Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over OCR floor baked from facsimile (cols 9-390 Greek epistles + Latin apparatus); Epistolae I-LXXXVIII, vision/clean pending 2026-06-18 — PG column chips mark the printed columns.
col. 9–10page 1 of 186
Epistola I
PG 77:9ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ Κύριλλος πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις, Πατράσι μου ναχοῖς, καὶ τοῖς σὺν ὑμῖν τὸν μονήρη βίον ἀσκοῦσι, καὶ ἐν πίστει Θεοῦ ἱδρυμένοις, ἀγαπητοῖς καὶ που θεινοτάτοις, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Αφίκοντο μέν τινες, κατὰ τὸ εἰωθός, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, τῶν σὺν ὑμῖν. Ἐρομένῳ δέ μοι καὶ φιλοπευστοῦντι λίαν, εἰ τῆς τῶν πατέρων ἐπιεικείας ἰόντες κατ᾽ ἴχνος καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ πίστει μὲν ὀρθῇ καὶ ἀμωμήτῳ διαπρέπειν ἐπείγεσθε, πολιτείᾳ δὲ τῇ καλ λίστη - κατατεμνύνεσθε, καὶ τοῖς τῆς ἀσκήσεως ἐναβρύνεσθε πόνοις, τρυφὴν ἀληθῶς ἡγούμενοι τὸ ὑπέρ γε τοῦ ἀγαθοῦ ἐτληπαθεῖν ἑλέσθαι γεννικῶς τ ἀπήγγελλον μὲν ἐκεῖνοι, ταῦτά γε ὑμῖν οὕτως ἔχειν, προσέθεσαν δὲ ὅτι τοῖς τῶν προλαβόντων ἀνδραγαθήμασιν ἁμιλλᾶσθε φιλοτιμότερον. Ἔχαιρον οὖν ἀναγκαίως ἐγώ, καί μοι διεχείτο πρὸς εὐθυμίαν όνους, τὰς τῶν ἐμῶν τέκνων εὐδοκιμήσεις οἰκειουμένῳ, καὶ σφόδρα εἰκότως. Καὶ γάρ ἐστι τῶν ἀτόπων παιδοτρί σας μὲν ταῖς τῶν νέων ἐπιγάννυσθαι ῥώμαις, καν παγκάλω, παγκάλη. Ο ἀληθοῦς. ο γενναίως.
col. 11–12page 2 of 186
PG 77:11των τῇ τέχνῃ, τοῦτο ταῖς σφῶν αὐτῶν οἷά τινα στέ φανον ἀνάπτειν κεφαλαῖς, καὶ τῆς ἐκείνων ἀνδρείας μερίζεσθαι τὰ αὐχήματα· ἡμᾶς δὲ πατέρας πνευ ματικοὺς ὄντας, καὶ λόγοις ὑμᾶς ἐπαλείφοντας τοῖς εἰς ἀγαθὴν εὐτολμίαν, ίνα καταθλήσαντες μὲν τῶν τῆς σαρκὸς κινημάτων, παραιτούμενοι δὲ τὸ πίπτειν εἰς ἁμαρτίαν 4, καὶ μὴν καὶ ἡττᾶσθαι πειράζοντι τῷ Σατανᾷ, κομίσησθε τὸ βραβεῖον, καὶ ο οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἢ ἐκείνους θεοφιλοῦς ἀναπίμπλασθαι θυμα ηδίας. εἴ τι γένηται παρ' αὐτῶν τῶν εἰς ἐπαίνους συντελούν Οὐκοῦν, καθά φησι τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής, σπουδὴν πᾶσαν παρεισενεγκόντες ', ἐπιχορηγήσατε ἐν τῇ πίστει ὑμῶν τὴν ἀρετὴν, ἐν δὲ τῇ ἀρετῇ τὴν γνῶσιν, ἐν δὲ τῇ γνώσει τὴν ἐγκράτειαν, ἐν δὲ τῇ ἐγκρατείᾳ τὴν ὑπομονὴν, ἐν δὲ τῇ ὑπομονῇ τὴν εὐσέ βειαν, ἐν δὲ τῇ εὐσεβείᾳ τὴν φιλαδελφίαν, ἐν δὲ τῇ φιλαδελφίᾳ τὴν ἀγάπην. Ταῦτα γὰρ ὑμῖν παρόντα καὶ πλεονάζοντα, οὐκ ἀργοὺς οὐδὲ ἀκάρπους καθίστησιν εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπίγνωσιν.» χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι τοὺς οἵπερ ἂν ἔλοιντο τῆς ἐν Χριστῷ νοουμένης ζωῆς τὴν εὐκλεᾶ τε καὶ ἀξιέραστον διάγειν 6 ὁδὸν, πρῶτον μὲν ἁπλῇ τε καὶ ἀλωδήτῳ κατα σεμνύνεσθαι πίστει, προσεπάγειν δὲ οὕτως αὐτῇ τὴν ἀρετήν· οὗ δὴ γεγονότος, πειρᾶσθαι καταπλουτεῖν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὴν γνῶσιν, καὶ ἀναφοιτᾷν εὖ μάλα πρὸς τελεωτάτην σύνεσιν. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, ἔστι τὸ, «Εἰς ἄνδρα τέλειον καταντῆσαι, καὶ εἰς μέσ τρον ἡλικίας ἐλθεῖν τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ.» Νήψει δὴ οὖν τῇ πρεπούσῃ μονασταῖς τὰς ἑαυτῶν ὀσφύας εὖ μάλα διεζωσμένοι κατανδρίζεσθε τῶν πα θῶν ψυχικῶν τε ἅμα καὶ σωματικῶν. Ἔσεσθε γὰρούτα λαμπροὶ καὶ εὐδόκιμοι, καὶ ἐν καλῷ τῆς ἐλπίδος τῆς τοῖς ἁγίοις ηὐτρεπισμένης. Εστω δὲ ὑμῖν καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἡ πίστις ὀρθὴ καὶ ἀκαπήλευτος, καὶ τὸ ἀνεπίπληκτον ἔχουσα παντελῶς. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ τὴν τῶν ἁγίων πατέρων ἰχνηλατοῦντες εὐσέβειαν, ἐναυλισθήσεσθε σὺν αὐτοῖς ταῖς ἄνω μοναῖς, καὶ σκηνὰς οἰκήσετε τὰς ἐν οὐρανοῖς. ῶν ὁ καὶ ὁ θεσπέσιος Ησαΐας διαμέμνηται λέγων Οἱ ὀφθαλμοί σου δύονται, Ἱερουσαλήμ πόλις πλου σία 1, σκηνὰς αἳ οὐ μὴ σεισθῶσι. ο Λαμπρὸς μὲν οὖν ὅτι καὶ ἀξιάγαστος ὑμῖν ὁ βίος, ὀρθή τε καὶ ἀκαπήλευτος ἐνίδρυται πίστις, οὐκ Αγνόηκά ποθεν· τετάραγμαι δὲ οὐ μετρίως, ἀκηκοώς ὅτι θρύλλοι τινὲς εἰς ὑμᾶς ἀφίκοντο χαλεποί, καὶ περινοστοῦσί τινες, τὴν ἁπλῆν ὑμῶν παραλύοντες πίστιν, καὶ ῥηματίων εἰκαίων ὑποπτύοντες κ ὄχλον ἀναπυνθανόμενοί τε καὶ λέγοντας, τὴν ἁγίαν Παρθέν τον Μαρίαν πότερόν ποτε Θεοτόκον, ἢ μὴ κατονομάζεσθαι χρή. Καὶ ἦν μὲν ἄμεινον τῶν τοιούτων ὑμᾶς ἱ ὡς. Η πόλεις πλουσίας. ὰ ἁμαρτίας, ο μή. 1 συνεισενέγκαντες. ε διάττειν. ὁ ἀνεπίληπτον. ραπεύοντες.
col. 13–14page 3 of 186
PG 77:13ζητημάτων εἰς ἅπαν ἀποφοιτᾷν, καὶ ἃ μόλις ἐστὶν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι θεωρούμενα τοῖς ἀρ τίας τὴν φρένα καὶ βεβηκόσι τὸν νοῦν, μηδὲ ἀν ορύττειν ὅλως. Τὰ γὰρ ἰσχνότερα τῶν θεωρημάτων 1 τὸν τῶν ἀκεραιοτέρων ὑπερνήχεται νοῦν. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ οὐκ ἀνήκοοι τῶν τοιούτων μεμενήκατε λόγων, καὶ φιλονεικεῖν ἐλέσθαι τινὰς εἰκὸς, καὶ τοῖς τὸν νοῦν οὐκ ἐρηρεισμένοις, οἷά τινα σκόλοπα, τὸ ἐπ' αὐτοῖς δὴ τοῦτο ἐμπερονῆσαι βλάβος, δεῖν ᾠήθην ἀναγκαίως ὀλίγα τινὰ κ πρὸς ὑμᾶς περὶ τούτων εἰ πεῖν· οὐχ ἵνα λογομαχῆτε μᾶλλον, ἀλλ' ἵνα εἰ τινες ὑμῖν ἐπιφύοιντο, ταῖς ἐκείνων εἰκαιολογίαις τὸ ἀλη θὲς ἀντεξάγοντες ", αὐτοί τε διαδιδράσκητε τὴν ἐκ τοῦ πλανάσθαι ζημίαν, προσωφελῆτε δὲ καὶ ἑτέρους, τοῖς καθήκουσε λογισμοῖς, ὡς ἀδελφούς, ἀναπείθοντες τὴν ἄνωθεν ταῖς Ἐκκλησίαις ἐκ τῶν ἁγίων ἀπο στόλων παραδοθεῖσαν πίστιν, καθάπερ τινὰ πολυτίμητον μαργαρίτην ἐν ἰδίαις ἔχειν ψυχαῖς. Ο Τεθαύμακα τοίνυν, εἴπερ ὅλως ενδοιάζουσί τινες πότερον Θεοτόκος, ἢ μὴ, λέγοιτ' ἂν ἡ ἁγία Παρθένος. Εἰ γάρ ἐστι Θεὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, πῶς οὐ Θεοτόκος ἡ τεκοῦσα ἡ ἁγία Παρθένος; Ταύ την ἡμῖν τὴν πίστιν παρέδοσαν οἱ θεσπέσιοι μαθη ταί, κἂν εἰ μὴ τῆς λέξεως πεποίηνται μνήμην. Οὕτω φρονεῖν δεδιδάγμεθα παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων. Καὶ γοῦν ὁ τῆς ἀοιδίμου μνήμης Πατὴρ ἡμῶν ᾿Αθανάσιος, τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας κατακοσμήσας τὸν θρόνον ἐφ' ὅλοις έτεσι τεσσαράκοντα καὶ ἐξ τὸν ἀριθμὸν, καὶ ταῖς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν εὑρεσιλογίαις ἄμαχόν τινα καὶ ἀποστολικὴν ἀντιτάττων σύν εσιν, καὶ οἷον εὐοσμοτάτῳ τινὶ μύρῳ τοῖς ἰδίοις συγγράμματι κατευφραίνων τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν, καὶ ἐπ' ὀρθότητι καὶ εὐσεβείᾳ ο δογμάτων παρὰ πάντων μαρτυρούμενος, τὸ περὶ τῆς ἁγίας ἡμῖν καὶ ὁμοουσίου Τριάδος συντιθεὶς βιβλίον, ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ, ἄνω τε και κάτω Θεοτόκον ἀποκαλεῖ τὴν ἁγίαν Παρθένον. Κεχρήσομαι δὲ ταῖς αὐτοῦ φωναῖς ἀναγκαίως, αὐταῖς λέξεσιν ἐχούσαις ὧδε ο Σκοπός τοίνυν οὗτος καὶ χαρακτήρ τῆς θείας Γραφῆς, ὡς πολλάκις είπομεν, διπλὴν εἶναι τὴν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγελίαν ἐν αὐτῇ· ὅτι ἀεί τε Θεὸς ἦν, καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς, Λόγος ὢν καὶ ἀπαύγασμα καὶ σοφία τοῦ Πατρός· καὶ ὅτι ὕστ τερον δι' ἡμᾶς σάρκα λαβὼν ἐκ Παρθένου τῆς Θεοτό του Μαρίας, ἄνθρωπος γέγονε. › Καὶ μεθ᾿ ἕτερα πάλιν· • Πολλοί γοῦν ἅγιοι γεγόνασι, καὶ καθαροί τάσης ἁμαρτίας. Ἱερεμίας δὲ καὶ ἐκ κοιλίας ἡγιά σθη, καὶ Ἰωάννης ἔτι κυοφορούμενος ἐσκίρτησεν ἐν ἀγαλλιάσει ἐπὶ τῇ φωνῇ τῆς Θεοτόκου Μαρίας. ο Αξιόχρεως μὲν οὖν ὁ ἀνὴρ, καὶ θαρσείσθαι πρέπων, ὡς οὐκ ἂν ἔφη τι τῶν ὅσα μὴ ἔστι τοῖς ἱεροῖς συμ βαίνοντα Λόγοις. Πῶς γὰρ ἂν ἁμάρτοι τ᾿ ἀληθοῦς δ λαμπρὸς οὕτω καὶ διαβόητος, καὶ ἐν αὐτῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ συνόδῳ, τῇ ἐν Νικαίᾳ φημί, κατά καιρούς Ει Ο Η νημάτων. Η άττα, η αντεξετάζοντες. Ὁ ἀκριβείς.
col. 15–16page 4 of 186
PG 77:15στὸν εὐσέβειαν ἐναρμοσάμενοί τε καὶ ἀντεξάγοντες.. ἀμείνους μὲν ἔσονται τῆς ἐκείνων σκαιότητος. "Ατρωτον δὲ καὶ ἀπλῆγα τὴν ἑαυτῶν καρδίαν τηρή σαντες, χαριστηρίους ᾠδὰς ἀνάψουσι τῷ Χριστῷ, λέγοντες· «Ἐν σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν.» Χριστοῦ τοιγαροῦν συνασπίζοντας τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, καὶ εἰς εὐτολμίαν ἁγιοπρεπῆ καταθήγοντος τοὺς τοῖς εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασιν ἕπεσθαι δεῖν ᾑρημένους, καταθλήσωμεν τῆς σαρκὸς, καθαρίσωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ· μνη μονεύσωμεν τῆς θείας λεγούσης Γραφής, ο Πορνεία δὲ, καὶ ἀκαθαρσία πᾶσα, καὶ πλεονεξία μηδὲ ὀνομαζέσθω ἐν ὑμῖν, καθὼς πρέπει ἁγίοις. Καὶ αἰσχρότης, καὶ μωρολογία ἢ εὐτραπελία, ἃ οὐκ ἀνῆκεν, ἀλλὰ μᾶλλον εὐχαριστία. Τοῦτο γὰρ ἔστε γινώσκοντες, ὅτι πᾶς πόρνος, ἢ ἀκάθαρτος, ἢ πλεονέκτης, ὅς ἐστιν εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασιλεία τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ. Καὶ πάλιν· «Αρ᾽ οὖν, ἀδελφοί, ὀφειλέται ἐσμὲν οὐ τῇ σαρκὶ τοῦ κατὰ σάρκα ζῆν. Εἰ γὰρ κατὰ σάρκα ζῆτε, μέλλετε ἀποθνήσκειν εἰ δὲ πνεύματι τὰς πράξεις τοῦ σώματος θανατοῦτε, ζήσεσθε. Οσοι γὰρ πνεύματι Θεοῦ ἄγονται, οὗτοι υἱοὶ Θεοῦ εἰσι.» Γραφόμεθα γὰρ ἐν τέκνοις Θεοῦ, τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ κάλλος ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις εἰσ οικισάμενοι, καὶ διὰ τῶν εἰς εὐσέβειαν σπουδασμάτων πρὸς αὐτὸν εὖ μάλα διαμορφούμενοι. "Οτε τοίνυν ἡμῖν οἱ τῆς ἀκηράτου φύσεως χαρακτῆρες ἐλλάμπουσι, γεγράμμεθα δὲ καὶ ἐν τέκνοις Θεοῦ, καὶ ἀδελ φότητα πεπλουτήκαμεν, τὴν πρός γέ φημι τὸν τῶν ὅλων παμβασιλέα Χριστὸν, αὐτῷ τὴν οἰκείαν καθ ιεροῦντες ζωὴν, φαιδροὶ διαμένωμεν. Ἐσόμεθα γὰρ οὕτω θιασῶται γνήσιοι, πανηγυρ[ι]άρχην ἔχοντες αὐ τόν. Καὶ εἴπερ ἐστὶ τὸ ἐστάλθαι λαμπρῶς τοῖς ἑορτάζουσι πρεπωδέστατον, εἴη ἂν, οἶμαι που, τὸ καταφαιδρύνεσθαι δεῖν τοῖς ἐξ ἀρετῶν αὐχήμασιν, οὐκ ἀνάρ μοστον. Μᾶλλον δὲ καὶ λίαν ἐοικὸς τοῖς εἰσβάλλειν ἐθέλουσιν εἰς τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός, κατὰ τὴν τοῦ θεσπεσίου Παύλου φωνήν. "Αγια δὲ τῶν ἁγίων εἶναί φα μεν τοὺς τῆς μυστικῆς τελειώσεως τρόπους. Οἷς οὐκ ἄν τις ἐμβάλοι. Οὐδ' ἂν ἐγγὺς γένοιτο Θεοῦ, κατὰ διάθεσιν δηλονότι καὶ ἁγιασμὸν, μὴ οὐχὶ πρότερον πάντα ῥύπον τὸν ἐξ ἁμαρτίας καὶ σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, εὖ μάλα διανιψάμενος. Ἐπειδὴ δὲ τὰ τοῖς πάλαι τυπικῶς διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τεθεσπισμένα γέγραπται «πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν,» καὶ πρα γμάτων εἰσὶν εἰκόνες πνευματικῶν, πολὺ τὸ ὀνησιφόρον ὠδίνουσαι, φέρε τοῖς ἀκροωμένοις παραγάγωμεν εἰς πληροφορίαν καὶ εἰς ἀπόδειξιν ἐναργῇ τῶν ἀρ τίως ἡμῖν εἰρημένων, τὸ ἐν τῇ Ἐξόδῳ γεγραμμέν νον. Ἔχει δὲ οὕτω· «Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυ σήν, λέγων· Ποίησον σεαυτῷ λουτῆρα χαλκοῦν, καὶ βάσιν αὐτῷ χαλκῆν, ὥστε νίπτεσθαι. Καὶ θήσεις αὐτὸν ἀνὰ μέσον τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ θυσιαστηρίου· καὶ ἐκχεεῖς εἰς αὐτὸν ὕδωρ, καὶ νίψεται Ααρὼν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἐξ αὐτοῦ τὰς
col. 17–18page 5 of 186
PG 77:17τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἰσότητός τε καὶ δόξης, τὸ προ ὑπάρχειν 4 αὐτῷ τῶν ἄλλων παραχωροῦσι μόλις, μεσ την δὲ εἶναί φασι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων· οὔτε τῆς εἰς λήξιν ὑπεροχής λαχόντα τὴν δόξαν, οὔτε μὴν τοῖς τῆς κτίσεως ἐνιζήσαντα μέτροις. Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ τῆς θείας ὑπεροχῆς ἡττώμενος, καὶ τῶν τῆς κτί σεως μέτρων ἀνῳκισμένος; Αδιανόητον παντελῶς τὸ χρῆμά ἐστι, καὶ τόπος ἢ λόγος οὐδεὶς ὁρᾶται μεταξύ ποιητοῦ καὶ κτίσματος. Κατασύροντες τοίνυν αὐτὸν, τό γε ἦχον ἐπ' αὐτοῖς, τῶν τῆς θεότητος θώκων, Υἱὸν καὶ Θεὸν ὀνομάζουσι, καὶ προσκυνεῖσθαι δεῖν οἴονται, καίτοι τοῦ νόμου βοῶντος ἀναφανδόν • • Κύριον τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» Καὶ μὴν καὶ διὰ φωνῆς τοῦ Δαυΐδ, Θεοῦ λέ γοντος τοῖς ἐξ Ἰσραήλ·. Οὐκ ἔσται ἐν σοὶ Θεὸς πρόσφατος, οὐδὲ προσκυνήσεις Θεῷ ἀλλοτρίῳ.» Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν, οἷά περ ἁμαξιτὸν ἀφέντες εύ τριβῆ τὴν ἀλήθειαν, ἐπὶ βόθρους ἴενται καὶ πέ τρας, καὶ ἡ φησιν ὁ Σολομών·. Τοὺς ἄξονας τοῦ Ιξίου γεωργίου πεπλάνηνται, καὶ συνάγουσι χερσὶν ἀκαρπίαν.» Ἡμεῖς δὲ, οἷς τὸ θεῖον εἰς νοῦν ἐν έστραψε φῶς, τῆς ἐκείνων αβελτηρίας τὰ ἀσυγκρίτως ἀμείνω φρονεῖν ᾑρημένοι, καὶ τῇ τῶν ἁγίων Πατέ φων ἑπόμενοι πίστει, γεγεννῆσθαί φαμεν ἀληθῶς ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας τὸν Υἱὸν θεοπρεπῶς τε καὶ ἀποῤῥήτως, καὶ ἐν ἰδίᾳ μὲν ὑποστάσει νοεί σθαι, τῇ δὲ ταυτότητι τῆς οὐσίας ἐνοῦσθαι τῷ γε γεννηκότι, καὶ ἐν αὐτῷ μὲν εἶναι, ἔχειν δὲ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα. Ομολογοῦμεν δὲ εἶναι φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ισοκλεᾶ τε καὶ ἐπουργόν, χαρακτῆρα τε καὶ ἀπαύγασμα, καὶ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσομέτρως ἔχοντα, κατ' οὐδένα τρόπον μειονεκτούμενον. Ἐπαριθμουμένου μὲν γὰρ οὕτω τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἡ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς εἰς μίαν θεότητος ἐνοῦται φύσιν. Αλλ' ἡ μὲν θεόπνευστος Γραφή σάρκα φησὶ γεγε νῆσθαι τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου, τουτέστιν ἑνωθῆναι σαρκὶ ψυχὴν ἐχούσῃ τὴν λογικήν. Επομένη δὲ τοῖς εὐαγ γελικοῖς κηρύγμασιν ἡ ἁγία καὶ μεγάλη σύνοδος, αὐτὸν ἔφη τὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γεγεννημένον Μονογενῆ, τὸν 4 δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα, ο δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν καταφοιτῆσαι μὲν ἐξ οὐρα νῶν, σαρκωθῆναι δὲ καὶ ἐνανθρωπήσαι, παθεῖν τε καὶ ἀναστῆναι· καὶ ὅτι κατὰ καιροὺς ἀφίξεται κριτής ὠνόμαζε κ δὲ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Αθρει δὴ οὖν ὅπως ἕνα λέγοντες Υἱόν, Κύριον δὲ αὐτὸν καὶ Χριστὸν Ἰησοῦν ὀνομάζοντες, ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γεγεννῆσθαί φασιν, εἶναί τε Μονογενῆ, καὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτός, γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί. Χιν, 10. ο προύχειν. εἰσ. ὠνόματα, ὠνόμαζον.
col. 19–20page 6 of 186
PG 77:19Καί τοι τὸ χριστὸς ὄνομα, φαίη τις ἂν, οὐχ ὡς ἡρμοσμένον μόνῳ τῷ Ἐμμανουήλ, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐφ᾽ ἑτέρων αὐτὸ τεθειμένον εύρήσομεν. Εφη γάρ που ὁ Θεὸς περὶ τῶν ἐξειλεγμένων καὶ ἡγιασμένων ἐν Πνεύματι. Μὴ ἅπτεσθε τῶν χριστῶν μου, καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μὴ πονηρεύεσθε.» Καὶ μὴν ὁ θεσπέσιος Δαυΐδ κεχρισμένος εἰς βασιλέα παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ χειρὸς Σαμουήλ, ο χριστὸν Κυρίου» τὸν Σαούλ ἐπεκάλει Καὶ τί τοῦτο λέγω; καίτοι μετὸν εὐκόλως τοῖς ἐθέλουσιν ἰδεῖν τοὺς ἐν πίστει τῇ ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένους, καὶ ἡγιασμένους ἐν Πνεύ ματι, τῇ τοιάδε κλήσει τετιμημένους; Καὶ γοῦν ὁ προφήτης Αμβακούμ τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον καὶ τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν προανακέκραγε λέγων Ἐξῆλθες εἰς σωτηρίαν λαοῦ σου, τοῦ σῶσαι τοὺς "., 5 χριστούς σου.» Οὐκοῦν τὸ χριστὸς ὄνομα πρέπει ἂν οὐχὶ μόνῳ τε καὶ ἰδικῶς, ὡς ἔφην, τῷ Εμμανουήλ, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, οἵπερ ἂν εἶεν τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτι κεχρισμένοι. Πεποίηται γὰρ ἀπὸ τοῦ πράγματος ἡ φωνὴ, καὶ ἀπὸ τοῦ κεχρίσθαι, χριστοί. Οτι δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν οὕτως εὐκλεᾶ τε καὶ ἀξιόληπτον ἀληθῶς καταπλουτοῦμεν χάριν, ἐμπεδοῖ λέγων ὁ σοφὸς Ιωάννης· Καὶ ὑμεῖς χρίσμα ἔχετε ἀπὸ τοῦ ἁγίου· καὶ πάλιν· Οὐ χρείαν ἔχετε »;: «ἵνα τις διδάσκῃ ὑμᾶς, ἀλλὰ τὸ αὐτοῦ χρίσμα διδάσκει ὑμᾶς. Γέγραπται δὲ καὶ περὶ τοῦ Ἐμμανουήλο Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεός Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. Καὶ μὴν ὁ θε σπέσιος Δαυΐδ πρὸς αὐτόν φησιν· Ηγάπησας δια καιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς ", μετόχους σου.» Τί οὖν ἄν τις ἴδοι τὸ περιττὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ Παρθένῳ παρὰ τὰς ἄλλας, κἂν εἰ λέγοιτο τεκεῖν αὐτὴν τὸν Ἐμμανουήλ; ἄτοπον γὰρ οὐδὲν, κἂν εἰ ἔλοιτό τις καὶ τὴν ἑκάστου τῶν κεχρισμένων μητέρα Χριστοτόκον ἀποκαλεῖν. Αλλ' ἔστι πολὺ τὸ μεσολαβοῦν, καὶ ἀσυγκρίτοις διαφοραῖς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐκλείας καὶ ὑπερ οχῆς ἀποτειχίζον τὰ καθ᾽ ἡμᾶς. Οἰκέται γὰρ ἡμεῖς, ὁ δὲ κατὰ φύσιν Κύριος καὶ Θεὸς, κἂν εἰ γέγονε μεθ' ἡμῶν καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς οἰκονομικῶς. Ταύτῃ του καὶ ὁ μακάριος Παύλος Χριστὸν αὐτὸν ὠνόμαζε καὶ Θεὸν, οὕτω λέγων· Τοῦτο γὰρ ἴστε γινώ σκοντες, ὅτι πᾶς πόρνος, ἢ ἀκάθαρτος, ἢ πλεονέκτης, ὅστις ἐστὶν εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασιλείᾳ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ. • Οὐκοῦν οἱ μὲν ἄλ λοι πάντες, ὡς ἔφην, εἶεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως διὰ τὸ κεχρίσθαι χριστοί, μόνος δὲ Χριστὸς Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Ἐμμανουήλ. Καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτοι τἀληθοῦς, εἴ τις ἂν ἕλοιτο λέγειν ὡς αἱ τῶν ἄλλων μητέρες χριστοτό και μὲν, οὐ μὴν ἔτι καὶ Θεοτόκοι. Μόνη δὲ παρ' ἐκείνας ἡ ἁγία Παρθένος χριστοτόκος τε ὁμοῦ καὶ Θεοτόκος νοεῖταί τε καὶ λέγεται· γεγέννηκε γὰρ οὐ ἀποκαλεῖ, ἀποκάλει. Η αδικίαν.
col. 21–22page 7 of 186
PG 77:21Ι. ψιλόν ἄνθρωπον, καθ' ἡμᾶς, σαρκωθέντα δὲ μᾶλλον Deίμια καὶ ἐνανθρωπήσαντα τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον. Ονομάσμεθα μὲν γὰρ καὶ ἡμεῖς κατὰ χάριν θεοί πλὴν οὐχ οὕτως Θεὸς ὁ Υἱός, φύσει δὲ μᾶλλον καὶ ἀληθείᾳ, κἂν εἰ γέγονε σάρξ. Αλλ' ίσως ἐκεῖνο ἐρεῖς· 'Αρ' οὖν, είπέ μοι, θεό τη τος μήτηρ γέγονεν ἡ Παρθένος; Καὶ πρός γε τοῦτό φαμεν ὅτι γεγέννηται μὲν ὁμολογουμένως ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος Λόγος αὐτοῦ, καὶ ἄναρχον ἐν χρόνῳ τὴν ύπαρξιν ἔχει, ἀεὶ συνυφεστηκώς τῷ γεγεννηκότι, ἐν αὐτῷ τε καὶ σὺν αὐτῷ συνυπάρχων καὶ συννοούμε νας· ἐν ἐσχάτοις δὲ τοῦ αἰῶνος καιροῖς, ἐπειδὴ γέ γονε σάρξ, τουτέστιν ἡνώθη σαρκί ψυχὴν ἐχούσῃ τὴν λογικήν, γεγεννήσθαι λέγεται καὶ σαρκικῶς διὰ γυναικός. Έοικε δέ πως τῷ καθ᾿ ἡμᾶς τόπῳ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Αἱ μὲν γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς μητέρες ὑπηρετοῦσαι τῇ φύσει πρὸς γέννησιν, ἔχουσι μὲν ἐν μέτρα πηγνυμένην κατά βραχὺ τὴν σάρκα, καὶ ἀφράστοις * τισὶν ἐνεργείαις Θεοῦ προϊοῦσαν καὶ τε λειουμένην εἰς εἶδος τὸ ἀνθρώπινον· ἐνίησι δὲ τῷ ζώῳ τὸ πνεῦμα ὁ Θεὸς, καθ᾽ ἂν οἶδε τρόπον· ο Πλάτ τες γὰρ τὸ πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ,» κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Ετερος δὲ σαρκὸς, καὶ ὁμοίως ἕτερος ὁ ψυχῆς ἐστι λόγος. Αλλ' εἰ καὶ γεγόνασι μό νον αὗται τῶν ἀπὸ γῆς σωμάτων μητέρες, ἀλλ' οὖν ὅλον ἀποτελοῦσαι τὸ ζῶον, τὸ ἐκ ψυχῆς δή λέγω καὶ σώματος, οὐχὶ μέρος λέγονται τεκεῖν. Οὐδ' ἂν εἴποι τις, φέρε εἰπεῖν, τὴν Ἐλισάβετ σαρκοτόκον μὲν, σύ μὴν ἔτι καὶ ψυχοτόκον· ἐκτέτηκε γὰρ ψυχωθέντα τὸν Βαπτιστήν, καὶ ὡς ἐν ἐξ ἀμφοῖν, τὸν ἄνθρωπον, ψυ χῆς δὴ λέγω καὶ σώματος· τοιοῦτόν τι πεπράχθαι παραδεξόμεθα καὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Ἐμμανουήλ. Γεγέννηται μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ μονογενὴς αὐτοῦ Λόγος· ἐπειδὴ δὲ σάρκα λαβὼν καὶ ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος, κεχρημάτικε καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου, καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς οὐδὲν, οἶμαι, τί ἄτοπον εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ ἀναγ καῖον ὁμολογεῖν ὅτι καὶ γεγέννηται κατὰ σάρκα διὰ γυναικός, καθάπερ αμέλει καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή τῷ ἰδίῳ συναπογεννᾶται σώματι, καὶ ὡς ἐν λελόγισται πρὸς αὐτό, καίτοι τὴν φύσιν ἑτέρα παρ' αὐτὸ νοουμένη τε καὶ ὑπάρχουσα, κατὰ τὸν ἴδιον λόγον. Καὶ εἰ βούλοιτό τις τὴν τοῦ δεῖνος μητέρα λέγειν, ὡς ἔστι μὲν σαρκοτόκος, οὐ μὴν ἔτι καὶ ψυχοτόκος, περιττοεπής ὑπάρχει λίαν ν. Τέτοχα γάρ, ὡς ἔφην, συντεθειμένον εὐτέχνως = ἐξ ἀνομοίων τὸ ζῶον, καὶ ἐκ δυοῖν μὲν, πλὴν ἄνθρωπον ένα, μένοντος μὲν ἐκα τέρου τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, συνδεδραμηκότων δὲ ὥσπερ εἰς Ενότητα φυσικὴν, καὶ οἷον ἀνακιρνάντων ἀλλήλοιν, ὅπερ ἂν ὡς ἴδιον ἑκατέρω προσῇ. ἀφράστως, η περισσοςπήσει λίαν. * ἀτεχνῶς.
col. 23–24page 8 of 186
PG 77:23Οτι δέ ἐστιν ἀναγκαιοτάτη λίαν ἡ ἔνωσις ἐπὶ Χριστοῦ, καταθρῆσαι ῥᾷον καὶ ἀταλαίπωρον παντελῶς, καὶ διὰ πολλῶν ἑτέρων. Φέρε γὰρ, εἰ δοκεῖ, τὰς τοῦ μακαρίου Παύλου πολυπραγμονῶμεν φωνάς, ἀκριβῆ τὸν νοῦν, καὶ ὡς ἔνι, λεπτομερῶς ἐπερείδοντες. Εφη τοίνυν περὶ τοῦ Μονογενούς· «"υς ἐν μορφή Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρε θεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν.» Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν • ὁ ὑπάρχων ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐχ δ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος τὸ εἶναι ἴσα θεῷ; ν Η τίνα κεκένωται τρόπον; Κατῆλθε δὲ ὅπως εἰς ταπείνωσιν καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ; Οἱ μὲν ν οὖν εἰς δύο τέμνοντες τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, εἰς τε άνθρωπον, φημὶ, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου φασὶν ὑπομεῖναι τὴν κένω σιν, ἀποδιϊστῶντες αὐτοῦ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, προαπο δεικνύτωσαν ὅτι καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι νοεῖται τε καὶ ἦν τοῦ Πατρὸς, ἵνα καὶ τὸν τῆς κενώσεως ὑπομείνῃ τρόπον, εἰς ὅπερ οὐκ ἦν καθιγμένος. Αλλ' οὐδέν ἐστι τῶν πεποιημένων, εἰ κατ' ἰδίαν νοοῖτο φύσιν, τὸ ἐν ἰσότητι τοῦ πατρός. Πῶς οὖν ἄρα: κεκενῶσθαι λέγεται, εἰ τὴν φύσιν ἄνθρωπος ὤν, γεγέννηται καθ' ἡμᾶς ἐκ γυναικός; Καὶ ἐκ ποίας, εἰπέ μοι, πρεσβυτέρας υπεροχῆς τῆς τοῦ ἀνθρώπου μεί ζονος εἰς τὸ ἄνθρωπος είναι κατέβη; Η πῶς ἂν νοεῖτο λαβεῖν, ὡς οὐκ ἔχων ἐν ἀρχῇ, τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, ὁ φύσει τελῶν ἐν οἰκέταις, καὶ ὑπὸ ζυγὸν δουλείας « κείμενος; ᾿Αλλὰ ναί φασιν, ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς καὶ ἐλεύ θερος Υἱὸς, ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος ἐν μορφῇ τοῦ γεγεννηκότος υπάρχων, καὶ ἴσος ἂν αὐτῷ, κατῴκηκεν ἐν ἀνθρώπῳ γεννηθέντι διὰ γυναικός· καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ κένωσις, καὶ τὸ τῆς ταπεινώσεως χρήμα, καὶ τὸ ἐν τῇ τοῦ δούλου καθικνεῖσθαι 5 μορφῇ. Εἶτα, ὦ βέλτιστοι, τὸ κατοικῆσαι μόνον ἐν ἀνθρώπῳ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον ἀρκέσειεν ἂν εἰς κένωσιν αὐτῷ; καὶ ἀσ φαλὲς εἰπεῖν ὅτι τε οὕτως ὑπέδυ τὴν τοῦ δούλου μορ φήν, καὶ οὕτως αὐτῷ γένοιτ' ἂν ὁ τῆς ταπεινώσεως τρόπος, καίτοι λέγοντος, ὡς ἀκούω, τοῖς ἁγίοις ἀπο στόλοις; «Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ελευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Ακούεις, ὅπως ἐν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν συγκατοική σειν αὐτῷ καὶ αὐτὸν ἔφη τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα; "Αρ' οὖν καὶ αὐτὸν κεκενῶσθαι δώσομεν, καὶ τὴν ὁμοίαν ἀνατλῆναι κένωσιν τῷ Υἱῷ, καὶ τὴν τοῦ δούλουμορφὴν ἀναλαβεῖν, ὅτι τὰς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ψυχὰς ἁγίας ποιεῖται μονὰς ἰδίας; Τί δὲ τὸ ἅγιον γ εἰ μέν. 2 ἔτι.· ὑπὸ ζυγῷ δούλου. καθικέσθαι.· ταπείνωσιν.
col. 25–26page 9 of 186
PG 77:25Ι. Πνεῦμα τὸ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν; 'Αρα καὶ αὐτὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀπεπλήρου τὴν οἰκονομίαν, ἣν διὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ πεπράχθαί φαμεν τῆς πάντων ἕνεκα σωτηρίας καὶ ζωῆς; Απαγε της οὕτω περιττῆς καὶ ἀνοήτου παντελῶς εἰκαιοβουλίας. Τεταπείνωκε τοίνυν ἑαυτὸν ὁ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων Λόγος, ὅτε γενόμενος σὰρξ, καθά φησιν Ιωάννης, γεγέννηται διὰ γυναικός, καὶ γέννησιν ἔχων τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς ὑπέμεινε παθεῖν δι' ἡμᾶς. Ἐπεὶ διδασκόντων αὐτοὶ, κατὰ τίνα τρόπον ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος Χριστὸς ἂν νοοῖτο καὶ λέγοιτο πρὸς ἡμῶν. Εἰ ἀπό γε τοῦ κεχρίσθαι Χριστὸς ὀνομάζεται, τίνα κέχρικεν ὁ Πατὴρ τῷ ἐλαίῳ τῆς ἀγαλλιάσεως, ἤτοι τῷ ἁγίῳ Πνεύματι; Εἰ μὲν οὖν ἰδικῶς τὸν μόνον ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Θεόν Λόγον, καὶ τοῦτο εἶναί φασιν άλη θὲς, ἀγνοοῦσιν ὅπως καὶ τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἀδικοῦσι φύσιν, καὶ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας παρασημαίνουσί τὸ μυστήριον. Εἰ γὰρ κέχρισται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἐπιδεῖ πάντως ἁγιασμοῦ καὶ οὐχ ἑκόντες ὁμολογήσουσι κατὰ τοὺς ἄνωθεν ἔτι χρόνους ὑπάρχειν αὐτὸν, καθ' οὓς οὔπω κεχρισμένος, ἀμέτοχος ἦν ἔτι τῆς εἰς ὕστερον αὐτῷ δου θείσης δωρεάς. Τὸ δὲ ἁγιασμοῦ τητώμενον σα-. λεύεται κατά φύσιν, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο παντελῶς ἡμοιρηκὸς ἁμαρτίας, ἤτοι τοῦ δύνασθαι πλημμελεῖν. Ὑπομεμένηκεν οὖν ἄρα 4 καὶ τροπὴν τὴν εἰς τὰ ἀμείνω τυχὸν ὁ Λόγος. Πῶς οὖν ὁ αὐτός ἐστι, καὶ οὐκ ἀλλοίωται; Καὶ εἰ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, ἐχρίετό τε καὶ ἡγιάζετο, φαίη τις ἂν ἴσως ὡς ἀπό γε τοῦ πράγματος εἰς ἐξ στήλους ἐννοίας ἀπενηνεγμένος, ὅτι τάχα που καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ δέοιτ' ἂν ἁγιασμοῦ· μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ μείζων αὐτοῦ ἀναπέφηνεν ὁ Υἱός, είπερ ἡγίασται μὲν αὐτὸς, ἴσος ὧν αὐτῷ καὶ ἐν μορφῇ πρὸ τοῦ ἁγιασμοῦ ὁ δὲ ἐναπομεμένηκεν οἷς ἦν ἀεὶ, καὶ ἔστι καὶ ἔσται, οὔπω τὴν εἰς τὰ ἀμείνω λαβὼν ἐπίδοσιν διά γε τοῦ ἡγιάσθαι, καθ' ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Μεῖζον δὲ ἤδη καὶ ἀμφοῖν ὁρᾶται τὸ Πνεῦμα τὸ ἁγιάζον αὐτοὺς, εἴπερ < ἐστὶν οὐκ ἐνδοιαστὸν, ὡς ἁπάσης ἀντιλογίας δίχα, τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται. ο Ἀλλ᾽ ἔστι ταῦτα λῆρος, καὶ τερθρεία, καὶ ἀποπληξίας ἐγκλήματα. Αγία γὰρ κατὰ φύσιν ἡ ὁμοούσιος Τριάς. Αγιος ὁ Πατήρ, ἅγιος καὶ ὁ Υἱὸς οὐσιωδῶς κατὰ τὸν ἴσον τρόπον· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς ἰδίαν φύσιν, οὐχ ἡγίασται καταμόνας ὁ "., ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος.. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο τὴν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεννημένον κεχρίσθαι τε καὶ ἡγιάσθαι μόνον, ταύ τῇ τοι καὶ ὠνομάσθαι Χριστόν, λεγέτω παρελθών, εἰ Η Η ἔτι.
col. 27–28page 10 of 186
PG 77:27ἀπόχρη τὸ χρίσμα πρὸς τὸ ἀποφῆναι τὸν ἀλειφόμενον ο ἰσοκλεᾶ καὶ ὁμόθρονον τῷ πάντων ἐπέκεινα Θεῷ. Καὶ εἰ μὲν ἀπόχρη τὸ χρίσμα, καὶ τοῦτο ἐροῦ σιν ὡς ἔστιν ἀληθές· κεχρίσμεθα καὶ ἡμεῖς. Καὶ 12 μαρτυρήσει λέγων ὁ θεσπίσιος Ἰωάννης: «Καὶ ὑμεῖς χρίσμα ἔχετε ἀπὸ τοῦ ἁγίου. Εσόμεθα δὴ οὖν ἐν ἴσῳ τάχα που καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τῷ Θεῷ, εἴργει . › δὲ, οἶμαι, παντελῶς οὐδὲν καὶ συνεδρεύειν αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ Ἐμμανουήλ. Είρηται γὰρ πρὸς αὐτόν· «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θε τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. προσκυνείτω καὶ ἡμᾶς ἡ τῶν ἄνω πνευμάτων ἁγία πλη θύς. Όταν γάρ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς μὲν, εἰ καὶ τῷ ἁγίῳ κεχρίσμεθα Πνεύματι, τὴν μὲν τῆς υἱοθε ". σίας καταπλουτοῦμεν χάριν, κεκλήμεθα δὲ καὶ θεοί, τό γε μὴν τῆς ἑαυτῶν φύσεως μέτρον οὐκ ἀγνοήσου μεν. Ἐσμὲν γὰρ ἐκ γῆς, καὶ τελοῦμεν ἐν οἰκέταις ὁ δέ ἐστιν οὐκ ἐν οἷς ἡμεῖς, ἀλλὰ φύσει τε καὶ ἀλη θῶς Υἱὸς, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, καὶ ἐξ οὐρανοῦ. Καὶ οὐ δή πού φαμεν, ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοι, σαρκὸς γενέσθαι πατέρα τὸν Θεόν, οὐδ᾽ αὖ τὴν τῆς θεότητος φύσιν γεγεννῆσθαι διὰ γυναικός, οὔπω προσ λαβοῦσαν τὸ ἀνθρώπινον· συνενεγκόντες δὲ μᾶλλον εἰς ἔνωσιν τόν τε ἐκ Θεοῦ φύντα Λόγον, καὶ τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τελείως ἄνθρωπον, ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν καὶ Κύριον προσκυνήσομεν, οὔτε τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἔξω τιθέντες διὰ τὴν σάρκα, οὔτε μὴν εἰς ἀνθρωπότητα ψιλήν καταβιβάζοντες διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Οὕτω νοήσεις τὸν ἐκ Θεοῦ φύντα Λόγον τὴν ἑκούσιον ὑπομεῖναι κένωσιν· οὕτω τετα πείνωκεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβών, ὁ κατὰ φύσ σιν ἰδίαν ελεύθερος· οὕτω σπέρματος 'Αβραὰμ ἐπε ελάβετο, καὶ κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος νοεῖται ψιλός, ‹ καθ᾿ ἡμᾶς, πῶς ἑτέρου παρ' αὐτὸν φυσικῶς ἐπελάβετο σπέρματος Αβραάμ; Πῶς δὲ τῆς ἰδίας σαρκός και κοινωνηκέναι λέγεται, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ; Τὸ γάρ τισιν ὁμοιοῦσθαι λεγόμενον, ἐξ ἀνομοίου τινὸς ἐπὶ τὸ δεῖν ὁμοιοῦσθαι τρέχει. η Ἐπελάβετο τοίνυν σπέρματος 'Αβραὰμ, καὶ κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἴδιον ποιησάμενος σῶμα τὸ ἐκ γυναικὸς, ἵνα μὴ μόνον ὑπάρχων Θεὸς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἄνθρωπος γεγονώς, καθ' ἡμᾶς νοοῖτο διὰ τὴν ἕνωσιν. Οὐκοῦν ἐκ δυοῖν μὲν πραγμάτων ὁμολογουμένως, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, ὁ Ἐμμανουήλ. Πλήν εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, εἰς τε καὶ ἀληθῶς Υἱός, Θεός τε ὁμοῦ καὶ άνθρωπος· οὐ θεοποιηθεὶς ἐν ἴσῳ τοῖς κατὰ χάριν, τὸν χριόμενον. καὶ οὐκ ἄνθρωπος θεοποιηθείς.
col. 29–30page 11 of 186
PG 77:29Θεὸς δὲ μᾶλλον ἀληθινὸς ἐν ἀνθρωπείᾳ μορφῇ πεφηνὼς δι' ἡμᾶς. Πιστώσεται δὲ τοῦτο ἡμᾶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος λέγων·. Οτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν ἡμεῖς.» Εἶτα τίς ὁ ἀποστελλόμενος 5 ὑπὸ νόμου τε καὶ ἐκ γυναικὸς, ὡς ἔφη, γεγενημένος, πλὴν ὅτι πάν λιν αὐτὸς, ὁ πέρα μὲν νόμων, ὡς Θεός, ἐπειδὴ δὲ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ ὑπὸ νόμον, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ; Καὶ γοῦν συντελεῖ μὲν ὁμοῦ τῷ Πέτρῳ τὸ δίδραχμον κατὰ τὸν Μωσέως νόμον. Ὅτι δέ ἐστιν ἐλεύθερος ὡς Υἱός, καὶ νόμου κρείττων ὡς Θεός, καὶ εἰ γέγονεν ὑπὸ νόμον ὡς ἄνθρωπος, ἐδίδασκε λέγων· «Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι κῆνσον ἢ τέλη; Ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων; Πέτρου δὲ φάσκοντος· «Ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων, ἐπήνεγκεν ὁ αυτός ο Αρά γε ἐλεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοί. ο Οντος δὴ οὖν ἐναργούς, ὡς οὐκ ἂν λέγοιτο Χριστός, έξω τε σαρκὸς ὑπάρχων, καὶ οἱονεὶ καταμόνας ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, πρεπούσης δὲ μᾶλλον αὐτῷ τῆς τοιάσδε κλή σεως, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, φέρε δή, φέρε δεικνύωμεν ἐξ αὐτῶν ἑλόντες τὰς πίστεις τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ὅτι καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ εἰς ἑνότητα συνηνεγμένος, τὴν πρός γέ φημι τὴν ἰδίαν σάρκα. Οὗ δὴ πεφηνότος ἀληθοῦς, Θεοτόκος ἂν λέ γοιτο πρὸς ἡμῶν, καὶ σφόδρα εἰκότως, ἡ ἁγία Παρ θένος. Οὐκοῦν ὁ προφήτης Ησαΐας μονονουχὶ ἐνανθρωπήσαντα τὸν Υἱόν, καὶ ὅσον ούπω παρεσόμενον, προκατεδείκνυε λέγων· «Ἰσχύσατε, χεῖρες ἀνειμέναι καὶ γόνατα παραλελυμένα· παρακαλέσατε 1, οἱ ὀλιγόψυχοι τῇ διανοίᾳ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε. Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν κρίσιν ἀνταποδίδωσι, καὶ ἀνταποδώσει· αὐτὸς ἥξει καὶ σώσει ἡμᾶς. Τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται. Τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλὸς, καὶ τρανὴ ἔσται μογιλάλων γλῶσσα.» "Αθρει δὴ οὖν ὅπως καὶ Κύριον ἀποκαλεῖ, καὶ Θεὸν ὀνομάζει, ἅτε λαλῶν ἐν Πνεύματι· ὅτι μὴ ἄνθρωπον ἁπλῶς θεοφόρον ήπίστατο τὸν Ἐμμανουήλ, οὔτε μὴν ὡς ἐν ὀργάνου τάξει παρειλημμένον, ἀλλὰ Θεὸν ἀληθῶς καὶ ἐνηνθρωπη κότα. Τότε γὰρ δὴ, τότε καὶ ἀνεῴχθησαν μὲν ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, ἤκουσαν δὲ καὶ ὦτα κωφῶν, καὶ ἐλάφου δίκην ὁ χωλὸς ἀνεπήδα, γέγονε δὲ καὶ τρανή γλώσσα μογελάλων. Οὕτως αὐτὸν τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταῖς ἐκέλευε: διακηρύττειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, λέγον· «Επ᾿ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, ὁ εὐαγγελιζόμενος τὴν Σιών, ὕψωσον ἐν ἰσχύει την φωνήν σου, ὁ εὐαγγελιζόμενος τὴν Ἱερουσαλήμ ὑψώσατε, μὴ φοβεῖσθε. Εἶπον ταῖς πόλεσιν Ἰούδα Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ὑμῶν, ἰδοὺ Κύριος μετὰ ἰσχύος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρείας· ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον ἐνώπιον αὐτοῦ. Ως * ἀπεσταλμένος, ο παρακαλεῖσθε, ὁ ἐκέλευτα.
col. 31–32page 12 of 186
PG 77:31ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ βρα χίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας. • Επέφανε ἡ γὰρ ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἰσχὺν ἔχων τὴν θεοπρεπῆ, καὶ μετὰ κυρείας βραχίονα, τουτέστιν ἐν ἐξουσίᾳ τε καὶ κυριότητι. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε τῷ μὲν λεπρῷ· ι θέλω, καθαρίσθητι. ο Ηπτετο δὲ τῆς σοροῦ, καὶ ἀνίστη τεθνεῶτα τὸν τῆς χήρας υἱόν. Συνήγαγε δὲ καὶ ἄρνας: Ποιμὴν γάρ ἐστιν ἀγαθὸς, τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεὶς ὑπὲρ τῶν προβάτων. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε· «Καθώς γινώσκει με ὁ Πατήρ, κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα, καὶ τὴν ψυχήν μου τίθημε ὑπὲρ τῶν προβάτων. Καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης· κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι· καὶ γενήσεται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν.» Αρχόμενος δὲ τῶν ἐπ' αὐτῷ κηρυγμάτων καὶ ὁ θεσπέσιος Βαπτιστής Ιωάννης, οὔτε θεότητος ὄργανον, οὔτε μὴν ἄνθρωπον ἁπλῶς θεοφοροῦντα κατά τινας, Θεὸν δὲ μᾶλλον μετὰ σαρκός, ήγουν ἐνηνθρωπηκότα, τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἰουδαίαν εὐηγγελίζετο λέγων· «Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.» Τίνος οὖν προσ τέταχεν ἑτοιμάζεσθαι τὰς ὁδούς, πλὴν ὅτι Χριστοῦ, τουτέστιν ἐν ἀνθρώπου μορφῇ πεφηνότος τοῦ Λόγου; Απόχρη δὲ, οἶμαι, πρὸς πίστιν καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιμαρτυρῶν τε καὶ λέγων· «Τί οὖν ἐροῦ μεν; Εἰ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν, τίς καθ' ἡμῶν; "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται;» Εἶτα, εἰπέ μοι, πῶς ἂν νοοῖτο Θεοῦ ἴδιος Υἱὸς ὁ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου; Ὥσπερ γὰρ ἴδιον ἀνθρώπου, καὶ μὴν ἑκάστου τῶν ἑτέρων ζώων, τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένον· οὕτως ἴδιον Θεοῦ, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ νοοἶτ᾽ ἂν εἶναι καὶ λέγοιτο. Πῶς οὖν ἴδιος Θεοῦ Υἱός ὠνόμασται ὁ Χριστὸς, ὃς καὶ δέδοται παρὰ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῆς ἁπάντων ἕνεκα σωτηρίας καὶ ζωῆς; «Παρεδόθη γὰρ διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἀνομίας, πολλῶν ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον,» κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τὸ τῆς ἑνώσεως χρῆμα παραληφθὲν ἀναγκαίως, ἴδιον Υιόν ἀποφαίνει τοῦ Θεοῦ τὸν Ἐμμανουὴλ, τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· σῶμα γὰρ ἦν οὐχ ἑτέρου τινὸς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, ἴδιον δὲ μᾶλλον αὐτοῦ τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὄντος Λόγου, τὸ γεννηθὲν ἐξ αὐτῆς. ἡ ἐπεφάνη. Εἰ δὲ δὴ ψιλὴν καὶ μόνην ἀπονέμει τις αὐτῷ τὴν ὀργανικὴν ὑπουργίαν, αποπέμψει καὶ οὐχ ἑκὼν καὶ τοῦ εἶναι κατὰ ἀλήθειαν Υἱόν. Υποκείσθω γάρ τις τῷ λόγῳ, φέρε εἰπεῖν, ἄνθρωπος· ἔστω δὲ αὐτῷ καὶ παῖς τὰ εἰς λύραν τεχνίτης, καὶ ψάλλειν τὰ ἄριστα μεμελετηκώς. 'Αρα οὖν ὁ τοιοῦτος καταλογιεῖται τὴν λύραν καὶ τὸ τῆς ᾠδῆς ὄργανον ἐν υἱοῦ τάξει σὺν τῷ σε
col. 33–34page 13 of 186
PG 77:33υἱῷ· Καί τοι πῶς οὐκ εἴηθες λίαν τὸ χρῆμά ἐστιν; Η μὲν γὰρ λύρα εἰς ἔνδειξιν παρελήφθη τῆς τέχνης, ὁ δὲ ἐστι καὶ ὀργάνου δίχα, τοῦ τεχόντος υἱός. Εἰ δὲ δὴ φαῖεν ὅτι παρελήφθη πρὸς ὑπουργίαν ὁ ἐκ γυναι κλς, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ τελῆται τὰ θαύματα, καὶ τῶν εὐαγγελικῶν θεσπισμάτων αναλάμψῃ τὸ κήρυγμα, λεγέσθω καὶ ἕκαστος τῶν ἁγίων προφητῶν θεότητος ὄργανον, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἁπάντων ὁ ἱεροφάν της Μωϋσῆς· ὃς ἀνασχὼν τὴν ῥάβδον μετετίθη μὲν εἰς αἷμα τοὺς ποταμούς· διαχωρίζων· δὲ καὶ αὐτὴν θάλατταν, διὰ μέσων ἰέναι κυμάτων ἐκέλευε τοῖς ἐξ Ἰσραήλ· ἐπιφέρων δὲ αὐτὴν καὶ πέτραις, ὑδάτων αὐτὰς ἐποίες μητέρας, καὶ πηγὴν ἔδειξε τὴν ἀκρότομον· καὶ μεσίτης γέγονε Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καὶ νόμου διάκονος ἦν, καὶ καθηγεῖτο λαῶν. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ περιττὸν ἐν Χριστῷ, καὶ πεπλεονέκτηκε μὲν οὐδαμῶς τοὺς πρὸ αὐτοῦ γεγονότας, εἰ ὡς ἐν ὀργάνων τάξει τε καὶ χρείᾳ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον καὶ οὗτος παραλαμβάνεται. Πεφλυάρηκε δέ, κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ ὁ θεσπέσιος Δαυίδ κἀκεῖνο εἰπὼν ὅτι «Τίς ἐν νεφέ λαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ; Καὶ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ;» Αλλ' ό γε σοφώτατος Παῦλος τελοῦντα μὲν ἐν οἰκέταις ἀποφαίνει Μωϋσέα, Θεὸν δὲ καὶ Κύριον ἀποκαλεῖ τὸν ἐκ γυναικὸς οἰκονομικῶς γεγονότα, τουτέστι Χριστόν. Γέγραψε γὰρ ὧδε·. Ωστε, ἀδελ φοὶ ἅγιοι, κλήσεως ἐπουρανίου μέτοχοι, κατανοήσατε τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, ὡς καὶ Μωϋσῆς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Πλείονος γὰρ δόξης τος παρὰ Μωϋσῆν ἠξίωται, καθ᾽ ὅσον πλείονα τιμὴν Εχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν. Πᾶς γὰρ οἶκος κατασκευάζεται υπό τινος· ὁ δὲ τὰ πάντα κατα σκευάσας, Θεός. Καὶ Μωϋσῆς μὲν πιστὸς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ὡς θεράπων, εἰς μαρτυρίαν τῶν λαληθης σομένων· Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς.» ᾿Αθρες δὴ οὖν ὅπως καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ τετήρηκε μέτρον, καὶ τῆς ἀνωτάτω δόξης καὶ θεοπρεποῦς ἀξίας ἀπονέμει τὴν ὑπεροχήν. Αρχιερέα γὰρ καὶ ἀπόστολον εἰπὼν, καὶ μὴν καὶ γένεσθαι πιστὸν τῷ ποιήσαντι αὐτὸν εὖ μάλα διαβεβαιούμενος, τετιμήσθαι μειζόνως ἢ κατὰ Μωσέα φησί, καθ' ὅσον πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατα σκευάσας αὐτόν. Εἶτα προάγει·. Πᾶς γὰρ οἶκος κατασκευάζεται ὑπό τινος· ὁ δὲ τὰ πάντα κατασκευάσας, Θεός.» Οὐκοῦν τέτακται μὲν ἐν ποιήμασι καὶ ἐν τοῖς κατασκευασμοῖς κ ὁ θεσπέσιος Μωϋσῆς· και τασκευαστὴς δὲ τούτων ὁ τῶν ὅλων Θεός· καίτοι 1 Θεοῦ λεγομένου κατασκευάσαι τὰ πάντα. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθινὸς ἀνενδοιάστως ἐστί. • Καὶ Μωϋσῆς μὲν ὡς θεράπων ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ πιστὸς, Χρι στὸς δὲ ὡς υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ· οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς· ο καίτοι Θεοῦ λέγοντος διὰ φωνῆς προφητῶν Οτι ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ Η κατασκευαζομένοις. 1 δὲ ὅλων δέδεικται Χριστός. Και το
col. 35–36page 14 of 186
PG 77:35Ἀλλὰ τὶς ἂν νοοῖτο, φαίη τις ἂν ἴσως, ἡ διαφορὰ Χριστοῦ καὶ Μωϋσέως, εἴπερ ἄμφω γεγόνασι διὰ γυ ναικός; πῶς ὁ μὲν οἰκέτης καὶ ὡς ἐν οἴκῳ πιστὸς, ὁ δὲ καὶ φύσει κύριος ὡς υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ. τουτέστιν ἡμᾶς; οἶμαι δὲ ἔγωγε παντὶ τὸ χρῆμα ὑπάρχειν ἐναργές, εἴπερ ἐστὶν ἐν καλῷ φρενὸς καὶ νοῦν ἔχει Χριστοῦ, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον. Ο μὲν γὰρ ἦν ἄνθρωπος, καὶ ὑπὸ ζυγὸν τι δουλείας· ὁ δὲ κατὰ φύσιν ἐλεύθερος ὡς Θεὸς, καὶ δημιουργὸς τῶν ὅλων, καὶ κένωσιν ἀνατλὰς τὴν ἐθελούσιον δι' ἡμᾶς ἀλλ᾽ οὐχὶ τοῦτο αὐτὸν τῆς θεοπρεπούς δόξης ἐξοικίσει, οὔτε μὴν τῆς ὑπερτάτης καὶ κατὰ πάντων ὑπεροχῆς ἀποσοβήσει ποθέν». Ωσπερ γὰρ ἡμεῖς τὸ αὐτοῦ πνεῦμα πλουτήσαντες (κατώκησε γὰρ ἐν ταῖς καρ δίαις ἡμῶν), τεταγμεθα μὲν ἐν τέκνοις Θεοῦ, τό γε μὴν εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐσμὲν οὐκ ἀποβεβλήκαμεν ἐσμὲν γὰρ ἄνθρωποι κατὰ φύσιν, καίτοι Θεῷ λέγοντες· ο 'Αβᾶ, ὁ Πατήρ· › οὕτω καὶ αὐτὸς ὁ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀποῤῥήτως ἐκπεφηνὼς Θεὸς Λόγος, προσλαβὼν τὸ ἀνθρώπινον, τετίμηκε μὲν τὴν φύσιν, οὐ μὴν ἔξω γέγονε τῆς ἰδίας ὑπεροχής, μεμέ νηκε δὲ καὶ ἐν ἀνθρωπότητι Θεός. Οὐκοῦν οὐκ ἐν ὀρο γάνου τάξει παρειλήφθαί φαμεν τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ναόν οι επόμενοι δὲ μᾶλλον τῇ πίστει τῶν ἱερῶν Γραμμάτων καὶ ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς, σάρκα γενέ σθαι τὸν Λόγον διακεισόμεθα, κατά γε τους ήδη πλειστάκις ἡμῖν προαποδοθέντας τρόπους· οὗτος καὶ Ρ τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἦν ὁ θάνατος αὐτοῦ τοῦ κόσμου ὁ σωτήριος, ὑπέμεινε σταυ ρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ὡς Θεός. Πῶς οὖν ἡ ζωὴ τεθνάναι λέγεται; Τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ παθοῦσα τὸν θάνατον, ἵνα φαίνηται ζωή, ζωοποιοῦσα πάλιν αὐτήν. ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. ο ϋ Φέρε γὰρ καὶ ἡμῶν αὐτῶν ὁ τοῦ θανάτου πολυπραγμονείσθω τρόπος. Οὐχ ἀπαστισοῦν τῶν εὖ φρονούν των ἐρεῖ τοῖς ἀπὸ γῆς σώμασιν συγκαταφθείρεσθαι 4 τὰς ψυχάς. Αλλ', οἶμαι, τοῦτό ἐστιν ἐν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἐνδοιαστόν· πλὴν ἀνθρώπου θάνατος, τὸ συμ βεβηκός ονομάζεται. Οὕτω νοήσεις καὶ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Εμμανουήλ. Ην μὲν γὰρ ὁ Λόγος ὡς ἐν ἰδίῳ σώ ματι τῷ ἐκ γυναικὸς, ἐδίδου δὲ αὐτὸ τῷ θανάτῳ κατὰ καιρόν, πάσχων μὲν οὐδὲν εἰς ἰδίαν φύσιν αὐτός ζωή γάρ ἐστι καὶ ζωοποιός· οἰκειούμενος δὲ τὰ σαρκικά ", ἵνα καὶ αὐτοῦ λέγηται τὸ παθεῖν, καὶ εἷς ὁ πάντων, ἀναστὰς, τεθνεώς ὑπὲρ πάντων, άγα ράσῃ τῷ ἰδίῳ αἵματι τὴν ὑπ' οὐρανὸν, καὶ κατα κτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν. το και δούλου, η αποσοβήσει. Πόθεν. ο Υιόν. Ναόν Ρ οὕτω γάρ τού συγκαταφθείρεσθαι. τ' σαρκός.
col. 37–38page 15 of 186
PG 77:37Καὶ τοῦτο ὡς ἀληθὲς ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας διακηρύττει λέγων ἐν Πνεύματι· Διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα, ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Εἷς οὖν ὁ πάντων ἀξιώτερος τὴν ἰδίαν ὑπὲρ πάν των τέθεικε ψυχήν, καὶ συνεχώρει μὲν οἰκονομικῶς καταδιάζεσθαι βραχὺ τῷ θανάτῳ τὴν σάρκα. Κατήρ ηχε· δὲ πάλιν αὐτὸν ὡς ζωή, παθεῖν οὐκ ἀνεχομένη τὸ παρὰ φύσιν ἰδίαν· ἵνα καὶ ἐν τοῖς ἁπάντων ἀτονήσῃ σώμασιν ἡ φθορά, καὶ τὸ θανάτου παραλύοιτο κράτος. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκο μεν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθησόμεθα '. Εἰ γὰρ μὴ πέπονθεν ἀνθρωπίνως ὑπὲρ ἡμῶν, οὐδὲ ἐνήργησε θεϊκῶς τὰ εἰς σωτηρίαν ἡμῶν. Λέγε καὶ γὰρ πρότερον ἀποθανεῖν μὲν, ὡς ἄνθρωπος, ἀνα βιῶναι δὲ μετὰ τοῦτο, διὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Εἰ τοίνυν οὐ πέπονθε τῷ τεθνάναι σαρκί, κατὰ τὰς Γραφάς, οὐδὲ ἐζωοποιήθη πνεύματι, τουτέστιν, οὐκ ἀνεβίω. Καὶ εἰ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ματαία ἡ πίστις ἡμῶν· ἔτι ἐσμὲν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν. βεβαπτίσμεθα γὰρ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ, κατὰ τὰς τοῦ μα καρίου Παύλου φωνὰς, καὶ τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν ἐσχήκαμεν διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ. Αλλ' εἴπερ ἐστὶν ὁ Χριστὸς οὔτε Υἱὸς ἀληθῶς, οὔτε μὴν φύσει θεός, ἄνθρωπος δὲ ψιλός καθ' ἡμᾶς, καὶ θεότητος όργανον, σεσώσμεθα μὲν οὐκ ἐν Θεῷ ποθεν, ἑνὸς δὲ μᾶλλον τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τεθνεῶτος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ δυνάμεσιν ἀλλοτρίαις ἐγηγερμένου. Πῶς οὖν ἔτι κατηργήθη ὁ θάνατος διὰ Χριστοῦ; Καίτοι λέγοντος ἀκούω σαφῶς περὶ τῆς ἰδίας ψυχῆς· «Οὐδεὶς αἴρει αὐτὴν ἀπ' ἐμοῦ, ἀλλ᾽ ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ' ἐμαυτοῦ. Ἐξουσίαν γὰρ ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ ἐξου σίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν.» Κατέβη γὰρ μεθ' ἡμῶν εἰς θάνατον διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ θάνατον οὐκ εἰδὼς, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀναβῶμεν " σὺν αὐτῷ πρὸς ζωήν. ᾿Ανεδίω γὰρ σκυλεύσας τὸν ᾅδην, οὐχ ὡς ἄν θρωπος καθ' ἡμᾶς, ἀλλ' ὡς Θεὸς ἐν σαρκὶ μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ν. Κατεπλούτει δὲ ἡ φύσις ὡς ἐν αὐτῷ δὴ καὶ πρώτῳ τὴν ἀφθαρσίαν, καὶ συνετρίβη ὁ θάνατος, τῷ τῆς ζωῆς σώματι πολεμίου δίκην εἰσδα λών. Ωσπερ γὰρ νενίκηκεν ἐν τῷ Ἀδάμ, οὕτω πέ πτωκεν ἐν τῷ Χριστῷ. Καὶ γοῦν ἀναβαίνοντι δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, ἵνα τοῖς ἐπὶ γῆς βάσιμον ἀποφήνῃ τὸν οὐρανὸν, τὰς ἐπινικίους ᾠδὰς ἀνετίθη λέγων ὁ θεσπέσιος Μελωδός Ανέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλ πιγγος. Ψάλατε τῷ Θεῷ ἡμῶν, ψάλατε ψάλατε τῷ * κατηργεῖτο. ι ζωοποιησόμεθα. - ἀναβιῶμεν, ἀναβαίνωμεν. ν ἡμῶν.
col. 39–40page 16 of 186
Epistola II
PG 77:39βασιλεῖ ἡμῶν, ψάλατε ψάλατε συνετῶς. Ἐβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Εφη δέ που καὶ ὁ μακάριος Παῦλος περὶ αὐτοῦ, λέγων· Ο καταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα. Ότι τε τοίνυν καὶ Θεός ἐστιν ἀληθῶς, καὶ βασιλεὺς κατὰ φύσιν, εἴρηται δὲ καὶ τῆς δόξης Κύριος ὁ ἐσταυρωμένος, πῶς ἂν ἐνδοιάσείε τις Θεοτόκον εἰπεῖν τὴν ἁγίαν Παρθένον; Προσκύνησον ὡς ἕνα, μὴ διελών εἰς δύο μετὰ τὴν ἕνωσιν. Τότε γελάσει μάτην ὁ παρά φρων Ἰουδαῖος, τότε κυριοκτόνος ἔσται κατὰ ἀλή θειαν· ἁλώσεται δὲ πεπλημμεληκώς οὐκ εἰς ἕνα τῶν καθ' ἡμᾶς, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χρι στόν *. Καὶ δὴ καὶ ἀκούσεται· «Οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλὸν, λαὸς πλήρης ἁμαρτιῶν, σπέρμα πονηρὸν, καὶ υἱοὶ ἄνομοι· ἐγκατελίπετε τὸν Κύριον, καὶ παρωργίσατε τὸν "Αγιον τοῦ Ἰσραήλ.» Ελλήνων δὲ παῖδες κατ' οὐδένα τρόπον τὴν τῶν Χριστιανῶν διαμωμή σονται πίστιν. Λελατρεύκαμεν γὰρ οὐκ ἀνθρώπι ψιλῷ μὴ γένοιτο· Θεῷ δὲ μᾶλλον τῷ κατὰ φύσιν, οὐκ ἀγνοοῦντες αὐτοῦ τὴν δόξαν, κἂν εἰ γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, μεμενηκὼς ὅπερ ἦν, τουτέστι Θεός. Δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἴη δόξα συν ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ ἐπισκόπῳ συλ λειτουργῷ Νεστορίῳ, Κύριλλος ἐπίσκοπος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. "Ανδρες αἰδέσιμοι, καὶ πίστεως ἄξιοι παραγεγόνασιν ἐν Αλεξανδρείᾳ· εἶτα μετέδοσαν ὡσανεὶ καὶ τῆς σῆς θεοσεβείας ἀγανακτούσης σφόδρα, και πάντα κάλων κινούσης εἰς τὸ λυπεῖν ἐμέ. Βουλομένῳ δέ μοι 20 τῆς σῆς θεοσεβείας τὴν λύπην ἀναμαθεῖν, ἔφασαν ὅτι τὴν πρὸς μοναστὰς ἁγίους γενομένην ἐπιστολὴν περιφέρουσί τινες τῶν ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας, καὶ ἡ τοῦ μίσους ἀφορμὴ καὶ τῆς ἀηδίας αὕτη γέγονε. Τεθαύμακα τοίνυν, εἰ μὴ ἐκεῖνο μᾶλλον ἡ σὴ θεοσεβείᾳ καθ' ἑαυτὴν ἐλογίσατο· οὐ γὰρ πρότερον ἐμῆς γραφείσης ἐπιστολῆς, ὁ ἐπὶ τῇ πίστει γέγονε θόρυβος, ἀλλ᾽ ἢ εἰρημένων τινῶν παρὰ τῆς σῆς θεοσεβείας, ἢ και μή. Πλὴν χαρτίων, ήγουν εξηγήσεων περιφερομένων, κάμνομεν ἡμεῖς, ἐπανορθοῦν θέλοντες τοὺς * τὸν Σωτῆρα Θεόν. ἀδικίας.
col. 41–42page 17 of 186
propter conjunctionem, vel divinitatem [Baluz. di- tales quam occidentales venerandos episcopos, vinitatem vel societatem] Filii mortificant [Baluz. quod rectus de Christo doctrinæ sermo non fiat, mortificati], vel humanitatem in Deum transferunt. sed omnino perversus. Præfatio autem sic habet: Contumelias quidem in me hæreticorum, etc. 5. Deinde conantur ostendere, quod corpus pas sum sit, et non Deus Verbum, quasi, vel nobis, vel quibuslibet dicentibus, Verbum illud, quod est impassibile, passibilitatis capax esse potuisset. Ne mo est prorsus qui sic insaniat; sed, sicut sæpe diximus, sanctum concilium dixit, ipsum Verbum, per quod facta sunt omnia, carne sua esse passum, secundum Scripturas: corpore enim ejus patiente, ipsum dicitur passum, quia et animus hominis, cum nihil in sua substantia et natura patiatur, pati tamen ipse dicitur, suo corpore patiente. 6. Sed quoniam propositum ipsis est duos filios et duos christos introducere: unum quidemn specia liter hominem, alterum vero proprie Deum; in personis tantum faciunt [Baluz. add. vel sentiunt] unitatem, Deum [Baluz. add. Dei] Verbum nolentes proprie et substantialiter unitum homini hominem factum hominemque suscepisse: propterea et ter giversantur, et excusationes, sicut scriptum est, ‹ fingunt in peccatis”. › 7. Vos igitur convenientes cum eis, hæc dicite Facere eos male, quod introducant quosdam loquaces et garrulos adversum nos, et hos fovendo ac defendendo, causam faciunt [Baluz. causa fiunt] malignitatis suæ. 8. Sed non hæc propriæ nostræ læsionis est causa. Dicite me nec huic, qui ibi degens præest, esse inimicum; lædi autem propter hoc tam orien ** Psal. cxLIV, 4. tem in Deum transferunt, nullatenus differt a ser mone quarto adversus Proclum, cujus initium est Contumelias quidem, etc. Garn. Id ipsum queritur Cyrillus apud Nestorium Garriunt, sicut audio, quidam de existimatione mea apud religionem tuam, et hoc frequenter, processio num vel conventuum opportuna tempora aucupantes, et eo magis forsitan arbitrantes delectare se aures tuas, adversum nos inconditas voces emittunt. Qui læsi qui dem in nullo sunt, objurgati autem a nobis sæpe, sed hoc leniter; unus eorum, quod cæcos et pauperes ve zabat injuria; alter, quod contra matrem evagina verat gladium; tertius, quia cum ancilla auram fu ratus est alienum, et quia talem semper habuerit existimationem, qualem nullus provenire vel gravissi mis inimicis optaverit (Supra col. 43 C.) ID. Nemo est qui non videat hic designari Nesto rium. BALUZ. Hæc ipsa verba leguntur in excerpto 20 Ephe sino continent vero initium sermonis, ut ego qui dem opinor, secundi. Garn. Hunc locum orget Cassianus (lib. vII, c. 30) Et tu, o impiissime atque impudentissime præclaræ urbis contaminator, catholicæ ac sanctæ plebis gravis et exitiosa contagio, stare in Ecclesia Dei ac loqui audes, et blasphemis ac furiosis vocibus tuis sacerdotes semper illæse fidei et catholicæ confessionis infamas, magi strorum priorum vitio plebem Constantinopolitanæ urbis errare? Tu ergo emendator priorum antistitum? tu condemnator veterum sacerdotum? tu Gregorio ex 9. Sufficit autem hoc documentum ad confutan aos eos, quod nunquam a quoquam tale quid in Ecclesiis dictum sit, quale in ejus expositionibus continetur, quod sic se habet: Non clamoribus approbo erga me studium vestrum, sed laudo circa dogmata desiderium, in quo deitatis et humanitatis Domini meministis. Et post pauca: ‹ Et aspicio populos multam quidem reverentiam et pietatem prudentissimam possidere, ignorantia vero dogma tis cæcutire; hoc autem non crimen est plebium, sed, ut verecunde aut decenter dicam, propter ea quod doctores elimatius et liquidius vobis ali quid etiam de dogmatibus tempus non habuerint apponendi. > 36 10. Rogo, dicatur quomodo non habuerint tem pus docendi prædecessores ejus? Eloquentiorne est Joanne, aut beato Attico comparandus? Aut æqualis eis, aut prudentior invenitur? Quid hoc est super bius? [Baluz. quod est hoc supercilium?] Aut quo modo non evidenter confitetur, hæc dicens, novam se et inconsuetam afferre doctrinam, et prorsus igno tam prædecessoribus suis, et hoc ipsum nefandum, hanc velle in Ecclesiam introducere? 11. Mihi autem nullus adversus eum sermo de aliis causis est: sed contingat eum pœnitere, et re etam aliquando confiteri fidem; de iis autem quæ adversum me molitur, irritans inimicos et provo cans, satisfaciet Deo. 12. Nihil autem mirum, si male de nobis lo cellentior? tu Nectario probatior? tu Joanne præ stantior omnibusque Orientalium urbium sacerdo tibus? Oportet Cassianum vidisse hanc epistolam, quippe a Cyrillo ad Coelestinum missam per Posidonium cum aliis ejusdem negotii chartis; vel Nestorium, quod magis reor, suum seeundum sermonem per Antiochum Coelestino direxisse. ID. Nestorium Socrates accusat superbiæ, sed et simul ignorantiæ. Sic enim scribit (lib. vII, c. 32) Ego dum libros a Nestorio editos lego, hominem re perio imperitum et doctrine penitus expertem. Et post pauca Vocem hanc, Ocotéxos, tanquam lar vam reformidans declinat, hocque illi præ insigni inscitia et ignoratione contigit. Nam tametsi natura linguæ erat disertæ, et propterea doctus putabatur, tamen revera imperitus fuit: quin etiam veterum in terpretum scripta perdiscere dedignatus est. Linguæ enim volubilitate et elegantia insolenter se efferens, cum veteres prope neglexit, tum se ipsum omnibus antecellere existimavit. ID. Consonant quæ habentur in tertia epistola Ne storii ad Coelestinum de libellis adversus Cyrillum datis. Didici, inquit, honestissimum Cyrillum Alexan drina urbis episcopum, propter libellos contra eum nobis oblatos, exterritum ac sibi venantem latebras, ad evitandam sacram synodum propter hos ipsos li bellos futuram, quasdam alias interea cogitationes exª cogitare verborum, etc. Id. Horum accusationes Nestorius ad imperatorem
col. 43–44page 18 of 186
Epistola IIIEpistola IV
PG 77:43Η Τῷ θεοφιλεστάτῳ καὶ ἁγιωτάτῳ μου συλλειτουργί Κυρίλλῳ, Νεστόριος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Οὐδὲν ἐπιεικείας Χριστιανικῆς βιαιότερον. Ὑπὸ ταύτης οὖν νῦν διὰ τοῦ εὐλαβεστάτου πρεσβυτέρου Λάμπωνος, πρὸς τὸ παρὸν βεβιάσμεθα γράμμα, πολλὰ μὲν εἰπόντος ἡμῖν περὶ τῆς σῆς εὐλαβείας, πολλὰ δὲ καὶ ἀκούσαντος· τὸ τελευταῖον οὐκ ἐνδόντος ἡμῖν, ἕως τὸ παρ' ἡμῶν εἰσεπράξατο γράμμα, καὶ τῇ τοῦ ἀνδρὸς νενικήμεθα βίᾳ. Φόβον γὰρ ὁμολογῶ κεκτῆσθαι πολύν, περὶ πᾶσαν παντὸς ἀνδρὸς Χριστιανικὴν ἐπιείκειαν, ὡς ἐγκαθήμενον αὐτῇ τὸν Θεὸν κεκτημένην. Τὰ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν, καίτοι πολλῶν παρὰ τῆς σῆς θεοσεβείας οὐ κατὰ ἀδελφικὴν ἀγάπην (δεῖ γὰρ εἰπεῖν εὐφημότερον) γεγονότων, ἐν μακροθυμίᾳ τε καὶ ἀγάπῃ γραμμάτων προσρητικῇ. Δείξει δὲ ἡ πεῖρα ποταπὸς ἡμῖν ὁ τῆς παρὰ τοῦ εὐλαβεστά του πρεσβυτέρου Λάμπωνος βίας καρπός. Πᾶσαν τὴν σὺν σοὶ ἀδελφότητα ἐγώ τε καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ προσ αγορεύομεν. Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτω συλλειτουργῷ Νεστορίῳ, Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Καταφλυαροῦσι μὲν, ὡς ἀκούω 1, τινὲς τῆς ἐμῆς υπολήψεως ἐπὶ τῆς σῆς θεοσεβείας· καὶ τοῦτο συχνῶς τὰς τῶν ἐν τέλει συνόδους καιροφυλακοῦντες μάλιστα καὶ τάχα που καὶ τέρπειν οιόμενοι τὴν σὴν ἀκοὴν, καὶ ἀβουλήτους πέμπουσι φωνάς, ἠδικημένοι μὲν οὐ δὲν, ἐλεγχθέντες δὲ καὶ τοῦτο χρησίμως δ' ὁ μὲν, ὅτι τυφλοὺς ἡδίκει ἡ καὶ πένητας· ὁ δὲ, ὡς μητρὶ ξίφος ἐπανατείνας· ὁ δὲ, θεραπαίνῃ συγκεκλοφὼς χρυσίον ἀλλότριον· καὶ τοιαύτην ἐσχηκὼς ἀεὶ τὴν ὑπόληψιν, ἣν οὐκ ἂν εὔξαιτό τις συμβῆναί τισι καὶ τῶν λίαν ἐχθρῶν. Πλὴν οὐ πολὺς τῶν τοιούτων ὁ λόγος ἐμοί, ἵνα μήτε ὑπὲρ τὸν Δεσπότην καὶ διδάσκαλον, μήτε μὴν ὑπὲρ τοὺς πατέρας τὸ τῆς ἐνούσης μοι βραχύτητος ἐκτείνοιμι 1 μέτρον. Οὐ γὰρ ἐνδέχεται τὰς τῶν φαύλων διαδράναι σκαιότητας, ὡς ἂν ἔλοιτό τις διαβιούν. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἁρᾶς καὶ πικρίας μεστὸν ἔχοντες τὸ στόμα, τῷ πάντων ἀπολογήσονται κριτῇ. Τετράψομαι δὲ πάλιν ἐγὼ πρὸς τὸ ὅτι μάλιστα πρέπον ἐμαυτῷ· καὶ ὑπομνήσω καὶ νῦν, ὡς ἀδελφὸν ἐν Κυρίῳ 1, τῆς διδασκαλίας τὸν λόγον, καὶ τὸ ἐπὶ ; Θεῷ. 1 μανθάνω. 6 χρηστῶς. ἠδίκησα.· ἐκτείνοιτο.
col. 45–46page 19 of 186
PG 77:45Οὔπω μὲν γὰρ τὸν τῆς ἐπισκοπῆς διεῖπε θρόνον, ἐτέ λει δὲ μᾶλλον ἐν κληρικοῖς, πλὴν ἀγχινοίας ἕνεκα, καὶ τῆς ἄλλης ἐπιεικείας, καὶ ἰσχνῆς ἄγαν καὶ ἀσυγ κρίτου φρενός, παρελήφθη μεν τηνικάδε παρὰ τοῦ τῆς μακαρίας μνήμης Αλεξάνδρου τοῦ ἐπισκόπου. Συνῆν δὲ τῷ πρεσβύτῃ οίά περ υἱὸς πατρὶ, ποδηγών εἰς ἕκαστα τῶν χρησίμων, καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πρακτέων ὁδὸν εὖ μάλα παραδεικνύς. συναγηγερμένη, πρὸς ἁπάντων τεθαυμασμένος; Ἐπειδὴ δέ τινας εἰκὸς δεῖν μὲν οἴεσθαι τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐμπεδοῦσθαι λόγον ἀπ' αὐτῆς τῆς ἱερᾶς καὶ θεοπνεύστου Γραφής, φάναι τε πρὸς τούτῳ, τὴν ἁγίαν ἐκείνην καὶ μεγάλην σύνοδον μήτε Θεοτόκον εἰπεῖν τὴν τοῦ Κυρίου μητέρα, μήτε μὴν ὅλως ὁρίσαι τι τοιοῦτον· φέρε δή, φέρε καὶ νῦν, ὡς ἔνι, καταδεικνύωμεν τῆς ἐν Χριστῷ Ρ νοουμένης οἰκονομίας τὸ μυσ στήριον τίνα μὲν τρόπον παρὰ τῆς θείας ἡμῖν κεκή ρυκται Γραφῆς, τί δὲ καὶ αὐτοὶ λελαλήκασιν οἱ Πα τέρες, τὸν τῆς ἀμωμήτου πίστεως ὅρον ἐκφέροντες, ἐνηχοῦντος αὐτοῖς ἀληθὲς τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οὐ γὰρ ἦσαν οἱ λαλοῦντες αὐτοί, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ἀλλὰ «Τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ λα λοῦν ἐν αὐτοῖς.» Αποδεδειγμένου γὰρ οὕτως ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεννημένος, κατοκνήσειν οἶμαι παντελῶς οὐδένα πρός γε τὸ χρῆναι νοεῖν καὶ μὴν καὶ φράσαι, ὅτι Θεοτόκος ἂν λέγοιτο καὶ μάλα εἰκότως. Έχει δὲ οὕτως ἡμῖν τὸ τῆς πίστεως σύμβολον. Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, ποιητὴν πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, καὶ εἰς Ένα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς μονογενῆ, τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ· Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ· τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σω τηρίαν κατελθόντα, σαρκωθέντα, ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανούς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νε κρούς· καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οἱ μὲν γὰρ τῶν αἱρέσεων εὑρεται, τοὺς τῆς ἀπο ωλείας σφίσι τε αὐτοῖς, καὶ μὴν καὶ ἑτέροις όρύττοντες βόθρους ματαιότητος, εἰς τοῦτο κατώλισθον ἐννοιῶν, Ρ ἐπὶ Χριστῷ. ὡς οἴεσθαί τε καὶ λέγειν, πρόσφατον εἶναι τὸν Υἱόν, ἐν ἴσῳ τε τοῖς κτίσμασι παρήχθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καὶ τὸν πρὸ παντὸς αἰῶνος καὶ χρόνου, μᾶλλον δὲ τῶν αἰώνων ποιητήν, τῇ κατὰ χρόνον ἀρχῇ περιγράφοντες οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ δείλαιοι. Ὑποδι βάζοντες δὲ, κατά γε τὸ ἑαυτοῖς δοκοῦν, τῆς πρὸς
col. 47–48page 20 of 186
PG 77:47Ά σιν οἰκειούμενος. Οὕτω φαμὲν αὐτὸν καὶ παθεῖν, καὶ ἀναστῆναι, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ Λόγου παθόντος εἰς ἰδίαν φύσιν, ἢ πληγάς, ἢ διατρήσεις ἤλων, ήγουν τὰ ἕτερα τῶν τραυμάτων· ἀπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον, ὅτι καὶ ἀσώ ματον· ἐπειδὴ δὲ τὸ γεγονὸς αὐτοῦ ἴδιον σῶμα τέ πονθε ταῦτα, πάλιν αὐτὸς λέγεται παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. *Ην γὰρ ὁ ἀπαθὴς ἐν τῷ πάσχοντι σώματι. Κατὰ τὸν ἴσον δὲ τρόπον, καὶ ἐπὶ τοῦ τεθνάναι νοοῦμεν· ἀθά νατος γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ ἄφθαρτος, καὶ ζωή και ζωοποιός ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ = Λόγος. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα χάριτι Θεοῦ, καθά φησιν ὁ Παῦ λος, ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου, λέγεται παθεῖν αὐτὸς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον· οὐχ ὡς εἰς πεῖραν ἐλθὼν τοῦ θανάτου, τό γε ἧκον εἰς τὴν αὐτοῦ φύσιν (ἀποπληξία γὰρ τοῦτο λέγειν ἢ φρονεῖν, ἀλλ' ὅτι, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐγεύσατο θα νάτου. Οὕτω καὶ ἐγηγερμένης αὐτοῦ τῆς σαρκὸς, πά λιν ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ λέγεται· οὐχ ὡς πεσόντος εἰς φθοράν· μὴ γένοιτο· ἀλλ' ὅτι τὸ αὐτοῦ πάλιν ἐγήγερται σῶμα. Οὕτω Χριστὸν ἕνα καὶ Κύριον ὁμολογήσομεν· οὐχ ὡς ἄνθρωπον συμπροσκυνοῦντες τῷ λόγῳ. ἵνα μὴ τομῆς φαντασία παρεισκρίνηται, διὰ τοῦ λέγειν τὸ, σύν· ἀλλ' ὡς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν προσκι νοῦντες, ὅτι μὴ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ σῶμα αὐτοῦ, μεθ᾽ οὗ καὶ αὐτῷ συνεδρεύει τῷ Πατρί· οὐχ ὡς δύο πάλιν συνεδρευόντων υἱῶν, ἀλλ' ὡς ἑνὸς καθ᾽ ἕνωσιν μετὰ τῆς ἰδίας σαρκός. Ἐὰν δὲ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν ἢ ὡς ἀνέφικτον ἢ ὡς ἀκαλλή παραιτούμεθα, έμπίπτομεν εἰς τὸ δύο λέγειν υἱούς. Ανάγκη γὰρ πᾶσα διορίσαι, καὶ εἰπεῖν τὸν μὲν ἄνθρωπον ἰδικῶς, τῇ τοῦ Υἱοῦ κλήσει τετιμημένον· ἰδικῶς δὲ πάλιν, τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου, υἱότητος όνομά τε καὶ χρῆμα ἔχοντα φυσικῶς. Οὐ διαιρετέον τοιγαροῦν εἰς υἱοὺς δύο, τὴν Ένα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Ωφέλησε κατ᾿ οὐδένα τ τρόπον τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως λόγον εἰς τὸ οὕτως ἔχειν, κἂν εἰ προσώπων ἔνωσιν ἐπιφημίζουσί τινες. Οὐ γὰρ εἴρηκεν ἡ Γραφὴ ὅτι ὁ Λόγος ἀνθρώπου πρόσω ωπον ήνωσεν ἑαυτῷ, ἀλλ᾿ ὅτι γέγονε σάρξ. Τὸ δὲ σάρκα γενέσθαι τὸν Λόγον, οὐδὲν ἑτερόν ἐστιν, εἰ μὴ ὅτι παραπλησίως ἡμῖν μετέσχεν αἵματος καὶ σαρκός. Ἴδιον δὲ σῶμα τὸ ἡμῶν ἐποιήσατο, καὶ προῆλθεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικὸς, οὐκ ἀποβεβληκώς τὸ εἶναι Θεὸς, καὶ τὸ ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι Πατρός· ἀλλὰ καὶ ἐν προσλήψει σαρκὸς μεμενηκὼς ὅπερ ἦν. Τοῦτο πρεσβεύει πανταχοῦ τῆς ἀκριβοῦς πίστεως ὁ λόγος οὕτως εὑρήσομεν τοὺς ἁγίους πεφρονηκότας Πατέρας οὕτω τεθαρσήκασι Θεοτόκον εἰπεῖν τὴν ἁγίαν παρθένον· οὐχ ὡς τῆς τοῦ Λόγου φύσεως, ἤτοι τῆς θεότητος αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαβούσης ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· ἀλλ' ὡς γεννηθέντος ἐξ αὐτῆς τοῦ ἁγίου σώματος, ψυχωθέντος τε λογικῶς, ᾧ καὶ καθ' ὑπό στασιν ἑνωθεὶς ὁ Λέγος, γεγεννῆσθαι λέγεται κατά σάρκα. Ταῦτα καὶ νῦν ὡς ἐξ ἀγάπης τῆς ἐν Χριστῷ γράφω, παρακαλῶν ὡς ἀδελφὸν, καὶ διαμαρτυρόμενος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἐκλεκτῶν ἀγγέλων αὐτ κι ἐκ Θεοῦ. - ὀνήσει δὲ κατ' οὐδένα.
col. 49–50page 21 of 186
PG 77:49τοῦ, ταῦτα μεθ' ἡμῶν καὶ φρονεῖν καὶ διδάσκειν ἵνα σώζηται τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ εἰρήνη, καὶ τῆς ὁμονοίας καὶ ἀγάπης ὁ σύνδεσμος ἀῤῥαγής διαμένοι τοῖς ἱε ρεῦσι τοῦ Θεοῦ. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα. Σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ συλλειτουργῷ Κυρίλλη, Νεστόριος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Τὰς μὲν καθ' ἡμῶν ὕβρεις τῶν θαυμαστῶν σου γραμμάτων ἀφίημι, ὡς μακροθυμίας ἀξίας ἰατρικῆς, καὶ τῆς διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν κατὰ καιρὸν πρὸς αὐτὰς ἀποκρίσεως. Ο δέ γε σιωπῆς οὐκ ἀνέχεται, ὡς μέγαν φέρον, εἰ σιγηθείη, τὸν κίνδυνον, τούτου, καθὼς ἂν οξός τε ὦ, οὐ πρὸς μακρολογίαν ἀποτεινόμενος, ποιήσασθαι πειράσομαι τὴν διήγησιν σύντομον, τὸν τῆς σκοτεινῆς καὶ δυσπέπτου μακρηγορίας ναυτιασμὸν φυλαττόμενος. Αρξομαι δὲ ἀπὸ τῶν παν σόφων τῆς σῆς ἀγάπης φωνῶν, αὐτὰς αὐτολεξεί τα ραθείς. Τίνες τοίνυν αἱ τῆς θαυμαστῆς σου τῶν γραμ μάτων διδασκαλίας φωναί; Η ἁγία φησὶ καὶ μεγάλη σύνοδος αὐτὸν τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς κατὰ φύσιν γεν νηθέντα Γιν μονογενῆ, τὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ Θεὸν ἀληθινὸν, τὸ φῶς τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς, τὸν δὲ οὗ τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, κατελθεῖν, σαρκωθῆναι, ἐναν θρωπῆσαι, παθεῖν, ἀναστῆναι. Ταῦτα τῆς σῆς θεο σεβείας τὰ βήματα· καὶ γνωρίζεις ἴσως τὰ σά. ῎Ακουσ δὲ καὶ τὰ παρ' ἡμῶν, ἀδελφικὴν ὑπὲρ εὐσεβείας παραίνεσιν, καὶ ἦν ὁ μέγας ἐκεῖνος Παῦλος τῷ φι λουμένῳ παρ' αὐτοῦ Τιμοθέῳ διεμαρτύρατο ο Πρόσω εχε τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδαχῇ· τοῦτο γὰρ ποιῶν, καὶ σεαυτὸν σώσεις, καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου.» Τί δέ μοι τὸ. Πρόσεχε ο βούλεται; Ότι την τῶν ἁγίων ἐκείνων ἐξ ἐπιπολῆς ἀναγινώσκων παρά δωσιν, συγγνώμης ἀξίαν ηγνόησας ἄγνοιαν· παθητὸν αὐτοὺς εἰρηκένα: νομίσας τὸν τῷ Πατρὶ συναΐδιον Λό γον. Ἔγκυψον δὲ, εἰ δοκεῖ, τοῖς ῥητοῖς ἀκριβέστερον καὶ τὸν θεῖον ἐκεῖνον τῶν Πατέρων εὑρήσεις χορόν, εὐ τὴν ὁμοούσιον θεότητα παθητὴν εἰρηκότα· οὐδὲ ο τήν. πολυμαθέστατος
col. 51–52page 22 of 186
Epistola V
PG 77:51πρόσφατον γεννητὴν τὴν τῷ Πατρὶ συναΐδιον· οὐδὲ ἀναστᾶσαν τὴν τὸν λελυμένον ναὸν ἀναστήσασαν. Κἄν μοι τὰς ἀκοὰς εἰς ἀδελφικὴν ἰατρείαν παράσχης. αὐτάς σοι τὰς τῶν ἁγίων ἐκείνων ο φωνὰς παραθέμενος, τῆς κατ' ἐκείνων ἀπαλλάξω συκοφαντίας, και τῆς κατὰ τῶν θείων Γραφών, δι' ἐκείνων. Πιστεύομεν τοίνυν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενή. Σκόπησον ὅπως, τό, Κύ ριος, Ἰησοῦς, Χριστὸς, καὶ Μονογενής, καὶ Υἱὸς πρότερον θέντες, τὰ κοινὰ τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀν θρωπότητος, ὡς θεμελίους, ὀνόματα, τότε τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως ἐποικοδομοῦσι παράδοσιν, ἵνα τῶν ὀνομάτων τῶν φύσεων ἑκατέρων 9 κοινών τινων σημαντικών προκειμένων, μήτε τὰ τῆς υἱότητος και κυριότητος τέμνηται, μήτε τὰ τῶν φύσεων ἐν τῷ τῆς υἱότητος μονα δικῷ συγχύσεως ἀφανισμῷ κινδυνεύῃ. Τούτου γάρ αὐτὸς: παιδευτῆς ὁ Παῦλος γεγένηται, ὃς τῆς ἐναν θρωπήσεως τῆς θείας τὴν μνήμην ποιούμενος, καὶ μέλλων τὰ τοῦ πάθους ἐπάγειν, πρότερον θεὶς τὸ, Χριστὸς, τὸ κοινὸν τῶν δύο, ὡς μικρῷ πρότερον ἔφην, τῶν φύσεων ὄνομα, προσάγει τὸν λόγον ἀμφοτέραις πρεπώδη ταῖς φύσεσι. Τί γάρ φησι; «Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὰ καθ᾿ ἕκαστον λέγω, ὑπήκοος ἐγένετο μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε τοῦ θανάτου μεμνῆσθαι, ἵνα μὴ τὸν Θεὸν Λόγον ἐντεῦθεν τις παθητὸν ὑπολάβῃ, τίθησι τὸν Χρι στὸς, ὡς τῆς ἀπαθοῦς καὶ παθητῆς οὐσίας ἐν μονα δικῷ προσώπῳ προσηγορίαν σημαντικήν· ὅπως καὶ ἀπαθὴς ὁ Χριστὸς, καὶ παθητὸς ἀκινδύνως καλοῖτο ", ἀπαθὴς μὲν θεότητι, παθητὸς δὲ τῇ τοῦ σώματος φύσει. Πολλὰ λέγειν περὶ τούτου δυνάμενος, καὶ πρότερόν γε το, μηδὲ γεννήσεως ἐπὶ τῆς οἰκονομίας, ἀλλ' ἐνανθρωπήσεως τοὺς ἁγίους ἐκείνους μνημονεῦσαι Πατέρας, τὴν τῆς βραχυλογίας ἐν προοιμίοις ὑπόσχεσιν χαλινοῦσαν τὸν λόγον αἰσθάνομαι, καὶ πρὸς τὸ δεύτερον τῆς σῆς ἀγάπης κινοῦσαν κεφάλαιον. Ἐν ᾧ καὶ τὴν τῶν φύσεων ἐπήνουν διαίρεσιν κατὰ τὸν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ θεότητος λόγον, καὶ τὴν τούτων εἰς ἑνὸς προσώπου συνάφειαν· καὶ τὸ, τὸν Θεὸν Λόγον δευτέρας ἐκ γυναικὸς μὴ φάσκειν δεδεῆσθαι γεννήσεως· καὶ τὸ πάθους ἀνεπίδεκτον ὁμολογεῖν τὴν θεότητα· ὀρθόδοξα γὰρ, ὡς ἀληθῶς, τὰ τοιαῦτα, καὶ ταῖς τῶν αἱρέσεων πατῶν περὶ τὰς Δεσποτικὰς φύσεις εναντία κακοδοξίαις. Τὰ δὲ λοιπὰ εἰ μέν τινα σοφίαν κεκρυμμένην ἐπήγετο ταῖς τῶν ἀναγινωσκόντων ἀκοαῖς ἀκατάληπτον, τῆς σῆς ἐστιν ἀκριβείας εἰδέναι. Ἐμοὶ γοῦν τὰ πρῶτα καταστρέφειν ἐδόκει. Τὸν γὰρ ἐν τοῖς πρώτοις ἀπαθῆ κηρυ χθέντα, καὶ δευτέρας γεννήσεως άδεκτον, πάλιν παρ * Πατέρων. 9 τῆς φύσεως έκατέρας. αὐτοῖς. • νοοΐτα.
col. 53–54page 23 of 186
PG 77:53θητὸν καὶ νεόκτιστον, οὐκ οἶδ' ὅπως, εἰσῆγεν, ώς τῶν κατὰ φύσιν τῷ Θεῷ λόγῳ προσόντων, τῇ τοῦ ναοῦ συναφείς διεφθαρμένων, ή μικροῦ τινος τοῖς ἀνθρώποις νομιζομένου τὸ τὸν ἀναμάρτητον ναόν, καὶ τῆς θείας ἀχώριστον φύσεως, τὴν ὑπὲρ ἁμαρ τωλῶν γέννησίν τε καὶ τελευτὴν ὑπομεῖναι, ἢ πιστεύεσθαι τῆς Δεσποτικῆς οὐκ ὀφειλομένης φωνῆς, πρὸς Ἰουδαίους βοώσης· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» Ου, Λύσατέ μου τὴν θεότητα, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερθήσεται. Πάλιν πλατῦναι κανταῦθα βουλόμενος, τῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀναστέλλομαι μνήμῃ. Ρητέον οὖν ὅμως, βραχυλογίᾳ χρησάμενον. Πανταχοῦ τῆς θείας Γραφῆς, ἡνίκα ἂν μνήμην τῆς Δεσποτικῆς οἰκονομίας ποιῆται, γέννησις ἡμῖν καὶ πάθος οὗ τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ παραδίδοται· ὡς καλεῖσθαι κατὰ ἀκρι δεστέραν προσηγορίαν τὴν ἁγίαν Παρθένον Χριστοτόκον, οὐ Θεοτόκον. Ακουε ταῦτά γε τῶν Εὐαγγελίων βοώντων· ο Βίβλος, φησί, γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαβίδ, υἱοῦ Ἀβραάμ. ο Δῆλον δὲ, ὅτι τοῦ Δαβὶδ υἱὸς ὁ Θεὸς Λόγος οὐκ ἦν. Δέχου καὶ ἄλλην, εἰ δοκεῖ, μαρτυρίαν· ὁ Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσήφ, τὸν ἄνδρα Μαρίας, ἐξ ἧς ἐγεννήθη Ἰησοῦς, ὁ λεγόμενος Χριστός.» Σκόπει πάλιν ἑτέραν ἡμῖν διαμαρτυρο μένην φωνήν· «Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μνηστευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσήφ, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου.» Κτίσμα δὲ τοῦ Πνεύματος, τίς ἂν ὑπολάβει τὴν τοῦ Μονογενοῦς θεότητα; Τί δεῖ λέγειν τὸ, «Ην ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ;» Καὶ πάλιν τὸ, ο Σὺν Μαρίᾳ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ.» Καὶ τό «Τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Καὶ τό· ο Λαβὲ τὸ παιδίον, καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον.» Καὶ τό· «Περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ γενομένου ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρ κα. Καὶ τὸ περὶ τοῦ πάθους αὖθις, ὅτι «Ο Θεός τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἀπέστειλεν κ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, καὶ περὶ ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρ είαν ἐν τῇ σαρκί.» Καὶ πάλιν· «Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· και, «Χριστοῦ παθόν της σαρκί· ο καὶ, «Τοῦτ' ἔστιν (οὐχ ἡ θεότης μου, ἀλλὰ) τὸ σῶμα τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον εἰς ἄφεσιν η: « ἁμαρτιῶν.» Καὶ μυρίων ἄλλων φωνῶν διαμαρτυρουμένων τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, μὴ τὴν τοῦ Υἱοῦ νο μίζειν θεότητα πρόσφατον, ἢ πάθους σωματικοῦ δεκτικὴν, ἀλλὰ τὴν συνημμένην τῇ φύσει τῆς θεότητος σάρκα. Όθεν καὶ Κύριον τοῦ Δαβὶδ ἑαυτὸν ὁ Χριστὸς καὶ υἱὸν ὀνομάζει· «Τί γὰρ ὑμῖν δοκεῖ περὶ τοῦ Χριστοῦ, φησίν; Τίνος ἐστὶν υἱός; λέγουσιν αὐτῷ· Τοῦ Δαβίδ. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐφειλούσης. Η πέμψας.
col. 55–56page 24 of 186
PG 77:55εἶπεν αὐτοῖς· Πῶς οὖν Δαβὶδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου Κάθου ἐκ δεξιῶν μου;» ὡς Υἱὸς ὢν τοῦ Δαβὶδ πάν τως κατὰ σάρκα, κατὰ δὲ τὴν θεότητα Κύριος. Είναι μὲν οὖν τῆς Υἱοῦν θεότητος τὸ σῶμα ναὸν, καὶ ναὸν κατ' ἄκραν τινὰ καὶ θείαν ἡνωμένον συνάφειαν· ὡς οἰκειοῦσθαι* τὸ τούτου τὴν τῆς θεότητος φύσιν ὁμολογεῖσθαι, καλὸν καὶ τῶν εὐαγγελικῶν παραδόσεων ἄξιον. Τὸ δὲ δὴ τῷ τῆς οἰκειότητος προστρίβειν ὀνόματι, καὶ τὰς τῆς συνημμένης σαρκὸς ἰδιό τητας, γέννησιν λέγω, καὶ πάθος, καὶ νέκρωσιν, ἢ πλανωμένης ἐστὶν ἀληθῶς καθ' Ἕλληνας, ἀδελφὲ, διανοίας, ἢ τὰ τοῦ φρενοβλαβοῦς Απολιναρίου, καὶ Αρείου, καὶ τῶν ἄλλων νοσούσης αἱρέσεων· μᾶλλον δὲ, ὅτι κἀκείνων βαρύτερον. Ανάγκη γὰρ τῷ τῆς οἰκειότητος τοὺς τοιούτους παρασυρομένους ὀνόματι, καὶ γαλακτοτροφίας κοινωνὸν διὰ τὴν οἰκειότητα τὸν Θεὸν Λόγον ποιεῖν, καὶ τῆς κατὰ μικρὸν αὐξήσεως μέτω οχον, καὶ τῆς ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ δειλίας τε καὶ βοηθείας ἀγγελικῆς ἐπιδεῖν. Καὶ σιωπῶ περιτομήν, καὶ θυσίαν, καὶ ἱδρῶτας, καὶ πεῖναν, καὶ δίψαν, ἃ τῇ σαρκὶ μὲν ὡς δι' ἡμᾶς συμβάντα, προσκυνητῶς συν απτόμενα 5. Ἐπὶ δὲ τῆς θεότητος, ταῦτα καὶ ψευδή λαμ ξανόμενα, καὶ ἡμῖν, ὡς συκοφάνταις, δικαίας κατακρίσεως αίτια. Αὗται τῶν ἁγίων Πατέρων αἱ παραδόσεις· ταῦτα τῶν θείων Γραφῶν τὰ παραγγέλματα. Οὕτω τις καὶ τὰ τῆς φιλανθρωπίας τῆς θείας, καὶ τὰ τῆς αὐθεντίας θεολογεῖ· «Ταῦτα μελέτα, ἐν τού τοῖς ἴσθι, ἵνα σου ή προκοπή φανερὰ ᾗ πᾶσι, καὶ πρὸς πάντας, ο καθὰ ὁ Παῦλός φησι. Τῆς δέ γε τῶν σκανδαλιζομένων φροντίδος, καλῶς μὲν ποιεῖς ἀντεχόμενος, καὶ χάρις τῇ τῶν θείων μεριμνητικῇ σου ψυχῇ, καὶ τῶν παρ' ἡμῖν φροντιζούσῃ. Γίνωσκε δὲ πεπλανημένον σαυτὸν ὑπὸ τῶν τῆς σῆς ἴσως διαθέσεως κληρικῶν, ὑπὸ τῶν ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς ἁγίας συνόδου καθῃρημένων, ὡς τὰ Μανιχαίων ν Χριστοῦ. * οἰκοῦσθαι δέ. Ἡ ἐνδεᾶ. 2 πρόσκειται προσαπτόμενα. ἐνταῦθα, αὐτοκέφαλον?
col. 57–58page 25 of 186
PG 77:57φρονούντων. Τὰ γὰρ τῆς Ἐκκλησίας καθ᾿ ἑκάστην προκύπτει, καὶ τὰ τῶν λαῶν ἐν ἐπιδέσει τοσαύτῃ διά τὴν τοῦ Θεοῦ· χάριν, ὡς τὰ τοῦ προφήτου, βλέποντας τὰ πλήθη, βοήν Πληθήσεται ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλύψαι θαλάσσας. Τά τε τῶν βασιλέων ἐν ὑπερβαλλούσῃ χαρᾷ, πεφωτισμένων - τοῦ δόγματος. Καὶ ἵνα συνελὼν ἐπιστείλω, ἐκείνην ἐπὶ ταῖς θεομάχοις ἁπάσαις αἱρέσεσι, καὶ τῇ τῆς Ἐκκλησίας ὀρθοδοξία, καθ᾿ ἑκάστην εξ ρος τις ἂν παρ' ἡμῖν τὴν φωνὴν πληρουμένην· Ο οἶκος Σαούλ επορεύετο, καὶ ἠσθένει. Καὶ ὁ οἶκος Δαβίδ ἐπορεύετο, καὶ ἐκραταιοῦτο.» Ταῦτα παρ' ἡμῶν ὡς ἀδελφῶν πρὸς ἀδελφὸν ὁ συμβουλεύματα. Εἰ δέ τις δοκεῖ φιλονεικεῖν, κεκράξεται καὶ δι᾿ ἡμῶν πρὸς τὸν τοιοῦτον ὁ Παῦλος· «Ἡμεῖς τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν, οὐδὲ αἱ Ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ., Πᾶσαν τὴν σύν σοὶ ἀδελφότητα, ἐγώ τε καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ πλεῖστα προσαγορεύομεν. Ερβωμένος, καὶ ὑπερευχόμενος ἡμῶν διατελοίης, πάντα μοι τιμιώτατε καὶ θεοφιλέστατε. Χριστού. Η Θεόν. ο πεφωτισμένου, ὁ ἀδελφούς.
col. 59–60page 26 of 186
Epistola VIEpistola VIIEpistola VIII
PG 77:59Κυρίλλου πρὸς τοὺς αὐτὸν αἰτιασαμένους, ὅτι περ οὐ σεσιώπηκεν, ἐξ ἀκοῆς μαθὼν ἔρπειν ἐπὶ τὸ χεῖρον τὴν δυσσεβῆ τοῦ Νεστορίου δι δασκαλίαν. Επειδή μοι γέγραφεν ἡ εὐλάβεια ὑμῶν, ὡς λυ πουμένου τοῦ Θεοσεβεστάτου Νεστορίου, ὅτι τὴν πρὸς μονάζοντας ἐποίησα ἐπιστολὴν ἀνασειράζειν βουλόμενος τοὺς ἐπὶ τῷ θρύλλῳ σκανδαλισθέντας ἀναγκαίως τοῦτό φημι, ὅτιπερ οὐ τοσοῦτον γέγονε παρ' ἡμῶν, ὅσον παρὰ τῆς αὐτοῦ θεοσεβείας. Εγώ μὲν σκανδαλισθεῖσιν ἀνθρώποις ἀπὸ τῶν ἐξηγήσεων αὐτοῦ τὸν τῆς ὀρθῆς πίστεως ἐξεθέμην λόγον· αὐτὸς δὲ ἠνέσχετο ἐν Ἐκκλησίᾳ τῇ καθολικῇ καὶ τῇ τῶν ὀρθοδόξων τοῦ καλοῦ Δωροθέου τοῦ ἐπισκόπου φανε ρῶς λέγοντος· ἀνάθεμα εἴ τις εἶναι λέγει τὴν ἁγίαν Μαρίαν Θεοτόκον. Καὶ οὐ μόνον ταῦτα ἀκούσας σεσίγηκεν, ἐκείνου λέγοντος, ἀλλὰ καὶ εἰς κοινωνίαν αὐτὸν εὐθὺς τὴν μυστικὴν ἐδέξατο, καὶ κοινωνὸν εποίησεν. Ἰδοὺ τοίνυν ἀνεθεματίσθημεν ἐπ' αὐτοῦ, ἵνα τέως μὴ λέγοιμι, παρ' αὐτοῦ· οὐ γὰρ ἂν ἐκεῖνος ἐπ᾿ Ἐκκλησίας ἐφθέγξατο τοιαῦτα παρά γνώμην αὐτοῦ. Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς οἱ ζῶντες, καὶ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐπίσκοποι, καὶ οἱ πρὸς Θεὸν ἀποδημήσαντες πατέρες ἡμῶν, ἀνεθεματίσθημεν. Τί οὖν ἐκώλυε καὶ ἡμᾶς ταῖς ἐκείνου φωναῖς γράψαι τἀναντία, καὶ εἰπεῖν· Εἴ τις οὐ λέγει Θεοτόκον εἶναι τὴν Μαρίαν, ἀνάθεμα; ᾿Αλλὰ οὐ πεποίηκα τοῦτο, δι' αὐτὸν τέως, ἵνα μὴ λέγωσί τινες, ὅτι ἀνεθεμάτισεν αὐτὸν ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος, ήτοι ἡ σύνοδος ή Αἰγυπτιακή. Ἐὰν δὲ μάθωσιν οἵ τε κατὰ δύσιν καὶ ἀνα τολὴν θεοσεβέστατοι ἐπίσκοποι, ὅτι ἀνεθεματίσθησαν παρ' ἐμοῦ. 1 κάν πάντες (πάντες γὰρ λέγουσι καὶ ὁμολογοῦσιν, ὅτι ΘΕΟΤΟΚΟΣ ἐστὶν ἡ ἁγία Μαρία)· πῶς ἄρα διατεθήσονται; "Η πῶς οὐχ ἅπαντες λυπηθήσονται, καὶ εἰ μὴ δι' εαυ τοὺς, ἀλλ᾽ οὖν διὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας, ὧν ἐν τοῖς συγγράμμασιν εὑρίσκομεν ἀεὶ Θεοτόκον ὀνομαζομένην τὴν ἁγίαν Παρθένον Μαρίαν; Εἰ δὲ μὴ ἐδόκει φορτικὸν εἶναι τὸ ἐσόμενον, πολλὰς ἂν ἔπεμψα β βλους πολλῶν ἁγίων Πατέρων· ἐν αἷς ἔστιν εὐρεῖν, οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πλειστάκις κειμένην τὴν φωνὴν,
col. 61–62page 27 of 186
PG 77:61ΙΧ. ἐν ᾗ ὁμολογοῦσιν εἶναι Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθέ- 31 νον Μαρίαν. Οἶδα μὲν τῆς σῆς ἀγάπης τὸ εἰλικρινὲς, καὶ οὐκ Αγνόηκα τὴν σπουδήν. Καὶ εἰ μὲν ἔγραφον πρός τινα τὸν ἐμὸν οὐκ εἰδότα τρόπον, πολλοῖς ἂν ἐχρησάμην λόγοις, ἀνα πείθων ὅτι σφόδρα εἰμί τις εἰρηνικός, καὶ οὐ δύσερις, ούτε φιλόμαχος· ἀλλ᾽ εὐχόμενος καὶ φιλεῖν ἅπαντας, καὶ φιλεῖσθαι παρὰ πάντων. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς εἰδότα γράφω, βραχυλογήσας, ἐκεῖνο διδάσκω ὅτι εἰ πραγμάτων ἦν, ἢ χρημάτων ἀφαίρεσιν ὑπο μεῖναι, καὶ παῦσαι λύπην ἀδελφῷ, ἐποιησάμην ἂν ἡδέως, ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν τι τῆς ἀγάπης ἡγεῖσθαι προτιμότερον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς πίστεως λόγος ἐστὶ, καὶ ἐσκανδαλίσθησαν καὶ αἱ κατὰ πᾶσαν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν Ἐκκλησίαι (οὐ γὰρ ἔστι τις τῶν ἐξ οἰασδηποτοῦν πόλεως ἢ χώρας ἐρχομένων, καὶ μὴ λέγων, ὅ τι ταῦτά ἐστι τὰ θρυλλούμενα; καὶ ποία καινὴ μάθησις ταῖς Ἐκκλησίαις ἐπιφέρεται;), πρὸς ταῦτα τί δράσομεν οἱ πεπιστευμένοι παρ ρὰ Θεοῦ τὸν τοῦ μυστηρίου λόγον, πρὸς οὓς ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως δικάσονται οι μυσταγωγούμενοι πάντως; ἐροῦσι γὰρ οὕτω τηρῆσαι τὴν πίστιν, ὡς μεμυσταγώγηνται παρ' ἡμῶν. Καὶ εἰ μὲν ὀρθῶς τοῦτο πεπράχαμεν, ἀποληψόμεθα καὶ μισθόν, τευξόμεθα δὲ καὶ ἐπαίνων· εἰ δὲ ἑτέρως καὶ διεστραμμένως, ποῖαι φλόγες ἡμῖν ἀρχέσουσιν; 'Ακουσόμεθα γὰρ, ὅτι «Τὴν γῆν μου ἀπώλεσας, καὶ τὸν λαόν μου ἀπέκτεινας, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καὶ ἕκαστος μὲν τῶν ἐν τάξει λαϊκῶν τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς ὑπεραπολογήσεται· ἡμεῖς δὲ οἱ ταῖς τῆς ἱερωσύνης λειτουργίαις πεφορτισμέναι, οὐχ ὑπὲρ μόνων ἑαυτῶν, ἀλλ' ὑπὲρ πάντων τῶν πιστευόντων εἰς Χριστὸν ἀπολογησόμεθα. Ἐμοὶ τοί νυν οὐδεὶς ἐστι λόγος, οὐ λύπης, οὐχ ὕβρεως, οὐ λοι τορίας τῆς οὕτω πολλῆς, ἧς πεποίηνται κατ᾿ ἐμοῦ τῶν ἀνυπολήπτων τινές. 'Αλλ' οἰχέσθω ταῦτα πάντα πρὸς λήθην. Δικάσει δὲ καὶ τοῖς πεφλυαρηκόσι Θεός. Μένον σωζέσθω τὰ τῆς πίστεως, καὶ φίλος εἰμὶ, καὶ ἐγαπητὸς, καὶ οὐδενὶ παραχωρῶν πρὸς τὸ χρῆναι μειζόνως φιλεῖν τὸν θεοφιλέστατον ἐπίσκοπον Νεστόριον, ἄν, ὡς ἐπὶ τοῦ Θεοῦ φημι, καὶ εὐδοκιμεῖν ἐν Χριστῷ βούλομαι, καὶ τὸν ἐπὶ τοῖς ἤδη παρελθοῦσιν ἀφανίσαι μῶμον· καὶ δεῖξαι συκοφαντίαν, καὶ οὐ πάντως ἀλήθειαν, τὰ παρά τινων ἐπὶ τῇ πίστει θρυλλούμενα. Εἰ δὲ προστεταγμεθα παρὰ Χριστοῦ καὶ τοὺς μισοῦντας ἀγαπᾶν, πῶς οὐ μᾶλλον ἀκόλουθον ἀδελφοῖς τε καὶ συνιερεῦσι τοῦτο ποιεῖν; "Οτι γὰρ εἰ παραλύοιτο παρά τινων ή πίστις, τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς οὐ προδώσομεν, κἂν εἰ προκέοιτο παθεῖν καὶ
col. 63–64page 28 of 186
Epistola IXEpistola X
PG 77:63αὐτὸν τὸν θάνατον, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον. Εἰ γὰρ δεν δίαμεν ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, ἵνα μὴ περιπέσωμεν ἀηδίαις, ποίῳ λοιπὸν προσώπῳ τὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων εγκώμια ποιησόμεθα πρὸς τοὺς λαούς, οὓς ἐπαινοῦμεν, ὅτιπερ τετηρήκασι τὸ εἰρημένον· «Ἕως θανάτου ἀγώνισαι ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας;» Ανέγνων τὸ ὑπομνηστικὸν τὸ ἀποσταλὲν παρ' ὑμῶν, δι' οὗ ἐμάνθανον, ὅτι Αναστάσιος ὁ πρεσβύτερος συντυχὼν ὑμῖν προσεποιεῖτο ζητεῖν καὶ φιλίαν, καὶ εἰρήνην, καὶ ἔλεγεν, ὅτι ὡς ἔγραψε τοῖς μονά ζουσιν, οὕτω φρονοῦμεν. Εἶτα πρὸς ἴδιον σκοπὸν βλέ πων, ἔλεγε περὶ ἐμοῦ, ὅτι καὶ αὐτὸς εἴρηκε τὴν ἁγίαν σύνοδον μὴ μεμνήσθαι τῆς λέξεως, τῆς θεοτόκου φημί. Ἐγὼ δὲ γέγραφα, ὅτι Εἰ καὶ μὴ ἐμνήσθη ἡ σύνοδος τῆς λέξεως, καλῶς ἐποίησεν· οὔτε γὰρ ἐκινήθη τοιοῦτόν τι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ. Διὸ οὔτε ἦν ἀνάγκη τὰ μὴ ζητούμενα φέρειν εἰς μέσον. Εἰ καὶ τὰ μάλιστα τῇ δυνάμει τῶν ἐννοιῶν, οἶδε Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Μαρίαν δ· αὐτὸν γὰρ λέγει τὸν γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς, τὸν δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο σαρκωθῆναι, ἐνανθρωπῆσαι, παθεῖν, ἀναστῆναι ἐκ νεκρῶν, ἀνελθεῖν εἰς οὐρανοὺς, ἥξειν δὲ καὶ κριτὴν ζώντων καὶ νεκρῶν. Καὶ οὐχ ὅτι πάντως αὐτὸς ὁ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν γεννηθεὶς Λόγος, ἀπέθανεν, ἢ ἐνύχθη τῇ λόγχῃ εἰς τὴν πλευράν. Ποίαν γὰρ ἔχει, είπέ μοι, πλευρὰν τὸ ἀσώματον; Η πῶς ἂν ἀπέθανεν ἡ ζωή; Ἀλλ᾿ ὅτι ἐνωθεὶς τῇ σαρκὶ, εἶτα πασχούσης αὐτῆς, ὡς τοῦ ἰδίου πάσχοντος σώματος, αὐτὸς πρὸς αὐτὸν οἰκειοῦται τὸ πάθος. Σοφιζόμενοι τοίνυν, καὶ ἀπα τῶντες ἑαυτοὺς, ταῦτα λέγουσιν. Παρθένον. ὁ ἐν τῇ καρδίᾳ. Οτι δὲ ψεύδονται, καὶ τὸν ἴδιον ἔχουσιν τὸν εἰς τὴν καρδίαν 1, ἔστι δὴ καὶ διὰ τούτου ἰδεῖν· ἀπεστάλησαν γὰρ τῷ Βουφᾷ Μαρτυρίῳ τῷ διακόνῳ, τῷ φροντίζοντι τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, δύο χαρτία· ἐν μὲν συνταχθὲν παρὰ Φωτίου, ἢ παρ' ἑτέρου τινὸς, κατὰ τοῦ τόμου τοῦ πρὸς τοὺς μονά Πρὸς τοὺς Κωνσταντινουπόλεως κληρικούς στασιάζοντας.
col. 65–66page 29 of 186
PG 77:65ζοντας· ἐν δὲ ὡς ἐν σχήματι τετράδος, ἀλλόκοτον Λ Αλ ἔχον τὴν ἐπιγραφήν. Έχει δὲ οὕτως· Πρὸς τοὺς, διὰ τὴν συνάφειαν, ἢ τὴν θεότητα τοῦ Μονογενούς σμικροῦντας, ἢ ἀποθεοῦντας τὴν ἀνθρωπότητα. Το δὲ προοίμιον εἰς τὰς παρὰ τῶν αἱρετικῶν λοιδορίας, ὡς ἐπὶ σκληρῶν γενομένας ἐπαποτείνεται. Καὶ δῆθεν πειρᾶται δεικνύει, ὅτι τὸ σῶμά ἐστι τὸ πεπονθός, καὶ οὐχ ὁ Θεὸς Λόγος· ὡς τινων λεγόντων ὅτι ὁ ἀπα θῆς τοῦ Θεοῦ λόγος παθητός ἐστιν. Αλλ' οὐδεὶς οὕτω 'μαίνεται. ὡς δὲ πολλάκις είπομεν, ἡ ἁγία σύνοδος αὐτὸν ἔφη παθεῖν τὸν Λόγον, τὸν δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· παθεῖν δὲ σαρκί, κατὰ τὰς Γραφάς. Παθόν της γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ, αὐτὸς λέγεται παθεῖν ὅτι καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, καίτοι πάσχουσα μητ δὲν εἰς ἰδίαν φύσιν, πάσχειν λέγεται, τοῦ αὐτῆς πα θόντος σώματος. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ σκοπὸς ἐκείνοις δύο λέγειν Χριστούς, καὶ δύο υἱοὺς, καὶ τὸν μὲν, ἄνθρω τον ἰδικῶς, τὸν δὲ, Θεὸν ἰδικῶς· εἶτα μόνων τῶν προσώπων ποιοῦσιν τὴν ἕνωσιν, διὰ τοῦτο ποικίλλονται, καὶ προφάσεις πλάττονται ἐν ἁμαρτίαις, καθὰ γέγραπται. Συντυχόντες τοίνυν αὐτοῖς, ἐκεῖνα λέγετε, ὅτι Ποιεῖτε μὲν κακῶς, εἰσβάλλοντές τινας κατα φλυαρεῖν τοῦ ἐπισκόπου ὑμῶνί, καὶ τούτους θάλποντες καὶ συγκροτοῦντες, καὶ ὄργανα τῆς ἑαυτῶν μου χθηρίας ποιούμενοι. Πλὴν οὐχ αὕτη τῆς λύπης ἐστὶν ἡ πρόφασις· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅλως ἐχθρός ἐστιν ὁ ἐπίσκοπος ὑμῶν κ τοῦ ἐνταῦθα. Λυπεῖ δὲ πάντας τοὺς κατὰ τὴν ἀνατολὴν καὶ δύσιν ἐπισκόπους, τὸ μὴ γίνεσθαι ὀρθῶς τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον, ἀλλὰ διεστραμμένως. Ἀρχεῖ δὲ πρὸς ἀπόδειξιν καὶ ἔλεγχον αὐτῶν, τὸ μηδὲ πώποτε ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις ταῦτα παρά τινος εἰρῆσθαι, οἷον δὴ τὸ κείμενον ἐν ταῖς αὐτοῦ ἐξηγήσεσιν. Ἔχει δὲ οὕτως Νεστόριος· «Οὐ ταῖς κραυγαῖς κρίνω τὴν εἰς ἐμὲ φιλοστοργίαν, ἀλλὰ τῷ περὶ τὰ δόγματα πόθῳ, καὶ τῷ μεμνῆσθαι τῆς τοῦ Δεσπότου καὶ θεότητος ἅμα καὶ ἀνθρωπότητος.» Καὶ μετ' ὀλίγα· «Καὶ προσέχω τοῖς ἡμετέροις 1 δήμοις εὐλά βειαν μὲν πολλὴν κεκτημένοις, καὶ θερμοτάτην εὐ σέβειαν, ἐπὶ δὲ τῆς περὶ τὸ δόγμα θεογνωσίας, ἀ γνοίας πεπληρωμένοις. Τοῦτο δὲ οὐκ ἔγκλημα των λαῶν· ἀλλὰ πῶς ἂν εὐπρεπῶς εἴποιμι τὸ μὴ ἔχειν τοὺς διδασκάλους καιρὸν, καί τι τῶν ἀκριβεστέρων ὑμῖν = παραθέσθαι δογμάτων;» Πώς γάρ; οὐκ ἐσχόλασαν οἱ πρὸ αὐτοῦ; "Αρά γε εὐστομώτερός ἐστιν Ἰωάννου Ἴσος δὲ τοῦ μακαρίου Αττικοῦ, καὶ συν ετώτερος; Τίς ἡ ὀφρύς αὕτη; Μᾶλλον δὲ, πῶς οὐχ ὡμολόγησεν ἐνεργῶς, ὅτι ξένην καὶ ἀσυνήθη διδα σκαλίαν εἰσήγαγε, καὶ τοῖς πρὸ αὐτοῦ μὴ ἐγνωσμέ την, διὰ τὴν ἀτοπίαν, μήτε ἐν συλλόγῳ πιστῶν, μήτε ἐν ἁγίαις Ἐκκλησίαις; Ἐμοὶ τοίνυν πρὸς αὐτὸν περὶ πραγμάτων τέως λόγος οὐδὲ εἷς. Γένοιτο δὲ μᾶλ λον μετανοῆσαι αὐτὸν, καὶ τὴν ὀρθὴν ὁμολογήσαι πίστιν· καὶ ὑπὲρ ὧν εἰς ἐμὲ πεποίηκεν ἐρεθίζων, καὶ ἐπαλείφων κατ' ἐμοῦ τοὺς ἐχθροὺς, ἀπολογήσεται τῷ Θεῷ. Οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν, εἰ κακῶς ἡμᾶς νεκροῦντας. 1 ἡμῶν. ὁ ἡμῶν. ' ὑμετέροις. οι ἡμῖν.
col. 67–68page 30 of 186
PG 77:67λέγουσιν αἱ κοπρίαι τῆς πόλεως Χαιρήμων, Οὐίκτωρ, Σωφρονᾶς, καὶ τὸ τοῦ φυρατοῦ Φλαβιανοῦ παιδαρύλ λιον· ἀεὶ γὰρ γεγόνασι καὶ περὶ ἑαυτοὺς, καὶ περὶ πάντας κακοί. Ιστω δὲ ὁ εἰσβαλὼν αὐτοὺς, ὅτι οὔτε ἀποδημίαν φοβούμεθα, οὔτε ἀπολογίαν τὴν πρὸς ἐκείνους, καὶ εἰ γένοιτο τούτου καιρός. Συμβαίνει γὰρ ὅτι ἡ τοῦ Σωτῆρος οἰκονομία, διὰ μικρῶν καὶ εὐτελεστάτων πραγμάτων, συνάγει σύνοδον, ἵνα και θαρίσῃ τὴν ἑαυτοῦ Ἐκκλησίαν, ἄσπιλον καὶ ἀσύγ χυτον ἔχουσαν τὴν εὐγενῆ πίστιν. Μὴ προσδοκάτω δὲ ὁ δείλαιος, ὅτι εἰ καὶ πλείους καὶ ἀξιόλογοι εἶεν οἱ διὰ τῆς αὐτοῦ σπουδῆς κατηγορεῖν ἡμῶν μέλλοντες, δικαστὴς ἔσεται τῶν καθ' ἡμᾶς, κἂν τοῦτο προσ αχθῇ ἐξ ᾿Αμφιτίωνος Παραιτησόμεθα γὰρ ἐκεῖσε ἐλθόντες· καὶ, σὺν Θεῷ φάναι, ταῖς αὐτοῦ δυσφημίαις ἀπολογήσεται. "Οθεν φεύγομεν τὴν εἰρήνην οὐδαμῶς, ἀλλὰ μᾶλλον ἁρπάζομεν, ἐὰν ὁμολογηθῇ ἡ 35 πίστις ὀρθὴ, καὶ παύσωνται τοῦ λέγειν τοιαῦτα, ἅπερ ξενοεποῦντες, ἐπικαλοῦνται θάνατον. Τοσαύτην γάρ διαστροφὴν ἔχει τὸ ἀποσταλὲν τετράδιον τῶν αὐτοῦ δυσφημιῶν, ὡς μολύνεσθαι καὶ τὸν ἀναγινώσκοντα. ρεύσαμεν δὲ ἑτέρως, μετὰ τοῦ καὶ παραιτεῖσθαι τὴν Ἐπειδὴ δὲ αἰτιᾶται ὡς λέξιν ἀσυνήθη είρηκεν ἡ Γραφὴ Ρ, ήγουν ἡ ἁγία σύνοδος, Θεοτόκον ὀνομάσασα τὴν ἁγίαν Παρθένον, ἐρωτάσθωσαν αὐτοί, ποῦ Χρι στοτόκον, ἢ Θεοδόχον εὗρον γεγραμμένον; Πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο ἐνέθηκεν αὐταῖς λέξεσιν οὕτω· «Τὴν Θεοδά χον τῷ Θεῷ μὴ συνθεολογῶμεν Παρθένον· ο οὐκ εἰ δὼς ὁ λέγει. Εἰ γὰρ μὴ τέτοκε Θεὸν, μηδὲ ἔσχεν ἐν τῇ κοιλίᾳ Θεὸν ὄντα Χριστόν· πῶς ἔτι Θεοδόχος ἐστί; Καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Πατέρα εἶπε Θεοτόκον. Ποῦ τοίνυν ἀνέγνω τὰς λέξεις ταῦτας, ἀγνοῶ. Πλὴν ἐπ ειδὴ καὶ ἄλλα πολλὰ ἐπισύρονται ἐγκλήματα ἐκ τῶν ἐξηγήσεων αὐτοῦ, φυλαχθήσονται ἕως καιροῦ, εἰ μή τις γένηται μετάγνωσις. Τὸ δέ γε σχεδάριον τῆς δεή σεως τὸ παρ' ὑμῶν ἀποσταλέν, ὡς ὀφεῖλον ἐπιδοθῆναι μὲν βασιλεῖ, οὐκ ἄνευ δὲ γνώμης ὑμῶν 4, λαβὼν ἀνέγνων. Ἐπειδὴ δὲ πολλὴν εἶχε καταδρομὴν κατὰ τοῦ ἐκεῖσε, ἡ ἀδελφοῦ, ἢ πῶς ἂν εἴποιμι, τέως επέσχον, ἵνα μὴ ἐπέρχοιτο ἡμῖν λέγων· Κατηγορή σατέ μου ἐπὶ τοῦ βασιλέως, ὡς αἱρετικοῦ. Υπηγο αὐτοῦ κρίσιν, εἰπόντες καὶ τῆς ἔχθρας τὸν τρόπον, καὶ τὴν δίκην μετασπάσαι, εἰ ἐνίστανται ὅλως ἐκεῖε νοι, εἰς ἑτέρους ἄρχοντας. ᾿Αναγνόντες τοίνυν τὸ σχεδάριον, ἐπίδοτε, εἰ καλέσειε χρεία· κἂν ἴδοιτε, ὅτι ἐπιβουλεύων ἐμμένει, καὶ ἀληθῶς πάντα κινεί τρό τον, τὸν καθ᾿ ἡμῶν ὁρῶντα, σπουδαίως γράψατε. Καὶ ἐπιλεξάμενος άνδρας εὐλαβεῖς καὶ φρονίμους, ἐπισκόπους τε καὶ μονάζοντας, ἐξαποστελῶ πρώτη χαιρῷ. Οὐ γὰρ μὴ δώσω ὕπνον, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τοῖς ὀφθαλμοῖς μου καὶ τοῖς βλεφάροις μου η καί. ο ἴσ. Αμφικτύονος. Η εἴρηκε τῇ γραφῇ. 4 ἡμῶν.
col. 69–70page 31 of 186
PG 77:69ἕως οὗ ἀγωνίσωμαι τὸν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων σωτηρίας ἀγῶνα. Τοιγάρτοι * μεμαθηκότες τὴν ἡμῶν γνώμην, ἀνδρίσασθε ἤδη γὰρ καὶ γενήσονται παρ' ἡμῶν γράμματα, ἃ δεῖ, καὶ πρὸς οὓς δεῖ. Σκοπός γάρ μοι διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, καὶ καμεῖν, καὶ ὑποστῆ και πᾶν ὁτιοῦν τῶν νομιζομένων εἶναι δεινῶν ἐν 20, βασάνοις, ἕως οὗ καὶ τὸν ἡδύν μοι διὰ τοῦτο ὑπομείνω θάνατον. τοιγαροῦν.
col. 71–72page 32 of 186
PG 77:71νηται, καὶ συγγνώμην αἰτῆσαι παρὰ τῆς ἁγίας συν όδου· εἰ καὶ ὅτι μάλιστα οὕτως ἐπικίνδυνον τὸ χαρί σασθαι συγγνώμην αὐτῷ· οὐ γὰρ ἐνεδέχετο ἀνδρὶ τοιαῦτα κηρύξαντι (πᾶσαν γὰρ διέστρεψε τὴν οἰκουμένην, καὶ τὴν θρησκευομένην τῶν Ἐκκλησιῶν παρέλυσε πίστιν) χαρίσασθαι συγγνώμην. Εἰ γὰρ καὶ ὁ μίαν ἀφιέναι δύσφημον φωνὴν τολμήσας κατὰ τῶν εὐσεβεστάτων καὶ φιλοχρίστων ἡμῶν βασιλέων, δικαίως υπομένει τὰς ἐκ τῶν νόμων ἀγανακτήσεις, οὐ μᾶλλον ὁ ἀσεβὴς τὸ σύμπαν, ὁ τὸ εὐαγὲς ἡμῶν ἀνατρέπων μυστήριον, καὶ ἀναιρῶν τὴν οἰκονομίαν, ἦν ὁ ἅγιος καὶ φιλάνθρωπος τοῦ Θεοῦ Πατρὸς Υἱὸς μονογενής δι' ἡμᾶς ἐπλήρωσε, καταξιώσας ἄνθρωπος γενέσθαι, ἵνα πάντας ἡμᾶς σώσῃ, καὶ ἀπαλλάξη τὴν ὑπ' οὐρανὸν ἁμαρτίας καὶ θανάτου; Πλὴν ἐθαυ μάσαμεν τὴν σκληροκαρδίαν τοῦ ἀνδρός. Οὐ γὰρ μετενόησεν, οὐδὲ ἔκλαυσεν, ἐφ᾽ οἷς εἰπεῖν ἐτόλμησε κατὰ τῆς δόξης τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ἐν Ἐφέσω παραγεγονώς, τοῖς αὐτοῖς εκέχρη το λόγοις, καὶ πάλιν ἔδειξεν αὐτὸν φρονοῦντα τὰ διεστραμμένα· ὡς καὶ τῶν ἐπισήμων μητροπολι τῶν καὶ θεοσεβεστάτων Επισκόπων, λόγους δικαίως πρὸς αὐτὸν κινούντων, εἶτα συγκλειόντων αὐτὸν διὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, καὶ διδαξάντων ὅτι θεός ἐστιν ὁ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου κατὰ σάρκα γεννηθεὶς, ἀθεμίτῳ φωνῇ χρησάμενος, ἔφη· Ἐγὼ διμηναῖον καὶ τριμηναῖον Θεὸν οὐ λέγω· καὶ ἄλλα δὲ πρὸς τούτοις έτερα, ἀναιρῶν τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Μου νογενούς. Δέδοται μὲν οὖν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ προθεσμία ἡ ἁγία Πεντηκοστή παρὰ τῶν θεοφιλεστάτων ἡμῶν βασιλέων. Τὸ γὰρ πρῶτον γράμμα, δι' οὗ κεκλήμεθα, τοῦτον ἔχει τὸν τύπον. Κατηντήσαμεν δὲ ἐπὶ τὴν Ἐφεσίων πό λιν πρὸ τῆς ὁρισθείσης ἡμέρας· οὐ γὰρ ἦν καταφρονῆσαι δεσποτικῶν θεσπισμάτων. Ἐπειδὴ δὲ ἀκηκόα μεν ἔρχεσθαι τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοφιλέστατον τῆς Αντιοχέων ἐπίσκοπον Ἰωάννην, περιεμείναμεν ἡμέ ρας ἐκκαίδεκα, καίτοι πάσης τῆς συνόδου βοώσης καὶ λεγούσης, ὅτι ἐκεῖνος οὐ βούλεται συνεδρεῦσαι· δέ ἔοικε γὰρ μὴ ἄρα καθαίρεσιν ὑπομείνῃ ὁ τιμιώτατος Νεστόριος, ληφθεὶς ἐκ τῆς ὑπ' αὐτὸν Ἐκκλησίας, καὶ ἴσως τὸ πρᾶγμα αἰσχύνεται. Ο καὶ ἔδειξε καὶ ἡ πεῖρα τὸ λοιπὸν ἀληθινῶς· ὑπερέθετο γὰρ τοῦ ἐλ θεῖν. Προλαβόντες γάρ τινες τῶν σὺν αὐτῷ εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων ἐκ τῆς Ἀνατολῆς ἔφησαν· Ἐν επείλατο ἡμῖν ὁ κύριος Ἰωάννης ὁ ἐπίσκοπος εἰπεῖν τῇ θεοσεβείᾳ ὑμῶν, ὅτι Ἐὰν βραδύνω, πράττετε δ πράττετε. Συναχθεῖσα τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος τῇ κατὰ Αλεξανδρεῖς ὀγδόῃ καὶ εἰκάδι ἡ τοῦ Παυνὶ μηνὸς ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ, τῇ καλουμένῃ ἁγία Μαρίᾳ, ἐκάλεσεν αὐτὸν, πέμψασα εὐλαβεστάτους ἐπισκόπους, ὥστε ἐλθεῖν αὐτὸν, καὶ συστῆσαι ἑαυτῷ 1, καὶ ἀπο λογήσασθαι, περὶ ὧν ἐδίδαξε καὶ ἔγραψεν. Ὁ δὲ τὴν μὲν πρώτην ἀπόκρισιν ἐποιήσατο, λέγων, ὅτι Σκέ Η δεκάτη. ἱ ἴσ. ἑαυτόν
col. 75–76page 33 of 186
PG 77:75τῷ Θεῷ λόγῳ συνθεολογῶμεν μορφήν, Θεοδόχον Παρθένον τῷ Θεῷ μὴ συνθεολογῶμεν, Λόγῳ συνθεολογῶμεν μορφήν, Θεοτόκον, Χριστοτόκον,
col. 77–78page 34 of 186
vult, quam illam Virginem sanctam, quem rectius cere, nullum debere gravari consacerdotum nostro et competentius (Latini Dei genitorem dicerent) enuntiare debuerit? Dicat ergo nobis ubi legerit hæc verba, vel a quibus audierit. Multa sunt crimina expositionum ejus, sed servabuntur, et pro ferentur in tempore opportuno, nisi forte pœnitudo aliqua subsequatur. 19. Oportet autem me meum vobis proposi tum facere manifestum, et ideo iterum scribo, quod etsi ego sim natura pacificus, et litium satis ignarus, opto tamen Ecclesias quietem habere, et sacerdotes Dei in pace degentes nostri memores esse, dicente omnium Salvatore Domino Jesu Christo: ‹ Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis “. 20. In colloquils ergo hoc dicite, quia multa quidem ab eis quæ nos læderent processerunt; ve rumtamen erit pax, cum ille docere destiterit talia, vel sentire: fides enim cum læditur, inimicitias exci tat, imo et exaggerat. 21. Si rectam profiteatur fidem, fiet plena et fir missima pax, quam si in voto gerit, scribat catholi cam fidem, et mittat Alexandriam: si hæc ex affectu cordis intimi scribantur, paratus sum et ego pro vi ribus meis, similia scribere, et edere librum, ac di "Joan. xiv, 27. opinor, tanto meliora, quanto aptiora orationis se riei, et explicantiora dictorum. Cur autem Cyrillus Dear Patrem malit dici quam xov, in promptu causa est; tixtet enim, quod pa rere est, de matre frequentius dicitur quam de patre, cujas proprium est revḍy, seu generare. Jubet au tem excellens ratio principii, quæ primæ personæ convenit, ut appellationem a Patre potius quam a matre ad divinam personam transferamus; quan quam nec ipsa Scriptura semper ita scrupulose lo quitur ea de re; Patrem enim æternum Filio dicen tem inducit: In splendoribus sanctorum ex utero ante luciferum genui te (Psal. cix, 3). GARN. Hæc et alia ad usque finem desiderantur in Græco, pro quibus leguntur nonnulla de libello pre cum, qui offerendus esset Theodosio imperatori, qui que a Cyrillo lectus emendatusque, et cum manda tis remissus dicitur, ut, sin minus necessitas urgeret, premeretur; si Nestorius insanire pergeret, offer retur. Porro autem Cyrilli nomine offerendum fuisse ex eo credo aliquos dixisse, quod in illo videretur Cyrillus petere ab imperatoré ne judicem haberet Nestorium de libellis quos accusatores dedis sent. ID. Verum ut hac de re tota aperiam quid sentiam, assero primum falli opinione sua, sive qui hunc li brum putant eumdem esse cum obtestatione propo sita Constantinopoli, de consensione Nestori cum Samosateno; sive qui obtestationis auctorem faciunt Cyrillum; nam publicata est illa et uno fere anno antequam scriberetur epistola de qua agimus, et ab Eusebio Dorylæi postmodum episcopo, et ad Nesto rium publice bæresis postulandum. Cum tamen Cy rillus in Græco textu dicat se libellum suppressisse, quomodo ab aliis compositus fuerat, aliisque verbis emendatum dictasse, ne quereretur Nestorius se apud imperatorem hæresis postulari; quid quod obtesta tio nec ullam habet speciem libelli precum ad prin cipem, nec imperatori oblata est, sed proposita pa lam omnibus in urbe regia versantibus? Assero deinde totam hanc libelli historiam videri posse non nemini suspectam, nec sine ratione, cum aullo alio in loco fiat ejus mentio: nam quod ve rum, quia ejus voces discimus habere intentionem rectam et propositum manifestum. Si vero in pra vitate inanis gloriæ permanet, petitque pacem, nihil restat, nisi ut obstemus totis viribus, ne consentire illi putemur [Baluz. add. et quæ sunt nefanda sen tire]. Nam mihi pro fide quæ in Christo est, et la borare, et vivere, et mori, maximum votum est. Commonitorium epistolæ subjunctum. Libellum supplicem a vobis ad me missum, qui imperatori porrigendus est, non tamen sine nostra sententia, accepi et legi: verum quod prolixe in eum invehatur, qui istic agit, sive fratris, sive alio quo cunque nomine censeatur, hactenus suppressi, ne adversum nos insurgens, se per nos hæreseos apud imperatorem delatum cavilletur. Itaque aliis verbis illum dictavimus, eum quoque nobis judicem de trectantes, expresso inimicitiarum modo, et præsen tem controversiam, si omnino importuni esse per rexerint, ad aliud forum transferri rogantes. Cum itaque libellum perlegeritis, si qua necessitas po poscerit, tradite; et si eum in hisce insidiis perse verantem, et nihil non adversum nos molientem niat forte in mentem alicui, id totum intelligi debere de supplicatione Basilii aliorumque monachorum Theodosio data, nullam habet similitudinem veri; siquidem in libello cavetur ne accusari apud impe ratorem hæresis Nestorius videatur, accusatur aperte in supplicatione. In libello Cyrillus detrectat judi cium Nestorii expresso inimicitiarum modo; nihil horum in supplicatione legitur. In libello Cyrillus suo nomine locuturus erat, in supplicatione pro se agunt monachi. Si quis tamen putet totum id quod de libello scri bitur ad supplicationem monachorum pertinere, dicat visam fuisse Constantinopolitanis omittendam emendationem Cyrilli, propter insanam Nestorii, tum in spargendo errore, tum in vexandis adversa riis pertinaciam, ob quam aperte in crimen hæresis vocandus esset. Dicat et postulationem œcumenici concilii ido neam esse declinationem causæ apud Nestorium di cendæ, fuisscque prudentiæ singularis, non tantum postulare judicium monachorum nomine, non item Cyrilli; sed etiam Cyrillum inter Patres fidei testes numerare, quo Nestorii adversarius declararetur, at que adeo alterius judicio obnoxius. Quod autem sine magnificis, ut tamen mos erat, titulis appelletár, indicium non dubium forte videbitur, visam a Cy rillo supplicationem fuisse, sed præ modestia suis laudibus quasi repurgatam. Existimo denique, nec sine ratione, epistolam a Cyrillo perinde scriptam reipsa, atque a Mercatore in Latinum versa est; assuinentum vero Græcum nihil aliud esse quam commonitorium seu schedu lam quam eidem libello, ut fit, Cyrillus, cum re mitteret, adjunxerit, quamque aliquis non intelli gentissimus partem esse epistolæ crediderit, cui, ne duas haberet clausulas, propriam sustulerit, ut in sereret alienam. In. Baluz. Si auid ergo est quo stabilitas robore tur (vere enim dico quia sic adopto mihi sanitatem, et me probum inveniri apud Deum, sicut etiam omnes episcopos), in colloquiis, etc. ⚫ Digitized by
col. 79–80page 35 of 186
Epistola XI
PG 77:79Τῷ ὁσιωτάτῳ καὶ θεοφιλεστάτω Πατρί Κελεστίνῳ Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Εἰ μὲν ἦν σιωπῆσαι, καὶ μὴ πάντα τῇ σῇ θεοσεβείᾳ γράφονται τὰ κινούμενα, καὶ μέμψεως έξω γενέσθαι, καὶ διαφυγείν δύνασθαι τὸ δοκοῦν λυπηρόν, καὶ μάλιστα ἐν ἀναγκαίοις οὕτω πράγμασιν, ὅπου καὶ ἡ τῆς πίστεως ὀρθότης παρασαλεύεται παρά τι νων, ἔφην ἂν ἐν ἐμαυτῷ· Καλὴ καὶ ἀκίνδυνος ή σιωπή, καὶ τὸ ἠρεμεῖν τοῦ ταράττεσθαι κρεῖττον. Ἐπειδὴ δὲ καὶ Θεὸς ἀπαιτεῖ παρ' ἡμῶν τὸ νηφάλιον ἐν τούτοις, καὶ τὰ μακρὰ τῶν Ἐκκλησιῶν ἔθη πεί θουσιν ἀνακοινοῦσθαι τῇ σῇ ἐσιότητι, γράφω πάλιν ἀναγκαίως, ἐκεῖνο δηλῶν ὅτι διακυκᾷ τὰ πάντα καὶ νῦν ὁ Σατανᾶς, καὶ μετὰ κατά] τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ μαίνεται, καὶ ὀρθοποδοῦντας ἐν πίστει τοὺς ἀπανταχόσε λαοὺς πειρᾶται διαστρέφειν. Οὐ γὰρ ἡρεμεῖ τὸ παμπόνηρον ἐκεῖνο θηρίον καὶ εὐφόρητον εἰς ἀσέβειαν. Ἐσίγων μὲν οὖν παρῳχηκότα καιρόν· καὶ οὐδὲν ὅλως οὔτε πρὸς τὴν σὴν θεο σέβειαν γέγραφα περὶ τοῦ νῦν ὄντος ἐν Κωνσταντινουπόλει, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν διέποντος, οὔτε μήν πρὸς ἕτερον τῶν συλλειτουργῶν, τὸ ἐν τούτοις προ πετὲς οὐκ ἔξω μώμου κεῖσθαι πιστεύων. Ἐπειδὴ δὲ εἰς ἀκμὴν ὥσπερ ἥκομεν τοῦ κακοῦ, δεῖν ᾠήθην ἀναγκαίως ἀνεῖναι λοιπὸν τὴν γλῶτταν καὶ πάντα εἰπεῖν τὰ κεκινημένα. Ο γὰρ μνημονευθείς ἅμα κεχειροτόνηται, και δέον ταῖς παραινέσεσι, ταῖς εἰς τὸ ἀγαθὸν, ὠφελεῖν τούς τε ἐκεῖσε λαοὺς καὶ τοὺς παρεπιδημοῦντας ξένους· πάμπολλοι δὲ οὗτοι, καὶ ἀπὸ πάσης, ὡς ἔτος εἰπεῖν, πόλεώς τε καὶ χώρας· σπουδὴν ἔθετο λαλεῖν Εκτοπά τινα, καὶ ἔξω λόγου, καὶ ὅσα μακράν ἐστι τῆς ἀποστολικῆς καὶ εὐαγγελικῆς πίστεως, ἣν μέχρι παντὸς τετηρήκασιν οἱ Πατέρες, παρέδοσαν τε ἡμῖν ὡς πολύτιμον μαργαρίτην. Καὶ τὰς μὲν ὁμιλίας, ἃς ἐπ' ἐκκλησίας εἴρηκε, καὶ τοῦτο πλειστάκις, καὶ λέ ἀφόρητον.
col. 81–82page 36 of 186
PG 77:81γων οὐ παύεται, πέπομφα τῇ σῇ θεοσεβεία, ὡς εἴ δησιν ἀκριβῆ. Ἐγὼ δὲ ὁμολογώ, καίτοι βουληθεὶς συνοδικῷ γράμματι φανερὸν αὐτῷ καταστῆσαι, ὅτι ταῦτα λέγοντι καὶ φρονοῦντι κοινωνεῖν οὐ δυνάμεθα τοῦτο μὲν οὐ πεποίηκα. Λογισάμενος δὲ, ὅτι χρὴ τοῖς ὀλισθήσασι χεῖρα διδόναι, καὶ ὡς ἀδελφοὺς πεσόντας ἐγείραι, παρήνεσα διὰ γραμμάτων ἀποσχέσθαι τῆς τοιαύτης κακοδοξίας. Αλλ' ωνήσαμεν οὐδέν. Επειδή δὲ μεμάθηκεν ὅτι τοσοῦτον ἀφεστήκαμεν τοῦ τὰ αὐτ τὰ φρονεῖν, ὡς καὶ ἐπιπλήττειν αὐτὸν μεταστῆναι τῶν οἰκείων εὑρημάτων, οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι δογμάτ των, πάντα τρόπον ἐπιβουλῆς κεκίνηκε, καὶ εἰς ἔτι σαλεύων οὐ παύεται. Ὅτε δὲ προσεδοκῶμεν αὐτὸν θεραπεύεσθαι, καὶ ἀποσχέσθαι τῶν κατὰ Χριστοῦ δογμάτων, ἔγνωμεν ότι διημαρτήκαμεν τῆς ἐλπίδος, τοιούτου τινὸς γεγονότος. Ην ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπίσκοπος ονόματι Δω ρόθεος, τὰ αὐτὰ φρονῶν αὐτῷ, ἀνὴρ χρειοκόλαξ καὶ προπετῆς χείλεσι, καθώς γέγραπται, ὃς ἐν συνάξει καθεζομένου ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἐκκλησίας τοῦ Κων σταντινουπόλεως εὐλαβεστάτου Νεστορίου, ἀναστὰς, μεγάλῃ τῇ φωνῇ τετόλμηκεν εἰπεῖν· Εἴ τις Θεοτόκον εἶναι λέγει τὴν Μαρίαν, οὗτος ἀνάθεμα έστω. Καὶ γέγονε μὲν κραυγή μεγάλη παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ ἐκδρομή. Οὐ γὰρ ἤθελον ἔτι κοινωνεῖν αὐτοῖς τοιαῦτα φρονοῦσιν· ὥστε καὶ νῦν ἀποσυνάκτους εξο καὶ τοὺς λαοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως,πλὴν ὀλίγων ἐλαφροτέρων καὶ τῶν κολακευόντων αὐτόν. Τὰ δὲ μοναστήρια σχεδὸν ἅπαντα καὶ οἱ τούτων ἀρχιμανδρῖται, καὶ τῆς συγκλήτου πολλοὶ οὐ συνάγονται, δεν διότες μὴ ἀδικηθῶσιν εἰς πίστιν, αὐτοῦ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ, οὓς ἀπὸ τῆς Ἀντιοχείας ἀναβαίνων ἤγαγε, πάντων λαλούντων τὰ διεστραμμένα. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ὁμιλιῶν αὐτοῦ ἐνεχθεισῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἔμαθον ὅτι ἐλαφρότεροί τινες συνηρπά σθησαν, καὶ λοιπὸν ἐνδοιάζοντες πρὸς ἀλλήλους ἔφασκον· 'Αρα ὀρθῶς λέγει; ἄρα ἐπλανήθη; δεδοι πὼς μὴ ῥιζωθῇ τὰ τῆς νόσου ἐν ταῖς τῶν ἁπλουστέρων ψυχαῖς, ἔγραψα τοῖς κατὰ τὴν Αἴγυπτον μονα στηρίοις καθολικὴν ἐπιστολὴν, βεβαιῶν αὐτοὺς εἰς πίστιν ὀρθήν. Εἶτά τινες ἀπήγαγον ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει τὰ ἴσαι, καὶ ὠφέληνται μὲν ἀναγνόντες πάνυ πολλά, ὥστε καὶ γεγράφασιν εὐχαριστοῦντες πλείστοι τῶν ἐν τέλει. Γέγονε δὲ αὐτῷ καὶ τοῦτο τροφὴ τῆς κατ' ἐμοῦ λύπης, καὶ ὡς ἐχθρῷ μάχεται, οὐδὲν ἕτερον ἔχων ἐγκαλεῖν, ἢ ὅτι μόνον οὐκ ἀνέχο
col. 83–84page 37 of 186
PG 77:83μαι τὰ ἴσα φρονεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ἐπηνώρθωσα πολλούς, ἣν παρελάβομεν ἐκ Πατέρων πίστιν, καὶ ὰ ἐμάθομεν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, ἐκεῖνα δὴ κατα πείθων αὐτοὺς οἴεσθαι δεκτά. Ὅμως καὶ οὐ φροντίσας τῶν παρ' αὐτοῦ γενομένων κατ' ἐμοῦ, ἀλλὰ Θεῷ δοὺς τῷ πάντα εἰδότι καὶ ἰσχύοντι, πάλιν ἑτέραν ἐπιστολὴν γέγραφα τῷ μνημονευθέντι, τὴν ἔκθεσιν ὡς ἐν συντόμῳ τῆς ὀρθῆς πίστεως ἔχουσαν, παρακαλῶν τε ἅμα καὶ διαμαρτυρούμενος οὕτω καὶ φρονεῖν καὶ λαλεῖν. 'Αλλ᾽ ὤνησα πάλιν οὐδέν. Ἔχεται δὲ καὶ εἰς δεῦρο τῶν ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ οὐ παύεται λαλῶν τὰ διεστραμμένα. Γινωσκέτω δὲ καὶ τοῦτο ἡ σὴ θεοσέβεια, ὅτι καὶ ἅπασι τοῖς κατὰ τὴν ᾿Ανατολὴν ἐπισκόποις συνάδει τὰ λεγόμενα· καὶ δυσχεραίνουσι πάντες καὶ λυποῦνται, καὶ μάλιστα οἱ κατὰ τὴν Μακεδονίαν εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι. Καὶ τοῦτο εἰδὼς, οἶεται ὅτι πάντων ἐστὶ σοφώτερος, καὶ μόνος οἶδε τὸν σκοπὸν τῆς θεο πνεύστου Γραφῆς, καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον. Καίτοι πῶς οὐκ ἔδει πληροφορεῖσθαι μᾶλλον αὐτὸν, ὅτι πάντων τῶν κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ὀρθοδόξων ἐπισκόπων καὶ λαϊκῶν ὁμολογούντων ὅτι καὶ Θεὸς ἦν ὁ Χριστὸς, καὶ Θεοτόκος ἡ τεκοῦσα αὐτὸν Παρθένος, πλανᾶται μόνος αὐτὸς τοῦτο ἀρνούμενος; Αλλ' ὀφρύεται, καὶ οἴεται ὅτι, τῇ δυναστεία τοῦ θρό νου πᾶσιν ἐπιβουλεύων, καὶ ἡμᾶς ἢ καὶ τοὺς ἄλ λους ἅπαντας ἀναπείσει τὰ αὐτὰ φρονεῖν αὐτῷ. Τί τοίνυν δράσομεν, οὔτε ἀναπείθοντες αὐτὸν, ς οὔτε παῦσαι δυνάμενοι τῶν τοιούτων ὁμιλιῶν, καὶ όσημέραι κατεφθαρμένων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, καὶ δυσχεραινόντων μὲν, ἐκδεχομένων δὲ τὴν παρὰ τῶν ὀρθοδόξων διδασκάλων ἐπικουρίαν; Καὶ οὐ περὶ τῶν τυχόντων ὁ λόγος ἡμῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀκίνδυνος ἡ σιωπή. Εἰ γὰρ δυσφημείται Χριστὸς, πῶς ἡμεῖς σιωπήσωμεν, καίτοι τοῦ Παύλου γράφοντος· «Εἰ γὰρ ἐκὼν τοῦτο πράσσω, μισθὸν ἔχω· εἰ δὲ ἄκων, οικονομίαν πεπίστευμαι; › Οἱ τοίνυν ἐμπεπιστευμένοι τοῦ λόγου τὴν οἰκονομίαν, καὶ τῆς πίστεως τὴν ἀσφάλειαν, τί ἐροῦμεν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ὅταν ἐπὶ τούτοις σιγήσωμεν; Οὐ πρότερον δὲ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἐκβάλλομεν ἑαυτοὺς μετὰ παῤῥησίας, πρὶν ἂν ταῦτα τῇ σῇ θεοσεβείᾳ ἀνακοινωσώμεθα. Διὸ δὴ καταξίωσον τυπῶσαι τὸ δοκοῦν, καὶ πότερόν ποτε χρή κοινωνείν αὐτῷ, ἢ λοιπὸν ἀπειπεῖν μετὰ παῤῥησίας, ὅτι τοιαῦτα φρονοῦντι καὶ διδάσκοντι οὐδεὶς κοινωνεῖ. Τὸν δὲ ἐπὶ
col. 85–86page 38 of 186
PG 77:85τούτοις σκοπὸν τῆς σῆς θεοσεβείας χρὴ γενέσθαι διά γραμμάτων καταφανῆ καὶ τοῖς εὐσεβεστάτοις καὶ θεοφιλεστάτοις ἐπισκόποις τοῖς κατὰ Μακεδονίαν, και ἅπασι τοῖς κατὰ τὴν ᾿Ανατολήν. Ἐπιθυμοῦσι γὰρ αὐτοῖς δώσομεν ἀφορμὰς τοῦ πάντας μια ψυχῇ καὶ μια γνώμῃ στῆναι, καὶ ἐπαγωνίσασθαι τῇ ορθῇ πί στει πολεμουμένῃ. Ὅσον γὰρ τὸ κατ' αὐτὸν, καὶ οἱ Πατέρες ἡμῶν οἱ μεγάλοι καὶ θαυμαστοὶ καὶ εὐδόκιμοι Θεοτόκον εἶναι τὴν ἁγίαν εἰπόντες Παρθένον ἀναθεματίσθησαν, καὶ ἡμεῖς δὲ σὺν αὐτοῖς οἱ ζῶντες ἔτι. Καὶ ἐπειδὴ ἰδίᾳ φωνῇ τοῦτο ποιῆσαι οὐκ ἠθέλησεν, ἄλλον ἔστησε τὸν μνημονευθέντα. Δωρόθεον, καὶ τοῦτο εἰπεῖν παρ εσκεύασεν, αὐτοῦ καθεζομένου καὶ ἀκούοντος· ᾧ καὶ κατελθὼν ἀπὸ τοῦ θρόνου εὐθὺς κεκοινώνηκεν, ἐπι τελέσας τὰ θεῖα μυστήρια. Ὑπὲρ δὲ τοῦ εἰδέναι σαφῶς τὴν σὴν ὁσιότητα, τίνα ἐστὶν ἢ αὐτὸς μὲν λέγει καὶ φρονεῖ, τίγᾳ δὲ οἱ μακά ριοι καὶ μεγάλοι Πατέρες ἡμῶν, ἀπέστειλα τόμους, κεφαλαίων περικοπάς έχοντας. Ερμηνευθῆναι δὲ παρεσκεύασα, ὡς ἐνεδέχετο τοῖς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, καὶ τὰς παρ' ἐμοῦ γραφείσας επιστολὰς δέδωκα τῷ ἀγαπητῷ Ποσειδωνίω, εντειλάμενος καὶ αὐτὰς προσ αγαγεῖν τῇ σῇ ὁσιότητι. Υπομνηστικὸν τοῦ ἁγιωτάτου ἐπισκόπου Κυρίλ που γενόμενον πρὸς Ποσειδώνιον ἀποσταλέντα παρ' αὐτοῦ ἐν τῇ Ῥώμῃ τῶν κατὰ Νεστόριον ἔνεκεν. Η Νεστορίου πίστις, μᾶλλον δὲ κακοδοξία, ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν. Φησὶν ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος προεγνωκώς ὅτι ὁ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γενόμενος, ἅγιος ἔσται καὶ μέγας, εἰς τοῦτ' ἐξελέξατο αὐτὸν, καὶ παρεσκεύασε μὲν γεννηθῆναι δίχα ἀνδρὸς ἐκ τῆς Παρθένου, ἐχαρίσατο δὲ αὐτῷ τὸ καλεῖσθαι τοῖς αὐτοῦ ὀνόμασιν, καὶ ἤγειρεν αὐτόν. Ωστε κἂν ἐνανθρωπήσας λέ γῆται ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ λόγος, ὅτι συνῆν ἀεὶ, ώς ἀνθρώπῳ ἁγίῳ τῷ ἐκ τῆς Παρθένου, διὰ τοῦτο λέγε τας ἐνανθρωπήσαι· ὥσπερ δὲ συνῆν τοῖς προφήταις, οὕτω, φησὶ, καὶ τούτῳ κατὰ μείζονα συνάφειαν. Διὰ τοῦτο φεύγει πανταχοῦ τὸ λέγειν τὴν ἕνωσιν, ἀλλ' ονομάζει συνάφειαν, ὥσπερ ἐστὶν ὃς ἔξωθεν, καὶ ὡς ἂν λέγῃ πρὸς Ἰησοῦν, ὅτι «Καθ' ὡς ἦν μετὰ Μωϋσῆ, προσεγνωκώς, συναφείας μᾶλλον δὲ τὸ τῆς συναφείας όνομα παραιτούμεθα, ὡς οὐκ ἔχον ἱκανὸς σημήναι την
col. 87–88page 39 of 186
PG 77:87λέγει ὅτι ἐκ μήτρας συνὴν αὐτῷ. οὕτως ἔσομαι μετὰ σοῦ. Κρύπτων δὲ τὴν ἀσέβειαν, Διὰ τοῦτο οὔτε Θεὸν ἀληθινὸν αὐτὸν εἶναι λέγει, ἀλλ' ὡς εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ κεκλημένον οὕτως· καν Κύριος ὠνομάσθη, οὕτως πάλιν αὐτὸν βούλεται Κύ ριον, ὡς τοῦ Θεοῦ Λόγου χαρισαμένου αὐτῷ τὸ κα λεῖσθαι καὶ οὕτω. Μή φησιν ὅτι ὅπερ λέγομεν, ἀποθανεῖν ὑπὲρ ἡμῶν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναστῆναι, ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ έθανε, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἀνέστη· καὶ οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον. Καὶ ἡμεῖς μὲν γὰρ ὁμολογοῦμεν ὅτι καὶ ἀθάνατός ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ ζωή ἐστιν· ἀλλὰ πιο στεύομεν ὅτι γέγονε σὰρξ, τουτέστιν, ἑνώσας ἑαυτῷ τὴν σάρκα μετὰ ψυχῆς λογικῆς, ἔπαθε σαρκί, κατὰ τὰς Γραφάς· καὶ ἐπειδὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ πέπονθεν, αὐτὸς λέγεται παθεῖν, καίτοι τὴν φύσιν ἀπαθὴς ν καὶ ἐπειδὴ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀνέστη, οὐ γὰρ εἶδε δια φθορὰν ἡ σὰρξ αὐτοῦ, λέγεται ὅτι αὐτὸς ἀνέστη ὑπὲρ νεκρῶν. Ἐκείνῳ δὲ οὐ ταῦτα δοκεῖ, ἀλλά φησιν ὅτι ἀνθρώπου γέγονε τὸ πάθος, καὶ ἀνθρώπου ἡ ἀνάστασις, καὶ ἐν τοῖς μυστηρίοις σῶμά ἐστιν ἀνθρώπου το προκείμενον. Ἡμεῖς δὲ πιστεύομεν ὅτι τοῦ Λόγου ἐστὶ σὰρξ ζωοποιεῖν ἰσχύουσα διὰ τοῦτο, ὅτι τοῦ τὰ πάντα ζωοποιοῦντος Λόγου γέγονε σὰρξ καὶ αἷμα. Ταῦτα οὐκ ἀνέχων λέγειν ἐκεῖνος, Κελέστιον παρ εσκεύασεν ἐπιδοῦναι λιβέλλους κατὰ Φιλίππου του πρεσβυτέρου, ἐλέγχοντα αὐτὸν καὶ μηκέτι θελή τοιοῦτο. ελέγχοντος, θελήσαντος,
col. 89–90page 40 of 186
PG 77:89σαντα συναφθῆναι μετ' αὐτοῦ διὰ τὴν αἵρεσιν. Ἐν δὲ τοῖς λιβέλλοις αἰτία τις ἦν ὅτι Μανιχαῖος ἐστιν. Εἶτα κέκληκε τὸν ἄνθρωπον εἰς συνέδριον. Κἀκεῖνος ἦλθεν, πράγμα ποιῶν κανονικὸν, ἑτοίμως ἔχων ἀπο λογήσασθαι. Ἐπειδὴ δὲ οὐδὲν εἶχε δεῖξαι ὁ Κελέστιος, ἀγανῇ ἑαυτὸν κατέστησε, καὶ οὐκ ἀπῆλθεν εἰς τὸ συνέδριον. Οὐχ εὑρὼν αὐτὴν τὴν ἀφορμὴν, ἐφ' ἑτέραν ἐχώρησεν. Εφη γὰρ, ὅτι Τίνος ένεκεν παρασύναξιν ἐποίησας, καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ προσφορὰν ἐτέλεσας; Παντὸς σχεδὸν τοῦ κλήρου λέγοντος, ὅτι καὶ ἡμῶν ἕκαστος ἐν καιρῷ καὶ χρείαις τοῦτο ποιεῖ, ἐξένεγκεν ἀπόφασιν καθαιρέσεως κατὰ τοῦ ἀνθρώπου. Ἰδοὺ ἔχεις τόμους έχοντας κεφάλαια τῶν βλασφημιῶν Νεστορίου, Τῷ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ Κυρίλλῳ Κελεστίνος. Τῇ ἡμετέρα στυγνότητι τὰ διὰ τοῦ υἱοῦ ἡμῶν Ποσειδωνίου τοῦ διακόνου ἀποσταλέντα παρὰ τῆς σῆς ἁγιό τητος γράμματα ἀπέδωκεν εὐθυμίαν, καὶ ἀντικατηλ λαξάμεθα τὸ ἦθος πρὸς τὸ λυποῦν. Αποβλέποντες γὰρ καὶ ἐννοοῦντες ἅπερ εἶπεν ὁ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἐκκλησίαν διεστραμμέναις προσομιλίαις ταράττειν ἐπιχειρῶν, οὐ σμικρῷ κατ' αὐτὴν ψυχὴν πεπληγμένοι πόνῳ, διαφόροις σκέψεων κέντροις βασανιζόμεθα, ἐννοοῦντες ὅπως βοηθεῖν εἰς τὸ ἐμ μένειν τῇ πίστει. ὡς δὲ τὴν ἡμετέραν διάνοιαν εἰς τὰ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφότητος γραφέντα μετεστήσα μεν, ὤφθη ἡμῖν εὐθὺς ἑτοιμοτάτη θεραπεία, δι' ἧς ή λοιμώδης νόσος ὑγιεινῷ φαρμάκῳ ἀπελαθείη· φημὶ δὴ τὴν τῆς καθαρᾶς πηγῆς ἄκροιαν, τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς σῆς ἀγάπης ἐκρέουσαν, δι᾿ οὗ πᾶσα καθα ριεῖται ἡ ἐλὺς τοῦ κακῶς διαχεομένου ρείθρου, καὶ πᾶσιν ἀνοίγεται ο τρόπος τῆς δεούσης περὶ τὴν ἡμετέραν πίστιν ἐννοίας. Ωσπερ οὖν ἐκεῖνον καὶ στίζομεν καὶ μεμφόμεθα, οὕτω τὴν σὴν ἁγιότητα, ὥσπερ παροῦσαν ἐν τοῖς ἰδίοις γράμμασι, τῇ τοῦ Κυρίου ἀγάπῃ περιπλεκόμεθα, ὁρῶντες ὅτι ἂν καὶ τὸ αὐτὸ περὶ τοῦ Δεσπότου φρονοῦμεν. Καὶ θαυ μαστὸν οὐδὲν τὸν προνοητικώτατον τοῦ Κυρίου ἱερέα ὑπὲρ τοῦ τῆς πίστεως ἔρωτος τοιαύτῃ διαμάχεσθαι ἀρετῇ, ὥστε τῇ ἀτόπῳ τῶν ἐναντίων τόλμῃ ἀνθίστασθαι καὶ τοὺς ἑαυτῷ ἐμπεπιστευμένους τοιαύ βοηθηθῇς. βοηθῇ τις. καθαρεῖται. καθαιρείται. εἰδότες. δύνασθαι,
col. 91–92page 41 of 186
Epistola XII
PG 77:91κρά, οὕτω ταῦτά ἐστιν ἡδέα· ὥσπερ ἐκεῖνα λυώδη, ταις ὑπομνήσεσι βεβαιοῦν. Ὥσπερ ἐκεῖνα ἡμῖν πι ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν ἰδίων προβάτων. ὁ ὡς κακὸς μισθωτός κατηγορεῖσθαι ἄξιος· ὃς οὐ διὰ ἀλλ' ὅτι ηὑρέθη αὐτὸς διασπαράττων αὐτά. οὕτω ταῦτα καθαρά. Καὶ χαίρομεν τοσαύτην ἐνεῖναι ὁρῶντες τῇ σῇ εὐλαβείᾳ ἐγρήγορσιν, ώς ἤδη σε νενι κηκέναι τὰ ὑποδείγματα τῶν σου προηγησαμένων, γενομένων ἀεὶ καὶ αὐτῶν ἐκδίκων τοῦ ὀρθοδόξου δόγματος. ᾿Αληθῶς τε ἐπὶ σοῦ ἁρμόσει ἡ εὐαγγελική μαρτυρία ή λέγουσα· «Ο ποιμὴν ὁ ἀγαθὸς τὴν Ἀλλ᾿ ὥσπερ σὺ ποιμὴν ἀγαθὸς, οὕτως ἐκεῖνος οὐδὲ τοῦτο διαβάλλεται, ὡς τὰ ἑαυτοῦ καταλιπών πρόβατα, 2. Προσθείναι δέ τινα καὶ ἡμεῖς ἐμέλλομεν, ἀγαπητὲ αδελφέ, εἰ μὴ ἑωρῶμέν σε τὰ αὐτὰ φρονοῦντα πάντα, άπερ φρονοῦμεν, καὶ ἐν τῇ βεβαιώσει τῆς πίστεως ἐδοκιμάζομέν σε ἔκδικον ἰσχυρότατον. Απεδόθη γὰρ ἡμῖν πάντα κατὰ τάξιν διὰ τοῦ υἱοῦ ἡμῶν Ποσειδωνίου τοῦ διακόνου, ὅσα περὶ τούτου τοῦ πράγματος ἡ σὴ ἁγιότης γεγράφηκε. Πάντα τὰ δίκτυα τῆς δολίας προσομιλίας ἐγύμνωσας, καὶ οὕτω τὴν πίστιν ὠχύρωσας, ὡς μὴ δύνασθαι τὴν καρδίαν τῶν τῷ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν πιστευόντων εἰς ἕτερον ελκυσθῆναι μέρος. Μέγας οὗτός ἐστι τῆς ἡμετέρας πίστεως ὁ θρίαμβος, τὸ ἀποδείξαι τὰ ἡμέτερα οὕτως ἰσχυρῶς, καὶ οὕτω νενικηκέναι τὰ ἐναντία διὰ τῆς τῶν θείων Γραφῶν μαρτυρίας. Τί λοιπὸν διαπράξεται; Η που ἑαυτὸν ἐκεῖνος περιστρέψει; ὃς γενόμενος ἐξαστὴς ἀσεβοῦς νεωτερισμοῦ, ὡς ἐβούλετο μᾶλλον ταῖς ἑαυτοῦ ἐννοίαις δουλεύειν ἑαυτῷ, ἢ τῷ Χριστῷ, ”? τὸν ἐμπιστευθέντα ἑαυτῷ δῆμον βλάψαι ἠθέλησε τῷ τῆς ἰδίας προσομιλίας δηλητηρίῳ, δέον καὶ ἀναγνῶναι τοῦτο καὶ κατέχειν, ὅτι τὰ μάταια ζητήματα, καὶ μὴ προκόπτοντα εἰς ὑγίειαν, ἀλλὰ χωροῦντα εἰς ψυχῶν ἀπώλειαν, φεύγειν μᾶλλον, ἢ ἐπιζητεῖν δεῖ. Αλλ' ὅμως εἰς κρημνοὺς αὐτοὺς ἐπειγόμενον, μᾶλλον δὲ ἤδη ἐν αὐτῷ τῷ κρημνῷ, ὅθεν πεσεῖται, διάγοντα, εἴ γε δυνάμεθα, ἀνακαλεῖσθαι ὀφείλομεν, μὴ τὴν πτῶσιν αὐτοῦ τῷ βοηθεῖν προσωθήσωμεν. Ὁ Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ᾧ ἐπάγεται ζήτησις περὶ τῆς ἰδίας γεννήσεως, ἐδίδαξεν ἡμᾶς κάμνειν ὑπὲρ προβάτου ἑνὸς, θέλων καὶ διὰ τῶν ἰδίων ὤμων ἀνα καλεῖσθαι, ὡς μὴ ἐκκέηται τῷ λύκῳ εἰς ἁρπαγήν. Εἶτα ὁ διδάξας ἡμᾶς οὕτω δραμεῖν ὑπὲρ σωτηρίας προβάτου ἑνὸς, πῶς ἄρα ἡμᾶς κάμνειν βούλεται ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ τῶν προβάτων ποιμένος; ὅς τῆς προσηγορίας ταύτης καὶ τοῦ ἐπαγγέλματος ἐπιλελησμένος αὐτὸς ἑαυτὸν εἰς ἁρπαγὴν λύκου μετήλλαξεν, ἐπι θυμῶν ἀπολέσαι τὴν ἀγέλην, ἦν αὐτὸς ὤφειλε συντηρῆσαι. Τοῦτον οὖν ἡμεῖς ἀπὸ τῆς περικλείσεως τῶν ἀμνῶν ἀπυκινῆσαι ὀφείλομεν, ἐὰν μὴ αὐτὸν, ὡς θέ ιπ, ἀσεβοῦς. δουλεύων ὤφθη ἑαυτῷ ἢ τῷ Χριστῷ ἐξ ακολουθῶν, καὶ τόν. βοηθεῖν ή μή, τῷ μὴ βοηθεῖν, εἰς ἅρπαγα λύκου.
col. 93–94page 42 of 186
PG 77:93Θεοτόκος. ἀλλ' ὅτι ἐνωθεὶς ἐν τῇ σαρκὶ, εἶτα πασχούσης αὐτῆς, ὡς τοῦ ἰδίου πάσχοντος σώματος, αὐτὸς πρὸς αὐτὸν οἰκειοῦται τὸ πάθος.
col. 95–96page 43 of 186
Epistola XIII
PG 77:95λομεν, διορθωτώμεθα. Εἴη ἔτι συγγνώμης ἐλπὶς διορθουμένῳ· θέλομεν γὰρ ἵνα ὑποστρέψῃ καὶ ζήσῃ, εἰ μὴ αὐτὸς τὴν ζωὴν τῶν ἐμπεπιστευμένων ἑαυτῷ ἀπολέσειεν. Εἴη δέ τις φανερά απόφασις κατ' αὐτοῦ ἐμμένοντος· ἐκκοπτέον γὰρ τὸ τοιοῦτον τραῦ μα δι᾿ οὗ οὐχὲν μέλος βλάπτεται, ἀλλὰ πᾶν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας διατιτρώσκεται. Τί γὰρ ποιεῖ μετά τῶν ἀλλήλοις ὁμονοούντων, ὃς μόνος ἑαυτῷ φρονεῖν δοκῶν ἀπὸ τῆς ἡμετέρας διχονοεῖ πίστεως; "Οθεν μενέτωσαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, οὓς αὐτὸς ἀντιλέγοντας αὐτῷ ἀπεκίνησε τῆς κοινωνίας· καὶ γινωσκέτω ὅτι αὐτὸς τὴν ἡμετέραν κοινωνίαν ἔχειν οὐ δυνήσεται, ἐὰν ἐν ταύτῃ τῇ τῆς διαστροφῆς ὁδῷ παραμείνῃ, ἐναντιούμενος τῇ ἀποστολικῇ διδαχῇ. Συναφθείσης σοι τοίνυν τῆς αὐθεντίας τοῦ ἡμετέρου θρόνου, τῇ ἡμετέρα διαδοχῇ χρησάμενος ταύτην ἐκβιβάσεις ἀκριβεῖ στεῤῥότητι τὴν ἀπόφασιν, ἵνα ἢ ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀριθμουμένων ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑπομνήσεως ταύτης, τὰ κακὰ κηρύγματα ἑαυτοῦ ἐγγράψῳ ὁμολογίᾳ ἀθετήσῃ, καὶ ἑαυτὸν διαβεβαιώ σηται ταύτην κατέχειν τὴν πίστιν περὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἣν καὶ ἡ Ῥωμαίων καὶ ἡ τῆς σῆς ἁγιότητος Εκκλησία, καὶ ἡ καθόλου καθετίωσις κατέχει· ἢ ἐὰν μὴ τοῦτο ποιήσῃ, εὐθὺς ἡ σὴ ἁγιότης ἐκείνης τῆς Ἐκκλησίας προνοησαμένη, μάθῃ αὐτὸν παντί τρόπῳ ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου σωματίου ἀποκινητέον, ὃς οὔτε τὴν τῶν θεραπευόντων ἴασιν ἠθέλησε καταδέξασθαι, καὶ εἰς ἀπώλειαν αὐτοῦ τε καὶ τῆς ἠπείχθη. πάντων τῶν αὐτῷ πεπιστευμένων κακῶς λοιμώ Τὰ δὲ αὐτὰ ἐγράψαμεν πρὸς τοὺς ἁγίους ἀδελφοὺς καὶ συνεπισκόπους ἡμῶν Ἰωάννην, Ρούφον, Ἰουδε νάλιον καὶ Φλαβιανόν· ἵνα φανερὰ ᾗ ἡ περὶ αὐτοῦ ἡμῶν, μᾶλλον δὲ ἡ τοῦ Χριστοῦ ἡμῶν θεία ἀπό φασις. Έγνω που πάντως καὶ διὰ πολλῶν ἡ σὴ θεοσέβεια τῆς ἁγίας Κωνσταντινουπολιτῶν Ἐκκλησίας τὴν εἰ ἔτι συγγνώμης ἐλπὶς διορθωσο μένω, δυνήσεται περιλείπεσθαι· θέλομεν. άριστα. καὶ τῇ ἡμετέρᾳ τοῦ τόπου διαδοχῇ ἐπ' ἐξου σία χρησάμενος, δοχή. η καθώς οία λοιμώδης νόσος ἠπείχθη δραμεῖν διὰ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας σώμα τος ἐλαυνόμενος.
col. 97–98page 44 of 186
PG 77:97Π Οι σφόδρα λυπούμενοι, καὶ φροντίσι τετρωμένην ἔχοντες τὴν καρδίαν, οὐ μικρῶς ἔχουσι παραψυχήν, ὅταν τισὶ τῶν ὁμογνωμόνων τὰ ἐφ᾽ οἷς λελύπηνται, λέγωσι. Τοιοῦτός τις γέγονα καγώ· διά τοι τοῦτο τῇ σε τελειότητι γράψαι δεῖν ᾠήθην τὰς αἰτίας, ἐφ' αἷς εἰκότως, ὡς γε οἶμαι, λελύπημαι, μᾶλλον δὲ καὶ ἔτι λυπούμαι. Οὐ γὰρ ήρκεσε τῷ εὐλαβεστάτω ἐπισκόπῳ Νεστορίῳ τὸ ἐπ᾿ ἐκκλησίας εἰπεῖν, ἃ ἐπι ἐκκλησίας ἐσκανδάλισε, καὶ παρέλυσε πίστιν, τὴν ἐπὶ τῷ πάντων ἡμῶν Σωτῆρι Χριστῷ· ἀλλὰ γὰρ καὶ Ανέσχετο Δωροθέου τινὸς ἐπισκόπου τολμήσαντος ἐπ' ἐκκλησίας καὶ συνάξεως εἰπεῖν ἀναφανδόν· Εἴ τις λέγει Θεοτόκον τὴν Μαρίαν, ἀνάθεμα ἔστω. Τί τοίνυν δράσομεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὀρθοδόξῳ ἀναθεματισθέντες μετὰ τῶν ἁγίων Πατέρων; Εὑρίσκω γὰρ ἐν συγγραφαῖς καὶ τὸν τῆς ἀοιδίμου μνήμης ἐπίσκοπον ᾿Αθανάσιον, πλειστάκις αὐτὴν ὀνομάσαντα Θεοτόκον καὶ τὸν μακάριον δὲ Πατέρα ἡμῶν Θεόφιλον, καὶ ἑτέρους πολλοὺς τῶν ἁγίων καὶ κατὰ καιροὺς ἐπι σκόπων· τοῦτο μὲν Βασίλειον, τοῦτο δὲ Γρηγόριον, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν μακάριον Αττικόν. Οὐδεὶς δὲ, οἶμαι, τῶν ὀρθοδόξων Θεοτόκον αὐτὴν δέδιεν εἰπεῖν· εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Ἐμμανουήλ. Γεγόνασι τοίνυν ἀνάθεμα πρὸς Θεὸν ὄντες ἅγιοι Πατέρες, καὶ πάντες ὅσοι τοῖς ὀρθοῖς τῆς ἀληθείας ἑπόμενοι δόγματι Θεὸν ὁμολογοῦσι τὸν Χριστόν. Καὶ οὐ μέχρι τούτων ἡ ἐκ τοῦ πράγματος ζημία· ἀλλὰ γὰρ καὶ διεστράφησαν αἱ τῶν λαῶν γνῶμαι. Τεθρήνητα γὰρ ἀκούων τοὺς μὲν εἰς τοῦτο πεσόντας ἀπιστίας ἤδη καὶ ἀμαθίας, ὡς μηδὲ Θεὸν ὁμολογεῖν τὸν Χριστόν· τοὺς δὲ, κἂν εἰ ἔλοιντο ὁμολογεῖν ὅλως αὐτὸν Θεὸν, μηδὲν ὑγιὲς ἐπ' αὐτῷ δοξάζειν, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ καὶ χάριτι μεθ᾿ ἡμῶν κεκλήσθαι πρὸς τοῦτο λέγοντας. Ταῦτα θρήνου καὶ σἱμωγῆς ἄξιπ. Ποία γὰρ ὅλως ἡ χρεία καὶ εἰς μέσον ἄγεσθαι τὰ οὕτω λεπτὰ καὶ κεκρυμμένα; Διὰ τί δὲ μὴ μᾶλλον ἠθικαῖς ἐξηγήσεσιν ὠφελοῦμεν τοὺς λαοὺς, εἰ μὴ σφόδρα ἔχομεν ἱκανῶς εἰς ἀκρίβειαν τὴν δογματικήν; Ἐπειδὴ δὲ μονάζουσι τοῖς κατὰ τὴν Αἴγυπτον καὶ ᾿Αλεξάνδρειαν τεθορυβημένοις ἐκ τοιούτων αναγνωσμάτων ήγουν ἐξηγήσεων, τὸν ὀρο Οὸν τῆς πίστεως ἐξηγησάμεθα λόγον, ἐκπεπολέμωται, καὶ γέγονεν ἐχθρός· καὶ συλλέγει τινὰς ἀγύρτας καὶ κατεγνωσμένους, καὶ παρασκευάζει ψεύδεσθαι κατ᾿ ἐμοῦ τινα ἐπὶ πολλῶν. Καὶ τάχα δικαίως. Εἰ γὰρ εἴχομεν ζῆλον Θεοῦ, καὶ τῆς τῶν Πατέρων φιλο θείας ἐγινόμεθα μιμηταί, πάλαι ἂν ἦμεν κατὰ τῶν τετολμηκότων φλυαρήσαι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀναθεματισάντων ἡμᾶς τοὺς ζῶντας, καὶ τοὺς πρὸς τάς ο ἐρθοδόξων.
col. 99–100page 45 of 186
Epistola XIVEpistola XV
PG 77:99Θεὸν ὄντας ἤδη Πατέρας ἁγίους, ψῆφον ὁσίαν ἐξενέγκαντες Δι' ἧς ἦν εἰκὸς θεραπεύεσθαι καὶ τοὺς εἰς πίστιν ἡδικημένους τῶν λαῶν. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἐμοὶ ἐν Κυρίῳ προσαγω ρεύει. Τῷ δεσπότῃ μου τῷ πάντα ἁγιωτάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ ἐπισκόπῳ Κυρίλλῳ Ἀκάκιος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. ὑπεραπολογεῖσθαι ζητοῦντες τῶν ταῦτα ἐννοῆσαι καὶ Ενέτυχον γράμμασι τῆς σῆς θεοσεβείας, ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἡμῖν ἀποδοθεῖσιν ἀπεύκτοις, δακρύων καὶ θρήνων μεστοῖς, τῶν κατὰ Κωνσταντινούπολιν θρυλλουμένων ἕνεκεν· ἐν οἷς καὶ κρατεῖ τὸ βάθος ν τῆς κατὰ Χριστὸν πίστεως, καθὸ δεῖ μετέχουσιν, ὡς περιττὸν ἦν τοῦτο, καὶ τὴν ἀρχὴν εἰς μέσον ἀχθῆναι. Τί γὰρ ὠνησεν ᾿Απολινάριος ὁ Λαοδικεύς, εἷς ἂν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὁ μέγας ἀγωνιστής, ὁ ὑπὲρ τῆς όρο θῆς πίστεως κραταιῶς πρὸς τοὺς ἐχθροὺς μαχεσάμενος; Θαρσήσας ἑαυτοῦ τῇ σοφίᾳ, καὶ ἐθελήσας παρεισαγαγεῖν ἐξ ἀπόρων πόρους τινὰς τῇ καθαρᾷ καὶ ἀδόλῳ τοῦ Χριστοῦ πίστει, οὐ παρεσκεύασεν ἐν τοῖς σχισματικοῖς ἑαυτὸν παρὰ τῇ καθόλου ἐκκλησίᾳ λογισθῆναι; Οὐκ εἴρηταί τινι τῶν πρὸ ἡμῶν ἐπι σκόπων, ἀναστείλαι = βουλομένῳ, τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον μὴ περιεργάζεσθαι τοὺς εὖ διακειμένους, εῤῥωμένῃ τῇ διανοίᾳ καὶ ἐντελεῖ συνέσει ταύτην βήξαντι τὴν φωνὴν· Πῶς ὁ Πατήρ τὸν Μονογενῆ ἐγέννησε, σιωπῇ τιμάσθω; Καὶ προϊόντος τοῦ λόγου, ἀπηριθμήσατο ὡς Διαλανθάνει ἥδε ἡ ἔρευνα κατὰ μικρὸν πάσας ὁμοῦ τὰς κατ᾿ οὐρανὸν δυνάμεις, μήτοιγε ἀνθρώ τους, καὶ ἔννοιαν ἀνθρώπων. Πῶς δὲ οὐκ ἀναγκαία καὶ πρέπουσα ἡ παραίνεσις τῶν θείων Γραφῶν, ἐχε διδάσκουσα· «Βαθύτερά σου μή ζήτει, καὶ ἰσχυροτέρα σου μὴ ἐξέταζε τ. "Α προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ. Οὐ γὰρ χρεία σοι τῶν κρυπτῶν;» Οἱ δὲ φράσαι επιχειρησάντων, παρόμοιόν τι λέγουσι περ πονθέναι, ὧν ὑπέμεινεν ὁ μακάριος Παυλίνος ὁ ἐπί σκοπος, ὃς παρῃτεῖτο τρεῖς ὑποστάσεις λέγειν ῥη τῶς, δυνάμει καὶ ἀληθῶς ταῦτα 2 φρονῶν, ταῦτα ε μετιών. Ἠκολούθησε δὲ τοῖς δυτικοῖς θεοφιλέσιν ἐπισκόποις, τῷ ἑστενῶσθαι τὴν Ῥωμαϊκήν φωνήν, καὶ μὴ δύνασθαι πρὸς τὴν ἡμετέρα τῶν Γραϊκών φράσιν, τρεῖς ὑποστάσεις λέγειν. * πάθος. * ἀναγγείλαι. σ περιεργάζου. ι τὰ αὐτά. Σ' τὰ αὐτά.
col. 101–102page 46 of 186
PG 77:101φύσιν, ὡς ἑνὸς, πλὴν ἐνανθρωπήσαντος, καὶ σεσαρκωμένου. Εἰ δὲ δὴ λέγοιτο σαρκωθῆναι, καὶ ἐνανθρωπῆσαι Θεὸς ὢν ο Λόγος, διεῤῥίφθω που μακράν τροπῆς ὑποψία (μεμένηκε γὰρ ὅπερ ἦν), ὁμολογείσθω δὲ πρὸς ἡμῶν καὶ ἀσύγχυτος παντελῶς ἡ ἕνωσις. Ἀλλὰ γὰρ ἴσως φαίεν ἂν οἱ δι᾿ ἐναντίας· Ἰδοὺ δὴ σαφῶς οἱ τῆς ὀρθῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν ποιούμενοι, δύο μὲν ὀνομάζουσι φύσεις, διῃρῆσθαι δὲ τὰς τῶν θεηγόρων φωνὰς διατείνονται, κατά γε τὴν δια φορὰν αὐτῶν. Εἶτα πῶς οὐκ ἐναντία ταῦτα τοῖς σοῖς; Οὐδὲ γὰρ ἀνέχῃ προσώποις δυσὶν, ήγουν ὑποστάσεσι, τὰς φωνὰς διανέμειν. 'Αλλ᾽, ὦ βέλτιστοι, φαίην ἂν, γεγράφαμεν ἐν τοῖς κεφαλαίοις· Εἴ τις προσώποις δυσὶν, ήγουν ὑποστάσεσι, διανέμει τὰς φωνὰς, καὶ τὰς μὲν, ὡς ἀνθρώπῳ, παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου ἰδικῶς νοουμένῳ, προσάπτει, τὰς δὲ, ὡς θεοπρεπείς, μόνῳ τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγῳ, οὗτος έστω κατά κριτος. Φωνῶν δὲ διαφορὰς κατ' οὐδένα τρόπον ἀν ᾑρήκαμεν· εἰ καὶ ἀπόβλητον πεποιήμεθα τὸ μερίζειν αὐτὰς, ὡς Υἱῷ καταμόνας, τῷ ἐκ Πατρὸς Λόγῳ, καὶ, ὡς ἀνθρώπῳ καταμόνας πάλιν Υἱῷ νοουμένῳ, τῷ ἐκ γυναικός. Μία γὰρ ὁμολογουμένως ἡ τοῦ Λόγου φύ σις· ἴσμεν δὲ, ὅτι σεσάρκωταί τε καὶ ἐνηνθρώπησε, καθάπερ ἤδη προείπον. Τὸν δὲ τρόπον, ὃν ἐσαρκώθη τε καὶ ἐνηνθρώπησεν, εἰ περιεργάζοιτό τις, καταβρή. σειεν ἂν τὸν ἐκ Θεοῦ Θεὸν Λόγον δούλου τε λαβόντα μορφὴν, καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενον, καθὰ γέγραπται. Καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο καὶ μόνον νοηθείη ἂν ἡ τῶν φύσεων, ήγουν υποστάσεων, δια φορά· οὐ γάρ που ταυτὸν ἐν ποιότητι φυσικῇ θεότης. καὶ ἀνθρωπότης. Ἐπεὶ πῶς κεκένωται Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, καθεὶς ἑαυτὸν ἐν μειώσει, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ` τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς; Ὅταν τοίνυν ὁ τῆς σαρκώσεως που λυπραγμονῆται τρόπος, δύο τὰ ἀλλήλοις ἀποῤῥήτως τε καὶ ἀσυγχύτως συνηνεγμένα καθ᾿ ἔνωσιν, ὁρᾷ δή πάντως ὁ ἀνθρώπινος νους, ἑνωθέντα γε μήν, διίστησιν οὐδαμῶς· ἀλλ᾽ ἕνα τὸν ἐξ ἀμφοῖν, καὶ Θεὸν, καὶ Γιον, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον εἶναί τε καὶ ο πιο στεύει, καὶ ἀραρότως εἰσδέχεται Ἑτέρᾳ δὲ παντελῶς παρά ταύτην ἡ Νεστορίου κακοδοξία. Υποκρίνεται μὲν γὰρ ὁμολογεῖν, ὅτι καὶ ἐσαρκώθη, καὶ ἐνηνθρώπησε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, τὴν δέ γε τοῦ σεσαρκῶσθαι δύναμιν οὐκ εἰδὼς, δύο μὲν ονομάζει φύσεις, ἀποδιαιρεῖ ὁ δὲ ἀλλήλων αὐτὰς, Θεὸν ἰδίᾳ τιθεὶς, καὶ ὁμοίως ἄνθρωπον ἀνὰ μέρος, συναφθέντα Θεῷ σχετικῶς, κατὰ μόνην τὴν ἰσοτιμίαν, ήγουν, αὐθεντίαν. Εφη γὰρ οὕτως Αχώριστος τοῦ φαινομένου Θεός· διὰ τοῦτο τοῦ μὴ χωριζομένου τὴν τιμὴν οὐ χωρίζω χωρίζω τὰς φύσεις· ἀλλ' ἐνῶ τὴν προσκύνησιν. Οἱ δέ γε κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν ἀδελφοί, τὰ μὲν ἐξ ὧν νοεῖται Χριστὸς, ὡς ἐν ψιλαῖς καὶ μέναις ἐννοίαις δεχόμενοι, φύσεων μὲν εἰρήκασι διαφορὰν (ὅτι μὴ ταυτόν, ὡς ἔφην, ἐν ποιότητι φυ * & θεοπρεπείς.· εἶναι, καί. ἐνδέχεται. ὁ ἀποδιίστησι.
col. 103–104page 47 of 186
Epistola XVI
PG 77:103Τῷ κυρίῳ μου ποθεινοτάτῳ καὶ συλλειτουργῷ Ιουβεναλίῳ, Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Ηὐχόμην μὲν τοῖς τῶν εὐδοκιμησάντων ίχνεσι καὶ τῇ ὀρθῇ πίστει κατακολουθεῖν τὸν εὐλαβέστατον ἐπίσκοπον Νεστόριον. Τίς γὰρ τῶν εὖ φρονούντων οὐκ ἂν εὔξαιτο, δοκιμωτάτους εἶναι τοὺς καθηγεῖσθαι λαχόντας τῶν τοῦ Σωτῆρος ποιμνίων; Επειδὴ δὲ παρ' ἐλπίδας ἡ τῶν πραγμάτων ἡμῖν ἐκβέβηκε φύ σις· ὃν γὰρ ἔσεσθαι προσεδοκῶμεν ποιμένα γνήσιον, τοῦτον τῆς ὀρθῆς πίστεως διώκτην εὑρήκαμεν δεῖ λοιπὸν μνημονεῦσαι τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ, λέγοντος· «Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν. Ἦλθον γὰρ διχάσαι ἀνθρώπου κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ.» Εἰ δὲ δὴ καὶ πρὸς γο νέας ἡμῖν ὁ πόλεμος ἀνέγκλητός τε καὶ ἀνεπίληπτος, μᾶλλον δὲ καὶ παντὸς ἐπαίνου μεστός, ὅτε τῇ τοῦ Χριστοῦ δόξῃ συναθλεῖν ἐγνώκαμεν· πῶς οὐκ ἀνάγκη πᾶσα, καίτοι δακρύοντας ὡς ἀδελφὸν ἀπολέσαντάς, τὸν θεοφιλή περιζώσασθαι ζῆλον, καὶ μονονουχὶ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ἐκεῖνο εἰπεῖν· «Εἴ τις πρὸς Κύριον, ἴτω πρός με;» Ἐγὼ μὲν γὰρ δι' ἑνὸς καὶ δευτέρου γράμματος ὡς ἀδελφὸν παρεκάλεσα, μὴ ταῖς ἰδίαις ἀκολουθεῖν ἐννοίαις, ἀλλὰ τῇ ὀρθῇ καὶ ἀποστολικῇ πίστει τῇ παραδοθείσῃ ταῖς ἁγίαις Εκ κλησίαις, οἰηθεὶς ἀπαλλάξειν αὐτὸν τῆς τῶν αὐτοῦ γραμμάτων σκαιότητος. Αλλ' οὐδὲν ὤνησε τὸ τῆς διαθέσεως φάρμακον. "Απρακτος γέγονεν ή συμ βουλή. Καὶ τοσοῦτον ἀπέσχε τοῦ θέλειν τοῖς τῆς ἀλη θείας έπεσθαι δόγμασιν, ὥστε καὶ ἐπιστολὴν στείλαι πρός με μεθ' υπογραφῆς ἰδίας, ἐν ᾗ καὶ ἐπι πλήττει μὲν, ὡς λυπούμενος, διωμολόγηκε δὲ σα φῶς, Θεοτόκον εἰπεῖν μὴ εἶναι τὴν ἁγίαν Παρθένον ὅπερ ἐστὶν ἐναργῶς εἰπεῖν, μὴ εἶναι Θεὸν ἀληθῶς τὸν Ἐμμανουήλ, ἐφ᾽ ᾧ τὰς σωτηρίους ὁ ἔχομεν ἐλπί δας. Οἰηθεὶς δὲ ὅτι καὶ τὴν Ῥωμαίων Ἐκκλησίαν συν αρπάσαι δυνήσεται, ἔγραψε πρὸς τὸν κύριόν μου, τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοσεβέστατον ἀδελφὸν καὶ συλλειτουργὸν Κελεστίνον,τῆς Ῥωμαίων Εκκλησίας ἐπίσκοπον, ἐνθεὶς ταῖς ἐπιστολαῖς τῶν αὐτοῦ δογμάτ των τὴν διαστροφήν. Πέπομφε δὲ καὶ ἐξηγήσεις πολ λὰς, ἐξ ὧν ἐλήλεγκται φρονῶν τὰ διεστραμμένα· καὶ η κατεγνώσθη λοιπὸν ἀραρότως ὡς αἱρετικός. Ἐπειδὴτοίνυν ὁ μνημονευθείς εὐλαβέστατος καὶ θεοσεβέστατος τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπίσκοπος Κελεστῖνος φανερὰ γέγραφε περὶ αὐτοῦ, καὶ πέπομφε πρός με τὰς ἐπιστολὰς, δεῖν ᾠήθην ἀποστεῖλαι ταύ ὰ τῆς σωτηρίας.
col. 105–106page 48 of 186
PG 77:105τας, καὶ ἀκονηθεῖσαν οἶκοθεν εἰς εὐσεβῆ ζῆλον τὴν στὴν θεοσέβειαν διαναστῆσαι διὰ τοῦ γράμματος ὅπως ἂν ἐκ μιᾶς ψυχῆς, καὶ συντόνου προθυμίας, τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπην ζωσώμεθα, καὶ σώσωμεν λαοὺς κινδυνεύοντας, καὶ στήσωμεν Ἐκκλησίαν τὴν οὕτω 67 διαφανή, σύμφρονες γεγονότες δηλονότι ἑκάστοις ἅπαντες, καὶ κατὰ τὸν ὁρισθέντα τύπον ἐπιστέλλοντες αὐτῷ καὶ τοῖς λαοῖς. Αν μὲν ὠφελήσωμεν, καὶ μεταστήσωμεν κατὰ τὸ ἀληθὲς αὐτὸν, ὧν πεφρόνηκε, κεκερδήκαμεν τὸν ἀδελφὸν, καὶ σεσώκαμεν ποιμένα ἐὰν δὲ ἄπρακτος ἡ συμβουλὴ ἡμῶν γένηται, αὐτὸς ἑαυτῷ ἐπιγράψας τὸ συμβάν, αὐτὸς τῶν οἰκείων πό νων ἔδεται τοὺς καρπούς. Δεῖ δὲ ἡμᾶς ἀναγκαίως, καὶ τῷ φιλοχρίστῳ καὶ εὐσεβεστάτω βασιλεῖ, καὶ ἅπασι δὲ τοῖς ἐν τέλει γράψαι καὶ συμβουλεῦσαι μὴ προτιμῆσαι τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας, ἄνθρωπον ἀλλὰ χαρίσασθαι τῇ οἰκουμένῃ τὸ βέβαιον εἰς πίστιν ὀρθὴν, καὶ ποιμένος ἀπαλλάξαι πονηροῦ τὰ θρέμματα, εἰ μὴ ταῖς ἁπάντων εἴχει συμβουλαῖς. Πρόσ είπε την παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίω προσαγορεύει. (καθ' ὑπόστασιν) Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ συλλειτουργῷ Νεστορίῳ, Κύριλλος καὶ ἡ συνελθοῦσα σύνοδος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐκ τῆς Αἰγυπτιακῆς διοικήσεως ἐν Κυ ρί χαίρειν. Τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν λέγοντος ἐναργώς· ο Ο φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξως·» τί πάθωμεν ἡμεῖς, οἱ παρὰ τῆς σῆς εὐλα βείας ἀπαιτούμενοι, τὸ ὑπεραγαπᾶν σε τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ; Τίς ἡμᾶς ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἀνῆσαι δυνήσεται, ἢ ποίαν εὑρήσομεν ἀπολογίαν, σιωπὴν οὕτω τιμήσαντες τὴν μακρὰν, ἐπὶ ταῖς παρὰ τοῦ γενομέναις κατ' αὐτοῦ δυσφημίαις; Καὶ εἰ μὲν σαυτὸν ἠδίκεις μόνον, τὰ τοιαῦτα φρονῶν καὶ διδά σκων, ἥττων ἂν ἦν ἡ φροντίς· ἐπειδὴ δὲ πᾶσαν ἐσκαν δάλισας Εκκλησίαν, καὶ ζύμην αἱρέσεως ἀήθους καὶ ξένης εμβέβληκας τοῖς λαοῖς· καὶ οὐχὶ τοῖς ἐκεῖσε μόνον ', ἀλλὰ γὰρ καὶ τοῖς ἀπανταχοῦ (περιηνέχθη τῶν σῶν ἐξηγήσεων τὰ βιβλία)· ποῖος ἔτι τῶν παρ' ἡμῖν σιωπῆς ἀρκέσει λόγος, ἢ πῶς οὐκ ἀνάγκη μεμνήσθαι τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· «Μη νομίσητε, μόνοις. Ι ταῖς παρ' ἡμῶν σιωπαΐς.
col. 107–108page 49 of 186
Epistola XVII
PG 77:107ὅτι ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαι δ ἔσται. Η σοί. ραν· ἦλθον γὰρ διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς;» Η στεως γὰρ ἀδικουμένης, εῤῥέτω μέν, ὡς ἕωλος καὶ ἐπισφαλής, ἡ πρὸς γονέας αιδώς· ηρεμείτω δὲ καὶ ὁ τῆς εἰς τέκνα καὶ ἀδελφοὺς φιλοστοργίας νόμος, καὶ τοῦ ζῆν ἀμείνων ἔστω 6 λοιπὸν τοῖς εὐσεβέσιν ὁ θά νατος, «ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσι, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἰδοὺ τοίνυν ἅμα τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, τῇ κατὰ τὴν μεγάλην 'Ρώμην συνειλεγμένῃ, προεδρεύοντος τοῦ ὁσιωτάτου καὶ θεοσεβεστάτου ἀδελφοῦ καὶ συλλειτουργοῦ ἡμῶν Κελεστίνου τοῦ ἐπισκόπου, καὶ τρίτῳ σοι τούτῳ διαμαρτυρόμεθα γράμματι, συμβουλεύοντες ἀποσχέσθαι μὲν τῶν οὕτω σκαιῶν καὶ διεστραμμένων δογμάτων, δ καὶ φρονεῖς καὶ διδάσκεις, ἀνθελέσθαι δὲ τὴν ὀρθὴν πίστιν, τὴν ταῖς Ἐκκλησίαις παραδοθεῖσαν ἐξ ἀρχῆς διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ εὐαγ γελιστῶν, οἳ καὶ αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου γεγόνασι. Καὶ εἰ μὴ τοῦτο δράσειεν ἡ σὴ εὐλάβεια, κατὰ τὴν ὀρισθεῖσαν προθεσμίαν ἐν τοῖς γράμμασι τοῦ μνημονευθέντος ὁσιωτάτου καὶ θεοσεβεστάτου ἀδελφοῦ καὶ συλλειτουργοῦ ἡμῶν τοῦ τῆς Ῥωμαίων Εκκλησίας ἐπισκόπου Κελεστίνου, γίνωσκε σαυτὸν οὐδένα κλῆρον ἔχοντα μεθ᾿ ἡμῶν, οὐδὲ τόπον ἢ λόγον ἐν τοῖς ἱερεῦσι τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπισκόποις. Οὐδὲ γὰρ ἐνδέχεται περιϊδείν ἡμᾶς Ἐκκλησίας οὕτω τεθορυβημένας, καὶ σκανδαλισθέντας λαοὺς, καὶ πίστιν ὀρθὴν ἀθετουμένην, καὶ διασπώμενα παρὰ σοῦ τὰ ποίμνια, τοῦ σώζειν ὀφείλοντος, εἴπερ ἦσθα καθ' ἡμᾶς ὀρθῆς δόξης εραστής, τὴν τῶν ἁγίων Πα τέρων ἰχνηλατῶν εὐσέβειαν. Απασι δὲ τοῖς παρὰ τῆς εὐλαβείας κεχωρισμένοις διὰ τὴν πίστιν, ἢ καθαιρε θεῖσι λαϊκοῖς τε καὶ κληρικοῖς, κοινωνικοί πάντες ἐσμέν. Οὐ γάρ ἐστι δίκαιον τοὺς ὀρθὰ φρονείν έγνω κότας σαῖς ἀδικεῖσθαι ψήφοις, ὅτι οἱ 5 καλῶς ποιοῦντες ἀντειρήκασι. Τοῦτο γὰρ αὐτὸ καταμεμήνυκας ἐν τῇ ἐπιστολῇ τῇ γραφείσῃ παρὰ σοῦ πρὸς τὸν τῆς μεγάλης Ρώμης ἁγιώτατον καὶ συνεπίσκοπον ἡμῶν Κελεστίνον. Οὐκ ἀρκέσει δὲ τῇ σῇ εὐλαβείᾳ τὸ συν ομολογῆσαι μόνον τὸ τῆς πίστεως σύμβολον, τὸ ἐχω τεθὲν κατὰ καιροὺς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι παρὰ τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης συνόδου, τῆς κατὰ καιροὺς συναχθείσης ἐν τῇ Νικαίων. Νενόηκας γὰρ καὶ ἡρμήνευσας οὐκ ὀρθῶς αὐτό, διεστραμμένως δὲ μᾶλλον, κἂν ὁμολογῇς τῇ φωνῇ τὴν λέξιν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἀκόλουθον ἐγγράφως καὶ ἐνωμάτως ὁμολογήσαι, ὅτι καὶ ἀναθεματίζεις μὲν τὰ μικρὰ σαυτοῦ καὶ βέβηλα δόγματα· φρονήσεις δὲ καὶ διδάξεις, ὰ καὶ ἡμεῖς πάντες, οἵ τε κατὰ τὴν Εσπέραν καὶ τὴν Εῴαν ἐπίσκοποι, καὶ διδάσκαλοι, καὶ λαῶν ἡγούμενοι. Συνέθετο δὲ καὶ ἡ κατὰ τὴν Ρώμην ἁγία σύνοδος, καὶ ἡμεῖς ἅπαντες, ὡς ὀρθῶς ἐχούσαις καὶ ἀνεπιλήπτως, ταῖς γραφείσαις ἐπιστολαῖς πρὸς τὴν σὴν εὐλάβειαν παρὰ τῆς ᾿Αλεξανδρέων
col. 109–110page 50 of 186
PG 77:109Εκκλησίας. Υπετάξαμεν δὲ τούτοις ἡμῶν τοῖς γράμ μασιν, ὦ τε δεῖ φρονεῖν καὶ διδάσκειν, καὶ ὧν ἀπέχεσθαι προσήκει. Αύτη γάρ της καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Εκκλησίας ἡ πίστις, η συναινούσιν ἅπαντες, οἴτε κατὰ τὴν Ἑσπέραν, καὶ τὴν Ἑῴαν ὀρθόδοξοι ἐπίσκοποι. Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μου νογενή, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός· Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ· γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί· δι' οὗ τὰ πάντα ἐγέ νετο ί, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ· τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτη μίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, καὶ ἐνανθρωπήσαντα παθόντα καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ· ἀνελ θόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοὺς δὲ λέγοντας· Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, καὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν, καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας τινὸς ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, καὶ τρε πὸν ἢ ἄλλοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ή καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία.» Επό μενοι δὲ πανταχοῦ ταῖς τῶν ἁγίων Πατέρων ὁμολογίαις, αἱ πεποίηνται, λαλοῦντος ἐν αὐτοῖς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὴν τῶν ἐν αὐτοῖς ἐννοιῶν ἰχνηλατοῦντες σκοπὸν, καὶ βασιλικὴν ὥσπερ ἐρχόμενοι τρί σον, φαμὲν ὅτι αὐτὸς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ λόγος, ἐξ αὐτῆς γεννηθεὶς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ὁ ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ Θεὸς ἀληθινὸς, τὸ φῶς τὸ ἐκ φωτός, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ, τῆς ἡμετέρας ἕνεκα σωτηρίας κατελθών, καὶ καθεὶς ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, ἐσαρκώθη τε καὶ ἐνηνθρώπησε, τοῦτ' ἔστι, σάρκα λαβὼν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καὶ ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος ἐκ μήτρας, τὴν καθ' ἡμᾶς ὑπέμεινε γέννησιν, καὶ προῆλθεν ἄν θρωπος ἐκ γυναικός, οὐχ ὅπερ ἦν ἀποβεβληκώς, ἀλλ᾽ εἰ καὶ γέγονεν ἐν προσλήψει σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ οὕτω μεμενηκὼς ὅπερ ἦν, Θεὸς δηλονότι φύσει καὶ ἀληθείᾳ. Ούτε δὲ τὴν σάρκα φαμὲν εἰς θεότητος τρα πῆναι φύσιν, οὔτε μὴν σαρκὸς εἰς φύσιν τὴν ἀπόρ βητον Θεοῦ Λόγου παραχθῆναι ἡ φύσιν· άτρεπτος γάρ ἐστι καὶ ἀναλλοίωτος παντελῶς μὲν ὁ αὐτὸς ἀεὶ ὧν *, ὁ κατὰ τὰς Γραφάς. Ορώμενος δὲ καὶ βρέφος ἐν σπαρ γάνοις μένων 1 ἔτι, καὶ ἐν κόλποις τῆς τεκούσης Παρ θένου, πᾶσαν ἐπλήρου τὴν κτίσιν, ὡς Θεὸς, καὶ σύν εδρος ἦν τῷ γεγεννηκότι. Τὸ γὰρ θεῖον, ἀποσόν τέ ἐστι καὶ ἀμέγεθες, καὶ περιορισμὸν οὐκ ἀνέχεται. Ἡνωσθαί γε μὴν σαρκὶ καθ᾽ ὑπόστασιν ὁμολογοῦντες τὸν Λόγον, ἵνα προσκυνοῦμεν Υἱὸν καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, οὔτε ἀνὰ μέρος τιθέντες καὶ δια ορίζοντες άνθρωπον καὶ Θεὸν, ούτε και συνημμένους δι' οὗ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας. Η μετενεχθεῖναι. κ μένων. 1 μὲν ὧν. * ώς.
col. 111–112page 51 of 186
PG 77:111μᾶλλον ἀλλήλοις τῇ τῆς ἀξίας καὶ αὐθεντίας ἑνότητι (καινοφωνία γὰρ τοῦτο, καὶ ἕτερον οὐδὲν), οὔτε μὴν Χριστὸν ἰδικῶς ὀνομάζοντες τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὁμοίως ἰδικῶς Χριστὸν ἕτερον, τὸν ἐκ γυναικός ἀλλ᾽ ἕνα μόνον εἰδότες Χριστόν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγων μετὰ τῆς ἰδίας σαρκός. Τότε γὰρ ἀνθρωπίνως κέχρισται μεθ' ἡμῶν, καίτοι τοῖς ἀξίοις τοῦ λαβεῖν τὸ Πνεῦμα διδοὺς αὐτὸς, καὶ οὐκ ἐκ μέτρου, καθά φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης. Ἀλλ᾿ οὐδ᾽ ἐκεῖνό φαμεν, ὅτι κατῴκησεν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἐν ἀνθρώπῳ κοινῷ, τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεννημένῳ· ἵνα μὴ θεοφόρος ἄνθρωπος νοοῖτο Χριστός. Εἰ γὰρ καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν ὁ Λόγος, εἴρηται δὲ καὶ ἐν Χριστῷ κατοικῆσα: πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς· ἀλλ᾽ οὖν ἐννοοῦμεν, ὅτι γενόμενος σάρξ, οὐχ ὥσπερ ἐν τοῖς ἁγίοις κατοικῆσαι λέγεται, κατὰ τὸν ἴσον καὶ ἐν αὐτῷ τρόπον γενέσθαι διοριζόμεθα τὴν κατοίκησιν. Ἀλλ᾿ ἑνωθεὶς κατὰ φύσιν, καὶ οὐκ εἰς σάρκα τραπείς, τοιαύτην ἐποιήσατο τὴν κατοίκησιν, ἣν ἂν ἔχειν λέγοιτο καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή πρὸς τὸ ἴδιον ἑαυτῆς σῶμα. Εἷς οὖν ἄρα Χριστὸς καὶ Υἱὸς καὶ Κύριος, οὐχ ὡς συνάφειαν ἁπλῶς τὴν ὡς Θεόν, ἑνότητι τῆς ἀξίας, ἤγουν αυθεντίας, ἔχοντος ἀνθρώπου πρὸς Θεόν. Οὐ γὰρ ἐνεῖ τὰς φύσεις ἡ ἰσοτιμία· καὶ γοῦν Πέτρος τε καὶ Ἰωάννης, ισότιμοι μὲν ἀλλήλοις, καθὸ καὶ ἀπό στολοι καὶ ἅγιοι μαθηταί· πλὴν οὐχ εἷς οἱ δύο. Ούτε μὴν κατὰ παράθεσιν τὸν τῆς συναφείας νοοῦμεν τρόπον· οὐκ ἀπόχρη γὰρ τοῦτο πρὸς ἕνωσιν φυσικήν οὔτε μὴν ὡς κατὰ μέθεξιν σχετικήν, ὡς καὶ ἡμεῖς κολλώμενοι τῷ Κυρίῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐν πνεῦμά ἐσμεν πρὸς αὐτόν· μᾶλλον δὲ τὸ τῆς συναφείας όνομα παραιτούμεθα, ὡς οὐκ ἔχον ἱκανῶς σημῆναι τὴν ἔνωσιν. Αλλ' οὐδὲ Θεὸν ἢ Δεσπότην τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον ὀνομάζομεν· ἵνα μὴ πά λιν ἀναφανδὸν τέμνωμεν εἰς δύο τὸν ἕνα Χριστόν, τὸν Υἱὸν καὶ Κύριον, καὶ δυσφημίας ἐγκλήματι πε μιπέσωμεν, Θεὸν ἑαυτοῦ καὶ δεσπότην ποιοῦντες αὐτόν. Ενωθεὶς γὰρ, ὡς ἤδη προείπομεν, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος σαρκὶ καθ᾽ ὑπόστασιν, Θεὸς μέν ἐστι τῶν ὅλων, δεσπόζει δὲ τοῦ παντός· οὔτε δὲ αὐτὸς ἑαυτοῦ δοῦλος ἐστιν, οὔτε δεσπότης. Εύηθες γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσσεβές, τὸ οὕτω φρονεῖν καὶ λέγειν. Εφη μὲν γὰρ Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καίτοι Θεὸς ὢν φύσει, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ οὐκ Αγνοήκαμεν ὅτι μετὰ τοῦ μεἶναι Θεὸς, καὶ ἄνθρωπος γέγονεν ὑπὸ Θεῷ, κατά γε τὸν πρέποντα νόμον τῇ τῆς ἀνθρωπότητος φύσει. Αὐτὸς δὲ ἑαυτοῦ πῶς ἂν γένοιτο θεὸς ἢ δεσπότης; Οὐκοῦν, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς γε τὸ πρέπον τοῖς τῆς κενώσεως μέσ τροις, ὑπὸ Θεῷ μεθ' ἡμῶν ἑαυτὸν εἶναί φησιν. Οὕτω γέγονε καὶ ὑπὸ νόμον, καίτοι λαλήσας αὐτὸς τὸν νόμον, καὶ νομοθέτης υπάρχων, ὡς Θεός.
col. 113–114page 52 of 186
PG 77:113Παραιτούμεθα δὲ λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ· Διὰ τὸν φο ροῦντα, τὸν φορούμενον σέβω· διὰ τὸν ἀόρατον προσκυνῶ τὸν ὁρώμενον. Φρικτὸν δὲ πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν· Ὁ ληφθεὶς τῷ λαβόντι συγχρηματίζει Θεός. Ο γὰρ ταῦτα λέγων διατέμνει πάλιν εἰς δύο Χριστοὺς, καὶ ἄνθρωπον ίστησιν ἀνὰ μέρος ἰδικῶς, καὶ Θεὸν ὁμοίως. Αρνεῖται γὰρ ὁμολογουμένως τὴν ἔνωσιν, καθ᾽ ἣν οὐχ ὡς ἕτερος ἐν ἑτέρῳ συμπροσκυνεῖται τις, οὔτε μὴν συγχρηματίζει Θεός· ἀλλ' εἷς νοείται Χριστὸς Ἰησοῦς, Υἱὸς μονογενής, μια προσκυνήσει τιμώμενος μετὰ τῆς ἰδίας σαρκός. Ομολογού μεν δὲ ὅτι αὐτὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γεννηθείς Υἱὸς, καὶ Θεὸς μονογενής, καίτοι κατὰ φύσιν ἰδίαν ὑπάρ χων ἀπαθὴς, σαρκὶ πέπονθεν ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ἦν τῷ σταυρωθέντι σώματι τὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀπαθῶς οἰκειούμενος πάθη· χάριτι δὲ Θεοῦ καὶ ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου, διδοὺς αὐτῷ τὸ ἴδιον σῶμα, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων ζωή, καὶ αὐτὸς ὧν ἡ ἀνάστασις. Ἵνα γὰρ ἀῤῥήτῳ δυνάμει πα τήσας τὸν θάνατον, ὡς ἔν γε δὴ πρώτῃ τῇ ἰδίᾳ σαρκί, γένηται πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· ὁδοποιήσῃ τε τῇ τοῦ ἀνθρώπου φύσει τὴν εἰς ἀφθαρσίαν ἀναδρομὴν χάριτι Θεοῦ, καθάπερ ". Εφημεν ἀρτίως, ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θάνατον τριήμερος δὲ ἀνεβίω σκυλεύσας τὸν ἄδην. Ὥστε καν λέγηται δι' ἀνθρώπου γενέσθαι ἡ ἀνάστασις τῶν ", νεκρῶν, ἀλλὰ νοοῦμεν ἄνθρωπον τὸν ἐκ Θεοῦ γεγο- ", τα Λόγον καὶ λελύσθαι δι' αὐτοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος· ἥξει δὲ κατὰ καιροὺς, ὡς εἰς Υἱὸς καὶ Κύ ριος, ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς, ἵνα κρίνῃ τὴν οἰκουμέ τὴν ἐν δικαιοσύνῃ, καθὰ γέγραπται. ᾿Αναγκαίως δὲ κἀκεῖνο προσθήσομεν· καταγγέλω λοντες γὰρ τὸν κατὰ σάρκα θάνατον τοῦ μονογενούς Γιοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦτ᾽ ἔστιν, Ἰησοῦ Χριστοῦ, τήν τε ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν ὁμολογοῦντες, τὴν ἀναίμακτον ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις τελοῦμεν θυσίαν προσιμέν τε οὕτω ταῖς μυστικαῖς εὐλογίαις καὶ ἁγιαζόμεθα, μέτοχοι γενόμενοι τῆς τε ἁγίας σαρκός, καὶ τοῦ τιμίου αἵματος τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ. Καὶ οὐχ ὡς σάρκα κοινὴν δεχόμενοι, μὴ γένοιτο· οὔτε μὴν ὡς ἀνδρὸς ἡγιασμένου, καὶ συναφθέντος τῷ λόγῳ κατὰ τὴν ἑνότητα τῆς ἀξίας, ήγουν ὡς θείαν ἐνοίκησιν ἐσχηκότος· ἀλλ' ὡς ζωοποιὸν ἀληθῶς, καὶ ἰδίαν αὐτοῦ τοῦ Λόγου. Ζωὴ γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὡς Θεός, ἐπειδὴ γέγονεν ἐν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σάρκα, ζωοποιὸν ἀπέφηνεν αὐτήν. Ὥστε κἂν λέγῃ πρὸς ἡμᾶς· ο Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ του, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα· ν οὐχ ὡς ἀνθρώπου σε σε το πιο λατρείαν.
col. 115–116page 53 of 186
PG 77:115",, - τῶν ἡ καθ᾿ ἡμᾶς ἑνὸς, καὶ αὐτὴν εἶναι λογιούμεθα (πῶς γὰρ ἡ ἀνθρώπου σὰρξ ζωοποιός ἔσται, κατά φύσιν τὴν ἑαυτῆς), ἀλλ' ὡς ἰδίαν ἀληθῶς γενομένην τοῦ δι' ἡμᾶς καὶ Υἱοῦ καὶ ἀνθρώπου γεγονότος τε καὶ χρηματίσαντος. Τὰς δέ γε ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνὰς οὔτε ὑποστάσεσι δυσὶν, οὔτε μὴν προσώποις καταμερίζομεν· οὐδὲ γάρ ἐστι διπλοῦς ὁ εἷς καὶ μόνος Χριστός, κἂν ἐκ δύο νοῆται, καὶ διαφόρων πραγμάτων, εἰς ἑνότητα τὴν ἀμέριστον συνενηνεγμέ ; νος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς νοεῖται καὶ σώματος, καὶ οὐ διπλούς μᾶλλον, ἀλλ᾽ εἰς ἐξ ἀμφοῖν. Ἀλλὰ τάς γε ἀνθρωπίνας, καὶ πρός γε τούτῳ τὰς θεῖκας, παρ' ἑνὸς εἰρῆσθαι, διακεισόμεθα φρο νοῦντες ὀρθῶς. Οταν μὲν γὰρ θεοπρεπῶς λέγῃ περὶ ἑαυτοῦ· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, εώρακε τον Πατέρα κ καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· τὴν θείαν αὐτ «;» τοῦ καὶ ἀπόρρητον ἐννοοῦμεν φύσιν, καθ' ἦν καὶ ἐν ἐστι πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα. διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, εἰκών τε καὶ χαρακτήρ, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὅταν δὲ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον * οὐκ ἀτιμάζων, τοῖς Ἰουδαίοις προσλαλῇ·· Νῦν δέ με ζητεῖτε ἀποκτείναι. ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα· ν πάλιν οὐδὲν ἧττον, αὐτὸν τὸν ἐν ισότητί τε καὶ ὁμοιότητι τοῦ Πατρὸς Θεὸν Λόγον, καὶ “; › ἐκ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ μέτρων, ἐπιγινώσκο μεν. Εἰ γάρ ἐστιν ἀναγκαῖον τὸ πιστεύειν, ὅτι κατὰ φύσιν Θεὸς ὢν γέγονε σαρξ, ήγουν ἄνθρωπος έμψυ χωμένος ψυχῇ λογικῇ· ποῖον ἂν ἔχοι λόγον τὸ ἐπαισχύνεσθαι τινα ταῖς παρ' αὐτοῦ φωναῖς, εἰ γεγόνασιν ἀνθρωποπρεπῶς; Εἰ γὰρ παραιτοῖτο τοὺς ἀνθρώπῳ πρέποντας λόγους, τίς ὁ ἀναγκάσας γενέσθαι καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπον; Ο δὲ καθεὶς ἑαυτὸν δι᾿ ἡμᾶς εἰς ἑκούσιον κένωσιν, διὰ ποίαν αἰτίαν παραιτοῖτ᾽ ἂν τοὺς τῇ κενώσει πρέποντας λόγους; Ενὶ τοιγαροῦν προσώπῳ τὰς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις πάσας ἀναθετέον φωνάς· ὑποστάσει μιᾷ, τῇ τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη. Κύριος γὰρ Ἰησοῦς Χριστὸς εἷς, κατὰ τὰς Γραφάς. Εἰ δὲ δὴ καλοῖτο καὶ ἀπόστολος καὶ ἀρχιερεὺς τῆς σε χιν, ρ τοῦ. καὶ τὸ χρίσμα. ὁμολογίας ἡμῶν, ὡς ἱερουργῶν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὴν πρὸς ἡμῶν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ προσκομιζομένην τῆς πίστεως ὁμολογίαν, καὶ μὴν καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα· πάλιν αὐτὸν εἶναι φαμεν. τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν Υἱὸν μονογενή. Καὶ οὐκ ἀνθρώπῳ προσνεμομεν παρ' αὐτὸν ἑτέρῳ τά τε τῆς ἱερωσύνης ὄνομα, καὶ αὐτὸ δὲ χρῆμα α· γέγονε γὰρ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καὶ διαλλαχτής εἰς εἰρήνην, ἑαυτὸν ἀναθεὶς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε· Θυσίαν καὶ σε
col. 117–118page 54 of 186
PG 77:117προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι. Ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ εὐδόκησας. Τότε εἶπον· Ἰδού ήκω, Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγρα καὶ περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός.» Προσκεκόμικε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τὸ ἴδιον σῶμα, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Ποίας γὰρ ἐδεήθη προσφορᾶς ἡ θυσίας ὑπὲρ ἑαυτοῦ, κρείττων ἁπάσης ὑπάρχων ἁμαρτίας ὡς Θεός; Εἰ γὰρ πάντες ἥμαρ τον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, καθὸ γεγό να μεν ἡμεῖς ἕτοιμοι πρὸς παραφοράν, καὶ κατηρ ρώστησεν ἡ ἀνθρώπου φύσις τὴν ἁμαρτίαν· αὐτὸς δὲ οὐχ οὕτω, καὶ ἡττώμεθα διὰ τοῦτο τῆς δόξης αὐτοῦ πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἀμφίβολον, ὅτι τέθνται δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Ἀμνὸς ὁ ἀληθινός; Καὶ τὸ λέγειν. Ε, ὅτι προσκεκόμικεν ἑαυτὸν ὑπέρ γε ἑαυτοῦ καὶ ἡμῶν, ἀμοιρήσειεν ἂν οὐδαμῶς τῶν εἰς δυσσέβειαν ἐγκλημάτων. Πεπλημμέληκε γὰρ κατ' οὐδένα τρόπον, οὔτε μὴν ἐποίησεν ἁμαρτίαν. Ποίας: οὖν ἐδεήθη προσφοράς, ἁμαρτίας οὐκ οὔσης, ἐφ' ᾗπερ ἂν γέ και το καὶ μάλα εἰκότως; Ὅταν δὲ λέγη περὶ τοῦ Πνεύματος· Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει· ο νοοῦντες ὀρθῶς, οὐχ ὡς δόξης ἐπιδεᾶ τῆς παρ' ἑτέρου φαμὲν τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν τὴν παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δόξαν ἑλεῖν· ὅτι μηδὲ κρεῖττον αὐτοῦ, καὶ ὑπὲρ αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ εἰς ἔνδειξιν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος εκέχρητο τῷ ἁγίῳ Πνεύματι 5, πρὸς μεγαλουργίαν, δεδοξάσθαι παρ' αὐτοῦ φησιν, ὥσπερ ἂν εἰ καί τις λέγοι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, περὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ τυχὸν ἤγουν ἐπιστήμης τῆς ἐφ' ὅτῳοῦν, ὅτι Δοξάσουσί με. Ο Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἐν ὑποστάσει τὸ Πνεῦμα ἰδικῇ, καὶ δὴ καὶ νοεῖται καθ' ἑαυτό, καθὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οὐχ υϊός· ἀλλ᾽ οὖν ἐστιν οὐκ ἀλλότριον αὐτοῦ· Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὠνόμασται, καὶ ἔστι Χριστὸς ἡ ἀλήθεια καὶ προχεῖται παρ' αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· Ενεργῆσαν τοιγαροῦν τὸ Πνεῦμα καὶ διὰ χειρὸς τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὰ παράδοξα μετὰ τὸ ἀνελθεῖν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐδόξασεν αὐτόν. Ἐπιστεύθη γὰρ, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, πάλιν αὐτὸς ἐνεργῶν διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος. Διὰ τοῦτο καὶ ἔφασκεν Οτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Καὶ οὗ τί πού φαμεν, ὡς ἐκ μετοχῆς τὸ Πνεῦμά ἐστι σοφόν τε καὶ δυνατόν· παντέλειον γὰρ καὶ ἀπροσ δές ἐστι παντὸς ἀγαθοῦ. Ἐπειδὴ δὲ τῆς τοῦ Πα τρὸς δυνάμεως καὶ σοφίας, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Υἱοῦ, Πνεῦμά ἐστιν, αυτόχρημά ἐστι σοφία καὶ δύναμις. ο Καὶ ἐπειδὴ Θεὸν ἑνωθέντα σαρκὶ καθ᾽ ὑπόστασιν. ἡ ἁγία Παρθένος ἐκτέτηκε σαρκικῶς, ταύτῃ τοι καὶ Θεοτόκον εἶναί φαμεν αὐτήν, οὐχ ὡς τῆς τοῦ Λόγου φύσεως τὴν τῆς ὑπάρξεως ἀρχὴν ἐχούσης ἀπὸ σαρκός Ην γὰρ ἐν ἀρχῇ, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ πως. ἐχρῆτο τῷ ἰδίῳ πνεύματι.
col. 119–120page 55 of 186
PG 77:119, Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν·» καὶ αὐτός ἐστι τῶν αἰώ νων ὁ ποιητής, συναΐδιος τῷ Πατρὶ, καὶ τῶν ὅλων δημιουργός· ἀλλ', ὡς ἤδη προείπομεν, ἐπειδη καθ' ὑπόστασιν ἑνώσας ἑαυτῷ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ ἐκ μή τρας αὐτῆς γέννησιν ὑπέμεινε σαρκικὴν· οὐχ ὡς δεηθεὶς ἀναγκαίως, ἤτοι διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, τῆς ἐν χρόνῳ καὶ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροίς γεννήσεως ἀλλ᾽ ἵνα καὶ αὐτὴν τῆς ὑπάρξεως ἡμῶν εὐλογήσῃ τὴν ἀρχὴν· καὶ τεκούσης γυναικὸς αὐτὸν ἑνωθέντα σαρκί, παύσηται λοιπὸν ἡ κατὰ παντὸς τοῦ γένους ἀρὰ πέμπουσα πρὸς θάνατον τὰ ἐκ γῆς ἡμῶν σώ ματα, καὶ τὸ, ο Εν λύπαις τέξῃ τέκνα, ο δι' αὐτοῦ καταργούμενον, ἀληθὲς ἀποφήνῃ τὸ διὰ τῆς τοῦ προ φήτου φωνῆς· «Κατέπιεν ὁ θάνατος Ισχύσας, καὶ πάλιν· Αφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου.» Ταύτης γὰρ ἕνεκα τῆς αἰτίας, φαμὲν αὐτὸν οἰκονομικῶς, καὶ αὐτὸν εὐλογῆσαι τὸν γάμον, καὶ ἀπελθεῖν κεκλημένον ἐν Κανά τῆς Γαλιλαίας ὁμοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις. Ταῦτα φρονεῖν δεδιδάγμεθα παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ εὐαγγελιστῶν, καὶ πάσης δὲ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, καὶ ἐκ τῆς τῶν μακαρίων Πατέρων ἀληθοῦς ὁμολογίας. τούτοιςἅπασι καὶ τὴν σὴν εὐλάβειαν συναινέσαι χρὴ, καὶ συνθέσθαι δίχα δόλου * παντός. "Α δέ ἐστιν ἀναγκαῖον ἀναθεματίσαι τὴν σὴν εὐλάβειαν, ὑποτέτακται τῇδε ἡμῶν τῇ ἐπιστολή. Α'. Εἴ τις οὐχ ὁμολογεῖ Θεὸν εἶναι κατὰ ἀλήθειαν τὸν Ἐμμανουὴλ, καὶ διὰ τοῦτο Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον (γεγέννηκε γὰρ σαρκικῶς σάρκα γεγονότα τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον), ἀνάθεμα ἔστω. Β'. Εἴ τις οὐχ ὁμολογεῖ, σαρκὶ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνῶσθαι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, ἕνα τε εἶναι Χριστὸν μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς, τὸν αὐτὸν δηλονότι Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον, ἀνάθεμα ἔστω. Γ'. Εἴ τις ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ διαιρεῖ τὰς ὑπο στάσεις μετὰ τὴν ἔνωσιν, μόνῃ συνάπτων αὐτὰς συν αφείᾳ τῇ κατὰ τὴν ἀξίαν, ήγουν αὐθεντίᾳ ἢ δυνα στείᾳ, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον συνόδῳ τῇ καθ' ἕνωσιν φυ σικὴν, ἀνάθεμα έστω. τὰς μὲν ὡς ἀνθρώπῳ παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον ἰδικῶς νοουμένῳ προσάπτει, τὰς δὲ ὡς θεοπρεπεῖς μόνῳ τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγῳ, ἀνάθεμα ἔστω. Δ'. Εἴ τις προσώποις δυσὶν, ήγουν ὑποστάσεσι, τάς τε ἐν τοῖς εὐαγγελικοῖς καὶ ἀποστολικοῖς συγγράμμασι διανέμει φωνάς, ἢ ἐπὶ Χριστῷ παρὰ τῶν ἁγίων λεγομένας, ἢ παρ' αὐτοῦ περὶ ἑαυτοῦ· καὶ 1 λόγου. Ε΄. Εἴ τις τολμᾷ λέγειν, θεοφόρον ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον Θεὸν εἶναι κατὰ ἀλή θειαν, ὡς Υἱὸν ἕνα καὶ φύσει, καθό γέγονε σὰρξ δ Λόγος, καὶ κεκοινώνηκε παραπλησίως ἡμῖν αἵματος καὶ σαρκὸς, ἀνάθεμα έστω.
col. 121–122page 56 of 186
PG 77:121θρώπησεν ὁ Μονογενής, δύο τὰς φύσεις εἶναί φαμεν τὰς ἑνωθείσας, ἕνα δὲ Χριστὸν καὶ Υἱὸν καὶ Κύριον, τὸν τοῦ Θεοῦ Πατρὸς λόγον, ενανθρωπήσαντα καὶ σε σαρκωμένον. Καὶ, εἰ δοκεῖ, δεξώμεθα προς παρά δειγμα τὴν καθ' ἡμᾶς αὐτοὺς σύνθεσιν, καθ' ἦν ἐσμεν άνθρωποι. Συντεθείμεθα γὰρ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, καὶ ὁρῶμεν δύο φύσεις, ἑτέραν μὲν, τὴν τοῦ σώμα της, ἑτέραν δὲ, τὴν τῆς ψυχῆς· ἀλλ᾽ εἷς ἐξ ἀμφοῖν καθ᾽ ἔνωσιν ἄνθρωπος. Καὶ οὐχ ὅτι ἐκ δύο συντέθει τας φύσεων ὁ ἄνθρωπος, δύο ἀνθρώπους τὸν ἕνα νο μιστέον, ἀλλ᾽ ἕνα τὸν αὐτὸν κατὰ σύνθεσιν, ὡς ἔφην, τὸν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. Ἐὰν γὰρ ἀνέλωμεν τό, ὅτι ἐκ δύο καὶ διαφόρων φύσεων ὁ εἷς καὶ μόνος ἐστὶ Χριστός, ἀδιάσπαστος ὢν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐροῦ σιν οἱ τῇ ὀρθῇ δόξη • μαχόμενοι· Εἰ μία φύσις τὸ ὅλον, πῶς ἐνηνθρώπησεν, ἢ ποίαν ἰδίαν ἐποιήσατο σάρκα; Ἐπειδὴ δὲ εὗρον ἐν τῷ ὑπομνηστικῷ ἔμφα σίν τινα λόγον τοιαύτην, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ, εἰς θεότητα, φησὶ 1, μετακεχώρηκεν, ὡς εἶναι τὸ ὅλον θεότητα μόνην, δεῖν ᾠήθην καὶ πρός γε τοῦτο εἰπεῖν. Παῦλος ὁ μακάριος γράφει τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὰς αἰτίας ἐξ ηγούμενος, ποτὲ μὲν, ὅτι «Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόμ μου, ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υιον πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, καὶ περὶ ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατά σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ Πνεῦμα ποτέ δὲ πάλιν·. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αίματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι, τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διαπαντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ήσαν δουλείας. Οὐ γὰρ δή που ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται· ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελ φοῖς ὁμοιωθῆναι. ο Φαμὲν οὖν ὅτι ἐκ τῆς παραβάσεως τοῦ Ἀδὰμ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως παθούσης τὴν φθοράν, καὶ τυραννουμένης τῆς ἐν ἡμῖν διανοίας ἐκ τῶν τῆς σαρκὸς ἡδονῶν, ἤτοι κινημάτων ἐμφύτων, ἀναγκαῖον γέγονεν ἡμῖν εἰς σωτηρίαν τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς τὸν ἐνανθρωπῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἵνα τὴν σάρκα τὴν ἀνθρωπίνην ὑπενηνεγμένην τῇ φθορᾷ, καὶ νοσήσασαν τὸ φιλήδονον, ἰδίαν ποιήσηται καὶ ἐπειδήπερ ἐστὶ ζωὴ καὶ ζωοποιός, καταργήσῃ μὲν τὴν ἐν αὐτῇ· φθορὰν, ἐπιτιμήσῃ δὲ καὶ τοῖς ἐμφύτοις κινήμασι, τοῖς εἰς φιληδονίαν δηλαδή. "Ην γὰρ οὕτω νεκρωθῆναι τὴν ἁμαρτίαν τὴν ἐν αὐτῇ. Μεμνήμεθα δὲ καὶ τοῦ μακαρίου Παύλου νόμον άμαρ τίας καλέσαντος τὸ ἐν ἡμῖν ἔμφυτον κίνημα. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἡ ἀνθρωπίνη σὰρξ γέγονεν ἰδία τοῦ Λόγου, πέπαυται μὲν τὸ ὑποφέρεσθαι τῇ φθορᾷ· καὶ ἐπειδὴ ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν ὡς Θεός, οἰκειωσάμενος αυτ Αἰ, ἰσ. ὀρθοδοξία. ' ἰσ. θεότητος φύσιν.
col. 123–124page 57 of 186
Epistola XVIII
PG 77:123πάσης ὀρθοδοξίας μεστήν. Ἐπεὶ δὲ ἠλέγχετο καὶ ἐξ αὐτῆς Νεστόριος, καὶ οἱ τῇ ὀρθῇ πίστει συναγορεύοντες, ταύτην ἀναγινώσκοντες, ἐξεδυσώπουν τοὺς τὰ αὐτὰ αὐτῷ φρονεῖν ἐθέλοντας, ἀπειρηκότες πρὸς τοὺς ἐντεῦθεν ελέγχους, έμηχανήσαντό τι πονηρόν, καὶ τῆς αἱρετικῆς δυσσεβείας ἄξιον. Παραφθείραντες γὰρ τὴν ἐπιστολὴν, καὶ τὰ μὲν ὑφελόντες, τὰ δὲ προσ θέντες, ἐκδεδώκασιν· ὡς δοκεῖν καὶ τὸν ἀοίδιμον ἐκεῖνον συνῳδὰ τῷ Νεστορίῳ φρονεῖν, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτόν. "Ην οὖν ἀναγκαῖον ὑπὲρ τοῦ μὴ κἀκεῖ σέ τινας παρεφθαρμένην αὐτὴν ἐπιδεικνύναι, ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν ἀντιγράφων τὸ ἴσον λαβόντας, ἀποστεῖλαι τῇ σε θεοσεβεία. Καὶ γὰρ ὁ εὐλαβέστατος καὶ θεοσεβέστατος τῆς Εμεσηνῶν ἐπίσκοπος Παῦλος, ἐλθὼν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, κεκίνηκε περὶ τούτου λό γον, καὶ εὑρέθη μὲν ἔχων τὸ ἴσον τῆς ἐπιστολῆς, παρεφθαρμένον δὲ καὶ παραποιηθὲν παρὰ τῶν αἱρε τικῶν· ὥστε καὶ ἠξίωσεν ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν ἀντιγράφων τὸ ἴσον τοῖς κατὰ τὴν Αντιόχειαν ἐκπεμφθῆναι, καὶ δὴ καὶ πεπόμφαμεν. Ακολουθοῦντες δὲ παν ταχὴ ταῖς τῶν ἁγίων Πατέρων ὀρθοδοξίαις, κατὰ τῶν Νεστορίου δογμάτων συγγεγράφαμεν βιβλίον καὶ ἕτερον δὲ, διαβεβληκότων τινῶν τῶν κεφαλαίων τὴν δύναμιν· καὶ ταῦτα ἀπέστειλα τῇ σῇ θεοσεβείᾳ, ἵνα εἴ τινες εἶεν ἕτεροι τῶν ὁμοπίστων τε καὶ ὁμοψύχων ἡμῖν ἀδελφῶν, ταῖς τινων φλυαρίαι, συνηρπασμένοι, καὶ νομίζοντες ὅτι μετέγνωμεν ἐπὶ τοῖς δ Νεστορίου λεχθείσιν, ἐλεγχθεῖεν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως, καὶ μάθωσιν ὅτι καλῶς καὶ ὀρθῶς ἐπετιμήσαμεν ὡς πεπλανημένῳ· καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον εγκείμεθα παν ταχού μαχόμενοι ταῖς αὐτοῦ δυσφημίαις. Ἡ δὲ σὴ τελειότης, τὰ ἔτι μείζω νοεῖν δυναμένη, καὶ ἡμᾶς ὠφελήσει, καὶ γράφουσα καὶ προσευχομένη. Ἕτερον υπομνηστικὸν, ἀντιγραφὲν πρὸς τὰς πεύσεις ἡμῶν παρ' αὐτοῦ. Ἐμφανῆ μὲν καθίστησιν ἑαυτὴν ἡ ἀλήθεια τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὴν, κρύπτεται δὲ, οἶμαι, καὶ πειρᾶται λανθάνειν τὰς τῶν πολυπλόκων ἐννοίας. Οὐ γὰρ ἀξίους ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι τοῖς λαμπροῖς όμμασι κατιδεῖν αὐτήν. Καὶ οἱ μὲν τῆς ἀμωμήτου πίστεως ἐρασταί, αἰτοῦσι τὸν Κύριον ἐν ἁπλότητι καρδίας καθώς γέγραπται· οἱ δὲ καμπύλας τροχιὰς ἐρχόμεναι, καὶ καρδίαν ἔχοντε; σκαμβὴν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ μοῖς εἰρημένον, διεστραμμένων ἐννοιῶν πολυπλόκους ἑαυτοῖς συναγείρουσιν ἀφορμάς, ἵνα διαστρέφωσι τὰς ὁδοὺς Κυρίου τὰς εὐθείας, καὶ τὰς τῶν ἁπλου δ ίσ. κατά.
col. 125–126page 58 of 186
PG 77:125Τοῦ αὐτοῦ. Κυρίλλου ἐπιστολὴ γραφεῖσα πρὸς τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν Κωνσταντινουπόλεως ἐν ᾗ γράφει, ὥστε μὴ προσέχειν αὐτοὺς τῇ δυσσεβεῖ διδασκαλία του αἱρετικοῦ Νεστορίου, μήτε μὴν κοινωνεῖν αὐτῷ, εἰ μένει λύκος ἀντὶ ποιμένος· ἀλλὰ μᾶλλον ἀνδρίζεσθαι ἐν Κυρίῳ, καὶ τὴν ἑαυτῶν πίστιν τηρεῖν ἀπαρακόμιστον. "Ετι τε γράφει καὶ κοινωνοὺς εἶναι τοὺς ἐκβληθέντας παρὰ Νεστορίου, ἀντειπόντας αὐτοῦ τῇ διδασκαλία. Τοῖς ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἀδελφοῖς πρεσβυτέροις, διακόνοις, καὶ λαῷ Κωνσταντινουπόλεως, Κύριλλος ἐπίσκοπος, καὶ ἡ συνελθοῦσα σύνοδος ἐν Αλεξανδρείᾳ ἐκ τῆς Αἰγυπτιακῆς διοικήσεως, ἐν Κύ ρίῳ χαίρειν. ὀψὲ μὲν, καὶ μόλις ἤλθομεν. ἐφ' ὅπερ ἦν ἄμεινον. ἐν ἀρχαῖς ἐλθεῖν, τὸ φροντίδα θέσθαι φαμὲν τῆς ἁπάντων ὑμῶν σωτηρίας, καὶ τοῦ μὴ χρῆναι παθεῖν. τὸν ἐπὶ τῇ πίστει θόρυβον. Απολογούμεθα δὲ ταῖς ἁπάντων ὑμῶν διὰ τοῦτο λύπαις· διετελέσαμεν γὰρ οὐκ ἀδακρυτὶ τὸν παρωχηκότα καιρόν προσεδοκώ μεν δὲ, ὅτι συμβουλαῖς καὶ παραινέσεσιν ἐκκλησιαστικαῖς, καὶ τοῖς παρὰ πάντων ὑμῶν ἐλέγχοις μετ ταστήσεται μὲν τῶν ἀπηχεστάτων ἑαυτοῦ δογμάτων ὁ εὐλαβέστατος Επίσκοπος Νεστόριος, τιμήσει δὲ μεθ' ἡμῶν τὴν πίστιν, τὴν παραδοθείσαν ταῖς Ἐκκλησίαις παρά τε τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ εὐαγγελιστῶν, καὶ παρὰ παντὸς ἱερατικοῦ τάγματος, καὶ ταῖς διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν φωναῖς εἰς τὸ ἔχειν ὀρθῶς κατα εσφραγισμένην. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐξ ὧν παρ' ὑμῖν ἐπ' ἐκκλησίας λαλῶν οὐ παύεται, καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφως εξηγήσεων αὐτοῦ πεπλανημένον εὑρίσκομεν, καὶ οὐ μετρίως δυσσεβοῦντα περὶ τὴν πίστιν· λοιπὸν ἀναγ καίως ἤλθομεν ἐπὶ τὸ χρῆναι διὰ συνοδικοῦ γράμ ματος αὐτῷ διαμαρτύρασθαι, ὡς εἰ μὴ ἀπόσχοιτο τὴν ταχίστην τῶν ἑαυτοῦ καινοτομιῶν, καὶ κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν προθεσμίαν παρὰ τοῦ ὁσιωτάτου καὶ θεο σεβεστάτου τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπισκόπου Κελεστίνου, ἀναθεματίσει μὲν ἐγγράφως ἐκεῖνα, ἅπερ εἴρηκέ τε παρ' ὑμῖν, καὶ βίβλοις ἐνέθηκεν, ἢ γοῦν ἐντεθῆναι παρεσκεύασεν, αἳ καὶ παρ' ἡμῖν εἰσιν, οὐ δένα κοινωνίας έχει τόπον πρὸς τοὺς ἱερέας τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἔσται πάντων ἀλλότριος. Αἰτιάσθω δὲ μηδεὶς τὴν μέλλησιν. Οὐ γὰρ ἐνυστά ξαμεν θορυβουμένης οὕτω μεγάλης ἀγέλης, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν ἀπανταχόσε λαῶν καὶ Ἐκκλησιῶν· ἐμιμησάμεθα δὲ τοὺς ἰατρικὴν ἔχοντας ἐμπειρίαν, οἱ τὰ ἐν τοῖς σώμασι γινόμενα τῶν παθῶν οὐκ εὐθὺς ταῖς διὰ σιδήρου καὶ πυρὸς ὑποφέρουσιν ἀνάγκαις, ἀλλ' ἠπίοις ἐν ἀρχαῖς φαρμάκοις καταμαλάσσουσι, περι
col. 127–128page 59 of 186
Epistola XIXEpistola XX
PG 77:127ὀρθὰ καὶ εἰκότα, καὶ ταῖς θεοπνεύστους συμβαίνοντα Γραφαῖς, ἐλέσθαι τε τὴν πίστιν τὴν παραδοθεῖσαν ἄνωθεν ταῖς Ἐκκλησίαις παρά τε τῶν ἁγίων ἀπο στόλων καὶ εὐαγγελιστῶν, οἱ καὶ γεγόνασιν οἰκονόμοι γνήσιοι τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων, καὶ ἱερουργεῖν ἐτάχθησαν τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Ἐπειδὴ δὲ μεμένηκεν ἐν τοῖς αὐτοῖς, τάχα δήπου καὶ ἐν χείροσι γέγονε, προστιθεὶς ἀεὶ δυσφημίας ἐπὶ δυσφημίαις, καὶ ξένα καὶ ἀλλότρια παντελῶς ἐξηγούμενος δόγματα, ἃ μὴ οἶδεν ὅλως ή ἁγία καθολικὴ Ἐκκλησία· ἐδικαιώσαμεν ὑπομνησθέντα ο τρίτῳ γράμματι, τούτῳ δὴ τῷ πεμφθέντι παρά τε ἡμῶν, καὶ τοῦ ὁσιωτάτου καὶ θεοσεβεστάτου ἀδελφοῦ ἡμῶν καὶ συλλειτουργοῦ Κελεστίνου, τοῦ τῆς μεγάλης Ρώμης ἐπισκόπου. Εἰ μὲν ἔλοιτο μετανοήσαι, καὶ ἐφ᾽ οἷς εἴρηκε δα κρύσας, ἀναθεματίσαι μὲν ἐγγράφως τὰ διεστραμμένα ἑαυτοῦ δόγματα, ὁμολογήσαι δὲ ὀρθῶς καὶ ἀν επιλήπτως τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας τὴν πίστιν, μένειν αὐτὸν, συγγνώμην αὐτοῦντα, καὶ ἃ δεῖ μαν θάνοντα. Εἰ δὲ μὴ ἔλοιτο ταῦτα πράξαι, ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι καὶ ξένον τοῦ χοροῦ τῶν ἐπισκόπων, καὶ τοῦ διδασκαλικοῦ ἀξιώματος. Οὐ γάρ ἐστιν ἀκίνδυνον ἐν εἴδει ποιμένος λύκον έπαφείναι δεινὸν τοῖς τοῦ Σωτῆρος ποιμνίοις. ᾿Ανδρίζεσθε τοίνυν ὡς δοῦλοι Χριστοῦ 4, καὶ φροντίσατε τῶν ἰδίων ψυχῶν, πάντα πράττοντες ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅπως ἂν ἡ εἰς αὐτὸν πίστις ὀρθὴ καὶ ἀκαταίτιος κηρύττηται πανταχοῦ. Τοῦτο γὰρ ὑμᾶς καὶ τῶν μετὰ ταῦτα κινδύνων ἀπαλλάξει, καὶ ἐπὶ τοῦ θείου βήματος στε φάνων ἀξιωθῆναι παρασκευάσει, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγά πης ἕνεκα σύμπαντας ἀποδεχομένου τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ. «Ασπάσασθε ἀλλήλους ἐν φιλή ματι ἁγίῳ. Ασπάζονται ὑμᾶς οἱ σὺν ἐμοὶ πάντες ἀδελφοί.» Εῤῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, ἀγα πητοὶ καὶ ποθεινότατοι. Κύριλλος πρεσβυτέροις, καὶ διακόνοις, καὶ λαῷ υπομνησθέντες. ὁ Θεοῦ. ᾿Αλεξανδρείας, ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἐν Κυ ρίῳ χαίρειν. Χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ πάντων ἡμῶν Σω τῆρος Χριστοῦ, τὸ πλατὺ καὶ μέγα διενηξάμεθα πέ λαγος, ἀπαλοῖς τε καὶ ἡμερωτάτοις πνεύμασιν, ὥστε δίχα φόβου καὶ κινδύνου παντὸς τὸν πλοῦν ἐξανύσαντας ἀφικέσθαι εἰς τὴν Ῥοδίων, δοξολογοῦντας Θεόν, καὶ λέγοντας μετὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς Σὺ δεσπόζεις τοῦ κράτους τῆς θαλάσσης, καὶ τὸν σάλον τῶν κυμάτων αὐτῆς σὺ καταπραΰνεις.» Επει δὴ δὲ ἦν ἀναγκαῖον ἀπόντας τῷ σώματι, παρόντας
col. 129–130page 60 of 186
Epistola XXI
PG 77:129ΧΧΙ. δὲ τῷ πνεύματι, περιπτύξασθαι διὰ τοῦ γράμματος, ὡς τέχνα, δεῖν ᾠήθην ἐπιστεῖλαι τέως ταῦτα ὑμῖν, καὶ ἐναργή καταστῆσαι. Πιστεύω γὰρ, ὅτι προσθήσει ὁ θεὸς τὰ λοιπὰ, καὶ διὰ τῆς ἁπάντων ὑμῶν προσευχῆς παρακεκλημένος. Δείξατε τοίνυν εἰς τὸν παρόντα μάλιστα καιρὰν, ὡς καρπὸν ἀγάπης, τὰς ὑπὲρ ἡμῶν προσευχὰς (κἀγὼ γὰρ τοῦτο ποιῶν οὐ διαλιμπάνω), ἵνα πάλιν ὁ πάντας συντρίβων πολέ μους Θεὸς, ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος, καταστήσας τὰ μεταξύ, καὶ πάντα ῥαῖσας πόλεμον ε, χαίροντας ἡμᾶς χαίρουσιν ὡς τέκνοις ἀποδῷ. Πάντα γὰρ δύνα ται, κατὰ τὸ γεγραμμένον· ἀδυνατεῖ δὲ αὐτῷ παν τελῶς οὐδέν. Τῆς δὲ ὑμῖν συντρόφου καὶ πρεπούσης ἐπιεικείας ἀντέχεσθε. Τοῦτο γὰρ ἀποφανεῖ ὑμᾶς μάλιστα δοκιμωτάτους, οἳ καὶ ἀπόντος καὶ παρόντος τοῦ κατὰ πνεῦμα πατρός, τὸν εὐγενῆ καὶ ἀξιόληπτον τιμάτε βίον. Ασπάσασθε ἀλλήλους ἐν φιλήματι ἁγίῳ.» Ασπάζονται ὑμᾶς οἱ σὺν ἐμοὶ ἀδελφοί. Ερ ῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, ἀγαπητοὶ καὶ που θεινότατοι. Κύριλλος πρεσβυτέροις, καὶ διακόνοις, καὶ λαῷ Αλεξανδρείας, ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Διψώντί μοι πάλιν τῆς ὑμῶν ἐπιεικείας τὴν πρόσω ρησιν, δέδοται τοῦ γράφειν καιρὸς καὶ τόπος. Εσμὲν τσιγαροῦν ἐν τῇ Ἐφεσίων, διὰ τὰς πάντων ὑμῶν εὐ χὰς ἐν εὐρωστία διατελοῦντες, καὶ λοιπὸν ἐγγὺς ἔχον τες τὸν τῆς συνόδου καιρόν. Πιστεύομεν δὲ ὅτι Χριστὸς ὁ πάντων Σωτήρ, καθαρὰς ἀποφανεί διεστραμμένων ἐννοιῶν τὰς ἑαυτοῦ Ἐκκλησίας, καὶ τὴν ὀρθὴν πίστιν ἀποκαταστήσει ἡ φανοτάτην· ὥστε πάντας πανταχή καθαροὺς καὶ ἀμώμους, ἀκαπηλευτον ἔχοντας αὐτὴν ὁσίας αίρειν χεῖρας εἰς προσευχὰς, ἐκεῖνο λέγοντας τὸ διὰ φωνῆς τοῦ μακαρίου Δαβίδ·. Κατευθυνθήτω ή προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου· ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου, θυσία ἑσπερινή.» Περιέρχεται γὰρ ὁ πονηρὸς τὸ ἀκοίμητον θηρίον, ἐπιβουλεύων τῇ δόξῃ τοῦ Χριστοῦ· ἰσχύει δὲ ὅλως οὐδὲν, ἀργούσης αὐτοῦ τῆς σκαιότητος, καὶ ἀπρακτούσης τῆς πονηρίας. Επιβουλεύει γὰρ οὐκ ἀνθρώπῳ κοινῷ οὐδὲ ἑνὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἁπλῶς, κατὰ τὸ δοκοῦν τοῖς νέοις δογματισταῖς, ἀλλὰ Θεῷ τῷ πάντα ἰσχύοντι. Οὐκοῦν ἀκουέτω παρὰ παντὸς ἀγαπῶντος Χριστόν· ο Σκλη ρόν σοι τὸ πρὸς κέντρα λακτίζειν. ο Πλήττει γάρ ἑαυτὸν ὁ δείλαιος, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἰδίοις τέκνοις περ θέρυ σου. ι ἅπασι καταστήσαι.
col. 131–132page 61 of 186
Epistola XXIIEpistola XXIII
PG 77:131σείται πρὸς ὄλεθρον. Οἱ γὰρ τὰ ὀρθὰ τῶν ἁγίων Εκ κλησιών διαστρέφοντες δόγματα, τῆς ἐκείνου μερίδος εἰσίν· οὐ φεύξονται δὲ τὸ κρίμα τοῦ Θεοῦ. προσεύχεσθε τοίνυν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ὁ Θεὸς ὁ πάντων Σω τήρ, δοίη πάλιν χαίρουσι χαίροντας ἀποδοθῆναι. Πάντα γὰρ δύναται, καὶ ἀδυνατεῖ παντελῶς οὐδὲν αὐτῷ. • Ασπάσασθε ἀλλήλους ἐν φιλήματι ἁγίῳ. Ασπάζονται ὑμᾶς οἱ σὺν ἐμοὶ ἀδελφοί. Ἐῤῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, ἀγαπητοὶ καὶ ἀδελφοὶ που θεινότατοι. Α-Β Τῷ δεσπότῃ μου τῷ θεοφιλεστάτῳ, καὶ ἁγιωτάτω συλλειτουργῷ Κυρίλλῳ, Ἰωάννης ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Οὐδὲ ἐμὲ μετρίως δάκνει, τὸ ὅλως τῆς ὑμετέρας ὁσιότητος εἰς Εφεσον παραγενομένης, τὰς μικρὰς ταύτας ὑστερῆσαι ἡμέρας. Τῆς γὰρ χρείας ὁ περι τὴν σὴν ἁγιωσύνην πόθος πλέον μοι ἔγκειται συντόνως τὴν ὁδὸν ἐξανῦσαι. Εἰμὶ γοῦν ἐπὶ θύραις λοιπόν, τῆς σῆς ἁγιότητος εὐχαῖς, πολὺν ὑποστὰς τὸν τῆς οδοιπορίας πόνον. Ημέρας γὰρ ἔχω τριάκοντα (τοσ οὗτος γὰρ ὁ κύκλος τῆς ὁδοῦ ἔχει ὁδεύων, οὐδα μῶς οὐδ᾽ ὅλως ἐνδιδοὺς ἑαυτῷ, ἐνίων τῶν κυρίων τῶν θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων, ἀνωμαλίᾳ κατὰ τὴν ὁδὸν χρησαμένων, ζώων δὲ πολλῶν πεπτωκότων ἀπὸ τῆς συντόνου ὁδοιπορίας. Εύχου οὖν, δέσποτα, καὶ ταύτας τὰς πέντε, ἢ ἓξ μονάς ε, ἀλύπως ἡμᾶς ὁδεῦσαι, καὶ ἀλύπως περιπτύξασθαι τὴν ἱερὰν ἡμῖν καὶ ὁσίαν κεφαλήν. Οἱ περὶ τὸν κύριόν μου τὸν θεοτι λέστατον ἐπίσκοπον Ἰωάννην, Παῦλον, Μακάριον, προσφθέγγονταί σου τὴν ὁσιότητα, καὶ πᾶσαν τὴν σὺν σοὶ ἀδελφότητα, ἐγώ τε καὶ οἱ σὺν ἐμοί, πλεῖστα προσαγορεύομεν. Εῤῥωμένως, ὑπερευχόμενος ἡμῶν, διατελοίης, δέσποτα θεοφιλέστατε καὶ ὀσιώτατε. χvι, 5 ἡμέρας. Κύριλλος ἀρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας, Κομαρίῳ καὶ Ποτάμωνι [Ποταμίωνι], ἐπισκόποις, καὶ τῷ ἀρχιμανδρίτῃ τῶν μοναστηρίων, τῷ κυρίῳ Δαλμα τίῳ, καὶ Τιμοθέῳ, καὶ Εὐλογίῳ πρεσβυτέροις, ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις, καὶ ἐν Χριστῷ ἡγιασμένοις, πλεῖστα χαίρειν. Προσεδοκῶμεν ἐλθόντα τὸν τίμιον Νεστόριον, μετ ταγνῶναι ἐφ' οἷς δεδυσφήμηκεν, ἀφ᾽ οὗ κεχειροτό
col. 135–136page 62 of 186
PG 77:135παρὰ τῆς ἁγίας συνόδου, πάλιν πεμφθέντων πρὸς αὐτὸν θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων. Ὁ δὲ πράγμα ποιῶν ἄτοπον, στρατιώτας λαβὼν παρὰ τοῦ μεγαλοπρεπεστάτου κόμητος Κανδιδιανοῦ, ἔστησε πρὸ τῆς οἰκίας αὐτοῦ, μετὰ ῥοπάλων κωλύων 1 εἰσελθεῖν τινα πρὸς αὐτόν. ὡς δὲ ἐπέμενον οἱ πεμφθέντες ἁγιώτατοι ἐπίσκοποι, λέγοντες, ὅτι Οὐδὲν χαλεπὸν ἤλθομεν εἰπεῖν, ἢ ἀκοῦσαι, ἀλλ' ἡ ἁγία σύνοδος αὐτ τὸν καλεῖ, ἀφορμαῖς ἐκέχρητο διαφόροις, ὡς μὴ θέσ λων ἀνελθεῖν· ἐπέπληττε γὰρ αὐτῷ τὸ συνειδός. Εἶτα κεχρήμεθα καὶ τρίτῳ παραναγνωστικῷ· καὶ πάλιν πεμφθέντων ἐπισκόπων πρὸς αὐτὸν ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν, πάλιν τῇ τῶν στρατιωτῶν ἐχρήσατο βίᾳ, καὶ οὐκ ἠθέλησεν ἐλθεῖν. Καθεσθεῖσα τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος, καὶ ἀκολουθήσασα τοῖς τῆς Ἐκκλησίας θεσμοῖς, καὶ ἀναγνοῦσα τὰς ἐπιστολὰς αὐτοῦ, καὶ τὰς ἐξηγήσεις, καὶ εὑροῦσα δυσφημιῶν αὐτὰς με στὰς, μαρτυρησάντων δὲ καὶ ἐπισήμων καὶ εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων μητροπολιτῶν, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ Ἐφεσίων, καὶ πρὸς ἡμᾶς διαλεγόμενος, σαφώς είρη κεν ὅτι οὐκ ἔστι Θεὸς ὁ Ἰησοῦς, καθεῖλεν αὐτὸν, καὶ δικαίαν καὶ ἔννομον τὴν ψῆφον ἐξήνεγκε κατ' αὐτοῦ. πτομαι καὶ ὁρῶ. Κέκληται δευτέρῳ παραναγνωστικῷ β Ἐπειδὴ δὲ ἦν ἀναγκαῖον, ταῦτα αὐτὰ μαθοῦσαν τὴν ὑμετέραν θεοσέβειαν, διδάξαι οὓς χρή μάλιστα αὐτὰ μαθεῖν, ἵνα μὴ συναρπάζῃ ἢ αὐτὸς, ἢ οἱ συ σπουδάζοντες αὐτῷ, ταῦτα ἀναγκαίως μεμήνυκα. Ἔχομεν δὲ καὶ τοῦ θεοσεβεστάτου καὶ θεοφιλεστάτου ἐπισκόπου Ἰωάννου ἐπιστολὴν γραφεῖσαν πρὸς αὐ τὸν, δι' ἧς σφόδρα αὐτῷ ἐπιτιμᾷ, ὡς καινὰ, καὶ ἀσεβῆ δόγματα εἰσενεγκόντι εἰς τὰς Ἐκκλησίας, καὶ παραλύοντι τὸ κήρυγμα τὸ ἐκ τῶν ἁγίων εδαγ γελιστῶν 1 καὶ ἀποστόλων παραδοθὲν ταῖς ἐκκλησίαις. Ἐπειδὴ δὲ οὐδὲν δύναται πρὸς τὰς ἑαυτοῦ δυσφημίας εἰπεῖν, προφασίζεται ὅτι Παρεκάλεσα ἡμέρας τέσσαρας ὑπερτεθῆναι ἕως ἂν παραγένηται ὁ τῆς Ἀντιοχέων ἐπίσκοπος, καὶ οὐκ ἐνδεδώκασι καίτοι τοῦ μνημονευθέντος Ἰωάννου ἁγιωτάτου ἐπι σκόπου παραιτησαμένου τὴν ἄφιξιν. Εἰ γὰρ ἤθελε παρεῖναι, διὰ τί ἐμήνυσε διὰ τῶν ὑπὸ χεῖρα αὐτοῦ ἐπισκόπων, ὅτι Ἐὰν βραδύνω, πράττετε 8 πράττετε; ὡς γὰρ ἔφην, οὐκ ἠθέλησε παρεῖναι, εἰδὼς, ὅτι πάν τως ἡ ἁγία σύνοδος καταψηφιείται Νεστορίου τὴν καθαίρεσιν, ὡς ἀσεβῆ καὶ δύσφημα λαλήσαντος κατά τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ. Ἐπεὶ οὖν, ὡς ἔμαθον, ἀνηνέχθησαν αναφοραὶ παρὰ τοῦ μεγαλοπρεπεστάτου κόμητος Κανδιδιανού, νήψατε διδάσκοντες, ὅτι οὔπω τὰ ὑπομνήματα, τὰ πεπραγμένα ἐπὶ τῇ καθαιρέσει αὐτοῦ, ἐτελειώθησαν ἐν χάρταις· διὸ οὐκ ἠδυνήθημεν, οὔτε τὴν ἀναφορὰν πέμψαι, τὴν ὀφείλουσαν πεμφθῆναι πρὸς τοὺς εὐσεβεῖς καὶ νικη τὰς ἡμῶν βασιλεῖς· σὺν Θεῷ δὲ εἰπεῖν, καταλήψεται ἡ ἀναφορὰ μετὰ τῶν ὑπομνημάτων, ἂν τέως ἡμῖν 1 κωλύονται, κ αὐτόν. 1 Πατέρων.
col. 137–138page 63 of 186
PG 77:137συγχωρηθῇ πέμψαι τὸν διακομίσαι δυνάμενον. "Αν Λ τοίνυν βραδύνῃ ἡ τῶν ὑπομνημάτων, καὶ τῆς ἀνα φορᾶς ἄφιξις, γινώσκετε, ὅτι οὐ συγχωρούμεθα πέμ ψαι. Ερρωσθε. Κύριλλος πρεσβυτέροις, καὶ διακόνοις, καὶ λαῷ Αλεξανδρείας, ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις, ἐν Κυ ρίῳ χαίρειν. Εἰ καὶ πλατύτερον ἔδει τὰ γεγεννημένα τῇ ὑμετέρα θεοσεβείς γνωρίσαι, ἀλλὰ διὰ τὸ κατεπείγεσθαι τους ο τοῦ γράμματος ἀποκομιστάς, συντόμως επέστειλα. Ίστε τοίνυν ὅτι κατὰ τὴν ὀγδόην καὶ εἰκάδα τοῦ Παυνί μηνός, ἡ ἁγία σύνοδος γέγονεν ἐν τῇ Ἐφέσῳ ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ τῆς πόλεως, ἥτις καλεῖται Μαρία Θεοτόκος. Διατελέσαντες δὲ πᾶσαν τὴν ἡμέραν, τε λευταῖον καταγνωσθέντα, καὶ οὐδὲ τολμήσαντα παρα βαλεῖν ἐν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, τὸν δύσφημον Νεστόριον καθαιρέσει ὑποβεβλήκαμεν, καὶ ἐξεβάλομεν τῆς ἐπι σκοπῆς. Ημεν δὲ οἱ συνελθόντες ἐπίσκοποι, ὡσεὶ διακόσιοι, ἥττους ἢ πλείους. Επέμεινε δὲ πᾶς ὁ λαὸς τῆς πόλεως ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας, περιμένων τι κρίμα τῆς ἁγίας συνόδου. Ως δὲ ἤκουσαν, ὅτι καθε ηρέθη ὁ δύστηνος ", πάντες φωνῇ μια ἤρξαντο εύ φημεῖν τὴν ἁγίαν σύνοδον καὶ δοξάζειν τὸν Θεὸν, ὅτι πέπτωκεν ὁ τῆς πίστεως ἐχθρός. Εξελθόντας δὲ ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐκκλησίας προέπεμψαν μετὰ λαμπάδων ἕως τοῦ καταγωγίου· λοιπὸν γὰρ ἦν ἑσπέρα· καὶ γέγονε πολλὴ θυμηδία, καὶ λυχναψία ἐν τῇ πόλει ὥστε καὶ γυναῖκας, θυμιατήρια κατεχούσας, προ ηγεῖσθαι ἡμῶν. Καὶ ἔδειξεν ὁ Σωτὴρ τοῖς δυσφημοῦσι τὴν δόξαν αὐτοῦ, ὅτι πάντα δύναται. Μέλλομεν οὖν τοὺς χάρτας τελειώσαντες, τοὺς γενομένους ἐν τῇ καθαιρέσει αὐτοῦ, λοιπὸν ἐπιταχύνειν πρὸς ὑμᾶς. Σὺν Θεῷ πάντες ἐσμὲν ἐν εὐθυμίᾳ, καὶ ὑγιείᾳ, διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος χάριν. Ἐῤῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ εύχομαι, ἀγαπητοὶ καὶ ποθεινότατοι. Κύριλλος πρεσβυτέροις, καὶ διακόνοις, καὶ λαῷ ὑ Ἀλεξανδρείας, ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις, ἐν Κυ μία χαίρειν. Τὰ λαμπρὰ καὶ μεγάλα τῶν κατορθωμάτων οὐ Είχα πόνων εἰς πέρας ἄγεται. Δεῖ δὲ δὴ πάντως ἀγα θοῦ παντὸς ἱδρῶτα προανατείλαι. Καὶ οὐ θαυμαστὸν, εἰ ἐν τοῖς μεγάλοις ἀκολουθοῦν ὁρῶμεν τὸ τοιοῦτον, ὑπὲρ τοὺς διακοσίους. Επέμεινε, ο ὁ δύσφημος.
col. 139–140page 64 of 186
Epistola XXIVEpistola XXVEpistola XXVI
PG 77:139ὅτε καὶ τὰ κοινὰ, καὶ τὰ κάτωθεν, καὶ μερίμνης γέ Ο μει, καὶ διὰ πόνων ἔρχεται. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῷ πονεῖν δεδιδαγμεθα λέγειν· Ανδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον.» Τεθαρτή καμεν γὰρ, ὅτι καρπὸς εὐκλεὴς τοῖς εἰς ἀρετὴν σπουδάσμασιν ἔπεται, καὶ πνευματικῆς ἀνδρείας ξένιον εὑρήσομεν τὸν παρὰ Θεοῦ μισθόν. Αἵρεσιν τοίνυν μιαρωτάτην, ἐπιχειρήσασαν ἤδη κατά πάσης αίρε σθαι τῆς ὑπ᾽ οὐρανὸν καὶ ἀνυψώσασαν ο εἰς ὕψος τ κέρας, καὶ λαλοῦσαν ἀδικίαν κατὰ τοῦ Θεοῦ, καθεῖλεν αὐτὸς, καὶ οἷάπερ φλόγα, κατεμπρήσαι θέλουσαν τὰ ὀρθὰ τῆς Ἐκκλησίας δόγματα, κατέσβεσεν ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, τὸν ταύτης εὑρετήν καὶ πατέρα καταργήσας τε ὁμοῦ, καὶ παύσας τῆς ἱερω σύνης, ψήφῳ τῆς ἁγίας συνόδου· ὥστε καὶ χαίροντας ἡμᾶς λέγειν·. Ἐμεγάλυνε Κύριος τοῦ ποιῆσαι μεθ᾿ ἡμῶν, ἐγενήθημεν εὐφραινόμενοι. ο Εὐθυμία γὰρ καὶ διδασκάλοις, καὶ τοῖς λαῶν ἡγουμένοις, τὸ τὴν ὀρθὴν κρατύνεσθαι πίστιν, καὶ δοξάζεσθαι πανταχού τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Θεὸν, καταργουμένου τοῦ Σατανᾶ, καὶ ἀνῃρημένων τῶν παρ' αὐτοῦ σκανδάλων, καὶ τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων κατισχυόντων τοῦ ψεύδους· ἵνα πάντες ἐξ ἑνὸς στόματος ομοφώνως λέγωμεν· «Εἷς Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα.» Ταῦτα καὶ νῦν ὡς τέκνοις γράφω, τὰ παράδοξα τοῦ Σωτῆρος διηγούμενος· ἵνα ἐκτενεστέρας ποιῆτε τὰς προσευχάς· ὥστε ἰσχῦσαι μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βουλῆς, χαίροντας χαίρουσιν ἀποδοθῆναι μετ' ευρωστία; 4. Ἐῤῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ εὔχομαι. Κύριλλος, τοῖς εὐλαβεστάτοις καὶ θεοσεβεστάτοις Πατράσι μοναχοῖς [τῶν μοναχῶν], καὶ τοῖς σὺν ὑμῖν τὸν μονήρη βίον ἀσκοῦσι, καὶ ἐν πίστει Θεοῦ ἱδρυμένοις, ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὅτε τὰς παρά τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων ὑπέμεινε παροινίας, λοιδορούμενος καὶ ῥαπιζόμενος καὶ μαστιζόμενος, καὶ τὸ τελευταῖον, τῷ δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρῷ προσηλούμενος, ὁρῶν ἅπαντας τοὺς πλημμελοῦντας εἰς αὐτὸν, καὶ τὰς ἀνοσίους ἐπ' αὐτῷ σείοντας * κε φαλάς, ἔφασκε· ι Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρξε, καὶ παρακαλοῦντας, καὶ οὐχ εὗρον.» Τοιοῦτόν τι καὶ νῦν γεγενημένον ὁρῶμεν. Μᾶλλον δὲ, ἵνα μὴ τὸν τῶν πιστῶν καὶ γνησίων ὑβρίζω ζῆλον, ἐπὶ ταῖς δυσφημίαις Νεστορίου πολλοὺς ἔσχε συλλυπουμένους, εἰ καὶ ἠθέτησάν τινες αὐτὸν τῶν συντεταγμένων εἰς ἱερωσύνην, συμπράττοντες τῷ αἱρετικῷ, καὶ τοῖς αὐτῷ πολεμοῦσιν ἀντιταττόμενοι· ἀλλὰ κατ ΧΧVΙ, ἀνυψῶσαν. ἡ ὡς ἐξ. 9 μετ' εὐχαριστίας, η κινοῦντας.
col. 141–142page 65 of 186
PG 77:141αργήσει Χριστὸς τὰς τούτων ἀπαιδευσίας, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ κατήργηκε. Πέπαυται γὰρ τὸ δύσφημον στόμα, καὶ σεσίγηκεν ἡ μιαρωτάτη γλῶττα, οὐκέτι τὰς κατὰ Χριστοῦ προφέρουσα βλασφημίας ἐν ἐξου σία διδασκαλικῇ τε καὶ ἀρχιερατικῇ. Καὶ οἱ τὴν φι λίαν αὐτοῦ δυσωπηθέντες μᾶλλον, καὶ οὐχὶ τῆς πρὸς Χριστὴν ἀγάπης πεφροντικότες, ἀτιμίας ἔχουσι τὰ πρόσωπα μεστά· τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ὠφείλετο. Ἀλλ᾿ εἰ καὶ νενίκηται λοιπὸν ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἐσμὲν ἐν λει ψάνοις τῆς φροντίδος, χρήζομεν καὶ οὕτω τῶν ὑμε τέρων ἱκετειῶν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ἔστιν ἀναγκαῖον ὑμᾶς, ὡς ἀναθέντας τῷ Θεῷ τὴν ἑαυτῶν ζωὴν, ὁσίας ἐπαίρειν χεῖρας, καὶ συχνῶς τοῦτο πράττειν ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐννοήσατε γὰρ ὅτι Ἰησοῦς, ὁ τοῦ Ναυῆ, μετὰ τῶν ἐπιλέκτων τοῦ Ἰσραὴλ ἀντεπράττετο τῷ Αμαλήκ, ὁ δέ γε μακάριος Μωσης, τὰς χεῖρας ἐπαί ρων, ἐζήτει παρὰ Θεοῦ τὸ νικᾶν δύνασθαι τοὺς ἐν πολέμῳ καὶ μάχῃ. Ανδριζέσθω τοίνυν ή θεοσέβεια ὑμῶν ἐν προσευχαῖς ', καὶ ὡς τέκνα γνήσια Πατράσι συμπράττετε, νότον ὥσπερ τινὰ λοιμικὴν, τὴν Νε στορίου κακοδοξίαν ἐκκόψαντες *, ἵνα καὶ ἄσπιλον, καὶ ἀμώμητον, καὶ οὐδαμόθεν διαβεβλημένην ἔχοντες Ξέστιν, εὐαρεστεῖν ἰσχύσωμεν τῷ τὰ πάντα δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομεμενηκότι Χριστῷ. Εὐφράνατε δὲ καὶ διὰ γραμμάτων ἡμᾶς· δεξόμεθα γὰρ ὡς ἱκανωτάτην τὸ πρᾶγμα παράκλησιν. Ἐῤῥῶσθαι ὑμᾶς εύχομαι, ἀγαπητοὶ καὶ ποθεινότατοι ἀδελφοί. Εταράχθη λίαν ἡ ἁγία σύνοδος, ἀκούσασα ὅτι οὐ πάντα ὀρθῶς ἀνήνεγκεν ὁ μεγαλοπρεπέστατος καὶ ἐνδοξότατος κόμης Ιωάννης, ὥστε βουλεύεσθαι τοὺς ἐκεῖτε καὶ περὶ ἐξορίας καθ᾿ ἡμῶν· ὡς τῆς ἁγίας συνόδου καταδεξαμένης τὴν ἀκανόνιστον καὶ ἄθεσμον γενομένην καθαίρεσιν παρά τε Ἰωάννου, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ αἱρετικῶν. Ἰδού τοίνυν καὶ ἑτέρα γέγονεν ἀνα φορὰ παρὰ τῆς ἁγίας συνόδου, διδάσκουσα, ὅτι καὶ λυπεῖται ἐπὶ τῷ δεσποτικῷ γράμματι, καὶ ὅτι οὐ κατεδεξάμεθα τῶν τριῶν τὰς καθαιρέσεις· καὶ ἐξαι ρέτως μὲν, ἀκυροῦσθαι τὰ παρ' ἐκείνων δυσσεβώς καὶ ἀθέσμως γενόμενα, κρατύνεσθαι δὲ μᾶλλον τὰ παρ' ἡμῶν. Ἐδίδαξαν γὰρ καὶ διὰ πρώτης ἀναφορᾶς, ὅτι ἄχυρα μὲν τὰ παρ' ἐκείνων ἀκανονίστως γενόμενα πεποιήκασι, κοινωνικοὺς δὲ ἡμᾶς καὶ συν επισκόπους έχουσι, καὶ ὅτι τῆς τοιαύτης οὐκ ἐξ ίστανται γνώμης. Μυρία δὲ πεποιηκότος τοῦ μνημονευθέντος μεγαλοπρεπεστάτου ἀνδρὸς, ὥστε ἐλθεῖν εἰς κοινωνίαν Ἰωάννην, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τῇ ἁγία συνόδῳ μέχρι τῆς σήμερον, οὐδὲ ἀκοῦσαι ἡνέσχοντο τα αὐτῆς φωνῆς· ἀλλ' ἐνίστανται μὲν πάντες ", λέ ν παντελώς.· ἀντετάττετο. ' εἰς προσευχάς. εἰς προσευχάς. " εκκόψασιν,
col. 143–144page 66 of 186
Epistola XXVIIEpistola XXVIII
PG 77:143γοντες ὅτι Αδύνατον ἡμᾶς εἰς τοῦτο ἐλθεῖν, ἐὰν μὴ καὶ τὸ παρ' αὐτῶν ἀκανονίστως γενόμενον λυθῇ, καὶ προσπέσωσι τῇ συνόδῳ, ὡς πλημμελήσαντες, ἀναθεματίσωσι δὲ καὶ τὰ δόγματα αὐτοῦ ἐγγράφως καὶ ἐν τούτοις ἡ πᾶσα ἔνστασις τῆς συνόδου. Απο τυχὼν δὲ τούτου ὁ μνημονευθείς μεγαλοπρεπέστατος ἀνὴρ, ἐπενόησε καὶ τοῦτο καὶ ἀπῄτει τὴν σύνοδον, ἔκθεσιν πίστεως ἐγγράφως ἐπιδοῦναι αὐτῷ, ἵνα κά κείνους ποιήσωσι = συνθέσθαι καὶ ὑπογράψαι, καὶ ἀνέλθῃ, λέγων ὅτι Συνῆμα αὐτοὺς εἰς φιλίαν, ἀνα θρωπίνας λύπας ἔχοντας μεταξὺ ἀλλήλων. Τοῦτο νοήσασα ἡ ἁγία σύνοδος, πάλιν ἀνέστη ἄχρι παν τὸς λέγουσα ὅτι οὐχ ὑβρίζομεν ἑαυτούς. Οὐ γὰρ ὡς αἱρετικοί κεκλήμεθα· ἀλλὰ ἤλθομεν πίστιν ἀθετουμένην στῆσαι, ἣν καὶ ἐστήσαμεν καὶ οὐ χρήζει δ βασιλεὺς νῦν τοῦ μαθεῖν τὴν πίστιν, εἰδὼς αὐτ τὴν, καὶ ἐν αὐτῇ βαπτισθείς. Οὐ προέβη τοίνυν οὐδὲ τοῦτο τοῖς ἀπὸ τῆς ᾿Ανατολῆς. Κἀκεῖνο δὲ γινώσκετε, ὅτι συνθέντες ἔκθεσιν πίστεως, ἐφιλονείκησαν πρὸς ἀλλήλους· καὶ εἰσὶν ἐν τῷ φιλονεικεῖν ἔτι. Οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν καταδέχονται Θεοτόκον εἰπεῖν τὴν ἁγίαν Παρθένον, μετὰ καὶ τοῦ ἀνθρωποτόκον, οἱ δὲ παντελῶς ἀρνοῦνται, καί φασιν ἑτοίμως ἔχειν ἀποτμηθῆναι τῶν χειρῶν, ἢ ὑπογράψαι τοιαύτῇ φωνῇ. ἀσχημονοῦσι δὲ πανταχοῦ, αἱρετικοὶ δεικνύμενοι. Ταῦτα πάντες παρὰ τῆς θεοσεβείας ὑμῶν διδασκέσθωσαν, καὶ μάλιστα οἱ θεοσεβέστατοι καὶ ἁγιώτατοι ἀρχιμανδρῖται· μήποτε ὑποστρέψας ὁ προῤῥηθείς, ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων εἴπῃ, ἢ διδάξῃ, τέρπων τάς τινων ἀκοάς. Μὴ ἀποκνήσῃ δὲ ὑμῶν ἡ θεοσέβεια, μηδὲ ἀποκατ μνέτω πρὸς τοὺς ὑπὲρ ἡμῶν ἱδρῶτας, εἰδυῖα ὅτι ἐαυ τὴν παρατίθεται καὶ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Καὶ ἐνταῦθα γὰρ διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος χάριν, οἱ μηδέποτε ἡμᾶς εἰδότες τῶν θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων, ἑτοίμως ἔχουσι τὴν ψυχὴν θεἶναι ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ μετὰ δα κρύων προσέρχονται, λέγοντες, καὶ τ συνεξορισθῆναι, καὶ συναποθανεῖν, δι' εὐχῆς ἔχουσιν. Ἐν * πολλῇ δὲ θλίψει πάντες εσμέν, καὶ διὰ τοῦ φρουρεῖσθαι παρά στρατιωτῶν, καὶ πρὸ τῶν ἰδίων κοιτώνων ἔχειν αὐτοὺς καθεύδοντας, μάλιστα ἡμεῖς. Ἡ δὲ ἄλλη πᾶσα σύν οδος ἀπέκαμε καὶ κάμνει. Καὶ οἱ πλείους ἀπέθανον λοιπὸν δὲ καὶ οἱ λοιποὶ τὰ ἑαυτῶν πιπράσκουσιν, οὐκ ἔχοντες ἀναλώματα. Ισον ἐπιστολῆς γραφείσης παρὰ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Κυρίλλου τοῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει, εὐλαβεστάτοις ἐπισκόποις Θεοπέμπτῳ, καὶ Ποτάμωνι καὶ Δανιήλῳ, ὑπὲρ ὧν ἔπαθε συ σκευῶν, τῶν κατὰ Νεστορίου καὶ Ἰωάννιν χαρτίων. Κύριλλος Θεοπέμπτῳ, καὶ Δανιήλῳ καὶ Ποτά μωνι, ἀγαπητοῖς καὶ συλλειτουργοῖς, ἐν Κυρίῳ χαί ρειν. Πολλαὶ καθ' ἡμῶν γεγόνασιν ἐκεῖσε διαβολεί κ ποιήσῃ. γ ισ. ὅτι καί. = ἑτοίμως ἔχουσι μεθ' ἡμῶν. Εν.
col. 145–146page 67 of 186
PG 77:145ΧΧΙΧ. τοῦτο μὲν, ὡς ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρέων ἀκολουθησάν των ἡμῖν ἐκ τοῦ βαλανείου πολλῶν, τοῦτο δὲ ὡς κανονικῶν ἐξελθουσῶν· ὡς δέ φασιν, ὅτι εἴρηται παρ μὲ τῶν διαβεβληκότων, ὅτι κατὰ συσκευὴν ἐμὴν, καὶ οὐ κατὰ σκοπὸν τῆς ἁγίας συνόδου, την καθαίρεσιν ὑπέμεινε Νεστόριος. Αλλ' εὐλογητὸς ὁ Σω τὴρ, ὁ τοὺς τὰ τοιαῦτα λέγοντας ἐλέγξας. Ελθὼν γὰρ εἰς τὴν Ἐφεσίων ο κύριός μου, ὁ μεγαλοπρεπέστατος καὶ ἐνδοξότατος κόμης τῶν θείων λαργιτιώ. νων Ιωάννης, κατέγνω τῶν τὰ τοιαῦτα πεφλυαρηκότων, οὐδὲν εὑρὼν ἀληθές. Εἶδε δὲ ὅτι ἰδίαν ἔν στασιν ἡ ἁγία σύνοδος τῆς πίστεως ἔχει, καὶ οὔτε ἐμοὶ χαριζομένη, οὔτε ἑτέρῳ τινὶ, ἀλλὰ θείῳ ζήλῳ κινουμένη, καὶ οὐκ ἐνεγκοῦσα τὰς ἐκείνου βλασφημίας, κατεψηφίσατο αὐτοῦ. Ἀναγνωσθέντος δὲ καὶ τοῦ γράμματος τῶν εὐσεβεστάτων καὶ φιλοχρίστων βασιλέων, δι' οὗ αἱ τῶν τριῶν καθαιρέσεις ελέγοντο εἶναι δεκτέαι, ἐφρουρούμεθα τέως, οὐδὲ εἰδότες τὸ ἐκβησόμενον. Πλὴν εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ, ὅταν κατ αξιωθῶμεν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, οὐ δεσμῶται γενέσθαι μόνον, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ ἕτερα πάντα ὑπο μεἶναι· οὐ γὰρ ἄμισθον τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Οὐκ ήνα ἔσχετο δὲ ἡ σύνοδος κοινωνῆσαι Ἰωάννῃ, ἀλλ' ἐνίστα επι λέγουσα· Ἰδοὺ τὰ σώματα, ἰδοὺ αἱ ἐκκλησίαι, Εδώ αἱ πόλεις, έξουσίαν ἔχετε· ἡμᾶς κοινωνῆσαι ἀδύνατον τοῖς ἀνατολικοῖς, ἂν μὴ λυθῇ τὰ κατασκευασθέντα ἐκ τῆς αὐτῶν συκοφαντίας κατὰ τῶν συλλειτουργῶν ἡμῶν, ὁμολογήσωσι δὲ καὶ τὴν πίστιν όρ θήν. Καταγινώσκονται γὰρ τὰ Νεστορίου, καὶ λα λοῦντες, καὶ φρονοῦντες, καὶ ὁμολογοῦντες. Η πᾶσα οὖν ἔνστασις ἐν τούτοις. Εὐχέσθωσαν ὑπὲρ ἡμῶν πάντες οἱ ὀρθόδοξοι. Ως γάρ φησιν ὁ μακάριος Δα Εἰδ· «Ἐγὼ δὲ εἰς μάστιγας ἕτοιμος.» Τῷ ἁγιωτάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ καὶ ἀρχιερουργῷ Κυρίλλῳ ο Αλύπιος πρεσβύτερος τῶν Ἀποστόλων, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν καταξιώσει ὺ ὁ Θεὸς πρώ τον τοῖς τῆς ἀγάπης ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν τὴν θεοφιλή η καὶ ἁγίαν σου κεφαλήν, τῆς ὁμολογίας τὸν τοῦ μαρτ τυρίου στέφανον φέρουσαν. Σὺ γὰρ, ἁγιώτατε Πάτερ, τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων ὁδὸν ἐγρηγόρῳ τῷ ὄμματι 4 περιεπάτησας, καὶ τοὺς χωλαίνοντας • ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις ὀρθοποδεῖν πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐδίδαξας· σὺ τὴν παῤῥησίαν τοῦ Ἠλία ἐνεδύσω, καὶ τὸν ζῆλον του Φινεές μόνος ανείληφας· σὺ τὸ δυσσε Εἰς στόμα τοῦ ἰοβόλου δράκοντος ἐνέφραξας· καὶ τὸν πολυφάγον Βήλ κατέστρεψας· καὶ τὴν μάταιον ἀρχιεπισκόπῳ Κυρίλλῳ. ἂν καταξιώσῃ. φοροῦσαν. ὁ ἐγρηγόρῳ ἔμματι. ο χωλεύοντας.
col. 147–148page 68 of 186
Epistola XXIXEpistola XXX
PG 77:147προστασίαν, ἀργὴν καὶ ἀνίσχυρον 6 κατέστησας καὶ τὸ κατασκεύασμα τῆς χρυσῆς εἰκόνος νεκρόν γε νέσθαι ἐποίησας. Καὶ ποῖον στόμα, μύρων ἀπογέμον πνευματικῶν, δυνήσεται φθέγξασθαι τοῦ ζήλου τοῦ σοῦ τὰ ἐγκώμια; ὁπότε ἴσος ἐγένου τοῦ μακαρίου Θεοφίλου τοῦ σοῦ θείου μιμητής· ἀλλὰ καὶ τὸ μαρ τύριον τοῦ μακαρίου ᾿Αθανασίου ἐνεδύσω Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος τῶν ἀνόμων αἱρετικῶν τὰς συσκευὰς ὡς σπιλάδας ἐξέφυγε, ταῖς προσευχαῖς ἀπωσάμενος, οὕτω καὶ ἡ σὴ ἁγιωσύνη τὰς συσκευὰς τοῦ ἀνόμου ὥσπερ λαίλαπας ἀσθενεῖς κατεκοίμισας 1, τῷ καθαρῷ τῆς συνειδήσεως βίῳ. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ μακάριος ὁ ᾿Αθανάσιος μετὰ πολλὰς καὶ τὰς ψευδεῖς ἐπαγγελίας τὰς ὑπὸ αἱρετικῶν αὐτῷ προσγενομένας, Φώλους '. Ει ἡ αὐτοῦ ἐλπίδα διὰ 1 χρημάτων αὐτῷ ἐπιγενομένην, απέδειξε, καὶ ἀλλοδαπὴν οἰκῆσαι κατεδέξατο ἐξορία, λόγῳ, τῶν τότε κρατούντων τοῦτο κατασκευασάν των· καὶ ὅσον ἔσπευδον τὰ μιαρὰ ἐκεῖνα στόματα πλέκειν ψευδῆ ἐγκλήματα, τοσούτῳ καθαρώτερος καὶ λαμπρότερος ἀνεδείκνυτο τῇ μακροθυμία, δια λάμπων τούτοις τοῖς πλεονεκτήμασι. Καὶ τούτοις τοῖς ἄθλοις τὸν στέφανον τοῦ μαρτυρίου ἑαυτῷ πλέ ξας, τὸ ὁμοούσιον ἔστησε, καὶ τὴν ᾿Αρείου κακοδοξίαν κατεπάτησε, καὶ τὴν ὀρθοδοξίαν ἀνέστησε, καὶ τὸν ἅγιον τοῦ εὐαγγελιστοῦ Μάρκου θρόνον ὕψωσεν· οἷς καὶ αὐτὸς χρησάμενος, κατόπιν ἐκείνου τοῦ ἁγίου περιεπάτησας. Εὔχομαι τοίνυν, ἁγιώτατε Πάτερ, καταξιωθῆναι αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν τὸ ἅγιόν σου πρόσωπον, καὶ κρατῆσαι σῶν γονάτων, καὶ ἀπολαῦσαι μάρτυρος, ἐν καιρῷ εἰρήνης τους στεφάνους ἀναδησαμένου. "Απαντα δὲ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ὡς ἐπαῤῥησιασάμεθα, θαρσήσαντες τῇ σῇ προσευχῇ, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ ὅσα ἐποιήσαμεν, λέξει ὁ ἀγα πητός διάκονος Κανδιδιανός, ὃς καὶ τὰ γράμματα τῆς ἐμῆς βραχύτητος ἐπιδίδωσι τῇ σῇ ἁγιωσύνη. Προσαγορεύω πᾶσαν τὴν ἁγίαν σύνοδον τῶν ἀναδησαμένων τὸν στέφανον τοῦ μαρτυρίου μετὰ τῆς σῆς ὁσιότητος. Εῤῥωμένος, εὔθυμος, ἐν Κυρίῳ διαπρέπων, ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ τῆς ἀληθείας χαρισθείης ἡμῖν ἀπὸ Θεοῦ. τος. τὴν διά. Τῷ θεοφιλεστάτῳ καὶ εὐλαβεστάτῳ συλλειτουργῷ Κυρίλλῳ, Μαξιμιανὸς ἐπίσκοπος ἐν Κυρίῳ χαί ρειν. Πεπλήρωταί σοι τὰ τῆς ἐπιθυμίας, Θεοφιλέστατε ἤνυσταί σοι ὁ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας σκοπός· εἰς πέρας ἐλήλυθεν ὁ ὑπὲρ εὐσεβείας πόθος. Θέατρον ἐγένου διά. 5 καὶ ἀρχὴν, ἀνίσχυρον. ἡ ἀνεδήσω· καὶ καθάπερ ἐκεῖνος. ' κατεκοίμισε.· ἡ μακαριώτα Ισ. πολλά.
col. 149–150page 69 of 186
PG 77:149καὶ ἀγγέλοις, καὶ ἀνθρώποις, καὶ πᾶσι τοῖς τοῦ Χρι στοῦ ἱερεῦσιν. Οὐ μόνον ἐπίστευσας εἰς Χριστὸν, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἔπαθες. Μόνος ἄξιος ἐκρί θῆς τῶν τοῦ Χριστοῦ παθημάτων, καταξιωθεὶς τὰ στίγματα αὐτοῦ ἐν τῷ ἰδίῳ σώματι βαστάσαι. Ωμο λόγησας αὐτὸν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων ώμολογή θης παρ' αὐτοῦ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρὸς ἐπὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων 1. Ανεδήσω τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας στεφάνους· πάντα ἴσχυσας ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί σε Χριστῷ· ἐταπείνωσας τὸν Σατανᾶν διὰ τῆς ὑπομονῆς, κατεγέλασας κολαστηρίων· ἐπάτησας θυμὸν ἀρ χόντων· λιμοῦ κατεφρόνησας. Έσχες γὰρ τὸν ἄρτον, τὸν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατελθόντα, καὶ ζωὴν δεδωκότα τοῖς ἀνθρώποις, τὴν ἄνωθεν. Ἐπεὶ τοίνυν οὐδὲ ἡμεῖς ἀπελείφθημεν τούτων, τὰ μὲν αἰσθητῶς παιδευόμενοι ἐνταῦθα, τὰ δὲ ἐν τῇ ἀκοῇ τῆς θλίψεως τῆς περὶ ὑμῶν, πρὸς τὰς ἀρχὰς ἀντικαταστάντων, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, παρ ἤχθημεν δὲ εἰς τὴν ἀρχιερωσύνην τῆς μεγαλοπόλεως, καταξίωσον, θεοφιλέστατε, εὐχαῖς τε ἡμᾶς ὑποστηρίζειν, καὶ συμβουλαῖς στοιχειοῦν, καὶ πάσῃ περι ἡμᾶς κεχρῆσθαι εὐνοίᾳ, ὥστε πληρωθῆναι καὶ ἐφ' ἡμῖν τὸ γραφικὸν ῥητόν·. Αδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις οχυρά.» Αληθῶς γὰρ ἡ πνευματικὴ ἀγάπη πόλις ἐστὶν ὀχυρά, οὐ δυναμένη καταγωνισθῆναι, οὔτε πολιορκηθῆναι ὑπὸ τοῦ δια βόλου, οὔτε ὑπωρυγαῖς, οὔτε ὑπερβάσεσιν. Οὔτε γὰρ εἴχει ταῖς ἐλεπόλεσι τοῦ Σατανᾶ, διὰ τὸ παρὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ φυλάσσεσθαι, Χριστοῦ, τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος, καὶ τὰ αἰώνιά σοι ἀγαθὰ ἑτοιμάσαντος, τοῦ εἰρηκότος·. Ὅστις οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου άξιος, ο Άξιος οὖν ὑπὸ τοῦ Δεσπότου Χριστού φυλάσσεσθαι, Χριστοῦ τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος, διὰ τὸ = λαβεῖν τὸν σταυρὸν καὶ ὁ ἀκολουθῆσαι αὐτῷ γενόμενος, μὴ ἀμέλει τῆς περὶ ἡμῶν πρὸς τὸν Δε σπότην Χριστὸν πρεσβείας, τὰ δὲ ἀδελφικὰ κατορθώματα, οἰκεῖα προτερήματα λογιζόμενος. Έρρω μένος ἐν Κυρίῳ, ὑπερεύχου μου, θεοφιλέστατε καὶ ἀγιώτατε ἀδελφὲ καὶ συλλειτουργέ. δ' ΧΧΙΧ). Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτων συλλειτουργῷ τ Μαξιμιανή, Κύριλλος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Πρέπον, οἶμαι, καὶ νῦν εἰπεῖν, τῆς σῆς τελειότητος τὴν πολύευκτον ἡμῖν λαχούσης ἱερωσύνην' «Εύα φρανθήτω ὁ οὐρανὸς ἄνωθεν· χαιρέτω δὲ ἡ σύμπασα 1 παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν ἀγγέλων, ο υμετέρας πρός. ο του. Ο σταυρὸν αὐτοῦ, κα!.
col. 151–152page 70 of 186
Epistola XXXI
PG 77:151γῆ, καὶ βοάτω μετ᾿ εὐφροσύνης, ο κατὰ τὴν τοῦ ) βεβαίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ομολογοῦμεν τοί προφήτου φωνήν. Οὐ γὰρ ἔτι στόμα λαλοῦν μεγάλα, τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν κατεπαίρεται δόξης· οὔτε μὴν ὁ τοῦτο δρᾷν ςἰωθὼς, τὸ κέρας εἰς ὕψος ἐπαίρει, καὶ ἀδικίαν λαλεῖ κατὰ τοῦ Θεοῦ, τὸν ἀγοράσαντα ἡμᾶς Δεσπότην ἀρνούμενος. «Εξεπρίατο γὰρ ἡμᾶς Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὁ εἷς τε καὶ μόνος, καὶ ἀληθῶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐ φθαρτοῖς, ἀργυρίω, ἢ χρυσίῳ, τεθεικὼς δὲ μᾶλλον ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἑαυ τοῦ ψυχὴν, καὶ ὡς ἄμωμον ἱερεῖον ἑαυτὸν προσκομίσας εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· καὶ δοὺς ἀντάλλαγμα τῆς πάντων ἡ ζωῆς τὸ ἴδιον αἷμα. Καὶ γὰρ ἦν ἀπάντων ἀξιώτερος, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν, εἰ καὶ γέγονε καθ᾽ ἡμᾶς τέλειος ἄνθρωπος ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, οὐ τροπήν, οὐκ ἀλλοίωσιν, οὐ τὴν θρυλλουμένην ἀνάχυσιν ὑπο μείνας, οὐ φυρμόν, οὐ μετάστασιν τὴν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν· μεμενηκὼς δὲ μᾶλλον καὶ ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς ἀν θρωπότητι τοῦθ᾽ ὅπερ ἦν. Πεπίστευται δὲ, καὶ ἔστιν ἀληθῶς ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος Λόγος τοῦ Πατρός. Φέρε τοίνυν, ὡς ἀπὸ γλώττης μιᾶς καὶ θεοφιλούς διανοίας, τῆς ὀρθῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν αὐτῷ προσφέρωμεν, λέγοντες μετὰ τοῦ μακαρίου Βαρούχα Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εξευρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης· καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακώβ, τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ, τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.» Οὐ γὰρ ἕτερος μὲν ἦν Υἱός τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ πρὸ παντὸς αἰῶνος καὶ χρόνων, ὁ δι᾿ οὗ τὰ πάντα παρα ήχθη πρὸς γένεσιν, ἕτερος δὲ πάλιν ὁ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου κατὰ σάρκα γεγεννημένος· ὁ αὐτὸς δὲ μᾶλλον σπέρματος ᾿Αβραὰμ ἐπιλαβόμενος, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύ λου φωνὴν, καὶ παραπλησίως ἡμῖν μετεσχηκώς απ ματος καὶ σαρκὸς, ὁμοιωθεὶς δὲ κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡμῖν, δίχα μόνης ἁμαρτίας. Εψυχῶσθαί γε μὴν ψυχῇ νοερά προσομολογοῦμεν τὸ ἑνωθὲν αὐτῷ κατὰ ἀλήθειαν σῶμα. Οὐ γὰρ ταῖς τοῦ φρενοβλαβούς Απολιναρίου προσκείμεθα δόξαις. Αναθεματίζομεν δὲ, φρονοῦντες ὀρθῶς, Ἀπολινάριον τε καὶ "Αρειον, καὶ Εὐνόμιον, καὶ σὺν αὐτοῖς Νεστόριον. Τὴν γὰρ ἄνωθεν ἡμῖν παραδοθεῖσαν πί στιν, ὡς ἄγκυραν ἔχομεν τῆς ψυχῆς ἀσφαλῆ τε καὶ νυν, ὡς ἔφην, ἕνα, καὶ μόνον, καὶ ἀληθῶς Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν τὸν αὐτὸν εἰδότες καὶ Θεὸν καὶ Λόγον ἐκ Πατρός, καὶ ἄνθρωπον ἐκ γυναικός· καὶ ὑπὲρ νόμον ὡς θεὸν, καὶ ὑπὸ νόμον διὰ τὸ ἀνθρώπινον· ἐν ἀξιώματι τῷ Δεσποτικῷ κατὰ φύσιν, καὶ ἐν δούλου μορφὴ διὰ τὴν οἰκονομίαν. Ταύτην ἡμῖν παρέθεντο τὴν παράδοσιν καὶ λόγοι Μωσαϊκοί, καὶ προαγορεύσεις προφητικαί. καὶ αὐτοὶ δὲ πρὸς τούτοις οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ το ν ἡμετέρας.
col. 153–154page 71 of 186
PG 77:153ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου, καὶ μὴν καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν γεγονότες ἅγιοι Πατέρες· οἳ καὶ γεγόνασι φω στῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντας· ὧν ἀνα θεωροῦντες τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, τὴν πίστιν ἀπομιμούμεθα, τοῦτ᾽ ἔστι, τὰ αὐτὰ καὶ φρονεῖν αὐτ τοῖς, καὶ λαλεῖν σπουδάζομεν, κατ' οὐδένα τρόπον Έξω φέρεσθαι τῆς εὐσεβείας ἀνεχόμενοι τρίβου. μεμνήμεθα γὰρ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς βοώσης" Ορ θὰς τροχιάς ποίει σοῖς ποσί· καὶ τὰς ὁδούς σου κατα εύθυνε.» Οἱ μὲν γὰρ τὰς ὀρθὰς τιμῶντες τροχιάς, κατὰ σκοπὸν τρέχουσιν, εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως ἐν Χριστῷ· οἱ δὲ τῆς ἀποστολικῆς καὶ εὐ αγγελικής παραδόσεως ἀλογήσαντες, καὶ τὴν νεωτέραν, καὶ ἀνωφελῆ, καὶ καταγέλαστον ὡς ἀληθῶς τῆς ἑαυτῶν διανοίας τιμῶντες εὕρεσιν, ἀκουέτωσαν παρὰ πάντων· ι Μὴ μέταιρε 4 όρια αἰώνια, ἃ ἔθεντο οι πατέρες σου.· Οὐ γὰρ ἀστεία τῶν τοιούτων ἡ ὁδός καμπύλαι δὲ μᾶλλον αἱ τροχιαὶ, καὶ εἰς πέταυρον δου, καὶ παγίδα θανάτου κατακομίζουσαι. Καί μοι δοκεῖ σοφὸς ὢν ἄγαν ὁ Σολομών, ἀσέμνῳ γυναικὶ τὸ ἑκάστης τῶν αἱρέσεων περιθεῖναι πρόσωπον, εἶτα περὶ αὐτῆς εἰπεῖν, ὡς χρὴ παραιτεῖσθαι, καὶ φεύγειν τὴν τοιαύτην γυναῖκα, ἥτις ἐστὶν θήρευμα, καὶ σα γένη ο καρδία αὐτῆς, δεσμὸς εἰς χεῖρας αὐτῆς. Ὁ ἀγαθὸς πρὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ἐξαιρεθήσεται ἡ ἀπ' αὐτῆς· καὶ ὁ ἁμαρτάνων, συλληφθήσεται ἐν αὐτῇ. ᾿Αλλ' ἐξῃρήμεθα μὲν ἡμεῖς τῆς τοῦ θηρεύοντος ἀπλήστου παγίδος· σεσώσμεθα δὲ διὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ· ἦν καὶ Θεὸν εἶναι πιστεύοντες, ὁμολογοῦντες δὲ Θεοτόκον καὶ τὴν κατὰ σάρκα τεκοῦσαν αὐτὸν, αὐτῷ πρόσιμον ", λέγοντες· ο Ζω σεις ἡμᾶς, καὶ οὐ μὴ ἀποστῶμεν ἀπὸ σοῦ· καὶ τῷ ὀνόματί σου ἐξομολογησόμεθα εἰς τοὺς αἰῶνας. ο Απάντων δὲ τούτων ἡμῖν τῶν τριποθήτων ἀγαθῶν γέγονε πρόξενος ή θεία τε καὶ ἀπόρρητος, καὶ ἄνωθεν ψῆφος, καὶ ἡ τοῖς ἄνωθεν νεύμασι συντρέχουσα γνώμη τοῦ εὐσεβεστάτου καὶ φιλοχρίστου βασιλέως. Επρεπε γὰρ τῇ γαληνότητι αὐτῶν ', μὴ μόνον Ερατούς και ταπαλαίειν ἐχθροὺς, ἀλλὰ γὰρ πρὸς τούτῳ καὶ ἀσ ράτους, καὶ βαρβαρικὰς μὲν συνθραύειν φάλαγγας, ἀπράκτους δὲ καὶ τὰς τοῦ διαβόλου δυστροπίας ἀπο τελεῖν, καὶ τοῖς εἰς Χριστὸν πιστεύουσιν διὰ τῆς σῆς θεοσεβείας πρυτανεύειν τὴν ἀσφάλειαν. Ὁ μὲν γὰρ εἰκῇ βατταρίζων ἐν ἐκκλησίᾳ *, καὶ ταῖς κατὰ Χρι στοῦ δυσφημίαις ἀκρατὲς ἀνοίγων τὸ στόμα, τῆς ράς τε καὶ θείας ὑπεχώρησεν αὐλῆς, ἀντανέφυ δὲ, καὶ ἀνεβλάστησεν ἡ τή τελειότης, ὡς φυτόν εἰρήνης, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ξένιον δὲ καὶ τοῦτο βασιλέως εὐσεβοῦς λαμπρόν, προηγουμένης, ὡς ἔφην, τῆς ἄνωθεν ψήφου. Συνηδόμεθα τοίνυν καὶ ὑμῖν, τοῖς τὴν ὀρθὴν καὶ ἀμώμητον ἔχουσι πίστιν. Εγήγερται γὰρ ἱερουργὸς ἀνὴρ, ὃν ἴστε, καὶ χρόνος ὑμῖν παρ ἔθετο μακρός· καὶ αὐτὴ δὲ τῶν πραγμάτων ἐστεφάνωσεν ἡ πεῖρα· ἀνὴρ ταῖς εἰς ὑμᾶς ἀγαθαίς φροντίσι ο μεταίρετε. ' ὑμῶν. • σαγῆναι.· Κυρίου ἐξαιρεθήσεται, η προσίεμεν. ' αὐτοῦ. * ἐκκλησίαις,
col. 155–156page 72 of 186
Epistola XXXII
PG 77:155μακρούς δαπανήσας χρόνους, καὶ τὴν οὕτω πάνσεμνον πολιὰν ἐξηνθηκώς. Έδει γάρ, ἔδει, ταῖς ἐξαιρέτοις μάλιστα τοῦ Σωτῆρος ἀγέλαις σοφόν τε καὶ ἐπιστήμονα δοθῆναι τὸν ἐπιστάτην, ποιμενικῆς εὐτεχνίας ἐπίμεστον ἔχοντα τὸν νοῦν, ἐν νομῇ ἀγαθῇ, καὶ ἐν τόπῳ πίονι κατανέμειν εἰδότα, δεδοκιμασμένον δὲ διὰ πραγμάτων, ὡς πιστὸν, καὶ γνήσιον οικονόμον. Τοὺς μὲν γὰρ οὕτω ζῆν ειωθότας καὶ προσίεται Χριστός, καὶ λόγου παντὸς ἀξιον, τοὺς δὲ μὴ τοιούτους ἐξίστησι τῆς ἐγχειρισθείσης αὐτοῖς οἰκονομίας. Καὶ τοῦτο ἔστιν ἀληθὲς ἰδεῖν ἐξ ν αὐτῶν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. Εφη γάρ που Θεὸς πρὸς τὸν μακάριον προφήτην Ησαΐαν: Πορεύθητι 2 εἰς τὸ παστοφόριον πρὸς Σω μανε τὸν ταμίαν, καὶ εἶπον αὐτῷ· Τί σὺ ὧδε, καὶ τί σοι ἐστιν ὧδε; Ἰδοὺ Κύριος Σαββαώθ ἐκβαλεῖ καὶ ἐκτρ! ψει άνδρα, καὶ ἀφελεῖ τὴν στολήν σου, καὶ τὸν στέφανον σου τὸν ἔνδοξον, καὶ ῥίψει σε εἰς χώραν μεγάλην, καὶ ἀμέτρητον “, καὶ ἐκεῖ ἀποθανῇ, καὶ ἀφαιρεθήσῃ ἀπὸ ὰ τῆς οἰκονομίας σου, καὶ ἐκ τῆς συστάσεώς σου « Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καλέσω τὸν παῖδά μου Ελιακείμ, τὸν τοῦ Χελκίου, καὶ ἐνδύσω αὐτὸν τὴν στολήν σου, καὶ τὸν στέφανόν σου δώσω αὐτῷ, καὶ τὴν οἰκονομίαν σου δώσω εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ· καὶ ἔσται ὡς πατὴρ τοῖς ἐνοικοῦσιν ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ τοῖς ἐνοικοῦσιν ἐν Ἰούδα· καὶ δώσω τὴν δόξαν Δαβὶδ αὐτῷ, καὶ ἄρξει, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἀντιλέγων· καὶ στήσω αὐτὸν ἄρχοντα ἐν τόπῳ πιστῷ· καὶ ἔσται εἰς θρόνον δόξης τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· καὶ ἔσται πεποιθὼς ἐπ' αὐτὸν πᾶς ἔνδοξος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ παι τρὸς αὐτοῦ, ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου· καὶ ἔσονται ἐπικρεμάμενοι αὐτῷ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Τάδε λέ γει Κύριος Σαββαώθ· Κινηθήσεται ὁ ἄνθρωπος 1 ὁ ἐστηριγμένος ἐν τόπῳ πιστῷ, καὶ πεσεῖται, καὶ ἀφαι ρεθήσεται ἡ δόξα ἡ ἐπ' αὐτὸν, ὅτι ὁ Κύριος ἐλάλησεν.» Αγαπᾷ τοίνυν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τὸν πιστὸν ἀληθῶς, καὶ γνήσιον οἰκονόμον· τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον, ὡς βέβη λον, ἀποστρέφεται. Συγκροτήσει δὲ ὅτι τὴν σὴν ὁσιό τητα, καὶ τοῖς ἄνωθεν εὐφρανεῖ χαρίσμασι πλουσία χειρί, τεθαρτήκαμεν ἵνα τὸν τῆς ἀληθείας ὀρθοτομοῦσα λόγον, καὶ τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων ἰχνηλατοῦσα πίστιν, εὐδόκιμος διαμείνῃ διὰ φειδοῦς τε καὶ εὐμενείας τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ· δι' οὗ, καὶ μεθ᾽ οὗ, τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων Αμήν. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· ὅτι σε ἡ δ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Εῤῥῶσθαί σε, καὶ μνημονεύειν ἡμῶν, τῷ Κυρίῳ εὔχομαι, εὐλαβέστατε καὶ θεοφιλέστατε ἀδελφέ. 80 ΧΙΙΙ, 15-25. ἰδεῖν ἀληθέστατον ἐξ. * πορεύου. ο Σουάν ἢ Σουνάν. σεις σου. τ' ἄνθρωπος. 6 σε η. ὁ δὴ Κύριος ἐκβαλεῖ.· ἄμετρον. ὁ ἐκ, ο στά
col. 157–158page 73 of 186
Satisfactum nobis est iterum et ipso experimento tatis. Congaudens igitur universis Ecclesiis et po cognovimus, quia veritas vivit et vincit, secundum sancti vocem; resistit autem ei omnino nihil: est autem sic validissima, ut insurgat adversus omnes inimicos, et resistentium sibi virtutem solvat. Ecce enim, ecce false quidem loquentium ora obstruxit, et illicitarum blasphemiarum caligo cessavit; re splenduit autem veritatis dogmatum pulchritudo, ordinato episcopo secundum decretum Dei atque concilium per sanctitatem vestram reverendissimo et Dei cultore Maximiano, quem etiam et longa ætas ornavit non in desidiis et deliciis constitutum, sed in laboribus et virtute; et qui multa rerum decoratus est cura pro veritate et dogmatibus pie pulis ibidem constitutis, merito proclamabo: ‹ Be nedictus Dominus, quia risitavit, et fecit redem ptionem plebis suæ ". › Non enim poterat dormi tare sic bonus pastor, ut etiam suam animam poneret pro ovibus "; et semper salvificare sciens, malignam quidem bestiam a sacra et divina aula [f. caula] repulit, sapientissimum autem et totius virtutis insignem præceptorem elegit, quem etiam credimus decorari in omni bono, et venerabili at que præcipua virtute pollentem, gubernare sub sua manu populum constitutum. Incolumes vos esse in Domino, et nostri memores, oramus, charissimi et desideratissimi. Theodosius imp., jam a Cœlestino papa monitus, ad procurandam Ecclesiæ pacem Aristolaum tribunum miserat, qui Ephesina synodi decretis insistens Antiochiæ et Alexandriæ unionis opus perurgeret. Joannes, acceptis mandatis, synodum cogit primum Antiochiæ, tum Beraa, apud Acacium episcopum, qui totius synodi nomine a Cyrillo postulaverat ut, solo symbolo Nicæno tanquam regula fidei agnito, sua scripta contra Nestorium edita retractaret. His autem Cyrillus acquiescere noluit et Acacio respondens, de tota agendi ratione Orientalium conquestus, fidem suam plene purgat ac tanquam pacis incundæ conditionem exigit ut Nestorii depositionem ratam habeant ejusque dogmata damnent. 99* Domino meo dilectissimo fratri et commi- vocum novitatibus ejus producentes contrariam ve nistratori Acacio, Cyrillus, in Domino salutem.. Decentem se etiam nunc curam suscepit sanctitas tua. Intentio est enim illi secundum bonam volun tatem Salvatoris omnium nostrum Dei ut conjun gantur Ecclesiæ, et ut de medio quædam fiat pusil lanimitas, persuadeantur vero hi qui debent unani mes esse, atque omne quod contristat auferatur, et ea quæ disrupta sunt, charitatis vinculis restrin gantur. Sed, sicut videtur, nonnulli eorum qui illic sunt videntur quidem putari ad superficiem clare injungere ad usque tuæ perfectionis intentionem, aut ipsam vero latent, aut quasi celare se studentes efficiunt. Ea namque agere expetunt quæ fieri non queunt. Quid aliud est nisi rebus ipsis reclamare quod pacis faciendæ non habeant voluntatem? Et hæc dico epistolam relegens a tua perfectione trans missam, per quam didici expetere illos ut omne conscriptum et omnis epistola quæ ante synodum peracta est adjudicari aut abjurari a nobis debeant, consentiri autem rectæ fidei symbolo quod defini tum est secundum tempus a sanctis Patribus in magna Nicæna synodo. Ego vero, quoniam sanctum quidem illud symbolum sufficit ad omnem scientiam bonam, et de illo nihil omnino est, dicam utique atque consentiam, etiamsi aliquibus aliis hoc sapere minime videar aut dicere. Admiratus vero sum il Jud. Nestorio enim retortas ¡Has et abominandissi mas eructante voces contra omnium nostrum Salva torem Christnm, et hoc coram Ecclesia, scripsimus quæ scripsimus, contradicentes scillcet, et pollutis "Luc. 1, 68. * Joan. x, 15. ritatem. Et per gratiam Dei omnes ipsis intenden tes, plures quidem mirati sunt, et recto intellectu honoraverunt quæ a nobis dicta sunt contra eum. Sed nescio quid hi qui nunc debent anathematizare polluta illius dogmata et ab illius impietate semet ipsos alienos efficere, ad omne contrarium studium convertentes, exterminari quærunt quæ adversus eum scripta sunt. Quam rationem, quæso, id ha bet? Intelligit enim sanctitas tua quantam res ha beat incongruitatem, si nos quæ pro recta fide scripsimus, quoniam nostra sunt, abnegemus, imo potius accusemus piam fidem. Ergo si se illa contra Nestorium recte non habent, sive quæ contra per versa ejus dogmata scripta sunt, sine causa deposi tus est; imo magis et ille quidem forsitan recte sa pit. Erravimus autem nos, non ei consentientes, imo qui jam scripsimus his quæ dixit adversa. Et certe Nestorii multi feruntur codices omnia con fundentes et perturbantes Ecclesias. Deinde quo modo nos ea quæ contra ipsum sunt scripta delebi mus, quæ forsan aliquibus juvamen vel breve con tigit efficere? Pervidet igitur tua, quæ omni sa pientia est plena, perfectio quia rem impossibilem quærunt et tantum longe sunt a voluntate mitigandi interjacentem discordiam ut eam reducant ad prin cipium contentionis illius quæ narrari non potest. Cur enim non potius ad Ephesinam metropolim ve nientes cum synodo unum protulere decretum con tra eum qui talia et tanta impie prædicavit? Nam si vel modicum tardaverant, quid prohibebat ut Ex Synodico adv. trag. Irenæi, c. 56. Vide etiam c. 53, 54, 58, 60, 61, 62, 108. Apud Mansi tom. V.
col. 159–160page 74 of 186
secutus sit illud, altera vero quædam et dogmatibus Ecclesiæ peregrina insane auribus insonuerit popu lorum. Actum est igitur in Epheso super hoc pro prium cominentum gestorum, confirmante synodɩ expositam fidem a trecentis decem et octo Patribus nostris qui circa suum tempus in Nicæa congre gati sunt. Et direxi hoc, ut tua sanctitas beue co gnoscat. Quia enim recte se atque irreprehensibiliter habet, clare ipsa lectio docet. Adjecimus vero et sanctorum beatorumque Patrum testimonia, ut sciant adeuntes quomodo intellexerint illi fidei symbolum qui et nos ipsos mysteriis imbuerunt. Igitur olim tam hoc ab omnibus facto, quare non magis et ipsi consentiunt? Si enim quod omnibus placuit ab omnibus confirmetur, obtinebit omnino pax, dum omnino a nullo ei fuerit contradictum. Igitur et si nimis plura et valde pessima contra nos ab eis facta sunt, et omnis species adversa humani tati tentata est, sed considerantes quia Deo ac piissimo amicoque Christi imperatori (placitum), et ipsum vero quod Ecclesiis utile est, et tuæ san ctitatis admonitiones omni reverentia dignas haben tes, consequenter ut fratribus dimittimus quæ in nos commiscrunt. Illud autem potius quærimus quod omnibus videtur bene recteque se habere. Complacet vero etiam Deo amicissimo imperatori ut consentiant depositioni Nestorii, anathemati zantes ejus blasphemias et polluta dogmata. Et nihil ultra residuum est ut contentio de medio auferatur. Recipient enim semetipsas Ecclesiæ invicem, Christo eis donante præmium pacis. Nec vero sim pliciter quidem alienantium et inconsideratorum contra nos evomant verba, ea quæ sunt Apollinarii vel Arii sive Eunomii me sapere diffamantes, sicut in Epheso conscripserunt. Ego per gratiam Salvato ris semper fui et orthodoxus, nutritus vero sum et inter manus orthodoxorum patris. Et neque illa quæ sunt Apollinarii sapui unquam: absit! nec ea quæ alterius cujuslibet hæretici. Imo vero anathe matizo illos. Neque enim inanimatum dico Christi corpus. Confiteor vero quod animatum sit anima rationali. Et neque confusionem vel confermenta tionem vel refusionem factam confirmo, sicut aliqui commentaria inspicientes gestorum satisfacerent eis oblitteraverit, et secundum nullum quidem modum quæ legitime fuerant facta, et consentirent, sicut dixi, recto et quod increpari non debet decreto cunctorum? Sed e contra, nec Dominum cogitantes, neque causam pro qua congregati sunt (non enim de communi quacunque causa sermo erat, sed de fide, per quam mundum salvavit Deus et Pater), om nem cruditatem et omne fraternum odium in nobis ostenderunt, tam sanctam et universalem synodum excommunicatione injuriantes, et hoc absque judi cio, quam etiam velut immitti dextera gladium sæ vitiæ intingentes in me ac reverentissimo episcopo Memnone. Ponamus enim quia secundum veritatem et transit nos aliquid quod ad rectitudinem dogma tum pertinet, aut circa alios modos subjecti aliqui bus culpis eramus sive peccatis, non oporteret dignos fieri prius sermone colloquii? Atqui dum certe omnes sustinuerimus Nestorium, dum trien nale tempus blasphemando consumeret, et nobiscum vero sanctitas tua et omne concilium, fecimus abdu cere quidem illum ab eis, transformare autem po tius ad illa dogmata quæ ad rectitudinem verita temque respiciunt. Dum vero persisteret, et multo deteriora verbo laberetur adversus gloriam Christi et in ipsa Ephesiorum metropoli, de reliquo tan quam incurabili languore detentum sancta synodus removit a sacerdotio. Volo autem tuam sanctitatem utile aliquid commemorare, quod ad præsens pertinet tempus. Quando enim in magna Constanti nopoli sancta vestra synodus congregata est, tunc quando Joannes est accusatus, deinde gesta sunt super eo a multis in scripto commentaria, cum ſu turum esset ut contra eum definitio proferretur, et essem ego anus astantium scio me audisse sanctitatem tuam sanctæ synodo sic dicentem Quia si scirem quod nunc, si Joanni veniam largire mur, melior fieret semetipso, et recederet a duritia et asperitate quæ in eo est, omnes vos rogassem pro eo. Admirabilis ergo etiam circa hoc iterum judi cata est sanctitas tua, quippe ut quæ dixerit veri tatem. Quid igitur oportebat sanctam synodum fa cere, quæ impoenitentem et sic pertinacem reperit illum qui rectæ fidei repugnavit? Quoniam vere di cit quia oporteat soli symbolo consentire, vel certe expositioni fidei trecentorum decem et octo, et ego dicunt; inconvertibilem vero et immutabilem sub ad hæc dico quia intentio fuft una sanctæ et uni versali synodo quæ congregata est in Ephesina me tropoli ut symbolum confirmaret, quatenus et om nes ita confiterentur et crederent ac docerent, ne que adjecto quolibet, neque detracto. Non enim est adjicere super illud, nec est auferre ab eo. Propter hoc enim et contra Nestorium decrevit sicut qui non suaserit illud, quin potius removerit atque Utile. Sic nos emendavimus. Lupus enim edi derat, ut ille, nullo sensu. Joannes. Cognomento Chrysostomus, archi episcopus Constantinopolitanus, dejectus judicio synodi habitæ in suburbio Chalcedonís quod Quer cus vocabatur. Cyrillus hanc synodum vocal Con stantinopolitanam, quia Chalcedo est vicina Con sistere secundum naturam Dei sermonem novi, et omnis passionis insusceptibilem secundum pro priam naturam. Impassibile enim est quod divinum est, et conversionis obumbrationem minime suffert. Quin potius requiescit in propriis bonis. Hæc habet vero inconvertibile, in quibus est (ejus) exsisten tia. Unum vero eumdem Christum et Dominum uni genitum Dei Filium, ipsum dico passum pro nobis stantinopoli. Ego unus astantium. Hinc discimus Cyrillum interfuisse synodo in qua sanctus Joannes Chrysosto mus excepit sententiam depositionis. Circa suum tempus. Id est, per tempora, ut alii interpretes vulgo verterunt.
col. 161–162page 75 of 186
carne secundum Scripturas, sive secundum beati dictis, qui certe subtiles perscrutatores sunt dogma Petri vocem 3. Capitulorum vero virtus contra sola Nestorii dogmata scripta est. Quæ enim ille non recte dixit ac scripsit, ipsa ejiciunt. Qui vero anathematizant atque negant ejus vesaniain, cessabunt hæc quæ a nobis scripta sunt incre pare. Videbunt enim capitulorum sensa solis il lius contraire blasphemiis. Reddita vero commu nione factaque inter Ecclesias pace, quando re scribere absque suspectione licuerit, vel eis qui illic sunt ad nos, vel nobis rursus ad eos, tunc et satisfaciemus facillime. Quæcunque omnino eorum quæ a nobis scripta sunt recte non intelliguntur a quibusdam, et hæc excandidabuntur. Satisfaciemus enim, Deo favente, non jam sicut repugnantibus, sed sicut fratribus, quia omnia recte habeant. Et eorum quæ scripsimus nos, Nestorii dogmata impu gnantes, nihil est omnino quod dissonet vel sanctis Scripturis vel certe fidei definitioni quæ exposita est a sanctis Patribus: dico autem illis qui in Nicæa suo tempore congregati sunt. Nostra igitur intentio ad pacem se habet non impetere quæ sunt defini ta, ita videlicet si Nestorii depositioni consentire voluerint et anathematizare contaminata dogmata ejus et communicare et ad concordiam venire, Christo juvante ad idem, qui est pax nostra secun dum Scripturas. Eis vero qui dicunt quia oportet ejici ea quæ contra polluta Nestorii dogmata scri psimus nullus acquiescet. Apertissime enim elingues nos esse volunt illius blasphemiis, cunctorum nun dinantes taciturnitatem. Aut forsan magis et nos persuadendos reputant ut ea quæ sunt illius sapiamus, si quæ nostra sunt abnegemus recte se atque immaculate habentia et contra illius vocum novitates stantia”. Si vero illorum qui illic sunt quidam, secundum quod eis videtur, detra bunt aliquibus, ad ea quæ nec convenit transver tentes sensus eorum, sciant quia præter omnes qui in toto orbe sunt soli hi perpetrantes sapiunt. Con senserunt enim his quæ a nobis facta sunt, atque consentiunt universi, et recte se habentibus, et tum divinorum. Et illud autem super hæc tua reli giositas cogitet, quia oportet ita componi pacein Deo amicissimorum episcoporum,ut non ulli displì ceat eorum qui per omnem Romanorum sunt prin cipatum, et universalis fiat, ne minima scissura in gentes plures alias faciat. Omnino enim non consen tient si tale aliquid fuerit factum quod non sequens videatur. Et maxime hoc cogitari oportet. Cunctis namque instantibus in Epheso, et non acquiescen tibus communicare his qui ex Oriente sunt, propo nentibus vero quia non erit prius hoc nisi suscepe rint depositionem Nestorii et anathematizaverint nobiscum dogmata ejus, quomodo, nisi hoc fuerit factum, ea quæ ad communionem pertinent stabunt? Quis autem non clamabit contra nos, dum perdide timus animas nostras, et negaverimus rectam fidem, et quæ recte dicta omnibus placuerunt nos ejece rimus, tanquam non recte sint dicta? Annon opor tet, facta pace, nos epistolas mittere his qui ubique super alios religiosissimos episcopos eminent, ut et ipsi concordes effecti reddant eis communionem? Deinde quis sit qui eis suadeat si quid factum fue rit præter quod omnibus placet, et in quo omnes institerant, ut oporteret depositum haberi Nesto rium et anathematizare insanissimam ejus doctri nam, quin potius verbositatem contra omnium no strum Salvatorem Jesum Christum? Contristatos vero nimis et intolerabiliter dolentes propter illa quæ contra me gesta sunt ab Orientalibus tam ex clero Alexandriæ quam cunctos Ægyptiaca dioecesis episcopos religiosissimos sic mitigavit dominus meus admirandissimus tribunus Aristolaus, ut mihi etiam levissimam pacis faciendæ redderet viam et omnes venirent in hujusmodi voluntatem. Et pluri mum quidem me fateor ejus admirabilitati esse debitorem, quia modo mihi sit cooperans ad omnia et competentibus rationibus quæ contristabant abo leverit. Saluta fraternitatem quæ apud te est. Te quæ nobiscum est fraternitas in Domino salutat. AD RABBULAM EDESSENUM EPISCOPum Nuntiat quod omnino non recipit propositiones quæ a Joanne Antiocheno sunt destinatæ. Piissimo et amatore Christi imperatore dirigente me dominus meus religiosissimus et optimus senex dominum meum mirandissimum tribunum nota riumque Aristolaum, Christianum virum, et pro recta fide valde certantem, ut ad pacem copularet Ecclesias, et scribente clare quod Antiochenus de beret prius.subscribere quidem Nestorii damnatio nem, anathematizare vero scelesta ejus dogmata et tunc communionem nostram quærere, scripsit ad as I Petr. iv, 1. "I Tim. vi, 20. Ex Synodico adv. trag. Irenæi, c. 108. Mansi V, episcopus Acacius incongruam quamdam proposi tionem, quasi ab Orientis episcopis, magis autem, si oportet dicere veritatem, ab eis qui ea quæ sunt Nestorii saperent: nam dum eos oporteret sequi quod congruit, et (juxta) intentionem piissimi prin cipis omniumque orthodoxorum anathematizare scelesta Nestorii dogmata, e contrario petunt vacare
col. 163–164page 76 of 186
Epistola XXXIIIEpistola XXXIVEpistola XXXV
PG 77:163ΧΧΧΙ). Εκδικοι, ληγάτοι Τοῖς ὁσιωτάτοις καὶ θεοφιλεστάτοις ἀδελφοῖς καὶ συλλειτουργοῖς Ξύστῳ, Κυρίλλῳ καὶ Μαξιμιανῷ, Ιωάννης καὶ οἱ λοιποὶ πάντες οἱ σὺν ἐμοὶ, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Καὶ σπουδὴ καὶ σκοπὸς πᾶσι τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσι, καὶ τὴν θείαν τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν πεπιστευμένοις παρὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ τὸ ἐν ὀρθῇ πίστει διαπρέπειν, οὕτω τε διδάσκειν τοὺς ὑπὸ χεῖρα λαούς. Οὕτω τοίνυν ἔχοντος τοῦ πράγματος κατὰ τὸ παρῳχηκὸς ἔτος ἐκ θεσπίσματος τῶν εὐσε βεστάτων καὶ φιλοχρίστων βασιλέων, ἁγία σύνοδος θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων συνήχθη κατὰ τὴν Ἐτε σίων μητρόπολιν, τῆς κατὰ Νεστόριον ὑποθέσεως χάριν· οἳ καὶ συνεδρεύσαντες ἅμα τοῖς ἀποσταλεῖσιν ἐκδίκοις παρὰ τοῦ τῆς μακαρίας μνήμης Κοιλεστίνου, τοῦ γενομένου ἐπισκόπου τῆς ἁγίας Ῥωμαίων Ἐκε κλησίας, ψήφῳ καθαιρέσεως ὑποβεβλήκασι τὸν μνη μονευθέντα Νεστόριον, ὡς βεβήλῳ διδασκαλίᾳ χρώ μενον, καὶ σκανδαλίσαντα πολλούς, καὶ οὐκ ὀρθοπο δίσαντα περὶ τὴν πίστιν. Συνδεδραμηκότες δὲ καὶ ἡμεῖς, εἶτα τοῦτο γεγονός εὑρόντες, λελυπήμεθα. Ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας, διαφοράς μεταξύ γενομένης ἡμῶν τε καὶ τῆς ἁγίας συνόδου, καὶ πολλῶν μεταξὺ πεπραγμένων τε καὶ εἰρημένων, εἰς τὰς ἑαυτῶν Ἐκκλησίας τε καὶ πόλεις ὑπεστρέψαμεν, οὐ συνενεχθέντες τὸ τηνικαῦτα τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ δι' ὑπογραφῆς εἰς τὴν ἐξενεχθεῖσαν κατὰ Νεστορίου καθαιρέσεως ψῆφον. Διῃρημένων πρὸς διχόνοιαν τῶν Ἐκκλησιῶν, ἐπειδὴ τούτου μάλιστα πάντας φροντίσαι ἐχρῆν, ὅπως συναφθεῖεν, ἐκ μέσου γενομένης διχονοίας ἁπάσης, καὶ τῶν θεοσεβεστάτων καὶ φιλοχρίστων βασιλέων αὐτὸ δὲ τοῦτο γενέσθαι θεσπισάντων, καὶ εἰς τοῦτο πεπομφάτων τὸν θαυμάσιον τριβοῦνον καὶ νοτάριον Εκδικοι
col. 165–166page 77 of 186
PG 77:165Αριστόλαον, συνήρεσεν εἰς ἀναίρεσιν πάσης φιλονε:-; κίας, καὶ ὑπὲρ τοῦ τὴν εἰρήνην βραβευθῆναι ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς συνθέσθαι τῇδε ψήφῳ τῆς ἁγίας συνόδου, τῇ ἐξενεχθείσῃ κατὰ Νεστορίου, ἔχειν τε αὐτὸν καθῃρημένον, καὶ ἀναθεματίσαι τὰς δυσφήμους αὐτοῦ διδασκαλίας, διὰ τὸ τὰς παρ' ἡμῖν Ἐκκλησίας τὴν ὀρθὴν ἀεὶ καὶ ἀβέβηλον ἐσχηκέναι πίστιν, καθὰ καὶ ἡ ὑμετέρα οσιότης, καὶ ταύτην ἀεὶ φυλάττειν καὶ παραδιδόναι τοῖς λαοῖς. Συναινοῦμεν δὲ καὶ τῇ χειροτονίᾳ τοῦ ὁσιωτάτου καὶ θεοσεβεστάτου τῆς Κωνσταντινουπολιτῶν ἁγίας Εκ κλησίας ἐπισκόπου Μαξιμιανοῦ, καὶ κοινωνικοὶ πᾶσιν ἐσμεν τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην θεοσεβεστάτοις ἔχουσι σε καὶ τηροῦσι πίστιν. Αίβελλος ἐπιδοθεὶς τῷ ἀρχιεπισκόπῳ Κυρίλλῳ παρὰ Παύλου ἐπισκόπου Εμέσης, τοῦ ἀπο σταλέντος παρὰ ὁ Ἰωάννου Αντιοχείας ἐπισκόπου. Τῷ δεσπότῃ μου τῷ πάντων ἕνεκα άγιωτάτῳ, και ἐσιωτάτῳ ἀρχιεπισκόπῳ Κυρίλλῳ, Παῦλος ἐπίσκο τος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. με εὐλαβέστατοι καὶ καλλίνικοι ἡμῶν βασιλεῖς, ἢν ἄνωθεν ἔχειν ἀξιοῦσι σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν περὶ τὸ ὑπήκοον, καὶ μάλιστα περὶ τὰς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, καὶ τὴν εὐσεβῆ, καὶ εἰλικρινῆ, καὶ ὀρθὴν πίστιν, ἣν ἐκ πατέρων διεδέξαντο, ἐνδεικνύμενοι, γράμμα ἐξέπεμψαν διὰ τοῦ περιβλέπτου τριβούνου, καὶ νοταρίου Αριστολάου, πρός τε τὴν σὴν ὁσιότητα, καὶ πρὸς τὸν ὁσιώτατον καὶ ἀγιώτατον Ἰωάννην ἐπί σκοπον, καὶ πρὸς τὸν ὁσιώτατον καὶ ἀγιώτατον πα τέρα ἡμῶν Ἀκάκιον, τὸν ἐπίσκοπον τῆς Βεῤῥοιέων, τὸ κελεῦον, ὥστε συνελθόντας ἢ κατὰ πρόσωπον, ἢ κατά γνώμην, λύσιν ἡ δοῦναι ταῖς ἀνακοψάσαις δια φοραῖς μεταξὺ τῶν θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων, τῶν εἰς τὴν Ἔφεσον συνεληλυθότων, καὶ ἡμῶν αὐτῶν, καὶ ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαις τὴν τῷ Θεῷ φίλην εἰρήνην πρυτανεῦσαι, παῦσαί τε τὰς ὁσημέραι ἐγγινομένας ταραχὰς ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαις, συνθέσθαι; τε τῇ Νεστορίου καθαιρέσει, καὶ ἀναθεματίσαι τὴν φαύλην αὐτοῦ διδασκαλίαν. Δεξά μενοι οὖν τὸ εὐσεβὲς τοῦτο καὶ φιλόχριστον γράμμα ὅ τε προειρημένος ἅγιος Ἰωάννης, καὶ ὁ ἁγιώτατος ἐπίσκοπος ᾿Ακάκιος, καὶ λογισάμενοι, ὡς ἔστι πολλὰ δεόμενα τῆς κατὰ πρόσωπον ὑμῶν συντυχίας, εἰς τὸ με μακρὸν ἐντριβῆναι κ τῇ ὑποθέσει, ἀπέστειλάν με πρὸς τὴν σὴν ὁσιότητα, ὥστε συσκοπῆσαί σου τῇ ἁγιό. τητι, τίνα δὴ τρόπον τὰ τῆς εἰρήνης ὀφείλει ἀσφα λῶς διατεθῆναι, καὶ τῇ ἀρίστῃ ταύτῃ πράξει τέλος τὸ δέον, καὶ λυσιτελὲς ἐπιτεθῆναι 1. Ἐλθὼν οὖν, καὶ ὁ ἀποσταλέντες παρά. ἡ γοῦν. Η συντεθεῖσθαι. μακρὸν χρόνον ἐντριβῆναι. 1 ἐπιθεῖναι.
col. 167–168page 78 of 186
Epistola XXXVIEpistola XXXVII
PG 77:167παρεσκευασμένην ἡμέρως, καὶ εἰρηνικῶς, καὶ ὡς ἀρχιερεύσι πρέπει, διαθεῖναι τὰ ἐν χερσί. Καὶ δὲ γράμμα ἡμῖν ἐνεχείρισεν ἡ σὴ ὁσιότης περιέχον, ήνα τινα κηρυττομένην ἐκ πατέρων η διεδεξάμεθα ὀρθὴν καὶ ἀκηλίδωτον πίστιν ὁ πρῶτον ἦν ἄξιον πόνου, καὶ σπουδῆς. Ἐπειδὴ δὲ ἔδει καὶ τὰ κατὰ Νεστόριον τύπον λαβεῖν τὸν ἄνωθεν ὑμῖν δοθέντα, πεποίημαι παρὸν πρὸς παροῦσαν σου τὴν ὁσιότητα τόδε τὸ γράμμα· δι' οὗ ὁμολογῶ καταδέχεσθαι " ἡμᾶς τὴν κατάστασιν τοῦ ἁγιωτάτου καὶ ὁσιωτάτου ἐπισκόπου Μαξιμιανοῦ, ἔχειν δὲ Νεστόριον, τὸν πρὸ τούτου γεγονότα της μεγάλης Κωνσταντινουπόλεως, καθ ῃρημένον· καὶ ἀναθεματίζομεν τὰ ἐν διδασκαλίας μέρει ἀσεβῶς αὐτῷ εἰρημένα· καὶ ἀσπαζόμεθα τὴν καθαρὰν, καὶ εἰλικρινῆ πρὸς ὑμᾶς κοινωνίαν, κατὰ τὴν ἐπιδοθεῖσαν τῇ σῇ θεοσεβείᾳ παρ' ἡμῶν διὰ βραχέων περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λόγου ἐνανθρωπήσεως ἔκθεσιν. Ην καὶ ἐπήνεσας, καὶ ὡς ἰδίαν ἐδέξω πίστιν ἧς καὶ τὸ ἴσον ἐντέτακται τῷδε τῷ γράμματι. Καὶ ταύτῃ τῇ καθαρᾷ κοινωνίᾳ λύσιν διδόαμεν πᾶσι τοῖς ἐν μέσῳ παρ' ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ὡς ἐν ταρα χαῖς γεγενημένοις Ρ· καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν προ τέραν τῶν Ἐκκλησιῶν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι γαλήνην. συντυχών, καὶ διαλεχθείς, εὗρον καὶ τὴν σὴν ὁσιότητα Κύριλλος Θεογνώστῳ καὶ χαρμοσύνῳ πρεσβυτέροις, καὶ Λεοντίῳ διακόνῳ, ἐν Κυρίῳ χαίρειν Περὶ πάντων γράφομεν τῶν πραγμάτων ὑμῖν εἶτα ὡς οὐδὲν μαθόντες γράφετε, θορύβων πληροῦντες ἡμᾶς. Οἶδα τοίνυν ἐπιστείλας, ὅτι ὁ εὐγηρότατος καὶ θεοσεβέστατος 'Ακάκιος ὁ τῆς Βερροίας, προ τραπείς παρά τινων τῶν ἐκ τῆς Ἀνατολῆς εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων, έγραψε πρός με διὰ τοῦ κυρίου μου τοῦ μεγαλοπρεπεστάτου Αριστολάου, ὅτι χρὴ πάντα ἀφανίσαι τὰ ἐν βίβλοις καὶ ἐπιστολαῖς γε γραμμένα, καὶ μόνῳ στοιχῆσαι τῷ συμβόλῳ τῷ ἐκ τεθέντι ἐν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ τῇ ἐν Νικαίᾳ. Ἐγὼ δὲ πρὸς ταῦτα πολύστιχον ἐπιστολὴν ἔγραψα πρὸς αὐ τὸν, ἦν καὶ ἐδέξασθε πάντως. Τοῦτο γὰρ ἐδίδαξεν ὁ ἀγαπητὸς πρεσβύτερος Ευλόγιος. Καὶ νῦν ἐλθόντος τοῦ εὐλαβεστάτου Παύλου τοῦ τῆς Ἐμέσης εἰς τὴν Αλεξάνδρειαν, πάντα ἐτυπώθη χρηστῶς μὲν, καὶ εἰρηνικῶς, ἀσφαλῶς δὲ, καὶ ὡς ἔδει. Οὐδὲ γὰρ τοὺς καθηρημένους παρὰ τοῦ θεοσεβεστάτου Επισκόπου Μαξιμιανοῦ κατεδεξάμεθα, ή κοινωνικούς ἔχειν, ἢ κηρύττον ἣν ἐκ πατέρων. η καταδεδέχθαι. ο ἑκατέρων. Ρ γενομένοις.
col. 169–170page 79 of 186
PG 77:169ὀρθὰ γάρ ἐστι καὶ ἀδιάβλητα, καὶ ταῖς θείαις ἀπολῦσαι τῆς ἐπενεχθείσης αὐτοῖς ψήφου. Ούτε ἁπλῶς τῷ μνημονευθέντι Παύλῳ τὴν κοινωνίαν δε δώκαμεν τὴν εἰς πρόσωπον αὐτοῦ μόνου, εἰ μὴ προσήνεγκε πρότερον χάρτην, ὁμολογῶν ὅτι καὶ Θεοτόκος ἐστὶν ἡ ἁγία Παρθένος, καὶ ὅτι ἀναθεματίζει τὰ Νεστορίου δόγματα, λαβὼν δὲ καὶ εἰπεῖν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ φωνῇ τῇ μεγάλῃ εἴρηκεν ὅτι ὁμολογοῦμεν Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον, καὶ ἀναθεματίζομεν τοὺς μὴ λέγοντας τοῦτο· καὶ ὅτι εἷς Υἱὸς καὶ Χριστὸς καὶ Κύριος, οὐ δύο. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἦλθε χάρτην ἔχων ὡς ἀναθεματίζοντος Ἰωάννου τὰ τοῦ Νεστορίου δόγματα, καὶ ὁμολογοῦντος ὅτι καθηρημέν ναν ἔχουσιν αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἦσαν ἀπλῶς αἱ παρ᾽ αὐτοῦ πεμφθεῖσαι ἐπιστολαὶ οὐδὲν τῶν ἀναγκαίων ἔχουσαι, ἔφασκον ὅτι οὐ δύναμαι τὴν κοινωνίαν ἀποδοῦναι αὐτῷ, πρὶν ταῦτα ποιήσῃ. Ὡς δὲ ἀκηδιῶντας εἶδον πρὸς τοῦτο, καὶ αὐτὸν τὸν εὐλαβέστατον ἐπίσκοπον Παῦλον ὀλιγωρήσαντα σφόδρα, καὶ τὸν κύριον καὶ μεγαλοπρεπέστατον τριβοῦνον καὶ νοτάριον Αριστό λαον, λύσιν διδοὺς τῷ πράγματι, καὶ ἵνα μὴ νομισθώ μεν παραιτεῖσθαι τὴν εἰρήνην, εἰς ὑπερθέσεις ἔτι μακράς πεμπομένου τοῦ πράγματος, ἐγράψαμεν τὰ κοινωνικά. Υπηγορεύθη δὲ καὶ χάρτης κατὰ γνώμην τοῦ εὐλαβεστάτου ἐπισκόπου Παύλου, ἐν ᾧ ὀφείλει ὑπογράψαι καὶ ὁ τῆς Ἀντιοχέων, καὶ συνεξέπεμψα τῷ θαυμασιωτάτῳ ᾿Αριστολάῳ δύο κληρικούς, ὥστε ἐὰν ὑπογράψῃ ὁ Ἰωάννης τῇ καθαιρέσει Νεστορίου καὶ ἀναθεματίσῃ αὐτοῦ δόγματα, δοῦναι τὰ κοινωνικὰ· εἰ δὲ μή, παρακατασχεῖν αὐτὰ ἀναδεξαμένου ενωμάτως τοῦ θαυμασιωτάτου Αριστολάου ὅτι οὐ μὴ προδοθῇ τὸ χαρτίον. Ἔφη δὲ ὅτι ἐὰν μὴ θελήσῃ ὑπογράψει, εὐθυδρομῶ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει, ἀναδιδάσκων τὸν εὐσεβέστατον ἡμῶν βασιλέα ὅτι παρὰ τὴν ᾿Αλεξανδρέων Ἐκκλησίαν οὐδέν· ἀλλ' ὁ τῆς Αντιοχέων Εκκλησίας ἐστὶν ὁ μὴ ἀγαπήσας την εἰρήνην. Μηδένα τοίνυν ἀθυμεῖν συγχωρήσητε. Οὐ γὰρ οὕτως λεληρήκαμεν ὥστε ἀναθεματίσαι τὰ ἑαυ τῶν· ἀλλ᾽ ἐμμένομεν οἷς γεγράφαμεν καὶ φρονοῦμεν. συμβαίνοντα Γραφαῖς, καὶ τῇ πίστει τῇ ἐκτεθείσῃ παρὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων. Τῷ δεσπότῃ μου τῷ θεοφιλεστάτῳ καὶ ἁγιωτάτῳ συλλειτουργῷ Κυρίλλῳ, Ἰωάννης, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Πρώην ἐκ θεσπίσματος τῶν εὐσεβεστάτων ἡμῶν βασιλέων ἐκελεύσθη σύνοδος θεοφιλεστάτων επισκό των κατὰ τὴν Ἐφεσίων μητρόπολιν συναθροισθῆναι, Εκκλησιαστικῶν ἕνεκα πραγμάτων, καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως. Καταλαβόντων δὲ καὶ ἡμῶν τὴν μνημονευθεῖσαν πόλιν, καὶ ὑποστρεψάντων ἐκτὸς τῆς πρὸς ἀλλήλους συντυχίας (περιττὸν δὲ τὰς αἰτίας τῆς διχονοίας ἐν καιρῷ εἰρήνης νῦν εἰπεῖν), διῃρημένων δὲ πρὸς διχόνοιαν τῶν Ἐκκλησιῶν τούτῳ τῷ τρόπῳ, ἐπειδὴ τούτου μάλιστα φροντίσαι πάντα; ἐχρῆν,
col. 171–172page 80 of 186
Epistola XXXVIII
PG 77:171ὅπως συναφθεῖεν, ἐκ μέσου γενομένης διχονοίας απά 5 ἀσφαλείας, ἡ ὑμέτερον. σης, καὶ τῶν εὐσεβεστάτων καὶ φιλοχρίστων βασι λέων, αὐτὸ δὴ τοῦτο γενέσθαι θεσπισάντων, τὸ ἐνῶσαι τὰς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, καὶ εἰς αὐτὸ δὴ τοῦτε ἀποστειλάντων τὸν κύριόν μου, καὶ θαυμασιώτατον, καὶ περίβλεπτον τριβοῦνον καὶ νοτάριον Αριστόλαον, Επιφερόμενον τὸ εὐσεβὲς αὐτῶν γράμμα τὸ παρακε λεῖον ἐντεῦθεν ἤδη συμβῆναι ἡμᾶς, καὶ περιελεῖν τὰ σκάνδαλα ἐκ τοῦ μέσου, καὶ κατευνάσαι πᾶσαν τα ραχὴν καὶ πᾶσαν λύπην· ᾧ εἴκοντες εὐσεβεῖ γράμ ματι, εὐθὺς καὶ παραχρῆμα ἀπεστείλαμεν τὸν κύ ριόν μου, καὶ κατὰ πάντα θεοφιλέστατον, καὶ ἀγιών τατον ἐπίσκοπον Παῦλον· τοῦτο συναρέσαν καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ ἐπισκόπῳ πατρὶ ἡμῶν Ακακίῳ, καὶ τοῖς παρ' ἡμῖν θεοφιλεστάτοις ἐπισκόποις. Ὑπὲρ δὲ πλείονος συντομίας 4 τοῦτο πεποιήκαμεν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἡμᾶς συνελθόντας, τὰ θεσπισθέντα ὑπὸ τῶν εὐσεβεστάτων ἡμῶν βασιλέων, κατὰ πρόσωπον εἰς πέρας ἀγαγεῖν. Εντειλάμενοι αὐτῷ, ὥστε καὶ ἀνθ᾿ ἡμῶν, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ εἰς πρόσωπον ἡμέτερον *, τυπώσαι μὲν τὰ περὶ τῆς εἰρήνης, ὅπερ ἐστὶ προηγούμενον, ἐγχειρίσαι δὲ τῇ σῇ θεοσεβεία τὴν ἔκθεσιν τὴν παρ' ἡμῶν συμφώνως γενομένην περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἣν ἀπεστείλαμεν τῇ σῇ θεοσεβεία διὰ τοῦ προλεχθέντος θεοφιλεστάτου ἀνδρὸς, ἥτις ἐστὶν αὕτη Περὶ δὲ τῆς Θεοτόκου Μαρίας Παρθένου, ὅπως καί φρονοῦμεν, καὶ λέγομεν, τοῦ τε τρόπου τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἀναγκαίως, οὐκ ἐν προσθήκης μέρει, ἀλλ' ἐν πληροφορίας είδει, ὡς ἄνωθεν ἔκ τε τῶν θείων Γραφῶν, ἔκ τε τῆς παρα δόσεως τῶν ἁγίων Πατέρων παρειληφότες εσχήκαμεν, διὰ βραχέων ἐροῦμεν, οὐδὲν τὸ σύνολον προστιθέντες τῇ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ ἐκτεθείσῃ πίστει. Ως γὰρ ἔφθημεν ειρηκότες, πρὸς πᾶσαν εξαρχεῖ καὶ εὐσεβείας γνῶσιν, καὶ πάσης αἱρετικής κακοδοξίας ἀποκήρυξιν. Ἐροῦμεν δὲ οὐ κατατολμῶντες τῶν ἀνεφίκτων, ἀλλὰ τῇ ὁμολογίᾳ τῆς οἰκείας ἀσθενείας ἀποκλείοντες τοῖς ἐπιφύεσθαι βουλομένοις, ἐν οἷς τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον διασκεπτόμεθα. Ὁμολογοῦμεν τοιγαροῦν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, Θεὸν τέτ λειον, καὶ ἄνθρωπον τέλειον ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος, πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· όμο ούσιον τῷ Πατρὶ τὸν αὐτὸν κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Δύο γὰρ φύσεων ένωσις γέγονε· διὸ καὶ ἕνα Χριστόν, ἕνα Υιόν, ἕνα Κύριον ὁμολογοῦμεν. Κατὰ ταύτην τῆς ἀσυγχύ του ἑνώσεως ἔννοιαν, ὁμολογοῦμεν τὴν ἁγίαν παρθένον Θεοτόκον, διὰ τὸ τὸν Θεὸν Λόγον σαρκωθῆναι, καὶ ἐνανθρωπήσαι, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς συλλήψεως ἐνῶσας ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτῆς ληφθέντα ναόν. Τὰς δὲ εὐαγγε
col. 173–174page 81 of 186
PG 77:173λικὰς, καὶ ἀποστολικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνάς, ἴσμεν τοὺς θεολόγους • ἄνδρας τὰς μὲν κοινοποιοῦντας, ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων· καὶ τὰς μὲν θεοπρεπεῖς κατὰ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, τὰς δὲ ταπεινὰς κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ παραδιδόντας. Της δεχθείσης, συνήρεσεν, εἰς ἀναίρεσιν ἁπάσης φιλονεικίας, καὶ ὑπὲρ τοῦ τὴν οἰκουμενικὴν εἰρήνην βραβευθῆναι ' ταῖς τοῦ Θεοῦ ἁγίαις Εκκλησίαις, καὶ ἐκποδὼν τὰ ἀναφθέντα γενέσθαι σκάνδαλα, ἔχειν ἡμᾶς Νεστόριον καθῃρημένον, τὸν πάλαι γενόμενον ἐπίσκοπον τῆς Κωνσταντινουπόλεως· καὶ ἀναθεματίζομεν τὰς φαύλας· αὐτοῦ καὶ βεβήλους κενοφωνίας, διὰ τὸ τὰς παρ' ἡμῖν ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας τὴν ὀρθὴν καὶ ὑγιῆ ἐσχηκέναι πίστιν, καὶ φυλάττειν, καὶ παραδιδόναι τοῖς λαοῖς, καθὰ καὶ ἡ ὑμετέρα οσιότης. Συναινοῦμεν δὲ καὶ τῇ χειροτονίᾳ τοῦ ὁσιωτάτου καὶ θεοφιλεστάτου ἐπισκόπου Μαξιμιανοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας· καὶ κοινωνικοὶ η πᾶσιν ἐσμεν τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην θεοσεβεστάτοις ἐπισκόποις, ὅσοι τὴν ὀρθὴν καὶ ἁμώ μητον ν πίστιν ἔχουσί τε καὶ = κηρύττουσιν. Έῤῥω μένος, ὑπερευχόμενος ἡμῶν διατελοίης, δέσποτα θεοφιλέστατε καὶ ὁσιώτατε, καὶ πάντων ἐμοὶ γνησιώτατέ ἀδελφέ. Τῷ κυρίῳ μου, ἀγαπητῷ ἀδελφῷ, καὶ συλλειτουργῷ Ἰωάννῃ, Κύριλλος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ • 3. γῆ.» Λέλυται γὰρ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ, καὶ ", πέπαυται τὸ λυποῦν, καὶ διχονοίας ἁπάσης ἀνήρηται τρόπος, τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ ταῖς ἑαυτοῦ Ἐκκλησίαις τὴν εἰρήνην βραβεύσαντος· κεκληκότων δὲ πρὸς τοῦτο ἡμᾶς καὶ τῶν εὐσεβεστάτων καὶ θεοφιλεστάτων βασιλέων, οι προγονικῆς εὐσεβείας ἄριστο: ζηλωτα, γεγονότες, ἀσφαλῆ μὲν καὶ ἀκατά σε στον τὴν ὀρθὴν ἐν ἰδίαις ψυχαῖς φυλάττουσι πίστιν, ἐξαίρετον δὲ ποιοῦνται φροντίδα τὴν ὑπὲρ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν, ἵνα διαβόητον ἔχωσιν εἰς αἰῶνα τὴν δό ξαν καὶ εὐκλεεστάτην ἀποφήνωσι τὴν ἑαυτῶν βασι λείαν· οἷς καὶ αὐτὸς ὁ τῶν δυνάμεων Χριστός Κύριος πλουσία χειρὶ διανέμει τὰ ἀγαθὰ, καὶ δίδωσι μὲν κατακρατεῖν τῶν ἀνθεστηκότων, χαρίζεται δὲ τὸ νι κοινωνοί. ν έχουσί τε. * Εχουσί τε. * τηροῦσι πίστιν. θεηγόρους. Η βεβαιωθῆναι ο κοινωνο..
col. 175–176page 82 of 186
Epistola XXXIX
PG 77:175λέγει Κύριος· ὅτι τοὺς δοξάσαντάς με δοξάσω. Αφικομένου τοίνυν εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν τοῦ κυ ρίου μου τοῦ θεοφιλεστάτου συλλειτουργοῦ καὶ ἀδελφοῦ Παύλου, θυμηδίας ἐμπεπλήσμεθα καὶ σφόδρα εἰκότως, ὡς ἀνδρὸς τοιούτου μεσιτεύοντος, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν πόνοις ἑλομένου προσομιλεῖν, ἵνα τὸν τοῦ διαβόλου νικήσῃ φθόνον, καὶ συνάψῃ τὰ διῃρημένα, καὶ τὰ μεταξύ διεῤῥιμμένα 1 σκάνδαλα περι ελών, ὁμονοίᾳ καὶ εἰρήνῃ στεφανώσῃ τάς τε παρ' ἡμῖν, καὶ τὰς παρ' ὑμῖν Εκκλησίας. Τίνα μὲν γὰρ διῄρηνται τρόπον, περιττὸν εἰπεῖν. Χρῆναι δὲ ὑπο λαμβάνω τὰ τῷ τῆς εἰρήνης πρέποντα καιρῷ, καὶ φρονεῖν καὶ λαλεῖν. Ησθημεν τοίνυν τῇ συντυχίᾳ τοῦ μνημονευθέντος θεοσεβεστάτου ἀνδρός· ὃς τάχα που καὶ ἀγῶνας ἕξειν οὐ μικροὺς ὑπενόησεν, ἀναπείθων ἡμᾶς, ὅτι χρὴ συνάψαι πρὸς εἰρήνην τας Εκκλησίας, καὶ τὸν τῶν ἑτεροδόξων ἀφανίσαι γέλωτα, ἀπαμβλύ ναί τε πρὸς τούτῳ τῆς τοῦ διαβόλου δυστροπίας τὸ κέντρον. Ετοίμως δὲ οὕτως ἔχοντας ἐπὶ τούτῳ κατα έλαβεν, ὡς μηδένα πόνον ὑποστῆναι παντελώς. Μεμνήμεθα γὰρ τοῦ Σωτῆρος λέγοντος·. Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν.» Δεδιδάγμεθα δὲ καὶ λέγειν ἐν προσευχαῖς. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὸς ἡμῖν· πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν. ο Ὥστε εἴ τις ἐν μεθέξει γένοιτο τῆς παρὰ Θεοῦ χορηγουμένης εἰρήνης, ἀνενδεής ἔσται παντὸς ἀγαθοῦ. Ὅτι δὲ περιττή παντελῶς καὶ οὐκ εὐάφορμος ἡ τῶν Ἐκκλησιῶν διχοστασία γέγονε, νυνὶ μάλιστα πεπληροφορήμεθα, τοῦ κυρίου μου τοῦ εὐσεβεστάτου Παύλου ἐπισκόπου χάρτην προκομίσαν τος *, ἀδιάβλητον ἔχοντα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν, καὶ ταύτην συντετάχθαι διαβεβαιουμένου παρά τε τῆς σῆς ὁσιότητος, καὶ τῶν αὐτόθι θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων. Εχει δὲ οὕτως ἡ συγγραφὴ, καὶ αὐταῖς λέξεσιν ἐντέθειται τῇδε ἡμῶν τῇ ἐπιστολῇ καν. Οὐ γὰρ ἂν διαψεύσηται λέγων ότι ο Ζῶ ἐγώ, Η γεγονότα, ο προσκομίσαντες. Περὶ δὲ τῆς Θεοτόκου Παρθένου ὅπως καὶ φρο νοῦμεν, καὶ λέγομεν, τοῦ τε τρόπου τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἀναγκαίως, οὐκ ἐν προσθήκης μέρει, ἀλλ' ἐν πληροφορίας είδει, ὡς ἄνωθεν ἔκ τε τῶν θείων Γραφῶν, ἔκ τε τῆς παραδόσεως τῶν ἁγίων Πατέρων παρειληφότες ἐσχηκαμεν, διὰ βραχέων ἐροῦμεν, οὐδὲν τὸ σύνολον προστιθέντες τῇ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ ἐκτεθείσῃ πίστει. Ὡς γὰρ ἔφθημεν εἰρηκότες, πρὸς πᾶσαν ἐξαρχεῖ καὶ εὐσεβείας γνῶσιν, πάσης καὶ αἱρετικής κακοδοξίας ἀποκήρυξιν. Εροῦμεν δὲ οὐ κατατολμῶντες τῶν ἀνεφίκτων, ἀλλὰ τῇ ὁμολογίᾳ τῆς κείας ἀσθενείας, ἀποκλείοντες τοῖς ἐπιφύεσθαι βου λομένοις, ἐν οἷς τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον διασκεπτόμεθα. Ομολογοῦμεν τοιγαροῦν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, Θεὸν τέλειον, καὶ ἄνθρωπον τέλειον ἐκ ψυχῆς λογικῆς
col. 177–178page 83 of 186
PG 77:177καὶ σώματος· πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι᾿ ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα ἐμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν αὐτὸν κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Δύο γὰρ φύσεων ένωσις γέγονε· διὸ ἕνα Χριστόν, ἕνα Υιόν, ένα Κύριον ὁμολογοῦμεν. Κατὰ ταύτην τὴν τῆς ἀσυγχύτου ἑνώσεως ἔννοιαν ὁμολογοῦμεν τὴν ἁγίαν Παρθένον Θεοτόκον, διὰ τὸ τὸν Θεὸν Λόγον σαρχω θῆναι, καὶ ἐνανθρωπῆται, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς συλλήψεως ἐνῶσαι ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτῆς ληφθέντα ναόν. Τὰς δὲ εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολικὰς περὶ τοῦ Κυ ρίου φωνάς, ἴσμεν τοὺς θεολόγους· ἄνδρας, τὰς μὲν κοινοποιοῦντας, ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαι ροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων· καὶ τὰς μὲν θεοπρεπεῖς κατὰ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, τὰς δὲ ταπεινὰς κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ παραδιδόντας. Ταύταις ὑμῶν ἐντυχόντες ταῖς ἱεραῖς φωναῖς, οὕτω τε καὶ ἑαυτοὺς φρονοῦντας εὑρίσκοντες (εἷς γὰρ Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα), ἐδοξάσαμεν τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Θεόν, ἀλλήλοις συγχαίροντες, ὅτι ταῖς θεοπνεύστους Γραφαῖς, καὶ τῇ παραδόσει τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων, συμβαίνουσαν ἔχουσι πίστιν αἱ τε παρ' ἡμῖν καὶ αἱ παρ' ὑμῖν Εκκλησίαι. Ἐπειδὴ δὲ ἐπυθόμην τῶν φιλογογεῖν εἰωθέτων τινὰς σφηκῶν ἀγρίων δίκην περιβομβεῖν, καὶ μοχθηροὺς ἐρεύγεσθαι κατ' ἐμοῦ λόγους, ὡς ἐξ οὐρανοῦ κατακομισθὲν, καὶ οὐκ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου λέγοντος τὸ ἅγιον σώμα Χριστοῦ, δεῖν ᾠήθην ὀλίγα περὶ τούτου πρὸς αὐτοὺς εἰπεῖν. Ὦ ἀνόητοι, καὶ μόνον εἰδότες τὸ συκοφαντεῖν, πῶς εἰς τοῦτο παρηνέχθητε γνώμης, καὶ τοσαύτην νενοσήκατε την μωρίαν; Εδει γάρ, ἔδει σαφῶς ἐννοεῖν, ὅτι σχεδὸν ἅπας ἡμῖν ὁ περὶ τῆς πίστεως ἀγὼν συγκεκρότητα, διαβεβαιουμένοις ὅτι Θεοτόκος ἐστὶν ἡ ἁγία Παρθένος. 'Αλλ' είπερ ἐξ οὐ ρανοῦ, καὶ οὐκ ἐξ αὐτῆς τὸ ἅγιον σώμα γεγενῆσθαι φαμεν τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ, πῶς ἂν ἔτι νοοίτο Θεοτόκος; Τίνα γὰρ ὅλως τέτοκεν, εἰ μή ἐστιν ἀληθὲς, ὅτι γεγέννηκε κατὰ σάρκα τὸν Ἐμ μανουήλ; Γελάσθωσαν τοίνυν οἱ ταῦτα περὶ ἐμοῦ πεφλυαρηκότες. Οὐ γὰρ ψεύδεται λέγων ὁ μακάριος προφήτης Ησαίας· «Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶἕξει, καὶ τέξεται Υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός.» Αληθεύει δὲ πάντως καὶ ὁ ἅγιος Γαβριήλ, πρὸς τὴν μακαρίαν Παρθένον εἰπών· «Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ· εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ· καὶ Ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ Υἱὸν, καὶ καλέ σεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Ὅταν δὲ λέγω μεν, ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἄνωθεν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰη σοῦν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἄνωθεν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ κατα ο θετγόρους.
col. 179–180page 84 of 186
PG 77:179ενεχθείσης τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, τοιαῦτά φαμεν, » ὁ κύριος, ἐξ. ὢν ἐν. ἑπόμενοι δὲ μᾶλλον τῷ θεσπεσίῳ Παύλῳ, διακεκραγότι σαφῶς· «Ο πρώτος άνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός ὁ δεύτερος άνθρωπος ἐξὺ οὐρανοῦ.» Μεμνήμεθα δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος λέγοντος· «Καὶ οὐδεὶς ἀνα δέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Καίτοι γεγέννηται κατὰ σάρκα, καθάπερ ἔφην αρτίως, ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· ἐπειδὴ δὲ ἄνωθεν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ κατα φοιτήσας ὁ Θεὸς Λόγος κεκένωκεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβών, καὶ κεχρημάτικεν Υἱὸς ἀνθρώπου, μετὰ τοῦ μεῖναι ὁ ἦν, τοῦτ' ἔστι Θεὸς (ἄτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτος κατὰ φύσιν ἐστὶν), ὡς εἰς ἤδη νοούμενος μετὰ τῆς ἰδίας σαρκός, ἐξ οὐρανοῦ λέγε ται κατελθεῖν. Ἐνόμασται δὲ καὶ ἄνθρωπος ἐξ οὐρα νοῦ, τέλειος ὢν ἐν θεότητι, καὶ τέλειος ὁ αὐτὸς ἐνε ἀνθρωπότητι, καὶ ὡς ἐν ἑνὶ προσώπω νοούμενος. Εἷς γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, κἂν ἡ τῶν φύσεων μὴ ἀγνοῆται διαφορά, ἐξ ὧν τὴν ἀποῤῥητον ἔνωσιν πεπράχθαι φαμέν. Τοὺς δὲ λέγοντας ὅτι κράσις, ἢ σύγχυσις, ή φυρμὸς ἐγένετο τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὴν σάρκα, καταξιωσάτω ἡ σὴ ὁσιότης επιστομίζειν. Εἰκὸς γάρ τινας καὶ ταῦτα περὶ ἐμοῦ θρυλλεῖν, ὡς ή πεφρονηκότος, ἢ εἰρηκότος. Ἐγὼ δὲ τοσοῦτον ἀφέστηκα τοῦ φρονῆσαί τι τοιοῦτον, ὥστε καὶ μαί νεσθαι νομίζω τοὺς οἰηθέντας ὅλως, ὅτι τροπῆς ἀπο σκίασμα περὶ τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν συμβῆναι δύναται. Μένει γὰρ ὅ ἐστιν ἀεὶ, καὶ οὐκ ἠλλοίωται ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἀλλοιωθείη πώποτε, καὶ μεταβολῆς ἔσται δεκτική. Απαθῆ δὲ πρὸς τούτῳ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπάρχειν ὁμολογοῦμεν ἅπαντες, κἂν εἰ πανσόφως αὐτὸς οἰκονομῶν τὸ μυστήριον, ἑαυτῷ προσνέμων ὁρῶτο τὰ ἰδίᾳ σαρκὶ συμβεβηκότα πάθη. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ πάνσοφος Πέτρος, Χριστοῦ, φησί, παθόντος σαρκὶ, καὶ οὐχὶ τῇ φύσει τῆς ἀῤῥήτου θεότητος. Ἵνα γὰρ αὐτὸς τῶν ὅλων Σωτὴρ εἶναι πιστεύηται, κατ' οἰκείωσιν οἰκονομικὴν εἰς ἑαυτὸν, ὡς ἔφην, τὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀναφέρει πάθη. Ὁποῖόν ἐστι τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς προαναφωνούμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ· «Τὸν νωτόν μου δέδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης εμπτυσμάτων. δὲ ταῖς τῶν ἁγίων Πατέρων δόξαις ἐπόμεθα πανταχοῦ, μάλιστα δὲ τοῦ μακαρίου καὶ πανευφήμου Πατρὸς ἡμῶν ᾿Αθανασίου, τὸ κατά τι γοῦν ὅλως έξω φέρεσθαι παραιτούμενοι, πεπείσθω μὲν ἡ σὴ ὁσιό της, ἐνδοιαζέτω δὲ τῶν ἄλλων μηδείς. Παρέθηκα δ᾽ ἂν καὶ χρήσεις αὐτῶν πολλὰς, τοὺς ἐμαυτοῦ λό γους ἐξ αὐτῶν πιστούμενος, εἰ μὴ τὸ μῆκος ἐδεδίειν τοῦ γράμματος, μὴ ἄρα πως γένηται διὰ τοῦτο προσκορές. Καὶ κατ' οὐδένα δὲ τρόπον σαλεύεσθαι πρός τινῶν ἀνεχόμεθα τὴν ὁρισθεῖσαν πίστιν, ήτοι τὸ τῆς πίστεως σύμβολον, παρὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων, τῶν ἐν Νικαίᾳ συνελθόντων κατὰ καιρούς. Ούτε μὴν ἐπιτρέπομεν ἑαυτοῖς, ἢ ἑτέροις, ή λέξιν "Οτι
col. 181–182page 85 of 186
PG 77:181ἀμείψαι τῶν ἐγκειμένων ἐκεῖσε, ἢ μίαν γοῦν παραμε θῆναι συλλαβήν, μεμνημένοι τοῦ λέγοντος· Μὴ μέτα, αι με όρια αιώνια, ο ἔθεντο οι πατέρες σου.» Οὐ γὰρ ἦσαν αὐτοὶ οἱ λαλοῦντες, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ὃ ἐκπορεύεται μὲν ἐξ αὐτοῦ, ἔστι δὲ οὐκ ἀλλότριον τοῦ Υἱοῦ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον· καὶ πρός γε τοῦτο ἡμᾶς οἱ τῶν ἁγίων μυστ αγωγών πιστοῦνται λόγοι. Ἐν μὲν γὰρ ταῖς πράξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπται·. Ελθόντες δὲ κατὰ τὴν Μυσίαν, ἐπείραζον εἰς τὴν Βιθυνίαν πορευθῆναι καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα Ἰησοῦ. Ὁ ἐπιστέλλει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος· «Οἱ δὲ ἐν σαρκὶ δν τες, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ.» Ὅταν δέ τινες τῶν τὰ ὀρθὰ δια στρέφειν ειωθότων τὰς ἐμὰς παρατρέπωσι φωνὰς εἰς τὸ αὐτοῖς δοκοῦν, μή θαυμαζέτω τοῦτο ἡ στ ὁπότης, εἰδυῖα ὅτι καὶ οἱ ἀπὸ πάσης αἱρέσεως ἐκ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς τὰς τῆς ἑαυτῶν πλάνης συλλέγουσιν ἀφορμάς, τὰ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὀρθῶς εἰρημένα, ταῖς ἑαυτῶν κακονοίαις παραφθείροντες, καὶ ταῖς ἰδίαις ἑαυτῶν κεφαλαῖς τὴν ἄσβεστον ἐπαντλοῦντες φλόγα. Ἐπειδὴ δὲ μεμαθήκαμεν, ὅτι καὶ τὴν πρὸς τὸν μακάριον Ἐπίκτητον ἐπιστολὴν τοῦ πανευφήμου Πατρός ἡμῶν ᾿Αθανασίου, όρο θοδόξως ἔχουσαν, παραφθείραντές τινες ἐκδεδώκασιν, ὡς ἐντεῦθεν ἀδικεῖσθαι πολλούς, διὰ τοῦτο χρήσ σιμόν τι καὶ ἀναγκαῖον ἐπινοοῦντες τοῖς ἀδελφοῖς, ἐξ ἀντιγράφων ἀρχαίων, τῶν παρ' ἡμῖν, καὶ ἁπλῶς ἐχόντων, ἀπεστείλαμεν τὰ ἴσα τῇ σῇ ὁσιότητι. Ερ- " ρωσο. Τῷ κυρίῳ μου, ἀγαπητῷ ἀδελφῶ, καὶ συλλειτουργῷ ᾿Ακακίῳ, Κύριλλος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Χρῆμα μὲν ἀδελφοῖς ἡ πρόσρησις γλυκύ τε καὶ ἀξιάγαστον, καὶ τοῦ παντὸς ἄξιον λόγου, παρά γε τους ἀρτίφρασιν ἀληθῶς· χρῆναι δέ φημι, τοὺς ὁμοπίστους τε καὶ ὁμοψύχους, ἀδιαλείπτως ἐπείγεσθαι τοῦτο δρᾷν, οὐδενὸς ὄντος ἐμποδών, οὔτε μὴν ἀνακόπτοντος τὴν εἰς γε τοῦτο θερμὴν ἔφεσίν τε καὶ προθυμίαν. Αλλ' ἔσθ' ὅτε βασκαίνει καὶ οὐχ ἑκοῦσιν ἡμῖν ἢ τῶν τοῦ μεταξύ διαστημάτων ὁ τὸ μῆκος, ἢ τῶν τοῦ γράμ το σε ὰ τῶν διαστημάτων.
col. 183–184page 86 of 186
Epistola XL
PG 77:183Λ ματος διακομιστῶν ἡ σπάνες. Καιροῦ δὲ τὸ δύνασθαι προσειπεῖν εἰσφέροντος, εύρεμα προσηνές ποιεῖσθαι προσήκει τὸ πρᾶγμα, καὶ ο τοῖς οὕτω τριποθήτοις ἀσμένως ἐπιπηδᾷν. Ησθεὶς δὴ οὖν ἄγαν ἐπὶ τοῖς παρὰ τῆς σῆς τελειότητος ἀπεσταλμέναις, καὶ τε θαυμακὼς τὴν διάθεσιν, δεῖν ᾠήθην τῆς τῶν Ἐκε κλησιῶν εἰρήνης καταμηνύσαι τὸν τρόπον· ἔκαστά τε, ὅπως γέγονε, διειπεῖν. Ὁ εὐσεβέστατος καὶ φιλόχριστος βασιλεὺς, τὴν ὑπὲρ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν φροντίδα πλείστην ὅσην καὶ ἀναγκαίαν ποιούμενος, οὐ φορητὴν ἡγεῖτο τὴν τούτων διχόνοιαν. Μεταπεμψάμενος τοίνυν τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοσεβέστατον ἐπίσκοπον τῆς ἁγίας Κωνσταντινουπολιτῶν Ἐκκλησίας Μαξιμιανὸν, καὶ ἑτέρους δὲ πλείστους τῶν αὐτόθι κατειλημμένων, τίνα δὴ τρό πον ἐκ μέσου μὲν γένοιτ' ἂν τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ δια φορά, κεκλήσονται δὲ πρὸς εἰρήνην οἱ τῶν θείων ἱερουργοί μυστηρίων, διεσκέπτετο. Οἱ δὲ ἔφασκον ὡς οὐκ ἂν ἑτέρως γένοιτο τοῦτό ποτε, οὐδ' ἂν εἰς ὁμοψυχίαν ἔλθοιεν τὴν πρὸς ἀλλήλους οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, μὴ προανατείλαντος αὐτοῖς, καὶ οἱονεὶ προ εισκεκομισμένου τοῦ συνδέσμου τῆς ὁμοψυχίας καὶ όμοπιστίας· ἔφασκόν τε ὅτι τὸν τῆς θεοσεβείας ἔμ πλεον ἐπίσκοπον Ἰωάννην, τὸν ᾿Αντιοχείας, ἀναθεματίσαι δεῖ τὰ Νεστορίου δόγματα, καὶ ἐγγράφως ομολογῆσαι τὴν καθαίρεσιν αὐτοῦ. Καὶ, τό γε ήκον εἰς λύπας ἰδίας, ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος ἀμνημονήσει τε διὰ τὴν ἀγάπην, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἡγήσεται τὸ ὑβρίσθαι κατὰ τὴν Ἐφεσίων· καίτοι παγχάλεπον τε καὶ δύσοιστον όν. Συναινέσαντος τοίνυν καὶ ήσθέντος ἄγαν ἐπὶ τούτοις τοῦ εὐσεβεστάτου βασι λέως, ἀπεστάλη αὐτὸ τοῦτο κατορθώσων ὁ κύριός μου, ὁ θαυμασιώτατος τριβοῦνος καὶ νοτάριος Αρι στόλαος. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς κατὰ τὴν ἑψαν τὸ βασιλικὸν ἐφανίσθη θέσπισμα, καὶ ὡς μετά γνώμης γεγονός τῶν εὑρεθέντων ἐπισκόπων κατὰ τὴν μεγάλην Κων. σταντινούπολιν, οὐκ οἶδ' ὅ τι σκοπήσαντες, συνήχθησαν μὲν πρὸς τὸν ὁσιώτατον καὶ θεοσεβέστατον τῆς Βεῤῥοιέων ἐπίσκοπον 'Ακάκιον, γράψαι τε πρός με παρεσκεύασαν ὅτι τὸν τῆς συμβάσεως τρόπον, ήτοι τὸν τῆς εἰρήνης τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν, οὐχ ἑτέρως γενέσθαι προσήκει, εἰ μὴ κατὰ τὸ αὐτοῖς δοκοῦν. Ην δὲ δὴ ἄρα τοῦτο φορτικὸν, καὶ βαρὺ τὸ αἴτημα. Ηθελον γάρ, ἀργῆσαι μὲν σύμπαντα τὰ παρ' ἐμοῦ γραφέντα ἔν τε ἐπιστολαῖς, καὶ τόμοις, καὶ βιβλίοις, μόνῃ δὲ ἐκείνῃ συνθέσθαι τῇ ἐν Νικαίᾳ παρὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων ορισθείσῃ πίστει. Ἐγὼ δὲ πρὸς ταῦτα γέγραφα ὅτι Τῇ μὲν ἐκθέσει τῆς πίσ στεως, τῇ ὁρισθείσῃ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων κατὰ τὴν Νικαέων πόλιν, ἑπόμεθα πάντες, οὐδὲν τὸ παράπαν τῶν ἐν αὐτῇ κειμένων παρασαλεύοντες 8. έχει γὰρ πάντα ὀρθῶς, καὶ ἀλήπτως· καὶ τὸ περίεργον ἔτι μετ' ἐκείνην, οὐκ ἀσφαλές. "Α δὲ γεγράφαμεν ὀρθῶς κατὰ τῶν τοῦ Νεστορίου δυσφημιῶν, οὐδεὶς ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος *, ὡς οὐκ εὖ γεγόνασιν, εἰπεῖν χρῆναι δὲ μᾶλλον αὐτοὺς, κατά γε τὸ δόξαν καὶ τῷ προσήκει ποιεῖσθαι τὸ γράμμα, καί. 1 τοῖς τριποθήτοις. 5 παρασημαίνοντες ο όλος,
col. 185–186page 87 of 186
PG 77:185εὐσεβεστάτῳ καὶ φιλοχρίστῳ βασιλεῖ, καὶ αὐτῇ δὲ τῇ ἁγία συνόδῳ, τῇ κατὰ τὴν Ἐφεσίων πόλιν συναγη γερμένῃ, ποιῆσαι· μὲν ἀποκήρυκτον τὸν τῇ τοῦ Σωτήρος δόξῃ μεμαχημένον, ἀναθεματίσαι δὲ καὶ τὰς ἀνοσίους αὐτοῦ δυσφημίας, ὁμολογῆσαί τε τὴν καθαίρεσιν αὐτοῦ, καὶ συναινέσαι τῇ χειροτονίᾳ τοῦ ὁσιωτάτου καὶ θεοσεβεστάτου ἐπισκόπου Μαξι-. μιανοῦ. Τούτων τοίνυν αὐτοῖς τῶν γραμμάτων ἀπο δοθέντων, πεπόμφασιν εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοφιλέστατον ἐπίσκοπον Παῦλον τῆς Ἐμησηνῶν· πρὸς ἦν πλεῖστοι μὲν ὅσοι, καὶ μα προὶ γεγόνασι λόγοι περὶ τῶν κατὰ τὴν Εφεσίων ἀνόμως ὁ καὶ οὐ καθηκόντως ειρημένων τε καὶ πε πραγμένων. Ἐπειδὴ δὲ τούτων ἀμνημονήσαντας, τῶν ἀναγκαιοτέρων ἔχεσθαι μᾶλλον ἐχρῆν σπουδασμάτων, ἠρώτων, εἰ ἐπικομίζεται γράμματα του θεοσεβεστάτου ἐπισκόπου Ἰωάννου· εἶτα ἐμοὶ προεκόμισεν ἐπιστολὴν, ἃ μὲν ἐχρῆν ἔχειν, οὐκ ἔχουσαν, ὑπαγορευθεῖσαν δὲ μᾶλλον, οὐ καθ᾿ ἂν ἔδει τρόπον παροξυσμοῦ γὰρ, οὐ παρακλήσεως, εἶχε δύναμιν. Καὶ ταύτην οὐ προσηκάμην· καίτοι γε δέον, ταῖς ἀπολογίαις τὴν ἐμὴν καταγοητεῦσαι λύπην,τὴν ἐπί γε τοῖς φθάσασι, καὶ παρ' αὐτῶν γεγονόσι κατὰ τὴν Ἐφε σίων· καὶ εὐαφόρμως ἔφασκον παροξυνθῆναι κατ' ἐμοῦ, διά τοι τὸν ζῆλον τὸν ὑπὲρ τῶν ἱερῶν δο γμάτων. Αλλ' ήκουον, ὅτι οὔτε ὁ ζῆλος αὐτοὺς κεκί νηπεν ὁ θεῖος, οὔτε τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ὑπερμαχόμενοι, συνετάττοντο κατ' ἐμοῦ, ἀλλὰ ταῖς ἀνθρώπων είξαντες κολακείαις, καὶ τὰς τῶν ἰσχυόν. των τὸ τηνικάδε φιλίας ἐφ' ἑαυτοὺς ἁρπάζοντες. Όμως τοῦ θεοσεβεστάτου Παύλου ἐπισκόπου φά σκοντος, ἑτοίμως ἔχειν, ἀναθεματίζειν τὰς Νεστορίου δυσφημίας, καὶ ὁμολογεῖν αὐτοῦ τὴν καθαίρεσιν ἐγγράφως, καὶ τοῦτο δρᾷν ὑπὲρ πάντων, καὶ ὡς ἐκ προσώπου πάντων τῶν κατὰ τὴν ᾿Ανατολὴν θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων, ἀντενηνεγμαι κ, λέγων τὸν παρ' αὐτοῦ προκομιζόμενον χάρτην περὶ τούτου, ἀρκέσειν αὐτῷ μόνῳ πρὸς τὸ χρῆναι τυχεῖν τῆς παρὰ πάντων ἡμῶν κοινωνίας. Διεβεβαιούμην δέ, ὅτι πάντως τε καὶ πάντη ἔγγραφον ὁμολογίαν περὶ τούτων ἐκθέσθαι προσήκει τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοσεβέστατον τῆς Αντιοχέων ἐπίσκοπον Ιωάννην. Ο δὴ καὶ γέγονε. καὶ πέπαυται τὸ μεσολαβοῦν, καὶ ἀναφοιτᾶν ἀλλή λων ἀναπεῖθον τὰς Εκκλησίας.. Αλλ᾽ ἦν οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι τῶν Νεστορίου δυσφημιῶν τοὺς ὑπ ασπιστάς κατατήξειν ἔμελλε τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν ἡ εἰρήνη. Καί μοι δοκοῦσι τοιοῦτόν τι παθεῖν, ὁποῖον τι συμβαίνειν ἔθος τοῖς νήχεσθαι μὲν οὐκ εἰδόσι, νεώς 1 γε μὴν ἀδοκήτως ἀπολισθήσασιν. Οἱ ἐπειδὰν καταπνίγωνται, πόδας τε καὶ χεῖρας ὧδε κἀκεῖσε διαῤῥιπτοῦντες ἀτάκτως, τοῦ παρατυχόντος ἁπλῶς ἐπιδράττονται, φιλοψυχούντες οἱ δείλαιοι. "Η οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς τεθορύβηνται λίαν, ἐκπεσόντες, καὶ μεμονωμένοι, καὶ ἔξω γεγονότες τῶν ἐκκλησιῶν, ὃς ἐνόμιζον ἔσεσθαι πρὸς ἐπικουρίαν αὐτοῖς; Ἡ οὐκ ἀσχάλλουσι, καὶ τοῦτο οὐ φορητῶς, ἀποπη ὁ ποιεῖσθαι. ἡ ὡμῶς. * ἀντενήνεγκα, ἡ ὅμως.
col. 187–188page 88 of 186
PG 77:187πὸν ἀνανήφοντας εἰς ἀλήθειαν τοὺς ταῖς παρ' αὐτῶν βεβήλοις καινοφωνίαις οιονεί πως ἐκμεμεθυσμένους; Καίτοι φαίη τις ἂν αὐτοῖς, καὶ λίαν ἐπὶ καιροῦ, τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς· «Συνάχθητε, καὶ συνδέθητε, τὸ ἔθνος τὸ ἀπαίδευτον, πρὸ τοῦ γενέσθαι ὑμᾶς ὡσεὶ ἄνθος παραπορευόμενον.» Διὰ τί γὰρ γε γόνασιν ἀλλοτρίων ἐμέτων παράσιτοι, οὐκ αἰσχύνονται δὲ τοῖς ἑτέρου βορβόροις τὰς ἑαυτῶν καρδίας καταμιαίνοντες; «Οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοί, ἀναβλέψατε ἰδεῖν. Φρονήσατε περὶ τοῦ Κυρίου άλη θῆς καὶ ἐν ἁπλότητι καρδίας ζητήσατε αὐτόν. Ποια γὰρ χρεία πολυπλόκων ὑμῖν εὑρεμάτων καὶ λόγων διεστραμμένων; τί τὴν ἐπ' εὐθὺ περιυβρίζοντες τρίβον, καμπύλας ποιεῖτε τὰς ἑαυτῶν τροχιάς; δῶντας αὐτῶν τοὺς ἐπατημένους ὁρῶντες, καὶ λοι *.» Β. Νεώσατε ἑαυτοῖς νεώματα, καὶ μὴ σπείρετε ἐπ' ἀκάνθαις.» Αλύοντες γάρ, ὡς ἔφην, ἐπὶ τῇ εἰρήνῃ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν, τοὺς μὴ ἀνασχομένους τὰ ἴσα φρονεῖν αὐτοῖς, κακουργότατα διασύρουστ· καὶ καταγορεύουσι πικρῶς τῆς ἀπολογίας τῶν ἁγίων ἐπισκόπων, τῶν ἀπὸ τῆς ἑῴας φημί· εἶτα περιέλκοντες αὐτὴν πρὸς τὸ ἑαυτοῖς ἡδύ τε καὶ φίλον, καὶ νοοῦντες οὐκ ὀρθῶς, οὐκ ἀπᾳδόντως γενέσθαι φασί ταῖς Νεστορίου κενοφωνίαις Συγκαταψέγουσι δὲ καὶ ἡμᾶς ὡς οἷς ήδη γεγράφαμεν, πεφρονηκότας τὰ ἐναντια. Μανθάνω δὲ, ὅτι κἀκεῖνό φασιν ὅτι πίστεως Έκθεσιν, ἤτοι σύμβολον καινὸν, ἀρτίως κατεδεξάμεθα, τάχα που τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο, καὶ σεπτὸν ἀτιμάσαντες. Καὶ ὁ ὁ μὲν μωρὸς μωρὰ λαλήσει· καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει.» Πλὴν ἐκεῖνο φαμένου πίστεως ἔκθεσιν ἐξῄτηνται παρ' ἡμῶν τινες, ήγουν η καινοτομηθεῖσαν παρ' ἑτέρων κατεδεξάμεθα. Απόχρη γὰρ ἡμῖν ἡ θεόπνευστος Γραφή, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡ ψῆψις, καὶ τὸ πρὸς πανοτιοῦν τῶν ἐχόντων ὀρθῶς ἐκτετορνευμένον τῆς πίστεως σύμ βολον. Επειδὴ δὲ ἦσαν οἱ κατὰ τὴν Ἀνατολὴν ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι διχονοήσαντες πρὸς ἡμᾶς κατὰ τὴν τῶν Ἐφεσίων, καὶ γεγόνασι πως ἐν ὑποψίᾳ τοῦ καὶ ἐν αλῶναι βρόχοις τῶν Νεστορίου δυσφημιῶν, ταύτῃ τοι, καὶ μάλα εμφρόνως, ὡς ἀπαλλάττοντες ἑαυτοὺς τῆς ἐπὶ τούτοις αἰτίας, καὶ τοὺς τῆς ἀμωμήτου πίστεως ἐραστὰς πληροφορεῖν σπουδάζοντες, ὅτι τῆς ἐκεί νου βδελυρίας άμοιρεῖν ἐγνώκασι, πεποίηνται την ἀπολογίαν· καὶ τὸ χρῆμά ἐστι λόγου τε παντὸς καὶ μώμου μακράν. 'Αρα γὰρ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς Νεστόριος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ᾿ ἂν αὐτῷ προετείνετο παρὰ πάντων ἡμῶν τὸ χρῆναι καταψηφίσασθαι τῶν ἑαυτοῦ δογμάτων, καὶ ἀνθελέσθαι τὴν ἀλήθειαν, ἔγγραφον ἐποιήσατο τὴν ἐπὶ τούτοις ὁμολογίαν, καὶ αὐτὸν ἄν τις έφη πίστεως ἡμῖν καινοτομῆσαι σύμβολον; Τί τοίνυν διαλοιδοροῦνται μάτην ἔκθεσιν συμβόλου, και νὴν ὀνομάζοντες τὴν συναίνεσιν τῶν κατὰ τὴν Φοινί την θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων, ἣν πεποίηνται χρη σίμως τε καὶ ἀναγκαίως, ἀπολογούμενοί τε καὶ θε * τὰς Νεστορίου καινοφωνίας. η ἢ γοῦν. ο καν.
col. 189–190page 89 of 186
PG 77:189ραπεύοντες τοὺς οἰηθέντας, ὅτι ταῖς Νεστορίου ἀκο λουθοῦσι καινοφωνίαις Η μὲν γὰρ ἁγία καὶ οἱ κουμενική σύνοδος, ἡ κατὰ τὴν Ἐφεσίων πόλιν συνειλεγμένῃ, προενόησεν ἀναγκαίως τοῦ μὴ δεῖν, ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ πίστεως ἔκθεσιν ἑτέραν εἰσ κρίνεσθαι παρά γε τὴν οὖσαν· ἣν οἱ τρισμακάριοι Πατέρες, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι λαλοῦντες, ὡρίσαντο. Οἱ γε μὴν ἅπαξ, οὐκ οἶδ' ὅπως, πρὸς αὐτὴν διχο. νοήσαντες, γεγονότες δὲ καὶ ἐν ὑποψίαις τοῦ μὴ ὀρ θῶς ἑλέσθαι φρονεῖν, μήτε μὴν τοῖς ἀποστολικοῖς τε καὶ εὐαγγελικοῖς ἕπεσθαι δόγμασιν, ἄρα σιωπῶντες, ἀπηλλάγησαν ἂν τῆς ἐπὶ τούτῳ δυσκλείας, ἢ μᾶλλον ἀπολογούμενοι, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς δόξης τὴν δύναμιν ἐμφανίζοντες; Καίτοι γέγραφεν ὁ θεσπέσιος μαθητής· «Ετοιμοι ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος.» Ο δὲ ἡ τοῦτο δρᾷν ᾑρημένος, καινουργεῖ μὲν οὐδὲν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πίστεως ἔκθεσιν ὁρᾶται καινοτομῶν· ἐναργή δὲ μᾶλλον καθίστησι τοῖς ἑρομένοις αὐτὸν, ἣν ἂν ἔχει πίστιν περὶ Χριστοῦ. Ἐπυθόμην δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι ταῖς τῶν θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων ὁμοψυχίαις οὐ μετρίως ἐπιστυγνάζοντες οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ἄνω τε καὶ κάτω διακυκῶσι τὰ πάντα, καὶ τοῖς ἀνοσίοις ἑαυτῶν εὑρή μια η συμβηναι φασι τῆς παρ' αὐτῶν γεγενημένης ὁμολογίας τὴν δύναμιν· ἣν ἐπὶ τῇ ὀρθῇ πεποίηνται πίστει, καινοτομούντες μέν, ὡς ἔφην, ήγουν προσ επάγοντες τοῖς πάλαι διωρισμένοις, τὸ σύμπαν οὐδὲν, Επόμενοι δὲ μᾶλλον τοῖς τῶν ἁγίων Πατέρων ἀνεπιπλήκτοις δόγμασιν. Ἵνα δὲ ψευδοεποῦντας ἐλέγχω μεν, φέρε, παραγάγωμεν εἰς μέσον τὰς Νεστορίου φλυαρίας, καὶ τὰς τούτων φωνάς. Ἐκδείξει γὰρ ο ὧδε, καὶ οὐχ ἑτέρως, τὸ ἀληθὲς ἡ βάσανος. Οὐκοῦν Νεστόριος μὲν ἀναιρῶν εἰς ἅπαν εὑρίσκεται τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν· οὐ γάρ τοι τετέχθαι φησὶν αὐτὸν ἐκ γυναικὸς, κατὰ τὰς Γραφάς. Εφη γὰρ οὕτω· Τὸ προελθεῖν τὸν Θεὸν ἐκ τῆς Χριστοτόκου Παρθένου, παρὰ τῆς θείας ἐδιδάχθην Γραφῆς· τὸ δὲ γεννηθῆναι Θεὸν ἐξ αὐτῆς, οὐδαμοῦ: ἐδιδάχθην. Ἐν ἑτέρᾳ δὲ πάλιν ἐξηγήσει· Οὐδαμοῦ τοίνυν ἡ θεία Γραφὴ Θεὸν ἐκ τῆς Χριστοτόκου Παρθένου λέγει γεγεννήσθαι, ἀλλὰ Χρι στὸν Ἰησοῦν, Υἱὸν, καὶ Κύριον. Ὅτι δὲ ταῦτα λέγων, εἰς υἱοὺς δύο μερίζει τὸν ἕνα, καὶ ἕτερον μὲν ἰδικῶς εἶναί φησιν Υἱὸν, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γεννηθέντα Λόγον, ἕτερον δὲ πάλιν ἀνὰ μέρος τε καὶ ἰδικῶς Υἱὸν, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον, τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις, αὐτὸ δὲ τοῦτο σαφώς μονονουχί βοῶντος ἐκείνου; Οἱ δὲ Θεοτόκον όνομάζουσι τὴν ἁγίαν Παρθένον, ένα τε εἶναί φασιν Υἱόν, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον, τέλειον Ἐν θεότητι, τέλειν ἐν ἀνθρωπότητι, ἅτε δὴ καὶ ἐψυχωμένης αὐτοῦ τῆς σαρκὸς ψυχῇ νοερά. Οτι γάρ οὐχ ἑτερόν φασιν εἶναι Υἱὸν τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λό γον, ἕτερον δὲ πάλιν τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καθά Η κατακολουθοῦσι κενοφωνίαις. 1 αὐτὸ δή.· εὑρέμασι. Ὁ ἀνδείξειν ἂν γάρ. 1 οὐδαμῶς.
col. 191–192page 90 of 186
PG 77:191Νεστορίῳ δοκεῖ, ἕνα δὲ μᾶλλον, καὶ τὸν αὐτὸν, σαφὲς πραγμάτων εἰς ἕνωσιν ἀδιάσπαστον. Οὐ γάρ του, ἂν γένοιτο, καὶ μάλα ῥᾳδίως, διά γε τῶν ἐφεξῆς. Προσεπάγουσι γὰρ, τίς ἂν εἴη, σημαίνοντες· ὅτι τέτ λειος, ὡς Θεός, τέλειος δὲ καὶ ὡς ἄνθρωπος· τὸν πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα, κατά τὴν θεότητα, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν δι' ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Μαρίας τῆς ἁγίας Παρθένου, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν αὐτὸν κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Οὐκοῦν ἥκιστα μὲν εἰς δύο διαιροῦσι τὸν ἕνα Υἱὸν, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον Ἰησοῦν· τὸν αὐτὸν δὲ εἶναί φασι τὸν πρὸ αἰώνων, καὶ ἐν ἐσχάτοις, δῆλον δὲ, ὅτι τὸν " ἐκ Θεοῦ Πατρός, ὡς Θεὸν, καὶ ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα, ὡς ἄνθρωπον. Πῶς γὰρ ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμᾶς ὁμοούσιος εἶναι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καίτοι γεννηθεὶς ἐκ Πατρὸς κατά γε, φημί, τὴν θεότητα, εἰ μὴ νοοῖτο καὶ λέγοιτο Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος δ αὐτός; Αλλ᾽ οὐχ ὧδε ταῦτ᾽ ἔχειν Νεστορίῳ δοκεῖ τέτραπται δὲ μᾶλλον ὁ σκοπὸς αὐτῷ πρὸς πᾶν του ναντίον. Εφη γοῦν, ἐπ' ἐκκλησίας ἐξηγούμενος τ Διὰ τοῦτο καὶ Χριστὸς ὁ Θεὸς Λόγος ὀνομάζεται, ἐπειδήπερ ἔχει τὴν συνάφειαν τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν διηνεκή. Καὶ πάλιν· Ασύγχυτον τοίνυν τὴν τῶν φύσεων τηρῶμεν συνάφειαν· ὁμολογῶμεν τὸν ἐν ἀνθρώπῳ Θεόν· σέβωμεν τὸν τῇ θείᾳ συναφείᾳ τῷ παντοκράτορι Θεῷ συμπροσκυνούμενον ἄνθρωπον. Ορᾷς ν οὖν ὅσον ἔχει τὸ ἀπηχὲς ὁ λόγος αὐτῷ; Δυσσεβείας γὰρ τῆς ἀνωτάτω μεμέστωται. Θεὸν μὲν ἰδικῶς = ὀνομάζεσθαί φησι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἔχειν δὲ τὴν συνάφειαν τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν διηνεκή. Αρ οὖν οὐ δύο Χριστοὺς ἐναργέστατα λέγει; Οὐκ ἄν θρωπον Θεῷ συμπροσκυνούμενον σέβειν, οὐκ οἶδ' ὅπως, ὁμολογεῖ; Ταῦτ᾽ οὐκ ἀδελφὰ τοῖς παρ' ἐκείνων ὁρᾶται; Οὐκ ἀντεξάγουσαν ἔχει πρὸς ἄλληλα τῶν ἐννοιῶν τὴν δύναμιν; Ὁ μὲν γὰρ δύο φησιν εναργώς, οἱ δὲ Χριστὸν ἕνα, καὶ Υἱὸν, καὶ Θεὸν, καὶ Κύριον όμολογοῦσι προσκυνεῖν, τὸν αὐτὸν ἐκ Πατρὸς κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Δύο μὲν γὰρ φύσεων ἔνωσιν γενέσθαι φαμέν· πλὴν ἕνα Χριστὸν, καὶ ἕνα Υιόν, καὶ ἕνα Κύριον ὁμολογοῦμεν σαφῶς. Γέγονε γὰρ σὰρξ ὁ Λό γος, κατὰ τὰς Γραφὰς καὶ σύμβασιν οἰκονομικὴν, καὶ ἀπόῤῥητον, ἀληθῶς πεπράχθαι φαμὲν ἀνομοίων κατά τινας τῶν ἀρχαιοτέρων αἱρετικῶν, ἐξ ιδίας λαβόντα φύσεως, τοῦτ' ἔστι, τῆς θεϊκῆς, ἑαυτῷ και τασκευάσαι τὸ σῶμα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ὑπονοήσο μεν· ἑπόμενοι δὲ πανταχῆ ταῖς θεοπνεύστους Γρα φαῖς, ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου λαβεῖν αὐτὸν τὴν σάρκα, διαβεβαιούμεθα. Ταύτῃ τοι τὰ, ἐξ ὧν ἐστιν ὁ εἷς καὶ μόνος Υἱὸς, καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ὡς ἐν ἐν νοίαις δεχόμενοι, δύο μὲν φύσεις ἡνωσθαί φαμεν, μετὰ δέ γε τὴν ἕνωσιν, ὡς ἀνῃρημένης ἤδη τῆς εἰς δύο διατομής, μίαν εἶναι πιστεύομεν τὴν τοῦ Υἱοῦ δηλονότι τόν. ν ὅσον ἔχει. * Χριστὸς μὲν γὰρ ἰδικῶς.
col. 195–196page 91 of 186
PG 77:195Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ ὡς ἑνὸς ὄντος ἀληθῶς, ἐν αὐτοῦ καὶ τὸ πρόσωπον εἶναι φασιν· μερίζουσι δὲ κατ' οὐδένα τρόπον τὰ ἡνωμένα. Οὔτε μην φυσικήν παραδέχονται τὴν διαίρεσιν, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τα τῶν ἀθλίων εὑρεμάτων εισηγητῇ· διαιρεῖσθαι δὲ μόνας διατείνονται τὰς ἐπὶ τῷ Κυρίῳ φωνὰς πρέπειν τέ φασιν αὐτὰς, οὐ τὰς μὲν, ὡς Υἱῷ καταμόνας τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγῳ, τὰς δὲ, καὶ ὡς ἑτέρῳ πάλιν υἱῷ, τῷ ἐκ γυναικός· ἀλλὰ τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐ τοῦ, τὰς δὲ πάλιν τῇ ἀνθρωπότητι αὐτοῦ. Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ αὐτὸς καὶ ἄνθρωπος. Εἶναι δέ φασι καὶ ἑτέρας κοινοποιηθείσας τρόπον τινὰ, καὶ οἷον ἐπ' ἄμφω βλεπούσας, θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα λέγω. Οἷον δή τί φημι. Αἱ μὲν γάρ εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς· αἱ δὲ οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ ὅτι μάλιστα μέσην τινὰ τάξιν ἐπέχουσιν, ἐμφανίζουσαι τὸν Υἱὸν Θεὸν ὄντα καὶ ἄνθρωπον, ὁμοῦ τε καὶ ἐν ταυτῷ. Οταν μὲν γὰρ τῷ Φιλίππῳ λέγῃ· ο Τοσ οὗτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Οὐ ο πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ο θεοπρεπεστάτην εἶναι διαβεβαιούμεθα την φωνήν. Ὅταν δὲ τοῖς Ἰουδαίων ἐπιπλήττῃ δήμοις, ἐκεῖνο λέγων Εἰ τέκνα τοῦ ᾽Αβραὰμ ἦτε, τὰ ἔργα τοῦ ᾿Αβραάμ ἐποιεῖτε ἄν· νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα· τοῦτο Ἀβραὰμ οὐκ εποίησεν· ἡ ἀνθρωποπρεπῶς εἰρῆσθαι τοιαῦτά φα μεν. Πλὴν τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ τὰς θεοπρεπεῖς, καὶ μέν τοι τὰς ἀνθρωπίνας. Θεὸς γὰρ ἂν γέγονεν ἄνθρωπος, οὐ τὸ εἶναι Θεὸς ἀφείς· ἐν προσλήψει δὲ μᾶλλον σαρκὸς καὶ αἵματος γεγονώς. Ἐπειδὴ δὲ εἷς ἐστιν Υἱὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, ἂν αὐτοῦ καὶ πρόσωπον εἶναί φαμεν, ἡμεῖς τε κἀκεῖνοι. Μέσας δὲ εἶναι φω νὰς ἐκείνας διαβεβαιούμεθα· οἷον ὅταν ὁ μακάριος Παῦλος γράφῃ·. Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς, καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας·» καὶ πάλιν· 4 Εἴπερ εἰσὶ θεοὶ καὶ κύριοι πολλοὶ ἔν τε τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἀ· ἀλλ' ἡμῖν εἷς Θεός • ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ·· καὶ πάλιν·. Ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἐγώ, ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγ σικῇ θεότης καὶ ἀνθρωπότης), ένα γε μὴν Υιόν, καὶ ";» γενῶν μου κατὰ σάρκα· οἵτινές εἰσιν Ἰσραηλῖται, Σιν, ΙΣ, 3-5. ὧν ἐστιν ἡ υἱοθεσία, καὶ ἡ νομοθεσία, καὶ ἡ διαθήκη, καὶ δόξα· ὧν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν τὸ κατὰ σάρκα Χριστὸς, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ, Χριστὸν Ἰησοῦν ὀνομάσας, χθές, καὶ σήμερον τὸν αὐτὸν εἶναί φησι, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ δι' αὐτοῦ γενέσθαι τὰ πάντα· καὶ τὸν κατὰ σάρκα ἐξ Ἰουδαίων, ἐπὶ πάντων ὀνομάζει Θεόν· καὶ μὴν καὶ εὐλογητὸν εἶναί φησιν εἰς τοὺς αἰῶνας. με, Φίλιππε. Ού. ὰ ἐπὶ τῆς γῆς. • Πατήρ.
col. 197–198page 92 of 186
PG 77:197Μη τοίνυν διέλῃς ἐν τούτοις 1 τὰς ἐπὶ τῷ Κυρίῳ φωνάς· ἔχουσι γὰρ ἐν ταυτῷ τὸ θεοπρεπὲς καὶ τὸ ἀνθρώπινον· ἐφάρμοσον δὲ μᾶλλον αὐτὰς, ὡς ἑνὶ τῷ Υἱῷ, τοῦτ' ἔστιν, τῷ Θεῷ λόγῳ σεσαρκωμένῳ. Ετε ρον τοίνυν ἐστὶ τὸ διαιρεῖν τὰς φύσεις, καὶ τοῦτο μετὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ κατὰ μόνην ἰσοτιμίαν συνήφθαι λέγειν ἄνθρωπον Θεῷ, καὶ ὁμοίως ἕτερον τὸ φωνῶν εἰδέναι διαφοράν. Που τοιγαροῦν ταῖς Νεστορίου καινοφωνίαις 6 τὰ ἐκείνων συντρέχει; Εἰ γὰρ καί τισι δοκεῖ τῶν λέξεων ή συνθήκη, καὶ τῶν νοημάτων ἡ προφορά 1, τῆς ἰσχνῆς ἄγαν ἀκριβείας ἀπολιμπάνεσθαι, θαυμαστὸν οὐδέν· δυσεκφώνητα γὰρ τὰ τοιάδε λίαν. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐζή τει παρὰ Θεοῦ λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτοῦ. Ὅτι γὰρ οὐ μερίζουσιν εἰς δύο τὸν ἕνα Ἰησοῦν Χρι στον, χρῆναι λέγοντες ἐφαρμόζεσθαι τὰς φωνὰς, τῇ μὲν θεότητι αὐτοῦ τὰς θεοπρεπεῖς, τῇ δὲ ἀνθρωπότητι πάλιν αὐτοῦ τὰς ἀνθρωπίνας, πῶς οὐχ ἅπασιν εναργές; Διαβεβαιούνται γάρ, ὡς ἔφην, ὅτι αὐτὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς λόγος, γεννηθείς πρὸ αἰώνων, καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἐγγεννήθη κατὰ σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου. Προσεπάγουσι δὲ ὅτι, διὰ τὴν ἄφραστον καὶ ἀσύγχυτον ἔνωσιν, καὶ Θεοτόκον εἶναι πι στεύουσι τὴν ἁγίαν Παρθένον· καὶ ἕνα Υἱὸν καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον ὁμολογοῦσι σαφῶς. Απίθανον δὲ παντελῶς τό, καὶ ἕνα λέγειν, καὶ διατέμνειν εἰς δύο τὸν ἕνα, νομίζειν αὐτούς. Οὐ γὰρ ἡ ἂν εἰς τοῦτο προῆλθον ἀποπληξίας, ὡς παραβάτας ἑαυτοὺς συν ιστάνειν, ἃ κατέλυσαν ὀρθῶς, οἰκοδομοῦντες ἀβούλως. Εἰ γὰρ ταῖς Νεστορίου συμφέρονται δόξαις, πῶς αὐ τὰς ἀναθεματίζουσιν, ὡς βεβήλους και μυσαράς; Οἶμαι δὲ δεῖν καὶ τὰς αἰτίας εἰπεῖν, δι' ἂς εἰς τοῦτο προήλθον ἰσχνοφωνίας 1. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ τῆς ᾿Αρείου δυσσεβείας υπασπισταί, τῆς ἀληθείας τὴν δύναμι ἀνοσίως ἐκκαπηλεύοντες, τὸν ἐκ Θεοῦ φασι Λόγου γενέσθαι μὲν ἄνθρωπον, πλὴν ἀψύχῳ προσχρήσασθαι σώματι (πράττουσι δὲ τοῦτο φιλοκακούργως, ἵνα τὰς ἀνθρωπίνας φωνὰς αὐτῷ προσνέμοντες, ὡς ἐν μείοσιν ὄντα τῆς τοῦ Πατρὸς ὑπεροχής τοῖς παρ' αὐτῶν πλανωμένοις ἐπιδεικνύωσιν, ετεροφυᾶ τε αὐτὸν εἶναι λέγωσι), ταύτῃ τοι δεδιότες οἱ ἐκ τῆς Ἀνατολῆς, μὴ ἄρα πως ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου κατασμικρύνοιτο κ δόξα σε καὶ φύσις, ἀπό γε τῶν ἀνθρωπίνως εἰρημένων διὰ τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν, διορίζουσι τὰς φω νὰς, οὐκ εἰς δύο τέμνοντες, ὡς ἔφην, τὸν ἕνα Υἱὸν καὶ Κύριον, ἀλλὰ τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ προσνέμοντες, τὰς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι πάλιν τῇ αὐτοῦ πλὴν τὰς ἁπάσας ἐνί. Ἐπυθόμην δὲ, ὅτι γέγραφέ τισι τῶν ἐπιτηδείων ὁ εὐλαβέστατος καὶ θεοσεβέστα τις Ἰωάννης ἐπίσκοπος, ὡσανεὶ ἐμοῦ σαφῶς διδά νι, Ι τούτῳ. Η κενοφωνίαις. κρύνηται. Η ῥημάτων ή διαφορά, ού, προφορά. 1 εἰς. ἡ ἰσχομυθίας. κατασμι
col. 199–200page 93 of 186
PG 77:199φύσεων τὸ διάφορον, διαιρεῖν δὲ τὰς φωνὰς καταλλήλως ταῖς φύσεσι· καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ σκανδαλίζονται τινες. Ην οὖν ἀναγκαῖον, καὶ πρός γε τοῦτο ἡμᾶς εἰπεῖν. Οὐκ ἠγνόηκεν ἡ ση τελειότης, ὅτι τῆς Απολιναρίου δόξης τὸν μώμον τῶν ἐμῶν καταχέοντες ἐπιστολῶν, ᾠήθησαν ὅτι καὶ ἄψυχον εἶναί φημι τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ· καὶ ὅτι κράσις ἢ σύγχυσις, ἢ φυρμός, ἢ μεταβολὴ τοῦ Θεοῦ Λόγου γέγονεν εἰς τὴν σάρκα, ήγουν 1 τῆς σαρκὸς μεταφοίτησις εἰς φύσιν θεότητος, ὡς μηδὲν ἔτι σώζεσθαι καθαρώς, μήτε μὴν εἶναι ὅ ἐστιν. βήθησαν δὲ πρὸς τούτῳ καὶ ταῖς Αρείου με συμφέρεσθαι δυσφημίαις, διά τοι τὸ μὴ ἐθέλειν διαφορὰν εἰδέναι φωνῶν, καὶ τὰς μὲν εἶναι λέγειν θεοπρεπεῖς, τὰς δὲ ἀνθρωπίνας, καὶ πρεπούσας μᾶλλον τῇ οἰκονομίᾳ τῇ μετὰ σαρκός. Ἐγὼ δὲ, ὅτι τῶν τοιούτων απήλλαγμαι, μαρτυρήσειεν ἂν ἐτέ ροις ἡ σὴ τελειότης. Πλὴν ἔδει σκανδαλισθεῖσιν ἀπο λογήσασθαι. Ταύτῃ τοι γέγραφα πρὸς τὴν θεοσέβειαν αὐτοῦ, ὡς οὔτε πεφρόνηκα ποτε τὰ ᾿Αρείου, καὶ Απολιναρίου, ούτε μὴν μεταπεποιῆσθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰς σάρκα φημί, ἀλλ' οὐδὲ εἰς φύσιν θεότητος μεταφῦναι η τὴν σάρκα, διὰ τὸ ἄτρεπτον εἶναι καὶ ἀναλλοίωτον τὸν τοῦ Θεοῦ· Λόγον· ἀνέφικτον δὲ καὶ τὸ ἕτερον· οὔτε μὴν ἀνῄρηκα ποτε φωνῶν διαφοράς ἀλλ᾽ οἶδα τὸν Κύριον θεοπρεπώς τε καὶ ἀνθρωπίνως ἅμα διαλεγόμενον· ἐπείπερ ἐστὶν ἐν ταυτῷ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Οὐκοῦν αὐτὸ δὲ τοῦτο κατασημήναι θέλων, γέγραφεν ὅτι ἐδίδαξεν ὁμολογεῖν ἡ τῶν φύσεων το διάφορον, καὶ διαιρεῖν τὰς φωνὰς καταλλήλως ταῖς ξαντος, καὶ λαμπρᾷ τῇ φωνῇ, ὁμολογεῖν μὲν τῶν φύσεσιν. Αἱ δὲ τοιαῦται διαλέξεις ἐμαὶ μὲν οὐκ εἰσὶν, εξεφωνήθησαν δὲ παρ' αὐτοῦ. Κἀκεῖνο δὲ οἶμαι τοῖς εἰρημένοις προσεπενεγκεῖν ἀναγκαῖον °. 'Αφίκετο γὰρ πρός με ὁ θεοσεβέστατος Επίσκοπος Παῦλος τῆς Ἐμισηνῶν· εἶτα λόγου κεκινημένου περὶ τῆς ὀρθῆς καὶ ἀμωμήτου πίστεως, διεπυνθάνετό μου, καὶ μάλα ἐσπουδασμένως, εἰ συν αινῶ τοῖς ἡ γραφεῖσι παρὰ τοῦ τῆς ἀοιδίμου μνή μης, καὶ τρισμακαρίου Πατρός ἡμῶν ᾿Αθανασίου πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσκοπον τῆς Κορινθίων. Ἐγὼ δὲ ἔφην ὅτι, εἰ σώζεται παρ' ὑμῖν οὐ νενοθευμένον τὸ γράμμα, παραπεποίηται γὰρ τῶν ἐν αὐτῷ πολλὰ παρὰ τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν, συναινέσαιμι ἂν πάντη τε καὶ πάντως. Ὁ δὲ πρὸς τοῦτο ἔφασκεν ἔχειν μὲν καὶ αὐτὸς τὴν ἐπιστολὴν, βούλεσθαι δὲ καὶ ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν ἀντιγράφων πληροφορηθῆναι, καὶ μαθεῖν, πότερόν ποτε τὰ αὐτῶν βιβλία παρεποιήθη, ἢ μή. Καὶ δὴ καὶ λαβὼν ἀντίγραφα παλαιὰ, καὶ οἷς ἐπεφέρετο συμβαλών, ηὕρισκε ταῦτα νενοθευμένα καὶ προέτρεψεν ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν βιβλίων ἴσα ποιῆ σαι, πέμψαι τε τῇ Ἀντιοχέων Ἐκκλησίᾳ· ὁ δὲ καὶ γέγονε. Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὃ γέγραφεν ὁ εὐλαβέστατος καὶ θεοφιλέστατος ἐπίσκοπος Ἰωάννης τῷ Καρήνῳ 1 4 γοῦν. - μεταφυῆναι. - ἔδει νῦν συνιδεῖν τῶν. • προσενεγκεῖν ἄξιον. ἡ ἄρα συμφωνῷ τοῖς. 4 Μα ρίνω,
col. 201–202page 94 of 186
PG 77:201περὶ ἐμοῦ· ὅτι ἐξέθετο τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως, συνυφάνας ἡμῖν καὶ τὴν πατρώαν παράδοσιν, μικροῦ καὶ ἐξ ἀνθρώπων, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, γενέσθαι κινδυνεύουσαν Ἐὰν δὲ περικομίζωσι • τινες ἐπιστολήν, ὡς γραφείσαν παρὰ τοῦ εὐλαβεστάτου πρεσβυτέρου τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας Φιλίππου, ώσανεί τοῦ ἡσιωτάτου ἐπισκόπου Ξύστου χαλεπήναντος ἐπὶ τῇ Νεστορίου καθαιρέσει, καὶ ἀρήξαντος ' αὐτῷ, μή πιστευέτω τοῦτο ἡ σὴ ὁσιότης. Σύμφωνα γὰρ τῇ ἁγίᾳ συνάδῳ γέγραφε, καὶ πάντα ἐβεβαίωσε τὰ παρ' αὐτῆς πραχθέντα, καὶ ἔστιν ὁμόφρων * ἡμῖν. Εἰ δὲ δὴ καὶ ὡς παρ' ἐμοῦ γραφείσα παρακομίζοιτο προς τίνων ἐπιστολὴ, ὡς μετανοοῦντος ἐφ' οἷς πεπράχαμεν κατὰ τὴν Ἐφεσίων πόλιν, γελάσθω καὶ τοῦτο. Ἐσμὲν γὰρ διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος χάριν ἐν καλῷ φρενός, καὶ τοῦ εἰκότος οὐκ ἐκπεφορήμεθα λογισμοῦ. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Ισον ἐπιστολῆς γραφείσης παρὰ τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν ᾿Ακάκιον ἐπίσκοπον, περὶ τοῦ ἀποπομπαίου. Τοῖς παρὰ τῆς σῆς ἐπιότητος ἀρτίως ἀπεσταλμέ τας ν ἐντυχών, ἤσθην ἄγαν· μονονουχί καὶ περι φυείς = ἠσπαζόμην. Γνώμης γὰρ εἰς τοῦτο προῆλο θον, ὡς τάχα που μηδὲ ἀπεῖναι δοκεῖν· αἱ γὰρ τῶν γνησίων προσρήσεις ἱκαναὶ τοιαύτην ἐμποιῆσαι διά θεσιν. Τὰ ἐμὰ μὲν ἐν τούτοις· πέπεισμαι δὲ ὅτι καὶ τὰ τῆς σῆς θεοσεβείας οὐχ ἑτεροτρόπως έχει. Επειδή δε μηνύσαι κατηξίωσας, ὡς χρὴ παρ' ἐμοῦ γενέσθαι τινὰς λόγους περὶ τοῦ ἀποπομπαίου, δι' ὧν ἔσται καταφανὲς τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον, ἀναγκαίως ἐκεῖνό φημι, τῆς σῆς ἀγχινοίας ἀποχρώντως ἐχούσης τὸ εὐμαθὲς, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων εὐφυᾶ, καὶ οὐκ ἐθαύμαστον ἐπιστήμην, περιττὸν μὲν ἴσως τὸ λέγε σθαί τι παρ' ἑτέρου περὶ τῶν ζητουμένων. Επειδή ᾶ τὸ λυποῦν οὐδὲν καὶ τὰ εἰς νοῦν ἰόντα καὶ τὸν ἐμὸν τ εἰπεῖν, γεγράφαμεν· οὐ γὰρ ἦν ἀνήνασθαι τὸ ἐπιταχθέν· εἰ δὲ δὴ τῆς εἰς λῆξιν ἀκριβείας βραχύ πως ἀφαμαρτεῖν ἡμᾶς συμβαίνει, συγγνώμων ἔτο. Τὰ γάρ τοι δυσπρόσιτα τῶν θεωρημάτων δυσχερή πρὸς διασάφησιν, καὶ οὐ ῥᾳδίαν ἑλεῖν τὴν κατάληψιν ἔχει. Πλὴν ἐλπίδος ἐσμὲν οὐ μακράν, ὡς διὰ τῶν τῆς τῆς θεοσεβείας εὐχῶν, καὶ πρός γε τοῦτο ἡμᾶς καὶ τευθυνεί Χριστὸς, ὁ ἀποκαλύπτων βαθέα ἐκ σκότους, καὶ σοφῶν τυφλούς, καὶ ῥῆμα διδούς, ὡς λόγος. Γέγραπται τοίνυν ἐν τῷ Λευιτικῷ περὶ τοῦ ἀποπομπαίου· ι Καὶ λήψεται τοὺς δύο χιμάρους, καὶ * κινδυνεύσασαν.» παρακομίζωσί.· ἐνρήξαντος. " ομοφρονῶν. ν ἐπεσταλμένοις. * μόνον δὲ οὐχὶ καὶ περιφύς. - ίσ. ἰόντα τὸν ἐμόν.
col. 203–204page 95 of 186
Epistola XLI
PG 77:203στήσει αὐτοὺς ἔναντι Κυρίου παρὰ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐπιθήσει Ααρών ἐπὶ τοὺς δύο χιμάρους κλήρους, κλῆρον ἕνα τῷ Κυρίῳ, καὶ κλῆρον ἕνα τῷ ἀποπομπαίῳ· καὶ προσάξει Ααρὼν τὸν χίμαρον, ἐφ' ὅν ἐπῆλθεν ὁ κλῆρος ἐπ' αὐτὸν τῷ Κυρίῳ, καὶ προσοίσει περὶ ἁμαρτίας· καὶ τὸν χίμαρον, ἐφ' ὅν᾽ ἐπῆλθεν ἐπ' αὐτὸν ὁ κλῆρος τοῦ ἀποπομπαίου, στήσει αὐτὸν ζῶντα έναντι Κυρίου τοῦ ἐξιλάσκεσθαι: ἐπ' αὐτοῦ· ὥστε ἀποστεῖλαι αὐτὸν εἰς τὴν ἀποπομπήν. Αφήσει αὐτὸν εἰς τὴν ἔρημον.» Καὶ μεθ' ἕτερα· ι Καὶ σφάξει τὸν χίμαρον τὸν περὶ τῆς ἁμαρτίας, τὸν παρὰ ^ τοῦ λαοῦ, ἔναντι Κυρίου καὶ εἰσοίσει τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐσώτερον τοῦ κατα πετάσματος· καὶ ποιήσει τὸ αἷμα αὐτοῦ, ἐν τρόπον ἐποίησε τὸ αἷμα τοῦ μόσχου· καὶ ῥανεῖ τὸ αἷμα αὐτ τοῦ ἐπὶ τὸ ἱλαστήριον κατὰ πρόσωπον τοῦ ἱλαστηρίου, καὶ ἐξιλάσεται τὸ ἅγιον ἀπὸ τῶν ἀκαθαρσιών τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἀπὸ τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν ἐπὶ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν. Καὶ οὕτω ποιήσει τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, τῇ ἐκτισμένῃ ἐν αὐτοῖς ἐν μέσῳ τῆς ἀκαθαρσίας αὐτῶν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ σφαζομένου χιμάρου, καὶ ἁγιάζοντος τῷ αἵματι τὴν ἁγίαν σκηνήν. Περὶ δέ γε τοῦ ζῶντος καὶ αφιεμένου πάλιν ὧδέ φησι· ι Καὶ προσάξει τὸν χίμαρον τὸν ζῶντα, καὶ ἐπιθήσει Ααρών τὰς χεῖρας αὐτ τοῦ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζῶντος, καὶ εξαγορεύσει ἐπ' αὐτοῦ πάσας τὰς ἀνομίας τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ πάσας τὰς ἀδικίας αὐτῶν, καὶ πάσας τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν· καὶ ἐπιθήσει αὐτὰς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζῶντος, καὶ ἐξαποστελεῖ ἐν χειρὶ ἀν θρώπου ἑτοίμου εἰς τὴν ἔρημον· καὶ λήψεται ὁ χίμαρος ἐφ' ἑαυτῷ τὰς ἀδικίας αὐτῶν εἰς τὴν ἄβατον· καὶ ἐξαποστελεῖ τὸν χίμαρον εἰς τὴν ἔρημον.» Πᾶσα μὲν οὖν Γραφὴ θεόπνευστος, καὶ ὠφέλιμος. Ο γὰρ ἂν φθέγξηται Θεὸς, τοῦτο δὴ πάντως ἐστὶ καὶ σωτήριον. Καὶ τοῖς μὲν οὖσιν οἴοις τε συνιδεῖν τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν, τὸ ταύτης κάλλος ὑπαντᾷ, φωτὸς δίκην έναστράπτον τῷ νῷ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὴν γνῶσιν· τοῖς γε μὴν οὐκ ἔχουσιν εὖ βεβηκότα τὸν νοῦν, ἀλλ᾽ οἷον ἔτι σκάζοντά τε καὶ νηπιάζοντα, τούτοις εἶεν ἂν καὶ τὰ ἐξαίρετα τῶν θεωρημάτων ὑπὸ μώμον ἔσθ' ὅτε καὶ γραφήν. Καὶ ταῦτά φημι, τοῖς παρὰ τῆς σῆς θεοσεβείας γραφεῖσιν οὐκ ἀβασανίστως ἐντυχών. βήθησαν γὰρ ἴσως τῶν αὐτόθι τι νὲς, τὸν μὲν ἕνα τῶν χιμάρων, ἤτοι τῶν τράγων, τῷ ἐπὶ πάντων ἐκνεμηθῆναι Θεῷ πρὸς καθιέρωσιν καὶ θυσίαν· τόν γε μὴν ἕτερον ἀποπομπαίῳ τινὶ καὶ πονηρῷ καὶ ἀκαθάρτῳ δαίμονι πεμφθῆναι κατὰ τὴν ἔρημον· καὶ τοῦτο διὰ χειρὸς ἱερᾶς, καὶ ἐκ νομικοῦ θεσπίσματος. Αὐτόθεν μὲν οὖν τὸ χρῆμά ἐστιν εἴη θές τε καὶ καταγέλαστον. Φαίη δ' ἂν τις τοῖς οὕτω ταῦτα ἔχειν ὑπειληφόσι· Καί τοι πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον ἐκεῖνο περινοεῖν; Ο γάρ τοι τῶν ὅλων δημιουργός, ὁ καὶ παντὸς ἐπέκεινα, καὶ νοῦ, καὶ λόγου, καὶ μόνος ὢν φύσει Θεὸς καὶ Κύριος, πῶς ἂν ἠνέσχετο κοινω ἐξιλάσασθαι. ο περί.
col. 205–206page 96 of 186
PG 77:205ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΟΜΙΛΙΑΙ ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΑΙ. ΛΟΓΟΣ Α΄. α' Τῆς μὲν εὐθύμου· καὶ θείας ἡμῶν ἑορτῆς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὰ φαιδρὰ προλάμπει καὶ φαίνεται φῶτα· οὐδὲν σκοτεινὸν καὶ ζοφῶδες τοῖς κατ᾿ ἀρετὴν ἑορτάζειν ἐθέλουσιν ὑπαντᾷν ὁ ἐπιτρέπουσα. Διὸ καὶ τοῖς τοιούτοις ὁ μακάριος Απόστολος τὴν συμφέρουσαν ἐμφανίζων ὁδὸν, φησίν· «Ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐτ σχημόνως περιπατήσωμεν, ο ἵνα καὶ ταῖς ἀσβέστοις τοῦ Σωτῆρος φωταγωγούμενοι λαμπάσιν εἰς τὴν ἄνω καταντήσωμεν Ἱερουσαλήμ, τοῖς εὐαγέσι τῶν ἀγγέ λων χοροῖς ἐν οὐρανῷ συνδιαιτώμενοι. Ὁ μὲν οὖν μακάριος Δαβὶδ εἰς καλὴν ἡμᾶς συνάγων ὁμήγυριν, τὴν ἐπινίκιον ᾠδὴν τῷ δι' ἡμᾶς ἐπιδημήσαντι Χρι στῷ, καὶ διὰ τοῦ σταυροῦ τὸ τοῦ θανάτου καταργήσαντι κέντρον ο παρακελεύεται, λέγων· «Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν.» Τοὺς γὰρ τοῖς θείοις ἐπανέχοντας νόμοις ἐπὶ τὸν σωτήριον καλεῖ χορὸν, καὶ εἰς μίαν καὶ σύμφωνον διδάσκει συνάγεσθαι γνώμην, οὐ μετ μερισμέναις διανοίαις, οὐδὲ τῷ διῃρημένῳ, τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογοῦντας πίστιν· ε ἀλλ᾽ ἵνα σύμφωνοι, καὶ τὸ αὐτὸ, κατὰ Παῦλον, φρονοῦντες,» ἀκλινῆ καὶ βεβαίαν τὴν εἰς αὐτὸν φυλάττωμεν ὁμολογίαν. Οὕτω γὰρ ἂν τῆς θείας ἡμᾶς καὶ ἀκηράτου πανηγύρεως ἀναβαίνειν λοιπὸν εἰς τὴν ὁ πνευματικὴν κελεύουσιν ἀλλ. ευσήμου. ὁ ὑπαντῶν.· κράτος. ὁ ἄλλ. ἐπὶ τήν.
col. 207–208page 97 of 186
PG 77:207θυσιῶν προστέταχε πονηρὰν, καὶ ἀντικειμένην δύνα μιν, ἣν ἀποπομπαίον ὠνομάσθαι, φαῖεν ἂν ἴσως τι νές, τὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων δύναμιν τοῖς εἰς νοῦν Έσω κεκρυμμένοις οὐχ ὁρῶντες όμμασιν. Ἡμεῖς δὲ τοῖς θείοις θεσπίσμασιν ἐπαφιέντες τὸν νοῦν, οὐκ ατημελῆ καὶ ῥᾴθυμον, ἀκριβῆ δὲ μᾶλλον, καὶ καθ᾽ ὅσον οἷόν τε φιλογρήγορον, τῆς ἀληθείας τὸ ἀξιάγαστον κάλλος φιλοθηρεῖν εὖ μάλα σπουδάσομεν. Καὶ δὴ καὶ φαμεν, ὡς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐπ' ἀνα τροπῇ τῆς πολυθέου πλάνης, καὶ ἐπὶ φωτισμῷ τῶν ἐν σκότῳ, καταχρησμῳδήσας τὸν νόμον τοῖς πάλαι διὰ Μωσέως, ἡνέσχετο ἂν οὐδαμῶς, ὁδὸς γενέσθαι, καὶ θύρα, μᾶλλον δὲ καὶ διδάσκαλος τοῦ χρῆναι τιμάν τοὺς ἀκαθάρτους δαίμονας. Πολυπραγμονοῦντες δὲ τὰ ἐν ταῖς θεοπνεύστους Γραφαῖς, κεκρυμμένην εὑρήσομεν τὴν ἀλήθειαν. Πρέποι δ᾽ ἂν ταῖς τοῦ ναο μου σκιαῖς ἐνορῶντας εἰπεῖν τὸ δι᾿ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν ὀρθῶς εἰρημένον· «Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; ἢ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά;» — «Σκιάν γὰρ ὁ νόμος ἔχει τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, καὶ οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων,» ὡς γέγραπται πλὴν ὠδίνουσιν αἱ σκιαὶ τὴν ἀλήθειαν, εἰ καὶ αὐτὸ οὐ πάντως ἡ εἰσὶ τὸ ἀληθές. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θεσπέσιος Μωϋσῆς κάλυμμα ἐτίθη ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐ, προελάλει ἡ τε οὕτω τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, μονονουχί δι' αὐτοῦ κεκραγώς τοῦ πράγματος· ὅτι τῶν δι αὐτοῦ θεσπισμάτων τὸ κάλλος κατίδοι τις ἂν, οὐκ ἔν γε τοῖς ἔξω φανεῖσι τύποις, ἀλλ' ἐν τοῖς ἔσω κεκρυμμένοις θεωρήμασι. Φέρε δὴ οὖν περιελόντες τοῦ νόμου τὸ κατασκίασμα, καὶ τῶν ἔξωθεν ἐπιβλημάτων τη Μωϋσέως πρόσωπον ἀπαλλάττοντες, γυμνὴν ἴδωμεν τὴν ἀλήθειαν. Δύο μὲν γὰρ χιμάρους προσκομισθῆναι προστέταχε, καὶ δύο γράφεσθαι κλήρους ἐπ' αὐτοῖς ὡς τὸν μὲν ἕνα τῶν χιμάρων ὀνομασθῆναι κύριον, τόν γε μὴν ἕτερον κ ἀποπομπαίον. Οὐκοῦν ὀνόματα τοῖς χιμάροις, κύριός τε καὶ ἀποπομπαίος. σημαίνεται δὲ δι' ἀμφοῖν ὁ εἷς καὶ μόνος Υἱὸς, καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός. Καὶ τίνα τρόπον, ἐροῦμεν ὡς ἕνι, τῇ τῶν θεωρημάτων ἀκριβείᾳ προσβάλλοντες 1. τοίνυν, ἢ τράγος, ήγουν ἔριφος, ἣν ὑπὲρ ἁμαρτίας τὸ θύμα κατά γε τῷ νόμῳ δοκοῦν· προδάτῳ μὲν γὰρ ἀφομοιοῖ τὸν δίκαιον πλεισταχοῦ ἡ θείο πνευστος Γραφή, αἰγὶ δὲ τὸν φιλαμαρτήμονα. Και διὰ ποίαν αἰτίαν; Πλήρης μὲν γὰρ ὁ δίκαιος αὐχη μάτων τῶν εἰς ἀρετήν· ἔγκαρπος δὲ διὰ τοῦτο νοοἶτ᾽ ἂν εἰκότως· ἐριοφορεῖ δὲ τὸ πρόβατον· ταύτῃτοι καὶ μάλ' εἰκότως προβάτῳ παρεικάζεται. Γυ μνὴν δὲ, καὶ ἄκαρπον, καὶ ἀγαθοεργίας ἁπάσης ἐρή μην τὴν τοῦ πλημμελοῦντος ψυχὴν κατίδοι τις ἄν. Αἰξ οὖν ἄρα τύπος αὐτῆς· ἄπρακτον δὲ τὸ ζῶον καὶ τῆς τοῦ προβάτου τιμῆς κατόπιν ἔρχεται. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· «Οταν καθ Η κεκρυμμένα. * τὸν δὲ ἕτερον. Αξ καὶ οὐκ αὐτὸ πάντως. ἑαυτοῦ.· ἴσ. προσελάλει προσβαλόντες. ΝΟΤΑ.
col. 209–210page 98 of 186
PG 77:209ἔσῃ, φησίν, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ στήσῃ τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ ευωνύμων.» Καὶ τοῖς μὲν ἐκ δεξιῶν, ἅτε δὴ τοὺς τῆς δικαιοσύνης ἔχουσι καρποὺς τὴν ἡτοιμασμένην αὐτοῖς ἀποκαθίστησι βασιλείαν, τοῖς δὲ ἐξ εὐωνύμων πῦρ, καὶ κόλασιν, καὶ τὰς τῷ δια βόλῳ πρεπούσας ἐποίσει ποινάς. Ἐσφάζετο τοίνυν ὑπὲρ ἁμαρτίας ἔριφος· καὶ τοῦτο μαθήσῃ, τοῦ νόμου λέγοντος ἐναργώς· «Ἐὰν δὲ ὁ ἄρχων ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ μίαν ἀπὸ πασῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, ἢ οὐ ποιηθήσεται ἀκουσίως, καὶ ἁμάρτῃ.. καὶ πλημμελήσῃ, καὶ γνωσθῇ αὐτῷ ἡ ἁμαρτία, ἣν ἥμαρτεν ἐν αὐτῇ, καὶ προσοίσει τὸ δῶρον αὐτοῦ χί μαρον ἐξ αἰγῶν, ἄῤῥεν, ἄμωμον.» Εφη δέ που καὶ αὐτὸς ὁ ἐπὶ πάντων Θεὸς περὶ τῶν ἱερᾶσθαι λαχόν των κατὰ τὸν νόμον ο 'Αμαρτίας λαοῦ μου φάγον και, τουτέστι τὰ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν θύματα. Μερὶς γὰρ καὶ κλῆρος τοῖς ἱερεῦσι κάρπωμα Κυρίου *, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Γέγονε τοίνυν σφάγιον ὁ Χριστὸς ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς· ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ἁμαρτίαν αὐτὸν ὠνομάσθαι φαμέν. Γράφει γοῦν ὁ πάνσοφος Παῦλος ὅτι, «Τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν, ο ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ δηλονότι. Οὐ γάρ τοί φαμεν ἁμαρτωλὸν γενέσθαι Χριστόν· μὴ γένοιτο· ἀλλ᾽ ὄντα δίκαιον, μᾶλλον δὲ αὐτόχρημα δικαιοσύνην, οὐ γὰρ οἶδε πλημ μελεῖν, σφάγιον εποίησεν ὁ Πατὴρ ὑπὲρ τῶν τοῦ κόσμου πλημμελημάτων. «Καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, ο ψῆφον ὑπομείνας τὴν τοῖς ἀνόμοις πρεπωδεστάτην. Καὶ πιστώσεται λέγων ὁ θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας ότι, ο Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν, ἕκαστος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη· καὶ Κύριος παρ ἔδωκεν αὐτὸν ταῖς ἀνομίαις ἡμῶν· καὶ αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν ὀδυνᾶται· καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθη μεν.» Γράφει δὲ καὶ ὁ πάνσοφος Πέτρος· ι Οτι τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον.» Οὐκοῦν ἐπεκρέματο μὲν τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς 5 κλῆρος, τὸ ο χρῆναι παθεῖν τὸν θάνατον, διά τε τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν, καὶ τὴν ἐξ ἐκείνου μέχρις ἡμῶν τυραννήσασαν ἁμαρτίαν. 'Αλλ' ὁ ἐκ Θεοῦ Πατ τρὸς Λόγος, ὁ πολὺς εἰς ἡμερότητα, καὶ φιλανθρωπίαν, γέγονε σαρξ, τουτέστιν ἄνθρωπος, σύμμορφος σε ἡμῖν τοῖς ὑφ᾽ ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ἡμῶν ὑπέστη κλῆρον. ὡς γὰρ ὁ πανάριστος γράφει Παῦλος· «Χά ριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου,» καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἐποιήσατο· εἰς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι πάντες θεῷ ζήσωμεν», ἁγιαζόμενοί τε καὶ ζωοποιούμενοι διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ, δικαιούμενοί τε δωρεάν τῇ παρ' αὐτοῦ χάριτι. ο Ὡς γάρ φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς Ιωάννης" • Τὸ αἷμα Ἰησοῦ Χριστοῦ καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας. ο Ονομα δὴ οὖν τῷ σφαζομένῳ χιμάρῳ κύριος· καὶ κληρωτὴν ἐδέχετο τὴν Ο = ἐπί.» Κυρίῳ.· τοῦ. η ζήσωσιν.
col. 211–212page 99 of 186
PG 77:211στοῦ, οὐ δι' ἑαυτὸν ἀποθνήσκοντος, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἔφην, καὶ ἁγιάζοντος τὴν Ἐκκλησίαν τῷ ἰδίῳ από ματι. 4 Σφάξει γὰρ τὸν χίμαρον, φησίν, τὸν περὶ τῆς ἁμαρτίας, τὸν περὶ τοῦ λαοῦ, ἔναντι Κυρίου· καὶ εἰσοίσει τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, καὶ ῥανεῖ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ἱλαστήριον, κατὰ πρόσωπον τοῦ ἱλαστηρίου, καὶ ἐξιλάσεται τὸ ἅγιον ἀπὸ τῶν ἀκαθαρσιῶν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἀπὸ τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν περὶ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ οὕτω ποιήσει τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, τῇ ἐκτι σμένῃ ἐν αὐτοῖς, ἐν μέσῳ τῆς ἀκαθαρσίας αὐτῶν.» Εἰσῆλθε γὰρ ὁ Χριστὸς εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, οὐ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αἷμα τος, αἰωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος, καὶ ἁγιάζων, ὡς σφαγήν· ἅγιόν τε θύμα, καὶ ἱερὸν ἦν εἰς τύπον Χρι ἔφην, τὴν ἀληθεστέραν σκηνήν, τουτέστι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἅπαντας δὲ τοὺς ἐν αὐτῇ. Γράφει οὖν δ θεσπέσιος Παῦλος ποτὲ μὲν ὅτι, «Διὸ καὶ Ἰησοῦς, ἵνα ἁγιάσῃ τῷ ἰδίῳ αἵματι τὸν λαὸν, ἔξω τῆς πύλης ἔπαθε, › ποτὲ δὲ πάλιν· «Γίνεσθε οὖν μιμηταὶ τοῦ Θεοῦ, ὡς τέκνα ἀγαπητὰ, καὶ περιπατεῖτε ἐν ἀγάπῃ, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν προσφορὰν καὶ θυσίαν, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας.» Αθρητέον δὴ οὖν ἐν τῷ σφαγέντι χιμάρῳ γενόμενον μὲν ἐν θανάτῳ σαρκὸς τὸν Ἐμμα νουὴλ, πλὴν ἐπὶ λύσει θανάτου, καὶ ἁμαρτίας. "Ην γὰρ ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, τουτέστιν, ἀνάλωτος ἁμαρ τίαις, καὶ οὐκ ἔνοχος μεθ' ἡμῶν, τῇ τοῦ θανάτου δίκῃ. Ιδωμεν αὐτὸν ἐν τῷ ἑτέρῳ χιμάρῳ τῷ ζῶντε καὶ ἀφιεμένῳ, καὶ ἐν τῷ παθεῖν ἀνθρωπίνως, μὴ πά σχοντα θεϊκῶς· καὶ ἐν τῷ τεθνάναι σαρκί, θανάτου κρείττονα, καὶ οὐ, κατὰ τὴν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν, ἀπομείναντα μεθ' ἡμῶν ἐν μνήματι, καὶ κάτω οχον γεγονότα ταῖς ᾅδου πύλαις τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ. Ως γὰρ ὁ αὐτοῦ φησι μαθητής· «Οὔτε ἐγκατελείφθη εἰς ᾅδην ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, οὔτε ἡ σάρξ αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν.» 'Ανεβίω γὰρ σκυλεύσας τὸν ᾅδην, καὶ τοῖς ἐν δεσμοῖς εἰπών· Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει Ανακαλύφθητε· καὶ πρὸς τὸν ἄνω καὶ ἐν τοῖς οὐρα νοῖς Πατέρα, καὶ εἰς τὸν ἀνθρώποις ἄβατον ἀνεπήδησε 4 χῶρον, αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἀναλαβὼν, καὶ ἱλασμὸς ὑπάρχων περὶ αὐτῶν. Γρά φει γοῦν ὁ θεσπέσιος Ιωάννης τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύο σασι· «Τεχνία, ταῦτα γράψω ὑμῖν, ἵνα μὴ ἁμαρτάνητε. Καὶ ἐάν τις δὲ ἁμάρτῃ, παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον· καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ ὅλου κόσμου.» Οἶμαι δὲ δεῖν, καὶ αὐτὴν ποιήσασθαι τὴν παράθεσιν τῶν νομικῶν γραμμάτων εἰς ἀνάμνησιν τοῖς ἀκροωμένοις. Εχει δὲ οὕτω· • Καὶ προσάξει τον χίμαρον τὸν ζῶντα, καὶ ἐπιθήσει Ααρών τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζῶντος. Καὶ ἐξαγορεύσει ἐπ' αὐτοῦ πάσας τὰς ἀνομίας τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, 4 απεδήμησε.
col. 213–214page 100 of 186
PG 77:213καὶ πάσας τὰς ἀδικίας αὐτῶν· και πάσας τὰς ἁμαρτίας.. αὐτῶν· καὶ ἐπιθήσει αὐτὰς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζώντος· καὶ ἐξαποστελεῖ ἐν χειρὶ ἀνθρώπου ἑτοίμου εἰς τὴν ἔρημον.» "Αθρει δὴ οὖν, όπως καί τοι τοῦ πρώτου σφαγέντος χιμάρου, ζῶντα πλεισταχοῦ τὸν ἕτερον ὀνομάζει· ἦν γὰρ, ὡς ἔφην, ἐν ἀμφοῖν γραφόμενος εἷς καὶ μόνος Υἱὸς, καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ὡς ἐν πάθει σαρκὸς ἰδίας, καὶ ἔξω πάθους, ὡς ἐν θανάτῳ, καὶ ὑπὲρ θάνατον. Ἔξη γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ γενομένης θανάτου τῆς ἁγίας σαρκός αὐτοῦ, καὶ μεμένηκεν ἀπαθὴς, καί τοι τοῦ ἰδίου σώ ματος τὸ πάθος οἰκειούμενος, καὶ εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων αὐτό. Ιδοι δ᾽ ἄν τις τοῦτο τὸ βαθὺ καὶ μέγα μυστήριον καὶ ἑτεροτρόπως ἡμῖν γραφόμενον ἐν τῷ Λευι τικῷ. Μεμολυσμένον γὰρ ἀποφαίνει τὸν λεπρὸν ὁ διὰ Μωϋσέως νόμος· ἐκπέμπεσθαι δὲ προστέταχε τῆς παρεμβολῆς ὡς ἀκάθαρτον. Εἰ δὲ συμβαίη και ταλωφῆσαι τὸ πάθος, τότε δή, τότε παράδεκτον γενέ σθαι κελεύει. Καὶ δὴ καί φησιν· «Οὗτος ὁ νόμος τοῦ λεπροῦ· Η ἂν ἡμέρᾳ καθαρισθῇ, καὶ προσαχθήσεται πρὸς τὸν ἱερέα· καὶ ἐξελεύσεται ὁ ἱερεὺς ἔξω τῆς παρεμβολῆς, καὶ ὄψεται ὁ ἱερεὺς, καὶ ἰδοὺ ἰᾶται ἡ ἀφὴ τῆς λέπρας ἀπὸ τοῦ λεπροῦ· καὶ προστάξει ὁ ἱερεὺς, καὶ λήψονται τῷ κεκαθαρμένῳ δύο ὀρνίθια ζῶντα καθαρά· καὶ προστάξει ὁ ἱερεὺς, καὶ σφάξουσι τὸ ὀρνίθιον τὸ ἐν εἰς ἀγγεῖον ἀστράκινον ἐφ' • ὕδατι ζῶντι· καὶ τὸ ὀρνίθιον τὸ ζῶν λήψεται αὐτό, καὶ βά ψει εἰς τὸ αἷμα τοῦ ὀρνιθίου τοῦ σφαγέντος ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι· καὶ περιῤῥανεῖ ἐπὶ τὸν καθαρισθέντα ἀπὸ τῆς λέπρας ἑπτάκις, καὶ καθαρὸς ἔσται. Καὶ ἐξαποστελεῖ τὸ ὀρνίθιον τὸ ζῶν εἰς τὸ πεδίον.» Δύο μὲν οὖν τὰ πτηνὰ, καὶ ἀκίβδηλα, τουτέστι καθαρά, καὶ μηδεμίαν ἔχοντα διαβολὴν, τὴν ἀπὸ τοῦ νόμου φημί καὶ τὸ μὲν ἐν ἐσφάζετο ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, τόγε μὴν ἕτερον ἔξω μένον σφαγῆς, εἶτα βαπτισθὲν ἐν τῷ αἰ. ματι τοῦ τετελευτηκότος, καὶ ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, κατὰ τὸν ἴσον τῷ χιμάρῳ τρόπον εἰς τὴν ἔρημον ἐξεπέμπετο. Υπεμφήνειεν δ' ἂν ὁ τύπος ἡμῖν καν τούτῳ δὴ πάλιν τὸ μέγα μυστήριον, καὶ σεπτὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν. Ην μὲν γὰρ ἄνωθεν, τουτέστιν ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐξ οὐρανῶν ὁ Λόγος· ταύτῃ τοι καὶ μάλα εἰκότως πτηνῷ παρεικάζεται. Καταπεφοίτηκε δὲ οἰκονομικῶς εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἔλαβε δούλου μορφήν· πλὴν καὶ ἄνωθεν οὗτος: ἦν. Καὶ γοῦν ἔφασκεν ἐναργώς, Ἰουδαίοις προσλαλῶν Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστὶ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.» Καὶ πάλιν Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» ὡς γὰρ ἔφην ἀρτίως, καὶ σὰρξ γεγονώς, ήγουν τέλειος ἄνθρωπος, οὐ γήϊνος ἦν ἢ χοϊκός, καθ᾿ ἡμᾶς, ἀλλ' οὐράνιός τε καὶ ὑπερκόσμιος, καθὸ νοεῖται Θεός. Πλὴν ἔστιν ἰδεῖν ἐν τοῖς ὀρνιθίοις καθὰ καὶ ἐν τοῖς χίμαρος, σαρκὶ μὲν παθόντα, κατὰ τὰς Γραφάς, μείναντα δὲ καὶ ἐπέκεινα τοῦ παθεῖν· καὶ ἀποθνήσκοντα μὲν χιν, * κεκαθαρισμένῳ.· ἐν. ' οὕτως, η τελείως.
col. 215–216page 101 of 186
PG 77:215ἀνθρωπίνως, ζῶντα δὲ θεϊκῶς· ζωὴ γὰρ ὁ Λόγος ἦν. Καὶ γοῦν ὁ πάνσοφος μαθητής θανατωθῆναι μὲν αὐτὸν ἔφη σαρκί, ζωοποιηθῆναι δὲ πνεύματι. Πλὴν ὅτι κἂν εἰ τοῦ παθεῖν τὸν θάνατον εἰς ἰδίαν φύσιν άμοιρος ἦν ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ οὖν οἰκειοῦται τὸ πάθος τῆς ἑαυτοῦ σαρκός, ὡς ἤδη προείπον. Εβαπτίζετο γὰρ τὸ ὀρνίθιον τὸ ζῶν ἐν τῷ αἵματι τοῦ τετελευτηκότος, πεφυραμένον δὲ τῷ αἵματι, μονονουχὶ δὲ καὶ κοινωνῆσαν τοῦ πάθους, εἰς τὴν ἔρημον ἐξεπέμπετο ἀναπεφοίτηκε γὰρ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ λόγος να μετὰ τῆς ἐνωθείσης αὐτῷ σαρκός· καὶ ξένον ἦν ἐν οὐρανοῖς τὸ θέαμα. Κατεπλήττετο γάρ ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων πληθύς, ἐν εἴδει βλέπουσα τῷ καθ᾿ ἡμᾶς τὸν βασιλέα τῆς δόξης, καὶ τὸν τῶν δυνά μεων Κύριον. Καὶ δὴ ἔφασκον· «Τίς οὗτος ὁ παρα δ γενόμενος ἐξ Εδώμ (τουτέστιν ἐκ τῆς γῆς), ερύθημα ἱματίων ἐκ Βοσόρ;, Ἑρμηνεύεται δὲ τὸ Βοσόρ σὰρξ, ήτοι συνοχὴ καὶ θλίψις. Εἶτα τοῦτο προσεπυνθάνοντο Τὶ αὗται αἱ πληγαὶ ἀνὰ μέσον τῶν χειρῶν σου;» 'Ο δὲ πρὸς αὐτούς· «"Ας ἐπλήγην ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἀγαπητοῦ μου. › Ωσπερ γὰρ ἀπιστήσαντι τῷ Θωμα οικονομικώτατα λίαν καὶ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἐδείκνυ τὰς χεῖρας, καὶ τοὺς ἐν αὐταῖς τῶν ἤλων τύπους, ἐκέλευσε δὲ ψηλαφᾶν καὶ τὰς ἐν τῇ πλευρά διατρήσεις, οὕτω καὶ ἐν οὐρανῷ γεγονώς πεπληροφόρηκε τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, ὅτι δικαίως τῆς πρὸς αὐτοὺς οἰκειότητος ἐκβέβληται καὶ ἀπώλισθεν ὁ ἡγα πημένος Ισραήλ. Διὰ τοῦτο πεφυρμένον αἵματι τὸ άμφιον, καὶ τὰς ἐν χερσὶν ἐπεδείκνυ πληγάς, οὐκ αναποβλήτους ἔχων αὐτὰς (ἐγηγερμένος γὰρ ἐκ νεο κρῶν ἀπεδύσατο την φθοράν, καὶ σὺν αὐτῇ πάντα τὰ ἐξ αὐτῆς), ἀλλ᾽ ἵνα, ὡς ἔφην, οἰκονομικῶς γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς επουρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἡ πολυποίκιλος σου φία τοῦ Θεοῦ, ἣν ἐποίησεν ἐν τῷ Χριστῷ κατὰ πρό θεσιν τῶν αἰώνων. Γράφει γὰρ οὕτω τισὶν ὁ ἱερώτα της Παύλος. Ωσπερ οὖν ἐν τοῖς χιμάροις εγράφετο σαφῶς τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον, οὕτω καὶ ἐν τοῖς δυσὶν ὀρνιθίοις. 'Αλλ᾽ ἴσως τις ἐρεῖ· Πῶς οὖν ἕνα, καὶ τὸν αὐτὸν φῆς εἶναι Υἱὸν καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, καίτοι δύο χιμάρων παρενηνεγμένων, όρνι θίων τε δύο; Η τάχα που καταδείξειεν ἂν οὐκ ἀσυμφανῶς ὁ νόμος, ὡς δύο που πάντως εἰσὶν Υἱο καὶ Χριστοί; Καὶ δυσσεβείας μὲν εἰς τοῦτο κατεδι βάσθησαν ήδη τινές, ὡς οἴεσθαι καὶ λέγειν, ἕτερον μὲν εἶναι Χριστὸν ἰδικῶς τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, ἕτερον δ' αὖ τὸν ἐκ σπέρματος Δαυΐδ. Ἡμεῖς δὲ φαμεν τοῖς ὧδε ταῦτ' ἔχειν ἐξ ἀμαθίας ὑπειληφόσιν, ὡς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος, ὅτι Εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα. Οὐκοῦν εἰ δύο φασὶν Υιούς, δύο που πάντως εἶεν ἂν οἱ Κύριοι, δύο δὲ καὶ πίστεις, τοσαῦτα δὲ καὶ βαπτίσματα. Ψευδομυθήσει δὴ οὖν ὁ Χριστὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, καθά φησιν αὐτός. 'Αλλ' οὐκ ἔστι ταῦτα· μὴ γένοιτο. Οὐκοῦν εἰς οι ν παῖς.
col. 217–218page 102 of 186
PG 77:217Κύριος, καὶ μία πίστις, εν βάπτισμα. Πιστεύομεν γὰρ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τουτέστι τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐνανθρωπήσαντα, καὶ σεσαρκωμένον. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ βαπτιζόμεθα, καὶ μόνον ἴσμεν αὐτὸν Κύριον ὡς Θεόν, οὐκ ἀνὰ μέρος τιθέντες ἄνθρωπον, καὶ Θεὸν, ἀλλ' αὐτὸν, ὡς ἔφην, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον ἄνθρωπον γενέσθαι διαβεβαιούμενοι μετὰ τοῦ μεῖναι Θεόν· ἄτρεπτος γὰρ, καὶ ἀναλλοίωτος κατὰ φύσιν ἐστίν. Ἐπεὶ φραζέτωσαν· οἱ δι' ἐναντίας, εἰ δύο φα σὶν Υιούς, ἕνα μὲν ἰδικῶς τὸν ἐκ σπέρματος τοῦ Δαυΐδ, ἕτερον δ' αὖ, καὶ ἀνὰ μέρος τὸν ἐκ Θεοῦ Πα τρὸς Λόγον. "Αρ' οὐκ ἀμείνων κατὰ φύσιν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρός Λόγος, τοῦ ἐκ σπέρματος τοῦ Δαυΐδ, καὶ ἀσυγκρίτοις διαφοραῖς; Τί γὰρ ἀνθρώπου φύσις, ὡς πρός γε τὴν θείαν καὶ ὑπερτάτην; Αλλ' οἶμαι, καὶ οὐχ ἑκόντες ἐροῦσιν, ὡς ἀμείνων ἐστὶ κατὰ φύσιν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος. Εἶτα τί δράσομεν, τους χιμά τους ὁρῶντες οὐχ ἑτεροφυεῖς ὄντας ἀλλήλοις, ὁμοειδεῖς δὲ μᾶλλον, καὶ κατ' οὐδὲν ἀλλήλων διαφέροντας, κατά γε τὸ εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσίν; Ὁ αὐτὸς δ᾽ ἂν γέ ναι το λόγος, καὶ ἐπὶ τοῖς δυσὶν ὀρνιθίοις. Οὐκοῦν συγχωρείτωσαν διὰ τὸ τῶν χιμάρων, ἢ γοῦν ὀρνιθίων ὁμοειδές, μηδὲν ἀνθρώπου διαφέρειν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον. Ἀλλ᾿ οὐκ ἀνέξονται, καθάπερ ἐγᾦμαι, τοῦ τοιούδε λόγου· πλεῖστον γὰρ ὅσον τὸ μεταξὺ θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος. Εφῶμεν δὴ οὖν τοῖς παρα δείγμασι κατὰ τὸν αὐτοῖς πρέποντα νοεῖσθαι λόγον. Ἡττᾶται γὰρ λίαν τῶν ἀληθῶν, καὶ μερικὴν ἔσθ' ὅτε ποιείται τῶν σημαινομένων τὴν ἔνδειξιν. Φαμὲν δὲ ὅτι σκιὰ καὶ τύπος ὁ νόμος ἦν, καὶ οἷύν τις γραφή παρατεθεῖσα πρὸς θέαν τοῖς ὁρῶσι τὰ πράγματα. Αἱ δὲ σκιαὶ τῆς τῶν γραφόντων ἐν πίναξι τέχνης τὰ πρῶτα τῶν χαραγμάτων εἰσίν· αἷς εἴπερ ἐπενεχθεῖεν τῶν χρωμάτων τὰ ἄνθη, τότε δή, τότε τῆς γραφής απαστράπτει τὸ κάλλος. Εδει δὴ οὖν, τὸν διὰ Μω σέως νόμον καταγράψαι σαφῶς ἐθέλοντα τὸ τοῦ Χρι στοῦ μυστήριον, οὐχ ἑνὶ τῶν χιμάρων, ἤτοι τῶν π ἐξαιθίων, ἀποθνήσκοντά τε ὁμοῦ καὶ ζῶντα καταδεικνύειν αὐτὸν, ἵνα μὴ τερατοποιΐα σκηνικὴ δόξῃ πως εἶναι τὸ δρώμενον· ἀλλ᾽ ἐδέχετο μὲν ὡς ἐν ἑνὶ πα θέντα τὴν σφαγὴν, κατεδείκνυ δὲ τὸν αὐτὸν ἐν ἑτέρῳ ζῶντά τε καὶ ἀφιέμενον. Αποφῆναι δὲ τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον οὐκ ἔξω βαίνοντα τοῦ εἰκότος οιήσομαι δεῖν, καὶ ἑτέραν οἷς ἔφην ἐπεισφρήσας, εἰκόνα. Γέγρα και τοίνυν ἐν τῷ τῆς κοσμοποιΐας βιβλίῳ· «Καὶ ἐγένετο μετὰ τὰ ῥήματα ταῦτα, ὁ Θεὸς ἐπείραζε τὴν Ἀβραάμ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἀβραὰμ, Αβραάμ. Ο ἃ εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ. Καὶ εἶπε· Λαβὲ τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητόν, δν ἠγάπησας, τὸν Ἰσαάκ· καὶ πορεύθητι εἰς τὴν γῆν τὴν ὑψηλὴν, καὶ ἀνένεγκε αὐτὸν ἐκεῖ εἰς ὁλοκάρπωσιν, ἐφ' ἓν τῶν ὀρέων, ὧν ἂν σοι δείξω. Αναστὰς δὲ πρωΐ, επέσαξε τὴν ὄνον αὐτ * ἢ τῶν. Ἡ ἐπεισφορήσας.
col. 219–220page 103 of 186
PG 77:2194 τοῦ· παρέλαβε δὲ μεθ᾿ ἑαυτοῦ δύο παῖδας, καὶ Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καὶ σχίσας ξύλα εἰς ὁλοκάρπωσιν, ἀναστὰς ἐπορεύθη· καὶ ἦλθεν ἐπὶ τὸν τόπον, ὃν εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ. Καὶ ἀναβλέψας ᾿Αβραὰμ τοῖς ὀφθαλμοῖς, εἶδε τὸν τόπον μακρόθεν, καὶ εἶπεν ᾽Αβραὰμ τοῖς παισὶν αὐτοῦ· Καθίσατε αὐτοῦ μετὰ τῆς ὄνου, ἐγὼ δὲ καὶ τὸ παιδάριον δι ελευσόμεθα ἕως ὧδε, καὶ προσκυνήσαντες ἀναστρέψο μεν πρὸς ὑμᾶς. Ἔλαβε δὲ τὰ ξύλα τῆς ὁλοκαρπώσεώς, καὶ ἐπέθηκεν Ἰσαὰκ τῷ υἱῷ αὐτοῦ. Έλαβε δὲ μετὰ χεῖρας τὸ πῦρ, καὶ τὴν μάχαιραν· καὶ ἐπορεύθησαν οἱ δύο ἅμα. Καὶ μεθ' ἕτερα· ι Καὶ ᾠκοδό "., μησεν Αβραὰμ ἐκεῖσε θυσιαστήριον, καὶ ἐπέθηκε τὰ ξύλα. Καὶ συμποδίσας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ἐπε έθηκεν αὐτὸν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ἐπάνω τῶν ξύλων. Καὶ ἐξέτεινεν ᾽Αβραὰμ τὴν χεῖρα αὐτοῦ λαβεῖν τὴν μάχαιραν τοῦ σφάξαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ. "Αρ' οὖν, 3. εἴπερ τις τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπεθύμησεν ἰδεῖν καταγεγραμμένην ἐν πίνακι τὴν ἐπὶ τῷ ᾽Αβραὰμ ἱστορίαν, πῶς ἂν αὐτὸν ἐχάραξεν ὁ ζωγράφος; ῏Αρα ἐν ἑνὶ πάντα δρῶντα τὰ εἰρημένα, ἢ ἀνὰ μέρος, καὶ ἐτε ροίως, ήγουν ἑτεροειδῶς, πλεισταχοῦ τὸν αὐτόν; Οἷόν τί φημι, ποτὲ μὲν ἐφιζήσαντα τῇ ὄνῳ, συμπαραληφθέντος τοῦ παιδαρίου, καὶ ἑπομένων τῶν οίκε τῶν· ποτὲ δ' αὖ πάλιν ἀπομεινάσης τῆς ὄνου κάτω τοῖς οἰκέταις ὁμοῦ, καταφορτίσαντα μὲν τοῖς ξύλοις τὸν Ἰσαὰκ, ἔχοντα δὲ μετὰ χεῖρας τὴν μάχαιραν καὶ τὸ πῦρ καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι τὸν αὐτὸν ἐν εἴδει σάλιν ἑτέρῳ συμποδίσαντα μὲν τὸ μειράκιον ἐπὶ τὰ ξύλα, ο ὁπλίσαντα δὲ τῇ μαχαίρᾳ τὴν δεξιάν, ἵνα ἐπαγάγῃ ?132 τὴν σφαγήν; Αλλ᾽ ἦν οὐχ ἕτερος, καὶ ἕτερος ᾿Αβραάμ, πλεισταχοῦ τῆς γραφῆς ὁρώμενος ἑτεροίως· ἀλλ' ὁ αὐτὸς πανταχοῦ, ταῖς τῶν πραγμάτων χρείαις συγκαθε ισταμένης ἀεὶ τῆς τοῦ γράφοντος τέχνης. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς, ήγουν 3 τῶν ἐνδεχομένων, ἐν ἑνὶ κατιδεῖν αὐτὸν πάντα ὁρῶντα τὰ εἰρημένα. Γραφὴ τοιγαροῦν ὁ νόμος ἦν, καὶ τύποι πραγμάτων ὠδίνοντες την ἀλήθειαν. Ωστε κἂν εἰ δύο χιμάρους παρεκόμισεν ή χρεία πρὸς παράδειξιν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, κἂν εἰ δυὰς ὀρνιθίων ἦν, ἀλλ' εἷς ἦν ὁ ἐν ἀμφοῖν, καὶ ὡς ἐν πάθει, καὶ ἔξω πάθους, καὶ ἐν θανάτῳ, καὶ ὑπὲρ θάνατον, καὶ ἀναβαίνων εἰς οὐρανούς, ἀπαρχή τις ὥσπερ δευτέρα τῆς ἀνθρωπότητος ἀνανεωθείσης εἰς ἀφθαρσίαν. Αὐτὸς γὰρ ἡμῖν ἀνεκαίνισε τὴν εἰς τὰ ἄνω τρίβον, καὶ εψόμεθα κατὰ καιροὺς αὐτῷ· «Πορεύσομαι ο γάρ, φησὶν, ἑτοιμάσαι τόπον ὑμῖν, καὶ πάλιν ἔρχομαι, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς μετ᾽ ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς μετ' ἐμοῦ ἦτε.» Ταύτας ἔχομεν τὰς ἀληθεῖς ἐλπίδας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἅπερ ᾔδειν γέγραφα, τῆς δὲ σῆς θεο σεβείας ἐστὶν ἀκριβεστέραν τοῖς γεγραμμένοις ἐπ ενεγκεῖν τὴν βάσανον, ἵνα εἴπερ τι τῶν ἀμεινόνων εύ ρεθῆναι συμβῇ, ἡμᾶς τε καὶ τοὺς αὐτόθι λαοὺς ὠφελῃ. Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ ἀποκαλύπτων βαθέα καὶ ἀπό 2 ἢ γοῦν. «γραμμάτων. ο δύο. ο πορεύομαι.
col. 221–222page 104 of 186
PG 77:221κρυφα, καὶ σύνεσιν καρδίαις ὁ ἐνιείς. Ἐν αὐτῷ γὰρ, καὶ παρ' αὐτοῦ πάντες εἰσὶν οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι. Δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δόξα, καὶ κράτος σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ᾿Ακολουθον ἅπαντα τὰ ταῖς Ἐκκλησίαις χρήσιμα, καὶ τὰ ἀνακύπτοντα καθ' ἡμέραν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἀνακοινοῦσθαι τῇ σῇ ὁσιότητι, ἵνα μὴ θρῦλοι • τινες ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων λέγοντες ἐκταράσσουσι τοὺς αὐ κάθε θεοσεβεστάτους ἐπισκόπους. Γεγράφασι τοίνυν οἱ ἐκ τῆς Ἀνατολῆς τὴν κοινωνίαν ἀπαιτοῦντες [καὶ πίστιν ἑαυτῶν ἐναργή καθιστῶντες ], καὶ λέγοντες ἐναργώς καὶ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον, καὶ ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ παντὸς αἰῶνος ἐκ Πατρὸς ἀπορρήτους γεγεννημένος, καὶ ἐν τελευταίοις ὁ αὐτὸς ἄν θρωπος ἐκ γυναικός· καὶ ὅτι ἂν αὐτοῦ πρόσωπον, καὶ οὐ δύο. Εἶτα ὑποκατιόντες, ἕτερον προστιθέασιν δ τινας ετάραξε τῶν οὐ σφόδρα συνιέναι δυναμένων, καὶ ἐνομίσθησαν οὐ πάντη δ τῶν Νεστορίου καθα ρεύειν φλυαριῶν. Ταῦτά μοι γέγραφεν ὁ κύριός μου ὁ θεοσεβέστατος ἐπίσκοπος Ακάκιος τῆς Μελιτηνῆς. Καὶ ἦν ἀναγκαῖον ἐπιστολὴν συνθῆναι η μακροτέραν, καὶ διερμηνεῦσαι τὰς φωνὰς τῶν ἐκ τῆς ᾿Ανατολῆς, ἐφ᾽ αἷς ἐσκανδαλίσθησάν τινες. Πέπομφα τοίνυν τὸ ἴσον τῆς ἐπιστολῆς, ἵνα κἂν εἴ τινες τῶν αὐτόθι τὰ Ένα παθόντες εὑρεθεῖεν, ἔχοιεν ἐγκύπτοντες εἰδέναι τὸ ἀληθές. Οίδα δὲ καὶ τοῦτο ποιήσας περιττῶς, ἀρο κούσης ἅπαξ τῆς σῆς τελειότητος πρὸς τὸ πάντα δύο νασθαι διατρανοῦν, καὶ τοῖς ἀμαθείᾳ κεκρατημένοις τὸ τῆς ἐνούσης αὐτῇ ἡ συνέσεως όφελος ἐνεργάσασθαι. Διὰ τὴν τῶν Ἐκκλησιῶν εἰρήνην, καὶ τὸ μὴ ἀλλή λων αὐτὰς ἀπονοσφίζεσθαι πρὸς διχονοίας, αἱ συγ Η καρδίας. • θρύλλοι. & Ο. πάντα. Η Ο. συνθεῖναι. αὐτῆς. 10. καὶ ΜΑΙ. "Οτι εἰς τὸ μὴ σχίζεσθαι τὰς ἐκκλησίας, ἀναγκαῖόν τι πράγμα ή συγκατάβασις.
col. 223–224page 105 of 186
Epistola XLIIEpistola XLIIIEpistola XLIV
PG 77:223καταβάσεις οὐκ ἀκερδείς. Εικός γάρ τινας οὐ δρο χθέντας εἰς κοινωνίαν, ἐξ ἀκηδείας ἐφ' ἑτερόν τι καὶ ἀβουλήτως ἐλθεῖν. Η γὰρ αἱρέσεις τίχτονται καὶ ἀκολουθοῦσι σχίσματα, ἢ καὶ κ θόρυβοι διηνεκεῖς, οὐκ ἀνεχομένων τοῦ ἐπιτιμᾶσθαι μακρὰ τῶν εἰωθότων. Τοῦτο συνεωρακώς ἡσμένισα σφόδρα ἐπιδραμόντων τῶν ἐκ τῆς ᾿Ανατολῆς, καὶ ζητησάντων τὴν κοινωνίαν, καὶ μάλιστα ὅτι καὶ γέγονεν εὐαφόρμως, τοῦ εὐσεβεστάτου καὶ θεοφιλεστάτου βασιλέως γράψαντος περὶ τούτου Γέγονε γὰρ ἀναγκαία φροντὶς τῇ γαληνότητι αὐτοῦ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ ὁμοψυχία. Τοῦτο σκοπήσασα καὶ ἡ σὴ τελειότης, τὰ ἑαυτῇ πράξαι πρέποντα βουλήθητι, καὶ ὅσα πρὸς λυσιτέλειαν όρα τῶν αὐτόθι τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν. Γέγραφα τοίνυν περὶ τοῦ πράγματος, ἐννοήσας τὸ συμφέρον· καὶ τῆς σῆς ἐστι τελειότητος τὸ ἐπιθεῖναι πέρας. "Αμει νον γὰρ μετανοοῦντας δέχεσθαι, ἢ γοῦν ἀπαναισχυν τήσαντας προστεθῆναι = τῷ μέρει τῶν τὰ Νεστορίου φρονεῖν ἑλομένων. Ἐπειδὴ δὲ πάνσοφός τε καὶ παν τέλειος ῶν, ἐκέλευσας πεμφθῆναί τινα τῶν ἐμῶν πονηματίων», καὶ ψελλίζούσης ἀνέχῃ γλώττης, ἐθάρσησα πέμψαι τέως βιβλία τέσσαρα, πολὺν ἔχοντα λόγον περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οἰκονομίας ἐκ τῶν Παλαιῶν Γραμμάτων. Προστέθηκα ο δὲ καὶ δ γέγραφα κατὰ τῶν Νεστορίου δυσφημιῶν· ἀποχρώντως δὲ τῆς σῆς τελειότητος ἐχούσης πρὸς τὸ καὶ ἡμᾶς δύνασθαι, καὶ τοὺς αὐτόθι ἅπαντας ὠφελεῖν, ὡς ἐξ ἀγάπης εἰς τοῦτο παρήχθην Ρ. 'Αναγνούς δὲ καὶ ἐπανορθώσας εἴ τι παρῶπται, καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ἀδελφῶν ἐμφανίσαι ο καταξίωσον. Εχει δὲ τὰ ούτως. Περὶ τῶν εἰς τὴν Γένεσιν βιβλίον ἐν, περὶ τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνήσεως βιβλία δύο, πρὸς τὰ Θεοδωρήτου καὶ ᾿Ανδρέου εἰς τὰ κεφάλαια, περὶ τῆς Σαρχώσεως βιβλίον ἐν κατὰ τῶν Νεστορίου δυσφημιών. Υπομνηστικόν Εὐλογίῳ πρεσβυτέρω παραμέν ἴσως. παρά. Vat.παρῆλθον. 4 Ο. ἐνφανίσαι. νοντι ἐν Κωνσταντινουπόλει, παρὰ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Κυρίλλου. Κύριλλος επίσκοπος Αλεξανδρείας Εὐλογίῳ χαί ρειν. Επιλαμβάνονται τινες τῆς ἐκθέσεως, ἧς πεποίην Ο. προστεθεῖναι. " Ο. πονημάτων. • Οι προστέθεικα. ετυμολογικῶς ι.
col. 225–226page 106 of 186
PG 77:225ς'. αρθρίζει μὲν οὖν ὁ Μωσῆς, καὶ ἀνίστησι τὸ θυσιαστήριον, διὰ τούτου διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι προσ ήχει πρότερον ὥσπερ ἐξ ὕπνου διεγερθῆναι, καὶ πρὸς νῆμιν ἀναστῆναι τὸν ἄνθρωπον, τὴν μὲν ἐκ τῆς ἁμαρ τίας ἀχλύν, ὥσπερ τινὰ νύχτα σκοτεινήν παρελάσαντα, τρέχοντα δὲ ἤδη πρὸς τὸ τῆς γνώσεως φῶς· ἵν' οὕτως πρὸς τὸ δύνασθαι λοιπὸν ἱερουργεῖν τῷ Θεῷ καλὸν αὐτῷ 5 θυσιαστήριον τὴν οἰκείαν ἀναστήσῃ διάνοιαν. Τοῦτο γὰρ οἶμαι καὶ τὸν προφήτην Ησαίαν εἰπεῖν Εκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ, ὁ Θεὸς, διότι φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς.» Τὸ μὲν οὖν ὀρθρίσαι Μωσέα τοιοῦτόν τι σημαίνει. 'Αλλ' ίνα τῆς τοῦ νοήματος ἀκολουθίας ἐχώμεθα, ἐπ' ο αὐτὴν ἤδη βαδιούμεθα τοῦ ζητουμένου τὴν τάξιν. Ιστησι τὸ θυσιαστήριον οὐκ ἐπὶ τὸ ὄρος, ἀλλ᾽ ὑπὸ τὸ ὄρος, ὅπερ δεικνύει τὴν ἔτι ταπεινὴν τῆς τελειότητος ἀπο λειπομένων διάνοιαν, οὔπω δυναμένων ὥσπερ εἰς ὄρος ἀναβαίνειν εἰς τὴν ἀκρότητα τῶν τελείων παραγγελμάτων, ἀλλ᾽ ἐγγὺς μὲν εἶναι τούτων, ὑποβεβηκέναι δὲ ὅμως, οὐκ ἐπὶ τὸ ὄρος, ἀλλ' ὑπὸ τὸ ὄρος προτιόν τας Θεῷ. Εἶτα περὶ τὸ θυσιαστήριον δώδεκα λίθους κεῖσθαι δεῖν ὑπελάμβανεν, εἰς τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ· ἵνα καὶ διὰ τούτου μάθωμεν ὅτιπερ ἀεὶ τῷ Θεῷ προσεδρεύειν ὀφείλομεν, οὐδαμοῦ πρὸς τὴν ἄσω τον ἁμαρτίαν ἐκπίπτοντες. Ὅπερ ἡμῖν σαφέστερον διαγγέλλων ὁ Ψαλμωδός, έλεγε· ι Καὶ κυκλώσω το Φυσιαστήριόν σου, Κύριε. › Μετὰ δὲ τοῦτο πάλιν Εξαπέστειλε, φησί, τοὺς νεανίσκους τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἀνήνεγκαν ὁλοκαυτώματα, καὶ ἔθυσαν σωτηρίου θυσίαν τῷ Θεῷ μοσχάρια. Αργοτέρας μὲν οὖν, ἢ καὶ ἄλλως ἀσθενοῦς διανοίας οὐκ ἔργον εἶναι φήσομεν τὸ δύνασθαι θυσίας αναφέρειν Θεῷ, ἀλλὰ νεανικοῦ καὶ γενναίου φρονήματος. Διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν νεανίσκους εἶναι τοὺς ἀπεσταλμένους φησί, ἀναφέρουσι δὲ ὅμως θυσίαν σωτηρίου μοσχάρια. Ἀλλ᾽ ἔστι καὶ διὰ τούτου πάλιν ἰδεῖν, ὥσπερ ἐκ τύπου καὶ σχήματος εἰς τρόπων διαφοράς μετασκευα ζομένου τοῦ πράγματος, ἐπαινετὴν μὲν τῶν προσ αγόντων την προαίρεσιν, ἀσθενεστέραν δὲ ὅμως, καὶ τοῦ μείζονος καὶ τελειοτέρου καταδεεστέραν. Οὐ γὰρ μόσχος, ἀλλὰ μοσχάριόν ἐστι τὸ προσαγόμενον, καὶ μεγέθει καὶ ἰσχύϊ τοῦ τελείου μόσχου λειπόμενον. Απβὼν δὲ τὸ αἷμα, τὸ μὲν ἥμισυ προσέχεεν εἰς κρατ τῆρα· τὸ δὲ ἥμισυ, εἰς τὸ θυσιαστήριον. Οραν δὲ λοιπὸν ἐνθάδε μεριζομένην δι' αἰνίγματος τὴν ζωὴν τοῦ λατρεύοντος. Εἰς ψυχῆς μὲν γὰρ τύπον τὸ αἷμα λαμβάνεται, ἧς τὴν ζωὴν ἐν ἴσῃ μοίρα διαιρείται μεθ' ἡμῶν ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ μόνον ἑαυτοῖς ζῶμεν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ θυσιαστηρίου μερίδα φυλάττωμεν. Τοιοῦτός τίς ἐστιν ὁ μέσος οὗτος καὶ ἐπιεικέστερος βίος, οὔτε τῷ λίαν αὐστηρῷ δριμείαν ἔχων τὴν μέθεξιν, οὔτε τῷ πολὺ κεκλείσθαι 4 πρὸς ἄδειαν ἐκπίπτων εἰς ἁμαρτ τίας· ἀλλὰ τῷ μὲν υδαρεστέρῳ ἄνω βεβηκώς ο δι' εὐλάβειαν, συγκρίνεσθαι δὲ τοῖς τελειοτέροις οὐκ ἔχων διὰ τὸ τῆς προθυμίας ενδεές. Κρεμαμένης δὲ ὥσπερ η * άλλ, αὐτόν. ὁ άλλ. ἠχώμεθα. ο άλλ. κεκλῆσθαι, ἢ κεκλίσθαι. • ἄλλ. τὸν μὲν υδαρέστερον ἀναβεβ,
col. 227–228page 107 of 186
Epistola XLV
PG 77:227μονογενής Λόγος, ἐγεννήθη ὁ αὐτὸς καὶ κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς, καὶ ὅτι Θεοτόκος ἐστὶν ἡ ἁγία Παρθένος, καὶ ὅτι ἂν αὐτοῦ τὸ πρόσωπον, καὶ ὅτι οὐ δύο Υιοί, οὐ δύο Χριστοί, ἀλλ' εἷς, πῶς ταῖς Νεστορίου συμφέρονται δόξαις; Νεστόριος μὲν γὰρ ἐν ταῖς ἑαυτοῦ ἐξηγήσεσι προσποιείται λέγειν ὅτι Υἱὸς εἷς, καὶ εἷς Κύριος ἀλλὰ ἀναφέρει την υἱότητα καὶ τὴν κυριότητα ἐπὶ μόνον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον. Ὅταν δὲ ἔλθῃ εἰς τὴν οἰκονομίαν, πάλιν, ὡς ἕτερον Κύριον, τὸν ἐκ γυναικὸς ἰδίᾳ ἀνθρωπόν φησι, συναφθέντα τῇ ἀξίᾳ τῆς Ισοτιμίας. Τὸ γὰρ λέγειν ὅτι διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς Λό γος Χριστὸς ὀνομάζεται, ὅτι ἔχει τὴν συνάφειαν τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν, πῶς οὐκ ἐναργές ἐστι δύο λέγειν Χριστοὺς, εἰ Χριστὸς πρὸς Χριστὸν ἔχει συνάφειαν, ὡς ἄλλος πρὸς ἄλλον; Οἱ δὲ ἐκ τῆς Ἀνατολῆς οὐδὲν εἰρήκασι τοιοῦτον, τὰς δὲ φωνὰς διαιροῦσι μόνας Τ. Διαιροῦσι δὲ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον, ὡς τὰς μὲν θεοπρεπεῖς εἶναι λέγειν, τὰς δὲ ἀνθρωπίνας, τὰς δὲ κοινοποιηθείσας, ὡς ἐχούσας ὁμοῦ καὶ τὸ θεοπρεπὲς, καὶ τὸ ἀνθρώπινον, πλὴν εἰρημένας περὶ ἑνὸς, καὶ τοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς Νεστόριος τὰς μὲν τῷ Θεῷ Λόγῳ ἰδικῶς ἀπονέμει, τὰς δὲ τῷ ἐκ γυναικὸς, ὡς ἑτέρῳ Υἱῷ. Ἕτερον δέ ἐστι τὸ φωνῶν εἰδέναι δια φορὰν, καὶ ἕτερον τὸ μερίζειν δύο προσώποις, ὡς ἑτέρῳ, καὶ ἑτέρῳ. Ἡ δὲ ἐπιστολὴ ἡ πρὸς 'Ακάκιον μάλιστα, ἧς ἡ ἀρχή· «Χρῆμα μὲν ἀδελφοῖς ἡ πρόσο ρησις γλυκύ τε καὶ ἀξιάγαστον,» καλὴν ἀπολογίαν ἔχει περὶ πάντων. Εχεις δὲ πλείστας ἐπιστολὰς ἐν τῷ γλωσσοκόμῳ *· ἂς ὀφείλεις σπουδαίως ἐπιδοῦναι· προσάγαγε δὲ τῷ μεγαπρεπεστάτῳ ο πραιποσίτῳ, καὶ τὰ ἀποσταλέντα παρ' ἐμοῦ δύο βιβλία, ἐν μὲν, κατὰ τῶν Νεστορίου δυσφημιῶν, ἕτερον δὲ ἔχον τὰ ἐν τῇ συνόδω πεπραγμένα κατὰ Νεστορίου καὶ τῶν τὰ αὐτοῦ φρονούντων, καὶ ἀντιῤῥήσεις παρ' ἐμοῦ γεγραμμένας 5 πρὸς τοὺς γράψαντας κατὰ τῶν κεφαλαίων· δύο δέ εἰσιν ἐπίσκοποι, Ανδρέας καὶ Θεοδώρητος. Εχε: δὲ ἐπὶ τέλει τὸ αὐτὸ βιβλίον καὶ συντόμους ἐκθέσεις περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν οἰκονομίας, σφόδρα καλὰς, καὶ ὠφελῆσαι δυναμένας. Προστ ἀγαγε δὲ ὁμοίως αὐτῷ ἐκ τῶν ἐχουσῶν δέρμα ἐπι στολὰς πέντε, μίαν μὲν τοῦ μακαρίου πάπα Ἀθανασίου πρὸς Ἐπίκτητον, καὶ ἄλλην πρὸς Ἰωάννην παρ' ἡμῶν, καὶ πρὸς Νεστόριον δύο, μίαν τὴν με κρὰν, καὶ μίαν τὴν μεγάλην, καὶ τὴν πρὸς ᾿Ακάκιον. Αὐτὰς ο γὰρ ἐζήτησε παρ' ἡμῶν. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τον μακαριώτατον Σούκενσον ἐπίσκοπον τῆς Διοκαισαρέων τῆς κατὰ τὴν Ισαύρων ἐπαρχίαν, Περὶ πίστεως α'. Ἐνέτυχον μὲν τῷ ὑπομνηστικῷ τῷ παρὰ τῆς σῆς οσιότητος ἀποσταλέντι, ἤσθην δὲ ἄγαν ὅτι καίτοι ε Η μόνον. - τοιαύτας ἐν γλωσσοκομείῳ. - τῷ μεγαλοπρεπεστάτω.» γενομένας.· ταῦτα.
col. 229–230page 108 of 186
PG 77:229δυνάμενος ἡμᾶς τε καὶ ἑτέρους ὠφελεῖν ἐκ πολλῆς Σαν φιλομαθίας, προτρέπειν ἀξιοῖς & εἰς νοῦν ἔχου μεν, και σε φρονεῖν ὑπειλήφαμεν, ταῦτα καὶ γράψαι. Φρονοῦμεν τοίνυν περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οίκο νομίας, ἃ καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν ἅγιοι Πατέρες. 'ἀναγνόντες γὰρ τοὺς ἐκείνων πόνους, τὸν ἑαυτῶν νοῦν και ταρυθμίζομεν, ὥστε κατόπιν αὐτῶν ἰέναι, καὶ μηδὲν τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι καινὸν ἐπεισφρῆσαι. Ἐπειδὴ δὲ ἡ σὴ τελειότης διαπυνθάνεται πότερον χρὴ λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ δύο φύσεις, ἢ μὴ, δεῖν ᾠήθη μεν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν. Διόδωρός τις πνευματομάχο; ῶν κατὰ καιροὺς, ὡς φασι, κεκοινώνηκε τῇ τῶν ὀρο θοδόξων Ἐκκλησίᾳ. Οὗτος ἀποθέμενος, ὥσπερ οὖν ἐνόμισε, τὸν τῆς Μακεδονικῆς αἱρέσεως σπῖλον, εἰς ἑτέραν ἐκπέπτωκεν ἀῤῥωστίαν. Πεφρόνηκε γὰρ καὶ γέγραφεν, ὅτι ἕτερος μὲν Υἱὸς κατ' ἰδίαν ἐστὶν ὁ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ γεννηθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου καὶ θεομήτορος· ἕτερος δὲ πάλιν ἰδικῶς Υἱὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος. Κωδίῳ ὥσπερ προβάτου κατα σκιάζων τὸν λύκον, προσποιεῖται μὲν ἕνα Χριστὸν λέγειν· ἀναφέρων μὲν τὸ ὄνομα ἐπὶ μόνον τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον γεννηθέντα Υἱὸν μονογενῆ· ὡς ἐν χάριτος δὲ τάξει προσνέμων αὐτῷ, καθά φησιν αὐτός· καὶ τὸν ἐκ σπέρματος Δαβὶδ υἱὸν ἀποκαλεῖ, ὡς ἑνωθέντα, φησί, τῷ κατὰ ἀλήθειαν Υἱῷ· ἑνωθέντα δὲ, οὐχ ὥσπερ ἡμεῖς δοξάζομεν, ἀλλὰ κατὰ μόνην τὴν ἀξίαν, καὶ κατὰ αὐθεντίαν, καὶ κατὰ ἰσοτιμίαν. Τούτου γέγονε μαθητής Νεστόριος· καὶ ἐκ τῶν ἐκεί του βιβλίων ἐσκοτισμένος, προσποιεῖται μὲν Χριστὸν ἕνα, καὶ Υἱὸν, καὶ Κύριον ὁμολογεῖν, μερίζει δὲ καὶ αὐτὸς εἰς δύο τὸν ἕνα, καὶ ἀνὰ μέρος· ἄνθρωπον συν ήφθαι λέγων τῷ Θεῷ λόγῳ, τῇ ομωνυμίᾳ, τῇ ἰσου τιμία [τῇ τάξει], τῇ ἀξίῃ. Καὶ γοῦν τὰς φωνὰς τὰς ἐν τοῖς εὐαγγελικοῖς καὶ ἀποστολικοῖς κηρύγμασι περὶ Χριστοῦ κειμένας διορίζει, καί φησι τὰς μὲν ἐφαρμόζεσθαι δεῖν τῷ ἀνθρώπῳ, δηλονότι τὰς ἀνθρωπίνας· τὰς δὲ πρέπειν κατὰ μόνας τῷ Θεῷ λόγῳ, δηλονότι τὰς θεοπρεπεῖς. Καὶ ἐπειδὴ διίστησι πολ λαχῶς, καὶ ἀνὰ μέρος τίθησιν ὡς ἄνθρωπον ἰδικῶς τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεννημένον, καὶ ὁμοίως ἰδικῶς, καὶ ἀνὰ μέρος, Υἱὸν τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λό γον, διὰ τοῦτο τὴν ἁγίαν Παρθένον οὐ Θεοτόκον εἶναι φησιν, ἀνθρωποτόκον δὲ μᾶλλον. Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτω ταῦτα ἔχειν διακείμεθα, ἀλλ' ἐδιδάχθημεν παρὰ τῆς θείας Γραφῆς καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἕνα Υἱὸν καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον ὁμολογεῖν, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, γεννηθέντα μὲν ἐξ αὐτοῦ πρὸ αιώνων, θεοπρεπῶς καὶ ἀῤῥήτως· ἐν ἐσχάτοις δὲ τοῦ αἰῶνος καιροῖς τὸν αὐτὸν δι᾿ ἡμᾶς γεννηθέντα κατὰ σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου καὶ ἐπειδὴ Θεὸν ἐναν θρωπήσαντα καὶ σαρκωθέντα γεγέννηκε, διὰ τοῦτο καὶ ὀνομάζομεν Θεοτόκον αὐτήν. Εἷς οὖν ἐστιν Υἱός, εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν. Οὐ γὰρ ἕτερος ἦν Υἱὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, ἕτερος δὲ πάλιν ὁ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· ἀλλ' αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ προαιώνιος καὶ κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς γεγεννῆσθαι πιστεύεται· οὐχ ὡς
col. 231–232page 109 of 186
PG 77:231τῆς θεότητος αὐτοῦ ἀρχὴν λαβούσης εἰς τὸ εἶναι, ὁ ἴσ. καθίκετο. ήγουν εἰς ἀρχὴν ὑπάρξεως κεκλημένης διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου· ἀλλ᾽ ὅτι μᾶλλον, ὡς ἔφην, προαιώνιος ὧν Λόγος, ἐξ αὐτῆς γεγεννῆσθαι λέγεται κατὰ σάρκα. Ἰδία γὰρ ἦν αὐτοῦ ἡ σάρξ, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἡμῶν ἑκάστου, τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα. Ἐπειδὴ δέ τινες ἐπι πλέκουσιν ἡμῖν τὰς Απολιναρίου δόξας, και φασιν ὅτι, Εἰ ἕνα λέγετε καθ' ἕνωσιν ἀκριβή και συγκεκραμένην Υἱόν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον ἐνανθρωπήσαντα καὶ σεσαρκωμένον, τάχα που κἀκεῖνο φαντάζεσθαι καὶ φρονεῖν ἐγνώκατε, ὅτι σύγκρασις, ήτοι σύγχυσις, ή φυρμός γέγονε τοῦ Λόγου πρὸς τὸ σῶμα, ἤγουν τοῦ σώματος εἰς φύσιν θεότητος μεταβολή. Ταύτῃ τοι, καὶ μάλα εμφρόνως ἡμεῖς ἀποκρουόμενοι τὴν συκοφαντίαν, φαμέν, ὅτι ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, ἀπερινοήτως τε καὶ ὡς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ἥνωσεν ἑαυτῷ σῶμα ἐμψυχωμένον, ψυχῇ νοερᾷ, καὶ προῆλο θεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικός, οὐ μεταβολῇ φύσεως καθ' ἡμᾶς γεγονώς, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ μᾶλλον οἰκονομική. Ηθέλησε γὰρ ἄνθρωπος γενέσθαι, τὸ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐκ ἀποβαλών. Αλλ' εἰ καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς καθίκετο ὁ μέτροις, καὶ πεφόρηκε τὴν τοῦ δούλουμορφὴν, καὶ οὕτω μεμένηκεν ἐν ταῖς τῆς θεότητος ὑπεροχαῖς, καὶ ἐν τῇ φυσικῇ κυριότητι. Ενοῦντες τοίνυν ἡμεῖς τῇ ἁγίᾳ σαρκί, ψυχὴν ἐχούσῃ τὴν νοεράν, ἀποῤῥήτως τε καὶ ὑπὲρ νοῦν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πα τρὸς Λόγον, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀμεταβλήτως, ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν, καὶ Κύριον ὁμολογοῦμεν, τὰ αὐτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, οὐχ ἕτερον καὶ ἕτερον, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν, τοῦτο κἀκεῖνο ὑπάρχοντα καὶ νοούμενον. Τοιγάρτοι ποτὲ μὲν, ὡς ἄνθρωπος οἰκονομικῶς καὶ ἀνθρωπίνως διαλέγεται, ποτὲ δὲ, ὡς Θεὸς μετ' ἐξουσίας τῆς θεοπρεποῦς ποιεῖται τους λόγους. Φαμὲν δὲ κἀκεῖνο, βασανίζοντες εὐτέχνως τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν τρόπον, καὶ περι αθροῦντες ἰσχνῶς τὸ μυστήριον, ὁρῶμεν ὅτι ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος ἐνηνθρώπησέ τε καὶ ἐσαρκώθη, καὶ οὐκ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ θείας φύσεως τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο τε πλαστούργηκε σῶμα, ἀλλ' ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας μᾶλλον ἔλαβεν αὐτό. Ἐπεὶ πῶς γέγονεν ἄνθρωπος, εἰ μὴ σῶμα πεφόρηκε τὸ ἡμέτερον; Εννοοῦντες τοίνυν, ὡς ἔφην, τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸν τρόπον, ὁρῶμεν ὅτι δύο φύσεις συνῆλθον ἀλλήλαις καθ᾽ ἕνωσιν ἀδιάσπαστον ἀσυγχύτως καὶ ἀτρέπτως· ἡ γὰρ σὰρξ σάρξ ἐστι, καὶ οὐ θεότης, εἰ καὶ γέγονε Θεοῦ σάρξο ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Λόγος Θεός ἐστι, καὶ οὐ σὰρξ, εἰ καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο τὴν σάρκα οἰκονομικῶς. Οταν οὖν ἐννοῶμεν τοῦτο, οὐδὲν ἀδικοῦμεν τὴν εἰς ἑνότητα συνδρομὴν, ἐκ δύο φύσεων γεγενῆσθαι λέγοντες· μετὰ μέντοι τὴν ἔνωσιν οὐ διαιρούμεν τὰς φύσεις ἀπ' ἀλλήλων, οὐδὲ εἰς δύο τέμνομεν Υἱοὺς τὸν ἕνα καὶ ἀμέριστον, ἀλλ᾽ ἕνα φαμὲν Υἱόν, καὶ ὡς οἱ Πατέρες εἰρήκασι, μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην. Οὐκοῦν ὅσον μὲν ἧκεν εἰς ἔννοιαν, καὶ εἰς γε μόνον τὸ ὁρᾷν τοῖς τῆς ψυχῆς όμμασι, τίνα τρόπον ένην
col. 235–236page 110 of 186
PG 77:235τὴν καὶ ἰδίαν ἀποφήνας, ὡς ἔφην, πέπαυται καὶ τοῦ γὰρ καὶ ἀναλλοίωτός ἐστιν, οὕτω καὶ τὸ ἕτερον. Οὐ νοσεῖν τὸ φιλήδονον. Καὶ οὐχ ἑαυτῷ τοῦτο κατώρθωκεν ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος (ἔστι γάρ, ὅ ἐστιν ἀεὶ), ἀλλ' ἡμῖν δολονότι. Εἰ γὰρ ὑπενηνεγμεθα τοῖς ἐκ παραβάσεως τῆς ἐν 'Αδάμ κακοῖς, ἤξει πάντως ἐφ' ἡμᾶς καὶ τὰ ἐν Χριστῷ, τοῦτ' ἔστιν, ἡ ἀφθαρσία, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἡ νέκρωσις. Οὐκοῦν γέγονεν ἄν θρωπος, οὐκ ἄνθρωπον ἀνέλαβεν, ὡς Νεστορίῳ δοκεί, Καὶ ἵνα πιστευθῇ ἄνθρωπος γεγονώς, καίτοι μεμενη χὼς ὅπερ ἦν, δῆλον δὲ ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν, ταύτῃ του καὶ πεινῆσαι λέγεται, καὶ καμεῖν ἐξ ὁδοιπορίας, ἀνασχέσθαι δὲ καὶ ὕπνου καὶ ταραχῆς καὶ λύπης, καὶ τῶν ἄλλων ἀνθρωπίνων καὶ ἀδιαβλήτων παθών. Ινα δὲ πάλιν πληροφορήσῃ τοὺς ὁρῶντας αὐτὸν, ὅτι μετὰ τοῦ εἶναι ἄνθρωπος, καὶ Θεός ἐστιν ἀληθινὸς, ἠργάζετο τὰς θεοσημείας, θαλάσσαις ἐπιτιμῶν, νεκρούς ἐγείρων, καὶ τὰ ἕτερα παράδοξα κατορθών. Υπέμεινε δὲ καὶ σταυρὸν, ἵνα σαρκὶ παθὼν τὸν θάνατον καὶ οὐ φύσει θεότητος, γένηται πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ὁδοποιήσῃ τῇ ἀνθρώπου φύσει τὴν εἰς ἀφθαρσίαν ὁδόν· καὶ σκυλεύσας τὸν ᾅδην τὰς αὐτόθι καθειργμένας ελευθερώσῃ ψυχάς. Μετά γε τὴν ἀνάστασιν ἦν μὲν αὐτὸ τὸ σῶμα τὸ πεπονθὸς, πλὴν οὐκέτι τὰς ἀν θρωπίνας ἀσθενείας ἔχον ἐν ἑαυτῷ. Οὐ γὰρ ἔτι πεί νης, ἢ κόπου, ἢ ἑτέρου τῶν τοιούτων τινὸς δεκτικὸν εἶναί φαμεν αὐτό, ἀλλὰ λοιπὸν ἄφθαρτον· καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ζωοποιόν· ζωῆς γάρ ἐστι σῶμα, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς· κατελαμπρύνθη δὲ καὶ δόξῃ τῇ θεοπρεπεστάτῃ, καὶ νοεῖται Θεοῦ σῶμα. Τοι γάρτοι, κἂν εἴ τις αὐτὸ λέγοι θεῖον ὥσπερ ἀμέλει τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἀνθρώπινον, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ πρέποντος λογισμοῦ. "Οθεν οἶμαι καὶ τὴν σοφώτατον Παῦλον εἰπεῖν· «Εἰ καὶ ἐγνώκαμεν κατά σάρκα Χρι στὸν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν.» Θεοῦ γὰρ, ὡς ἔφην, ἴδιον σῶμα ὑπάρχον, ὑπερέβη πάντα τὰ ἀνθρώπινα. Μεταβολὴν δὲ τὴν εἰς τὴν τῆς θεότητος φύσιν, οὐκ ἐνδέχεται παθεῖν σῶμα τὸ ἀπὸ γῆς· ἀμήχανον γάρ· ἐπεὶ καταγορεύομεν τῆς θεότητος ὡς γενητῆς, καὶ ὡς προσλαβούσης τι ἐν ἑαυτῇ, ὁ μὴ ἐστὶ κατὰ φύσιν ἴδιον αὐτῆς. Ισον γάρ ἐστιν εἰς ἀτοπίας λόγον τὸ εἰπεῖν ὅτι μετεβλήθη τὸ σῶμα εἰς θεότητος φύσιν, καὶ μὴν κἀκεῖνο, ὅτι μετεβλήθη ὁ Λόγος εἰς φύσιν σαρκὸς, τῷ λέγειν μετακεχωρηκέναι τὴν θεότητα εἰς φύσιν σαρκός. Ωσπερ δὲ τοῦτο ἀμήχανον, άτρεπτος γάρ ἐστι τῶν ἐφικτῶν εἰς θεότητος οὐσίαν ἤτοι φύσιν, μεταχωρῆσαί τι δύνασθαι τῶν κτισμάτων· κτίσμα δὲ καὶ ἡ σάρξ. Οὐκοῦν θεῖον μὲν εἶναί φαμεν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ καὶ Θεοῦ σῶμά ἐστι, καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ κατηγλαϊσμένον, ἄφθαρτον, ἅγιον, ζωοποιόν ὅτι δὲ εἰς θεότητος φύσιν μετεβλήθη, οὔτε τις τῶν ἁγίων Πατέρων ἢ πεφρόνηκεν, ἢ εἴρηκεν, οὔτε ἡμεῖς οὕτω διακείμεθα. Μὴ ἀγνοείτω κἀκεῖνο ἡ σὴ ὁσιότης, ὅτι ὁ τῆς μακαρίας μνήμης Πατὴρ ἡμῶν ᾿Αθανάσιος, ὁ γενόμενος κατὰ καιροὺς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐπίσκοπος, κεκινημένων τινῶν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ἔγραφεν ἐπιστολὴν πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσκοπον τῆς Κορίνθου,
col. 239–240page 111 of 186
Epistola XLVI
PG 77:239στέρων παρακομίσωσι ψυχὰς, εἰς τὸ χρῆναι φρονεῖνα μὴ θέμις. Καὶ ταῦτά φημι, τοῖς παρὰ τῆς σῆς ὁσιό τητος ἐντυχὼν ὑπομνηστικοῖς· εἶτά τινα εὑρὼν ἐν αὐτοῖς οὐκ ἀσφαλῶς προτεινόμενα, παρὰ τῶν οὐκ οἶδ' ὅπως ἡγαπηκότων της ψευδωνύμου γνώσεως τήν διαστροφήν. Ησαν δὲ ταῦτα. Α'. Εἰ ἐκ δύο φύσεων συνηνέχθη, φησὶν, ὁ Ἐμμανουὴλ, μετὰ δὲ τὴν ἕνωσιν μία φύσις νοεί ται τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη, ἔψεται πάντως τὸ χρῆναι παθεῖν αὐτὸν λέγειν εἰς ἰδίαν φύσιν. δε Οι μακάριοι Πατέρες, οἱ τὸ σεπτὸν τῆς πίστεως ὁρισάμενοι Σύμβολον, αὐτὸν ἔφασκον τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τὸν μονογενῆ, τὸν δι' οὗ τὰ πάντα, σαρκωθῆναι καὶ ἐνανθρωπῆσαι καὶ οὐ δή πού φαμεν ἀγνοῆσαι τοὺς ἁγίους ἐκείνους ὅτι τὸ ἑνωθὲν τῷ λόγῳ σῶμα ἐψύχωτο ψυχῇ νοερά. "στε εἴ τις σαρκωθῆναι λέγει τὸν Λόγον, οὐ δίχα ψυχῆς νοερᾶς ὁμολογεῖ τὴν σάρκα τὴν ἐνωθεῖσαν αὐτῷ. Οὕτω γὰρ, ως γε οἶμαι, μᾶλλον δὲ ὡς ἔστι τε θαῤῥηκότως εἰπεῖν, καὶ ὁ πάνσοφος εὐαγγελιστής Ἰωάννης τὸν Λόγον ἔφη γενέσθαι σάρκα, οὐχ ὡς ἀψύχω σαρκὶ ἐνωθέντα, μὴ γένοιτο· ἀλλ' οὐδ᾽ ὡς τροπὴν ἢ ἀλλοίωσιν ὑπομείναντα· μεμένηκε γὰρ ὅπερ ἦν, τοῦτ' ἔστι φύσει Θεός· προσλαβὼν δὲ καὶ τὸ εἶναι ἄνθρωπος, ἤτοι γενέσθαι καθ' ἡμᾶς ἐκ γυ ναικὸς κατὰ σάρκα, πάλιν εἷς μεμένηκεν Υἱός πλὴν οὐκ ἄσαρκος, καθὰ καὶ πάλαι, ἤτοι πρὸ τῶν τῆς ἐνανθρωπήσεως καιρῶν, ἀμφιασάμενος δὲ ὥσπερ καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν. Αλλ' εἰ καὶ μὴ ἔστιν ὁμοούσ στον τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντι Λόγῳ τὸ ἐνωθέν αὐτῷ σῶμα, καὶ ψυχῆς ἐνούσης αὐτῷ νοερᾶς, ἀλλ᾽ οὖν ὁ μὲν νοῦς φαντάζεται τὸ ἑτεροφυὲς τῶν ἑνωθέντων ἕνα γε μὴν ὁμολογοῦμεν Υἱὸν καὶ Χριστὸν καὶ Κύ ριον, ὡς γεγονότος σαρκὸς τοῦ Λόγου. Τὸ δὲ σαρκὸς ὅταν εἴπωμεν, ἀνθρώπου φαμέν. Ποία τοίνυν παθεῖν αὐτὸν ἀνάγκη εἰς ἰδίαν φύσιν, εἰ λέγοιτο μετὰ τὴν ἕνωσιν μία φύσις Υἱοῦ σεσαρκωμένη; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἦν ἐν τοῖς λόγοις τῆς οἰκονομίας τὸ πεφυκὸς ὑπο μένειν τὸ πάθος, ὀρθῶς ἂν ἔφησαν· ὅτι μὴ ὄντος τοῦ πεφυκότος πάσχειν, πασά πως ἀνάγκη τῇ τοῦ Λόγου φύσει συμβαίνειν τὸ πάθος. Εἰ δὲ ἐν τῷ σεσαρκωμέν νην εἰπεῖν, σύμπας ὁ λόγος τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκου νομίας εἰσφέρεται (ἐσαρκώθη γὰρ οὐχ ἑτέρως, ἀλλὰ σπέρματος Αβραὰμ ἐπιλαβόμενος, καὶ ὡμοιώθη κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς, καὶ μορφὴν δούλου λαβών), εἰκῇ [καὶ] πεφλυαρήκασιν οἱ λέγοντες ἀκολουθεῖν τὸ χρῆναι πάντως αὐτὸν εἰς ἰδίαν φύσιν ὑπομεῖναι, ὑπο κειμένης γὰρ ἡ τῆς σαρκὸς, περὶ ἢν εἰκότως ἂν συμβῆναι τὸ παθεῖν νοοῖτο, ἀπαθοῦς ὄντος τοῦ Λόγου. 'Αλλ' οὐκ ἔξω διὰ τοῦτο λέγομεν αὐτὸν τοῦ λέγεσθαι ἐ παθεῖν. Ωσπερ γὰρ ἴδιον αὐτοῦ γέγονε τὸ σῶμα, οὕτω καὶ πάντα τὰ τοῦ σώματος δίχα μόνης ἁμαρ τίας λέγοιτ' ἂν οὐδὲν ἧττον αὐτοῦ, κατ' οἰκείωσιν οἰ κονομικήν. Αλλ' ἐροῦσιν οἱ δι᾿ ἐναντίας ίσ. γε. 2 τίθεμεν αὐτοῦ τὸ, λέγεσθαι.
col. 241–242page 112 of 186
PG 77:241Β'. Ει μία φύσις ἦν, φησὶ, τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη, πᾶσα πως ἀνάγκη λέγειν φυρμόν γε νέσθαι καὶ σύγκρασιν, μειουμένης ὥσπερ καὶ ὑποκλεπτομένης τῆς τοῦ ἀνθρώπου φύσεως ἐν αὐτῷ. Ἡγνόησαν πάλιν οἱ τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, ὅτι κατὰ ἀλήθειάν ἐστι μία φύσις τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη. Εἰ γὰρ εἷς ἐστιν Υἱὸς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, ὁ ἀποῤῥήτως γεννηθείς, εἶτα κατὰ πρόσληψιν σαρκός, οὐκ ἀψύχου, ἀλλ' ἐψυχωμένης νοερώς προήλθεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικὸς, οὐκ εἰς δύο μερισθήσεται διὰ τοῦτο πρόσωπα καὶ υἱοὺς, ἀλλὰ μεμένηκεν εἷς, πλὴν οὐκ ἄσαρχος, οὐδ᾽ ἔξω σώματος. ἀλλ᾽ ἴδιον ἔχων αὐτὸ καθ᾽ ἕνωσιν ἀδιάσπαστον. ῾Ο δὲ τοῦτο λέγων, οὐ φυρμόν, οὐ σύγχυσιν, οὐδ᾽ ἕτερόν τι τῶν τοιούτων πάντη τε καὶ πάντως δηλοῖ· οὔτε μὴν ὡς ἐξ ἀναγκείου τοῦ λόγου τοῦτο ἀκολουθήσει ποθέν. Εἰ γὰρ καὶ εἰς λέγοιτο πρὸς ἡμῶν ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σεσαρκωμένος καὶ ἐνανθρωπήσας, οὐ πέφυρται διὰ τοῦτο, κατὰ τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὔτε μήν εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν μεταπεφοίτηκεν ἡ τοῦ Λό του φύσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῆς σαρκὸς εἰς τὴν αὐτοῦ· ἀλλ' ἐν ἰδιότητι τῇ κατὰ φύσιν ἑκατέρου μένοντός τε καὶ νοουμένου, κατά γε τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθέντα λό γον, ἀῤῥήτως καὶ ἀφράστως ενωθεὶς, μίαν ἡμῖν ἔδειξεν Υἱοῦ φύσιν· πλὴν, ὡς ἔφην, σεσαρκωμένην. Οὐ γὰρ ἐπὶ μόνων τῶν ἁπλῶν κατὰ φύσιν, τὸ ἕν ἀληθῶς λέγεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ σύνθεσιν συνηγμένων· ὁποῖόν τι χρῆμά ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. Ετεροειδῆ μὲν γὰρ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἀλλήλοις οὐχ ὁμοούσια, ἐνωθέντα γε μήν, μίαν ἀνθρώπου φύσιν ἀπετέλεσαν· κἂν τοῖς τῆς συνθέσεως λόγοις ἐνυπάρχῃ τὸ διάφορον κατὰ τὴν φύσιν τῶν εἰς ἑνότητα συγκεκομισμένων. Περιττολογοῦσι τοίνυν οἱ λέγοντες, ὡς εἴπερ μία φύσις τοῦ Λόγου σε σαρκωμένη εἴη, πάντη τε καὶ πάντως ἔποιτο ἂν τὸ φυρμὸν γενέσθαι καὶ σύγκρασιν, ὡς μειουμένης καὶ ὑποκλεπτομένης τῆς ἀνθρώπου φύσεως. Ούτε γὰρ μεμείωται, οὔτε καθά φησιν, ὑποκλέπτεται ἀρκεῖ γὰρ πρὸς δήλωσιν τὴν τελειωτάτην τοῦ ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, τὸ λέγειν, ὅτι σεσάρκωνται. Εἰ μὲν γὰρ τοῦτο σεσίγητο παρ' ἡμῶν, ἔσχεν ἄν τινα χώραν αὐτοῖς ἡ συκοφαντία. Ἐπειδὴ δὲ ἀναγκαίως προσεπενήνεκται, τὸ ὅτι σεσάρκωται, ποῦ τῆς μειών στης ήταν κλοπῆς ὁ τρόπος; Γ. Εἰ τέλειος, φησὶ, Θεὸς ὁ Χριστὸς, καὶ τέ λειος ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς νοούμενος, καὶ ὁμοούσιος μὲν τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, κατὰ δὲ τὴν ἀνθρωπότητα ὁμοούσιος ἡμῖν, ποῦ τὸ τέλειον, εἰ μηκέτι ὑφέσκηκεν ἡ ἀνθρώπου φύσις; Ποῦ δὲ καὶ τὸ ὁμοούσιον ἡμῖν, εἰ μηκέτι ὑφέστηκεν ἡ οὐσία, ὅπερ ἐστὶν ἡ φύσις ἡμῶν; Αρκεῖ καὶ τούτοις εἰς διασάφησιν ἡ ἐπὶ τῷ προτε
col. 243–244page 113 of 186
PG 77:243ταγμένῳ κεφαλαίῳ λύσις, ήγουν ἀπολογία. Εἰ μὲν γὰρ μίαν εἰπόντες τὴν φύσιν τοῦ Λόγου σεσιγήκαμεν, οὐκ ἐπενεγκόντες τό, σεσαρκωμένην, ἀλλ᾽ οἷον ἔξω θέντες τὴν οἰκονομίαν, ἦν αὐτοῖς τάχα που καὶ οὐκ ἀπίθανος ὁ λόγος, προσποιουμένοις ἐρωτᾷν· Ποῦ τὸ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι, ἢ πῶς ὑφέστηκεν ἡ καθ' ἡμᾶς οὐσία; Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ ἐν ἀνθρωπότητι τελειότης, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς οὐσίας ἡ δήλωσις, εἰσκεκόμισται διὰ τοῦ λέγειν σεσαρκωμένην, παυσάσθωσαν καλαμίνην ῥάβδον ἑαυτοῖς ὑποστήσαντες. Τοῦ γὰρ ἐκβάλλοντος τὴν οἰκονομίαν, καὶ ἀρνουμένου τὴν σάρκωσιν, ἦν τὸ ἐγκαλεῖσθαι δικαίως ἀφαιρουμένου τὸν Υἱὸν τῆς τελείας ἀνθρωπότητος. Εἰ δὲ, ὡς ἔφην, ἐν τῷ σεσαρκῶσθαι λέγειν αὐτὸν, σαφής τε καὶ ἀναμφίβολος ἡ ὁμολογία τοῦ, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, οὐδὲν ἔτι κωλύει νοεῖν, ὡς εἰς ὑπάρχων καὶ μόνος Υιός ὁ Χριστὸς, αὐτὸς Θεός ἐστι καὶ ἄνθρωπος, ὥσπερ ἐν θεότητι τέλειος, οὕτω καὶ ἐν ἀνθρωπότητι. Ορθό τατα δὲ καὶ πάνυ συνετῶς ἡ σὴ τελειότης τὸν περὶ τοῦ σωτηρίου πάθους ἐκτέθειται λόγον· οὐκ αὐτὸν τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Υἱὸν καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς, παθεῖν εἰς ἰδίαν φύσιν τὰ σώματος ἰσχυριζομένη, παθεῖν δὲ μᾶλλον τῇ χοϊκῇ φύσει· ἔδει γὰρ ἀναγ καίως ἀμφότερα σώζεσθαι τῷ ἑνὶ καὶ κατὰ ἀλήθειαν Υἱῷ, καὶ τὸ μὴ πάσχειν θεϊκῶς, καὶ τὸ λέγεσθαι πα θεῖν ἀνθρωπίνως· ἡ αὐτοῦ γὰρ πέπονθε σάρξ. 'Αλλ' οἴονται πάλιν ἐκεῖνοι τὴν καλουμένην παρ᾽ αὐτοῖς Θεοπάθειαν, ἡμᾶς εἰσφέρειν διὰ τούτου· καὶ οὐκ ἐννοοῦσι τὴν οἰκονομίαν, κακουργότατα δὲ πειρῶνται μεθιστᾷν εἰς ἄνθρωπον ἰδικῶς τὸ πάθος· εὐσέβειαν ἐπιζήμιον ἀσυνέτως ἐπιτηδεύοντες, ἵνα μὴ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὁμολογῆται Σωτήρ, ὡς τὸ ἴδιον ὑπὲρ ἡμῶν αἷμα δούς· ἀλλ᾿ ἵνα μᾶλλον ἄνθρωπος ἰδικῶς, καὶ καθ' ἑαυτὸν νοούμενος Υἱὸς, τοῦτο λέγηται κατορθῶσαι. Κατασείει δὲ τὸ οὕτω φρονεῖν ἅπαντα τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λόγον, καὶ τὸ θεῖον ἡμῶν μυ στήριον εἰς δύναμιν ἀνθρωπολατρίας παραστήσουσιν οὐκ ἀσυμφανῶς· καὶ οὐκ ἐννοοῦσιν ὅτι, τὸν ἐξ Του δαίων κατὰ σάρκα, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν ἐκ σπέρματος ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰεσσαὶ καὶ Δαβὶδ Χριστὸν, καὶ Κύριον τῆς δόξης, καὶ Θεὸν εὐλογητὸν εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ ἐπὶ πάντα, ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος, ἴδιον ἀποφήνας τοῦ Λόγου τὸ σῶμα, τὸ τῷ ξύλῳ προσηλωθέν, καὶ αὐτῷ τὸν σταυρὸν διὰ τοῦτο προσνέμων. Δ'. Μανθάνω δὲ, ὅτι καὶ ἕτερόν τι πρὸς τού τοις ἐστὶ τὸ ζητούμενον. Ο γάρ τοι λέγων σαρκί παθεῖν γυμνῇ τὸν Κύριον, ἄλογον καὶ ἀκούσιον ποιεῖται τὸ πάθος. Εάν δέ τις εἴπῃ μετὰ ψυχῆς νοερᾶς παθεῖν αὐτὸν, ἵνα ᾖ τὸ πάθος ἑκούσιον, οὐδὲν κωλύει λέγειν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος αὐτὸν παθεῖν. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ἀληθὲς, πῶς οὐ τὰς δύο φύσεις ὑφιστάναι δώσομεν μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀδιαιρέτως; Ωστε, εἴ τις λέγει, Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί, οὐδὲν ἕτερον λέγει πλὴν, ὅτι Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν τῇ ἡμετέρα φύσει.
col. 245–246page 114 of 186
PG 77:245Μάχεται πάλιν τὸ πρόβλημα οὐδὲν ἧττον τοῖς μίαν είναι λέγουσι τοῦ Υἱοῦ φύσιν σεσαρκωμένην, καὶ οἷον εἰκαῖον ἀποφαίνειν ἐθέλοντες αὐτὸ, φιλονεικοῦσι πανταχοῦ δύο φύσεις ὑφεστώσας ἀποφαίνειν. Αλλ' Αγνόησαν ὅτι ὅσα μὴ κατὰ μόνην τὴν θεωρίαν διαι ρεῖσθαι φιλεῖ, ταῦτα πάντως καὶ εἰς ἑτερότητα τὴν ἀνὰ μέρος δλοτρόπως καὶ ἰδικῶς ἀποφοιτήσειεν ἂν ἀλλήλων. Εστω δὲ ἡμῖν εἰς παράδειγμα πάλιν ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος. Δύο μὲν γὰρ ἐπ' αὐτοῦ ναοῦ.. μεν τὰς φύσεις, μίαν μὲν, τῆς ψυχῆς, ἑτέραν δὲ, τοῦ σώματος. Ἀλλ᾽ ἐν ψιλαῖς διελόντες ἐννοίαις, καὶ ὡς ἐν ἰσχναῖς θεωρίαις, ήτοι νοῦ φαντασίαις τὴν διαφορὰν δεξάμενοι, οὐκ ἀνὰ μέρος τίθεμεν τὰς φύσεις· οὔτε μὴν διαμπαξ διὰ τῆς τιμῆς ἐφίεμεν τὴν δύναμιν αὐταῖς, ἀλλ᾽ ἑνὸς εἶναι νοοῦμεν· ὥστε τὰς δύο, μηκέτι μὲν εἶναι δύο, δι᾿ ἀμφοῖν δὲ τὸ ἓν ἀποτελεῖσθαι ζώον. Οὐκοῦν, κἂν εἰ λέγοιεν ἀνθρωπότητος φύσιν καὶ θεότητος ἐπὶ τοῦ Ἐμμανουήλ, ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης γέγονεν ἰδία τοῦ Λόγου, καὶ εἰς Γιός νοεῖται σὺν αὐτῇ. Τῆς γε μὴν θεοπνεύστου Γραφῆς σαρκὶ παθεῖν αὐτὸν λεγούσης, ἄμεινον καὶ ἡ μᾶς οὕτω λέγειν, ήγουν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος εἰ καὶ ὅτι μάλιστα, εἰ μὴ δυστρόπως λέγοιτο τοῦτο πρός τινων, ἀδικήσειεν ἂν οὐδὲν τὸν τοῦ μυστηρίου λόγον. Τί γάρ ἐστιν ἀνθρωπότητος φύσις ἕτερον, πλὴν ὅτι σὰρξ ἐψυχωμένη νοερώς ᾖ, καὶ πεπονθέναι φαμὲν σαρκὶ τὸν Κύριον; Περιεργότατα τοίνυν φασί, τὸ τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος αὐτὸν παθεῖν· οἷον, ἀποδιιστάντες αὐτὴν τοῦ Λόγου, καὶ ἔξω τιθέντες ἰδικῶς, ἵνα δύο νοῶνται, καὶ οὐχ εἷς ἔτι σεσαρκωμέα νος καὶ ἐνανθρωπήσας ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος. Τὸ δὲ, ἀδιαιρέτως, προστεθὲν παρ' αὐτοῖς, δοκεῖ μέν πως παρ' ἡμῖν ὀρθῆς εἶναι δόξης σημαντικόν. Αὐτοὶ δὲ, οὐχ οὕτω νοοῦσι· τὸ γὰρ ἀδιαίρετον παρ' αὐτοῖς, κατὰ τὰς κενοφωνίας Νεστορίου, καθ᾿ ἕτερον λαμ βάνεται τρόπον. Φασὶ γὰρ ὅτι τῇ ἰσοτιμίᾳ, τῇ ταυτοβουλίᾳ, τῇ αὐθεντία, ἀδιαιρετός ἐστι τοῦ Θεοῦ Λό γου ὁ ἐν ᾧ κατώκησεν ἄνθρωπος. Ὥστε οὐχ ἁπλῶς τὰς λέξεις προσφέρουσιν, ἀλλὰ μετά τινος δόλου καὶ κακουργίας. Χριστὸν μὲν γὰρ ἰδικῶς ὀνομάζεσθαί φησι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἔχειν δὲ τὴν συνάφειαν τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν διηνεκή. "Αρ' οὖν οὐ δύο Χρι στοὺς ἐναργέστατα λέγει; Οὐκ ἄνθρωπον Θεῷ συμ προσκυνούμενον σέβειν, οὐκ οἶδ' ὅπως, ὁμολογεῖ; Ταῦτ᾽ οὖν ἀδελφὰ τοῖς παρ' ἐκείνων ὁρᾶται; Οὐκ ἀντεξάγουσαν ἔχει πρὸς ἄλληλα τῶν ἐννοιῶν τὴν δύ ναμιν; Ὁ μὲν γὰρ δύο φησὶν ἐναργώς, οἱ δὲ Χρι στὸν ἕνα, καὶ Υἱὸν, καὶ Θεὸν, καὶ τὰ ἑξῆς.
col. 247–248page 115 of 186
Epistola XLVII
PG 77:247μορφούμενον. Ἵνα δὲ μὴ δοκείην περιττοῖς τισι καὶ περιέργοις ἀποκεχρῆσθαι λόγοις, καὶ πειρᾶσθαι μὲν πανταχόθεν σοφίζεσθαι * τὴν ἀλήθειαν, ῥαψῳδεῖν δὲ ἄλλως καὶ νοημάτων εἰκαίων ἐξιτήλους ἀναπλάττειν εἰκόνας, φέρε δή, πάλιν ἡμεῖς καὶ ἀπ' αὐτῆς παρα στήσωμεν τῆς θείας Γραφῆς, ὡς ἀληθῆ μὲν λέγων εἴην ἐγώ. ε'. Ετέρου δὲ χάριν οὐδενὸς πεποίηται Θεὸς τὴν πρὸς Ἀβραὰμ ὑπόσχεσιν, τὴν ἐπὶ τὸν Ἰσαὰκ γενο μένην φημί, ἢ μόνης ἕνεκα τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας, ἐφ' οὗ καὶ τὸ τῆς εὐλογίας συμπέρασμα τρέχει. Αὐτὸ δὲ ὑμῖν τὸ θεῖον λόγιον παραθήσω, η διαγορεύον ὧδε: Ευλογήσω δὲ αὐτήν, ο περὶ τῆς " 52: < Σάλλας φησὶν ὁ Θεὸς, ι καὶ δώσω σοι ἐξ αὐτῆς τέκνον, καὶ εὐλογήσω αὐτὸν, καὶ ἔσται εἰς ἔθνη, καὶ βασιλεῖς ἐθνῶν ἐξ αὐτοῦ ἐξελεύσονται.» Καὶ πάλιν·. Στήσω τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αἰώνιον, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν.» Αλλ' ἔστι παντίπου δῆλον, ὡς ἑνὸς μὲν γέγονε υἱοῦ ἔθνους] πατὴρ Ἰσαάκ, καὶ μόνον ἐξ αὐτοῦ βεβλάστηκεν ὁ μακάριος Ἰακώβ· ᾧ δὴ παῖδες μὲν γεγόνασι τὸν ἀριθμὸν δέκα ἐπὶ δυσίν· ἐν δὲ καὶ μόνον ἐξ αὐτῶν ἀνεδόθη γένος, τὸ τῶν Ἰουδαίων δηλαδή. Πῶς οὖν πληρωθήσεται τὸ, «Εσται εἰς ἔθνη;» Εἰ γὰρ καὶ εἰς δώδεκα φυ λὰς κατατέμνεται τὸ γένος τὸ ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ ἕν ἐστιν ἔθνος, ἐκ πολλῶν μὲν ὥσπερ μελῶν συγκείμενον, εἰς ἓν δὲ διὰ πάντων ἀναπληρούμενον σῶμα. Οτι δὲ πάλιν οὐκ εἰς διαθήκην αἰώνιον ἔσται παρὰ Θεοῦ τοῖς ἐκ σπέρματος Ισαάκ, ἡ διὰ Μωσέως ὁρι σθεῖσα διαθήκη, γνωσόμεθα, τοῦ προφήτου λέγοντος Ἰωήλ • Ἰδοὺ ἡμέρας ἔρχονται, λέγει Κύριος· καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ, καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν. ο Οπερ ἄριστα συνεὶς ὁ Παῦλός φησι·. Ἐν τῷ λέγειν καινήν, πεπαλαίωκε την πρώτην· τὸ δὲ παλαιούμενον καὶ γηράσκον, ἐγγὺς ἀφανισμοῦ. — Διὸ δὴ καὶ γέγονεν ἀθέτησις μὲν προ αγούσης ἐντολῆς,» κατὰ τὴν αὐτοῦ πάλιν φωνήν, ἐπεισαγωγὴ δὲ κρείττονος ἐλπίδος, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ.» Πανταχόθεν τοιγαροῦν ἀποδεδειγμένου σα φῶς, ὅτι περ ὁ ἐξ ᾿Αβραάμ, ἑνὸς ἔθνους γέγονε πατήρ' ἑτέρου δὲ πάλιν ἐπαναγκάζοντος λόγου δει κνύειν τὸ ἐπ' αὐτῷ γεγραμμένον ἀληθὲς (ἀδύνατον γὰρ ψεύσασθαι Θεόν), ἀνάγκη λοιπὸν ἐπ' αὐτὸν ἤδη φέρειν Χριστὸν τῆς ἐπαγγελίας τὴν ἔκβασιν. Αὐτός γὰρ ἦν, καθάπερ ἤδη προεἶπον, ἐν ἐκείνῳ ζωγραφούμενος. Αὐτὸς γέγονε πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν, πάντας μὲν διὰ τῆς πίστεως ἕλκων ὡς ἑαυτὸν, ἐπὶ δὲ τῇ τῶν ἐθνῶν πληθύϊ και μάλα γαννύμενος, καὶ λέγων ι Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία μου, ἃ ἔδωκεν ὁ Θεός. ο Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων ἡμεῖς. Εἰσίτω δὲ καὶ αὐτὸς τῆς ἀληθείας ὁ μάρτυς, ἐπαγωνιζέσθω τοῖ; ο * Κ. σαφηνίζεσθαι. * άλλ. τῷ
col. 249–250page 116 of 186
PG 77:249σεις τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, συνθήσῃ δὲ πάλιν ἡμῖν οὐδα- 54 μῶς, ὅτι δεῖ ταῦτα τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον, οὐκ ἐμὸν, ὦ οὗτος, ἀλλὰ τῆς σῆς ἀπειθείας τὸ ἔγκλημα. Οἷς μὲν γὰρ τὰ κράτιστα λέγειν ἐσπούδασται, τούτοις δὴ πάντως τὸ μὴ δύνασθαι πείθειν τοὺς ἀκροωμένους, ο οὐδὲν ἄν, οἶμαι, προσοίσῃ τὸ ἔγκλημα. Ο γὰρ ἦν ἐν αὐτοῖς, τοῦτο δὴ καὶ μάλα προθύμως ἐργασάμενοι, πάσης ἂν εἶεν εἰκότως αἰτίας ἐλεύθεροι. Τοῖς δὲ τῶν βελτίστων ἀκροωμένοις, αὐτὸ δὴ καὶ μόνον τὸ μὴ βούλεσθαι συναινεῖν, οἷς ἂν τις εὖ λέγοι, τὸν αἴσχιστον ἐπιμαρτυρήσει τρόπον· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ εἴ τις παρά του δάνεισμα λαβὼν, ἀχάριστός τε ὁμοῦ καὶ ἀγνώμων εὑρεθεὶς, οὐ τὸν δεδανεικότα πονηρὸν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐπιδείξει. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τὰς τῶν ἰατρῶν ἐμπειρίας ἀποβλέπων, συναισθάνομαι πως, ὅτι σοφὸν μὲν αὐτοῖς τῆς τέχνης τὸ ἐπιτήδευμα τὰ δὲ ἐπὶ τοῖς νενοσηκόσιν εὑρήματα οὐκ ἔξω βαί νει λογισμοῦ τοῦ σώφρονος, φέρε δὴ τὸν ἴσον ἐκεί νοις ζηλώσαντες τρόπον, τοῖς αὐτοῖς, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, φαρμάκοις τὸν δυσμαθῆ θεραπεύωμεν ὁ Ἰουδαῖον. Ἰατροὶ μὲν γὰρ τὴν τοῦ πεσόντος εἰς ἀῤῥωστίαν ἀναῤῥωννύντες δίαιταν, ἂν ἴδωσί πως τῷ πάθει σε συλημένον τοὺς ἐπὶ τῇ τραπέζῃ πόθους, ποικίλων εδεσμάτων παραστήσαντες ὄχλον, πανταχόθεν αὐτῷ τὸ ἀρκοῦν ἐρανίζεσθαι, σφόδρα γε ποιοῦντες καλῶς, ἐπιτάττουσιν. Ἡμεῖς δὲ πάλιν, οἷς τὰ ἐκείνων μι μεῖσθαι σκοπός, πρὸς οἷς ἤδη φθάσαντες εἴπομεν, ἑτέρων αὖθις θεωρημάτων ἁπτώμεθα· καλείσθω πανταχόθεν εἰς εὐπείθειαν ὁ πολλὴν ἀπόνοιαν νοσή σας Ἰουδαῖος. Οράτω πάλιν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰη σοῦν Χριστὸν ἐν Ἰσαὰκ καὶ πάλαι σχηματιζόμενον. Γ'. Οὐκοῦν (ἅψομαι γὰρ ἤδη τῶν περὶ τούτου λό γων), εἰσίτω πάλιν ὁ πανεύφημος ᾿Αβραάμ, πρὸς ὂν ἔφησέ του Θεός· «Λαδὲ τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητόν, ἂν ἠγάπησας, τὸν Ἰσαάκ, καὶ πορεύθητι εἰς τὴν γῆν τὴν ὑψηλὴν, καὶ ἀνένεγκε αὐτὸν εἰς ὁλοκάρπωμα ἐφ᾽ ἐν τῶν ὀρέων ὧν ἐάν σοι εἴπω.» Καὶ παράδοξον μὲν ἴσως φανεῖταί τισι καὶ σκληρὸν εἰκότως τὸ πρόσταγμα. Εἰ γὰρ καὶ μόνος ἦν καὶ ἀγαπητὸς, καὶ ὀψίγονος, ὁ μόλις αὐτῷ καὶ ἐν γήρᾳ δοθεὶς υἱὸς, πῶς ὅτι χρὴ θύειν αὐτὸν συμβουλεύει Θεός; Παιδο κτονεῖν δὲ, εἰπέ μοι, τὸν δίκαιον, πῶς ἦν οὐ πάσης ἀτοπίας ἀνάμεστον; Τίς δὲ οὕτω σκληρὸς, καὶ τῇ πρεπούσῃ θηρίοις ὠμότητι σύντροφος, ὡς ἐξοπλίσαι μὲν τέκνῳ τὴν δεξιάν, χρήσασθαι δὲ, ὥσπερ τινί τῶν πολεμίων, τῷ οἰκείῳ γεννήματι; Τί δὴ οὖν ἄρα καὶ διὰ τῆς τοιαύτης ἐντολῆς ὁ πατριάρχης ἐδιδάσκετο, λοιπὸν ἐπάναγκες ὡς ἔνι μάλιστα δὴ εἰπεῖν. Ἔστι γὰρ δήπου παντί τω συμφανές, ὅτι ταῖς σι παῖς τὴν ἐπὶ τῷ διηγγελμένῳ καταχωννύντες οίκου νομίαν, ἀπανθρωπίαν ὥσπερ τῆς ἡμερωτάτης κατα ψηφιούμεθα φύσεως. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ οὐχ ἑτέρως * άλλ. θεραπεύσωμεν. ο
col. 251–252page 117 of 186
Epistola XLVIII
PG 77:251ὅτι συνέσει διαπρέποντες, σοφὸν καὶ ἔννουν κέκτησθε Ο νιπ, ἡ ἀλλ. ἐνώπια τοῖς συνοῦσι. * άλλ. αὐτόν. φρόνημα τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων καὶ παναρίστων διδασκάλων ἐναύλους τὰς παραινέσεις κατέχοντες, ὡς μηδὲν ἡμῖν ἐνδεῖν κατὰ τὸν μακάριον παροιμιαστὴν φάσκοντα· «Πάντα ἐνώπιον τοῖς ποιοῦσι καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν.» Πρὸς εἰδότας τοι γαροῦν, θαῤῥῶν ἀναφθέγξομαι. β'. Ἰδοὺ δὴ καὶ νῦν ὁ εὔσημος καὶ σωτήριος τῆς ἁγίας ἑορτῆς ἐπέστη καιρός, ὅτε τῶν παλαιῶν ἁμαρτ τημάτων τὸ δυσαχθὲς φορτίον ἀποσεισάμενοι, τὸν σωτήριον ζυγὸν ἑκουσίως ὑπεισήλθομεν τοῦ ἐξ οὐ ρανοῦ καταβάντος Θεοῦ Λόγου, οὐκ ἔτι κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, ἀλλὰ πράῳ καὶ σώζειν εἰδότι τῷ Ἐμμανουὴλ παιδευόμενοι λόγῳ. Οὐκοῦν ἀλλήλοις συγχαίροντες ἐν Ἐκκλησίαις, διὰ τῆς κοινῆς καὶ ἱερᾶς καὶ ὁμοψύχου συνόδου εὐχαριστηρίους ᾠδὰς ἀναπέμψωμεν ἐν τῷ λυτρωσαμένῳ πάντας ἡμᾶς Σωτῆρι Χριστῷ, ἐκ τῆς πάλαι προτετριμμένης ἡμῖν κηλῖδος, διὰ τὴν τοῦ πρωτοπλάστου παράβασιν, ἀναβοῶντες ἐκεῖνο τὸ πάλαι σοφῶς εἰρημένον, ο Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ τῆς τοῦ δια βόλου πλεονεξίας, τοῦ παραδείσου καὶ τῆς ἐν αὐτῷ τρυφῆς ἐκπεπτώκαμεν ὑπὸ τὴν πεποιηκότος ἀγανάκτησιν εἰκότως γενόμενοι, καὶ τὴν φοβερὰν ἐκείνην καὶ παγχάλεπον ἀκούσαντες φωνὴν, «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο τῆς διαβολικῆς τυραννίδος ὤφθημεν θήραμα, οὐδὲν πρὸς τὰ ἄνω ἐπιβλέπειν τολμῶντες οἱ δείλαιοι. Ποία τοίνυν ὑπελίπετο τοῖς τοῦτο που θοῦσι σωτηρίας ὁδός; ποία τοῖς παραβεβηκόσι τοῦ Δεσπότου τὴν ἐντολὴν ἀφορμὴ συγγνώμης ηὑρίσκετο, Μόνη φιλανθρωπία Θεοῦ οἰκτιρμὸς καὶ ἔλεος τῆς οὕτως ἀφράστου καὶ ἀνεκδιηγήτου δυνάμεως. Επεμ ψε τοίνυν ἡμῖν τὸν ἴδιον Υἱὸν σωτῆρα καὶ λυτρωτήν, μόνον δυνάμενον τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἐκ τῆς διαβολικῆς ἐξελκύσαι χειρὸς, καὶ τοσαύτῃ χρησάμενος τῇ εἰς ἡμᾶς χρηστότητι καὶ φιλανθρωπίᾳ ὁ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς μονογενής Λόγος, ὁ σύνθρονος, καὶ ἰσοκλεής, καὶ συναΐδιος τῷ ἰδίῳ γεννήτορι, ὁ κτίστης και δη μιουργὸς οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, καὶ ἀγγέλων, καὶ ἀν θρώπων, «Οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' αὐτὸς κ ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ο καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ἀνεδέξατο, ἵνα πάντας σώσας δι᾿ ἑαυτοῦ καθαρούς ρύπου καὶ μολυσμοῦ προσαγάγῃ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθεὶς χωρὶς μόνης ἁμαρτίας. Διὸ καὶ πείνην ἀνέχεται καὶ νηστεύει κατὰ καιρὸν, ἵνα ὑπου γραμμὸς ἡμῖν τῆς ἀναμαρτήτου ζωῆς καὶ ἀρχὴ σωτηρίας εὑρεθῇ. Οὐκοῦν καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς προ εδρευέτω τῆς ἁγίας πανηγύρεως ἡ νηστεία, μὴ ἐν ζύμῃ παλαιᾷ, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ' ἐν ἀζύμοις εἰλικρινίας καὶ ἀληθείας. Όταν γὰρ ἑαυτοὺς ἀμώμους καὶ ἀσπίλους τηρήσωμεν, καὶ τὴν ἀρέσκουσαν Θεῷ πολιτείαν πανάγνως ἀσκήσωμεν, ὡς
col. 253–254page 118 of 186
PG 77:253σχίσματι καὶ οὐδεμία γέγονεν αυτων μνήμη ἐν ταῖς συνθήκαις ταῖς περὶ τῆς εἰρήνης τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν. Γεγράφασι δὲ τὴν αὐτὴν ἐπιστολὴν, ἣν ἔπεμψαν πρός με, καὶ πρὸς τοὺς θεοσεβεστάτους καὶ ὁσιωτάτους ἐπισκόπους, τόν τε τῆς μεγάλης Ρώμης Ξύστον, καὶ τὸν τῆς ἁγίας τῶν Κωνσταντινουπολι τῶν Ἐκκλησίας Μαξιμιανόν. Καὶ ἦν ἀναγκαῖον ἀκριβῶς διδαχθῆναι ταῦτα τὴν σὴν τελειότητα· ὡς ἂν μή τινες ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων φλυαρείν ειωθότες, ταράξωσι τινας τῶν ἀδελφῶν, ὡς ἡμῶν ἀρνησαμένων & γεγράφαμεν κατὰ τῶν Νεστορίου δυσφημιών. Απέστειλα δὲ καὶ τὰ ἴσα τῶν ἐπιστολῶν, τῆς παρ' ἐμοῦ γραφείσης πρὸς τὸν εὐλαβέστατον τῆς ᾿Αντιοχείας ἐπίσκοπον Ἰωάννην, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γραφείσης πρός με ἐπὶ τῷ ἀναθεματισμῷ τῶν Νε στορίου δυσφημιῶν, καὶ τῇ καθαιρέσει αὐτοῦ, πρὸς εὐμάθειαν ἀκριβῆ τῆς σῆς τελειότητος. Καὶ ἑτέρας ἐπιστολὰς παρὰ ταύτας προσκομιζέτω μηδείς. Πρόσ είπε τὴν σὺν σοὶ ἀδελφότητα. Σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Χριστῷ 1 προσαγορεύει. Τῷ ὁσιωτάτῳ καὶ ἁγιωτάτῳ δεσπότῃ ἐμῷ, ἄρχι επισκόπων Πατρί Μαξιμιανῷ, Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν.. Οὐκ ἦν ἀμφίβολον, ὅτι πάντη τε καὶ πάντως αἱ τῆς σῆς ὁσιότητος ἰσχύσουσι προσευχαί· κατανεύει γὰρ ἑτοίμως τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὁ πάντων ἡμῶν Σωτήρ· ὥστε ἕκαστον καὶ ἐπὶ τούτῳ χαίροντά τε καὶ ἀνασκιρτώντα, λέγειν·. Ηκουσεν ἐκ ναοῦ ἁγίου αὐτοῦ φωνῆς μου, καὶ ἡ κραυγή μου ἐνώπιον αὐτοῦ εἰσελεύσεται εἰς τὰ ὦτα αὐτοῦ.» Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ τὰ διεσπασμένα μέλη τοῦ τῆς Ἐκκλησίας σώματος, συνήφθη πάλιν ἀλλήλοις· καὶ διατέμνει μὲν οὐδὲν εἰς διχόνοιαν τοὺς ἱερουργοῦντας τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χρι στοῦ. Μιᾷ δὲ οἱ πάντες στεφανούμεθα πίστει, τὸν τῶν ἀνοσίων εὑρετήν Νεστόριον ἔξω τῶν ἱερῶν ἑλά σαντες περιβόλων, καὶ ἀγέλης εὐγενοῦς ἀποστήσαντες τὸν ψευδοποιμένα. Γέγονε δὲ καὶ τοῦτο ἐν τῶν τῶν κατόρθωμα προσευχῶν. Ἐπεὶ τοίνυν φροντὶς ἀναγκαία γέγονε καὶ τοῖς εὐσεβεστάτοις βασιλεῦσιν ἡ περὶ τῶν Ἐκκλησιῶν εἰρήνη, εὐχόμεθα δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοί, γενέσθαι μὲν ἐκ μέσου τὸ διατειχίζον, καὶ διατέμνον ἡμᾶς εἰς διαφοράν, ἀναλάμψαι δὲ φω τὰς δίκην Θεῷ φιλτάτην εἰρήνην, ὁμολογησάντων ἐγγράφως, τοῦ θεοφιλεστάτου, καὶ θεοσεβεστάτου Αντιοχέων Εκκλησίας Ἰωάννου, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων, ὅτι καθῃρημένον ἔχουσι Νεστάριον, καὶ ἀναθεματίζουσι τὰς ἀνοσίους αὐτοῦ σχήματι, ο Κυρίῳ.
col. 255–256page 119 of 186
Epistola XLIXEpistola L
PG 77:255βειαν αὐτοῦ, καὶ τοὺς ἄλλους ἐπισκόπους κοινωνικά καὶ συνήφθημεν εἰς ὁμόνοιαν, συντρεχούσης προς τοῦτο καὶ τῆς σῆς ὁσιότητος, καὶ ἁπάντων τῶν ἄλλων, ἐξ ὧν τὸ τῆς ἁγίας συνόδου γέγονε πλήρωμα. Οὐ γὰρ ἔρις καὶ φιλονεικία κρατεί παρ' ἡμῖν· ἀλλ᾽ ἕνα σκοπὸν ἅπαντες ἐσχήκαμεν πρὸς εἰρήνην βλέποντα. Καὶ εἴπερ ἠθέλησαν οἱ ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν διχονοήσαντες. καὶ ἑαυτοὺς ἡμῶν ἀποτεμόντες, οὐδ᾽ ἂν ὅλως γέγονε τις ἔρις καὶ διαφορὰ τῶν Ἐκκλησιῶν. Πλὴν εὐλο γητὸς ὁ Σωτὴρ, ὁ τὸν χειμῶνα καταπαύσας, καὶ τὴν τῆς ὁμοψυχίας ἡμῖν ἁπλώσας γαλήνην εὐχαῖς καὶ πρεσβείαις τῆς σῆς ὁσιότητος, καὶ τῶν ἄλλων δὲ πάντων, ὅποι πίστιν ἔχοντες ὀρθὴν καὶ εἰλικρινή, τὴν ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκύνησιν, καὶ λα δυσφημίας, πέπομφα γράμματα πρός τε τὴν θεοσέ τρείαν τελοῦσιν αὐτῷ. οι Τοῦ αὐτοῦ πρὸς Ουαλεριανὸν ἐπίσκοπον, κατά τῶν τὰ Νεστορίου φρονούντων. Απόχρη μὲν, ὡς διάκειμαι, μᾶλλον δὲ καὶ ὡς ἔχει φύσεως τὸ ἀληθὲς, καὶ ἡ νῆψις τῆς σῆς ὁσιότητος, εἷς γε τὸ δύνασθαι καὶ μάλα νεανικῶς, ἀντ αναστῆσαι τὸ ἀκριβὲς ταῖς τινων εἰκαιομυθίαις. Ψυ χρολογοῦσι γὰρ γραοπρεπώς, άνω τε καὶ κάτω πάντα κυκῶντες, καὶ προσποιούμενοι μὲν περιεργάζεσθαι λεπτῶς τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς, καὶ Κυρίου, τὸ μυστήριον, οὐ μὴν ἔτι καὶ συνιέντες αὐτὸ, παρατρεπόμενοι δὲ, καὶ τοῦτο εὐκόλως, πρὸς ἃ μὴ θέμις, καὶ φρονοῦντες τὰ διεστραμμένα. Το δέ γε παγχάλεπον ἐκεῖνό ἐστιν ἐν τούτοις· ὑποπλάττονται μὲν γὰρ τὰ ὀρθὰ βούλεσθαι φρονεῖν, καὶ δό κησιν ἑαυτοῖς τῆς εἰς τοῦτο ροπῆς, καθάπερ τι προσ ωπεῖον ἐναρμόσαντες, τὸν τῆς Νεστορίου δυσσεβείας τὸν ἐκχέουσι ταῖς τῶν ἁπλουστέρων ψυχαῖς. Ἐοίκασι δέ πως τοῖς τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων ἀκεσταῖς, ήγουν ἰατροῖς, οἱ τοῖς τῶν φαρμάκων οὐχ ἡδέσι τὸ γλυκὺ προσπλέκουσι μέλι, τῇ τοῦ χρηστοῦ ποιότητα, τοῦ πεφυκότος λυπεῖν τὴν αἴσθησιν ὑπου κλέπτοντες. Αλλ' οὐ γὰρ αὐτῶν τὰ νοήματα ἀγνοοῦ μεν, νοῦν ἔχοντες Χριστοῦ, κατὰ τὸν σοφώτατα εἰ πόντα πάνσοφον Παῦλον. Εἰ μὲν γὰρ ἦν τις ὁ λέ γων, ὡς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀποῤῥήτως γεννηθείς μονογενής Θεὸς Λόγος, ὁ καὶ αὐτῶν τῶν αἰώνων ποιητής, ἀρχὴν ὑπάρξεως ἔσχεν ἐκ τῆς ἁγίας Παρ θένου, ἔδοξεν ἂν αὐτοῖς οὐκ ἔξω φέρεσθαι σκοποῦ τὸ χρῆναι λέγειν· Εἰ πνεῦμα κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πῶς ἂν ἀπὸ σαρκὸς ἐγεννήθη, τοῦ Κυ ρίου λέγοντος· «Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς,
col. 257–258page 120 of 186
PG 77:257σάρξ ἐστιν ο Ἐπειδὴ δὲ ὁ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυ στηρίου λόγος ἑτέραν οἶμον, ἤτοι ὁδὲν, ἔρχεται τὴν εἰ; εὐθύ τε καὶ ἀπλανῆ, καὶ οὐδὲν ἔχουσαν τὸ διά στροφον, ἀνθ' ὅτου βαττολογοῦσιν εἰκῆ, «Μὴ νοοῦν. τες μήτε & λέγουσι, μήτε περί τίνων διαβεβαιοῦνται; › Φαμὲν γὰρ ὅτι ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, πνεῦμα ῶν ὡς Θεός, κατὰ τὰς Γραφάς, ἐπὶ σωτη ρία τῶν ἀνθρώπων " εσαρκώθη τε καὶ ἐνηνθρώπησεν, οὐκ ἐκ τῆς ἰδίας φύσεως αὐτὸς ἑαυτῷ σῶμα μεταβαλών, ἀλλ' οὐδὲ ἐκστὰς τοῦ εἶναι ὁ ἦν, ἢ τροπήν, ἢ ἀλλοίωσιν ὑπομείνας, ἀλλ' ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τὸ ἄχραντον σῶμα λαβὼν ἐψυχωμένον νοερῶς, ἴδιον ἀπυρήνας αὐτὸ καθ' ἔνωσιν ἀπερινόητον, καὶ ἀσύγχυτον, καὶ ἄφραστον παντελῶς, ὡς μὴ ἑτέρου τινὸς, ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτοῦ τοῦτο νοεῖσθαι. Οὕτως εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον ὁ Μονογενής, ὡς πρωτότοκος· καὶ ἐν πολλοῖς γέγονεν ἀδελφοῖς, ὁ ἀσύντακτος τῇ κτίσει, καθὸ νοεῖται Θεός. Όταν τοίνυν γεγεννῆσθαι λέγηται, καὶ ἐκ γυναικὸ;, ἀναγ καίως τὸ κατὰ σάρκα προσεπιφέρεται· ἵνα μὴ ὑπάρ ξεως ἀρχὴν νοοἶτο λαβὼν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου. Καίτοι πρὸ παντὸς ὑπάρχων αἰῶνος ὁ συναΐδιος καὶ ἀεὶ συνυφεστηκώς τῷ ἰδίῳ Πατρὶ Θεὸς Λόγος· ἀλλ᾽ ὅτε κατ' εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἐθέλησε λαβεῖν, τότε καὶ ἀπότεξιν τὴν ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα μεθ᾿ ἡμῶν ὑπομεῖναι λέγεται. Οὐκοῦν ὁμολογουμένως μὲν τὸ ἀπὸ σαρκὸς σάρξ ἐστι, τὸ δὲ ἐκ Θεοῦ Θεός. Ἔστι δὲ κατὰ κ ταυτὸν ἀμφότερα Χριστός, εἷς ὢν Υἱὸς, καὶ Κύριος μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς αὐτοῦ, οὐκ ἀψύχου μᾶλλον, ὡς ἔφην, ἀλλ' ἐψυχωμένης νερῶς. Μὴ τοίνυν διατεμνέτωσαν ἡμῖν τὴν ἕνα Υιν, ἀνὰ μέρος ἱστάντες τὸν ν Λόγον, καὶ δεν ἕτερον ἰδικῶτες, καὶ ἀνὰ μέρος ἄνθρωπον τὸν ἐκ γυναικός, καθά φασιν αὐτοί· ἀλλ' ἐννοείτωσαν, ὅτι οὐκ ἀνθρώπων, συνήφθη μᾶλλον ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἄνθρωπος γενέσθαι λέγεται, σπέρματος ᾿Αβραὰμ ἐπιλαβόμενος, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὁμοιωθεὶς κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς, δίχα μόνης ἁμαρ τίας. Η δὲ εἰσάπαν ὁμοίωσις ἔχοι ἂν εἰκότως, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων, τὴν ἐκ γυναικὸς ἀπότεξιν· ἡ νοεῖται μὲν ἐφ' ἡμῶν ἀνθρωπίνως, καὶ καθ᾿ ἡμᾶς, ἐπὶ δέ γε τοῦ Μονογενοῦς ὑπὲρ τοῦτο· Θεὸς γὰρ ἦν σαρκούμενος. Τοιγάρτοι καὶ Θεοτόκος καλεῖται ἡ ἁγία Παρθένος. Ἐὰν δὲ λέγωσιν, ὅτι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος συνελθόντες κατὰ ταυτὸν, ἀπετέλεσαν ἕνα Χριστόν, φυλαττομένης δηλονότι τῆς ὑποστάσεως ἑκατέρου ἀσυγχύτως, τῷ δὲ λόγῳ διαιρουμένης, οὐδὲν ἀκριβὲς ἐπὶ τούτῳ φρονοῦντας ἢ λέγοντας ἔνεστιν ἰδεῖν. Οὐ γάρ, καθά φασι, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος συνελθόντες ἀπετέλεσαν ένα Χριστόν, ἀλλ', ὡς ἔφην, ἤδη Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, παραπλησίως ἡμῖν μετέσχεν αἵματος καὶ σαρκός, ἵνα θεὸς ἐνανθρωπήσας νοῆται, καὶ τὴν ἡμε τέραν σάρκα λαβών, καὶ ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενο; ἶνα, καθάπερ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς νοούμενος ἄνθρωπος ἐκ όλων τ μεταλαβών. κ ἔστι, κατά. " εἰς δύο τὸν ἕνα, υἱὸν ἡμῖν ἀνὰ μέρος ἱστόντες τόνο
col. 259–260page 121 of 186
PG 77:259αὐτὸς εἷς ὁμολογῆται ὑπάρχειν, καὶ Υἱὸς, καὶ Κύ ριος. Μία γὰρ ὁμολογεῖται φύσις ἀνθρώπου, καὶ ὑπόστασις ε, κἂν ἐκ διαφόρων νοῆται, καὶ ἐξ ἔτει ροειδῶν πραγμάτων. Ετεροφυὲς μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ὡς πρός γε ψυχὴν τὸ σῶμά ἐστιν, ἀλλ' ἴδιον αὐτῆς, καὶ συναποτελεστικὸν τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου. Καὶ νῷ μὲν, καὶ θεωρίᾳ, τὸ διά φορον τῶν ὠνομασμένων οὐκ ἀσυμφανές· ἡ δέ γε σύνοδος, ἤτοι συνδρομή, τὸ ἀδιάτμητον ἔχουσα ἐν ἀποτελεῖ ζῶον τὸν ἄνθρωπον. Ο τοίνυν μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, οὐκ ἄνθρωπον προσλαβών προῆλθεν άνθρωπος, ἀλλὰ καίτοι τὴν καὶ Θεοῦ Πατρὸς ἀπόρ ῥητον ἔχων γέννησιν, διὰ τοῦ ἁγίου καὶ ὁμοουσίου Πνεύματος ἑαυτῷ δημιουργήσας ναόν, γέγονεν ἄν θρωπος. Τοιγάρτοι καὶ εἷς νοεῖται, κἂν τῇ θεωρίᾳ τῇ κατὰ τὸν λόγον, ετεροφυές ἦν παρ' αὐτὸν τὸ σῶμα αὐτοῦ. Ὁμολογείσθω δὲ πανταχοῦ, ὅτι μὴ ἄψυχον ἦν, ἀλλ᾽ ἐψύχωτο ψυχῇ νοερά. ψυχῆς καὶ σώματος συνεστώς εἷς ἐστιν, οὕτω καὶ Ηχειν γε μὴν εἰς τοῦτο ἀποπληξία, ἐπυθόμην τινὰς, ὡς μὴ καταιδεῖσθαι 5 λέγειν, ὡς ἔν τινι υἱῷ τῷ ἐκ Παρθένου τεχθέντι ἐνοικήσαντα τὸν Θεὸν Λό γον, τοῦτον ἀποθεῶσαι. Αλλ' οὐ τοῦτό ἐστιν, ὦ βέλ τιστοί, φαίην ἂν αὐτοῖς, τὸ σαρκωθῆναί τε καὶ ἐναν θρωπῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἐγκατοικῆσαι δὲ μᾶλλον ἀνθρώπῳ, καθάπερ ἀμέλει, καὶ ἑνὶ τῶν ἁγίων προφητῶν. Ο δέ γε τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς μυστηρίου λόγος, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις 4 βραχὺ προδεδήλωται, αὐτὸν βούλεται τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γεννηθέντα Λόγον, σάρκα γενέσθαι κατὰ τὰς Γραφάς, οὐχ ὡς μετάστασιν φυσικήν, ήγουν τροπήν, ἢ ἀλλοίωσιν ὑπομείναντα, τὴν εἰς σάρκα φημί, ἀλλ' ὅτι σάρ κα ἐψυχωμένην νοερῶς, ἰδίαν ἐποιήσατο, καὶ αὐτὸς προῆλθεν ἄνθρωπος, οὐκ ἀνθρώπῳ συνήφθη, οὐδὲ ἐνῴκηκε, καθά φασι. Τὸ δὲ καὶ ἀποτεθεῶσθαι λέγειν τὸν ἐσχηκότα τὴν ἐνοίκησιν, ὡς αὐτοὶ διατείνοντας (τοῦτο γὰρ παρ' ἡμῖν ἀπόβλητον παντελῶς), πῶς οὐχ ἁπάσης ἐμβροντησίας ἀπόδειξιν ἔχει; Μάχεται γὰρ τῷ σκοπῷ τῆς θείας • Γραφῆς. Ὁ μὲν γὰρ θεσ πέσιος Παῦλος τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἐν μορφῇ καὶ ισότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν τοῦ Πατρὸς ὄντα, φησὶν οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσασθαι τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον κενώσαι, καὶ μορφὴν δούλου λαβεῖν, καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενέσθαι ὡς ἄνθρωπον, ταπεινώσαί τε ἑαυτόν. Οἱ δὲ πρὸς πᾶν τοὐναντίον μεθιστάντες τῶν πραγμάτων τὴν φύσιν, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν ἀνοσίως ἐκκαπηλεύοντες, τε θεοποιῆσθαί φασιν ἄνθρωπον. Εἶτα τίς ὁ κενώσας ἑαυτὸν, ὦ βέλτιστοι, καὶ πῶς τεταπείνωται; ποίαν, εἰπέ μοι, λαβὼν τοῦ δούλου μορφήν; Εἰσκομίζει γὰρ ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ὁ παρ' αὐτῶν λόγος ἐκ τῆς καθ' ἡμᾶς ταπεινότητος ὑψούμενον ἄνθρωπον, καὶ ἐκ τῆς σύστασις. - ή παρ'. καταδεῖσαι. • ἐγκατοικεῖν. ὁ ἀνωτέρω, ο θεοπνεύστου.
col. 261–262page 122 of 186
PG 77:261καθ᾿ ἡμᾶς κενώσεως εἰς τὸ πλῆρες τῆς θεότητος ἀναβαίνοντα, καὶ ἐκ τῆς τοῦ δούλου μορφῆς μεθιστάμενον εἰς δεσποτικήν. Πῶς οὖν ἄρα κεκενῶσθαί φασι τὸν Μονογενῆ, ἢ πῶς τὴν ἡμῶν ὑπέμεινε ταπείνωσιν, οὐκ ἔχω νοεῖν· εἰ μὴ ἄρα κεκενῶσθαί φασιν αὐτ τὸν, ὅτι τῇ ἰδίᾳ δόξῃ τετίμηκε τὸν ἄνθρωπον. Καὶ εἰ τιμῶν ἀδικεῖται, καὶ κενοῦται δοξάζων, πῶς οὐκ ἄμεινον ἐρεῖ τις εἶναι τὸ μηδὲ τιμὴν αὐτὸν, μήτε μὴν δόξαν τινὶ νέμειν; Εμεινε γὰρ ἂν ἐν ἰδίαις ὑπερ σχαῖς, μήτε τιμήσας, μήτε δοξάσας τὸν, ὡς αὐτο! φασιν, οἰκειωθέντα αὐτῷ ἄνθρωπον. "Αρ' οὐ γέλωτος ἄξια παντί που φανεῖται, καὶ ἀβελτηρίας ἔμπλεω τῆς ἐσχάτης, & φρονεῖν ἐγνώκασι, καὶ θαρσοῦσι λαλεῖν; ᾿Αλλ' ὅ γε τῆς ἀληθείας λόγος οὐκ ἂν ὑποπτεύσειέ τι κεκενῶσθαι πώποτε, μὴ οὐχὶ πλῆρες ὂν κατ' ἰδίαν φύσιν· οὐδ' ἂν νοοῖτο ταπεινοῦσθαί τι, μὴ οὐχὶ δὴ πάντως ὑψοῦ τε καὶ ἀνωτάτω κείμενον, εἶτα κατα φοιτῆσαν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν· τὸν δέ γε δούλου λαβόντα μορφὴν, εἴσεταί που πάντως πρὸ αὐτῆς ἔχοντα τὸ κατὰ φύσιν ἐλεύθερον· καὶ τὸν γεγονότα ἄνθρωπον οὐκ οἶδεν ὄντα τοῦτο πρὶν γεγένηται. Τῆς τοίνυν ἁγίας καὶ θεοπνεύστου Γραφῆς κένωσιν ὀνομαζούσης, καὶ δούλου μορφήν, καὶ μέν τοι καὶ ἀνθρωπότητα, καὶ τὸν ταῦτα ἐθελουσίως υπομείναντα λεγούσης τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον εἶναι, τί παρατρέπουσιν αὐτοὶ πρὸς τὸ ἐναντίον τῆς οὕτω τεθαυμασμένης οἰκονομίας τὸ εὐτεχνὲς, ἄνθρωπον τεθεοποιῆσθαι λέγοντες, ἵνα μηδὲν ἔτι διαφέρωσι Χριστιανοὶ τῶν τῇ κτίσει λελατρευκότων παρὰ τὸν κτίσαντα; Η τάχα που πεπλανήσθαι δώσουσι μεθ᾽ ἡμῶν, καὶ αὐ τοὺς τοὺς ἁγίους ἀγγέλους. Οὓς δὴ προστετάχθαι φησὶ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν προσκυνῆσαι τὸν πρωτότοκον εἰσαχθέντα εἰς τὴν οἰκουμένην. Τὸ δέ γε πρω τότοκος ὄνομα πῶς ἂν ἁρμόσαιμεν 5 μὴ ἐνανθρωπήσαντι τῷ Μονογενεῖ; Εἰ γάρ ἐστιν ἀληθὲς τὸ, «ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, ο ἄρα εἰκότως νοείται πρωτό τόχος, ότε κατέβη πρὸς ἀδελφότητα, δηλονότι τὴν πρὸς ἡμᾶς, ὅτε καθ' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ὁμοιων θεὶς κατὰ πάντα, δίχα μόνης ἁμαρτίας. ᾿Απόχρη δὲ πρὸς εὐσέβειαν ἡμῖν τὸ λογίζεσθαι καὶ νοεῖν, ὅτι Θεοῦ γενομένη σαρξ τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα, τὴν ζωοποιὸν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ἐνέργειαν ἔχει· κατα πλουτεῖ δὲ καὶ δόξαν ἄῤῥητον, καὶ ἀπρόσβλητον. Απεικὸς δὲ οὐδὲν τοῖς οἴ γε ταῦτα φρονεῖν ἐγνώκασι καὶ ἑτέρας τοῖς ἱεροῖς δόγμασιν επάγειν συκοφαντίας, ἀποφέροντας μὲν τοῦ προσώπου τοῦ Μονογεν νοῦς, ἃς ὑπομεμένηκεν ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων παροινίας, καὶ αὐτὸν ἐπὶ ταύταις τὸν κατὰ σάρκα θάνατον, ἀπο νέμοντας δὲ ὥσπερ υἱῷ κατ' ἰδίαν ἑτέρῳ τῷ ἐκ γυ ναικός. Δοκεῖ γὰρ αὐτοῖς, οὐκ οἶδ' ὅπως, διὰ τῆς εἰς εὐσέβειαν οὐκ εὐθείας ὁδοῦ πρὸς πέταυρον ᾅδου και ταπηδάν, καὶ εἰς ᾅδου πυθμένα, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἔστι μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἀπαθὲς τὸ θεῖον, και ανέπαφον παντελῶς. Οτι μὴ κατὰ σῶμά ἐστιν, ἀλλ᾽ ἐπέκεινα πάσης κτίσεως ὁρατῆς τε καὶ νοη σε σε τεταπεινῶσθαι. ε ἁρμόσαιμι. Η τοῖς γε ταύτῃ φρονεῖν ἐγνωκέσι.
col. 263–264page 123 of 186
PG 77:263τῆς, καὶ ἐν ἀσωμάτῳ, καὶ ἀχράντῳ, καὶ ἀψαύστι, καὶ ἀπερινοήτῳ φύσει. Ἐπειδὴ δὲ ὁ μονογενής του Θεοῦ Λόγος σῶμα λαβὼν ἐκ τῆς ἁγίας καὶ Θεοτόκου Παρθένου, καὶ, ὡς ἔφην ἤδη πλειστάκις, ἴδιον αὐτ ποιησάμενος, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν προσκεκόμικεν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, ὡς ἄμωμον δε ρεῖον, ταύτῃ τοι, καὶ ὑπομεῖναι λέγεται πρὸς ἡμῶν τὰ εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ γεγονότα. Οἱ γὰρ ιδιόν ἐστι τὸ σῶμα, τούτῳ ἂν εἰκότως προσγράφοιτο, καὶ τὰ αὐτοῦ πάντα, δίχα μόνης ἁμαρτίας. Οὐκοῦν ἐπει δήπερ ἐνανθρωπήσας ἦν ὁ Θεὸς Λόγος, μεμένηκε μὲν ἀπαθὴς θεϊκῶς, οἰκειούμενος δὲ ἀναγκαίως τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς, παθεῖν λέγεται τὰ κατὰ σάρκα, καί τοι τοῦ παθεῖν ἀπείραστος ὤν, καθὸ νοείται Θεός. Εὐ σεβείας οὖν δόκησις ἀποφέρει τῆς ἀληθείας αὐτοὺς, οὐκ ἐννοοῦντας, ὅτι τετήρηται μὲν τὸ ἀπαθὲς αὐτῷ, καθὰ ὑπάρχει καὶ ἔστι Θεὸς, προσγράφεται δὲ καὶ τὸ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν κατὰ σάρκα, καθὸ Θεὸς ὢν φύσει, γέγονε σὰρξ, ἤτοι τέλειος άνθρωπος. Τις γὰρ ἦν ὁ λέγων πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ηὐδόκησας· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἥκω τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου;» Ο γὰρ ἔξω σώματος, ὡς Θεός, ἑαυτῷ τὸ σῶμα κατηρτίσθαι φησίν, ἵνα τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν προσενέγκας, τῷ ἰδίῳ μώλωπι πάντας ἡμᾶς θεραπεύσῃ, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Πῶς δὲ, καὶ εἰς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ὁ πάντων ἀντάξιος, εἰ ἁπλῶς τινος ἀνθρώπου νοεῖται τὸ πάθος; Εἰ δὲ πέπονθεν ἀνθρωπίνως, ὡς τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρ κὸς οἰκειούμενος πάθη, τότε δή, τότε φαμέν, καὶ «μάλα εἰκότως, ὡς τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀντάξιος δ ἑνὸς νοεῖται κατὰ σάρκα θάνατος· οὐχ ὡς ἑνὸς ὄντος τῶν καθ' ἡμᾶς, εἰ καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς, ἀλλ᾿ ὅτι Θεὸς ὧν φύσει, σεσάρκωτα! τε καὶ ἐνηνθρώπησε 68?, κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν. Εἰ δὲ ἀποφέρουσί τινες τοῦ Μονογενοῦς, ὡς ἀκαλλές, καὶ ἀνάρμοστον, καὶ ἀπεοικὸς αὐτῷ τὸ κατὰ σάρκα πάθος, ἀναιρεί τωσαν ὁμοίως αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου κατὰ σάρκα γέννησιν. Εἰ γάρ ἐστι τῶν ἀπεοικό των αὐτῷ τὸ σαρκὶ λέγεσθαι παθεῖν, πῶς οὐ πρό γε τούτου τὸ πρῶτον, τουτέστιν ἡ κατὰ σάρκα γέννησις, ἢ καὶ ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν, ὁ τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπος; οἴχεται δὴ οὖν τὸ Χριστιανῶν μυστήριον και με ματαίωται λοιπὸν ἡ τῆς σωτηρίας ἐλπίς. Η ᾿Αλλὰ γὰρ, Πῶς, φησί, πάθοι ἂν ὁ παθεῖν οὐκ εἰ δώς; ᾿Απαθὴς μὲν οὖν, ὡς ἔφην, ὁμολογουμένως κατ' ἰδίαν φύσιν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος· λέγεται δ' οὖν σαρκὶ τῇ ἰδίᾳ παθεῖν, κατὰ τὰς Γραφάς· ἦν γὰρ αὐτὸς ἐν
col. 265–266page 124 of 186
PG 77:265τῷ πάσχοντι σώματι. Καὶ πιστώσεται σε γράφων ὁ Πέτρος περὶ αὐτοῦ· Ος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἀνήνεγ. κεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον.» Οὐκοῦν ἀπαθὴς μὲν ὁ Λόγος, καθὸ φύσει νοεῖται Θεός· αὐτοῦ γε μὴν νοεῖται κατ' οἰκείωσιν οἰκονομικὴν τὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ πάθη. Ἐπεὶ τίνα τρόπον ὁ πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ὁ δι᾿ οὗ γεγόνασιν Αρχαί τε καὶ Εξουσίαι, θρόνοι τε καὶ Κυριότητες, ἐν ᾧ ἡ τὰ πάντα συνέστηκε, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀπαρχή γέ γονε τῶν κεκοιμημένων, εἰ μὴ τὸ παθεῖν πεφυκὲς ἴδιον ἐποιήσατο σῶμα Θεὸς ὢν ὁ Λόγος; Ωσπερ δὲ γέγονε κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς, τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἀν θρωπίνως ἀπότεξιν οἰκειούμενος, καίτοι γέννησιν ἰδίαν ἔχων τὴν ἐκ Πατρός, οὕτω καὶ σαρκὶ λέγεται παθεῖν καθ' ἡμᾶς τε καὶ ἀνθρωπίνως, καίτοι φύσει προσὸν αὐτῷ τὸ ἀπαθῶς ἔχειν καθὸ νοεῖται Θεός. Οὕτω γὰρ νοεῖται Χριστός· οὕτως ἐστὶ καὶ σύνεδρος τῷ Πατρὶ, οὐχ ὡς ἄνθρωπος τῇ ἐνοικήσει τοῦ Θεοῦ Λόγου τετιμημένος, ἀλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθῶς καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Τετήρηται γὰρ αὐτῷ τῆς οὐσιωδῶς ἐνυπαρχούσης ὑπεροχῆς τὸ ἀξίωμα, καὶ εἰ πέ φηνεν οἰκονομικῶς ἐν δούλου μορφή. Οὐκοῦν, καθά φησιν *, εἰ καὶ κοινωνὸς τῆς ἡμετέρας φύσεως ἦν καθὸ ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἦν μετὰ τούτου καὶ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν ὡς Θεός. Επυθόμην δέ τινος 1 τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου την αἰτίαν ἐξηγουμένου το, εἰς χωρίον αὐτὸν ἀναφοιτῆσαι λέγειν, ἀσφαλές τε καὶ ἄσυλον, ἠξιῶσθαι δὲ καὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα συνεδρίας· ἔνθα, φησὶν, ὁ ἐχθρὸς τῆς ἡμετέρας φύσεως οὐ δύναται πλησιάσας αὐτοῦ πάλιν ἐπιβουλεῦσαι. Φρούριον οὖν, εἰπέ μοι, γέγονεν ὁ οὐρανὸς αὐτῷ, καὶ φυγὴ μᾶλλον, οὐκ ἀνάληψις ή ἀποδημία ἡ ἀφ' ἡμῶν γέγονεν, ἐφ᾽ ᾧ καὶ καυχώμεθα; Εδεδίει δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, μὴ ἄρα πως δευτέραν αὐτῷ συμπήξῃ πάγην ὁ πονηρός· καὶ εἰ μὴ γέγονεν ἀνελθεῖν, ἐπεβουλεύθη ἂν, ὡς ἔοικε, καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Τίς τῶν τοιούτων ἐμέτων οὐκ ἀποφοιτήσει μακράν; "Η τίς τῆς οὕτως αἰσχρᾶς τερατολογίας οὐκ ἀπαναστήσεται, πολλὰ χαίρειν εἰπὼν τοῖς τὰ τοιαύτα τολμῶσι φρονεῖν, ἢ λέγειν; Απαγε τῆς οὕτω μυσαρωτάτης καὶ χαμαιπετοῦς ἐννοίας. Οὐδὲν, οίμαι, τούτων γραοπρεπέστερον ἢ ἀμαθέστερον. Ἤχει γὰρ εἰς τοῦτο χυδαιότητος ἐννοιῶν τὸ χρῆμα αὐτοῖς, ὡς οὐδὲν εἶναι τὸ αἴσχιον. Αποπεράνας γὰρ ὁ Χριστὸς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομίαν, καὶ πατήσας τὸν Σατανᾶν, καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν κατασείσας, καταλύσας δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, ἀνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν, «ἀναφοιτήσας εἰς τὴν οὐρανὸν, καὶ ἐμφανισθεὶς· ὑπὲρ ἡμῶν τῷ προσ ώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ο καθὰ γέγραπται. Συν δ ἐν ᾧ ἡ μὴ προσὴν αὐτῷ τὸ πάθος ἔχειν. ὁ ἴσ. καθά φημι, φύσιν. 1 τινας. το εξηγουμεν
col. 267–268page 125 of 186
PG 77:267*.» εδρεύει δὲ αὐτῷ καὶ μετὰ σαρκός, οὐχ ὡς ἄνθρωπος ἰδικῶς νοούμενος, καὶ ἕτερος Υἱὸς παρὰ τὸν αὐτοῦ Λόγον, οὐδὲ ὡς ἔνοικον ἔχων αὐτόν, ἀλλ' ὡς Υιός ἀληθῶς εἰς τε καὶ μόνος ὑπάρχων, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Συνεδρεύει τοίνυν ὡς Θεὸς Θεῷ, καὶ Κύ ριος Κυρίῳ, καὶ Υἱὸς Πατρὶ τῷ κατὰ ἀλήθειαν, φύσει τοῦτο ὑπάρχων, κἂν νοοῖτο μετὰ σαρκός. Καὶ ἦν μὲν ἴσως οὐ χαλεπὸν, διὰ μακρῶν ἔτι λόγων τῆς ἐκείνου ἁμαθίας καταδεῖξαι το βάραθρον· τὸ δὲ τοῖς οὕτω ψυχροῖς ἀντιλέγειν διὰ πλειόνων ἔτι, τάχα που συν αμαθαίνειν ἐστὶ τοῖς ἐκεῖνα πεφλυαρηκόσι. προσεπενεγκεῖν δὲ τοῖς εἰρημένοις ἀναγκαῖον οἶμα! που, τὰ δι' ὧν οἴονται καταπτοεῖν δύνασθαι τὴν συναγωγὴν Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ κατατοξεύειν ἐν σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, τουτέστι τοὺς ἐν ἁπλότητι γνώμης διαβιούν ᾑρημένους, καὶ τῆς πί στεως τὴν παράδοσιν, καθάπερ τινὰ παρακαταθήκην λαβόντας εἰς νοῦν, ἁγίαν καὶ ἀπαράφθορον τηροῦντας αὐτήν. Οἱ γάρ τοι δεινοὶ πρὸς ἀπάτην, καὶ ἐν νοιῶν εὑρήμασι πολυπλόκως ἐξυφασμένοις τῆς τῶν ἀληθῶν ἀποκομίζοντες θήρας τοὺς ἀμαθεστέρους, οἱ τὰς τῶν ἑτέρων αἱρετικῶν κακίας ἀπομιμούμενοι, προτείνουσιν ἀμαθῶς, & δὴ κἀκείνοις ἔθος, οὐκ ἐν νοοῦντες τὸ γεγραμμένον·. Οὐαὶ οἱ ποτίζοντες τὸν πλησίον αὐτῶν ν ἀνατροπὴν θολεράν.» Οἱ μὲν γὰρ τῆς ᾿Αρείου δυσσεβείας υπασπισταὶ τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ λόγον ἑτεροούσιον εἶναί φασι, καὶ ἐν δευτέρα τίθενται τοῦ γεννήσαντος, κτιστόν τε καὶ γενητὸν εἶναι διατείνονται, καὶ τῇ κτίσει συντάττουσι τὸν, δι οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα. Εἶτα τῆς μετὰ σαρ κὸς οἰκονομίας τοῦ Μονογενούς πολυπραγμονοῦντες τὸ μυστήριον, κακουργότατα παραφθείρουσι τῆς ἀλη θείας τὴν δύναμιν, καὶ τῆς ᾿Απολιναρίου δόξης τὰ ἐγκλήματα προσαῤῥωστοῦντες αὐτοί, σάρκα μὲν λα βεῖν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον διισχυρίζονται, ἐμψυχωμένην γε μὴν νοερώς ἥκιστά γε, εἶναι δὲ μᾶλλον αὐτὸν ἀντὶ νοῦ καὶ ψυχῆς ἐν τῷ σώματι. Πανουργότατα δὲ, ὡς ἔφην, τοῦτο δρῶντες ἁλίσκονται. Ἵνα γὰρ τὰς ἀνθρωπίνας τοῦ Κυρίου φωνὰς μὴ οἰκονομικῶς εἰ ρῆσθαι νομίζωμεν, καὶ κατά γε τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος, ὑποκλέπτουσί τῆς σαρκὸς τὴν νοεράν τε καὶ ἔνοικον αὐτῇ ψυχήν. Οὕτως αὐτὸν καὶ ὑποβιβάζουσι, καὶ ἐν μείοσιν εἶναί φασιν οὐσιωδῶς τοῦ Πατρὸς, τῆς κατ' αὐτοῦ η συκοφαντίας τὰς ἀφορμὰς ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἀνοσίως ἐρανιζόμενοι. Αλλ' ἰδοὺ δὴ καὶ νῦν τῆς ἐκεί νων ἀμαθίας οἱ ζηλωταὶ κατεπιφύονται πικροὶ τῶν τὰς Νεστορίου κενοφωνίας: οὐ προσιεμένων, καὶ τὴν ὀρθὴν καὶ ἀμώμητον ἐκπολιορκοῦσι πίστιν, συρο φετοὺς εἰκαίων συναγείροντες ἐννοιῶν. Φασὶ μὲν γὰρ, τὸν θεσπέσιον Παῦλιν εἰπεῖν περὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ ὅτι, «Κεκένωκεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπου γενόμενος. καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος· ἐταπείνωσιν το [π. ἐκείνων. ὁ ποτίζων τόν. Ρ αὐτοῦ. 9 δευτέροις τίθενται. Η καινοφωνίας. ο δ
col. 269–270page 126 of 186
PG 77:269ἑαυτὸν, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα.» Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι πού φησιν, ὅτι ο Θεὸς ἦν ἐν Χριστῷ, κόσμον ἑαυτῷ καταλλάσσων· καὶ πάλιν· ο Ἐν ᾧ κατώκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματι χώς.» Εφαρμόζονται δὲ καὶ ταῖς τοῦ Πέτρου φωτ ναῖς, ποτὲ μὲν λέγοντος· «Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει ς διῆλθεν εὐεργετῶν, καὶ ἰώμενος πάντας τους και ταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου· ὅτι Θεὸς ἦν μετ᾿ αὐτοῦ·» καὶ πάλιν·. Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἁγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις, πάντας πανταχοῦ μετανοεῖν, καθότι ὥρισεν ἡμέραν κρίσεως, ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.» Ταῦτα παραθέντες, καὶ τὰ καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἀν θρωποπρεπώς εἰρημένα, προσερωτῶσιν * εὐθὺς, ἐκ μοχθηρῶν ἐννοιῶν πικροὺς ἀνάπτοντες: λόγους Τίνι δέδωκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν όνομα; 'Αρα τῷ ἰδίῳ λόγῳ; Καὶ πῶς οὐκ ἀπίθανον κομιδὴ τὸ χρήμα; φασίν. Ην γὰρ ἀεὶ Θεός, ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος. "Ονομα δὲ τοῦτο τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα νοοῖτ' ἂν εἰκότως. Τί γὰρ ἐπέκεινα τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ; Τίνα δὲ καὶ κέχρικεν ἁγίῳ Πνεύματι, ἢ μετὰ τίνος ἦν ὁ Θεός; Προσεπάγοντες δὲ τούτοις τὰ ἕτερα, διακυκῶσι λίαν, καὶ θορύβου πιμπλάσι κ τῶν ἀκεραιοτέρων τὸν νοῦν. Διορίζοντες δὲ πανταχή (ψυχικοί εἰσι γὰρ, πνεῦμα μὴ ἔχοντες), καὶ ἀποδιϊστάντες * εἰς υἱοὺς δύο τὸν ἕνα Χριστόν, καὶ Υἱὸν, καὶ Κύριον, ἐξ αὐτῶν ἁλώσονται τῶν ἰδίων ἐγχειρημάτων. Ενα μὲν γὰρ Χριστὸν καὶ Υἱὸν ὁμο λογεῖν ὑποπλάττονται, καὶ ἓν αὐτοῦ πρόσωπον εἶναίφασι· διαιρούντες δὲ πάλιν εἰς ὑποστάσεις δύο κει χωρισμένας τε καὶ ἀποφοιτώσας ἀλλήλων, εἰς ἅπαν τὸν τοῦ μυστηρίου παρασύρουσι = λόγον. Φασὶ μὲν γὰρ δὴ τὸν ἐκ γυναικός, ἤτοι τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ἰδίρ τε καὶ καταμόνας τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα λαβεῖν, ὑπομεῖναι δὲ καὶ τὴν χρίσιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὸ ἔχειν ἀεὶ συνόντα τὸν Θεὸν, τουτέστι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον αβελτηρίας δὲ τῆς ἀπασῶν ἐσχάτης ἐξόζοντας εναργώς, ερεύγονται λόγους. Που νεροὶ γὰρ ὄντες ἀγαθὰ λαλεῖν οὐκ ἂν δύναιντο, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. "Ην μὲν γὰρ ὁμολογουμένως, καὶ ἔστιν ἀεὶ Θεὸς καὶ Κύριος ὁ τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γέννησιν ἀποπτόν τε καὶ ἀπόῤῥητον ἔχων· ἐπειδὴ δὲ γέγονεν ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα, παραδόξως δέ, καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἐν ἐπιφοιτήσει Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἐπι σκιασμῷ δυνάμεως Θεοῦ, τὴν γοῦν καθ᾿ ἡμᾶς ἀπό τεξιν ὑπομείνας (οὕτω γὰρ ἑαυτὸν κεκενῶσθαι λέγε ται, ταπεινώσαί τε καὶ ἐν ὑπακοῇ γενέσθαι τῇ μέ προσεπερωτώσιν. ἀναπτύοντες. ρουσι. * ἐμπιπλῶσι. ἀποδιϊστῶντες. * παρευθύνουσι, ἢ, διασύ
col. 271–272page 127 of 186
PG 77:271τως, λέγεται λαβεῖν τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ αὐτῷ κάμπτει πάν γόνυ, επουρανίων, καὶ ἐπι γείων, καὶ καταχθονίων· καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Οὐ γὰρ ἡγνόησεν ή λογική φύσις 7, ὅτι Θεὸς ἦν ὁ ἐνανθρωπήσας. Εἰ γὰρ καὶ γέγονεν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, καὶ παραπλησίως ἡμῖν μετέσχηκεν αἷμα τος καὶ σαρκὸς, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ ἀποπεφοίτηκε τοῦ εἶ ναι Θεός, οὐδὲ ἀπόβλητον ἐποιήσατο τὸς εἶναι ὁ ν μεμένηκε γὰρ προσκυνητὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Δόξα γὰρ αὐτῷ, συμβασιλεύοντα καὶ συμπροσκυνούμενον ἑαυτῷ τὸν ἴδιον ἔχειν Υἱόν· εἰ καὶ γέγο νεν οἰκονομικῶς ἄνθρωπος, ἵνα σώσῃ τὴν ὑπ' οὐρα νόν. χρι θανάτου καὶ σταυροῦ), ταύτῃ τοι, καὶ μάλα είχε ο κτίσις. 2 τοῦ. - πεφηνώς. Οὐκοῦν ὅτε παρά τε τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ ἡμῶν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἐπιστεύθη, καὶ μετὰ σαρκός, ὡς εἴη θεὸς φύσει τε καὶ ἀληθῶς, τότε τὸ ὑπὲρ παν ὄνομα νοεῖται λαβὼν, οὐκ ἐν προσθήκης μοίρα τὸ χρῆμα κερδαίνων αὐτὸς, 18 γὰρ ἦν τε καὶ ἔστι, καὶ ἔσται ἀεὶ, πῶς ἂν ὡς οὐκ ἔχων λάβοι;) ἐλλάμψαντος δὲ μᾶλλον ταῖς ἁπάντων διανοίαις τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς, καὶ τὸν σαρκωθέντα Λόγον, ὅτι θεὸς κατὰ φύσ σιν ἐστὶν ἀγνοῆσαι μή συγχωρήσαντος. Οὐδεὶς γὰρ, φησὶ, δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν.» Γέγονε δὲ καὶ ἡ χρίσις αὐτῷ περὶ τὸ ἀνθρώπινον. "Αγιος γὰρ ἂν κατὰ φύσιν, καθάπερ ἀμέλει, καὶ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ ἐξ αὐτοῦ γεν. νηθείς ο Υιός μονογενής, κεχρίσθαι λέγεται καθ' ἡμᾶς, ήγουν ἡγιάσθαι παρὰ τοῦ Πατρός, καθό πέ φηνεν ἄνθρωπος. Γράφει γοῦν ὁ πάνσοφος Παῦλος περί τε αὐτοῦ καὶ ἡμῶν·. Ο τε γὰρ ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι ἐξ ἑνὸς πάντες· ο δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνετα: ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλείν, λέγων Απαγο γελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου.» Οὐκοῦν κατὰ φύσιν ἅγιος ὧν ὁ Μονογενῆς, καὶ ἁγιάζων τὴν πτι σιν, ὅτε κεχρημάτικεν ἡμῶν ἀδελφὸς, τότε καὶ μεθ' ἡμῶν ἀνθρωπίνως κεχρίσθαι λέγεται, τὸ τῇ ἀνθρωπότητι πρέπον τε καὶ εἰκὸς οὐκ ἀτιμάσας μέτρον, διὰ τὴν οἰκονομίαν. Οὕτω γάρ πού φησι καὶ πρὸς τὸν θεσπέσιον Βαπτιστήν ο "Ότι πρέπον ἡμῖν ἐστι πλη ρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην.» Εἰ δὲ δὴ λέγοιτο καὶ ὁ Θεὸς εἶναι μετ' αὐτοῦ, πῶς ἡγνόησαν οι δεινοὶ σοφι σταὶ, ὅτι σύνεστιν ἀεὶ φυσικῶς ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, αὐτός τε ὢν ἐν αὐτῷ, καὶ ἔχων αὐτὸν ἐν αὐτῷ; Η οὐ διαμέμνηνται λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· Τοσούτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Εγὼ καὶ ε Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πα τρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν;» Εφη δὲ καὶ ἐτέ
col. 273–274page 128 of 186
PG 77:273ρωθε, τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς προσλαλῶν· «Ερ χεται ὥρα, καὶ ἐλήλυθεν, ἵνα σκορπισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια, καὶ ἐμὲ μόνον ἀφῆτε· καὶ οὐκ εἰμι με νος, ὅτι ὁ Πατήρ μου μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν.» Οὐ γάρ τοι, καθὰ νομίζουσιν εἱ τῶν ἀλλοτρίων ἐμέτων ἀσυνέτως ἀναπιμπλάμενοι, θεὸς ὧν ὁ Λόγος, ὡς ἕτεροςὢν Υιός, μεθ᾿ ἑτέρου γέγονεν Υἱοῦ, τοῦ ἀναληφθέν τοῦ ἀνθρώπου (τομὴ γὰρ τοῦτο, καὶ διαίρεσις, υἱῶν δυάδα παρακομίζουσα), ἀλλ᾽ ἦν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ μετὰ τοῦ Υἱοῦ, τουτέστι μετὰ τοῦ σαρκωθέντος τε καὶ ἐνανθρωπήσαντος τοῦ Θεοῦ Λόγου· ἀχώριστος γὰρ ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ. με Εἰ δὲ δὴ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ὁ ὁ Θεὸς ἐν ἀνδρι, ᾧ ώρισεν, οὐκ ι ἂν οἴοιτό τις εὖ φρονῶν ὅτι τὸν Μονογενῆ φησι τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, ὡς ἐν ἀνδρὶ νοουμένῳ καταμόνας Υἱῷ τῷ ἐκ γυναικός, δι κάζειν τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον εὐσεβές ὑπάρχειν διαβεβαιούμεθα, τὸ χρῆναι νοεῖν, ὅπερ Έφη Χριστός ο Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα, ο Ο γάρ τας Θεός Λόγος γεγονώς άνθρωπος, καὶ τελέσας ἐν ἀνδράσιν, ήγουν τοῦτο μεθ᾿ ἡμῶν ὀνομασθεὶς, ούτ δὲν ἧττον ἔσται κριτής, ὡς Θεὸς καὶ Κύριος, καὶ εἰς ὢν Υἱός, ἐνόντος αὐτῷ καὶ τότε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Έχει γὰρ, ὡς ἔφην, ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα· καὶ αὐτὸς δέ ἐστιν ἐν αὐτῷ. Ὥσπερ δέ ἐστιν εἰς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, οὕτω εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τα πάντα. Παρευθύς νουσι δὲ οὐδὲν ἧττον ἐπὶ τὸ ἀκαλλὲς καὶ τὸ ὀρθῶς εἰρημένον διὰ τῆς τοῦ μακαρίου Παύλου φωνής. Ο μὲν γὰρ ἔφη, καὶ μάλα ὀρθῶς, ὅτι «Θεὸς ἦν ἐν Χρι στῷ, κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ.» Οἱ δὲ πάλιν παρ χεῖάν τινα τῷ ἑνὶ Χριστῷ καὶ Υἱῷ τὴν τομὴν ἐπι φέροντες, ἀποδιστῶσιν εἰς ἅπαν τὸν Θεὸν Λόγον, καὶ ὡς ἐν ἑτέρῳ τινὶ νοουμένῳ Χριστῷ καταμόνας εἶναί φασιν αὐτὸν, ἵνα μὴ μᾶλλον σεσαρκωμένος, ἀλλ' ἐνοικήσας ἀνθρώπῳ νοῆται. Αλλ' ὅ γε τῶν ἱερῶν Γραμμάτων σκοπὸς οὐχ ὧδε ταῦτα ἔχειν ἐφίησιν, ὦ σοφοί. Συγχεῖτε γὰρ τὴν ἀνάγνωσιν, τὴν τῶν ἐννοιῶν δύναμιν ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν ἀποκομίζοντ τες· καίτοι δέον ἡμᾶς αἰχμαλωτίζειν πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ, καθὰ γέγραπται. "Ην γὰρ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ, τὸν κόσμον καταλλάσσων ἐν Χριστῷ. Καταλλαττόμενοι γὰρ τῷ Χριστῷ, τὰς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα ποιούμεθα καταλλαγάς, ὅτι μὴ ἕτερος παρ' αὐτὸν κατά γε τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, ὁ ἐξ αὐτοῦ Θεὸς Λόγος, ἀδικούμενος οὐδὲν, εἴς γε τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Υἱὸς, καὶ εἰ γέγονεν ἄνθρωπος· ἦν γὰρ τοῦτο καὶ μετὰ σαρκός. Ὅτι δὲ τὴν καταλλαγὴν ἐσχηκαμεν ἐν Χριστῷ, καὶ αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, τίς ὁ μὴ φάναι τολ χιν, χιν, 5 ώς, ο πίστιν παρασχών, οὐκ.
col. 275–276page 129 of 186
PG 77:275μῶν; Αὐτὸς γὰρ ἐστιν ἡ θύμα, καὶ ἡ ὁδὸς, καὶ ἐν αὐτῷ κατώκηκε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. 'Αλλ᾽ ὀρθόν μοι πάλιν ίστησι τὸ οἷς ὁ πικρὸς εἰς θεωρίας, καὶ δεινὸς εἰς συκοφαντίας, καὶ δὴ φησιν Εἰ ἕτερος ὁ κατοικῶν, ἕτερος δὲ ὁμοίως ὁ ἐν ᾧ κατα οικῆσαι λέγεται, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον διαιρεῖσθαι τὰς ὑποστάσεις, καὶ ὑφεστάναι λέγειν ἀνὰ μέρος ἑκατέραν 4; Εἶτα ὅποι ποτὲ λοιπὸν τὸ ἐν πρόσωπον, εἶπέ μοι; Εἰ ἐν γὰρ πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ προσποιούνται λέγειν, δύο δὲ ὑποστάσεων ἰδίᾳ τε καὶ ἀνὰ μέρος κειμένων, ἔσονται που πάντως καὶ πρόσωπα δύο. Αλλ' εἰσβαίνουσιν ὡς νομοθέται, τὸ αὐτοῖς δοκοῦν, ὡς ὀρθῶς ἔχον, πάντη τε καὶ πάντως κρατύνοντες. Διαιροῦντες γὰρ, φασί, τὰς ὑποστάσεις, ἐνοῦμεν τὸ πρόσωπον. Καὶ πῶς οὐκ ἀπέθανον τοῦτο, καὶ ἀμα θὲς, καὶ ἀμήχανον; Θεωρίᾳ ο μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, Ετεροούσιον οὖσαν τὴν σάρκα παρὰ τὸν ἑνωθέντα αὐτῇ Λόγον κατίδωι τις ἄν. Ἐπειδὴ δὲ Υἱὸν ἕνα καὶ Χρι στὸν καὶ Κύριον αἱ θεόπνευστοι λέγουσι Γραφα, καὶ τῆς πίστεως ἡ παράδοσις οὕτως ἔχει, καὶ οὐχ ἑτέ ρως, συνενεγκόντες ἡμεῖς εἰς ἀδιάτμητον ἔνωσιν ἐξυ χωμένῃ νοερῶς τῇ σαρκὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν ὁμολογοῦμεν ὑπάρχειν. ὡς δὲ ένὸς ὄντος τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἓν αὐτοῦ φαμεν εἶναι πρός ωπον, επόμενοι πανταχοῦ τῷ θείῳ τε καὶ ἱερῷ κα ρύγματι, καὶ τοῖς ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπταις καὶ ὑπηρέ ταις γενομένοις τοῦ Λόγου. Τοὺς δὲ ἕτερόν τι παρά τοῦτο φρονεῖν εἰωθέτας, καὶ συλλογισμῶν ἀσυνέτων εὑρήμασιν, ἐφ' ἃ μὴ προσῆκεν, ἐκτετραμμένους, ἀποπεμψόμεθα 1 τῆς πρὸς ἑαυτοὺς κοινωνίας, λέ γοντες" • Πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογι, ᾗ ἐξεκαύσατε.· Ἐπειδὴ δὲ μανθάνω, τῶν ἀσυνέτων τινὰς περινοστούντας λέγειν, ὡς κεκράτηκε παρὰ τοῖς κατὰ τὴν ἑῴαν ἅπασι θεοσεβεστάτοις ἐπι σκόποις ἡ Νεστορίου κακοδοξία, καὶ εὖ ἔχειν ὑπει ληπται παρ' αὐτοῖς, καὶ ταύτῃ 5 μᾶλλον ἔπεσθαι χρὴ, δεῖν ᾠήθην κἀκεῖνο μηνῦσαι· οἱ γάρ τοι κατὰ τὴν ἔψαν πᾶσαν θεοσεβέστατοι ἐπίσκοποι, ἅμα τῷ κυρίῳ μου τῷ θεοσεβεστάτῳ τῆς Ἀντιοχέων Έχε κλησίας ἐπισκόπῳ Ἰωάννῃ, δι' ἐγγράφου καὶ σαφούς ὁμολογίας φανερὸν ἅπασι κατέστησαν, ὅτι τὰς μὲν Νεστορίου βεβήλους καινοφωνίας η κατακρίνουσί τε καὶ ἀναθεματίζουσι μεθ᾽ ἡμῶν, καὶ οὐδενὸς ἠξίωσαν αὐτὰς πώποτε λόγου, ἀλλὰ τοῖς εὐαγγελικοῖς καὶ ἀποστολικοῖ; ἔπονται δόγμασι, καὶ τὴν τῶν Πατέ ρων ὁμολογίαν κατ' οὐδένα λυποῦσι τρόπον. Ὁμο λύγησαν γὰρ καὶ αὐτοὶ μεθ' ἡμῶν, ὅτι καὶ Θεοτόκος ἐστὶν ἡ ἁγία Παρθένος, καὶ οὐ προσέθεσαν, ὅτι ΧΡΙΣΤΟΤΟΚΟΣ ἐστὶν, ἢ ἀνθρωποτόκος, καθά φασιν οἱ Νε στορίου τὰ δύστηνα καὶ ἀπόπτυστα δοξάρια θερα πεύοντες. Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἔφασαν ἐναργώς, ἕνα εἶναι Χριστὸν, καὶ Υἱὸν, καὶ Κύριον τὸν ἐκ Θεοῦ μὲν Πα ἑκάτερον. • θεωρίαν. 1 ἀποπεμψώμεθα. 8 αὐτῇ. Η κενοφωνίας.
col. 277–278page 130 of 186
PG 77:277τρὸς πρὸ παντὸς αἰῶνος ἀποῤῥήτως γεννηθέντα Θεόν Λόγον, ἐν ὑστέροις δὲ καιροῖς τὸν αὐτὸν, καὶ ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα· ὥστε τὸν αὐτὸν εἶναι Θεόν τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον, τέλειον ἐν θεότητι, καὶ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι τὸν αὐτόν. Καὶ ἓν αὐτοῦ τὸ πρόσωπον εἶναι πιστεύουσι, κατ' οὐδένα διαιροῦντες τρόπον εἰς δύο υἱοὺς, ἢ Χριστούς, ἢ κυρίους. Εάν τοίνυν καταψευδόμενοί τινες λέγωσιν ἕτερά τινα παρ ρὰ ταῦτα φρονεῖν αὐτοὺς, μὴ πιστευέσθωσαν· ἀλλ' ὡς ἀπατεῶνες καὶ ψεῦσται κατὰ τὸν αὐτῶν πατέρα τὸν διάβολον ἀποπεμπέσθωσαν, ἵνα μὴ ταράττωσι τοὺς ἐθέλοντας ὀρθοποδεῖν. Ἐὰν δὲ καὶ ἐπιστολὰς ἑαυτοῖς συντιθέντες τινὲς περιφέρωσιν ὡς ἐκ προσ ώπου γραφείσας ἀνδρῶν ἐπιφανεστέρων, οὐκ ὀφεί λουσι θαρσεῖσθαι. Οἱ γὰρ ἅπαξ ἐγγράφως ὁμολογήσαντες τὴν πίστιν, πῶς ἕτερα γράφειν δύνανται, καθάπερ ἐκ μετανοίας εἰς τὸ μηκέτι βούλεσθαι φρο νεῖν ὀρθῶς παρενηνεγμένοι; Πρόσειπε τὴν σὺν σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Έρρωσθαί σε ἐν Κυρίῳ εὔχομαι. Ο παραφέρωσε.
col. 279–280page 131 of 186
nunc convenientes apostolici de ejus victoria gratu- jus agebatur causa, sentire? Statuerat hoc nimirum Jantur. O relatio digna mittente, digna conventu! Gaudii cœlestis indicium tales habere debuit cogni tores. Et quia res et causa deposcit, locum quoque convenit non taceri de nostrorum desertore castrorum, quod a ducibus fidei suaderet perfidia judicari. Nunquam se a nostro numero separasset, in quem potuit et re verti. 5. Exsulta, frater charissime, et ad nos recollectis fratribus victor exsulta. Quærebat Ecclesia quos re cepit. Nam si neminem perire volumus de pusillis, quanto magis gaudendum nobis est sanitate recto rum? Legimus una ovis quantum gaudii reportata præstiterit; et idcirco intelligendum est quid lau dis habeat tantos revocasse pastores. Gregos aspi ciuntur in singulis; nec unius hic causa tractatur, quoties agitur de sanitate multorum Læta mur hic nihil egisse nos præcoquum, quando 3. Ad beatum apostolum Petrum fraternitas uni versa convenit: ecce auditorium congruens audito ribus, conveniens audiendis. Habuerunt coepiscopi nostri illum congratulationis testem, quem habemus honoris exordium sanctæ namque et venerabili synodo, quam natalis mihi dies, favente Domino, congregarat, quia sie credendum est, ipse præsedit, quandoquidem probatur nec spiritu nec corpore de fuisse. Adfuit palmæ, qui contentioni non defuit; juvit animorum vota nostrorum, qui videt sym bolo primum inter apostolos tradito derogari: non fructu nostræ sententiæ gratulamur. Sustinuimus passus est nefandum caput gaudere solatiis, nec turbari diu sivit lutulento gurgite fontis illius per spicui puritatem. Ad nos reversi sunt fratres, ad nos, inquam, qui morbum communi studio perse quentes, animarum curavimus sanitatem. 4. Non se exsuli vestro sanctus frater noster Joannes addiderat, non ejus est blasphema prædi catione deceptus; nam, quantum rerum exitus do cet, suspendit suam sententiam, non negavit. Nam quid in inventorem malorum posset aliud judicare, nisi quod probatur ipse per sacerdotes suos cu 18 Joan. xv, 6. 16 Luc. XV, 6. 17 * Psal. cxx, 4. Apud Baron., convenit intueri. Affinis est hic locus illi Siricii in exordio epist. 4 Cum in unum plurimi convenissemus ad sancti apostoli Petri reliquias, per quem et apostola tus et episcopatus in Christo cœpit exordium. fratres, certi eos non spinas, sed uvas esse factu ros In evidenti est nostrorum vindemia gaudio rum, quæ sanctam synodum largitate gratulationis implevit. Vineam suam custos ille curavit, quem ad custodiendam doinum Israel nec dormitare nec ob dormire David propheta testatur 1. Infecundum il lud Christo nostro, nec affetens fructum, suscepit flamma sarmentum 18. Sed ut hoc videmus conve nire damnato, ita de reversis ad nos fratribus con venit dicere, quia non potuit a diabolo eradicari plantatio quam plantaverat Pater ", Illum ergo sibi 19 Matth. xv, 13. bitaverit, cur postmodum ab hoc hæretico condem nando sese sustinuit? Hoc nimirum in causa fuit, quod Nestorius accepta ipsius epistola rescripsit, ideo tantum a se nomen Deiparæ vitari, ne inde nos sequaces hæretici Apollinarii reprehenderent. Unde el Joannes ad Firmum Synodici cap. 4 de Nestorio scribit Quia vero et ante sapuerit (de Dei Genitrice sicut nos), inde convincitur quia et cito constitit ad monentibus nobis, sicut a propriis fit, et ipsum no men accepit, et in duobus sermonibus sanam fidei ex positionem et irreprehensibilem nobis direxit. Verum hæreticus ille etiamsi quandoque linguam, nunquam tamen animum, virorum prudentum judicio mu tavit. Non is quo in terris ortus, sed quo Ecclesiæ Romanæ ordinatus est episcopus. Hunc diem pariter ab Anastasio I natalem suum vocatum esse, ad eum que, veluti more jam recepto, multos episcopos in vitari consuevisse, Xysti successor Leo plures in ea dem celebritate sermones habuit. Et in primo qui dem, cap. 3, plurimos episcopos ad illam convenire solitos notat his verbis: Cumque hanc venerabilium consacerdotum splendidissimam frequentiam video, angelicum nobis in tot sanctis sentio interesse conven tum. Exinde celebritatem illam, Xysti instar, ad beati Petri gloriam referens, adjecit: Nec abest, ut confido, ab hoc cœtu beatissimi apostoli Petri pia di onatio et fida devotio, nec vestram devotionem ille deserit, cujus nos reverentia congregavit. Quocirca sermonem 3 sic claudit: Illi ergo hunc servitutis no stræ NATALITIUM DIEM, illi ascribamus hoc festum, cujus patrocinio sedis ipsius meruimus esse consor tes. Eadem quoque ratione de hoc festo Hilarius papa epist. 8 loquitur. Apud Baron., qui viderct. Cum Xystus Nestorium nunc nefandum caput, mox exsulem vestrum, subinde inventorem malorum, postea desertorem castrorum vocet, aliaque ratione supra indigitet, nomini illius videtur parcere vo luisse, quod ne semel quidem appellat. Rusticus diaconus paulo post initium Dial. contra Aceph. proprio stylo ista sic reddit: Quo niam nunquam similia Nestorio sapuit, sed a princi pio fuerit orthodoxus Joannes sanctissimus fruler no ster, licet olim sententiam suam suspenderit, ut no biscum Nestorium minime condemnaret. Cum ortho doxus ab initio fuerit Joannes, atque egregia epistola Nestorium, antequam damnaretur, arguere non du Id est, nisi id, quod Christus, cujus causa age batur, probatur per sacerdotes suos in synodo Ephe sina congregatos sentire. Labbeus mallet, sua deberet. Retinendum sua deret hoc intellectu, Joannem id de Nestorio statuisse, quod perfidia ejus nota suaderet de illo a ducibus fidei judicari. Non displicet Labbei conjectura, qua recto rum forte legendum esse admonet. Quanquam cum plebis multitudo censeatur in rectoribus, rectoris cujusque sanitas, sanitas est multorum. flanc sententiam Rusticus loco citato sie re tinet, ut verba prorsus mutet in hunc modum: quia bene fecimus, qui nihil contra eum definivimus imma turum; clarent enim nostrorum vindemia gaudio Tum. Apud Baron., lecturos. Lab. ad marg., latu ros; rectius tamen in textu, facturos. Alludit qui dem Xystus ad illud Matth. vii, 17: Numquid colli gunt de spinis uvas? sed hinc probat spinas non esse, quia certus erat fore ut facturi essent uvas; cum Christus dicat: Non potest arbor mala fructus bonos facere. Quo in loco vers. 17, 18 et 19, verbl facere, non ferre, constans usus est.
col. 281–282page 132 of 186
Epistola LI
PG 77:281ΛΟΓΟΣ Η'.
α. ο Σαλπίσατε σάλπιγγι ἐν Σιών, ο νόμος που φησιν ἱερὸς τὸν ἐτήσιον τῆς Ἐκκλησίας λόγον ἐπὶ τὰ συνήθη διανιστὰς σπουδάσματα, καὶ τοῖς ἄριστα βιοῦν ᾑρημένοις τὰ τῶν θείων ἀγώνων ψηφηφορείν ἀναγκάζων συνθήματα. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ καὶ εἰσαῦθις ἡμῖν καθάπερ ἔκ τινος κύκλου, καὶ περιστροφῆς τῆς ἁγίας ἡμῶν ἑορτῆς ἀνίσχει καιρός, προελσυνούσης δηλονότι νηστείας, καὶ τοῦ τῆς καρτερίας ἀγῶνος εωσφόρου τάξει προανατέλλοντος. Ο μὲν γὰρ τοῖς ἔχουσι φιλεργὸν τὴν διάνοιαν, μονονουχὶ καὶ φωνὴν ἀφιεὶς, τὰς ἡλίου κατασημαίνει βολάς, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, θυρῶν εἴσω βεβηκώς, τῆς ἡμέρας ἐπιδεικνύων τὸ φῶς, ἀποθέσθαι μὲν ὀμμάτων τὸν ὕπνον, παραιτεῖσθαι δὲ ὁρᾶν τὰ νυκτὶ πρέποντα συμβουλεύει λοι πόν· ἡ δὲ πάναγνος αὕτη καὶ καθαρωτάτη νηστεία, τῆς ἁγίας ἡμῶν ἑορτῆς προαναπηδῶσα καὶ ἀναλάμπουσα, πρὸς ὑπόμνησιν ἄγει τῶν φιλαρέτων τὸν νοῦν, τῶν διὰ τοῦ Παύλου διηγγελμένων πνευματικῶς· «Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ἀπο θώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ἔργα τοῦ φωτός, ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περι πατήσωμεν. Μὴ κώμοις καὶ μέθαις, μὴ κοίταις καὶ ἀσελγείαις, μὴ ἔριδι και ζήλῳ· ἀλλ᾽ ἐνδύσασθε τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· ο τὸ λαμπρὸν ὄντως τῶν εὐσεβούντων ἄμφιον. Τοὺς μὲν οὖν ἐν ἡδονῇ θεμένους τὸ πλεῖν, καὶ ναυτίλλεσθαι φιλεῖν ἑλομένους αὖραι κατὰ πρύμνης ἰοῦσαι λεπταί, τῶν μὲν λιμένων ἀπαίρειν ὡς τάχος, ἀπολύειν δὲ τῆς ἠπείρου τὰ πείσματα δεδιότας οὐδὲν, ἀναπείθουσιν. Ἀλλὰ καὶ περπάζων ἐν ἔρχοις 5 βότρυς, καὶ ῥαγάδα δεικνύς σχιζομένην ήδη καὶ μεθύουσαν, ᾆσμα καὶ μέλος καλεῖ πως τὸ ἐπιλήνιον. Αναφρίττων δὲ τῆς ἀρούρας ὁ στάχυς, καὶ χρυσῇ μὲν ἤδη καλάμῃ λαμπρός, εὐτραφῇ δὲ τῷ κόσμῳ κ καταβριθόμενος ἐπασχάλλει τάχα τῷ τοῦ κείροντος μελλησμῷ. Καιρός γάρ, οἶμαι, πᾶσι προσφιλής, εἰς ἕκαστα τῶν χρησίμων ἐπιτήδειος. Τούτων δὲ τῇδε διεγνωσμένων, πῶς οὐ λίαν αἰσχρὸν, καὶ τῆς ἁπάσης βδελυρίας άξιον, λογισμοῦ μὲν ἡμᾶς διαμαρτάνειν τοῦ πρέποντος, γέλωτα δὲ ὀφλεῖν παρὰ Θεῷ; καὶ σφόδρα εἰκότως, εἰ μὴ παρόντος ήδη προ θύμως ἐπιδραττόμεθα τοῦ καιροῦ, καθ᾿ ὃν ἂν γένοιτο καὶ τὸ δύνασθαι διαπρέπειν ἐν ἀρεταῖς, τοῖς ἐπ' αὐτὰς ἰοῦσιν ἱππήλατον· ἀναδυόμενοι γάρ, καὶ ἀποῤῥιπτοῦντες ἀεὶ τὸ θηρᾷν ἐπείγεσθαι τὰ βελτίω, καὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν ζημίαν ἀσυνέτως ἑαυτοῖς ἐπαν πλήσαντες, ἀκουσόμεθα δικαίως τὸ τῆς ῥᾳθυμίας 1 πρέπον ο Πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεείς γίνονται. ο 'Αε! * γρ. κόκκων. 1 άλλ. ῥαθυμοῦσι, καὶ τῇ ἐαθυμία.
col. 283–284page 133 of 186
173 EPISTOLA LII (ol. XLVI) *.
8. XYSTI PAPÆ III AD JOANNEM ANTIochenum Ecclesia de Joannis reditu lætitia. Equitas latæ adversus Nestorium sententiæ. Romanæ Ecclesiæ in servanda fide constantia, et in ejusdem fidei causa imperatorum studium. Quam idoneus sit Maximianus, qui malis a Nestorio illatis medeatur. Xystus episcopus, Joanni episcopo Antiocheno. 1. Si ecclesiastici corporis gloriam, si ejus integri tatem dilectio tua considerare dignetur, profecto lætitiæ nostræ non quæret interpretem. Ipsæ namque res evidentissime loquuntur mororem nostrum re pentino sancti fratris Cyrilli sermone in gaudium esse conversum. Tantam hanc ergo sollicitudinem nostram nos evasisse delectat, postquam reo fidei nostræ tua fuit sanitas pœnitudo. 2. Nunc vere se exsulem nunc se sentit ejectum. Abundant ei in deserto spinæ: quia deest uva quam colligat. Hos habet fructus, qui erga vineam Domini nostri noluit exercere culturam. Credo ad dilectionem tuam rerum cursus et ordo pervenerit, qualiter ei voluimus nostra admoni tione succurrere. Retinuimus in præceps cuntem, qui erat blasphemiarum pondere in profundum mer gendus. Si negotii qualitatem justa lance pensemus, nulli non videbitur Nestorius sero damnatus. Hic * Matth. VII, 16. 25 Isa. XIV, 12. Una cum superiore ab Antonio de Aquino e codice Vatic. eruta, Baronii studio in lucem prodiit. Laudatur a Vincentio Lirinensi Commonit. cap. 4. Non superiori Joannis epistolæ (ep. 35), sed alteri quæ nou exstat, quamque Joannes a Xysti laudibus exordiebatur, respondet. fuerit debitus sermo præteritus. Fruamur nune præsentibus bonis, nec diu hæreamus in tristibus, quibus Dominus gaudere concessit. Apud Lab., fuit sanctitas plenitudo; lectio non spernenda foret, si antea rebus fidei nostræ legi sub nexa sinerent. Quare quod Baronius ex Vatic. ms. fide expressit, revocamus, atque ita intelligimus, ut Nestorio fidei nostræ subversæ reo gravis ac molesta fuerit Joannis sanitas. Certe de Nestorio sermonem Xystus prosequitur. Supple, Nestorius. Opera scilicet ipsius Joannis, qui, ut Evagrius lib. 1, cap. 7, tradit, cum cerneret Nestorium in sub urbano Antiochiæ degentem, blasphemia sua ne quaquam desistere, istud ad imperatorem referens, effecit ut perpetuo exsilio condemnaretur. Hoc au tem perpetui exsilii ejus decretum legere est ipart. Ephes. concil. cap. 14 et 15. Quocirca, cum Nesto rius apud eundem Evagrium ibid. quadriennio se in monasterio ad quod ab Epheso dimissus fuerat, commoratum esse affirmat, aut mentitur, aut qua driennium illud aliter ac verba illius apud Evagrium sonant, est intelligendum. Nestorius enim anno 431 octo dies ante Gorpiæi mensis undecimum, hoc est, vel Augusto mense exeunte vel ineunte Septembre, ab Epheso dimissus ac relegatus in monasterium suum abiit. Jam vero ex hac epistola liquet eum ante men sem Septembrem anni 435 e frequenti urbe in deser tum locum, ubi nullus erat quem pervertere valeret, fuisse amandatum. primo igitur exsilio ad hoc alterum ne biennium quidem totum in monasterio suo exegit. Favere videtur is locus verbis Gennadii lib. De script. eccl dicentis, Xystum ad ipsum Nestorium e ad Orientis episcopos adversus errorem ejus suc Ex cadem P. Constantii editione. 3. Audivit universa fraternitas, quæ ad natalis mei convenerat diem, qualiter bono humani generis, apostolicæ sedis me præside (7)... Excedant licet meritum meum et extra me hæc esse cognoscam, exordium tamen tui sermonis gratus accipio, quia non est tibi controversia perferenda, qui Christum Dominum nostrum bono humani generis ita ut natus est confiteris. Subsequenter Ecclesiæ addis luciferum et ubique lucentem. Sed et nunc vos, imo omnes qui lucis illius signum fronte gestamus luciferos confitemur. Sint ergo omnes fidem præ dicantes Domini sacerdotes luciferi et ubique lu centes. 4. Sit et Nestorius ille lucifer de quo scriptum est . Cecidit lucifer, qui mane oriebatur ". Cecidit, sed superbiens cecidit, sed elisus cum ascendere cidendum sententias direxisse. Sed jam a prima epi stola, quam Xystus iniens episcopatum scripsit, de Nestorio ut prorsus desperato loquitur, probatque Cyrilli sententiam, qua ejus unius contentus est morte, ipseque de hoc hæresiarcha statim edicit: Solus igitur ille sit naufragus, quem in tanta caligine pro priarum doctrinarum nihil cernentem impietatis fluctus allisit scopulo depositionis. Recolendum est Xystum de iis quæ decessor illius Cœlestinus in hac causa gessit, tanquam de rebus a se gestis loqui solere. Coelestinus autem Nestorium, datis induciis, ad sanio rem fidem suscipiendam est cohortatus. Ac postea, consultus a Cyrillo an emenso induciarum tempore sententia in illum lata perdurare non deberet, epist. 16, num. 3, paterne respondit: Studeo pereuntis saluti, si tamen voluerit ægritudinem confiteri. Baron., cui non profuerit: qua lectione ad mar ginem rejecta Lab. restituit, hic fuerit. Deinde pro debitus mallemus deletus, quasi diceret Xystus Sermo ille, quo Joannes ac socii Nestorium præcipiti judicio damnatum conquerebantur, oblivione jain deleatur nec memoretur amplius; hæc tristia jam prorsus abierint. Hic aliquid deesse Labbeus admonet: quod quidem Baronius addito verbo gratulentur supplere conatus est. Tamen ad Xysti mentem aptius ita re sarciretur apostolicæ sedi me præsidere gratuleris. Apparet quippe Joannem in exordio epistolæ suæ Xystum ita laudasse ut eum bono generis human apostolicæ sedi præesse prædicarit. Quam laudem niodesta quadam industria Xystus a se ad gloriam Christi, qui revera bono humani generis natus est, convertit. Subinde, ubi eum Joannes luciferum et ubique lucentem prædicabat, eadem solertia et hanc laudem cum omnibus fidei ejusdem consortibus et prædicatoribus communicat. Baron., gestatis.
col. 285–286page 134 of 186
Epistola LII
PG 77:285Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς Ιούστον Ξύστον] ἐπίσκοπον Ῥώμης ἐπιστολῆς Ἐγὼ γὰρ οὔτε ἐλέγχομαι πεφρονηκὼς ἕτερόν τι τύποτε παρὰ τὸ δοκοῦν τῇ ἀληθείᾳ, οὔτε παθητὴν εἴρηκά ποτε τὴν θείαν τοῦ Λόγου φύσιν. Καὶ μετὰ βραχύ· Οἶδα δὲ καὶ ἀπαθῆ τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν καὶ
col. 287–288page 135 of 186
Epistola LIIIEpistola LIV
PG 77:287ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον, κάν τῇ τῆς ἀνθρωπότητος φύσει, καὶ ἕνα ἐν ἀμφοῖν καὶ ἐξ ἀμφοῖν τὸν Χριστόν. Τὴν μὲν παρὰ τῆς σῆς εὐλαβείας ἐπιστολὴν ἀνε ἔγνων· εὑρὼν δὲ λελυπημένην, ὡς ἂν τῆς εἰρήνης τῶν Ἐκκλησιῶν συντεθείσης οὐ κατὰ λόγον, ἐτεκμηράμην μὲν, ὅτι ἐξ ἀγάπης κεκίνηται τὸ σὸν ἐπιεικές, οὐ μὴν ἔοικεν ἀκριβῶς εἰδέναι τὰ δόξαντα. περιφέρουσι μὲν γὰρ, ὡς μανθάνω, τινὲς ἐπιστολὰς ὡς πρὸς μὲ γραφείσας παρὰ τοῦ εὐλαβεστάτου καὶ θεο σεβεστάτου ἐπισκόπου Ἰωάννου· εἰκὸς δὲ αὐτὰς ἡ πεπλασμένας εἶναι, ἢ καὶ προσθήκας ἔχειν, τὰς τοῖς φρονοῦσι τὰ Νεστορίου καθ' ηδονήν. Ἐγὼ γὰρ, κατὰ τὸ δόξαν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐν τῇ Ἐφεσίων μητροπόλει, οὐ πρότερον αὐτῷ τὴν κοινωνίαν ἀποδέδωκα, εἰ μὴ ἀνεθεμάτισεν ἐγγράφως τὰ Νεστορίου δόγματα, καὶ ώμολόγησεν ἔχειν αὐτὸν καθῃρημένον, καὶ συνέθετο τῇ χειροτονείᾳ τοῦ εὐλαβεστάτου καὶ θεοσεβεστάτου Επισκόπου Μαξιμιανού. Κεκμηκότος δὲ μυρία του Θεοσεβεστάτου ἐπισκόπου τῆς Ἐμεσηνῶν Παύλου παρὰ τῶν καθηρημένων, Ελλαδίου τέ φημι καὶ Κυθηρίου καὶ Δωροθέου καὶ Ἱμερίου, καὶ παρακαλοῦντος μετὰ τῆς εἰρήνης τῶν Ἐκκλησιῶν, καὶ τὴν κατ' αὐτ τοὺς ὑπόθεσιν τύπο σχεῖν, ἔφην ἀποκρίτως, ὅτι οὔ δένα τῶν καθῃρημένων ἐγὼ ποιοῦμαι λόγον, ἀλλ᾽ ἐν τούτῳ δεῖ μένειν αὐτοὺς τῷ σχήματι, ἐν ᾧ καὶ σύν εισι. Συγκεχώρηκα δὲ τὴν εἰς ἐμὲ γενομένην παρ' αὐτῶν ὕβριν. Οὐ γὰρ ἦν ἀκόλουθον, ταύτης ένεκα καὶ μόνης τῆς αἰτίας εἰς διχόνοιαν τέμνεσθαι τὰς Ἐκκλησίας, τοῦ ἀναγκαιοτέρου πρὸς πέρας αγομέν νου· φημὶ δὴ, τοῦ ἀναθεματισθῆναι τὰ Νεστορίου, καὶ ὁμολογηθῆναι τὴν καθαίρεσιν αὐτοῦ τοὺς οὐκ ανασχομένους πάλαι τοῦτο ποιῆσαι. Ὁμολόγησαν δὲ ἐγγράφως, ὅτι Θεοτόκος ἐστὶν ἡ ἁγία Παρθένος, καὶ ὅτι αὐτὸς ὁ πρὸ παντὸς αἰῶνος γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς μονογενῆς, ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς ἐγεννήθη κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς· καὶ ὅτι ἐν τοῦ Υἱοῦ τὸ πρόσωπον, καὶ ὅτι τὰς ἀποστολικές καὶ εὐαγγελικὰς φωνὰς ἐφαρμόζουσιν οἱ θεολόγοι· τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ, τὰς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι πάλιν αὐτοῦ. Νεστόριος μὲν γὰρ διαιρῶν εἰς δύο τὸν ἕνα Υἱὸν καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον, ἄνθρωπον ἰδικῶς ἐτίθη καὶ καταμόνας Υἱὸν, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, ἰδικῶς, καὶ καταμόνας ἕτερον υιόν. Καὶ ἔφασκεν, ὅτι αἱ μὲν τῶν φωνῶν τοῦ ἀνθρώπου εἰσίν· αἱ δὲ, τοῦ Θεοῦ Λόγου. Η δὲ ὀρθῶς περὶ Χρι
col. 289–290page 136 of 186
PG 77:289στοῦ γνῶσις, οὐχ οὕτως ἔχει. Ενα γὰρ ἴσμεν Υἱὸν καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον, τὸν αὐτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον· καὶ αὐτοῦ φαμεν εἶναι καὶ τὴν θεότητα, αὐτοῦ δὲ ὁμοίως καὶ τὴν ἀνθρωπότητα. Λαλεῖ γὰρ ποτὲ μὲν ὡς θεὸς θεοπρεπῶς, ποτὲ δὲ ὁ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος ἀνθρωποπρεπώς. Ὁμολογησάντων τοίνυν ταῦτα ἐκεί νων, πῶς οὐ περιττὸν ἦν ἔτι φιλονεικεῖν, τοὺς μὴ θέλοντας κρατῆσαι σχίσμα καὶ εἰς αἵρεσιν ἀποκλίναι τὰς κατὰ τὴν ἀνατολὴν Ἐκκλησίας; Γένοιτο δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας οὕτω διατεθῆναι. Ἑλλάδιος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ταρσὼ καὶ ἕτεροί τινες εἰ καὶ μὴ φρονοῦσιν ὀρθῶς, οὐδὲν τοῦτο πρὸς τοὺς ὀρθὰ φρονεῖν ἡρομένους 1. Οἰχέσθωσαν γὰρ εἰ βούλοντα:, δύο καὶ τρεῖς, τῶν ἁπανταχοῦ Ἐκκλησιῶν μίαν καὶ β τὴν αὐτὴν ἐχουσῶν πίστιν. Μὴ ἀγνοείτω δὲ μηδὲ τοῦτο ἡ σὴ θεοσέβεια. Ελθὼν γὰρ εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ὁ μνημονευθεὶς ἐπίσκοπος Παῦλος τῆς Ἐμε δ σηνῶν, ἔφασκεν ὅτι κατεψεύσαντό τινες τῆς σῆς εὐ λαβείας, ὡς παθητήν λεγούσης τὴν τῆς θεότητος φύσιν, καὶ ὅτι ἐξ οὐρανοῦ κατήνεγκε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ὁ Λόγος, καὶ ὅτι μετ' αὐτὸ ὑπέμεινεν εἰς τὴν δ τῆς σαρκὸς φύσιν. Ἔδει τοίνυν τὰς τῶν ψευδηγόρων ἀπέτας γενέσθαι φανερὸς τοῖς ἐπιεικεστέροις, ἵνα μὴ ταῦτα θρυλλούντων ἐκείνων σκανδαλίζωνται. Διὰ τοῦτο γράφων πρὸς τὸν θεοσεβέστατον τῆς ᾿Αντιοχέων ἐπίσκοπον Ἰωάννην, ἐγέλασα τὰς ἐκείνων δια βολάς. Οὔτε γὰρ ἐκ μεταβολῆς πρὸς τὸ οὕτω φρονεῖν ἀφίγμαι', οὔτε δὲ ἐν τόμῳ ἢ ἐπιστολῇ, οὔτε ἐν βίβλῳ εὑρίσκομαι τι τοιοῦτο πώποτε εἰρηκώς. Τὸ δὲ τῆς συνουσιώσεως ὄνομα, οὐδὲ ὅ τί ποτέ ἐστιν ἴσμεν ὅλως. Εἰκὸς δὲ τοὺς τοιαῦτα γράφοντας ἐκεῖ, ἀπολογουμένους περὶ τῆς προπετείας τῆς ἐν τῇ Ἐφέσῳ καθ᾿ ἡμῶν γενομένης, ευρεσιλογεῖν τοιαῦτά τινα, ἵνα μὴ δοκοῖεν κεκινῆσθαι μάτην. Ελέγχει γὰρ αὐ τοὺς τὸ συνειδός. Απολογείσθω τοίνυν ἡ σὴ εὐλάβεια τοῖς ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ἐκεῖσε λαλοῦσι· πάντα γὰρ γέγονεν ἀσφαλῶς. Ὁ δὲ ἀγαπητός Κάσιος ὁ διάκονος εἷς ἐστι τῶν ἀπελθόντων ἐν ᾿Αντιοχείᾳ, καὶ εἰπεῖν δύναται ὅσας ἡμέρας ἐκεῖ πεποίηκεν, οὐκ ἀποδιδοὺς αὐτῷ τὰ τῆς κοινωνίας γράμματα, εἰ μὴ πρότερον Εχειρογράφησε περὶ πάντων τούτων. Κυρίλλου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας εἰς τὸ ἅγιον Σύμβολον. Τοῖς ἀγαπητεῖς καὶ ποθεινοτάτοις 'Αναστασίῳ, *Αλεξάνδρῳ, Μαρτινιανῷ, Ἰωάννῃ, Παρηγορίῳ πρεσβυτέρῳ, καὶ Μαξίμῳ διακόνῳ, καὶ λοιποῖς ὀρο Φαλέξεις Πατράσι μοναχῶν, καὶ τοῖς σὺν ὑμῖν τὸν ᾑρημένους, ἠρωμένους. Επιτ.
col. 291–292page 137 of 186
Epistola LV
PG 77:291μονήρη βίον ἀσκοῦσι, καὶ ἐν πίστει Θεοῦ ἱδρυμένοις, Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Τὸ φιλομαθὲς καὶ φιλόπονον τῆς ὑμετέρας ἀγάπης καὶ νῦν οὐ μετρίως επαινέσαι ἔχω, καὶ ἄξιον εἶναί φημι τοῦ παντὸς λόγου. Τὸ γάρ τοι θείων εφίεσθαι μαθημάτων, καὶ τῆς τῶν ἱερῶν δογμάτων ὀρθότητος μεταποιεῖσθαι φιλεῖν, πῶς οὐκ ἂν ὑπεραγάσαιτό τις; Καὶ γάρ ἐστι ζωῆς τῆς ἀπεράντου καὶ μακαρίας το χρῆμα πρόξενον, καὶ οὐκ ἄμισθος ἡ ἔν γε τούτοις σπουδή. Φησὶ γάρ που πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· «Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν.» Ὀρθὴ γὰρ πίστις, καὶ ἀκατάσκωπτος, σύνδρομον ἔχουσα τὴν ἐξ ἔργων ἀγαθῶν φαιδρότητα, παντός ἡμᾶς ἐμπίπλησιν ἀγαθοῦ, καὶ διαπρεπῆ λαχόντας τὴν δόξαν ἀποφαίνει. Πράξεων δὲ λαμπρότης, εἰ ἀμοιροῦσα φαίνοιτο δογμάτων ὀρθῶν καὶ ἀδιαβλήτου πίστεως, ὀνήσειεν ἂν, ὥς γε οἶμαι, κατ' οὐδένα τρό πυν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχήν. "Ωσπερ γὰρ ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν, οὕτως εἶναί φαμεν ἀληθὲς, καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐκοῦν συναναλαμπέτω τοῖς τῆς εὐζωΐας αὐχήμασι, καὶ τὸ ἀμώμητον ἐν πίστει. "Αρτιοι γὰρ οὕτως ἐσόμεθα, κατὰ τὸν τοῦ πανσόφου Μωϋσέως νόμον· «Τέλειος γὰρ ἔσῃ, φησίν, ἔναντι Κυρίου κ.» Οἱ δὲ τοῦ πίστιν ἔχειν ὀρθὴν ἐξ ἀμαθίας ολιγωρήσαντες, εἶτα ταῖς ἐπιεικείαις τὸν ἑαυτῶν έπιτεμνύνοντες βίον, εοίκασί πως ἀνδράσιν εὐφυλ μὲν λαχοῦσι τοῦ προσώπου τον χαρακτήρα, πεπλανημένην δὲ καὶ διάστροφον τῶν ὀμμάτων τὴν βολήν ὥστε καὶ πρέπειν αὐτοῖς τὸ διὰ φωνῆς Ἱερεμίου πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλὴμ, εἰρημένον παρὰ τοῦ Θεοῦ· «Ἰδοὺ οὐκ εἰσιν οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθοί, καὶ ἡ καρδία σου καλή.» Χρή τοίνυν ὑμᾶς ὑγια καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς τὸν νοῦν, καὶ διαμεμνήσθαι Γράμματος ἱεροῦ προσφωνοῦντος καὶ λέγοντος· • Οἱ όφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν.» Ορθὴ δὲ βλέψις ὀμμάτων τῶν ἔσω κεκρυμμένων τὸ ἰσχνῶς, καὶ ἀπεξεσμένως περιαθρεῖν δύνασθαι, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, τοὺς εἴπερ 1 ἂν γένοιτο, περὶ Θεοῦ λόγους. Βλέπομεν γὰρ ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέ ρους· ὅ γε μὴν ἐκ σκότους ἀποκαλύπτων βαθέα, τὸ τῆς ἀληθείας ἐνίησι φῶς τοῖς ἐθέλουσιν ὀρθῶς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἐλεῖν. Χρὴ τοιγαροῦν ἡμᾶς θεῷ προσπίπτειν, λέγοντας· ο Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον·, τὸ γὰρ τῆς ὀρθότητος τῶν ἱερῶν δογμάτων ἀπολεσθεῖν εἴη ἂν ἕτερον οὐδὲν, πλὴν ὅτι σαφῶς τὸ ὑπνοῦν εἰς θάνατον ἐκπίπτομεν δὲ τῆς ὀρθότητος, ὅτε μὴ ταῖς θεοπνεύστοις ἑπόμεθα Γραφαῖς, ἀλλ' ἡ προλήψεσιν οὐκ ἐπα νουμέναις, ἢ κατὰ πρόσκλισιν τήν πρός γέ τινας οὐκ ὀρθοποδοῦντας περὶ τὴν πίστιν, τὰς τῆς ἑαυτῶν διανοίας απονέμοντες ροπὰς, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων Η τοῦ Θεοῦ σου. 1 [σ. οἶπερ.
col. 293–294page 138 of 186
PG 77:293τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀδικοῦντες ἁλισκόμεθα. Πειστέον δὴ οὖν τοῖς τῆς ὀρθότητος ἐπιμεληταῖς πρὸς τὸ τοῖς ἱεροῖς κηρύγμασι δοκοῦν· ἃ καὶ διὰ Πνεύματος ἁγίου παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται, καὶ ὑπηρέ και γενόμενοι τοῦ λόγου· ὧν τοῖς ἴχνεσιν ἀκολουθεῖν ἐσπούδασαν καὶ οἱ πανεύφημοι Πατέρες ἡμῶν, οἱ τὸ σεπτόν τε καὶ οἰκουμενικὸν τῆς πίστεως ὁρισάμενοι / Σύμβολον, ἐν τῇ Νικαέων συναγηγερμένοι κατά και ρούς. Οἷς δὴ καὶ αὐτὸς σύνεδρος ἦν ὁ Χριστός· ἔφη γὰρ, ὅτι «Όπου ἐὰν ὦσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ὄνομα ἐμὸν, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. ὁ Ὅτι γὰρ πρόεδρος ἦν ἀοράτως τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης ἐκείνης συνίδου ὁ Χριστὸς, πῶς ἔστιν ἀμφιβάλλειν; Κρηπίς οἷά τις καὶ θεμέλιος ἀῤῥαγής, καὶ ἀκράδαντος τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ἀνεβάλλετο, μᾶλλον δὲ κατεβάλλετο, τῆς ἀκραιφνοῦς καὶ ἀμωμήτου πίστεως ή όμο λογία. Εἶτα πῶς ἀπῆν ὁ Χριστός, εἴπερ ἦν αὐτὸς ὁ θεμέλιος, κατὰ τὴν τοῦ σοφωτάτου Παύλου φωνήν; Θεμέλιον γὰρ ἄλλον, φησιν, οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χριστός.» Τὴν τοίνυν ἐκτεθεῖσαν παρ' ἐκείνων καὶ ὁρισθεῖσαν πίστιν τετηρήκασιν ἀδιαβλήτως καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοὺς γεγονότες ἅγιοι Πατέρες, καὶ ποιμένες λαῶν, καὶ ζωστήρες Ἐκκλησιῶν, καὶ εὐτεχνέστατοι μυσταγωγοὶ. Ελλελοιπὸς δὲ ὅλως οὐδὲν, ήγουν παρεωραμέ τον τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν κατίδοι τις ἂν ἐν ταῖς τῶν Πατέρων ὁμολογίαις, ήγουν ἐκθέσεσιν, ἃς πε ποίηνται περὶ τῆς ὀρθῆς καὶ ἀκαπηλεύτου πίστεως, εἰς ἔλεγχον μὲν καὶ ἀνατροπὴν αἱρέσεως ἁπάσης, καὶ δυσσεβοῦς ἀθυροστομίας, εἰς βεβαίωσιν δὲ, και ἀσφάλειαν τοῖς ὀρθοποδοῦσι περὶ τὴν πίστιν· οἷς ὁ λαμπρὸς ἀνέτειλεν ἑωσφόρος, καὶ διηύγασεν ἡ ἡμέρα ἡ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάρις. κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας ενίησι φῶς Ἐπειδὴ δὲ γέγραφεν ὑμῶν ἡ εὐλάβεια, ὡς παρ σχετεύουσι τινες ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκε τὰ ἐν τῷ συμβόλῳ, τῶν ἐν αὐτῷ ῥημάτων τὴν δύναμιν ἢ οὐ συνιέντες ὀρθῶς, ἡ καὶ ἐκ τοῦ προσκεκλίσθαι ταῖς τινων συγγραφαῖς εἰς ἀδόκιμον ἀποφερόμενοι νοῦν, εἶτα χρῆναι κἀμὲ τοὺς περὶ τούτων αὐτῶν πρὸς ὑμᾶς ποιήσασθαι λόγους καὶ διερμηνεῦσαι σαφῶς τὴν τῆς ἐκθέσεως δύναμιν, δεῖν ᾠήθην, ἅπερ εἰς νοῦν ἤχει τὸν ἐμὸν, ἐπιδρομάδην εἰπεῖν. Εψόμεθα δὲ πανταχοῦ ταῖς τῶν ἁγίων Πατέρων ὁμολογίαις τε καὶ δό ξεως, ὀρθῶς καὶ ἀπροσκλινώς βασανίζοντες τὰ παρ' αὐτῶν εἰρημένα. Ηδη μὲν γὰρ καὶ ἡ ἁγία σύνοδος, ή κατά γε, φημί, τῶν Ἐφεσίων συνειλεγμένη κατά βούλησιν Θεοῦ, τῆς Νεστορίου κακοδοξίας ὁσίαν καὶ ἀκριβῆ κατενεγκοῦσα τὴν ψῆφον, καὶ τὰς τῶν ἑτέ των καινοφωνίας οἵπερ ἂν ἡ γένοιντο μετ' αὐτὸν, ἢ καὶ πρὸ αὐτοῦ γεγόνασι, τὰ ἴσα φρονοῦντες αὐτῷ, ", καὶ εἰπεῖν ἢ γράψαι τολμήσαντες, συγκατέκρινεν ἐκείνῳ, τὴν ἴσην αὐτοῖς ἐπιθεῖσα δίκην. Καὶ γὰρ ἦν ἀκόλουθον, ἑνὸς ἅπαξ ἐπὶ ταῖς οὕτω βεβήλοις καινοφωνίαις κατεγνωσμένον, μὴ καθ' ἑνὸς μᾶλλον ἐλθεῖν, ἀλλ', ἵν' οὕτως είπω, κατὰ πάσης αὐτῶν τῆς αἱρέ Η κενοφωνίας.
col. 295–296page 139 of 186
PG 77:295σεως, ήτοι τῆς συκοφαντίας, ἧς πεποίηνται κατὰ τῶν εὐσεβῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων, δύο πρεσβεύοντες υἱοὺς, καὶ διατέμνοντες τὸν ἀμέριστον, καὶ ἀν θρωπολατρίας Έγκλημα καταγράφοντες οὐρανοῦ τε καὶ γῆς. Προσκυνεῖ γὰρ μεθ' ἡμῶν ἡ τῶν ἄνω πνευ μάτων ἁγία πληθὺς τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χρι στόν. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μὴ ἀγνοεῖσθαι παρά τισι τοῦ Συμβόλου τὴν δύναμιν, ὅ καὶ ἐν ἁπάσαις ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαις καὶ κρατεῖ, καὶ κεκήρυκται, Πατέρων ἁγίων δόξας, ήγουν ἐκθέσεις, ἐνέταξα τοῖς αὐτόθι πεπραγμένοις ὑπομνήμασιν· ἵν' εἰδεῖεν οἱ ἐν τυγχάνοντες αὐταῖς, τίνα προσήκει νοεῖσθαι τρόπον τῶν ἁγίων Πατέρων τὴν ἔκθεσιν, ἤτοι τὸ ἀκραιφνές τῆς ὀρθῆς πίστεως Σύμβολον. Οἶμαι δὲ τὴν ἀγάπην ὑμῶν καὶ ἐντυχεῖν τῷ βιβλίῳ, δ περὶ τούτων αὐτῶν συγγεγράφαμεν. Αὐτὸ δὲ καὶ νῦν, ὡς ἔφην, ἐπὶ λέ ξεως αὐτῆς παραθεὶς τὸ Σύμβολον, τετράψομαι συν Θεῷ πρός γε τὸ δεῖν ἕκαστα τῶν ἐν αὐτῷ κειμένων διερμηνεῦσαι σαφῶς. Γεγραφότα γὰρ οἶδα τὸν παν αοίδιμον Πέτρον· «Έτοιμοι ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν οὔσης ἐλπίδος.» η Τὸ Σύμβολον τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων. Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸν μονογενῆ, τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ· Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ· γεννηθέντα, οὐ ποιη θέντα· ὁμοούσιον τῷ Πατρί· δι' οὗ τὰ πάντα ἐγέ νετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ· τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτη ρίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, καὶ ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνελθόντα εἰς οὐρανούς· ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοὺς δὲ λέγοντας, ὅτι Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν· καὶ πρὶν γεννηθῆναι, οὐκ ἦν· καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως, ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, τρεπτὸν, ἢ ἀλλοιστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ἡ ἀποστολικὴ καὶ καθολική Εκκλησία, Πιστεύειν ἔφασαν εἰς ἕνα Θεόν, ἐκ βάθρων ὥσπερ αὐτῶν κατασείοντες τὰς Ελλήνων δόξας· «Οι φά σκοντες εἶναι σκροί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἠλλάξαντο τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων, καὶ ἑρπετῶν.» Προσεκύνησαν δὲ καὶ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις δεδουλεύκασι, πολλοὺς καὶ ἀναριθμήτους ὑποτοπήσαντες» εἶναι τοὺς θεούς. Οὐκοῦν εἰς ἀναίρεσιν τῆς πολυθέου πλά νης ἕνα Θεὸν ὀνομάζουσιν, ἑπόμενοι πανταχοῦ τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι, καὶ τῆς ἀληθείας το κάλλος τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑφ' ἥλιον κατασημαίνοντες. Ταῦτο καὶ ὁ πάνσοφος ἕδρα Μωϋσῆς, σαφέστατα λέγων ὑποτυπώσαντες.
col. 297–298page 140 of 186
PG 77:297πάσης ἐπιεικείας καὶ νήψεως τὸν οἰκεῖον καταφαιδρύνωμεν βίον· ὀρθῇ δὲ πρὸς τούτοις καὶ ἀνενδοιάστῳ τῇ πίστει τὸν ἑαυτῶν Δεσπότην ἀντιτιμήσωμεν, τὸ γεγραμμένον ἔχοντες εἰς νοῦν· «᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου. Απαν δὲ ἡμᾶς τὸ τῆς ἀγαπήσεως μέτρον ἀνατιθέναι προστάττων διαμοιρηθὲν οὐδαμῶς ἢ ἐφ' ἑτερόν τι παρηλκυσμένον, ὁλοκλήρῳ τῇ πίστει κελεύει τιμᾶν, μηδαμή νοοῦντας τὸ ἐν πίστει βραχύ, καὶ ἀτελὲς εἰς εὐσέβειαν το ἤγουν ἀπονέμοντάς τι καὶ δόξης ἀγαθῆς τοῖς οὐκ οὖσι θεοῖς. Τοιγάρτοι καὶ ἐπι φέρει λέγων·· Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι, πλὴν ",, ἐμοῦ. Τὸ γὰρ εὔκολον εἰς ἀπόστασιν καὶ παρατροπὴν, καὶ ἐφ᾽ ἃ μὴ θέμις εὐπάροιστον, μικροψυχίας μὲν ἀπάσης ἀπόδειξιν ἂν ἔχοι σαφή, καταγέλαστον δὲ καὶ ἐν τοῖς μηδενὸς ἀξίοις ὁρᾶσθαι ποιεῖ. γ. Καὶ ὅτι μὲν τοῖς εἰς τελείαν ἔξιν, διὰ τῆς εἰς ἄκρον συμπαθείας ἐξησκημένοις κατειθισμένοις τε ήδη της στερεωτέρας ἀναπίμπλασθαι τροφῆς, οὐ σφόδρα λαλούμεν ἔν γε τῷ παρόντι τὰ ἀναγκαῖα συνίημι καγώ • Στοιχεῖα γὰρ ταῦτα καὶ ἀρχαὶ τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Αλλ' οὐκ εἰς μακρὰν μὲν ἐκείνης τὰ συνήθη διαλέξομαι, συγγνώμην δὲ ἔχειν εἰς τὸ παρὸν αἰτήσομαι, καὶ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποκεχρήσομαι λόγοις· «Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ᾽ οἱ κακῶς ἔχοντες.» Ο μὲν γὰρ οἴκοθεν ἔχων ὑγιὰ τὸν νοῦν, καὶ εἰ μὴ τούτων παρακαλούντων τύχοι, πάλιν αὐτ δὲν ἧττον στήσεται· ὁ δὲ ἀσθενὴς τὴν καρδίαν, πολύ λῆς ἂν δέοιτο τῆς ἐπικουρίας· οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως διακρούσαιτο τοῦ πάθους τὴν ἐπήρειαν. Ηξει δὲ ἡμῖν διὰ παραδειγμάτων ὁ λόγος. Τὰ μὲν γὰρ εύριζα τῶν φυτῶν, καὶ περιπληθέσι τοῖς πρέσμοις * καλῶς Ιδρύσθαι πεπιστευμένα, πρὸς ὕψος μὲν ἀναθρώσκει μέγα καὶ πολύ, δι' οὐδενός τε παντελῶς ποιούμενα λόγον τὰς τῶν ἀνέμων πλεονεξίας διαπέπηγεν ἀσφα λῶς, κἂν πολλῷ καὶ ἀφορήτῳ διασυρίζουσαι ρόθῳ ὁρμῆς περιχεῖσθαι σπουδάζωσι. Τὰ δὲ μὴ λίαν ἀρυνθέντα τῶν ξύλων, τρυφερώτερα δέ πως ἔτι καὶ νεοπαγῆ καὶ ἄρτι τῆς αὐτὰ τεκούσης ὑπερύπτοντα γῆς, οὐκ ὀλίγων ἂν δέοιντο τῶν ὑπορθωμάτων. Ενεστι γὰρ τοσοῦτον ἀσθενείας αὐτοῖς, ὅσον καὶ χρόνου σμικρότητος, σφαλερωτάτην δὲ οὕτως ἔχει τὴν στάσιν, ὡς ὑπὸ μιᾶς ἔσθ' ὅτε πνεύματος προσ ἄλλο ἀσέβειαν.· ἀλλ. πρίμνοις ἢ πρέμνοις.
col. 299–300page 141 of 186
PG 77:299Θεοῦ ἀληθινοῦ γεγεννῆσθαι πιστεύεται. Καὶ τὸ μὲν τῆς γεννήσεως όνομα τεθὲν εὑρήσομεν, καὶ ἐπὶ τῶν κτισμάτων, κατά γε, φημί, τό· «Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα, ο περὶ τῶν ἐξ αἱματος Ἰσραὴλ ειρημέν νων παρὰ Θεοῦ. Ἀλλ᾽ ἐν χάριτος τάξει τὴν τοιάνδε κλῆσιν ἀποκερδαίνει τὸ ποιηθέν. Ἐπὶ δέ γε τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ καταχρηστικῶς μὲν τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀληθῆ δὲ πάντα· καὶ διὰ τοῦτο μόνος ἐκ πάντων, Εγώ είμι, φησίν, ἡ ἀλήθεια.» Ωστε καν γέννησιν, κἂν υἱότητά τις ἐπ' αὐτῷ λέγῃ, ψεῦδος ποιήσειεν ἂν οὐδαμῶς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. ἀσφαλίζονται τοίνυν τὰς ἡμετέρας ψυχάς οἱ πανεύφημοι μυσταγωγοί, Πατέρα καὶ Υἱὸν πανταχοῦ, καὶ γέννησιν ονομάζοντες, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτὸς ἀπαστράψαι λέγοντες· ἵνα καὶ τὸ ἀσώματον καὶ τὸ ἁπλοῦν ἡ γέννησις ἔχῃ, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ γε καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ ἑκάτερος ὑπάρχων ίδιο προσώπως νοῆται. Πατήρ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ, καὶ οὐχ Υἱός· καὶ Υἱὸς ὁ τεχθεῖς, καὶ οὐ Πατήρ καὶ ἐν ταυτότητι φύσεως ἴδιον έκατέρου τὸ εἶναι, ὅ ἐστιν. Ο Απάντων δὲ ποιητὴν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ἀποφήναντες τὸν Πατέρα, δι' Υἱοῦ τὰ πάντα δεδημιουργῆσθαι φασιν, οὐ τὸ μεῖον ἐν δόξῃ, καθάπερ τινὰ κλῆρον αὐτῷ πρέποντα προσνενεμηκότες, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ποῦ γὰρ ὅλως ἐστὶ τὸ ἔλαττον, ἢ γοῦν ὁ τὸ μεῖζον ὁρᾶν ἐν ταυτότητι τῆς οὐσίας; ἀλλ' ὡς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐ πεφυκότος ἑτέρως ἐργάζεσθαί τι καὶ εἰς τὸ εἶναι καλεῖν, πλὴν ὅτι δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι, ὡς διὰ δυνάμεως καὶ σοφίας τῆς ἑαυτοῦ. Γέγραπται γάρ, ὅτι «Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ εστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν.» Ναὶ μὴν, καὶ ὁ πάνσοφος Ἰωάννης· «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, εἰπὼν, καὶ ὁ Λό γος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ο προς επήνεγκεν ἀναγκαίως·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν.» Ομοούσιον τοίνυν, ἰσοκλεᾶ τε καὶ ἰσουργὸν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἀποδεδειχότες, διαμέμνηνται χρησίμως τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ, καὶ τῆς μετὰ σαρ κὸς οἰκονομίας διατρανοῦσι τὸ μυστήριον, τελεωτά τὴν ἔπεσθαι καὶ ἀπροσδεῖν διὰ τούτου τῆς πίστεως τὴν παράδοσιν εὖ μάλα διεγνωκότες. Οὐ γάρ του μόνον ἀπόχρη τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν τὸ διακεῖσθαι, καὶ φρονεῖν, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ γεγέννηται του ο Πατρὸς, ὁμοούσιός τε αὐτῷ, καὶ χαρακτὴρ ὑπάρχων τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· ἀλλ᾽ ἦν ἀναγκαῖον εἰδέναι πρὸς τούτοις, ὡς τῆς ἁπάντων ἕνεκα σωτηρίας, καὶ ζωῆς καθεὶς ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, ἔλαβε δούλου μορ φὴν, καὶ προῆλθεν ἄνθρωπος, γεννηθείς κατὰ σάρκα ἐκ γυναικός. Διὰ τοῦτό φασι· Τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, σαρκωθέντα, ἐνανθρωπήσαντα. Αθρει δή, ὅπως ἐν κόσμῳ τῷ δέοντι, καὶ ἐν τάξει τῇ πρεπως χιν, σε ήγουν.
col. 301–302page 142 of 186
PG 77:301δεστάτη πρόεισιν ὁ λόγος αὐτοῖς. Κατελθεῖν γὰρ ἔφασαν, ἵνα διὰ τούτου τὸν ἐπάνω πάντων Κύριον ἐννοῶμεν φύσει τε καὶ δόξῃ, καὶ πάλιν τοῦτον κατα φοιτήσαντα δι' ἡμᾶς, εἰς τὸ ἐθελῆσαι, φημί, τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ἐπελθεῖν καὶ ἐπιλάμψαι τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκός. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλ μῶν·. Ο θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται.. Νοηθείη δ' ἂν, εἴπερ ἔλοιτό τις, καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἡ κάθοδος· οἷον, ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἄνωθεν, ἢ καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Φωναῖς γὰρ ταῖς καθ' ἡμᾶς καὶ τὰ ὑπὲρ νοῦν καταδηλοῦν, ἔθος τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι. Καὶ γοῦν ἔφη, τοῖς ἁγίοις προσδιαλεγόμενος μαθηταῖς·· Ἐξῆλθον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον· πάλιν ἀφίημι τὸν κόσμον, καὶ πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα· ν καὶ πάλιν·. Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστὲ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί· κ ἔτι τε πρὸς τούτοις· «Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω.» Γράφει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Ίω άννης· «Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί. Καίτοι γὰρ ὑπάρχων ἐν ὑπερτάταις ὑπεροχαῖς, καὶ επάνω πάντων οὐσιωδῶς μετὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, ἅτε δὴ καὶ ἐν ταυτότητι φύσεως τῆς πρὸς αὐτὸν στεφα. νούμενος, «οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, εταπείνωσεν ἑαυτόν.» Επειδὴ γὰρ Θεὸς ῶν ὁ Λόγος τὴν ἡμῶν ἡμπέσχετο σάρκα, μεμένηκε δὲ καὶ οὕτω Θεὸς, ταύτῃ τοι Θεὸν ὁ ἱερώτατος Παῦ λος ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενέσθαι φησίν, εὑρι σῆναί τε ὡς ἄνθρωπον σχήματι. Θεὸς γὰρ ἦν, ὡς ἔφην, ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ οὐκ ἄψυχόν γε την σάρκα λαβών, καθὰ φρονεῖν ἔδοξέ τισι τῶν αἱρετικῶν, ἐψυχωμένην δὲ μᾶλλον ψυχῇ νοερά. Αὐτὸν οὖν ἄρα τὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς προελθόντα Λόγον, καὶ Υἱὸν μονογενῆ, τὸν Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀλη θινοῦ, τὸ φῶς τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς, τὸν δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, κατελθεῖν ἔφασαν οἱ Πατέρες, σαρκωθῆναι τε καὶ ἐνανθρωπήσαι, τουτέστιν ὑπομεῖναι γέννησιν τὴν κατὰ σάρκα ἐκ γυναικὸς, καὶ προελθεῖν ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς· τοῦτο γὰρ τὸ ἐνανθρωπήσαί ἐστιν. Εἷς οὖν ἄρα Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, αὐτὸς ὁ μου νογενὴς τοῦ Πατρὸς Λόγος γενόμενος ἄνθρωπος, οὐκ ἀποβεβληκὼς τὸ εἶναι ὁ ἦν· ἀπομεμένηκε γὰρ καὶ ἐν ἀνθρωπότητι Θεὸς, καὶ ἐν μορφῇ δούλου Δεσπό της, καὶ ἐν κενώσει τῇ καθ' ἡμᾶς τὸ πλῆρες ἔχων θεϊκῶς, καὶ ἐν ἀσθενείᾳ σαρκὸς τῶν δυνάμεων Κύριος, καὶ ἐν τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἴδιον ἔχων τὸ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν. "Α μὲν γὰρ ἦν πρὸ σαρκὸς, ἀναποβλήτως ἔχει· Θεὸς γὰρ ἦν, καὶ Υἱὸς ἀληθινὸς, μονογενής τε καὶ φως, ζωή, καὶ δύναμις. "Α δὲ οὐκ ἦν, ταῦτα προσειληφὼς ὁρᾶται διὰ τὴν οἰκονομίαν ίδια γὰρ ἐποιήσατο τὰ τῆς σαρκός. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρουτινὸς, αὐτοῦ δὲ μᾶλλον ἡ ἀφράστως αὐτῷ, καὶ ἀπορ ῥήτως ἐνωθεῖσα σάρξ. Οὕτω καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης σε Ισ. ὑπελθεῖν.
col. 303–304page 143 of 186
PG 77:303σάρκα φησὶ γενέσθαι τὸν Λόγον. Γέγονε δὲ σὰρξ οὐ κατὰ μετάστασιν, ή τροπήν, ἢ ἀλλοίωσιν εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν μεταβαλών· οὔτε μὴν φυρμόν, ἢ σύγκρισιν, ἢ τὴν θρυλλουμένην παρά τισι συνουσίωσιν ὑπομείνας (ἀμήχανον γὰρ, ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ἀτρέπτως τε καὶ ἀναλλοιώτως ἔχων), σάρκα δὲ μᾶλλον ἐψυχωμένην ψυχῇ νοερᾷ παρθενικοῦ καὶ ἀχράντου σώματος λαβών, καὶ ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος. Εθος δὲ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ, καὶ ἀπὸ μέ νης ἔσθ' ὅτε τῆς σαρκὸς ὅλον ἄνθρωπον ὑποδηλοῦν Εκχεώ γάρ, φησίν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.» Οὐ γάρ τοι σαρξιν οὐκ ἐψυχωμέναις ψυχῇ νοερᾷ ἐνήσειν Θεὸς ἐπηγγέλλετο, ἀνθρώποις δὲ μᾶλλον τοῖς συνεστῶσιν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. Ούτ κοῦν οὐκ ἀποδραμὼν ὁ Λόγος τοῦ εἶναι ὁ ἦν, γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς πεφηνὼς, ἀπομεμένηκε Λόγος. Καὶ οὐ πρότερον ἄνθρωπος νοεῖται Χριστὸς, εἶθ' οὕτω προελθὼν εἰς τὸ εἶναι Θεός ἀλλὰ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα ἐν ταυτῷ νοῆται Θεὸς ὑπάρχων ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτός. Οι γε μὴν αὐτὸν εἰς υἱοὺς μερίζοντες δύο, καὶ τολμῶντες λέγειν ὅτι τὸν ἐκ σπέρματος τοῦ Δαυΐδ ἄνθρωπον ἑαυτῷ συνήψεν ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ μετα ἔδωκεν αὐτῷ τῆς ἀξίας, καὶ τῆς τιμῆς, καὶ τοῦ τῆς υἱότητος ἀξιώματος, καὶ παρεσκεύασεν αὐτὸν ὑπο μεῖναι σταυρὸν, ἀποθανεῖν, καὶ ἀναβιώναι, καὶ ἀνελ θεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ καθίσαι ἐν δεξιᾷ τοῦ Πα τρὸς, ἵνα προσκυνῆται παρὰ πάσης τῆς κτίσεως, ἀναφορᾷ Θεοῦ δεχόμενος τὰς τιμὰς, πρῶτον μὲν υἱοὺς πρεσβεύουσι δύο, εἶτα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν άντιστρέφουσιν ἀμαθῶς. Οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρώπου Θεὸς γέγονεν ὁ Χριστὸς, ὡς ἔφην, ἀλλὰ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σάρξ, τουτέστιν ἄνθρωπος. Κεκενῶσθαι δὲ λέγεται, ὡς πρὸ τῆς κενώσεως τὸ πλῆρες ἔχων ἐν ἰδίᾳ φύσει, καθὸ νοεῖται Θεός. Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ κενὸς εἶναί τις εἰς τὸ πλῆρες ἀνέβη, εταπείνωσε δὲ μᾶλλον ἑαυτὸν ἐξ ὑψωμάτων θεϊκῶν, καὶ ἀῤῥήτου δόξης, οὐ ταπεινὸς ὢν ἄνθρωπος, ὑψώθη δεδοξασμένος. Ελαβε δὲ δούλου μορφὴν ὡς ἐλεύθερος, οὐχὶ δοῦλος ὢν εἰς τὴν τῆς ἐλευθερίας ανεπήδησε δόξαν. Ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γέγονεν ὁ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός, οὐκ ἄνθρωπος ὤν, τὸ ἐν ὁμοιώματι Θεοῦ γενέσθαι πεπλούτηκε μεθεκτῶς. Τί τοίνυν ἀντιστρέφουσι τῆς οἰκονομίας τοὺς λό το γους, καὶ παρασημαίνουσι τὴν ἀλήθειαν, ἀπάσαις ἀντανιστάμενοι ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, αἳ Θεὸν ὄντα γινώσκουσι, καὶ ἐνανθρωπήσαντα τὸν Υἱόν, ἕνα τε ὀνομάζουσι πανταχοῦ; Καὶ γοῦν ἐν τῷ τῆς Κοσμη ποιίας βιβλίῳ γέγραφεν ὁ Μωϋσῆς, ὡς διεβίβασε μὲν ὁ θεσπέσιος Ἰακὼβ τὸν χειμάρρουν Ἰαβὼν τὰ παιδία αὐτοῦ, καὶ ἀπέμεινε μόνος· ἐπάλαιε δὲ μετ' αὐτοῦ ἄνθρωπος ἕως πρωΐ· καὶ ἐκάλεσεν Ἰακὼς τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Εἶδος Θεοῦ· «Εἶδον γάρ, φησί, Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώθη μου ἡ ψυχή. Ανέτειλε δὲ αὐτῷ ἥλιος, ἡνίκα παρῆλθε τὸ
col. 305–306page 144 of 186
PG 77:305εἰς θεὸς καὶ Πατήρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσι.» Βασιλεύει γὰρ καὶ κατὰ άρχει τῶν ὅλων, καὶ διοικεῖ, διὰ παντὸς τὰ πάντα ζωογονῶν καὶ πρὸς τὸ εἶναι συνέχων ὁ Θεὸς καὶ Πα τὴρ, δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, οὐχ ὡς δι' ὀργάνου τυχὸν παραληφθέντος εἰς ὑπουργίαν· σύνεδρον γὰρ ἔχει καὶ σύνθρονον αὐτῷ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Θεόν Λόγον, καὶ συμβασιλεῦον αὐτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα. Ἐπειδὴ δὲ δύναμις καὶ σοφία τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, τὰ πάντα ἐνεργῶν ἐν Πνεύματι, ὡς δυνάμεως καὶ σοφίας τῆς ἑαυτοῦ, τὰ πάντα πρὸς τὸ εἶναι συνέχει, καὶ κατάρχει τῶν ὅλων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Προϋποκειμένης τοι γαροῦν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐν κρηπίδος τάξει προκαταβληθείσης ἐν ταῖς ἡμετέραις καρδίαις τῆς ἀλοιδορή του καὶ ἀνυπαιτίου πίστεως, τότε δή, τότε, καὶ λίαν εὐκαίρως, ποιήσαιμεν ἂν τὰ δι' ὧν ἐσόμεθα λαμπρο, ταυτέστι πᾶν εἶδος ἀρετῆς, καὶ τὰ ἐκ φιλοθέου γνώμης κατορθώματα. Ωσπερ γὰρ • ἡ πίστις χωρίς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν,» οὕτω καὶ τὰ ἔργα, μὴ προϋπαρχούσης ἐν ἡμῖν τῆς πίστεως, οὐκ ἔσθ' ὅπως ἐνίνησί τι τὰς ἡμετέρας ψυχάς· ο Στεφανοῦται γὰρ οὐδεὶς, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ,» κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ανὴρ μὲν γὰρ ὁ μὴ λίαν α ἐντριβὴς τῶν ἐν πα λαίστραις τεχνῶν, κἂν ῥώμῃ τῶν ἄλλων διενεγκεῖν πιστεύεται ἀλλ᾽ οὐδαμόθεν εὑρήσει τὸ καὶ ταῖς τῶν στεφάνων φιλοτιμίαις ἐναβρύνεσθαι, μὴ οὐχί πρότερον εἰσβεβηκώς τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐκλείας ἀγῶ νας, καὶ τῶν ἰδίων κατορθωμάτων ὀπτῆρα λαχὼν τὸν τοῦ σταδίου προεστηκότα. ᾿Αγωνιζώμεθα τοίνυν ὡς ἐν ὄψει Θεοῦ τὸν θεῖον αὐτοῦ τιμῶντες νόμον, καὶ εἰς τὸ δοκοῦν αὐτῷ, τὸν οἰκεῖον ἀπευθύνοντες βίον, διὰ τῆς εἰς ἅπαν ὑποταγῆς, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀρίστοις θερμήν τε καὶ ἄμαχον ἐπιθυμίαν ἐπιδεικνύωμεν, παριστάντες ἑαυτοὺς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ τῶν ἁγίων ἀθλοθέτῃ Θεῷ. Καὶ ἡδονὴν μὲν ἀκάθαρτον ὡς πολ φωτάτω τῆς ἑαυτῶν ποιῶμεν ψυχῆς, τὰς δὲ ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις ἐπιθυμίας ὡς δυσέκπλυτον κηλίδα παραιτώμεθα, καὶ δυσαπόνιπτον ἡγώμεθα μολυσμόν. Εν νῶμεν δὲ πρὸς τούτοις τὸ εἰρημένον παρὰ Θεοῦ Άγιοι έσεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιος.» Οὕτω γὰρ ὡσεὶ ἐκ νεκρῶν ζῶντες παραστησόμεθα τῷ Θεῷ· οὕτως ἡμᾶς ὁ καθαρὸς προσδέξεται καθαρούς, οὕτω πρὸς μέθεξιν τῆς μυστικῆς εὐλογίας ερχόμενοι, παντὸς ἀγαθοῦ τὴν οἰκείαν ἕκαστος ψυχὴν ἀναπληρώσομεν. Λέγει γὰρ διὰ Μωσέως ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Θεός Οὗτος ὁ νόμος τοῦ Πάσχα· Πᾶς ἀλλογενὴς οὐκ ἔδε ται ἀπ' αὐτοῦ· πάροικος, καὶ μισθωτὸς οὐκ ἔδεται ἀπ' αὐτοῦ, καὶ πάντα οἰκέτην τινὸς καὶ ἀργυρώνη τον περιτεμῇς αὐτὸν, καὶ τότε φάγεται ἀπ' αὐτοῦ.» Ακούεις όπως τε καὶ τίνα τρόπον καθαρῶς καὶ ἀνεγκλήτως συνεσόμεθα τῷ Κυρίῳ; Εξείργει μὲν γὰρ τὴν ἀλλογενῆ, καὶ ὡς ἀνίερον ἀποπέμπεται πάροικον τε καὶ μισθωτόν. Καὶ ἀλλογενῆ μὲν νοήσεις τὸν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἀλλότριον ἔτι παντελῶς Η * άλλ. πάντας, 9 11 γὰρ ὁ καὶ λίαν. * άλλ πιστεύηται. 3 άλλ. περιτεμείς.
col. 307–308page 145 of 186
PG 77:307Δότε ο τοίνυν, φησί, τῷ Λευΐ, τουτέστι τῷ ἱερεῖ, Ο τὴν δήλωσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν.» Ποίῳ δὲ ἄρα φησὶ Λευί, ήγουν ἱερεῖ, διεσάφησεν εἰπών· «Τῷ ἀνδρὶ τῷ ὁσίῳ.» Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Γράφει οὖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ Τοιοῦτος ἡμῖν ἔπρεπεν ἀρχιερεὺς, ὅσιος, ἄκα κος, ἁμίαντος, κεχωρισμένος ἀπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ ὑψηλότερος τῶν οὐρανῶν γενόμενος.» - «Τού τὸν ἐξεπείρασαν ἐν πείρᾳ· ἑλοιδόρησαν αὐτὸν ἐφ' ὕδατος ἀντιλογίας.» Ο παραδόξου πράγματος. "Ανδρα λέγων αὐτὸν, Θεὸν ἀπέφηνεν εὐθύς· ὃν δὴ παρώξυνέ τε καὶ ἐξεπείρασεν ὁ Ἰσραὴλ ἔν τε τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐπὶ ὕδατος ἀντιλογίας. Καὶ πιστώσεται λέγων ὁ Ψαλμωδός· «Διέρρηξεν ἐν ἐρήμῳ πέτραν, καὶ ἐπό τισεν αὐτοὺς ὡς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ· καὶ ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας, καὶ κατήγαγεν ὡς ποταμούς ὕδα τα.» Καὶ τί μετὰ τοῦτο; ι Καὶ ἐξεπείρασαν, φησίν, αὐτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν· καὶ κατελάλησαν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἶπον· Μὴ δυνήσεται ὁ Θεὸς ἑτοιμάσαι τράπεζαν ἐν ἐρήμῳ, ὅτι ἐπάταξε πέτραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, καὶ χείμαρροι κατελύσθησαν; Μὴ καὶ ἄρτον δυνή σεται ἡ δοῦναι, ἢ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτ τοῦ; › Σύνες οὖν, ὅπως διαλελοιδόρηνται θαυματουργοῦντι τῷ Θεῷ, ὃν δὴ ἄνδρα φησὶν ὁ Μωϋσῆς. Συνεὶς γὰρ οὕτω καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, γράφει· Επινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός.» Οὐκοῦν ὁ λοιδορηθεὶς ἀνὴρ, αὐτὸς ἦν ἐκεῖνος, ὅς οὔπω σεσαρκωμένος έπειράζετο παρὰ τῶν ἐξ Ἰσραήλ. Οτι γὰρ οὐχ ἕτερος ἦν Υἱὸς ὁ πρὸ σαρκὸς, ἕτερος δὲ παρ' αὐτὸν ὁ ἐκ σπέρματος τοῦ Δαυΐδ, καθά φάναι τολμῶσί τινες, ἀλλ' εἷς τε καὶ ὁ αὐτὸς, πρὸ μὲν τῆς σαρκώσεως γυμνὸς ἔτι Λόγος, μετὰ δέ γε τὴν ἀπότεξιν τὴν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου σεσαρκωμένος, καὶ ἐνανθρωπήσας, καθὰ γεγράφασιν οἱ ἅγιοι καὶ θεσπέσιοι Πατέρες, σημείῳ πάλιν ἑτέρῳ πεπληροφόρηκεν ὁ Μωϋσῆς. Ωσπερ γὰρ ἐρομένου τινός, καὶ ἀναμαθεῖν ἐθέλοντος, περὶ ποίον γέγονεν ἀνδρὸς ὁ Λόγος αὐτῷ, ἐν δὴ καὶ ἐκπεπειρᾶσθαι, καὶ λελοιδο ρῆσθαί φησι παρὰ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, μονονουχί καὶ χεῖρα προτείνων καταδείκνυσι τὸν Ἰησοῦν, καί φησιν . Ὁ λέγων τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ Οὐχ ἑώρακά σε, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ οὐκ ἐπέγνω.· Μεμνήμεθα γὰρ γεγραφότος ἑνὸς τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν, ὡς διδάσκοντός ποτε τοῦ Χριστοῦ καὶ μυσταγωγοῦντός τινας, ἐπέστησαν ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοί, εἶτα προσδραμόντος τινὸς τῶν μαθητῶν, καὶ λέγοντος Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου, καὶ οἱ ἀδελφοί σου ἑστήκασιν ἔξω, ἰδεῖν σε θέλοντες, ο ἐκτείνας τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς μαθητὰς, εἶπε· ο Μήτηρ μου καὶ ἀδελφοί μου οὗτοί εἰσιν, οἱ ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ ποιοῦντες. Ὃς γὰρ ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὗτος ἀδελφός μου, ἀδελφὴ, καὶ μήτηρ ἐστί.» Τοῦτο, οἶμαι, ἔστιν ὅπερ ἔφη Μωϋσῆς· ο Ο Λέγων τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρί καὶ δύναται.
col. 309–310page 146 of 186
PG 77:309εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Ο τοίνυν τῆς τυραννίδος αὐτῷ τὴν συντέλειαν ἀπειλήσας Θεός, ὅτε δι' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ὡς ἤδη παρόντος καιροῦ, καθ' ἂν ἔδει πικρὰς ἐξαιτεῖσθαι δίκας τὸν ἀλαζόνα καὶ μιαιφόνον, ο έκρινε τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνη.» Εδίκασε γὰρ αὐτῷ τε καὶ ἡμῖν· καὶ τὸν μὲν ἀδικόν τε καὶ πλεονέκτην εὑρών, ε σειραῖς ζόφου ταρταρώσας, κατὰ τὸ γεγραμμένον, παρ ἔδωκεν εἰς κρίσιν ο μεγάλης ἡμέρας τηρεῖσθαι και λασθησόμενον. Τοὺς δὲ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τῶν τῆς ἁμαρτίας ἀπέλυσε δεσμῶν, δικαιώσας τῇ πίστει, καὶ πρὸς τὸν ἀρχαῖον αὖθις ἀνακομίσας άγια σμόν. Ὅτι γὰρ ἐκεῖνον εὐθύνεσθαι δεῖν, ἐφ' οἷς εἰς ἡμᾶς πεπλημμέληκεν, ἐκ μακρῶν αἰτοῦντες φαινόμεθα χρόνων, συνήσει; δὲ μάλα 4 τοῖς τοῦ Μελωδοῦ προσχών ῥήμασιν, ὅτε τὸ κοινὸν ὥσπερ τῆς ἀνθρωπότητος εἰσκεκόμικε πρόσωπον, προσπίπτων τε ἅμα Θεῷ καὶ λέγων· «Εξεγέρθητι καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου, ὁ Θεός μου, καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου.» Οτι τε πάλιν τῆς μὲν τοῦ διαβόλου τυραννίδος κατεδίκασεν ὁ Σωτὴρ, ἐλευθέρους δὲ ἡμᾶς ἀπο φήνας, ἑαυτῷ κατεκτήσατο, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο παντὶ τὸ ο σαφές, βοῦντο ' ἐν εὐαγγελλικοῖς συγ γράμματι· «Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ αἰῶνος τούτου· νῦν ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω, κἀγὼ ὅταν ὑψωθῶ ἐκ γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν;ι Ο λέγων ἀρτίως, οὐχὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας ἀφίχθαι πρὸς ἡμᾶς, ἤτοι ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, νῦν ἔφη κρίσιν εἶναι τοῦ κόσμου; Πρόδηλον οὖν ἄρα, καὶ οὐδαμόθεν ἀμφίλογον, ὅτι δεδικαίωκεν ἡμᾶς, κατεψηφίσατο δὲ τὴν ἀπώλειαν τοῦ μιαιφόνου θηρός. Εκβέβληται γὰρ ἔξω, τουτέστιν, εἰς ἀχρειότητα παντελῆ, καὶ τῆς κατὰ τῶν ἀδικησάντων ἀρχῆς. Σταυρωθεὶς γὰρ ὑπὲρ πάν των καὶ διὰ πάντας ὁ Ἐμμανουήλ, αἵματι τῷ ἰδίῳ τὴν ἁπάντων ζωὴν ἐξεπρίατο, καὶ συνῆψε δι' ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ τῆς ἀρχαίας οἰκειότητος ἀπο σκιρτήσαν γένος. • Μεσίτης γάρ ἐστι Θεοῦ καὶ ἀν θρώπου,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀῤῥήτῳ τινὶ συν Εδω κεράτας τὸ νοούμενον, ἐν ταὐτῷ δὲ ὑπάρχων ἄν θρωπός τε καὶ Θεός· διά τε τοῦτο τῆς μὲν τοῦ τεχόν της ουσίας φυσικῶς ἐξημμένος, ἡμῶν δὲ ὡς ἄνθρω της. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως δύνασθαι διασωθεί ναί ποτε τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, καὶ εἰς πεπηγμένην ἔφεσιν ἀρετῆς ἀναθῆναι τὸ σεσαλευμένον, εἰ μὴ καταβέβηκεν εἰς και νωνίαν τὴν πρὸς αὐτὸ τὸ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀπαύγασμα, τουτέστιν ὁ Υἱὸς ἁπάσης τε φθο ρᾶς ἀμείνων ὑπάρχων καὶ τροπῆς, μᾶλλον δὲ ἄβατον ἔχων παντελῶς τοῖς τοιούτοις τὴν φύσιν. Επ' οὖν τούτοις ἅπασι τὰ τῆς ἡμετέρας ἑορτῆς συνθήματα καὶ «χαίρουσι μὲν οὐρανοὶ, ἀγαλλιᾶται δὲ τὰ περ δία,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν. Συγχαίρει γὰρ τοῖς ἐπὶ γῆς τὰ οὐράνια τάγματα. Καὶ γοῦν εὑρήσομεν λέγοντας τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, ὅτε Χρι ο ὁ άλλ. εὖ μάλα. • άλλο παντί τω. άλλ. βοώντος.
col. 311–312page 147 of 186
PG 77:311γεγενήσθαι λέγων, ου παντί τω φανείται ληρῶν; Η Μωρὶ μὲν γὰρ ὁ ἐπὶ πάντων Θεὸς ἀλόγων ζώων εδημιούργησε γένη· ἀλλ᾽ οὐδὲν τῇ τούτων κατασκευῇ πρὸς τὸ ἀκριβέστατον κάλλος, οὔτε ἔχον ἐλλιπῶς, οὔτε μὴν περιπῶς ἐγκείμενον φαίνεται. Απήλλακται δὲ παντελῶς τῆς ἐπ' ἄμφω διαβολῆς, καὶ τὴν ἐν ἑκατέροις κατηγορίαν διαπέφευγε. Πῶς ν ὁ οὕτως ἀριστοτέχνης Θεὸς, ὁ τὴν ἐν τοῖς ἐλάττοσι προμήθειαν τοσαύ την πεποιημένος, περὶ τὸ πάντων ἂν ἐσφάλη τιμιώτα τον; Καὶ τὸν κατ' εἰκόνα παράγων εἰς μέσον τῶν ἀλόγων 71 αἰσχίονα φαίνεσθαι παρεσκεύασεν, εἴπερ ἐν ἐκείνοις μὲν οὐδὲν, ἐν δὲ τούτῳ τι διέπτεσται; Αλλ' οἶμαι καὶ αὐτοὺς συνερεῖν Ἰουδαίους, ὡς εἰ μή τι τῶν ἀγαθῶν διὰ τῆς περὶ] κατὰ σάρκα περιτομῆς σημαίνοιτο, γέ λωτος ἀξία, τό γε τῆς ἐκείνων ἀμαθίας φαίνεσθαι? κρείττονας, τοὺς ἐν οἷς ὁ Σωτὴρ αὐλίζεται, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐνοικεῖ· φέρε πάλιν τὸν πρέποντα λόγον τοῖς τοῦ νομοθέτου διατάγμασιν ἐφαρμόσαντες,? ἀξιολογωτάτην οὖσαν ἐπιδείξωμεν τὴν ἐν αὐτοῖς κει μένην διάνοιαν. Διατί τοίνυν ὁ διὰ Μωσέως προστάττει νόμος, ἐν ὀγδόῃ τὸ βρέφος ἡμέρᾳ περιτέμνεσθαι, καὶ προσάγεσθαι τῷ Δεσπότῃ Θεῷ, τῆς ἐξ ἔθους θυ σίας ἐπ' αὐτῷ προτετελεσμένης· εἶτα ποῖον ἡμῖν εἰσ είσαι το θεώρημα τὸ διὰ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομῆς ὑποδηλούμενον, ὥρα λοιπὸν ἐκκαλύπτοντας ὡς ἔνι; μάλιστα διειπεῖν· καὶ ὡς ἂν οἴηταί τις ἄριστα τὸν ἐπ' αὐτῇ διεσκέφθαι λόγον. η΄. Νοῦς τοιγαροῦν ὁ ἐν ἡμῖν τὸ πάντων ἐστὶ ὁ τῇ φύσει γονιμώτατον, ἀρετῆς μὲν ἁπάσης ἔχων ἐν αὐτῷ τὰ σπέρματα, καὶ τὰς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν καλλίστων ἐπιθυμίας, καθάπερ ἀπὸ γῆς, ἐξ οἰκείων κινη μάτων ἀεὶ χορηγούμενος· πεποίηται γὰρ οὕτω παρὰ τοῦ κτίσαντος. Επιτρέχειν δὲ αὐτὸν ὥσπερ τι κάν λυμμα, καθάπερ ἐμφύτου ῥίζης ἐξέρπουσα λήθη, ή καὶ πάσης ἐστὶν ἀκαθαρσίας τροφός. Καὶ τὴν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀμείνοσιν ἔφεσιν, ἀχλύος δίκην ἐκτείνει μὲν, ἢ καταβόσκεται· τὴν δὲ, ἐπὶ τῷ χρῆναι τὰ βέλτιστα ὁρᾶν ἐπισκιάζουσαν 4, μνήμην τὸ γεῶδες ἡμῖν ἀντὶ τοῦ πνευματικοῦ πραγματεύεται φρόνημα, οὕτω τε πάσης ἀκαθαρσίας ἀνάπλεω δεικνύει τὸν ἄνθρωπον. Καὶ γοῦν οἷς τοῦτο συνέβη παθεῖν, διὰ προφητικής λέγεται φωνῆς· ο Μνήσθητε, οἱ μακρὰν τοῦ Κυρίου, καὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναβήτω ἐπὶ καρδίαν ὑμῶν. Ἔδει γὰρ, ἔδει καθάπερ ὕδωρ ἐπιχεῖσθαι πυρί, τοῖς ἀπὸ τῆς λήθης κακοῖς τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀνάμνησιν· καὶ διὰ τῶν ἐναντίων βοηθημάτων τὸ λοιποῦν· ἀφανίζεσθαι. Εως ἂν οὖν τοῖς ἀπὸ τῆς λήθης κακοῖς ὁ ἐν ὑμῖν κατακαλύπτηται νοῦς, καὶ τὸ τίκτειν τὰ κάλ λιστα ἡ πεφυκός, ταῖς ἐντεῦθεν ἀμαθίαις ἐπιθολού * άλλ. μυρία. οὖν, η άλλ. διέσπασται.· άλλ. καθ' ἑαυτὴν εὑρεθήσεται, ἐπειδὴ δὲ ἡγοῦμαι προσήκειν. ὁ ἀλλ. ἐστέ. • περιτρέχει. ὰ ἄλλο ἐπισκιάζουσα. • λυποῦν. ' ἄλλο κάλιστα ή μάλιστα.
col. 313–314page 148 of 186
PG 77:313καὶ αὐτὸν δεδόσθαι φησὶ κεφαλὴν τῇ Ἐκκλησίᾳ, γενέσθαι δὲ καὶ ἀπαρχὴν τῶν κεκοιμημένων, καὶ πρωτότοκον τῶν νεκρῶν. Καίτοι ζωὴ, καὶ ζωοποιός ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρός ἐστι Λόγος, ἅτε δὴ καὶ ἐκ ζωῆς ἀναφύς, τοῦ τεχόντος αὐτόν. Εἶτα πῶς γέγονεν πρωτ τότοκος ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀπαρχή τῶν κεκοιμημένων; Ἐπειδὴ γὰρ τὴν τοῦ θανάτου δεκτικὴν ἰδίαν ἐποιήσατο σάρκα, ο χάριτι Θεοῦ, καθά φησιν ὁ πάνσοφος Παῦλος, ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου» τῇ παθεῖν αὐτὸν δυναμένῃ σαρκί, οὐκ ἀποβαλὼν αὐτὸς τὸ εἶναι ζωή. Οὐκοῦν κἂν εἰ λέγοιτο σαρκὶ παθεῖν, οὐ φύσει θεότητος εἰσδέξεται τὸ παθεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἔφην ἀρτίως, ἰδέα σαρκὶ τῇ τοῦ πάθους δεκτικῇ. Καὶ γοῦν ὁ μα κάριος προφήτης Ησαΐας ἐνανθρωπήσαντα Θεὸν τὸν σαρκὶ παθόντα γινώσκων, ἔφη που περὶ αὐτοῦ· Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἄκακος ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν, ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη· τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; Ότι αίρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Καίτοι εἴπερ τις ἦν ἄνθρωπος, καὶ ἰδικῶς νοούμενος υἱός, συνημμένος δὲ Θεῷ, καθά φασιν οἱ τῶν ἀν οσίων δογμάτων εἰσηγηταί, πῶς ἔτι δυσεύρετος ὁ τὴν γενεὰν αὐτοῦ διηγήσασθαι δυνάμενος; Γέγονε γὰρ ἐκ σπέρματος Ἰεσσαὶ καὶ Δαυΐδ. Τήν δέ γε τοῦ Θεοῦ Λόγου γέννησιν, ήτοι τὸν τῆς γεννήσεως τρόπον, τις 6 φάναι δυνάμενος;: Αίρεται γὰρ ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ν τουτέστιν ἡ ὕπαρξις· τέθεικε γὰρ ἀντὶ τῆς ὑπάρξεως τὴν ζωήν. Υψοῦ δὲ διάττει, καὶ ὑπερνήχεται τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀπερινόητος γὰρ, καὶ ἀπρόσβλητος παντελῶς ταῖς ἀνθρώπων διανοίαις ὁ περὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως Λόγος. Προσεποίσω τοῖς εἰρημένοις, καὶ τόδε·. Εἰς Κύριος, μία πίστις, ἐν βάπτισμα, ο καθά φησιν ὁ ἱερώτατος Παῦλος. Ἑνὸς οὖν ὄντος Κυρίου, πίστεώς τε μιᾶς, καὶ ἑνὸς βα πείσματος, τίς ὁ Κύριος, καὶ εἰς τίνα πεπιστεύκαμέν τι καὶ βεβαπτίσμεθα; 'Αλλ᾽ ἴσως πρέπειν ὅτι μάλι στα φαίη τις ἂν, τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ὄντι λόγῳ τήν τα κυριότητα, καὶ τὴν πίστιν τὴν πρὸς ἡμῶν, ἐπ' αὐτῷ δὲ τελεῖσθαι, καὶ τὸ σωτήριον βάπτισμα. Οὕτω γέρ που τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ένετείλατο λέγων Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Ο γε μήν θεσπέ τις Παῦλος τὴν τῆς κυριότητος δόξαν, καὶ τῆς πί στεως τὴν ὁμολογίαν, καὶ τὴν τοῦ ἁγίου βαπτίσμα τις δύναμιν ἐμφανῆ καθίστησι, λέγων·. Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου· Τίς αναβήσεται εἰς τὸν οὐρανόν; τουτέστι Χριστὸν καταγαγεῖν ἢ, Τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον; τουτέστι Χριστὸν ἀναγαγεῖν ἐκ νεκρῶν. ᾿Αλλὰ τί λέγει ἡ Γραφή; Εγγύς σου τὰ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Ὅτι ἐὰν εἴπης· Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ. Γράφει δὲ πάλιν·. Οὐκ οἴδατε, ὅτι ὅσοι ἐβαπτίσθη μεν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ η ιν, ΧΧ,
col. 315–316page 149 of 186
PG 77:315τῆς θείας καὶ ὑπὲρ νοῦν. Πσπερ ἂν οὐχ ἑτέρως ἐν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ὁ χαρακτὴρ ἐμφαίνοιτο, εἰ μὴ τῆς θείας φύσεως αποτελοίμεθα κοινωνοί, τό τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ δεξάμενοι Πνεῦμα, καὶ καθά περ ὁ Παῦλος ἔφη, «Τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμενοι, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Ἐν πράγμασι δὲ δηλονότι, καὶ ἐν δυνά- 7. › μει τῇ κατ' ἐνέργειαν ἀρετῆς ὁ μετασχηματισμός ἐν ἡμῖν γίνεται, καὶ ἡ μετάπλασις ἐν ἁγιασμό, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀναφέροντι τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, καὶ πᾶσαν μὲν τῆς ἡμετέρας διανοίας μαλακίαν ἐκπέμποντι, μεταχαλκεύοντι δὲ ὥσπερ εἰς ἀσφαλὲς ἤδη καὶ ἄμαχον φρόνημα. Οἶμαι γὰρ ἔγωγε, ταύτης δὴ μά λιστα τῆς αἰτίας ἕνεκα, τὸν τοῦ νόμου δοτήρα Θεόν, οὐχ ἁπλῶς ἁγιάσαι πᾶν πρωτότοκον εἰπεῖν, προσ Θεἶναι δὲ, ὅτι προσήκοι τὰ ἀρσενικά. Τοῦ γὰρ δὴ χάριν ἀνἱερόν τέ ἐστι, καὶ οὐχ ἁγιάζεται τὸ θῆλυ, κἂν ὑπάρχῃ πρωτότοκον, ἀλλ' εἰ μή πω υ φάναι δου κεῖ πάλιν ἐρῶ, καιροῦ πρὸς τοῦτο καλοῦντος καὶ χρείας. Μόριον ὥσπερ τι τῆς νοουμένης μορφῆς ἐν τῇ Οείπ τε καὶ ἀκαταλήπτων φύσει τὸ ἀνδρῶδες ἐφ᾽ ἅπασι και νεανικὸν θεωρήσομεν, τὸν τῆς διανοίας ἐπερείδοντες ὀφθαλμόν. Τοιαύτη γάρ πως ἡ τῆς θεότητος φύσις, εἴκουσα μὲν τῶν ὄντων οὐδενὶ, νικῶσα δὲ μᾶλλον, καὶ κατὰ πάντα ἀνδριζομένη του κεκλημένου προς γένεσιν, ἐῤῥωμενεστάτη δὲ σφόδρα, καὶ ὡς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, πρὸς τὴν τῶν ἰδίων ἔργων κατ όρθωσιν. Σύμμορφος οὖν ἄρα Χριστῷ νοοῖτο ἂν εἰ 135 κότως ὁ ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς οἱονεί τις ἀρσενό φρων καὶ νεανικός· οὐ τοιοῦτός γε μήν, ὁ θήλειαν ἔχων, ἵν' οὕτως είπω, τὴν φρένα, μαλθακήν τε καὶ εὐκαταγώνιστον. Δειλὸν γὰρ καὶ ἀδρανές, καὶ πρὸς μάχην καὶ εὐτολμίαν ἀπειρηκὸς τὸ θηλειῶν ἐστι γέ νης. Εικόνα δέ σοι τοῦ πράγματος παραθήσω πάλιν ἀπὸ τῆς Μωσέως συγγραφῆς. Ἔφη τοίνυν ὅτι τῶν Αἰγυπτίων ὁ τύραννος, εἰς τύπον τοῦ διαβόλου κείμενος παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, κατὰ τῆς τῶν Ἑβραίων ὠδῖνος ὁπλίζετο, καὶ τοῖς ἔτι κατά νηδύος μαχόμενος, ἀναιρεῖσθαι παραχρῆμα διετύπου τα γεννώμε- " να, καὶ φωτὸς ἄρτι πρὸς πεῖραν ἐρχόμενα*. Τὸ δὲ τῆς ὠμότητος σύνθημα μετὰ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἐγράφετο τέχνης. Ζωογονείσθαι μὲν γὰρ τὸ θῆλυ, τό γε μὴν ἄρσεν ὕδασι καὶ τέλμασιν εναποπνίγεσθαι δεῖν ὁ μιαιφόνος ἐνομοθέτει. Ποῖ οὖν ἄρα καὶ τοῦτο ἡμῖν κατασημαίνει τὸ θεώρημα; Τί δὲ τοῖς εὐμα Θεστέροις παρέσται νοεῖν 'Ηδέα γὰρ τῷ διαβόλῳ τὰ μαλθακά τε καὶ ἄνανδρα καὶ ἐκτεθηλυμένα φρο νήματα· διὸ καὶ εἰς αὔξιν τ ἰέναι τὸ θῆλυ παραχω μεῖ, πλεονεκτηθήσεσθαί ποτε παρ' αὐτῶν οὐ προς δοκήσας ὁ πονηρός. Πολεμιώτατον δὲ καὶ πρὸς τὸ νικᾶσθαι σκληρόνουν ἡγεῖται τὸν ἄρσενα· δν καὶ τοῖς τῆς ἀληθείας ἐντρεφόμενον λόγοις, εἰ πρὸς μέ τρον ἡλικία, ἀναδράμοι τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον, αὐξήσει, κατὰ τὸν Παῦλον, ἔσεσθαι ν «ἀλλ. εἰ μή τῳ.· ἴσως, ἀκατακαλύπτῳ, καὶ ἐρχόμενος. ε άλλη αύξησιν.
col. 317–318page 150 of 186
PG 77:317ἅγιον.» Οὐκοῦν ἐκ Θεοῦ καὶ Θεὸς τὸ Πνεῦμά ἐστι, ".. καὶ οὐκ ἀλλότριον τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς τε καὶ ἐν αὐτῇ καὶ ἴδιον αὐτῆς. Αὕτη μὲν οὖν τῶν ἁγίων Πατέρων ἡ εὐθυτενής καὶ ἀπλανεστάτη πίστις, ἤτοι τῆς πίστεως ἡ ὁμοι λογία. Ἀλλ᾿ ὡς ὁ Παῦλός φησιν, «Ο Θεὸς τοῦ αἰῶν νος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμὸν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δόξης Χριστοῦ. Ὁ Ἀφέντες γοῦν τὸ εὐθὺ τῆς ἁλη θείας ἰέναι τινές, άττουσι κατὰ πετρῶν, «μὴ νοοῦντες μήτε 2 λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται.» Περιιστάντες γὰρ τὴν τῆς υἱότητος δόξαν εἰς μόνον τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντα Λόγον, ὡς Υἱὸν ἕτερον τὸν ἐκ σπέρματος Δαυΐδ, καὶ Ἰεσσαὶ συνῆφθαί φασιν, αὐτῷ, καὶ μετέχειν υἱότητος, καὶ τιμῆς θεοπρεπούς, καὶ τῆς ἐνοικήσεως αὐτοῦ τοῦ Λόγου, καὶ πάντα μᾶλλον ἐσχηκέναι παρ' αὐτοῦ, ἴδιον δὲ παντελῶς οὐδέν. Περὶ τῶν τοιούτων, ὥς γε οἶμαι, γεγράφασι τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί. «Παρεισέδυσαν γάρ τινες ἄνθρωποι, οἱ καὶ πάλαι προγεγραμμένοι εἰς τοῦτο τὸ κρῖμα, ἀσεβεῖς, τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν μετατιθέντες εἰς ἀσέλγειαν, καὶ τὸν μόνον Δεσπότην καὶ Κύριονἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνούμενοι·, Ἰησοῦς δὲ Χρι στὸς ὀνομάζοιτο ἂν εἰκότως ἐν ἀνθρώπου μορφή πεφηνὼς ὁ Λόγος. Ἐπεὶ φραζέτωσαν ἑρομένοις οἱ δι' ἐναντίας, οἱ τὰ Νεστορίου τε καὶ Θεοδώρου φρονεῖν καὶ λαλεῖν ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀσυνεσίας οὐ παραιτούμενοι· Ἐκβάλλετε τοῦ εἶναι Θεὸν, καὶ Υἱὸν ἀληθινὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, τὸ καθεῖν αὐτῷ προσνέμοντες μόνῳ ', καὶ ἀποσοβοῦντες αὐτὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἵνα μὴ Θεὸς λέγοιτο πα θητός. Ταῦτα γὰρ τῆς ἐκείνων ἐθελακριβείας τὰ εύ ρήματα, καὶ ἡ τῶν ἐννοιῶν χυδαιότης. Οὐκοῦν μή ονομαζέσθω Χριστὸς, ἰδικῶς, καὶ κατὰ μόνας ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος. Ωσπερ γάρ ἐστιν ἀπεοικὸς αὐτ τῷ τὸ παθεῖν, ὅταν ἔξω νοοῖτο σαρκὸς, οὕτω καὶ ἡ χρίσις ἀνάρμοστόν τι χρῆμα καὶ ἀλλότριον αὐτοῦ. Ἰησοῦν γὰρ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ Έχρισεν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ·· αὐτοτελὴς δὲ πάντως ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, καὶ οὐκ ἂν ἐδεήθη χρίσεως τῆς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀρνήσασθε τὴν οἰκονομίαν· ἀπο στήσατε τὸν Μονογενῆ τῆς εἰς τὸν κόσμον ἀγάπης. μὴ ὀνομαζέσθω Χριστὸς παρ' ὑμῶν. Η οὐ σμικρὸν αὐτῷ τὸ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς γενέσθαι μέτροις; Οὐκοῦν ἐπειδήπερ, καὶ τοῦτό ἐστιν ἀπεοικὸς αὐτῷ, ὁμολογείτω μηδεὶς ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος· ἵνα καὶ αὐτοῖς είπη Χριστός· ο Πλανᾶσθε, μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν, ὡς τῆς ἀλη θείας ἐχθρούς, τοὺς ὧδε φρονεῖν ᾑρημένους ἡγούμεναι, φεύγωμεν αὐτῶν τὰς ὀλεθρίους καινοφωνίας κα καὶ ἐπώμεθα μᾶλλον ταῖς δόξαις τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ τῇ παραδόσει τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ εὐαγγε ι μόνον, η κενοφωνίας.
col. 319–320page 151 of 186
Epistola LVIEpistola LVII
PG 77:319λιστῶν. Αὐτὸς γὰρ ἦν ἐν αὐτοῖς ὁ λαλῶν ὁ ἐνανθρωπήσας Λόγος· δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ, τῷ Θεῷ καὶ Πα τρί, τιμή, δόξα, κράτος σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Περὶ τοῦ δεῖν παρορᾷν τι τῆς ἀκριβείας μείζονος ἕνεκα κατορθώματος. Τὸ μὲν εὔτονον εἰς εὐλάβειαν τῆς σῆς θεοσεβείας οὐ νῦν ἔγνων, ἀλλ᾽ ᾔδειν ἐκ πάλαι, καὶ ἐπαινῶ γε σφόδρα, μετὰ τοιαύτης ἀκριβείας θέλουσαν ζήν. Αλλ' αἱ οἰκονομίαι τῶν πραγμάτων ἔσθ' ὅτε παραβιάζονται βραχὺ τοῦ δέοντος ἔξω φέρεσθαί τινας· ἵνα τι μεζ ζον κερδάνωσιν. Ὥσπερ γὰρ οἱ τὴν θάλασσαν ναυ τιλλόμενοι, χειμῶνος ἐπικειμένου καὶ κινδυνευούσης τῆς νεώς, ἀλύοντες ἀποφορτίζονταί τινα ὑπὲρ τοῦ σῶσαι τὰ λοιπά· οὕτως καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς πράγμασιν, ὅταν μὴ ἐξῇ τὸ λίαν ἀκριβὲς ἀποσώζειν, παρορῶμέν τίνα, ἵνα μὴ τοῦ παντὸς πάθωμεν ζημίαν. Καὶ ταῦτα γράφω μαθών, ὅτι ἡ σὴ θεοσέβεια λελύπηται εἰς ὁσιώτατον καὶ θεοσεβέστατον ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ συλ λειτουργὸν ἐπίσκοπον Πρόκλον· ὡς λαβόντα πρὸς κοι νωνίαν τὸν τῆς Αἰλιέων ἐπίσκοπον· ὃν οἱ μὲν τῆς Εκκλησίας θεσμοὶ τῆς Παλαιστίνης ἡγούμενον οὐκ ἴσασιν. Ἐγείρει δὲ πρὸς ἀχάλινον τοῦ πράγματος επιθυμίαν φιλοδοξία διάκενος πικρὸν ἔχουσα τὸ τέλος. Μὴ ἀποφευγέτω τοίνυν ἡ σὴ θεοσέβεια τὴν πρὸς τὸν ὁσιώτατον, καὶ θεοφιλέστατον ἐπίσκοπον Πρόκλον κοινωνίαν· μία γὰρ γέγονεν ἡ φροντὶς ἐμοί τε καὶ τῇ ὀσιότητι αὐτοῦ· καὶ ὁ τῆς οἰκονομίας τρόπος, ὃς οὐδενὶ τῶν συνετῶν ἀπήρεσεν. Ἔμαθον παρὰ τοῦ ἀγαπητοῦ μονάζοντος Παύλου, ὅτι παραιτεῖται ἡ σὴ θεοσέβεια μέχρι σήμερον τὴν πρὸς τὸν εὐσεβέστατον Ιωάννην κοινωνίαν, διὰ τὸ τινας ἐν τῇ Ἀντιοχένῃ Ἐκκλησίᾳ ἡ φρονοῦντας ἔτι τὰ τοῦ Νεστορίου, ἢ πεφρονηκότας μὲν, ἀποσχομένους δὲ ἴσως εἶναι. Δοκιμασάτω τοίνυν τὸ σὸν ἐπιεικὲς, πότερόν ποτε οἱ λεγόμενοι συνάγεσθαι, γυμνώς καὶ ἀναισχύντως τὰ τοῦ Νεστορίου καὶ φρονοῦσι καὶ λαλοῦσιν ἑτέροις, ή κεκαυτηριασμένην μὲν ἐσχήκασί ποτε τὴν συνείδησιν, συνάγονται δὲ νῦν μεταμεληθέντες ἐφ᾽ οἷς συνηρπάγησαν, αἰσχυνόμενοι δὲ ἴσως ὁμολογεῖν τὸ πταῖσμα. Συμβαίνει γάρ τινα τοιαῦταπερὶ τοὺς ἀπατηθέντας γίνεσθαι. Κἂν εἴδης συντρέχοντας νῦν τῇ ὀρθῇ πίστει, ἀμνησικάκει περὶ τῶν
col. 321–322page 152 of 186
PG 77:321Πατρός, φημὶ δὴ τοῦ Σατανᾶ· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πιστεύσο μέν σοι. ν Ο δὲ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς σειόμενον ἤδη καὶ πίπτοντα βλέπων τὸν πάλαι καθ᾿ ἡμῶν τυραννήσαντα θάνατον (ἔμελλε γὰρ ἀναιρεῖσθαι παν τελῶς τῷ θανάτῳ τῆς ἁγίας σαρκὸς), τοὺς τῶν Ἰου δαίων ὀνειδισμοὺς παρ᾽ οὐδὲν ἐποιεῖτο. Σκοπὸς γὰρ ἦν ὁ αὐτῷ, καὶ ζῶντας καὶ νεκροὺς ἀπαλλάξαι τῆς ἁμαρτίας, καὶ καινοτομῆσαι πάλιν τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν εἰς ἀφθαρσίαν 1 ἀναδρομὴν, ὃ δὴ καὶ γέγονεν. Ἐσκύλευσε γὰρ τὸν ᾄδην θεοπρεπεῖ καὶ ἀγαθῷ προστάγματι τοῖς ἐκεῖ λέγων· Ἐξέλθετε, καὶ ἀνακαλύφθητε·, καὶ τριήμερον ἀναστήσας τὸν ίδιον απαρχὴ γὰρ τῶν κεκοιμημένων, καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν ὁ Χριστὸς, ἀνελήφθη πρὸς τὸν Πα τέρα, παράκλητος ὑπὲρ ἡμῶν. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησι, Οὐκ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν· πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα καὶ καθ᾽ ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας.» Καὶ πάλιν Ἐν ᾧ γὰρ πέπονθεν αὐτὸς πειρασθείς, δύναται τοῖς πειραζομένοις βοηθῆσαι. Οτι δὲ καὶ ἥξει, κατὰ τὰς Γραφὰς, ἑκάστῳ τε ἀποδώσει κατὰ τὸ ἔρω γον αὐτοῦ, τὸ θεῖον ἅπασι βῆμα προθεὶς, οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Ἐπὶ τούτοις ἅπασι λαμπράν οὕτως εἰκό τως ἐπιτελοῦμεν τὴν ἑορτήν, οὐχ ἑαυτοῖς ἔτι ζῶντες κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν, ἀλλὰ τῷ πάντας ἀγοράσαντι Χριστῷ. Φέρε δή οὖν ὑποτάξωμεν αὐτῷ τὴν αὐχένα, καὶ πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἀνδριζώμεθα, τὴν τοῦ σώματος τηροῦντες ἀγνείαν, τὸν ἐν ψυχῇ μολυσμὸν παραιτούμενοι· τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἐχόμενοι· τῶν πτωχῶν μνημονεύοντες, καὶ τῶν δε σμίων, ὡς συνδεδεμένοι· τῶν κακουχουμένων, ὡς καὶ αὐτοὶ ὄντες ἐν σώματι. Τότε γὰρ, τότε καὶ κα θαροὶ καθαρῶς τὴν πάναγνον ταύτην νηστείαν ἐπι τελέσομεν, ἀρχόμενοι τῆς μὲν ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, ἀπὸ ἐννεακαιδεκάτης τοῦ Μεχὶρ μηνός, τῆς δὲ ἑβδο μάδος τοῦ σωτηριώδους Πάσχα ἀπὸ τετράδος καὶ εἰκάδος τοῦ Φαμενών μηνός, περιλύοντες μὲν τὰς νη στείας τῇ ἐννάτῃ καὶ εἰκάδι τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἑσπέρᾳ βαθείᾳ, κατὰ τὴν εὐαγγελικήν παράδοσιν, ἑορτάζοντες δὲ τῇ ἑξῆς ἐπιφωσκούσῃ Κυριακῇ τῇ τρια κάδι τοῦ αὐτοῦ μηνός Φαμενών, συνάπτοντες ἑξῆς καὶ τὰς ἑπτὰ ἑβδομάδας τῆς ἁγίας Πεντηκοστής, κατὰ τὴν τοῦ θείου νόμου διάταξιν. Οὕτω γὰρ, ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγαθοῖς ἔργοις τελειούμενοι, κληρονομήσομεν βασιλείαν οὐρανῶν ἐν Χριστῷ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΙΑ'. σ'. Δεῦτε δή, δεῦτε πάλιν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ,» καὶ διὰ τῆς πανάγνου νηστείας, ο δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν αὐτῷ,» καὶ διὰ τῆς εἰς ἅπαν ὑποταγῆς τὸν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς βασι λέα τιμήσωμεν, τὸ γεγραμμένον εἰδότες· Ἀγαθὸν καλη ὧν Γάλλο ἀκαθαρσίαν.
col. 323–324page 153 of 186
CYRILLI AD ARIstolaum tribunum ET NOTARIUM; SCRIPTA ROGANTE BERoniciano Monente Cyrillo, imperator Theodosius Aristolaum miserat, qui, Ecclesias orientales peragrans, ipsumque Joannem conveniens, cunctos ad statutas olim pacis conditiones adigeret. Hunc Cyrillus monet qua ratione episcopi dogmata Nestorii singillatim damnare, synodumque Ephesinam legitimam agnoscere debeant, ut omnis removeatur suspicio. Dominus meus religiosissimus episcopus Beroni- inhumanatum et incarnatum, non in duos filios in cianus scripsit ad me quod pium decretum Deo ami corum principum tuæ admirabilitati sit traditum, per quod præcipitur ut universi religiosissimi epi scopi Orientis anathematizarent impium Nestorium, et omnes ejus contra Christum blasphemias dicere Simonianam seu Nestorianam hæresim. Hoc est, ut arbitror, et aliud nihil. Significavit autem quia pa rati sint universi æstimationes vel opiniones suas a tali suspicione liberare, eo quod sint omnibus modis liberi ab illius blasphemiis. Ego, pacem quæ per Christum præstita est Ecclesiis firmare volens, oro quidem ut cuncti hanc habeant intentionem, et a Nestorii vocum novitatibus sint mundi. Quia vero dicunt quod nihil amplius expetere debeamus super ea quæ imperiales et piæ litteræ continent, et hoc petunt a tua virtute, dignare, omnium juvando opi nionem, præparare illos anathematizare Nestorium et polluta ejus dogmata, eumque habere dejectum, credentes unum esse Dominum nostrum Jesum Chri stum Filium Dei, utique unigenitum ejus Verbum cidendum, sed eumdem ex Deo ineffabiliter genitum ante omne tempus, et in ultimis sæculi temporibus eumdem secundum carnem ex muliere, ita ut et una ejus persona sit. Sic enim Dei genitricem intelli gimus sanctam Virginem,eo quod sit idem Deus simul atque homo, quippe qui inconvertibiliter et incon fuse incarnatus et inhumanatus est unigenitus, esse vero eum passibilem quidem humanitatis natura, pati vero eum impossibile natura divinitatis, pati eum propria carne secundum Scripturas. His nam que conjunctis anathemati adversus Nestorium omnis de cætero, ut tamen arbitror, vacabit incusatio, et munda erit conscientia hominum, ut nec hi qui per civitates sunt populi confligant ulterius contra se, vel omnino scandalizans aliquid in magi stris, confitentes quod cuncti teneamus in nobis rectam et inaccusabilem fidem. Ilæc enim scripsi domino meo episcopo Beroniciano. Arbitror vero quod ad idem respiciat virtus imperalium decreto rum, et nihil his quæ præcepta sunt adjecerimus. Queritur, inter Orientales nonnullos nonnisi verbo tenus tantum Nestorium anathematizare, Audent vero rursus ea et sapere et loqui quæ ejus sunt.» Nestorii doctrinam compendiose exponit. Piarum sanctionum quæ nuper ad admirabilitatem rum, quos et contingat magnificari contra hostes tuam sunt transmissæ virtutem addidicerunt omnes tam qui sunt in magna Alexandria zelotæ quam qui per universam quoque Ægyptum episcoporum religio sissimi, et rursus orationes pro donis obtulimus in tentissimas Deo de victoria et permansione amico rum Christi et religiosissimorum principum nostro Ex Synodico advers. tragœdiam Irenæi, cap. 194. Mansi, V, 969. Beroniciano ep. Tyri, in provincia Phoenicia. Difficile est definire tempus quo ille ad episcopatum vocatus est istius civitatis. Lupus arbitratur succes sisse Irenæo, hunc vero Cyro, quem miratur nullibi nominari in gestis synodi Ephesinæ. Et tamen in mandato quod Orientales Ephesi constituti dederunt legatis suis Constantinopolim proficiscentibus, Ma carius episcopus Laodicensis dicitur facere sermo nem pro Cyro episcopo Tyriorum metropolis. Et Synodici cap. 13 et 27 inter reliquos episcopos orientales subscribit Cyrus episcopus Tyri. Huic igitur defuncto ait Lupus successisse Irenæum, et quidem anno 432, post terminatam synodum Ephe sinam; quod recte colligere se putat ex epistola 42 Synodici, quam credidit ab Irenæo scriptam ad Candidianum; cum contra scripta sit a Theodo et corroborari adversus omnem resistentium manum, ut simus omnes in pace atque lætitia. Est vero id et tuæ admirabilitatis studio dignum. Oportuit enim ut tibi, qui talis es, et qui multum intendis quod pium est, et habes fervidum zelum, dico autem pro pietate et immaculata fide, committeretur et hoc. reto, missa ab Irenæo. Verum cum exsilium Irenæi, quo una cum Photio relegatus est in Petras, videa tur contigisse anno 436, quia sanctio imperialis missa est ad Isidorum, non absurda conjectura erit si quis Beronicianum Cyro successisse suspicetur, Beroniciano Irenæum. Nam Beronicianum Irenæo non potuisse succedere hinc manifeste colligitur, quod Irenæus episcopatu Tyrio pulsus est anno 448 rescripto Theodosii imperat., quod editum est in tomo Conciliorum (Mansi V) et dejectus in præda toria synodo Ephesina, ut Evagrius_scholasticus tradit lib. I, cap. 10. Ei successisse Photium do cent Acta synodi Berytensis habitæ Kalendis Septem bris P. C. Zenonis et Postbumiani, relecta in actione decima concilii Chalcedonensis. BALUZ. (31 Ex eodem Synodico, cap. 209. Mansi, V,
col. 325–326page 154 of 186
nitum Dei Verbum inhumanatum et incarnatum; ut sit idem ipse Deus simul et homo; ut ex Deo quidem Patre genito Deo unico, ex sancta vero Virgine eodem secundum carnem. Non igitur pa tiatur admirabilitas tua eos qui alia sapiunt et ne quidquam garriunt illic. Unus est enim, sicut dixi, Jesus Christus Dominus, et ejus una persona inhu manati, ejus qui natura et vere est filius. Eumdem vero dicimus impassibilem quidem esse secundum divinitatem, pati vero propria carne secundum Scripturas. Cujus enim proprium est corpus, illius esse dicuntur et quæ carni ejus contigerunt pas siones. Impassibilis ergo secundum divinitatem subsistens, in propria carne pertulit propter nos et pro nobis. Sic et universa dicuntur, ut vivificante Deo unitam sibi carnem et propriam ejus, et nos in ipso et morte et corruptione potiores efficiamur. Si vero et anathematizant quidem voce et lingua, et sapiunt altera, videant impendens sibi a Deo peri culum, et prolatum terminum ab universali concilio quod in Epheso congregatum est. Definivit enim ut qui ea quæ sunt Nestorii loquuntur aut sapiunt, sive episcopi fuerint, sive clerici, a sacerdotio re pellantur; ne dicant quod eam quæ in Epheso con gregata est synodum nesciant; ut non eos abnege mus et nos, tanquam nescientes episcopos esse. Et orabam quidem ut omnes per Orientem religio- rentiam filios, sed in unum Christum, id est, unige sissimi episcopi nec suspecti a principio ullatenus fierent de malo sensu Nestorii, sed sinceram et om ni inquinamento liberam opinionem et ipsum cor habuissent. Sic enim verbum veritatis recte tra ctantes 33, curam decentem probatissimi induissent. Sed, ut addisco, linguam quidem nonnulli, et quod attinet usque ad sermonem, anathematizant vesa niam Nestorii, audent vero rursus ea et sapere et loqui quæ ejus sunt. Et incredibile quidem est si sint quidam tales ullatenus eorum qui sortiti sunt sacerdotium. Quia vero multa est consusurratio, et non despiciendæ, imo et omni reverentia dignæ sunt personæ hæc testantium, dignetur tua virtus se metipsam Deo commendandam cura attentiori in tendere, ut præcipue qui in suspicione sunt hujus modi mali, anathematizent contaminatum Nestorium propter multas blasphemias ejus. Non enim id tan tum dixit quịa sancta Virgo non esset Dei genitrix, sed et alia super hæc adjiciebat mendacii patrocinia contra rectam et apostolicam traditionem. Duos enim nominabat Christos filios, unum quidem se motim ex Deo Patre Verbum, alterum vero præter eum semotim; illum ex semine David, et quem divi nitatis organum nominabat, et dividens ubique, et quasi oblitus beati Pauli dicentis: Unus Dominus, una fides, unum baptisma ". › Non enim in Deum et hominem baptizati sumus, ut in duos per diffe Epistola Cyrilli ad Joannem Antiochenum, per quam causatur quod Orientales anathematizassent quidem Nestorium, sed eadem quæ et ille illi prædicarent. Format autem et quomodo de cætero anathematismus expeti debeat. etsi esse videtur onerosum, et hos qui nescio quo modo ea quæ Nestorii loqui audent clare dicere Non præsumpsi. Volo namque in talibus ad creden dum tardus exsistere pro magnitudine mali. Tua au tein sanctitas, si tamen omnino sunt aliqui tales, dignetur eos monere atque confundere, et sistat sa pientes vocum novitates Nestorii et loquentes. Nam quomodo anathematizant eas, vel quomodo pacem permanere desiderant, repugnantes ei, eamque ever tentes ut iniquam? Sufficiebat quidem in suspectis anathematizare tantum impium Nestorium et do gmata ejus, seu contra Christum blasphemias. Quo niam vero (veri) simile est quod deludant quidam ` hanc rem, dicantque: Ob hoc ejectus est solum quod Dei genitricem minime fateretur, et aliud nihil, ideo arbitror esse dicendum quoniam non hæc sola de jectionis fuit causa dictio, sed etiam plurimæ contra dogmata veritatis elevantes aculeum. Oportet igitur Pacem quidem desiderare summum bonum est thematizant. Dicitur namque, et hoc pro veritate, atque præcipuum. Et oportere dico ut qui sapere Christo placita volunt, contineant circa hoc stu dium suum, non remisse, sed fortiter. Verum tamen non ob hanc causam despici oportet pietatis in Christo virtutem. Possimus quidem et aliter dili gere pacem, et bona quæ ex ipsa sunt obstupescere nimis, deducere vero ad medium non ea quibus canque roboratur et inconcussibilis fit, sed potius illa quæcunque eam revolvunt et evertunt, et circa eam quæ composita est permanere non sinant. Hæc scribo contristatus valde. Dicuntur enim quidam illic religiosissimorum episcoporum impium quidem Ne storium anathematizare et dementissima dogmata ejus, tentare vero rursus quasi ex permutatione ea quæ ejus sunt sapere et loqui, et dissolvere conscien tiam fratrum pro quibus Christus est mortuus. Miror autem quomodo, dum sint sapientes, lateat eos quia, si quæ ejiciunt dogmata sapiunt, semetipsos ana 33 II Timoth. 11, 15. 86 Ephes. iv, 4. Ex Synodico Cassin., cap. 195. Mansi V, 070.
col. 327–328page 155 of 186
Epistola LVIIIEpistola LIXEpistola LXEpistola LXIEpistola LXIIEpistola LXIIIEpistola LXIV
PG 77:327Ἐγὼ μὲν ἀπομάξασθαι τὴν κηλίδα των Νεστορίου καινοφωνιῶν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις θεοσεβεστάτοις ἐπι σκόποις ὑπενόουν τὸν εὐλαβέστατον Θεοδώρητον. Διεκείμην γὰρ ὅτι γεγραφώς ἅπαξ, καὶ τὴν εἰρήνην κατασπαζόμενος, ἀντικομισάμενος δὲ καὶ τὰς παρ' ἐμοῦ προσρήσεις, τὸ δοκοῦν ἐμποδὼν ἑστάναι τῇ συμ βάσει πεποίηται καὶ αὐτὸς ἐκ μέσου. 'Αλλ' ὡς μετα δέδωκέ μοι ὁ εὐλαβέστατος πρεσβύτερος Δανιήλ, εἰς δεῦρο συντείνεται, μὴ ἐξιστάμενος τῶν ἐν ἀρχαῖς, ἔχεται δὲ τῶν ἐκείνου δυσφημιῶν, καὶ δῆλός ἐστιν, εἰ μήτε ἀνεθεμάτισε, μήτε μὴν ἠνέσχετο υπογράψαι τῇ καθαιρέσει αὐτοῦ. Καί μοι δότω παρρησίαν ἡ σὴ ὁσιότης ἐξ ἀγάπης λέγοντι· Διὰ ποίαν αἰτίαν οὕτω τραχηλιῶσί τινες, ὡς μὴ ἔπεσθαι τῷ ἀξιαγάστῳ σκοπῷ τῆς σῆς θεοσεβείας, μηδὲ ἐν τοῖς οἰκουμενι κοῖς· ἀλλ᾽ οἷον ἀτιμαγέλαι τινὲς, τὸ αὐτοῖς καὶ με νοις δοκοῦν κρατύνουσι; καὶ εἴπερ ἐστὶν, ἅπερ ἔμα θον, ἀληθῆ, ὀφείλει τῶν τῆς σῆς θεοσεβείας κέντρων πεῖραν λαβεῖν ὁ μνημονευθεὶς θεοσεβέστατος ἀνθρ. πάντα σαφῶς πρυτανεύων Θεός, κ. τ. λ.,
col. 329–330page 156 of 186
quiat: Sustinuimus qui simul contristaretur, et non tes aspexi. Quoniam vero mihi multi orthodoxo fuit; et consolantem, et non invend *.» Et hi qui dem qui dogmatibus religionis sive Dei culturæ ob sistunt, contra stimulos calcitrant, et suis ipsorum nocent animabus, offendentes in Christum, et con tra eum calumniis se oblectantes. Alienum vero est ab anima sacerdotis, et quæ populis præsidere sortita est, lingua quidem anathematizare polluta et contaminantia Nestorii dogmata, refertam vero eis habere-mentem et evertere animas fratrum pro quibus Christus est mortuus. Scripsi ergo et do mino meo admirandissimo tribuno et notario Ari stolao, quæ utique scriptura est religiositas vestra. Scripsi vero et aliis quibusdam. Cognoscens vero et hoc a reverentissimo presbytero et archiman driga Adamantio, cujus et mores et conversationem et disciplinam cum intellectu et rectitudine circa fidem miratus sum, et quasi omnes in uno præsen rum et religiosissimorum episcoporum scripserunt opposita sibi seu populis qui sub eorum manu sunt ab insensatis Nestorianis, colligens ea, librum bre vem scripsi de incarnatione Unigeniti, ut in tribus capitulis redigens omnem de fide sermonem. Et primum quidem est, quod sancta Virgo sit Dei ge nitrix. Secundum, quia unus est Christus, et non duo. Tertium vero, quia manens impassibilis Dei Sermo, pertulit propria carne pro nobis. Igitur re ligiositas vestra præparet eum ab orthodoxis legi. Placebit enim, sicut arbitror, omnem fere illorum solutam habens excusationem. Pro me vero facere orationes ne pigeat vos. Multa enim undique se ef fundens negotiorum coarctatio instar fluctuum con flictum habet intolerabilem. Credo autem et per orationes religiositatis vestræ crit iterum tranquilli tas et pax. Ejusdem Ego quidem semper tuæ religiositati scribere non omisi, et litteras ab ea directas accipere. Quæ vero mota sunt inter hæc, taciturnitatis causa sunt facta mihi et tibi; quæ et det Deus radicitos cadere xque e medio fieri. Volunt quidam spinas, quæ inter erigunt sepem et disruptionem, qua nostri affectus ad invicem convenire non valeant. Pertur baverunt enim me omnino qui circa reverentissi mum archimandritam Maximum, scribentes quæ dam quæ ad summam blasphemiam pertinent, et dicentes quod illa ad eos a tua religiositate sint argumenti. dicta. Oportet vero nos ut sicut ad corda scientem super omnia Deum sic pure accedamus, et non ut lingua quidem confiteamur contradictionem pollu torum dogmatum Nestorii, in anima vero aliud habeamus. Et hæc scribo, his quidem quæ dicta sunt non valde credens, sed opinionem tuæ reli giositatis præmunire volens. Valde vero sum dele ctatus inspiciens ea quæ a tua religiositate sunt scripta et per dominum meum desideratissimum filium vestrum Thomam. EPISTOLA LXVI (ol. L). JOANNIS ANTIOCHENI ET SYNODI AD CYRILLUM. De non damnando Theodoro Mopsuesteno. Deo amabilissimo et sanctissimo episcopo Cy rillo Joannes Antiochiæ, et cum eo Deo amabiles episcopi convenientes ex unaquaque provincia quæ in Oriente est Dei gratia, in civitatem amabilem Christo Antiochiam propter litteras sanctissimi epi scopi Procli. Deest initium. Nunc autem iidem ipsi velut ex somno exsurgen tes, perrexerunt ad regiam civitatem, et eam per turbantes, ecclesiasticam pacem, quantum in ipsis est, turbaverunt. Sanctissimo enim episcopo Pro Psal. LXVIII, clo tomum recte revera, et pie habentem, quem ad Armenios scripsit, nobis destinante, et nostrum quæ rente consensum, omnia facta sunt a nobis, et in nullo minus fecimus. Erat autem et hoc in præsenti tempore supervacuum, propterea quod jam Dei gra tia omnes ubique unum et eumdem custodiunt pium intellectum. Solent enim aliquoties res quæ quasi necessariæ videntur, nisi opportune fiant, augmen tum perturbationis 193 accipere. Aliud etiam ma lum in ista festinatione manibus extensis (1)..... et alter tomus excerpta quædam habens Theodori, qui fuit Mopsuestiæ episcopus, et in ea quæ ille in di Idem hiatus occurrit apud Facundum Hermianensem, qui hanc epistolam inseruit lib. vät, cap. 4, Pro defensione trium capitul.
col. 331–332page 157 of 186
Epistola LXVEpistola LXVIEpistola LXVII
PG 77:331Οὐκ ἠρέμησεν ὁ δράκων, ὁ ἀποστάτης, τὸ παγ χάλεπον ἀληθῶς, καὶ θεομάχον θηρίον· οὔτε μὴν κατέληξε πώποτε τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυστροπίας,
col. 333–334page 158 of 186
PG 77:333Ο λῖται μὲν γὰρ, τοῖς διὰ Μωσέως ἐπαυχοῦντες νόμοις, τῷ τῶν ὅλων προσεκύνουν Θεῷ· Μωαβίται γε μήν, ήγουν Ἰδουμαῖοι τοῦτο γὰρ ἐκάτερον), ταῖς τῶν δαιμονίων ἀπάταις κατεσχημένοι, λίθους καὶ ξύλα δια τορνεύσαντες, τοὺς οὐδὲν εἰδότας επεγράφοντο θεούς. *Ην οὖν ἄρα τὰ γένη προτάλληλα, καὶ λατρείαις καὶ τρόποις καὶ τόποις διηρημένα. Εἶτα διαπαῖσαι κ συμβάν τοὺς ἐξ Ισραήλ, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸν νόμον παροινίας λυπήσαι Θεὸν, ἐγήγερται κατὰ τῆς Ιε ρουσαλὴμ ἀνὴρ δυσσεβὴς καὶ παράνομος, ὁ τῶν Βα βυλωνίων τύραννος. Καὶ δὴ καὶ σύμπαν τὸ ὑπὸ χεῖ ρα γένος ἐν ὅπλοις εἶναι διεκελεύετο· καὶ ὡς αὐτίκα δὴ μάλα περιεσόμενος τῶν ἀνακειμένων Θεῷ, πιο κρὸν ἐδίδου τοῦ πολέμου τὸ σύνθημα. Καὶ ἀφίκετο μὲν εἰς τὴν Ἰουδαίαν· καταλύσας δὲ ἐν αὐτῇ παν στρατί, κατεπτόησε τοσοῦτον τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, ὡς ἐν ταῖς ὁμόροις κατασκιδνάσαι 1 χώραις, τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀφέντας· καὶ νεώς ώσπερ ἀποπηδήσαντας, ἐπ' αὐτοῖς κι ἤδη κειμένοις = τοῖς ἐσχάτοις κακοῖς. Καὶ τί μετὰ τοῦτο πεπράχασιν Ιδουμαῖοι; Δεῖν [ΐς. δέον] ἐποικτείρειν τοὺς ἐν θορύβῳ καὶ δείμασι, καὶ πει ρᾶσθαι μᾶλλον ἐπαμύνειν αὐτοῖς, πόλεσί τε ταῖς στῶν οἰκίσασθαι, καὶ τῆς μεταξὺ κειμένης ἀπομνη μονῆσαι διαφορᾶς, πᾶν τὸ τούτοις έδρων ο εναντίον. Καταδεσμοῦντες γὰρ τὸν ἱκέτην, ἕτοιμον ὥσπερ τι τοῖς Βαβυλωνίοις προσεκόμιζον θήραμα, καὶ τὴν ἀδελφοῦ καὶ γείτονος σφαγήν, καύχημα τῆς ἑαυτῶν ἐποιοῦντο λατρείας, πλατύ γελῶντες κατὰ τῶν ὑγιασμένων, καὶ τῆς θείας δόξης κατεξανιστάμενοι, φάσκοντές τε παραφρόνως τὴν τῶν δαιμόνωνα ἐγη γέρθαι δύναμιν, καὶ τοῖς ἀτιμάζουσιν τὴν παρὰ σφί σιν λατρείαν ἐγκατασκῆψαι τὸν Βαβυλώνιον, οὐχ ἑτέ ρου του χάριν, ἢ τούτου καὶ μόνου. Ἐπειδὴ δὲ ἀν θρώποις οὐκέτι φορητός, Θεῷ δὲ ἀπηχθημένος ὁ τῶν Ἰουδαίων ἐφαίνετο γέλως, τῆς μὲν τῶν ἡγιασμένων ἀπενοσφίζετο χώρας ὁ τῶν πολεμίων στρατὸς, μετέββει δὲ ὥσπερ ἐπ' αὐτὴν ἤδη τὴν Ιδουμαίαν, μεταθέντος εἰς τὸ ἐναντίον τὴν τοῦ πράγματος φύσιν, τοῦ πάντα ἰσχύοντος, καὶ τὸν θυμὸν ἐπ' ἐκείνους εὐλόγως ἤδη μετηντληκότος. Εδαπανᾶτο δὲ οὕτω τοῖς Βαβυλωνίων τοξεύμασιν ὁ πάλαι πλατὺς καὶ ἀτεράμων καὶ ἀλαζών, ὡς ἕνα που τάχα διαλαθεῖν τὸν οἰκήτορα, καὶ εἰ πολυανδροῦσά τις εἴη καὶ τετειχισμένη πόλις. Αὐτὸ δὲ τὸ θεῖον ὑμῖν ἀναγνώσομαι λόγιον ώδί πως ἔχον. Εστι δὲ ὁ λόγος παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰδουμαῖον·. Ἰδοὺ ὀλιγοστὸν ἔδωκά σε ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἡτιμωμένος σὺ εἶ σφόδρα· ὑπερηφανία τῆς καρδίας σου ἐπῆρέ" σε, κατασκηνοῦντα ἐν ταῖς ὁπαῖς τῶν πετρῶν· ὑψῶν κατοικίαν αὐτοῦ, λέγων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Τίς με κατάξῃ ἐπὶ τὴν γῆν; Εάν μετεωρισθῇς ὡς ἀετὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τῶν ἄστρων θῇς νοσσιάν σου, ἐκεῖθεν κατάξω σε, λέγει Κύριος.» Εἶτα τῆς ἀγανακτήσεως τὴν αἰτίαν ἐξ τὰ ἄλλο αὐτῆς. * άλλ. διαπταῖται. 1 άλλ. κατασκίδνασθαι. ἡγιασμένων. η άλλ. κειμένης. • άλλο έδραν. η άλλ. δαιμονίων.· ἄλλ. ἐφένετο. ς άλλ. ἔτι. • Αλλ. δέδωκά σε, ο άλλο ὑπῆρέ.
col. 335–336page 159 of 186
PG 77:335λύτως ἡμᾶς τε καὶ τὴν ὁσιότητα ὑμῶν εἰπεῖν· ὅτι σεως ἀγαθῆς ἔττοντος φῶς; Ὅτι γὰρ τὴν ἐπὶ τού ἀναθεματίζομεν τοὺς υἱοὺς λέγοντας δύο, καὶ δύο Χριστούς. Εἷς γὰρ, ὡς ἔφην, κηρύττεται πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ ὑμῶν, Χριστὸς, καὶ Υἱὸς, καὶ Κύ ριος, ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐν ὁμοιωματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς, ὡς ἄνε θρωπος,» κατὰ τὴν τοῦ σοφωτάτου Παύλου φωνήν. Οτι δὲ τὴν τοῦ Κυρίου σάρκα ἐψυχώσθαί φαμεν ψυχῇ νοερᾷ, δέδεικται πλεισταχοῦ ταῦτα· καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἀρμενίους ἐπιστολῇ, τὸν τῆς ἀληθείας λόγον ὀρθοτομῶν, διεκήρυξε σαφῶς ὁ ὁ ὁσιώτατος καὶ θεοσεβέστατος ἀδελφὸς ἡμῶν, καὶ συνεπίσκοπος Πρό κλος, ἀνὴρ εὐσεβὴς, καὶ τοῖς τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσιν ἀνταποδύεσθαι μεμελετηκώς· ὅτι καὶ νικᾶν ἔθος αὐτῷ πρεσβεύοντι τὴν ἀλήθειαν. Διαβεβλημένας δὲ δόξας, Διοδώρου τε, φημί, καὶ Θεοδώρου, ἢ καὶ ἑτέ ρων τινῶν, οὓς ἦν ἄμεινον οὐκ ἐπαινεῖν, ἵνα μή τι λέγοιμι φορτικόν, καὶ τὸ ὅλοις ὥσπερ ἱστίοις κατενεχθῆναι τῆς δόξης Χριστοῦ, μηδεὶς ἐπιφημιζέτω, πα ρακαλοῦμεν, τοῖς ἁγίοις καὶ ὀρθοδόξοις ἡμῶν πατράσιν, ᾿Αθανασίῳ τε, φημί, καὶ Βασιλείῳ, Γρηγορίῳ τε καὶ Θεοφίλῳ, καὶ τοῖς λοιποῖς· μὴ ἄρα πως σκανδάλου πρόφασις τὸ χρῆμα γένηταί τισιν, οἰηθεῖσι κατ' ἀλήθειαν οὕτω φρονῆσαι καὶ διδάξαι τοὺς ἁπάσης ὀρθότητος ἐπιμελητάς· καὶ οὐ ταῖς Νεστορίου μόναις κακοδοξίαις ἀνεγειρομένας ἀφέντας βίβλους, ἀλλὰ καὶ ταῖς τῶν ἑτέρων, οἱ τὰ Νεστορίου πρὸ αὐτοῦ πεφρονήκασί τε καὶ γεγράφασιν. Εὐχόμεθα δὲ, πάν τας ιδιοπραγεῖν, καὶ μήτε θορύβους ταῖς ἐκκλησίαις ἐγείρειν, τοὺς ἤδη κατηρεμήσαντας χάριτι τοῦ Χριστοῦ, καὶ διὰ τῆς νήψεως τῶν ἁπανταχοῦ μυστ αγωγών, μήτε μὴν ἀνασκαλεύειν ἑαυτοῖς ἢ ἑτέροις πράγματα. Χρὴ δὲ, καὶ τοὺς τὰ Νεστορίου πεφρονηκότας πώποτε, μεταγινώσκοντας κατ' ἀλήθειαν, καὶ ἀποφοιτώντας μὲν τῶν ἐκείνου φλυαριών, μεθορμιζομένους δὲ πρός τε τὸ ἐθέλειν τὴν ἀμώμητον ἐλέσθαι πίστιν, δεκτοὺς εἶναι, καὶ μὴ ὀνειδίζεσθαι τῶν παρωχηκότων ἕνεκα· μὴ ἄρα πως όκνου πρόφασιν τισι τῆς εἰς τὰ ἀμείνω μεταδρομῆς ἐπεργάσηται τοῦτο. Εἰ γὰρ τοὺς ὄντας ἐν ἀρρωστίαις σωματικαῖς ἀπαλλάττεσθαι τούτων εὐχόμεθα, καὶ συνηδόμεθα τούτου συμβάντος αὐτοῖς, πῶς οὐ πολὺ • μᾶλλον ἡσθείη τις ἂν, επιστρέφοντος τοῦ πεπλανημένου, καὶ πρὸς τὸ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως μετὰ συνειδή ", τοῖς ἑορτὴν ἐπιτελεῖν ἔθος καὶ τοῖς ἀγγέλοις, οἶδεν ὑμῶν ἡ ὁσιότης, τοῦτο διδάσκουσα, καὶ ἐν ἁπάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις ἐξηγουμένη, καὶ τὰς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οὐκ ἀγνοοῦσα φωνάς. Ἐκεῖνο μέντοι παρακαλοῦμεν, ὡς ἀδελφοὺς καὶ συνδιδασκάλους παρεγγυῆσαι τοῖς κληρικοῖς μὴ ἕτερα λαλεῖν, ἐν ἐκκλησίαις μάλιστα, παρὰ τὰ ὀρθὰ, καὶ δεδοκιμασμένα, καὶ εὖ ἔχειν δόξαντα· ἔπεσθαι δὲ μᾶλλον τῇ τῆς Η σοφῶς. • πολλῷ. πολλῷ. 1 κλήροις. ΝΟΤΑ.
col. 337–338page 160 of 186
PG 77:337ὀρθῆς πίστεως ὁμολογίᾳ· καὶ μάλιστα μὲν μὴ ἐπι τρέχειν τοῖς περὶ τούτων λόγοις. Εἰ δὲ δή πού τις ἀνάγκη γένοιτο, διά τοι τὸ χρῆναι μυσταγωγεῖσθαι τινας, μηδαμοῦ παροχετεύεσθαι τῆς ὀρθότητος ἐὰν τὸν ἐπὶ τῇ πίστει λόγον. Ἐπειδὴ δὲ τὰς τῶν θορύβων ἀφορμὰς ἀποκείρεσθαι χρὴ διὰ τῆς νήψεως τῆς ὑμῶν ὁσιότητος, ὅπερ ἐνομίσαμεν εἶναι καλόν, τοῦτο καὶ γεγράφαμεν. "Αν τοίνυν τινὲς ἢ κληρικῶν, ἡ μονα στῶν, ἐγκαλῶνται παρά τινων, ὡς κοινωνήσαντες μὲν τῇ Ἐκκλησίᾳ, φρονοῦντες δὲ καὶ εἰς δεῦρο τα τοῦ δυσσεβοῦς Νεστορίου, προκείσθω τούτοις ἀκρόασις ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις μᾶλλον, καὶ παρ᾽ ὑμῖν τοῖς Εθύνουσιν αὐτὰς, και ζήτησις ἀκριβὴς τῶν λεγομέν νων. Εἰκὸς γὰρ τοὺς ἐγκαλεῖν ἐθέλοντας, ὡς οὐδενὸς ἀνεχομένου τους παρ' αὐτῶν προσίεσθαι 8 λόγους, τοῖς ἔξω δικαστηρίοις παρενοχλεῖν. Πολλῷ δὲ ἄμει νον καὶ δικαιότερον, τὰς ἐκκλησιαστικὰς ζητήσεις ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις κινεῖσθαι, καὶ τυποῦσθαι, καὶ μὴ παρ' ἑτέροις τισίν· οἷς ἂν εἴη καὶ ἀνάρμοστος παντελῶς ἡ ἐπὶ τούτοις δίαιτα 1. Πρόσειπε 1 τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα. Ὑμᾶς, ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Ο εὐλαβέστατος καὶ θεοφιλέστατος διάκονος καὶ ἀρχιμανδρίτης Μάξιμος ἀφίκετο πρός με· καὶ ὄντα προέεσθαι. Η περὶ τούτων δίαιτα. 1 προσείπατε. 1 ὑμῖν. ΝΟΤΑ.
col. 339–340page 161 of 186
Epistola LXVIIIEpistola LXVIX
PG 77:339τοιοῦτον τὸν ἄνδρα τεθέαμαι, ὥσπερ ἦν εἰκὸς τὸν πολλῷ χρόνῳ ποθοῦντα ἰδεῖν. Τεθέαμαι δὲ τόν τε ζῆλον αὐτοῦ καὶ τὴν ὀρθότητα, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας τὸ κέντρον. Αύει γὰρ οὕτω καὶ μεστὸν ἔχει φροντίδων τὸν νοῦν, ὥστε καὶ πάντα πόνον ὑπελθεῖν ἀνέχεσθαι ὑπὲρ τοῦ τὴν Νεστορίου κακοδοξίαν πρόῤῥιζον ἐκ τῶν τῆς ἑας ἀπολέσθαι μερῶν. Υπανέγνω δέ μοι καὶ τῆς σῆς ὁσιότητος ἐπιστολὴν γραφεῖσαν πρὸς τὸν θεοφιλέστατον ἐπίσκοπον τῆς Αντιοχέων Ἰωάννην, πολλῆς γέμουσαν παρρησίας ὁμοῦ καὶ φιλοθείας. Γέγραφα δὲ καὶ ἐγὼ τοιαύτας ἐπιστολὰς πρὸς αὐτόν· ἀλλ', ὡς ἔοικε, τὰ χείρω νικά. Υποπλαττόμενοι γὰρ τὰ Νεστορίου μισεῖν, ἑτέρῳ πάλιν αὐτὰ συγκροτοῦσι τρόπῳ, τὰ Θεοδώρου θαυ μάζοντες, καίτοι τὴν ἴσην, μᾶλλον δὲ πολλῷ χείρονα νοσοῦντα δυσσέβειαν. Οὐ γὰρ Θεόδωρος Νεστορίου γέγονε μαθητής, ἀλλ᾽ οὗτος ἐκείνου, καὶ ἐξ ἑνὸς ὥσπερ λαλοῦσι στόματος, ἕνα τε τὸν τῆς κακοδοξίας ἐκ τῆς ἑαυτῶν καρδίας ἀναπτύουσιν Ιόν. Γεγράφασι γοῦν πρός με οἱ ἐκ τῆς ἀνατολῆς, ὅτι οὐ χρὴ τὰ Θεοδώρου διαβάλλεσθαι· ἵνα μὴ, φασί, καὶ τὰ τοῦ μακαρίου ᾿Αθανασίου, καὶ Θεοφίλου, καὶ Βασιλείου, καὶ Γρηγορίου διαβληθῇ· ἃ γὰρ ἐλάλησε Θεόδωρος, ταῦτα κατ κεῖνοι. Ἐγὼ δὲ ταῦτα γραφόντων οὐκ ἠνεσχόμην, ἀλλ᾽ ἔφην ἐν παρρησίᾳ, ὅτι Θεόδωρος μὲν δύσφημον ἔσχε καὶ γλῶσσαν, καὶ κάλαμον ὑπηρετοῦντα ταύτῃ, οἱ δὲ γεγόνασιν ὀρθοδοξίας πάσης διδάσκαλοι, καὶ διέπρεψαν ἐν τούτοις. Διέθηκαν δὲ οὕτως τοὺς ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς, ὥστε καὶ ἐκβοήσεις γενέσθαι ἐν ἐκ κλησίαις παρὰ τῶν δήμων· Αὐξείτω ἡ πίστις Θεο δώρου· οὕτω πιστεύομεν ὡς Θεόδωρος· λίθοις αὐτὸν βαλόντες ποτὲ ἐν τῇ παρ᾽ αὐτοῖς ἐκκλησία, τολμήσαντα τι παραφθέγξασθαι βραχύ. Αλλ' ὡς ὁ διδά σκαλος βούλεται, οὕτω φρονεῖ τὸ ποίμνιον. Ἐγὼ μὲν οὖν οὔτε ἐπαυσάμην ἐπιτιμῶν οἷς γεγράφασιν, ούτε παύσομαι. Ἐπειδὴ δὲ ἐχρῆν καὶ ἀντιλογίας ἐγγράφους εἶναι παρ' αὐτοῖς, ἐγκύψας τοῖς Θεοδώρου καὶ Διοδώρου βιβλίοις, οἷς γεγράφασιν οὐ περὶ τῆς σαρ κώσεως μᾶλλον τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλὰ κατὰ τῆς σαρ χώσεως, ἐπελεξάμην τινὰ τῶν κεφαλαίων· καὶ τὸν ἐνδεχόμενον τρόπον ἀντηνέχθην αὐτοῖς, ἀποφαίνων πανταχοῦ βδελυρίας οὖσαν μεστὴν τὴν δόξαν αὐτῶν. Προτρέψαντος δέ με τοῦ μνημονευθέντος εὐλαβεστά του διακόνου καὶ ἀρχιμανδρίτου Μαξίμου διερμηνεῦσαι τὸ Σύμβολον τῆς πίστεως, τὸ ἐκτεθὲν παρὰ τῶν ἁγίων τῶν ἐν Νικαία συνελθόντων, καὶ πρὸς τοῦτο καθῆκα ἐμαυτόν. Διαβεβαιοῦται γὰρ πανούργως τινάς προσποιεῖσθαί τε καὶ λέγειν αὐτὸ, καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ, μὴ μὴν ἔτι καὶ ἐννοίας ἔχειν ὀρθὰς, ἀποφέρειν δὲ μᾶλλον τὰ ὀρθῶς τε καὶ ἀπροσκλινῶς εἰρημένα πρὸς τὸ αὐτοῖς δοκοῦν. Ἵνα δὲ μὴ ταῦτα λανθάνῃ τὴν σὴν ὁσιότητα, πεπόμφαμεν τὸ βιβλίον εἰς αὐτὸν τόμον κ. Καὶ δὴ ἐντυχοῦσα καταξιωσάτω τὰς συνήθεις ὑπὲρ ἐμοῦ ποιεῖσθαι προσευχάς. καὶ τὸν τόμον.
col. 341–342page 162 of 186
PG 77:341Ὡς διέτριβαν ἐν τῇ Αἰλιέων, ἀνήρ τις τῶν ἐπισήμων στρατευομένων ἐν τῷ παλατίῳ ἐπιστολήν μοι πολύστιχον καὶ μεγάλην προσήνεγκεν ἐσφραγισμένην, ὡς λαβὼν αὐτὴν παρὰ τῶν ἐν Ἀντιοχεία ὀρθοδόξων. Ὑπογραφαὶ δὲ ἦσαν ἐν αὐτῇ πολλῶν πάνυ καὶ κλη ρικῶν, καὶ μοναστῶν, καὶ λαϊκῶν. Ἠτιῶντο δὲ τοὺς Επισκόπους τῆς ἀνατολῆς ὡς ἀποσιωπήσαντας μὲν δῆθεν τὸ Νεστορίου ὄνομα, καὶ προσποιουμένους αὐτ τὸν ἀποστρέφεσθαι, μεταπηδήσαντας δὲ ἐπὶ τὰ Θεο δώρου βιβλία τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἐν οἷς πολλῷ χαλεπώτεραι τῶν Νεστορίου δυσφημιῶν εἰσι κείμεναι. Πατήρ γὰρ γέγονε τῆς Νεστορίου κακοδοξίας, καὶ τὰ αὐτοῦ λαλήσας ὁ δυσσεβὴς ἐν τούτοις γέγονεν, ἐν οἷς νῦν ἐστι. Καὶ ἔγραψα μὲν τῷ εὐσεβεστάτῳ ἐπισκόπῳ τῆς ᾿Αντιοχέων, ὅτι τὰ Θεοδώρου δυσσεβή δόγματα μηδεὶς ἐν ἐκκλησίᾳ λαλείτω. Αφο ιχόμενος δὲ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ὁ εὐλαβέστατος διάκονος, καὶ ἀρχιμανδρίτης Μάξιμος, πολλὰ κατεβόησε φά σκων, τοὺς ὀρθοδόξους μηδένα τόπον ἔχειν αὐτόθι, μηδὲ παῤῥησίαν τοῦ λαλεῖν τὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως. Έφη δὲ, ὅτι προσποιοῦνται μὲν ὁμολογεῖν τὸ σύμβολον τὸ ἐκτεθὲν ἐν τῇ Νικαίᾳ παρὰ τῶν Πατέρων, παρερμηνεύουσι δὲ αὐτό. Καὶ προέτρεψε με την Εκθεσιν πᾶσαν τῶν ἐν Νικαίᾳ ἑρμηνεῦσαι σαφῶς, ἵνα μὴ συναρπάζωσι τινας ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων εξηγούμε δ δὴ καὶ πέπραχα. Επιφέρεται τοίνυν τοὺς τόμους, ώστε προσενεχθῆναι καὶ ταῖς εὐλαβεστάταις δεσποίναις, καὶ τῷ φιλοχρίστῳ καὶ εὐσεβεστάτῳ δε σπότη. Πεποίηκα γὰρ ἐν δέρμασι γενέσθαι τόμον. Μετὰ σκέψεως τοίνυν αὐτοῦ, ὡς ἂν ἔχειν συνίδοιτε, ο εὐκαίρως προσάγοιτε. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς πανταχόθεν επαγωνίζεσθαι τῇ ὀρθῇ πίστει, καὶ τὴν ἐγηγερμένην κατὰ Χριστοῦ δυσσέβειαν, εἰς ὅσον οἷόν τε, πειρᾶσθαι ποιεῖν ἐκ μέσου. νος 1 ίσ, ὡς ἂν ἔχοι συνιδόντες, εύχ.
col. 343–344page 163 of 186
Epistola LXXEpistola LXXIEpistola LXXII
PG 77:343Κυρίλλου Πρόκλῳ ἐπισκόπῳ Κωνσταντινουπόλεως περὶ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας, αἰτοῦντος αὐτὸν, ὥστε μὴ συγχωρήσαι ἀναθεματισθῆναι αὐτὸν, ὡς αἴτιον τοῦτο ταραχῆς γινό μενον. Μόλις ποτὲ καὶ πολλοῖς ἱδρῶσι τῆς τε σῆς ὁσιότητος καὶ τῆς ἁγίας συνόδου τῆς συναχθείσης κατά τὴν Ἐφεσίων, τὰς Νεστορίου κενοφωνίας ἀποβεβλήκασιν αἱ πανταχόσε τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαι· δυσφοροῦσι δὲ λίαν ἐπὶ τούτῳ τινὲς τῶν κατὰ τὴν ἔψαν, οὐ λαῖ κῶν μόνον, ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν τεταγμένων εἰς δε ρουργίαν. Ωσπερ γὰρ τὰ χρονιώτερα τῶν παθῶν δυσχερέστερα πώς ἐστι πρὸς τὸ θεραπεῦσαι, ἢ τάχα που καὶ εἰς ἅπαν ἀρνεῖται τοῦτο, οὕτω καὶ ψυχὴ δι εστραμμένων ἐννοιῶν καὶ δογμάτων σηπεδόνι άρρω στήσασα, δυσαπόβλητον ἔχει τὸ πάθος. Πλὴν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι, εἴτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ λαλοῦσι καὶ κηρύττουσι, καὶ τὰς Νεστορίου δυσσεβεῖς περιττολογίας ανεθεμάτισαν. Καὶ τέως ἐν εὐδίᾳ πολλῇ τὰ αὐτόθι, καὶ τρέχουσιν εἰς τὸ ἀρα ρὸς ἐν πίστει καθ' ἡμέραν καὶ οἱ σαλευόμενοί ποτε. Νυνὶ δὲ, ὡς γέγραφε πρός με ο κύριός μου ὁ θειό τατος ἐπίσκοπος τῆς Ἀντιοχέων Ιωάννης, ἀρχὴ παρ' αὐτοῖς ἑτέρου κλύδωνος ἐγήγερται, καὶ τάχα που πολὺ τὸ δέος, μὴ ἄρα πού τινες τῶν εὐπαραφόρων ὑπονοστήσειαν εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς. Φασὶ γάρ τινας τὴν μεγάλην εκείνην πόλιν καταλαβεῖν, εἶτα προσελθεῖν τοῖς εὐσεβεστάτοις καὶ φιλοχρίστοις βασιλεῦσιν, ἐξαιτῆσαί τε διὰ θεσπίσματος αὐτῶν ἱεροῦ τὰ Θεο δώρου τοῦ Μοψουεστίας ἀναθεματισθῆναι βιβλία, αὐ τόν τε τὸν μνημονευθέντα ἄνδρα. Πολὺ δὲ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἕψαν ὄνομα, καὶ θαυμάζονται λίαν αἱ συντάξεις
col. 345–346page 164 of 186
PG 77:345αὐτοῦ. Καὶ ὡς γέ φασι, δυσφοροῦσιν ἅπαντες, ὡς ἀνδρὸς ἐπισήμου καὶ τελευτήσαντος ἐν κοινωνίᾳ τῶν Ἐκκλησιῶν, ἀναθεματιζομένου νυνί. Ὅτι μὲν γὰρ ἐν τοῖς συντάγμασιν αὐτοῦ εὑρίσκομέν τινα ἐκτόπως εἰρημένα, καὶ ἀκράτου γέμοντα δυσφημίας, οὐδενὶ τῶν ὀρθὰ φρονεῖν εἰωθότων ἀμφίβολον. Ἴστω δὲ ἡ σὴ ὁσιότης, ὅτι παρενεχθείσης τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐκε θέσεως παρ' αὐτοῦ συνταχθείσης, ὡς οἱ προελόντες και ἔφασκον, οὐδὲν ἐχούσης ὑγιες, κατεκιβδήλευσε μὲν αὐτὴν ἡ ἁγία σύνοδος, ὡς διεστραμμένων γέμουσαν ἐννοιῶν, καὶ τὴν Νεστορίου δυσσέβειαν οιονεί πως πηγάζουσαν. Κατακρίνασα δὲ τοὺς οὕτω φρονοῦντας, οἰκονομικῶς οὐκ ἐμνημόνευσε τοῦ ἀνδρὸς, οὐδὲ αὐτὸν ὑπέθηκεν ὀνομαστὶ τῷ ἀναθεματισμῷ δι' οἰκονομίαν, ἵνα μή τινες τῇ ὑπολήψει τοῦ ἀνδρὸς προσεσχηκότες, ἀποβάλωσιν ἑαυτοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν. Ἡ δὲ ἐν τού τοῖς οἰκονομία ἄριστόν τι χρῆμα καὶ σοφόν. Εἰ μὲν γὰρ ἦν ἐν τοῖς ζῶσιν ἔτι, καὶ σύνοπλος ἦν ταῖς Νε στορίου δυσφημίαις, ἢ συναγορεύειν ἤθελεν οἷς ἔγρα ψεν αὐτὸς, πέπονθεν ἂν καὶ τὸν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναθεματισμόν. Ἐπειδὴ δὲ ἀπεδήμησε πρὸς Θεὸν, ἀρκεῖ, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὰ ἐκτόπως αὐτῷ γεγραμμένα ἐκβάλλεσθαι παρὰ τῶν ὀρθῶς ἐχόντων τὰς δό ξας, ὅτε ταῖς αὐτοῦ περιτυγχάνουσι βίβλοις, καὶ τὸ περαιτέρω χωρεῖν θορύβων ἔσθ' ὅτε τίκτει προφάσεις. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρόπον ἀναθεματισθεισῶν καὶ ἐκ βεβλημένων τῶν Νεστορίου δυσφημιών, συνεκβέβλην ται καὶ τὰ ἐκείνου πλείστην έχοντα πρὸς ταῦτα τὴν συγγένειαν. Εἰ μὲν οὖν ἔδρων τοῦτο ἀμελλητί τῶν κατὰ τὴν ἑψαν τινὲς, καὶ οὐδένα θόρυβον ἦν ἐντεῦθεν προσδοκάν, ἔφην ἂν, ὅτι τὸ λυποῦν οὐδὲν ἀπαιτεῖσθαι νῦν τοῦτο καὶ ἐγγράφως αὐτούς. Εἰ δὲ, ὡς γράφει ὁ κύριός μου ὁ ὁσιώτατος ἐπίσκοπος τῆς Αντιοχέων Ἰωάννης, ἔλοιντο ἂν μᾶλλον γενέσθαι πυρίκαυστοι, ἢ πρᾶξαι τι τοιοῦτον· ἵνα τί φλόγα κατ ευνασθεῖσαν ἀναρριπίζομεν, καὶ παυσαμένους θαυ ρύβους ἀνασκαλεύομεν οὐκ εὐκαίρως, μή ποτέ πως τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων εὑρεθῇ; Καὶ ταῦτά φημι σφόδρα μὲν ἐπιτιμῶν οἷς γέγραφεν ὁ μνημονευθεὶς Θεόδωρος, ὑφορώμενος δὲ τοὺς παρά τινων ἐσομένους ἐπὶ τῷ πράγματι θορύβους· μὴ ἄρα πως τα Νεστορίου θρηνεῖν ἄρξωνταί τινες κατεσκευασμέ νως, κατ' ἐκεῖνό που τὸ εἰρημένον τῷ παρ' Ἕλλησι ποιητῇ, Πάτροκλον πρόφασιν, σφῶν δ' αὐτῶν κήδε' ἑκάστη. Αν τοίνυν συναρέσκῃ ταῦτα τῇ σῇ οσιότητι, μηνῦσαι καταξίωσον, ἵνα καὶ κοινῷ γράμματι κατα σταλῇ. Δυνατὸν γὰρ καὶ τοῖς ταῦτα αἰτήσασι τὴν οἰκονομίαν ἀφηγήσασθαι τοῦ πράγματος, πεῖσαί τε αὐτοὺς ἡρεμεῖν ἐλέσθαι μᾶλλον, καὶ μὴ σκανδάλου πρόφασιν ταῖς Εκκλησίαις γενέσθαι. Πέπομφα δὲ καὶ τὸ ἴσον τῶν γραφέντων πρὸς ἐμὲ παρὰ τοῦ κυρίου μου τοῦ ὁσιωτάτου ἐπισκόπου Ἰωάννου. ῇ καὶ ἐντυχοῦσα ἡ σὴ ὁσιότης δέξεται πάντως ὀφθαλμὸν " εἰς τὴν ὑπόθεσιν. δ προενεγκόντες. η ἰσ. ἀφορμήν.
col. 347–348page 165 of 186
Rubbulas, qui jam ante aliquot annos errores Theodori anathematixaverat, hanc damnationem iteral. Deest initium. Jam vero quidam unitatem secundum subsisten tiam omnibus modis abdicant. Morbus enim aliquis sublatens inveteravit Orienti, immedicabilis modo vulneris depascens Ecclesiæ corpus, et plurimos quidem latens, apud autem quasi studiosos, el su percilia extollentes eruditione, latenter honoratus. Episcopus enim quidam provinciæ Cilicum Theo dorus, vir verisimilis dicendi, et potens persuadere, alia quidem super tribunali ecclesiæ statim dicebat ad populi placentiam, alios autem laqueos perdi tionis in scriptis ponebat, qui in principiis quo rumdam ejus codicum anathemate circumcludebat inspicientem non manifestare aliis seripta ista. Pri mum exposuit, non esse vere Dei Genitricem san ctam Virginem, tanquam Deo Verbo non suscipiente secundum nos nativitatem. Hoc usque adhuc latens, ne tempore ampliore confirmatum fortius putaretur, secandum judicium Dei oblitus Nestorius novæ inci sionis auctor publicavit. Sequitur autem hoc et quod est de humanatione: nec enim dicunt secundum substantiam, vel secundum subsistentiam uni tum esse Deo Verbo hominem; sed bona voluntą te quadam, tanquam divina natura non suscipiente alterum modum unitatis propter non circumscripti bile. Iste et Dominum nostrum Jesum Christum dixit non oportere adorari sicut Dominum, sed re latione Dei, honorari sicut imaginem quamdam; magis autem manifestius secundum eos dicere, sicut instar aliquid relatione assidentis dæmonis. Iste et carnem Domini pronuntiavit nibil omnino prodesse, dissipans Domini vocem, quæ est: «Caro nihil pro dest". Iste et apostolum dicit non cognovisse Christum quod Deus erat, sed supra fidem quæ est in homine, ædificatam esse Ecclesiam ". De gehen na hic ratiocinationes eorum non est tutum per litteras significare. Isti sunt thesauri impietatis eorum quibus jamdudum latenter fruebantur, et volunt, si possibile est, usque ad finem obumbrare timentos pias aures populi. EPISTOLA LXXIV (ol. LV). Ejus fervorem in causa fidei multis laudibus extollit. Ad Incomparabilem quamdam alacritatem, et ad inexpugnabilem confidentiam nostras excitat animas sapientissimus Paulus, sic scribens: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angu ¯stia, an persecutio, an fames, an nuditas, an pe riculum, án gladius 489, Nihil enim intolerabile est eis qui firmiter apud se statuunt certamen fidei certare, cursum perficere, fidem servare, ut et incorruptionis mereantur coronam *. Sicut vero sollicitos optime gubernare, non in serenitate na vigare, sed in tempestate posse navem servare, probatissimos declarat: sic etiam sortitos Ecclesiis præsidere, non omnimodo rerum serenitas claros demonstrat; magis vero solertia in tribulationibus, et fortitudo, et patientia, et fortiter resistere in stabilibus hæreticorum sermonibus. Semper quidem tua splenduit sanctitas, præcipue autem modo, facta omnibus Orientalibus columna et fundamentum veritatis 50, et sicut quemdam pestiferum expellens morbum, novæ et abominandæ hæreseos Nestorii blasphemiam. Nam procedit quidem ex altera radice (illius dico qui de Cilicia erat) ista impietas: arbi tratus vero est, quod tenebit orbem terrarum pro pter potentiam nescio quomodo illi datam. Rapuit enim sedem fortissimam, et factus est cibus draconi multa capita habenti: speravit vero etiam ipse san ctas Dei Ecclesias devorare, et omnes apprehen dere 81 et nisi nos salvasset Deus omnipotens, prævaluisset utique, quantum ad potentiam cona tuum pertinet ejus, sceleratasque concursiones illorum qui eum continent. EPISTOLA LXXV (ol. LVI). Joannis Chrysostomi nomen, cognita cjus innocentia, diptychis inseri jussisse se significat. Atticus Cyrillo felicitatem. Incidimus eo quo non putaveramus: et ac * Joan. VI, 4. *7 Matth. xvi, 16 seqq. 48 Rom. 81 Apoc. xi, 1 seqq. Mansi, Concil. IX, 247. Vel secundum subsistentiam. Hæc desunt in codice Bellovacensi. Recte, ut opinor. Videntur 50 Tim. II, v, 35. 69 II Tim. IV, 7, 8. enim esse admonitio librarii dubitantis utra lectio esset melior, et lectori judicium integrum relin quentis. BALUZ.
col. 349–350page 166 of 186
Epistola LXXIIIEpistola LXXIVEpistola LXXV
PG 77:349γεῖν ἀναγκαζόμεθα τὰ μὴ κατὰ γνώμην ἡμῖν ἀπην σηκότα, τοῦ δικαίου τὸ λυσιτελὲς προτιμήσαντες, καὶ πρὸς τὴν τῶν λαῶν ὁμόνοιαν ἐπικλιθέντες τους λογισμοίς, κανόσι μὲν τοῖς τῶν Πατέρων μὴ λυμη νάμενοι, τῆς δὲ ἀκριβοῦς λεπτολογίας τὴν τῆς οἰκουμένης εἰρήνην προτεθεικότες. Οἶδα μὲν οὖν καὶ τὸν μακάριον Παῦλον ἐν τῷ θεσμοθετεῖν ταῖς ἐκκλησίαις, σαφῶς τὰς ὑποθέσεις οἰκονομήσαντα. Οίδα δὲ καὶ τὸν ἐν ἁγίοις πατέρα τὸν σὸν, τὸν ἰσαπόστολον Θεόφιλον, ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς συγχύσεως τὴν εἰρή την τῆς παρὰ βραχὺ ἀκριβείας προτετιμηκότα. Αί γὰρ δὴ μέγισται τῶν πόλεων κυμαινομένης θαλάσσης κύμασιν ἐοικυῖαι, κατὰ τὰς γνώμας τῶν οἰκητόρων, οὐ τοσοῦτον νόμοις και διατάξεσιν ἀκριβέσι πεφύκασι πείθεσθαι, ὅσον διακρίσεσιν εὐμεταχειρίστοις βλε πούσαις πρὸς εἰρήνην καὶ σύμπνοιαν. Ὅτου δὲ χάριν ἐκτίθημι ταῦτα τὰ γράμματα, μάνθανε. Εγνω που πάντως ἡ σὴ ὁσιότης, μᾶλλον δὲ τεθέαται τοῖς ὀφ θαλμοῖς ἐκείνοις οἷσπερ οἶδεν ὁ ἐν ἁγίοις πατὴρἡμῶν ὁ Θεόφιλος, οἷα καὶ ὅση ταραχὴ κατέλαβε την μεγαλόπολιν· καὶ ὅπως ἐκ τῶν βάθρων αὐτῶν ἐκινδύνευσεν ἡ εὐσεβής πίστις κατασεισθῆναι· ὥστε καὶ αὐτὸν τὸν λεὼν τμηθέντα τῷ πλείονι μέρει, τῶν τειχῶν ἐκτὸς συναθροίζεσθαι, καὶ τοὺς ἱερέας τε καὶ συνεπισκόπους ἀποῤῥαγῆναι τῆς πρὸς ἀλλήλους κοι νωνίας, τὴν ἀγαθὴν φυτείαν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, τὸ τῆς εἰρήνης λέγω καλόν, μικροῦ διασπάσαντας. Διόπερ πολλῷ μὲν πάνῳ, πολλῷ δὲ ἱδρῶτι καὶ κινδύ νας γέμουσιν ἀπογνώσεως τὰ πλείω καὶ προτιμοτέρα, προσευχαῖς τε καὶ συμπνοίαις τῶν κοινῶν Πατέρων ἡμῶν, ἔτι γε μὴν καὶ τῆς (σῆς) θεοσεβείας, ἐκείνη μὲν κατηυνάσθη. Ομόνοια δὲ καὶ γαλήνη κατ έχει τὰς κατὰ τὴν οἰκουμένην Ἐκκλησίας. Ἐπειδὴ δέ τινες τὴν προσηγορίαν μόνον τοῦ μακαρίου Ἰωάν του ταῖς μυστικαῖς δέλτοις γραφῆναι ἠθέλησαν ὥστε καὶ τὸν μακάριον ἐπίσκοπον Αλέξανδρον, τὸν τῆς ᾿Αντιοχείας φημὶ, ἐπιστάντα τῇ Μεγαλοπόλει, πολλὰ θρασυτομῆσαι, πολλὰ δὲ καὶ τοὺς λαοὺς ἐπεγεῖραι θελῆσαι, ὥστε καὶ μὴ βουλομένων ἡμῶν, ἀναγκάσει γραφῆναι τὸ τοῦ μνημονευθέντος όνομα. Απερ μετ' ἀκριβείας ἁπάσης ἐξηγήσαντό που πάν τως τῇ σῇ θεοσεβείᾳ, οἱ τοῦ Θεοῦ δοῦλοι εὐλαβέστατος διάκονοι Πέτρος καὶ Αἰδέσιος. Χρόνου δὲ πολλοῦ παρεληλυθότος, καὶ ἡμῶν βιασαμένων τὴν ἐκ τῆς δημοκρατίας ἀνάγκην, καὶ κατὰ μηδὲν ἐπιστρεφομένων πρὸς τὸ τοῦ σχίσματος λείψανον, γέγραφεν ἡμῖν ἐκ τῆς εἶας ὁ θεοφιλέστατος Επίσκοπος Αχά πιος, τὴν εὐλαβέστατον ἐπίσκοπον τῆς Ἀντιοχείας Θεόδοτον συναναγκασθῆναι παρὰ τῶν δήμων τὴν προσηγορίαν Ἰωάννου γράψαι, καὶ ᾐτεῖτο συγγνώμην ἡμᾶς παρασχεῖν τῷ ὑπὸ ἀνάγκης τοῦτο πεποιηκέναι. Ὅτε γενναῖος ἐκεῖνος τῶν γραμμάτων διακομιστής πρεσβύτερος Έφθη κατασπείραι τὸν λόγον τῷ πλήθει τῆς Μεγαλοπόλεως, τῆς ὑποθέσεως χάριν ἧς ἀφίκετο, τόν τε νοῦν τῶν πρὸς ἡμᾶς γραμμάτων διεπόρθμευσε τοῖς λαοῖς, ὥστε συγχύσεως μικροῦ δεῖν τὸν ὄχλον πάντα ἀναπλησθῆναι. Τότε δή, τότε θορυβηθεὶς ἐγώ, καὶ τὸν ὑπὲρ τῶν μεγίστων κίνδυνον ὑποπτεύσας, καὶ περὶ τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα γενόμενος, περὶ
col. 351–352page 167 of 186
Epistola LXXVI
PG 77:351δὲ ἀπεκρίνατο μηδὲν εἶναι βλάβος γράφειν ἀπεληλυθότος ἀνδρὸς ὄνομα, ὑπὲρ τῆς εὐσταθείας καὶ τῆς τῶν λαῶν ὁμονοίας τε καὶ εἰρήνης. Καὶ τοίνυν ἐγὼ τούτοις πεισθεὶς, (καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον προφθάσας τὴν ἀνάγκην;) ὥστε μὴ γενέσθαι τὰ καθ' ἡμᾶς ἀκολουθίαν τοῦ πλήθους, μήτε μὴν ἐθισθῆναι εἰς δημοκρατ τίαν τὴν πόλιν, γραφῆναι παρεσκεύασα τὴν προστ ηγορίαν· οὐδὲν, ὡς οἶμαι, οὔτε εἰς αὐτοὺς τοὺς και νόνας ἡμαρτηκώς, οὔτε μὴν τῇ κρίσει τῶν Πατέρων διαλυμηνάμενος. Μνημονεύεται γὰρ μετὰ τῶν ἀπὸ εληλυθότων οὐ μόνον ἐπισκόπων, ἀλλὰ καὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων, καὶ λαϊκῶν, καὶ γυναικῶν, πρὸς οὓς ἅπαντας οὐκ ἔστιν ἡμῖν κοινωνία ἱερωσύνης, οὐδὲ μετάδοσις τῶν ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης μυστικῶς τελουμένων. Πολὺ γὰρ τὸ μέσον τῶν ὑπελθόντων τὸ πέρας, καὶ τῶν ἔτι ὑπὲρ γῆς τυγχανόντων· ὥστε καὶ συνδιαιρεῖσθαι τὰς βίβλους πρὸς τὴν τῶν μνη μονευομένων κατάστασιν. Ούτε γάρ τι τὸν Δαβιδ έβλαψεν ἡ ἔντιμος τοῦ Σαούλ κηδεία· οὔτε τοὺς ἀποστόλους ὁ τῆς τοῦ Ἀρείου ἀσεβείας οπαδὸς Εὐ δόξιος, ὑπὸ τὸ αὐτὸ θυσιαστήριον κείμενος· οὔτε Παυλίνός τε καὶ Εὐάγριος, οἱ γενόμενοι ἀρχηγέται τοῦ σχίσματος τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ Ἐκκλησίας, ὅτι μετὰ θάνατον, πολὺς ἐξότου χρόνος, τοῖς μυστικοῖς διπτύχοις διὰ τὴν τῶν λαῶν εἰρήνην τε καὶ ὁμόνοιαν ἐνεγράφησαν. Διόπερ καὶ αὐτὸς κέλευσον ἐγγραφῆ και την προσηγορίαν τοῦ ἀπεληλυθότος, ταῖς κατ' Αἴγυπτον Εκκλησίαις, τῆς οἰκουμενικῆς χάριν εἰρή νης· μήτε Πατέρων λύων κανόνας, καὶ τὴν ὁμόνοιαν πασῶν ὁμοῦ τῶν Ἐκκλησιῶν περὶ πλείστου ποιούμενος. Οτι δὲ καὶ ἡμῖν γράψεις τὰ πρέποντα, πα πληροφόρημαι, πρός τε τὴν ὁμοψυχίαν καὶ τὸ κοινὸν τῆς ἀδελφότητος ἀποβλέπων. Πᾶσαν τὴν σὺν σου ἀδελφότητα ἐγώ τε καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ προσαγορεύομεν. εἰρήνης, καὶ τῆς εὐσταθείας ἐποιούμην τὸν λόγον. Ο Ο Τοῖς παρὰ τῆς σῆς θεοφιλείας ἐπεσταλμένοις ἐν τυχών, εγγεγράφθαι μὲν τὴν Ἰωάννου προσηγορίαν, ἐν ταῖς ἱεραῖς ἐμάνθανον δέλτοις. Ερωτήσας δὲ τοὺς ἐκεῖθεν ήκοντας, ἐπυθόμην οὐκ ἐν τοῖς τῶν λαϊκῶν καταλόγοις, ἐν δὲ τοῖς τῶν ἐπισκόπων ἐντετάχθαι αὐτ τήν. Διασκοπούμενος δὲ καὶ κατ' ἐμαυτὸν ἐννοῶν, εἰ ταῖς τῶν Πατέρων τῶν ἐν Νικαία ἀκολουθοῦσι δόξαις οι τοῦτο πεπραχότες, και βραχύ τι τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν πρὸς τὴν μεγάλην ἐκείνην ἀνατείνας σύν οδον, ὅλην ὁρῶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἐκείνων τὴν ὁμή
col. 353–354page 168 of 186
PG 77:353γυριν ώσπερ τισὶν ὀφθαλμοῖς ἀνανεύουσαν, καὶ παντὶ σθένει διακωλύουσαν ἡμᾶς τρέχειν εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ συναίνεσιν. Πῶς γὰρ τοῖς ἱερεῦσι Θεοῦ συντετάξεται, πὶ τὸν ἐκείνων φορέσει κλῆρον, ὁ τῆς ἱερατείας ἐκός Θημένος; Πῶς δὲ ἐν καταλόγοις ἔσται λειτουργών, ὁ τῶν ἐκκλησιαστικῶν περιβόλων ἔξω τεθείς; ᾿Αν ἄξιον γὰρ ἡμᾶς ἢ μηδὲν εἶναι λέγειν τὸ τῆς ἱερατείας όνομα, καὶ πράγμα κοινὸν εἶναι πᾶσι, τὸ μόνοις τετη ρημένον τοῖς εἰς τοῦτο καλουμένοις· ἢ εἰ πολύ τι τὸ διατειχίζον ἐστὶν ἱερωσύνην καὶ λαόν, μὴ μιγνύειν τὰ ἔμικτα, τηρεῖν δὲ ἐν τῇ οἰκείᾳ τάξει τῶν εἰρημένων ἕκαστον, καὶ τῆς αὐτῷ πρεπούσης τιμῆς ἀξιοῦν. Πῶς οὖν ἐν ἐπισκόποις ὁ λαϊκὸς, ἢ πῶς ἐν τοῖς γνησίοις δ μὴ τοιοῦτος ἀναφανείς; Τίμησον, παρακαλῶ, τοὺς ἐπὶ λαμπροῖς καὶ μεγάλοις τοῖς κατορθώμασι μαρτυρηθέντας, μὴ ὑβρίσῃς τὸν ἅγιον τῶν Πατέρων χορόν. Εννόει παρόντας ἔτι καὶ συνδιαιτωμένους, πῶς ἂν ἐπὶ τῷ γεγονότι διετέθησαν. Αρ' οὐχὶ πάσης ἀνα πεπλῆσθαι λύπης εἶπον ἂν εἰκότως, εἰς τὴν ἴσην αύ τοῖς τάξιν εἰσφερομένου τοῦ καθῃρημένου; Αλλ' οἶμαι καὶ αὐτὴν τοῦτο πεπεῖσθαι τὴν σὴν θεοσέβειαν. Διὸ δὴ σδέσον αὐτοῖς τε καὶ ἡμῖν τῆς ἀηδίας τὴν πρό φασιν. Δῦσον τῆς ἁπάντων κατηφείας τὴν ὑπόθεσιν. Τὸ μὲν γὰρ εὐμεταχειρίστως τὰ παρεμπίπτοντα διοι χεῖν, καλὸν ἂν εἴποιμι καὶ σοφόν· τότε δ' ἔσται σο φῶν, ἂν μή τι βλάβος εἰσφέρῃ. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδήπερ μείζονα τὴν Χριστοῦ ποίμνην ἀποτελοῦμεν, τοὺς ἐν ταῖς αἱρέσεσι προσλαβόντες ἐσμούς, καὶ εἰ τῆς οἰκείας μὴ μεταθεῖεν πλάνης, διὰ τοῦτο χρή πάντως, οικο νομικήν τινα καὶ ἀπεριέργαστον εἰρήνην ἀσπάζεσθαι, πρὸς οὓς ἐστι κρείττων ή μάχη. Εργον δὲ ὄντως οἰκονομίας ἐστί, τὸ δοκεῖν ἔσθ' ὅτε βραχύ τι τοῦ πρέ ποντος ἐξίστασθαι λόγου, μετὰ τοῦ τὴν ἐν τοῖς χρη σίμοις παραιτεῖσθαι ζημίαν. Οὕτω καὶ ὁ μακάριος Παῦλος τοῖς πᾶσιν ἐγίνετο πάντα· οὐχ ἵνα κερδάνη μέν τι βραχύ, ζημιωθῇ δὲ μέρος, ἀλλ᾽ ἵνα πάντας κερδήσῃ. ίδωμεν τοίνυν διὰ ταύτης τῆς ἐρεύνης τῆς ἐν τοῖς πράγμασι βαδίζοντες, εἰ μὴ πλεῖον ἔχει τὸ βλάδος ἡ ὑπόθεσις τῶν δοξάντων εἶναι χρηστῶν. Τοσούτος ἤδη διῖππεύει χρόνος τῆς σῆς θεοσεβείας διεπούσης τὸν θρόνον· καὶ οὐδεὶς ἐστιν ὁ συνάγεσθαι παραιτούμενος. Ἀλλ᾽ εἰ καί πού τινες περὶ τὴν ἀρ χὴν φιλονεικότερον πράττοντες ἑαυτοὺς ἀπεμέριζον, καὶ οὗτοι κέκληνται διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἰσχύν τε καὶ χάριν. Τῶν δὲ ἐν τέλει, τίς ὁ μὴ τῆς σῆς εὐ λαβείας ἀκροώμενος; Τίς δὲ ὁ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας έξω μεμενηκώς; Οὐκ ἔστιν οὐδείς. Μὴ γὰρ δοίη ὁ Θεός. Τίνα τοιγαροῦν ἀνασώζων, ἢ εἰς τὸ συνάγεσθαι καλῶν, ὅλην ἔξω θεὶς τῶν τῆς Ἐκκλησίας περιβόλων, τήν τε Αίγυπτον, Αυγουσταλικήν, καὶ 'Αρκαδίαν, καὶ Θηβαΐδα, καὶ Λιβύην, καὶ Πεντάπολιν, καὶ τοσαύτας Εκκλησίας λυπεῖς; ἵνα μηδένα κερδάνῃς· πάντας γὰρ προεκέρδανε τοῦ Σωτῆρος ἡ χάρις. Καὶ ἀνατί Φημι τὸν ἐπὶ τούτῳ πόνον τοῖς τῆς σῆς θεοσεβείας διδάγμασι. Μὴ τοίνυν κατηγόρει σαυτοῦ τοὺς ἀπὸ φιλονείκου γνώμης μεμερισμένους, καὶ μὴ καταδεχομένους ποτὲ τὸ ἐπ' ἐκείνῳ δίκαιον κρῖμα. Η γὰρ
col. 355–356page 169 of 186
PG 77:355Γεια, ὥστε μὴ πειρᾶσθαι μανθάνειν ἐσπουδασμένως, τάς τε σὰς εὐδοκιμήσεις, καὶ ὅπως τὰ τοῦ Σωτῆρος χειραγωγείται ποίμνια; μία γὰρ ἡ τῶν ἱερέων φρον τίς, καὶ εἰ τοπικῶς διῃρήμεθα. Αλλ' ἵνα μὴ δοκοίην ἐπὶ τούτῳ διατείνεσθαι λίαν, καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς σῆς εὐλαβείας φρονεῖν ἐναντία· ἔστωσάν τινες ὀλίγοι και μιδῇ διαστασιάζοντες, ἔτι καὶ τῆς ἐκείνου κακίας προκινδυνεύοντες, τοσαῦται δὲ παρ' ἡμῖν ἐκκλησίαι, ὅτι χρὴ τὰ ἐπ' ἐκείνῳ δεδογμένα κρατεῖν διίσχυ ριζόμεναι. τίσιν οὖν τὴν ψῆφον ἀπονέμεσθαι δίκαιον; Τίνας δὲ εὐφραίνεσθαι μᾶλλον ἀρέσκει Θεῷ; Τοὺς ἐκείνῳ συνηγοροῦντας τοιαῦτα πεπραχάτι, ἢ τοὺς ἐπὶ τιμῆς ἐγνωκότας, ᾧ τὸ λυπεῖν λελόγισται παρ' οὐδέν; Εἰ τοίνυν τὸ σώζεσθαι τὴν ὁμόνοιαν τῶν Ἐκε κλησιῶν οὐκ εὐκαταφρόνητον φαίνεται, λύσον τὸ τέτ μόνον ταύτην, παρακαλῶ. Βάλλε τὴν μάχαιραν εἰς τὴν θήκην αὐτῆς. Κέλευσον τοῦ καταλόγου τῶν ἐπισκόπων ἐξαιρεθῆναι τὴν Ἰωάννου προσηγορίαν. Εἰ γὰρ οὐδὲν εἶναι τοῦτο λογιούμεθα, μὴ λυπείτω τὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν ὁ προδότης αὐτοῖς συγκαταταττό μενος· εἰσφερομένης δὲ τῆς Ἰούδα προσηγορίας, τοῦ λοιπὸν ἡμῖν ὁ Ματθίας γε κείσεται Εἰ τοίνυν οὐδεὶς τὸν Ματθίαν ἐκβαλὼν ἐγγράψοι τὸν Ἰούδαν τῷ τῶν ἀποστόλων χορῷ, μενέτω καὶ σωζέσθω, πα ρακαλώ, μετὰ τὸν τῆς ἀοιδίμου μνήμης Νεκτάριον, δεύτερος ὁ τοῦ πανευφήμου Αρσακίου βαθμός είνα μή τι βίᾳ παρεισαχθὲν ἐξώσῃ τοῦ μακαρίου τὴν μνήμην. Ἀλλ᾽ ὀλίγοι τυχὸν ἐπὶ τούτῳ δυσχεραίνουσι δίδου μοι μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν. Πάντας μὲν εὐχό. μεθα σώζεσθαι. Εἰ δέ τις ἐξ οἰκείας αμαθίας χωρί ζεται, καὶ τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀντιτείνει θεσμούς, τις ή τούτου ζημία; Η γὰρ οὐχὶ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ δι δάσκων ἡμᾶς τὸ τοιοῦτον καὶ τύπον ἐν πᾶσι τεθείς, ελάλει μὲν τοῖς προσιοῦσι τὰ συμφέροντα, ἀπειθοῦντας δὲ καὶ ἀνανεύοντας ἠφίει χωρίζεσθαι; Καὶ τοσού τον ἀφειστήκει τοῦ ποιεῖσθαί τινα τῶν τοιούτων λό γον, ὡς καὶ πρὸς αὐτοὺς εἰπεῖν τοὺς μαθητάς· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν;» Τοῖς μὲν εὐπειθέσι πολ λήν τινα δίκαιον ἀπονέμεσθαι παρ' ἡμῶν τὴν φραν τίδα. Ὁ δὲ δυσμενὴς καὶ ἀνήκοος τὴν αὐτοῦ κακό νοιαν αἰτιάσαιτο, μισήσας τὸ θεραπεύεσθαι. Ακού σεται δὲ παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ· «Ἐπειδὴ ἐλάλουν, καὶ οὐχ ὑπηκούσατε· καὶ ἐξέτεινα λόγους, καὶ οὐ προσείχετε, ο καὶ τὰ τούτοις ἑξῆς. Ἡμῖν μὲν γὰρ εἰς τοσοῦτον νυστάζειν ἡμᾶς ὑπείληφεν ἡ σὴ θεοσέ η τοῖς διδάσκουσι τὰ ἐφ᾽ οἷς ἄν τις εὐδοκιμαίη παρά Θεῷ, καὶ λίαν ἐσπουδασμένως εἰσηγεῖσθαι πρέπει καὶ τοῖς ἀντιτείνουσι λέγειν μετὰ τοῦ Παύλου· ι Δεό μεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ,, τοὺς δὲ ἀπειθοῦντας λοιπὸν ἀνατιθέναι τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει λέγοντες· ι Ἰατρεύσαμεν τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ ἰάθη· ἐγκατελίπομεν αὐτὴν ὅτι ἤγγικεν εἰς οὐρανὸν τὸ κρῖμα αὐτῆς.» Οὐκ ἀκόλουθον τοιγαροῦν διὰ τὰς τίνων ἀντιλογίας, εἴπερ τινὲς ὅλως εἰσὶν, ἐκ βάθρων ὥσπερ κατασείεσθαι τοὺς τῆς Ἐκκλησίας θεσμούς, λαϊκοῦ συνταττομένου τοῖς ἐν ἱερατεία διαπρέψασι, καὶ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τιμῆς εἰσβαίνοντος. Μὴ γὰρ ε
col. 357–358page 170 of 186
PG 77:357τοῦτο καλείτωσαν οἰκουμενικήν τινες εἰρήνην, ἀλλὰ μᾶλλον κατατομήν. Ἐγὼ γὰρ τότε φημὶ κρατύνεσθαι τὸ τῆς εἰρήνης ὄνομα καὶ πρᾶγμα, ὅταν μὴ ταῖς τῶν ἁγίων γνώμαις ἀντιταττώμεθα, μήτε τοῖς ἐκείνων ἀντιπράττωμεν ὅροις. Οὐ γὰρ, εἴ τινας τῶν κατὰ τὴν εαν εὐλαβεστάτων ἀδελφῶν καὶ συνεπισκόπων δ μακάριος Αλέξανδρος, θρασύτομος ὢν ὄντως, κατὰ τῆς σῆς θεοσεβείας φωνήν, πεφενάκικε καὶ συναρπάσας εἷλεν εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ συναίνεσιν, διὰ τοῦτο πάντως καὶ κρατεῖν ὀφείλει τὸ νόσημα, καὶ ταῖς ἁπάντων καταβόσκεσθαι ψυχαῖς· ἀλλὰ μᾶλλον οἷά τις λήμη τὸν τῆς Ἐκκλησίας ὀφθαλμὸν παραλύουσα, παρ' ὑμῶν ἐκκαθαίρεσθαι· ἵνα δὴ πάλιν ὀρθῶς προς τοὺς τῶν Πατέρων ὄρους ἀποβλέπουσα, δικαίως ἀκούῃ περὶ Χριστοῦ· «Οἱ ὀφθαλμοί σου περιστεραί.» Δέ δεγμαι οὖν γράμμα κἀγὼ παρὰ τοῦ εὐγηροτάτου καὶ θεοφιλεστάτου Ακακίου· ἔνθα τὸν εὐλαβέστατον τῆς Αντιοχείας Επίσκοπον ἠναγκάσθαι παρά τινων δι ισχυρίζεται, τὴν Ἰωάννου μνήμην ἐπιτελέσαι· καὶ δάκνεσθαι μὲν ἐπὶ τούτῳ σφόδρα, λύσιν δέ τινα τῶν ἐκ προπετείας εὕρασθαι ζητοῦντα, καὶ γράμματα περὶ τούτου κομίσασθαι βουλόμενον παρά τε ἡμῶν καὶ τῆς σῆς θεοσεβείας, σαφῶς διαγορεύοντα, μή συναπάγεσθαί τισι, μηδὲ εἴκειν τοῖς τοιαῦτα συμβουλεύουσιν. Αλλ' οἱ πρὸς θεραπείαν κεκλημένοι (δίδου γάρ μοι λέγειν μετὰ παρρησίας πονέσαντι τὴν ψυχήν) τραυμάτων προσθήκη μὴ γενώμεθα· ἵνα καὶ τὸ εἶναι παρακολούθημα τῆς ἑτέρων προπετείας ἀποφύγωμεν. Θαυμάζω δὲ κἀκεῖνο, εἰ τοσοῦτος ὢν εἰς πολυλογίαν ὁ μνημονευθείς ᾿Αλέξανδρος, καὶ χρόνον οὐ μικρὸν διατρίψας ἐκεῖσε, οὐχ ὅπως ἰσχύσας ἀναπεῖσαί τινας πρὸς τοῦτο φαίνεται· εἷς δὲ γραμμάτων διακομιστής τοσοῦτον ίσχυσεν, ὡς τεθρύλληται, ὥστε δῆμον ἀνάψαι τοσοῦτον, καὶ κατηυνασμένην ὑπόθεσιν χρόνῳ μακρῷ διεγεῖραι πάλιν· ὅπερ ἐστὶ παντελῶς ἀπέθανον. Αλλ' ἔστω καὶ τοῦτο καὶ πιστευέσθω γενόμενον· ἀλλ᾽ οἶδα τὴν σὴν θεοσέβειαν ἀριστεύουσαν ἐν λόγοις. Διδάξεις πάντως τὰ δέοντα τους τεθορυβημένους. Ἔχεις ἀρε ποῦσαν τῶν ἱερῶν κηρυγμάτων τὴν χάριν. Πείσεις, οἶδα, καὶ τοὺς εὐσεβεστάτους βασιλεῖς, ἀγαπᾶν συν ήθως τὸ τοῖς κανόσι δ[οκ]οῦν. Εὐσεβεῖς γὰρ ὄντες καὶ φιλόχριστοι, θεσμοῖς ἰδίοις ἐπιτρέψουσι διοικεῖσθαι τὰς Ἐκκλησίας, καὶ τῆς πατρώας ἀρετῆς ὑπάρχοντες ζηλωταὶ, τὰ ἐκείνων μιμήσονται. Μὴ ταττέσθω τοι γαροῦν ὁ ἐκβεβλημένος Ἰεχονίας μετὰ Δαβίδ τε καὶ Σαμουὴλ τῶν προφητῶν· μηδὲ εἰ τισιν ἀδίκως ἔδοξε τὸ Εὐδοξίου λείψανον ἐν αὐτοῖς ἀποτεθεῖσθαι τόποις διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς τὸν ἀνίερον ὡς ἱερὸν εἰσφέρομεν. Ἐχρὴν γὰρ δήπου μᾶλλον κἀκεῖνο διόρθωσιν ἐπιζητεῖσθαι παρ' ἡμῶν, οὐκ αὐτὸν μορφοῦσθαι τὰ δεύτερα. Καὶ ταῦτά φαμεν οὐχ ὡς ἐπεμβαίνοντες τῷ κειμένῳ μὴ γὰρ δοίη Θεός· οὐδὲ ἐπιχαίροντες, ὡς γέγραπται, τοῖς ἀλλοτρίοις κακοῖς· οὐ γὰρ οὗτος Χριστιανῶν σκοπός· ἀλλὰ τῆς πρὸς ἄνθρωπον συμπαθείας, τὸ τῇ Ἐκκλησίᾳ συμφέρον πράττοντες, καὶ τῶν ταύτης κανόνων οὐδὲν ἡγούμενοι προτιμότερον. Εἰ μὲν ἐξῆν οὐδὲν μὲν τούτοις λυμήνασθαι, κατατάττειν δὲ ἐν
col. 359–360page 171 of 186
Epistola LXXVII
PG 77:359ἀγρίους τινὰς καὶ ἀνημέρους τοὺς τοῦτο γενέσθαι διακωλύοντας. Ἐπειδὴ δὲ ἀνάγκη κρατοῦντος ἑνὸς τὴν τοῦ ἑτέρου παραλύεσθαι δύναμιν, νικάτωσαν οἱ τῆς Ἐκκλησίας θεσμοί, καὶ ἀποχωρείτω τῶν ἱερατικῶν καταλόγων ὁ μὴ λειτουργός. Τοῦτο γὰρ συνάπτει πρὸς εἰρήνην τὰς Ἐκκλησίας τοῦτο πᾶσαν ἡμῖν ομοψυχίαν ἀνεργάσαιτο. Δίδου τοιγαροῦν ἡμῖν, τὸ συνάγεσθαι καθαρῶς μετὰ τῆς σῆς θεοσεβείας, ἑνὸς καὶ τούτου τελευτήσαντος ἀμείνω ποιούμενος την πρὸς τοὺς ἔτι ζῶντας ἀγάπησιν, μᾶλλον δὲ τοὺς τῆς Εκκλησίας θεσμούς. 208 ἡ ἐπισκόποις τὸν καθῃρημένον, ἦν ἂν εἰκότως εἰπεῖν Κυρίῳ μου ἀγαπητῷ ἀδελφῷ καὶ συλλειτουργῷ ἀπὸ τῆς. ἡ ὑπ' αὐτόν. Δόμνῳ, Κύριλλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Συναλγεῖν ἡμᾶς ἀδελφοῖς ἀναγκαῖον καὶ οἵτινες τῶν συλλειτουργών πεπονθέναι τι διισχυρίζονται, καὶ τοῦτο παρὰ κληρικῶν ἰδίων, οὓς ἦν ἀναγκαῖον ὑπο ἔχειν, ἅτε πατρί, τὸν αὐχένα, καὶ ὑποτάττεσθαι κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, καὶ τοῖς τῆς Ἐκκλησίας κανόσι διηγορευμένον. Τοῦτο πῶς οὐ τῶν αἰσχίστων ἐστὶ τολμώμενον; Τοιαῦτά φησι πεπονθέναι ἑαυτὸν ὁ εὐλα βέστατος ἐπίσκοπος Αθανάσιος· ἔδωκε καὶ τὸ τῆς συναχθείσης κατὰ τὴν βασιλεύουσαν Κωνσταντινούπολιν συνόδου κατενεχθῆναι δάκρυον. Φησὶ γάρ τινας τῶν ἀπ' αὐτῶν ἡ ὄντων κληρικῶν καταυθεντῆσαι τοσ οῦτον, ὡς, τό γε ἦχον εἰς ἐγχειρημάτων δύναμιν, καὶ ἐξῶσαι τῆς ἱερωσύνης αὐτὸν, καὶ καθαιρέσεως ψῆ φον ἐπ᾿ αὐτὸν ἐξενεγκεῖν. Βούλονται γὰρ τοὺς μὲν οἰκονόμους τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι τοὺς τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων χειριστὰς ἐκβαλεῖν, στῆσαι δὲ αὐτοὶ τοὺς κατά γνώμην ἰδίαν· καὶ πρὸς τούτοις ἔτι καὶ ἐκ τῶν ἱερῶν διπτύχων περιελεῖν αὐτοῦ τὸ ὄνομα, ἕτερά τέ τινα ἀπηχῆ καὶ ἀνοσιότητος γέμοντα δρα σαι· ὰ καὶ ἡ τῶν συνεζευγμένων λιβέλλων περιέχει δύναμις. Ἐπειδὴ δέ ἐστι τῶν ἀτόπων, τοιαῦτα τολ μᾶσθαι παρὰ κληρικῶν κατὰ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων, καὶ περιϊδεῖν ἀμήχανον αὐτὰ, καταξιωσάτω ἡ τὴ οσιότης (εἰ τῆς ᾿Αντιοχέων ἐστὶ μακρὰν ἡ πόλις, ἣν διοικεῖν ἔλαχεν ὁ μνημονευθείς θεοσεβέστατος επί
col. 361–362page 172 of 186
PG 77:361σκοπος Αθανάσιος) τισὶ δι' οἰκείων γραμμάτων επι τρέψαι τὴν ἀκρόασιν, ὥστε κληθέντας τοὺς τὴν αἰτίασιν 4 ὑπομένοντας, ἀπολογήσασθαι, καὶ εἰ εὑρεθεῖεν ἔνοχοι τοῖς αἰτιάμασιν, ἀπολεσθῆσαι τῆς ἱερᾶς λει τουργίας. Ο γὰρ αὐτοὶ τετολμήκασι κατὰ τοῦ ἰδίου πατρὸς, τοῦτο πάθοιεν ἂν δικαίως, πάσης ἀλογήσαντες ἀκολουθίας, καὶ πάντα θεσμὸν ὑπερβάντες, καὶ παρ' οὐδὲν ποιησάμενοι τὸ ἀτιμάσαι πατέρα. λέγονται δὲ καὶ οὐ νῦν πρότερον ε ἄρξασθαι εἶναι τοιοῦτοι, ἀλλ᾽ ἤδη κατεγνῶσθαι καὶ ἐπὶ πολλοῖς ἔτι χεί. ροσι καὶ θρασέσιν ἐγχειρήμασι. Φάσκει δὲ ὕποπτον ἔχειν ο τὸν λαχόντα νῦν εἰς τὸ μητροπολιτικὸν δίκαιον τῆς ἐνορίας, ἐξ ἧς ἐστι· και, ὡς ἔφην ἤδη, τὸ λυπούν οὐδὲν, ἐξεῖναι τοὺς ἐν ὑποψίᾳ μὴ δικάζειν αὐτῷ. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἐμοὶ ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Τοῦ αὐτοῦ Κυρίλλου Επιστολὴ κανονική. Ἕκαστα τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων ὅταν εὐθὺ φέρηται κανονικῆς εὐταξίας, οὐδένα μὲν ἡμῖν ἐντίσ πτει θόρυβον, ἀπαλλάττει δὲ καὶ τῆς παρά τινων δυσ φημίας, μᾶλλον δὲ καὶ τὰς παρὰ τῶν εὖ φρονούντων εὐφημίας ἡμῖν προξενεῖ. Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀποδέξαιτο ψῆφον ἀπροσκλινῆ, εἴπερ ἂν γίνοιτο παρά τινων; "Η πῶς τὸ κρίνειν ὀρθῶς καὶ ἐννόμως οὐκ ἀνεπίπληκτον ἔσται, μᾶλλον δὲ παντὸς ἐπαίνου μεστόν; Καὶ ταῦτα γράφω νυνὶ τῇ σῇ θεοσεβείᾳ, ἐν τοῖς ἑαυτῆς γράμμασι τοῖς σταλεῖσι πρὸς ἐμέ τε καὶ τὸν ὁπιώτατον καὶ θεοσεβέστατον ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ συν επίσκοπον Πρόκλον, ἐπίσκοπον μὲν ὀνομαζούσης τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοφιλέστατον Πέτρον· αὐτοῦ δὲ κλαίοντος, καὶ τῆς ἐκνεμηθείσης αὐτῷ Ἐκκλησίας παραλόγως κεκινήσθαι λέγοντος. Ην δ' ἀκόλουθον ε τὸ τῆς ἱερωσύνης ὄνομα μετὰ τοῦ πράγματος ἔχειν αὐτὸν, ήγουν εἶπερ μὴ ἦν ἄξιος τοῦ προεστάναι θείου θυσιαστηρίου, μηδ' αὐτῇ τιμᾶσθαι τῇ κλήσει τῆς ἐπισκοπῆς. Ἀλλ᾽ ἴσως δόξειεν ἂν τῇ σῇ θεοφιλείς σκληρὸς εἶναι τις καὶ ἀφιλάλληλος ὁ παρ' ἐμοῦ λό γος. Έχει δὲ οὐχ οὕτως κατὰ τὸ ἀληθές. Ἐλεῆσαι γὰρ τάχα που νομίζομεν τὸν πρεσβύτην μόνην αὐτῷ τὴν κλήσιν ἀφέντες· μακρῷ δὲ ἦν ἄμεινον ἐννοῆσαι καὶ τὸ ἕτερον. Φάσκει γὰρ οὐ δύνασθαι μὲν συστῆναι τῇ οἰκείᾳ ὑπολήψει· οὐ λαβεῖν δὲ καιρὸν ἀπολογίας, οὔτε μὴν ἀκρόασιν αὐτῷ προτεθῆναι κανονικήν. Ει δ' ἐγεγόνει τι τοιοῦτον, αὐτὴ τῶν ὑπομνημάτων ἡ σύστασις διήλεγξεν ἂν αὐτὸν ἢ ἁλόντα τοῖς αἰτιάμασιν, ἢ ἔνοχον ἀποπεφασμένον καὶ οὐδὲν ἔχοντα λοιπὸν εἰ πεῖν ὡς ἠδικημένον, ήγουν ἐλεύθερον ἀποφήνασα, πάλιν ἐδίδου τὸ προεστάναι τῆς Ἐκκλησίας, ἢ καὶ ὑπὸ χεῖρα γέγονε τὴν αὐτοῦ. Οὐδενὸς δὲ πεπραγμέ 4 αἰτίαν.· πρῶτον.» εἶναι.
col. 363–364page 173 of 186
Epistola LXXVIIIEpistola LXXIX
PG 77:363νου τοιούτου, καταβοᾷ τοῦ πράγματος, καὶ ἀδικίαν ἀφόρητον ὑποστῆναί φησι, καὶ ἀθέσμως ἐκβεβλήσθαι, προσεπάγων ὅτι καὶ ἡρπάγη πάντα τὰ προσόντα αὐτῷ χρήματα. Η σὴ τοιγαροῦν ὁσιότης, ἐννοοῦσα καὶ τὸ τοῖς θείοις κανόσι δοκοῦν, καὶ τὸ πρέπον τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ τοῖς τεταγμένοις εἰς ἱερὰν λειτουργίας· ἔτι τε πρὸς τού τοις, καὶ τὰ παρ' ἡμῶν δυσωπηθείσα γράμματα, στησάτω τοῦ πρεσβύτου τὸ δάκρυον. Καὶ εἰ μὲν ἔλοιτο δικάσασθαι πρὸς τοὺς ἐπάγοντας αὐτῷ τὰς αἰτίας, δικαζέσθω κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐπὶ τῆς θεοσεβείας συμπαρόντων δηλονότι τῶν ὑπὸ τὴν αὐτῆς χεῖρα θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων· ἐκτὸς εἰ μὴ παραιτο τό τινας ὡς ὑπόπτους. Οὐδένα μὲν γὰρ τῶν θεοσεβεστά των ἐπισκόπων ἐχθρὰ φρονεῖν ἀδελφῷ πιστεύομεν. Ἵνα δὲ μὴ πρόφασις αύτη γένηται, τὴν ἐσομένην ἐπ' αὐτῷ κρίσιν παραλύουσα, πρὸς τὸ μὴ ἐν δίκῃ πεποιῆσθαι δοκεῖν, οὐδέν ἐστι τὸ λυποῦν ἀπεῖναι τοῦ συνεδρίου τῶν ἐν ὑποψίᾳ τινάς. Τὰ δὲ ἀδίκως ληφθέντα παρ' αὐτοῦ χρήματα, ἀνα δοθῆναι δίκαιον κατὰ δύο τρόπους. Πρῶτον μὲν ὅτι οὐδὲ ἐχρῆν ὅλως γενέσθαι τι τοιοῦτον· καὶ ὅτι λυπεί σφόδρα καὶ εἰς ἐσχάτην ἀκηδίαν καταφέρει τους ἀπανταχόσε γῆς ὄντας θεοσεβεστάτους τὸ ἀπαιτεῖσθα λόγους τῆς οἰκονομίας τῶν παραπιπτόντων αὐτοῖς ἀναλωμάτων, εἴτε ἐκ προσόδων ἐκκλησιαστικῶν, εἴτ' οὖν καὶ ἀπὸ τῆς τινων καρποφορίας. Εκαστος γὰρ ἡμῶν τῶν ἰδίων κακῶν δώσει λόγον τῷ πάντων κριτῇ. Κειμήλια μὲν γὰρ καὶ κτήσεις ἀκινήτους ταῖς κλησίαις σώζεσθαι χρή· θαρσεῖσθαι δὲ τοῖς κατὰ καιρὸν τὴν θείαν διέπουσιν ἱερωσύνην τῶν παραπιπτόντων ἀναλωμάτων τὴν οἰκονομίαν. Τοὺς δὲ τῆς παραιτήσεως λιβέλλους οὐ κατὰ προ αίρεσιν οἰκείαν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου καὶ τῆς τινων ἀπειλῆς ἐπιδοῦναί φησι. Καὶ ἕτερον δὲ πραγμά ἐστιν οὔτε τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀρέσκον θεσμοῖς, τὸ λιβέλλους παραιτήσεων προσάγειν τινὰς τῶν ἱερουργῶν. Εἰ γάρ εἰσιν ἄξιοι τοῦ λειτουργείν. ἔστωσαν ἐν τούτῳ· εἰ δ' ἀνάξιοι, μὴ ἀπὸ παραιτήσεως ἐξίτωσαν, κατεγνωσμένοι δὲ μᾶλλον ἐπὶ πρά γμασιν, ὧν ἄν τις πολλὴν ποιήσαιτο τὴν καταβοὴν, ὡς ἔξω τρεχόντων πάσης ἀκολουθίας. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προστ αγορεύει. Παντὸς τοῦ χρησίμου καὶ ἀναγκαίου πρὸς οἰκοδομὴν τῶν λαῶν, τελοῦντος δὲ καὶ εἰς ὑπόληψιν τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν, φροντίδα ποιεῖσθαι χρή. γέγραπται γάρ, ὅτι «Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. ο Μοναστηρίων τοίνυν Πατέρες τῶν κατὰ τὴν Θηβαίων
col. 365–366page 174 of 186
PG 77:365ἐπαρχίαν, ἄνδρες εὐλαβεῖς καὶ οὐκ ἀθαύμαστον ἔχον τες πολιτείαν, ἐλθόντες ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, ἐρωτώμενοι παρ' ἐμοῦ τὴν κατάστασιν τῶν αὐτότε μοναστηρίων, ἐδίδασκον, ὅτι σκανδαλίζονται πολλοὶ διὰ τὴν τοιαύ την αἰτίαν. Νεωστὶ γεγαμηκότες τινὲς καὶ οἷον ἐξ αὐτῶν καὶ ταβάντες τῶν νυμφώνων, συναρπάζουσί τινας τῶν θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων, καὶ οὐδενὸς τάχα που τα κατ᾿ αὐτοὺς καταγγέλλοντος, χειροτονούνται κληρικοὶ, ήγουν πρεσβύτεροι. Ετεροι δέ τινες ἐξ αὐτῶν τῶν μοναστηρίων ὡς ἄτακτοι ἐκβαλλόμενοι, πάλιν ὑποτρέχουσι τὰς χειροτονίας, καὶ γενόμενοι κληρικοί, εἰσέρχονται καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς μοναστηρίοις όθεν ἐκβέβληνται, καὶ βούλονται προσφέρειν, καὶ ὅσα κλης ρικοῖς ἔθος πληροῦν, καὶ ταῦτα ὁρῶν, ὡς καί τινας τῶν εἰδότων αὐτοὺς παραιτεῖσθαι καὶ τὰς συνάξεις, καὶ μὴ ἀνέχεσθαι κοινωνεῖν λειτουργούντων ἐκείνων. Ἐπειδὴ τοίνυν πρὸς οἰκοδομήν, ὡς ἔφην, τῶν λαῶν πάντα χρὴ πράττεσθαι παρ' ἡμῶν, ἐπιτηρείτω ταῦτα ἡ θεοσέβεια ὑμῶν· καὶ εἰ μέλλει τις χειροτονείσθαι κληρικός, περιεργαζέσθω τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ πότε ρόν ποτε γαμετὴν ἔχει ἢ οὐ, καὶ πῶς καὶ πότε ἡγά γετο, καὶ εἰ μή τίς ἐστι τῶν ἐκβαλλομένων, ἢ παρ' ἑτέρου θεοσεβεστάτου ἐπισκόπου, ἢ ἐκ μοναστηρίου, καὶ τότε χειροτονείτω, ἀδιάβλητον εὑρεθέντα. Της ρήσομεν γὰρ οὕτω καὶ τὸ ἑαυτῶν συνειδὸς καθαρόν, καὶ ἀδιάβλητον τὴν ἱερὰν καὶ σεπτήν λειτουργίαν. Ἐὰν δὲ χωρισμὸν ὑπομείνωσί τινες ἐπιτιμηθέντες πταισμάτων ἕνεκα, εἶτα μέλλωσι τελευτήν κατηχούμενοι όντες, βαπτιζέσθωσαν, καὶ μὴ ἀποδημείτωσαν τῶν ἀνθρωπίνων ἀμέτοχοι τῆς χάριτος, ήγουν άχοι νώνητοι. Δοκεῖ γὰρ προσέχειν καὶ τοῦτο τοῖς τῆς Ἐχ κλησίας θεσμοῖς. Προσείπατε τὴν παρ' ὑμῖν ἀδελ φότητα· ὑμᾶς ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. Καὶ ἄλλως ἡδέως ὁρῶν τοὺς ἀγαθοὺς παῖδας, διά τε τὸ ὑπὲρ τὴν ἡλικίαν τῶν ἠθῶν εὐσταθὲς, καὶ διὰ τὸ πρὸς τὴν σὴν εὐλάβειαν οἰκεῖον, ἀφ' οὗ τι καὶ μέγα προσδοκᾶν ἔστιν ἐπ' αὐτοῖς. Ἐπειδὴ μετὰ γραμμά των σῶν εἶδον αὐτοὺς προσιόντας μας, ἐδιπλασίασα τὸ ἐπ' αὐτοῖς φίλτρον. Ὅτε δὲ ἀνέγνων τὴν ἐπιστολὴν, καὶ ἴδον ἐν αὐτῇ ὁμοῦ μὲν τὸ περὶ τὰς ἐκκλησίας προνοητικὴν τῆς διαθέσεως, ὁμοῦ δὲ περὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων Γραφῶν ἐπιμελές, ηὐχαρίστησε τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐπηυξάμην τὰ ἀγαθὰ τοῖς τὰ τοιαῦτα ἡμῖν διακομίσασι γράμματα, καὶ πρό γε αὐτῶν τῷ γράψαντι ἡμῖν. Ἐπεζήτησας τὸ πολυθρύλλητον ἐκεῖνο, καὶ παρὰ πᾶσιν ἄνω καὶ κάτω περιφερόμενον ῥητὸν, είνα τὴν λύσιν ἔχει τὸ, ο Ὁ πᾶς ἀποκτείνας Καιν, ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύσει;» Διὰ δὲ τούτου τέως
col. 367–368page 175 of 186
Epistola LXXX
PG 77:367μὲν αὐτὸς ἑαυτὸν συνέστησας, τὸ Τιμοθέου, ὥσπερ ἔδωκεν Παῦλος αὐτῷ, ἀκριβῶς φυλάσσοντα· δῆλος γὰρ εἶ προσέχων τῇ ἀναγνώσει. Επειτα καὶ ἡμᾶς τοὺς γέροντας νεναρκηκότας ἤδη καὶ τῷ χρόνῳ, καὶ τῇ ἀσθενείᾳ τοῦ σώματος, καὶ τῷ πλήθει τῶν θλί ψεων (αἱ πολλαὶ τοίνυν περὶ ἡμᾶς κινηθεῖσαι ἐδά ρησαν ἡμῶν τὴν ζωήν), όμως διανέστησας, καὶ ζέων τῷ πνεύματι κατεψυγμένους ἡμᾶς, ὡς τὰ φωλεύοντα τῶν ζώων εἰς ἐγρήγορσιν μετρίαν καὶ ζωτικὴν ἐνέρ γειαν ἐπανάγεις. Ἔστιν οὖν τὸ ῥητὸν, καὶ ἁπλῶς οὕτω νοηθῆναι δυνάμενον, καὶ ἀποίκιλον ἐπιδέξασθαι λόγον. Η μὲν οὖν ἁπλουστέρα, καὶ παντὶ δυναμένη ἐκ τοῦ προχείρου παραστῆσαι διάνοια, αὕτη ἐστίν ὅτι δεῖ τὸν Καῖν ἑπταπλασίωνα δοῦναι τὴν τιμωρίαν ὑπὲρ ὧν ἥμαρτεν. Οὐ γάρ ἐστι δικαιοκρίτου ἴσας πρὸς ἴσας ὁρίζειν ἀνταποδόσεις· ἀλλ' ἀνάγκη τὸν κατάρξαντα κακοῦ μετὰ προσθήκης ἀποτίσαι τὰ ὀφειλόμενα, ή μέλλει αὐτὸς βελτίων ταῖς τιμωρίαις γενέσθαι, καὶ τοὺς λοιποὺς σωφρονεστέρους ποιῆσαι τῷ ὑποδείγματι. Οὐκοῦν ἐπειδὴ τέτακται ἑπτάκις ἀποπληρῶσαι τὴν δίκην τῶν ἡμαρτημένων τὸν Καΐν, παραλύσει, φησίν, τούτῳ τῷ ' ὑπὸ τῆς θείας κρίσεως ἐπ' αὐτῷ δεδογμένον, ὁ ἀποκτείνας αὐτόν. Οὗτός ἐστιν ὁ νοῦς ὁ ἐντεῦθεν ἀπὸ τῆς πρώτης αναγνώσεως ὑποπίπτων. Ἐπειδὴ δὲ ἐρευνᾶν πέφυκε τὰ βάθη τῶν φιλοπονωτέρων ἡ διάνοια, ἐπιζητεῖ τὸ δίκαιον, πῶς ἐν τῷ ἑπτάκις πληροῦται καὶ τὰ ἐκδικούμενα; πότε ρον τὰ ἁμαρτηθέντα ἑπτά ἐστιν, ἓν μὲν τὸ ἁμάρτημα, ἑπτὰ δὲ ἐπὶ τῷ ἑνὶ αἱ κολάσεις; Μεὶ μὲν οὖν ἡ Γραφὴ τὸν τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν ἀριθμὸν ἐν τοῖς ἑπτὰ περιορίζει, ο Ποσάκις, φησί, ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ (ὁ Πέτρος ἐστὶ λέγων τῷ Κυρίῳ); ἕως ἑπτάκις;» Εἶτα ἀπό κρισις τοῦ Κυρίου· Οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτάκις, ἀλλ' ἕως εβδομηκοντάκις ἑπτά· οὐ γὰρ ἐπ' ἄλλον ἄριο θμὸν μετέβη ὁ Κύριος, ἀλλὰ τὸν ἑπτὰ πολυπλασιάσας, ἐν αὐτῷ τὸν ὅρον ἔθετο. Καὶ δι' ἑπτὰ ἐτῶν ὁ Ἑβραῖος ἀπελύετο τῆς δουλείας. Ἑπτὰ δὲ ἑβδομάδες ἐτῶν τὸ ὀνομαστὸν Ἰωβίλαιον ἐποίουν τοῖς πάλαι, ἐν ᾧ ἐσαββάτιζεν ἡ γῆ, χρεῶν δὲ ἦσαν ἀποκοπαὶ, καὶ δουλείας ἀπαλλαγὴ, καὶ οἱονεὶ νέος ἄνωθεν καθίστατο βίος ἐν τῷ ἑβδοματικῷ ἀριθμῷ, τοῦ παλαιοῦ τρόπον τινὰ τὴν συντέλειαν δεχομένου. Ταῦτα δὲ τύποι τοῦ αἰῶνος τούτου, ὃς διὰ τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν ἀνακυκλούμενος ἡμᾶς παρατρέχει· ἐν ᾧ γίνονται αἱ τῶν μετριωτές ρων ἁμαρτημάτων ἐκτίσεις, κατὰ τὴν φιλάνθρωπον επιμέλειαν τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου, ὡς μὴ τῷ ἀπεράντῳ αἰῶνι παραδοθῆναι ἡμᾶς εἰς κόλασιν. Τὸ μὲν οὖν ἑπτάκις, διὰ τὴν πρὸς τὸν κόσμον τοῦτον συγγένειαν ὡς τῶν φιλοχόσμων ἀνθρώπων ἀπ' αὐτῶν ὀφειλόντων μάλιστα ζημιούσθαι, ὧν ἕνεκα είλοντο πονηρεύεσθαι. Ἐκδικούμενα δὲ εἴ τῳ παρὰ τῷ Καῖν λέγοις, εὑρήσεις ἑπτά· εἰ τὰ παρὰ τοῦ κριτοῦ ἐπ' αὐτῷ όρισθέντα, καὶ οὕτως οὐκ ἀποτεύξῃ τῆς ἐννοίας. τοῦτο τό.
col. 369–370page 176 of 186
PG 77:369Ἐν μὲν οὖν τοῖς παρ' αὐτοῦ Καῖν τετολμημένοις, πρώ τον ἁμάρτημα, φθόνος, ἐπὶ τῇ προτιμήσει τοῦ ᾿Αβελ. Δεύτερον, δόλος μεθ᾽ οὗ διελέχθη τῷ ἀδελφῷ, εἰπών Διέλθωμεν εἰς τὸ πεδίον.» Τρίτον, φόνος. Τέταρτον προσθήκη τοῦ κακοῦ, ὅτι καὶ ἀδελφοῦ φόνος μείζων ή ἐπίτασις. Πέμπτον ν, "Οτι πρῶτος φονεύς Καΐν που νηρὸν ὑπόδειγμα τῷ βίῳ καταλιπών. Εκτον ἀδίκημα, ὅτι γονεῦσιν πένθος ἐνεποίησεν. Εβδομον, ὅτι Θεόν ἐψεύσατο. Ερωτηθείς γάρ, ὅτι «Ποῦ ᾿Αβελ ὁ ἀδελφός σου;» εἶπεν, «Οὐκ οἶδα.» Ἑπτὰ οὖν ἐκδικούμενα παρέλυσεν ἐν τῷ ἀναιρεθῆναι τὸν Καΐν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι «Επικατάρατος ἡ γῆ, ἢ ἔχανεν δέξασθαι τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ στένων, καὶ τρέμων ἔσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ Καΐν φησι· «Εἰ ἐκδάλλεις με σήμερον ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου κρυβήσομαι, καὶ ἔσομαι στέ νων καὶ τρέμων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ πᾶς ὁ εὑρίσκων ἀποκτενεῖ με. › Πρὸς δὴ τοῦτο ὁ Κύριός φησιν Οὐχ οὕτως· πᾶς ὁ ἀποκτείνας Καῖν ἑπτὰ ἐκδι πούμενα παραλύσει.» Ἐπειδὴ γὰρ ἐνόμισεν ευάλω της εἶναι παντὶ Καΐν, διὰ τὸ ἐκ τῆς γῆς τὴν ἀσφά λειαν μὴ ἔχειν· ἐπικατάρατος γὰρ ἡ γῆ ἀπ' αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀπὸ Θεοῦ βοηθείας ήρημᾶσθαι, ὀργισθέντος αὐτοῦ ἐπὶ τῷ φόνω, ὡς οὔτε ἀπὸ γῆς, οὔτε ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ ἀντιλήψεως αὐτῷ λειπομένης, ο Έσται, φησί, τᾶς ὁ εὑρίσκων με ἀποκτενεῖ με· › ἐλέγχει αὐτοῦ τὸ σφάλμα ὁ Λόγος, λέγων·. Οὐχ οὕτως,» του τέστιν, οὐκ ἀναιρεθήση. Ο δὲ οὐ μόνον κρύπτει τὸ Ελκος, ἀλλὰ καὶ ἕτερον προσεργάζεται τῷ φόνῳ τὸ ψεῦδος, ἐπισυνάπτων· ὁ Οὐκ οἶδα· μὴ φύλαξ τοῦ ἀδελφοῦ εἰμι ἐγώ;» Εντεῦθεν λοιπὸν ἀπαριθμεῖται τὰς τιμωρίας. • Επικατάρατος ἡ γῆ ἀπὸ σοῦ. Μία κόλασις. ο Ἔργα τὴν γῆν.» Δευτέρα αὕτη ἀνάγκη γάρ τις ἄῤῥητος αὐτῷ συνέζευκται πρὸς τὸ ἔργον τῆς γῆς αὐτὸν κατεπείγουσα, ὥστε μηδὲ βου λομένῳ αὐτῷ ἐξεῖναι ἀναπαύεσθαι, ἀλλ' ἀεὶ αὐτὸν πρὸς τὸ ταλαιπωρεῖσθαι τῇ ἐχθρᾷ αὐτοῦ γῇ, ἣν ἐπι κατάρατον αὐτὴν ἐποίησεν, μιάνας ἀδελφότητος απ ματι. Δεινὴ γὰρ τιμωρία ή μετὰ τῶν μισούντων δι αγωγή, σύνοικον ἔχειν πολέμιον, ἅπαυστον ἔχειν τὸ μίσος. • Έργα τὴν γῆν, ο τουτέστιν, κατατεινόμενος τοῖς ἔργοις τοῖς γεωπονικοῖς, οὐδένα χρόνον ἀνήσεις, οὔτε νυκτὸς, οὔτε ἡμέρας εκλυόμενος ἐκ τῶν πόνων, Δεσπότου τινὸς χαλεπωτέραν ἔχων τὴν ἀνάγκην ἐπὶ τὰ ἔργα σε διεγείρουσαν, καὶ οὐ προς θήσει δοῦναι ἰσχὺν αὐτῆς. Καίτοι εἰ καὶ τὸ τῆς ἐρ γασίας άπαυστον εἶχε τινα καρπόν, αὐτὸς ὁ πόνος οὐ μετρία βάσανος τῷ ἀεὶ κατατεινομένῳ καὶ κοπιῶντι ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ ἐργασία άπαυστος, καὶ ἄκαρπος ἡ περὶ γῆν ταλαιπωρία, ἡ ἀκαρπία τῶν πόνων. «Στένων και τρέμων ἔσῃ ἐπὶ τῆς γῆς. Δύο προσέθηκεν ἄλλας ταῖς τρισί, στεναγμόν διηνεκή, καὶ τρόμον τοῦ σώ
col. 371–372page 177 of 186
Epistola LXXXI
PG 77:371ματος, τὸν ἐκ τῆς ἰσχύος στηριγμὸν τῶν μελῶν οὐρ ο ἐχόντων. Ἐπειδὴ γὰρ κακῶς ἐχρήσατο τῇ δυνάμει τοῦ σώματος, ὑφηρέθη αὐτοῦ ὁ τόνος, ὥστε κλονεῖσθαι αὐτὸν καὶ κατασείεσθαι, οὔτε ἄρτον δυνάμενον προσφέρειν ἀδεῶς τῷ στόματι, οὔτε ποτὸν προσκομίζειν τῆς πονηρᾶς χειρὸς μετὰ τὴν ἀνασίαν πράξιν, οὔτε ταῖς ἰδίαις καὶ ἀναγκαίαις τοῦ σώματος χρείαις λοιπὸν ἐξυπηρετεῖσθαι συγχωρουμένης. "Αλλη τιμών ρία, ἣν ἀπεκάλυψεν ὁ Καῖν εἰπών· «Εἰ ἐκβάλλεις με νῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου κρυβήσομαι.» Η βαρυτάτη κόλασις τοῖς σωφρονοῦσιν ὁ ἀπὸ Θεοῦ χωρισμός. • Καὶ ἔσται, φησίν, πᾶς ὁ εὑρίσκων με ἀποκτενεῖ με.» Εἰκάζει ἐκ τοῦ ἀκο λούθου τῶν προαγόντων. Εἰ ἀπὸ τῆς γῆς ἐκβέβληκάς με, εἰ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου κρυβήσομαι, λείπεται ἀπὸ παντὸς ἀναιρεῖσθαι. Τί οὖν ὁ Κύριος; «Ούχ οὕτως. Ἀλλ᾽ ἔθετο σημεῖον ἐπ᾿ αὐτόν· ἑβδόμη αὕτη τιμωρία. Τὸ δὲ μὴ κρύπτεσθαι τὴν τιμωρίαν, ἀλλὰ σημείῳ προδήλῳ προκεκηρύχθαι, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ τῶν ἀνοσίων ἔργων δημιουργὸς (καὶ γὰρ τὸ ὀρθῶς λογιζόμενον ), βαρυτάτη κολάσεων αἰσχύνη, ἣν καὶ περὶ τῆς κρίσεως μεμαθήκαμεν, ὅτε οὗτοι ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗτοι εἰς αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν αἰώνιον. Ἀκολουθεῖ τούτῳ ζήτημα συγ γενὲς τὸ παρὰ τοῦ Λάμεχ ταῖς γυναιξὶν εἰρημένον "Οτι ἄνδρα ἀπέκτεινα, καὶ νεανίσκον εἰς μώλωπα.» Αλλο οὖν τραῦμα, καὶ ἄλλο μώλωψ, καὶ ἄλλο ἀνὴρ, καὶ ἄλλο νεανίσκος. Οτι εἰ ἐκ Καῖν ἐκδεδίκηται ἐπ τάκις, ἐκ δὲ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ τετρακοσίας καὶ ἐννενήκοντα τιμωρίας υποσχεῖν. Εἰ μὴ δίκαιος, εἴπερ δικαία τοῦ Θεοῦ ἡ κρίσις ἐπὶ τοῦ Καἶν, ὥστε ἑπτὰ αὐτὸν παρέχειν τὰς κολάσεις· ὁ μὲν γὰρ οὐκ ἔμαθεν παρ' ἄλλου τὸ φονεύειν, οὗτος δὲ εἶδεν τιμω ρίαν ὑπέχοντα φονευτήν. Ἐγὼ δὲ ἐν ὀφθαλμοῖς ἔχων τὸν στένοντα καὶ τρέμοντα, καὶ τὸ μέγεθος τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἐσωφρονίσθην τῷ ὑποδείγματι, ὅθεν ἄξιός είμι τετρακοσίας καὶ ἐννενήκοντα δοῦναι κου λάσεις. Ενιοι δὲ πρὸς τοιοῦτον ώρμησαν λόγον οὐκ ἀπᾴδοντα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δόγματος, ὅτι ἀπὸ τοῦ Καιν ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ ἑπτὰ παρεληλύθασιν γενεαί. Καὶ εὐθέως ἐπηνέχθη τῇ γῇ ἡ τιμωρία, διὰ τὸ πολλὴν γενέσθαι χύσιν τῆς ἁμαρτίας. Τὸ δὲ ἁμάρ τημα τοῦ Λάμεχ οὐ κατακλυσμοῦ δεῖται πρὸς θερα πείαν, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Πρὸς τοὺς ἐν Φουᾷ μοναχούς Κατὰ τῶν λεγόντων μὴ εἶναι ἀνάστασιν τῶν σωμά των. Φασὶ τοίνυν τῶν ἐν ὑμῖν τινας ἀρνεῖσθαι τῶν ἀν θρωπίνων σωμάτων τὴν ἀνάστασιν, ὅπερ ἐστὶ μέρος
col. 373–374page 178 of 186
PG 77:373τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, ἧς ποιούμεθα προσιόντες τῷ σωτηρίῳ βαπτίσματι. Ὁμολογοῦντες γὰρ τὴν πίστιν, προσεπάγομεν, ὅτι πιστεύομεν καὶ εἰς σαρκὸς ἀνά στασιν. Εἰ δ' ἀναιροῦμεν τοῦτο, καὶ οὐ πιστεύομεν ὅτι ὁ Χριστὸς ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, ἵνα ἡμᾶς ἑαυτῷ συν αναστήσῃ, χωλεύουσαν ἔχομεν τὴν πίστιν, καὶ τὴν βασιλικὴν ἀφέντες ὀδων, βαδίζομεν τὴν διεστραμμένην. Ἔστι δὲ ἡ τοιαύτη κακοδοξία τῆς Ὀριγένους φρενοβλαβείας· ἦν καὶ οἱ Πατέρες ἡμῶν ὡς διαστρέφοντα τὴν ἀλήθειαν ἀπεκήρυξαν καὶ ἀνεθεμάτισαν. Οὐ γὰρ ἐφρόνησεν ὡς Χριστιανός, ἀλλὰ ταῖς Ἑλλήνων άκο λουθήσας φλυαρίαις πεπλάνηται. Ἡ δὲ ἀρχὴ τοῦ να σήματος ἐντεῦθεν αὐτῷ συμβέβηκε. Φησὶ γὰρ ὅτι προϋπάρχουσιν αἱ ψυχαὶ τῶν σωμάτων, καὶ ἀπὸ ἁγιασμοῦ παρηνέχθησαν εἰς ἐπιθυμίας πονηράς, και ἀπέστησαν Θεοῦ· καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας κατά εδίκασεν αὐτὰς, καὶ ἐσωμάτωσεν, καὶ εἰσὶν ὡς ἐν δεσμωτηρίῳ ἐν σαρκί. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τῆς πρὸς τοὺς ἐν φουᾷ μοναχούς. Ἡ δὲ Ἐκκλησία, ταῖς θεοπνεύστους ἑπομένη Γραφαῖς, οὐκ οἶδε τῶν σωμάτων προϋπάρχουσαν τὴν ψυχὴν, ἀλλ' οὐδὲ προαμαρτήσασαν πρό αὐτῶν. Πῶς γὰρ ἡ μὴ ὑφεστῶσα καὶ ἁμαρτεῖν ἡδύ νατο; Φαμὲν δὲ ς ὅτι ἔπλασε μὲν ὁ τῶν ὅλων δη μιουργὸς τὸ σῶμα ἐκ γῆς, ἐψύχωσε δὲ αὐτὸ ψυχῇ νοερά. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευή. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· Ὅτι οὐκ ἐκ προγενεστέρων, ως φα σιν, ἁμαρτημάτων καταδεδίκασται ή τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ, καὶ εἰς τοῦτον κατεπέμφθη τὸν κόσμον, πιο στώσεται γράφων καὶ ὁ πάνσοφος Παῦλος· «Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦ λον. ο Διὰ τί γὰρ μόνα τὰ διὰ τοῦ σώματος φανερωθήσεσθαι φησι, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον καὶ τὰ πρὸ τοῦ σώματος, εἴπερ ᾔδει προοῦσαν καὶ προαμαρτήσασαν τὴν ψυχήν; Εἰ δὲ ἐπὶ μόνοις κρινόμεθα τοῖς διὰ τοῦ σώματος, οὐκ ἔχομεν δηλονότι προγενεστέραν τοῦ σώματος ἁμαρτίαν: οὐ γὰρ ἐφέστηκεν ὅλως ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ πρὸ αὐτοῦ. Πληροφορεῖ δὲ πρὸς τοῦτο ἡμᾶς καὶ ἡ τοῦ νομικοῦ γράμματος δύναμις. Εἰ γὰρ, ὥς φησιν ὁ πεπλανημένος Ωριγένης, ἐκ τῶν προγενεστέρων ἁμαρτημάτων λόγῳ κολάσεως ήτοι τιμω μίας ἐδέξατο τὸ σῶμα ἡ ψυχή, διὰ ποίαν αἰτίαν δ ἠπείλησε θάνατον τοῖς ἁμαρτάνουσιν; Εδει γὰρ β μᾶλλον τους δικαίους ἀποθνήσκειν, ἵνα ἀπαλλάττωνται τῶν δεσμῶν καὶ τῆς τιμωρίας, ζῆν δὲ τοὺς ἁλιτης ρίους, ἵνα κολάζωνται μὴ ἀπαλλαττόμενοι τῶν δε σμών. χισ. δή.
col. 375–376page 179 of 186
Epistola LXXXIIEpistola LXXXIIIEpistola LXXXIVEpistola LXXXV
PG 77:375τῶν ἄστρων χορὸς, καὶ τὴν ὑψοῦ τε καὶ ἄνω διέρ και τρίβον; ᾿Αλλὰ γὰρ εἴ τις ἔλοιτο τὰ καθέκαστα λέγειν, μακροὺς ὡς ἐγᾦμαι δαπανήσει λόγους, συν τιθείς σοι τὰ διηγήματα. ᾿Αλλὰ γὰρ σμικρὸν τῷ ὑπὲρ πάντα Θεῷ φασι τὸ γενέσθαι καθ' ἡμᾶς. Ἐγκαλεῖς δ' οὖν, ὅτι φιλάνθρωπος ὢν καὶ ἀγαθὸς τῇ φύσει, προυργιαιτέραν τοῦ πρέποντος τὴν εἰς ἡμᾶς φροντίδα πεποίηται. Σμικρὸν μὲν γὰρ ὁμολογουμένως αὐτῷ τὸ γενέσθαι καθ' ἡμᾶς· καλείται γὰρ κένωσις. Αλλ' ὅ γε τῆς εἰς ἡμᾶς ἡμερότητος λόγος διακρούσεται τὴν γραφήν. Ο δὲ ἦν δή που θαυμάζειν ἄξιον, αἰτίαις ὑπενεγκεῖν, πῶς οὐκ ἀνόσιον κομιδῇ; Εἰπὲ γὰρ ἐκεῖνο, καὶ φιλοπευστοῦντι φράσον. Πότερα δὲ φής, ὡς ἦν ἄμεινόν τε καὶ πρὸς εὐκλείας αὐτῷ τὸ ἀφει δῆσαι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ δι᾿ οὐδενὸς ποιεῖται λόγου πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκτόπων ὠλισθηκότα τὸν ἄνθρωπον; ἢ τοῦτο μὲν οὐδαμῶς, ἀνασῶσαι δὲ μᾶλλον, καὶ τῆς καθηκούσης επιμελείας ἀξιοῦν; Εἶτα πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις τῶν ὀρθὰ φρονεῖν εἰωθότων, ὡς ἦν ἄμεινόν τε καὶ πρεπωδέστερον τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν ἀγαθῷ, τὸ τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι τὰ ἐκ τῆς ἰδίας ἡμερότητος διανέμειν ἀγαθά; Πῶς οὖν ἔτι τὸ χρῆμα γραφή; πῶς δὲ τῆς οἰκονομίας τὸ ἀμωμήτως ἔχειν καταφλυαροῦσί τινες: Αλλ' ἰατροῖς μὲν παραχωρήσομεν τὸ ὅπως ἂν εἰδεῖεν αὐτοὶ τιθασσεύειν δύνασθαι τὰς τῶν παθῶν ἀγριότητας· ἐπιτιμήσομεν δὲ τῷ Θεῷ, τῆς εἰς ἡμᾶς φροντίδος οὐκ ἠγνοηκότι τὴν οδόν; Διακεισόμεθα δὲ φληνάφως, λογισμοῦ μὲν τοῦ πρέποντος ἀφαμαρτεῖν αὐτὸν, ἐν σκέψεσι δὲ ταῖς πρεπωδεστέραις τὸν ἀνθρώπινον γενέσθαι νοῦν; "Αρ' οὖν, είπέ μοι, φρενοβλαβείας ταυτὶ καὶ γέλωτος ἀπαλλάξωμεν; Ακουε λέγοντο, ἐναργῶς τοῦ πάντα εἰδότος Θεοῦ· ι Οὐ γὰρ εἰσιν αἱ βουλαί μου ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν· οὐδὲ ὥσπερ αἱ ὁδοὶ ὑμῶν αἱ ὁδοι μου· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἀπέχει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτως ἀπέχουσιν αἱ ὁδοί μου ἀπὸ τῶν ὁδῶν ὑμῶν, καὶ τὰ διανοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῶν διανοημάτων μου. Υπερκείσεται γὰρ ὅσον τῇ φύσει τὰ καθ' ἡμᾶς, τοσοῦτόν που πάντως φρονήσει καὶ ἄμεινον, καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πρακτέων ὁδὸν οὐδὲν 1 διασκέψεσι βλέπων· ἀλλ' ἐν πρώταις εὐθὺς ἐννοίαις ἐλων, ἀπο περαίνει τὸ δοκοῦν. • Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν ἁμαρτεῖνἔστι Θεοῦ, καὶ πάντα κατορθοῦν,» κατὰ τὸ γε γραμμένον τοῖς κ ἀρχαιοτέροις ὑμνούμενον. Αλλ' εἴ σοι φίλον καὶ ἐν σπουδῇ, καὶ τὴν τῆς ἐνανθρωπή-:. σεως αἰτίαν καταμαθείν ", ἔκνου κρείττονα ποιήσομαι τὴν ἀφήγησιν, καὶ ἐν βραχέσιν ἐρῶ. ίσως, διέπει. 1 άλλ. οὐκ ἐν.» άλλ. κατά γε τὸ σοφῶς τοῖς. η άλλ. ἀναμαθεῖν. το
col. 377–378page 180 of 186
PG 77:377ἐν Καρχηδόνι συναθροισθείσῃ ἁγιωτάτη συνόδῳ, Κύ ριλλος ἀσπαζόμενος ἐν Κυρίῳ τὴν ὑμετέραν ἀγάπην. Τὰ γραφέντα παρὰ τῆς ὑμετέρας τιμιότητος πολύ λὴν ἔχοντα θρησκείαν, μετὰ πάσης χαρᾶς διὰ τοῦ τέχνου ἡμῶν Ἰννοκεντίου τοῦ πρεσβυτέρου εδεξάμην, Τούτων δὲ παρ᾽ ἡμῶν ἐλπισθέντων, ὥστε ἐκ τοῦ τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας σκρινίου τὰ ἀληθέστατα ίσα τῆς ἐν τῇ Νικαέων μητροπόλει τῆς Βιθυνίας αὐθεντικῆς συνόδου, τὰ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ορισθέντα καὶ βεβαιωθέντα ὑποκάτω τῆς ὁμολογίας τῆς ἡμετέ μας πίστεως, τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ ἡμᾶς ἀποστείλας ἀναγκαῖον ἡγησάμην, κύριοι τιμιώτατοι ἀδελφοί, ἀσπασμοῦ προηγουμένου, διὰ τοῦ αὐτοῦ τέκνου ἡμῶν Ἰννοκεντίου τοῦ πρεσβυτέρου, τὰ πιστότατα ἴσα τὰ τῆς αὐθεντικῆς συνόδου τῆς ἐν τῇ Νικαέων πόλει τῆς Βιθυνίας ἐχόμενα, τῇ ὑμετέρᾳ ἀποστεῖλαι ἀγάπῃ ὅπερ ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ ἱστορίᾳ ζητοῦντες εὑρή. σετε. Περὶ δὲ τοῦ Πάσχα, ὡς ἐγράψατε, ἀγγέλλομεν ὑμῖν, τῇ πρὸ δεκαἑπτὰ Καλανδῶν Μαΐων ἡμῶν τ ἐπιτελέσοντας τῇ ὑπεισερχομένῃ ινδικτιῶνι. Η ὑπο γραφή. Ὁ Θεὸς καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν, τὴν ἁγίαν ὑμῶν σύνοδον φυλάξῃ, ὅπερ ευχόμεθα, τιμιώτατοι ἀδελφοί. τ Ισ. ἡμᾶς. χντι
col. 379–380page 181 of 186
Epistola LXXXVI
PG 77:379Οἶδα μὲν ὅτι πανσύνετος οὖσα ἡ σὴ θεοσέβεια, οὐ δὲν ἄμεινον ἡγήσεται φιλίας καὶ ἀγάπης τῆς πρ ἀδελφούς. Εὐτεχνὲς δὲ πρᾶγμα ἡγήσεται τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς δρωμένοις ἀρίστην οικονομίαν (δ). Διὸ δὲ γράφω τὰ φίλα τῇ σῇ θεοσεβείᾳ, καὶ ὅσα δρᾷν οἶδεν ἀπαιτῶν· ὥστε δῆλον ὅτι μὴ μεγάλαις ἄγαν ἀκριβο λογίαις κεχρῆσθαι κατὰ τῶν ἐθελόντων μεταγινώσκειν, καὶ καταλιπεῖν τὴν τῶν Μεσσαλιτῶν, ἤτοι Εὐχητῶν ανοσιοτάτην αἵρεσιν, προστρέχειν δὲ τοῖς ὀρθοῖς τῆς Ἐκκλησίας δόγμασιν. Αρκεῖ γὰρ τοῖς εἰς τοῦτο βαδίζουσιν, ὁμολογεῖν ὅτι ἀναθεματίζω την τῶν Μεσσαλιτῶν, ἤγουν Εὐχητῶν, αἵρεσιν. Ὁ δὲ σφόδρα λεπτῶς καὶ μετὰ τοῦτο προτείνων αὐτοῖς ἔσθ' ὅτε καὶ ἐκ βιβλίων ἀναγνώσματα, θορυβεῖ τὸν οὐκ ἔχοντα πολλὴν ἀκρίβειαν εἰς νοῦν· ἰδιῶται γάρ εἰσιν οἱ πολλοὶ, καὶ οὐχ οὕτω νοεῖν δύνανται, ώστε πάντως καταγινώσκειν τῶν καταγνώσεως ἀξίων. Αρκεῖ τοίνυν ἀναθεματίζειν αὐτοὺς τὴν αἵρεσιν, καὶ μὴ προτεινέσθωσαν πάντως ὀνόματα, ἵνα μὴ τό τινων ἐξ ἰδιωτίας φιλόνεικον ἀποστήσῃ πολλάκις αὐτοὺς καὶ τοῦ βούλεσθαι δοξάζειν ὀρθῶς. Καὶ ταῦτα γράφω οὗ τισι χαριζόμενος, ἀλλ᾽ εἰδὼς ὅτι καλὴ μᾶλλον ἐν τούτοις ἡ οἰκονομία· τὸ γὰρ ἀκριβὲς ὡς ἐπίπαν θα ρυβεῖ πολλοὺς καὶ τῶν νουνεχεστάτων. Κυρίοις τιμιωτάτοις καὶ ἁγιωτάτοις ἀδελφοῖς καὶ εὐχή, συνεπισκόποις, Αὐρηλίῳ, Βαλεντίνῳ, καὶ πάσῃ τῇ
col. 381–382page 182 of 186
Sul enim ipse quotidie terra marique pariter clau- quod constitutum est Pascha primum in Ægypto ditur in fine diei, et in diei initio aperitur. Et finit sol cursum totius anni in xè Kal. Aprilis, et lunaris globi plenitudo, vel diminutio, digitorum motu, rationis magisterio, et calculi supputatione aliqua prævidetur: ut numeremus xi tantum lunas juxta supputationem legalem Hebræorum in anno communi, et xш in embolismo secundum compu tationem dierum. Indicabo vero vobis, quod Pachomius insignis fa clis apostolicæ gratiæ, egregiusque fundatar Ægypti coenobiorum, edidit ad monasterium, quod lingua Ægyptiorum vocatur Panum litteras, quas an gelo dictante perceperat, ut non errorem incurre rent in solemnitatis paschalis ratione, scirentque lunam primi mensis in anno communi, et emboli smo. Charissimi domini mei, in mente habetote 18 Matth. xxvi, 26-28. 16 Luc. XXII, 19. computo: et cum dicitur Pascha celebrandum post veris exordium, indicatur ex Alexandrinorum re gulis celebrari non potuisse in ipso verni æquinoctii die. Cum enim Pascha celebrari non possit luna xrv primi mensis, sed die Dominica, quæ eam lu nam xv proxime subsequitur, celebrandum sit, Pascha celebrandum post veris exordium, seu post æquinoctium vernum, citius apud Alexandrinos cadere poterat in lunam xv, si hæc luna esset Do minica, et luna XXIV cum æquinoctii die concur rissel. Hebræorum scilicet, qui anno lunari, et men sibus lunaribus utuntur, ut primum mensem pa schalem definiant juxta præceptum legis: Custodi primum mensem. Additur secundum supputationem dierum, ita scilicet ut cum ante mensem pascha lem inserendus est embolismalis, quemadmodum hoc anno 444 Alexandrini contendebant, in anno embolismali mensium lunarium xiu, supputentur dies 384, ubi in anno communi mensium lunarium xn dies 354 computabantur. Gennadius De vir. illustr. cap. 47, Pachomii litteras memorat ad omnium monasteriorum præ positos, quibus præcipitur ut in unum antiquius monasterium, quod lingua Ægyptiaca Baum vocatur, Paschæ diem velut æterna lege celebrent. Integræ hæ litteræ ex interpretatione Hieronymi ab Holstenio editæ sunt post Pachomii Regulam. Sed cum nihil ejusmodi quod in fragmento legitur contineant, aliæ Pachomii litteræ, quæ perierint, a Cyrillo in dicatæ videntur. Beda De temporum ratione, c. 41, tom. II edit. Colon. an. 1682, pag. 83 secundo loco, et De argumentis luna, tom. I, pag. 151, ipsum Cyrilli testimonium de Pachomio recitat, et nes Noviomagus in notatione ad memoratum cap. 41 affirmat, apud se fuisse Pachomii opusculum De Paschate, quod se editurum spondet. Num vero uspiam ediderit, ignoramus. Idem vero Beda De argumentis lunæ, pag. 151, addit: Legimus in epi stolis Græcorum, quod post passionem apostolorum S. Pachomius abbas in Egypto cum monachis suis in oratione a Domino rogavit ut ostenderet ei quo modo Pascha deberet celebrare. Et misit Dominus per angelum suum ad præfatum S. Pachomium cyclum decemnovalem hoc modo: Nonæ Aprilis norunt quinos, octone Kalenda assim depromunt. etc. Num hæc par ticula, qua cyclus decemnovennalis ad inveniendum Pascha angelo suggerente approbatus fuit, desum pta sit ex epistola Pachomii, quam Cyrillus allegat, aliorum judicium ésto. Apud Bucherium hoc monasterium vocatur Bonum. Quidam legendum malunt Baum, alias Bau, ad commonitionem,ut manducarent filii Israel agnum in typo veri Agni in luna primi mensis. Posterius autem Pascha factum est ad recordationem, in quo manna descendit, quod ostendit quod recederet agnus umbratilis, quando descendisset verum man na. Dominus autem noster Jesus Christus conjunxit in una die agnum Judæorum et verum manna, quando benedixit panem et vinum, dicens: ‹ Hoc est corpus meum, et sanguis meus ¹³, › in luna pri mi mensis, in anni principio. Ideo recordemur, et memores simus offerre quæ obtulit Jesus pro no bis in primo mense. Dixit enim Dominus Jesus Hæc quotiescunque feceritis, in mei recordatio nem et memoriam facietis ",, Scruteminique dili gentissime quæ ordinavit synodus Nicæna, ludas XIV omnium annorum per decemnovennalem cy vel Pabau, quod præcipuum erat inter Pachomii monasteria. Prætulimus lectionem Bedæ, qui ipsam Cyrilli ad Leonem epistolam in suis codicibus re perit. Unum Pachomii monasterium nomine Pa chnum memoratur. Hoc loco librarii interpolatio deprehenditur; cum hoc fragmentum epistolæ ad synodum Car thaginensem subjecit. Vide admonitionem præ missam num. 7. Paulo post dicitur scripsisse synodus Nicæna cyclum lunarem primi mensis. Nisi librarii arbitrio, vel interpretis minus accurati negligentia mendum irrepsit in vocem scripsisset; Cyrillus quoque sensit cyclum decemnovennalem ab eadem synodo fuisse præscriptum, ut tradiderunt Ambrosius in epistola ad episcopos Æmiliæ scribens de Paschate an. 387, et Proterius, Cyrilli successor, in epistola ad S. Leonem de Paschate an. 455. Sunt qui eumdem cyclum a Nicæna synodo institutum velint. Sed il lum ab antiquiori Anatolio editum, multo ante in Alexandrina Ecclesia obtinuisse liquet ex Eusebio 1. v, c. 32. Itaque Nicæni Patres illum probare solum et præscribere potuerunt. Id autem etsi nulli veteres historici memorent, hac tamen ratione commode intelligi potest. Cum nimirum iidem Pa tres sanxerint ut Pascha ab omnibus ubique ca dem Dominica celebraretur, id profecto obtineri non poterat, nisi uno eodemque cyclo omnes ute rentur. Cum porro in eum finem illi decreverint, ut Alexandrina Ecclesia, quæ memoratum cyclum adhi bebat,et calculandi arte erat celebris, diem Paschatis in ejusdem utique cycli normam Romano episcopo Ecclesia Paschæ diem per totum orbem definitum sine significaret; unde apostolica auctoritate universalis ulla disceptatione cognosceret, ut idem Cyrillus in Pro logo paschali tradit: hoc sane decreto eum cyclum satis approbasse, et quodammodo præscripsisse dici queunt. Notandum vero est hoc decretum Nicæ num, non Romano, sed Alexandrino episcopo præ cepisse ut ad Romanum antistitem in memoratam rationem scribens, ejus assensum auctoritatemque excitaret, qua Pascha codem die a toto Christiano orbe sine disceptatione celebraretur. Cum vero hæð Nicæna decemnovennalis cycli approbatio valde im plicita et obscura fuerit, nulloque canone expressa, nihil mirum si Romani pontifices qui cæteroquin Nicænum concilium maxime venerabantur, non deseruerunt suum cyclum annorum Lxxxiv, qui primis temporibus in determinando Paschate a de cemnovennali non discrepabat, etsi, cum posterius quæstiones paschales coeperunt commoveri, non misi serius Alexandrinum cyclum recepere.
col. 383–384page 183 of 186
immaculato veracissime præceptum est: «Non oc cides agnum in lacte mucris suæ ",, hoc est in pro ximo Pascha conceptionis suæ in utero matris suæ. `Ideo prægnantem Mariam, ne sicut stuprata et ad ultera lapidibus interficeretur, clam voluit Joseph dimittere 18. Ut vero non occideretur agnus in lacte matris suæ, in Pascha nativitatis suæ proximo fugit Joseph in Ægyptum, angelo præcipiente ", in mense Martio, anno revertente, in quo mense eduxit Cain Abel justum in campum *, ut occideret cum in typo Christi educti ad prætorium Pilati in sexta feria quia eodem die conceptus in utero est, et mortuus in cruce dum in sexta feria mortuus est Adam in anima pro peccato in paradiso, et in eodem obiit clum, ut non ſallamur in luna xiv, cum Judæis, et carnali agnum anniculum comedere", De quo agno hæreticis qui dicuntur Tessareskædecatitæ. Et constitutum est in omnibus synodis, præter syn odum Gangrensem et Cæsariensem, ut non faceret ulla Ecclesia, vel civitas, et omnis regio, contraria his, quæ statuta sunt de Paschá in Nicæno concilio. Credite mihi quod si non scripsisset synodus Nicæna cyclum lunarem primi mensis, sufficeret cyclus lapidis Selenitis in Perside ad exemplum ra tionis paschalis, cujus candor interior cum luna primi mensis crescit et decrescit. Ideo nuntiavi vobis hæc omnia eo quod dubitastis de luna primi mensis in hoc anno. Ideo præcipio vobis, ne fa ciatis Pascha in mense Martii in anno embolismi, sed in 1x Kal. Maii in unitate Ecclesiæ catholicæ. Verum agnum veri Israelitæ immaculatum immaculati com- in corpore. Responsum est, ut opinor, omnibus qui̟ edamus, quia in una domo præceptum est Israeli bus interrogastis me 17 Exod. XII, 5. In hunc pariter locum irrepsisse aliquod mendum, in Monito supra observavimus, num. 6. Exod. XXIII, 19. 19 Matth. 1, 19. 20 Matth. 1, 13-15. Adduntur in fine exemplaris Sirmondiani: Et omnia scripta authentica synodi Nicænæ protuli. Hæc autem glossema sunt ab eo additum, qui postquam hanc epistolam subjecit litteris Cyrilli ad Africanos, eo quod ejus partem, vel appendicem crederet, hanc clausulam, quæ ad easdem litteras refertuır, perperam posuit, Hic prologus luculentus est, sed mendis non caret, et unum duntaxat ms. habuimus, inquit Bucherius De doctrina temporum, p. 484. Nos restitutum exhibemus ope codicis antiqui, n. 609 notati, membranei, in-8, qui fuit olim bibliothecæ S. Martialis Lemovicensis et nunc in bibliotheca Imperiali Parisiensi asservatur. Abbas Le boaf, ut videtur, folium initio assuit, in quo codicis ætatem statuit, et scripta quæ complectitur sic recenset Codex iste videturscriptus ix sæculo. In eo continentur: fol. 1. Expositio variorum nominum Scripturæ sacræ; fol. 11. De diversis interpretationibus; fol. 13. Præfatio cycli decemnnovennalis conc. Nic. editi a cccxxv Patribus; fol. 44. Præfatio Cyrilli; fol. 54. Præfatio Martini Dumiensis, Quo tempore initium mundi_fuerit; fol. 59. Ordo computi paschalis fol. 66. Expositio bissextilium anni communis Siricii, etc.; fol. 97. Tabula initii quadragesimalis ab anno 812; fol. 28 v°. Fragm. de generationibus gentilium et Barlaami, quod videtur scriptum x vel xi sæculo. Hic liber ms. mihi videtur ille esse Liber pretiosus de computo quem dedisse scribitur Carolus filius Roberti regis S. Martiali Lemovicensi. Vide Labbe, Bibl. mss., t. II, p. 164. LEBOEUF, 1738. Scriptus pro cyclo XCV annorum, quem cum anno Christi vulgari 437, Diocletiani 153, Cyrillus inchoavit, 4. Sanctum Paschæ mysterium ejusque sacra paschalis observantiæ periculum deciderint. Ita ut solemnitas, si, sicut est a Salvatore nostro apostolis tradita observaretur, illibata mansisset; si eam quorumdam perversitas, in cætera fidei sacra menta, minime temerasset; illi etiam qui eorum pravitati respondere conati sunt, et octoginta qua tuor annorum paschalem cyclum instituerunt, per fectæ rationis circulum tenuissent, si in suppu tatione mensium vel annorum non humanam, sed divinam traditionem sequi potuissent. Unde tantæ sunt ignorantiæ tenebris involuti, ut in utrumque Edit. Bucherii inter. Judæorum ed. et ante quartam decimam lunam, quam vulgus putat sextam decimam, cum adhuc orbis sui circulum non impleverit ad vesperam sabbati, et ante mensem no vorum Pascha celebrando, contra præceptum Do… mini frequenter doceantur errasse. Quod alii pro videntes ac reprehendentes, et quasi emendare cupientes, quia non divina revelatione illuminati, sed humanæ scientiæ præsumptione elati sunt, pejus aliquid addiderunt. Et sicut illi per sex quatuor decennitates (a), ita et isti per septem sedecenni Edit. ignorantiæ, (a) Quatuordecennitas est Græce tessaradecaeteris, quæ, sexies multiplicata, dat cyclum LXXXIV annorum.
col. 385–386page 184 of 186
Epistola LXXXVII
PG 77:385κεκλημένους τὴν ὡς πρὸς Θεὸν ἐν Χριστῷ. Δι' αὐ τοῦ γὰρ τὴν προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν, «Καὶ αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν,» κατὰ τὰς Γραφάς. Ότι δὲ τὸ νωθρὸν ἐν τούτοις οὐκ ἀζήμιον, καὶ τὸ ἀναπίπτειν εἰς ῥαθυμίαν οὐκ ἔξω δίκης, παραδείξειεν ἂν ὁ νο μοθέτης, εἰπὼν περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα ο Καὶ φά γεσθε αὐτὸ μετὰ σπουδῆς. Πάσχα ἐστί Κυρίου.» Οκνου γὰρ ἀμείνους ὁρᾶσθαι προσήκει, καὶ μέλλησιν οὐ προσεμένους, τους θεοφιλῆ καὶ εὐδόκιμον κατορθοῦντας ζωήν. Ἐπιδράττεσθαι δὲ ὥσπερ τῶν καιρῶν, καὶ παριππεύειν οὐκ ἐὰν τὸν ταῖς φιλεργίαις πρέποντα χρόνον. "Ονπερ γὰρ τρόπον, τοῖς μὲν τὴν ἅλα διαπλεῖν ᾑρημένοις, τῶν ἐξ οὐρίας πνευμάτων τὸ ῥαθυμεῖν οὐκ ἀζήμιον· γηπόνοις γὰρ», καιροῦ καλοῦντος εἰς πόνους, τὸ οἴκοι μένειν ἀνάρμοστον· οὕτως εἶναί φημι τοῖς τῶν ἀρίστων ἐπιμεληταῖς ἀκλεᾶ τὴν μέλλησιν, καὶ τοῦ καταψέγεσθαι δεῖν ἐμποιητικὸν, μᾶλλον δὲ ἁπάσης ζημίας, καὶ τῶν ἐξ ἔκνου καὶ ῥᾳθυμίας ἀδικημάτων ἀναφανεῖσθαι πρόξενον. Παρείσθω δὴ οὖν ἡ μέλλησις, καὶ διεῤῥίφθω μακρὰν τὰ ἐξ ἄκνου πταίσματα· πρέποιεν γὰρ ἂν κατ᾽ οὐδένα τρόπον τοῖς κεκλημένοις διὰ τῆς πίστεως, εἰς γε τὸ χρῆναι μεταλαχεῖν τῆς εὐλογίας Χριστοῦ. Ἔσθιον ο δὲ μᾶλλον ἄρτους τε ἀζύμους καὶ πικρίδας ἐπ' αὐτοῖ;. Ἔφη γὰρ ὧδε τὸ Γράμ μα τὸ ἱερόν. Καὶ τί τὸ βαθὺ καὶ ἀποῤῥητον αἴνιγμα τῶν νομικών θεσπισμάτων, φέρε λέγωμεν ὡς ἔνι. Ζύμῃ μὲν γὰρ τοὺς τῆς φαυλότητος τρόπους παρεικάζειν ἔθος τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ. Δέχεται δὲ πιο κρίδας, ὑποτύπωσιν καὶ παράδειγμα τῶν ἀν:ᾷν περ ψυχότων, τοῦ διώσεσθαί φημι, τοῦ πειράζεσθαι, καὶ ἱδρῶσιν ἔσθ' ὅτε διὰ Χριστὸν ὁμιλεῖν. Καταπι κραίνει γὰρ ὥσπερ τὰ τοιάδε τὸν νοῦν, καὶ ταῖς ἀφορήτοις δυσθυμίαις καταικίζεται. Οὐκοῦν εἰ τῳ γένοιτο, φησί, τὸ ἐν μεθέξει γενέσθαι Χριστοῦ, μὴ ἀνεπιτήδευτον ποιείσθω τὴν ἀρετὴν, ἀποφοιτάτω παντὸς τοῦ καταμιαίνειν εἰδότος, καὶ ὁράσθω τλη παθής. Δεῖν γὰρ ἔγωγέ φημι τοὺς τὸ ἱερὸν εὖ μάλα διαπεράναντας Πάσχα, τοῖς περὶ τῆς ἀκηράτου Θεό τητος ἐναγλαΐζεσθαι λόγοις· καὶ τὸ χρῆμα ποιεῖσθαι τρυφάν 4. Σώματα μὲν γὰρ ταῖς αὐτοῖς πρεπούσαις ἥδεται τρυφαῖς· νοῦ δ᾽ ἂν γένοιτο τροφὴ θείος, οἶμαι που, λόγος καὶ ἱερῶν δογμάτων ἀφήγησις, ὀρθῶς καὶ ἀνεπιπλήκτως έχουσα κεκομψευμένων ἐννοιῶν, σοφισμοῦ καὶ ἀπάτης, καὶ ψευδοεπείας ἀπηλλαγμένη. Καθαρὰ καὶ ἄζυμος ἡ τοιάδε τροφή. Πολλοὶ γὰρ πολλάκις τῆς τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητος, μου μονουχί κατορχούμενοι, καὶ τοῖς τῆς ἀληθείας ἐναθύ ροντες λόγοις ἀθλίων αὐτοῖς ἐννοιῶν ἀνοσίους ἐπεισφορὰς ποιεῖσθαι σπουδάζουσι, καὶ κοσμικῆς ἀπάτης ευρήματα μυθοπλαστοῦντες οἱ δείλαιοι, τὸν τῶν απλουστέρων κατασίνονται νοῦν. Ἀλλ᾽ ἐπιβήτω Χριστὸς τοῖς αὐτοῦ γνωρίμοις· «Προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων. ὁ Ἰουδαϊκῆς γὰρ εὐρεσιλογίας οὐ μακρὰν τὰ τῆς ἐκείνων ἀβελτη η άλλ. δ' αὖ. * άλλ. ἐσθιόντων. η γρ. οιώκεσθαι, η άλλ. τρυφήν, ἢ τροφήν, άλλ. ἐπιβοάτω.
col. 387–388page 185 of 186
minime dubitavì, quod ipsa luna in septimum Kalen- ulla trepidatione sanctum Pascha censeal celebrare; -. das Maii protenditur infra primi mensis terminum, et nascitur, et impletur secundum supputationem Hebræorum, quibus Pascha in præfiguratione Christi præceptum est. Post, annus embolismicus occurrit; quem tredecim menses lunares, id est trecentos octoginta quatuor dies, habere, sancto Moysi divi nitus revelatum est. Unde constat hos quinque dies mensi novorum additos non secundi mensis esse, sed primi; qui etiamsi secundi essent, propter Do mini Resurrectionem et Ecclesiæ plenitudinem, non immerito viderentur adjici. Illi etiam, qui lon gius habitabant, vel immundi in anima fuerant, in secundo mense jussi sunt Pascha celebrare: quod in typum intelligitur sanctæ Ecclesiæ: quæ, cum omnibus dæmonibus fornicata, immunda videbatur in anima; salubri vero confessione mundata, ad secundam nativitatem, quasi ad secundum mensem, transire præcipitur. Ante mensem autem novorum, mensis est ultimus in quo verum Pascha fieri penitus abnegatur. et quam illi præterito sabbato decimam quin tam metientes anticipant, ipse decimam tertiam ostendens, non eos juste celebrare contendens ad vicesimam primam differre non dubitat. 6. Viginti autem novem et semis dies lunam habere manifestum est, quæ duplicata efficiunt quinqua ginta novem: quibus unus dies præter illos duos semisses adjicitur, ut sexaginta videantur impleri, et efficitur lunaris legitimus saltus, ut si verbotenus fuerit luna quinta, alia die non dicatur sexta, sed septima; tricesimam autem lunam medietateni ha bere minuentis et medietatem crescentis exinde, quæ dicitur tricesima, quæ et prima, calculatorum nullus ignorat Talis ergo debet videri dilu culo vicesima nona, qualis postridie ad vespe ram prima. Tricesima autem luna viderį omnino non potest, quia ad ultimum finem medio ipso tricesimo die consumitur', solique conjungitur, eodemque momento renascitur, paulatimque abeo re cedens, et per reliquam ipsius diei tricesimæ partem, usque ad aliam diem, quæ prima dicitur, crescens, post solis occubitum sic videtur, quemadmodum (quod dixi ante) pridie vicesima nona diluculo cer nebatur. Qualis ergo est cæcitas mentis, vel demen tia, ut cum videri non possit tricesima, videatur adhuc deficiens, sed dicatur prima, nonnun quam etiam et secunda? ac sic per omnem ordi nem mentiuntur Sicut enim pro tricesima se cundam, et pro prima tertiam vocant, sic pro decima quarta decimam sextam, et pro vicesima prima dicere compelluntur vicesimam tertiam; sicut illius par vitatem, qui dictus est bissexti dies invenisse et lunæ cursum ab asse ut per hanc fallaciam diabolus inter ipsa fidei sacramenta aucupetur ani mas Christianas. 5. Sed ut breviter dicam quæ sint in eorum dis putatione diversa (a), lunam, quam illi tertiam, vel decimam sextam vel vicesimam tertiam improprie nuncupant, hanc sanctus Theophilus primam, vel decimam quartam, vel vicesimam pri mam, cœlo demonstrante, confirmat. Pascha autem, quod ultra duodecimum Kalendas Maii celebrare formidant, sanctus Theophilus usque ad septimum Kalendas Maii differre non dubitat. In ordine autem annorum illorum quidam in decimo quarto anno, quidam decimo sexto, unam diem de incrementis lunaribus addiderunt: hanc sanctus Theophilus in decimo nono adjicit. Unde illorum supputatio, quia inconveniens ac diversa est, properat; hujus autem, quia veritate subnixa est, superat, et in perpetuum perseverat. Ita enim decimam quartam lunam vult videri in cœlo Theophilus, ut pleno orbis sui circulo eodem momento oriatur, quo occidit sol; eademque nocte transacta, luna occidente sol oriatur. Unde evidenter apparet quod luna quain vicesima tertia in sabbato Pascha vigilare formi dant ipse vicesimam primam affirmans sine Erga ed. Bucherius addit et. Ms. Decimam septimam. Edit. omittit sui. Ed., quod luna illi vicesima tertia vigilare in S. P. formidant. Assignans ed. Ed. quod. Condemnans ms. Locus in edit. mancus et corruptus, ubi sic se habet: Tricesima autem luna medietatem crescen tis exinde quæ dicitur tricesima, quæ et prima, cal culemus nullus ignorat. 7. Hoc evidenter quidem in summo et insu perabili ponit exemplo, quod Salvator noster luna decima quarta, quinta feria, Pascha cum suis discipulis fecit et ut semper ita fieret, impe ravit. Quod hodieque sicut est traditum celebratur, sanctumque chrisma conficitur, et cœna Dominica anniversaria solemnitate completur, quod est Ed. omittit diluculo. Ed. quæ. Ed. et. Sic ms.; Bucherius in margine, ſorte me tiuntur. Locus ex ms. restitutus. Ed.. sicus illius parvitate qui dictus bissexti dies. Bucherius ad mar ginem: Locus mendosus. Nos ms. fideliter exprimimus. Hoc itidem ed. Inseparabili ed. Celebrasset ed. Ms., quod est Paschæ perfectum, etc. (a) Latinorum methodum paschalem hic suggillat Cyrillus. (b) Undecimum ponunt Cæsarienses, Ambrosius et Leo; et puto hic ita legendum. cimum, ut in edito. Ms. Reg., duode
col. 389–390page 186 of 186
perfecium ac maximum sacramentum: sicut san dus apostolus sibi traditum, et ita tradidisse Co rinthiis gloriatur *. Decima quarta traditus, decima quinta passus, et inter decimam sextam et decimam septimam resurrexit: ea videlicet luna quæ, nullis interjectis tenebris, etiam secundum suppu tationem vulgi, solis lumini diluculo sociatur. Hoc enim veræ salutis indicium, ut post tergum re linquentes tenebras totius malitiæ, æterno illo solis lumine perfruamur. 311 Cor. v, 7. Et decima septima résurr. ed. Solis lumina ed. Sequentia addit ms. Reg. 609: ‹ Anno au tem CCCmo et Xmo consulatus Asterii et Protoge nis, circulus ipse ad caput redibit, id est ad Pascha 8. Hoc ergo biduum lunæ superfluum si dimi seris, illos quinque dies mensis novorum juxta ra tionem additos intellexeris; sed si et illum diem de incrementis lunaribus in novemdecim annos, non quatuordecim vel sedecim, adjeceris, omnem vim et rationem veritatis hujus mysterii recognosces. Luna autem, quæ ab his dicitur tertia, hodieque a Judæis et Græcis dicitur prima; et merito videtur ad vesperam, quia jam et semis habet de tricesima, quæ æque est prima quod Salvator noster cum suis discipulis celebravit. Quoniam ergo, ut arbitror, competens est reddita ratio, jam LXVI annorum Pascha dies quibus Ka lendis vel Idibus et quota luna occurrat, ex ordine aperiemus. > Exemplar ab Hypatia quæ philosophiam docebal in Alexandria, ad beatum Cyrillum archiepiscopum in diptychis Legens historias temporum, reperi factam Chri- exsilio constitutus est, apostolorum prædicationes sti præsentiam ante annos centum quadraginta Fuerunt vero discipuli ejus qui postea apostoli no minati sunt, qui et post assumptionem ejus in cœlos Christianam prædicavere doctrinam, qui simplicius quidem et absque omni curiositate superflua do cuerunt, ita ut invenirent locum plerique genti lium, male intelligentes atque sapientes, hanc ac ensandi doctrinam et instabilem nominandi. Quod enim dixit evangelista, Deum nemo vidit un quam”, › quomodo ergo inquiunt (dicitis) Deum fuisse crucifixum? Et aiunt: Qui visus non est, quomodo affixus est cruci? Quomodo mortuus at que sepultus est? › Nestorius igitur, qui modo in 23 Joan. 1, 18. Hypatia. Certum est eam floruisse eo tempore quo sanctus Cyrillus tenebat cathedram Alexandri nam. Sed cum ex Socrate lib. vii, cap. 15, constet eam testis interemptam ac incendio consumptam fuisse anno quarto episcopatus Cyrilli, Honorio x et Theodosio vi consulibus, hoc est, anno Christi quadringentesimo decimo quinto, exsilium autem Nestorii, cujus in his litteris mentionem facit Hypa tia, ante annum CCCCXXXVI non contigisse, valde credo hanc ejus epistolam ad Cyrillum esse notham ac supposititiam. Si ista argumenta spectasset Lu pus, hac epistola usus non esset ut exemplum po neret eorum qui, erucis ignominiam Deo indignam ease putantes, propterea animum habuerunt aver exposuit. Nam discens ego ante longa pridem tem pora quod ille ipse duas naturas in Christo sit con fessus exsistere, ad eum qui hæc dixerat inquam Solutæ sunt gentilium quæstiones. Dico igitur sanctitatem tuam male fecisse illi contraria sa piendo, synodum congregare et absque conflictu dejectionem fieri præparasse. Ego vero adhuc pau cis diebus ejusdem viri expositiones inspiciens, et apostolorum prædicationes conferens, atque intra. memetipsum cogitans quod bonum mihi sit fieri Christianam, digna effici spero Dominici generatione baptismalis. sum a professione religionis Christiana. De Hypa tia porro vide Synesii epistolas et Suidam, tum etiam Henrici Valesii annotationes ad Socratem, pag. 86. In diptychis. Difficile est explicare quid signi ficent hæc verba. Neque enim probabile est epistolas ad episcopos scriptas, præsertim ab iis qui religioni Christi contrarii erant, in diptycha fuisse relatas. Ante ann. cent. quad. Lupus animadvertens sensum hujus loci esse imperfectum, sic interpo lavit, ante annos quater centum quadraginta. Qued verum videri posset, si constaret hanc epistolam esse legitimam. * Ex Synodico adversus tragoediam Irenæi, cap. 216, ap. Mausi, Concil. V, 1007.
Continue reading PG 77: Homiliæ Paschales — Prolegomena →≣ entire volume