæ terræ fuerunt, non autem quod opum copia privati sumnus, nos infensos esse dixerit aliquis, sed potius quod in miseram animam læsi, deque ea periclitantes. Renuntiavimus igitur iis, qui opinione dii tantum suut, cum nihil omnino apud ipsos inveniamus, quod non sit extrema vituperatione dignum. Masculorum enim concubitus, el mulierum scortationes, et omnis libidinis studium, apud illos fabula et risus, et prodigiorum arcana, et non

loco virtutis mendacium, et omne genus impurite tis, quæcunque vel in cogitationem vel sensum incurrit. Neque difficilis inventu est, quin potius inde patebit, horum demonstratio. Ecce enim, ecce, quamvis Deus, qui omnia potest, nutibus suis res Romanas firmet, deos tamen, qui nihil sunt, nomini Romano splendorem ait tribuisse. Sed, amabo te, vir optime, qui eo munificentiæ pervenire potuerunt, aliisque imperium largiti sunt, quomodo sua ipsi gloria et honore destituti sunt? Quem enim honorem fraude et mendacio quondam rapuerant, prorsus amiserunt, ubi mendacium Christus denudavit. Quomodo igitur aliis dederunt imperium, qui velut necessitate quadam orbati sunt potestate regnandi, et subterraneis specubus tantum non infossi, ubi inevitabilis judicis tempus exspectant? Angelos enim, inquit, qui non servarunt suum principatum, vinculis tenebrarum in Tartarum dejectos tradidit custodiæ in judicium magnæ diei puniendos 17. › Quoniam autem peregrinos et alienis sceptris subditos fuisse dicit, qui a divino Abraham sunt, respondeat, quæso, quid ea res ipsos læserit, aut quomodo impedierit quo minus illos nequaquam bonos fuisse, dicere ant cogitare debeamus? Nondum ostendit, utrum inhonestis moribus fuerint, an injustis lucris servierint, an conviclis, calumniis et cupiditati studuerint, an obtreelatores, impostores, et in sceleribus acuti, pestiferi item ac nebulones. Ili citantur ad judices: hi legibus omnibus puniuntur: hos reos feri par est, suorumque criminum poenas judicibus luere. 212 At subjici quorumdam imperio, et peregrinos et advenas esse, malos eos plane non efficit. Contemplare enim Romanorum imperium longe lateque per terrarum orbem propagatum. Non solum Judæos subegit, sed omnem nationem ac genus hominum. Num igitur, quod subacti sunt, et legitimo dominatu regi se patiuntur. viles ideo dicamus, ac nul lius pretii? An alieno imperio subjici, causa fuit ipsis insperatæ calamitatis? At nemo hæc ita se habere censuerit. Nunc enim certe magis quam antea et spem omnem superant, et summa tranquillitate fruuntur, eamque rem illis gloriæ potius quam probri loco cessisse dabimus. Ne igitur accuset aut carpal amplius eos, qui divini Abralian sunt, licet advenæ fuerint, patriaque relicta in exteram regionem migraverint, ac ita volente Deo universaın Judæain possederint. Atenim Persis ac Medis aliisque finitinis quibusdam gentibus Israelitæ servierunt. Tune igitur causam nosti, an eam discere cupis? Cum enim, pio veroque Dei cultu repudiato, diis, quos Julianus adorat, sacra fecissent, tum, nullo misericordiæ loco relicto, Barbarorum crudelitatem experti sunt, et grave servitutis juguin subierunt. Operæ pretium est igitur eam ob rem Græcorum deos aversari, subditos enim suos minine servant. Illud etiam ante dictis utiliter addam. s' f Petr. 1, 4.

CONTRA JULIANUM LIB. VI. Νum turpe et indecorum Julianus existimat, quol Israelitæ Saulis imperio præter Dei supremi voluntatem subjecti sint? Oportebat enim, inquiet, ac citra comparationem satius erat ab eo solo regi. Recte; id enim apprime novit, et ego Juliani dictis assentiar. Noluit ergo Deus imperio suo quemquam subtrahi, aliisque præter se mentis cervicem subjici. Jam quomodo sunque deque versaus omnia Deum asserit nonnullis demonibus gentium et uro bium praesidibus imperium in omnnes distribuisse, et tamen non continuo mortalium imperium discrevisse, sed illud suo sibi arbitratu servasse? Nam cuin Saul postularetur, indignatus est. Quippe per ppum prophetam dixit: s El dedi eis regem in ira mea. Stulta plane loquitur Julianus, et putidis commentis temere gloriatur: ac pro sua libidine res extra omnem reprehensionem positas incusat. Ac si 213 vero minus impię quam oportebat in sanctos debacchatus sit, nulla carpendi cujusvis satietate captus, in ipsum Jesum audax invadit atque ita loquitur 28 Isa. xxx11, 6. JULIANUS. inJesus, quem vos prædicatis, unus erat ex Cæsaris subditis. Quod si minus creditis, paulo post demonstrabo: imo vero jam dicatur. Dicitis quippe, ipsum cum patre et matre sub Cyrenio censum fuisse. Verum postquam natus est, quorumnam bonoru auctor cognatis suis exstitit? Noluerunt enim, quit, obedire ei. Quid vero, durus ille corde et lapidea cervice populus, quomodo Mosi paruit? Jesus autem qui spiritibus imperahat, et in mari gradiebatur, et drmonia eficiebat, quique coelum ac lerram fecit, ut vos vultis (non enim hæc discipuloruin ullus de eo dicere ausus est, nisi solus Joannes, idque neque clare, neque explicate, sed dixisse concedatur), non potuit ad salutem suorum amicorum et propinquorum consilia mutare. CYRILLUS. Stultus stulta loquetur, et cor ejus vana cogitabit, o juxta prophetæ vocem 3. Igitur si aliquis alius esset ex Græcanico grege, qui tam frigidis et inanibus dictis confideret, eum forte dicerem sacrarum Litterarum scientia destitutum, a veritate aberrare, et ignorare prorsus incarnationis Unigeniti sacramentum. Cum autem de se magnificum et stu pendum quippiam sentiat Julianus, ac divinæ Scripturæ cognitionem admirabilem nactus videatur, a nobis audiat. Falleris opinione sapientiæ, vir egregie, et quod apud nos iu pretio est, hoc Deum forte magni facere putas? Al nescis plane quantum inAt tersit inter divinæ gloriæ fastigium et nostræ cogitationis exilitatem. Nam si Jesum oporteret om,

S. CYRILIA ALEXANDRINI ARCHIEP. nino, cum Deus sit, cavere ne hominum gloriæe postponeretur, adeoque nobiscum bas temporarias gloriolas, et modicam felicitatem, vanosque ſastus concupiscere; nonne satius ei fuisset dispensalio nem abjicere, neque instar nostri hominem fieri, qui una cum Patre in eodem throno considet, qui suprema gloria 214 decoratur, et divinis honoribus coruscat? Quamobreïn si quis obtrectandi studio objiciat: Quidni potius regis alicujus terreni filius dictus sit, aut sane regina matre secundum carnem ortus sit? id obiter reprehendat, quod homo etiam factus est, et seipsum exinanivit formam servi accipiens ". Si enim ignobilitas ei gravis ac plane intolerabilis erat, cum tempus et res ipsa id postularent, satius utique illi fuisset dispensationem non ferre. Sed in quantum Deus est, humana res omnes ei prorsus nihil erant, regni terreni fines exigui, licet a nobls honorum fastigium teneat. Enimvero cum Pilatum alloqueretur, gloriæ suæ præstantia declaravit, dicens Regnum meum non est ex hoc mundo ".» Quid ergo exprobras ei, qui, cum Deus sit secundum naturam, maluit tamen ratione dispensationis exinauitionen pati? At quomodo dubitaverit aliquis, nos a divina sapientia tantum superari, quantum natura inferiores sumus? Atque hoc ipse ait per vocem Isaiæ Non enim sunt cogitationes mea, sicut cogitationes vestræ, neque ut viæ vestræ, viæ ineæ; sed sicut distat cœlum a terra, ita distant viæ meæ a viis vestris, et cogitationes vestræ a cogitatione mea ".. Sed enim, inquit, postquam natus est, cujus boui auctor propinquis suis exstitit? Omnium quidem certe, licet hoc nonnulli minus credant. Idcirco enim factus quoque est homo, ut genus ipsius vocaremur. Præterea quid huic ad splendoris magnitudinem æquari potest? Naturæ divinæ participes constituti suinus ", sancto Spiritu repleti, spirituale cum Deo consortium nacti sumus, ipse se ad nostram fraternitatem demisit quamvis natura Deus sit, et universi opifex ac dominus, filii Dei supremui nuncupamur 3. cujus nobis auctor boni fuerit, etiamnum quæris? An res adeo præclara, tam tenuis, tamque nullius pretii tibi videtur? Si quis regis alicujus terreni filius sit, aut inter fratres nscriptus, hic tibi summum gloriæ fastigium assecutus videbitur; nobis nihil omnino profuerit deus nominari, Deique fratres ac alios? 215 At enim, inquit, quidni requi terreni soliis insidens, ac supremis honoribus conspicuus, mortalibus apparuit? Verum incarnationis mysterium quantum licet attendat. Inducta siquidem est in fraudem universa terra, et quod cuique placeret, deus hoc erat, et cultus. Alii siquidem creaturam adorarunt, honoresque divinos orbis elementis detulerunt: alii peculiares sibi deos fabricarunt. Apparuit ergo de cœlo unigenitum Dei Verbum in specie hominis, ut omnibus as 11 Petr. 1, 4. 38 } Joan. 195, f. Philipp. 11, 27. * Joan. xviii, 36. "Isa. LV. 8, I.

CONTRA JULIANUM LIB. VI. persuaderet ad veritatem Iransire, et velut ex c ** Joan. 1, 3. gine ac tenebris ignorantia al purissimam Dei cognitionein evadere. Quoniam autem universi Opifex sui juris hominem esse vult, et 'suopte nutu in rebus agendis gubernari; eam ob rem visum est Christo Servatori omnium, bene utique cum homimibus actum iri, si persuasione potius quam iposita necessitate a vitiis terrenis exsolverentur, meliora com plexi et ea quibus credibile esset feri meliores. Si ergo regia najestate redimilus, et invictam potestatem habens, homines sibi credere jussisset; fides non amplius certæ persnasionis fructus fuisset, sed potius necessariorum et inevitabilium præceptorum, et forte fuisset sicat unus eorum, quibus humano arbitrio divini honores perperam tribuuntur. Quando vero, sicuti uuus ex nobis, singulari animi modestia ac subinissione usus, humanisque repudiatis honoribus, qua sapientissimis doctrinis, qua miraculis, omni oratione majoribus, volentes ac persuasos ad meliora convertit; nullus jam tandem locus superest accurandæ dispensationis, imo convictus est Julianus quod in Christum omnium rectoren tenere nugas effutie rit. Ne enim probri loco descriptionem nobis ohji« ciat, sed illud in animum pariter inducal, eum, qui nobiscum sub Cæsare censeri se patitur, res effecisse quæ Cesaris, imo quæ cujusvis hominis potentiam exsuperant. Excitavit enim mortuos e tumalis, vehementes flatus increpavit, Satanam verbo contrivit, miraculorum opera patravit. Caesar ilaque regui terrestris insignibus, et externis bonis nec a natura insitis, agnoscebatur; Christus anteni omnium Dominus, domesticam habens nec ascitilian majestatem, recte 2168 factorum praestantia clarus erat; ipsiusque Cæsaris Deus esse intelligatur. Nam quod quidam ejus detrectarunt imperium, duramque cervicem subduxerunt; non propterea tamen regi omnium ac Domino universi adimitur imperium, sed quoul defecerint, illorum crimen est bic autem sua sorte gloriatur, et præstantiæ. gloriam, qua cuncta superat, inconcussam habet. Quol autem ait, non potuisse affinium suorum mutare consilia, puerile est. Ollitus enim mihi videlur, quamvis sæpius audierit, hominem libere ac sponte ferri ad id quod ei cunque visum sit. Atque ita placuisse Creatori oninium, ut et qui recte facere vellent, laudem consequerentur, et qui aliud iter ter:erent, jure ab omnibus riderentur. Atqui unigenitum Dei Verbum, cœli ac terræ opificem esse, et, ul summatim dicam, omnium quæ in eis sunt, sapientissimus Joannes abunde his verbis declarat: ‹ Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil Nec minus ad id conferet aliorum apostoloruni consensus. Deum enim ipsum semel confessi, plane virtutis et praestantiæ, quæ in eo est, non ignorarunt dignitatem. Paulus quippe sanctissimus, Christum ex Judæis secundum carnem etiam

super omnes noninat Deum, et in excula benedi ctum esse ait. Alii autem discipuli, cum supra inare ambulantem viderent, rei novitate attoniti jura meuto confessionem suam firmarunt dicentes ad em: «Vere Filius Dei es s. Cum hoc ita sit, an non universoruin erit Opifex? cum id Scriptura di vina confirmet, res ne apud ipsos quidem Græco rum sapientes reclamet, ut et ex iis, quæ jam an tea dicta sunt, oratio nostra præmonstravit. Matth. XIV, 33. LIBER SEPTIMUS. 217 Arguit sacras Litteras bonus Julianus; verum co dicacitatis et audaciæ provectus est, ut, quantum in ipso fuit, nihil non rernm nostrarum sit criminalus. Quo ex facto celebritatem nominis cousecuturum se forte putavit. At si qui sunt in eadem sententia, de iis recte utique dicemus: «Quorum gloria est in confusione ipsorum ". Addeinus vero et illud a Davide dictum: «Quid gloriaris, qui potens es in malitia? iniquitatem tota die, injustitiam cogitavit lingua tua. Dilexisti omnia verba demersionis, linguam dolosam 7. Sed nulla horum ratione habita sanctis insultat; et in nostrum ** Philipp. 11, 19. 37 Psal. 1.1, 3-6.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. omnium Servatorem Jesum Christum insurτοῦ gil, his verbis JULIANUS. Atque hæc paulo post, cum privatim de Evangeliorumi prodigiis ac dolis quærere cœperimus. Nunc autem ad id mihi respondete, utrum melius sit perpetuo liberum esse, ac duorum millium annorum integro spatio majori parti terræ ac maris imperare, an autem servire, et ad alienum imperium vivere? Nemo ita sensu caret, ut malit alterum. Nam quis bello vincere, quam vinci, deterius putabit? An quispiam est adeo stupidus? Quod si vere dieimus, unum mihi apud Hebræos ducem Ostendite, qui cum Alexandro aut Caesare sit comparandus. Nullus enim hercle apud vos est hujusmodi. Quanquam, per deos, injuria homines illos me afficere scio. At horum memini, quod noti sint. Etenim sunt his sane inferiores, qui a multis ignorantur, quorum singuli omnibus simul, quotquot apud Hebræos fuerunt, admirabiliores exstiterunt. E' CYRILLUS. Non animadvertit quorsum evagetur oratio, et quam stulte in res minus consentaneas excurrat. Proposituin quippe illi erat ostendere, Christianam religionem sincerani non esse, et sacrorum dogmatum interpretes puram Dei cognitionem non attigisse, Græcorum autem sapientes res necessarias accurate perspexisse, ac subtili indagationi humana divinaque subjecisse. Tuin nescio quomodo a recto itinere deflectens, ac proposito suo veluti valere jusso, putidis et nihil ad rem facientilus commentis innatet. Alqui, o bone, si cum Romanoruin splendore et imperio caeterorum res comparari nequeunt; si apud hos nulli fortes et rei militaris periti duces, ac in struendla acie exercitati, qui bellis ac certaminibus cæteros anteire, et hostilem manum vincere, perinde ac apud Romanos, potuierint; an hoc salis, quaso, est, ut Hebræoruia aut Christianorum pia doginata et auditu dignissima contumeliose lacessas? Enimvero nonne cunctis manifestum est, diversam esse plane utriusque rationem? 219 Nam si propositum esset ei quærere quodnam ex imperiis quispiam admirans, Romanorum an Hebræorum, non aberret a scopo continuo citra dubitationem omnem ex rei veritate respondere licebit, quod cum non ignoraret, qui cuncta moderatur Deus, res futuras, reipublicæ Romanornin tribuit orbis imperium, ut omnis demum regio ac civitas, et qui sacris regni soliis conspicui sunt, una cum aliis ipsum adorarent quod quidem ad exitum jam perductum esse rebus ipsis comprobatur. Quod autern, uti dixi, de divinis placitis sermo nobis est, et anxie scrutatur, apud quosnam veritas simplex et iuculpata reperiatur, utrum apud nos, an apud ipsos; quid miscet quæ misceri nequeunt, et in unum reducere conatur, quæ nulla in re sibi invicem consentiunt?

Quid enim si Hebræorum res in ditionem Romano rum venerint, eorumque legibus subjectæ sint? An hoc illos improbos ostendet, ac errore implicitos, et minus recte de Deo sentientes? Atqui si ad legum præscriptum vivere, et victorum potentia summittere se, probro est nonnullis: an non dominandi libidine victores victis injuriam intulerunt? At Julianus ipse inter imperatores nuneratus, quidni cupiditatem repressit, si quideɔn parere subditis nocet? At minime culpanda sunt leges, ut ipse pulat: verumtamen impietatis eos accusari, qui jugum illarum excutere tentaverint, non modo non absurduin, sed necessariuin esse dico. Quare si utile est, legibus ad laudabilem vitam dirigi; cur ad aliorum arbitrium vivere reprehendit? Neque enim par esset omnes homines regia potestate præditos esse; ubi enim essent subditi? Verum hanc in Christum invehendi causam arripuit. Age vero, quomodo ignoravit, Christum incarnationis causa Mosis legibus obnoxium fuisse, licet ipse legislator fuerit, ac per angelos Mosaicum mandatum protulerit? Ita enim unius prophetæ voce: «Ipse qui loquehar, inquit, adsum ". › Sed qui re ac temipore Mosis legibus paruit, 220 qui regnante Cæsare Cyrenii maxime servilem descriptionem pertulit, imperavit iis quæ sub coelo sunt, quin et ab ipsis Casaris sceptris colitur, et imperatores, qui bus illa obtigerunt, corona rediniit. Dux fortissimus et omnibus admirationi fuit Macedo, et post illum Cæsar, aliique nonnulli. Non invideo. Cæterum pil haud fuerunt, neque in vera Dei cognitionis placi tis exercitati, sed in fraudem inducti sunt ipsi quoque, cum iufiuitain colerent immundorum spiri tuum turbam, deosque delubris impositos, et e lignis lapidibusque factos venerarentur. Quid ergo, inquit, quo pacto permisit eis uuiversi Deus, præsertim cum hostili in illos essel animo, ut co gloriæ progrederentur, multisque prævalerent? Tu igitur benignitatem ei exprobras, et patienter ferentein persequeris, et clementiam in crimen vocas. Numquid igitur cum cæteris etiam in rebus incusabis? Sulem enim oriri non probibuit, imbres demisit ignorantibus se, et latices e fontibus scaturienles dedit, telluremque frugum matrem constituit. Sciebat enim fore ut extremis temporibus omnes convertantur. Quando ergo religionis Christianæ accusator per summiami stultitiam his verbis nos compellat: Unum mihi proferte apud Hebræos imperatorem cum Alexandro aut Cæsare comparandum; non abs re a nobis hæc sibi reponi audiet Nobis utique non de ducibus, aut iis, qui robore corporis ad eain celebritatem pervenerunt, verba feri, sed de diviua potius veraque religione. Quod autem diis suis gloriatur, ab iisque factum contendit, quod eo virtutis ac celebritatis nominati duces pervenerint; maxima undique imbecillitate laborat oratio. Rebus enim ipsis probare non potest: ve30 1.2. 211,

CONTRA JULIANUM LIB. VII. patebit, quod ne sibi quidem opitulari dii potue rint, delubris revulsis, aris dirulis, omni sacrifcio sublato, exustisque simulacris, ipsisque demum ab universo terrarum orbe pro nihilo habitis. Verum fortissimnas et invictas sape 221 hostium phalanges ab omnipotente Deo superatas, ex sacris Litteris videre licet. Cum enim alienigenæ terram Judæorum invasissent, gravemque et inexpugnabilem impressionem facerent, Samuel, conversis ad Deuin precibus tantam vim grandinis caelitus demitti fecit, tan infestam ac intolerandam, ut una cum alis equituin profligata pedestris acies nullo negotio victoriam Israelitis tradiderit, cœlo ipso pro Dei cultoribus velut arma movente. Assyrii autem, qui ad Orientem habitabant, una cum Persis ac Modis, Hierosolyma quondam obsederunt, cumque sanctam urbem innumerabilibus copiis cinxissent, totam incendio delere parabant: sed Rhapsace duce exercitus contra ineffabilem gloriam dira loquente, gre tulit Ezechias, res pius, Deumque precatus est injuriam ut ulcisceretur, adeoque una nocte ceciderunt ex Assyriorum excrcitu centum et octoginta quinque hominum millia s. Quid his simile Juliani dii fecerunt? si modo illi dii sunt, uti dixi, qui ne sibi quidem opitulari potuerunt, idque rebus ipsis est comprobatum. Cum autem omnibus modis Græcorum płacita defendat, eaque recte facta conetur ostendere, adductis in medium praclaris homninu facinoribus licet quidam ex iis sordidi fuerint artifces, et, ut Julianus ipse, superstitiosi; nihil tamen prohibuisset, quominus id assumeret ad probandum suæ causæ victoriam esse concedendam quamvis multo dedecore laboranti, et a vera Dei cognitione aberranti. Sed a recto itinere orationem deflectens, alias statim res commemorat, quibus facillime se demonstraturum forte putavit, Christianam religionem a Græcanica superstitione siperari, et ait rum nugas ipsum ad hoc nugari biue facillime » V Reg. xviii, 17 seqq. xix, Prepar. evang. 11, 5. 15 seqq. JULIANUS. At reipublicæ leges, et forma judiciorum, ac civitatum administratio, et honestus in disciplinis progressus, et liberalium artium exercitatio, NON fuit apud Hebræos nisi misera et barbarica: 222 tametsi laboriosus ille Eusebius vult apud ipsos esse quaedam hexametra, contenditque logicam esse quamdan disciplinam apud llebræos, cujus nomen a Græcis audiit. Quodnam medicinæ genus

apudl Hebraeos exstitit, ut apud Graecos Hippocratis, & et aliarum quarumdam quæ post illum sectæ pro dierunt? CYRILLUS. Atqui pluribus jam antea demonstravimus, Mosis scripta omnibus Græcorum libris, omnibusqué legum monimentis, esse velustiora. Primus enim omnium videtur leges tulisse. Qui sunt illo posleriores, quique leges rebus publicis utilissimas sia tuerunt, si quando cum Mose consentiunt, valde probantur. Qnas enim divinas aut humanas res silentio prætermisit? Nonne pietatis in Deum rationes ostendit, honestatis iter, rerum agendarum aut fug endarum inculpatam scientiam? An non omne genus recte factorum complectitur, singulis que vitiis congruas pœnas decermit? Nonne furtum condemnat, nonne adulterium ac libidinem, nefarias et impuras voluptates aversatur? An non eorum, qui ad magistratus vocali sunt, mores conformat? jussit enim ut recti sint, sapientes et impigri, quæstu et omni odio superiores, animum et iram vincere assueti, non in alteram partem propendeant, sed æqua lance subditis jura trutinentur, et directum legum iter e vestigio insistant. Quid est ergo cur, tain sancta et antiqua instituta relinquens, postrema his anteponat? Quod quidem num alicui falsum videri polest? Nam posteros antiquiorum, aut majorum suorum, res imitari et loqui par est, non majores facta posterorum. Quoniam vero liberalium, artium studium, et progressum in disciplinis, quo Græcorum sapientes præstiterunt, summopere miratur, agrestem autem et barbaram vocal Hebræorum eruditionem, quamvis legem a Deo susceperint omnium rerum agendarum arbitram et moderatricem sapientem; dicam same nec immerito, quantum ad sonum attinet, ac vocis qualitatem, si pronuntiationem solam spectes, laudari quidem apud Græcos linguæ suavitatem, sed pari modo etiam apud Hebræos, ut puto, linguam patriam. Quod si los reprehendit, 223 arguat etiamn Romani sermonis diversum ac discrepantem sonuin. Neque enim cum Græcorum lingua ullo modo consentit. Verumtamen utut se habeat, hoc quod multæ stultitia plenum est omittatur, aliudque videamus. [) Numquid enim, si nonnulli summam facundiam adepli videantur, possintque disertis et magnificis verbis eloqui, continuo hi de Deo recte sentient, probique moribus erunt, æqui, modesti, sancti, justi, ac bene vivendi studiosi? An non multis disertis esse licet, recte autem de Deo sentire, virtutibusque præstare non item? Hoc utique verum esse, rebus, opinor, ipsis probabitur. Quid ergo tantopere miratur, summisque honoribus afficit eos, qui linguam Atticam et admodum explicatam habent, cor autem caligine perfusum, et vera, Dei cognitione destitutum? Enimvero carpere et accusare solet eos, qui, cum Græcæ linguæ sint imperiti, diviuis tamen legibus illustrati sunt, ac laudaΟὐκ

CONTRA JULIANUM LIB. VII. bilem plane vitam degunt. Num enim nudum solumque verborum splendorem a nobis requirit Deus, et exilibus accuratisque vocibus oblectatur? an hominem potius honestis moribus præditum ac recte viventem respicit, sibique conciliat? Pergratum porro mihi est quod Hippocratis mentionem facit, alioruinque medicorum celebritatem ad victo riæ subsidium assumit dictis suis, ut putat, comparandæ, et ad Christianæ religionis infamiam. Demus enim aliquos fuisse medicos ejus artis peritissimos, et in ægris corporibus curandis peritos et exercitatos; quid hoc, Juliane, ad religionis disputationen conferet? Annon medici fuerunt apud Hebræos, quoniam apud Graecos fuit Hippocrates! Apage cum Lua imprudentia. Sed enim quoniam plane ea re gloriatur, et in rebus non necessariis contra nos supercilium tollit, conabor etiam ad hoc argumentis respondere. Siquidem opifex, infirmitati corporum nostrorum providens, pharmaca eduxit e terra: cujus rei Scriptura sacra etiam meminit. Nostri porro medici his terrenis pharmacis non indiguerunt, sed divina et ineffabili virtute et 224 eficacia utentes, quosdam mortis laqueis implicitos ad vitam revocarunt, leprosos tam acerba ægriddine liberarunt; aliaque præter læc memorabilia patrantes, omni saue admiratione digni sunt. At quid tale tuus Hippocrates, aut Asclepiadarum alius illo posterior perfecisse videntur? Mitto inpræsen tiarum dicere quæ per manus sanctorum apostolorum mirabiliter facta sunt; claudlum ad Speciosan portam; Lystris, Æneam; et præter hæc, alia quæ orationem omnem et admirationem superant. Ad ¡llud redeo; mulierculæ siquidem quæ corpore quæstum facere solent, licet deformes sint, fucato tamen ornatu, et comptricum artificio, incommoduni amovent: hic autem, instante sancta nostra religione, Græcorum forsan erroribus erubescit; sed undique corrogans quæ ad illos defendendos conferant, per omnem viam graditur, et modo quidem medicis gloriatur, inodo se confert ad alios, quos et sapientes fuisse putat, et eo nomine celebritatem conseculos; et quidem ait PATROL. GR. LXXVI. JULIANUS. Sapientissimus Salomon cuin Græco Phocylide, aut Theognide, aut Isocrate comparandus est? Qui dum? Si ergo conferas Isocratis Paræneses cum illius Proverbiis, invenies, sal scio, Theodori filium sapientissimo rege præstantiorem. At enim ille, inquiunt, in Dei cultu exercitatus erat. Quid ergo? Nonne et hic Salomon nostros deos coluit, à femina, ut aiunt, deceptus? virtutis magnitudinem! sapientiæ divitias! Non vicit voluptatem, eumque feminæ sermones transversum egerunt. Si ergo a

anuliere deceptus est, hunc sapientem ne dicite. Sin autem sapientem esse creditis, eum a înuliere deceptum ne putatote, sed judicio suo ac prudentia, Deique admonitu, qui se ei conspiciendum dederat, persuasum, cæteros etiam deos coluisse. Invidia enim et æmulatio, ne ad bonos quidem homines pertinet; tantum abest ut in angelos aut deos cadat. Vos autem circa potestates particulares hæretis, quas si dæmonia quispiam dixerit, non errabit. Hic enim ambitio, et inanis gloria: in diis autem nihil tale. 225 CYRILLUS. Versutissime quidem prætermissis omnibus qui sanctitate claruerunt, ad Solomouis vitam se convertit. Ut enim qui munitissimam urbem delere cogitant, turribus depressioribus machinas admovent, sic etiam ipse inclytum sanctorum chorum prætervectus, ad hunc solum venit. Sed non assequetur dolosus prædam 4.» Si quis enim prolapsus sit, et insoliti alicujus vitii convincatur, nihil tamen criminis inde Christianæ religioni ascribetur. Sed quoniam suis doctoribus illum sapientia inferiorem et rudiorem fuisse contendit, discat rursus primum quidem Homero æqualem fuisse. Centesimo enim et sexagesimo anno post Trojæ excidium Homerus opus suum componebat, et calamitates Trojanas tragice decantabat. In admiratione autem erat Solomon, cum hoc tempore Proverbiorum librum texeret, et Hierosolymis templum exstrueret. Postea longo interjecto tempore, quinquagesima et octava olympiade, Phocylides et Theognis orti sunt, qui et ipsi utilia quædam, simplicia et polita scripsere, qualia nempe nutrices pueris et padagogi dixerint, cum juvenes adhortantur. Sane fatemur Isocratem fuisse præstanti ingenio sophistam: qui si quid utile juvenibus protulit, laudetur hoc nomine; prærogativam tamen Solomoni concedat, a quo antea scripta sunt quæ meo judicio juvenibus senibusque sufficiant, ut honestatis rationes intelligant, aut vitæ clare sciteque degendæ modum percipiant, ac divinis humamisque legibus accommodate. Quod si per voluptatem in ea quæ fas non erat Solomon prolapsus sit, ne nos proinde magnis cachinnis accusator excipiat; sed in animum potius inducat, nos illum nec in sanctorum prophetarum, apostoloruin, aut evangelistarum numero ponere solitos. Enimvero solers eral ac sapiens, summaque apud omnes Judæos gloria; præterea opibus et luxu innutritus, cujusmodi solent esse in ea fortuna homines, mensis iten Sybariticis, aliisque fortunæ generibus conspicuus. Qui tam prosperis rebus utuntur, hi voluptatis studio punguntur acrius, et mota cupiditate 226 omnibus velut labenis in illum fertur aniinhibente nemine. Semper enim fere delicias mus, voluptatis amor comitatur, ut sophista ipse quoque 40 Prov. xll, 27.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. ait Isocrates. Divitiæ autem vitiorum potius nistræ quam virtutis. Sequebatur ergo, ut is quem accusare statuit, in eo splendore vitæ supremoque dignitatis fastigio, dives cum esset, luxuriose viveret. Quare si jactatus est quodammodo, seque a voluptatibus vinci passus est, deliciis et opibus, quæque ex his proficiscitur abundans insolentia, quid adeo mirum, Juliane? Socrates, Sophronisci filius, in philosophia educatus, quamvis pauperculus, et manuariam artem primum exercuisset, parce vivere solitus, et necessitale forsan extremaque pressus inopia alque humi repens, ut Homericis verbis utamur, cum uxoribus miscebatur, Myrto nimirum et Xanthippe, ad hæc et cum scortis, obscenisque et abominandis libidinibus impotenter ardebat. Age ergo, de Socrate nos id ipsum quoque dicamus. magnitudinem virtutis! o sapientia divitias! Non vicit voluptatem. Sed percontanti mihi respondeat: Quos deos existimat, an sapientes esse dicit, aut sane stultissimos, et angusto animo? Si ergo contendit minus esse sapientes, deos suns ignorantiæ accusat; sin autem sapientes et cordatos, quid scortantur? neque feminarum tantum sed et masculorum libidine insaniunt? Quamobrem de illis hoc etiam merito quis dixerit magnitudinem virtutis deorum Juliani! o sapientiæ divitias! Non vicerunt voluptatem et carnis libidinem. O quam illud omni admiratione dignum reputem! Si quis ergo deliciis diffluens, virtute excidit, licet oppido sapiens esset, ne proplerea Christiana religio rideatur. Nec enim propheta nobis est, uti dixi, is qui in crimen vocatur, neque certe apostolus, aut evangelista, sed potius vir luxu innutritus, animoque præ deliciis naturae motibus interdum facile ac temere cedenti. Porro Salonionis casu Julianus oblectatur, eumque deos Græcorum coluisse ait, exterarum mulierum blanditiis abductum. Tum quiddam acre ac malignuin more suo subjiciens: Si deceptus est, inquit, ne certe sapiens vocitetur: sin autem sapientem esse dicitis. utique manifestum erit, quod deos alios adorandos statuerit, opus fuisse sapientia, 227 quæ admirationem ei peperit. At certe ex iis quæ scripsit, Salomonem sapientem intelligimus ac dicimus. Quod autem manifeste peccaverit, cum falso noninatos deos coluit, nemo negabit. Sed ab exteris mulieribus abductum dicimus. Blanda res enim est mulier, et quos semel suis laqueis implicuit, hos incantare potest, adjutrice voluptate, qua mens vincitur. Abductus autem est, in ipso fere senectutis limine cuin esset, mente jam velut una culin corpore consenescente, nec pristinum illum vigorem retinente. Ut autem juventis animus uou amat molestiam, ita nec senilis; et ut adolescentes strenue quidvis aggrediuntur, et in oninia inconsiderate feruntur,

Stulle enim semper agunt juvenes, Et ut canit Homerus; ita et hominis mens senilis. Et quidem juvenis cum esset Salomon, ac velut in pubertate mentis, celeberrimum illud templum Hierosolymis exstruxit, aliaque ad Dei gloriam magoo studio perfecit. Sed postquam ætas in ipso fine et occasu vitæ fuit, ac robur simul et mens defecit, tandem laqueum illi per mulieres parans Satanas, a recto illum abduxit. Verum, ut ille pertendit, eum Dei monitu non defecisse, et in omne vitium ruisse, vel hinc facile patebit, quod eam ob rem Deus vehementer concitatus est, ac sceleri pœnam statim indixit. Scriptum enim est in tertio Regnorum Et factum est in tempore senectutis Salomouis, non erat perfectum eor ejus cum Domino Deo suo, sicut cor David patris sui. Εt declinare " fecerunt mulieres alienæ cor ejus post deos suos. Bt dixit Dominus ad Salomonem: Pro eo, quod facta sunt hæc tecum, et non custodisti mandala mea, et præcepta mea quæ mandavi tibi, discindens discindam regnum tuam de manu tua; et dabo illud servo tuo “.» Quid porro mandatum est illi et omnibus qui sub lege vivebant? Ne cum alienigena matrimonium contraherent. Dixit enim Filiam tuam non dabis filio ejus, et filiam ejus non accipies filio tuo. Deficere enim faciet Blium tuum a me, et pergens adorabit deos alienos *., Cujus mandati oblitus cum alienigenarum filiabus 228 rem habuit. Quoniam igitur, inquit, mandatum tibi traditum nihili fecisti, et ad defectionem prolapsus alienigenarum deos coluisti, et creaturæ, quam servam meam esse noveras, honorem et gloriam quæ mihi soli convenit, detulisti, ego tuum regnum disrumpam, et dabo illud servo tuo, ut facinus luum discas ex eventu. Ubinam ergo signifcavit illi, deos alios esse adorandos, qui tam infensus eo nomine illi fuit? Ne enim dicat, suis undique sermonibus fidem quærens, invidiam el æmulationem ad bonos viros minime pertinere, nedum ad deos et angelos. Non erat ea Invidia, o bone. Qui autem? Quippe invidiæ opus non esse contendimus, quod divina et immortalis mens non ferat errantes, et qui nescio quo pacto divinos honores aliis tribuunt, sed ejus potius qui illud observet Bona res non est multorum dominatus; unus domi [nus eslo, Rex unus. Cum ergo, ut ait ipse, in bonos viros non cadat jnvidia, nihil sua referre putent terreni principes, quamvis aliquis regiæ potestatis jugum excutiat, aut sane regios honores velit arripere. Atqui eo animo non erat Julianus, cum imperaret, sed si ts Deut. vil, 5, 4. Reg. xι, 4 seq1. Odyss., H', v. 294. Homerus, Iliad., 204.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. de illo poenas sumebat. Quare, quæ nos citra cul pam habere fas est, ea et alius citra cujusquam invidiam possederit. Opportune eniın in his libris ac jure merito reprehendetur invidia. Sed absque dubio puniri decet eos, qui, cum Dei imperio subjaceant, in ejus majestatem insultant; nec quisquam sanæ mentis est qui universitatis Deum ad id invidia aut aemulatione ferri putet, sed necessario potius ac summa cum utilitate, ne veritas ignoretur. Nam utique vivificam esse cognitionem Domini et Creatoris omnium, Servator ipse docuit, patrem, qui in coelis est, ita compellans: • Hæc autem est vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum “.› Cum igitur in confesso sit apud omnes naturalis ac veri Dei claram cognitionem rem esse vivificam, nemo dubitabit pessimum esse a veritate aberrare, et a 229 vivifico cultu excidere. Miror autem quod, cum impuras potestates sive demonia Julianus adoret, nos nescio quomodo circa ea hærere dicat. At mihi videtur posse de quavis re usurpari illud rectissime, quod est a Græcorum uno sapiente proditum quis ejus criminis condemnatus esset, acerbissimus Molesla res est, Pamphila! Ingenuæ feminæ cum scorto pugna. Cum enim nullo modo possint vitam ingenuam οl- ae liberalem omnisque reprehensionis experien » Joan. xvii, 3. *Rom. xiv, 2 seqq. criminari, probrorum suorum sordes bene moratis feminis illinunt, dicacique et fœda lingua illas invadunt. ld facere et mulari velle reor optimum Julianum. Sua enim commendat, rursusque divinæ Scriptura conviciatur, ac dicere audet JULIANUS. Quam ob causam disciplinas Græcorum prælambitis, si abunde vobis est vestrarum lectio. litte rarum? Nam ab illis præstat homines arcere quam ab immolatorum esu. Ab hoc enim, ut etiam Paulus ait, qui edit, nihil læditur “. At conscientia fratris, qui videt, secundum vos offendetur. sa pientissimi homines! Per has autem disciplinas ab impietate defecit, quidquid apud vos natura ingenuum.protulit. Quare si quis vel paulum cordalus fuit, bic ab impietate vestra continuo defecit. Proindeque melius est ab illis disciplinis homines arcere, quain a victimis. Atqui nostis, ut arbitror, quantum disciplinæ nostræ ad prudentiam comparandanı vestris antecellant. Ex vestris, nemo fortis ac ne frugi quidem exstiterit; e nostris vero quivis seipso melior fet, licet omnino natura tardus. Quod si naturæ bonitate præditus sit, nostrasque litteras hauserit, utique tanquam deorum munere Diglized by Google

datus homunibus videbitur, sive scientiæ lumen ac cendens, aut vitæ rationem instituens, aut maximam vim hostium in fugam vertens, ac multam terram multumque mare peragrans, eoque nomine heroum par visus. Et post alia: Signum autem boc manifestum est. Ex omnibus vobis delectos pueros ad Scripturarum studium applicate. 230 li si, ubi maturam ætatem attigerint, mancipiis ineliores fuerint, delirare me et insanire putatote. Et tamen adeo miseri et insani estis, ut sermones illos divinos arbitremini, a quibus nemo prudentior evadit, aut fortior, ac ne quidem seipso melior. quibus autem virtutem, prudentiam, justitiam adipisci licet, hos attribuitis Satanæ et ejus cultoribus. CYRILLUS ‹ Audi, cœlum, et auribus, terra, percipe ", En Rapsacis linguam iterum contra Dei majestatem laxat, et injustitiam in Excelsum loquitur, sicut scriptum est; neque melius quidquam putat, ut videtur, quam hac linguæ prurigine nos appetere. Cæterum divina Scriptura sufficit, ut sapientes ac probi ac plenissima prudentia præditi evadant, qui in ea educati sunt; nec ad illud prorsus egemus doctoribus peregrinis. Sed quoniam suave est omnia nosse, idcirco nos singulari consilio Græcorum opiniones indagamus, quas de unaquaque re, et ante alia de Deo collegerunt. Ex his occasionem capimus eos ridendi, qui multa millia deorum venerantur, innumerabilemque impurorum dæmonum turbam colunt, ipsis forsan adoratoribus ignotam, habentque in templis multiplicis generis ac formæ simulacra, non solum in speciem virorum ac mulierum efficta, sed feraruin ctiam quadrupedum, serpentium, volatilium et aquatilium. Tacea res creatas, coelum videlicet, solem et lunam, reliquaque sidera, quibus divinos ac supremos honores detulerunt, susque deque omnia perniscentes. Quinetiam reperimus apud illos quosdam rerum divinarum interpretes ea de diis suis scripsisse, quæ vel auditu solo statim obscenitate et impuritate mentem oppleverint. Litteras igitur Græcas prælambentes, ut illius verbis utamur, multaque fraude in iis reperta, tum sane vellementius sacros divinosque sermones, hoc est, divinitus 231 inspiratam Scripturam admiramur. Quid enim utilitatis non illa complectitur? Primuin enim, et quod omnium est nobilissimum, videre licet in ea veræ Dei cognitionis sermones co⚫ ruscantes. Sunt autem bi subtiles, accurati, sublimes, et supra id omne quod creatum est initiatorum ɔnimum evehunt, eoque loci unam illam et supremam naturam quodammodo statuunt, ut ultra id omne quod cum sensu est opinabile, aut scientia vel mente comprehenditur, hoc est, ultra creaturam omnem visibilem aut invisibilem concipiatur

CONTRA JULIANUM LIB. VII. præcipuum munus, imo vero, propriam ac naturalem illius dignitatem, nullique alii innatam cum primis illa tribuit, nempe rebus cateris dominari, creare, et in ortum educere quæ nusquam sunt. Ad hæc bene vivendi rationes nobis explicat, legibusque sacris ac divinis ad justitiam dirigit, nobisque omnis æquitatis clarum iter statuit. Commemorare libet sanctos prophetas, qui cum Græcarum litterarum ignari prorsus essent, sancti nihilominus fuerunt, Deoque gratissimi, operaque patrarunt omni prædicatione majora. Et sane ad ipsum Mosen venio sacrorum interpretem. Age enim, ecquis illo sapientior, aut ad eum vel minimum accesserit, doceat obiter. Erat is quidem lingua Ilebræus, verumtamen contemplatione rerum dicendique peritia non ignobilis. Unde historiarum scriptor Eupolemus, in libro De Judæorum regibus, de Mose verba faciens, ait illum fuisse primum sapientem grammaticamque Judais tradidisse, quæ apud illos hodieque forsan est in usu. Planices vero ab iis arteni accepisse, maxime cum essent finitimi Judæis. Hos illam Græcorum filiis tradidisse, cum Cadmus nimirum, apud illos versatus, ipsa prima elenienta docuisset. Hujus historia noτὸ esse: ei autem ac soll velut eximium quiddam ac minatim meminit Clemens in Stromatis, vir in primis doctus et eruditus, qui Græcarum litterarum altitudinem, quantum forsan ante illum pauci, perscrutatus est. Cum ergo ipsam primorum elementorum scientiam Græci ab Hebræis per Cadmum 232 susceperint, demittat supercilium Julianus, qui percontari ausus est: Quam ob causam Græcas disciplinas arroditis, si vobis vestrarum Scripturarum lectio sufficit? At enim, inquiet forsan aliquis, Scriptura sacra vulgare, plebeium ac protritum dicendi genus continet; Græcorum autem scripta suavitatem habent ac præterea dicendi venustate abundant et gratia. Respondemus igitur: Hebræorum lingua prophetas esse Jocutos, et ipsa Mosis scripta, ut omnibus imis ac summis nota essent, in familiare loquendi genus, nec difficile captu, fuisse translata. Quod si admodum venusta et sonora est Græcorum ora tio, cum singulari verborum delectu, a decoro tamen videntur aliena, et veritate destituta. Mulla enim deorum millia comminiscuntur, unum autem natura ac vero Deum prorsus ignorant. At quisquis sapit, laudabit eum, non qui diserte loqui et elegantibus verbis uti noverit, eorumque solum splendorem jaclet: sed eum potius, qui verba miaus prompte et expedite quidem pronuntiet, rectam vero de præpotente Deo sententiam, et omne genus sinceræ probitatis ac virtutis colat. Quapropter a divina Scriptura quivis seipso melior fiet, et certe aliis quoque non inutilis futurus est. At qui e Græcis disciplinis ornatam tantum et eleganten orationem fuerit consecutus, nihil præterea commodi capiet ad sanctitatem et integritatem morum, modestiæque et gravitatis studium. Ut

enim multoties jam repetii, apud illos reperio deos nullum vitii genus aversari, sed per fœdas et flagiliosas voluptates omnem honestatem abjicere. Qualis autem demum iste futurus sit, qui fœdissi morum criminum reos esse novit illos, quibus honores divini tribuuntur, omittam dicere. Quod si palinam tribuit Græcorum scriptis, propterea quod multa urbanitate abundant, nostra vero minime, percontanti respoudeat: Si quis poculo aureo infundat helleborum, alteri vero non aureo quidem, sed vel ex vilissima materia conficto, mel apum laborem injiciat, tum pro potestate sorbere jubeat utrum ex his libuerit: an qui bausturus est, in niateriam intuens deteriora praferet; an potius recte judicans, ei quod natura noxium est, utile anteponet, licet vilissimo vasculo contentum? 233 Quoniam autem contendit præstare ut a Græcis Interis fideles arceamus, quam ab iis quæ idolis immolantur, audiat rursus nos justissimis de causis ab idololbytorum esu fideles prohibere solitos, non autem a Græcis litteris. Nimirum hanc causain proferimus quod, cum unus sit ac solus revera Deus, uos vel ab aliorum nomine abhorremus, et ommi exsecratione detestandum credimus. Atque hoc docet sapientissimus Paulus cum scribit: ‹ Scimus euim nullum esse Deum nisi unum, ac idolum nihil esse in mundo ".. Non enim si nugantur aliqui, aut mente potius emota insaniunt, deosque nuncupant quos forte voluerint, ac in templis erectis simulacris in fraudem abducti sunt, nos una cum illis necesse est etiam insanire, perindeque affici, ac putare deos esse revera alios præter unum naturalem, universitatisque Opificem. Sublatis ergo plane de medio idolis, dicimus immolatum nihil esse: comedimus porro conscientia pura, Deo gloriam tribuentes, qui nobis omnium esculentorum liberum et innoxium usum largitus est. Quod si quis in his infirmus est, ac nondum sɔnam ac firmam mentem habet, sed quæ diis immolantur ea putat aliquid esse revera, cum nondum ad sinceritątem talem adel pervenerit; nos eum ut padotriba pueros paulatim ad perfectissimam rei notitiam evebimus. Sapientissime igitur Paulus ait: «Si ego cum gratia participo, cur ob id impius judicor, pro quo ego gratias ago “? a Quamobrem ea contingere si se occasio dederit, quæ idolis immolata fuerint, nihil prorsus offendet eos qui confirmati sunt in lide. Nam si idolum plane nihil sit, ne immolatum quidem aliquid erit. Iuspicientes igitur scripta Græcorum, verborum compositionem laudamus, et concinnitatem orationis; sed eorum placitis repu diatis ad sanctas potius Scripturas convertimur, in quibus elucet veritatis decus, et accurata do671 Cor. 8, 30. 44 1 Cor. vul, 4.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. gmatum cognitio cumulate continetur, et omne genus bonorum documentorum, per quæ omni virtute plenus quis statim evadat, et recte factorum gloria conspicuus. Juliano porro instanti, et sanctam divinamque Scripturam subsannanti, 234 quod Hebræorum lingua composita sit, dixerit, opinor, aliquis. Num ergo, vir egregie, una cum Hebraica lingua cæleras, quæ a Græca diversæ sunt, contemnes, tuamque adeo illam Ausoniam, quam et tanti facis, in earum numero collocabis? Atqui num verum dictu est nos, si recta et æqua sentire velimus, Græcam linguam pro pietatis invento non habituros, sed ** Psal. x1, 4, 5. 6. Eccli. 1, unam quoque ipsam ex iis linguis esse, quæ ineffabili Dei virtute quondam in multiplicem souum divisa fuerunt, quo tempore ad ccelumn usque hom mines turrim exstruere cœperant. Enimvero Græcorum sapientes, ut credibile est, putarunt se elocutionis inventores esse, et ineſſabilis virtutis opera sibi ascripserunt; sed iis imprecatur beatus David, dicens: Disperdet Dominus omnia labia dolosa, et linguam magniloquam, qui dicunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt **; › hoc est, inventores sumus eloquentiæ. Quapropter divinitus quidem datæ sunt linguæ; estque suum forte cuique, quoad ejus est, præcipuum decus ac venustas; sed præ illis Atticam, soni suavitate, mirabilem dicimus. Sed nihil hoc illius cultoribus ad morum sanctimoniam, et ad recte vivendi percipiendum iter contulerit. Annon vides in scenis tibicines ac citharœdos, qui suavitate vocum permalcere soient homines cantus avidos, interdum laborare vitiis, vitamque scelerilmus obstrictam ducere? Igitur nemo non laudabit eos, quod ad summum facundiæ pervenerint: quod autent a rectis studiis alieni sint, quivis eos merito reprehendet. Atqui pueri in sacris Litteris educati, Deo charissinıi statim evadunt, licet minus eloquentes videantur. At illos mancipiis nihilo inferiores esse ait, propterea quod carent facundia; ratus hoc solum præclarum esse, omnemque aliam virtutem pro nihilo ducens. per quam in Dei notitiam aliquis et ad summum gloriæ gradum perveniat. Doceat igitur, utrum mi retur hominem præclaro ingenio, singularique facundia, licet impuris moribus; an vero frugi et honestum, licet minus excellat eloquentia. Nos itaque a sacris 235 Litteris et Scriptura divinitus inspirata virtutis omne genus edocti sumus; uli mur autem Græcorum libris, veluti quodam veræ doctrinæ præexercitamento; cumque llebræorum lingua minus instructi simas, Atticam implorum dogmatum prædicationi subduximus. Nam donata a Deo lingua est cum aliis, nec gentilis superstitionis inventum esse dici queat. ‹ Omnis enim sapientia a Domino, ut scriptum est ", «et ab eo om

nis sermo;» quia mentis et sermonum dator est. Porro Julianus Græcorum vesaniam aliter defen dere conatur sic dicens JULIANUS. Sanat corpora nostra Æsculapius: erudiunt Musæ nostros animos cum Esculapio, et Apolline, et facundo Mercurio. Mars autem et Bellona socii et adjutores sunt in bello. Vulcanus quæ ad artes spectant assignat et dividit. Hæc autem omnia Pallas cum Jove, virgo matre carens moderatur. Videte ergo nunquid in his rebus singulis vos vincamus; artibus, inquam, consilio, et sapientia; sive eas artes spectaveris quæ referuntur ad usum, aut ad imitationem boni alicujus gratia: cujusmodi sunt statuaria, pictura, @conomica, medica, quæ ab Æsculapio profecta est, cujus ubique terraru:n sunt commoda, quæ nobis perpetuo fruenda largitur ille deus. Quippe me sapius ægrum sanavit Esculapius, indicatis remediis. Atque testis horum est Jupiter. Si ergo nos desertionis spiritui mancipantes, animi, corporis, externisque bonis melius instructi sumus, quam ob causam, his relictis, ad illa vos convertitis? CYRILLUS. Constat igitur inter deos, quos ille nimirum colit, alios medicinam profteri; alios, perinde ac præstantissimos sophistas, eloquentia præcellere; alios cædes edocere, et homicidiorum peritos esse, et crudelitatis cultores; alios sordidarum artium inventores: denique, ut semel dicamı, unusquisque eorum quos nominavi, ei maxime idoneus est ad quod natura comparatus dicitur. Cumque unius ofScii fungendi vices singulis attributæ sint, in cæteris, opinor, erunt otiosi. Αt quomodo tales essent dii? Nam quis dicere audeat deum illum esse, qui 236 bono sit aliquo destitutus? Cum enim ei abunde suppetant omnia, tum potentissimus ille est ac perfectissimus, perfecteque complectens ea, quæ supremæ naturæ conveniunt. Ecquam igitur ob causam, vir egregie, dicet, opinor, aliquis,si vere Deus est Coronidis filius, non et ægros sanat, el ‘adjectis reliquis naturam suam potentissimam esse non probavit? Atqui peculiaris unicuique virtus est, suæque artis singuli proprium specimen exhibent. Alii enim, uti dixi, artein medicam profitentur; sordidam aliquam et illiberalem alii, alii eruditione et eloquentia præstant et rerum bellicarum usu. Age ergo, quo pacto natura hominis ab illis superatur, aut quoniodo illorum studia nostris antecel lunt? Artium enim ac scientiarum magistri quamplurimi apud nos ac præstantissimi: imo, si vero Joqui fas est, ipsis Græcorum diis præstantiores non pauci. Siquidem fieri potest ut quidam artem medicam non ignoret, ac rerum bellicarum scientia

CONTRA JULIANUM LIB. VII. et eloquentiæ calerarumque artium laude comunenοὐκ detur, Nonne igitur nostris ingeniis dii postponendi sunt, si ad unam duntaxat aliquam rem apti sunt et babiles; in bomine vero uno, sicuti dixi, omnes illorum dotes simul congestas videre est? Porro aliud quidpiam Julianus comminiscitur, velut inexpugnabilem quamdam munitionem simplicioribus opponens, et Græcorum nugas sanctæ Christianorum religioni præstare contendit. Quod ut demonstret, addit, apud ipsos esse pictores eximios, scalptores, et medicos. Tunc, quæso, non erubescis quod hæc scripseris? Ergo pictores egregii, et peritissimi scalptores demonstrabunt deos esse, qui dii non sunt: quin potius impuros dæmones, aut certe corruptos homines probaverint. Etenim oblitus mihi videtur igne ustum Æsculapium, et Epidauri fulmine percussum, ut prius diximus. Sed forsan existimat nullum Christianum aut medicium arte, aut eloquentia, aut rei bellicæ studio claruisse. Verumtamen, egregie vir, si omnibus vitæ institutis, artibus ac scientiis præficere deos oportet earum inventores aut doctores; quanta demum multitudo sufficiet? Infinite enim res sunt in vita, studiorumque 237 rationes, etiam ad vilissima quæque pertinentes. Sed cui mens sapit, videt utique quam putida sint Græcorum placita. Miratur porro Æsc lapium Julianus, quod sibi, ut ait, ægrotanti renicdia suggesserit, idque Jovi cognitum dicit. At quam ob causam testis medicorum adhibitus est nobis Jupiter, ac non ipse potius ægros sanat? An forle quod cum artis illius sit ignarus, ejus peritos tecum admiratur, dum interim Æsculapius medicus veluti quidam in sella considens remedium suggerit? Nunquid enim ipsum potius oportebat, cum sit Deus, ut tu ais, pro sua majestate morbis liberare, non significando quo quisque uteretur remedio, sed cum potestate potius jubendo ut æger convalesceret? Itaque ridebitur jure merito quicunque dicit deos illos esse, qui nonnihil dexteritatis in artibus, aut studiis humanis, ac mediocrem peritiam consecuti sunt. Nos, unum revera Deum colimus, et ab illo datam esse dicimus natura humana sapientiam, prudentiam, et omnis rationis usum, nec non rerum honestarum studium, et mentis iuventa, scientias nimirum et artes. Proindeque factorem omnium, auctorem, datoremque bonorum jure confitemur. Julianus autem a vero aberrat, cum Marti, Vulcano, et Musis, facundoque Mercurio et Esculapio, singula seorsim tribuit, ab iisque rerum scientiam veluti sortito distributam ait. Porro quasi abunde demonstraverit res Græcorum nostris anteferri debere, propterea quod pingendi et sculpendi artem apprime norunt, subjungit: Si ergo nos, inquit, licet defectionis spiritui mancipati, animi, corporis, et externis bonis melius instructi sumus: quam ob causam hæc relinquentes ad illa vos convertitis? Pone supercilium, vir egregie: frustra insolescis, et dignam risu fecisti objectionem. Verumtamen ut tuis dictis cedamus, Græcorum pictores, medicosque, et sculptores no

stris praestare faleamur; an tibi satis hoc erit ut demonstres Christianos a veritate excidisse, neque naturalem verumque Deumn, aut oplinis vita προσrationes agnoscere? Sed liuic sunto pictores multi, egregiique sculptores ac medici. Nos, ipsius verita tis corona redimniti, victoriam reportabimus, cla ram notitiam universitatis Opificis ac Domini conso cuti. At hic nihil istorum in animum inducere vo lens, percontatur, et ait ULIANUS. Quam ob causam neque Hebræorum doctrinæ insistitis, neque legi, quam Deus illis tradidit, acquiescitis; verum instituta patria deserentes, et scriptis prophetarum addicti, plus ab illis quam a nostris dissidetis? Si quis enimn, quid verum sit, de vobis dispicere velit, inveniet vestram impietatem cum ex audacia Judaica, tum ex gentilium indifferentia et confusione conflatam. Ex utrisque enim nou optimum, sed deterius quodque trahentes, contextum malorum confecistis. Hebræis quippe accuratæ sacrorum leges, ritus, ac præcepta sunt innumera, quæ vitam institutuinque sanctissimum requirunt. Cum autem legislator vetuerit non esse serviendum diis omnibus, sed ani tantum, e cujus portio est Jacob, et funiculus hæreditatis Israel **, › neque hoc tantum, sed, opinor, etiam addiderit Non maledices diis, › posterorum detestandum scelus et audacia, volens omnem religionem multitudini adimere, statuit ex eo, quod non sit diis serviendum, consequens esse ut sit iis maledicendum. Quod certe vos unum hinc quoque traxistis: cæteroquin aliud nihil est in quo cum ipsis nobis conveniat Igitur ab illo Hebræorum novandi studio blasphemiam in deos venerabiles arripuistis: a nostra autem religione cultum simul erga praestantiorem, quamvis naturam et patriorum institutorum stulium abjecistis; promiscuum autem rei cujusvis esuin, ut olerum pabuli, solum retinuistis: ac, si vere loqui oportet, vestram augere confusionem magno studio conati estis. Hoc autem, opinor, nec immerito, convenit omnibus gentibus, et vitæ aliorum hominum, cauponum, publicanorum, saltatorum, aliorumque id genus, etiam res vestras confermandas esse putastis. CYRILLUS. Vide rursus quam temere nugetur, et absurdas in nos criminationes colligat, quasi liceat illi quodcunque libuerit impune contra nos effundere. Ait cnim nos ab Hebræorum 239 scriptis recessisse, et contempta lege a Deo tradita prophetarum ora ** Deut. xxx11, 9. * Exod.. xx11, 28.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. cula recepisse. Accedat igitur, et ostendat a Mosai cis scriptis prophetarum voces dissentire. Tum nobis defectionem exprobret, et a sacris legibus recessisse arguat. Quod si nihil est plane dissentaneum, atque bi potius cum illis idem dicunt, eosque inter se consentientes usquequaque videre licet; ne frustra nos hic cavillator incessat, sed cum nullius omnino culpæ rei simus, omni crimine et reprehensione liberet. Sancti enim prophetæ, ut videre est, verbis quamplurimis ultro citroque Israelitas objurgarunt, quod eo insolentiæ devenissent, ut legem sibi a Mose traditam floccifacerent, et ad doctrinas hominum præcepta convertissent. Nemo autem sibi in animum induxerit, eosdem crimini dare nonnal lis, quod Mosaicas leges contemnant, et ejusdem facinoris teneri. Quamobrem, ut modo dixi, prophetz et lex consentiunt. Sed cum Christus, ut ait Scriptura divina, Anis sit prophetarum et legis ", ex iis, quæ de illo scripta sunt in lege et prophetis, ad fidem in ipsum deducti sumus. quidem hujusmodi legis ac prophetarum prædicationem in bunc usque diem constanter veneramur, et per typicum Dei cultum ad ipsam veritatis pulchritudinem pergimus, rectaque ad scopum venimus, et omnium Servatorem ac Redemptorem agnovimus. Julianus autem, cum nihil antiquius habeat calumniandi studio: inveniemus, inquit, vestram impietatem ex Judaica temeritate et Græcanica confusione conflatam. Si ergo cavillari et temnere incusare eos, qui sunt omni laude prosequendi, rem admiratione dignam existinat, recte utique fecisse illum aio. Sin autem rectum esse censet, ut uniuscujusque dicta diligenti examine perpendantur: undenam in mentem ipsi venerit, religionem Christianam impietatem dicere, non intelligo; aut quo pacto Judaicæ temeritatis æmuli, aut Græcanicæ confusionis culLores fuerimus. Imo, inquit; accurate enim sunt leges apud Hebraeos, 240 praecepta, quas vitam sanctissimam etiam requirunt. Cum autem deos alios, præterquam unum ac solum, adorare lex vetet, justa ac legitima vivendi ratione rejecta ac repudiata, contumelias solum in deos hinc arripuistis, licet manifeste lex dixerit: non esse maledicendum diis. Sustam igitur ac sinceram, et ad rectum conforinatam, omnisque virtutis plenam nobis vitam esse, licet Judzorum in morem typico cultu non degatur, postquam aliquantulum progressa fuerit oratio, manifeste ostendemus, cum de his ultro citroque disseremus. Caeterum, sciat legem, imo vero legis Dominum, Israelitis jubere, ut aras evertant, et una cum templis simulaera comburant. Sic autem ait in Deuteronomio: «Et hæc præcepta et judicia, quæ servabitis, et facietis super terram, quam Dominus Deus patrum vestrorum dat vobis in hæreditatem omnibus diebus, quibus vos vivitis super terram: Perdendo perdetis oinnia loca,quibus servierunt illic gentes diis suis, que vos hæreditate accipietis, * Rom. 5, 4.

in montibus excelsis, et in collibus, et sub quercu frondosa; et subvertetis altaria eorum, et conteretis columnas eorum, et lucos eorum exscindetis, et sculptilia deorum ipsorum exuretis igni, et perdelis nomen ipsorum ex loco illo”. › Qui in aras et deJubra Israelitas acuit, deosque, qui coluntur in ipsis concremandos ait, dixitne etiam, obsecro, de illis Diis non maledices?» Nunquid enim indignum sit cogitare, divinam et perfectissimam mentem ab iis aberrare, quæ sibi sunt maxime consentanea, nedum secum ipsun dissentire, aut contrarias leges ab eo latas deprehendi? Quod turpe apud nos et ridiculum habetur. Quid igitur legalis præcepti vis significat? Annon intelligendum est quod ait, diis non maledices, de natura hominis, quam dei appellalione ornat Deus ille supremus, ad cujus imagi et similitudinem facta est? Lex divinorum al tarium sacerdotes, et qui reliquos dignitate longe præcellunt, reverentia supremisque honoribus am ciens, deos nominat velut in honestissima, sancta, et integra vita constitutus. Quod quidem verum esse, omnique reprehensione carere, ex 241 ipsis verbis legis agnoscemus, si versiculo, id quod sequitur ad jungamus. Scriptum enim est: Diis non maledices. Ut autem oraculi vim manifestam reddat, subjungit statim dicens: Principi populi tui non maledices. › Hoc esse aio: ‹ Diis non maledices.» Quomodo enim αύlinguam continuissent Israelitæ, si divinis oraculis vetiti essent, qui ab iisdem jussi fuerant templa, et quæcunque in iis continebantur, Igni tradere? Quo niam autem promiscuum obsoniorum usum Chri stianis exprobrat, ad hoc ei respondere necesse est. Leges eximia quæque omni laude prosequuntur, et recte factorum genus omne, quique optiniam vitæ rationem amplexati sunt, summo in pretio habent omne autem genus improbitatis reprobant, vitamque facinorosam degentibus meritas pœnas propomentes, ad meliorem frugem revocare conantur. Quosnam igitur, obsecro, corrigunt? adulteros, ac qui cibis vescuntur? quosnan penis aliciunt? alienorum raptores, vexatoresque, impostores, scurras, et pessima quæque perpetrare solitos; an qui libere, si se dederit occasio pisces aut carnes attingunt? At enim, inquies, impii sunt in deos: inquinantur enim cum iis vescuntur. Qui tandem obsecro? Num ergo satis erit, ut purgetur hominis animus præclarusque omnino reddatur, ab esculentis quibusdam abstinere, licet improbis ac nefariis perturbationibus solutus non sit, vitamque degat legum calculis damnataın? Et quis hoc dicere audeat, neque se ridendum propinet iis, quibus non nihil sanitatis est ss Deut. xii, 1-3. **Exod. 1,

CONTRA JULIANUM LIB. VII. reliquum? Ad hæc respondeat: Quis universitalis est opifex, qui animalia terrestria, natatiliaque et aquatilia in ortum extulit? Nos siquidem vivens et efficax et subsistens Dei Verbum rerum omnium opifex asserimus. Ac si naturani cujusque rei spectes, nihil eorum, quæ facta sunt ab illo, videbis quod aut inquinare possit, aut natura sua labem in se ullam contineat. c Vidit, enim inquit, Deus cuncta quæ fecit, et ecce omnia valde bona 68-56.» Et sane fatebuntur ipsi forte, proximum mandi Opificem diis a se factis mandasse, ut tria mortalium genera insuper facerent. Qua in sententia Græciæ sapientes fuisse videntur. 242 At quomodo res tam infestas, et a quibus credibile esset, quos facere debebant, inquinatum iri prorsus, in ortum eduxerunt? Plane enim inhibendus potius erat illorum ortus, quæ nullam mortalibus utilitatem, sed perniciem, labem, ac damnum potius erant allatúra. Atque his stultius præterea istud est. Nam qui stellarum positus scrutantur, Capricornum quemdam et Pisces, ut nimirum existimant, ac dicere audent, in cœlo designant, aliasque animantes, quas abominantur ipsi, et in ter impurissimas damnant. Nos ergo recte sapienterque facimus, qui cum recto inculpatoque vivendi genere nihil antiquius habeamus, modum nequitia damnamus, adulterium autem, scortationem, mendacium, detractionem, avaritiam, aliaque scelera odio prosequenda censemus, eaque sola, qui iis tenentur inquinare, novimus. Cibum autem nullum, ut impurum, rejicimus; sed corporis voluptates frugalitate sedantes, et aculeum lascivientis carnis ob tundentes parce victitare solemus, atque omnino deliciis uti, malum statuimus. At Julianus non veretur nos cauponibus, saltatoribus et publicanis similes facere, Christianæ religionis libertatem ignorans, et eam, qua in quibusvis rebus agendis utimur, exactam disciplinam. Non enim utentes temere traditionibus hominum, stulta et inepta blaterantium, vitæ rationem instituimus risu dignam, sed divinis potius sacrisque legibus eruditi vitæ vere beatæ nodos colimus. Meminimus autem Pauli scribentis Cibus nos non commendat Deo. Neque si edamnus, abundantiores sunus; neque si non edamus, panperiores sumus ".» Εt alio in loco: «Omnis cibus bonus, et nihil rejiciendum: sanctificatur enimn per Dei verbum et orationem "., Sed ipsum universorum Dominum ac legislatorem Christum audite et intelligite: • Non quod intrat in os coiuquinal hominem, sed quod egreditur ex ore, hoc coinquinat hominem. De corde enim exeunt cogitationes malæ, cædes, adulteria, furta, scortationes. Hæc sunt, qua coinquinant hominem... Sed has voces ipse ſorte rejiciet, quamvis necessariis rationibus res maxime confirmetur. 243 Doceat autem causas, ob quas jure improbanda sint ea, quæ nescio quo pacto exprobrat, licet omnium calculo et natura sua esui sint, et in esculentoruin numerum referan * Matth. xv, 11, 19 ɔ* | Tiin. 1v, 4. ..... Gen. 1, 31. 87 | Cor. viii, 8.

tur. Verbi causa, multæ sunt terrestrium anima- παραlium differentiæ, volucrium item et aquatilium: at singulorum usum natura definit: alia siquidem ad Jesum nihil, alia maxime conferunt. Igitur cum ali quid in iis improbarint, quod natura vituperanduin non sit, prodeant in medium, et rei veras causas proferant: aut certe intelligant se, cum nobis sine ratione consuetudines opponant, rationis extrema laborare penuria. Miror autem, plurimos esse apud illos in opinione divinitatis (nec enim deos esse dixerim, qui tamen sententiis inter se discrepant, nec de rebus honestis aut vitiosis consentiunt. Quin illos inter se quodammodo pugnantes videre licet, et quod aversantur nonnulli, ab aliis probari et sus cipi. At quis non faleatur, quod reapse est impu rum, id non esse tale quibusdam, purum autem aliis, licet humanam mentem fugiat explorata co gnitio. At certe ipsos oportebat, cum dii sint, ut hi nugantur, a vero non aberrare, aut ignoratione veri teneri. Quæ causa est igitur, cur non sit una omni bus, sed variæ discrepantesque sententiæ, quæ illo rum vecordiam arguunt? At enim forsan, inquient, ab omni animanto abstinemus, nugis adducti Py thagoræ, ab Empedocle vero stulte scriptum minimus Ego quondam fui puer ac puella, Frutexque et avis, et in mari piscis nobilis. Atqui si talia de se opinantur nibil absurdi est cogitare aut dicere ipsos forte pueros ac puellas, aves item ac Disces fuisse: sed fieri potest mea sententia, ut minus honestæ puellæ fuerint, aut sane mimi, cujusmodi saltantes in scenis inducuntur, aut etiam latrones furti damnati, eaque perpetrare soliti quæ nec proferre fas est, nec impune bone ulli in mentem venerint. Et quidem egregiorum ille dogmatum magister ait, Euphorbum se ad Troiam fuisse. Ipsi vero se quosnam ex antiquis fuisse dicunt aut quam, nempe volucren, aut aven, frustra ipsi quoque, si juvat, edisserant, vitamque miseris ac putidis fedissimisque fabulis impleant, 244 quibus nutrices ejulantes infantulos permulceant. Quamobrem plurimi sunt apud ņos, uti dixi, ad verticem omuis boni tendentes, eoque continentiæ progressi, ut cum æquitatis laude mire præfulgeant, vel ab ipsis interdum rebus utilissimis ad vitam forti animo sibi temperent, pane nimirum et oleo, oleribusque et eruo inexorabilem ventris necessitatem placent, pura utentes aqua; meditatioCotelerius (Monum. Eccl. Gr. II, 542) legendum suadet agre obdormiscenies, Pl tonico hoc loco fretus vii De leg., ad quem videtur respexisse Cyrillus. E.D.T.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. nis mitem laboribus sic afficiantur, ut illis prasiabilius nihil existiment. lli nullum quidem escur genus improbant, sed potius abstinent, uti dixi, et animi propensionem ad vitia coercent, carnisque Jasciviam castigant, et mentis oculum exacuunt, ut contemplari possint id quod est sincerum et quod a sacris legibus non discrepat. At qui Græcorum inscitia sunt irretiti, his vocibus: Ne altigeris, ne gustaveris, ne allrectes, cuin erga se, tum erga cæteros, per summam stultitiam utentes, aliis insultant; quæ tamen, si quam vita bene degenda rationem haberent, ab animo longe debuerant repellere. Cum enim lasciviam Aphrodisia nominant, cavent imprimis ne offensionem Veneris incurrant; iuterim alia scelera inpuue suscipiunt, prestigias nempe et masculorum amore, idque in ipsis adytis, diis testibus. Quod certe nostris temporibus attentatum rerum experientia declaravit. Nam in. templo Saturni deprehensi sunt editui matronis viin intulisse, venante illis deo quas stuprarent. quales, aut quantæ lacrymæ iis quæ præda fuerant! Mulier, a prima ætate honeste educata, e virginalibus thaJamis vocabatur ad libidinis efficinam, ita jubente per oraculum deo, ut ipsi siebant, et illegitimatin concubitum petente. Et quod in his magis intolerandum omniumque malorum turpissimum est, tam grave crimen, tamque detestandum, longa consuetudine ac licentia houori erat, ut na quidem clam vellent esse qui legitimis nuptiis orbati erant. Quidam lætus ad stuprum misit uxorem, quain perductor deus aliis prostituit, suain, ut credibile est, naturam incusans, quod res corporeas non patraret. Quippe nefarii sunt dæmones semper et linpuri. 245 An ergo qui sues attingunt, aut piscibus vescuntur, jure a quoquam reprehendentur, an qui adulteria venantur, et in ipsis delubris perpetrant illicita? Suggillare porro etiam conatur alio modo religionem Christianamn, ita scribens JULIANUS. Porro tales esse non modo qui bac ætate vivunt, sed etiam primos Illos Christianos, qui a Paulo edocti sunt, patet ex iis quæ Paulus ipse testificaτυρεῖ PATROL. GR. LXXVI. tur, ad illos scribens. Non enim adeo impudens erat, opinor, ut tot probra litteris ad eos missis complecteretur, nisi comperta illa habuisset. Unde licet illorum laudes scripserit, etiamsi veræ essent, erubescere tamen debuit: sin autem falsæ et fiotæ, dissimulando vitare opinionem mollis blanditiæ et assentationis illiberalis. Hæc autem sunt quæ de auditoribus suis Paulus ad illos ipsos scribit: «Ne erretis: neque idololatra, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque convitiatores, neque rapaces regni Dei lıæreditatem possidebunt. Atque hæc non ignoratis, fratres, quoniam et vos tales eratis, sed abluti estis, sod

sanctificati estis in nomine Jesu Christi ".» Cernis ut bos fuisse tales ait, sed sanctificatos et ablutos, cum ¡is aqua contigisset, cui vis abstergendi est ac purgandi, quæque ad animam usque penetrat. Et leprosi quidem lepram baptisma non adimit, nec impetigines, aut vitiligines, nec verrucas infestas, nec podagram, nec dysenteriam, nec aquam intercutem, nec reduviam, non parvum, non magnum corporis vitium; adulteria vero, rspinas et omnia omnino animi peccata eximet. CYRILLUS. Blanditiis aut assentatiunculis Paulus uti non solet, o bone; veritatis enim erat ninister. Qui vero fidei prædicationem acceperunt, ipsumque doctorem nacti sunt, idololatræ quidem erant et nefariorum dæmonum cultores, impii vero et im. puri moribus, et omnibus voluptatibus mancipati. Scortatores, pædicones, molles, et ebriosi, et omnnis plane improbitatis servi. 246 Nec enim sancti et puri videri poterant, qui, deos suos secuti, nulJum non vitii genus admiserant, ne meliores iis quos adorabant viderentur, si temperanter ac juste vivere et innocentiam colere conarentur. Quandiu igitur, o bone, tuis diis mancipati fuerunt, in peccati cœno porcorum instar miseri volutabantur. Posteaquam autem, relicta dæinonum fraude ac depulsis erroris tenebris, verm Dei cognitionis lumine ditati sunt, et universorum regem ac Dominum, Christum videlicet, agnoverunt, tunc, oinni sorde abstersa et in viliorum locum virtutibus suffectis, ad Christianam sanctamque vitam, evangelicam nimirum, vocati fuerunt. Atqui gentium apostolus cum esset Paulus sapiens, multis ad fidem adductis et a diaboli laqueis ereptis, necessariam eis doctrinam tradidit, nempe fidei comitem adjungendam esse virtutem, et una cum errore quæcunque ad errorem pertinent exuenda, scortationem dico, adulterium, et masculorum concubitum, aliaque vitia hoc pacto sibi patefactum iri aditum ad cœleste regnum confirmavit. Quod si Julianus incusandum idcirco putat Dominum nostrum Jesum Christum, quoniam improbos et idololatras admittit, sciscitanti respondeat utrum illos praestaret in vitiis usquequaque progredi, nec ullo pacto videri meliores, tam improbis moribus repudiatis, an ad meliorem frugen reverti velle, et omni conatu ad honestissimuin vitæ genus pervewire. At nemo non, ut reor, dicet, ipsis utique satius fulsse, rejectis turpibus contemptisque viliis, ad meliora se convertere, vitainque in Christo laudabilemn colere. Quænam ergo incusandi Christi causa est, si servavit eos qui perierant, salutaremque manum eis porrigens humi jacentes erexit, et ægros sanavit, et internorum vitiorum remissionem largitur? Dixit enim: «Non veni vocare iustos, sed peccatores ad pœnitentiam *.» Et rursus 1 Cor. vi, 9-11. Matthi. 15, 15.

CONTRA JULIANUM LIB. VII. Non egent qui saui sunt medico, seul qui male se Luc. V, 6o flabac. 111, 1, 8. ** Isa. vII, 9. habent 6. 247 Quosnam enimn decet a medicis curari, an qui inorbis tenentur, aut qui nullo laborant? Oppidanos autem vel regionum incolas quosnam potissi̟muin exercitus imperatores tueri solent? qui jam capti sunt, et in hostium potestatem venerunt, aut qui manibus cincti necdum barbaricæ crudelitatis præda facti sunt? At quosnam ablui convenit? An puros et labis expertes dicet, non autem sordibus inquinatos? Atqui nonne jure merito rideatur is qui valentibus magis succurrendum diceret, quam laborantibus? Quid ergo Julianus, uti dixi, Servatoris nostri benignitati obstrepit, et humanitatem incusat? Mortales al agritudinibus liberavit, morbis levavit, diaboli dominatu eripuit, supra modum inquinatos purgavir et expiavit. Age gratias illi pro tantis beneficiis, et gratulatorio carmine die cum propheta Habacuc Domine, audivi auditum tuum, et timui; Domine, consideravi opera tua, et obstupui "'., Sed hic sapiens ridendi occasionem capit ex iis quibus lætari potius sapientissime deberet. Qui cum sancti baptismatis vim prorsus ignoret, cavillatur res sanctissimas, et abstersos ail qui crediderunt in Christumn, nactos aquam nimirum, cui sit vis eluendi maculas. His frigidas et aniles nescio quas fabulas adjungit, aitque aquam lustralem inutilem esse prorsus iis qui morbis laborant corporis: nos autem delirare, qui putamus ac dicimus eam aninorum sordes eluere. Sed respondeo tibi, vir egregie, nobis salutare baptisma omnino non accipi ad curandos corporis morbos, neque ad ea quæ sensi aut visu percipiuntur, ut censes, pertinet Christi mysterium subtilis et alta est ejus intelligentia, nec eorum, qui in errore versantur, mentibus comprehendi potest. Unde Isaias propheta: • Nisi credidoritis, neque intelligetis,› inquit“. Fides enim intelligendi principium. Atque hunc aditumi habet divinum hoc nostrumi sanctumque mysterium. Ne ergo ad profanorum aures arcana deferens offendam Christum dicentem: 248. Ne delis sancta canibus, neque projiciatis margaritas vestras ante porcos 63; › relictis iis quæ sunt altioris intelligentiæ, ad illa nunc potius me convertam, per quæ temere fertur adversarius, cavillandi potius studiosus quam veri intelligens. Non promittit morbos solutum iri baptisma salutare. Quare si hoc minus prastet, ne multum mireris. Nam si Christus annuerit, ad hoc etiam aqua nobis sufficiet, nec impedimento quidquam fore facile videbimus, si vim ejus ineffabilem et supra omnem naturam positam reputaverimus. Quod enim miraculi genus ab eo factum non est? Quod vero suæ divinitatis non præbuit argumentum? Nutu enim præpotenti leprosos purgavit, hydropicos morbo liberavit clando sola voluntate gradiendi officium restituit, perfecitque ut incitato cursu cervi instar exsiliret. Matth.

Ceco praecepit aquis Siloe oculos abluere. quo facto, insolitum ei lumen affulit, densissimæque oculorum tenebræ dissipatæ sunt“. Qui ergo res tam eximias nullo labore perfecit, et aquis ipsis suæ potestatis efficacitatem indidit, nunquid plane gratiam, quæ per sanctum baptisma tribuitur, omni corporis potentiorem effecerit? Sed in alios usus ipsam nobis datam esse contendimus. Depalsis enim ex animo nostro Græcanici delirii tenebris, et dæmoniorum turbis abrenuntiatis, omnique eorum pompa et cultu rejecto, tum veritatis lumine spi ritalem cordis oculum aperientes, et natura vere que parentem Regem ac universi Deum agnoscen tes, Adem confitemur in Patreın, et Filium, ac Spiritum sanctum: et tanquam ad alterius vilæ initia deducti, ac in veræ pietatis iter ingressi, Christo annuente, justificamur. Per ipsum enim Pater nobis propitius est. Cum autem nos legislator ἐνέρjustificet, et ab omni crimine nos liberet, pœnam què peccatis debitam remittat, prætereaque nos per Spiritum sanctum spiritali modo sanctificet, nosque ea, quam novit ipse, ratione ad novila Lem vile moderata ac sedat reformet, quis demum condemnaturus sit, aut quæ sordes in nobis futuræ sint, dicere non possum. Plurima de his alia veraque dicerem, certissimisque argumentis probaren mysterium esse per Mosen ac prophetas typice declaratum, neque novum illud esse, aut recens editum, et a nobis inventum, nisi, ut antea dixi, profanorum aures metuerem. Fere enim rideri solent quæ vulgo percipi nequeunt, quoniam suæ mentis imbecillitatem non vident, et quæ omni ad aniratione prosequi par esset, ea nibili faciunt, sicuti nimirum iste quoque vir egregius. Sola enim aquarum inspectione mysterium illud admetitur, tametsi Joannes clare et perspicue diceret lis qui ad baptismum poenitentia veniebant: «Ego quidem baptizo vos aqua, venit autem post me qui fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare ille vos baptizabit in Spiritu sancto et igni Comparat enim igni, ut reor, illam Spiritus sancti virtutem, et purgandi efficaciam, quæ in nobis ab ipso perficitur. Ut enim argenteis vasis si aliqua sordes adhæserit, adhibitus ignis eam consumit; ita vis, opinor, sancti Spiritus, si nostras animas iustar ignis, spiritali nimirum et divina quadam ratione, occupaverit, omni macula nos liberal. Cæterum Julianus, rerum nostrarum naturam er Matth. tus, 11. 6 Joan. is, i seqq

CONTRA JULIANUM LIB. VII. velut in contrarium pervertens, eos qui per fidem Ilic fortasse collocanda sunt fragmenta duo ad librum septimum spectantia, quæ in tomo Il Bibliotheca nove Patrum, pag. 492, ex codice Vaticano edidit cardinalis Ang. Mai. 1n postrema libri septimi editi pagina, ubi de pasuitentia veniaque agitur, lacuna quædam asteriscis denotatur. Ibi ergo fortasse sequentia duo collocanda sunt in Christo ad agnitionem et cultum veri Dei deducti sunt, mancipiorum similes esse contendit: qui cum ex heri domo discedunt, servitutis jugum ægre admodum ferentes, fugam suam prospere sibi cessuram putant; sin autem spe sua exciderint, nihilo sibi deteriorem, quam qua usi sunt, futuram sortem existimant. Ad hæc autem ego respondeo præstaro ut eos servis domesticis comparemus, qui, benevolentia beri contempla, temerario ac præcipiti discessu et illegitimæ libertatis intempestiva siti, cum fugissent, gravibus demum et inevitabilibus incommodis, ac perpetuo mnetu vexati, in acerbanı et insanabilem paupertatem delapsi, rerumque necessariarum inopia pressi, et aliis quibusdam servire coacti, sero ac vix tandem meliora 250 consilia capiunt, et pristinæ conditionis desiderio ad primun eumque bonum herum recurrunt. Annou vere dici potest, rerum omnium parentein ac Dominum esse illum unum vere et natura Deum? Quocirca quicunque se dæmoniis manciparunt, si resipuerint, jure censebuntur non a suis dominis recessisse; verum in potestatem Domini rerum omnium concessisse, eoque adducti fuisse spe sane Inculenta. His enim proposita est gratia in promissionem adoptionis, adeoque se consecuturos sperant resurrectionem a mortuis in Christo. Quod sane præ cateris omnibus maxime deridet ille veritatis hostis, quasi præpotens Deus non possit hominem, natura sua corruptionis legi subditum, morte superiorem facere, tametsi Plato aperte dixerit, mundi Opifcern diis deorum quibusdamn dixisse: lιnmoriales quidem ipsos non esse, neque prorsus solutionis expertes, verumtamen si voluerit, solutum non iri; ac præterea scripserit: Hera quemdam Armenium, qui morte occubuerat, revixisse. Nam et ipse forsal ea, quæ de resurrectione mortuorum traduntur, tanquain recta et vera, admittenda censebat. Qui enim principio hominem e nihilo in ortum edidit, is ad vitam facile revocaverit morte solutum. est eniuı, opinor, ejusdem virtutis opus et argumentum eviden λιominem ex eo, quod non est, in ortum educere; et in corruptionem lapsum, ad priorem statum reformare: aut certe priori minus erit alterum, si ratiocinando recte colligimus. Majus enim opinor esse producere aliquid ex nihilo, quam jam productum et aliquid humanitus perpessum reduci denuo in id quod principio erat. Cæterum cum Deus supra mentem omnem positus vita sit secundam naturain ac vivificus, utique vitam, quibus velit, infundit, nullo fragmenta. (b) Naturæ suæ acerbitatem et duritiem fatetur ipse Julianus in Misopogone, p. 349.

impediente, cum vi polleat cui obsisti non potest. Quod si minus persuadentur aliqui, propterea quod præter rationem id miraculi videtur, et incomprehen. sibili modo peragitur, idipsum in plerisque aliis sibi eventurum ne ignorent. Explicari enim non potest, quo pacto singulae res create 251 producta sint, cum sensibiles tum spiritales, cum visibiles tum invisibiles sed vere sapientibus fide æstimari debent quæcunque ingenii nostri modum excedunt. Εjusdem ex septimo libro adversus Julianum. Reprehendit temere illos qui pro peccantibus Deum orant, remque incongruam eus fucere existimal; et homines qui maleficorum miserentur, malos dicit. Atqui ita loquens, nonne savitiam immitemque animum fovet, et immisericordes potius muloque odio flagrantes admiratur? Alenim ego illos, qui aliquando delinquentes deprehensi fuerint legumque ultionem experti, aio potius misericordia dignos ceu qui infeliciter egerint, tum humana infirmitate lapsi, tum diabolicæ improbitatis præda effecti. Neque iis cadentibus cachinnus attollendus est, neque jacentibus insultandum, neque inhumanus Uni vel alteri quod exstabat verbi exemplo addatur jam hoc Cyrilli. Postremo moneo, cum bis Cyrilli fragmentis, uliliter ab editoribus posse illa copulari Theodori Mopsue adversus illos sensus expromendus. [cod. Ex eodem libro. Splendide optabilisque bonitatis officium est, misericordiam exhibere iis qui inimicitiam erga nos susceperunt, eisdemque manum auxiliarem præbere. imo eos incolumes velle, nedum contra invehi et victis insultare; neque hærentem calamitatem immisericorditer subsannare, sed operam potins dare u laqueo expediantur; preces denique dominatori universali Deo pro ipsis offerre. steni adversus eumdem Julianum, quae ex codice Val. Pal. XX eruit complures ante annos V. C. Fed. Monterus, Danus Hafniensis. (Vide tomum nostrum LXVI, col. 715 899. EDIT.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. LIBER OCTAVUS. majestatem vafer Julianus, et in ea quæ mentem exsuperant, ingenii sui tela conjicit; verumtamen a scopo aberrant omnia. Mendacia quippe dicit, et falso gloriatur, factaque divinæ Scripturæ mentione fingit, explorata sibi esse quæ iu illa continentur. Quanquam ignarus plane deprehenditur, idque rerum experimentum ipsum nobis probaverit. Modo enim eos qui per fidem in populum sanctum congregati sunt, quique bona et præclara facinora ediderunt et mirabilibus studiis claruerunt, sceleslos, exsecrandos, miserabiles, abjectos, viles et nullo non istiusinodi nomine nuncupat. Qua quidem iu nos invectiva non contentus, aliis quoque modis 253 probare nititur, nos incertos ubinam simus animi, et ignaros, rectam veritatis viam non insistere, sed orbitam quodammodo prætervehi, et Mosaicum præceptum in totum negligere, et nos ab eo sanctisque prophetis, qui post illum fuerunt, opinione discrepare. Rursum autem sic scribit 252 Bellum quidem suscipit contra ineffabilem JULIANUS. Quoniam autem discrepare se aiunt a Judæis hujus temporis, seque vere Israelitas esse, juxta prophetas suos, et Moysi maxime credere, ac prophetis quotquot ei in Julæa successerunt, videamus qua in re maxime cum illis consentiant. lucipiendum porro nobis est a scriptis Moysis, qui et ipsc, ul ajunt, futuram Jesu prædixit uativita

KSR ten. Moses itaque ille non semel, neque bis, ne que ter, sed multoties, unum Deum duntaxat coTere jubet, quem sane supremum quoque nominal, Deum autem alium nusquam, sed angelos nominat, et dominos, atque etiam plures deos. Eximium autem illum primum, sed alium non existimavit secundum, nec similem, nec iuæqualem, quemadmodum vos fecistis. Quod si apud vos unum est de his Moysis vocabulum, æquum est ut illud proferatis. Nam istud: «Prophetamn vobis suscitabit Dominus Deus vester ex fratribus vestris, sicut me ipsum audietis ", utique de filio Mariæ dictum non est. Sin autem vestri gratia quis concesserit, ait ipsum sibi similen fore, ac non Deo: prophetam sicut seipsum, et ex hominibus, sed non ex Deo. Et illud: «Non deliciet princeps ex Jud, dux de femoribus ejus ", › sane de hoc dictum non est, sed de regno Davidis, quod in Sedecia rege videtur utique desiisse. Et certe Scriptura bifariam legitur: «Donec veniant quæ reposita sunt ei; vos autem sic intervertistis: < Donec veniat cui repositum est.. Quol autem horum nihil in Jesum quadret, manifestum est. Neque enim est ex Juda. Quomodo enim ille, ut vos vultis, non ex Joseph, sed es Spiritu sancto natus sit? Nam Josephi genus cum recensetis, ad Judam referlis, neque tainen hoc satis scile inter polere potuistis. Arguuntur enim Matthæus et Lucas de ejus genealogia invicem discrepare. 254 CYRILLUS. et Itaque revera Israelitas nos esse, qui per fidem in Christo justificati sumus, Paulus in lege apprime eruditus ostendet his verbis: Non enim oinnes qui ex Israel, ii sunt Israelitæ, neque quia se men sunt Abrahæ, omnes filii; sed qui filii sunt promissionis, hi æstimantur in semine 7. › Sumus autem uos secundum promissionem flii patriarchæ Abrahæ, utpote qui sequimur vestigia fidei illius. Cum ergo filii promissionis soli computentur in semen Abrahæ, utique consentaneum est ac indubitatum, nos reipsa Israelitas esse ac dici. Quod auten Moysis et sanctorum prophetarum placitis de Deo Christianorum dogmata consentiant, nullo negotio quivis perspiciel. Iudde enim, velut e fontibus, cognitionem quæ nos ad optima quæqne perducit, baurimus. Hoc videlicet nobis universi Deus pollicitus est per vocem Isaiæ dicens: Haurietis aquam cum gaudio de fontibus Salvatoris ". Aquæ enim vivificæ sacrum divinumque sermonem comparat, quein salutis fontes effundunt, hoc est, Moses, prophete, apostoli et evangelista. Quapropter nemo nos Mosis aut sanctorum apostolorum placitis adversari unquam viderit. Hos enimn gistros pietatis dogmatumque juxta ac morum assumpsimus At Mosen professum fuisse, unum natura et vere Deuin exsistere, visibilium et invisibi * Deut. xvi, 18. * Gen. xLix, 10. 10 Rom. 13, 11 Isa. 211, 3.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. fecisse, nemo sane inficias ibit. Induxit enim illum clare dicentem: «Non erunt tibi dii alii præter me”.» Et rursum: «Non facies tibi ipsi idolum, Dec cujusquam similitudinem eorum quæ sunt in cœlo sursum, et quæ sunt in terra deorsum, et quæ sunt in aquis subtus terram”. › Quinetiam voce prophetarum sic inquit: c Dicetis ipsis: Dil qui cœlum et terram non fecerunt, pereant de terra, et desuiter caelo isto ".» Adl hæc: «Εt denin prater me nescias, et salvans non est prater me.» Canit putem etiam David alicubi: & Omnnes dii gentium dæmonia, Dominus autein cœlos fecit 70. lium opificem ac dominum, eumque nobis palus Εxod. xx, Ibid. Jerem. x, 17 l'sal. LXXXI, 6. Nos igitur Mosis oracula et prophetarum prædictiones secuti, unum 255 quidem natura ac vere confitemur esse Deuni. Scimus autein præterea, et indubitanter credimus, omnes illos deos gentium esse dæmonia. Ubinam ergo a sanctis dissentimus? aut quomodo illorum opinionibus adversamur, quasi diversa sentiamus aut loquamur? Prodeat, ostendat, nec inania verba vehemens ille adversarius et accusator veritatis in nos effundat. Cæterum permirum mihi visum est, quod cum affirmet non seinel, sed multoties, optimum Mosen confiteri unum Deum esse, et alium: præter ipsum plane nullum, tamen non vereatur dicere, angelos ab illo dominos, adeoque plures deos nomi nari, sed primum illum præ aliis eximium; verum quod aliis præcellat, non sufficiet ad hoc, ut alii tollantur. Sin autem solus sit et dicatur ipse secundum naturam Deus, tum certe nullus erit cum ipso revera deus. Quid ergo Mosis verba corrumpit, cum aperte dicat: < Auli, Israel: Dominus Deus tuus Dominus unus est 16?, Non enim præcipuum inter cæteros unum et supra omines Deum intelligere volebat aut dicere, sed incomparabili eminentiæ genere potius sublimem spiritaliter, et ultra id omne, quod mente comprehenditur, et ex se ortum, et solunı ingenitum esse noverat. Jam quomodo aut unde potest esse dubium, quod cum unus et solus sit Deus ac Dominus, licet quidam dicantur dii ac domini, nudo tamen nomine tenus duntaxat id honoris acceperunt, cum alterius sint ab ipso naturæ, inferioris nimirum, et quæ aliquando non erat, sed ab ipso producta est in ortum? Et sane eandem quoque nobis appellationem tribuens universi Deus: «Ego, inquit, dixi: Dii estis, et alii Excelsi oinnes”. › Num igitur qui eum honorem ac decus ab ejus bonitate sortiti sumus, ut dii nuncupemur, nostræ naturæ modum ignorabimus? Minime vero. Sapientes enim ut simus, nihil non pensi et cura nobis est. Quod autem Moses, tametsi Deum unum dicit, Patrem nimirum, utique confiteatur una cuni Psal. xcv, 5. 78 Osce XIII, 76 Deut. vi, 4to

ipso, illum ex ipso, et in ipso, et proprium ejus συμDeum Verbum, semper coexsistentem, et extra omnem temporis mensuram simul subsistentem, el coadorandum Filium, adeoque Spiritum sanctum, paulo post iterain demonstrabimus; tametsi de his ipsis cum illo jam prolixius egimus. Non enim, ul ait ipse, innovando quidquam aſſlinximus, aut scriplis Mosaicis temero quod visum est ádjecimus, sed ea potius regulam 256 nobis et amussim proposuimus. Cum autem Christi nativitatem inquirat, et in lege Mosis sapientissimi frustra se torqueat (de his enim nulla verba fecisse ipsum nescio quomodo contendit), discat a nobis, doctrinæ Mosaicæ scopum ad Christi mysterium pertinere, Christumque apud eum multoties describi. Quod cum nosset divinus Paulus, dicebat: Finis enim legis et prophetarum Christus ".. Locuples a11tem harumce rerum ipse testis erit, Judæos ita compellans: • Si crederetis, inquit, Mosi, crederetis mihi de me enim ille scripsit " • Agedum ergo, quamvis nullo negotio quam plurima testimonia eaque vera proferre liceat, nos aliis prætermissis, quæ ab ipso allata fuerunt perpendamus, atque ita vel in hoc mendacii illum arguamus. Dixit Moses ille sacrorum interpres Israelitis Prophetam ex fratribus tuis, sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus; ipsum audietis. Secundum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Choreb, in die convocationis, dicentes: Non adjlciemus audire vocem Dei nostri, et ignem hunc magnum non aspiciemus ultra, neque moriamur. Et ait Dominus ad me: Recte omnia quæ locuti sunt. Prophetam suscitabo eis ex fratribus eorum, sicut te: et dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secundum quod mandavero ei. Et homo, qui non audierit, quæcunque locutus fuerit propheta ille in nomine meo, ego vindictam sumam de eo “. › Videsis ergo ut opportune admodum illud Christi mysterium significatum sit. Descendit enim ille universi Deus in specie ignis super montem Sina, et vox tubæ resonabat valde, sicut scriptum est: sed spectaculum illud cerui non pou terat, et tubarum sonus erat prorsus intolerabilis. Proindeque dicebant vehementi formidine capti ‹ Ignem hunc magnum non videbimus ultra, et non audiemus vocem Domini Dei nostri ", Pu tabant enim, cum a gentilium deliriis recentes essent, Deum universi ignem esse sensibilem et conspicabilem, seque vocem ab eo prolatam audiisse. Se autem præ vecordia et ingenii tarditate veritatem ignorasse, sero ac vix tandem didicerunt, Christo iis dicente de Deo et Patre: Neque vocem ejus unquam audiistis, neque speciem ejus vidistis **. › Cum igitur 257 spectaculum eorum, quæ ad Dei gloriam Rom. x. 4. es Joan. v, 37. Joan. V, 46. * Deut. xvIII, 15-20. 80 Exod. xix, 18. Deul a wil, 16.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. Agurata erant, ferre non possent qui tum temporis 63 Isa. 3, 11. instituebantur homines, tandem necessario incarnationis Unigeniti modus prædictus est. Nec enim aliter versari cum hominibus poterat, cum secuindum naturam ipse Deus sit, quam si homo secumdurn nos factus appareret, simulque maneret Deus, quippe cum divina et suprema natura stabilitate et immutabilitate glorietur. Nominatus porro est Propheta, licet prophetarum sit Dominus. Nam cum ad inanitatem se demisisset, humanitatis conditione suscepta, utique decebat quæ humanitatis sunt non despicere. Ipsa vero prophetia humanitatis conditioni valde congruit, sed et summum in rebus humanis dignitatis locum tenere putatur. At enim, inquit, clare istud dictum non est de eo, qui cx Maria prognatus est. Sin autem vestri gratia quis concesserit, sibi ait ipsum similem fore, el nou Deo, prophetam sicut seipsum, ex hominibus, sed non ex Deo. Igitur Deum, et ex Deo secundum naturam esse Filium, non multo post docebimus. Quoniam autem contendit bæc de eo, qui ex Maria prognatus est, scripta non esse, alium nobis ostendat fuisse secundum Mosen, non autem ex ingenio suo ac sensu: veri enim prorsus est ignarus. Existimat quippe prophetam sicuti Mosen, et homi nem, nihilque certe præter hoc ipsum aliud fore eum, quem sacræ Litteræ excitatum iri prædixerunt. Sed aberrat a vero. Subjiciet enim statim aliquis: Cum plurimi post Mosen prophetæ fuerit et homines, sicut ipse fatetur, de quonam tandem hæc dicit? Ergo necesse est plane illud, sicut me, plurimis modis a nobis intelligi. Εt quidem Mosis ministerium cum Servatoris dispensatione, quoad ejus est, comparantes, agedum, vim prophetiz quæ de ipso est, nitamur explicare. Nimirum gravi servitute oppressos Israelitas Moses liberavit, et per medium mare traduxit, suffocatis in eo qui quondam impotenter dominati fuerant; aluit in solitudine, manna colitus demisso, Deo conmendavit, medius ac sequester Dei et hominum, ac legis administer, eosque ad omnem honestatem sapienter composuit. Hinc velut ex typo et umbra ad ipsum veritatis decus tandem veniendum est. Tyrannidem in nos exercuit Salauas, et peccati jugo genus hominum illigavil. 258 Nemo auten plane ab ejus perversitate liber et immunis erat: proindeque fastu intolerabili utebatur, et infirmitati omnium insultabat his verbis Universum orbem terrarum apprebendam manu sicut nidum, et tollam sicut ova derelicta: el non est qui effugiat me, aut contradicat mihi **.» Quanquam frustra sibi tantos spiritus sumpsit, qui nemine sibi contradictum iri terram deprædanti, eamque nullo negotio pedibus suis subjecturum se putavit. Spe autein sua miser excidit; Christus quippe contradixit ac restitit: solvit ejus laqueos animi servitute nos eripuit, et immersos peccati

cano liberavit: per Jordanem traduxit, qui bono run hostibus et persecutoribus immittit exitium, vivificat vero et conservat Deo subditos, et qui ejus voluntati obsequuntur. Dedit nobis non manna quod sub sensum cadit, sed seipsum potius, in cibum sanctum, el vivificuın, ct revera sanctissimum. Oblati autem sumus per ipsum Deo et Patri, et factus est mediator ipsius et hominum. Ad hæc leges præscripsit, non quæ in typis et umbris ultra essent, sed quæ ad optimum ac prastantissimum vitæ genus perducerent. Iuest quippe ipsi quoque legi veritatis adumbratio, veritas autem ipsa tandem illuxit. Vide porro quomodo Moses quidem non ignoravit, quod unigenitum Dei Verbuin, assumpta humanitate, leges vetere mandato longe citra comparationem meliores daturum erat hominibus. Nam cum de legibus per ipsum latis scripsisset, his quidquam addi aut ab iis detrahi nefas esse; postea Dominicæ majestatis eminentiam et gloriæ sublimitatem divinæque potentiæ magnitudinem animo reputans, præcipit bis verbis: e Ipsum audietis juxta omnia quæ vobis loquetur 4.» Si enim ipse voluerit, inquit, eas leges ponere, quae mandatum per me traditum irritum faciant, bujus nulla ratio habeatur. Leges cum polestate slalual. Deus enim est ac Dominus, eique ac soli jure competit leges ponere. Ne autem solus videretur Moyses de ipso Christo in bis prophetiam edidisse, idipsum etiam Pater ipse confirmavit, et recte locutum illum declarat his verbis: ‹ Recte oninia quæcunque locutus est. Prophetam suscitabo eis de medio fratrum 250 suorum, sicut te: et dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secundum omnia quæ mandavero el "., At enim quid sibi hæc verba volunt, amice? Non enim quisquam paulo cordatior dixerit, ipsum omnibus sanctis prophetis verbum dedisse, qui cœlesti» et ah illo accepta verba transportantes aiebant: «Hæc dicit Dominus. Quid ergo sibi vult cum ait, ‹ Dabo verbum meumn in ore ejus?» Animadverte, vir eximie, Servatoris nostri supra res omnes eminentissimam dignitatem. Divini quippe prophetæ ministerium suum implentes ea quæ maxime servos decet reverentia, dicebant • Hac ait Dominus.» Hic vero non ita, nullo modo: ipse uamque Dominus erat. Patris autem vocibus in unaquaque re potius ulebatur, ut cum leproso dicit: c Volo: mundare ";» et cum mortuos in vitaın redire jubet: ‹ Adolescens enim, inqult, tibi dico, surge ".» Et: «Lazare, veni foras ". Et cum creaturam increpat, et furentium ventorum impetus retundit; el cuin você el verbo Deo maxime conveniente insanos maris fluctus compescit, ‹ Tace enim, inquit, obmutesce ". › Hoc, opinor, est illud, ‹ Dabo verbuin moum in ore ejus. › Ut enim sapientissimus ille Paulus scribit: ‹ Fert omnia verbo virtutis suæ ", › 87 Matth. viii, 3. * Luc. vi, 14. Deut, tv, 2. ** Deut. xviu, 15. ** ibid., 18. 43. ** Marc. iv, 39.." Hebr. 4. 3. Joan. 11

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. sum non ad unum e prophetis pertinere, sed procul dubio ad ipsum, qui ex Deo Patre secundum naturam Deus ineffabiliter est genitus, non dedignalus autein est nasci quoque secunduin carnem ex sancta Virgine. Porro temere et ad suum arbitrium ac libidinem rursus invertens illud: ‹ Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est; s aut, cui reposita sunt: et ipse erit exspectatio gentium; › non de omnium nostrum Servatore Christo scripta hæc esse ait, sed de regno Davidis; quod certe et in Sedecia rege cessasse dicit. Quod vero Patris. Quod utique maxime declarat, oraculi cum illud dietuin in his mentionem faciat corum qui ex tribu Juda Israelitarum regnum tenuerunt, ipse quoque dixerim. Sed Julianum mentiri, cum in Ezechia regnumn Davidis desiisse prædicat, et Zorobabelis, qui, ut dixi, post captivitatis tempus in regni solio consedit, quivis hinc intelliget. nium enim regnavit Soul: deindle successu temporis Sedecim regnum obvenit. Captis auten Hierosolymis, et vastala Judzorum regione, louiis bellum in ipso gerentibus, in captivitatem actus est cum suo rege Israel, Sedecia nimiruni. Sed exacto denum anno septuagesimo, solvit eos captivitate per Cyrum Deus. Cum autem in patriam reducti essent, et in lege Moysis serio rursus tuerentur, tunc save, tunc regnum cepit Zorobabel filius Salathiel ex tribu Juda. Quomodo igitur serit, deslisse regnum Davidis in Sedecia, cum Zorobabel, ut dixi, post captivitatis tempus ia regn: solio consederit, sitque ex tribu Juda el vid, et per successores sceptruin ad reguum Heroτὴν dis usque transmiserit, qui matre quidem Judæa natus est, patre autem alienigena? Sic enim cum deδή, fecissent ex tribu Juda qui principatum gererent, natus est Christus, qui et fuit exspectatio tium: nam ipsæ quoque per fidem vocatæ sunt. Atque hoc erat profecto quod de ipsis dictum est per vocem (Servatoris) omnium nostrum Jesu Christi Et alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili et illas oportet me adducere, et flet unun ovile, el pastor unus”. Natus est ergo, uti dixi, nus noster Jesus Christus, cum defecissent omnino reges ex Juda; et factus est exspectatio gentium. "Zachar. XIV, 9. » Gen. 10. ss Joan. s, 16. Istud enim ipsi repositum erat. Non enim per unum e sanctis prophetis advocatæ sunt, at neque per sapientissimum Mosen, aut alium prorsus ullum. Imo repositum ipsi erat, sicuti dixi, non Judææ solius, sed omnium gentium potius ih perium. Dixit enim alicubi quoque propheta Zacharias de ipso ‹ Et erit Dominus unus, et nomen ejus unum, circumtiens omnem terram "., David item alicubi canit: • Dominus regnavit, exsullet ter. ra 9. At rursum acutus ille noster Julianus Quod autem istorum nihil Jesu conveniat manifestum est. Neque enim est ex Juda: nam quomodo vs Psal. xcu, 1.

ille, secundum vos, non ex Joseph, sed ex Spirin sancto nutus sit? Quod igitur sanctissimum illud ejus corpus non ex Joseph natum, sed per Spiritum sanctum fabricatum sit, quivis, opinor, sanæ mentis fatebitur: sed hoc quoque modo erat cum ex tribu Juda, tum ex sanguine David, nativitatem 261 quidem habens secundum carnem ex sancta Virgine, patrem vero Joseph ascititium. Ambo autem erant de tribu Juda, ex qua Jesse et David. At enim, forsan inquiet, non potes demonstrare Virginem ipsum peperisse ex sanguine David, aut saltem ex tribu Juda. Audies enimvero quid in eam rem sacræ Litteræ prodiderint. Cavebant Israelitæ ne, quam quis vellet, ad conjugii contubernium ex quaque tribu assumeret, iique etiam inviti uxores e sua tribu ducere cogebantur: atque id divina lege firmatum erat. Sic enim scriptum est in Numeris, qui liber unus est eorum quos sapientissimus Moses edidit. Et præcepit Muses filiis Israel per præceptum Domini, dicens: Cujus placuerit coramı eis, sint uxores; tantummodo e populo patris sui sint uxores; et non circumvertetur hæreditas filiis Israel a tribu in tribum: quoniam unusquisque in hæreditate tribus familiæ suæ conjungentur filii Israel. Et oumis filia vindicans hæreditatem ex tribubus filiorun Israel, uni eorum, qui de populo patris sui, erunt uxores; ut vindicent filii Israel unusquisque hæreditatem paternam ". › An tibi videtur, vel per istam legem comprobasse demum, ex una tribu ambos fuisse, Joseph et Virginem, Juda, inquanı, et David? Sed non erat Joseph ex Juda, inquit, probationem autern alio rejicit, ideoque nos etiam de his rebus suo loco disputabimus. Porro eo progreditur petulantissima illa ejus oratio, ut incarnationis Unigeniti modum, quantum in se est, et ipsius præterea Verbi exsistentiam, audeat percellere. Interpretem enim Mosen, et ejus successores sanctos prophetas, unum certe et solum Deum Patrem cognitum habuisse, dicit, eique neminem plane annumerasse. Ita autem scribit JULIANUS. Sed hujus quidem rei veritatem in altero libro sedulo indagaturi, supersedemnus. Esto vero princeps ex Juda: non e Deus ex Deo,» ut dicitis, neque ‹ Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.. Sed dictum est eliam in Nunieris: «Orietur stella ex Jacob, et 262 hono ex Israel ".» Hoc ad Davidem pertinere et ejus successores, utique manifestuin est. David enim Jesse ** Num. xxxv, 6 scqq. 27 Juan. 1, 5. • Num. XXIV,

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. flius erat. Si ergo ex his docere potestis, palam facile, vocabulo uno inde prolato, unde ego mulla plane. Quod autem Deum unum illum Denn Israelis putaverit, in Deuteronomio ait: c Ut scias tu, quia Dominus Deus tuus hic unus est, et non est alius præter ipsum ". Item: «Et animadvertes mente tua, quod Dominus Deus tuus Deus est in cœlo sursum, et in terra deorsum, et non est præter ipsum '.. Et rursus: • Audi, israel, Dominus Deus noster Dominus unus est'. › Et iterum: ‹ Videte quod ego sum, et non est Deus præter me.. Hæc itaque Moses, unum asseverans tautumn esse Deum. At enim hi forsan inquient: Neque nos duos dicfmus, neque tres. Ego vero istud ipsos quoque dicere demonstrabo, allato Joannis testimonio dicentis . 1n principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.. Cernis quod apud Deum etiam dicatur esse ille, qui ex Maria genitus est, sive alius quidam est (ut una Photino quoque respondeam, nihil nunc refert: contentionem quippe hanc vobis relinquo), verumtamen quoviam apud Deum ait, et in principio, hoc ad testimonium satis est. Quo pacto igitur hæc cum Mosis scriptis consentiunt? Al Isaiæ dictis consentanea sunt, inquiunt. Dicit enim Isaias: «Ecce virgo in utero habebit, et pariet filiumn '.. Sit sane et loc dictum de Deo, licet minime dictum. Non enim virgo erat illa, quæ nupserat, et quæ priusquam pareret, cum conjuge concubuerat. Sed concedatur de hoc dici. Nunquid ait, Virgiein Deum pariluram? At vos Mariam Deiparam vocare non cessatis. Aut nunquid ait illum qui natus est ex Virgine, Filium Dei unigenitum, et primogenitum omnis creaturæ? Sed quod a Joanne dicitur: ‹ Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil*, › potestne aliquis inter prophetarum dicta ostendere? Quæ vero a nobis produntur, ex illis ipsis deinceps audite: 4 Domine Deus noster, posside nos: præter te alium non novimus7. › Ezechias autem rex ab ipsis orans inducitur: «Domine Deus Israel, qui sedes super Cherubim, tu es Deus solus*. › Nunquid alteri locum relinquit? CYRILLUS. Suliciunt equidem, ut reor, quæ 263 prius dicta sunt, nimirum istud, «Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est *,» intelligendum esse de Christo, eique convenire et congruere maxime. Sed quoniam prophetiam quoque alteram tangit, Balaamiticam nimirum, qua dictum est: «Orietur stella ex Jacol», et homo ex Israel, et confringet principes Moab, et vastabit filios Seth, et erit Edom hæreditas **, › eaque sane Davidi accommodanda esse ait, ant priscis Israelis regibus: intelligat rursus sc ca ever Deut. 1, 35. ' ibisl. 59. • Deut. vi, 4. 7 Isa. xxvi, 13. * Isa. 16. * Deut. xxx11, 39. Gen. xLia, 10. * Joan. 1, 1. 8 Isa. vii, 14. Num. Joan.

tenda suscipere, quae probantur divina Scripture non ignaris, et recia esse putantur. Non eniun gen tes prius laudatas Israelitarum reges subjugarunt, sed perpetuo potius aut cæsi sunt aut ceciderunt, irreconciliabili fraternitatis odio, et animo inter se semper hostili. Itemque alio modo: Si, ut ait, prophetiæ sensus Davidis, aut aliorum regum, mentionem induceret, nonne potius dicendum esset Orientur stellæ ex Jacob, et duces ex Israel? Porro ad unum spectat illum, et veluti stellas inter illustrem, Christum videlicet, qui ortus est ex Jacob, sive ex Israel, secundnin carnem. His addere pleraque alia nullius esset negotii, quæ nunc prætereo, plemine illa suo tempore expositurus. Quoniam vero, ut antea dixi, ineffabilem Filii ex Deo et Patre generationem audet plane couvellere, adeoque con tendit, ne ipsum quidem prorsus exsistere, neque vero Deum esse, ac præterea moduin incarnationis deridet: pietatis dogmnatis succurrendum esse duco, et de utroque maxime sermonem instituendum. Age ergo, nos illud demum expendamus. Arbitror enim prius manifeste docendum, Deum esse, et ex Deo Verbum: tum ordine deinceps, et hominem factum esse, non abdicato eo quod erat (immutabilis enim est secundum naturam, et inconvertibilis), sed assumptione carnis et sanguinis in similitudinem hominum factum, ex sancta et divinitus aflata Scriptura demonstrandum. Plurima igitur dicta et ex Mosis historia, et ex prophetarum selecta præconiis, suis sermonibus acervatim inforsit, quæ unius soliusque Dei mentionem faciunt. 264 Sed forsan existimat, nos cum sanctorum pugnare sententiis, ac tres esse deus confiteri; propterea quod rectam fidem secuti, Deo et Patri coexsistere semper decernimus illum ex ipso et in ipso, et proprium ejus unigenitum Deum Verbum, adeoque Spiritum quoque sanctum, utpote consubstantialem ipsi. Una siquidem illa Divinitatis natura in tribus subsistentiis intelligitur, in Patre nimirum, et Filio, et søneto Spiritu; a nobis autem nullo modo secatur in naturarum diver sitatem; neque vero quæ prius dicta sunt, a invicem in diversum substantialiter abeunt, sed una et eadem per sanctamn Trinitatem ratio tendit, in unam divinitatem naturam colligens, tametsi unumquodque per propriam hypostasin intelligatur subsistere. Quare licet unum aliquis Deum dicat, non tamen sine proprio genimine Patrem usquam intelliget, neque vero sine Spiritu, qui secunduin naturam ex ipso proluit, qui et proprius est ejus. Quemadmodum enim qui dicit hominem, usquequaque meminerit eorum quæ substantialiter illi insunt, quæ si adsint, bominen perfciunt, sin autem absint, neutiquam: eodem, opinor, modo, aliorum quoque nominum significatio necessariaın rebus infert observationem. Igitur qui Patrem dicit esse Deum, simul cum ipso significat et proprium

CONTRA JULIANUM LIB. Nam si falsum non est non fuisse Patrem in tenpore (nihil enim ei prorsus accidit, sed est ex se perfectissimus), omnino dicendum est, una cum ipso subsistere proprium illud, quo est Pater. Et, si opiſex semper est, nec in tempore id consecutus est, simul utique est is per quem omnia operatur, splendor gloriæ ipsius, et character ille substantiæ. Sic enim a rerum divinarum interpretibus nominatus est. Quandonam ergo sine splendore lux intelligitur? Quando vero non erat character ille substantia Patris? Quocirca et uos unum quidem confitemur exsistere universitatis Opificem ac Dominuin; sed scimus una cum eo subsistere proprium ejus Deum Verbum, ex ipso secundum natuαὐτῷ ejus et ex ipse et in pso secundum naturam Filium. ram iuefabili modo genitum, ac velut e lunine lumen emissum, aut sicut in mente et ex mente quoque verbum. Valde enim subtilis est illa generatio, et Dei majestati conveniens, et om nem corporis imaginationem longe superans. Qui ergo Filium negat, detrahit lumini suum splendorem, el mentem decernit verbo destitutam. 265 Εt valde quidem exilia sunt quæ pro ponuntur exempla: verumtamen ejus nodi sunt, ut mentem ad ea, quæ rationem nostram superant, evehere possint. Cum enim quodcunque productum cst, longe infra supreme omnium substantiæ gloriam sit positum, nihilque plane sit ei assimile, aut prorsus æquale, idcirco non abs re exemplorum usum emendicamus, unum quid e multis et valle exile colligentes, ad obscuram et mediocrem ** | Joan. 11, 23. 19 | Cor. xi, 12. 11 llebr. 1, 3. PATROL. GR. LXXVI. rerum quæ quæruntur demonstrationem Et sane Paulus sapientissimus: c Videmus nunc, inquit, per speculum, et in ænigmate ".Quod autem absque Filio non possit a nobis omnino Pater intelligi, ipse nos quoque confirmat Filius, dicens Qui negat Filium, nec Patrem habet ".» Quin et Judzorum populis: • Neque me nostis, neque Patrem meum. Si me nossetis, et Patrem meum nosselis ".» Neque enim revera Pater in mentem venerit, nisi naturæ suæ fructum habeat Filium. Ut enim eorum vi, quæ relativa dicuntur, filius neutiquam sit, si profecto pater non intelligatur eodem certe modo neque pater intelligetur, si non sit filius. Rursus summe extollitur, et ultra creaturæ modum, divina et ineffabilis Verbi generatio. Neque enim tempus erat, quo illum non esse intelligimus, imo vero sæculorum est ipse conditor, et omni tempore superiorein habet substantiam. Et certe ad Mosen dicebat: Ego sum qui sum. Hoc est nomen meuni 18. › Quocirca is, qui Verbum est, revera cum Patre simul subsistens jure cogitetur, ut et ex ipso, et in ipso, et consubstantialis ipsi. Non enim fructus substantias rei exsistentis fuerit res non exsistens. Nam cum creatura, quotquot generandi vi præditæ sunt, non soleant gignere res alterius naturæ, sed similes sibi potius to foam. Vill, 18 Exod. 111, 14.

secundum omnem rationem eorum quæ substan tialiter sibi sunt insita; qui non absurdissimum fuerit, inferiorem esse creaturis suis Opificemn? Ge nuit ergo Filium ex se Pater, qui est ipsius et Verbum, et sapientia, et potestas. Procreat quidem omnia per ipsum, et in ortumn ducit: sapientiam is indit quæ sapientiæ capacia sunt, et in firma corroborat. Patris enimi proprietas bene uti que et manifeste cernitur in Filio. Et exprimit quidem sicut ipse in propria natura genitorem suum, in Patre vero ipse exsistit, et unum est cum ipso identitate naturæ, hoc solo differens, quod Filius est. Est igitur ex Ente Ens, et hoc ei aptissimum est nomen. Unde divinus ille David ac simili semper modo illum se habere ostendit, dicens: Celi peribunt, tu autem per. manes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient 14, Neque vero mireris, si hæc de ipso prodiderint divino Spiritu afflati homines. Eadem enim sentiunt ipsi quoque Græcorum proceres. Siquidem Plutarchus ait, peculiari sermone compellandum esse Deum, Es et Unum. His vero subjicit: Igitur neque numerum, neque ordinem, neque copulam, neque aliam quamdam imperfectam particulam, lilteru el significari autumo, sed perfecta est Dei appellatio, et nomen, quod ei, a quo pronuntiatur, simul cum voce cogitationem divinæ virtutis injicit. Et postea: Est autem Deus, si ita dicendum sil, est, nulla ratione temporis habita, sed @lernitatis, molu el tempore et fine carentis, et cujus nihil prius est, neque posterius, neque futurum, neque prateritum, neque antiquius, neque recentius; sed unus cum sit, unico nunc sempiternam implet durationem, el solus est, qui eodem modo revera semper est, neque ſuit, neque futurus est, neque principium nactus, neque finem habiturus. Sic itaque Deum ultro salutare oportet, nimirum, Es, et ut nonnulli veteres, Unum es. Deus enim multa non est, sicuti unusquisque nostrum ex mille differentiis; sed id quod est, velut unum esse oportet. Una igitur est divinitatis natura, et illud Ens ei maxime convenit. Et sane Plato in Timao infit: Rectene igitur cœlum unum antea diximus; an multos, aut infinilos statuere præslabat? Unum utique, siquidem ad exemplar factum illud ἀπείesse concedimus. Quod enim omnes animantes intelligentia præditos comprehendit, alteri secundum utique non erit. Ratio autem una est unum Deum sciens. Unus igitur, uti dixi, Deus, neque sane in creatis rebus, sed diversus ab omnibus, et in suprema natura intelligitur et est. Si enim res creatas omnes continet, qui non ipse extra omnia est? Sed hic plaudet forsan adversarius, ac dicet: Heus, tu in id, quod aiebam, incidisti. Dixi enim tuorum dogmatum magistrum Mosen, quem suspicis, unius ac solius Dei mentionem facere. Ait enim: «Ante me se Psal, cl, 27,

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. non fuit alius Deus, et post me non erit Εt rursus: c▲ndi, Israel, Dominus Deus tuus 267 Dominus unus est in, aliaque his similia. Quem în igitur, o bone, putas ac dicis per hæc verba significari iis qui credunt in sanctain et consulistantialem Trinitatem? Enimvero Patrem dicet; plane eniun tollit Filii exsistentiam, eoque scopus orationis ipsius pertinet. Atqui Moses de Deo 10cutus est in sancto Spiritu, adeoque posteriores illo sancti prophetæ. Plane autem necesse est non esse falsas sanctorum voces. Cum ergo Moses ita scripserit: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Dominus unus est, aliaque similia his adjecerit; dixit etiam alius quidam sanctorum prophetarum de nostrum omnium Salvatore Christo: ‹ Hic est Deus noster: non aestimabitur alius ad eum. Adinvenit omnem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hoc in terra visus est, et cum hominibus conversatus est 19. Nonne cum hominibus conversatus est factus homo Filius, licet omnem viam scientiæ priscis hominibus adinvenerit? Legem enim per Mosen posuit, Qui dubium istud esse potest? Cum autem, ut ait propheta, hic sit Deus noster, nec reputandus sit alius ad ipsum, quid faciends, o bone? Negabimusne Patrem, quod Deus neinpe solus sit Filius? Non admittemus Filiumn, tanquamn si unus ac solus sit Deus Pater? At quorsum tandem eorum, qui vocati sunt, fides evadet? Una ergo divinitatis adoratur natura, in Patre, et Filio, et sancto Spiritu. s Deut. XXXII, Cæterum quia nos de his ipsis vel unum Mosis vocabulum afferre vult (existimat enim Bullum forte suppelere), accipiat multa; et quæ, opinor, ipse admiratur, tanquam cum exsistentia Filii pngnent, nos convenire potius cum iis, quæ modo dixi, utique ostendimus. Vide ergo, vide Moser sacrorum antistitem sanctæ Trinitatis plenitudi» nem nobis pluribus in locis designantem. Induxit enim illum universi Deum dicentein: Faciamms hominem ad imaginem et similitudinem nostram 30. In hac igitur voce, Faciamus, significatur simul exsistere Filium et Spiritum sanctum. In eo autem quod dicit, ad imaginem nostram, naturalis identitatis incommutabilitas imprimis perspicua fit: idque recte. Unum enim aliquid ac solum, siquidemn subjectum esset, quomodo posset rerum natura diversarum imaginem capere? Sed ne angelis 268 quidem aut virtutibus rationalibus dixit Deus, ‹ Faciamus hominem ad imaginem nostram, › siquidem creatura nulla est substantialiter et incommutabiliter eadem cum illo. Alioqui nihil forte prohiberet quominus inconsiderate diceremus, nullo modo in diversitatem naturarum sectos esse Deum et crcaturam. Similiter cum prisci homines de 18 Deut. vi, 4. Baruch 11, 36-38. 13 Gen. 1, 26.

exstruenda turri impia cogitassent, ait rursus di- συγxisse universi Deum: ‹ Venite, descendentes confundamus linguas eorum ibi ".» Commemorato vero peccato Sodomitarum, ait rursus:. Εt pluit Dominus a Donino super Sodoma ignem et sulphurs. • Quinetiam aliquaulo visos esse Aurahamo sedenti ad quercum Mambre viros tres, sanctæ et consubstantialis Trinitatis typum habentes tum ad eos dixisse Abrahamum, non sane Domini, sed Domine, singulariter, si inveni gratiam in oculis tuis”. Atque hæc quidem in alio libro nobis scripta sunt nunc ea necessario cursimn attigimus. Existimo vero ex dictis etiam ab ipso allatis manifestandam esse mentis ejus obscuritatem. Modo igitur ab Ægyptiorum errore Israelitas ereptos (servierunt enimn ibi falsis diis, quos Julia25 nus gentium præfectos et urbium curatores nuncupat) ad veritatis agnitionem Deus evehens, seipsum illis nanifestat, dicens: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est; › et iterum: ‹ Ut scias quod ego sum Deus, et non est præter me; quinetiam: ‹ Et non erunt tibi dii alii præter me s.. Hæc autem sapienter dicta esse contendimus, ad tollendum gentilium errorem. Unum enim seipsum nominans ubique Deum, multos esse arbitrari non sinit. Verum tametsi unum seipsum dicit, Filium utique et re et appellatione Dei non frustratur. In ipso enim est, uti dixi, et ex ipso secundum naturam, utpote proprium ejus verbum, et sapientia, et virtus, per quem, et in quo universitati rerum imperat. Ubique enim dicentem audisti: «Dominus Deus tuus Dominus unus est;› et rursus: ‹ Ut tu cognoscas, quod Deus tuus ipse Deus in caelo, et in terra. Scripsit vero alicubi quoque Paulus, in lege cumprimis eruditus et divinorum mysteriorum antistes: Nobis enim unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos ex ipso: et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum. Videsis ergo quo pacto unum quidem Deum nominat, Patrem: unnin autem Dominum, Filium. 269 At cum unus sit Dominus filius, Dominus intelligetur ipse quoque Pater ut Deus: adeoque cum unus quoque Deus dicatur Pater, Deus est Filius, utpote cum sit secundum naturam Dominus. Divinitatem enim naturalem utique dominatio sequitur; veram autem dominationem gloria divinitatis. Quocirca nemo dubitaverit quod Verbum in principio erat, Deusque et apnd Deum erat Verbum 29.39. Et illud quidem, erat in principio, significaverit sine tempore. Cum enim, uti dixi, pater semper sil Pater, non enim factus est in tempore, omnino necesse est simul exsistere eum qui in ipso cst, et ex ipso secundum naturam. Illud autem, apud Deum, non ratione loci accipiendum est, quoniam Deus ultra omnem imaginationem corpoream positus est, sed quod cum Deo erat, hoc est, in divi. ss Gen. x1, 7. ss Gen. xis, 24. br Deut. 111, 24. 29 | Cor. vill, 6. Supra lib. 1, pag. 20, ss Gen. xvi, 3. so.s Juan. 1, 1. ss Deut. vi, 4. ss Denit. iv, 55. 28 Exod. xx, 2.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. 1 nilatis natura. Deum enim oportet esse illum, qui de Deo secundum naturam ineffabiliter natus est. Quod si vocibus sanctorum fidem non adhibeat, ipse quoque Plato in eum insurgel, qui de diis suis ita scripsit: De reliquis vero diis loqui, quos mones vocamus, aut corum ortum agnoscere, nostris viribus mnjus est. Credendum autem iis qui antea nobis eorum naturam explicarunt, quippe qui a diis orli essent, ut dixerunt, suosque majores cognitos berent. Fieri ergo non potest, ut deorum liberis fides non adhibeatur, quamvis sine probabilibus et sariis demonstrationibus loquantur; sed quia de suis rebus et sibi notis loqui præ se ferunt, legi morique Εt parendum est, et illis fides adhibenda. Nos, homines cum simus, in eos, qui mentem et orationem supe rant, inquirere non sinit: sed iis citra inquisitioτὸ nem ſidem ait esse adhibendamı, quamvis etiam sine probabilibus et necessariis demonstrationibus hæc protulerint. Si vero multitudinem deorum peram astruentibus, et ex corde suo loquentibus, ac non ex ore Domini, sicut scriptum est 60 imo vero diabolico spiritu eo perductis diffidere non nit, secus autem, non impune fore ait; sanctorum vocibus repugnare, eosque vellicare, et sancti Splὡς ritus sermones mendacii arguere, quid non habet extremæ vesaniæ? Nain divino Spiritu amati homines, cum probitate vitæ, tum miraculis quæ ipsi patrarunt, se et sanctos, et fide dignos, et veritatis filios esse probarunt. 6o Jerem. xxi, 16. "Luc. x, 22. 270 Deus igitur Verbum erat, adeoque apud Deun, uti dixi, subsistens nimirum, et vivens et efficax, neque diversum a Palre, secundum diviuitatis rationem, tametsi est Filius. Vivens est, el vivifcum, et per ipsumn omnia in ortum educta sunt. Dicimus autem ipsum esse invisibile, impalpabile, lucorruptibile, iunmnutabile, ex se perfectissimum, absolutissimum, omni mente et oratione superius. Scimus porro, homines mundanæ sapientiæ fastu sane quam elatos ac tumidos hæc subtiliter quidem indagasse, non tamen omnino citra errorem: non eniin lux eis veritatis illuxit. Nam Christus alicubi ail: e Nemno scit quis sit Filius, nisi Pater: et quis sit Pater, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare". Nam quomodo res tai subtiles tamque abstrusas agnoscerent, nisi Filius eis revelaverit? Verumtamen cum tres primigenias hypostases ipsi quoque statuant, et usque ad tres hypostases essC))– tiam Dei pertinere asserant, atque interdum ipsum Triadis usurpent vocabulum; Christianorum suffragantur sententiis, nec ad eam rem quidquam eis deesset, si consubstantialitatis vocabulum acçommodare vellent tribus hypostasibus, ut etiam una intelligeretur natura divinitatis triplicitate illa carens, qua naturalis inducitur diversitas, et hypostases aliæ aliis inferiores apparent. Primam enim causam superiore loco quodammodo constituunt, stabileni, immolam, otiosam prorsus. Nunc autem esse aiunt Bonum. Ex illo vero ortam esse Mentem, Forte legendum

quæ illius contemplatione perficitur; quam certe τεsecundum quoque Deum nominant, et proximum mundi opificem et hunc minorem faciunt, ac in secundo post primum ordine collocant. Præterea tertio loco mundi animam numerant, quæ neutiquam a se perfectionem nacta est, sed respectu ad Mentem praestantiorem divinior efficitur, et ad vitam largiendam robustior. Ipsa autem verba commemorabo, et in medium afferam quæ scriptis illi mandarunt, ut lectores rectam Christianorum de Deo sententiam intelligant, et ab exacta ratione nostrorum dogmatum dissitos esse qui apud illos praestantissimi habentur ac sapientes, clarumque eam ob rem ac celebre sibi nomen fecerunt, 271 non tamen omnino a nostris sententiis aberrasse. Scribit ergo Porphyrius in quarto libro Philosophica historic: Usque enim ad tres hypostases Plato dixit Dei substantiam procedere: esse vero supremum Deum, Bonum; post ipsum vero et allerum, Opificem; tertium vero, mundi Animam: ad animam enim usque divinitaten extendi. Quodcunque autem superest divinitatis expers, a corporea differentia cepisse primordium. At prædicti illi huic rei refragantur, cum dicunt Bonum non esse connumerandum iis quæ sunt ab ipso: ab omni enim communione exemptum esse, propterea quod simplex omnino sit, nec ullius compositionis capax; a Mente vero (hæc enim principium est) unam servari Trinitatem. Igitur tres quidem deos minime & confitemur, sed deorum multitudinem prorsus negamus. Cæterum in unam et consubstantialem credimus Trinitatem, quæ est in Patre, et Filio, et sancto Spiritu; adcoque res prædictas in unam divinitatis naturam colligentes, rectum et errore vacuum iter decurrimus. Neque vero Patre minorem Filium ulla in re arbitramur, neque Filio Spiritum sanclum, sed æquales esse et omni ex parte.similes profitemur. Una enim natura quo pacto differentiam in se susciperet? Nobis autem in totum sufficit non mentiri, si dicamus ipsos quoque Græcorum proceres in ea mente ac opinione esse, divinitatem, aut sane divinam et ineffabilem naturam, ad Ires usque hypostases extendi, atque adeo me- πεπιminisse Trinitatis. Quod autein Dei Verbum esse crediderint, et Patrem nominent Deum, facillime videbimus. Ita enim Plato dixit in Epinomide: Et honores reddamus, non huic annum, illi mensem, aliis nullam sortem constituamus, neque ullum tempus, in quo circulum suum percurrit, mundum una perficiens, quem Sermo omnium divinissimus constituit visibilem. Quem vir felix primum admiratur deinde cupiditate ardet ea discendi quæcunque a nutura mortali percipi queunt. Scripsit quoque in epistola ad Hermiam, Erastum et Coriscuin: Hanc epistolam a vobis tribus legendam censeo, et lunc quidem cum omnes una adfuerilis; sin minus, duobus præsentibus, in commune, et quantum fieri

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. τil sapissime: et quidem ita, ut ex compacto lessera * 1 Cor. 1, 24. 6. 1 Cor. 1, 12. et lex certa a vobis constituatur, et jurejurando 272 confirmetur, studio non illiberali, ac studii sorore doctrina conjunctis: per Deum, omnium quæ sunt el quæ futuræ sunt rectorem, rectorisque et causæ patrem Dominum, quem, si recle philosophabimur, agnoscemus. Ecce profecto manifesto prædicat conditum esse a divino Verbo mundum. Creat enim ominis, ordinemque et concentum eis indit, cum sit virtus et sapientia Patris ". Præest autem cum ipso iis quæ condidit. Felicem vero et beatum nominat qui admiratur eum, et discere avet, quis nimirum et quantus sit. Quin et minorem esse mentem humanam, quam ut exactam ejus cognitionem assequi possit, declaravit dicens: Deinde cupiditate lenetur ea discendi, quacunque a natura mortali percipi queunt. Videmus enim per speculum et in aenigmate res divinas, juxta beati Pauli dictum *. Dominum vero adeoque Patrem Sermonis aperte prædicavit, quem utique etiam agnoscemus, inquit, si recle philosophabimur. Si quis ergo non novit ipsum, philosophatur quidem haud recte, sed inani fastu effertur, ac desipere se ignorat, neque sentit se ad summum inscitiæ pervenisse. Quod quidem evenisse præstantissimo illi Juliano dicimus, qui, quantum in se erat, divini Verbi exsistentiam tollere conatus est. Sed molestum non erit iis, quas modo diximus, alias philosophorum sententias addere, Platonis opinionibus nullo modo repugnantes, Numenius igitur alicubi sic ait: Qui ad notitiam Dei primi et secundi contendit, singula prius ordine distinguat oportet, et animo tranquillo. Deinde posteaquam recɩe se habere videbuntur, tum ad dicendum de illis, ut par est, aggrediatur: secus autem, minime. Deum vero oblestati, ut nostræ disputationi suimet ipsius canon ac regula esse velit, nobisque thesaurum cogitationum aperire, sic ordimur: Deus ille quidem primus in seipso exsistens est simplex, propterea quod secum ipse totus exsistens, nunquam separari potest; at Deus secundus et tertius unus est. Et nonnullis interjectis: Opificis autem Dei pulandum est Patrem esse primum Deum. Et iste quoque unum quidem, et simplicem, et esse Deum infit, itemque indivisibilem: secundum autem ac tertium, esse unum, colligens forsan, ut nos, in naturæ unitatem res antedictas, tametsi secundum et ternum 273 nominat Deum, haul recte; sed suis, ut reor, ipse repugnans sententiis. Postquam enim eos unum dixit, in tres rursus dividit, et seorsim singulos: nisi quod Patrem ait Opificis Deum oportere nominari. Accedit Plotinus studiosissimus rerum indagator, quique, ut verbo dicam, subtilitatis vim omnem consecutus, sic alicubi scribit de Bono Quid igitur necesse est nos de perfectissimo dicere? Nihil ab ipso esse, aut quæ maxima sunt secundum ipsum. Maxima vero secundum ipsum res, ac secunda, Mens est. Etenim intuetur mens iHum, eoque

solo indiget: ille vero hac nequaquam. Et quod ab eo quod mente melius est generatur, mentem esse. Εt omnium oplima mens est, quia secundum ipsam sunt calera. Quemadmodum et anima, sermo mentis, et actus quidam est, sicut mens est Dei Verbum. Verum animæ quidem subobscurus est sermo, quate nus est imago mentis, idcirco ei in mentem aspiciendum est. Similiter eum suspicit mens imago Dei, ut ita sit intellectus. Intuetur autem ipsum non sepavala, sed quoniam est secundum ipsum, nullo interjecto, ut neque inter animam et mentem. Igitur Mentein ait esse eum, quem profitemur Deum Verbum, quando et nos ipsum Sapientiam dicimus, verumtamen Patris majestate et gloria nullo modo inferiorem aut secundum. Neque vero dicimus illum in Patrem intuendo perfci, quasi non habeat ex se perfectionem; quernadinodum hi sane existimant Mentem indigere causa prima, eamque contemplari, ut perfectissimo statu diletur: simili vero modo Animam, quæ tertia a primo dicitur, contemplatione et participatione Mentis indigere; quam et secundam causam nominant, ut ipsa quoque juvetur. Sed illi quidem, cum sint ejus sententiæ, et in naturarum diversitatem trahant quæ admirationi habent, frigidis et puerilibus sententiis gloriantur. Nos vero perfectissimum esse dicimus Patrem; similiter et Filium, tanquam ex perfeclo perfectum; atque adco Spiritum sanctum. Plane enim nulla re adventitia divina et ineffabilis natura indiget, sed perfectione abundat, idque suaple natura ad omnes quæ sibi ac soli congruunt dignitates. Porro comperiemus apud Græcorum sapientes esse quoque sanctæ Triadis notitiam. Proxime 274 enim, ac ullius interjectu res ipsas simul esse aiunt, et quem ordinem habeat Mens ad primum, hunc similiter et tertiam Animam habere dicunt ad Mentem, secundam a primo. Quod autem ea instar geniti et gignentis considerent, accipiemus rursus ab illo, qui sic scripsit: Porro geniomne appetit genitorem, eumque diligit, et maxime cum unum sint id quod general, et quod generatur. Cum autem etiam abest distinctio, id quod genuit ita cum eo simul necessario est, ut alteritate quadam ab illo tantum secernatur. Audis quo pacto genitum omnino cum genitore simul esse debere ait; forte quod indiscretum sit, aut natura proximum, nec quidquam iuterjectum sit, sed sola alteritate sejungatur: non autem illa naturali, sed quod genitor ab eo quod gignitur una re quodammodo differat, videlicet quod ille quidem genuit hoc genitum sit. Dixit etiam alicubi Trismegistus illorum Hermes de oinnium opifice Deo: Etenim ut perfectus ac sapiens ordinem et ordinis vacuitatem intulit, ut spiritalia quidem cen antiquiora el præstabiliora præessent, ac primum locum haberent; sensibilia vero, ulpole secunda, ut his subessent. Quod ergo mentali depressius est ac pessum 11, Ser. monem in seipso sapientem habet opificem. Hic

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. lein ejus Sermo naturam continet creatricem, cum sit fecundus et vivificus. In ominibus enim quæ moventur, Dei Sermonem esse, tanquam vitæ datorem, nos quoque asserimus. Sed fidem sapientissimus Paulus faciet, qui scripsit: ‹ Unus Deus, qui super omues, et per oinnia, et in omnibus 4. Non enim aliter posset id quod creatum est et e nihilo productum, in suo statu perpetuo manere, nisi incorruptibilis ac veri Dei particeps foret. Novit ergo Filium creatrice natura præditum, et fecundum, et vivifcum, et diversa ab iis omnibus esse naturæ, quæ vitam ab ipso capiunt. Vivificat vero quidquid vita caret, in sancto Spiritu. Ut enim ipse alicubi Filius inquit, ‹ Spiritus est qui vivificat", et omnium creaturarum fabricatio perficitur a Patre per Filium in Spiritu. Proinde canit divinus David: Verbo Domini cœli firinati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum ". Nos igitur acuto mentis oculo talia subtiliter intueri solemus. Græcorum autem 275 proceres loco saucti Spiritus tertiam, uti dixi, inducunt Arimam, a qua aniinalia cuncta animantur ac vivificantur, eique sancti Spiritus virtutes et operationes tribuerunt. Scribit quippe de illa Plotinus in hunc moduin Cogitet ergo illud primum omnis anima, quod ipsa quidem animalia cuncta fecit inspirans eis vitam, et quæ nutrit tellus, et mare; quæque in aere versantur, et quæ in cœlo sunt sidera divina. Ipsa solem, ipsa magnum hoc cœlum, ipsa mundum condidit, ipea ordine circumagit, natura cum sit diversa ab iis quæ fabricatur, et quæ moret, et quibus vitam indit. Atque his necesse est prestantiorem esse, quippe cum hac oriantur et corrumpantur, ab anima destituta, qua vitam suppedital, cum hac eadem sit semper, eo quod nunquam deserit seipsam. Deus enim et Pater, ut dixi, operatur ea quæ ad creationem spectant per Filium in Spiritu; et in ortum quidem educit quæ nusquam erant, et creata continet, ordinemque iis pulcherrimuin, et concinnitatem, ac leges singulis præscripsit quas sequantur. Quippe solem posuit ut presit diei, lunam vero nocti. Constat vero, divinum et vivificum et sanctum Spiritum naturam quoque diversam ab iis omnibus esse quæ per ipsum moventur. Est enim increati Dei Spiritus, ejus proprius, et ex ipso procedens, et subsisters, ac vivens, ac semper exsistens, quoniamn ejus est Qui est, et implet ipse cuncta, et universa continet quandoquidem et consubstantialis est ei qui omnnia implet, et citra divisionem ubique est. Ipso quippe plena sunt omnia. Scriptum est enim Spiritus Domini replevit orbem terrarum ".› Et sane Plotinus ita rursus infit de mundi anima, quam sancti Spiritus loco arbitror ab eo dici Manifestior autem et clarior fel anima vis et natura, si quis attenderit quo pacto suo nutu cælum of Sap. 1, 7 Ephics. 6. * Joan. vi, 64. *• Psal. xxx11, 6.

complectatur. Isli enim moli, quanta quanta est, seipsam dedit. Unde totum hoc spatium, tum parum, tum magnum animatum est, cum alibi quidem aliud corpus moveatur, et hoc quidem sic, illud vero sit istiusmodi: et illa ex adverso, hæc aliter a ae invicem pendeant. At anima non ila se habet. Non enim in partes particulasque divisa vitam inserit singularint, sed omnia se tota vivifcat, lolaque adest ubique, patri a quo genita est persimilis, tum secundum unitatem, tum quatenus ubique est. Annon ergo manifeste 276 admodum sancti Spiritus vim creatricem ac vivificam his verbis nobis ostenalit? Movet enim, ut dixi, quæ moventur, continet universum, et animat, et vivificat, neque natura est diversa a Patris natura, aut Filii, sed sicut ipse in nobis, secundum identitatem naturæ videlicet, aut substantiæ. Quod autem dico, facile quivis agnoscet vel ex his, quæ Plotinus ipse sentire videtur ac dicere. Sic enim scribit: Cape ergo quod est hujus divini divinius, vicinitatem, inquam, animæ ad supremum, post quod vicinum et a quo est anima. Quamvis enim tanta res sit quantam ratio ostendit, imago tamen quædam est intellectus: quemadmodum verbum in prolatione verbi quod est in anima. Sic ergo et anima mentis est sermo, et tota est aclus alque vita, quam producit in alterius exsistentiam. Quemadmodum alia quidem est in igne caliditas, alia quam ipse præbet alteri. Ecce hic quoque imagineın mentis ait ipsam esse, et similern esse vult sermoni qui ex mente proferendo erumpit: ut et ad aliorum exsistentiam vitam producere. sicuti nimirum qui ex igne calor erumpit. Porro valde tenuibus exemplis usi sunt ipsi, cum aliter non liceat res affari divinas, quippe cum siut niente omni et oratione majores. Sed nobis ad initium sermo revocandus est, qui longioreın excursum fecimus. Non obstabit quominus Filius Deus sit secundum naturam quod in Scripturis sacris nominetur unus Deus; sed pugnat id contra ens potius, qui multitudinis deorum errorem astruunt. Non enim sinit nos a naturali et vero Deo abduci, creaturam autein divino cultu prosequi, et procul a recti verique semita deerrare. Quare licet Deus dicat, ‹ Extendi cœlum solus, et firmavi terram *8; › scire debet discendi cupidus, quis coelum extende rit, et firmarit terrain. Nam ut antea dixi: «Verbo Domini cœli firmati sunt • et ipse e Fundavit terram super stabilitatem suam ", › juxta Psaltæ vocem. JULIANUS. At si Verbum, inquit Julianus, Deus ex Deo est, ut sentitis, et ex substantia Patris prodiit, cur vos Deiparam Virginem esse dicitis? Quomodo enim peperit Deum, cum sit homo sicuti nos? Deinde, cam Deus, (inquit) clare dicat: «Ego sum, et non est præter me salvans *1; › vos Servatorem eum, * Job 13, 40 Psal. xxxi, 6. se Psal. ciri, 5. ut Deut. xxxir, 39.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. qui ex ipsa natus est dicere ausi estis? flac enim suis quoque sermonibus Julianus attexuit. CYRILLUS. Operæ pretium igitur breviter, quoad licet, incarnationis Unigeniti modum inquirere. Sed cum gentiliumn auribus mysterium, sive mysterii de Christo narrationem, inseramus, rerum abstrusiorum disquisitione abstinebimus, et, pauca quædam e verisimilibus colligentes rationibus, divina Scriptura nobis ad hoc opitulante, cum iis dissere mus. Prius autem singulari consilio referendas esse causas arbitror, ob quas necessario factum esse dicimus incarnationis mysterium. Igitur, cœlo et terra, et in summa omnibus quæ in eis sunt, proΔεῖ crealis, formatumn est le terra corpus hominis, adeoque ineffabili virtute omnium rerum Opifcis animatum, animal repente prodiit rationis compos, ac Deo simillimum. Factum enim est secundum Conditoris sui imaginem. Nemo autem dubitaverit, cum sit boni Dei factura, non ad turpissima opera, sed ad laudatissima quæque fuisse productum. Factus quippe homo est sui juris ac liber, el suæ voluntatis nutu potis ferri quocunque liberet, sive in bonum, sive in malum. Tum accepto a Deo mandato exercendæ obedientiæ ac virtutis ne scilicet de ligno quod erat in medio paradisi comederet, inertiæ se dedit, et factus est ad malum promus. Mandatum quippe contempsit, ac tam brevi voΙmplate victus intemperantiæ cessit. Quinetiam cum se Deum quoque fore speraret (id enim illi Satanas dicendo persuaserat), exsecrationein incurrit, maxime cum legem divinam violasset, et ad ea, quæ supra naturam sunt, animum intendisset. Tum mortis condemnatus est, et quanam præditus essel natura palam factum est; tametsi conditus erat, non ut vinculis mortis teneretur ac subjaceret, sed ut etiam præter naturam malum illud superaret. Nihil autem plaue est quod ab omnium opifice Deo perfici nequeat; neque dicile fuerit ei remn corruptioni obnoxiam, quoad scilicet naturæ rationes, corruptionis immunem reddere et in lonBissimam vitam servare. Ipse enim ille est qui naturis ipsis leges præscripsit, quibus tales utique sint, aut secus, 278 prout ei ac soli videtur. Ar duum vero nihil est ei prorsus aut impossibile. Cum igitur primus homo, Adam nimirum, criminis inobedientiæ convictus, ac mortis laqueis præter spem irretitus, adeoque consiliis impiis serpentis impuri et auctoris malorum illius, Satanæ videlicet (is enim plane est qui laqueun illi struxit), sub ditionem peccati redactus esset; cumque labes unίversum Adami genus invasisset, et ad Mosen usque aut ad legis tempora mors regnasset, ultro nobis open Creator oppressis attulit, et infeliciter agentes miseratus est. Cum enim Deus sit, ac bonus, utique debebat opitulari perditis, et irritam diaboli invidiam reddere, ac transformare quodammodo, et ad immortalitatem recudere perditum hominem terræ

inculam, et vitiis quidem liberare, peccati veteris & abolita memoria, et virtutis omnisque probitatis curam indere. ‹ Non enim erat qui faceret bonum, non erat usque ad unum, ut David canit s. Gentiles quippe passim, cum ignorarent prorsus Opilli cem et a naturali Deo aberrarent, a recto devii, ad cultum falsorum deorum temere se transferebant belluinam vero et voluplariam vitam dege bant. Judæi vero lege damnatrice gravati, mandatumque Mosaicum non parum contemnentes, prævaricationum pœnis erant obnoxii, et peccandi polestate nequaquam superiores. Cum igitur universi mortales in extremas calamitates delati essent, et Moses palam professus sit, se iis servandis haud sullicere, ac præterea clare diceret: Precor, Domine, elige alium qui possit, quein inittes "; 1 atque idipsum sancti prophetæ se posse negaverint, ac divinus David clamaverit: «Qui sedes super Cherubiun, appare: excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos *.» Et rursus Isaias: ‹‹ Domine, quis credidit auditui nostro *?» llenque Jeremias ægre ferat, quod prædicationis scopus sibi præter spem ac non secundo flumine cessisset, panitente nemine, atque idcirco clamet: • Heu me, mater, quare me genuisti virum, qui judicer, et discernar omnni terra? 279 Non profui, nec profuit mihi quisquam “. › Quid tandem faceret universi Deus? Impurorum dæmonum potestati homines pernitteret? suis nutibus diaboli præpolleret Invidia? non servaret periclitantes? non porrigeret salutarem manum jacentibus? non ad meliorem frugem turpibus vitiis irretitos transferret? non corum, qui in tenebris degebant, mentem illustraret? non errantes in viam reduceret? At quomodo bonus esset, si, cum nullo læc prorsus negotio facere liceret, nostri nullam habuit rationein? Nam cur principio in ortum et vitam homines eduxit, nisi misericordiam capit eorum qui malis inexspeclalis vexantur, nec sine gravibus incommodis vitam trahunt? Cum igitur inter homines ne sanclus quidem unus esset, qui opitulari posset, et in promptu causa esset ipsius enim ac solius erat sævum mortis imperium convellere, et pœnam remittere, et peccatis liberare, et corda recreare, et pestiferam illam belluam edomare, et infestam dæmonum aciem proscindere, atque hominem devium in rectæ vitæ semitam inducere), opportune e cœlo Filium suum Pater demisit, qui humanaın utique formam subiit, ut nobiscum tanquam homo conversans, et felicissimos et omnni malo superiores redderet. Nam cum immutabile sit et alterationis expers secundum naturam, in quantum Deus, vivens illud ac subsistens Patris Verbum, non ex propria natura unitum. sibi corpus formavit, sed ipsum potius cepit ex uobis, ac non e somno et voluptate, viri opera, sed ex sancta Virgine, novo et inusitato modo ac præter naturæ leges. Decebat enim, deccss Psal. xiii, 3. 8 Jerem. xvi, 10. Exod. IV, 13. * Psal. LXXIX, 3. "Isa. Lili, 1.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. bat talem ejus esse partum, nempe secundum car Coluss. 11, 3. s Juan. viii, 56. nem, et ex muliere, ut divinæ majestati congrueret ejus in mundum adventus et apparitio. At nihil est omnino, uti dixi, quod ab eo, qui omnia potest, perfici nequeat; nec inpune cuiquam erit, si, quod facere dicitur, non crediderit, tametsi putet illud esse minus vero simile. Sic enim comparata sunt quæ præter opinionem hominum funt. Quare licet mentis nostræ mediocritas ab eorum quæ funt exsuperantia vincatur, nihil tamen idcirco de su pernaturali et inefabili natura detrahendum est, imbecillitate ei ascripta; 280 sed consentaneum magis est, quæ perficere dicatur, en citra disquisitionem reverenter probare; aut absurdi nihil utique fuerit, negare plane universi Opificem exsi stere. Quis enim in nobis intelligere potest aul dicere, quo pacto vastissimum lioc colum excita tum ac editum est; quo pacto sol item, ac luna, et reliqua? Itaque sanctissimo corpore assumpto ex sancta Virgine et anima intelligente animato, homo prodiit, Dei natura non deperdita, neque propriæ excellentia abjecla dignitate: quippe qui, ut dixi, mulationem nescit. Ut enim Plotinus ait, Quid accipere vult qui recle se habet? Quonam vero se transferre, qui apud se omnia continet? At neque augeri postulat, cum sit perfectissimus. Quapropter quæ apud illum sunt, omnia perfecta, ut sit usque quaque perſectus, nihil habens quod non sit hujusmodi: nihil habens in seipso quod non intelligat. Intelligit autem non quarendo, sed habendo: el feliείναs ei est non acquisita, sed sempiterna. Igitur bomo factus est ille unigenitus, Dei Verbum, verumtamen Deus esse non destitit. Admirabilis porro el supra mentem et orationem est incarnationis modus. Magnum hoc et augustum mysterium, non recens editum, non novum, neque vero novitatis studio repertum; sed antiquissimum, et ante muudi conditum, in Deo secundum præscientiam. Quod quidem ex Scriptura sacra perspicere licet. Non enim dicimus, divinam et incorruptibilem mentem, ‹ In qua sunt thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi er , ut scriptum est, ignorasse genus hominum prolapsum in peccatum obnoxium fore condemnationi et maledicto, subjectum autem iri morti et corruptioni, non tamen noxam eam ob rem laturum in se perpetuam et indelebilem; sød una cum morte peccatum exuturum in Christo per fidem, et ad pristinum statum reversurum, et ad puram ac incorruptam vitam rediturum. Quocirca mysterii cognitionem datam esse dicimus, idque prae caeteris Abrahamo. Unde Filius ipse Judæorum turbas alfatus est his verbis: c Abraham pater vesler exsultavit ut videret diem meum: et vidit, el gavisus est *. › Ejus tamen filii, Isaac nimirum et Jacob, et eorum posteri, usque ad sapientissimum Mosen, 281 nultifariam multisque modis istius mysterii vim subobscure didicerunt. Et sane Moses ipsuni citas

prafiguravit, cum in Ægypto mandasset, quod qui. ex sanguine erant Israelis immolarent quidemn agnum in typum Christi, sed ungerentur sanguine, et per solam umbram suaderet placandum esse exterminatorem. Quod ita sane contigit. Servati enim sunt, et ab internecione immunes redditi. Præterea simplex veritatis typus quoque est Jesus filius Nave, vero Jesu cognominis. Transvexit enim per Jordanem filios Israel, et circumcidit cultris lapideis, et in terram promissionis intulit. Cernes post hunc et præstantissimum prophetam Samuelem agnos quidem immolasse, et in odorem suavitatis Deo consecrasse, et aquam insuper sacrificiis infudisse; tum, ingruentibus bellis et innumera phalange alienigenarum Judæam depopulante, sine pugna victoriam reportasse, et periclitantes servasse. Salutare enim est Christi mysterium credentibas in ipsum. Idque reliquus sanctorum prophetarum chorus prædixerat. Quocirca divinus Davidl, promittente Deo ac dicente: «De fructu ventris tui ponam super sedem tuam "; > cum ad exitum omnino perductum iri promissionem vehementer confideret, incarnationis modum passim prædicat dicens, modo quidem: «Deus manifeste veniet, et non silebit co ;, modo rursus ad ipsum: • Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi, virga directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquita tem: propterea unxit te Deus tuus oleo exsultationis præ participibus this ".» Viden' ut Deus a Deo ungatur. At quomodo factum istud dicimus? Cum enim factus est homo, manens id quod erat, lune et secundum nos humano more unctus est a Deo ad apostolatum. ‹Factus est pontifex et apostolus confessionis nostra ",» sicut scriptum est. Erat enim semper, et est in cœlo, et in hoc mundo, et locus eo vacuus omnino nullus. Omnia etenim implet divinitatis natura. Ille autem invisibilis cum sit, visibiliter ad nos venit, cum nostram formam induit. Porro autem terræ dominaturum illum, suisque sceptris universum 282 hominum genus subdituDavid ipse plenam rursus lidem faciet his ad illum verbis: ‹ Omnes gentes, quascunque fecisti, venient, et adorabunt coram te, Domine ". rursus: ‹ Et adorent te omnes reges terræ: omnes gentes servient ei ".» Item: • Omnes gentes, plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis, quoniam Dominus excelsus, terribilis, Rex magnus super omnem terram ".» Ceruis ut Deum ac Dominum excelsum et Regem appellat, qui in carne apparuit? Preterea Davidis ilie filius, Salomon, promissionis divinæ non ignarus, alicubi sic ait, preces ad Deum tendens:. Et nunc, Domine Deus Israel, fidele sit, quæso, verbum tuum quod locutus es David patri meo, si vere habitabit Deus cum hominibus super terrain “. › Istud quoque Baruch demonstravit, dicens: e llic est Deus norum, es llebr. (!!, 5. Psal. cxxxi, 11. 60 Psal. XLIV. 3. Psal. sLiv, 6-8. 11. es P'sal. xLv1, 2, 3. 66 11 Paral. vi, 17, 18. 1. Psal. Lxxxv, 8. "Psal.

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. ster: non æstimabitur alius ad eum. Adlinvenit nem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo Et postea super terram visus est, et cum hominibus conversatus est En iste quoque clare admodum Deum in terra sun esse praedical, et conversatuni esse cum homiτῷ nibus. At Isaias stupendam ejus in carne nativita – tem annuntiavit, dicens: «Ecce virgo in utero bebit, et pariet alium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, hoc est, Nobiscum Deus Item Confortamini, manus remissm et genua dissoluta, consolanini, pusillauimes mente, confortamini, ne timeatis; ecce Deus noster: ecce Dominus cum fortitudine veniet, et brachium cum potentia 7º. Et rursus: Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum audient: tunc saliet, sicut cervus, claudus: et expedita erit lingua balborum 11. Item: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facile senilas Dei nostri s. Quod profecto fecit etiam divinus ille Joannes Baptista. Quippe cum interrogarent illum Judæi, quis essel, et quas ob res missus esset, declaravit aperte, di cens: • Figo vos clamantis in deserto, parale viam Domini”. Porro incarnato Unigenito vocationein quoque gentium perfectumn iri, probavit dicens: ‹ Gentes, quæ nesciebant, invocabunt te et populi, qui ignorabant 283 ad te confugient ".» Alius præterea ex sanctis prophetis Letare, inquit, et exsulta, filia Sion, quia ecce venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus; et fugient gentes multae ad Dominum in die illo, et erunt ei in populum ". Ipse quoque universi Deus sanctis prophetis ait alicubi: Dicite filiæ Sion: Ecce rex tuus venit tibi justus, et salvans ipse mansuetus, et ascendens super subjugalem et pullum novain» Sic enim Christus ascendit Hierosolyma pullo insidens. Daniel vero ille sapientissimus:. Et aspiciebam, inquit, in visione noctis, et ecce cum nubibus cali, quasi Filius hominis veniens, et usque ad Antiquum dierum pervenit: el coram ipso adductus est, et datus est ei principatus, et honor, et regnum: et omnes tribus et linguae ipsi servient.. Plurima bis, quæ dixi, alia dicta sanctorum virorum accumulassein (talibus enim referta est divina Scriptura), nisi in animunı induxissem nemini fastidium non parere quodcunque estultra modum. Sufficiunt autem et hæc, opinor, veri studiosis. 47 Baruch 111. 36, 37. 68 ibid. 38. Quod autem Græcorum nonnulli sapientes haud Matth. › Ika. XL. 3. 17 Joan. 3, 23. 154. LV, 5. Zachar. I, 10, 11, 77 Dan. vi, 13, 14. 70 Isa. xxxv, 3, 4. ibid. 5, 6. Zachar. ix, 9: Isa. Lx11, 11.

obscuri nominis, sed claram apud illos gloriam consecuti, mysterium hoc admirati sint, vel hinc sciemus. Amelius quippe ille Platonicus, qui una cum Plotino et Gentiliano Romæ floruit (sic enim de iis scribit Porphyrius), ita scripsisse dicitur A¹que hoc utique erat Verbum, per quod, semper cum sit, ea quæ sunt exstiterunt, quemadmodum et Derachtus statuil; et quod per Jovem, Barbarus ille vult in principii gradu et dignitate constitutum apud Deum esse, perque illud omnia plane facta esse: in quo quidquid factum est, vivens, et vitam esse, et in verum natura exsistere. In corpora porro delubi, et carne indutum hominem apparere, ut interim naturæ majestatem ostendat: adeoque solutum, rursus Dei locum capere, et Deum esse, qualis erat priusquam in corpus, et carnem, et hominem descenderet. Barbarum igitur, opinor, vocat divinum Joannem propter linguæ forsan discrepantiam. Hebræus enim erat ex Hebræis, non ex Græcorum regione ac terra. Verumtamen sciebat incarnatum esse Verbum, et istud confitetur, nec divini præconii 284 voce rejicit. Pradictum est illud Christi mysterium, et multi sancti vaticinati sunt, qui nec uno nec eodem tempore fuerunt. Cum ergo res omnium vocibus consentiant, et ipsum experimentum istud clamet, credibile non est reperiri nonnullos, qui fdem adhibere nolint; sed veritati repugnando non multum a deliris et mente perculsis absint, Lametsi res ipsis quoque Græcorum primoribus non incredibilis esse quodammodo videtur. Plato quippe de suis diis dixit: De aliis autem dæmonibus dicere, aut cognoscere eorum generationem, nostris viribus majus est. Credendum autem est iis qui prius illam explicarunt, quippe qui ab diis orli, ut aiebant, eos ut suos majores nurant, Fieri ergo non polest, ut deorum liberis fidem non adhibeamus, quamvis nec argumentis, nec rationibus certis eornm oratio confirmetur: sed quia res suas enuntiare præ se ferunt, ex legis præscripto credendum est. Itane igitur, o boni, Aristonis alium suspicitis, licet alisque verisimilibus et necessariis demonstrationibus dicat, deorum nepotibus Adem esse adhibendam, praedicantibus res suas; jure autem repudiari prophetarum vaticinia, et falsa esse quæ per Spiritum sanctum edita sunt oracula contenditis? At qui falsorum deorum nepotibus nihil est cur jure credatur, nihil enim admirabile patrarunt; sanctis autem prophetis ipsum probitatis decus, et familiaritatis cum Deo splendor, auctoritatem conciliat, et quod ejus virtute abunde locupletati opera patrarunt humanis majora. At enim dicent forsan adversarii: Cur plane factus homo est, et carnem ac sordes nostras perlulit, cum ei liceret, idque facillime, si revera Deus est, ut contenlitis, solo nutu ac ineffabili virtute, hominum corda transferre ad ea suscipienda et

CONTRA JULIANUM LIB. VII. sentlenda quæ vellet, ac pie ac religiose vivendum? 18 Isa. XL, 12, 13. PATROL. GR. LXXVI. G Ad hæc ego dixerim: Aberratne a scopo igitur divina et incorruptibilis mens, eainque deflectere quodaminodo a recto dicimus? An ergo solidam illam sapientiam prudentia vincimus? Et cum sole contendat lucerna? Etgutta unica cum toto hoc vasto et iinmenso 285 mari comparabitur? Αt quis divinum At ¡Hum prophetam Isaiam non mirabitur, clare et sapientissime proclamantem: c Quis mensus est manu aquam, et coelum psluno, et universam terram pugillo? Quis constituit montes pondere, et valles statera? Quis cognovit mentem Domini w?. Nam ut palmo coelum metiri non possumus, et universam terram pugillo, nec montes et valles imponere trutinæ: ita cujusvis hominis, imo rationalium creaturarum omnium vires excedit, supernaturalem et supremam mentem pervidere ac metiri. Si quis ergo summa illa sapientia se perspicaciorem dicere audet, Deum arguat: cæterum delirare se intelligat. Furor cnim istud est, et hominis mentis emote oratio. Sin autem nenio non fateatur, tantum se summa sapientia inferiorem, quantum ipsa miuor secundum naturam esse videatur: annon sapientis erit, ei certe uni concedere cognitionem ejus quod sibi maxime convenit? Nec enim quidquam fecerit, quod utique non oporteat eo unoque modo, quo factum est, se habere. Est et alia ratio, quant necessario considerandam et asserendam puto. Quæcunque enim est in cœlis rationalis et intellectualis creatura liberis ad quidlibet agendum motibus impellitur, et nutus habet omni necessitate solutos. Ita enim factum est prorsus, ut boni jure laudentur ac donentur præmiis, vituperandi autein censeantur improbi. Ut ergo nos ipsi quoque ad quidvis honestum sponte feramur, libera mente hominem in terra degere permisit Deus. Atque ita principio contigit. Ipse enim suæ voluntatis habenas tenet, ac liberis motibus in utrumque fertur, bonum scilicet ac malum. Quapropter si ineffabili quadam et divina virtute et efficacia utendo, uniuscujusque mentem ad bene agendum transtulisset, et impervium ipsi bonum etiam nolenti statuisset, non jam istud mentis fructus esset, adeoque nec digna laude res, sed necessitatis potius, et non voluntariæ cupiditatis. At quomodo nos Opificem reprehensione et probro liberabimus, qui principio quidem permiserit hominem suæ voluntatis impulsione gubernari, postea vero necessariis vicissitudiuibus subjecerit, ac veluti quibusdamn inevitabilibus cupiditatibus illigarit, ad id 286 quod sibi visum fuerit peragendum? Quod si præstabat ita se habere, quidni a principio factum fuit, sed serius mutato veluti consilio ad salutis statum vix quodammodo retulit, transfertque non libere, sed necessario potius ad fidem profitendam? Num ergo jam dubium est, imo nunquid patet omnibus 166 divinum et ineffabile consilium utique sugillaturos,

qnast res humanas minus recte slaluerit, sed ultra decorum quodammodo extulerit, neque perfectas rerum rationes principio viderit? Apage cum ista insania. Pium enim est timide et cunctanter de his rebus disserere. Decebat ergo non vi, sed persuasione potius, ad obediendum eos adducere, qui pium vivendi genus contemnebant, quique duram et tantum non intractabilem mentis suæ cervicem Deo opponebant. Quocirca bomo prodiit admirabili ratione, et supra captum humani ingenii, Dei Verbum illud unigenitum, et conversatum est cum hominibus; partim quidem signis et prodigiis naLuram et virtuten honinis superantibus, persuadens se Deum esse, factum in forma hominis utilissime, uti dixi; partim vero adhortationibus lege majoribus vera probitatis rationes exponens, et ab Judaica illos observatione longe removeus, ac religionis veræ notitia corda credentium irradians. Est enim ipse veritas, germanum illud Dei et Patris genimen. Si ergo lominem, communis cum esset, deificatum esse dicimus, et sanctæ ac consubstantiali Trinitati alium Deum insuper inducimus, hominis adoratio istud erit, ac nihil aliud. Sin autem naturalem et verum Filium, et Verbum ex substantia Dei et Patris effulgens, universorum auctorem el conditorem, tum quæ visu cernuntur aut nou cernuntur, tum quæ sensu-aut mente percipiuntur, nostram similitudinem subiisse incſabili ratione et supra mentis humanæ captumn diving Scripture prædicant, adeoque ita Deum mansisse (est enim secundum naturam immutabilis): quid incredibile, aut vituperaldum, autetiam incomprehensibile prorsus videtur in nostris dogmatis! Sed enim angustum est, inquiunt, corpus humanum, et sordibus plenum. Verum istud, neque inficias ibo. Verumtamen illud considera. Factus est enim, uti dixi, in similitudine hominumi, juxta Scripturas ", 287 et revera in specie nostra. Non tamen dicimus contractum fuisse illum, qui capi nequit, neque certe corporis mensura comprehensuin. Valde enim stultum et absurdum plane est, ejusmodi quidpiain de naturali ac vero Deo dicere. Nam cum sit unus ac solus Filius, et omnem plane imaginationem corpoream excedat, tolus est per communicationem in omnibus, et ubi que, et in singulis per affectum, non in partes sectus, non divisus, sed extra omnia natura, et in omnibus Deus. In illo autem purissimo et sancto corpore inhabitavit quidem plenitudo deitatis corporaliter, sicut scriptum est ", et erat tanquan in propria carne: quin et sic implebat omnia. Et quemadmodum solis radius, si in cœnum aut alias sordes inciderit, nihil tamen inde labis capiet: sic etiam incontaminata illa et incorrupta natura, licet cuin terrenis forte corporibus versetur, juvat illa potius quam quidquam propterea labis in se exprimat. His etiam illud addendum puto. Nostra corpora et affectibus vincuntur, et in voluptatis Philipp. 1, 7. 8* Coloss. 11, 9,

CONTRA JULIANUM LIB. VIII. studium facile cadunt, et in seipsis laborant lege peccati. Sed in divino et sancto Christi corpore nullas ejusmodi perturbationes fuisse dicimus, sed evanuerunt omnes affectus etiam vehementissimi, et sanctificatione, tanquam propria res esset Verbi ipsi unici et inhabitantis, locupletatum est. Sanclum enim templum erat ejus, qui omnem aliam quoque creaturam sanctificat. προςMiror porro apud Græcorum Alios Porphyrii et Juliani placita tantopere suspici, Christiana vero derideri, quamvis rerum omnium veritatein in seipsis utique pariant. Nos enim, ut antea diximus, unigenitum Dei Verbum incarnatum esse credimus, ut genus hominum salvaret: Porphyrius autem quoddam genus esse deorum contendit, quos etiam in bomines mutari certis temporibus ait, ceu nostram vitam in deliciis habentes, Julianus porro de Esculapio, nescio quid cogitans, ita scribit Pene me fugit solis ac Jovis donorum maximum. Illud vero non abs re ad finem servavi. Non enim nostri duntaxat proprium est, sed Græcis, ut arbitror, commune, nostris gentilibus. Jupiter enim inter ea quæ mente cernuntur ex se genuit Esculapium: in terra vero per fecundam 288 solis vitam editus est. Hic e cœlo in terram progressus, una quidem in hominis forma circa Epidaurum apparuit. Inde longius profectus, in omnem terrarum orbem salutarem suam dexteram extendit. Quanquam quis nescit illum, ob singularem medicæ artis peritiam, eoque solo moinine, in admiratione fuisse apud eos, quibus notus erat, cæterum nihil admirabile patrasse? Quid enim fertur memoratu dignum de Esculapio? imo vero quis tam miserabili modo periit? Fulinine enim conflagravit, hodieque mortuus jacet, cum ubinam terrarum sit, ne ejus quidem cultores sciant. Mentiri porro Julianum, cum ait illum cœlo quidem prodiisse, et salutarem suam manum universo terrarum orbi porrexisse, etsi nullus e nostris dicat, ipsæ res clamabunt. Ubi enim facta sunt illius, et quali monumento honestatus est? Quippe genealogia ejus apud medicorum filios celebratur, maxime quod in illa arte claruerit verumtamen prognatum ipsum aiunt ex Coronide, misera nempe et ignobili muliere. An ergo Juliano licebit impune fingere quæ velit, et infames nugas scribere, fabulasque incredibiles, veris argumentis ac rebus certis destitutas, occasionen vero petulantiæ ex illo tam exinio tamque augusto mysterio capere, quod prædictum quidem est per legein et sanctos proplietas, veruintamen ad exitum perdu ctum, postquam homo factus est Unigenitus? Si ergo ipse rerum exitus ea quæ prius dicta sunt non comprobavit, incredulitas illis percommode cceiderit sin autem ex ipsis rebus conjicere licet, ad exitum pervenisse omnia quæ oliın prædicta sunt, et ab amicitia Dei Israelem, quippe qui Dominum

necaverit, excidisse, multitudinem vero gentium per fidem assumptam: quid ad incredulitatem eos induxerit, intelligere non possum. Imo vero, ot di vinus scribit Paulus, «Deus saeculi hujus (hoc est, ¡lle qui putatur esse Deus in hoc sæculo) excæca vit mentes infidelium, ut non fulgeat eis illumina tio Evangelii gloriæ Christi, quæ illuxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiæ ejus per quem, et cum quo, Deo et Patri gloria cum sancto Spiritu in secula. Amen. LIBER NONUS. Abunde quidem, ut reor, veritatis dogmata defendentes obtrectatorum nostrorum nugis restiti nus. Cum autem tolis, ut aiunt, velis contra inef. fabilem gloriam insurgat adversarius, ac non fe rendis veluti quibusdam impiarum cogitationum ictibus audeat obsistere, magnumque operæ pre tiùm putet asserere, infecundam plane Dei ac Pa tris naturam esse, et Filium qui ex ipso vere pro diit nequaquam subsistere (ejus enim tollit exsiσιν, stentiam, et hujusmodi perniciosissimos errores suscipit), agedum rursus induti lorica justitiæ, et scuto dei opposito gladioque Spiritus, quod est Dei verbum, adversus eum districto, men tiri illum ostendamus, et præ nimio fastu tantum non adversus stimulos calcitrare, ac in profundum perditionis barathrum se dare præcipitem. Itaque jam antea, uti dixi, non segui adversus eum dis * 11 Cor. iv, 4. " Ephes. vi, 14-17.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. Patro subsistere Verbum, quod ex ipso est secun dum naturam, et in ipso secundum unitatem et identitatem essentiæ, illud nempe, per quod omnia producta sunt. Sed cum aliam frigidam et imbellem disputationem Julianus struxerit adversus Unige nitum, licet eam acrem el vehementem existimet, nobis utique incumbit ejus quoque verbis fortiter resistere, et insanæ pruriginis in Christum impetum retundere. Scribit autem rursus in hunc modum. putatione contexta demonstravimus: simul cum JULIANUS. Quod autem Moses angelos deos nominet, ex illius verbis accipite. ‹ Videntes autem filii Dei Alias hominum, quod essent pulchræ, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant ª³. › Subjungit: Et post illud, cum intrarent filii Dei ad Alias hominum, generabant eis. Illi erant gigantes, a sæculo homines nominati”. › Quod igitur angelos dicat, manifestum est: neque vero tralatitium istud est, sed liquet ex eo, quod dixit, non homines, sed gigantas ex illis esse prognatos. Nam si patres eorum homines esse putasset, non autem excellentioris ac potioris cujusdam naturæ, non ab ipsis ortos esse gigantas certe diceret. Significare enim mihi videtur, ex mortalis et immor talis congressu gigantum genus exstitisse. Sane qui multos nominat Dei filios, eosque non homines, sed angelos; unigenitum Dei Verbum, seu quomodocunque ipsum vocetis, si agnovisset, nunquid bominibus patefecisset? Cum autem istud magnum putaret, de Israela inquit: e Filius meus primogenitus Israel "; › quidni et de Jesu hæe dixisset Moses? Unum ac solum docebat esse Deum, filios autem ejus multos, quibus gentes distributæ sunt primogenitum vero Filium, aut Deum Verbum, aut aliquid eorum quæ a vobis tandem falso confcta sunt, neque norat initio, neque manifeste docebat. Mosen ipsum, et alios prophetas audite. 291 Hic multa istiusmodi passim repetit: «Dominum Deuin toum timebis, et ei soli servies ". › Quomodo igitur Jesus in Evangeliis præcepisse traditur Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nonine Patris, et Filii, et Spiritus sancti e; numτες ἀκοquid ipsum quoque adoraturi erant? Vos autem etiam his consentanea statuentes, Filium una cuin Patre Deum dicitis. CYRILLUS. Enimvero multijugæ eruditionis famam venatur, in eoque totus est, ut videatur nostrorum dogmatüm veram et accuratam cognitionem assecutus. Sed hic illum sane rudem, et in eruendo sacraruın Litterarum intellectu valde ignarum, citra negotium 07 Matth. xxviit, 19. * Gen. vi, 2. " ibid. 4. ss Exod. 1V, 22. se Deut. vi, 13; Matth. 1, 10.

oslendemus. Scopus igitur ei propositus est, deos multos asserere. Sed forsan existimat praesidio istud sibi maximo fore, neque adeo spe caret liquido demonstrare se posse, unum quidem ac solum a sapientissimo illo Mose nominatum esse Deum, cæterum nequaquam simul facta esse verba de Filio. Atque buc scopus omnis ipse malignitatis pertinet. Et nos quidem longa jam disputatione demonstravinius, una cum Deo et Patre Filiuin subsistere, ueque sine suo Verbo usquam intelligi. Sed nunc etiam ex his, quæ Moses ipse prodidit, idipsum ostendemus. Adversarius enim contendit nullam ipsum plane Verbi fecisse mentionem, neque novisse Deo et Patri coexsistentem Filium, sed potius multos alios deos commemorasse, sive urbium tutelares angelos, quibus gentes assigualæ sint, ut ait ipse. Cum igitur, o praestantissime, audies sacras Litteras deos nominare aliquos ex iis, qui geniti sunt, scito naturalem et verum Deum omnem creaturam ratione præditam istiusmodi appellatione ornasse. Paulus quippe divinus scire se ait, multos quidemn deos ac dominos in cœlo et in terra nominari 88, › sed non esse: cæterum) unum natura et supra omnes Patrem ac Deum esse, cum ipso proprium ejus et inseparabiliter innatum et coexsistens Verbum, quem et primogenitum omnis creaturæ " dicimus esse nuncupatum, quippe qui ad fraternitatem, quæ in gratia esse intelligitur, rationalem creaturam assumpserit, ceu factam ad similitudinem et inaginem ejus. Quod igitur sint imagines veri Filii ac Dei, dii et alii 292 nuncupantur, non angeli modo, verum et nos ipsi. • Ego enim dixi, inquit, dii estis, et filii Excelsi omnes ". › Quocirca licet quædam res create nomine Oliationis insigniantur, unus tamen est ille natura ac vere, ad quem formali sumus, adeo nobilem ac illustrem appellationem gratiæ loco ab illo capientes. Quod autem Moses non infecundum norit esse Patrem ac Deuin qui in cœlis est, sed passim mentionem faciat Verbi quod ex ipso prodiit, et variis ipsum vocet nominibus, et qui posteriores illo sunt sancti prophetae, conabor ostendere. Igitur sciebat ipsum Dei et Patris imaginem esse, et, quemadmodum sanctissimus Paulus ait, ‹ characterem substantiæ ejus”. › Scri psit enim clare in Geneseos libro:. Et fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit illum. Audis ut hic diserte admodum dicat, Deum ad imaginem Dei condidisse hominem? Formati enim sumus, uti dixi, ad Filium, signante Spiritu per sanctificationem divinam illam et eximiam in nobis pulchritudinem, intellectuali videlicet ratione ac spiritali. Quod autem imago sit ac similitudo Dei ac Patris Filius, palet eliam ex iis quæ ipse dicit alicubi: «Et omnis qui effuderit sanguinem hominis, pro sanguine illius sanguis effundetur, quia in imagine Dei feci homineɩn ºª. › Homicida enim, puta quia peccat in divinam Imaginem, pœnam crimini parem jure merito luerit. I Cor. VII, 5. " Coloss. 15. "Gen. 1, 27 "Gen. 1, 6. * Psal. LXXXI, 6, "Hebr. 1, 3.

CONTRA JULIANUM LIB. seiret Moses, vel hinc per vocem Patris intelliges. Habitabat Israel in solitudine, mann deliciis affluens: sed postquam eum incessisset edendarum carnium in Ægypto desiderium, tum in Mosen optimum debacchari cœperunt. Is autem ad Deum accessit, dicens: • Unde mihi carnes, ut dein pulo huic ad manducandum ".» Cum istud quoque promitteret Deus, et quidem abunde suppeditatum iri diceret, tristis adhuc erat sic quoque Moses. Tum ad illum universi Deus: «Nunquid manus Domini non sufficiet? Jam cognosces num assumpserit te verbum meum, vel non».» Per ipsum enini, ut dixi, omnis est operatio Patris: proinde et virtus ejus, et manus dextera, et brachium nominatur. Meminit quippe Moses Dei dicentis in Deuteronomio: ‹ Levabo in cœlum manum meam, Quod vero etiam Verbum ipsum nominatumn esse » Num. xi, 13. "ibid. 25. ibid. 16. Josue iv, 24, 25. 293 et jurabo dextera mea ".» Manum enim hic, et dexteram, Filium esse ait, per quem omnia, et in quo omnia. Quod autem alter non sit ab ipso ille, qui ex ipso et in ipso est secunduin naturam Filius, fidem faciet alio quodam in loco rursus dicens: ‹ Per memetipsum juravi, dicit Dominus ". › Nam cum jurat per dexteram suam, quæ Filius est, omnniuo jurat per seipsum. Nihil enim prorsus intermedium est, quantum attinet ad unitatem niinirum, ac identitatem natura, quæ in utroque intelligitur, nisi hoc solum, quod ille quidem Pater est, ac genuit; hic autem effulsit ex illo nascendi ratione, estque illi comternus, puta quod semper sit Pater, nec in tempore eo adductus. Dexteram autem Patris Filium esse, divinus etiam ille David sciebat, cum diceret: «Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me”.» Quin et ipse Moses: Dextera tua, Domine, glorificata est in fortitudine, dextera tua manus, Domine, confregit inimicos”.» Et rursus: «Irruat super eos timor et tremor, a magnitudine brachii tui; flant tanquam lapis, donec pertranseat populus tuus 1. Præterea Judæorum populos alicubi etiam est allocutus: Nam sicut fecit Dominus Deus noster mare Rubrum, quod siccavit Dominus Deus noster, donec pertransiremus, ut sciant omnes gentes terra, quia Virtus Domlni fortis est ".» Alius item De sanctis Prophetis ad coelestem Patrem sic inι ‹ Exaltare, Domine, in virtute tua: confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis '., Confirmamur enim in Filio. Porro Filius ipse sanctis apostolis jussit ab Hierosolymis ne discederent, e donee virtute induerentur ex alto. Quænam autem intelligeretur illa virtus ex alto, Paulus declarabit inquiens Induimini Dominum nostrum Jesum Christum. Rursus autem Mosen ita scripsisse audio: Non timebitis deos alios, et non servictis illis ultra, sed Domino, qui eduxit vos de terra Ægypti, in fortitudine sua magna, et brachio ex » Exod. XV, * Dent. xxxn, 40. " Gen. xx11, 16. Psal. LXVI, 29. * Luc. 49. 98 Psal. CXVII, 16. Rom. Illi, G.

celso ".» At divinus ille David, qui paria cum Mose αύet sensit et locutus est, ita canit: «Misit Verbum suum, et sanavit ens '.. Itaque per divinum Verbum redemptus est, et morbis animi solutus est vetus Israel. Jam vero Filium, Dominum a Mose etiam nuncupari, cum sciret ipsum quoque Patrem Dominum exsistere, 294, videre licet ex iis quæ scripta sunt in Exodo. Sunt enim istiusmodi Et inane surgens Moses ascendit in montem Sina, sicut præceperat ei. Et accepit Moses tabulas lapideas. Et descendit Dominus in nube, et stetit illic et locutus est nomine Domini, et transiit Dominus a facie Domini •. › Ecquis ergo Dominus locutus est in nomine Domini, et qualis transiit Dominus a facie Domini? An utique credemus Patrem in Filio apparere, et loqui? Num ergo duo Domini, – idque divisim, sicuti duo quoque homines intelliguntur? Minime vero. Dominatio enim et divinitas una est Patris, et Filii, et sancti Spiritus: verumtamen unumquodque eorum, quæ dicta sunt, in sua hypostasi intelligi, Scriptura sacra ubique demonstrat, quæ unius naturæ propria et eximia sunt eliain unicuique perfecte innata esse docens. Unde Filius, quippe cum totam in se Patris proprietatem naturalem habeat, et ipse sit in Patre cum iis quæ habere Intelligitur, ad ipsum clare ait: • Omnia mea tua sunt, et omnia tua, mea ˚. › Item: ‹ Omnia, quæ habet Pater, mea sunt "., Cum igitur plurimis in locis, nec uno modo, sapientissimus Moses Filium significet, adversarius his verbis uti desinat: Qui ergo multos Dei filios nominat, eosque non homines, sed angelos; Unigenitum Dei, aut Filium, aut quocunque nomine dicatur, si agnovisset, nonue illum hominibus indicasset? Indicavit, o docte, idque sæpius, et clare; sed ipse minus intelligis, tametsi recte admodum scripserit: «Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servles '', o et alia his consentanea. Jam ad tollendum Filium, non autem potius ad evertendos tuos deos, ratus istæc dicta esse, scribere veritus non es: Moses ergo multa istiusmodi ac multis in locis alt: Dominum Deum tuuin timebis, et illi soli servies '.. Quomodo igitur Jesus in Evangeliis præcipere traditur, dicens: ‹ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus "?, nobis igitur ipse quoque audies. Cumn Moses et propheta sanctain et consubstantialem Trinitatem faleantur, neque istud tui illi sapientis principes ignoraverint: qui ll, amabo te, ut dura et pertinaci arrogantia te 295 laborare non sentias? Primigenias enim ipsi quoque tres concesserunt esse hypostases, sed illas ab invicem separantes, et alias aliis submittentes nec enim pure de Deo loqui noverant, tametsi haud omnino carebant opinione repertæ veritatis. Atenim rursus sentio quosdam ex iis, qui Juliano Deut. vi, Psal. cvi, Exod. xxxiv, Joan. xvul, * Deut. vi, 13; Matth. iv, 10. 18 Deut. x, 20.» Matth. xxviii, 19. 30 Joan. x♥1, 15.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. astipulantur,ad haec forsan dicturos: Verbum utique, bone, adeoque virtutem, et brachium, Patrisque dexteram, Filium nominavit Moses; verumtamen incarnationis modum nescivit. Videsis igitur, vide, quid sapientissimus ille vir de his ipsis scripserit. Ait quippe Jacob Labani domum reliquisse desiderio patriæ repetendæ. ‹ Cum autem venisset ad Jaboc (is erat torrens), transverit, inquit, pueros suos relictus autem est Jacob solus. Et luctabatur homo cum eo usque mane ".» Et postea: «Interrogavit autem Jacob, et dixit: Annuntia mihi nomen tuum; et dixit: Ut quid rogas tu nomen meum? Et benedixit eum ibi. Et vocavit Jacob nomen loci illius, Species Dei. Vidi enim Deum, inquit, facie ad faciem, et salva facta est anima mea ". His autem divinus Moses addit: «Ortus autem est ei sul, quando transivit species Dei 10.. O rein admirabilem, limatique judicii, et vim mysterii Christi subti lissime percipientis! Cum luctaretur homo facie ad faciem, Deum vidisse ait, eumque speciem Dei nominat. Deus euim erat vere, et est Verbum, licet caro factum sit, secundum Scripturas ". Sed et character substantiæ Patris remansit, quamvis formam servi ratione dispensationis induerit. Immutabilis enim et alterationis est expers secundum naturamı. Quod autem is hoino, qui cum Jacob luctatur, unigenitum sit Dei Verbum, olim se futurum in specie nostra sanctis Patribus præmonstrans, ex iis quæ scripsit Moses citra negotium quivis intelliget. Ait enim: c Dixit autem Dominus ad Jacob: Surgens vade in locum Bethel, et habita illic, et fac ibi altare Domino, qui apparuit tibi, cum fugeres a facie Esau fratris tui ". › Num igitur aliquis ultra dixerit, incarnationis Unigeniti modum Mosen ignorasse? ** Gen. xxx|1, 22-24. ibid. 29, 30. 16 ibid. 31. Cæterum quoniam angelorum quoque 296 meminit præstantissimus ille Julianus, et eo intemperantis provectos asserit, ut muliercularum forma nescio quomodo capti fuerint, et corporeis libidinibus graviter irretiti in voluptates a natura sua abhorrentes incurrerint: agedum et in hoc ostendamus illum ab omni scopo longius aberrare. Et nos quidem, sat scio, extra propositum argumentum excurrimus; sed expositione semel in medium prolata, grave non erit etiam ipsi naturæ sanctorum angelorum patrocinari calumniis circumventa: maxime cum non sine auditorum damno dici possit, ipsos quoque angelos corporum formam deperiisse, aut tam inpuris et insauis voluptatibus oblectari. Nunquid enim verisimile est multos inde turbatum iri, et contemptis virtutibus voluptatis amorem amplexuros, cum in animum induxerint, intolerandum el ar17 Joan. 1, 14. 19 Gell. SAS,

duum sibi prorsus fore carnis motibus resistendi studium, si ipsos quoque sanctos angelos credemus huic perturbationi fuisse obnoxios? Quod igitur eorum, quæ scripta sunt, sensum ignorarit, nullo negotio demonstrabimus. Scripsit quippe nobis divinus Moses: «Et factum est, postquam cœperunt homines multi fieri super terram, et filiæ natæ sunt eis. Videntes autem filii Dei filias hominum, quia puichræ sunt, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant "., Et genuerunt, inquit, gigantes. Tamen Julianus extrinsecus additum asseruit, angeli Dei, licet Scriptura verior, et quæ in manibus est, habeat, filii Dei. Sciendum autem est, post editam versionem Septuaginta interpretum, alios idipsam interpretatos, pro filii hominum, dixisse, flii potentum. Quis ergo sit scopus eorum quæ scripta sunt, diserte conabor exponere. Duo nati sunt Adamo Olii, Cain et Abel. Sed Abel, Gaini furore, nulla prole adhuc suscepta, rebus humanis defunclus est. Occisus enim est secundum sacrarum Litterarum fidem. At Cain genus propagatum est ad Lamech usque, qui homicida erat. His enim verbis id proftebatur ": • Virum occidi in vulnus mihi, et adolescentulum in livorem mihi. › Tum Eva peperit Seth, ex quo prognatus est Enos, de quo scriptum est: Hic speravit vocari nomine Domini Dei st.. Nam cum ob summam probitatem 297 merito suspiceretur, appellatione Dei ab illius ætatis hominibus ornatus est. Deus enim appellatus est, justitiæ ac virtutis omnis studiosus cum esset. Ejus autem prosapia ad Noe tempora propagata est, qui justus erat. Placuit enim Deo, sicuti de illo scriptum est s. Itaque Caini genus cum sequeretur avi mores, impiam ac nefariam vitam instituit. Enos autem cognomento Dei posteri, avilæ probitatis vestigiis ad usque Noe tempus insistentes, boni ac justi omnique virtute præditi cernebantur. Porro genus illi non miscebant, et a profanis puri sejungebantur, vocabanturque flii Dei Noe temporibus. Filii Dei, hoc est, Enos posteri, videntes filias hominum, quod essent pulchræ, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant ".. Igitur cum prosapia inter se mistæ essent, et implexu mali bonum deletum esset, cum justitia et integritas vitæ non esset amplius apud terræ incolas; eluvionem immisit universi Deus, unam in omnes ex æquo mortem statuens. Res enim nostras sancte trutinatur, et impietatem ferre nequit. • Pepererunt autem, inquit, mulieres gigantas”, › ipsam nempe corporum venustatem adulterante deniuin ira divina, eo quod justitia conculcata esset, turpium perturbationum et impurissima voluptatis causa. Erant autem gigantes illi vasti forsan ac robustissimi, sed multa deformitate laborantes. Solet autem Scriptura divina gigantas vocare homines feroces ac robustissimos. Dixit quippe universi Deus de Persis ac Medis, qui Judæos debellaturi erant: «Gigantas veniunt ut inı » Gen. vt, 1, 9. 50 Gen. 1, 23. st ibid. 26. Gen. 13 Gell. VI, 2. es ibid. 4.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. liam inferentes "., Non enim nos, Græcos poetas secuti, immani mole praeditus fuisse illos dicimus, ac tam altis corporibus, ut insulas e medio mari arreptas in cœluin projicerent; sed vultu quidem deformes et monstrosos, ac præferoces, non tamen ultra humanam mensuram in tantum elatos, quantum Græcorum principibus placuit ementiri. Absit igitur ut sanctos angelos incusemus aut carpamus, et eis voluptates impuras affingamus. pleant furorem meum, gaudentes simul, et contumeἡδονῆς. Porro nos a sapientissimi Mosis dogmatis neutiquam discrepasse, sed usquequaque consentientem et congruentem sententiam 298 amplexatos clare et abunde antea demonstravimus. Putat tamen nos ei nullo modo astipulari, aut eadem sentire velle; se satis superque probasse, licet frustra nugatus, multisque verbis in nos debacchatus. Legibus enim Mosaicis ait Christiana instituta non consentire, sed neque nos Judæorum moribus velle vivere, quamvis Græcorum leges eis consentiant. Moribus enim ac legibus non diversis, sed iisdem potius, hos et illos usos ait, exceptis fere duabus aut tribus: nimirum, non esse agnoscendos deos alios, et ea, quæ spectat ad sacrificium, quod extispicium dicunt nam cætera promiscua apud utrosque, et eadem esse pertendit. Apud Judzos siquidem optima res est circumcisio, quam Ægyptiorum sanctissimos quosque ædituos, ac insuper Chaldæos et Saracenos non rejicere ait. Sed et sacrificiorum modos pari in pretio fuisse dicit, veluti primitias, holocausta, confessiones, gratiarum actiones, et, ut ipse vult, donaria, expiationes, et sacrificia pro ignorantia. Collectis enim sacrificiorum Mosaicorum nominibus, suis ea sermonibus inserit, ut forte putetur nibil eorum, quæ ad nos attinent, inexploratum reliquisse. Sapientis enim nomen sibi facere vehementer cupit, et magna eruditionis famam studiose venatur. Sed nescit, ut apparet, versari quidem in legis litteris, nihil esse negotii: cæterum sibi ac suis vim et intellectum earum inaccessum esse. Unde per unum e sanctis prophetis Deus dixit 2º 163. XIII, 3. ** Osee XIV, alicubi: e Quis sapiens, et intelliget hæc? et intelligens, et cognoscet ea? quia rectæ viæ Domini, et justi ambulabunt in eis: qui autem impii sunt, infirmabuntur in illis ". Tanielsi ergo plurima nobis oracula ex Scriptura sacra proponit, tamen se earum plane rudem esse intelligat. Enimvero Mosen sacrorum interpretem putavit nefariis et abominandis dæmonibus sacra peragere, et, quod intolerabilius est, ipsum dixit legislatoreın hoc sihi faciendum permittere, ut ipse sibi contrarias leges ferre a nobis convincatur. Dixit enimvero: «Qui sacrificat, diis

aliis, exterminabitur, præterquam Domino soli ".» ἐφQuod si, ut ipse ait, jussisse videtur etiam abomivandis demonibus ritu solemni sacra 299 facere, quomodo nos abducit a malo, ac non potius ipse palam eo nobis iter pandit? Rursus autem necesse est videre, quanta in Deum iuvectus sit calumnia. Ait enim, illum sacrificiorum modos recensuisse. JULIANUS. Cæterum de Averruncis audi, quid dicat: «Et accipiet duos illos hircos ex captis pro peccato, et arietem unum in holocaustum, et offeret Aaron vitulum qui pro peccato, qui pro se, et exorabit pro se et pro domo sua. Et assumet duos illos hircos, et statuet eos coram Domino apud ostium tabernaculi testimonii. Et imponet Aaron super duos hircos sortes, sortem unam Domino, et sortem unam emissario, ut emittat eum in emissionem, inquit, et dimittat cam in desertum "., Qui ergo mittitur emissario, in hunc modum dimittitur. Alterum autem hircum, inquit, etiam jugulabit, hircum illum, qui pro peccato populi, coram Domino; et inferet de sanguine ejus intra velum, et asperget sanguinem super basim altaris, et exorabit pro sanctis ab immunditiis Aliorum Israel, et ab injustitiis eorum, pro omnibus peccatis eorum ". CYRILLUS. Averruncum igitur, emissarium illum nominat, Invento novo nomine sacris legibus ignoto, sed forte sibi familiari. Quod quidem mirari mihi subit. Legem enim, quæ in umbris versatur et anigmatis, în solis utique hærens clarioribus, obscuri nihil habere putat. Quanquam nemini certe non manifestum est, parabolam et ænigma aliud præferre quam quod ipsamet essa credantur. Exempli gratia (progrediendum enim nobis quoque est per eas res, quæ non mediocri sunt apud illum in admiratione), aiunt fuisse inter idolorum cultores, ænigmatum artifices; adeoque in iis fingendis singulari industria et arte præditos, quos vulgo nominabant hieroglyphos. Hi in templis et obeliscis litteras incidentes, nostris nen utebantur, sed aliis figuris rerum naturas efformantes abstrusam quamdam scientiam sapientioribus ingerebant. Nam cum Deum, sive supremam et omnia exsuperantem illam naturam, significare 300 volunt, pingunt oculum, cui rectam virgam subdunt; ut eadem opera intelligatur ejus omnia intuendi vis, atque adeo regalis majestas. Sceptrum enim regni symbolum fere semper est et erecta virga significat naturam divinam inflecti nullo modo posse, sed quodammodo rectam semper esse, et omnia veluti sustentare ac firmare. Quinetiam aspidem, ut cœlum designent, pingere dicunἔθος s Exod. 1, 20. 10 Levit. xv1, 5-10. 18 ibid. 15, 16.

CONTRA JULIANUM LIB. tur, propterea quod in gyrum volvitur. Serpentem, ut tempus; quoniam longum et volubile est, ac sine strepitu serpit. Præterea iram ænigmatice signiacantes insculpebant craticulam, in qua accensus erat ignis, corde appenso Pythagoras autem ænigmatum sensum non contempsit, sed rem istam magni fecit. Sic enim de illo Porphyrius in histo riæ philosophicæ libro primo: Erat autem aliud quoque symbolorum genus istiusmodi, et quæ Pythagoricis enigmatis feruntur: slateram non esse transiendam, hoc est, aliena non invadenda; ignem gladio non fodiendum, id est, animum exacerbatum et iratum asperis verbis non esse commovendum; coronam non esse vellicandam, hoc est, leges non violandas, nam hæ civitatum sunt coronæ. Ad hæc et alia quædam: Cor ne edito, ne te doloribus angas; ne sedeto super chenice, id est, ne otiosus vivas: ne hirundines in tectum accipito, hoc est, loquaces et impotentis lingua homines contubernales ne facias. Onus autem una tollito, non simul deponito; quo admonebat, nemini ad ignaviam sed ad virtutem et laboras praslandum operam. Praterea, deorum imagines in annulis ne circumferas, hoc est, de diis sententiam el sermonem ne promiscue habeas, et in vulgus edas. An ergo, si quis in bieroglyphicas litteras, aut ænigmata Pythagorica, oculos conjecerit, ac nihil admodum clarum in iis esse diceret; non continuo indignabundus exclamet is, qui Mosaicam legem in littera sola nobis constituit: Heus tu quid agis? Ne enim ad ea sola quæ manifesta sunt anim mum advertas, neque figurarum usum in vitæ rebus admodum necessarium detrahas, sed res abstrusas potius, et ea quæ per illas oblique significantur perscrutare. Intelligat igitur se violare legem, nisi jus idem statuere 301 velit in se quorl in alios. * Philipp. 11, 5-8. flebr. III, 2. Nos enim historiæ crassitudinem attenuantes, et arcanam vim notionum perves ligantes, Christi mysterium dicimus in littera obscure esse fguratum. Quod certe Paulus clare utique ob oculos ponit his verbis: Hoc sentite unusquisque in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis > Nam cum posset naturæ suæ præstantia efferri, et incomparabili supra omnes excellentia pro eo ac Deum decet gloriari (hoc enim esse dicimus propositum ei gaudium "), exinanivit seipsum, ad nostra se demittens, ut carnis mortem pro omnibus perpessus, tum ea conculcata, per resurrectionem ex mortuis, planum et facilem nobis etiam ipsis ad

vitam reditum praestaret. Nam ut alicubi rursus ait ejus mysteriorum interpres:. Ut enim per hominem mors, ita et per hominem resurrectio mortuorum: et sicut portavimus imaginem terreui, portemus et imaginem cœlestis ".» Caterum excilalus e mortuis gentium multitudini seipsum tradidit, quoniam ipsum Israel immani contumelia adfecerat, et in furoris barathrum præceps ruerat. ‹ Recalcitravit enim dilectus, sicuti scripsit Moses ", hoc est, resiluit quodammodo, et ab ejus dilectione plane refugiens divinorum bonorum remansit expers. Cerne ergo, cerne mysterium, etiam in capris duobus recte adumbratum. Caper enim, sive hircus, pro peccatis sacerdotis et populi mactabatur ex prescripta legis. Cum autem Christus pro peccatis nostris immolatus sit, hirco comparatur. Ut enim aſt Isaias propheta: «Omnes sicut oves erravimus homo in via sua erravit, et Dominus tradidit eum pro peccatis nostris ".» Duo siquidem hirci assumuutur, non tanquam duo Christi sint, aut duo, juxta nonnullos, Filii; sed potius, quod oportebat eumdem et immolari pro nobis et mori quidem secundum carnem, vivere autem secundum spiritum. Sortes vero et nomina hircis, uni quidem dominus, alteri vero emissarius. Non enim, ut ait praeclarus ille Julianus, 302 cuidam Averrunco et depulsori malorum dæmoni, dimitti jussit cum qui nun esset immolandus; sed ipse potius dictus est emissarius, quod nimirum a mactatione dimissus, quemadmodum dominus dictus est ille qui immolabatur. Descriptus autem est per utrumque, uti dixi, Chrislus unus, et moriens pro nobis secundum carnem, et mortem superans secundum divinitatis naturam videlicet. Emittebatur autem in desertumn, qua 80litudine et inculto solo designatur gentium sterilitas: Hanc quippe ab ipsis prophetis reperiemus ita quoque nominatam. Scriptum est enim: «Lælare, descrtum sitiens: exsultet desertum, et floreat quasi lilium 2.» Et rursus: «Lælare, sterilis, quæ non paris; erumpe et clama, quæ non parturis quia plures filii desertæ, quam habentis virum”. Præterea: Et faciam in deserto aquam, et in inaquosa flumina. Faciam desertum in paludes, et sitientem terram in aquæductus, Ponam in terram absque aqua cedrum, et burum, myrtum, et cyparissum, et populum *.» Judæorum enim Synagoga legi tanquam viro tantum non conjuncts, fructum ex ea tulit, et fecunda quidem exstitit, verumtamen, ut ait Scriptura sacra, ‹ Plures filii desertæ, quam habentis virum.» Multo plures enim fuerunt qui crediderunt ex gentibus, quam qui ex Synagoga Judzorum. Αt deserta et arida cum esset, alla sanctorum capita edidit, cedro et buxo, et aliis lignis utique similia. Exstiterunt item in ea ſluvii et rivi, hoc est, apostoli et evangelistæ, et sacrorum dogmatum interpretes ac doctores, qui cœlestem » 1 Cor. xv, 21, 49. ss Deut. XXXII, 15. ALI, 18, 19. ss Isa. LIII, 6. 30 Isa. xxxv, 1. 36 Isa. Liv, 1. 37 Isa.

CONTRA JULIANUM LIB. laut, ac veluti spiritalibus aquis credentium corda irrigant. Possumus et alio modo hircorum figuram intelligere. Certum enim est apud omnes, caprum sumi pro peccato, et secundum legem Deo sacrari; verumtamen significat interdum eos quoque qui sunt in peccatis. Ovis enim, utpote frugifera ac lanifera, sanctorum personam designat. Cum autem in capris tale nihil sit, plerumque significant eos qui sterilitate laborant spiritali. Qua de re nos dubitare non sinit Filius dicens, quod veniet quidem de cœlis Judex, «sedensque in solio majestatis suæ, statuet quidem oves a dextris, hædos autem a sinistris.. Quod autem ovibus justos comparet, 303 alios vero capris, ostendet slantibus a dextris quidem dicens: «Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi s. o fis vero qui ad sinistra erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem æternum ". Can igitur ita se res habeat, agemodum incarnationis cursim exponamus. ac divinum sermonem initiatorum mentibus instilἁγίων Ergo non erat qui faceret bonum, non erat vsque ad unum › juxta Psaltæ vocem “. Omnes autem in peccatis eramus, cum neque lex justificare posset Israelitas, nec multitudo gentilium inculpatæ vitæ iter agnosceret. Omnes ergo peccatores cum essent, unigenitum Dei Verbum absque ulla mutatione laut alteratione caro factum est, id est, homo. El peccatum quidem non fecit ", tametsi nobis in similitudine carnis peccati › apparuit *,. et cum iniquis reputatus est, in quantum caro factus est, et homo appellatus est. Unde sapientissimus ille Paulus scripsit alicubi de Deo et Patre, et ipso Filio: «Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit *. › Sa~ crificium enim factus est pro peccato. Quæ autein pro peccatis immolabantur, peccata vocabantur, præ aliis autem maxime capri et hirci. Quocirca de divinis sacrorum ministris, quibus victimarum partes assignatæ erant, Deus alicubi per unum prophetarum dixit:. Peccata populi mei comedent “, › hoc est, victimas quæ pro peccatis offeruntur. Apparuit itaque nobis Unigenitus in specie nostra, uti dixi, et cum iniquis reputatus est, el, si sensum legalium figurarum spectemus, hædus inter hædos, aut hircus inter hircos factus est. Jussit igitur lex hædos aut hircos duos assumi, ut ex eo Christus intelligeretur sicut unus e nobis, quoad ejusdem natura similitudinem et specicm hominis ad hominem, nempe capri ad caprum. Factus autem homo sicuti nos, nortem quoque so ibid. 41. 66 Osee 1V, sn Matth. xxv, 31, 35. * ibid 34. * Isa. £111, 12. **II Cor. v, 21. 41 Psal. xil, 5. " | Petr. 11, 22. 6 Rom. viii,

nobis impositam subiit, hoc est, carnalem; ut nos morte et corruptione liberaret. Quod quidem ipsum videre possis etiam in binario illo hircorum numero impletum: quorum unus quidem immolabatur, et Deo in odorem suavitatis offerebatur, alter autem a mactatione liber demittebatur. Mortuus enim est pro omnibus unus ille omnium dignissimus, et Christi mors solutio mortis fuit. Et hæc quidem nobis legalium figurarum vis subindicat. Qui vero in nuda littera involuti hærent, et nihil arcani percipiunt, eos 304 a veritate quoque longius abesse, et risu dignam objectionem facere, nullo negotio demonstrabimus, dicendi ansam nacti ex iis quæ nobis occurrunt cogitationibus. Ipse enim Julianus ait: Qui emissario quidem miuitur, ita dimittitur. Alterum autem hircum, inquit, etiam mactabil illum, qui pro peccato populi, coram Domino: et inferet de sanguine ejus intra velum, et aspergel sanguinem super basim altaris, et exorabit pro sanclis, ab immunditiis filiorum Israel, et ab injusticiis eorum pro omnibus peccatis eorum.» Atqui si tantam vim esse putat in hircorum immolatorum cruore, ut ab omni immunditia et injustitia liberare possent eos, pro quibus immolabantur; quorsum pana et supplicia a lege statuta sunt in eos, qui peccarent? Adulteros enim et homicidas, pædicones item, magos, et incantatores, adeoque apostatas, poena capitis immisericorditer afici jussit. Aι quomodo periclitaturi essent, qui peccarant, si ad eluendum quodvis peccatum ipsa hirci mactatio aut c cruor sufficeret? Non enim dices hircorum penuriam iis fuisse, qui in discrimen veniebant: sed ut sapientissimus ille Paulus ait, quippe qui Christum in se habebat, qui est veritas: • Impossibile est sanguinem taurorum et hircorum tollere peccata “. Mendacium ergo legi aflìngemus. Nam si taurorum et hircorum sanguis non suffecerit ad eluendum peccatum; cur legislator ait ipsum exoraturum pro sanctis ab immunditiis filioruin Israel, et ab injustitiis eorum? An igitur in verbis erravit? Absit! Quinam ergo sensus fuit? Manifestum est sane, el clarum omnibus, quod veritas nequaquam in figuris, sed in rebus per eas significatis elucet. Christus enim est immaculatum illud sacrificium, pura illa victima, qua mortua pro nobis secundum carnem, facti sumus emissarii, hoc est, a morte et corruptione recessimus. Ejus enim sanguine redempti sumus, et ab omni immunditia liberati, justificati gratis per gratiam ipsius, a ut scriptum est, et gratiam, qua deleta est peccatorum memoria, per Dei misericordiam consecuti. At hic cum de tam sanctis mysteriis nibil percipiat, Christianos existimal, Mosis oracula prorsus repudiasse, 305 et ab iis recedere statuisse, quod inquinare soleant, eoque nomine male audiant, tametsi Paulus manifeste scribit: «Itaque les quidem sancta, et maudatum sanctum, et justum, et +7 llebr. x, «Rom. m 24.

CONTRA JULIANUM LIB. bonum Adeoque ipse omnium nostrum tor Christus: Nolite putare quoniam veni solvere legem, aut prophetas; non veni solvere, sed adimὁ plere Hic autem, uti dixi, eorum plane rudis. JULIANUS. Quod sacrificiorum ritus, inquit, Moses agnoverit, utique ex iis, quæ dicta sunt, manifestum est. At quod ea, sicuti vos, immunda non censuerit, rursus ex illius verbis audite:

niia nobis communia sunt, templa, delubra, alla ria, lustrationes, observationes quædam; in quibus aut nullo plane modo, aut parum invicem discre pamus. CYRILLUS. Ergo si Judaicæ levitatis socius esse vult, et res ad usum necessarias ignorare summa in laude poait, præedla fruatur sua, invideat nemo. Nos via regia incedemus, et rectum veritatis iter insistemus, amborum vanitate rejecta. Cum autein hac quæstione utatur: Quid enim nobis relictis Judæorum legem non amplectimini, nec ejus præceptis insistitis, et quare non sacrificatis? respondemus, ipsum veritatis luce destitutum existimasse accuratos legis observatores contra legem facere sacrificiis utendo Deo gratis, tum cultum ei non deferendo invisumn, carnalem scilicet ac cruentum: aut ſorte putasse, animalium cæde naturalem ac verum Deum oblectari: quanquam priores ipso nonnulli iisdem superstitionibus irretiti manifestissime docent, suos quoque deos cruentas supplicationes odisse. Porphyrius quippe in secundo libro De abstinentia ab esu animantium, ita scribit: Non autem diis, sed damonibus, cruentas victimus eos obtulisse, qui in universo Poleslales esse exploratum habebant, illud quoque ab ipsis rerum divinarum interpretibus confirmatum est. Addit autem poetæ quamdam sententiam istiusmodi Quis adeo stultus, ac supinus, Credulusque, ut pulet deos Ossibus carne exulis et felle ambusto, Quibus ne famelici quidem canes vescantur, 307 Omnes oblectari, atque id accipere honoris Lluco Et alibi cruentas victimas deos aversari dicens, rursus ita scribit: Tametsi antiquitus sanctitas in hunc modum ista non instituit: sed frugibus unumquemque deorum venerabantur. His enim sacrifciis, cum natura, tum omnis humanæ animæ sensus oblectabatur. His adjungit etiam poetæ versiculos Taurorum aulem promiscuis cædibus allare non ir [rigabalur, Sed scelus hoc habebatur inter homines maximum, Quorum animam ademissent, eorum membra de [pasci. maQuod animadvertere licet ex ara quæ apud Delum hodieque servatur; ad quam cum nullum animal adduceretur, nec super ea immolaretur, piorum ara idcirco vocata est. Ita non solum abstinebant a clandis animantibus, sed qui illam erexerant, uc ii qui illa utebantur, pietatis erant participes. Cum igitur Ara piorum illa, quæ apud Delios erat, nominata sit, quod in ea nullum animal mactaretur, cur mansuetudinem legali majorem frustra vellicat, nosque reprehendit quo: dicamus,

CONTRA JULIANUM LIB. entis sacrificiis Deum minime delectari, sed 20. * Isa. xi.viti, 8. 5. Εxod. Rom. 11, orationem et cultum in spiritu et veritate potius expclere? Sed forsan inquiet: Quomodo videtur ergo hæc præcepisse? Num forte Moses veleribus imposuit, cum singulis legibus præponeret istud: Hæc dicit Dominus? Ad hoc quoque nos respondebimus: Non erat mendax Moses, sed divinorum potius oraculorum sincerus administer. Et lex quidem, quæ littera continebatur, emendatrix erat insi pientium, et magistra infantium; sic enim loquebatur in lege cum primis eruditus ille Paulus", et ceu quibusdam elementis ac disciplinarum notioribus principiis uti jubens, in typis assuescere veritatis meditationi permittebat, et in puerilibus exercitamentis interim versari. Vix enim fieri poterat ut Israelita, qui animum ad pietatem recens forinatani habebant, adorationem et cultum in spiritu ac veritate implere valerent, et tam sanctæ ac purissimæ vitæ, evangelicæ nimirum, perferre sudorem. Virtus enim non facile perficitur, nec laboribus exiguis comparatur. Optime autem mihi dixisse videtur e poetis Græcorum aliquis 308 Qui magna parvis compares laboribus? Stupor est vel ista velle. At vero quod accuratissima illa bene vivendi ratio, et dogmatum subtilitas, propemodum intolerabile Judæorum mentibus onus esset, ipse legislator docebit per vocem Isaiæ, ita dicens: «Neque nosti, neque scisti: neque ab initio aperui tuas aures. Scicbam enim quod inobedienter rebellaturus esses 6. Tauito eniın stupore, pericacia et levitate laborabant veteres illi Israelitæ, ut, cuni Moses a Deo legem acciperet ac in monte versaretur, ad defectionem conversi sint, et vitulo divinos honores ausi sint tribuere, hisque ominibus eum prosequi, dicendo: • Hi sunt dii tuί, Israel, qui eduxerunt te de terra Ægypti”. › Cum autem adeo infirmam et fragilem mentem haberent, quo pacto disciplinan evangelicam suscepissent, ut loco spiritalis victimæ intellectualem cultum Deo consecrarent, et pro animantium cæde virtutum fragrantiam? Immolabant igitur oves, boves, hircos, turtures et columbas. Sed consideranda est, atque omni admiratione prosequenda, singularis in hoc ratio divini consilii. Cum enim sacrificare permitteret, propterea quod hæc in Ægypto facere soliti essent, ac veluti pedetentim ad per. fectionem evehieret sacrificandi modos adumbrabat, non eo ritu quo soliti erant, sed tam solerter sapienterque præparatos, ut et spiritalis cultus formam in se parerent. Hujusmodi est omnino istud Immolatus est agnus in Ægypto Israelitis Paschalis festum utique peragentibus: immolatus autem est non temere, sed singulari consilio, uti dixi. Assumebatur enim decima primi mensis, immolabatur autem quarta decima sub vesperam ad lucernas, Convivarum porro habitus a lege prz4.

scriptus erat. Sic enim, inquit, comedetis eum Sint renes vestri accincti, et calceamenta in pedibus vestris, et baculi in manibus vestris; et co-" medetis eum cum festinatione, Pascha est Domini”. › El in singulis sacrificiis peculiaris cuique ritus crat non temere constituts, sed arcani quiddam erat in iis adumbratum. Et singulorum quidem ritus percurrere, longum esset: ad illud nunc veniendum est. Nobis enim demonstrandum 309 puto, ipsum cultum legalem, quod ad litteram nimirum ac typos attinet, Deo minus gratum fuisse. lllum enim saepe sapius audias per vocem prophetarum hæc clare loquentem: • Quis enim quæsivit hæc de manibus vestris? calcare atrium meum non apponetis. Si attuleritis similam, vanum autem incensum, abominatio mihi est. Neomenias vestras et Sabbata vestra odit anima mea, et diem magnum non fero. Jejunium, et otium, et ferias vestras odit anima mea s.» Et rursus: • Holocausta vestra non sunt accepta, et sacrificia vestra non oblectarunt me ". > Per divinum autem David Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos. Nunquid manducabo carnem taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis ".. Et iterum: • Quia misericordiam volo, et non sacrificium, et scientiam Dei magis quam holocausta”. › Quin et ipse Filius inducitur dicens ad Patrem et Deum qui in calis est:. Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi. Tunc dixi: Ecce venio, ut faciam, Deus, voluntatem tuam. Sed dicet forsan adversarius: Enimvero Deus cum sit secundum naturam, sententiam ntique mutare non oportuit, sed quod melius esset initio statuere, et quod nunc sacrificium rejicit, ne in mentein quidem eorum qui legi obnoxii sunt, uninittere. Sed tibi respondebimus, o bone: Constituit quidem, uti dixi, per sapientissimum Mosen ritus umbratiles ac typicos, gnarus typos informandis eorum mentibus, qui tum erudiebantur, idoneos esse, non ita tamen ut in rebus adeo crassis perpetuo hærentes spiritali et intellectuali cultu exciderent, sed accepta in umbris rerum verarum dictione, Dei obsecrandi modum cumprimis agno scerent, ac recte vivendi semitam scite et artificiose pergentes. Quemadmodum enim periti fabri ararii, et inter eos celeberrimi quique, formas imaginum, quas facturi sunt, in cera liquefacta prius exbibent; non ut catenus tantum illorum ars progrediatur, sed ut in ipsis, uti dixi, eorum, quæ mox facienda sunt, decus prius eluceat: postquam tamen ad exitum perductum opus crit, non jam artificent jure incusabimus quod typos negligat; simaili, opinor, modo, posteaquam 310 Christus illuxit, qui est veritas, et Christianus cultus introπρὸς 1'sal. ** Exod. xii, 41. "Isa 1, 12-14. 17 Jerem. 20. 7-9; Hebr. x, 5-7. ** Psal. xlix, 9, 13, 14. " Osce vi, G.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. ritalium enim imagines erant. Age enim, consideremus quibusnam oblectetur Deus, et quid acceplum ei sit: utrum vitulus procumbens ad cædem, an ovis in eam rem adducta, et e thure ſumorum globi; an multiplici virtute anima conspicua? Proponatur enim, si libet, aliquis e Judæorum numero, circumcisus et sacrificiis deditus, minus tamen probis et æquis moribus, sed impudicus potius, obscenus, petulans et nulli non vitio deditus; alter vero non Israelita, incircumcisa carne, et cruentis quidem sacrificiis non utens, sed moribus optimis, sanctus, justus, non avarus, nec vitiis a lege damnatis obnoxius et in summa omni virtute plenus uter igitur alteri præstabit, palmamque ductus est, vanus esse lypos jure statucmus, supremo calculo relaturus est? Secundus, opinor; nec injuria. Quod si hæc non ita se habere putat et asserit, sciat se majoribus suis repugnare, eaque vituperanda suscipere quæ omni admiratione illi prosequuntur. Porphyrius quippe veterum opinioues secutus, sic ait alicubi: Oportet igitur ut perpurgatis moribus ad Deum accedamus, sacrificaturi gralas ei victimas, non vero sumptuosas. Nunc adtem si veste splendida, non pura, fuerimus indu:i, salis esse non pulatur ad sacrificiorum sanctitatem, Quod autem nonnulli corpore et veste nitidi, non pura tamen a vitiis anima ad sacrificandum accedunt, nihil referre putant; quasi Deus non oblectetur. eo potissimum quod in nobis est divinissimum, si pure sit affectum, præsertim cum sit ei cognatum. Et sane Epidauri pro templi foribus inscriptumi erat Castus sit quicunque sacri penetralia templi Ingreditur castum est volvere sancta animo. Intelligis quo pacto morum puritatem sanctissimo Deo longe gratissimam dicat. Atqui alio ex loco idipsum insuper confirmat. Kursus enim ita scribit: Nunquid enim in templis, quæ diis consecrata sunt ab hominibus, calceos puros esse decel ae immaculatos: in templo vero Patris, qui mundus hic est, excimam nostram illam 311 tunicam qua cule constat, castam servare non decebit, et cum ea pura et casia in templo Patris versari? Nam si ex ejus tantum inquinatione pericu lum aliquod versaretur, contemnere id forsan ac nihil morari liceret; sed cum sensibile corpus omne defluxus quosdam materialium demonum secum feral, fil ut simul cum impuritate, quæ ex carnium et sanguinis ceu exsistit, amica ipsi et familiaris potestas ex similitudine et cognatione etiam adsit. Et rursus: Quæ vero nonnulli Platonici evulgarunt, ea nihil vetat ad proposita rei explicationem intelligentibus proferre. Sic autem aiunt: Primum Deum, incorporeus cum sit, et immobilis, et indivisibilis, et neque in alio sit, neque se ipso inclusus, nulla externa re indigere, ut dictum est. Reliquis autem diis, et mundo, et inerrantibus ct errantibus, qui anima el

corpore constant, visibilesque dii sunt, gratias re pendi oportere inanimatis victimis, eo mudo quo diclum est. Cam ergo Deus incorporeus nulla plane re iudi geat externa, cruenta vero sacrificia ipsi Juliani magistri reprehendant, cur eos demum criminatur qui sacrifcia Deo accepta facere norunt? Scriptum enim est: «Honora Dominum de justis tuis labori bus, et da illi primitias de tuis fructibus justi- πόtiæ ". › Divinus quoque David dixit: ‹ Sacrificate sacrificium justitiæ, et sperate in Domino ". ) • θυItem: «Circuivi, et sacrificavi in tabernaculo ejus sacrificium laudis et jubilationis "., Quod autem, si bonorum operum splendore careas, vana tibi sit prorsus vis cruenti sacrificii, ipse legislator Adem faciet ad prophetam Jeremiam dicens, cum offen disset Israel: tu, noli orare pro populo isto in bonum: quoniam, si jejunaverint, non exaudiam Ίσorationem eorum, et, si obtulerint holocautomata, et sacrificia, non placebo mihi in eis Iten super quem respiciam, nisi super mansuetum, et quietum, et trementem sermones meos? Iniquus autem, qui immolat mihi vitulum, quasi qui occi dat canem: qui autem offert similan, quasi sangui nem suillum ".» Quin et patientissimus ille Job Dominus enim, inquit, non reprobabit innocen tem, nec ullum munus impii accipiet ".» Dixit quoque alicubi alter e sapientibus: • Sacrificium ab injusto oblatio ridicula ".» ltem: «Non probat Altissimus oblationes inipiorum Etenim vitæ honestas, et optinæ cujusque rei studium, et ad virtutes propensio, a vitiis autem aversio, velut suavissimi odoris fuerit sanctissimo Deo victima, sicuti beatus David ait: e Placebit Deo super vitu lum novellum, cornua producentem et ungulas ", › Et ad hoc quidem nos excitat sapientissimus Paulus, dicens: «Itaque obsecro vos, exhibete corpora ve stra hostiam viventein, bene placentem Deo, ratio nabile obsequium vestrum”. › Quandoquidem ergo «Παsacrificariut, licet implere voluerint quæ veteribus velut in umbris prodita sunt, nos regia incedentes via ad id quod decet recta pergemus, cultum qui spiritu et veritate constat utique peragentes. Cum autem dicat Israelitas legalibus sacrificiis p cessasse, tanquam non liceat eis hoc facere, si ab Hierosolymorum urbe separati sint, discat a nobis, quanam Deus hac in re providentia usus sit. Cur enim, inquiet aliquis, non ubique terrarum potius sibi sacra fieri jussit, quam ubi lege obstricti erant, adeoque ceu magni momenti et necessaria res esset, solis Hierosolymis? An quod in ea sola urbe sit supremus Deus, aut sane quod nolit ubique cali? Prov. 111, 9. «s Psal. IV, of Eucli, xxxiv, 21. Job VIII, 6. 6 Pral. xxνι, 6. * Jerem. 11, 12. * Isa. Lxvi, 2,3. 6o ibid. 23. " Psal. LXVIII, 32. Rom. xv. 1,

CONTRA JULIANUM LIB. IX. rit. Deus enim nullo loco circumscribitur, nec uspiam locorum est, cum sit incorporeus, sed quoquoversus diffunditur, et ipso plena sunt omnia. Alterum autem, quod in omni loco nimirum ipse adorari nolit, præsentem rerum nostrarum statum non levi culpa notabit. Adoratur enim a nobis ubique, et ut ait propheta: ‹ Maguum nomen ejus in gentibus, et in omni loco sacrificium offertur nomini ejus, et hostia pura ".» Scriptum autem est etiam de nobis: ‹ Adorabunt Dominum singuli de loco suo. "» Cum igitur in omni loco glorificetur Deus, neque honorem illum respuat, sed contemptores potius puniat, quidni etiam Israelitis ipsis liberum esse videtur, si velint, ubique patrio ritu sacra facere? Prudentissime ergo legislator, cum futura prævideret, in sola utique Hierosolymorum urbe eos sacrificare 313 jussit, ut veluti necessitate quadam a priscis noribus recedentes ad meliora converterentur. Patria enim pellendi erant, Domino a se interfecto, et in gentium regionibus habitaturi. At incredibile quodammodo erat, eos in omni loco sacrificaturos, imo vero noxa forsan iis quoque futurum, qui converterentur ex gentibus. Si enim qui per fidem vocabantur, a priscis ritibus cessaturi erant, hi autem cruenta sacrificia ceu Deo gratissima oblaturi, non parum illos offendissent qui nuper ad veritatem adducti erant, et doctrinis evangelicis ad spiritalem et materiæ expertem cultum erudiebantur. Atqui primum illud frivotum esse nemo dubitaveπανταχῆ; Malach. 1, 11.” Sphon. 11, 11. Quocirca rebus ad veritatem traductis, et figuris in melius mutatis, non solutam esse legem dicimus, sed tunc temporis potius impletam, cum veritas, i est, Christus, nobis affulsit. Quod si religionen Christianam in crimen vocat, propterea quod typis abstinemus, ac subtilibus unentis oculis veritatis luce conspecta vitæ genus Judaeis neglectum, spiri talem nimirum cultum, suscepimus: accuset reliquas perinde scientias, et quotquot eas capessunt, quod initiis et rudimentis disciplinarum relictis, ad earum perfectionem summo studio contendunt. Idipsum vi dere est in artibus quoque mechanicis, in quibus magna sane in melius facta est progressio: quod tamen nemo reprehendit. Primi pictores picturas aliter in tabulis formabant: posteriores statuarii artificiosius quam priores statuas fingebant: et deeral olim artifcibus accuratissima illa solertia, quæ posterioribus contigit. Quid dicaïn artem textoriam, sculpturain, inventa illa fabrorun? Annou ea primis longe præstare videas? Si ergo sapientissimi Mosis legen contendit in pejus a nobis traductam, adversus legem fecisse nos argual, ac divina præcepta contempsisse, et primorum res eximias nihili fecisse. Sin autem legalis umbræ crassitudine extenuata ad veritatis pulchritudinem eam

transferinus, et quod in aguris veteribus obscure pro ditum est, nunc 314 certe clarius contemplari licet audiat illud a nobis adversarius: Ne accusatorius sis, grave enim est: neque porro reprehendendi cupidus, exasperat enim. Verumtamen non eatenus sistit ejus in nos oratio, qua susque deque contendit Græcorum instituta cum Judæorum moribus convenire, uno excepto. lli enim, inquit, unum ac solum Deum colunt; illi plures esse dicunt. Nos ab utrorumque opinione aberrasse putat, quod neque maltos admittamus deos, neque porro unum, sccundum legem, sed tres tamen pro uno confiteamur. Forte enim putavit sanctam et consubstantialem Trinitatem, sive illam unius divinitatis naturam, in tres deos a nobis dividi. Quod autem rectam et inculpatam plane de his sententiam in animuin et pectus induximus, et horum ac illorum vesania liberati ad veritatis scopum recta contendimus, non inbelli, ut opinor, antea nobis oratione demonstratum est. Quæ vero præter ea quæ dicta sunt, nobis objicit, ea non abs re mox commemorabo. His enim rursus addit JULIANUS, Cur in victu, perinde ac Judzi, mundi non estis sed omnia edenda esse sicut olera pabuli dicitis, Petro credentes, quoniam ipse dixit: ‹ Quæ Deus purificavit, tu ne commune dixeris”? › Quidnam istud signi est, quod ea quidem olim Deus immunda putaverit, nunc autem ipsa pura fecerit? Moses enim de quadrupedibus loquens, quodcunque dividit ungulam, et ruminat, ait mundum esse; quod autem istiusmodi non est, immundum esse ". Si ergo a visione Petri porcus id nunc habet ut ruminet, credamus ei: prodigium enim est profecto, si post Petri visionem illud accepit. Sin autem ille banc, ut verbo vestro utar, revelationem apud coriarium finxit se vidisse, cur in re tanta tam cito credemus? Quid enim ardui vobis præcepisset, si, præter suilla, veluisset edere etiam volatilia, et aquatica, armaus haec etiam, præter illa, 2 Deo repudiata esse, et immunda exsistere? CYRILLUS. Judeorum itaque instituta niraris, 315 obsecro, et cos in victu pure versatos ais, ac in ciborum delectu Christianis præstitisse? Igitur videamus, si Jibet, qnibusnam cibis Mosaica lex eis interdixerit, et quid eis vescendum permiserit. Scriptum est in Levitico: ‹ Et locutus est Dominus ad Moysen, cl Aaron, dicens: Loquimini Gliis Israel, dicentes Hæc animalia comedelis de omnibus animalibus " Act. x, 15. ** Levit. x1, 3 seqq.; Deut. xiv, 3 seqq.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. quæ super terram. Omine animal quod dividit squamæ in aquis, et in mari, et in torrentibus, lisec p * Levit. st, 1-8. ibid. 3, 10. 77 ibid. 13, 19. lam, et assuras fudit duarum ungularum, et reducit ruminationem, inter animalia, hæc comedelis. Tantum ab his non manducabitis, ab iis quæ reducunt ruminationem, et ab iis quæ dividunt ungulas, et findunt fissuras unguium: cametum, quia reducit ruminationem bic, ungulam autem non dividit; immundum hoc vobis. Et leporein, chorogryllium, et suem, quoniam nempe hoe dividit ungulam, et Andit fissuras ungulæ, et hoc non reducit ruminationem: immundum hoc vobis "., Atque hæc quidem de istis. Translato auteni sermone ad volatilia et aquatilia, et ad aliorum quorundam genera et species, ita rursus ait: c Et hæc comedelis ex iis quæ in aquis. Ommin, in quibus sunt alæ et comedetis. Et omnia in quibus non sunt alæ neque squamæ, abominatio vobis sunt, et abominabilia vobis erunt”., Et paulo post: «Et hæc abominabimini de volatilibus, et non comedetis: aquilam, gryphum, haliæotum, vulturem, et milvum, et similia eis; et struthionem, et larum, et corruin, et similia ei; et accipitrein, nycticoracem, et unergulum, et ibin, et porphyrionem, et pelecanum, et cycnuin, et noctuaun, et herolionem, et charadrium ".» post hæc rursus: c El hæc vobis immunda, de reptilibus quæ repunt super terram mustela, et mus, et crocodilus terrestris, niygafe, et chanialeon, et chalalotes, et Incerta, et talpa ", O magnam Judæorum puritatem et ciborum delectum admirabilem! Nolunt in cibos recipere camelum, charogryllium, aquilam, vultarem, mergulum, upupam, noctuam; ad hac repudiant corvos, ibes, noctuas, herodionem, et murem meticulosum, mustelam, et mygalen, 316 stellionem, et talpam. Nain quid non istiusmodi citra legis reverentiam despexerunt? Papa! quanta frugalitas, pro nihila videlicet ipsis esse, domare ventrem, ac tam delicatas epulas victu infelici mutare, ne legislatorein offenderent! Christianorum autem instituta jure merito reprehendantur, qui, lege propemodum valere jussa, nihil eorum, quæ dicta sunt, intactum relinquere voluerint, sed omnia in cibum receperint, quasi olera pabuli, mensarumque delicias fecerint corvos, et ibes, et cælera. Legem ergo laudemus, quod, cum Israelitis, ea quæ ad victum peculiarem attinent, accurate præscriberet, abstinere jussit ab iis quæ nemo non repudiarit, imo vero quæ Jauto cuivis homini sic exosa sunt, ut si vel tantum apponantur, ca vehementer abominetur. Sed haeo foeda sint apud omnes, nec immerito: verumtamen legis cultores laudabis, coruinque mirabere tempcrantiam. Etenim a suillis carnibus abstinuerunt aliisque compluribus, volatilibus et aquatilibus, ut struthione, et iis quæ squamis aut pinnulis carent. Isthæc cnim attingere lex vetuit. Ergo si compertum habet, ista secundum naturam minus bona ibid. 29, 50.

esse, multorum etiam exquisitiorum usus, nisi aliis omnibus apud peritos obsonatores prælata essent, una cum aliis damnetur. Sin usu quidem bona sunt, verum lege reprobata, quæramus ab eo quid in rebus non fœdis insit vitii. Rejicit ergo suem, quoniam findit, inquit, fissuras ungula, et non ruminat. Nonnulla item aquatilia damnat, quia squamis destituta sunt, neque pinnulis horrent. An ergo satis est, ut, quæ natura insunt iis quæ lau davimus, damnentur? Quid enim, quæso, si sus un- ἐγκλήgulam quidem ſindat in ungues duos, non tamen ruminet? Quid vero, quod nonnulla quæ in aquis degunt pinnulis et squamis destituta sunt? An ergo lex peccavit, ac immunda temere statuit ea esse, quæ fœditatem non habent? Non hoc dicimus. Juvat enim haud parum eos qui subtili mentis acie arca norum sensuun altitudinem in ipsa contemplari queunt. Nam cum legislatori propositum sit eos docere 317 quos instituit, quibusnam familiariter uti, et quorum consortium vitare debeant, unum quodque eorum, quæ dicta sunt, in exemplum sunit βέβηeorum quæ morum similitudinem quamdam habent όςnimirum cum ipsis. Quid autem iis intelligatur porro patcfaciam. Interdicit esu caneli et suis: illius, quoniam ruminat, sed bifidum pedem non habet; εἰσhujus autem, quoniain in duas fissuras ungulam fin- sed non ruminat. Atqui dixerit aliquis, in al terutro esse quod decst alteri. Sus enim, uti dixi, findit quidem ungulam, sed non ruminat. Contra vero in camelo. An ergo lex impuritatem in iis ita coinmensa est ut velut dimidia ex parte mala sint ac impura? At qui verum istud est? Quid rei sit, o bone, quidque inibi laleat, si placet, dispiciamus. Solet divinitus inspirata Scriptura pedis gressum, ac totum pedem interdum accipere, ut rei cujusvis agenda iter figurate demonstret. Cujusmodi est illud in libro Proverbiorum: ‹ Rectas orbitas fac pedibus tuis, et vias tuas dirige". › Item voce Davidis: Et converti pedes meos in testimonia tua ".» En igitur pes uniuscujusque rei agendæ iter significat. Duplex autem apud nos illud est: aut enim virtutibus opitulari nobis solemus, cum aliquid melius identidem comparamus, et in cordis thesauris sinceram Dei cognitionem claudimus; vel, in hisce studium impendimus, multiplicibus euntes modis. Itaque bisulco pede præditum es:e, ultro citroque commeare posse denotat: ruminare autein, eruditionis est symbolum. Sanctis enim, et sapientibus, et verorum dogmatum iudagatoribus non semel, sed multoties, susque deque versandos esse quæstionum sensus aio, et ruminandos identidem, ac indefesso studio difficillimas res 10 Prov. 17, 80 Psal. cx vit, 59.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. subtiliter examinandas. Nam quod simpliciter ac *s Matth. *, 62 Act. x, 14. 43 ibil. 15. nude capitur, ac citra disquisitionem exactam, noxium quandoque fuerit. Lex ergo reprobat eum, qui actu prodesse potest sibi ac cæteris, sed eruditionein insuper non habet; e converso velat inquinatum eum pronuntiat, cui maxime cordi est eruditio, qui nondum tamen conspicuus est bene agendo. 318 • Qui enin fecerit et docuerit, inquit Salvator, bic magnus vocabitur in regno calorum *. › Utroque enim præstare oportet, qui veræ laudis et gloriæ studio amicitur. Porro quæ in aquis vivunt et squamis ac pinnulis destituta, in profundissimo limo fere semper versari solent, et ægre enatant, tarda sunt, nec facile moventur. Hæc autem eos significant, qui in luto intemperantiæ voIulantur, et voluptatis cauo suut immersi, quique omnia nude propemodum ac sine veste facere sclent. Istud enim nobis indicat, squamis et naturali amictu ea destitui, quæ a lege damnata sunt. Pinnulis autem carere, rursus significat, aplos non esse ad enatandum et aliquantulum emergendum e məlis, in quibus sunt. Hi autem sunt homines corrupti, ac desperati, et ventris voluptatibus servientes, et adulterio, uli dixi, et lascivize assueti, molles et impuri, et cunctis invisa effeminatorum natio, et quotquot obscenitatis omnis indelebilem in se notam habent. Ab istiusmodi hominibus suos cultores abstinere vult prorsus; et ab aliis insuper, quibus vita omnis est in rapinis, et avaritia, et inmani quæstus studio, quos aquila recte siguificaverint, et accipitres, et merguli, et gryplies, et vultures. Versipelles similiter corvus designat, aliaque corvo similia. Indocios porro et nocte quodammodo ac tenebris offusos, quique intelligentie lucem oderunt, upupa et noctua, adeoque vespertilio, et quacunque præterea noctu et in tenebris volitant. Mustela vero, et mus, latronum genus adumbrant timidum et inbelle, quodt, quidquid increpuerit, pertimescit. Denique nullius negotii ſuerit unicuique eorum quæ dicta sunt, veras ac necessarias per legem rationes accommodare. Lex autem spiritalis est, neque sensuum explicationem sistit, donec attigerit notiora. Cum ergo divinus Petrus Judæorum ritus adhuc sectaretur, et ad meliora pergere cunctaretur, quoniam typis impensius erat addictus, linteum cœlitus demisit Deus, in quo depicta erant animalia, quæ legis decretis ænigmatice quidem, uti dixi, verumtamen impura censebantur; 319 ea jussit occidere, et vesci eis, si vellet. Abhorrente autem discipulo, et Judaice profecto reclamante his verbis: «absit, Domine, quia nunquam manducavi omne commune et immundum, neque ingressa est in os mcum aliqua caro immunda ";» Domini reddita est, tantum non increpante et ci clare loquente Deo: • Qure Deuts mundavit, tu ne communia dixeris 68 > Tum statim intellexit advenisse tempus, quo ad veritatem

essent umbre transformande. Figurarum porro in veritatem transitio ipsas potius perficit, nec, ut ἀκάquidam existimant, eas temere positas esse osten derit. Ergo legislator non putavit, modo quidem suem aut alia pura esse, modo non esse; sed agno vit ea esse bona. Scriptum enim est: «Et vidit Deus omnia quæ fecit, et ecce omnia valde bona, et benedixit ea Quæcunque enim facta sunt, na turæ et ortus sui ratione in se habent ut bona sint, Itaque tametsi ruminare sus nequit, non tamen im mundum animal est, sed potius aptum ad esum neque vero contaminabit ullum, quod ad naturæ suæ rationem attinet. Typi enim, uti dixi, lex et umbra, ‹ adusque tempus correctionis sunt impo sita.Ita enim sanctissimus Paulus scripsit qui busdam. Sed nos forsan delirare putat Julianus, qui dicimus et sentimus. Ostentat se porro ipse magnifice, et stulte sacris Lilleris insultat, et ait JULIANUS. Sed quid longior sum in commemoranais iis quæ ab illis dicuntur, cum videre liceat num við aliquam habeant? Aiunt enim Deum præter legem illam priorem alteram tulisse: illam quippe fuisse ad tempus definitis spatiis comprehensam; postoriorem vero banc exstitisse, propterea quod Mosis tempore ac typo fuerat adumbrata. Iloc falso dici ab iis clare demonstrabo, prolatis ex ipso Mose non decem modo, sed multis testimoniorum millibus, in quibus legem æternam ait. Audite porro nunc ex libro Exodi: Et erit dies hic vobis menoriale et celebrate euin festum Domino in generationes vestras: legitimum æternum celebrate eum. Septem dies azyma comedetis; a die autem primo removebitis fermentum de domibus vestris **. llis alia dicta posiquam Julianus accumulavit, et ostendit legem bis omnibus peternam nomi nari (longas enim verborum ambages ex oratione demendas puto), subdit porro Jain multis ejuscemodi prætermissis, ex quibus ego legem Mosis æternam dicere propter multitudipem nolui, ostendite, vos, ubinam dictum sit illud quod a Paulo postea singulari proditum est audacia: ‹ Christum nempe finein esse legis 87 • UbiHam Hebræis aliam legem promisit Deus præter eam quæ lata est? Nusquam plane; neque porro latæ istius legis emendationem promisit. Audi enim rursus Mosen: • Non adjicietis ad verbum quod ego mandabo vobis, neque auferctis ab co: servate mandala Domini Dei vestri, quæcunque ego mandavero vobis hodie ". Et maledictus omuis qui non * Rom. 5, se Deut. 1V. 2. ss Gen. 1, 31. ss febr. ix, 10. 86 Exod. x, 14, 15. J.

CONTRA JULIANUM LIB. IX. manet in omnibus Vos autem detrahere et dere iis, quæ scripta sunt in lege, parum esse putastis; sed eam demurn transgredi, generosun in primis et magnanimum; nequaquam ad veritatem respicientes, sed ad id quod vulgo probetur. CYRILLUS. Itaque arbitratus est, uti dixi, nos frustra mentiri, tametsi vera loquimur, aut forte callidis etiam argutiis uti, cum lex spiritalis non sit, sensumque Scriptura alio transferre conari, ut transgressionis culpam a nobis depellamus. Sed non ita se res habet, nullo modo. Non enim stolide dicimus, legem divinam prorsus a nobis esse repellendam, quasi nihil in se utilitatis habeat; sed veteribus prodiμήθη tam potius, ut eos Christi mysterium edoceret, et per figuras veritatem eis ostenderet. Sic enim statuimus, Christum plenitudinem esse legis ac prophetarum; utique recte. Annon enim obscuri cujusvis ænigmatis plenitudo esse veritas intelligetur? loccine enim dubium ulli esse potest? Itaque quod res adumbratæ ad veritatem traducantur, Mosaicas leges non tollit, sed ipsius legis intellectum reddit clariorem. Ita legem æternam nuncupatam esse dicimus. Non enim cessavit, cum a nobis ratione spiritalis cultus impleatur. Venit enim Christus, non soluturus legem aut prophetas, sed ut ea potius, sient 321 ipse ait ", perficeret. Atque ut explicata lege, quæ in manibus nobis est, et quam ipse tulit, rem, uti dixi, clarius demonstrem, necessario hæc addenda sunt: Scriptum est de die azymorum * Deut. xxvII, 27.» Matth. v, 17. Et erit dies hic vobis memoriale: et celebrato eum festum Domino in generationes vestras: legitinum sempiternum celebrate eum. Septem dies azyma comedetis ". Et hæc quidem per Mosem statuit Deus. Per vocem autem Isaiæ Israelitis loquitur, et ait: «Neomenias vestras, et sabbata, et festivitates vestras odit anima inea. Facti estis mihi in satietatem *.» Et qui, amaho te, festivitates quas Deus odit perpetuæ sint ac nunquam cessaturæ? Num ergo mentem mutasse Deum dicemus, et quæ initio bona esse pntabantur, ac per Mosen constituta, ea per prophetas subsannasse, et a recto aberrasse, atque humanum aliquid passuNI esse? Ultro enim odisse, quae laudaveris, levitatis utique tibi notam affinget. Quid ergo dicemus, ut tanto probro Deum liberemus? Recte per sapientissimum Mosen statuit, implendas esse typicas festivitates; sed odit futuras et degeneres, quaniam e re veterum erat, eos non esse typis alligalos, malebatque eos a typo et umbra ad veritatis decus pergentes gratissimum sibi cultum peragere, intellectualem nimiruin ac spiritalem. Jussit enim ut qui festum diem agebant, panes conficerent, sed absque fermento. Hoc cum Judæi facerent, ac nihil amplius, implere se legem putabant. Quid ergo linc ad eos utilitatis rediit? No "Exod. xn, 14, 15. 98 Isa. 1. 13 14.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIMEP. ea re Deus aliquo modo est oblectatus? At enim dices, necesse iis utique fuisse ut purificati ad festos dies peragendos accederent. Verum si fermentum inquinare poterat eos qui illo vescebantur, quidni co prorsus abstinebant, ac non in septem numero duntaxat dies, quicunqne Deo addicti vivendi genus ei acceptum colebant? Sed, ut jam antea dixi, etiain in hac lege, quemadmodum nempe et in aliis, intellectualis rei significatio ænigmatice prodita est iis, qui acri et purgata mente istins modi res contemplari possint. Lex quippe de azymis a nobis impletur maxime, qui in fide justificati, et in Spiritu sanctificati sumas, quique 322 spiritalem cultum peragimus. floc modo Scriptura divina fermentum lu nequitiæ typum accipere interdum solet. Ergo mundatos ac puriûcatos festas dies agere jussit, et ab omni vitio longissime remotos, fermentum carnalis impuritatis et vanæ in stultis rebus occupationis non habentes. Nam qui ejusmodi est, praclarus utique celebritatis cultor exstiterit. Quocirca divinus ille Paulus laque epulemur, inquit, non im fermento veteri, neque in fermento malitiæ et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis ". Æterna igitur lex est vetus quidem illa apud Judæos ænigmatice, eadem vero nunc apud nos intellectualiter et spiri« taliter, et secundum veritatem. Et quidem figuris congruum tempus illud erat, quod Servatoris adventum præcessit; veritati autem, quod illud secutum est, quando veritas elulsit. Decebat enim, decebat Israelitas per sapientissimum Mosem erudiri, infantes adhuc cum essent, ac rudiori mente præditi: per Christum vero universorum Dominum, e In quo sunt omnes thesauri scientiæ et sapientiæ absconditi, sicut scriptum est ", veram et perfeetissimam nobis cognitionem afferri, non quæ Mosaica convelleret, sed ca potius ad clariorem rerum intellectum transferret. Quocirca Moses cum ad Judæos verba faceret, faciem velabat, ea re tantum non declarans eos veram legis faciem videre non posse. Quod si dicant adversarii: Si primis secunda præstabant, atque adeo longe poliora erant, quídni potius ea legislator olim atque initio constituit? quæ sæpenumero dixi, etiam nunc in medium afferam. Cum Israelite nondum satis fire mam in Dei cognitione nientem haberent, ab officio suo cito discedebant, et ad deficiendum a Deo valde proclives erant, et instigare non cessabant: vitulum quippe conflarunt, ac dicere ausi sunt: ‹ lli dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Ægypti”. › proindeque iis, ceu levibus ac rudioribus, olscura lex data est, quæ per typum vix ad rerum verarum intellectum eveheret, necdum tamen sanctæ vitæ iter manifeste panderet. Quod autem 323 Deus legem in litteris et umbris positam Israeli desipienti et peccati reo, ac recti nescio, ceu adhuc infantibus, tulerit, accipies ab ipso per Isaia 03 | Car. v, 8.» Coloss. 11, 3. ** Exod. xxxit, 4.

CONTRA JULIANUM LIB. eos in deserto, ut dispergerem eos in regionibus, eo quod justificationes meas non fecerant, et præcepta mea repulerant, et Sabbata mea violaverant, et post cogitationes patrum suorum fuerant oculi eoram. Et ego dedi eis præcepta non bona, et justificationes, in quibus non vivent in eis.» Decebat enim, decebat eos, qui a benevolentia Dei resilierant et conflati vituli rei tenebantur, id enim significare arbitror illud, ‹ Post cogitationes patrum suoruin oculos habere, › Dei consortio prorsus excidere, et in gentium regionibus vagari omni misericordia orbatos. Cum autem bonus sit, et sapientissimi Mosis preces respiceret, legitima quidem eis dedit ad eos erudiendos, sed non bona, sicut ipse ait, neque certe vitam iis qui illa impleverint præstare valentia. Non bona autem præcepta: quomodo: Si veritatis nimirum decus respicias. Veritas enim Aguris incomparabiliter praestat. Siquidem Actitiun non est, Israelitas nullum plane cepisse fructum ex eo quod panibus non fermentatis vescerentur, Deum tamen iis, qui nequitiæ fermentum abjiciunt, et perpurgatum cor habent, nec impuri aut profani quidquam appetunt, tanquam singulare munus largiri ut æternæ vitae sint participes. Quod autem non liceret per umbram legalem adipisci veram honestatem, neque porro ad Deum recta quodammodo pergere, animadvertere licet, Isaia ex persona IsraeBitarum Deum in hunc modum alloquente: • Sedusisti nos, Domine, de via tua ";» et beato Davide ‹ Declinasti semitas nostras a via tua "., Semita enim brevis ac facilis, quæ ducit ad Deum, typus non est, ut dixi, o bone: sed veritas potius, quæ in ipso figuratur. Cum autem sacrarum Litterarum criminator ille dicat, neque aliam legem Israelitis universi Deum uspiam promisisse, neque vero ullanı correctionem Mosaicis præceptis adhibuisse iu utroque mentiri conabor ostendere, 324 prophet voce in medium allata, quæ sic habet: «Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo super domum Israel, et super domum Juda testamentum novum; non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die cum apprehendi ego manum eorum ad educendum eos de Ægypti terra; quia hoc est vocem ita dicente: El levavi manum meam super testamentum, quod disponam eis in diebus illis, ” Ezech. xx, 21-25. 97 Isa. Lxuit, 17 98 Psal. xiiii, 19.” Jerem, xxxı. 31-33. ' II Cor. 111, 2, cit Dominus dans leges meas in mentem eorum, et in cordibus eorum inscribam eas "., Quod cum optime quoque nosset sapientissimus ille Paulus, nonnullis scribit et ait: «Epistola nostra vos estis, quæ scitur ab omnibus hominibus: manifestati quod epistola estis Christi, ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi, Nam cum Deus nobis immittat notitiam suæ voluntatis, at per cognitionem cordibus fidelium inscribat ea, per quæ sanctissimi evadant, qui fieri potest ut umbra non sit inutilis? Porro lex non additamenlum, non diminutionem patiatur; at eadem erit

quæ impletur non jam conspicabili, sed intelle ctuali potius ac spiritali modo. Atque hæc, opinor, quivis a nobis recte dicta cogitataque esse dixerit. Hic autem, quo affectu nescio, Judæorum ritus probat; tum eos rursus vituperat, tanquam ab alíis omnibus segregatos, et per summam stultitiam sacrificare cessantes, cum Elias, inquit, in Carnelo sacrificaverit, ac non in sancta illa civitate, Jerusalem nimirum. Addam ego divinum quoque illumn Davidem in area sacrificasse, cognomento Orna, quamvis lex aperte dicat: c Qui immolaverit vitulum aut oven in castris, et ad fores labernaculi, exterminabitur anima illa de populo suo '., Sed, o bone, inquiet, opinor, aliquis, templum exstabat quo tempore sacrificabat Elias; cum divinus David, non item. At quid prohibebat quominus legi convenienter in tabernaculo sacra faceret? Cæterum illud dico clare demonstratum esse, etiam apud sanctos ipsos vitio non verti, quod leges in littera positas haud valde subtiliter dispicerent, neque admodum exacte implereut. Mentionem vero fecit epistolæ quoque illius, quan dispensationis ergo scripserunt apostoli iis qui vocati erant ex gentibus, et pubescenti adhuc mente praediti. • Visum enim est, inquicbant, 325 Spiritui sancto et nobis, nihil ultra impo mere vobis oneris quam hæc necessaria: ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, et forni calione, et suffocato, et sanguine '.. Significatur autem, inquit, visum non esse hic sancto Spiritui, Mosaicam legem esse dissolvendam. Visumne est, obsecro, servandam esse, atque hoc præcepit? Al nunquid dictu verum est, jussisse ipsum ut legis umbram demum nihili facerent ii qui per ſidem ad veritatem vocati sunt. Quæ enim adhuc parvulo rum viribus paria videbantur, ea per sanctoruin apostolorum vocem præcipiebat. Dicendo autem illud, «Nihil ultra imponere vobis oneris, › docebat gravem esse legen, et ipsis propemodum Israelitis intolerabilem, quam eis non imponerent. Videbatur ergo Spiritui nequaquam ab ¡is legem observandam, sed ad tolerabilia et facilia peragenda enitendum esse, qui pro rebus etiam majoribus sudores ferre nondum possent animo infirmo, et nuper vixque ad Christianum institutum ac vitam augescente. Ad hæc, audax ille et confidens Petrum apostolorum præcipuum cavillatur, et hypocritam esse di › Levit. xvII, 3, 4. 3 Acl. xv, 28, 29.

CONTRA JULIANUM LIB. X. cit, atque a Paulo reprehensum, quod modo Græcoμὲν Galat. 11, 11-14. rum, modo Judæorum ritu vivere vellet, ignorans plane singularem in his consilii rationem. Non enim diversa sentiebat ille discipulus, sed congrua moderatione tempestive utens, omni ratione prodesse iis studebat, qui ad se venirent. Cum autem unis ritibus addictus esset beatus Paulus, aggressus commonefecit *. Metuebat enim ne propositum lateret, et ille dispensandi modus nonnullos offendoret. LIBER DECIMUS. disseruimus, accusante nos, nescio quo modo, veritatis hoste et prævaricationis litem absurde nobis intendente, qui divinas leges exsequi apprime novimus, prudentiusque et accuratius, quam qui nudis ac solis in typis versantur. Cum autem nihil apud nos ejus denten effugerit, ecce demum aliis quodamnodo nos insuper criminibus implicat, et sanctis ipsis initiatoribus nos refragatos ait, et apostolicain traditionem nihili duxisse, eoque impune delatos, quo nos voluntas impulit. Scribit autem rursus in hunc modum Accurate quidem, ut reor, de umbra legali PATROL. GR. LXXVI. 327 JULIANUS. Tam infortunati vero estis, ut ne manseritis quidem in iis, quæ vobis ab apostolis sunt tradita eaque fuerint ab illorum posteris majori nequitia

et impietate tractata. Jesum quippe illum neque Paulus Deum dicere ausus est, neque Matthæus, neque Lucas, neque Marcus; sed bonus ille Joannes, cum sensisset magnam multitudinem in pleris que urbibus Græcis et Italicis jam tum eo morbo captam esse: audiretque, opinor, monumenta quoque Petri et Pauli, clam quidem, sed tamen audiret ea coli, primus id prodere ausus est. Paucis autem de Joanne Baptista commemoratis, rursum ad Verbum, quod ab ipso prædicatur, reversus, Et Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis ";; sed quomodo, dicere veritus; nullatenus auten ipsum neque Jesum, neque Christum appellat, usque eo dum Deum ac Verbum nominet sed sensim et clam fallens quodammodo nostras aures, Joannem Baptistan ait lioc de Christo Jesu testimonium perhibuisse, nimirum hunc esse quem oporteat credere Deum esse Verbum. CYRILLUS. Ecquod vero, quæso te, maudatum apostolicum, seu parvum, seu magnum, a nobis servatum non est? Quid in pejus traductum est ab eorum successoribus, quibus verbi vices a Deo demandatæ sunt, quique sacra dogmata non segniter propugnarunt? Si enim licebit conviciis eos appetere, qui nullius criminis rei sunt, idque facere impune, suis in nos convitiis triumphet; quippe cum nihil facilius sit ei, cui pro nihilo est maledicendi studium, quam montiri, et alienæ famæ temere detrahere. Sin autem existimat consentaneam dictis factisque filem esse oportere, ne temere convitietur, sed are gumentis potius convincat. Sic enim ejus dictis adhibebitur fides. Miror autem quod cum sæpius divinæ Scripturæ verba sursum ac deorsum verset, ac doctrinæ fainam haud vulgarem venetur, tamen a vero prorsus exciderit: quod enim Christus Deus sit, neque 328 Paulum dixisse, neque Marcum, neque Mattbæum, neque Lucam. At si qui velint eoruin scripta perpendere, licet utique manifeste videre divinitatis dignationibus ipsum ab eis ornari, et quæcunque uni supremæ ac præstantissimæ illi naturæ conveniunt, ea quoque ipsi passim tribui, adeoque Deum ipsum nominari. Unde sapien tissimus ille Paulus: Optabam enim ego ipse, inquit, anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelitæ, quorum adoptio est filiorum, et legislatin, el testamentum, et promissa: quorum patres, et ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnes Deus benedictus in sæcula. Amen “. Ecquam vero tu, præter hanc, vocem aliam requires? Ecce enim, ecce, illum secundum carnem ex Judais, hoc est Christum, et Deum supra omnes adeoque benedictum esse quoque ait in sæcula. Amen. Dixit item alio in loco: «Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autein in carne non estis, sed in spiritu, si tanien Spiritus Joan. 1, 14. • Rom. six, 5-5.

CONTRA JULIANUM LIB. Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum sti non habet, hic non est ejus 1.» El rursus: c In memoriam, inquit, vos reduco, propter gratiam quæ data est mihi a Deo, ut sim minister Christi Jesu in gentibus, sanctificans Evangelium Dei '., Cum ergo Christi spiritu ditati homines divinum Spiritum habeant; cumque Paulus ministrum se ordinatum inter gentes tanquam Dei Christi, et prædicationem de illo factam evangelium Dei nominet; cumque ipsum gloriæ Dominum appellet Si enim cognovissent, inquit, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent:. annon certe cavillatur adversarius, et manifesti mendacii reus jure tenebitur? Atqui theologi singulari cura et consilio observabant, ut quamvis eum nossent natura ac veritate Deum esse, tamen ipsum Dei Filium nuncuparent, et substantiæ Patris germanam prolem; quippe qui una cum Patre sit ac exsistat, et in una deitatis natura esse et subsistere intelligatur. Idcirco sapiens ille quoque Joannes in principio Verbum esse prædicat, et Deum esse apud Deum 10 deinde carnem etiam factum esse " id est hominem. Unum ergo theologis, neque id temere, propositum est, dicere nimirum illum esse Dei Filium secundum naturam, 329 quod ita necesse sit omnino Deum esse secundum veritatem illum, qui ex Deo est secundam naturam. Itaque verba divini Pauli jam attulimus, qui Christum illum omnium Salvatorem clare et indubitate Deum nominat. Sed aliorum dicta juvat apponere, quibus Christi tanquam Dei mentionem faciunt. Dixit igitur Matthæus de Joseph: ‹ Hæc autem eo cogitante, ecce angelus Domini apparuit in s0mnis ei, dicens: c Joseph, Gli David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus Jesum: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum Quin et admirabilem illum Joannem his verbis usum dicebat: Ego quidem baptizo vos in aqua in pœnitentiam: qui autem post me venturus est, fortor me est, cujus non sum idoneus calceainenta portare: ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam "., Præterea Dominum ipsumn nos alicubi compellare asserit: «Venite ad me, ounes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos "; › el cum hujus sæculi consummationem prænuntiaret, rursus dixisse: Sicut ergo colliguntur zizania, et igni comburuntur, sic erit in consummatione sæculi: mittet Filius hominis angelos suos 18. › Num igitur, o præstantissime, liberare posse peccatis 1• Joan. 1, 2. ss ibid. 14. 19 Matth. 1, 20, 21. Rom. vu, 8, 9. * Rom. xv, 15, 16. 'I Cor. 11, 8. *ª Matth. 111, 11, 12. ** Matth. x1, 29, 30. 18 Matth. xus, 40, 41. Legendum videtur

aliquos, alteri quam soli et vero Deo conveniet? Leguin enim domini sunt ii, a quibus statuuntur, non alii. Quo pacto vero populum suum servare quoque dicitur, cum unus Deus hominibus dominetur? Sed et hominum mediocritate ac viribus majus esse aio, quam ut in sancto Spiritu baptizare queant credentes in ipsum. Addo, quod area sit mancipi, id est, homines qui splcis signidicantur, nulli quidem homini præterquam uni Christo convenire. Dens enim erat factus caro, id est homo. Cujusnam vero jugum, amabo te, subeant homines? annon eos soli Deo subjici jure dixeris? Jatri quomodo jussit Christus, ut jugum ejus tollamus super nos, nisi Deus et ex Deo sit secundum naturam? 330 Quoinodo vero ejus sint angeli illi qui in cœlo sunt? «Mittet enim, inquit angelos suos.» Atque hæc quidem nobis Matthæus, ut alia quamplurima taceamus, no huic disputationi "testimoniorum cumulum extra rem ingessisse videamur. Porro Marcus eamdem ubique sententiam sequitur, et cum Matthæi scriptis convenit. Scribit quippe: «Initium Evangelii Jesu Christi Filii Dei ". › Quod autem is, qui naturalis ac verus est Dei Filius, atique sit etiam Deus, num cuiquam dubium esse potest? Rursus autem ait, Dominum sanctis apostolis dixisse, • traditum iri se in nianus hominum peccatorum, a quibus illudendus esset et crucifigendus "; › Petrum autem divinum ei respondisse: • Absit a te, Domine, non erit tibi hoc ";» ad hoc Christun respondisse Vadle post me, Salama, scandalum es mihi, quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed ea quæ hominum ". › Non enim sapuit ea quæ Christi sunt Petrus, cum ei contraria diceret. Deum igitur certe Christum nominavit ipse quoque, qui Petrum sapere dixit, non ea quæ Christi sunt, utpote Dei, sed ea potius quæ hominum. Refert autem ipsum rursus dixisse: ‹ Nam qui me erubuerit et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in gloria Patris sui cum sanctis angelis ". At nisi Deum sciat illum esse, quomodo in gloria Patris venturum dicit stipantibus sanctis angelis? quomodo in majestate deilatis Filius honinis? quomodo in summis honoribus et supra omnem creaturam positus Jesus-Christus, hoc est ille, qui ex muliere secundum carnem natus est? An ergo veri indagandi cupidis ambigendi locus est, quod cum scirent Dominum vere Deum esse, divinitatis prærogativis ipsum conspicuum fore dicunt tempore dispensatiouis exacto? Quo tempore consentaneum erat, ut, qui in similitudine nostra factus est, utique humanitatis modum despectui non haberet. dein porro de illo divinum Lucam sensisse, ex ejus scriptis facile certe patebit. Angelum enim Dei refert ad Zachariam illum, Joannis patrem, dixisse; ‹ Et erit gaudium tibi, et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt ".» Et postea ‹ Et multos filiorum Israel convertet ad Dominum 1º ibid. 23. 30 Luc. 1x,20. Luc. 1, 14 16 Marc. 1, 1. 17 Marc. x, 33 seqq. se Matth. 22.

CONTRA JULIANUM LIB. X. Deum suum.. Quem ergo annuntiabat per unia versam Judæam 331 Baptista ille divinus? Annon Jesum, quem designabat, dicens: «Ecce Agnus Dei, qui tollit peccatum mundi w?, Quosnam convertit ad Dominum Deum? Annon ad ipsum dicendo: «Ego vidi, et testatus sum quod hic est Filius Dei s?, Quin etiam Zachariam ipsum de filio suo prophetasse ait: «Et tu, puer, propheta Altissimi vocaberis præihis enim ante faciem Domini parare vias ejus åd dandam scientiam salutis plebi ojus, in remissionem peccatorum eorum.» Rursus autem scribit sanctum angelum ad sanctam Virginem dixisse de Christo Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur "., [Vide igitur quomodo Altissimi prophetam Joannem dicat vocari (4)] prophetane Pater Altissimam dicens esse Jesum, eumque Altissimi Filium angelus quoque divinus nominet. Eadem enim gloria præditus est cum Patre, et per omnla æqualem Filium ex ipso genitum jure con cipies. Nam ex eo, quod homo factus est ratione dispensationis, nihilo tamen certe inferior est ipse, sed in suis rationibus consistet incarnationis modus. Cutn sit enim per omnia simile et immutabile secundum naturam ex Deo Patre Verbum, nihil in sua natura labis accepit, ex eo quod factus est nobis propter nos similis, sed ut Paulus ait: ‹ Jesus Christus beri et hodie: ipse et in secula s. Jam adversarium minus pie Joannis vocibus refragari accurate nobis, opinor, demonstrandum est. Non enim, ut ipse ait, quod sanctorum moniments, Petri, inquam ac Pauli, nonnullis in pretio esse viderat, adductus est ut Jesum Christum Deum esse diceret. Credibile enin non est, illum eam ob causam adductum ut Deum illum prædicaret, sed a Spiritu sancto impulsum. Dixit enim alicubi Christus sanclis discipulis: «Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis”. Sed neque primus dixit Jesum esse Deum. Etenim qui aute illum scripserant, Lucas, inquam, Matthæus et Marcus, Dominum ac Deum nominarunt ipsum, supremam ei gloriam ubique tribuentes. Hic autem mendacium inter præclara facinora statuens, pertendit divum evangelistain dixisse Verbum caro factum est ",» non tamen quomoda, pudore, opinor, deterritum. Nusquam autem ail ipsum, neque Jesum, neque Christum, donec Deum Verbum appellet. Verum nunquid subtiliter valde et ad 332 veritaten accuratissime de his ille disseruit? Ne quis euim carnis nativitati Verbum hominem factum contemporaneum esse suspicaretur, aut recentem ac nuper editum esse Deum diceret, necessario præfatur quod in principio erat Verbum ",, Deus exsistens, et quod Patri ss Luc. 1, 16. 28 Joan. 1, 29. st ibid. 34. * Luc. 1, 76, 77. 36 ibid. 32. s flebr. xuit, 8. ss Matth. 18 JOAN. so ibid. 1. Quæ uncis inclusa sunt, desunt in Græco exemplari.

cuæternum, atque e apud Deum erat.» Unum enim est cum Patre suo identitate naturali, quamvis secundum propriam hypostasim, et intelligatur, et sit. Et Per ipsum omnia facta sunt ".› Omnia cum simpliciter initio dixisset, ita se ad enarran dum Incarnationis mysterium convertit. Dixit enim, Verbum carnem factum esse id est hominem), nullain passum mutationem in id quod non erat mutationis enim expers Deus est et mutationi in his non esse obnoxium, non aliunde, sed in se po tius substantialiter habet. Quod autem ex sancta Virgine sanctissima carne assumpta homo prodierit, et quod erat manserit, plane comprobavit, dicens Et habitavit in nobis; quod non ex mutatione et conversione in carnis transisse naturam ipsum indicat, sed in ea habitasse, aut in sancto veluti templo, corpore nimirum suo, fuisse. Hic aulem eorum quæ dicta sunt plane rudis, in Theologum impudentissime debacchatur, eumque Joannis verbis inconsiderate confisum ait de Unigenito verba cisse, neque porro Christum ipsum aut Jesum minasse. Sedl Julianum temere nunc quoque nugari et inconsideratam prorsus accusationem instituere, ex ipsis Litteris sacris videre licet. Verissime enim accipit verba sancti illius Baptistæ, quæ de omnium nostrum Salvatore Christo protulit. Postquam enito Carnem Verbum factum esse, dixit, tunc sane, tunc opportune admodum et Christum nominat, et Jesum, et divinitatis dignationibus præditum ait, licet nobis similis factus sit ratione dispensationis. Scripsit igitur ipse quoque in bune modum: ‹ Cum auten esset Hierosolymis in Pascha, in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa ejus, quæ faciebat super infirmos. Ipse autem Jesus nou credebat semetipsum eis eo quod ipse nossel nia”。 Item: Cum ergo sero esset die illo una Sabbatorum, et fores essent clausæ, ubi erant disciτῶν puli congregati proter metum Judæorum, venit Jesus 333 et stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis ".» Ait etiam alicubi Dominum ipsum ad Patrem et Deum qui in caelis est dicere: «ll:ec est autem vita melerna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem sisti Jesum Christum ". › Quod autem ei homini facto servərit ea quæ divinitati conveniunt, ex ipsius ver his patebit. Sæpissinie enim Vitam ipsum et Lucem nominat, adeoque potestate et gloria Patriæqualem, et incomparabili supra omnes eminentia præditum. Hic autem vitilitigator, qui malum usque animo versat, et quiddam assidue venatur pervestigatque unde Christianam religionem vexet, ut sperat, per aliam veluti viam graditur, et ail JULIANUS. Sed hoc quidem de Jesu Christo Joannem dicere, ne ipse quidem inficior. Quanquam placet nonnullis st Joan. 33 Join. 11, 23, 21. 3 Joan. xx, 19. ** Joan. xvii, 3.

CONTRA JULIANUM LIB. X. impiis, alium quidem esse Jesum Christum, aliud Joan. 1, 18. so ibid. 14. • Prov. x11, 27. vero, quod a Joanne prædicatur, Verbum. Verum non ita res est. Nam quem ipse ait esse Deun Verbum, hunc esse dicit illum Christum Jesuin a Joanne Baptista cognitum. Animadvertite igitur quo pacto caute, seusim, et clam fabule colophonem impietatis inducat, tamque versipellis ac fraudulenlus sit, ut rursus tergiversetur, addens: Deum nemo vidit unquam. Filius unigenitus, qui est in sinu Patris, ipse enarravit "., Utrum igitur hic est Deus Verbum caro factum, unigenitus ille Filius, ille qui est in sinu Patris? Et si quidem ipse est quem puto, vidistis nempe et vos Deum: «Habitavit enim in vobis, et vidistis gloriam ejus”. Cur addis igitur, quod Deum nemo vidit unquam? Vidistis enim vos, si uon Patreın Deum, at certo Deum Verbum. Sin autem alius est ille unigenitus Deus, alius vero Deus Verbum, sicuti ego nonnullos e vestra secta dicentes audii, videtur ne id quidem audere Joannes. CYRILLUS. Enimvero quispiam ipsum forsan putaverit pro ingenii docilitate recta dei assentiri, ita ut dicat ipsum Christum Jesum illud esse incarnatum Dei Verbum. At vaſrum insuper istud esse consilium, ex iis videre licet, quæ diximus. Speravit enim facile se ostensurùm optimum illum evangelistam suis dictis adversari, et secum pugnantia loqui. 334 € Sed non assequetur dolosus prædam, sic uti scriptumn est s. Dixit enim, utique valde prudenter, quod Deum nemo viderit unquam. › Deus enim certe aspectabilis non est: sed vidimus Filium mentis oculis, Dei et Patris gloria conspicuum, et Genitoris sui pulchritudine refulgentem. Atque hoc ex ipsis effectis demonstratum est. Est enim character et splendor gloriæ ejus "; et non- ratione figuræ nostræ ei assimilis (Deus enim corpore et forma caret, uti dixi, et quantitatis ac magnitudinis est expers, atque ut uno verbo dicam, omni mente et oratione major); sed quatenus intelligitur Deus, omnia exsistens quæcunque Pater est, dempio hoc uno, quod Pater est. Unde cum unus e sanctis apostolis alicubi diceret: c Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis; respondit, dicens Tanto tempore vobiscum sunt, et non cognovistis me, Philippe? Qui vidit mne, vidit Patrem ".» quomodo non recte aliquis conjecerit, quod si propositum ei esset dicere, genitorem forma corporea similem esse, cur potius diceret: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi; si autem facio et si mihi non vultis credere, operibus credite **?» Quorum enim æqualis est per omnia et eadem efficacitas, borum eadem erit utique rationatura. Itaque dixerim ego, vir praestantissime Non inveniemus divinum evangelistam suis dictis » Hebr. 1, Juan xiv, * Joan. x, 37,

repugnare, quamvis dicat • Deum visum esse nun- θεquam, › el quandoquidem Jesum vidimus iis modis, quos prius attulimus, non erit inelax ille propugnator veritatis, quin potius res utrobique vera est. Divinitatis enim natura invisibilis est Filius, visibilis tamen in gloria quæ Deo couvenit, et quando homo factus est. «Tunc enim et ipsum vidimus, et gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiam et veritatis ".» Quocirca divinus ille David incarnationis mysterium prædixerat, dicens: • Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit". › Item propheta Isaias veluti protensa manu demonstrat incarnatum, et ait: ‹ Ecce Deus noster, ecce Dominus cum virtute veniet, et brachium cum dominatione ".» Addam et beatum Baruch Isaim verbis suffragantem. Dixit enim ipse quoque alicubi: «Hic est Deus; non aestimabitur alius ad eum. Adinvenit 335 omnem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo: et post hæc super terram visus est, et cum hominibus conversatus est *. › Filium igitur ut hominem in terra vidimus degentem cum hominibus, invisibilem quidem cum Patre, secudum divinitatis naturam; sed visibilem una cuin Patre, intellectualiter, divinitatis nimirum et miraculorum præstantia. Divina quippe signa solo nutu perfciebat. Porro Julianus ad quidvis comminiscendum præceps, et cujusvis sancti accusator, nos venerationi sanctorum martyrum addictos esse criminatur, et ait JULIANUS. Verum istud quidem mali a Joanne cepit initium. Quæcunque autem vos deinceps adinvenistis, additis ad priscum illum mortuum novis mortuis, quis pro dignitate satis exsecretur? Sepulcris ac monumentis implestis omnia, licet apud vos nusquam dictum sit circa sepulcra versandum esse eaque colenda. Εo vero progressi estis nequitiæ, ut putetis no Jesn quidem illius Nazareni ea de re verba audienda. Audite ergo quæ de monumentis ille dicit «V vobis, Scribe et Pharisai hypocritæ, quia similes estis sepulcris dealbalis; foris sepulcrum apparet formosum, intus autem plenum est ossibus mortuorum, et omni inmunditia ".» Si ergo se pulcra Jesus immunditia plena esse dixit, quomodo vos super iis Deum invocatis? Ilis subjungit, quod cum quidam discipulus diceret: Domine, permitte mili ut primum abeam, et sepeliain patrem meum;: ipse responderit Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos BUOS 6. 41 Joan. 1. 14. 48 Psal. XIX, 3, "Isa. xI., 10 Baruch. 11, 36-38. 4 Matth. Asit, 27. “Matth.

CONTRA JULIANUM LIB. X. CYRILLUS. Plurima de his antea cum illo disseruimus, et longa nobis superius in istis consumpta est oratio. Pauca tamen etiam nunc ei respondenda existimo. Equidem corporum loculos immunditia carere non dicimus. Verumtamen æquum non fuerit hanc ob causam mortuorum virtutem oblivione præteriri. Sed neque quod lege naturæ corpus eorum, qui præstantissimam vitam duxerunt, e terra in terra!!! solutum sit, honoribus cos afficere pro nihilo liabeLimus, cum lios nemo non 336 quodammodo laudaverit, quod optinum et præclarum vitæ genus susceperint, ac mortem saepius contempserint, ut aliquid de se laude dignum posterorum maudaretur memori. Audivi enim quendam apud Homerum dicere Ne certe ignariter et inglorie percam, Sed magno aliquo patrato facinore et seris nepotibus [audiendo. An igitur eum, qui non ignavus et inglorius excesserit e rebus humanis, sed magnum aliquid et illustre patrarit, silentio et oblivione præteriri decet; an honestissimis laudibus ornari, longoque et perpetuo honore affici a nobis, utpote qui tantum non cum ipsis certavimus, et virtutis eoruin consortes no socii exstitimus? Qui enim eos laudandos suscipiunt, quod eximio vitæ itinere decurso adversos casus nihili fecerint, nunquid jure etiam præclare factorum una cum ipsis erunt participes? Quod jam prius dixi, repetam iterum. Athenis annua certamina disertissimo cuique proposita fuisse perhibent de laudandis iis, qui periculo pro Græcia suscepto Barbarorum insolentiæ tametsi numero pauci obstiterunt, quique innumerabili hostium agmine louge quidem minores, cum vincere non possent, pro victoria generosa morte arrepta, nionumentis et laudibus apud Athenienses digni sunt habiti. Adeo ut aliquibus religioni quoque res essel Non enim, aiebant, per eos, qui in Marathone occubuerant: neque per eos, qui ad Artemisium aut Platais in acie steterant: neque per complures alios qui in monumentis publicis jacebant. Cum igitur Athenaruın facundissimis illis oratoribus, quamvis idola colerent, equum visum sit ornare laudibus eos, qui præclaram mortem non defugissent, et ad ipsa corporum sepulcra procedere (corall ipsis enim reliquiis egregiorum facinorum laudes oratione prosequebantur): cur demum præstantissimus Julianus in Christianorum humanitatem perperam invectus est, quod venerationem et honorem erga sauctos martyres plurimi faciant, qui omnes quotquot fucrunt, sno sangnine temporariam vitam constantia fidei, et gloriationė pietatis in Christum, commutarunt? An forte ridendos illos existimat, nec mequo animo ferre potest, 337 quo non illi quoque fuerint apostatæ, imbelles, fugaces,

ignavi, et supini, et pietatis in Deum contempio res, sicuti nimirum ipse ille qui corum virtuti detrahit? Atenim, inquit, fugienda sunt sepulcra, quæ Christus etiam ipse immunditiei plena esse dixit. Sciebat enim mortuum sic abominanduin esse, ut ae discipulo quidem permiserit patrem sepelire. Atqui nos illum sensum eorum, quæ a Salvatore dicta sunt, penitus ignorasse nullo negotio vilemus. Etenim a sepulcris recedere non jussit, quamvis ea mortuorum ossibus et omni inpuritate scalere nosset; sed sepulcris dealbatis potius comparare voluit captiosam illam et simulatam Plarisorum nationem, qui probitatis famain et existimationem specie tenus sulfurabantur, sed improbitatis et omnis immunditia, spiritalis videlicet, refertum pectus habebant. Præcipiendo ergo discipolo, ut sequeretur se, aliisque sepelire mortuos permitteret; docuit nos charitati in Deum esse jure postponendos, co quod pietate etiam in parentes majora sunt qùæ ad Deum pertinent. Rerum enim auctor ac universi conditor ipse est. Quod autein non ignoraret sepulcra sive mortuos nullam menti bus hominum posse labem inducere, manifeste declarat, cum ad mortuos et ipsa monumenta dignatur accedere. Ita forte Lazarum etiam fetidum ad vitam redire jussit *. Ita archisynagogi filia mirabiliter revixit. «Tetigit enim, inquit, manum ejus, dicens: Puella, surge". Praeterea et in Naim, quæ Judææ civitas una erat, viduæ filium excitavit, lacto loculo, cun inclamasset: • Adolescers, tibi dico, surge ",. Quam enim, quæso, labemn nostris animis inducent viri mortul reliquiæ? An mentem nostram polluent, aut ad nefanda pervertet fetur ille qui in sensus incurrit? Quanquam quid ad hanc stultitiam addi potest? cun præsertim videamnus mortuorum reliquias, non nudas aut negligenter in terram disjectas, sed apprime reconditas. In terræ enim penetralibus velut in sinu matris latent. Objiciet porro qui defendendos mortuos susceperit Quid causa est, cur sepulcra vel mortuos abominandos putes.338 Quam labem corpus aut sepulcrum iis immittel, qui propius accesserint? justitiæ cultorein injustum efficiet? impudicum et intemperantemn eum, qui sit frugi ac temperans? avarum, qui sit liberalis? crudelen et immiten, qui sit lenis ac facilis? impium, qui Dei sit amans? Minime vero non enim inficient, opinor, animi bona mortuoruin reliquiæ, sed voluntatum potius ad turpia propensiones. Cernis bas leges, quibus ad recti bonestique viam dirigimur? Hæ puniunt adulteros, injustos, raptores, et aliis criminibus irrelitos; neminem tamen eorum, qui sepulera adeunt, aut accedunt ad mortuos, pœna dignum vides illas statuere. Al sepulcra nonnullos improbus efficiunt, of Joan. 43. ** Marc. ♥, 41. * Luc. vii, 14.

CONTRA JULIANUM LIB. et al res nefarias inducere queunt, et animali per fundunt impuritate per leterrimum illum quen spirant odorein. Ergo prosint improbis, eosque a malis moribus vindicent officinæ unguentariæ, et frequenter versari in illis; etiam adulterii reus aliquis coronetur rosis, corpus unguentis perfundatur, tum ab onıni crimine liber esto. Nam si malos efficit sepulcrorum impuritas, a malitia vicissiın odoratissima quæque loca, foresque adeo, puros efficient. Atenim forsan illud apud se commenti, magnum quiddam se concepisse et eloqui putabant. Omne quippe cadaver, seu mors etiam ipsa, res est diis admodum invisa. Idem sensus est in nobis, idemque ac illi facere solemus. Cæteroquin divina Scriptura sancitum nobis est, unum esse Deum ηaturalem ac verum, aliumque præter ipsum neuinem adorare soliti sumus. At dii sunt, nobis similes, quibus invisam quoque mortem esse dicitis, qui hominibus in mortem et exitium lapsis condolent, eorumque casu afficiuntur. Sed si dii sunt, et reapse hominibus morti obnoxiis condolent, quidni potius ea obstrictos liberant, ac infelici in statu positas, el, si non omnes, saltem adoratores suos, miseratione prosequuntur? Verum eos Orcum metuere, poetarum ille princeps sciebat, adeo ut detrectare fas non esset, quod per eum locum juratum fuisset. Jurantem enim induxit quemdam deorum, ac dicentem ἄfloiner., lliad, Sciat nunc istud terra, et calum latum superne, 339 ipsa subterlabens Stygis aqua, quod mari [inum Juramentum gravissimum est beatis diis. Junonem vero inducit Jovem fratrem et conjugemm suum compellantem his verbis Severissime Saturnie, quale verbum dixisti? Virum, eumque mortalem, din destinatum falo, Quomodo vis a morte tristi liberare? Fuc at non probabimus dii reliqui omnes. Cur enim, inquit, frustra te laborare non sentis, et quærere quæ non possis assequi? Quid ergo? putasne te a recto non prorsus aberrare, atque omni laude jure excidere? Cum ergo Musis illi afflati homines, qui se divinitus edoctos venditabant, et res deorum in primis callelant, deos ipsos morti et fatis obnoxios esse dicant, quid causæ est cur Christum mortuum nominet, illum mortis victorem, et corruptionis profligatorem? Eam quippe ab aliis ineffabili ac divina potestate et vivifica virtute repulit, sed in mortem incidere volens libensque suæ carni permisit, non magis ut niortalem conditionem firmaret, quam ut corruptionem solveret, niortenique destrueret. Nam cum illud esset corpus vila, ipsius nempe Filii cuncta vivificaulis, iden jure merito vivens, mortis vincula non subiit. Qui ergo mortuus est ille vivens, ac vivitiens, et mortis Iliad. 11. 440.

profligator? Porro, non minus peccat, dun mortuos nominat eos, qui spe vitæ temporariam carnis mortem sunt perpessi, sanctos martyres dico, de quibus clare admodum scriptum est: «Visi sunt in oculis hominum mori, et æstimata est afflictio exitus illorum, et quod a nobis est iter, exterininium. Illi autem sunt in pace, et spes eorum ¡mmortalitate plena **.» Ut enim ipse alicubi Salvator ait: «Vivunt Deo victuri: non euim est Deus inortuorum, sed viventlum **, › is propter quem ad tam præclaram generositatem aspirarunt. Quocirca haec a nobis opinor dicta esse utique sapienter. Ilie hæc vero cum tam eximias res aut non intelligat, aut mirari certe nolit ad mendacia revertitur, et ait JULIANUS. Quæ cum ita sint, cur sepulcris advolvimini? Vultis accipere causam? Non eam ego proferam, sed Isaias ille propheta: ‹ In sepulcris et specubus dormiunt propter somnia "., 340 Videte igitur ergo quo pacto Judæis incantationis vetus istud opus fuerit, indormire sepulcris somniorum causa. Quod certe et apostolos vestros credibile est post magistri mortem fecisse, vobisque qui primi credidistis ab initio tradidisse, et incantationes cailidius quam vos peregisse, sed posteris iucantationis istius et exsecrationis oficinas publice exposuisse. CYRILLUS. Atqui revixit Christus divina, uti dixi, dispensaLione, cum suo corpori mortem gustare permisisset. Per banc quippe mors abolita est. Cæteruin doceat obiter, ubinam diviul discipuli nobis tradiderint, oportere sepulcris advolvi, et a mortuis visiones aut somnia quærere: sed non potest, nullo modo. Verum hic suo more nobis imposuit. Bonus autem vir non animadvertit, se convicia illa non magis in uos quam in superstitionem gentilium effundere, easque res vellicare, quas amore studioque complecuur. Jedi enim, et nos corun successores, quote quot sacras divinasque leges sequimur, nequaquam visiones in somnis quærere solemus, neque vero spectris Inanibus pueriliter oblectari, sed aversari talium rerum interpretes. Lex autem de bis in Denteronomio ita se habet: «Si autem surrexerit in te propheta, seu somnians somnium, et dederit tibi signum, vel prodigium, et venerit signum aut prodigium, quod locutus est ad te, dicens: Eamus, et serviamus diis aliis, quos uescitis; non audietis verba prophetæ illius, vel somniantis somnium illad”. › Igitur vana quidem insomnia aversari jubemor. Verumtamen cultoribus dæmoniorum chara jlla sunt, et magno in pretio ne honore habentur. Et sane Porphyrius Pythagoræ vitam explanans ita scribit: Antiphon autem in eo libro quem scripsit de »ª Isa. LXV, 4. 60 Sap. 111, 3, 4. * Luc. xx, 38. 63 Deut. xiis, 1-3.

CONTRA JULIANUM LIB. X. vita hominum virtute illustrium eximiam ejus tole sepulti. Εt ipsa quidem satis eat al probandum experientia: verumtamen ex veteribus litteris et rantiam in Ægypto commemorat. Pythagoram quippe probatis sacerdotum Ægyptiorum institutis, cum corum particeps esse vehementer cuperet, Polycratem tyrannum rogasse, uti apnd Amasim Ægypii regem amicum et hospitem litteris ageret, ut in eorum quos dixi disciplinam admitteretur. Declaravit autem qualis hæc esset, addens: Pervenit vero etiam ad Ægyptios, 341 Inquit, Pythagoras, et ad Arabes el Chuldaos, a quibus et interpretandorum somniorum scientiam accurate didicit, tum divinatione, quie thure fiebat, primus usus est. Et quidem in Ægypto cum sacerdotibus versalus est, et sapientiam didicit, et linguam Ægyptiorum. Igitur incantationes nequaquam ejus majores neglexerunt, sed eus impri mis coluerunt ac vehementer mirati sunt, adeo ut longinquas peregrinationes ejus artis causa inulti quoque susciperent. Cum autem ad confirmanda sua mendacia Isaiæ verba proferal (putavit quippe se ex iis probare posse, divina lege eruditos advolvi solere sepulcris, et somnia quærere), discal a nobis, illos ejus criminis immunes repertum iri, quo tempore cervicem sacris legibus subjectam habuerunt, et unuin naturaleni ac verum Deum, et universi conditorein ac dominum, coluerunt. Postquam autem falsos deos coluerunt, tunc sane, tunc illos videas in monumentis impuris versatos, et divinatioui illi per somnia vehementer addictos. Ad cujus rei probationem, uti dixi, prophetæ vocibus utar. Ait enim tanquam ex persona Dei: ‹ Populus iste qui exacerbat me, coram ine semper; ipsi immolant in hortis et adolent incensum super laterem da'moniis, quæ non sunt, et in sepulcris et specu bus doriniunt propter somnia “. › Igitur cum naturali Deo adhaerescere contempsissent et sacricits Juliani deos, hoc est, impuros dænionas colere coepissent, tunc et in sepulcris dormitantes somniorum visiones divinationis et magiæ fecerunt genus. Miror autem, quod cum proposita sit omnibus ad legendum Græcorum historia, adeoque facile sit cuique videre quæ de ejus diis in ea scripta sunt, mortuos tamen ac sepulcra exprobret ille ipse, qui el mortuos habet quibus divini honores tribuuntur, et pro sepulcris ipsa templa in iis quippe sunt historiis docere facilius fuerit. ** Isa. Lxv, 3, 4. Enimvero Dinarchus, poeta non ignobilis, Bacchi res apud Indos gestas commemorans, postquam accurate persecutus est quo pacto Actæonem et Lycurgum interemerit, 342 ipsum etiam a Perseo interfectum asserit, ac Delphis sepultum apud Apot linem cognomento Aureum. Porphyrius autem de Pythagora sic rursus infit: Post hæc vero cum Po

lycralis tyrannis Samios invasisset, ratus homini phi ¡osopho nequaquam in tali republica vivendum, in Iınliam ire cogitavit. Delphos autem appulsus, elegiacum carmen sepulcro Apollinis inscripsit, quo docebat, Sileni quidem filium fuisse Apollinem, verum a Pythone interfectum, in loco autem qui Tripus dicebatur sepultum fuisse: cui nomen istud est inditum ex eo, quod tres filiæ Triopi sorores inibi Apollinem eluxerant. Hic celeberrimus ille Tripus, qui civilatibus et regionibus Græcorum oracula reddebat, et ingenti omnibus erat admirationi, sepulcrum igitur fuit ejus qui oracula edere ferebatur, quem tres Triopi sorores eluxere, inisere interemptum illuın cernentes, et mortuum, jacentem miserabiliter, uti dixi, defentes. Nec eatenus tantum vita Pylliagora. Addit quippe de ipso Porphyrius: Cum autem in antrum Idæum nigra lana amictus descendisset, ler novenos dies ibi solemni more commoratus est, et Jovi parentavit, et pulvinar ridil quod quotannis ei sternitur, et epigramma sepulcro illius fuscripsit, hoc titulo: PYTHAGORAS JOVI, cujus initium jacet hic magnus, quem dixere Pelasgi. Jam vero si Pythagoram nugatum esse putant, cum sepulcro Jovis inscripsit illud: Hic jacet Jupiter; quid eun venerantur? Quod si omni veneratione dignum illum existimant, non jam falsa dixisse intelligatur aut dicatur. Scripsit enim vera, et morInus est ille deorum supremus, cujus sepulcrum Cretenses etiam fabricati sunt. Clemens autem eruditus vir, et multarum historiarum scientissimus, de diis ac templis ita quoque scribit: Non enim istuc silebimus, sed iis quoque probabimus templa auspicalo quidem dici, verum sepulcra esse, hoc est, sepulcra templa nominata esse. Vos vero nunc saltem superstitionis delete memoriam, pudeaɩque sepulcra colere. In templo Minervæ, quod est in arce Larissa, sepulcrum est Acrisii. Athenis aulem in arce Cecropis, ut ait Antiochus in nono historiarum. Quid vero Erichthonius? annon sepultus est in templo Poliadis? 343 Immaradus autem Eumolpi et Daire flius, nonne in ambitu Eleusinii sepultus, quod est sub arce? Filia autem Celei sepulta sunt Eleusine. Quid tibi Hyperboreorum feminas commemorem? Hyperoche et Laodice vocatæ, in Artemisio Deli sepultæ sunt; hoc autem est in Apollinis Delii templo. Leandrius autem refert, Clearchum sepultum esse Mileti in Didymæo. Hic Leucophrynes monumentum præterire non debemus, Zenonis Myndii auctoritatem seculi, quæ Magnesiae sepulta est in Diane templo. Neque vero Apollinis arum, quæ est in Telmisso, quam ipsam quoque scribunt esse monumentum Telmissis valis. Plolemæus uutem Agesurchæ filius in primo libro de Philopatre scribit, in Paplo, in templo Veneris sepultum esse Cinyram et ejus nepotes. An igitur sepulcra nobis et mortuos exprobrare deinceps audebitis? aut risum tenebitis, condolentes mortuis vestris diis, et

CONTRA JULIANUM LIB. X. unoriuorum loculos esse credentes, quæ lora sacra existimatis? Sed nos Julianus accusat præterea. tanquam legalia præcepta contempscrimus, et ait * Gen. 1, 7 * Joan. iv, 24 JULIANUS. Vos autem ea, quæ Deus ah initio quidem est abominatus, cum per Mosem, tu per prophetas, sectamini; sed victimas aris admovere et sacrificare defugitis. Ignis enim, inquit, non descendit, quenadmodum Mosis tempore, qui victimas consunial, Semel hoc sub Mose factum est, et sub Elia Thesbite iterum, longo post tempore. At quod asportari debere alienum ignem Moses crederet, et jam ante hunc Abraham patriarcha, paucis ostendam. Commemorata vero Isaaci historia, rursus exemplum affert Abelis, aitque illum, cum sacrifcaret, non de cœlo ignem habuisse, sed aliunde aris intulisse. Tum auxie scrutatur quæ sit amborum ratio. Abelis enim sacrificium probat Deus, sed Caini reprobat; et quid sibi velit istud: Nonne si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti? quiesce ** Istiusmodi autem verba conatur accummodare speculationibus. Viventi enim Deo utique sacrificium, inquit, animantium gralius est, quam ex terræ frugibus. 344 CYRILLUS. In his itaque tota ejus absolvitur oratio. Verbose enim frustra disputat, cum brevem se fore promittat: ut appareat, ubique veritatem odisse. Nos enim nutibus divinis minime repugnare, nemo non animadverterit. Paremus aurem præceptis Mosaicis, legem spiritaliter iniplentes, et sanctorum prophetarum præconiis ad veritatis notitiaın et inculpatam sacrorum dogmatum cognitionem dirigimur. Quod autem ait, nos cruentorum sacrificiorum usum repudiasse, nosque ab eo cultu forsan abstinuisse putat, quoniam ignis cœlitus non descendit; necessario dicimus illum a vero aberrare. bobus enim immolandis destitimus, non certe quod ignem non demittat Deus, sed quod, cum typi et unbræ ad ve ritatem traductæ sint, cultum spiritalem et imma culatum supremo omnium Deo consecrare jussi sunus. c Spiritus enim est Deus, inquit, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare "Sciat tamen, Christi mysterium fuisse prædictum in eo, quod ignis in əltaria divina descenderit, illum demittente videlicet optinio illo reruin omnium opifice Deo, et per res sensibiles ac visibiles eas, quæ in sensum non cadunt atque animo percipiuntur, efformante. Cum enim ab optimo illo Moyse excitatum fuisset in solitudine tabernaculum,

ignem dedit Deus, pervigilcm vero et perpetuum il lum esse jussit sr: quiuiino proposita poena sancitum. ac reditum est, ue quis alienum ignem importaret. Ilac enim de causa perierunt dilii Aaron. Sed, uti dixi, Christi mysterii vim umbræ parturiunt. Deuin enim in specie ignis Scriptura sacra fere accipit. Sic enim ipsum visum esse ait filiis Israel in moute Sina. Itaque ille altaris ignis eximius erat, nec cum alio mistus. Alteri enim Deo adnumerari non potest Deus solus, ac secundum naturam ille omnium supremus. Nam quomodo sacrum ac divimum tabernaculum violasset alieni ignis importatio, mist forsan existimes quul, si alienus inferretur, typus nociturus esset veritati, non eo modo, quo par est, illam exprimens; siquidem unus est natura, ac vere Deus, eique nullus plane admumeratur, 345 qui profecto verius tabernaculum, hoc est Ecclesiam luce spiritali collustrat, et ab omnibus quoque rationales lostias libens accipit. Alius itaque ab ipso nullus concipiatur Deus, sed rejiciatur a nobis velut ignis alienus. Alia enim diviņitatis natura præter illam quæ est, non exsistit. Eadem porro de sacrificiis, quæ ab Elia quondam facta sunt, ratio fuerit. Ignem quippe tunc etiam demisit universi Deus, propheta mysterii Christi typum olim adimplente. Igitur quoniam ignis non descendit, ab ovibus immolandis desistimus. Nobis enim satis est per ea, quæ tunc temporis Gebant, velut in tabula, veritatis adumbratam pulchritudinem mentis oculis intueri. Sacrificamus autem nos longe melius nunc, quam illi quondam. Descendit ** Psal. xlix, 14. •1 Psal. xxv1,6. enim cœlitus nou ignis sensibilis, ineffabilis naturæ Aguram impleus, sed ex Patre per Filium Spiritus sanctus illustrans Ecclesiain, et victimas quoque a nobis accipiens, spiritales nimirum et Intellectuales. Israelitæ enim boves et oves, turtures et columības, fruges et similaın oleo perfusam, placentas ac thura Deo offerebant; sed nos crasso illo cultu rejecto, jussi sumus tenuem et exactum, intellectualem et spiritalem peragere. Offerimus enim Deo in suavitatis odorem omne virtutis genus, fidem, spem, charitaten, justitiam, continentiam, obsequiun, et obedientiam, rerum divinarum jugem celebrationem, et reliquas virtutes. Simplicissimum quippe est illud sacrifcium, quod naturali ac simplici Deo prorsus convenit, et intellectualis fragrantiæ oblationes sunt honeste ac recte vivendi rationes. Sic enim ait ipse alicubi: e Misericordiam volo, et non sarrilcium, et scientiam Dei magis quam holocausta”, Quin etiam optimus ille Samuel: ‹ Ecce annon auditio bona super sacrificiumn, et auscultatio super adipem arietum”?» Daviil quoque divinus canit Inmola Deo sacrificium laudis ".» Et rursus ‹ Circuivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis ". Præcepit autem Paulus his verbis: 4 Exhibete corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium se Osec vi, 6. ** | Reg. xv, 22. or Levit. vi. 12 seqq.

CONTRA JULIANUM LIB. X. es αl- vestrum.. Quod autem Israelitas in legalibus umbris temere versari non permiserit Deus, ex ipsis quoque sacris Litteris agnoscemus.346 Agnum quippe jussit immolari in typum Christi: Sic autem comederis eum, inquit: Sint renes vostri accincti, calceamenta in pedibus vestris **, et baculi in mani. bus vestris.» Adverte igitur, quæso, quo pacto eos viatorum habitu epulari præceperit; quo tantam non significatur res typica non semper duratura, sed ad veritatem quodammodo perrectura. Typo itaque veritatem assecuto et loco ignis sensibilis dato nobis Spiritu, spiritalem et rationalem cultum implemus. Sic enim Christus baptizare nos dicitur in Spiritu sancto et igni ". Quod si monstratus est aries Abrahæ, quem quidem Isaaci loco aris imposuit: dicimus illum quoque typum fuisse Christi, qui propter nos et pro nobis, secundum carnem mortem pertulit, ut nos a morte etcorruptione vindicaret. Etsi Abraham sacrifcavit, igne alieno, ut ait, sacrificiis illato, non autem caelitus demisso, nihil adversum nos istuc plane. Nobis euim ea immolare Deo recusantibus quæ a lege praescripta sunt, et istius rei cessationem causantibus, quod de caelo ignis non descendat, ut firmissimo argumento probet divinas leges nobis esse contemptui, affert Abrabamum usum esse igne alieno. Sed cum nos meliorem quam illi Dei colendi rationem secuti simus, immolantes Deo spiritalia, et loco ignis sensibilis Spiritu locupletati simus: ne nos suggillet percontando, quamobrem nos victimas aris non admoveamus. Reclamabit enim divinus ille Paulus, his propemodum verbis: «Vetera transierunt: ecce facta sunt nova "., Mutati eniin sumus in novitatem vitæ evangelicæ, et perfectis doctrinis repleti sumus, relicta litteræ legalis institutione, utpote quæ infantibus adhuc congruat, nobis vero noli item, qui in virum perfectum occurrimus "; adeoque pervenimus ad finem ælatis plenitudinis Christi. Porro Julianus par illud fratrum in memoriam denuo revocat, Abel nimirum et Cain, Adami filios, et ait * Rom. xii, 4. “Exod. xu, 41, “"Luc. in, 16. PATROL. GR. LXXVI, JULIANUS. Neque istud tantum, sed et cum Glii Adam Deo primitias offerrent: «Respexit Deus, inquit, ad Abel, et ad munera 347 ejus: ad Cain autem et ad ejus sacrificia non advertit: et tristem fecit Cain valde, et concidit vultus ejus. Et dixit Dominus Deus ad Cain: Quare tristis factus es, et cur concidit vultus tuus? Nonne, si recte offeras, recte autem non dividas, peccati r?, Vultis igitur audire quaenam illorum essent oblationes? Et factum est post dies, obtulit Cain de fructibus terræ sacrificium Domino. Abel autem obtulit et ipse de primogenitis ovium suarum, "Il Cor. v, 17. "Ephes. IV, 13. *7 Gen. iv, 4-7.

et de adipibus earum o. Imo vero, inquiunt, non sacrificium, sed divisionem reprehendit, cum ad Cain dixit: «Noune, si recte obtuleris, recte auten non diviseris, percasti?, lloc e sapientissimis illis episcopis quidam nili dixit: sed ipse sibi primum, tum cæteris fraudi erat. Rogatus enim ut diceret, quidnam esset in divisione vitii, explicare nunquam potuit, ac ne frigida quidemn responsione satisfacere. Cum igitur illum conturbatum) viderem, Hoc, inquam, ipsum quod tu dicis, Deus recte reprebendit. Voluntatis enim par erat in utroque ratio, quoniam uterque putabat dona et sacrificia esse offerenda Deo. Quod autem ad divisionein attinet, ille quidem scopum attigit, hic frustratus est. Quomodo vero? Quippe cum res terrenæ aliæ sint auimatæ, aliæ careant auima; inanimatis autem animale po tiores sint, apud Deum viventein et vitæ auctorem, in quantum sunt et vitæ participes, et animæ magis cognatæ idcirco Deus oblectatus est eo qui perfectum sacrificium offerebat. CYRILLUS. Calumniam itaque, qua nos ille ideo prosequitur, quod Judaicum sacrificaudi ritum repudiavinus, existimavit satis superque firmatum iri ex eo, qund ostendit facrificasse quidem Abraham, non tamen cœlitus ignem in ejus sacrificia delapsum, sed aliunde potius invectum, et communem ignem fuisse. Sed sos, opinor, illas criminationes egregie reludimus, et imperitum potius quam intelligentem aut veridicum illum esse arguiinus. Exemplum autem Abelis insuper adducit, ipsosque sacrarum legum adversarios hoc modo sacrificasse ait, sperans se his verbis designaturum Christianos. Sed quoniam in explicando sacrificandi modo se torquet, et arcani quiddam scire se existimat: age, rursus illuın etiam hic frigidle, ut ejus 348 verbis utamur, et insulse loqui ostendamus. Enimvero Scriptura sacra refert, Abel immolasse quidem victimas, Cain vero fruges obtulisse; et munus quidem Abelis Deum aspectu suo dignatum esse, Caini autem sacrificium aversatum. Cæterum quod sanctus vir ait, divisionem istius mali causam exstitisse; rationes quidem non admittit, sed eadem repetit, ac elutire conatur quod recte se habere temere et inconsiderate suspicatur. Cum enim, inquit, Deus vlla sit et vivificus, lætatur oblationibus rerum animatarum, non autem earum quæ vita carent, et quas terra producit. Sed profecto cum hæc dicit, suis ipse doctoribus adversatur. Pythagoras quippe omnibus modis asserit, animantium sacrificia invisa esse diis suis, ea vero cumprimis probari quæ thure et frugibus funt. Unde Porphyrius cum Græcorum filiis bac de re compluribus in locis disserit, his verbis Postremum igitur et recentissimum est, quod per animalia fil sacrificium; quod ex causa quidem non * Gen. iv, 3, 4.

CONTRA JULIANUM LIB. bus, sed ex ſame videlicet, aut alio quodam adverso casu. Oblectari igitur ait eorum quoque deos non cruentis sacrificiis, puta quod sint recentissima, etex causa minus grata quidem orta, sed floribus, et herbis, et fructibus. Atque hæc quidem ille. Nos aulem Mosaicam legem expendamus, et genera sacrificiorum quæ in ea continentur, sedulo scrutemur. Igitur animalia munda præcepit immolare Deo, quibus esset ea facultas; quibus autem ea non suppeterent, offerre similam oleo perfusam. ‹ Nam si non habeat, inquit, manus ejus simila erit donum ejus, et infundet super illa oleum ". › Quod autem veleres terræ fructibus ac frugibus bonorum omnium datorem Deum colerent, ex Mosaicis legibus intelligeτῶν ila grata ortum est uc illud quod febut ex δοsen, mus. Sic enim ait: «Εt locutus est Dominus art Moydicens: Dic filiis Israel, et loqueris ad illos Cum intraveritis in terram, quam ego do vobis, et messueritis messem ejus, feretis manipulum primitias messis vestræ ad sacerdotem. Et offeret nianipu. lun coram Domino, acceptum vobis 70, • In Deuteronomio vero: < Et erit, inquit, si intraveris in terram quam Dominus Deus tuus dat tibi in sortem, et bæreditaveris eam, et habitaveris in ea; et sumes de primitiis fructuum 349 terræ quain Dominus Deus tuus dal tibi, et mittes in cartallum: et ibis in locum quem elegerit Dominus Deus tuus, ut inrocetur nomen suum ibi. Et venies ad sacerdotem, qui erit in diebus illis, et dices ad eum: Annuntiabo hodie Domino Deo meo, quia intravi in terram quam juravit Dominus patribus nostris dare nobis. Et sumet sacerdos cartallum de manibus tuis, et ponet illum ante altare Domini Dei tui ".» Cum ergo frugum et maturorum fructuum primitias consecrare jusserit, quomodo sacrificium Cain rejecit, quod nequam quam rebus animatis, sed inanimatis potius peractum esset? Ex lege enim oppido clare demonstra tum est, ex animatis juxta et inanimatis oblationes Deum accepisse. Ilinc divinus David, tanquam liceret veteribus una cum brutis animanttbus fructus afferre, legislatorem Israelitis loquentem facit Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos: meæ enim sunt omnes bestiæ silvæ, pecora in montibus, et boves: cognovi omnia volatilia cœli, et species agri mecum est”. › Nam ngri speciem fruges maturas nominat. Quod autem in dividendo frustratus sit Cain, si quis dixerit, non nentietur, opinor. Non enim quod agnos non immolarit, ideo culpa non carebat ejus sacrificiuin; sed quod selectos et eximios fructus Deo non obtulerit, cum Abel non per incuriam, sed prudenter potius agros immolarit. c Tulit enim, inquit, de primogenitis ovium suarum, et adipibus earum hoc est, pinguissima quæque et adipe distenta. Dico autem Deum colenduin a nobis esse, non oblatis iis quæ deteriora nobis sunt, sed optimis quibusque ac præcipuis. Et sane Israelitæ quondam » Levit. 11, 1. 7º Levit. xx111, 10, 11. * Deut. xxvr, 1-4. * Psal. xLIX, 9-11. 73 Gen. 18,

victimas offerebant non usque adeo delectas quare Deus istud reprehendit, dicens: «Et infertis rapinas, et clauda, et debilia, et dicitis Hæc de afflictione sunt; et exsufflavi ea, dicit Dominus omnipotens.. Tum gravioren lexit iis increpationem, addens: Offer 350 igitur ea duci tuo, num accipiet ea, num accipiet faciem tuam, ait Dominus omnipotens 7. Si quis enim principibus viris munus offerre velit, utique illos offendet, si deteriora largiatur. Turpia quippe homines vituperant, eaque aversantur ac rejiciunt. Regi autem ac Deo universi nonne eximia ac selecta quæque offeremus? Unde per prophetam rursus dixit: «Maledictus qui babel in grege suo masculum, et votum ejus super eo, et immolat corruptum Domino: quia rex magnus ego sum, dicit Dominus omnipotens ":» Decebat itaque, decebat primos illos homines qui Abelis tempore sacrificarunt, ad cognoscendos sacrificiorum ritus et convenientem Deo cultum praeparari, ut nos videlicet, eorum posteri, quoduam sit în hisce laudatissimnm iter agnosceremus. Quod si oves prisci illi homines et fructus immolarunt, quid velat quominus, meliora cum didicerimus, melius nunc, quam illi quondam, sacrificemus? Sin autem existimat veterum ritus per omnia sequendos, agedum imitemur eos in aliis omnibus. Illis pascere pecus, terram arare, et villosis pellibus vestiri mos erat: < Et fecit, inquit, Deus Adæ tunicas pelliceas". › Ergo nos pastoralein vitam ipsi quoque degamus, terram exerceamus, vestium elegantiam repudiemus, villosis vestibus omnes induamur. Nulla erat apud eos medicinæ cura, non alterius cujusvis scientiæ, non litterarum usus, non mechanicæ disciplinæ, non artium studia, sed tempus ea demum extulit. Igitur a recta Deoque grata illa sacrificandi ratione aberrabant (non enim spiritalis cultus moduni noverant), verumtamen Deo accepta erat, non respicienti ad id quod offerebatur, sed animum ac propositum offerentis expendenti. Progressu vero temporis gnari facti sumus eorum quæ Deo placent. Sacrificamus enim intellectualiter ac spiritualiter, virtutum gratos odores ei quodammodo consecrantes. Quid ergo? progressionem illam rerum in melius ridere non pudet? Injuriam facis, o bone, et cavillandi causas quæris, atque, ut verbo diCall, nibil ad rem capis. Quod ex iis, quæ deinceps di cluri sumus, liquide constabit. Ita enim scripsit 351 JULIANUS. Nunc autem adversus illos porro mihi dum est: Quidni circumcidinini? Paulus, inquiunt, ” Malach. 1, 8.” ibid. ibid. 14. 19 Gen. 11, 21.

CONTRA JUIJANUM LIB. X. & dixit, cordis circumcisionem, at non carnis datam esse, eamque Abrahamo fuisse dixit, non vero carnalem”, seque, cum ejus, tum Petri, non piis vocibus credere. Disce vero rursum' scriptum esse, quod Deus circumcisionem illam carnalem in testamentum' et in signum Abrahæ dederit. Et hoc est lestamentum, quod conservabis inter me et vos, et inter semen tuum in generationes vestras: et circumcidemini carnem præputii vestri, et erit in signum testamenti inter me et te, et inter une et semen tuum”, Addit his, quod ipse quoque Christus servandam esse legem dixerit, modo quidem his verbis: Non veni solvere legem, aut prophetas, sed implere ";, modo rursus: • Qui solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum.. Cum igitur, inquit, servandam esse legem procul dubio jusserit, et in eos qui vel mandatum unum prætergressi fuerint, poenas statuerit: vos, qui cuncta, ut ita dicam, prætergressi estis, quem «lefensionis modum reperietis? Aut enim mentietur Jesus, inquit, aut vos plane legis observatores non estis. Accusat nos præterea, quod neque Sabbata servemus, neque vero more Judeorum agnum immnolemus, neque porro panes azymos comedamus; aitque, nobis hujus cessationis causam relictam esse unam, quod sacrificare non liceat iis qui sint extra Jerusalemn. Atque hæc omnia quidem ille multis verbis. Nos vero contracto rerum antea dictarum sensu, superfluis et inutilibus argutiis orationem liberavimus. Necesse autem est, opinor, ut, frigidis ejus ratiunculis opposita veritate, rem Christianam tenere ab eo derideri rursum ostendamus. CYRILLUS. Carnalem igitur circumcisionem signaculum datum esse Abrahamo fidei, quæ est in præputio, dixit Paulus ille divinus ". Propositum enim 352 ei erat Judæorum arrogans supercilium deprimere, ac insuper ostendere, institutione legali vetustiorem esse justificationem in fide, quam utique asseculum esse Abrahamum dicit, non magis in circumcisione cum esset, quam in præputio. Verum licet pro ea, qua pollet, singulari solertia, circumcisionem eo transtulerit,`scit tamen ipsam quoque fuisse rei intellectualis imaginem. • Non enim qui in manifesto, inquit, Judzus est: neque quæ in manifesto, in carne, est circumeisio: sed qui in abscondito, Judæus est: et circumcisio cordis in spiritu, nón littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est.» Agedum enim expendamus, si placet, quam rationem habitura sit carnalis illa circumcisio, cum mysticum ejus sensum amoverimus. 78 Roin. 11, 29.” Gen. xvii, 10, 11. * Matth.v, 17. " ibid. 19. " Rom. iv, 11. " Rom. 11, 28, 29

Nam si viris salius erat membrum illud corporis quod aptum est liberis procreandis, circumcision is formam præferre, et præputium damnavit Deus quidni potius ipsum ad suam mentem formavit ini tio? Est et alia ratio. In corporibus humanis 'que morbo vitiata non sunt, nihil plane videre est quod aut abundet, aut deficial, sed omnia perfecta el utilissima, et necessaria natura; adeo ut meo ju dicio ne recta quidem essent, nisi omnia adessent quæ sunt eis innata. An igitur, quid utile et deco rum sit, Opifex non tenuit, et in solo corpore hu inano frustratus est, licet aliam quamvis creaturam suis numeris absolutam qua Deus condiderit? Quæ igitur utilitas ex circumcisione? An forte proferent quidam vulgarem hanc et ridiculum causam, quiam περιJudæos et idolorum cultores in ore habere perbi bent? Ut enim, inquiunt, sordibus et inquinamentis solutum corpus cernatur, illis naturæ tegumentis denudari membrum necesse est. Sed dixerim illos maxime peccare, cum naturam increpant, quæ sit perfluum ac inutile nibil habet, sed apte et honeste contegit etiam id quod turpe quodammodo videtur esse. Verumtamen si carnales impuritates decenter fugiunt, quomodo carnem ferunt et ea quæ a carne suut, ipsumque intus reconditum gignendo rum liberorum fontemn? Satius enim esset ipsos im puritatis 353 fontes audacter aggredi, quam ejus meatus sectionibus lædere. Sed non inquinat ani- κεmum natura corporis, licet suis progrediatur legi bus. Frisolum est igitur, propter carnales sordes, ἔρut Julianus ait, circumcidi. Jam quid rei est illa circumcisio? dicet, opinor, aliquis. Bona res, amice, et utilis, si typus credatur esse rei intellectualis. Improbarum namque libidinum et voluptatum, qua humanæ menti incubant, depulsionem sub innuit, per sanctum Spiritum in nobis operatur. Innumeræ enim voluptates mentem hominis ludiú-. cant, partim quidem ad corporis amorem impel lendo, partim ad molles et vanas delicias, ad ava ritiam immanem, ad fastus insanos, alque, ut uno verbo dicam, ad omne genus rerum improbarum, ἀποquas ipsa quoque damnavit lex divina. Ab his nos sancti Spiritus gratia liberat, mentem inhabitans, et omne genus impuritatis quodammodo abralens. Hæc est Deo gratissima circumcisio. Unde propheta Jeremias Judæos, quibus haud tum cura erat precepta legis implere, alloqueba Sur, dicens: «Circumcidimini Deo, et circumcidite ἀκαduritiem cordis vestri, viri Juda, et qui inhabitatis Jerusalem.. Quocirca nemo dubitaverit, quod si quis plane animi perturbationibus liberetur, hic utique Deo potius quam simpliciter carne circumσμένα, ciditur: quod certe cum ab Israelitis fieri universi Deus pali non posset, hos vehementer increpal, dicens: Omnes gentes incircumcise carne, et omnis domus Israel incircumcisa cordibus suis Item alicubi per vocem Jeremiæ: Ad quem lo Jerem. 1V, 4. 8³ Joreni. ix, 26.

CONTRA JULIANUM LIB. X. cisa aures corum, et non possunt audire s. s Quinetiam divinus ille Stephanus, cum feritaten et incredulitatem eis exprobraret: «Incircumcisi, inquit, auribus vestris, et cordibus ".» Itaque Paulus, in lege cumprimis eruditus, optime dixit ‹ Circumcisio nihil est, et præputium nihil est, seil observatio mandatorum Dei.. Cum autem Juliano familiare sit maledicere, et quod in se est maligni recta sentientibus innectere, obtrectat et quar, et contestabor, et exauliet? Ecce incircuinπολλῇ p or Act. vi, 51. 1 1 Cor. vi, 19. * Jerem. vi, 10. ait 354 JULIANUS. Circumcisio erit circa luaun carnem 8, o itquit. Hoc neglecto, Nos cordibus, inquiunt, circumcidimur. Sane quidem. Nemo videlicet apud vos est improbus, nemo scelestus; ita circumcilimini cor dibus. Bene habet. Observare azyma, el pascha facere non possumus, inquiunt: pro nobis enim semel immolatus est Christus: deinde, vesci azymis prohibuit. Αt per deos, unus sum ex iis, qui a festis cum Judæis celebrandis abhorrent, interim adorans Deum Abraham, et Isaac, et Jacob; qui et ipsi Chaldaei cum essent, de sacro el sacerdotali genere circumcisionem quidem didicerunt apud Ægyptios diversali: sed Deum coluerunt, qui nihi et iis qui sieut Abraham illum colunt, propitius fuit, idemque maximus ac potentissimus, vobis autem nequaquam benignus. Neque enim Abraham imitamini, cum aras ei excidendo, et edificando altaria, tum sacrificiis perinde ac ille colendo. CYRILLUS. An igitur, o egregie, optimas quasque res vituperabis, quod iis non recte usi sint aliqui? Spiritali circumcisioni num aliud bonumn æquari vel conferri potest? Malum igitur id esso pronuntiabis, quod tantumn in se habet utilitatis ac splendoris? Vanum tibi et vituperandum videtur esse, quod nos a quavis immunditie liberal? At enim multi sunt apud vos, inquit, improbi ac scelesti. Verun unquid ista accusatio est eorum, qui minus bonis sunt moribus, non autem circumcisionis? Annon enim mortalium generi cum utilissimum, tumm necessarium) esse fateris medicinæ usum, cujus ope morborum sævitia mitigatur? At ejus artis peritus opitulatur #gris: sed qui se libidinum intemperatia vinci patiuntur, in id quod noxium est præcipites feruntur, et per boc cunt arte pugnant, adeo ut inutile videatur remedium, quod alioqui salutem esset allaturum. An agitur, si recta et æqua mens nobis est, medicinæ artem vanam esse stalnemus, aut ejus remedia nihil prodesse, apud eos qui adversus illam pugnarunt causabimur? Illa enim ægros juvare potis erat; sed hi, suis voluptatibus victi, artis fructu exciderunt. Cur ergo 355 divinitus "Gen. xvII, 13.

CONTRA JULIANUM LIB. bant: postquam autem veritas patefacta est, veruin cultum necesse est obtinere. Ad hæc vellicat num Abraham, et quidem ait ** Gen. xv, 1-6. JULIANUS. Enimvero sacrificabat Abraham, sicuti nos, frequenter et assidue. Utebatur vero divinatione omnium præstantissima. Græcanicum forsan et istud sed auguriis inajorem in modum indulgebat: quin el custodem domus habebat conjectorem. Quod si vestrum aliquis non credit, ostendam ea clare quæ de istis Moses prædicavit: e Post hæc verba factus cst serino Domini ad Abraham dicens in visione noctis: Ne timeas, Abraham, ego protego te; merces tua multa erit valde. Dicit autem Abrahain Domine, quid mihi dabis? Ego autem dimittor sine liberis, et flius Masec vernaculæ meæ læres meus erit. Et statim vox Domini facta est ad illum dicentis: Non erit hæres tous iste, sed qui egredietur ex te, hic erit hæres tuus. Eduxit autem eum foras, et dixit ei: Respice in coelum, et numera stellas, si potes dinumerare eas. Et dixit: Sic erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et reputatum est ei iu justitiamn ".» Hic mihi dicite, quæso, quamobrem eduxit eum, et stellas ostendit qui responsa dabat, sive angelus is erat, sive Deus? Nam quamvis esset intra ades, annon scicbat quanta sit astrorum noctu semper apparentium et corruscantiun multitudo? 357 Sed, opinor, quod ei ostendere vellet transcurrentes stellas, ut ad manifestam verborum fidem cœli decretum afferret, quod cuncta regit ac firmat. CYRILLUS. Sacrificiis certe deditus, et valde pius fuit divinus Abraham: sed Græcorum ritu sacra non peragebat. Hi enim spiritibus impuris divinus honores detulerunt: ille vero typice quidem adhuc, et in ipsis veluti Judaici cultus rudimentis, cæterum naturali et vero Deo magno studio consecrabat, et aras passim erigebat. Sed forsan existimat tum divinatione usum hominem, tum astrorum cursus curiose scrutatum, quasi necessarium et inevitabile quiddam interdum signent. Sed Græcanici delirii crimen istud est, ludicrum puerile, impostura vana, præterea, nibil. Certe sapientissimus Abraham ea arte nullatenus usus est. Quod autem aio, quivis poterit vel ex sacrarum Litterarum simplicitate perspicere. Senex quippe, ætale provectus, dolebat sibi liberos non esse, quamvis spurium haberet Ismaelem. Præpotens vero Deus prolis ingenuæ fructus ei promisit, qui cum astris contenderent, et in multitudinem infinitam excrescerent. Osten dit ei stellas, dicens: • Sic erit semen tuum.» Licet igitur videre, si modo velis, eas ad exprimen

dain innumerabilem multitudinem assumi. At nus quain dictum est, ipsum transcurrentes stellas observasse, sive eas quæ cursu promissum firmant, ac motu locali aliquid eorum quæ in Deo recondita sunt, significant. Quid enim, si ad eas contemplandas vocatus est, ut opportune ac apposite ei diceretur:. Sic erit semen tuurn?, Sed egregius isle, quod temere suspicatus est, veritatis vim haJere vult, dicens: Sed quod vellet, opinor, transcurrentes ei stellas ostendere, ut ad verborum manifestam fidem cœli decretum afferret, quod cuneta regit ac firmat. Ita prorsus. Nihil enim rerum futurarum vos latet, qui stellas transcurrentes, el cœli decretum, a quo reguntur omnia, perdocti estis. Viden' istos, quibus sunt fraudis officinæ, el taberna mendaciorum? i stellarum transcurrensium perpetua quodammodo admiratione defixi, pro exiguis quandoque obolis arcana produit 358 cαlestia. Mulierculis autem ad se pertractis, et imperite plebecule animis illectis, crumenas implent quin potius minima lucella suffurantes, tam frigi dæ portentorum narrationis mercedem corrogant, quamvis, ut ait veritatis hostis, ex mou siderum, caeli decretum, quo drmantur omnia, percipiant. Sed impostores et mendaces, et veritatis ignari plane comperientur: «Quis eniin novit mentem Domini? › ut scriptum est *. Dicimus autem, ab co factum esse chorum astrorum, sanctorum prophetarum prærogativa nequaquam præditum, neque sane alios in usus, quam ut luceant hominibus, et sint in signa temporum. id enim sacra Scriptum ræ probat auctoritas. Frustra igitur obstrepit, ac teinere bariolatur, cum ait divinatione astronomica usum esse Abraham. Non enim ei transcurrentes stellas, sed earum multitudinem ostensam dicimus. • Sic enim erit, inquit, semen tuum. Porro Julianus ipsum augurandi arte usum ait, his verbis JULIANUS. est deinceps: p Deus, qui edu Sed ne quis existimet violentam esse ejuscemodi explicationem, appositis iis quæ proxime sequunLur, confrinabo. Scriptum enim Dixit autem ad ipsum: Ego sum xi te de regione Chaldæorum, ut dem tibi terram hanc in hæreditatem. Dixit autem: Dominator Domine, in quo cognoscam quod hæreditabo illam? Dixit autem ei: Sume mihi juvencam trimam, et capram trimam, et arietem trimum, et turturem, et columbam. Accepit autem sibi hæc omnis, et divisit ea media: et posuit ea contra faciem alterum alteri: aves autem non divisit. Descenderunt antem aves super divisiones, et cum eis sedit Abraham.» Animadvertite ejus qui apparuit, sive angelus is erat, seu Deus, prædictionem fire "Sap. ix, 13; Rom xı. 34. ** Gen. xv, 7-11.

CONTRA JULIANUM LIB. mari, non, ut vos dicitis, obiter; sed adhibitis viδὲ, ctimis divinatione peracta. Dicit autem, quod avium advolatu firmam ostenderit esse promissionem. vero fidem Abrahæ probat, cum addit, fidem verifate vacuan), vesaniam et furorem jure videri: veritatem autem non constare nudo vocabulo, sed necesse esse ut orationem præterea signum aliquod sequatur; quod ubi contigerit, fidem faciat ejus quæ in futurum facta est prædictionis. CYRILLUS. 359 Rursum hic adulterata est ab eo sacrarum Litterarum fides. Earum quippe vim et intellectum transfert ad suam unins mentem et opinionem, quamcunque temere sibi ſinxerit. Nam ego idipsum ei evenire statuo, quod sæpe contingit iis qui transcurrentes nubes defixis luminibus aspiciunt. Putant enim qui hoc identidem faciunt, centauros interdum aliquòs, ac leones, necnon homines se videre; cuin ea inens emingat, ac velut umbris quibusdaın res in se formet que plane non exsistunt. Sed diving Scripturæ sensum arbitror aulitoribus e se clare proponendum. Hoc enim pacto, quam frigidus ille sit ac vanus, cunctis rursus patebit. Promisit quippe universi Deus terram se daturum Abrahamo, quæ non multo post tempore implenda foret et ab ejus semine inhabitanda. Cum autem promissionis magnitudo spem quodammodo superare videretur (quæ enim insperata sunt, etiam credli non solent), signum petens addidit: • Domine, in quo cognoscam hoc? › Atqui Deo loquente, senem istum hærere nullo modo deceliat. Sed cum in fidei adhuc esset initiis, ei sese Deus accommodat; et pietatis in eo soliditatem ac firinitatem stabiliens, eique laboranti, pro maxima sua clementia, pusilli animi remedia largiens, juramento confirmare promissum voluit. At mos erat Chaldæis firmissima jusjuranda facere per medias victiinaruın partes transeundo, idque patriis legibus sancitum eral. lloc facere jubet, dicens: • Accipe mihi juvencam trimam, et capram trimam, et arietem trimum, et turturem, et columbam. › Cujus rei non ignarus divinus ille Abraham, quamvis, Deo jubente, ut id solum acciperet, cætera ipse adjiciens, ut mos erat in fœderibus sanciendis, victimas jugulalus bifariam dividens, eas hinc et indle rite collocavit, quasi Deus utique per medium esset continuo transiturus. Videre autem licet, juramenta quædam hodieque apud barbaros hoc ritu concipi, ut et apud nonnullos veteres. Sophocles quippe in Antigone nuntium quemdam ex iis, qui jussi erant 360 Polynicis corpus servare, Creoui Thebanorum regi introduxit ita loquentem Parati autem eramus massam ferri candentem [manibus tollere, Et per ignem transire, et devs jurure. Per medium etenim gradientes ignem, et ferrum ignitum manibus capientes, foedera sanciebant. Se

nis ergo, uti dixi, angusto animo sese universi Deus accommodat, et Chaldaico ritu jusjurandum concepit singulari consilio. Scriptum est enim ", quod, cum sol ad occasum vergeret, lampades ignis per medias divisiones transierunt. Rursum in specie ignis quodammodo figurata est divina illa et purissima natura. Atque hoc ipse quidem siluit adversarius, veritus, opinor, reprehensionem. Utiliter porro nos probavimnus, bipertitas victimas ad jurisjurandi usum fuisse potius assumptas, quam, it ipse ait, in divinandi generibus sacrificiorum locum tenuisse. Quod si obscenæ et carnivoræ volucres in victimas involarunt, et eas abegit Abraham, quid mirum est, o bone? non enim consentaneum erat ut dirarum avium injuriæ paterent quæ ad jurisjurandi usum assumpta fuerant, et quidem cum juramenta completa nondum essent. Quod autem Julianus ait, fidem veritate vacuam vesaniam quamdam videri ac stuporem; respondemnus: Utique, ogregie, id quod fide percipitur, non esse curiosius inquirendum. Nam quod adhuc inquiritur, quonamn pacto persuasum est? Verumtamen fidem subsecuta est veritas. Nam quod impuræ et obscenæ volucres involarent in sacrifcia, juramentis quidem non præstabat, sed Odes erat Armior, quæ juramentorum stabilitate niteretur. Addit, servum ei quoque fuisse conjeclorem, ex hujusmodi re fortassis in eam adductus sententiam. Divinus quippe Abraham unum quemdam præcipuum inter domesticos habuit, eique jussit Isaaco sponsam in Mesopotamia, deque sua cognatione uxorem quærere. Ille, ut imperata faceret, profectus ex heri nutu in Charan (civitas autem hæc prima est Abrahami), fusis precibus, ut sibi ea in re opitularetur, Deum rogabat. Optime enim noverat, herum suum 361 erga exteros imprimis hospitalem esse ac benignum ei vero quærebat puellam iisdem moribus ac perquam liberalem, ne, si dissimili reperta esset ingenio, seuis gloriæe officeret. Alia quoque ratio afferri potest. Domestici heram sibi nitem, bonam et liberalem oplant: restrictam vero et maliguam fugiunt ac oderunt. Cum autem corda nosse unius supremi Dei sit, precabatur illum identidem ut sibi virginem bonam et hospitalem ostenderet, et heri moribus persimilem. Proinde rogabat uti, quain quarebat, ea esset quæ potum petenti sibi largissime traderet. Hinc enim puellae conjicere quodammodo poterat indolem, et istud ceu quemdam arrhabonem spei suæ capere. Ostendit igitur ei puellam is, qui corda novit et renes. Quocirea ne conjectorem dicat eum, qui precibus a Deo petiit ostendi sibi virginem ejusdem animi cum hero, id est, Abrahamo, et ejus filio; quando nos etiam mune, si quid nobis sensus et pietatis inest, in omni re adjutorem et propitium rectorem universi Deum procuramus, et quarumcunque rerum agendarum iter ab eo querimus: neque tamen idcirco Gen. XV, 12. * Gen. xxiv, 1 seqq. c

FRAGMENTA EX LIBRIS CONTRA JULIANUM. tem potius in Deum laudaveris. Certe datas sibi quoque voces avium inquit, quibus admonitus est fore ut in imperii solio sederet. 0 sapientissimos ejus prophetas! Prædixerunt ei res tam augustas, tamque eximias, picarum forte aut merularum voces: addam et charadriorum: avicula quippe est omnium maxime garrula. Sed ejus suffragatoribus oscinum greges obstrepant quod velint; fraus enini ipsis amica fere semper est. Nos autem avibus quæ capiti nostro supervolitant, valere jussis, rerum omnium scientiam universi Dominatori Deo tribuimus, eumque dicimus cœli ac terræ solum esse Regem ac Dominum, rerum visibilium et invisibi lium, quæque sensu aut intellectu percipiuntur, 362 Opificem. Produxit enim ex pililo in rerum naturam ea quæ aliquando non erant, per Filium; per quem, et cum quo Deo et Patri gloria, cum sancto Spiritu, in secula. Amen. nos conjectores et hariolos dixeris, sed ob pietaνοι FRAGMENTA EX RELIQUIS S. CYRILLI CONTRA JULIANUM LIBRIS QUI DESIDERANTUR. MONITUM. (Ang. Mai Biblioth. nova Patrum, II, 488 sqq.) Cyrilli adversus Julianum imp. decem exstant libri; verum nonnisi primum e tribus Juliani libris adversus fidem Christianam, in prædictis decem a Cyrillo fuisse refutatum, jamdiu observarunt viri docti, v. gr. Tillemontius, Dupinius, Cellerius. Spanhemio quoque in Præf. non videtur Cyrillus operi suo colophonem imposuisse. Quid quod apud auctores ecclesiasticos, et in ipsis a Cyrillo citatis fragmentis, qua'dam exstant Juliani, quæ cum omnino refutatione egerent, ea tamen in superstitibus decem Cyrilli libris non fit? Supererat igitur ul crederemus vel Cyrillum opus suum non absolvisse, vel partem ejus esse deperditam. Sed reapse Joan. Damascenus in Parallelis citat Cyrilli in Julianum libros XII, XV, XVI, XVII, XVIII. Apud nos autem in Leontii ac Joannis rerum sacrarum libro, quem jamdiu edidimus, citantur ex Cyrilli opere fragmenta ab XI usque ad librum XIX. Ergo totidem saltem fuerunt hujus operis libri: mtrumque est quod ex denis prioribus semel, ex posterioribus vero semel et iterum citant hi duo ɛacrarum rerum scriplores. Has ergo licet exiguas reliquorum Cyrilli librorum, quos desideramus, copiolas non sine interpretatione Latina hic exponemus. Nec mirum, si nikil fere sint nisi apophthegmata seu sententiæ; id enim accidit ex instituto Leontii et Ivannis eclogariorum, qui sui operis gnomici titulos ex idoneis auctoritatibus con Legebant. 30. Beali Cyrilli ex libro Xl adversus Julianum. Vere dicitur homo præsumpliosus contemptor et jactabundus nihil efficere, ultra prophetæ oraculum. Nam præsumptio profectum amputat, juxta vulgare et in ore multorum frequens effalum. Ex eodem libro. Præsumptio profectum amputat. Etenim cum