ΛΟΓΟΣ ΜΓ΄. Εἰς τὸν μέγαν (22) Βασίλειον, ἐπίσκοπον Καισα- ρείας Καππαδοκίας, ἐπιτάφιος. Α΄. Εμελλεν ἄρα (23), πολλὰς ἡμῖν ὑποθέσεις τῶν λόγων ἀεὶ προτιθείς (24) ὁ μέγας Βασίλειος (καὶ γὰρ ἐφιλοτιμεῖτο τοῖς ἐμοῖς λόγοις, ὡς οὔπω τοῖς ἑαυτοῦ τῶν πάντων οὐδεὶς), ἑαυτὸν νῦν ἡμῖν (25) προθήσειν, ὑπόθεσιν ἀγώνων μεγίστην τοῖς περὶ λόγους (26) ἐσπουδακόσιν. Οἶμαι γὰρ, εἴ τις τῆς ἐν λόγοις δυνά- μεως πεῖραν ποιούμενος, ἔπειτα πρὸς μέτρον κρῖναι ταύτην θελήσεις, μίαν ἐκ πασῶν ὑπόθεσιν προστησά- μενος, καθάπερ οἱ ζωγράφοι τοὺς ἀρχετύπους πίνα- κας, ταύτην ἂν ὑφελών μόνην, ὡς λόγου κρείττονα, τῶν ἄλλων ἐλέσθαι τὴν πρώτην. Τοσοῦτον ἔργον ἡ τοῦ ἀνδρὸς εὐφημία, μὴ ὅτι γε ἡμῖν τοῖς πάλαι πᾶν τὸ φιλότιμον καταλύσασιν· ἀλλὰ καὶ οἷς βίος ἐστὶν ὁ λόγος, ἐν τοῦτο ἐσπουδακόσι καὶ μόνον, ταῖς τοιαύ ταις (27) ενευδοκιμεῖν ὑποθέσεσιν. Ἔχω μὲν οὕτω • τὸν μέγαν, ει, τὸν ἅγιον. μηδὲ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς βίος, ORATIO XLIII. IN, LAUDEM BASILII MAGNI. - MONITUM IN ORATIONEM XLIII. X I. Basilius Magnus, cujus virtutes ac pretiosa mors in hac funebri oratione celebrantur, jam, juxta probabiliorem sententiam, Cæsareæ obierat Kalendis Januarii anni 379. Interea Gregorius Constantinopolim, ut periclitanti fidei patrocinaretur, accitus, tunc debituin pietatis, et amicitiæ tributum tam charo capiti minime solvere potuit. Ut autem primum ex urbe Constantinopoli discedendi licentiam obtinuit, Nazianzum revertitur. «Non multo post, » ut optime observat doctissimus Tillemontius [20], « Cæsaream venit, » ut sacros amici cineres suis irrigaret lacrymis, ac publice ipsius laudes flebili oratione proseque- retur. II. «Illustris est, inquit Billius [21], hæc oratio, ac princeps inter eas quæ in demon- strativo genere versantur. In ea enim, tanquam optimi artifices in pulcherrima materia, omnes ingenii et industriæ vires effudisse videtur, perspicuumque omnibus facere voluisse, quantas secum opes ex Ægypto ad terram sanctam deportasset. » Hanc eruditissimi viri opinionem libenti animo amplectimur. Etenim, quoquo modo inspiciatur hæc oratio, ca- teris nullatenus inferior reperietur. In ea quippe Basilii vitam, historica quidem, sed ornatissima serie percurrit Theologus. Undequaque nativos pietatis et eloquentiæ flores itá profuse spargit, ut simul, et amici tumulum exornare, et remotissimæ posteritati Basilii nomen consecrare videatur. III. Cæterum, nullo modo culpandus Gregorius, si quasdam huic charitatis officio mo- ras attulerit, cum, ut ipse loquitur (n. 2), pulchre coacti, nec sine Dei numine forsan peregre profecti, in veræ doctrinæ periclitantis negotio interim occupati fuerimus. » Quam excusationem ipsimet Basilio in coelis probandam sibi pollicetur; quippe qui, cum nihil nisi veritatem, nisi salutarem doctrinam spiraverit, »eam periclitantem defendi potius malit, quam se funebri oratione ab amico celebrari. Hinc non immerito censent eruditi, hanc orationem dictam fuisse post ipsius e Constantinopolitana sede abdicatio- nem, in celeberrima Cæsariensis ecclesiæ concione, mense Augusto vel Septembri anni 381. ORATIO XLIIIª. Funebris oratio in laudem Basilii Magni Ca- Alias 20. Quæ autem erat, nunc 44. *tembrem anni 381. - quibusdam, ɛiç tov äytov, etc. In aliis, sicut in edi- tis, desunt losophi Demonactis laudem exorsus: "Epeldev &pa etc. Unde Muretus, penul- limo variarum lectionum libro, ait : Fortasse a vero non longe aberraturus sit, si quis sanctissi-- sareæ in ('appadocia episcopi ª. Basilius multa nobis orationum argumenta propo- suisset (sic enim meis orationibus gloriabatur, ut nemo unquam omnium perinde suis), seipsum nunc nobis proponeret, argumentum certaminum omnium maximum, iis, qui litteris et eloquentiæ operam dederunt. Nam existimo, si quis suam in dicendo facultatem experiri, eamque postea velut ad nor- mam exigere vellet, materiam unam ex omnibus sibi proponens, quemadmodum pictores eas Labulas, ex quibus exempla petunt, eum, hac sola submota, velut oratoriam omnem vim superante, cæterarum primam quamque delecturum. Tam arduum opus est hujus viri encomium, non nobis solum, qui jam olim omne gloriæ studium deposuimus; verum Habita Cæsareæ circa mensem Augustum vel Se- B mum eumdemque eloquentissimum virum a summe impio, sed culto tamen ac polito scriptore aliquid sumpsisse credat. › edit. (20) T. 1X, p. 511. (21) Arg. hujus Or. (22) Elç tor pérar, etc. Sic plures codices. in (23) “Eµeller åpa. Ita prorsus Lucianus in (phi- 1. Hoc profecto supererat, ut, cum magnus ille (24) Προτιθείς. Regg. a, c, d, προθείς. (25) Huir. Sic Regg. a, c, d, bm, etc. Deest in (26) Περί λόγους. Pass., περὶ λόγων. (27) Ταῖς τοιαύταις. In nonnullis, τὸ τοιαύταις.

S. GREGORII THEOLOGI οἶδα δὲ, εἰς ὅ τι ἂν ἄλλο χρησαίμην τοῖς λόγοις, μὴ νῦν χρησάμενος· ἢ ὅ τί ποτ' ἂν μᾶλλον ἢ (28) έμαυτῳ χαρισαίμην, ἢ τοῖς ἀρετῆς (29) ἐπαινέταις, ἢ τοῖς λόγοις αὐτοῖς, ἢ τὸν ἄνδρα τοῦτον θαυμάσας. Ἐμο τε γὰρ ἔσται τοῦτο χρέος ἱκανῶς ἀφωσιωμένον. Χρέος δὲ, εἴπερ ἄλλο τι, τοῖς ἀγαθοῖς τά τε ἄλλα καὶ περὶ τὸν λόγον, ὁ λόγος. Εκείνοις θ' ἅμα μὲν ἡδονὴ γέ- νοιτο, καὶ ἅμα παράκλησις εἰς ἀρετὴν, ὁ λόγος. ἂν γὰρ τοὺς ἐπαίνους (30) οἶδα, τούτων σαφῶς καὶ τὰς ἐπιδόσεις· ἐπ᾿ οὐδενὸς οὖν τῶν ἁπάντων, οὐκ ἔστιν ἐφ' ὅτῳ οὐχὶ τῶν ἁπάντων. Τοῖς τε λόγοις αὐτοῖς ἀμφοτέρωθεν ἂν ἔχοι τὸ πρᾶγμα καλῶς. Εἰ μὲν ἐγγὺς ἔλθοιεν τῆς ἀξίας, τὴν ἑαυτῶν ἐπιδεδειγμένοις δύναμιν· εἰ δὲ πλεῖστον ἀπολειφθεῖεν (δ πᾶσα παθεῖν ἀνάγκη τοῖς ἐκεῖνον ἐγκωμιάζουσιν), ἔργῳ δεδηλω κόσι τὴν ἧτταν, καὶ τὸ κρεῖττον (51) ἢ κατὰ λόγου δύναμιν εἶναι τὸν εὐφημούμενον. Α περὶ τούτων, καὶ, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, λίαν ὀρθῶς. Οὐκ ή κρείττω. Β'. "Α μὲν οὖν πεποίηκέ μοι τὸν λόγον, καὶ δι᾽ ἃ τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἐνεστησάμην, ταῦτά ἐστιν. Εἰ δὲ τοσοῦτον ἀπήντηκα τοῦ καιροῦ δεύτερος, καὶ μετὰ τοσούτους ἐπαινέτας, ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ τὰ ἐκείνου σεμνύναντας (32), μηδεὶς θαυμαζέτω. Ἀλλὰ συγγι νωσκέτω μὲν ἡ θεία ἡ ψυχὴ, καὶ πάντ' ἐμοὶ σεβα- σμία καὶ νῦν καὶ πρότερον. Πάντως δὲ ὡς σὺν ἡμῖν ῶν, ἐπηνώρθου πολλὰ τῶν ἐμῶν, δρῳ τε φιλίας καὶ νόμῳ κρείττονι (οὐ γὰρ αἰσχύνομαι τοῦτο λέγειν, ὅτι καὶ πᾶσι νόμος ἦν ἀρετῆς· οὕτω καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς γενόμενος, συγγνώμων ἔσται τοῖς ἡμετέροις. Συγγι- νωσκέτωσαν δὲ καὶ ὑμῶν ὅτοι θερμότεροι τοῦ ἀνδρὸς ἐπαινέται· εἴπερ τίς ἐστιν ἄλλου (33) θερμότερος, ἀλλὰ μὴ τοῦτο μόνον πάντες ὁμότιμοι τὴν τοῦ ἀν- δρὸς εὐφημίαν. Οὐ γὰρ ολιγωρίᾳ (34) τὸ εἰκὸς ἐνελί- πομεν (35) μή ποτε τοσοῦτον ἀμελήσαιμεν (56), ἀρετῆς, ἢ τοῦ φιλικοῦ καθήκοντος· οὐδὲ τῷ νομίζειν ἄλλοις μᾶλλον ἡμῶν προσήκειν τὸν ἔπαινον. Αλλά πρῶτον μὲν ἄκνουν τὸν λόγον, ειρήσεται γὰρ τάλη θὲς, ὥσπερ οἱ τοῖς ἱεροῖς (57) προσιόντες, πριν και θαρθῆναι καὶ φωνὴν καὶ διάνοιαν. Ἔπειτα, οὐκ ἀγνοοῦντας μὲν, ὑπομνήσω δ᾽ οὖν ὅμως, ὧν μετ ταξὺ (38) περὶ τὸν ἀληθῆ λόγον ἠσχολήμεθα κινδυ- νεύοντα, καλῶς βιασθέντες, καὶ κατὰ Θεὸν ἴσως ἔχε τας. ῃ μεν. γον, μετὰ τὸ κατελθεῖν ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπό λεως, ἐκδεδωκέναι· « etiam illis, quibus vita est oratio, quique etiam in id unum operam suam contulerunt, ut hujusmodi argumentis, nominis sui famam celebrent. Hac de re quidem sic existimo, et, ut mihi persuadeo, ad- modum recte. Cæterum nescio, qua tandem alia in re sermonibus uti queam, si nunc iis minime usus fuero; aut quid ipse gratius facere possim, vel mihi, vel iis qui virtutem laudibus efferunt, vel ipsis de- nique sermonibus, quam si hujus viri laudes prædi- cem. Ita enim me primum ipse velut ære quodam alieno utcunque liberavero. Debetur quippe, ut si quid aliud, viris, cumn catera egregiis, tumn in di- cendo copiosis, oratio. Deinde, illos simul, et vo- luptate afficiet hic sermo, et ad virtutis studium exstimulabit. Quarum enim rerum laudes novi, earum quoque hand dubie incrementa explorata habeo; nec quidquam omnino est, quod non hac ratione augeatur. Postremo, quod ad sermones attinet, utrovis modo res præclare se habitura est. Nam si ad ipsius dignitatem et meritum propius accesserint, vim suum et facultatem ostendent; sin autem ab illius præstantia longe abfuerint (quod omnino iis, qui eum laudare instituerint, accidere necesse est), re ipsa se succubuisse decla- rabunt, eumque de cujus laudibus agitur, omnem vim orationis superare. suscipiendum hoc certamen impulerunt. Quod si multo serius, quam tempus postulabat, ac post tol alios, qui res illius privatim publiceque laudibus ornarunt, ad hoc munus accessi, nemini mirum vi- deatur. Verum ignoscat mihi, velim, divina anima, mihique, et nunc, et ante veneranda. Quemadmo- dum autem omnino, cum apud nos ageret, multa mea errata pro amicitiæ jure ac praestantiori lege corrigebat (non enim dicere vereor, quod cunctis esset lex et norma virtutis); sic nunc quoque su- pra nos positus, facilem se mihi ac exorabilem præbebit. Ignoscant etiam, quæso, quicunque ex vobis ferventiores illius laudatores sunt ; si qui ta- men alii aliis ferventiores sunt, ac non potius om- res hac una in re, hoc est, in ipsius laude et pra dicatione, pares sumus. Non enim negligentia et contemptu officium prætermisimus; absit enim, ut aut virtutem, aut amicitiæ officium usque adeo ne- gligamus, nec quod hoc laudationis munus cuiquam alii potius, quam nobis convenire arbitremur. Sed primum, ut verum fatear, sermonem habere de- trectabam, quemadmodum qui ad sacra accedunt, priusquam vocem animumque perpurgassem. Deest in ed. eto sententia. Hanc Nicetas sic exponit: «Quarum rerum laudes celebrantur, eas quoque progressum et incrementum accipere compertum habeo. In mulla igitur re ex omnibus aliter accidit, quin iu- crementum, ex eo quod laudetur, accipiat. » Conji- cimus Gregorium hic indicare, qued, quo magis quidquam, sive virtus, sive vitium, sive alia res, laudatur, eo magis ipsius amor et desideriam in auditoruin animis infigatur. Unde generation dicen- dum, quod quidquid laudatur, ipsa laudatione, in- crementa accipere necesse sit. etc., B C Apud Orientales, ad sacrarum ædium porticus, fontes et phialæ præsto erant, ut accedentes pos- sent sordes extergere. Videtur hauc orationem, poste quam Constantinopolin reliquit, edidisse. 11. Haec quidem sunt, quæ me ad dicendum, et ad (28) Mãllor ħ. Sic Regg. bm, ph, Pass., etc. (29) ᾿Αρετής. Comb., τῆς ἀρετῆς. (30) ῶν γὰρ τοὺς ἐπαίνους, etc. Obscura profe (31) Κρείττον. Regg. a, c, d, sex Colb., Chrys. (32) Σεμνύναντας. Reg. a et Comb., σεμνύνον- (33) "Αλλον. Comb., ἄλλος ἄλλου. (34) Ολιγωρίᾳ. In quibusdam, ῥᾳθυμίᾳ. (35) Ἐνελίπομεν. Sic Or. 2. 1u ed., ἐνελείπο (36) Αμελήσαιμεν. leg. e, αμελησαίμην. (37) Οἱ τοῖς ἱεροῖς. • Qui ad templa accedunt. (38) "Ων μεταξύ. Schol. "Εοικε τὸν παρόντα λέ

S. GREGORII THEOLOGI οἶδα δὲ, εἰς ὅ τι ἂν ἄλλο χρησαίμην τοῖς λόγοις, μὴ νῦν χρησάμενος· ἢ ὅ τί ποτ' ἂν μᾶλλον ἢ (28) έμαυτῳ χαρισαίμην, ἢ τοῖς ἀρετῆς (29) ἐπαινέταις, ἢ τοῖς λόγοις αὐτοῖς, ἢ τὸν ἄνδρα τοῦτον θαυμάσας. Ἐμο τε γὰρ ἔσται τοῦτο χρέος ἱκανῶς ἀφωσιωμένον. Χρέος δὲ, εἴπερ ἄλλο τι, τοῖς ἀγαθοῖς τά τε ἄλλα καὶ περὶ τὸν λόγον, ὁ λόγος. Εκείνοις θ' ἅμα μὲν ἡδονὴ γέ- νοιτο, καὶ ἅμα παράκλησις εἰς ἀρετὴν, ὁ λόγος. ἂν γὰρ τοὺς ἐπαίνους (30) οἶδα, τούτων σαφῶς καὶ τὰς ἐπιδόσεις· ἐπ᾿ οὐδενὸς οὖν τῶν ἁπάντων, οὐκ ἔστιν ἐφ' ὅτῳ οὐχὶ τῶν ἁπάντων. Τοῖς τε λόγοις αὐτοῖς ἀμφοτέρωθεν ἂν ἔχοι τὸ πρᾶγμα καλῶς. Εἰ μὲν ἐγγὺς ἔλθοιεν τῆς ἀξίας, τὴν ἑαυτῶν ἐπιδεδειγμένοις δύναμιν· εἰ δὲ πλεῖστον ἀπολειφθεῖεν (δ πᾶσα παθεῖν ἀνάγκη τοῖς ἐκεῖνον ἐγκωμιάζουσιν), ἔργῳ δεδηλω κόσι τὴν ἧτταν, καὶ τὸ κρεῖττον (51) ἢ κατὰ λόγου δύναμιν εἶναι τὸν εὐφημούμενον. Α περὶ τούτων, καὶ, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, λίαν ὀρθῶς. Οὐκ ή κρείττω. Β'. "Α μὲν οὖν πεποίηκέ μοι τὸν λόγον, καὶ δι᾽ ἃ τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἐνεστησάμην, ταῦτά ἐστιν. Εἰ δὲ τοσοῦτον ἀπήντηκα τοῦ καιροῦ δεύτερος, καὶ μετὰ τοσούτους ἐπαινέτας, ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ τὰ ἐκείνου σεμνύναντας (32), μηδεὶς θαυμαζέτω. Ἀλλὰ συγγι νωσκέτω μὲν ἡ θεία ἡ ψυχὴ, καὶ πάντ' ἐμοὶ σεβα- σμία καὶ νῦν καὶ πρότερον. Πάντως δὲ ὡς σὺν ἡμῖν ῶν, ἐπηνώρθου πολλὰ τῶν ἐμῶν, δρῳ τε φιλίας καὶ νόμῳ κρείττονι (οὐ γὰρ αἰσχύνομαι τοῦτο λέγειν, ὅτι καὶ πᾶσι νόμος ἦν ἀρετῆς· οὕτω καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς γενόμενος, συγγνώμων ἔσται τοῖς ἡμετέροις. Συγγι- νωσκέτωσαν δὲ καὶ ὑμῶν ὅτοι θερμότεροι τοῦ ἀνδρὸς ἐπαινέται· εἴπερ τίς ἐστιν ἄλλου (33) θερμότερος, ἀλλὰ μὴ τοῦτο μόνον πάντες ὁμότιμοι τὴν τοῦ ἀν- δρὸς εὐφημίαν. Οὐ γὰρ ολιγωρίᾳ (34) τὸ εἰκὸς ἐνελί- πομεν (35) μή ποτε τοσοῦτον ἀμελήσαιμεν (56), ἀρετῆς, ἢ τοῦ φιλικοῦ καθήκοντος· οὐδὲ τῷ νομίζειν ἄλλοις μᾶλλον ἡμῶν προσήκειν τὸν ἔπαινον. Αλλά πρῶτον μὲν ἄκνουν τὸν λόγον, ειρήσεται γὰρ τάλη θὲς, ὥσπερ οἱ τοῖς ἱεροῖς (57) προσιόντες, πριν και θαρθῆναι καὶ φωνὴν καὶ διάνοιαν. Ἔπειτα, οὐκ ἀγνοοῦντας μὲν, ὑπομνήσω δ᾽ οὖν ὅμως, ὧν μετ ταξὺ (38) περὶ τὸν ἀληθῆ λόγον ἠσχολήμεθα κινδυ- νεύοντα, καλῶς βιασθέντες, καὶ κατὰ Θεὸν ἴσως ἔχε τας. ῃ μεν. γον, μετὰ τὸ κατελθεῖν ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπό λεως, ἐκδεδωκέναι· « etiam illis, quibus vita est oratio, quique etiam in id unum operam suam contulerunt, ut hujusmodi argumentis, nominis sui famam celebrent. Hac de re quidem sic existimo, et, ut mihi persuadeo, ad- modum recte. Cæterum nescio, qua tandem alia in re sermonibus uti queam, si nunc iis minime usus fuero; aut quid ipse gratius facere possim, vel mihi, vel iis qui virtutem laudibus efferunt, vel ipsis de- nique sermonibus, quam si hujus viri laudes prædi- cem. Ita enim me primum ipse velut ære quodam alieno utcunque liberavero. Debetur quippe, ut si quid aliud, viris, cumn catera egregiis, tumn in di- cendo copiosis, oratio. Deinde, illos simul, et vo- luptate afficiet hic sermo, et ad virtutis studium exstimulabit. Quarum enim rerum laudes novi, earum quoque hand dubie incrementa explorata habeo; nec quidquam omnino est, quod non hac ratione augeatur. Postremo, quod ad sermones attinet, utrovis modo res præclare se habitura est. Nam si ad ipsius dignitatem et meritum propius accesserint, vim suum et facultatem ostendent; sin autem ab illius præstantia longe abfuerint (quod omnino iis, qui eum laudare instituerint, accidere necesse est), re ipsa se succubuisse decla- rabunt, eumque de cujus laudibus agitur, omnem vim orationis superare. suscipiendum hoc certamen impulerunt. Quod si multo serius, quam tempus postulabat, ac post tol alios, qui res illius privatim publiceque laudibus ornarunt, ad hoc munus accessi, nemini mirum vi- deatur. Verum ignoscat mihi, velim, divina anima, mihique, et nunc, et ante veneranda. Quemadmo- dum autem omnino, cum apud nos ageret, multa mea errata pro amicitiæ jure ac praestantiori lege corrigebat (non enim dicere vereor, quod cunctis esset lex et norma virtutis); sic nunc quoque su- pra nos positus, facilem se mihi ac exorabilem præbebit. Ignoscant etiam, quæso, quicunque ex vobis ferventiores illius laudatores sunt ; si qui ta- men alii aliis ferventiores sunt, ac non potius om- res hac una in re, hoc est, in ipsius laude et pra dicatione, pares sumus. Non enim negligentia et contemptu officium prætermisimus; absit enim, ut aut virtutem, aut amicitiæ officium usque adeo ne- gligamus, nec quod hoc laudationis munus cuiquam alii potius, quam nobis convenire arbitremur. Sed primum, ut verum fatear, sermonem habere de- trectabam, quemadmodum qui ad sacra accedunt, priusquam vocem animumque perpurgassem. Deest in ed. eto sententia. Hanc Nicetas sic exponit: «Quarum rerum laudes celebrantur, eas quoque progressum et incrementum accipere compertum habeo. In mulla igitur re ex omnibus aliter accidit, quin iu- crementum, ex eo quod laudetur, accipiat. » Conji- cimus Gregorium hic indicare, qued, quo magis quidquam, sive virtus, sive vitium, sive alia res, laudatur, eo magis ipsius amor et desideriam in auditoruin animis infigatur. Unde generation dicen- dum, quod quidquid laudatur, ipsa laudatione, in- crementa accipere necesse sit. etc., B C Apud Orientales, ad sacrarum ædium porticus, fontes et phialæ præsto erant, ut accedentes pos- sent sordes extergere. Videtur hauc orationem, poste quam Constantinopolin reliquit, edidisse. 11. Haec quidem sunt, quæ me ad dicendum, et ad (28) Mãllor ħ. Sic Regg. bm, ph, Pass., etc. (29) ᾿Αρετής. Comb., τῆς ἀρετῆς. (30) ῶν γὰρ τοὺς ἐπαίνους, etc. Obscura profe (31) Κρείττον. Regg. a, c, d, sex Colb., Chrys. (32) Σεμνύναντας. Reg. a et Comb., σεμνύνον- (33) "Αλλον. Comb., ἄλλος ἄλλου. (34) Ολιγωρίᾳ. In quibusdam, ῥᾳθυμίᾳ. (35) Ἐνελίπομεν. Sic Or. 2. 1u ed., ἐνελείπο (36) Αμελήσαιμεν. leg. e, αμελησαίμην. (37) Οἱ τοῖς ἱεροῖς. • Qui ad templa accedunt. (38) "Ων μεταξύ. Schol. "Εοικε τὸν παρόντα λέ

δημοι γεγονότες, καὶ οὐδ᾽ ἀπὸ γνώμης ἐκείνῳ τῷ γενναίῳ τῆς ἀληθείας ἀγωνιστῇ, καὶ μηδὲν ἕτερον ἀναπνεύσαντι, ὅτι μὴ λόγον εὐσεβῆ καὶ κόσμου παν τὸς σωτήριον. Τὰ γὰρ τοῦ σώματος ἴσως οὐδὲ θαρ βῆσαι χρὴ λέγειν ἀνδρὶ γενναίῳ καὶ ὑπὲρ τὸ σῶμα, πρὶν ἐνθένδε μεταναστῇ (39), καὶ μηδὲν ἀξιοῦντι τῶν τῆς ψυχῆς καλῶν ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ (40) παραβλάπτε- σθαι. Τὰ μὲν δὴ τῆς ἀπολογίας ἐνταῦθα κείσθω. Καὶ γὰρ οὐδὲ μακροτέρας οἶμαι ταύτης δεήσειν ἡμῖν, πρὸς ἐκεῖνόν γε ποιουμένοις τον λόγον (41), καὶ τοὺς εἰδότας σαφῶς τὰ ἡμέτερα. Ηδη δὲ πρὸς αὐτὴν ἡμῖν ἱτέον τὴν εὐφημίαν, αὐτὸν προστησαμένοις (42) τοῦ λόγου τὴν ἐκείνου Θεόν· μὴ καθυβρίσαι τὸν ἄνδρα τοῖς ἐγκωμίοις, μηδὲ πολὺ δεύτερον τῶν ἄλλων ἐλθεῖν· κἂν ἐκείνου πάντες ἴσον ἀπολειπώμεθα, καθάπερ οὐρανοῦ καὶ ἡλιακῆς ἀκτῖνος, οἱ πρὸς αὐτὰ βλέπον- Β τες. Γ. Εἰ μὲν οὖν ἑώρων αὐτὸν γένει καὶ τοῖς ἐκ γέ- νους φιλοτιμούμενον, ἤ τινι τῶν μικρῶν ὅλως, καὶ οἷς οἱ χαμαί βλέποντες (43), ἄλλος ἂν ἡρώων ὤφθη κατάλογος. Οσα τῶν ὑπὲρ ἐκεῖνον τοῖς χρόνοις ἐκείνῳ συνεισενεγκεῖν (44) είχομεν ! Καὶ οὐδ᾽ ἂν ταῖς ἱστο- ρίαις παρήκαμεν ἔχειν τι πλέον ἡμῶν· ἐκεῖνό γε πλέον ἔχοντες πάντως, τὸ μὴ πλάσμασι, μηδε μύ- θοις, αὐτοῖς δὲ τοῖς πράγμασι καλλωπίζεσθαι, καὶ ὧν πολλοὶ μάρτυρες. Πολλὰ μὲν γὰρ ὁ Πέντος ἡμῖν ἐκ τοῦ πατρὸς προβάλλει τὰ διηγήματα, καὶ οὐδενὸς ἐλάττω τῶν πάλαι περὶ αὐτὸν θαυμάτων, ὧν πλή- ρης (45) πᾶσα συγγραφή τε καὶ ποίησις· πολλὰ δὲ τὸ ἐμὸν ἔδαφος τοῦτο, οἱ σεμνοί Καππαδόκαι, τὸ μηδὲν ἧττον κουροτρόφον (46), ἢ εἰῖππον. "Οθεν τῷ πα- τρῴῳ γένει τὸ μητρῷον ἡμεῖς ἀντανίσχομεν. Στρατη- γίαι τε καὶ δημαγωγίαι, καὶ κράτος ἐν βασιλείοις αὐλαῖς· ἔτι δὲ, περιουσίαι, καὶ θρόνων ὕψη, καὶ τιμαί δημόσιαι, καὶ λόγων λαμπρότητες, τίνων, ἢ πλείους, ἢ μείζους; τῶν ἡμῖν εἰ βουλομένοις εἰπεῖν ἐξῆν, οὐδὲν ἂν ἦταν (47) ἡμῖν οἱ Πελοπίδαι (48), καὶ Κε- κροπίδαι (49), καὶ οἱ ᾿Αλκμαίωνες (50), Αἰακίδαι (51) τὸν λόγον, ει ποιουμένοις, ποιούμενος. μένοις. καὶ ὅσων οἱ χαμαὶ βαίνοντες, « συνεπενεγκεῖν. Τρηχεῖ, ἀλλ' ἀγαθὴ κουροτρόφος ήσαν ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. riam tainen vobis revocabo, in veræ doctrinæ peri- clitantis negotio interim occupati fuimus, pulchre coacti, nec sine Dei numine fortasse peregre pro- fecti, nec præter voluntatem ac consilium eximii illius veritatis propugnatoris, quique uit unquam aliud quam piam orbique universo salutarem doctri mam spiravit. Nam de corporis mei imbecillitate forsan ne sermonem quidem facere audendum est, ad strenuum virum, corporeque, etiam antequ«ni hinc migraret, sublimiorem, ac illud asserenten, nihil ex animæ bonis a vinculo impediri. Atque bic excusatio nostra finem habeat. Neque enim longio- re alia mihi opus fore arbitror, cum sim duntaxat apud eum, ceterosque, quibus res nostre probe A Deine, tametsi enim id non ignoretis, in memo- cognita sunt et explorat, locuturus. Jam igitur ad laudationem nobis accedendum est, illius Deum orationi nostræ præficientibus; ne nostris laudibus huic viro dedecus inferamus, ab iísque, qui jam in hoc argumento versati sunt, longo intervallo prætereamur; quanquam fortasse omnes ab illo pari intervallo distemus, non secus atque a cœlo solisque radiis, qui ea contuentur. C corpore. » Gregorius plerumque morbis fractus, agerrime ferebat, se non posse omnibus officiis de- fungi. edl. deest pro legitur, Regg., quinque Coll., Chrys., Or. 2, Par., Pass., etc. In ed., et quot- quot super terram gradiuntur. › gesta fuerant, ut observat Nicetas, bistoriam edi- dere Xenophon et Polybius; Apollonius vero poema conscripsit. ‹ › • ad istud Homeri Odyss. ix, vers. : D re gloriari perspicerem, aut ulla re ex iis, quæ om. nimo parva sunt, et quibus ii, qui humi defixos oculos habent, efferri solent, alius utique heroum catalogus appareret. Quanta a majoribus illius ad eum ornodum accipere possemus! Nec historiis quidem quidquam hac parte cederemus ; hoc certe nomine superiores futuri, quod non commentitiis fictisque narrationibus, sed rebus ipsis, quarum mulli testes sunt, ornaremur. Multa enim nobis narratu digna ex paterno latere Pontus suppeditat, et quidem priscis suis prodigiis, quibus, et histori- corum, et poetarum volumina plena sunt, neutiquam inferiora multo etiam veneranda hæc mea patria Cappadocia, non minus juvenum, quam equorum bona nutrix. Unde pateruo generi materni generis splendorem opponimus. Quorumnam autem et mili- taria imperia, et populorum gubernationes, et in imperatorum aulis potentia et auctoritas; ac præter- ea, opes, et excelsi tironi, et publici honores, ac sermonum splendores, vel plures, vel majores exsti- : Aspera, sed bona juvenum nu- trix. » Hic observandum, quod Basilii pater e Ponto erat oriundus, ejusque mater e Cappado- cia. plures Colb.. Or. et Pass. Deest in ed. et in aliis nonnullis codd. qui Tantali Phrygiæ regis filius fuit; et ipse rex, Græciæ regionem nomine Apia, Peloponesum no- minavit. a Cecrope Athenarını rege, qui magnopere Atticam exornavit, et ad Ægyptiacæ linguæ cognitionem, utpote ex Ægypto ortus, Græcæ quoque peritiam adjunxit. strati tyrannide civitatem oppressam in libertatem vindicavit; unde Alemæones. Jovis filio, singulari justitiae laude pradito. (39) Μεταναστῇ. In nonnullis, μεταναστῆναι. (40) Ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ. « A vinculo, id est, ca (11) Ποιουμένοις τὸν λόγον. Sic plures codd. In (42) Προστησαμένοις. In quibusdam, προστησο (45) Καὶ οἷς οἱ χαμαὶ βλέποντες. Sic quatuor (44) Συνεισενεγκεῖν. Sic plures Regg. In ed., (45) Ων πλήρης, etc. De rebus, quæ in Ponto (46) Κουροτρόφων. Alludit, inquit Nicetas, 111. Enimvero si eum genere, ac generis splendo- (47) Οὐδὲν ἂν ἦσαν. Sic Regg. a, c, duo Coisl., (48) Πελοπίδαι. 4 Pelopidae. Sic dicti a Pelope, (49) Κεκροπίδαι. . Cecropidæ genus traxerunt (50) 'Αλκμαίωνες. « Alcnæon » Atheniensis Pisi- (51) Αιακίδαι. ι Æacid, sic vocati ab aco

δημοι γεγονότες, καὶ οὐδ᾽ ἀπὸ γνώμης ἐκείνῳ τῷ γενναίῳ τῆς ἀληθείας ἀγωνιστῇ, καὶ μηδὲν ἕτερον ἀναπνεύσαντι, ὅτι μὴ λόγον εὐσεβῆ καὶ κόσμου παν τὸς σωτήριον. Τὰ γὰρ τοῦ σώματος ἴσως οὐδὲ θαρ βῆσαι χρὴ λέγειν ἀνδρὶ γενναίῳ καὶ ὑπὲρ τὸ σῶμα, πρὶν ἐνθένδε μεταναστῇ (39), καὶ μηδὲν ἀξιοῦντι τῶν τῆς ψυχῆς καλῶν ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ (40) παραβλάπτε- σθαι. Τὰ μὲν δὴ τῆς ἀπολογίας ἐνταῦθα κείσθω. Καὶ γὰρ οὐδὲ μακροτέρας οἶμαι ταύτης δεήσειν ἡμῖν, πρὸς ἐκεῖνόν γε ποιουμένοις τον λόγον (41), καὶ τοὺς εἰδότας σαφῶς τὰ ἡμέτερα. Ηδη δὲ πρὸς αὐτὴν ἡμῖν ἱτέον τὴν εὐφημίαν, αὐτὸν προστησαμένοις (42) τοῦ λόγου τὴν ἐκείνου Θεόν· μὴ καθυβρίσαι τὸν ἄνδρα τοῖς ἐγκωμίοις, μηδὲ πολὺ δεύτερον τῶν ἄλλων ἐλθεῖν· κἂν ἐκείνου πάντες ἴσον ἀπολειπώμεθα, καθάπερ οὐρανοῦ καὶ ἡλιακῆς ἀκτῖνος, οἱ πρὸς αὐτὰ βλέπον- Β τες. Γ. Εἰ μὲν οὖν ἑώρων αὐτὸν γένει καὶ τοῖς ἐκ γέ- νους φιλοτιμούμενον, ἤ τινι τῶν μικρῶν ὅλως, καὶ οἷς οἱ χαμαί βλέποντες (43), ἄλλος ἂν ἡρώων ὤφθη κατάλογος. Οσα τῶν ὑπὲρ ἐκεῖνον τοῖς χρόνοις ἐκείνῳ συνεισενεγκεῖν (44) είχομεν ! Καὶ οὐδ᾽ ἂν ταῖς ἱστο- ρίαις παρήκαμεν ἔχειν τι πλέον ἡμῶν· ἐκεῖνό γε πλέον ἔχοντες πάντως, τὸ μὴ πλάσμασι, μηδε μύ- θοις, αὐτοῖς δὲ τοῖς πράγμασι καλλωπίζεσθαι, καὶ ὧν πολλοὶ μάρτυρες. Πολλὰ μὲν γὰρ ὁ Πέντος ἡμῖν ἐκ τοῦ πατρὸς προβάλλει τὰ διηγήματα, καὶ οὐδενὸς ἐλάττω τῶν πάλαι περὶ αὐτὸν θαυμάτων, ὧν πλή- ρης (45) πᾶσα συγγραφή τε καὶ ποίησις· πολλὰ δὲ τὸ ἐμὸν ἔδαφος τοῦτο, οἱ σεμνοί Καππαδόκαι, τὸ μηδὲν ἧττον κουροτρόφον (46), ἢ εἰῖππον. "Οθεν τῷ πα- τρῴῳ γένει τὸ μητρῷον ἡμεῖς ἀντανίσχομεν. Στρατη- γίαι τε καὶ δημαγωγίαι, καὶ κράτος ἐν βασιλείοις αὐλαῖς· ἔτι δὲ, περιουσίαι, καὶ θρόνων ὕψη, καὶ τιμαί δημόσιαι, καὶ λόγων λαμπρότητες, τίνων, ἢ πλείους, ἢ μείζους; τῶν ἡμῖν εἰ βουλομένοις εἰπεῖν ἐξῆν, οὐδὲν ἂν ἦταν (47) ἡμῖν οἱ Πελοπίδαι (48), καὶ Κε- κροπίδαι (49), καὶ οἱ ᾿Αλκμαίωνες (50), Αἰακίδαι (51) τὸν λόγον, ει ποιουμένοις, ποιούμενος. μένοις. καὶ ὅσων οἱ χαμαὶ βαίνοντες, « συνεπενεγκεῖν. Τρηχεῖ, ἀλλ' ἀγαθὴ κουροτρόφος ήσαν ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. riam tainen vobis revocabo, in veræ doctrinæ peri- clitantis negotio interim occupati fuimus, pulchre coacti, nec sine Dei numine fortasse peregre pro- fecti, nec præter voluntatem ac consilium eximii illius veritatis propugnatoris, quique uit unquam aliud quam piam orbique universo salutarem doctri mam spiravit. Nam de corporis mei imbecillitate forsan ne sermonem quidem facere audendum est, ad strenuum virum, corporeque, etiam antequ«ni hinc migraret, sublimiorem, ac illud asserenten, nihil ex animæ bonis a vinculo impediri. Atque bic excusatio nostra finem habeat. Neque enim longio- re alia mihi opus fore arbitror, cum sim duntaxat apud eum, ceterosque, quibus res nostre probe A Deine, tametsi enim id non ignoretis, in memo- cognita sunt et explorat, locuturus. Jam igitur ad laudationem nobis accedendum est, illius Deum orationi nostræ præficientibus; ne nostris laudibus huic viro dedecus inferamus, ab iísque, qui jam in hoc argumento versati sunt, longo intervallo prætereamur; quanquam fortasse omnes ab illo pari intervallo distemus, non secus atque a cœlo solisque radiis, qui ea contuentur. C corpore. » Gregorius plerumque morbis fractus, agerrime ferebat, se non posse omnibus officiis de- fungi. edl. deest pro legitur, Regg., quinque Coll., Chrys., Or. 2, Par., Pass., etc. In ed., et quot- quot super terram gradiuntur. › gesta fuerant, ut observat Nicetas, bistoriam edi- dere Xenophon et Polybius; Apollonius vero poema conscripsit. ‹ › • ad istud Homeri Odyss. ix, vers. : D re gloriari perspicerem, aut ulla re ex iis, quæ om. nimo parva sunt, et quibus ii, qui humi defixos oculos habent, efferri solent, alius utique heroum catalogus appareret. Quanta a majoribus illius ad eum ornodum accipere possemus! Nec historiis quidem quidquam hac parte cederemus ; hoc certe nomine superiores futuri, quod non commentitiis fictisque narrationibus, sed rebus ipsis, quarum mulli testes sunt, ornaremur. Multa enim nobis narratu digna ex paterno latere Pontus suppeditat, et quidem priscis suis prodigiis, quibus, et histori- corum, et poetarum volumina plena sunt, neutiquam inferiora multo etiam veneranda hæc mea patria Cappadocia, non minus juvenum, quam equorum bona nutrix. Unde pateruo generi materni generis splendorem opponimus. Quorumnam autem et mili- taria imperia, et populorum gubernationes, et in imperatorum aulis potentia et auctoritas; ac præter- ea, opes, et excelsi tironi, et publici honores, ac sermonum splendores, vel plures, vel majores exsti- : Aspera, sed bona juvenum nu- trix. » Hic observandum, quod Basilii pater e Ponto erat oriundus, ejusque mater e Cappado- cia. plures Colb.. Or. et Pass. Deest in ed. et in aliis nonnullis codd. qui Tantali Phrygiæ regis filius fuit; et ipse rex, Græciæ regionem nomine Apia, Peloponesum no- minavit. a Cecrope Athenarını rege, qui magnopere Atticam exornavit, et ad Ægyptiacæ linguæ cognitionem, utpote ex Ægypto ortus, Græcæ quoque peritiam adjunxit. strati tyrannide civitatem oppressam in libertatem vindicavit; unde Alemæones. Jovis filio, singulari justitiae laude pradito. (39) Μεταναστῇ. In nonnullis, μεταναστῆναι. (40) Ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ. « A vinculo, id est, ca (11) Ποιουμένοις τὸν λόγον. Sic plures codd. In (42) Προστησαμένοις. In quibusdam, προστησο (45) Καὶ οἷς οἱ χαμαὶ βλέποντες. Sic quatuor (44) Συνεισενεγκεῖν. Sic plures Regg. In ed., (45) Ων πλήρης, etc. De rebus, quæ in Ponto (46) Κουροτρόφων. Alludit, inquit Nicetas, 111. Enimvero si eum genere, ac generis splendo- (47) Οὐδὲν ἂν ἦσαν. Sic Regg. a, c, duo Coisl., (48) Πελοπίδαι. 4 Pelopidae. Sic dicti a Pelope, (49) Κεκροπίδαι. . Cecropidæ genus traxerunt (50) 'Αλκμαίωνες. « Alcnæon » Atheniensis Pisi- (51) Αιακίδαι. ι Æacid, sic vocati ab aco

Α τε καὶ Ἡρακλεῖδαι (52), καὶ ὧν οὐδὲν ὑψηλότερον οἵτινες ἐκ τῶν οἰκείων φανερῶς εἰπεῖν οὐκ ἔχοντες, ἐπὶ τὸ ἀφανὲς καταφεύγουσι, δαίμονας δή τινας, καὶ θεοὺς, καὶ μύθους τοῖς προγόνοις ἐπιφημίζοντες, ὧν τὸ σεμνότατον ἀπιστία, καὶ ὕβρις τὸ πιστευόμε νον (55). Β Δ'. Ἐπειδὴ δὲ ὑπὲρ ἀνδρὸς ἡμῖν ὁ λόγος, κατ' ἄν δρα κρίνεσθαι τὴν εὐγένειαν (54) ἀξιοῦντος, καὶ μὴ, τὰς μὲν μορφὰς, καὶ τὰς χρόας ἐξ ἑαυτῶν δοκιμάζε σθαι, καὶ τῶν ἵππων τοὺς εὐγενεστάτους ἢ ἀτιμοτά τους, ἡμᾶς δὲ ζωγραφεῖσθαι τοῖς ἔξωθεν, ἓν ἢ δύο τῶν ἐξ ἀρχῆς ὑπαρχόντων αὐτῷ, καὶ ταῦτα οἰκεῖα τῷ ἐκείνου βίῳ, καὶ οἷς ἂν μάλιστα ήσθείη λεγομέ νοις, εἰπὼν, ἐπ' αὐτὸν καὶ δὴ τρέψομαι. Αλλου μὲν οὖν ἄλλο τι γνώρισμα καὶ διήγημα, καὶ γένους, καὶ τοῦ καθέκαστον, ἢ μικρὸν ἢ μείζον, καθάπερ τις κλῆρος πατρῷος, ἢ πόῤῥωθεν, ἢ ἐγγύθεν ἡργμένος, κάτεισιν εἰς τοὺς ὕστερον· τούτῳ δὲ γενοῖν τοῖν (55) ἀμφοτέροιν τὸ εὐσεβὲς ἐπίσημον, δηλώσει δὲ (56) νῦν ὁ λόγος. Ε΄. Διωγμὸς ἦν, καὶ διωγμῶν ὁ φρικωδέστατος καὶ βαρύτατος· εἰδόσι λέγω τὸν Μαξιμίνου, ὃς πολλοῖς τοῖς (57) ἐγγύθεν γενομένοις ἐπιφυείς, πάντας φιλ ανθρώπους ἀπέδειξε, θράσει τε πολλῷ ῥέων, καὶ φι λονεικῶν τὸ τῆς ἀσεβείας κράτος (58) ἀναδήσασθαι. Τοῦτον πολλοὶ μεν ὑπερέσχον τῶν ἡμετέρων ἀγωνι στῶν, καὶ μέχρι θανάτου διηγωνισμένοι, καὶ πρὸ θανάτου μικρόν· τοσοῦτον ἀπολειφθέντες, ὅσον ἐπι- διῶναι τῇ νίκῃ, καὶ μὴ συναπελθεῖν τοῖς παλαίσμα σιν, ἀλλ᾽ ὑπολειφθῆναι τοῖς ἄλλοις ἀλεῖπται (59) τῆς ἀρετῆς, ζῶντες μάρτυρες, ἔμπνοοι στῆναι, σιγῶντα κηρύγματα, σὺν πολλοῖς δὲ τοῖς ἀριθμουμένοις καὶ οἱ πρὸς πατρὸς τούτῳ πατέρες, οἷς πᾶσαν ἀσκήσασιν εὐσεβείας ὁδὸν, καλὴν ἐπήνεγκεν ὁ καιρὸς ἐκεῖνος τὴν κορωνίδα. Παρασκευῆς μὲν γὰρ οὕτως εἶχον καὶ γνώμης, ὡς πάντα ῥᾳδίως οἴσοντες, ἐξ ὧν στεφανοῖ Χριστὸς τοὺς τὴν ἐκείνου μιμησαμένους ὑπὲρ ἡμῶν ἄθλησιν. μένων. δὲ γονοῖν ἀμφοτέροιν. Γ'. Ἐπεὶ δὲ νόμιμον αὐτοῖς ἔδει καὶ τὸν ἀγῶνα γενέσθαι (νόμος δὲ μαρτυρίας, μήτε ἐθελοντὰς πρὸς τὸν ἀγῶνα χωρεῖν, φειδοῖ τῶν διωκόντων καὶ τῶν ἀσθενεστέρων, μήτε παρόντας ἀναδύεσθαι· τὸ μὲν γὰρ θράσους, τὸ δὲ ἀνανδρίας (60) ἐστίν· καὶ (61) τός. σιγῶντα κηρύγματα, ο 499. S. GREGORII THEOLOGI terunt? Quae nobis, si arbitratu nostro commemo- rare liceret, nihil essent Pelopidæ, nec Cecropidæ, nec Alcmæones, nec acidæ, nec Heraclidæ, nec alii quibus nihil est sublimius; qui quidem, cum nihil proprium habeant quod aperte prædicent, ad obscura confugiunt, dæmones videlicet quosdam, et dleos, ac fabulas, majoribus suis attribuentes, quorum ea est ratio, ut quod in ipsis maxime spe- ciosum et illustre est, fide careat ; quod autem creditur, probrum et contumelia sit. IV. Quoniam autem de eo viro mihi oratio instituta est, qui nobilitatem viritim expendi vult, nec, cum forma atque colores, et equi, tam nobilissimi, quam abjectissimi ex seipsis explorari soleant, nos contra per ea, quæ extra nos posita sunt, depingi, posteaquam unum aut alterum ex iis, quæ a majo- ribus ipse habuit, quæque, et ipsius vila conveniunt, et maximam ei, si commemorentur, voluptatem allatura sunt, exposuero, ad ipsum confestim me convertam. Aliarum quidem familiarum, vel etiam sigillatim cujuslibet hominis, alia sunt insignia, et narrationes, vel majores, vel minores, quæ, instar paternæ cujusdam hæreditatis, vel longinquius, vel propinquius exorsæ, ad posteros devolvuntur : huic autem utriusque generis decus pietas ſuit, quemadmodum nunc oratio declarabit. V. Persecutio erat, et quidem persecutionum omnium atrocissima maximeque horrenda; iis lo- quor, quibus Maximini persecutio nota est, qui, cum post multos, qui paulo ante exstiterant, m- gruisset, hoc effecit, ut omnes humani ac faciles fuisse viderentur, ingenti nimirum ipse audacia fu- rens, atque impietatis principatum consequi summo C studio contendens. Hunc athletarum quidem no- strorum permulti superarunt, et ad mortem usque decertantes, et pene usque ad mortem; hactenus videlicet relicti, ut victoriæ suæ superstites essent, nec cum ipsis certaminibus abscederent, sed aliis, virtutis alipte, vivi martyres, spirantes columna, tacitaque præconia relinquerentur, cum multis au- tem aliis, et quidem celebribus, paterni etiam illius avi, quibus, cum omne pietatis genus coluissent, eximiam tempestas illa coronidem invexit. Etenimn illi quidem animo ita constituti et comparati erant, ut ea omnia facile perpessuri, ob quæ Christus eos, qui ipsius certamen nostra causa susceptum ini tantur, corona donat. VI. Verum quoniam certamen quoque legitimum D .psis esse oportebat (lex autem martyrii hæc est, ut, nec nos ultro ad certamen accedamus, hac nimirum ratione tum persecutoribus, tum imbecillioribus athletis consulentes, nec, cum præsentes sumus, culis posteri. Sic dicti Her- res. » Mox, tacita præco- mia, » quia non sermonibus, sed membrorum lace- rationibus pietatem prædicabant. clarum est, inquit Origenes comment. in Joan., € (32) Ἡρακλεῖδαι. • Heraclid. (55) Πιστευόμενον. Tres Regg. et Pass., πιστευο (54) Εὐγένειαν. Pass., εὐσέβειαν, « pietatem. » (55) Τούτῳ δὲ γενοῖν τοῖν. Sic plures codd. Coisl. 1. τούτῳ δὲ τοῖν γενοῖν τοῖν ἀμφοτέροιν. In ed., τῷ (56) Δέ. Nonnulli addurt, καί. (57) Τοῖς. Deest in Regg. d, ph. (58) Κράτος. Coisl. 2 aliique plures addunt, αὐ (59) ᾿Αλεῖπται. • Aliptæ, id est, e colorlalo- (60) Ανανδρίας. In nonnullis, άνανδρείας. « Pre (61) Kal. Tres legg., κάν.

Α τε καὶ Ἡρακλεῖδαι (52), καὶ ὧν οὐδὲν ὑψηλότερον οἵτινες ἐκ τῶν οἰκείων φανερῶς εἰπεῖν οὐκ ἔχοντες, ἐπὶ τὸ ἀφανὲς καταφεύγουσι, δαίμονας δή τινας, καὶ θεοὺς, καὶ μύθους τοῖς προγόνοις ἐπιφημίζοντες, ὧν τὸ σεμνότατον ἀπιστία, καὶ ὕβρις τὸ πιστευόμε νον (55). Β Δ'. Ἐπειδὴ δὲ ὑπὲρ ἀνδρὸς ἡμῖν ὁ λόγος, κατ' ἄν δρα κρίνεσθαι τὴν εὐγένειαν (54) ἀξιοῦντος, καὶ μὴ, τὰς μὲν μορφὰς, καὶ τὰς χρόας ἐξ ἑαυτῶν δοκιμάζε σθαι, καὶ τῶν ἵππων τοὺς εὐγενεστάτους ἢ ἀτιμοτά τους, ἡμᾶς δὲ ζωγραφεῖσθαι τοῖς ἔξωθεν, ἓν ἢ δύο τῶν ἐξ ἀρχῆς ὑπαρχόντων αὐτῷ, καὶ ταῦτα οἰκεῖα τῷ ἐκείνου βίῳ, καὶ οἷς ἂν μάλιστα ήσθείη λεγομέ νοις, εἰπὼν, ἐπ' αὐτὸν καὶ δὴ τρέψομαι. Αλλου μὲν οὖν ἄλλο τι γνώρισμα καὶ διήγημα, καὶ γένους, καὶ τοῦ καθέκαστον, ἢ μικρὸν ἢ μείζον, καθάπερ τις κλῆρος πατρῷος, ἢ πόῤῥωθεν, ἢ ἐγγύθεν ἡργμένος, κάτεισιν εἰς τοὺς ὕστερον· τούτῳ δὲ γενοῖν τοῖν (55) ἀμφοτέροιν τὸ εὐσεβὲς ἐπίσημον, δηλώσει δὲ (56) νῦν ὁ λόγος. Ε΄. Διωγμὸς ἦν, καὶ διωγμῶν ὁ φρικωδέστατος καὶ βαρύτατος· εἰδόσι λέγω τὸν Μαξιμίνου, ὃς πολλοῖς τοῖς (57) ἐγγύθεν γενομένοις ἐπιφυείς, πάντας φιλ ανθρώπους ἀπέδειξε, θράσει τε πολλῷ ῥέων, καὶ φι λονεικῶν τὸ τῆς ἀσεβείας κράτος (58) ἀναδήσασθαι. Τοῦτον πολλοὶ μεν ὑπερέσχον τῶν ἡμετέρων ἀγωνι στῶν, καὶ μέχρι θανάτου διηγωνισμένοι, καὶ πρὸ θανάτου μικρόν· τοσοῦτον ἀπολειφθέντες, ὅσον ἐπι- διῶναι τῇ νίκῃ, καὶ μὴ συναπελθεῖν τοῖς παλαίσμα σιν, ἀλλ᾽ ὑπολειφθῆναι τοῖς ἄλλοις ἀλεῖπται (59) τῆς ἀρετῆς, ζῶντες μάρτυρες, ἔμπνοοι στῆναι, σιγῶντα κηρύγματα, σὺν πολλοῖς δὲ τοῖς ἀριθμουμένοις καὶ οἱ πρὸς πατρὸς τούτῳ πατέρες, οἷς πᾶσαν ἀσκήσασιν εὐσεβείας ὁδὸν, καλὴν ἐπήνεγκεν ὁ καιρὸς ἐκεῖνος τὴν κορωνίδα. Παρασκευῆς μὲν γὰρ οὕτως εἶχον καὶ γνώμης, ὡς πάντα ῥᾳδίως οἴσοντες, ἐξ ὧν στεφανοῖ Χριστὸς τοὺς τὴν ἐκείνου μιμησαμένους ὑπὲρ ἡμῶν ἄθλησιν. μένων. δὲ γονοῖν ἀμφοτέροιν. Γ'. Ἐπεὶ δὲ νόμιμον αὐτοῖς ἔδει καὶ τὸν ἀγῶνα γενέσθαι (νόμος δὲ μαρτυρίας, μήτε ἐθελοντὰς πρὸς τὸν ἀγῶνα χωρεῖν, φειδοῖ τῶν διωκόντων καὶ τῶν ἀσθενεστέρων, μήτε παρόντας ἀναδύεσθαι· τὸ μὲν γὰρ θράσους, τὸ δὲ ἀνανδρίας (60) ἐστίν· καὶ (61) τός. σιγῶντα κηρύγματα, ο 499. S. GREGORII THEOLOGI terunt? Quae nobis, si arbitratu nostro commemo- rare liceret, nihil essent Pelopidæ, nec Cecropidæ, nec Alcmæones, nec acidæ, nec Heraclidæ, nec alii quibus nihil est sublimius; qui quidem, cum nihil proprium habeant quod aperte prædicent, ad obscura confugiunt, dæmones videlicet quosdam, et dleos, ac fabulas, majoribus suis attribuentes, quorum ea est ratio, ut quod in ipsis maxime spe- ciosum et illustre est, fide careat ; quod autem creditur, probrum et contumelia sit. IV. Quoniam autem de eo viro mihi oratio instituta est, qui nobilitatem viritim expendi vult, nec, cum forma atque colores, et equi, tam nobilissimi, quam abjectissimi ex seipsis explorari soleant, nos contra per ea, quæ extra nos posita sunt, depingi, posteaquam unum aut alterum ex iis, quæ a majo- ribus ipse habuit, quæque, et ipsius vila conveniunt, et maximam ei, si commemorentur, voluptatem allatura sunt, exposuero, ad ipsum confestim me convertam. Aliarum quidem familiarum, vel etiam sigillatim cujuslibet hominis, alia sunt insignia, et narrationes, vel majores, vel minores, quæ, instar paternæ cujusdam hæreditatis, vel longinquius, vel propinquius exorsæ, ad posteros devolvuntur : huic autem utriusque generis decus pietas ſuit, quemadmodum nunc oratio declarabit. V. Persecutio erat, et quidem persecutionum omnium atrocissima maximeque horrenda; iis lo- quor, quibus Maximini persecutio nota est, qui, cum post multos, qui paulo ante exstiterant, m- gruisset, hoc effecit, ut omnes humani ac faciles fuisse viderentur, ingenti nimirum ipse audacia fu- rens, atque impietatis principatum consequi summo C studio contendens. Hunc athletarum quidem no- strorum permulti superarunt, et ad mortem usque decertantes, et pene usque ad mortem; hactenus videlicet relicti, ut victoriæ suæ superstites essent, nec cum ipsis certaminibus abscederent, sed aliis, virtutis alipte, vivi martyres, spirantes columna, tacitaque præconia relinquerentur, cum multis au- tem aliis, et quidem celebribus, paterni etiam illius avi, quibus, cum omne pietatis genus coluissent, eximiam tempestas illa coronidem invexit. Etenimn illi quidem animo ita constituti et comparati erant, ut ea omnia facile perpessuri, ob quæ Christus eos, qui ipsius certamen nostra causa susceptum ini tantur, corona donat. VI. Verum quoniam certamen quoque legitimum D .psis esse oportebat (lex autem martyrii hæc est, ut, nec nos ultro ad certamen accedamus, hac nimirum ratione tum persecutoribus, tum imbecillioribus athletis consulentes, nec, cum præsentes sumus, culis posteri. Sic dicti Her- res. » Mox, tacita præco- mia, » quia non sermonibus, sed membrorum lace- rationibus pietatem prædicabant. clarum est, inquit Origenes comment. in Joan., € (32) Ἡρακλεῖδαι. • Heraclid. (55) Πιστευόμενον. Tres Regg. et Pass., πιστευο (54) Εὐγένειαν. Pass., εὐσέβειαν, « pietatem. » (55) Τούτῳ δὲ γενοῖν τοῖν. Sic plures codd. Coisl. 1. τούτῳ δὲ τοῖν γενοῖν τοῖν ἀμφοτέροιν. In ed., τῷ (56) Δέ. Nonnulli addurt, καί. (57) Τοῖς. Deest in Regg. d, ph. (58) Κράτος. Coisl. 2 aliique plures addunt, αὐ (59) ᾿Αλεῖπται. • Aliptæ, id est, e colorlalo- (60) Ανανδρίας. In nonnullis, άνανδρείας. « Pre (61) Kal. Tres legg., κάν.

τούτῳ τιμῶντες ἐκεῖνοι τὸν νομοθέτην ), τι μηχανών- ται (62); Μάλλον δὲ, πρὸς τί φέρονται παρα τῆς πάντα τὰ ἐκείνων ἀγούσης προνοίας; Επί τινα τῶν Ποντικῶν ὁρῶν λόχμην (πολλαὶ δὲ αὗται παρ' αὐτοῖς εἰσι καὶ βαθεῖαι, καὶ ἐπιπλεῖστον διήκουσαι) κατα- φεύγουσι, λίαν ὀλίγοις χρώμενοι, καὶ τῆς φυγῆς συνε εργοῖς, καὶ τῆς τροφῆς ὑπηρέταις. Αλλοι μὲν οὖν θαυμαζέτωσαν τὸ τοῦ χρόνου μῆκος ( καὶ γὰρ ἐπὶ πλεῖστον αὐτοῖς, ὡς φασι, τὸ τῆς φυγῆς παρετάθη, έτος που έβδομον, καὶ μικρόν τι πρὸς), τό τε τῆς διαίτης σώμασιν εὖ γεγονόσι στενόν τε καὶ παρηλ λαγμένον, ὡς τὸ εἰκός· καὶ τὸ ὑπαιθρίοις (65) χρυ- μοῖς, καὶ θάλπεσι, καὶ ὄμβροις ταλαιπωρεῖν· ἡ τε ἄφιλος ἐρημία, καὶ τὸ ἀκοινώνητόν τε καὶ ἄμικτον - ὅσον εἰς κακοπάθειαν τοῖς ὑπὸ πολλῶν δορυφορουμέ νοις καὶ τιμωμένοις ; Ἐγὼ δὲ, ὅ τούτων μεῖζόν ἐστι καὶ παραδοξότερον, λέξων ἔρχομαι· ἀπιστήσει δ' οὐ δεὶς, ἢ ὅστις οὐδὲν μέγα οἴεται τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ διωγμοὺς καὶ κινδύνους, κακῶς γινώσκων καὶ λίαν ἐπικινδύνως. Ζ'. Ἐπόθουν τι καὶ τῶν πρὸς ἡδονὴν οἱ γεννά- δαι (64), τῷ χρόνῳ κάμνοντες, καὶ τῶν ἀναγκαίων ὄντες ἐπικορεῖς (65)· καὶ τὰ μὲν τοῦ Ἰσραήλ οὐκ ἐφθέγξαντο (οὐ γὰρ ἦταν γογγυσταὶ κατὰ τοὺς ἐκεί νους (66) ἐν τῇ ἐρήμῳ ταλαιπωροῦντας (67) μετὰ τὴν ἐξ Αἰγύπτου φυγήν, ὡς ἄρα βελτίων Αίγυπτος αὐτοῖς εἴη τῆς ἐρημίας, πολλὴν τῶν λεβήτων καὶ τῶν χρεῶν (68) χορηγοῦσα τὴν ἀφθονίαν, τῶν τε ἄλλων, ὅσα ἐκεῖσε ἀπέλιπον· ἡ γὰρ πλινθεία καὶ ὁ πηλὸς οὐδὲν ἦν αὐτοῖς τότε διὰ τὴν ἄνοιαν), ἄλλα δὲ ὡς εὐσεβέστερα, καὶ πιστότερα. Τί γάρ ἐστιν, ἔλε- γον, τῶν ἀπίστων, εἰ ὁ τῶν θαυμασίων Θεὸς, ὁ θρέ- ψας πλουσίως ἐν ἐρήμῳ ξένον λαὸν, καὶ φυγάδα, ὥστε καὶ ἄρτον ὀμβρῆσαι, καὶ βλύσαι ὄρνιθας, τρέφων οὐ τοῖς ἀναγκαίοις μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς περιττοῖς· εἰ ὁ τεμὼν θάλασσαν, καὶ στήσας ἥλιον, καὶ ποταμὸν ἀνα- κάψας, καὶ τἄλλα δὴ ὑπειπόντες, ὅσα πεποίηκε (φι- λεῖ γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις φιλιστορεῖν (69) ἡ ψυχὴ, καὶ πολλοῖς θαύμασιν ἀνυμνεῖν τὸν Θεόν)· οὗτος, ἐπε ἦγον, καὶ ἡμᾶς θρέψετε σήμερον τοῖς τῆς τρυφῆς τοὺς τῆς εὐσεβείας (70) ἀγωνιστάς ; Πολλοὶ μὲν θῆρες τὰς τῶν πλουσίων διαφυγόντες τραπέζας, ἅπερ ἦν ποτε καὶ ἡμῖν, τοῖς ὄρεσι τούτοις εμφωλεύουσι· πολλοὶ δὲ ὄρνιθες τῶν ἐδωδίμων τοὺς ποθοῦντας ἡμᾶς ὑπερ- ίπτανται, ὧν τί μή θηράσιμόν (71) σοι θελήσαντι μό- νον ; Ταῦτ' ἔλεγον, καὶ ἡ θήρα παρῆν, ὄψον αυτόμα- τον, ἀπραγμάτευτος πανδαισία, ἔλαφοι τῶν λόφων ** ὑπαιθρίους. γεννάδες. τούς πολυϊστορεῖναι. τῆς ὧν τί μοι θηράσιμον. ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. 50% A certamen detrectemus; illud quippe temerarii ac nec mihi quisquam fidem abrogabit, nisi qui nihil Christi causa suscepta, prave utique et admodum Exod. xvi, sqq. 88.ibid. 13. Exod. xiv, • non recusare confessionem, nec dubitare mori pro veritate. Non minus tamen hoc etiam præclarum est, non dare causam tali periculo... non solum quod incertus nobis est ejus eventus; verum etiam ne causa simus, cur scelestiores sint majoribusque peccatis se contaminent. Or. 2, etc. In ed., Pass. et Jes. In ed., præcipitis est animi, hoc timidi et ignavi ; in hac quoque re legislatorem honore afficientes), quid moliuntur ? Vel potius, quonam a divina providen- tia, qua omnia eorum gubernabat, feruntur ? Ad quamdam Ponticorum montium silvam (illic au- tem permultæ sunt et profundæ ac longe se porri- gentes) cum paucis admodum, tam fugæ comiti- bus, quam cibi ministris, confugiunt. Admirentur hic quidem alii temporis diuturnitatem (nam in an- num pene septimum, atque aliquando amplius, pro- tractum illis exsilium fuisse narrant), et vivendi rationem corporibus generosis angustam et insolen- tem, ut verisimile est ; illudque item, quod sub dio agentes, algoribus, caloribus, pluviis divexarentur; ac denique amicis, atque hominum commercio el societate destitutam solitudinem ; que res, quain gravis et ærumnosa iis fuisse putanda est, qui a multis stipari atque honore affici solebant? Ego au- tem, quod his majus et admirabilius est, exponam; magnum esse existimarit persecutiones et pericula periculose judicans. B C D VII. Suaviores quasdam epulas egregii vırı ex- optabant, ut qui temporis longinquitate laborarent, ac necessariorum ciborum fastidium contraxissent. Nec idcirco tamen Israelitarum sermonibus uteban- tur (non enim queruli et murmuratores erant, ut illi, cum, post fugam ex Ægypto, ærumuis in de- serto premerentur 95'; nimirum solitudine meliorem sibi atque optabiliorem Ægyptum esse rati, ut qui amplissimanı olarum et carnium, aliarumque omnium rerum, quas illic reliquerant, copiam ipsis subministraret; nec enim jam, qua dementia erant, gravis ipsis laterum confectio et lutum esse vide- batur); verum alia, quæ majorem pietatem ac fidein redolebant, loquebantur. Quid enim, aiebant, fie- rine hoc nequit, ut Deus ille miraculorum, qui pe. regrinum et fugitivum populum adeo large et co- piose in deserto aluit, ut et panem, et aves tan- quam ex fonte profunderet, non solum necessariis, sed etiam superfluis cibis eum nutriens; qui mare scidit, solis cursum compressit, fluvium iubi- buits, aliaque deinde subjungentes, quæcunque ab eo gesta fuerant (solet enim in hujusmodi rebus animus veteres historias libenter persequi, ac Dei gloriam ex multis miraculis celebrare); idem ipse Deus, inferebant, nos quoque pietatis athletas ho- dierno die lautioribus obsoniis pascat? Mulle feras divitum mensis, quales quondam nobis erant, 21. ss Jos. III, 16. 8* Jos. x, 12. Colb., etc. Deest in ed. Pas., in ed. dose in ed., (62) Μηχανώνται. Οr. 2, μηχάνονται. (65) Υπαιθρίοις. Sic plures Regg., duo Coisl., (64) Γεννάδαι. Sic Regg. a, c, d, decem Coll., (65) Επικορεῖς. Plures codd., διαπορείς. (66) Κατὰ τοὺς ἐκείνους. Sic sex Regg., oclo (67) Ταλαιπωρούντας. Coinb., ταλαιπωρήσαντας. (68) Καὶ τῶν κ. Sic Regg. a, ph. Deest τῶν in ed. (69) Φιλιστορεῖν. Coisl. 1, πολυΐστωρ εἶναι. (70) Τοὺς τῆς εὐσεβείας. Sic plures codd. Deest (71) ἂν τί μὴ θηράσιμον. Sic omnes codd. Men

τούτῳ τιμῶντες ἐκεῖνοι τὸν νομοθέτην ), τι μηχανών- ται (62); Μάλλον δὲ, πρὸς τί φέρονται παρα τῆς πάντα τὰ ἐκείνων ἀγούσης προνοίας; Επί τινα τῶν Ποντικῶν ὁρῶν λόχμην (πολλαὶ δὲ αὗται παρ' αὐτοῖς εἰσι καὶ βαθεῖαι, καὶ ἐπιπλεῖστον διήκουσαι) κατα- φεύγουσι, λίαν ὀλίγοις χρώμενοι, καὶ τῆς φυγῆς συνε εργοῖς, καὶ τῆς τροφῆς ὑπηρέταις. Αλλοι μὲν οὖν θαυμαζέτωσαν τὸ τοῦ χρόνου μῆκος ( καὶ γὰρ ἐπὶ πλεῖστον αὐτοῖς, ὡς φασι, τὸ τῆς φυγῆς παρετάθη, έτος που έβδομον, καὶ μικρόν τι πρὸς), τό τε τῆς διαίτης σώμασιν εὖ γεγονόσι στενόν τε καὶ παρηλ λαγμένον, ὡς τὸ εἰκός· καὶ τὸ ὑπαιθρίοις (65) χρυ- μοῖς, καὶ θάλπεσι, καὶ ὄμβροις ταλαιπωρεῖν· ἡ τε ἄφιλος ἐρημία, καὶ τὸ ἀκοινώνητόν τε καὶ ἄμικτον - ὅσον εἰς κακοπάθειαν τοῖς ὑπὸ πολλῶν δορυφορουμέ νοις καὶ τιμωμένοις ; Ἐγὼ δὲ, ὅ τούτων μεῖζόν ἐστι καὶ παραδοξότερον, λέξων ἔρχομαι· ἀπιστήσει δ' οὐ δεὶς, ἢ ὅστις οὐδὲν μέγα οἴεται τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ διωγμοὺς καὶ κινδύνους, κακῶς γινώσκων καὶ λίαν ἐπικινδύνως. Ζ'. Ἐπόθουν τι καὶ τῶν πρὸς ἡδονὴν οἱ γεννά- δαι (64), τῷ χρόνῳ κάμνοντες, καὶ τῶν ἀναγκαίων ὄντες ἐπικορεῖς (65)· καὶ τὰ μὲν τοῦ Ἰσραήλ οὐκ ἐφθέγξαντο (οὐ γὰρ ἦταν γογγυσταὶ κατὰ τοὺς ἐκεί νους (66) ἐν τῇ ἐρήμῳ ταλαιπωροῦντας (67) μετὰ τὴν ἐξ Αἰγύπτου φυγήν, ὡς ἄρα βελτίων Αίγυπτος αὐτοῖς εἴη τῆς ἐρημίας, πολλὴν τῶν λεβήτων καὶ τῶν χρεῶν (68) χορηγοῦσα τὴν ἀφθονίαν, τῶν τε ἄλλων, ὅσα ἐκεῖσε ἀπέλιπον· ἡ γὰρ πλινθεία καὶ ὁ πηλὸς οὐδὲν ἦν αὐτοῖς τότε διὰ τὴν ἄνοιαν), ἄλλα δὲ ὡς εὐσεβέστερα, καὶ πιστότερα. Τί γάρ ἐστιν, ἔλε- γον, τῶν ἀπίστων, εἰ ὁ τῶν θαυμασίων Θεὸς, ὁ θρέ- ψας πλουσίως ἐν ἐρήμῳ ξένον λαὸν, καὶ φυγάδα, ὥστε καὶ ἄρτον ὀμβρῆσαι, καὶ βλύσαι ὄρνιθας, τρέφων οὐ τοῖς ἀναγκαίοις μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς περιττοῖς· εἰ ὁ τεμὼν θάλασσαν, καὶ στήσας ἥλιον, καὶ ποταμὸν ἀνα- κάψας, καὶ τἄλλα δὴ ὑπειπόντες, ὅσα πεποίηκε (φι- λεῖ γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις φιλιστορεῖν (69) ἡ ψυχὴ, καὶ πολλοῖς θαύμασιν ἀνυμνεῖν τὸν Θεόν)· οὗτος, ἐπε ἦγον, καὶ ἡμᾶς θρέψετε σήμερον τοῖς τῆς τρυφῆς τοὺς τῆς εὐσεβείας (70) ἀγωνιστάς ; Πολλοὶ μὲν θῆρες τὰς τῶν πλουσίων διαφυγόντες τραπέζας, ἅπερ ἦν ποτε καὶ ἡμῖν, τοῖς ὄρεσι τούτοις εμφωλεύουσι· πολλοὶ δὲ ὄρνιθες τῶν ἐδωδίμων τοὺς ποθοῦντας ἡμᾶς ὑπερ- ίπτανται, ὧν τί μή θηράσιμόν (71) σοι θελήσαντι μό- νον ; Ταῦτ' ἔλεγον, καὶ ἡ θήρα παρῆν, ὄψον αυτόμα- τον, ἀπραγμάτευτος πανδαισία, ἔλαφοι τῶν λόφων ** ὑπαιθρίους. γεννάδες. τούς πολυϊστορεῖναι. τῆς ὧν τί μοι θηράσιμον. ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. 50% A certamen detrectemus; illud quippe temerarii ac nec mihi quisquam fidem abrogabit, nisi qui nihil Christi causa suscepta, prave utique et admodum Exod. xvi, sqq. 88.ibid. 13. Exod. xiv, • non recusare confessionem, nec dubitare mori pro veritate. Non minus tamen hoc etiam præclarum est, non dare causam tali periculo... non solum quod incertus nobis est ejus eventus; verum etiam ne causa simus, cur scelestiores sint majoribusque peccatis se contaminent. Or. 2, etc. In ed., Pass. et Jes. In ed., præcipitis est animi, hoc timidi et ignavi ; in hac quoque re legislatorem honore afficientes), quid moliuntur ? Vel potius, quonam a divina providen- tia, qua omnia eorum gubernabat, feruntur ? Ad quamdam Ponticorum montium silvam (illic au- tem permultæ sunt et profundæ ac longe se porri- gentes) cum paucis admodum, tam fugæ comiti- bus, quam cibi ministris, confugiunt. Admirentur hic quidem alii temporis diuturnitatem (nam in an- num pene septimum, atque aliquando amplius, pro- tractum illis exsilium fuisse narrant), et vivendi rationem corporibus generosis angustam et insolen- tem, ut verisimile est ; illudque item, quod sub dio agentes, algoribus, caloribus, pluviis divexarentur; ac denique amicis, atque hominum commercio el societate destitutam solitudinem ; que res, quain gravis et ærumnosa iis fuisse putanda est, qui a multis stipari atque honore affici solebant? Ego au- tem, quod his majus et admirabilius est, exponam; magnum esse existimarit persecutiones et pericula periculose judicans. B C D VII. Suaviores quasdam epulas egregii vırı ex- optabant, ut qui temporis longinquitate laborarent, ac necessariorum ciborum fastidium contraxissent. Nec idcirco tamen Israelitarum sermonibus uteban- tur (non enim queruli et murmuratores erant, ut illi, cum, post fugam ex Ægypto, ærumuis in de- serto premerentur 95'; nimirum solitudine meliorem sibi atque optabiliorem Ægyptum esse rati, ut qui amplissimanı olarum et carnium, aliarumque omnium rerum, quas illic reliquerant, copiam ipsis subministraret; nec enim jam, qua dementia erant, gravis ipsis laterum confectio et lutum esse vide- batur); verum alia, quæ majorem pietatem ac fidein redolebant, loquebantur. Quid enim, aiebant, fie- rine hoc nequit, ut Deus ille miraculorum, qui pe. regrinum et fugitivum populum adeo large et co- piose in deserto aluit, ut et panem, et aves tan- quam ex fonte profunderet, non solum necessariis, sed etiam superfluis cibis eum nutriens; qui mare scidit, solis cursum compressit, fluvium iubi- buits, aliaque deinde subjungentes, quæcunque ab eo gesta fuerant (solet enim in hujusmodi rebus animus veteres historias libenter persequi, ac Dei gloriam ex multis miraculis celebrare); idem ipse Deus, inferebant, nos quoque pietatis athletas ho- dierno die lautioribus obsoniis pascat? Mulle feras divitum mensis, quales quondam nobis erant, 21. ss Jos. III, 16. 8* Jos. x, 12. Colb., etc. Deest in ed. Pas., in ed. dose in ed., (62) Μηχανώνται. Οr. 2, μηχάνονται. (65) Υπαιθρίοις. Sic plures Regg., duo Coisl., (64) Γεννάδαι. Sic Regg. a, c, d, decem Coll., (65) Επικορεῖς. Plures codd., διαπορείς. (66) Κατὰ τοὺς ἐκείνους. Sic sex Regg., oclo (67) Ταλαιπωρούντας. Coinb., ταλαιπωρήσαντας. (68) Καὶ τῶν κ. Sic Regg. a, ph. Deest τῶν in ed. (69) Φιλιστορεῖν. Coisl. 1, πολυΐστωρ εἶναι. (70) Τοὺς τῆς εὐσεβείας. Sic plures codd. Deest (71) ἂν τί μὴ θηράσιμον. Sic omnes codd. Men

ποθὲν ὑπερφανέντες ἀθρόως. Ὡς μὲν εὐμεγέθεις! ὡς δὲ πίονες ! ὡς δὲ πρόθυμοι πρὸς σφαγήν ! Μονον- οὐχὶ καὶ τοῦτο εἰκάζειν ἦν, ὅτι μὴ (72) τάχιον ἐκλήθησαν, ἐδυσχέραινον. Οἱ μὲν εἶκον τοῖς νεύμα σιν, οἱ δὲ ἤγοντο. Τίνος διώκοντος ἢ συναναγκάζον τος; Οὐδενός. Τίνων ἱππέων; Ποίων (73) κυνῶν ; Τίνος ὑλακῆς, ἡ κραυγῆς, ἢ νέων προκαταλαβόντων τὰς διεξόδους τοῖς θήρας νόμοις; Εὐχῆς δέσμιος καὶ δικαίας αἰτήσεως. Τίς ἔγνω τοιοῦτον θήραμα τῶν νῦν, ἢ τῶν πώποτε ; ταμίαι. "Οσον φίλον, είχετο θελήμασι (74) μόνον· ὅσον περιττὸν, ἀπεπέμφθη ταῖς λόχμαις εἰς δευτέραν τράπεζαν. Οἱ οψοποιοί σχέδιοι, τὸ δεῖπνον εὐπρε πὲς (75), οἱ δαιτυμόνες εὐχάριστοι, προοίμιον ἔχοντες ἤδη τῶν ἐλπιζομένων, τὸ παρὸν θαῦμα. Ἐξ οὗ καὶ πρὸς τὴν ἄθλησιν, ὑπὲρ ἧς ταῦτα ἦν αὐτοῖς, ἐγίνοντο προθυμότεροι. Τοιαῦτα τὰ ἐμὰ διηγήματα. Σὺ δέ μοι λέγε τὰς Ελαφηβόλους (76) σου, καὶ τοὺς Ἀρίωνας, καὶ τοὺς ᾿Ακταίωνας, τοὺς κακοδαίμονας θηρευτάς, ὁ ἐμὸς διώκτης, ὁ τοὺς μύθους θαυμάζων, καὶ τὴν ἀντιδοθεῖσαν ἔλαφον τῆς παρθένου (77), εἴ τι τοσοῦ - τον εἰς φιλοτιμίαν ἔστι σοι, κἂν δῶμεν μὴ μῦθον εἶναι τὸ ἱστορούμενον (78). Ως τά γε ἑξῆς τοῦ λόγου, καὶ λίαν αἰσχρά. Τί γὰρ ὄφελος τῆς ἀντιδόσεως, εἰ σώζει παρθένον, ἵνα ξενοκτονεῖν διδαχθῇ, ἀπανθρω πίαν μαθοῦσα φιλανθρωπίας ἀντίδοσιν; Τοῦτο μὲν οὖν τοσοῦτον ἐκ πολλῶν ἕν, καὶ ἀντὶ πολλῶν, ὡς ὁ ἐμὸς (79) λόγος. Καὶ τοῦτο διῆλθον, οὐχ ἵν' ἐκείνῳ προσθῶ τι τῆς εὐδοξίας (οὔτε γὰρ θάλασσα δεῖται τῶν εἰσρεόντων εἰς αὐτὴν ποταμῶν, κἂν εἰσρέωσιν ὅτι πλεῖστο: καὶ μέγιστοι, οὔτε τῶν εἰσοισόντων τι πρὸς εὐφημίαν, ὁ νῦν ἐπαινούμενος)· ἀλλ᾽ ἵν' ἐπιδεί ξαιμι, οίων (80) αὐτῷ τῶν ἐξαρχῆς ὑπαρχόντων, καὶ πρὸς ὁ παράδειγμα βλέπων, ὅσον ὑπερηκόντισεν (81). Εἰ γὰρ μέγα τοῖς ἄλλοις τὸ προσλαβείν τι παρὰ τῶν ἄνωθεν εἰς φιλοτιμίαν, μεῖζον ἐκείνῳ τὸ προσθεῖ ναι (82) τοῖς ἄνω παρ' ἑαυτοῦ, καθάπερ (83) ρεύμα τῆς ἀνατρέχοντος. Η'. Ὢ τοῦ θαύματος ! Αὐτοὶ τοῦ θηράματος ἦσαν εἰ μή. θελήσασι. τρεπές, « φηβόλος Θ'. Τῆς δὲ τῶν πατέρων συζυγίας, οὐχ ἧττον κατὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ὁμότιμον, ἢ καὶ τὰ σώματα (84), πολλο σώματα. S. GREGORII THEOLOGI fuga elapsa in his montibus delitescunt; multz A esculentæ aves supra nos, qui eas expetimus, voli- tánt; quorum quid omnino est, quod te, vel solum annuente, non facile capi possit? flec eorum verba erant: ac præda verborum comes erat, obsonium ultro oblatum, convivium nullo labore instructum, cervi e tumulis repente apparentes. Quam proceri! Quam pingues! Quam ad eadem prompti et ala- cres! Propemodum eos conjiceres, quod non citius vocati essent, moleste ferre. Illi capitum nutu alli- ciebant, li sequebantur. Quo insectante, et cogente? Nemine. Quibus equis ? Quibus canibus? Quo latratu, aut clamore, aut juvenum studio, viarum exitus, ut venationis leges ferunt, occupantium ? Orationis tantum justæque petitionis vinculo constricti. Quis, vel nostra, vel omnium, qui unquain fuerunt, memoria, talem venationem ac prædam cognovit ? Vill. O rem admirandam! Ipsi prædæ suæ arbitri B erant. Quidquid placebat, voluntate tantum teneba- tur; quod supererat, ad silvas in secundam men- sam relegabatur. Coqui extemporales, ccna exqui- sita, convivæ grati, præsens miraculum tanquam præludium quoddam rerum in spe positarum ha- bentes. Ex quo etiam ad eam dimicationem, ob quam haec illis præsto erant, alacriores reddeban- tur. Ac talia quidem sunt, que narranda suscepe- ram. Tu vero Dianas tuas, et Oriones, et Actæo- nes, infelices illos venatores, mihi narra; tu, in- quam, qui me persequeris, fabulasque admiraris, ac cervam virgini substitutam; si quid tantum ad laudem et gloriam tibi suppetit, ut interim narra- tionem hanc minime fabulosam esse donemus. Quæ deinceps sequuntur, quam turpia sunt! Quæ enim C hujus commutationis utilitas, si ea de causa virgi- nem e periculo extrabat, ut hospitibus necem affer- re doceatur, et inbumanitatem pro humanitate re- pendere condiscat? Atque hoc hactenus, ex multis unum, ac pro multis, mea quidem sententia. Quod etiam ipsum non eo commemoravi, ut ei cumulum aliquem gloriæ afferam (uam nec mare luviis, qui in ipsum influunt, opns habet, etiamsi plurimi ma- ximique induant : nec is, quem nunc laudamus, his, qui ad ipsius encomium aliquid erogent); ve- rum, ut ostendam, quibus ille ortus majoribus, in quos velut in exemplar respiciens, quan- to longius jaculatus sit. Nam si aliis magnum est aliquid a majoribus ad gloriam accepisse, majus se adjecisse, velut fluctu reciprocante. profecto ipsi est majoribus suis laudis cumulum ex IX. Quanquain autem conjugii parentum ipsius, D quod non minus virtutis, quam corporum erat, etc.. parata. Sic legit Billius. Diana, quasi cervos scite figens, aut certo ictu feriens. Hæc Orioni et Actæoni irata, alterum a scorpione percutiendum, alterum suismet manibus dilaceranduin objecit. stitutam virgini cervam. › Iphigenia Agamemnonis filia, cum Dianæ in sacrificium esset oblata, Diana miseratione permota, ipsius loco cervam sub- stituit. Quæ postea Dianae sacerdos facta, hospiti- bus manus inferre, hominesque ipsi immolare didi. cil. phe Pass. Deest tó in ed. Pass. Deest d in ed. initio præditus, et in quod exemplar intuens, › etc. (72) "Οτι μή. Reg. ph, ὅτι εἰ μή. Et in Or. 2, ὡς (73) Ποίων. In nonnullis, τίνων. (74) Θελήμασι. Regg. a, c, d, Coisl. 1, Or. 2, (75) Εὐπρεπές. Regg. c, d et decen Colb., εὐ (76) Ελαφηβόλους. • Dianas. • Dicta est Ελα- (77) Αντιδοθεῖσαν ἔλαφον τῆς παρθένου. • Sub- (78) Τὸ ἱστορούμενον. Sic Regg. a, c, d, bm, (79) Ὁ ἐμός. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, Or. 2 et (80) Oïwr, etc. Bill. : quibus ornamentis at (81) Ὑπερηκόντισεν. Οι. 2, υπερκόντησεν. (82) Προσθεῖναι. Gr. 2, προσθῆναι. (83) Καθάπερ. In quibusdam, ὡς. (84) Η καὶ τὰ σώματα. In nonnullis, ἢ κατὰ

ποθὲν ὑπερφανέντες ἀθρόως. Ὡς μὲν εὐμεγέθεις! ὡς δὲ πίονες ! ὡς δὲ πρόθυμοι πρὸς σφαγήν ! Μονον- οὐχὶ καὶ τοῦτο εἰκάζειν ἦν, ὅτι μὴ (72) τάχιον ἐκλήθησαν, ἐδυσχέραινον. Οἱ μὲν εἶκον τοῖς νεύμα σιν, οἱ δὲ ἤγοντο. Τίνος διώκοντος ἢ συναναγκάζον τος; Οὐδενός. Τίνων ἱππέων; Ποίων (73) κυνῶν ; Τίνος ὑλακῆς, ἡ κραυγῆς, ἢ νέων προκαταλαβόντων τὰς διεξόδους τοῖς θήρας νόμοις; Εὐχῆς δέσμιος καὶ δικαίας αἰτήσεως. Τίς ἔγνω τοιοῦτον θήραμα τῶν νῦν, ἢ τῶν πώποτε ; ταμίαι. "Οσον φίλον, είχετο θελήμασι (74) μόνον· ὅσον περιττὸν, ἀπεπέμφθη ταῖς λόχμαις εἰς δευτέραν τράπεζαν. Οἱ οψοποιοί σχέδιοι, τὸ δεῖπνον εὐπρε πὲς (75), οἱ δαιτυμόνες εὐχάριστοι, προοίμιον ἔχοντες ἤδη τῶν ἐλπιζομένων, τὸ παρὸν θαῦμα. Ἐξ οὗ καὶ πρὸς τὴν ἄθλησιν, ὑπὲρ ἧς ταῦτα ἦν αὐτοῖς, ἐγίνοντο προθυμότεροι. Τοιαῦτα τὰ ἐμὰ διηγήματα. Σὺ δέ μοι λέγε τὰς Ελαφηβόλους (76) σου, καὶ τοὺς Ἀρίωνας, καὶ τοὺς ᾿Ακταίωνας, τοὺς κακοδαίμονας θηρευτάς, ὁ ἐμὸς διώκτης, ὁ τοὺς μύθους θαυμάζων, καὶ τὴν ἀντιδοθεῖσαν ἔλαφον τῆς παρθένου (77), εἴ τι τοσοῦ - τον εἰς φιλοτιμίαν ἔστι σοι, κἂν δῶμεν μὴ μῦθον εἶναι τὸ ἱστορούμενον (78). Ως τά γε ἑξῆς τοῦ λόγου, καὶ λίαν αἰσχρά. Τί γὰρ ὄφελος τῆς ἀντιδόσεως, εἰ σώζει παρθένον, ἵνα ξενοκτονεῖν διδαχθῇ, ἀπανθρω πίαν μαθοῦσα φιλανθρωπίας ἀντίδοσιν; Τοῦτο μὲν οὖν τοσοῦτον ἐκ πολλῶν ἕν, καὶ ἀντὶ πολλῶν, ὡς ὁ ἐμὸς (79) λόγος. Καὶ τοῦτο διῆλθον, οὐχ ἵν' ἐκείνῳ προσθῶ τι τῆς εὐδοξίας (οὔτε γὰρ θάλασσα δεῖται τῶν εἰσρεόντων εἰς αὐτὴν ποταμῶν, κἂν εἰσρέωσιν ὅτι πλεῖστο: καὶ μέγιστοι, οὔτε τῶν εἰσοισόντων τι πρὸς εὐφημίαν, ὁ νῦν ἐπαινούμενος)· ἀλλ᾽ ἵν' ἐπιδεί ξαιμι, οίων (80) αὐτῷ τῶν ἐξαρχῆς ὑπαρχόντων, καὶ πρὸς ὁ παράδειγμα βλέπων, ὅσον ὑπερηκόντισεν (81). Εἰ γὰρ μέγα τοῖς ἄλλοις τὸ προσλαβείν τι παρὰ τῶν ἄνωθεν εἰς φιλοτιμίαν, μεῖζον ἐκείνῳ τὸ προσθεῖ ναι (82) τοῖς ἄνω παρ' ἑαυτοῦ, καθάπερ (83) ρεύμα τῆς ἀνατρέχοντος. Η'. Ὢ τοῦ θαύματος ! Αὐτοὶ τοῦ θηράματος ἦσαν εἰ μή. θελήσασι. τρεπές, « φηβόλος Θ'. Τῆς δὲ τῶν πατέρων συζυγίας, οὐχ ἧττον κατὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ὁμότιμον, ἢ καὶ τὰ σώματα (84), πολλο σώματα. S. GREGORII THEOLOGI fuga elapsa in his montibus delitescunt; multz A esculentæ aves supra nos, qui eas expetimus, voli- tánt; quorum quid omnino est, quod te, vel solum annuente, non facile capi possit? flec eorum verba erant: ac præda verborum comes erat, obsonium ultro oblatum, convivium nullo labore instructum, cervi e tumulis repente apparentes. Quam proceri! Quam pingues! Quam ad eadem prompti et ala- cres! Propemodum eos conjiceres, quod non citius vocati essent, moleste ferre. Illi capitum nutu alli- ciebant, li sequebantur. Quo insectante, et cogente? Nemine. Quibus equis ? Quibus canibus? Quo latratu, aut clamore, aut juvenum studio, viarum exitus, ut venationis leges ferunt, occupantium ? Orationis tantum justæque petitionis vinculo constricti. Quis, vel nostra, vel omnium, qui unquain fuerunt, memoria, talem venationem ac prædam cognovit ? Vill. O rem admirandam! Ipsi prædæ suæ arbitri B erant. Quidquid placebat, voluntate tantum teneba- tur; quod supererat, ad silvas in secundam men- sam relegabatur. Coqui extemporales, ccna exqui- sita, convivæ grati, præsens miraculum tanquam præludium quoddam rerum in spe positarum ha- bentes. Ex quo etiam ad eam dimicationem, ob quam haec illis præsto erant, alacriores reddeban- tur. Ac talia quidem sunt, que narranda suscepe- ram. Tu vero Dianas tuas, et Oriones, et Actæo- nes, infelices illos venatores, mihi narra; tu, in- quam, qui me persequeris, fabulasque admiraris, ac cervam virgini substitutam; si quid tantum ad laudem et gloriam tibi suppetit, ut interim narra- tionem hanc minime fabulosam esse donemus. Quæ deinceps sequuntur, quam turpia sunt! Quæ enim C hujus commutationis utilitas, si ea de causa virgi- nem e periculo extrabat, ut hospitibus necem affer- re doceatur, et inbumanitatem pro humanitate re- pendere condiscat? Atque hoc hactenus, ex multis unum, ac pro multis, mea quidem sententia. Quod etiam ipsum non eo commemoravi, ut ei cumulum aliquem gloriæ afferam (uam nec mare luviis, qui in ipsum influunt, opns habet, etiamsi plurimi ma- ximique induant : nec is, quem nunc laudamus, his, qui ad ipsius encomium aliquid erogent); ve- rum, ut ostendam, quibus ille ortus majoribus, in quos velut in exemplar respiciens, quan- to longius jaculatus sit. Nam si aliis magnum est aliquid a majoribus ad gloriam accepisse, majus se adjecisse, velut fluctu reciprocante. profecto ipsi est majoribus suis laudis cumulum ex IX. Quanquain autem conjugii parentum ipsius, D quod non minus virtutis, quam corporum erat, etc.. parata. Sic legit Billius. Diana, quasi cervos scite figens, aut certo ictu feriens. Hæc Orioni et Actæoni irata, alterum a scorpione percutiendum, alterum suismet manibus dilaceranduin objecit. stitutam virgini cervam. › Iphigenia Agamemnonis filia, cum Dianæ in sacrificium esset oblata, Diana miseratione permota, ipsius loco cervam sub- stituit. Quæ postea Dianae sacerdos facta, hospiti- bus manus inferre, hominesque ipsi immolare didi. cil. phe Pass. Deest tó in ed. Pass. Deest d in ed. initio præditus, et in quod exemplar intuens, › etc. (72) "Οτι μή. Reg. ph, ὅτι εἰ μή. Et in Or. 2, ὡς (73) Ποίων. In nonnullis, τίνων. (74) Θελήμασι. Regg. a, c, d, Coisl. 1, Or. 2, (75) Εὐπρεπές. Regg. c, d et decen Colb., εὐ (76) Ελαφηβόλους. • Dianas. • Dicta est Ελα- (77) Αντιδοθεῖσαν ἔλαφον τῆς παρθένου. • Sub- (78) Τὸ ἱστορούμενον. Sic Regg. a, c, d, bm, (79) Ὁ ἐμός. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, Or. 2 et (80) Oïwr, etc. Bill. : quibus ornamentis at (81) Ὑπερηκόντισεν. Οι. 2, υπερκόντησεν. (82) Προσθεῖναι. Gr. 2, προσθῆναι. (83) Καθάπερ. In quibusdam, ὡς. (84) Η καὶ τὰ σώματα. In nonnullis, ἢ κατὰ

μὲν καὶ ἄλλα γνωρίσματα, πτωχοτροφίαι, ξενοδο- χίαι, ψυχής κάθαρσις ἐξ ἐγκρατείας, ἀπόμοιρα κτή σεως Θεῷ καθιερωθείσης (πράγμα οὔπω τότε πολύ λοῖς σπουδαζόμενον, ὥσπερ νῦν αὐξηθέν τε καὶ τιμη- θὲν ἐκ τῶν πρώτων ὑποδειγμάτων [85]), τά τε άλλα, ὅσα Πόντῳ (86) καὶ Καππαδόκαις μερισαμένοις ήρ κεσε πολλῶν πληροῦν ἀκοάς· ἐμοὶ δὲ μέγιστον δοκεῖ καὶ περιφανέστατον ἡ εὐτεχνία. Τοὺς γὰρ αὐτοὺς που λύπαιδας καὶ καλλίπαιδας, μῦθοι μὲν ἴσως ἔχουσιν· ἡμῖν δὲ τούτους ἡ πεῖρα παρέστησε, τοιούτους μὲν αὐτοὺς γεγονότας, ὥστε εἰ καὶ μὴ τοιούτων ἦσαν πατέρες, ἑαυτοῖς εἰς εὐδοξίαν ἀρκεῖν· τοιούτων δὲ πεφηνότες πατέρες (87), ὥστε εἰ καὶ μὴ (88) αὐτοὶ τοσοῦτον (89) ἦσαν εἰς ἀρετὴν, πάντας ὑπεραίρειν τῇ εὐτεχνίᾳ. Ενα μὲν γὰρ ἢ δύο γενέσθαι τῶν ἐπαι- νουμένων, κἂν τῇ φύσει δοίη τις· ἡ δὲ διὰ πάντων Β ἀκρότης, σαφὲς τῶν ἀγαγόντων ἐγκώμιον. Δηλοῖ δὲ ὁ μακαριστὸς τῶν ἱερέων καὶ τῶν παρθένων ἀριθμὸς, καὶ τῶν ἐν γάμῳ, μηδὲν τῇ συζυγία βλαβήναι (90) βιασαμένων, πρὸς τὴν ἴσην τῆς ἀρετῆς εὐδοκίμησιν, ἀλλὰ βίων (91) αἱρέσεις μᾶλλον, ἢ πολιτείας ταῦτα ποιησαμένων. ἐμμελείας, Γ. Τίς οὐκ οἶδε τὸν τούτου πατέρα, Βασίλειον, τὸ μέγα παρὰ πᾶσιν ὄνομα, ὃς πατρικῆς εὐχῆς ἔτυχεν, ἵνα μὴ λέγω μόνος, εἴπερ τις ἀνθρώπων; Παντὸς γὰρ κρατῶν ἀρετῇ, παρὰ τοῦ παιδὸς κωλύεται μόνου τὸ πρωτεῖον ἔχειν. Τίς Εμμελίαν (92), τὴν ὅπερ ἐγέ- νετο προκληθεῖσαν, ἢ γενομένην προεκλήθη· τὴν τῆς ἐμμελείας ὄντως φερώνυμον, ἢ τοῦτο ἐν γυναιξὶν ὤφθη, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ὅπερ ἐν ἀνδράσιν ἐκεῖνος. Ωστ' εἴπερ ἔδει δουλεύσοντα (93) πάντως τῇ φύσει τὸν νῦν εὐφημούμενον (94) ἀνθρώποις δοθῆναι, ὥσπερ τινὰ τῶν πάλαι (95) παρὰ Θεοῦ δεδομένων εἰς κοινὸν ὄφελος, μήτε ἐξ ἄλλων μᾶλλον ἁρμόζειν, ἢ ἐκείνων τοῦτον γενέσθαι, μήτε ἐκείνοις ἑτέρου μᾶλω λον ἢ τοῦδε πατράσιν ὀνομασθῆναι· ὅπερ οὖν καλῶς ποιοῦν καὶ συνέδραμεν. Ἐπεὶ δὲ τὰς ἀπαρχὰς τῶν ἐπαίνων νόμῳ θείῳ πειθόμενοι, ὅς πατράσι (96) κε- λεύει πᾶσαν νέμειν τιμήν, τοῖς μνημονευθείσιν ἀπο- δεδώκαμεν, ἐπ' αὐτὸν ἴωμεν ἤδη, τοσοῦτον εἰπόντες, καὶ πᾶσιν ἂν εἶμαι δόξειεν ἀληθῶς λέγεσθαι τοῖς ἐκεῖνον ἐπισταμένοις, ὅτι μόνης ἡμῖν ἔδει τῆς ἐκεί πεφηνότας πατέρας. πεφυκότας πατέρας. καί. . ο τῶν παλαιῶν πάλαι . . (96) Ὃς πατράσι. πατράσι. ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - A nulla quoque alia insignia sunt, nimirum, paupe- rum alendorum, atque hospitum excipiendorum studium, animæ purgatio per continentiam, bono- rum portio Deo consecrata (quæ res nondum tunc multis studio erat, ut nunc ex primis exemplis adaucta et culta est), aliaque omnia, quæ inter Pontum et Cappadoces divisa, multorum auribus implendis suffecerunt; mihi tamen maximum et clarissimum esse videtur felicitas in liberis. Nam qui simul et multos, et probos atque honestos filios habuerint, in fabulis fortasse reperias: hos autem experientia ipsa nobis exhibuit, ut qui tales quidem ipsi fuerint, ut, etiamsi talium liberorum parentes haudquaquam exstitissent, sibi ipsis tamen ad no- minis claritatem sufficere potuissent; rursum au- tem ejusmodi filios in lucem extulerint, ut, etiam- si ipsi non tanta virtute fuissent, omnes tamen so- bolis felicitate superaturi essent. Nam cum unus aut duo cum laude vivunt, id tale est, ut naturæ ascribi queat; at undique perfecta et ad summum provecta omnium virtus, iis plane, a quibus editi et educati sunt, assignari debet. Quod quidem li- quido demonstrat ille felicitatis nomine prædicandus sacerdotum et virginum numerus, eorumque, qui in matrimonio eam vim sibi adhibuerunt, ut nihil impedimento esset, quominus parem virtutis gloriam assequerentur; atque illud effecerunt, ut hæc generum vitæ potius, quam rationis vivendi electiones essent. C X. Eccui Basilius, Basilii nostri pater, incogni- tus est, vir magni apud omnes nominis, qui paterni voti compos factus est, si quis unquam alius, ne dicam solus? Cum enim reliquos omnes virtute su- perarit, a solo filio primas obtinere prohibetur. Ec- cui Emmelia, quæ id prius appellata est, quod postea fuit; aut id fuit, quod prius nuncupata fue- rat ; illa, inquam, merito id est, concin. nitatis nomnen ferens, quæ, ut uno verbo dicam, hoc inter mulieres fuit, quod ille inter viros; ut, si quidem eum, cujus laudes illustrandas suscepimus, ad servitutem naturæ obeundam, mortalibus dari oportebat, velut quempiam ex priscis illis viris, qui ad publicam utilitatem divino beneficio concessi sunt, neque huic ex aliis potius, quam ex his gi- gni conveniret, neque illis rursus cujusquam alte- rius potius, quam hujus parentes nominari. Quæ D duæ res percommode concurrerunt. Posteaquam mia pietatis munificentiæ et charitatis exempla, tum in Ponto, tum apud Cappadoces præstiterant, ut re- giones illæ de illorum laudibus continuo persona- rent. Quod quidem monumentum honorificentissi- mum est, ac ipso marinore pretiosius. Pass., cerdotium, cœlibatum et matrimonium, vitæ quidem genere et instituto inter se differre, non item ratio- autem legi divinæ obtemperantes, quæ honorem omnem parentibus haberi jubet, iis, quorum men- ne vitæ gerendæ. Diversæ viæ sunt, quibus omnes pariter ad virtutis scopum tendere debent. Multos enim liberos procreaverat Basilii pater, quorum alii virginitatem, alii matrimonium amplexi, ad parem virtutis ac pietatis gloriam pervenerunt, et, ut lo- quitur Tillemontius, tom. IX, art. 4, pag. 7, ‹ in- ter illos generis vitæ, non sanctitatis discrimen ex- stitit. D melia, Basilii mater. et 2, Or. 2, etc. In ed., Sic quinque Regg. In ed., (85) Υποδειγμάτων. Pass., παραδειγμάτων. (86) "Οσα Πόντῳ, etc. Basilii parentes tam exi- (87) Πεφηνότες πατέρες. Chrys. et Coisl. 1, (88) Εἰ καὶ μή. Regg. c. .d et Pass., εἰ μὴ (89) Τοσοῦτον. Chrys. et Par., τοσοῦτοι. (90) Βλαβῆναι. Duo Coisl., παραβλαβῆναι. (91) Αλλά βίων, etc. Ostendit hic Gregorius sa- (92) Εμμελίαν. In nonnullis, Εμμέλειαν. « Επ (93) Δουλεύσοντα. Pass., δουλεύσαντα. (94) Εὐφημούμενον. Reg. d, ἐπαινούμενον. (95) Των πάλαι. Sic Regg. a, c, d, bui, ph, Coisl.

μὲν καὶ ἄλλα γνωρίσματα, πτωχοτροφίαι, ξενοδο- χίαι, ψυχής κάθαρσις ἐξ ἐγκρατείας, ἀπόμοιρα κτή σεως Θεῷ καθιερωθείσης (πράγμα οὔπω τότε πολύ λοῖς σπουδαζόμενον, ὥσπερ νῦν αὐξηθέν τε καὶ τιμη- θὲν ἐκ τῶν πρώτων ὑποδειγμάτων [85]), τά τε άλλα, ὅσα Πόντῳ (86) καὶ Καππαδόκαις μερισαμένοις ήρ κεσε πολλῶν πληροῦν ἀκοάς· ἐμοὶ δὲ μέγιστον δοκεῖ καὶ περιφανέστατον ἡ εὐτεχνία. Τοὺς γὰρ αὐτοὺς που λύπαιδας καὶ καλλίπαιδας, μῦθοι μὲν ἴσως ἔχουσιν· ἡμῖν δὲ τούτους ἡ πεῖρα παρέστησε, τοιούτους μὲν αὐτοὺς γεγονότας, ὥστε εἰ καὶ μὴ τοιούτων ἦσαν πατέρες, ἑαυτοῖς εἰς εὐδοξίαν ἀρκεῖν· τοιούτων δὲ πεφηνότες πατέρες (87), ὥστε εἰ καὶ μὴ (88) αὐτοὶ τοσοῦτον (89) ἦσαν εἰς ἀρετὴν, πάντας ὑπεραίρειν τῇ εὐτεχνίᾳ. Ενα μὲν γὰρ ἢ δύο γενέσθαι τῶν ἐπαι- νουμένων, κἂν τῇ φύσει δοίη τις· ἡ δὲ διὰ πάντων Β ἀκρότης, σαφὲς τῶν ἀγαγόντων ἐγκώμιον. Δηλοῖ δὲ ὁ μακαριστὸς τῶν ἱερέων καὶ τῶν παρθένων ἀριθμὸς, καὶ τῶν ἐν γάμῳ, μηδὲν τῇ συζυγία βλαβήναι (90) βιασαμένων, πρὸς τὴν ἴσην τῆς ἀρετῆς εὐδοκίμησιν, ἀλλὰ βίων (91) αἱρέσεις μᾶλλον, ἢ πολιτείας ταῦτα ποιησαμένων. ἐμμελείας, Γ. Τίς οὐκ οἶδε τὸν τούτου πατέρα, Βασίλειον, τὸ μέγα παρὰ πᾶσιν ὄνομα, ὃς πατρικῆς εὐχῆς ἔτυχεν, ἵνα μὴ λέγω μόνος, εἴπερ τις ἀνθρώπων; Παντὸς γὰρ κρατῶν ἀρετῇ, παρὰ τοῦ παιδὸς κωλύεται μόνου τὸ πρωτεῖον ἔχειν. Τίς Εμμελίαν (92), τὴν ὅπερ ἐγέ- νετο προκληθεῖσαν, ἢ γενομένην προεκλήθη· τὴν τῆς ἐμμελείας ὄντως φερώνυμον, ἢ τοῦτο ἐν γυναιξὶν ὤφθη, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ὅπερ ἐν ἀνδράσιν ἐκεῖνος. Ωστ' εἴπερ ἔδει δουλεύσοντα (93) πάντως τῇ φύσει τὸν νῦν εὐφημούμενον (94) ἀνθρώποις δοθῆναι, ὥσπερ τινὰ τῶν πάλαι (95) παρὰ Θεοῦ δεδομένων εἰς κοινὸν ὄφελος, μήτε ἐξ ἄλλων μᾶλλον ἁρμόζειν, ἢ ἐκείνων τοῦτον γενέσθαι, μήτε ἐκείνοις ἑτέρου μᾶλω λον ἢ τοῦδε πατράσιν ὀνομασθῆναι· ὅπερ οὖν καλῶς ποιοῦν καὶ συνέδραμεν. Ἐπεὶ δὲ τὰς ἀπαρχὰς τῶν ἐπαίνων νόμῳ θείῳ πειθόμενοι, ὅς πατράσι (96) κε- λεύει πᾶσαν νέμειν τιμήν, τοῖς μνημονευθείσιν ἀπο- δεδώκαμεν, ἐπ' αὐτὸν ἴωμεν ἤδη, τοσοῦτον εἰπόντες, καὶ πᾶσιν ἂν εἶμαι δόξειεν ἀληθῶς λέγεσθαι τοῖς ἐκεῖνον ἐπισταμένοις, ὅτι μόνης ἡμῖν ἔδει τῆς ἐκεί πεφηνότας πατέρας. πεφυκότας πατέρας. καί. . ο τῶν παλαιῶν πάλαι . . (96) Ὃς πατράσι. πατράσι. ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - A nulla quoque alia insignia sunt, nimirum, paupe- rum alendorum, atque hospitum excipiendorum studium, animæ purgatio per continentiam, bono- rum portio Deo consecrata (quæ res nondum tunc multis studio erat, ut nunc ex primis exemplis adaucta et culta est), aliaque omnia, quæ inter Pontum et Cappadoces divisa, multorum auribus implendis suffecerunt; mihi tamen maximum et clarissimum esse videtur felicitas in liberis. Nam qui simul et multos, et probos atque honestos filios habuerint, in fabulis fortasse reperias: hos autem experientia ipsa nobis exhibuit, ut qui tales quidem ipsi fuerint, ut, etiamsi talium liberorum parentes haudquaquam exstitissent, sibi ipsis tamen ad no- minis claritatem sufficere potuissent; rursum au- tem ejusmodi filios in lucem extulerint, ut, etiam- si ipsi non tanta virtute fuissent, omnes tamen so- bolis felicitate superaturi essent. Nam cum unus aut duo cum laude vivunt, id tale est, ut naturæ ascribi queat; at undique perfecta et ad summum provecta omnium virtus, iis plane, a quibus editi et educati sunt, assignari debet. Quod quidem li- quido demonstrat ille felicitatis nomine prædicandus sacerdotum et virginum numerus, eorumque, qui in matrimonio eam vim sibi adhibuerunt, ut nihil impedimento esset, quominus parem virtutis gloriam assequerentur; atque illud effecerunt, ut hæc generum vitæ potius, quam rationis vivendi electiones essent. C X. Eccui Basilius, Basilii nostri pater, incogni- tus est, vir magni apud omnes nominis, qui paterni voti compos factus est, si quis unquam alius, ne dicam solus? Cum enim reliquos omnes virtute su- perarit, a solo filio primas obtinere prohibetur. Ec- cui Emmelia, quæ id prius appellata est, quod postea fuit; aut id fuit, quod prius nuncupata fue- rat ; illa, inquam, merito id est, concin. nitatis nomnen ferens, quæ, ut uno verbo dicam, hoc inter mulieres fuit, quod ille inter viros; ut, si quidem eum, cujus laudes illustrandas suscepimus, ad servitutem naturæ obeundam, mortalibus dari oportebat, velut quempiam ex priscis illis viris, qui ad publicam utilitatem divino beneficio concessi sunt, neque huic ex aliis potius, quam ex his gi- gni conveniret, neque illis rursus cujusquam alte- rius potius, quam hujus parentes nominari. Quæ D duæ res percommode concurrerunt. Posteaquam mia pietatis munificentiæ et charitatis exempla, tum in Ponto, tum apud Cappadoces præstiterant, ut re- giones illæ de illorum laudibus continuo persona- rent. Quod quidem monumentum honorificentissi- mum est, ac ipso marinore pretiosius. Pass., cerdotium, cœlibatum et matrimonium, vitæ quidem genere et instituto inter se differre, non item ratio- autem legi divinæ obtemperantes, quæ honorem omnem parentibus haberi jubet, iis, quorum men- ne vitæ gerendæ. Diversæ viæ sunt, quibus omnes pariter ad virtutis scopum tendere debent. Multos enim liberos procreaverat Basilii pater, quorum alii virginitatem, alii matrimonium amplexi, ad parem virtutis ac pietatis gloriam pervenerunt, et, ut lo- quitur Tillemontius, tom. IX, art. 4, pag. 7, ‹ in- ter illos generis vitæ, non sanctitatis discrimen ex- stitit. D melia, Basilii mater. et 2, Or. 2, etc. In ed., Sic quinque Regg. In ed., (85) Υποδειγμάτων. Pass., παραδειγμάτων. (86) "Οσα Πόντῳ, etc. Basilii parentes tam exi- (87) Πεφηνότες πατέρες. Chrys. et Coisl. 1, (88) Εἰ καὶ μή. Regg. c. .d et Pass., εἰ μὴ (89) Τοσοῦτον. Chrys. et Par., τοσοῦτοι. (90) Βλαβῆναι. Duo Coisl., παραβλαβῆναι. (91) Αλλά βίων, etc. Ostendit hic Gregorius sa- (92) Εμμελίαν. In nonnullis, Εμμέλειαν. « Επ (93) Δουλεύσοντα. Pass., δουλεύσαντα. (94) Εὐφημούμενον. Reg. d, ἐπαινούμενον. (95) Των πάλαι. Sic Regg. a, c, d, bui, ph, Coisl.

νου φωνῆς ἐκεῖνον ἐγκωμιάζουσιν. Ὁ γὰρ αὐτὸς ὑπόθεσίς τε λαμπρὰ τοῖς ἐπαινοῦσι, καὶ μόνος τῇ τοῦ λόγου δυνάμει τῆς ὑποθέσεως ἄξιος. Κάλλους μὲν δὴ, καὶ ῥώμης, καὶ μεγέθους, οἷς τοὺς (97) πολύ λοὺς ὁρῶ χαίροντας, τοῖς βουλομένοις παραχωρήσο μεν (98) · οὐχ ὅτι κἂν τούτοις ἔλαττόν τινος ηνέγκατο τῶν μικρολόγων, καὶ περὶ τὸ σῶμα καλινδουμένων, ἕως ἦν ἔτι νέος, καὶ οὔπω φιλοσοφίᾳ τῶν σαρχῶν κατεκράτησεν· ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ταυτὸν (99) πάθω (1) τοῖς ἀπειροτέροις τῶν ἀθλητῶν, οἱ τὴν ἰσχὺν ἐν τοῖς εἰκῆ παλαιομένοις (2) καὶ παρέργοις κενώσαντες, ἥττους ἐν τοῖς καιρίοις εὑρίσκονται, καὶ τοῖς ἐξ ὧν τὸ νικᾶν υπάρχει, καὶ στεφανίτας ἀναγορεύεσθαι. "Α δὲ οὐδα μῶς (5) ἂν εἰπὼν οἶμαι περιττός (4) δόξειν, οὐδὲ ἔξω Β τοῦ σκοποῦ βάλλειν τὸν λόγον, ταῦτ' ἐπαινέσομαι. ΙΑ'. Οἶμαι δὲ πᾶσιν ἀνωμολογῆσθαι (5) τὸν νοῦν (6) ἐχόντων, παίδευσιν τῶν παρ' ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον· οὐ ταύτην μόνην (7) τὴν εὐγενεστέραν, καὶ ἡμετέραν, ἢ πᾶν (8) τὸ ἐν λόγοις κομψὸν καὶ φιλότι μου ἀτιμάζουσα, μόνης ἔχεται τῆς σωτηρίας, καὶ τοῦ κάλλους τῶν νοουμένων· ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν, ἦν οἱ πολλοὶ Χριστιανῶν (9) διαπτύουσιν, ὡς ἐπίδου- λον καὶ σφαλεράν, καὶ Θεοῦ πόρρω βάλλουσαν, και κῶς εἰδότες. Ωσπερ γὰρ οὐρανὸν, καὶ γῆν, καὶ ἀέρα, καὶ ὅσα τούτων, οὐκ ἐπειδὴ κακῶς τινες ἐξειλήφασιν, ἀντὶ Θεοῦ τὰ τοῦ Θεοῦ σέβοντες, διὰ τοῦτο περιφρο νητέον· ἀλλ' ὅσον χρήσιμον αὐτῶν καρπούμενοι προς τε ζωὴν καὶ ἀπόλαυσιν, ὅσον ἐπικίνδυνον διαφεύγο μεν (10)· οὐ τῷ Κτίστῃ τὴν κτίσιν ἐπανιστάντες κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀλλ' ἐκ τῶν δημιουργημάτων τὸν Δη- μιουργὸν καταλαμβάνοντες, και, ὅ φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς Χριστόν ὡς δὲ καὶ πυρὸς, καὶ τροφῆς, καὶ σιδήρου, καὶ τῶν ἄλλων, οὐδὲν καθ' ἑαυτὸ χρησιμώτατον ἴσμεν, ή βλα βερώτατον, ἀλλ' ὅπως ἂν δοκῇ τοῖς χρωμένοις (11) ἤδη δὲ καὶ τῶν ἑρπυστικῶν (12) θηρίων ἔστιν, ἃ τοῖς πρὸς σωτηρίαν φαρμάκοις συνεκεράσαμεν· οὕτω καὶ (13) τούτων, τὸ μὲν ἐξεταστικόν τε καὶ θεωρη- τικὸν, ἐδεξάμεθα· ὅσον δὲ εἰς δαίμονας φέρει, καὶ πλάνην, καὶ ἀπωλείας βυθὸν, διεπτύσαμεν· ὅτι μὴ κἀκ τούτων πρὸς θεοσέβειαν ὠφελήμεθα (14), ἐκ τοῦ χείρονος τὸ κρεῖττον καταμαθόντες (15), καὶ τὴν ὅτι τούς. ρήσωμεν. μήτ' αὐτόν. ἂν ὡμολογῆσθαι. ἡμετέραν, ἥτις πᾶν. ἡμετέραν, ἢ πᾶν. των, διαφεύγωμεν. ἔδοξεν ἔχειν, « Οr. 2, καταλαμβάνοντες, « S. GREGORII THEOLOGI tionem fecimus, primitias laudum persolvimus, ad a ipsum jam orationem conferamus, hoc tantum præ- fati, quod neminem fore puto, qui non verissime a me dici existimet, qui modo illum noverit, nobis in eo laudando atque ornando sola ipsius voce opus esse. Idem enim ipse, et splendida est materia iis, qui laudationis munus aggrediuntur, et solus pro eximia sua dicendi facultate huic materiæ par. At pulchritudinis quidem, et roboris, et magnitudinis Jaudem, quibus plerosque delectari conspicio, vo- lentibus relinquemus; non quod in his etiam quo- quam eorum, qui res parvas in pretio habent, et circa corpus volutantur, inferior esset, cum adhuc ætate floreret, ac nondum philosophia carnem do- muisset; sed ne idem nobis, quod imperitioribus athletis, usu veniat, qui, profusis in vana minimeque necessaria colluctatione viribus, in seriis postea certaminibus, quibus victoria comparatur, ac præconis voce cuipiam corona tribuitur, inferiores re- periuntur. Ea vero, quæ nec dictu superflua nec ab orationis scopo aliena fore videntur, laudanda suscipiam. D XI. Illud autem inter omnes sanæ mentis homines constare arbitror, eruditionem inter humana bona principem locum tenere; non de hac nostra solum ac nobiliore loquor, quæ, contemplo omni sermo- nis lepore atque ornatu, saluti uni, atque earum rerum, quæ ratione atque animo intelliguntur, pulchritudini arctissime hæret; sed etiam de exter- na, quam plerique Christiani, pravo quodam judi- cio, ut insidiosam et periculosam, ac procul a Deo avertentem, aspernantur. Quemadmodum enim ca- lumn, terram, aerem, ac quæque eorum complexu coercentur, non ideo contemnere debemus, quia nonnulli scelerate acceperunt, pro Deo ea quæ Dei sunt venerantes ; quin potius, quidquid, tum ad vitam, tum ad animi oblectationem usui est, decer- C pentes, quidquid periculosum est, fugimus; non res creatas adversus Creatorem, ut stulti faciunt, con- citantes, sed ex rebus conditis Conditorem agno- scentes, atque omnem intellectum, ut Apostoli verbis utar", Christo captivum submittentes : quemadmodum insuper, nec ignis, nec cibus, nec ferrum, nec res ulla alia suapte natura, vel maxime utilis est, vel maxime noxia, verum ut iis, qui utuntur, placet; atque adeo e reptilibus bestiis quasdam interdum salutaribus medicamentis admi- scemus : eodem nos quoque modo ex litteris illis et disciplinis, id sane, quod in inquirenda rerum na- 5. ** Sap. XIII, 5. [] Cor. x, et Coinb. Prave in ed. Par., et Or. 2. In ed., Coisl. 2. In ed., Coisl. In nonnullis, In ed., etc. Comb. In ed.. sic se videntur habere. deprehendentes. (97) Οἷς τούς. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, Or. 2 (98) Παραχωρήσομεν. Regg. bu et ph, παραχω- (99) Μὴ ταυτόν. Sic Regg. a, c, d, ph, Coisl. 1 (1) Πάθω. Coisl. 2, πάθωμεν. (2) Παλαιομένοις. In nonnullis, παλαιουμένοις. (3) ῾Α δὲ οὐδαμῶς. Οr. 2, δ δ' οὐδαμῶς. (4) Περιττός. Reg. ph addit, εἶναι. (5) 'Ανωμολογήσθαι. Sic recte usus Reg. et (6) Τὸν νοῦν. Οr. 2, τῶν νοῦν. (7) Μόνην. Οr. 2, μόνον. (8) 'Ημετέραν, ἢ πᾶν. Sic duo Regg. et dua (9) Πολλοί Χριστιανών. In quibusdam, πολλοί (10) Διαφεύγομεν. Sic quinque Regg., Or. 2 et (11) Χρωμένοις. Coisl. 1 et Pass. addunt, οὕτως (19) Ερπυστικών. Regg. im, pl, ἑρπηστικών. (13) Οὕτω καί. Reg. pl, οὕτω δὴ καί. (14) Ωφελήμεθα. Pass., ὠφελούμεθα. (15) Καταμαθόντες. Reg. bm, καταμανθάνοντες.

νου φωνῆς ἐκεῖνον ἐγκωμιάζουσιν. Ὁ γὰρ αὐτὸς ὑπόθεσίς τε λαμπρὰ τοῖς ἐπαινοῦσι, καὶ μόνος τῇ τοῦ λόγου δυνάμει τῆς ὑποθέσεως ἄξιος. Κάλλους μὲν δὴ, καὶ ῥώμης, καὶ μεγέθους, οἷς τοὺς (97) πολύ λοὺς ὁρῶ χαίροντας, τοῖς βουλομένοις παραχωρήσο μεν (98) · οὐχ ὅτι κἂν τούτοις ἔλαττόν τινος ηνέγκατο τῶν μικρολόγων, καὶ περὶ τὸ σῶμα καλινδουμένων, ἕως ἦν ἔτι νέος, καὶ οὔπω φιλοσοφίᾳ τῶν σαρχῶν κατεκράτησεν· ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ταυτὸν (99) πάθω (1) τοῖς ἀπειροτέροις τῶν ἀθλητῶν, οἱ τὴν ἰσχὺν ἐν τοῖς εἰκῆ παλαιομένοις (2) καὶ παρέργοις κενώσαντες, ἥττους ἐν τοῖς καιρίοις εὑρίσκονται, καὶ τοῖς ἐξ ὧν τὸ νικᾶν υπάρχει, καὶ στεφανίτας ἀναγορεύεσθαι. "Α δὲ οὐδα μῶς (5) ἂν εἰπὼν οἶμαι περιττός (4) δόξειν, οὐδὲ ἔξω Β τοῦ σκοποῦ βάλλειν τὸν λόγον, ταῦτ' ἐπαινέσομαι. ΙΑ'. Οἶμαι δὲ πᾶσιν ἀνωμολογῆσθαι (5) τὸν νοῦν (6) ἐχόντων, παίδευσιν τῶν παρ' ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον· οὐ ταύτην μόνην (7) τὴν εὐγενεστέραν, καὶ ἡμετέραν, ἢ πᾶν (8) τὸ ἐν λόγοις κομψὸν καὶ φιλότι μου ἀτιμάζουσα, μόνης ἔχεται τῆς σωτηρίας, καὶ τοῦ κάλλους τῶν νοουμένων· ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν, ἦν οἱ πολλοὶ Χριστιανῶν (9) διαπτύουσιν, ὡς ἐπίδου- λον καὶ σφαλεράν, καὶ Θεοῦ πόρρω βάλλουσαν, και κῶς εἰδότες. Ωσπερ γὰρ οὐρανὸν, καὶ γῆν, καὶ ἀέρα, καὶ ὅσα τούτων, οὐκ ἐπειδὴ κακῶς τινες ἐξειλήφασιν, ἀντὶ Θεοῦ τὰ τοῦ Θεοῦ σέβοντες, διὰ τοῦτο περιφρο νητέον· ἀλλ' ὅσον χρήσιμον αὐτῶν καρπούμενοι προς τε ζωὴν καὶ ἀπόλαυσιν, ὅσον ἐπικίνδυνον διαφεύγο μεν (10)· οὐ τῷ Κτίστῃ τὴν κτίσιν ἐπανιστάντες κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀλλ' ἐκ τῶν δημιουργημάτων τὸν Δη- μιουργὸν καταλαμβάνοντες, και, ὅ φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς Χριστόν ὡς δὲ καὶ πυρὸς, καὶ τροφῆς, καὶ σιδήρου, καὶ τῶν ἄλλων, οὐδὲν καθ' ἑαυτὸ χρησιμώτατον ἴσμεν, ή βλα βερώτατον, ἀλλ' ὅπως ἂν δοκῇ τοῖς χρωμένοις (11) ἤδη δὲ καὶ τῶν ἑρπυστικῶν (12) θηρίων ἔστιν, ἃ τοῖς πρὸς σωτηρίαν φαρμάκοις συνεκεράσαμεν· οὕτω καὶ (13) τούτων, τὸ μὲν ἐξεταστικόν τε καὶ θεωρη- τικὸν, ἐδεξάμεθα· ὅσον δὲ εἰς δαίμονας φέρει, καὶ πλάνην, καὶ ἀπωλείας βυθὸν, διεπτύσαμεν· ὅτι μὴ κἀκ τούτων πρὸς θεοσέβειαν ὠφελήμεθα (14), ἐκ τοῦ χείρονος τὸ κρεῖττον καταμαθόντες (15), καὶ τὴν ὅτι τούς. ρήσωμεν. μήτ' αὐτόν. ἂν ὡμολογῆσθαι. ἡμετέραν, ἥτις πᾶν. ἡμετέραν, ἢ πᾶν. των, διαφεύγωμεν. ἔδοξεν ἔχειν, « Οr. 2, καταλαμβάνοντες, « S. GREGORII THEOLOGI tionem fecimus, primitias laudum persolvimus, ad a ipsum jam orationem conferamus, hoc tantum præ- fati, quod neminem fore puto, qui non verissime a me dici existimet, qui modo illum noverit, nobis in eo laudando atque ornando sola ipsius voce opus esse. Idem enim ipse, et splendida est materia iis, qui laudationis munus aggrediuntur, et solus pro eximia sua dicendi facultate huic materiæ par. At pulchritudinis quidem, et roboris, et magnitudinis Jaudem, quibus plerosque delectari conspicio, vo- lentibus relinquemus; non quod in his etiam quo- quam eorum, qui res parvas in pretio habent, et circa corpus volutantur, inferior esset, cum adhuc ætate floreret, ac nondum philosophia carnem do- muisset; sed ne idem nobis, quod imperitioribus athletis, usu veniat, qui, profusis in vana minimeque necessaria colluctatione viribus, in seriis postea certaminibus, quibus victoria comparatur, ac præconis voce cuipiam corona tribuitur, inferiores re- periuntur. Ea vero, quæ nec dictu superflua nec ab orationis scopo aliena fore videntur, laudanda suscipiam. D XI. Illud autem inter omnes sanæ mentis homines constare arbitror, eruditionem inter humana bona principem locum tenere; non de hac nostra solum ac nobiliore loquor, quæ, contemplo omni sermo- nis lepore atque ornatu, saluti uni, atque earum rerum, quæ ratione atque animo intelliguntur, pulchritudini arctissime hæret; sed etiam de exter- na, quam plerique Christiani, pravo quodam judi- cio, ut insidiosam et periculosam, ac procul a Deo avertentem, aspernantur. Quemadmodum enim ca- lumn, terram, aerem, ac quæque eorum complexu coercentur, non ideo contemnere debemus, quia nonnulli scelerate acceperunt, pro Deo ea quæ Dei sunt venerantes ; quin potius, quidquid, tum ad vitam, tum ad animi oblectationem usui est, decer- C pentes, quidquid periculosum est, fugimus; non res creatas adversus Creatorem, ut stulti faciunt, con- citantes, sed ex rebus conditis Conditorem agno- scentes, atque omnem intellectum, ut Apostoli verbis utar", Christo captivum submittentes : quemadmodum insuper, nec ignis, nec cibus, nec ferrum, nec res ulla alia suapte natura, vel maxime utilis est, vel maxime noxia, verum ut iis, qui utuntur, placet; atque adeo e reptilibus bestiis quasdam interdum salutaribus medicamentis admi- scemus : eodem nos quoque modo ex litteris illis et disciplinis, id sane, quod in inquirenda rerum na- 5. ** Sap. XIII, 5. [] Cor. x, et Coinb. Prave in ed. Par., et Or. 2. In ed., Coisl. 2. In ed., Coisl. In nonnullis, In ed., etc. Comb. In ed.. sic se videntur habere. deprehendentes. (97) Οἷς τούς. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, Or. 2 (98) Παραχωρήσομεν. Regg. bu et ph, παραχω- (99) Μὴ ταυτόν. Sic Regg. a, c, d, ph, Coisl. 1 (1) Πάθω. Coisl. 2, πάθωμεν. (2) Παλαιομένοις. In nonnullis, παλαιουμένοις. (3) ῾Α δὲ οὐδαμῶς. Οr. 2, δ δ' οὐδαμῶς. (4) Περιττός. Reg. ph addit, εἶναι. (5) 'Ανωμολογήσθαι. Sic recte usus Reg. et (6) Τὸν νοῦν. Οr. 2, τῶν νοῦν. (7) Μόνην. Οr. 2, μόνον. (8) 'Ημετέραν, ἢ πᾶν. Sic duo Regg. et dua (9) Πολλοί Χριστιανών. In quibusdam, πολλοί (10) Διαφεύγομεν. Sic quinque Regg., Or. 2 et (11) Χρωμένοις. Coisl. 1 et Pass. addunt, οὕτως (19) Ερπυστικών. Regg. im, pl, ἑρπηστικών. (13) Οὕτω καί. Reg. pl, οὕτω δὴ καί. (14) Ωφελήμεθα. Pass., ὠφελούμεθα. (15) Καταμαθόντες. Reg. bm, καταμανθάνοντες.

ἀσθένειαν ἐκείνων, ἰσχὺν τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου πε- ποιημένοι (16). Ούκουν ἀτιμαστέον τὴν παίδευσιν, ὅτι τοῦτο δοκεῖ τισιν· ἀλλὰ σκαιοὺς καὶ ἀπαιδεύτους ὑποληπτέον τοὺς οὕτως ἔχοντας, οι βούλοιντ᾽ ἂν ἅπαντας εἶναι καθ᾿ ἑαυτοὺς, ἵν᾽ ἐν τῷ κοινῷ τὸ κατ' αὐτοὺς κρύπτηται, καὶ τοὺς τῆς ἀπαιδευσίας ἐλέγ χους διαδιδράσκωσιν. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο ὑπεθέμεθα καὶ ἀνωμολογησάμεθα, φέρε, τὰ κατ' αὐτὸν (17) θεωρή σωμεν. η ΙΒ'. Τὰ μὲν δὴ πρῶτα τῆς ἡλικίας ὑπὸ τῷ μεγάλῳ πατρί, ἂν κοινὸν παιδευτὴν ἀρετῆς ὁ Πόντος την καῦτα προβάλλετο, σπαργανοῦται καὶ διαπλάττεται πλάσιν (18) τὴν ἀρίστην τε καὶ καθαρωτάτην, ἣν ἡμερινὴν ὁ θεῖος Δαβὶδ καλῶς ὀνομάζει, καὶ τῆς νυκτερινῆς ἀντίθετον. Ὑπὸ δὴ τούτῳ, καὶ βίον καὶ λόγον συναυξανομένους τε καὶ συνανιόντας ἀλλήλοις, ὁ θαυμάσιος ἐκπαιδεύεται· οὐ Θετταλικόν τι καὶ δρειον ἄντρον αὐχῶν, ὡς ἀρετῆς ἐργαστήριον, οὐδέ τινα Κένταυρον (19) ἀλαζόνα τῶν κατ' αὐτὸν (20) ἡρώων διδάσκαλον, οὐδὲ πτῶκας βάλλειν, ἢ κατατρέ χειν νεβρῶν, ἡ θηρεύειν ἐλάφους ὑπ' αὐτοῦ διδασκό μενος, ἢ τὰ πολεμικὰ κράτιστος εἶναι, ἢ πωλοδαμνεῖν ἄριστα, τῷ αὐτῷ πώλῳ καὶ διδασκάλω χρώμενος, ή μυελοῖς ἐλάφων τε καὶ λεόντων τοῖς μυθικοῖς ἐκτρε φόμενος· ἀλλὰ τὴν ἐγκύκλιον παίδευσιν παιδευόμε νος, καὶ θεοσέβειαν ἐξασκούμενος, και, συνελόντι φάναι, πρὸς τὴν μέλλουσαν τελειότητα διὰ τῶν ἐξ ς ἀρχῆς μαθημάτων ἀγόμενος. Οἱ μὲν γὰρ, ἢ βίον μό- νον (21), ή λόγον κατωρθωκότες, τῷ ἑτέρῳ δὲ λείπον τες, οὐδὲν τῶν ἑτεροφθάλμων ἐμοὶ δοκεῖν (24) δια- φέρουσιν, οἷς μεγάλη μὲν ἡ ζημία, μεῖζον δὲ τὸ αἶσχος ὁρῶσι καὶ ὁρωμένοις. Οἷς δὲ κατ' ἀμφότερα εὐδοκιμεῖν ὑπάρχει, καὶ εἶναι περιδεξίοις, τούτοις καὶ τὸ εἶναι (23) τελείοις, καὶ βιοτεύειν μετὰ τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. "Οπερ οὖν ἐκείνῳ συμβέβηκεν εὖ ποιοῦν (24) οἴκοθεν ἔχοντι τῆς ἀρετῆς τὸ παρά δειγμα, πρὸς ὁ βλέπων εὐθὺς ἄριστος ἦν. Ωσπερ τοὺς πώλους καὶ τοὺς μόσχους ὁρῶμεν, ὁμοῦ τῇ γε νέσει ταῖς μητράσιν ἑαυτῶν παρασκαίροντας· οὕτω καὶ αὐτὸς τῷ πατρὶ παραθέων ἐγγύθεν ἐν πωλικῷ τῷ φρυάγματι, καὶ τῶν ἄκρων τῆς ἀρετῆς κινημά- των, οὐ παραπολὺ λειπόμενος· εἰ βούλει δὲ, κάν τῇ ἡμέ- ρας • κατ' αὐτῶν. ή μόνον. . ORATIO XLIII. IN LAUDE BASILII MAGNI. -- 5!0 A tura et contemplatione versatur, suscepimus; quid omnes sui similes esse cupiant, ut privata eorum rum imperitiam prodat et coarguat. Hoc igitur contemplemur. quid autem ad dæmones, et errorem, et exitii vo- raginent ducit, respuimus. Imo etiam ab eo ad Dei cultum adjuti sumus, nimirum ex deteriori, id, quod praestantius est, cognoscentes, atque doctri- nam nostram illorum imbecillitate fulcientes. Quam- obrem, non idcirco eruditio contemnenda est, qnod ita quibusdaƒ videatur; quin potius, stulti atque imperiti habendi sunt, qui hoc existimant, quique inscitia sub communi deliteat, nec quisquam ipso" posito atque pro confesso habito, age, Basilii vitamı B XII. Prima igitur ætate sub magno patre, quem communem virtutis magistrum eo tempore Pontus proponebat, velut fasciis involvitur, atque optimo illo, purissimoque figmento, quod David diurnum pulchre vocat ", nocturnoque opposituni effingi- tur. Sub hoc igitur, et vita simul, et sermone pari- ter augescentibus, atque in altum, assurgentibus. egregius adolescens eruditur; non Thessalicuin et montanum quoddam antrum, quasi virtutis scholam et officinam, jactans, nec arrogantein quemdam Centaurum, heroum sui temporis præ- ceptorem, nec ab eo artem percipit, qua lepores sagittis configat, vel hinnulos cursu insequatur, vel cervos venetur, vel in rebus bellicis excellat, vel feroces equos optime domet, eodem videlicet et equo utens et magistro, nec fabulosis cervorum ac leonum medullis nutritur; sed liberales artes doce- tur, atque ad Dei cultum excolitur, et, ut uno ver- bo complectar, per primas ac pueriles disciplinas ad futuram perfectionem ducitur. Namn, qui vel s0- los mores, vel solam doctrinam consecuti sunt, ab altera vero deseruntur, ii mihi nibil a luscis differre videntur, quibus cum magnum detrimentum sit, Lum vero major turpitudo, sive alios cernant, sive ab aliis cernantur. At quibus utraque laude excellere, ac velut ambidextris esse contigit, hi nimirum om- nibus numeris absoluti sunt, ac cum alterius vitæ beatitudine vitamn agunt. Quod quidem illi, ut par erat, contigit, quippe qui domesticum haberet vir- tutis exemplar, in quod oculorum aciem intendens, statim optimus erat. Et quemadmodum equorum pullos, ac vitulos, simul atque in lucem prodierunt, D matribus suis assultare videanus ; sic ille patrem » Psal. cxxxviit, 16. marg. ut in ed. quæ litteras et eruditionem spectat, ‹ contemple- mur. » Etenim de his hic agitur. intelligitur baptisma, vel potius mores; quod f- gmentum David ps. cxxxvili, 16, « diurnum > vocal, dicens : c Die, » vel c per diem, vel c in die for- mabuntur. » Sic enim legendum ex Græco textu, non e dies formabuntur, o ut in Vulgata. disciplinam acceptum, et equiuæ suæ parti im- positum, jaculari, ac lepores et hinnulos ferire do- cebat. Eum lactis loco, cervorum ac leonum medul- lis nutriebat; unde diclus est • Achilles, » quod communis et usitati cibi, qui x‹àó dicitur, expers fuerit. Or. 2, Par., etc. In ed., Pass. desunt et laudem, inquit Nicetas, doctrinæ scilicet et vitæ est assecutus, is perfectus est ac deinceps jam cum alterius sæculi beatitudine vitam traducit, qua puritate et contemplatione pollet. › • Virtutis exemplar habens, quo domi præclare im- bueretur. D (16) Πεποιημένοι. Reg. d, ποιησάμενοι, οἱ ad (17) Τὰ κατ' αὐτόν. • Hanc hujus vitæ partem, (18) Πλάσιν. Juxta Nicetam, per illud figmentum (19) Κένταυρον. Chiron Centaurus, Achillem in (20) Κατ' αὐτόν. Sic Regg. bm, ph, duo Coisl., (21) Η βίον μόνον. Deest μόνον in Chrys. In (22) Δοκεῖν. Pass., δοκεῖ. (23) Τούτοις καὶ τὸ εἶναι, etc. • Qui utramque (24) Εὖ ποιοῦν. In nonnullis, εὖ ποιεῖν, etc.

ἀσθένειαν ἐκείνων, ἰσχὺν τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου πε- ποιημένοι (16). Ούκουν ἀτιμαστέον τὴν παίδευσιν, ὅτι τοῦτο δοκεῖ τισιν· ἀλλὰ σκαιοὺς καὶ ἀπαιδεύτους ὑποληπτέον τοὺς οὕτως ἔχοντας, οι βούλοιντ᾽ ἂν ἅπαντας εἶναι καθ᾿ ἑαυτοὺς, ἵν᾽ ἐν τῷ κοινῷ τὸ κατ' αὐτοὺς κρύπτηται, καὶ τοὺς τῆς ἀπαιδευσίας ἐλέγ χους διαδιδράσκωσιν. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο ὑπεθέμεθα καὶ ἀνωμολογησάμεθα, φέρε, τὰ κατ' αὐτὸν (17) θεωρή σωμεν. η ΙΒ'. Τὰ μὲν δὴ πρῶτα τῆς ἡλικίας ὑπὸ τῷ μεγάλῳ πατρί, ἂν κοινὸν παιδευτὴν ἀρετῆς ὁ Πόντος την καῦτα προβάλλετο, σπαργανοῦται καὶ διαπλάττεται πλάσιν (18) τὴν ἀρίστην τε καὶ καθαρωτάτην, ἣν ἡμερινὴν ὁ θεῖος Δαβὶδ καλῶς ὀνομάζει, καὶ τῆς νυκτερινῆς ἀντίθετον. Ὑπὸ δὴ τούτῳ, καὶ βίον καὶ λόγον συναυξανομένους τε καὶ συνανιόντας ἀλλήλοις, ὁ θαυμάσιος ἐκπαιδεύεται· οὐ Θετταλικόν τι καὶ δρειον ἄντρον αὐχῶν, ὡς ἀρετῆς ἐργαστήριον, οὐδέ τινα Κένταυρον (19) ἀλαζόνα τῶν κατ' αὐτὸν (20) ἡρώων διδάσκαλον, οὐδὲ πτῶκας βάλλειν, ἢ κατατρέ χειν νεβρῶν, ἡ θηρεύειν ἐλάφους ὑπ' αὐτοῦ διδασκό μενος, ἢ τὰ πολεμικὰ κράτιστος εἶναι, ἢ πωλοδαμνεῖν ἄριστα, τῷ αὐτῷ πώλῳ καὶ διδασκάλω χρώμενος, ή μυελοῖς ἐλάφων τε καὶ λεόντων τοῖς μυθικοῖς ἐκτρε φόμενος· ἀλλὰ τὴν ἐγκύκλιον παίδευσιν παιδευόμε νος, καὶ θεοσέβειαν ἐξασκούμενος, και, συνελόντι φάναι, πρὸς τὴν μέλλουσαν τελειότητα διὰ τῶν ἐξ ς ἀρχῆς μαθημάτων ἀγόμενος. Οἱ μὲν γὰρ, ἢ βίον μό- νον (21), ή λόγον κατωρθωκότες, τῷ ἑτέρῳ δὲ λείπον τες, οὐδὲν τῶν ἑτεροφθάλμων ἐμοὶ δοκεῖν (24) δια- φέρουσιν, οἷς μεγάλη μὲν ἡ ζημία, μεῖζον δὲ τὸ αἶσχος ὁρῶσι καὶ ὁρωμένοις. Οἷς δὲ κατ' ἀμφότερα εὐδοκιμεῖν ὑπάρχει, καὶ εἶναι περιδεξίοις, τούτοις καὶ τὸ εἶναι (23) τελείοις, καὶ βιοτεύειν μετὰ τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. "Οπερ οὖν ἐκείνῳ συμβέβηκεν εὖ ποιοῦν (24) οἴκοθεν ἔχοντι τῆς ἀρετῆς τὸ παρά δειγμα, πρὸς ὁ βλέπων εὐθὺς ἄριστος ἦν. Ωσπερ τοὺς πώλους καὶ τοὺς μόσχους ὁρῶμεν, ὁμοῦ τῇ γε νέσει ταῖς μητράσιν ἑαυτῶν παρασκαίροντας· οὕτω καὶ αὐτὸς τῷ πατρὶ παραθέων ἐγγύθεν ἐν πωλικῷ τῷ φρυάγματι, καὶ τῶν ἄκρων τῆς ἀρετῆς κινημά- των, οὐ παραπολὺ λειπόμενος· εἰ βούλει δὲ, κάν τῇ ἡμέ- ρας • κατ' αὐτῶν. ή μόνον. . ORATIO XLIII. IN LAUDE BASILII MAGNI. -- 5!0 A tura et contemplatione versatur, suscepimus; quid omnes sui similes esse cupiant, ut privata eorum rum imperitiam prodat et coarguat. Hoc igitur contemplemur. quid autem ad dæmones, et errorem, et exitii vo- raginent ducit, respuimus. Imo etiam ab eo ad Dei cultum adjuti sumus, nimirum ex deteriori, id, quod praestantius est, cognoscentes, atque doctri- nam nostram illorum imbecillitate fulcientes. Quam- obrem, non idcirco eruditio contemnenda est, qnod ita quibusdaƒ videatur; quin potius, stulti atque imperiti habendi sunt, qui hoc existimant, quique inscitia sub communi deliteat, nec quisquam ipso" posito atque pro confesso habito, age, Basilii vitamı B XII. Prima igitur ætate sub magno patre, quem communem virtutis magistrum eo tempore Pontus proponebat, velut fasciis involvitur, atque optimo illo, purissimoque figmento, quod David diurnum pulchre vocat ", nocturnoque opposituni effingi- tur. Sub hoc igitur, et vita simul, et sermone pari- ter augescentibus, atque in altum, assurgentibus. egregius adolescens eruditur; non Thessalicuin et montanum quoddam antrum, quasi virtutis scholam et officinam, jactans, nec arrogantein quemdam Centaurum, heroum sui temporis præ- ceptorem, nec ab eo artem percipit, qua lepores sagittis configat, vel hinnulos cursu insequatur, vel cervos venetur, vel in rebus bellicis excellat, vel feroces equos optime domet, eodem videlicet et equo utens et magistro, nec fabulosis cervorum ac leonum medullis nutritur; sed liberales artes doce- tur, atque ad Dei cultum excolitur, et, ut uno ver- bo complectar, per primas ac pueriles disciplinas ad futuram perfectionem ducitur. Namn, qui vel s0- los mores, vel solam doctrinam consecuti sunt, ab altera vero deseruntur, ii mihi nibil a luscis differre videntur, quibus cum magnum detrimentum sit, Lum vero major turpitudo, sive alios cernant, sive ab aliis cernantur. At quibus utraque laude excellere, ac velut ambidextris esse contigit, hi nimirum om- nibus numeris absoluti sunt, ac cum alterius vitæ beatitudine vitamn agunt. Quod quidem illi, ut par erat, contigit, quippe qui domesticum haberet vir- tutis exemplar, in quod oculorum aciem intendens, statim optimus erat. Et quemadmodum equorum pullos, ac vitulos, simul atque in lucem prodierunt, D matribus suis assultare videanus ; sic ille patrem » Psal. cxxxviit, 16. marg. ut in ed. quæ litteras et eruditionem spectat, ‹ contemple- mur. » Etenim de his hic agitur. intelligitur baptisma, vel potius mores; quod f- gmentum David ps. cxxxvili, 16, « diurnum > vocal, dicens : c Die, » vel c per diem, vel c in die for- mabuntur. » Sic enim legendum ex Græco textu, non e dies formabuntur, o ut in Vulgata. disciplinam acceptum, et equiuæ suæ parti im- positum, jaculari, ac lepores et hinnulos ferire do- cebat. Eum lactis loco, cervorum ac leonum medul- lis nutriebat; unde diclus est • Achilles, » quod communis et usitati cibi, qui x‹àó dicitur, expers fuerit. Or. 2, Par., etc. In ed., Pass. desunt et laudem, inquit Nicetas, doctrinæ scilicet et vitæ est assecutus, is perfectus est ac deinceps jam cum alterius sæculi beatitudine vitam traducit, qua puritate et contemplatione pollet. › • Virtutis exemplar habens, quo domi præclare im- bueretur. D (16) Πεποιημένοι. Reg. d, ποιησάμενοι, οἱ ad (17) Τὰ κατ' αὐτόν. • Hanc hujus vitæ partem, (18) Πλάσιν. Juxta Nicetam, per illud figmentum (19) Κένταυρον. Chiron Centaurus, Achillem in (20) Κατ' αὐτόν. Sic Regg. bm, ph, duo Coisl., (21) Η βίον μόνον. Deest μόνον in Chrys. In (22) Δοκεῖν. Pass., δοκεῖ. (23) Τούτοις καὶ τὸ εἶναι, etc. • Qui utramque (24) Εὖ ποιοῦν. In nonnullis, εὖ ποιεῖν, etc.

Α σκιαγραφίᾳ τὸ μέλλον τῆς ἀρετῆς (25) κάλλος ύποση· μαίνων, καὶ πρὸ τοῦ καιροῦ τῆς ἀκριβείας, τὰ τῆς ἀκριβείας προχαραττόμενος. Β ΙΓ'. Ἐπεὶ δὲ ἱκανῶς εἶχε τῆς ἐνταῦθα παιδεύσεως, ἔδει δ' αὐτὸν μηδὲν τῶν καλῶν διαφυγείν, μηδὲ τῷ φιλοπόνῳ τῆς μελίσσης ἀπολειφθῆναι, συλλεγούσης ἐκ παντὸς ἄνθους τὰ χρησιμώτατα, ἐπὶ τὴν Καισα ρέων πόλιν (26) ἐπείγεται, τῶν τῇδε μεθέξων παιδευ- τηρίων· ταύτην δὲ λέγω τὴν περιφανῆ τε καὶ ἡμε τέραν { ἐπεὶ καὶ τῶν ἐμῶν λόγων αὕτη καθηγεμών καὶ διδάσκαλος ), τὴν οὐχ ἧττον λόγων μητρόπολιν, ἢ τῶν πόλεων ὧν ὑπέρκειται, καὶ καθ' ὧν ἔχει τὴν δυ ναστείαν· ἦν εἴ τις τοῦ ἐν λόγοις κράτους αποστε ρήσειεν. ἀφῃρηκὼς ἔσται αὐτὸ τὸ κάλλιστόν τε καὶ ἰδικώτατον (27). "Αλλαι μὲν γὰρ τῶν πόλεων ἄλλοις ἀγάλλονται καλλωπίσμασιν, ἢ παλαιοῖς, ἢ νέοις, ὅπως ἂν οἶμαι, τῶν διηγημάτων ἔχωσιν, ἢ τῶν ὁρωμένων· τῇ δὲ, λόγοι τὸ γνώρισμα, ὥσπερ ἐν τοῖς ὅπλοις ἢ τοῖς δράμασι τὰ ἐπίσημα. Τὰ δὲ ἑξῆς αὐτοὶ διηγεί σθωσαν, οἱ καὶ παιδεύσαντες τὸν ἄνδρα παρ' ἑαυ τοῖς, καὶ τῆς παιδεύσεως ἀπολαύσαντες· ὅσος μὲν ἦν διδασκάλοις, όσος δὲ ἥλιξε, τοῖς μὲν παρεκτεινόμενος, τοὺς δὲ ὑπεραίρων κατὰ πᾶν εἶδος παιδεύσεως· ὅσον κλέος ἐντὸς ὀλίγου χρόνου παρὰ πᾶσιν ἡνέγκατο, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ δήμου, καὶ τοῖς πρώτοις τῆς πόλεως· μείζω μὲν τῆς ἡλικίας τὴν παίδευσιν, μείζω δὲ τῆς παιδεύσεως τὴν τοῦ ἤθους πῆξιν ἐπιδεικνύμενος· ῥήτωρ ἐν ῥήτορσι, καὶ πρὸ τῶν (28) σοφιστικῶν θρό νων· φιλόσοφος ἐν φιλοσόφοις, καὶ πρὸ τῶν ἐν φιλο σοφίᾳ δογμάτων· τὸ μέγιστον, ἱερεὺς Χριστιανοῖς, καὶ πρὸ τῆς ἱερωσύνης· τοσοῦτον ἦν αὐτῷ τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκὸς ἐν ἅπασιν. Τῷ δὲ λόγοι μὲν τὸ πάρεργον ἦσαν, τοσοῦτον ἐξ αὐτῶν ὀρεπομένῳ, ὅσον εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς φιλοσοφίαν συνεργούς ἔχειν ἐπειδὴ δεῖ καὶ τῆς ἐν τούτοις δυνάμεως πρὸς τὴν τῶν νοουμένων δήλωσιν· κίνημα γὰρ ναρκώντων (29) ἐστὶ, νοῦς ἀνεκλάλητος. Φιλοσοφία δὲ ἡ σπουδή (30), καὶ τὸ ῥαγῆναι κόσμου, καὶ μετὰ Θεοῦ γενέσθαι τοῖς κάτω τὰ ἄνω πραγματευόμενον, καὶ τοῖς ἀστάτοις καὶ ῥέουσι τὰ ἑστῶτα καὶ μένοντα κατακτώμενον (34). αίτατον. ἔσται τὸ κάλ- λιστον αὐτῆς τε καὶ ἰδιαίτατον. Ρήτωρ ἐν ρήτορσι, καὶ πρώτων σοφιστικῶν θρόνων· φιλόσοφος ἐν φιλοσό φοις, καὶ πρώτων ἐν φιλοσοφία δογμάτων· τὸ μέσ γιστον, ἱερεὺς ἐν Χριστιανοῖς, καὶ πρώτης ἱερωσύν νης. ναρχόντων. • S. GREGORII THEOLOGI cum equino et generoso impetu e propinquo affecta- batur, nec a summis virtutis illius agitationibus longo intervallo distabat; aut, si mavis, in ipsa quoque virtutis adumbratione, futuræ virtutis pulchritudinem subindicabat, atque accuratioris vitæ notas ante accuratioris vitæ tempus præferebat. XIII. Illic porro cum satis uberem doctrinam col legisset, nec rei cujusquam honestæ ignarum et ex- pertem eum esse oporteret, nec ab apicula, quæ ex quibuslibet floribus utilissima quæque decerpit, la- bore ac diligentia superari, Caesaream, ut schola- rum urbis illius particeps esset, contendit; hanc, inquam, illustrem civitatem, et nostram (nam meo- rum gaoque studiorum dux et magistra exstitit), non minus litterarum atque doctrinæ, quam ur- binm, quibus præcellit et dominatur, metro- polim; quam si quis doctrinæ palma spoliaverit, rem omnium pulcherrimam ipsique maxime pro- priam eripuerit. Nam cum aliæ civitates aliis orna- mentis, vel antiquis, vel novis glorientur, prout, opinor, vel historiis, vel rebus quibusdam visendis oruatae sunt; hanc contra, ut arma vel tragdias notæ quædam atque insignia, sic literarum gloria nobilitat, illustremque reddit. Jam quæ sequuntur, ii exponant, qui et eum apud se erudierunt, et fru- ctum ex ipsius eruditione ceperunt; quantus vide- licet magistris, quantus æqualibus esset, illos nimi- rum æquans, hos omni doctrinæ genere superans ; quantam apud omnes tum plebeios, tuin civitatis primarios gloriam brevi tempore assecutus fuerit; majorem quidem quam illa ætas ferebat, eruditio- c C nem, majorem rursus eruditione morum constan- tiain et gravitatem ostendens; rhetor inter rheto- res, etiam ante sophisticam exhiedram; philoso- phus inter philosophos, etiam ante philosophia decreta: et, quod maximum est, sacerdos Chri- stianis, etiam ante initum sacerdotium; tantum ipsi omnes in omnibus rebus concedebant. Ipsi porro eloquentiæ studium, accessionis duntaxat, ac velut corollarii cujusdam rationem habebat, hoc tantum scilicet ex ipsa fructus decerpenti, quantum auxilii, ut ea ad nostrain philosophiam uteretur ; quandoquidem ad explicanda animi sensa ipsius vis ac facultas requiritur. Mens enim, quæ id, quod sentit, verbis exprimere nequit, hominum torpore laborantium incessui haudquaquam dissimilis est. At vero serium et præcipuum illius studium in eo versabatur, ut veræ philosophiæ operam daret, seseque a mundi contagione abrumperet, Deoque adjungeret, ac per terrena, supera lucraretur, et per fluxa et fragilia, ea, quæ firma et æterna sunt, compararet. ream Palæstinæ intelligit. In eamdem sententiam inclinat Tillemontius. Verum Nicetas aliique eruditi • Caesaream Cappadocie intelligunt. Pro ista opi- nione pugnant etiam novissimi operum S. Basilii editores, ac pluribus et firmissimis argumentis pro- bant, Basilium et Gregorium, studioruin causa, pri- mum Cæsaream Cappadociæ › advenisse. Deinde, juxta eosdem editores, Basilius « Constantinopolim › mittitur, et Gregorius • Cesarean Palestina, ob artis oratoriæ amorem, . ut ipse loquitur, or. vult, n. vi, pag. 40, ubi quæstio hæc optime pertractata videtur. Nicetas hunc locum sic legit : v. c. 1, p. 10, sic legit : bef. In ed., (235) Τῆς ἀρετῆς. Pass., της μορφής, ο forma. » D (26) Καισαρέων πόλιν. Billius ad Marg. Casa 6. Vide Basilii vitam, ed. Par. an. 1730, tom. III, n. (27) Ιδικώτατον. Reg. d et Or. 2 ad marg., ίδι (28) Καὶ πρὸ τῶν, etc. Sam. Petit. Miscel. lib. (19) Ναρκώντων. Sic Coisl. 2, Nicet., Bas., Cor (50) Σπουδή. Nicet., ἀρετή, « virtus. (31) Κατακτώμενον. Pass., κτώμενον.

ΙΔ΄. Εντεῦθεν επὶ τὸ Βυζάντιον, τὴν προκαθεζο- Α μένην τῆς Ἑῴας πόλιν (καὶ γὰρ ηὐδοκίμει σοφιστῶν σε καὶ φιλοσόφων τοῖς τελεωτάτοις, ὧν ἐν βραχεῖ χρόνῳ τὰ κράτιστα συνελέξατο τάχει τε καὶ μεγέ θει (52) φύσεως)· ἐντεῦθεν, ἐπὶ τὸ τῶν λόγων ἔδαφος τὰς ᾿Αθήνας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πέμπεται, καὶ τῆς καλῆς περὶ τὴν παίδευσιν ἀπληστίας· Αθήνας τὰς χρυσάς ὄντως ἐμοὶ, καὶ τῶν καλῶν προξένους, εἴπερ τινί. Ἐκεῖναι γάρ μοι τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐγνώρισαν τε- λεώτερον, οὐδὲ πρὶν ἀγνοούμενον· καὶ λόγους ἐπιζη- τῶν, εὐδαιμονίαν ἐκομισάμην· καὶ τρόπον ἕτερον ταυτό (33) πέπονθα τῷ Σαούλ, ὃς τὰς ὄνους τοῦ πα- τρὸς ἐπιζητῶν, βασιλείαν εὕρατο (34), μείζον τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον ἐμπορευσάμενος. Τὸ μὲν δὴ μέχρι τούτων (35) εύδρομος ἡμῖν (36) ὁ λόγος, καὶ διὰ λείας τῆς ὁδοῦ φέρων, καὶ ἄγαν εὐπόρου, καὶ βασι- Β λικῆς ὄντως τῶν τοῦ (57) ἀνδρὸς ἐγκωμίων· τὸ δ' ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ' ὅ τι τῷ λόγῳ χρήσωμαι, καὶ πολ τράπωμαι (38)· ἔχει γάρ τι καὶ πρόσαντες ἡμῖν ὁ λό- γος. Ποθῶ μὲν γὰρ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος, καὶ τοῦ καιροῦ τούτου λαβόμενος, καὶ τῶν κατ' ἐμαυτόν τι προσθεῖναι τοῖς εἰρημένοις, καὶ μικρόν τι προσδια- τρίψαι τῷ διηγήματι, ὅθεν τε καὶ ὅπως ἡμῖν, κἀκ τίνος τῆς ἀρχῆς συνέστη τὸ τῆς φιλίας, εἴτουν συμ πνοίας καὶ συμφυΐας, εἰ χρὴ προσειπεῖν οἰκειότερον. Φιλεῖ γὰρ οὔτε ὄψις ῥᾳδίως ἀναχωρεῖν τῶν τερπνῶν θεαμάτων, κἂν ἀφέλκῃ τις βίᾳ, πρὸς αὐτὰ (39) πάλιν φέρεσθαι· οὔτε λόγος τῶν ἡδίστων διηγημάτων. Δέ- δοικα δὲ τὸ φορτικὸν τῆς ἐγχειρήσεως. Πειράσομαι μὲν οὖν, ὡς οἷόν τε μετρίως, τοῦτο ποιεῖν. "Αν δ' ἄρα τι καὶ βιαζώμεθα ὑπὸ τοῦ πόθου, συγγνώμη τῷ πά- θει πάντων παθῶν ὄντι δικαιοτάτῳ, καὶ ὁ μὴ παθεῖν ἡ ζημία τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. ΙΕ΄. Εἶχον ἡμᾶς ᾿Αθῆναι, καθάπερ τι ῥεῦμα ποτά- μιον, ἀπὸ μιᾶς σχισθέντας πηγῆς τῆς πατρίδος, εἰς διάφορον ὑπερορίαν κατ᾽ ἔρωτα τῆς παιδεύσεως, καὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ (40) συνελθόντας, ὥσπερ ἀπὸ συν θήματος, οὕτω Θεοῦ κινήσαντος. Εἶχον δὲ μικρῷ (41) μὲν ἐμὲ πρότερον· τὸν δ᾽ εὐθὺς μετ' ἐμὲ, μετὰ πολ λῆς προσδεχθέντα (42) καὶ περιφανοῦς τῆς ἐλπίδος. Καὶ γὰρ ἐν πολλῶν γλώσσαις ἔκειτο πρὶν ἐπιστῇ· καὶ μέγα ἑκάστοις ἦν προκαταλαβεῖν τὸ σπουδαζόμενον. Οὐδὲν δὲ οἷον καὶ ἡδυσμά τι προσθεῖναι τῷ λόγῳ μι κρὸν ἀφήγημα, τοῖς μὲν εἰδόσιν, ὑπόμνησιν, τοῖς δὲ ἀγνοοῦσι, διδασκαλίαν. Σοφιστομανοῦσιν ᾿Αθήνησι τῶν νέων οἱ πλεῖστοι καὶ ἀφρονέστεροι· οὐ τῶν ἀγεννῶν μόνον καὶ τῶν ἀνωνύμων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν εὖ γεγονότων καὶ περιφανεστέρων, ἅτε πλῆθος σύμ μικτον ὄντες, καὶ νέοι, καὶ δυσκάθεκτοι ταῖς ὁρο μαῖς (43). Οπερ ούν πάσχοντας ἔστιν ἰδεῖν, περὶ τὰς » (34).Εὔρατο. εύρετο. τῶν χρήσομαι. . . τράπομα.. • ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - C XIV. Hine Byzantium, urbem totius Orientis prin cipatum lenentem, venit (excellentissimis enim ora- toribus philosophisque forebat, quorum brevi opti- ma quæque ingenii celeritate ac magnitudine colle - git); atque inde Athenas, hoc est, litterarum se- dem ac domicilium, a Deo, atque inexplebili simul et praclara doctrinae cupiditate mittitur; Athenas, inquam, mihi vere aureas ac, si cuiquam alii, bo- norum procuratrices. Nam illæ mihi hominem, non illum quidem ante ignotum, sed tamen plenius no- scendum præbuerunt : ac doctrinam exquirens, beatitudinem reperi; mihique dispari modo idem quod Sauli accidit, qui patris asinas que- rens, regnum invenit ss, plusque in ea re, quam obiter agebat, quam in ea, quæ præcipue ipsi curæ erat, lucrifecit. Jam nobis quidem hactenus plana, et facili ac vere regia laudum illius via prosperum cursum oratio tenuit: nunc autein quam dicendi rationem sequar, aut, quo me vertam, nescio; ha- bet enim mihi arduum aliquid hic sermo. Huc enim oratione progressus, atque hanc occasionem na- clis, rerum etiam mearum aliquid adjungere, pau- lulumque in hac narratione immorari gestio, atque unde, et quo modo, ac quibus ex initiis conflata in- ter nos amicitia, sive, ut congruentius loquar, ani- morum conspiratio et naturæ conjunctio fuerit, ex- plicare. Quemadmodum enim oculi a jucuulis spe- ctaculis non facile recedunt, ac si quis per vim eos retrahat, eodem rursus feruntur; sic nec sermo a rerum suavissimarum commemoratione. Sed in hoc conatu metuendam mihi difficultatem esse conspi- cio. Adnitar itaque, ut, quamn parcissime potero, il faciam. Quod si nos forte amoris et cupiditatis æstus modum excedere coegerit, affectui nostro, quæso, ignoscite, affectuum omnium justissimo, et quo non affici, damnum ac detrimentum est, iis quidem certe, qui sana atque integra mente sunt. Reg. 11, sqq. Tres Regg. et Gr. 2, Or. 2, etc. Deest in ed D XV. Habebant nos Athenæ, velut fluxum quemdam fluminis, ex eodem patriæ fonte in diversas regio. nes doctrina cupiditate dissectos, rursumque, velut ex composito, Deo videlicet ita impellente, coeun- tes. Ac me quidem aliquanto ante habebant; itum autem haud multo post, et quidem cum mirifica et luculenta spe exspectatum. Etenim in multorum linguis versabatur, antequam advenisset ; nec quis- quam erat, qui non præclare secum agi putaret, si id, quod summo studio expetebat, prior occupa- ret. Nec vero alienum erit narrationeulam unam condimenti cujusdam vice, orationi adjungere, ut scientibus quidem memoriam renovel, ignorantibus autem documento sit. Insano quodam erga sophi- stas studio Athenis tenentur quam plurimi et stoli- dissimi adolescentes; non modo ignobiles et obscu- ri, sed nobiles etiam et illustres, ut qui miscella- • (32) Μεγέθει. Reg. phet Or. 2. μεγέθη. (33) Ταυτό. Regg. c. ph, ταυτόν. (33) Τούτων. Reg. ph. τούτου (56) Hμir. Deest in Reg. a. (37) "Οντως τῶν τοῦ. Sic quatuor Regg., Coisl. 1, (38) Χρήσωμαι. τράπωμαι. Οr. 2 et Comb., (59) Αυτά. Reg. ph, ἑαυτά. (40) Το αὐτό. Reg. pl, ταυτόν. (41) Μικρῷ. Οr. 2, μικρόν. (42) Προσδεχθέντα. Reg. c, εἰσδεχθέντα. (45) Ταῖς ὁρμαῖς. Reg. Cypr., τὴν ὁρμήν.

ΙΔ΄. Εντεῦθεν επὶ τὸ Βυζάντιον, τὴν προκαθεζο- Α μένην τῆς Ἑῴας πόλιν (καὶ γὰρ ηὐδοκίμει σοφιστῶν σε καὶ φιλοσόφων τοῖς τελεωτάτοις, ὧν ἐν βραχεῖ χρόνῳ τὰ κράτιστα συνελέξατο τάχει τε καὶ μεγέ θει (52) φύσεως)· ἐντεῦθεν, ἐπὶ τὸ τῶν λόγων ἔδαφος τὰς ᾿Αθήνας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πέμπεται, καὶ τῆς καλῆς περὶ τὴν παίδευσιν ἀπληστίας· Αθήνας τὰς χρυσάς ὄντως ἐμοὶ, καὶ τῶν καλῶν προξένους, εἴπερ τινί. Ἐκεῖναι γάρ μοι τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐγνώρισαν τε- λεώτερον, οὐδὲ πρὶν ἀγνοούμενον· καὶ λόγους ἐπιζη- τῶν, εὐδαιμονίαν ἐκομισάμην· καὶ τρόπον ἕτερον ταυτό (33) πέπονθα τῷ Σαούλ, ὃς τὰς ὄνους τοῦ πα- τρὸς ἐπιζητῶν, βασιλείαν εὕρατο (34), μείζον τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον ἐμπορευσάμενος. Τὸ μὲν δὴ μέχρι τούτων (35) εύδρομος ἡμῖν (36) ὁ λόγος, καὶ διὰ λείας τῆς ὁδοῦ φέρων, καὶ ἄγαν εὐπόρου, καὶ βασι- Β λικῆς ὄντως τῶν τοῦ (57) ἀνδρὸς ἐγκωμίων· τὸ δ' ἐντεῦθεν, οὐκ οἶδ' ὅ τι τῷ λόγῳ χρήσωμαι, καὶ πολ τράπωμαι (38)· ἔχει γάρ τι καὶ πρόσαντες ἡμῖν ὁ λό- γος. Ποθῶ μὲν γὰρ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος, καὶ τοῦ καιροῦ τούτου λαβόμενος, καὶ τῶν κατ' ἐμαυτόν τι προσθεῖναι τοῖς εἰρημένοις, καὶ μικρόν τι προσδια- τρίψαι τῷ διηγήματι, ὅθεν τε καὶ ὅπως ἡμῖν, κἀκ τίνος τῆς ἀρχῆς συνέστη τὸ τῆς φιλίας, εἴτουν συμ πνοίας καὶ συμφυΐας, εἰ χρὴ προσειπεῖν οἰκειότερον. Φιλεῖ γὰρ οὔτε ὄψις ῥᾳδίως ἀναχωρεῖν τῶν τερπνῶν θεαμάτων, κἂν ἀφέλκῃ τις βίᾳ, πρὸς αὐτὰ (39) πάλιν φέρεσθαι· οὔτε λόγος τῶν ἡδίστων διηγημάτων. Δέ- δοικα δὲ τὸ φορτικὸν τῆς ἐγχειρήσεως. Πειράσομαι μὲν οὖν, ὡς οἷόν τε μετρίως, τοῦτο ποιεῖν. "Αν δ' ἄρα τι καὶ βιαζώμεθα ὑπὸ τοῦ πόθου, συγγνώμη τῷ πά- θει πάντων παθῶν ὄντι δικαιοτάτῳ, καὶ ὁ μὴ παθεῖν ἡ ζημία τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. ΙΕ΄. Εἶχον ἡμᾶς ᾿Αθῆναι, καθάπερ τι ῥεῦμα ποτά- μιον, ἀπὸ μιᾶς σχισθέντας πηγῆς τῆς πατρίδος, εἰς διάφορον ὑπερορίαν κατ᾽ ἔρωτα τῆς παιδεύσεως, καὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ (40) συνελθόντας, ὥσπερ ἀπὸ συν θήματος, οὕτω Θεοῦ κινήσαντος. Εἶχον δὲ μικρῷ (41) μὲν ἐμὲ πρότερον· τὸν δ᾽ εὐθὺς μετ' ἐμὲ, μετὰ πολ λῆς προσδεχθέντα (42) καὶ περιφανοῦς τῆς ἐλπίδος. Καὶ γὰρ ἐν πολλῶν γλώσσαις ἔκειτο πρὶν ἐπιστῇ· καὶ μέγα ἑκάστοις ἦν προκαταλαβεῖν τὸ σπουδαζόμενον. Οὐδὲν δὲ οἷον καὶ ἡδυσμά τι προσθεῖναι τῷ λόγῳ μι κρὸν ἀφήγημα, τοῖς μὲν εἰδόσιν, ὑπόμνησιν, τοῖς δὲ ἀγνοοῦσι, διδασκαλίαν. Σοφιστομανοῦσιν ᾿Αθήνησι τῶν νέων οἱ πλεῖστοι καὶ ἀφρονέστεροι· οὐ τῶν ἀγεννῶν μόνον καὶ τῶν ἀνωνύμων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν εὖ γεγονότων καὶ περιφανεστέρων, ἅτε πλῆθος σύμ μικτον ὄντες, καὶ νέοι, καὶ δυσκάθεκτοι ταῖς ὁρο μαῖς (43). Οπερ ούν πάσχοντας ἔστιν ἰδεῖν, περὶ τὰς » (34).Εὔρατο. εύρετο. τῶν χρήσομαι. . . τράπομα.. • ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - C XIV. Hine Byzantium, urbem totius Orientis prin cipatum lenentem, venit (excellentissimis enim ora- toribus philosophisque forebat, quorum brevi opti- ma quæque ingenii celeritate ac magnitudine colle - git); atque inde Athenas, hoc est, litterarum se- dem ac domicilium, a Deo, atque inexplebili simul et praclara doctrinae cupiditate mittitur; Athenas, inquam, mihi vere aureas ac, si cuiquam alii, bo- norum procuratrices. Nam illæ mihi hominem, non illum quidem ante ignotum, sed tamen plenius no- scendum præbuerunt : ac doctrinam exquirens, beatitudinem reperi; mihique dispari modo idem quod Sauli accidit, qui patris asinas que- rens, regnum invenit ss, plusque in ea re, quam obiter agebat, quam in ea, quæ præcipue ipsi curæ erat, lucrifecit. Jam nobis quidem hactenus plana, et facili ac vere regia laudum illius via prosperum cursum oratio tenuit: nunc autein quam dicendi rationem sequar, aut, quo me vertam, nescio; ha- bet enim mihi arduum aliquid hic sermo. Huc enim oratione progressus, atque hanc occasionem na- clis, rerum etiam mearum aliquid adjungere, pau- lulumque in hac narratione immorari gestio, atque unde, et quo modo, ac quibus ex initiis conflata in- ter nos amicitia, sive, ut congruentius loquar, ani- morum conspiratio et naturæ conjunctio fuerit, ex- plicare. Quemadmodum enim oculi a jucuulis spe- ctaculis non facile recedunt, ac si quis per vim eos retrahat, eodem rursus feruntur; sic nec sermo a rerum suavissimarum commemoratione. Sed in hoc conatu metuendam mihi difficultatem esse conspi- cio. Adnitar itaque, ut, quamn parcissime potero, il faciam. Quod si nos forte amoris et cupiditatis æstus modum excedere coegerit, affectui nostro, quæso, ignoscite, affectuum omnium justissimo, et quo non affici, damnum ac detrimentum est, iis quidem certe, qui sana atque integra mente sunt. Reg. 11, sqq. Tres Regg. et Gr. 2, Or. 2, etc. Deest in ed D XV. Habebant nos Athenæ, velut fluxum quemdam fluminis, ex eodem patriæ fonte in diversas regio. nes doctrina cupiditate dissectos, rursumque, velut ex composito, Deo videlicet ita impellente, coeun- tes. Ac me quidem aliquanto ante habebant; itum autem haud multo post, et quidem cum mirifica et luculenta spe exspectatum. Etenim in multorum linguis versabatur, antequam advenisset ; nec quis- quam erat, qui non præclare secum agi putaret, si id, quod summo studio expetebat, prior occupa- ret. Nec vero alienum erit narrationeulam unam condimenti cujusdam vice, orationi adjungere, ut scientibus quidem memoriam renovel, ignorantibus autem documento sit. Insano quodam erga sophi- stas studio Athenis tenentur quam plurimi et stoli- dissimi adolescentes; non modo ignobiles et obscu- ri, sed nobiles etiam et illustres, ut qui miscella- • (32) Μεγέθει. Reg. phet Or. 2. μεγέθη. (33) Ταυτό. Regg. c. ph, ταυτόν. (33) Τούτων. Reg. ph. τούτου (56) Hμir. Deest in Reg. a. (37) "Οντως τῶν τοῦ. Sic quatuor Regg., Coisl. 1, (38) Χρήσωμαι. τράπωμαι. Οr. 2 et Comb., (59) Αυτά. Reg. ph, ἑαυτά. (40) Το αὐτό. Reg. pl, ταυτόν. (41) Μικρῷ. Οr. 2, μικρόν. (42) Προσδεχθέντα. Reg. c, εἰσδεχθέντα. (45) Ταῖς ὁρμαῖς. Reg. Cypr., τὴν ὁρμήν.

θεάμονας· πηδῶσι, βοῶσιν, οὐρανῷ πέμπουσι κόνιν, ἡνιοχοῦσι καθήμενοι, παίουσι τὸν ἀέρα (44), τοὺς π πους δὴ τοῖς δακτύλοις, ὡς μάστιξε (45), ζευγνύου σι, μεταζευγνύουσιν, οὐδενὸς ὄντες κύριοι· ἀντιδιδόα- σιν ἀλλήλοις ῥᾳδίως ἡνιόχους, ἵππους, ἱπποστασίας, στρατηγούς. Καὶ ταῦτα τίνες; Οι πένητες πολλάκις καὶ ἄποροι, καὶ μηδ' ἂν εἰς μίαν ἡμέραν τροφῆς εὐω πορήσαντες (46)· τοῦτο καὶ αὐτοὶ πάσχουσιν ἀτέχνως περὶ τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους, καὶ ἀντιτέχνους, όπως πλείους τε ὦσιν αὐτοὶ, κἀκείνους εὐπορωτέρους ποιῶσι δι᾿ ἑαυτῶν σπουδὴν ἔχοντες· καὶ τὸ πρᾶγμά ἐστιν ἐπιεικῶς ἄτοπον καὶ δαιμόνιον. Προκαταλαμβά- νονται πόλεις, ὁδοί, λιμένες, ὁρῶν ἄκρα, πεδία, ἐσχα- τιαὶ, οὐδὲν ὅ τι μὴ τῆς Ἀττικῆς μέρος, ἢ τῆς λοι- πῆς Ἑλλάδος, αὐτῶν τῶν (47) οἰκητόρων οἱ πλεῖστοι· καὶ γὰρ τούτους μεμερισμένους ταῖς σπουδαῖς ἔχου ἀντιθέτους ἱπποδρομίας, τοὺς φιλίππους τε καὶ φιλο- 'Αντὶ τοῦ παίειν τοὺς ἵππους ταῖς μάστιξι, τὸν ἀέρα παίουσιν τοῖς δακτύ λοις· ο πορήσοντες. σιν. ΙϚ'. Ἐπεὶ δ᾽ ἂν οὖν τις ἐπιστῇ τῶν νέων, καὶ ἐν χερσὶ γένηται τῶν ἑλόντων (48) (γίνεται δὲ, ἢ βια σθείς, ἢ ἑκών), νόμος οὗτός ἐστιν αὐτοῖς Αττι κὸς (49), καὶ παιδιὰ σπουδῇ σύμμικτος· Πρῶτον μὲν ξεναγείται παρά τινι τῶν προειληφότων, ή φίλων, ἢ συγγενῶν, ἢ τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς πατρίδος, ἢ τῶν ὅσοι περιττοὶ τὰ σοφιστικά, καὶ προσαγωγοί τῶν λημμάτ των, κἀντεῦθεν μάλιστα διὰ τιμῆς ἐκείνοις· ἐπεὶ καὶ τοῦτο μισθός ἐστιν αὐτοῖς τῶν σπουδαστών τυγχά νειν (50). Ἔπειτα ἐρεσχελεῖται παρὰ τοῦ βουλομέν νου παντός· βούλεται δὲ αὐτοῖς, οἶμαι, τοῦτο τῶν νεηλύδων συστέλλειν (51) τὸ φρόνημα, καὶ ὑπὸ χεῖρα σφῶν ἀπ' ἀρχῆς ἄγειν. Ερεσχελεῖται δὲ, παρὰ μὲν τῶν, θρασύτερον· παρὰ δὲ τῶν, λογικώτερον, ὅπως ἂν ἀγροικίας, ἢ ἀστειότητος ἔχῃ. Καὶ τὸ πρᾶγμα, τοῖς μὲν ἀγνοοῦσι λίαν φοβερόν (52) καὶ ἀνήμερον, τοῖς δὲ προειδόσι καὶ μάλα ἡδὺ καὶ φιλάνθρωπον. Πλείων γάρ ἐστιν ἡ ἔνδειξις, ἢ τὸ ἔργον τῶν ἀπει λουμένων. Επειτα πομπεύει διὰ τῆς ἀγορᾶς, ἐπὶ τὸ λουτρὸν προαγόμενος. Η πομπή δέ· Διατάξαντες ἑαυτοὺς στοιχηδόν κατὰ συζυγίαν ἐκ διαστήματος, τελοῦντες τῷ νέῳ τὴν πρόοδον, ἐπὶ τὸ λουτρὸν προ πέμπουσιν. Ἐπειδὰν δὲ πλησιάσωσι (53), βοῇ τε πολλῇ καὶ ἐξάλμασι χρώμενοι, καθάπερ ἐνθουσιῶντες (κελεύει δὲ ἡ βοή, μὴ προβαίνειν, ἀλλ᾽ ἵστασθαι, ὡς εχόντων. δαστῶν περὶ ταῦτα ἐντυγχάνειν. Ναι, ναι, τὸ λουτρόν τοῖς ᾿Αθήνησι ξένοις, ὡς πλήκτρον! ὡς φόβητρον! ὡς καινὴ θέα! • σ!. S. GREGORII THEOLOGI nea quædam multitudo sint, et juvenes, et ita ef- A fecti, ut eorum impetus vix reprimi possint. Quodigi- tur in equestribus certaminibus iis accidere videmus, qui equis et spectaculis oblectantur; exsiliunt enim, clamant, pulverem in calum mittunt, seden- tes habenas moderantur, aerem verberant, equos digitis, quasi scuticis, in alterum atque alteruın latus subinde jungunt, cum nihil horum in ipsorum potestate situm sit : facile inter se aurigas, equos, equorum stationes, certaminis duces permutant; idque quinam tanden? Pauperes plerumque atque inopia laborantes, et quibus ne in unum quidem diem victus suppetit: hoc ipsis quoque plane circa præceptores suos, aliosque ejusdem artis profes- sores, eorumque æmulos accidit; in hoc nimirum elaborantibus, ut et plures ipsi sint et' illos opera sua locupletiores efficiant. Atque ea res vehementer absurda et prodigiosa est. Præoccupantur urbes, viæ, portus, montium cacumina, campi, solitudines, omnes denique Atticæ ac reliquæ Græciæ par- tes, atque adeo incolarum maxima pars, nam et illos in partes ac studia distractos habent. XVI. Cum autem juvenis quispiam accesserit, atque in eorum, a quibus captus est, manus el potestatem venerit (venit autem, vel sponte, vel coactus); tum Attica hæc illis consuetudo est, lu- dusque rei seriæ admistus: Primum), apud eorum aliquem, qui priores ipsum arripuerint, hospitio accipitur, vel amicorum, vel propinquorum, vel qui ejusdem sunt patriæ, vel qui sophistices artem apprime callent, ac lucra magistris conciliant, eoque nomine apud eos summo honore ac pretio sunt; quandoquidem illis mercedis loco est, habere qui ipsorum commolis studeant. Deinde, a quoli- bet cavillis lacessitur; quod quidem, ni fallor, eo faciunt, ut eorum, qui nuper advenerunt, fastum reprimant, atque a principio ipsos in potestate redigant. Lacessitur autem : ab aliis, audacius ; ab aliis, urbanius, prout ille, vel rusticis et ineptis est moribus, vel urbanitate præditus. Atque id ignaris quidem horrendum valde et inhumanum videtur, iis autem perquam jucundum et suave, qui hoc prius norunt. Amplior enim est hæc mina- rum ostentatio, quam res ipsa. Tum per forum ad balneum cum pompa deducitur. Pompa autem hoc modo se habet : Qui deducendi juvenis munere funguntur, ordine collocati, atque æquis spatiis B C sic exponit ac distinguit : Aerem digitis verberant, cum equos scuticis . verberare non possint. Id totum refertur, non ad certantes, sed ad certaminum spectatores, quibus cuni non liceat equos scuticis verberare, aut habe- nas moderari, tamen vel clamando, vel digitis, seu manibus plaudendo, sæpe aurigarum conatus ac mo- litiones frangunt, et equorum impetum deturbant. Stimulis, quain interpretationem non probat Combefisius, quod ad metaphoram inepta sit, nec voci Græcæ respondeat. et Comb. In ed., tionem faciunt Cyrus Theodorus, et Eunapius invita Proeresii. c ut novitiorum animos contrabant. » hanc consuetudinem lusit : Balneumn profecto apud Athenien- ses, quam metuendum, quam formidolosum hospi- tibus, quam novum spectaculum ! › (14) Παίουσι τὸν ἀέρα, etc. Nicetas hunc locum D (45) Ὡς μάστιξι. Deest in Reg., Cypr. Bill. (46) Εὐπορήσαντες. Regg. bm, ph. et Or. 2, εύ- (47) Των. Deest in Reg. a. (48) Ἑλόντων. Sic Regg. a, c, d, duo Coisl., or. (49) Αττικός. Par. Αττικοῖς. Moris Attici men- (50) Σπουδαστών τυγχάνειν. In nonnullis, σπου (51) Συστέλλειν. Reg. c, καταστέλλειν. Bill (52) Λίαν φοβερόν, etc. Cyrus Theodorus sic in (53) Πλησιάσωσι. Sic Or. 2. In ed., πλησιάζω

θεάμονας· πηδῶσι, βοῶσιν, οὐρανῷ πέμπουσι κόνιν, ἡνιοχοῦσι καθήμενοι, παίουσι τὸν ἀέρα (44), τοὺς π πους δὴ τοῖς δακτύλοις, ὡς μάστιξε (45), ζευγνύου σι, μεταζευγνύουσιν, οὐδενὸς ὄντες κύριοι· ἀντιδιδόα- σιν ἀλλήλοις ῥᾳδίως ἡνιόχους, ἵππους, ἱπποστασίας, στρατηγούς. Καὶ ταῦτα τίνες; Οι πένητες πολλάκις καὶ ἄποροι, καὶ μηδ' ἂν εἰς μίαν ἡμέραν τροφῆς εὐω πορήσαντες (46)· τοῦτο καὶ αὐτοὶ πάσχουσιν ἀτέχνως περὶ τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους, καὶ ἀντιτέχνους, όπως πλείους τε ὦσιν αὐτοὶ, κἀκείνους εὐπορωτέρους ποιῶσι δι᾿ ἑαυτῶν σπουδὴν ἔχοντες· καὶ τὸ πρᾶγμά ἐστιν ἐπιεικῶς ἄτοπον καὶ δαιμόνιον. Προκαταλαμβά- νονται πόλεις, ὁδοί, λιμένες, ὁρῶν ἄκρα, πεδία, ἐσχα- τιαὶ, οὐδὲν ὅ τι μὴ τῆς Ἀττικῆς μέρος, ἢ τῆς λοι- πῆς Ἑλλάδος, αὐτῶν τῶν (47) οἰκητόρων οἱ πλεῖστοι· καὶ γὰρ τούτους μεμερισμένους ταῖς σπουδαῖς ἔχου ἀντιθέτους ἱπποδρομίας, τοὺς φιλίππους τε καὶ φιλο- 'Αντὶ τοῦ παίειν τοὺς ἵππους ταῖς μάστιξι, τὸν ἀέρα παίουσιν τοῖς δακτύ λοις· ο πορήσοντες. σιν. ΙϚ'. Ἐπεὶ δ᾽ ἂν οὖν τις ἐπιστῇ τῶν νέων, καὶ ἐν χερσὶ γένηται τῶν ἑλόντων (48) (γίνεται δὲ, ἢ βια σθείς, ἢ ἑκών), νόμος οὗτός ἐστιν αὐτοῖς Αττι κὸς (49), καὶ παιδιὰ σπουδῇ σύμμικτος· Πρῶτον μὲν ξεναγείται παρά τινι τῶν προειληφότων, ή φίλων, ἢ συγγενῶν, ἢ τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς πατρίδος, ἢ τῶν ὅσοι περιττοὶ τὰ σοφιστικά, καὶ προσαγωγοί τῶν λημμάτ των, κἀντεῦθεν μάλιστα διὰ τιμῆς ἐκείνοις· ἐπεὶ καὶ τοῦτο μισθός ἐστιν αὐτοῖς τῶν σπουδαστών τυγχά νειν (50). Ἔπειτα ἐρεσχελεῖται παρὰ τοῦ βουλομέν νου παντός· βούλεται δὲ αὐτοῖς, οἶμαι, τοῦτο τῶν νεηλύδων συστέλλειν (51) τὸ φρόνημα, καὶ ὑπὸ χεῖρα σφῶν ἀπ' ἀρχῆς ἄγειν. Ερεσχελεῖται δὲ, παρὰ μὲν τῶν, θρασύτερον· παρὰ δὲ τῶν, λογικώτερον, ὅπως ἂν ἀγροικίας, ἢ ἀστειότητος ἔχῃ. Καὶ τὸ πρᾶγμα, τοῖς μὲν ἀγνοοῦσι λίαν φοβερόν (52) καὶ ἀνήμερον, τοῖς δὲ προειδόσι καὶ μάλα ἡδὺ καὶ φιλάνθρωπον. Πλείων γάρ ἐστιν ἡ ἔνδειξις, ἢ τὸ ἔργον τῶν ἀπει λουμένων. Επειτα πομπεύει διὰ τῆς ἀγορᾶς, ἐπὶ τὸ λουτρὸν προαγόμενος. Η πομπή δέ· Διατάξαντες ἑαυτοὺς στοιχηδόν κατὰ συζυγίαν ἐκ διαστήματος, τελοῦντες τῷ νέῳ τὴν πρόοδον, ἐπὶ τὸ λουτρὸν προ πέμπουσιν. Ἐπειδὰν δὲ πλησιάσωσι (53), βοῇ τε πολλῇ καὶ ἐξάλμασι χρώμενοι, καθάπερ ἐνθουσιῶντες (κελεύει δὲ ἡ βοή, μὴ προβαίνειν, ἀλλ᾽ ἵστασθαι, ὡς εχόντων. δαστῶν περὶ ταῦτα ἐντυγχάνειν. Ναι, ναι, τὸ λουτρόν τοῖς ᾿Αθήνησι ξένοις, ὡς πλήκτρον! ὡς φόβητρον! ὡς καινὴ θέα! • σ!. S. GREGORII THEOLOGI nea quædam multitudo sint, et juvenes, et ita ef- A fecti, ut eorum impetus vix reprimi possint. Quodigi- tur in equestribus certaminibus iis accidere videmus, qui equis et spectaculis oblectantur; exsiliunt enim, clamant, pulverem in calum mittunt, seden- tes habenas moderantur, aerem verberant, equos digitis, quasi scuticis, in alterum atque alteruın latus subinde jungunt, cum nihil horum in ipsorum potestate situm sit : facile inter se aurigas, equos, equorum stationes, certaminis duces permutant; idque quinam tanden? Pauperes plerumque atque inopia laborantes, et quibus ne in unum quidem diem victus suppetit: hoc ipsis quoque plane circa præceptores suos, aliosque ejusdem artis profes- sores, eorumque æmulos accidit; in hoc nimirum elaborantibus, ut et plures ipsi sint et' illos opera sua locupletiores efficiant. Atque ea res vehementer absurda et prodigiosa est. Præoccupantur urbes, viæ, portus, montium cacumina, campi, solitudines, omnes denique Atticæ ac reliquæ Græciæ par- tes, atque adeo incolarum maxima pars, nam et illos in partes ac studia distractos habent. XVI. Cum autem juvenis quispiam accesserit, atque in eorum, a quibus captus est, manus el potestatem venerit (venit autem, vel sponte, vel coactus); tum Attica hæc illis consuetudo est, lu- dusque rei seriæ admistus: Primum), apud eorum aliquem, qui priores ipsum arripuerint, hospitio accipitur, vel amicorum, vel propinquorum, vel qui ejusdem sunt patriæ, vel qui sophistices artem apprime callent, ac lucra magistris conciliant, eoque nomine apud eos summo honore ac pretio sunt; quandoquidem illis mercedis loco est, habere qui ipsorum commolis studeant. Deinde, a quoli- bet cavillis lacessitur; quod quidem, ni fallor, eo faciunt, ut eorum, qui nuper advenerunt, fastum reprimant, atque a principio ipsos in potestate redigant. Lacessitur autem : ab aliis, audacius ; ab aliis, urbanius, prout ille, vel rusticis et ineptis est moribus, vel urbanitate præditus. Atque id ignaris quidem horrendum valde et inhumanum videtur, iis autem perquam jucundum et suave, qui hoc prius norunt. Amplior enim est hæc mina- rum ostentatio, quam res ipsa. Tum per forum ad balneum cum pompa deducitur. Pompa autem hoc modo se habet : Qui deducendi juvenis munere funguntur, ordine collocati, atque æquis spatiis B C sic exponit ac distinguit : Aerem digitis verberant, cum equos scuticis . verberare non possint. Id totum refertur, non ad certantes, sed ad certaminum spectatores, quibus cuni non liceat equos scuticis verberare, aut habe- nas moderari, tamen vel clamando, vel digitis, seu manibus plaudendo, sæpe aurigarum conatus ac mo- litiones frangunt, et equorum impetum deturbant. Stimulis, quain interpretationem non probat Combefisius, quod ad metaphoram inepta sit, nec voci Græcæ respondeat. et Comb. In ed., tionem faciunt Cyrus Theodorus, et Eunapius invita Proeresii. c ut novitiorum animos contrabant. » hanc consuetudinem lusit : Balneumn profecto apud Athenien- ses, quam metuendum, quam formidolosum hospi- tibus, quam novum spectaculum ! › (14) Παίουσι τὸν ἀέρα, etc. Nicetas hunc locum D (45) Ὡς μάστιξι. Deest in Reg., Cypr. Bill. (46) Εὐπορήσαντες. Regg. bm, ph. et Or. 2, εύ- (47) Των. Deest in Reg. a. (48) Ἑλόντων. Sic Regg. a, c, d, duo Coisl., or. (49) Αττικός. Par. Αττικοῖς. Moris Attici men- (50) Σπουδαστών τυγχάνειν. In nonnullis, σπου (51) Συστέλλειν. Reg. c, καταστέλλειν. Bill (52) Λίαν φοβερόν, etc. Cyrus Theodorus sic in (53) Πλησιάσωσι. Sic Or. 2. In ed., πλησιάζω

τοῦ λουτροῦ σφᾶς οὐ παραδεχομένου)· καὶ ἅμα τῶν θυρῶν ἀρασσομένων, πατάγῳ τὸν νέον φοβήσαντες, εἶτα τὴν εἴσοδον συγχωρήσαντες, οὕτως ἤδη την ἐλευθερίαν διδόασιν, ὁμοτιμον ἐκ τοῦ λουτροῦ, καὶ ὡς αὐτῶν ἕνα δεχόμενοι· καὶ τοῦτό ἐστιν αὐτοῖς τῆς τε λετῆς (54) τὸ τερπνότατον, ἡ ταχίστη τῶν λυπούν των ἀπαλλαγὴ καὶ κατάλυσις. Τότε τοίνυν ἐγὼ τὸν ἐμὸν (55) καὶ μέγαν Βασίλειον, οὐκ αὐτὸς δι' αἰδοῦς ἦγον μόνον (56), τό τε τοῦ ἤθους στάσιμον καθορῶν, καὶ τὸ ἐν λόγοις καίριον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους ἔπει θον ὁμοίως ἔχειν, ὅσοι τῶν νέων ἀγνοοῦντες τὸν ἄν- δρα ἐτύγχανον. Τοῖς γὰρ πολλοῖς εὐθὺς αἰδέσιμος ἦν, ἀκοῇ προκατειλημμένος (57). Ἐξ οὗ τί γίνεται ; Μό- νος σχεδόν (58) τῶν ἐπιδημούντων, τὸν κοινὸν διέφυ- γε νόμον, κρείττονος ἢ κατὰ νέηλυν ἀξιωθεὶς τῆς (59) τιμῆς. ΙΖ΄. Τοῦτο ὑμῖν τῆς φιλίας προοίμιον· ἐντεῦθεν ὁ τῆς συναφείας σπινθήρ· οὕτως ἐπ' ἀλλήλοις ἐτρώθη μεν. Έπειτα συνηνέχθη τι καὶ τοιοῦτον· οὐδὲ γὰρ τοῦτο παραλιπεῖν ἄξιον· Οὐχ ἁπλοῦν γένος εὑρισκω τοὺς ᾿Αρμενίους, ἀλλὰ καὶ λίαν κρυπτόν τι καὶ ὕφ- αλον. Τότε τοίνυν τῶν ἐκ πλείονος αὐτῷ συνήθων καὶ φίλων τινὲς, ἔτ᾽ ἐκ τοῦ πατρὸς (60) καὶ τῆς ἄνωθεν εταιρίας (καὶ γὰρ ἐκείνης τῆς διατριβῆς ὄντες ἐτύγχανον), προσιόντες αὐτῷ μετὰ φιλικοῦ πλάσμα- τος (φθόνος δὲ ἦν, οὐκ εὔνοια τὸ προσάγον), έπηρώ- των τε αὐτὸν, φιλονείκως μᾶλλον ἢ λογικῶς, καὶ ὑποκλίνειν ἑαυτοῖς ἐπειρῶντο διὰ τῆς πρώτης ἐπι χειρήσεως, τήν τε ἄνωθεν τοῦ ἀνδρὸς εὐφυΐαν εἰδότες, καὶ τὴν τότε τιμὴν οὐ φέροντες. Δεινὸν (61) γὰρ εἶ- ναι, εἰ προειληφότες τους τρίβωνας, καὶ (62) λαρυγ- γίζειν (65) προμελετήσαντες, μὴ πλέον ἔχοιεν τοῦ ξένου τε καὶ νεήλυδος. Ἐγὼ δὲ ὁ φιλαθήναιος καὶ μάταιος (οὐ γὰρ ᾐσθόμην τοῦ φθόνου, πιστεύων τῷ πλάσματι), ἤδη κλινομένων αὐτῶν, καὶ τὰ νῶτα με ταβαλλόντων (καὶ γὰρ ἐζηλοτύπουν τὸ τῶν ᾿Αθηνῶν κλέος ἐν ἐκείνοις καταλυθῆναι, καὶ τάχιστα περιφρο νηθῆναι), ὑπήρειδόν τε τοὺς νεανίας ἐπανάγων τὸν λόγον, καὶ τὴν παρ' ἐμαυτοῦ ροπήν χαριζόμενος (δύ- ναται δὲ καὶ ἡ μικρὰ προσθήκη τὸ πᾶν ἐν τοιούτοις), ἴσας ύσμίνῃ (64) τὰς κεφαλὰς, τὸ τοῦ λόγου, κατ έστησα. ὡς δὲ τὸ τῆς διαλέξεως ἔγνων ἀπόῤῥητον, οὐδὲ καθεκτὸν ἔτι τυγχάνον, ἀλλὰ σαφῶς ἤδη παρα- τελευτής, « σοφόν τε, « κατειλημμένοις. Αλλ' ἄχρι ταῦτα τοῦ σοφοῦ Βασιλείου μόνου φυγόντος τοὺς νεηλύδων νόμους· . πατρός. ἔκ τε τοῦ πατρός. • καί. κομψώς λέγειν· . - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A distincti, bini eum ad balneum antecedunt. Cumn autem propius accesserint, quasi fanatico furore correpti, clamorem ingentem cum saltitatione tot- lentes ( hic autem clamor, ne ulterius progredian- tur, vetat, sed ut insistant, tanquam eos balneum minime admittal ); simulque pulsatis januis, cum per strepitum juveni metum incusserint , postea concesso ingressu, ita demum eum in libertatem asserunt; atque balneo redeuntem deinceps ut æqualem ac sodalem accipiunt; atque hoc ipsis est totius hujusce cæremoniæ jucundissimum, nimirum celerrima vexantium discessio ac cœtus solutio. Tune igitur meum magnumque Basilium, non ipse solum veneratione prosequebar, quod illius tum in moribus gravitatem, tuin in sermonibus maturita- Item et prudentiain conspicerein; sed aliis etiam, quibus non perinde cognitus erat, ut idem facerent, persuadebam. Nam apud multos statim in ve- neratione erat, ut qui fama et auditione jam eum præcepissent. Ex quo quid contigit? Ipse solus fere ex omnibus, qui studiorum causa Athenas veniebant, communi lege solutus est, maiorem utique honorem, quam tironis conditio ferre videbatur, consecutus. B G et Comb. In ed., finis, mors. Pass. addunt, et sapientem. » Theodorus : Hæc usque ad sapientem Basilium, qui solus tironum lege liberatus fuit. D XVII. Hoc nobis amicitiæ præludium: hinc ne- cessitudinis igniculus: sic mutuo amore sauciati sumus. Postea hujusmodi quoque quiddam accidit; nam ne hoc quidem prætermitti debet: Haud sim- plicem et apertam nationem Armenios esse invenio, quin potius, admodum tectam et simulatam. Tu ergo nonnulli jam olim cum ipso familiaritate et amicitia conjuncti, tum adhuc ex patre, tum ex veteri sodalitio (nam in illa schola instituti fue- rant), ad ipsum per amicitiæ speciem accelentes ( invidia autem, non benevolentia ducebantur), contentiosis potius, quam doctis et argutis quæstio- nibus eum urgebant, ac primo impetu sibi subji- cere conabantur, tum quod egregiam ipsius indo- lem jampridem nossent, tum quod honorem tune ipsi præstitum permoleste ferrent. Grave enim mi- nimeque ferendum esse judicabant, eos, qui philo- sophica pallia priores induissent, atque in fun- ditandis verbis operam ante posuissent, extero et ti- roni nequaquam anteferri. Ego autem, ille Athe- narum amans ac stultus (non enim invidiam sen- seram, frontis involucro fidem habens, Athenarum gloriam in ipsis oppressam et celerrime conten- plam indigno animo ferens), succumbentes jam adlo- lescentes, et terga vertentes, reducta disputatione suffulciebam, atque auxilii mei momentum ipsis largiens (in hujusmodi porro rebus vel perexigua et Comb. Deest tñs in ed Nicet., Qui quondam, in ipsius patris schola, Basilii fuerant condiscipuli. » Comb. In ed. deest ornate dicere. vers. 71, desumptum, ut significet e æquam et an- cipitem pugnam. › (54) Τελετής. Sic Regg. a, c, d, Coisl. 2, Pass. (55) Τὸν ἐμόν. Regg. a, c, d, Coisl. 2, Or. 2 et (56) Μόνον. Pass., μόνος. (57) Προκατειλημμένος. Reg. bm et Pass., προ- (58) Μόνος σχεδόν. Eadem sic testatur Cyrus (59) Αξιωθεὶς τῆς, etc. Sic Regg. a, c, d, Or. 2 (60) Ἔτ' ἐκ τοῦ πατρός. Coisl. 1, εἴτ' ἐκ τοῦ (61) Δεινόν. Sic legg. a et bm. In ed., δεινῶν. (62) Τρίβωνας, και. Sic quatuor Regg., Or. 2 et (63) Λαρυγγίζειν. Nicetas hanc vocem exponit : (64) Ισας υσμίνῃ, etc. istud ex Honero, Iliad. xi,

τοῦ λουτροῦ σφᾶς οὐ παραδεχομένου)· καὶ ἅμα τῶν θυρῶν ἀρασσομένων, πατάγῳ τὸν νέον φοβήσαντες, εἶτα τὴν εἴσοδον συγχωρήσαντες, οὕτως ἤδη την ἐλευθερίαν διδόασιν, ὁμοτιμον ἐκ τοῦ λουτροῦ, καὶ ὡς αὐτῶν ἕνα δεχόμενοι· καὶ τοῦτό ἐστιν αὐτοῖς τῆς τε λετῆς (54) τὸ τερπνότατον, ἡ ταχίστη τῶν λυπούν των ἀπαλλαγὴ καὶ κατάλυσις. Τότε τοίνυν ἐγὼ τὸν ἐμὸν (55) καὶ μέγαν Βασίλειον, οὐκ αὐτὸς δι' αἰδοῦς ἦγον μόνον (56), τό τε τοῦ ἤθους στάσιμον καθορῶν, καὶ τὸ ἐν λόγοις καίριον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους ἔπει θον ὁμοίως ἔχειν, ὅσοι τῶν νέων ἀγνοοῦντες τὸν ἄν- δρα ἐτύγχανον. Τοῖς γὰρ πολλοῖς εὐθὺς αἰδέσιμος ἦν, ἀκοῇ προκατειλημμένος (57). Ἐξ οὗ τί γίνεται ; Μό- νος σχεδόν (58) τῶν ἐπιδημούντων, τὸν κοινὸν διέφυ- γε νόμον, κρείττονος ἢ κατὰ νέηλυν ἀξιωθεὶς τῆς (59) τιμῆς. ΙΖ΄. Τοῦτο ὑμῖν τῆς φιλίας προοίμιον· ἐντεῦθεν ὁ τῆς συναφείας σπινθήρ· οὕτως ἐπ' ἀλλήλοις ἐτρώθη μεν. Έπειτα συνηνέχθη τι καὶ τοιοῦτον· οὐδὲ γὰρ τοῦτο παραλιπεῖν ἄξιον· Οὐχ ἁπλοῦν γένος εὑρισκω τοὺς ᾿Αρμενίους, ἀλλὰ καὶ λίαν κρυπτόν τι καὶ ὕφ- αλον. Τότε τοίνυν τῶν ἐκ πλείονος αὐτῷ συνήθων καὶ φίλων τινὲς, ἔτ᾽ ἐκ τοῦ πατρὸς (60) καὶ τῆς ἄνωθεν εταιρίας (καὶ γὰρ ἐκείνης τῆς διατριβῆς ὄντες ἐτύγχανον), προσιόντες αὐτῷ μετὰ φιλικοῦ πλάσμα- τος (φθόνος δὲ ἦν, οὐκ εὔνοια τὸ προσάγον), έπηρώ- των τε αὐτὸν, φιλονείκως μᾶλλον ἢ λογικῶς, καὶ ὑποκλίνειν ἑαυτοῖς ἐπειρῶντο διὰ τῆς πρώτης ἐπι χειρήσεως, τήν τε ἄνωθεν τοῦ ἀνδρὸς εὐφυΐαν εἰδότες, καὶ τὴν τότε τιμὴν οὐ φέροντες. Δεινὸν (61) γὰρ εἶ- ναι, εἰ προειληφότες τους τρίβωνας, καὶ (62) λαρυγ- γίζειν (65) προμελετήσαντες, μὴ πλέον ἔχοιεν τοῦ ξένου τε καὶ νεήλυδος. Ἐγὼ δὲ ὁ φιλαθήναιος καὶ μάταιος (οὐ γὰρ ᾐσθόμην τοῦ φθόνου, πιστεύων τῷ πλάσματι), ἤδη κλινομένων αὐτῶν, καὶ τὰ νῶτα με ταβαλλόντων (καὶ γὰρ ἐζηλοτύπουν τὸ τῶν ᾿Αθηνῶν κλέος ἐν ἐκείνοις καταλυθῆναι, καὶ τάχιστα περιφρο νηθῆναι), ὑπήρειδόν τε τοὺς νεανίας ἐπανάγων τὸν λόγον, καὶ τὴν παρ' ἐμαυτοῦ ροπήν χαριζόμενος (δύ- ναται δὲ καὶ ἡ μικρὰ προσθήκη τὸ πᾶν ἐν τοιούτοις), ἴσας ύσμίνῃ (64) τὰς κεφαλὰς, τὸ τοῦ λόγου, κατ έστησα. ὡς δὲ τὸ τῆς διαλέξεως ἔγνων ἀπόῤῥητον, οὐδὲ καθεκτὸν ἔτι τυγχάνον, ἀλλὰ σαφῶς ἤδη παρα- τελευτής, « σοφόν τε, « κατειλημμένοις. Αλλ' ἄχρι ταῦτα τοῦ σοφοῦ Βασιλείου μόνου φυγόντος τοὺς νεηλύδων νόμους· . πατρός. ἔκ τε τοῦ πατρός. • καί. κομψώς λέγειν· . - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A distincti, bini eum ad balneum antecedunt. Cumn autem propius accesserint, quasi fanatico furore correpti, clamorem ingentem cum saltitatione tot- lentes ( hic autem clamor, ne ulterius progredian- tur, vetat, sed ut insistant, tanquam eos balneum minime admittal ); simulque pulsatis januis, cum per strepitum juveni metum incusserint , postea concesso ingressu, ita demum eum in libertatem asserunt; atque balneo redeuntem deinceps ut æqualem ac sodalem accipiunt; atque hoc ipsis est totius hujusce cæremoniæ jucundissimum, nimirum celerrima vexantium discessio ac cœtus solutio. Tune igitur meum magnumque Basilium, non ipse solum veneratione prosequebar, quod illius tum in moribus gravitatem, tuin in sermonibus maturita- Item et prudentiain conspicerein; sed aliis etiam, quibus non perinde cognitus erat, ut idem facerent, persuadebam. Nam apud multos statim in ve- neratione erat, ut qui fama et auditione jam eum præcepissent. Ex quo quid contigit? Ipse solus fere ex omnibus, qui studiorum causa Athenas veniebant, communi lege solutus est, maiorem utique honorem, quam tironis conditio ferre videbatur, consecutus. B G et Comb. In ed., finis, mors. Pass. addunt, et sapientem. » Theodorus : Hæc usque ad sapientem Basilium, qui solus tironum lege liberatus fuit. D XVII. Hoc nobis amicitiæ præludium: hinc ne- cessitudinis igniculus: sic mutuo amore sauciati sumus. Postea hujusmodi quoque quiddam accidit; nam ne hoc quidem prætermitti debet: Haud sim- plicem et apertam nationem Armenios esse invenio, quin potius, admodum tectam et simulatam. Tu ergo nonnulli jam olim cum ipso familiaritate et amicitia conjuncti, tum adhuc ex patre, tum ex veteri sodalitio (nam in illa schola instituti fue- rant), ad ipsum per amicitiæ speciem accelentes ( invidia autem, non benevolentia ducebantur), contentiosis potius, quam doctis et argutis quæstio- nibus eum urgebant, ac primo impetu sibi subji- cere conabantur, tum quod egregiam ipsius indo- lem jampridem nossent, tum quod honorem tune ipsi præstitum permoleste ferrent. Grave enim mi- nimeque ferendum esse judicabant, eos, qui philo- sophica pallia priores induissent, atque in fun- ditandis verbis operam ante posuissent, extero et ti- roni nequaquam anteferri. Ego autem, ille Athe- narum amans ac stultus (non enim invidiam sen- seram, frontis involucro fidem habens, Athenarum gloriam in ipsis oppressam et celerrime conten- plam indigno animo ferens), succumbentes jam adlo- lescentes, et terga vertentes, reducta disputatione suffulciebam, atque auxilii mei momentum ipsis largiens (in hujusmodi porro rebus vel perexigua et Comb. Deest tñs in ed Nicet., Qui quondam, in ipsius patris schola, Basilii fuerant condiscipuli. » Comb. In ed. deest ornate dicere. vers. 71, desumptum, ut significet e æquam et an- cipitem pugnam. › (54) Τελετής. Sic Regg. a, c, d, Coisl. 2, Pass. (55) Τὸν ἐμόν. Regg. a, c, d, Coisl. 2, Or. 2 et (56) Μόνον. Pass., μόνος. (57) Προκατειλημμένος. Reg. bm et Pass., προ- (58) Μόνος σχεδόν. Eadem sic testatur Cyrus (59) Αξιωθεὶς τῆς, etc. Sic Regg. a, c, d, Or. 2 (60) Ἔτ' ἐκ τοῦ πατρός. Coisl. 1, εἴτ' ἐκ τοῦ (61) Δεινόν. Sic legg. a et bm. In ed., δεινῶν. (62) Τρίβωνας, και. Sic quatuor Regg., Or. 2 et (63) Λαρυγγίζειν. Nicetas hanc vocem exponit : (64) Ισας υσμίνῃ, etc. istud ex Honero, Iliad. xi,

ἐκρουσάμην, ἐκείνῳ θέμενος, καὶ ἑτεραλκέα τὴν νέα κην (66) ἐποίησα. Ὁ δὲ ἤσθη (67) τε αὐτίκα τῷ γε- νομένῳ (καὶ γὰρ ἦν ἀγχίνους, εἰ και τις ἄλλος), καὶ προθυμίας πλησθείς, ἵνα τελέως (68) αὐτὸν καθομη- ρίσω, ἔφεπε κλονέων τῷ λόγῳ τοὺς γεννάδας ἐκεί νους, καὶ παίων συλλογισμοῖς, οὐ πρὶν ἀνῆκεν, ἢ τε λέως τρέψασθαι, καὶ τὸ κράτος καθαρῶς ἀναδή - σασθαι. Οὗτος δεύτερος ἡμῖν τῆς φιλίας, οὐκ ἔτι σπινθήρ, ἀλλ᾽ ἤδη πυρσὸς ἀνάπτεται περιφανὴς καὶ ἀέριος. Α γυμνούμενον, ἐξαίφνης μεταβαλών, πρύμναν τε (65) ΙΗ'. Οἱ μὲν οὖν οὕτως ἀπῆλθον άπρακτοι, πολλὰ μὲν τῆς προπετείας ἑαυτοῖς (6) καταμεμψάμενοι, πολλὰ δὲ τῆς ἐπιβουλῆς ἐμοὶ δυσχεράναντες, ὡς καὶ φανερὰν ἔχθραν ὁμολογῆσαι, καὶ προδοσίαν ἐπικα- λεῖν, οὐκ ἐκείνων μόνον (70), ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ᾿Αθη νῶν· ὡς διὰ τῆς πρώτης πείρας ἐληλεγμένων, καὶ ᾔσχυμμένων ὑφ' ἑνὸς ἀνδρὸς, καὶ ταῦτα μηδὲ τοῦ θαῤῥεῖν καιρὸν ἔχοντος. Ο δὲ (καὶ γὰρ ἀνθρώπινον τὸ πάθος, ὅταν μεγάλα ελπίσαντες ἀθρόως τοῖς ἑλπι- σθεῖσιν (74) ἐντύχωμεν, ἐλάττω τῆς δόξης ὁρᾶν (72). τὰ φαινόμενα), τοῦτο καὶ αὐτὸς πάσχων, ἐσκυθρωπα ζεν, εδυσφόρει, τῆς ἐπιδημίας ἑαυτὸν ἐπαινεῖν οὐκ είχεν. Ἐζήτει τὸ ἐλπισθέν· κενὴν μακαρίαν τὰς ᾿Αθήνας ὠνόμαζεν. Ὁ μὲν δὴ ταῦτα· ἐγὼ δὲ τῆς λύ πῆς ἀφῄρουν τὸ πλεῖστον, καὶ λογικῶς συγγινόμενος, καὶ κατεπάδων τοῖς λογισμοῖς· καὶ, ὅπερ ἦν ἀληθὲς, οὔτε ἦθος ἀνδρὸς εὐθὺς ἁλωτὸν εἶναι, λέγων, ὅτι μὴ χρόνῳ πολλῷ καὶ συνουσίᾳ τελεωτέρα (73), οὔτε παί- δευσιν τοῖς πειρωμένοις, ἐξ ὀλίγων τε καὶ ἐν ὀλί γψ (74) γνωρίζεσθαι. "Οθεν ἐπανῆγον αὐτὸν εἰς τὸ εύθυμον, καὶ πεῖραν διδοὺς καὶ λαμβάνων, πλέον ἐμαυτῷ συνέδησα. ο θέμενος αὐτῷ, ᾔσθη, ᾔσθετο, « λήλοις καθωμολογήσαμεν, καὶ φιλοσοφίαν (75) είναι τὸ σπουδαζόμενον, τηνικαῦτα ἤδη τὰ πάντα ἦμεν ἀλλήλοις, ὁμόστεγοι, ὁμοδίαιτοι, συμφυεῖς, τὸ ἐν βλέποντες, ἀεὶ τὸν πόθον ἀλλήλοις συναύξοντες (76) θερμότερόν τε καὶ βεβαιότερον (77). Οἱ μὲν γὰρ τῶν σωμάτων ἔρωτες, ἐπειδὴ ῥεόντων εἰσὶ, καὶ ὁρῶντες. ἐν τὴν ἄσκησιν τῶν καλῶν· « τες. συνάγοντες. S. GREGORII THEOLOGI $20 accessio quidvis potest ), aquaria, ut ille ait ", prælii capita constitui. At ubi disputationis area- num intellexi, quod jam ne contineri quidem po- terat, sed perspicue sese prodebat, repente mula- tus, remigationem ad puppim converti, ab illius partibus stans, ambiguamque victoriam reddidi. Qua ex re (ut erat ingenio in primis acuto) magnam statim voluptatem cepit, atque alacritate perfusus, ut cum Homericis verbis omnino describam, stre- nuos illos juvenes disputatione perturbatos insecta- batur; nec ante argumentationibus eos ferire desti- tit, quam prorsus in fugam convertisset, victoriamque haud dubiam adeptus fuisset. Hæc altera nobis amicitiæ, non jam scintilla, sed fax clara et sublimis accenditur. XVIII. Atque illi quidem sic infecto negotio disces- B serunt, tuun suam temeritatem multum incusantes, tum insidiarum nomine tantam in me indignationem concipientes, ut etiam apertas mihi inimicitias in- dicerent, ac proditionem objicerent, non modo eorum, sed ipsarum quoque Athenarum; quoniam primo impetu ab uno homine confutali atque igno- minia affecti fuerant, et quidem ejusmodi, qui ne fiduciæ etiam tempus habebat. Ipse contra (huma- nus enim affectus est, cum, magnis quibusdam rebus spe conceptis, in eas subito incidimus, opi- nione nostra inferiores eas videre, ipse ejusdem quoque affectus periculum faciens, mæerebat, ange- batur, non habebat quod sibi de adventu suo gra- tularetur. Quærebat quod spe sibi elinxerat; ina- nem felicitatem Athenas nominabat. Hæc quidem ille : ego autem maximam mæroris partem ipsi adimebam, tum argumentis congrediens, tum ratio- nibus eum mulcens; cum, ut res erat, nec hominis mores statim, sed diuturno tempore, ac perfec- tissima familiaritate, vitæque consuetudine, percipi, nec eruditionem iis, qui periculum ipsius faciunt, G ex paucis argumentis ac brevi agnosci, dicerem. Hline eum ad animi tranquillitatem revocavi, ac benevolentiæ specimen simul præbens et accipiens, arctioribus vinculis mecum astrinxi. XIX. Ut autem temporis progressu desiderium nostrum mutuo inter nos confessi sumus, ac philo- sophiam id esse quod a nobis expeteretur, tum vero jam uterque alleri quidvis eramus, coutuber- nales, convictores, concordes, unum idemque spe- ctantes, ferventius quotidie ac firmius desiderium nobis invicem colligentes. Etenim corporum amo- » Hom. Iliad. xi, vers. 72. sum reflectunt, qui consilium in diversum mutant, et partes, quas prius tuebantur, deserunt. tas exponit: ut ad Basilium vergeret victoria meo suffragio effeci. Hanc esse Gregorii mentem Bu- dæus agnoscit. Cuin enim pro Armenis stando Gre- gorius æqualent fecisset pugnæ capita; ubi primum • sese Basilio adjunxit, victoriam ipsi tribuit, quain Armenis favendo ancipitem Se- cerat. et ad unius codicis marg., per- sensit. > p In ed., in ed. seu Nicetas : virtutum vitæ religiosæ exercitationem interpretatur. Qua acceptione Gregorius ‹ ascetas philosophos ap- pellat. Bas., (65) Πρύμναν τε, etc. Proverbium de iis qui cur- (66) Ετεραλκέα τὴν νίκην, etc. Sic recte Nice- (67) 'Ο δὲ ἦσθη. • Lætatus est. » Duo Regg., (68) Τελέως. Reg. ph, τελείως. (69) Εαυτοῖς. Duo Regg., ἑαυτούς. 10. Ὡς δὲ, προϊόντος τοῦ χρόνου, τὸν πόθον ἀλ- (70) Μόνον. Reg. a, μόνων. (71) Ελπισθεῖσιν. Sic codd. In ed., ἐπισθεῖσιν. (72) 'Opar. Sic plerique ac optimæ notæ codd. (73) Τελεωτέρα. Or. 2, Par., Pass., τελεωτάτῃ. (74) Ἐν ὀλίγῳ. Sic Or. 2, Par. et Pass. Deest (75) Καὶ φιλοσοφίαν. Coisl. 1, καὶ τὸ φιλοσοφίαν. (76) Συναύξοντες. In quibusdam, συναυξάνον- (77) Βεβαιότερον. Reg. c, βιαιότερη

ἐκρουσάμην, ἐκείνῳ θέμενος, καὶ ἑτεραλκέα τὴν νέα κην (66) ἐποίησα. Ὁ δὲ ἤσθη (67) τε αὐτίκα τῷ γε- νομένῳ (καὶ γὰρ ἦν ἀγχίνους, εἰ και τις ἄλλος), καὶ προθυμίας πλησθείς, ἵνα τελέως (68) αὐτὸν καθομη- ρίσω, ἔφεπε κλονέων τῷ λόγῳ τοὺς γεννάδας ἐκεί νους, καὶ παίων συλλογισμοῖς, οὐ πρὶν ἀνῆκεν, ἢ τε λέως τρέψασθαι, καὶ τὸ κράτος καθαρῶς ἀναδή - σασθαι. Οὗτος δεύτερος ἡμῖν τῆς φιλίας, οὐκ ἔτι σπινθήρ, ἀλλ᾽ ἤδη πυρσὸς ἀνάπτεται περιφανὴς καὶ ἀέριος. Α γυμνούμενον, ἐξαίφνης μεταβαλών, πρύμναν τε (65) ΙΗ'. Οἱ μὲν οὖν οὕτως ἀπῆλθον άπρακτοι, πολλὰ μὲν τῆς προπετείας ἑαυτοῖς (6) καταμεμψάμενοι, πολλὰ δὲ τῆς ἐπιβουλῆς ἐμοὶ δυσχεράναντες, ὡς καὶ φανερὰν ἔχθραν ὁμολογῆσαι, καὶ προδοσίαν ἐπικα- λεῖν, οὐκ ἐκείνων μόνον (70), ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ᾿Αθη νῶν· ὡς διὰ τῆς πρώτης πείρας ἐληλεγμένων, καὶ ᾔσχυμμένων ὑφ' ἑνὸς ἀνδρὸς, καὶ ταῦτα μηδὲ τοῦ θαῤῥεῖν καιρὸν ἔχοντος. Ο δὲ (καὶ γὰρ ἀνθρώπινον τὸ πάθος, ὅταν μεγάλα ελπίσαντες ἀθρόως τοῖς ἑλπι- σθεῖσιν (74) ἐντύχωμεν, ἐλάττω τῆς δόξης ὁρᾶν (72). τὰ φαινόμενα), τοῦτο καὶ αὐτὸς πάσχων, ἐσκυθρωπα ζεν, εδυσφόρει, τῆς ἐπιδημίας ἑαυτὸν ἐπαινεῖν οὐκ είχεν. Ἐζήτει τὸ ἐλπισθέν· κενὴν μακαρίαν τὰς ᾿Αθήνας ὠνόμαζεν. Ὁ μὲν δὴ ταῦτα· ἐγὼ δὲ τῆς λύ πῆς ἀφῄρουν τὸ πλεῖστον, καὶ λογικῶς συγγινόμενος, καὶ κατεπάδων τοῖς λογισμοῖς· καὶ, ὅπερ ἦν ἀληθὲς, οὔτε ἦθος ἀνδρὸς εὐθὺς ἁλωτὸν εἶναι, λέγων, ὅτι μὴ χρόνῳ πολλῷ καὶ συνουσίᾳ τελεωτέρα (73), οὔτε παί- δευσιν τοῖς πειρωμένοις, ἐξ ὀλίγων τε καὶ ἐν ὀλί γψ (74) γνωρίζεσθαι. "Οθεν ἐπανῆγον αὐτὸν εἰς τὸ εύθυμον, καὶ πεῖραν διδοὺς καὶ λαμβάνων, πλέον ἐμαυτῷ συνέδησα. ο θέμενος αὐτῷ, ᾔσθη, ᾔσθετο, « λήλοις καθωμολογήσαμεν, καὶ φιλοσοφίαν (75) είναι τὸ σπουδαζόμενον, τηνικαῦτα ἤδη τὰ πάντα ἦμεν ἀλλήλοις, ὁμόστεγοι, ὁμοδίαιτοι, συμφυεῖς, τὸ ἐν βλέποντες, ἀεὶ τὸν πόθον ἀλλήλοις συναύξοντες (76) θερμότερόν τε καὶ βεβαιότερον (77). Οἱ μὲν γὰρ τῶν σωμάτων ἔρωτες, ἐπειδὴ ῥεόντων εἰσὶ, καὶ ὁρῶντες. ἐν τὴν ἄσκησιν τῶν καλῶν· « τες. συνάγοντες. S. GREGORII THEOLOGI $20 accessio quidvis potest ), aquaria, ut ille ait ", prælii capita constitui. At ubi disputationis area- num intellexi, quod jam ne contineri quidem po- terat, sed perspicue sese prodebat, repente mula- tus, remigationem ad puppim converti, ab illius partibus stans, ambiguamque victoriam reddidi. Qua ex re (ut erat ingenio in primis acuto) magnam statim voluptatem cepit, atque alacritate perfusus, ut cum Homericis verbis omnino describam, stre- nuos illos juvenes disputatione perturbatos insecta- batur; nec ante argumentationibus eos ferire desti- tit, quam prorsus in fugam convertisset, victoriamque haud dubiam adeptus fuisset. Hæc altera nobis amicitiæ, non jam scintilla, sed fax clara et sublimis accenditur. XVIII. Atque illi quidem sic infecto negotio disces- B serunt, tuun suam temeritatem multum incusantes, tum insidiarum nomine tantam in me indignationem concipientes, ut etiam apertas mihi inimicitias in- dicerent, ac proditionem objicerent, non modo eorum, sed ipsarum quoque Athenarum; quoniam primo impetu ab uno homine confutali atque igno- minia affecti fuerant, et quidem ejusmodi, qui ne fiduciæ etiam tempus habebat. Ipse contra (huma- nus enim affectus est, cum, magnis quibusdam rebus spe conceptis, in eas subito incidimus, opi- nione nostra inferiores eas videre, ipse ejusdem quoque affectus periculum faciens, mæerebat, ange- batur, non habebat quod sibi de adventu suo gra- tularetur. Quærebat quod spe sibi elinxerat; ina- nem felicitatem Athenas nominabat. Hæc quidem ille : ego autem maximam mæroris partem ipsi adimebam, tum argumentis congrediens, tum ratio- nibus eum mulcens; cum, ut res erat, nec hominis mores statim, sed diuturno tempore, ac perfec- tissima familiaritate, vitæque consuetudine, percipi, nec eruditionem iis, qui periculum ipsius faciunt, G ex paucis argumentis ac brevi agnosci, dicerem. Hline eum ad animi tranquillitatem revocavi, ac benevolentiæ specimen simul præbens et accipiens, arctioribus vinculis mecum astrinxi. XIX. Ut autem temporis progressu desiderium nostrum mutuo inter nos confessi sumus, ac philo- sophiam id esse quod a nobis expeteretur, tum vero jam uterque alleri quidvis eramus, coutuber- nales, convictores, concordes, unum idemque spe- ctantes, ferventius quotidie ac firmius desiderium nobis invicem colligentes. Etenim corporum amo- » Hom. Iliad. xi, vers. 72. sum reflectunt, qui consilium in diversum mutant, et partes, quas prius tuebantur, deserunt. tas exponit: ut ad Basilium vergeret victoria meo suffragio effeci. Hanc esse Gregorii mentem Bu- dæus agnoscit. Cuin enim pro Armenis stando Gre- gorius æqualent fecisset pugnæ capita; ubi primum • sese Basilio adjunxit, victoriam ipsi tribuit, quain Armenis favendo ancipitem Se- cerat. et ad unius codicis marg., per- sensit. > p In ed., in ed. seu Nicetas : virtutum vitæ religiosæ exercitationem interpretatur. Qua acceptione Gregorius ‹ ascetas philosophos ap- pellat. Bas., (65) Πρύμναν τε, etc. Proverbium de iis qui cur- (66) Ετεραλκέα τὴν νίκην, etc. Sic recte Nice- (67) 'Ο δὲ ἦσθη. • Lætatus est. » Duo Regg., (68) Τελέως. Reg. ph, τελείως. (69) Εαυτοῖς. Duo Regg., ἑαυτούς. 10. Ὡς δὲ, προϊόντος τοῦ χρόνου, τὸν πόθον ἀλ- (70) Μόνον. Reg. a, μόνων. (71) Ελπισθεῖσιν. Sic codd. In ed., ἐπισθεῖσιν. (72) 'Opar. Sic plerique ac optimæ notæ codd. (73) Τελεωτέρα. Or. 2, Par., Pass., τελεωτάτῃ. (74) Ἐν ὀλίγῳ. Sic Or. 2, Par. et Pass. Deest (75) Καὶ φιλοσοφίαν. Coisl. 1, καὶ τὸ φιλοσοφίαν. (76) Συναύξοντες. In quibusdam, συναυξάνον- (77) Βεβαιότερον. Reg. c, βιαιότερη

βέουσιν ἴσα καὶ ἡρινοῖς ἄνθεσιν. Οὔτε γὰρ φλόξ μέ- γει, τῆς ὕλης δαπανηθείσης (78). ἀλλὰ τῷ ἀνάπτοντι συνεπέρχεται, ούτε πόθος ὑφίσταται (79), μαραινο μένου τοῦ ὑπεκκαύματος. Οἱ δὲ κατὰ Θεόν τε καὶ σώφρονες, ἐπειδὴ πράγματος ἑστῶτός εἰσι, διὰ τοῦτο καὶ μονιμώτεροι, καὶ ὅσῳ πλέον (80) αὐτοῖς τὸ κάλ- λος φαντάζεται, τοσούτῳ μᾶλλον ἑαυτῷ τε καὶ ἀλη λήλοις συνδεῖ τοὺς τῶν αὐτῶν ἐραστάς. Οὗτος τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔρωτος όμος (81). Αἰσθάνομαι μὲν οὖν ἔξω τοῦ καιροῦ καὶ τοῦ μέτρου φερόμενος, καὶ οὐκ οἶδ' ὅπως εἰς τούτους εμπίπτω τους λόγους, οὐκ ἔχω δ᾽ ὅπως ἐμαυτὸν ἐπίσχω τοῦ διηγήματος. 'Αεὶ γάρ μοι τὸ παρεθὲν ἀναγκαῖον φαίνεται, καὶ κρεῖττον τοῦ προληφθέντος. Κἂν μέ τις ἀπάγῃ τοῦ πρόσω τυραννικῶς, τὸ τῶν πολυπόδων πείσομαι, ὧν τῆς θα λάμης ἐξελκομένων, προσέξονται ταῖς κοτύλαις αἱ πέτραι, καὶ οὐ πρὶν ἀφεθήσονται, ἢ παρ' ἀλλήλων τι προσλαβεῖν ἐκ τῆς βίας. Εἰ μὲν οὖν συγχωρή- σοι (82) τις, ἔχω τὸ ζητούμενον· εἰ δὲ μή, παρ' ἐμαυτοῦ λήψομαι. Β Κ΄. Οὕτω δὴ τὰ πρὸς ἀλλήλους ἔχοντες, καὶ τοιαύ . τας υποστήσαντες εὐτειχεῖ (83) θαλάμω χρυσέας κιο- να; (84), ὅ φησι Πίνδαρος, οὕτως ᾔειμεν εἰς τὸ πρόσω, Θεῷ καὶ πόθῳ συνεργοίς χρώμενοι. 2! πῶς ἀδακρυτί τὴν τούτων ἐνέγκω μνήμην; Ἴσαι μὲν ἐλπίδες ἦγον ἡμᾶς, πράγματος ἐπιφθονωτάτου, τῶν λόγων· φθόνος δὲ ἀπῆν, ζῆλος δὲ ἐσπουδάζετο. Αγὼν δὲ ἀμφοτέροις, οὐχ ὅστις αὐτὸς τὸ πρωτεῖον ἔχοι (85), ἀλλ' ὅπως τῷ ἑτέρῳ τούτου παραχωρήσειεν· τὸ γὰρ ἀλλήλων εὐδόκιμον ἴδιον ἐποιούμεθα. Μία μὲν ἀμφοτέροις ἐδόκει ψυχή, δύο σώματα φέρουσα. Καὶ εἰ τὸ πάντα ἐν πᾶσι κεῖσθαι, μὴ πειστέον (86) τοῖς λέγουσιν· ἀλλ' ἡμῖν γε πειστέον (87), ὡς ἐν ἀλλήλοις, καὶ παρ' ἀλλήλοις ἐκείμεθα. Εν δ' ἀμφο- τέροις ἔργον, ἡ ἀρετὴ, καὶ τὸ ζῆν πρὸς τὰς μελλού σας ἐλπίδας, πρὶν ἐνθένδε ἀπελθεῖν, ἐνθένδε μεθ- ισταμένοις. Πρὸς ὁ βλέποντες, καὶ βίον καὶ πρᾶξιν ἅπασαν ἀπηυθύνομεν, παρά τε τῆς ἐντολῆς οὕτως ἀγόμενοι, καὶ ἀλλήλοις τὴν ἀρετὴν παραθήγοντες· και, εἰ μὴ μέγα ἐμοὶ τοῦτο εἰπεῖν, κανόνες ὄντες ἀλλήλοις καὶ στάθμαι, οἷς τὸ εὐθὲς (88), καὶ μὴ, διακρίνε- ται. Εταίρων τε γὰρ ὡμιλοῦμεν, οὐ τοῖς ἀσελγε στάτοις, ἀλλὰ τοῖς σωφρονεστάτοις· οὐδὲ τοῖς μαχι μωτάτοις, ἀλλὰ τοῖς εἰρηνικωτάτοις, καὶ οἷς συνεί και λυσιτελέστατον· εἰδότες, ὅτι κακίας ῥᾷον μετα- » Ο τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἡμετέρου έρωτος να μος, εὐτυχεί, ο χρυσέως χίονας. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A res, quia rerum duxarum sunt, fuunt quoque ipsi, non secus ac veris flores. Nam nec flamma, con- sumpta materia, remanet, sed una cum ea exstin- guitur, nec desiderium, marcescente fomite, subsi- stit. At pudici et Deo grati amores, quandoquide:n rei stabilis et firmæ sunt, propterea diuturniores etiam sunt; quantoque major pulchritudinis species ipsis objicitur, tanto etiam arctius, et secum, et inter se, earundem rerum amatores devinciunt. Hæc quippe superni amoris lex est. Equidem me, extra tempus, et extra modum, præcipitem ferri sentio; nec quonam modo in los sermones Inci- dam scio; nec rursus quonam pacto meipsum ab bujusmodi narratione reprimere queam. Mibi enim, id quod prætermissum est, necessarium semper videtur, præstantiusque eo quod prius arripui. Quod si quis me vi abducere tentet, ne ulterius progrediar, idem mihi, quod polypis, accidet, quom run acetabulis, cum e cubilibus extrahuntur, petrae adbærescunt, nec prius divelluntur, quam ex illa vi quidpiam utrinque acceperint. Proinde si quis mihi hoc concesserit, habeo quod quæro; sin minus, a meipso accipiam. Pind. Olymp., od. vi, vers. 1. chritudo menti objicitur. Nimirum anima et vir- tas, » ut exponit Nicetas. cei.. e amoris spiritualis et nostri lex, » quasi pli- Josophici et Christiani. Coil, Pindar., etc. In ed., felici, fortu- nato. ▸ PATROL, GF. XXXVI. C D XX. Cum igitur hoc inter nos an.mo essemus talesque valido thalamo, ut est apud Pindarum ”, aureas columnas subjecissemus, ita demum porro progrediebamur, Deo et desiderio adjutoribus utentes. Heu! Quomodo harum rerum mentionem sine lacrymis faciam? Par spes doctrina, hoc est, rei omnium invidiosissimæ, nos ducebat; el tamen aberat invidia, æmulatio autem in pretio habebatur. Hoc utrique certamen, non uter primas ferret, sed uter alteri eas concederet; uterque cnim alterius gloriam pro sua ducebat. Una utrique ani- ma videbatur, duo corpora ferens. Quod si fides ¡is minime habenda est, qui omnia in omnibus sita essu dicunt; at nobis certe credendum est, quod uterque in altero et apud alterum siti eramus. Unum utri- que opus et studium, virtus erat, et ad futuras spes vivere, nosque ita comparare, ul, ante discessuin ex hac vita, hinc migraremus. Quod quidem nobis ob oculos ponentes, vitam actionesque omnes nostras dirigebamus, tum divini præcepti ductum sequen- tes, tum alter alteri virtutis studium exacuentes ; atque, nisi hoc arrogantius dicere videar, uterque alteri norma et ainussis eramus, qua rectum a pravo discernitur. Non enim cum sodalium nostro - rum petulantissimis et impudicissimis, sed cum In ed., Juxta Pindarum, Olymp. od. vi, aureæ columnæ, præclari cujusque instituti iuitia sunt. rius hic carpit Anaxagoram, qui omnia in omni- bus esse docuit ; cui licet fides habenda non essel, sibi tamen Gregorius vult haberi, cum se in Basi lio, et Basilium in se esse, profitetur. (78) Δαπανηθείσης. Reg. c, δαπανωμένης. (79) Υφίσταται. Reg. ph, ἵσταται. (80) Καὶ ὅσῳ πλέον, etc. • Quauto magis pul- (81) Οὗτος τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔρωτος νόμος. Ni- (82) Συγχωρήσοι. Reg. ph, συγχωρήσει. (85) Εντειχεῖ. Sic Regg. a, c, d, bu, undecim (84) Χρυσέας κίονας. Sic tres Regg. et tres Coi!. (85) "Εχοι. In quibusdam, έχει. (86) Μὴ πειστέον. Reg. bni, μή πιστέον. Grego- (87) Πειστέον. Reg. bm et Comb., πιστέον, (88) Εὐθές. Coisl. 1, εὐθύ.

βέουσιν ἴσα καὶ ἡρινοῖς ἄνθεσιν. Οὔτε γὰρ φλόξ μέ- γει, τῆς ὕλης δαπανηθείσης (78). ἀλλὰ τῷ ἀνάπτοντι συνεπέρχεται, ούτε πόθος ὑφίσταται (79), μαραινο μένου τοῦ ὑπεκκαύματος. Οἱ δὲ κατὰ Θεόν τε καὶ σώφρονες, ἐπειδὴ πράγματος ἑστῶτός εἰσι, διὰ τοῦτο καὶ μονιμώτεροι, καὶ ὅσῳ πλέον (80) αὐτοῖς τὸ κάλ- λος φαντάζεται, τοσούτῳ μᾶλλον ἑαυτῷ τε καὶ ἀλη λήλοις συνδεῖ τοὺς τῶν αὐτῶν ἐραστάς. Οὗτος τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔρωτος όμος (81). Αἰσθάνομαι μὲν οὖν ἔξω τοῦ καιροῦ καὶ τοῦ μέτρου φερόμενος, καὶ οὐκ οἶδ' ὅπως εἰς τούτους εμπίπτω τους λόγους, οὐκ ἔχω δ᾽ ὅπως ἐμαυτὸν ἐπίσχω τοῦ διηγήματος. 'Αεὶ γάρ μοι τὸ παρεθὲν ἀναγκαῖον φαίνεται, καὶ κρεῖττον τοῦ προληφθέντος. Κἂν μέ τις ἀπάγῃ τοῦ πρόσω τυραννικῶς, τὸ τῶν πολυπόδων πείσομαι, ὧν τῆς θα λάμης ἐξελκομένων, προσέξονται ταῖς κοτύλαις αἱ πέτραι, καὶ οὐ πρὶν ἀφεθήσονται, ἢ παρ' ἀλλήλων τι προσλαβεῖν ἐκ τῆς βίας. Εἰ μὲν οὖν συγχωρή- σοι (82) τις, ἔχω τὸ ζητούμενον· εἰ δὲ μή, παρ' ἐμαυτοῦ λήψομαι. Β Κ΄. Οὕτω δὴ τὰ πρὸς ἀλλήλους ἔχοντες, καὶ τοιαύ . τας υποστήσαντες εὐτειχεῖ (83) θαλάμω χρυσέας κιο- να; (84), ὅ φησι Πίνδαρος, οὕτως ᾔειμεν εἰς τὸ πρόσω, Θεῷ καὶ πόθῳ συνεργοίς χρώμενοι. 2! πῶς ἀδακρυτί τὴν τούτων ἐνέγκω μνήμην; Ἴσαι μὲν ἐλπίδες ἦγον ἡμᾶς, πράγματος ἐπιφθονωτάτου, τῶν λόγων· φθόνος δὲ ἀπῆν, ζῆλος δὲ ἐσπουδάζετο. Αγὼν δὲ ἀμφοτέροις, οὐχ ὅστις αὐτὸς τὸ πρωτεῖον ἔχοι (85), ἀλλ' ὅπως τῷ ἑτέρῳ τούτου παραχωρήσειεν· τὸ γὰρ ἀλλήλων εὐδόκιμον ἴδιον ἐποιούμεθα. Μία μὲν ἀμφοτέροις ἐδόκει ψυχή, δύο σώματα φέρουσα. Καὶ εἰ τὸ πάντα ἐν πᾶσι κεῖσθαι, μὴ πειστέον (86) τοῖς λέγουσιν· ἀλλ' ἡμῖν γε πειστέον (87), ὡς ἐν ἀλλήλοις, καὶ παρ' ἀλλήλοις ἐκείμεθα. Εν δ' ἀμφο- τέροις ἔργον, ἡ ἀρετὴ, καὶ τὸ ζῆν πρὸς τὰς μελλού σας ἐλπίδας, πρὶν ἐνθένδε ἀπελθεῖν, ἐνθένδε μεθ- ισταμένοις. Πρὸς ὁ βλέποντες, καὶ βίον καὶ πρᾶξιν ἅπασαν ἀπηυθύνομεν, παρά τε τῆς ἐντολῆς οὕτως ἀγόμενοι, καὶ ἀλλήλοις τὴν ἀρετὴν παραθήγοντες· και, εἰ μὴ μέγα ἐμοὶ τοῦτο εἰπεῖν, κανόνες ὄντες ἀλλήλοις καὶ στάθμαι, οἷς τὸ εὐθὲς (88), καὶ μὴ, διακρίνε- ται. Εταίρων τε γὰρ ὡμιλοῦμεν, οὐ τοῖς ἀσελγε στάτοις, ἀλλὰ τοῖς σωφρονεστάτοις· οὐδὲ τοῖς μαχι μωτάτοις, ἀλλὰ τοῖς εἰρηνικωτάτοις, καὶ οἷς συνεί και λυσιτελέστατον· εἰδότες, ὅτι κακίας ῥᾷον μετα- » Ο τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἡμετέρου έρωτος να μος, εὐτυχεί, ο χρυσέως χίονας. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A res, quia rerum duxarum sunt, fuunt quoque ipsi, non secus ac veris flores. Nam nec flamma, con- sumpta materia, remanet, sed una cum ea exstin- guitur, nec desiderium, marcescente fomite, subsi- stit. At pudici et Deo grati amores, quandoquide:n rei stabilis et firmæ sunt, propterea diuturniores etiam sunt; quantoque major pulchritudinis species ipsis objicitur, tanto etiam arctius, et secum, et inter se, earundem rerum amatores devinciunt. Hæc quippe superni amoris lex est. Equidem me, extra tempus, et extra modum, præcipitem ferri sentio; nec quonam modo in los sermones Inci- dam scio; nec rursus quonam pacto meipsum ab bujusmodi narratione reprimere queam. Mibi enim, id quod prætermissum est, necessarium semper videtur, præstantiusque eo quod prius arripui. Quod si quis me vi abducere tentet, ne ulterius progrediar, idem mihi, quod polypis, accidet, quom run acetabulis, cum e cubilibus extrahuntur, petrae adbærescunt, nec prius divelluntur, quam ex illa vi quidpiam utrinque acceperint. Proinde si quis mihi hoc concesserit, habeo quod quæro; sin minus, a meipso accipiam. Pind. Olymp., od. vi, vers. 1. chritudo menti objicitur. Nimirum anima et vir- tas, » ut exponit Nicetas. cei.. e amoris spiritualis et nostri lex, » quasi pli- Josophici et Christiani. Coil, Pindar., etc. In ed., felici, fortu- nato. ▸ PATROL, GF. XXXVI. C D XX. Cum igitur hoc inter nos an.mo essemus talesque valido thalamo, ut est apud Pindarum ”, aureas columnas subjecissemus, ita demum porro progrediebamur, Deo et desiderio adjutoribus utentes. Heu! Quomodo harum rerum mentionem sine lacrymis faciam? Par spes doctrina, hoc est, rei omnium invidiosissimæ, nos ducebat; el tamen aberat invidia, æmulatio autem in pretio habebatur. Hoc utrique certamen, non uter primas ferret, sed uter alteri eas concederet; uterque cnim alterius gloriam pro sua ducebat. Una utrique ani- ma videbatur, duo corpora ferens. Quod si fides ¡is minime habenda est, qui omnia in omnibus sita essu dicunt; at nobis certe credendum est, quod uterque in altero et apud alterum siti eramus. Unum utri- que opus et studium, virtus erat, et ad futuras spes vivere, nosque ita comparare, ul, ante discessuin ex hac vita, hinc migraremus. Quod quidem nobis ob oculos ponentes, vitam actionesque omnes nostras dirigebamus, tum divini præcepti ductum sequen- tes, tum alter alteri virtutis studium exacuentes ; atque, nisi hoc arrogantius dicere videar, uterque alteri norma et ainussis eramus, qua rectum a pravo discernitur. Non enim cum sodalium nostro - rum petulantissimis et impudicissimis, sed cum In ed., Juxta Pindarum, Olymp. od. vi, aureæ columnæ, præclari cujusque instituti iuitia sunt. rius hic carpit Anaxagoram, qui omnia in omni- bus esse docuit ; cui licet fides habenda non essel, sibi tamen Gregorius vult haberi, cum se in Basi lio, et Basilium in se esse, profitetur. (78) Δαπανηθείσης. Reg. c, δαπανωμένης. (79) Υφίσταται. Reg. ph, ἵσταται. (80) Καὶ ὅσῳ πλέον, etc. • Quauto magis pul- (81) Οὗτος τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔρωτος νόμος. Ni- (82) Συγχωρήσοι. Reg. ph, συγχωρήσει. (85) Εντειχεῖ. Sic Regg. a, c, d, bu, undecim (84) Χρυσέας κίονας. Sic tres Regg. et tres Coi!. (85) "Εχοι. In quibusdam, έχει. (86) Μὴ πειστέον. Reg. bni, μή πιστέον. Grego- (87) Πειστέον. Reg. bm et Comb., πιστέον, (88) Εὐθές. Coisl. 1, εὐθύ.

σχεῖν μᾶλλον, ἢ ὑγίειαν (89) χαρίσασθαι. Μαθημά των δὲ οὐ τοῖς ἡδίστοις πλέον, ἢ τοῖς καλλίστοις ἐχαίρομεν· ἐπειδὴ κἀντεῦθεν ἔστιν, ἢ πρὸς ἀρετὴν τυποῦσθαι τοὺς νέους, ἢ πρὸς κακίαν. • λαβεῖν, ἢ ἀρετῆς μεταδοῦναι· ἐπεὶ καὶ νόσου μετα- Χριστιανοῖς. ο ΚΑ'. Δύο μὲν ἔγνωρίζοντο ἡμῖν ὁδοί· ἡ μὲν πρώτ τη καὶ τιμιωτέρα, ἡ δὲ δευτέρα καὶ οὐ τοῦ ἴσου λό γου· ἥ τε πρὸς τοὺς ἱεροὺς ἡμῶν οἴκους, καὶ τοὺς ἐκεῖσε διδασκάλους φέρουσα, καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἔξω θεν παιδευτάς. Τὰς ἄλλας δὲ τοῖς βουλομένοις παρ έκαμεν, ἑορτάς, θέατρα, πανηγύρεις, συμπόσια. Ούτ δὲν γὰρ, οἶμαι, τίμιον, ὁ μὴ πρὸς ἀρετὴν φέρει, μηδὲ ποιεῖ βελτίους τοὺς περὶ αὐτὸ (90) σπουδάζον τας. Αλλοις μὲν οὖν ἄλλαι προσηγορίαι τινές εἰσιν, ἢ πατρόθεν, ἢ οἶκοθεν, ἐκ τῶν ἰδίων ἐπιτηδευμάτ των, ἢ πράξεων (91) · ἡμῖν δὲ τὸ μέγα πρᾶγμα καὶ ὄνομα, Χριστιανούς (99) καὶ εἶναι, καὶ ὀνομάζεσθαι ᾧ πλέον ἐφρονοῦμεν, ἢ τῇ στροφῇ τῆς σφενδόνης ὁ Γύγης (95), εἴπερ μὴ μῦθος ἦν, ἐξ ἧς Λυδῶν ἐτυ ράννησεν· ἢ τῷ χρυσῷ ποτε Μίδας (94), δι' εν (95) ἀπώλετο ἐπιτυχὼν τῆς εὐχῆς, καὶ πάντα χρυσὸν κτησάμενος· ἄλλος οὗτος Φρύγιος μῦθος. Τὸν γὰρ Αβάριδος εϊστὸν (96) τί ἂν λέγοιμι τοῦ Ὑπερβο ρέου, ἢ τὸν ᾿Αργείον Πήγασον (97), οἷς οὐ τοσοῦτον ἦν τὸ δι' ἀέρος φέρεσθαι, ὅσον ἡμῖν τὸ πρὸ; Θεὸν αίρεσθαι δι' ἀλλήλων, καὶ σὺν ἀλλήλοις; Εἴπω σε συντομώτερον· Βλαβεραὶ (98) μὲν τοῖς ἄλλοις ᾿Αθῆς ναι, τὰ εἰς ψυχὴν (οὐ γὰρ φαύλως τοῦτο ὑπολαμβά νεται τοῖς εὐσεβεστέροις)· καὶ γὰρ πλουτοῦσι τὸν κακὸν πλοῦτον, εἴδωλα (99), μᾶλλον τῆς ἄλλης Ελ λάδος, καὶ χαλεπὸν μὴ συναρπασθῆναι τοῖς τούτων ἐπαινέταις καὶ συνηγόροις· ἡμῖν δ᾽ οὐδεμία παρὰ τούτων ζημία, τὴν διάνοιαν πεπυκνωμένοις καὶ πεο φραγμένοις. Τοὐναντίον μὲν οὖν, εἴ τι χρὴ καὶ πα ράδοξον εἰπεῖν, εἰς τὴν πίστιν ἐντεῦθεν ἐβεβαιώθη μεν, καταμαθόντες αὐτῶν τὸ ἀπατηλὸν καὶ κίβδη λον, ἐνταῦθα δαιμόνων καταφρονήσαντες, οὗ θαυμάτ ζονται δαίμονες. Καὶ εἴ τίς ἐστιν, ἢ πιστεύεται ποταμὸς (1), δι' ἄλμης ῥέων γλυκὺς, ἡ ζῶον ἐν πυρὶ σκαῖρον (2), ᾧ τὰ πάντα ἁλίσκεται, τοῦτο ἡμεν ἡμεῖς ἐν πᾶσι τοῖς ἥλιξι. Αργεῖον Πήγασον. « βερά. Μου ὑπολαμβάνεται. ύπολαμ βάνονται. εἴδωλα. ἡ σαλαμάνδρα • • S. GREGORH THEOLOGI castissimis consuetudinem habebamus; nec cum A pugnacissimis, sed cum pacatissimis, iisque, quo- rum consuetudo maximos fructus afferebat; illud nimirum exploratum habentes, facilius esse vitium contrahere, quam virtutem impertiri ; quemadmo- dum etiam facilius esse morbo alieno infici, quam sanitatem largiri. Disciplinis porro, non tam jucun- dissimis, quam optimis oblectabamur; nam hinc quoque, vel ad virtutem, vel ad vitium, juvenes informnantur. XXI. Duæ nobis viæ notæ erant: altera prima et præstantior; secunda altera, et inferioris pretii : illa quidem ad sacras ædes nostras, et ad doctores, qui illic erant, ferebat; hæc autem ad externos præceptores. Caeteras omnes, quæ ad festa, specta- cula, celebres conventus, epulas, ducebant, equo ac libenti animo aljis reliqueramus. Nihil enim, mea quidem sententia, magni faciendum est, quod aul B recte honesteque vivendum nihil affert, nec sui studiosos meliores reddit. Jam cum aliis alia quæ- dam cognomenta sint, vel a parentibus accepta, vel ex seipsis, hoc est, ex propriis vitæ studiis institu- tisque comparata : nobis contra, magna res et magnum nomen erat, Christianos el esse, et nomi. mari; atque ea re magis efferebamur, quam Gyges palæ annuli conversione, si quidem hoc fabulosum nor esset, per quam Lydiorum tyrannidler occupavit: aut Midas auro, quod ipsi interitum accersivit, cum voti sui compos factus, nihil præeter aurum possideret; quæ et ipsa Phrygia est fabula. Nam quid Hyperborei Abaridis sagittam, aut Argi- vum Pegasum dicam, quibus non tantum erat per aerem ferri, quantum nobis mutua opera et simul ad Deum attolli? Atque, ut rem in panca contra- ham, pestiferæ quidem aliis, quantum ad animæ salutem attinet, Athena sunt (nec enim id a piis viris temere existimatur); malis namque opibus, hoc est, idolis, supra reliquam omnem Græciam amuunt, difficileque factu est, non simul cum eorum landatoribus et patronis in errorem abripi; nobis autem nihil detrimenti ab iis allatum est, utpote qui animo communiti et obsepti eramus. Quin potius, quod vix credibile est, hinc ad fidem confirmati sumus, ipsorum fraudem et imposturam agnoscen- tes, atque illic demones contennentes, ubi damno- nes admiratione afficiuntur. Quod si quis est, aut esse creditur, fluvius, per mare dulcis fluens, aut hoc insi inter omnes æquales ac coetaneos eramus. offic. lui, narrant, e Gygen » invenisse annulum, cu- jus palam cum ad se converteret, a nemine conspici poterat, eaque arte Lydiorum regnum occupasse. tangeret, in aurum verteretur, ejus voti compos factus, fame periit, quod cibi omnes quos attrecta- ret, in aurum commutarentur. ridem ab Apolline, cui servierat, sagittam accepisse, cujus opera Græciam peragrabat, ac oracula edebat. animal in igne, quo omnia consumuntur, saliens, D (97) Argirum Pegasum. Sic dictus equus, qui alatus fingitur, et in Helicona evo- lans, et ungula terrain feriens, Hypocrenen fontem aperuit. Cum ei Bellerophon insidens, vellet in cœ- luin ascendere, Pegasus, excusso sessore, evolavit et inter sidera collocatus est. Regg. a, um, liens. Schol. : salamandra, quæ in iguem injecta, non tantum non læditur, sed ipsum etiam ignem exstinguit, si Plinio fides ha beatur, lib. x, c. 66. (89) Υγίειαν. Reg. in, ὑγείαν. (90) Περὶ αὐτό. Pass., πρὸς τὸ αὐτό. (91) Η πράξεων. Pass., καὶ πράξεων. (92) Χριστιανούς. Duo Regg., Coisl. 2 et Pass., (93) Γύγης. Plato De republ. It, et Cicero De (94) Μίδας. • Midas, cum optasset, ut quidquid (95) Δι' ὅν. Sic omnes codd. In ed., δι' ών. (96) 'Αβάριδος όϊστόν. Narrant poetæ hunc Aba- (98) Βλαβεραί, Sic duo Coisl., etc. In ed., βλα (99) Είδωλα. Sic melioris not codd. In ed., τὰ (1) Ποταμός. • Alpheus » Arcadiæ fluvius (2) Ζῶον ἐν πυρὶ σκαῖρον. « Animal in igne sa

σχεῖν μᾶλλον, ἢ ὑγίειαν (89) χαρίσασθαι. Μαθημά των δὲ οὐ τοῖς ἡδίστοις πλέον, ἢ τοῖς καλλίστοις ἐχαίρομεν· ἐπειδὴ κἀντεῦθεν ἔστιν, ἢ πρὸς ἀρετὴν τυποῦσθαι τοὺς νέους, ἢ πρὸς κακίαν. • λαβεῖν, ἢ ἀρετῆς μεταδοῦναι· ἐπεὶ καὶ νόσου μετα- Χριστιανοῖς. ο ΚΑ'. Δύο μὲν ἔγνωρίζοντο ἡμῖν ὁδοί· ἡ μὲν πρώτ τη καὶ τιμιωτέρα, ἡ δὲ δευτέρα καὶ οὐ τοῦ ἴσου λό γου· ἥ τε πρὸς τοὺς ἱεροὺς ἡμῶν οἴκους, καὶ τοὺς ἐκεῖσε διδασκάλους φέρουσα, καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἔξω θεν παιδευτάς. Τὰς ἄλλας δὲ τοῖς βουλομένοις παρ έκαμεν, ἑορτάς, θέατρα, πανηγύρεις, συμπόσια. Ούτ δὲν γὰρ, οἶμαι, τίμιον, ὁ μὴ πρὸς ἀρετὴν φέρει, μηδὲ ποιεῖ βελτίους τοὺς περὶ αὐτὸ (90) σπουδάζον τας. Αλλοις μὲν οὖν ἄλλαι προσηγορίαι τινές εἰσιν, ἢ πατρόθεν, ἢ οἶκοθεν, ἐκ τῶν ἰδίων ἐπιτηδευμάτ των, ἢ πράξεων (91) · ἡμῖν δὲ τὸ μέγα πρᾶγμα καὶ ὄνομα, Χριστιανούς (99) καὶ εἶναι, καὶ ὀνομάζεσθαι ᾧ πλέον ἐφρονοῦμεν, ἢ τῇ στροφῇ τῆς σφενδόνης ὁ Γύγης (95), εἴπερ μὴ μῦθος ἦν, ἐξ ἧς Λυδῶν ἐτυ ράννησεν· ἢ τῷ χρυσῷ ποτε Μίδας (94), δι' εν (95) ἀπώλετο ἐπιτυχὼν τῆς εὐχῆς, καὶ πάντα χρυσὸν κτησάμενος· ἄλλος οὗτος Φρύγιος μῦθος. Τὸν γὰρ Αβάριδος εϊστὸν (96) τί ἂν λέγοιμι τοῦ Ὑπερβο ρέου, ἢ τὸν ᾿Αργείον Πήγασον (97), οἷς οὐ τοσοῦτον ἦν τὸ δι' ἀέρος φέρεσθαι, ὅσον ἡμῖν τὸ πρὸ; Θεὸν αίρεσθαι δι' ἀλλήλων, καὶ σὺν ἀλλήλοις; Εἴπω σε συντομώτερον· Βλαβεραὶ (98) μὲν τοῖς ἄλλοις ᾿Αθῆς ναι, τὰ εἰς ψυχὴν (οὐ γὰρ φαύλως τοῦτο ὑπολαμβά νεται τοῖς εὐσεβεστέροις)· καὶ γὰρ πλουτοῦσι τὸν κακὸν πλοῦτον, εἴδωλα (99), μᾶλλον τῆς ἄλλης Ελ λάδος, καὶ χαλεπὸν μὴ συναρπασθῆναι τοῖς τούτων ἐπαινέταις καὶ συνηγόροις· ἡμῖν δ᾽ οὐδεμία παρὰ τούτων ζημία, τὴν διάνοιαν πεπυκνωμένοις καὶ πεο φραγμένοις. Τοὐναντίον μὲν οὖν, εἴ τι χρὴ καὶ πα ράδοξον εἰπεῖν, εἰς τὴν πίστιν ἐντεῦθεν ἐβεβαιώθη μεν, καταμαθόντες αὐτῶν τὸ ἀπατηλὸν καὶ κίβδη λον, ἐνταῦθα δαιμόνων καταφρονήσαντες, οὗ θαυμάτ ζονται δαίμονες. Καὶ εἴ τίς ἐστιν, ἢ πιστεύεται ποταμὸς (1), δι' ἄλμης ῥέων γλυκὺς, ἡ ζῶον ἐν πυρὶ σκαῖρον (2), ᾧ τὰ πάντα ἁλίσκεται, τοῦτο ἡμεν ἡμεῖς ἐν πᾶσι τοῖς ἥλιξι. Αργεῖον Πήγασον. « βερά. Μου ὑπολαμβάνεται. ύπολαμ βάνονται. εἴδωλα. ἡ σαλαμάνδρα • • S. GREGORH THEOLOGI castissimis consuetudinem habebamus; nec cum A pugnacissimis, sed cum pacatissimis, iisque, quo- rum consuetudo maximos fructus afferebat; illud nimirum exploratum habentes, facilius esse vitium contrahere, quam virtutem impertiri ; quemadmo- dum etiam facilius esse morbo alieno infici, quam sanitatem largiri. Disciplinis porro, non tam jucun- dissimis, quam optimis oblectabamur; nam hinc quoque, vel ad virtutem, vel ad vitium, juvenes informnantur. XXI. Duæ nobis viæ notæ erant: altera prima et præstantior; secunda altera, et inferioris pretii : illa quidem ad sacras ædes nostras, et ad doctores, qui illic erant, ferebat; hæc autem ad externos præceptores. Caeteras omnes, quæ ad festa, specta- cula, celebres conventus, epulas, ducebant, equo ac libenti animo aljis reliqueramus. Nihil enim, mea quidem sententia, magni faciendum est, quod aul B recte honesteque vivendum nihil affert, nec sui studiosos meliores reddit. Jam cum aliis alia quæ- dam cognomenta sint, vel a parentibus accepta, vel ex seipsis, hoc est, ex propriis vitæ studiis institu- tisque comparata : nobis contra, magna res et magnum nomen erat, Christianos el esse, et nomi. mari; atque ea re magis efferebamur, quam Gyges palæ annuli conversione, si quidem hoc fabulosum nor esset, per quam Lydiorum tyrannidler occupavit: aut Midas auro, quod ipsi interitum accersivit, cum voti sui compos factus, nihil præeter aurum possideret; quæ et ipsa Phrygia est fabula. Nam quid Hyperborei Abaridis sagittam, aut Argi- vum Pegasum dicam, quibus non tantum erat per aerem ferri, quantum nobis mutua opera et simul ad Deum attolli? Atque, ut rem in panca contra- ham, pestiferæ quidem aliis, quantum ad animæ salutem attinet, Athena sunt (nec enim id a piis viris temere existimatur); malis namque opibus, hoc est, idolis, supra reliquam omnem Græciam amuunt, difficileque factu est, non simul cum eorum landatoribus et patronis in errorem abripi; nobis autem nihil detrimenti ab iis allatum est, utpote qui animo communiti et obsepti eramus. Quin potius, quod vix credibile est, hinc ad fidem confirmati sumus, ipsorum fraudem et imposturam agnoscen- tes, atque illic demones contennentes, ubi damno- nes admiratione afficiuntur. Quod si quis est, aut esse creditur, fluvius, per mare dulcis fluens, aut hoc insi inter omnes æquales ac coetaneos eramus. offic. lui, narrant, e Gygen » invenisse annulum, cu- jus palam cum ad se converteret, a nemine conspici poterat, eaque arte Lydiorum regnum occupasse. tangeret, in aurum verteretur, ejus voti compos factus, fame periit, quod cibi omnes quos attrecta- ret, in aurum commutarentur. ridem ab Apolline, cui servierat, sagittam accepisse, cujus opera Græciam peragrabat, ac oracula edebat. animal in igne, quo omnia consumuntur, saliens, D (97) Argirum Pegasum. Sic dictus equus, qui alatus fingitur, et in Helicona evo- lans, et ungula terrain feriens, Hypocrenen fontem aperuit. Cum ei Bellerophon insidens, vellet in cœ- luin ascendere, Pegasus, excusso sessore, evolavit et inter sidera collocatus est. Regg. a, um, liens. Schol. : salamandra, quæ in iguem injecta, non tantum non læditur, sed ipsum etiam ignem exstinguit, si Plinio fides ha beatur, lib. x, c. 66. (89) Υγίειαν. Reg. in, ὑγείαν. (90) Περὶ αὐτό. Pass., πρὸς τὸ αὐτό. (91) Η πράξεων. Pass., καὶ πράξεων. (92) Χριστιανούς. Duo Regg., Coisl. 2 et Pass., (93) Γύγης. Plato De republ. It, et Cicero De (94) Μίδας. • Midas, cum optasset, ut quidquid (95) Δι' ὅν. Sic omnes codd. In ed., δι' ών. (96) 'Αβάριδος όϊστόν. Narrant poetæ hunc Aba- (98) Βλαβεραί, Sic duo Coisl., etc. In ed., βλα (99) Είδωλα. Sic melioris not codd. In ed., τὰ (1) Ποταμός. • Alpheus » Arcadiæ fluvius (2) Ζῶον ἐν πυρὶ σκαῖρον. « Animal in igne sa

ΚΒ. Καὶ τὸ κάλλιστον, ὅτι καὶ φρατρία τις περί Α ἡμᾶς οὐκ ἀγεννὴς ἦν, ὑπ' ἐκείνῳ καθηγεμόνι παι- δευομένη καὶ ἀγομένη, καὶ τοῖς αὐτοῖς χαίρουσα· εἰ καὶ πεζοὶ παρὰ Λύδιον ἅρμα (5) ἐθέομεν, τὸν ἐκεί του δρόμου και τρόπον· ἐξ ὧν ὑπῆρχεν ἡμῖν ἐπι- σήμοις μὲν εἶναι παρὰ τοῖς ἡμετέροις παιδευταῖς καὶ συμπράκτορσιν, ἐπισήμοις δὲ παρὰ τῇ Ἑλλάδι πάσῃ, καὶ ταύτης μάλιστα τοῖς γνωριμωτάτοις. Ηδη δὲ καὶ μέχρι τῆς ὑπερορίας προήλθομεν, ὡς σαφὲς γέγονεν ἐκ πλειόνων τῶν ταῦτα διηγουμένων. Παρὰ τοσούτοις μὲν γὰρ οἱ ἡμέτεροι παιδευται, παρ' ὅσοις ᾿Αθῆναι (4)· παρὰ τοσούτοις (5) δὲ ἡμεῖς, παρ' ὅσοις οἱ παιδευται, συνακουόμενοί τε ἀλλήλοις καὶ συλλαλούμενοι, καὶ ξυνωρὶς οὐκ ἀνώνυμος, καὶ ὄντες παρ' αὐτοῖς, καὶ ἀκούοντες. Οὐδὲν τοιοῦτον αὐτοῖς οἱ Ὀρέσται (6) καὶ οἱ Πυλάδαι· οὐδὲν οἱ Μολιονί- δαι (7), τῆς Ομηρικῆς δέλτου τὸ θαῦμα, οὓς κοινω- νία συμφορῶν ἐγνώρισε, καὶ τὸ καλῶς ἅρμα ἐλαύ- νειν, μεριζομένους ἐν ταυτῷ ἡνίας καὶ μάστιγας. Ἀλλὰ γὰρ ἔλαθον ἐμαυτὸν, εἰς τοὺς ἐμοὺς ὑπὸ αχθεὶς (8) ἐπαίνους, ὁ μηδὲ παρ' ἑτέρου ποτὲ τοῦτο δεξάμενος (9). Καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ κἀνταῦθα τῆς ἐκείνου φιλίας τι παραπέλαυσα, ὥσπερ ζῶντος εἰς ἀρετήν, οὕτω μεταστάντος εἰς εὐφημίαν. Αλλ' ἐπὶ τὴν νύσσαν (10) Επαναγέσθω πάλιν ἡμῖν ὁ λό- γος. Β ΚΓ'. Τίς μὲν οὕτω πολιὸς ἦν την σύνεσιν (11), καὶ πρὸ τῆς πολιᾶς; ἐπειδὴ τούτῳ (12) καὶ Σολομών τὸ γῆρας ὁρίζεται. Τίς δὲ οὕτως αἰδέσιμος, ἢ πα λαιοῖς, ἢ νέοις, μὴ ὅτι τῶν κατὰ τὸν αὐτὸν ἡμῖν χρόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν πλεῖστον προειληφότων; τίς μὲν ἧττον ἐδεῖτο λόγων (13), διὰ τὸν τρόπον; τίς δὲ μᾶλλον μετέσχε λόγου, καὶ μετὰ τοῦ τρόπου ; ποῖον μὲν εἶδος οὐκ ἐπῆλθε παιδεύσεως; μᾶλλον δὲ, ποῖον οὐ μεθ᾽ ὑπερβολῆς ὡς μόνον ; Οὕτω μὲν (14) ἅπαντα διελθὼν, ὡς οὐδεὶς ἔν· οὕτω δὲ εἰς ἄκρον ἕκαστον, ὡς τῶν ἄλλων οὐδέν. Σπουδὴ γὰρ εὐφυΐα συνέδρα- μεν, ἐξ ὧν ἐπιστῆμαι καὶ τέχναι τὸ κράτος ἔχου- σιν (15). Ηκιστα μὲν τάχους φύσεως διὰ τόνον (16) δεόμενος, ἥκιστα δὲ τόνου διὰ τάχος (17)· οὕτω δ' • τοιούτοις. Τίς οὕτω που λιὸς μὲν τὴν σύνεσιν. καὶ τὴν ἰσχὺν ἔχουσιν· : ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILIU MAGNI. - XXII. Illud autem præclarissimum, quod circa nos quoddam non ignobile sodalitium erat, præce- ptorem illum habens, ac ducem sequens, iisdemque rebus gaudens; quamvis alioqui pedites, ut velus habet proverbium, ad Lydium currum, hoc est, illius cursum et mores, curreremus; ex quo id nobis contigit, ut, non solum apud præceptores et socios, sed etiam apud universam Græciam, ac praesertim clarissimos quosque Græcie viros, clari atque illustres essemus. Quin etiam, ultra Græciæ fines processimus, ut ex multis hec commemoran- tibus perspicuum factum est. Nam præceptores quidem nostri apud tot homines celebres erant, apudl quot Athena : ac nos item, apud quot homines de præceptoribus nostris, apud totidem de nobis etiam, et audiebatur, et prædicabatur, ac par quoddam non obscurum et incelebre apud eos, et eramus, et dicebamur. Nec vero quidquam ejusmodi apud eos erant Orestes et Pylades, nec Molionidae illi, Homerico versu celebrati, quos cala- mitatum societas, atque ars egregie aurigandi nobi- Hlavit, eodem tempore habenas et fagrum inter se partientes. At enim imprudens ipse iu meas laudes prolapsus sum, quas ne ab alio quidem unquan predicari sustinui. Nec mirum videri debet, si bic quoque fructum aliquem ex illius amicitia obiter cepi; nam quemadmodum, cum viveret, ad virtutem, ita, cum vita excessit, ad laudem et commen- dationem mibi prodest. Verum ad inetain rursum nobis reducenda est oratio. Sap. 1V, 8. XXIII. Quis prudentia perinde canus erat, etiam ante canitiem? Quandoquidem hac re senectutem Salomon quoque definivit ". Quis, vel senibus, vel juvenibus æque venerabilis, non de nostræ tantum memoriæ viris loquor, sed de iis etiam, qui longo ante tempore vixerunt? Quis doctrina propter mores minus eguit? Quis tamen uberiorem doctrinam cum moribus conjunxit? Quod disciplinæ genus est, in quo versatus non sit, atque ita eximie versatus. quasi in eo solo elaborasset? Sic nimirum omnia complexus, ut ne unum quidem quisquam, singula rursus ita ad summum, quasi nihil aliud præterea didicisset. Ad ingenii enim solertiam studium acce debat, ex quibus imperium scientiis et artibus intellexit. curruum celeritas, ut nullo modo anteverti possent. Hinc proverbium, quo notantur, qui cum multo præstantioribus contendunt. for. › 2, Paro, Pass., etc. In ed., amore inter se complexi sunt, ut, mortuo Pylade, una cum eo Orestes in infernum descenderit. erant tum corporibus, tum artibus. Gregorius eos matre « Molionidas » vocat; Homerus vero, Iliad. x1, vers. 749, et xxIII, vers. 638, a patre Actoridas appellat. Quod errandi occasionem præbuit Nonno, qui, contra Gregorii mentem, per Molionidas, Olum plures Regg., Or. 2, Par., etc. In ed., Quibus scientiæ et artes comparantur, ac vim obtinent. i | (3) Παρά Λύδιον ἅρμα. Tanta erat Lydiorum D et Ephialtem, duos magna proceritatis gigantes (4) Αθῆναι. Pass. addit, ηκούοντο, « audieban- (5) Τοσούτοις. Sic plures Regg., duo Coi.l., Or. (6) Οι Ορέσται, etc. η Orestes et Pylades, tanto (7) Μολιονίδαι. • Molionidæ geniini fratres (8) Υπαχθεις. Οr. 2, επαχθείς. (9) Δεξάμενος. Pass., καταδεξάμενος. (10) Νύσσαν. Sic duo Coisl., etc. lui eu., νήσσαν. (11) Τίς μὲν οὕτω πολιὸς ἦν τὴν σύνεσιν. Sic (12) Τούτῳ. Plures Regg. et Comb., τοῦτο. (13) Λόγων. Pass., λόγου. (14) Οὕτω μέν. Or. 2 et Pass. addunt, οὖν. (15) Το κράτος ἔχουσι. Nicetas : Κατορθοῦνται, (16) Τόνον. Οr. 2 et Pass., τον τόνον. (17) Τάχος. Ur. 2 et Pass., το τάχος

ΚΒ. Καὶ τὸ κάλλιστον, ὅτι καὶ φρατρία τις περί Α ἡμᾶς οὐκ ἀγεννὴς ἦν, ὑπ' ἐκείνῳ καθηγεμόνι παι- δευομένη καὶ ἀγομένη, καὶ τοῖς αὐτοῖς χαίρουσα· εἰ καὶ πεζοὶ παρὰ Λύδιον ἅρμα (5) ἐθέομεν, τὸν ἐκεί του δρόμου και τρόπον· ἐξ ὧν ὑπῆρχεν ἡμῖν ἐπι- σήμοις μὲν εἶναι παρὰ τοῖς ἡμετέροις παιδευταῖς καὶ συμπράκτορσιν, ἐπισήμοις δὲ παρὰ τῇ Ἑλλάδι πάσῃ, καὶ ταύτης μάλιστα τοῖς γνωριμωτάτοις. Ηδη δὲ καὶ μέχρι τῆς ὑπερορίας προήλθομεν, ὡς σαφὲς γέγονεν ἐκ πλειόνων τῶν ταῦτα διηγουμένων. Παρὰ τοσούτοις μὲν γὰρ οἱ ἡμέτεροι παιδευται, παρ' ὅσοις ᾿Αθῆναι (4)· παρὰ τοσούτοις (5) δὲ ἡμεῖς, παρ' ὅσοις οἱ παιδευται, συνακουόμενοί τε ἀλλήλοις καὶ συλλαλούμενοι, καὶ ξυνωρὶς οὐκ ἀνώνυμος, καὶ ὄντες παρ' αὐτοῖς, καὶ ἀκούοντες. Οὐδὲν τοιοῦτον αὐτοῖς οἱ Ὀρέσται (6) καὶ οἱ Πυλάδαι· οὐδὲν οἱ Μολιονί- δαι (7), τῆς Ομηρικῆς δέλτου τὸ θαῦμα, οὓς κοινω- νία συμφορῶν ἐγνώρισε, καὶ τὸ καλῶς ἅρμα ἐλαύ- νειν, μεριζομένους ἐν ταυτῷ ἡνίας καὶ μάστιγας. Ἀλλὰ γὰρ ἔλαθον ἐμαυτὸν, εἰς τοὺς ἐμοὺς ὑπὸ αχθεὶς (8) ἐπαίνους, ὁ μηδὲ παρ' ἑτέρου ποτὲ τοῦτο δεξάμενος (9). Καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ κἀνταῦθα τῆς ἐκείνου φιλίας τι παραπέλαυσα, ὥσπερ ζῶντος εἰς ἀρετήν, οὕτω μεταστάντος εἰς εὐφημίαν. Αλλ' ἐπὶ τὴν νύσσαν (10) Επαναγέσθω πάλιν ἡμῖν ὁ λό- γος. Β ΚΓ'. Τίς μὲν οὕτω πολιὸς ἦν την σύνεσιν (11), καὶ πρὸ τῆς πολιᾶς; ἐπειδὴ τούτῳ (12) καὶ Σολομών τὸ γῆρας ὁρίζεται. Τίς δὲ οὕτως αἰδέσιμος, ἢ πα λαιοῖς, ἢ νέοις, μὴ ὅτι τῶν κατὰ τὸν αὐτὸν ἡμῖν χρόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν πλεῖστον προειληφότων; τίς μὲν ἧττον ἐδεῖτο λόγων (13), διὰ τὸν τρόπον; τίς δὲ μᾶλλον μετέσχε λόγου, καὶ μετὰ τοῦ τρόπου ; ποῖον μὲν εἶδος οὐκ ἐπῆλθε παιδεύσεως; μᾶλλον δὲ, ποῖον οὐ μεθ᾽ ὑπερβολῆς ὡς μόνον ; Οὕτω μὲν (14) ἅπαντα διελθὼν, ὡς οὐδεὶς ἔν· οὕτω δὲ εἰς ἄκρον ἕκαστον, ὡς τῶν ἄλλων οὐδέν. Σπουδὴ γὰρ εὐφυΐα συνέδρα- μεν, ἐξ ὧν ἐπιστῆμαι καὶ τέχναι τὸ κράτος ἔχου- σιν (15). Ηκιστα μὲν τάχους φύσεως διὰ τόνον (16) δεόμενος, ἥκιστα δὲ τόνου διὰ τάχος (17)· οὕτω δ' • τοιούτοις. Τίς οὕτω που λιὸς μὲν τὴν σύνεσιν. καὶ τὴν ἰσχὺν ἔχουσιν· : ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILIU MAGNI. - XXII. Illud autem præclarissimum, quod circa nos quoddam non ignobile sodalitium erat, præce- ptorem illum habens, ac ducem sequens, iisdemque rebus gaudens; quamvis alioqui pedites, ut velus habet proverbium, ad Lydium currum, hoc est, illius cursum et mores, curreremus; ex quo id nobis contigit, ut, non solum apud præceptores et socios, sed etiam apud universam Græciam, ac praesertim clarissimos quosque Græcie viros, clari atque illustres essemus. Quin etiam, ultra Græciæ fines processimus, ut ex multis hec commemoran- tibus perspicuum factum est. Nam præceptores quidem nostri apud tot homines celebres erant, apudl quot Athena : ac nos item, apud quot homines de præceptoribus nostris, apud totidem de nobis etiam, et audiebatur, et prædicabatur, ac par quoddam non obscurum et incelebre apud eos, et eramus, et dicebamur. Nec vero quidquam ejusmodi apud eos erant Orestes et Pylades, nec Molionidae illi, Homerico versu celebrati, quos cala- mitatum societas, atque ars egregie aurigandi nobi- Hlavit, eodem tempore habenas et fagrum inter se partientes. At enim imprudens ipse iu meas laudes prolapsus sum, quas ne ab alio quidem unquan predicari sustinui. Nec mirum videri debet, si bic quoque fructum aliquem ex illius amicitia obiter cepi; nam quemadmodum, cum viveret, ad virtutem, ita, cum vita excessit, ad laudem et commen- dationem mibi prodest. Verum ad inetain rursum nobis reducenda est oratio. Sap. 1V, 8. XXIII. Quis prudentia perinde canus erat, etiam ante canitiem? Quandoquidem hac re senectutem Salomon quoque definivit ". Quis, vel senibus, vel juvenibus æque venerabilis, non de nostræ tantum memoriæ viris loquor, sed de iis etiam, qui longo ante tempore vixerunt? Quis doctrina propter mores minus eguit? Quis tamen uberiorem doctrinam cum moribus conjunxit? Quod disciplinæ genus est, in quo versatus non sit, atque ita eximie versatus. quasi in eo solo elaborasset? Sic nimirum omnia complexus, ut ne unum quidem quisquam, singula rursus ita ad summum, quasi nihil aliud præterea didicisset. Ad ingenii enim solertiam studium acce debat, ex quibus imperium scientiis et artibus intellexit. curruum celeritas, ut nullo modo anteverti possent. Hinc proverbium, quo notantur, qui cum multo præstantioribus contendunt. for. › 2, Paro, Pass., etc. In ed., amore inter se complexi sunt, ut, mortuo Pylade, una cum eo Orestes in infernum descenderit. erant tum corporibus, tum artibus. Gregorius eos matre « Molionidas » vocat; Homerus vero, Iliad. x1, vers. 749, et xxIII, vers. 638, a patre Actoridas appellat. Quod errandi occasionem præbuit Nonno, qui, contra Gregorii mentem, per Molionidas, Olum plures Regg., Or. 2, Par., etc. In ed., Quibus scientiæ et artes comparantur, ac vim obtinent. i | (3) Παρά Λύδιον ἅρμα. Tanta erat Lydiorum D et Ephialtem, duos magna proceritatis gigantes (4) Αθῆναι. Pass. addit, ηκούοντο, « audieban- (5) Τοσούτοις. Sic plures Regg., duo Coi.l., Or. (6) Οι Ορέσται, etc. η Orestes et Pylades, tanto (7) Μολιονίδαι. • Molionidæ geniini fratres (8) Υπαχθεις. Οr. 2, επαχθείς. (9) Δεξάμενος. Pass., καταδεξάμενος. (10) Νύσσαν. Sic duo Coisl., etc. lui eu., νήσσαν. (11) Τίς μὲν οὕτω πολιὸς ἦν τὴν σύνεσιν. Sic (12) Τούτῳ. Plures Regg. et Comb., τοῦτο. (13) Λόγων. Pass., λόγου. (14) Οὕτω μέν. Or. 2 et Pass. addunt, οὖν. (15) Το κράτος ἔχουσι. Nicetas : Κατορθοῦνται, (16) Τόνον. Οr. 2 et Pass., τον τόνον. (17) Τάχος. Ur. 2 et Pass., το τάχος

ἀμφότερα συλλαβών, καὶ εἰς ἐν ἀγαγών, ὥστε ἄδη λον εἶναι, ποτέρῳ τούτων ἐκεῖνος θαυμασιώτερος. Τίς μὲν ῥητορικὴν τοσοῦτος, τὴν πυρὸς μένος πνέου σαν (18), εἰ καὶ τὸ ἦθος αὐτῷ μὴ κατὰ ρήτορας ἦν ; τίς δὲ γραμματικὴν, ἡ γλῶσσαν ἐξελληνίζει, καὶ ἱστο ρίαν (19) συνάγει, καὶ μέτροις ἐπιστατεί, καὶ νομοθετεί ποιήμασιν; τίς δὲ φιλοσοφίαν, τὴν ὄντως ὑψηλήν τε καὶ ἄνω βαίνουσαν, ὅση τε πρακτικὴ καὶ θεωρητικὴ, ὅση τε περὶ τὰς λογικὰς ἀποδείξεις καὶ ἀντιθέσεις ἔχει (20) καὶ τὰ παλαίσματα, ἣν δὴ (21) διαλεκτι κὴν ὀνομάζουσιν· ὡς ῥᾷον εἶναι τοὺς λαβυρίνθους (22) διεξελθεῖν, ἢ τὰς ἐκείνου τῶν λόγων άρχυς διαφυ γεῖν, εἰ τούτου δεήσειεν; Αστρονομίας δὲ, καὶ γεω- μετρίας, καὶ ἀριθμῶν ἀναλογίας τοσοῦτον λαβών, ὅσον μὴ κλονεῖσθαι τοῖς περὶ ταῦτα κομψοῖς· τὸ β περιττόν διέπτυσεν, ὡς ἄχρηστον τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέ λουσιν· ὥστε μᾶλλον μὲν τὸ αἱρεθὲν τοῦ παρεθέντος ἐξεῖναι θαυμάζειν, μᾶλλον δὲ τοῦ αἱρεθέντος τὸ παρεθέν. Ἰατρικὴν μὲν γὰρ καὶ ἡ τοῦ σώματος ἀφο ῥωστία, καὶ νοσοκομία (25), φιλοσοφίας καὶ φιλο πονίας οὖσαν καρπὸν, ἀναγκαίαν αὐτῷ πεποιήκασιν ὅθεν ἀρξάμενος, εἰς ἕξιν τῆς τέχνης ἀφίκετο· καὶ ταύτης, οὐχ ὅση περὶ τὸ φαινόμενον ἔχει καὶ κά τω (24) κείμενον, ἀλλ᾽ ὅσον δογματικὸν καὶ φιλόσο φον. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα, καίπερ τηλικαῦτα τυγχάνοντα, πρὸς τὴν ἐν τῷ ἤθει τοῦ ἀνδρὸς παίδευσιν; Λῆρος τοῖς τοῦ ἀνδρὸς πεπειραμένοις ὁ Μίνως (25) ἐκεῖνος, καὶ ὁ Ραδάμανθυς, οὓς ἀσφοδελῶν λειμώνων καὶ Ηλυσίων (26) πεδίων ἠξίωσαν Ελληνες, ἐν φαντα σίᾳ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς παραδείσου γενόμενοι, ἐκ τῶν Μωσαϊκῶν, οἶμαι, βιβλίων (27) καὶ ἡμετέρων, εἰ καὶ περὶ τὴν κλησίν τι διηνέχθησαν, ἐν ἄλλοις ἀνά μασι τοῦτο παραδηλώσαντες. σαν. ἔχοι. ΚΔ'. Εἶχε μὲν οὖν (28) οὕτω ταῦτα, καὶ πλήρης παιδεύσεως ή φορτὶς (29), ὡς γοῦν ἐφιχτὸν ἄνθρω πίνῃ φύσει (τὸ γὰρ ἐπέκεινα Γαδείρων (30) οὐ περα- τόν)· ἔδει δὲ λοιπὸν ἐπανόδου καὶ βίου τελεωτέρου, καὶ τοῦ λαβέσθαι τῶν ἐλπιζομένων ἡμῖν καὶ συγκει μένων. Παρῆν ἡ τῆς ἐκδημίας ἡμέρα, καὶ ὅσα τῆς ἀλύσιος, ἀπολύσιος τῆς κολάσεως, S. GREGORII THEOLOGI comparatur. Qui cum celeritate naturæ propter A laborem et contentionem minime opus haberet, quemadmodum nec labore propter ingenii magnitu- dinem; sic tamen utrumque conjunxerat, ut non satis hiqueret, utro nomine admirabilior esset. Quis in rhetorica, illa, inquam, vim ignis spirante, cum eo comparandus, tametsi illius mores a rhetorum moribus dissiderent? Quis in grammatica, quæ lin- guam ad Græcismum format, historias colligit, me- tris praest, carminibus leges præscribit? Quis in philosophia, excelsa proculdubio scientia, et sur- sum gradiente, sive eam partem spectes, quæ in actione et speculatione posita est, sive eam, quæ in logicis demonstrationibus aut oppositionibus et concertationibus versatur, quam Dialecticam vocant; in qua adeo excelluit, ut iis, qui cum eo disputabant, facilius esset e labyrinthis sese extri- care, quam argumentorun ejus laqueos effugere, si quando res ita postularet? Jam vero astronomiam, geometriam, numerorum proportiones hactenus didicisse contentus, ut non ab iis, qui in hujusmodi rebus scili et eruditi sunt exagitaretur; quidquid supererat, ut pietatis cultoribus infrugiferum, con- tempsit, adeo ut, et quod elegit, magis admirari ac prædicare liceat, quam quod reliquit, et rursus, id quod reliquit, majori laude eferre, quain quodl clegit. Nam medicinam, quæ philosophiae et laboris atque industriæ fructus est, corporis morbus, ac morbi curatio, necessariam ipsi reddiderat; unde exorsus, ad artis habitum tandem pervenit. Eam porro artis partem intelligo, non quæ circa perspicua C oculisque subjecta et humilia versatur, doctrina et philosophia consistit. Sed quid hæc, tametsi magna et præclara, si cum morum illius doctrina conferantur? Qui virtutis ipsius periculum fecerunt, Minoem illum ac Rhadamanthum pro nugis habent, quos pratis asphodelo refertis, campis Elysis Græci donandos duxerunt, paradisi videlicet nostri speciem quamdam animo intuentes, atque ex Mosaicis, ut opinor, nostrisque libris, tametsi in nomine nonnihil discreparint, aliis tamen vocabulis hoc ipsum indicantes. sed quæ in XXIV. Atque hac ita se habebant, eratque do- ctrina mercibus onusta navis, quantum quidem humanæ naturæ assequi datur; neque enimu ultra Gades transmeare cuiquam concessum est; ac jam faciendum nobis erat, ut in patriam rediremus, perfectiusque vitæ genus ordiremur, resque spe Homerus Iliad. vi, vers. 182, de Chimæra verba faciens, his utitur verbis, quae ad rhetoricam traduxit Gregorius. inquit Nonnus, e mous est, in eoque antrum quoddam, cujus aditus et exitus admodum dificilis atque ar- duus erat, in quod. Minotaurus injectus dicitur. Quoniam ergo ex labyrintho sese extricare difficile est, idcirco hanc vocem ad eas quæstiones Gre- gorius accommodavit, e quibus elabendi nulla est ratio. telligi de leprosorum domo, quam Caesareae exstruxe rat Basilius. damanthus Lyciæ rex, ob singularem justitiam a Plutone inferorum judices constituti, ut warrant poetæ. quasi vel, quodi • a poena solvat. » Hæc fuit, juxta poetas, beatorum requies et habitatio. niam et Africam, ubi mare permeabile esse nega vit antiquitas. Unde ductum est istud adagium. (18) Πνέουσαν. Quatuor Regg. et Or. 2, πνείου- D (19) Ιστορίαν. In nonnullis, ίστορίας. (20) Καὶ. . . ἔχει. Regg. d, bu, μία et Pass., ή... (21) "Ην δή. Conib. resecat, δή. (22) Λαβυρίνθους. « In Creta insula, (23) Νοσοκομία. Reg. c, νοσοκομεία. Potest in- (24) Κάτω. Reg. pl, άνω, « sursum. » (25) 'O Mirwç, etc. ‹Minos › rex Cretæ, et Rha- (26) Ηλυσίων. Dictus est hic locus Elysius, (27) Βιβλίων. Quatuor Regg. et Or. 2, βίβλων. (28) Ούν. Deest in Reg. bi et Or. 2. (29) Φορτίς. Reg. ph. φροντίς, « cura, sollicitudo. (30) Γαδείρων. « Gades » locus est inter Hispa

ἀμφότερα συλλαβών, καὶ εἰς ἐν ἀγαγών, ὥστε ἄδη λον εἶναι, ποτέρῳ τούτων ἐκεῖνος θαυμασιώτερος. Τίς μὲν ῥητορικὴν τοσοῦτος, τὴν πυρὸς μένος πνέου σαν (18), εἰ καὶ τὸ ἦθος αὐτῷ μὴ κατὰ ρήτορας ἦν ; τίς δὲ γραμματικὴν, ἡ γλῶσσαν ἐξελληνίζει, καὶ ἱστο ρίαν (19) συνάγει, καὶ μέτροις ἐπιστατεί, καὶ νομοθετεί ποιήμασιν; τίς δὲ φιλοσοφίαν, τὴν ὄντως ὑψηλήν τε καὶ ἄνω βαίνουσαν, ὅση τε πρακτικὴ καὶ θεωρητικὴ, ὅση τε περὶ τὰς λογικὰς ἀποδείξεις καὶ ἀντιθέσεις ἔχει (20) καὶ τὰ παλαίσματα, ἣν δὴ (21) διαλεκτι κὴν ὀνομάζουσιν· ὡς ῥᾷον εἶναι τοὺς λαβυρίνθους (22) διεξελθεῖν, ἢ τὰς ἐκείνου τῶν λόγων άρχυς διαφυ γεῖν, εἰ τούτου δεήσειεν; Αστρονομίας δὲ, καὶ γεω- μετρίας, καὶ ἀριθμῶν ἀναλογίας τοσοῦτον λαβών, ὅσον μὴ κλονεῖσθαι τοῖς περὶ ταῦτα κομψοῖς· τὸ β περιττόν διέπτυσεν, ὡς ἄχρηστον τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέ λουσιν· ὥστε μᾶλλον μὲν τὸ αἱρεθὲν τοῦ παρεθέντος ἐξεῖναι θαυμάζειν, μᾶλλον δὲ τοῦ αἱρεθέντος τὸ παρεθέν. Ἰατρικὴν μὲν γὰρ καὶ ἡ τοῦ σώματος ἀφο ῥωστία, καὶ νοσοκομία (25), φιλοσοφίας καὶ φιλο πονίας οὖσαν καρπὸν, ἀναγκαίαν αὐτῷ πεποιήκασιν ὅθεν ἀρξάμενος, εἰς ἕξιν τῆς τέχνης ἀφίκετο· καὶ ταύτης, οὐχ ὅση περὶ τὸ φαινόμενον ἔχει καὶ κά τω (24) κείμενον, ἀλλ᾽ ὅσον δογματικὸν καὶ φιλόσο φον. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα, καίπερ τηλικαῦτα τυγχάνοντα, πρὸς τὴν ἐν τῷ ἤθει τοῦ ἀνδρὸς παίδευσιν; Λῆρος τοῖς τοῦ ἀνδρὸς πεπειραμένοις ὁ Μίνως (25) ἐκεῖνος, καὶ ὁ Ραδάμανθυς, οὓς ἀσφοδελῶν λειμώνων καὶ Ηλυσίων (26) πεδίων ἠξίωσαν Ελληνες, ἐν φαντα σίᾳ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς παραδείσου γενόμενοι, ἐκ τῶν Μωσαϊκῶν, οἶμαι, βιβλίων (27) καὶ ἡμετέρων, εἰ καὶ περὶ τὴν κλησίν τι διηνέχθησαν, ἐν ἄλλοις ἀνά μασι τοῦτο παραδηλώσαντες. σαν. ἔχοι. ΚΔ'. Εἶχε μὲν οὖν (28) οὕτω ταῦτα, καὶ πλήρης παιδεύσεως ή φορτὶς (29), ὡς γοῦν ἐφιχτὸν ἄνθρω πίνῃ φύσει (τὸ γὰρ ἐπέκεινα Γαδείρων (30) οὐ περα- τόν)· ἔδει δὲ λοιπὸν ἐπανόδου καὶ βίου τελεωτέρου, καὶ τοῦ λαβέσθαι τῶν ἐλπιζομένων ἡμῖν καὶ συγκει μένων. Παρῆν ἡ τῆς ἐκδημίας ἡμέρα, καὶ ὅσα τῆς ἀλύσιος, ἀπολύσιος τῆς κολάσεως, S. GREGORII THEOLOGI comparatur. Qui cum celeritate naturæ propter A laborem et contentionem minime opus haberet, quemadmodum nec labore propter ingenii magnitu- dinem; sic tamen utrumque conjunxerat, ut non satis hiqueret, utro nomine admirabilior esset. Quis in rhetorica, illa, inquam, vim ignis spirante, cum eo comparandus, tametsi illius mores a rhetorum moribus dissiderent? Quis in grammatica, quæ lin- guam ad Græcismum format, historias colligit, me- tris praest, carminibus leges præscribit? Quis in philosophia, excelsa proculdubio scientia, et sur- sum gradiente, sive eam partem spectes, quæ in actione et speculatione posita est, sive eam, quæ in logicis demonstrationibus aut oppositionibus et concertationibus versatur, quam Dialecticam vocant; in qua adeo excelluit, ut iis, qui cum eo disputabant, facilius esset e labyrinthis sese extri- care, quam argumentorun ejus laqueos effugere, si quando res ita postularet? Jam vero astronomiam, geometriam, numerorum proportiones hactenus didicisse contentus, ut non ab iis, qui in hujusmodi rebus scili et eruditi sunt exagitaretur; quidquid supererat, ut pietatis cultoribus infrugiferum, con- tempsit, adeo ut, et quod elegit, magis admirari ac prædicare liceat, quam quod reliquit, et rursus, id quod reliquit, majori laude eferre, quain quodl clegit. Nam medicinam, quæ philosophiae et laboris atque industriæ fructus est, corporis morbus, ac morbi curatio, necessariam ipsi reddiderat; unde exorsus, ad artis habitum tandem pervenit. Eam porro artis partem intelligo, non quæ circa perspicua C oculisque subjecta et humilia versatur, doctrina et philosophia consistit. Sed quid hæc, tametsi magna et præclara, si cum morum illius doctrina conferantur? Qui virtutis ipsius periculum fecerunt, Minoem illum ac Rhadamanthum pro nugis habent, quos pratis asphodelo refertis, campis Elysis Græci donandos duxerunt, paradisi videlicet nostri speciem quamdam animo intuentes, atque ex Mosaicis, ut opinor, nostrisque libris, tametsi in nomine nonnihil discreparint, aliis tamen vocabulis hoc ipsum indicantes. sed quæ in XXIV. Atque hac ita se habebant, eratque do- ctrina mercibus onusta navis, quantum quidem humanæ naturæ assequi datur; neque enimu ultra Gades transmeare cuiquam concessum est; ac jam faciendum nobis erat, ut in patriam rediremus, perfectiusque vitæ genus ordiremur, resque spe Homerus Iliad. vi, vers. 182, de Chimæra verba faciens, his utitur verbis, quae ad rhetoricam traduxit Gregorius. inquit Nonnus, e mous est, in eoque antrum quoddam, cujus aditus et exitus admodum dificilis atque ar- duus erat, in quod. Minotaurus injectus dicitur. Quoniam ergo ex labyrintho sese extricare difficile est, idcirco hanc vocem ad eas quæstiones Gre- gorius accommodavit, e quibus elabendi nulla est ratio. telligi de leprosorum domo, quam Caesareae exstruxe rat Basilius. damanthus Lyciæ rex, ob singularem justitiam a Plutone inferorum judices constituti, ut warrant poetæ. quasi vel, quodi • a poena solvat. » Hæc fuit, juxta poetas, beatorum requies et habitatio. niam et Africam, ubi mare permeabile esse nega vit antiquitas. Unde ductum est istud adagium. (18) Πνέουσαν. Quatuor Regg. et Or. 2, πνείου- D (19) Ιστορίαν. In nonnullis, ίστορίας. (20) Καὶ. . . ἔχει. Regg. d, bu, μία et Pass., ή... (21) "Ην δή. Conib. resecat, δή. (22) Λαβυρίνθους. « In Creta insula, (23) Νοσοκομία. Reg. c, νοσοκομεία. Potest in- (24) Κάτω. Reg. pl, άνω, « sursum. » (25) 'O Mirwç, etc. ‹Minos › rex Cretæ, et Rha- (26) Ηλυσίων. Dictus est hic locus Elysius, (27) Βιβλίων. Quatuor Regg. et Or. 2, βίβλων. (28) Ούν. Deest in Reg. bi et Or. 2. (29) Φορτίς. Reg. ph. φροντίς, « cura, sollicitudo. (30) Γαδείρων. « Gades » locus est inter Hispa

ἐκδημίας, εξιτήριοι λόγοι, προπόμπιοι, ἀνακλήσεις, οίμωγαι, περιπλοκαί, δάκρυα. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ούτ δενὶ (31) λυπηρόν, ὡς τοῖς ἐκεῖσε συννόμοις, ᾿Αθη- νῶν, καὶ ἀλλήλων τέμνεσθαι (32). Γίνεται δὴ τότε θέαμά τι ἐλεεινὸν καὶ ἱστορίας ἄξιον. Περιστάντες ἡμᾶς ὁ τῶν ἑταίρων καὶ ἡλίκων χορός, ἔστι δὲ ὧν καὶ διδασκάλων, οὐδ᾽ ἂν, εἴ τι γένοιτο, μεθήσειν ἔφασκον, ἀντιβολοῦντες, βιαζόμενοι, πείθοντες· τί γὰρ οὐ λέγοντες; τί δ' οὐ πράττοντες, ὧν τους (33) ἀλγοῦντας εἰκός ; Ἐνταῦθά τι κατηγορήσω μὲν ἐμαυ τοῦ, κατηγορήσω δὲ τῆς θείας ἐκείνης καὶ ἀλήπτου ψυχῆς, εἰ καὶ τολμηρόν. Ὁ μὲν γὰρ τὰς αἰτίας εἰπὼν τῆς περὶ τὴν ἐπάνοδον φιλονεικίας, κρείττων ὤφθη τῶν κατεχόντων· καὶ βίᾳ μὲν, συνεχωρήθη δ' οὖν ὅμως τὴν ἐκδημίαν. Ἐγὼ δὲ ὑπελείφθην ᾿Αθή νῃσι· τὸ μέν τι μαλακισθεὶς εἰρήσεται γὰρ ταληθές), τὸ δέ τι προδοθεὶς παρ' ἐκείνου, πεισθέντος (34) ἀφεῖναι μὴ ἀφιέντα, καὶ παραχωρῆσαι τοῖς ἕλκουσι. Πράγμα, πρὶν γενέσθαι, μὴ πιστευόμενον· γίνεται γὰρ ὥσπερ ἑνὸς σώματος εἰς δύο τομή, καὶ ἀμφοτέ- ρων νέκρωσις· ἡ μόσχων συντρόφων καὶ ὁμοζύγων διάζευξις, γοερὸν (35) μυκωμένων ἐπ᾽ ἀλλήλοις, καὶ οὐ φερόντων τὴν ἀλλοτρίωσιν. Οὐ μὴν μακρότερόν μοι (36) τὸ τῆς ζημίας· οὐ γὰρ ηνειχόμην (37) επι- πλεῖον ἐλεεινὸς ὁρᾶσθαι, καὶ πᾶσι λόγον ὑπέχειν τῆς διαστάσεως· ἀλλ' ἐπιμείναντά με ταῖς ᾿Αθήναις χρό- νον οὐχὶ συχνόν, ποιεῖ τὸν ὑμηρικὸν ἵππον (38) ὁ πόθος· καὶ τὰ δεσμὰ ρήξας (39) τῶν κατεχόντων, κροαίνω κατὰ πεδίων, καὶ πρὸς τὸν σύννομον ἐφε- ρόμην. δ ΚΕ'. ὡς δ᾽ οὖν ἐπανήκαμεν (40), μικρὰ τῷ κόσμῳ καὶ τῇ σκηνῇ χαρισάμενοι, καὶ ὅσον τὸν τῶν πολλῶν πόθον ἀφοσιώσασθαι (41) (οὐ γὰρ αὐτοί γε εἴχομεν θεατρικῶς, οὐδ᾽ ἐπιδεικτικῶς), τάχιστα εγενόμεθα (42) ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τελοῦμεν εἰς ἄνδρας ἐξ ἀγενείων, ἀνδρικώτερον τῇ φιλοσοφία προσβαίνοντες· οὐ σὺν ἀλλήλοις μὲν ἔτι (οὐ γὰρ ἀφῆκεν ὁ φθόνος), τῷ πόθῳ δὲ σὺν ἀλλήλοις. Τὸν μὲν γὰρ ἡ Καισαρέων κατέχει (45) πόλις, ώς τινα δεύτερον οἰκιστήν τε καὶ πολιοῖχον· ἔπειτα ἐκδημίαι τινὲς, ἐπειδή γε ἡμᾶς οὐκ εἶχε, τῶν ἀναγκαίων ὑπολαμβάνουσι, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τῆς προκειμένης φιλοσοφίας. Ἐμὲ δὲ πατέρων εὐλάβεια, καὶ γηροκομία (44), καὶ συμφο ρῶν ἐπανάστασις κατασχοῦσα, τοῦ ἀνδρὸς ἀπήγαγεν. ὡς τούς. πείθοντος. έβη, • Ανεσχόμην. ήκομεν. σασθαι. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILIU MAGNI. A conceptas, atque inter nos compactas, arriperemus. Aderat discessus dies, et quidquid ad discessum pertinebat, extremæ allocutiones, prosecutiones, revocationes, gemitus, complexus, lacrymæ. Nihil enim cuiquam perinde molestum et acerbum est, ut iis, qui illic simul educati sunt, et ab Athenis et inter se divelli. Tum igitur triste et miserum ae commemoratione dignum spectaculum accidit. Circumstare nos sodalium et æqualium, nonnullo- rumque etiam magistrorum chorus, prorsus negare se nobis abeundi potestatem facturos, obsecrare, cogere, hortari, omnia denique ea tum face- re, tum dicere, quæ verisimile est eos, qui in dolore versantur. Hoc loco faciam, ut et meipsum et dis vinam illam ac irreprehensibilem animam, licet hoc B audacius aliquanto videri possit, nonnihil accusen Ille enim, cum causas exposuisset, cur de reditu suo tam obnixe contenderet, iis, qui eum retinere conabantur, superior exstitit; et quanquam gre, abeundi tamen facultatem impetravit. Ego autem Athenis relictus sum; partim, ut vere loquar, ami- corum precibus emollitus; partim ab ipso quadam ex parte proditus, ut qui eo se adduci passus sit, ut dimitteret non dimittentem, iisque, a quibus trahebar, manus daret. Res profecto, antequam contigisset, incredibilis! Fit enim quasi unius cor- poris in duas partes sectio, atque utriusque inter- emptio; aut boum, qui simul nutriti sunt, atque idem jugum traxerunt, disjunctio, lugubre quiddamn · utriusque causa mugientium, dissidiumque perino- leste ferentium. Nec tamen in longum mihi producta est hæc calamitas; neque enim diutius miser conspici, nostræque disjunctionis rationem omnibus reddere sustinui; sed non ita multo tempore Athe- nis postea commoratus, ut præ animi desiderio equum illum Homericum imitor, perfractisque eo- a quibus retinebar, vinculis campos pedibus pulso, atque ad sodalem meum impetu fe- rum, ror. C D Coisl. 1, etc. In eol., Coib., Coisl. 1, Chrys., Or. 2, Par., Pass., etc. ln el., mihi accidit. Pass., XXV. Domum autem reversi, cum mundo ac scçe- næ nonnihil inserviissemus, hactenus scilicet, ut permultorum desiderio ulcunque satisfaceremus; nam ¡psi quidem ab ambitione ac theatrica ingenii Ostentatione abhorrebamus; juris nostri quampri- mum efficimur, atque ex imberbibus inter viros censemur, fortius ac virilius ad philosophiam acce- dentes, non quidem jam corpore (haud enim sinebat livor), sed desiderio et amore conjuncti. Ille enim a Cæsariensi civitate, ut alter quispiam conditor et conservator, retinetur; ac deinde, quoniam me carebat, necessarias quasdam peregrinationes, mi- nimeque a proposite sibi philosophiæ scopo alie- mas, iniit. At me, et pietas erga parentes, et senilis sub finem. «cito quietem et tranquillum recuperavinius. ▸ (51) Οὐδενί. Reg. pl, οὐδ' ενί. (32) Τέμνεσθαι. In nonnullis, συντέμνεσθαι. (33) ἂν τούς. Sic plures Regg., plures Colb., (34) Πεισθέντος. Sic quinque Regg., undecim (35) Γοερόν. Comb., γοερώς. (36) Μοι. Reg. c, Coisl. 1 et Pass. addunt, συν- (37) Ηνειχόμην. Regg. bun, pl, decem Colb. et (38) ῾Ομηρικὸν ἵππον. Vide Homer. Iliad. lib. vi (39) Ρήξας. Reg. d. Coisl. 2, διαρρήξας. (40) Ἐπανήκαμεν. Regg. bm, ph et Or. 2, επαν (41) Αφοσιώσασθαι. Sic codd. in ed., ἀφωσιώ- (42) Τάχιστα εγενόμεθα, etc. Nicetas exponit, (13) Κατέχει. Reg. pl, κατείχε. (44) Γηροκομία. Gr. 2, γηρωκομία.

ἐκδημίας, εξιτήριοι λόγοι, προπόμπιοι, ἀνακλήσεις, οίμωγαι, περιπλοκαί, δάκρυα. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ούτ δενὶ (31) λυπηρόν, ὡς τοῖς ἐκεῖσε συννόμοις, ᾿Αθη- νῶν, καὶ ἀλλήλων τέμνεσθαι (32). Γίνεται δὴ τότε θέαμά τι ἐλεεινὸν καὶ ἱστορίας ἄξιον. Περιστάντες ἡμᾶς ὁ τῶν ἑταίρων καὶ ἡλίκων χορός, ἔστι δὲ ὧν καὶ διδασκάλων, οὐδ᾽ ἂν, εἴ τι γένοιτο, μεθήσειν ἔφασκον, ἀντιβολοῦντες, βιαζόμενοι, πείθοντες· τί γὰρ οὐ λέγοντες; τί δ' οὐ πράττοντες, ὧν τους (33) ἀλγοῦντας εἰκός ; Ἐνταῦθά τι κατηγορήσω μὲν ἐμαυ τοῦ, κατηγορήσω δὲ τῆς θείας ἐκείνης καὶ ἀλήπτου ψυχῆς, εἰ καὶ τολμηρόν. Ὁ μὲν γὰρ τὰς αἰτίας εἰπὼν τῆς περὶ τὴν ἐπάνοδον φιλονεικίας, κρείττων ὤφθη τῶν κατεχόντων· καὶ βίᾳ μὲν, συνεχωρήθη δ' οὖν ὅμως τὴν ἐκδημίαν. Ἐγὼ δὲ ὑπελείφθην ᾿Αθή νῃσι· τὸ μέν τι μαλακισθεὶς εἰρήσεται γὰρ ταληθές), τὸ δέ τι προδοθεὶς παρ' ἐκείνου, πεισθέντος (34) ἀφεῖναι μὴ ἀφιέντα, καὶ παραχωρῆσαι τοῖς ἕλκουσι. Πράγμα, πρὶν γενέσθαι, μὴ πιστευόμενον· γίνεται γὰρ ὥσπερ ἑνὸς σώματος εἰς δύο τομή, καὶ ἀμφοτέ- ρων νέκρωσις· ἡ μόσχων συντρόφων καὶ ὁμοζύγων διάζευξις, γοερὸν (35) μυκωμένων ἐπ᾽ ἀλλήλοις, καὶ οὐ φερόντων τὴν ἀλλοτρίωσιν. Οὐ μὴν μακρότερόν μοι (36) τὸ τῆς ζημίας· οὐ γὰρ ηνειχόμην (37) επι- πλεῖον ἐλεεινὸς ὁρᾶσθαι, καὶ πᾶσι λόγον ὑπέχειν τῆς διαστάσεως· ἀλλ' ἐπιμείναντά με ταῖς ᾿Αθήναις χρό- νον οὐχὶ συχνόν, ποιεῖ τὸν ὑμηρικὸν ἵππον (38) ὁ πόθος· καὶ τὰ δεσμὰ ρήξας (39) τῶν κατεχόντων, κροαίνω κατὰ πεδίων, καὶ πρὸς τὸν σύννομον ἐφε- ρόμην. δ ΚΕ'. ὡς δ᾽ οὖν ἐπανήκαμεν (40), μικρὰ τῷ κόσμῳ καὶ τῇ σκηνῇ χαρισάμενοι, καὶ ὅσον τὸν τῶν πολλῶν πόθον ἀφοσιώσασθαι (41) (οὐ γὰρ αὐτοί γε εἴχομεν θεατρικῶς, οὐδ᾽ ἐπιδεικτικῶς), τάχιστα εγενόμεθα (42) ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τελοῦμεν εἰς ἄνδρας ἐξ ἀγενείων, ἀνδρικώτερον τῇ φιλοσοφία προσβαίνοντες· οὐ σὺν ἀλλήλοις μὲν ἔτι (οὐ γὰρ ἀφῆκεν ὁ φθόνος), τῷ πόθῳ δὲ σὺν ἀλλήλοις. Τὸν μὲν γὰρ ἡ Καισαρέων κατέχει (45) πόλις, ώς τινα δεύτερον οἰκιστήν τε καὶ πολιοῖχον· ἔπειτα ἐκδημίαι τινὲς, ἐπειδή γε ἡμᾶς οὐκ εἶχε, τῶν ἀναγκαίων ὑπολαμβάνουσι, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τῆς προκειμένης φιλοσοφίας. Ἐμὲ δὲ πατέρων εὐλάβεια, καὶ γηροκομία (44), καὶ συμφο ρῶν ἐπανάστασις κατασχοῦσα, τοῦ ἀνδρὸς ἀπήγαγεν. ὡς τούς. πείθοντος. έβη, • Ανεσχόμην. ήκομεν. σασθαι. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILIU MAGNI. A conceptas, atque inter nos compactas, arriperemus. Aderat discessus dies, et quidquid ad discessum pertinebat, extremæ allocutiones, prosecutiones, revocationes, gemitus, complexus, lacrymæ. Nihil enim cuiquam perinde molestum et acerbum est, ut iis, qui illic simul educati sunt, et ab Athenis et inter se divelli. Tum igitur triste et miserum ae commemoratione dignum spectaculum accidit. Circumstare nos sodalium et æqualium, nonnullo- rumque etiam magistrorum chorus, prorsus negare se nobis abeundi potestatem facturos, obsecrare, cogere, hortari, omnia denique ea tum face- re, tum dicere, quæ verisimile est eos, qui in dolore versantur. Hoc loco faciam, ut et meipsum et dis vinam illam ac irreprehensibilem animam, licet hoc B audacius aliquanto videri possit, nonnihil accusen Ille enim, cum causas exposuisset, cur de reditu suo tam obnixe contenderet, iis, qui eum retinere conabantur, superior exstitit; et quanquam gre, abeundi tamen facultatem impetravit. Ego autem Athenis relictus sum; partim, ut vere loquar, ami- corum precibus emollitus; partim ab ipso quadam ex parte proditus, ut qui eo se adduci passus sit, ut dimitteret non dimittentem, iisque, a quibus trahebar, manus daret. Res profecto, antequam contigisset, incredibilis! Fit enim quasi unius cor- poris in duas partes sectio, atque utriusque inter- emptio; aut boum, qui simul nutriti sunt, atque idem jugum traxerunt, disjunctio, lugubre quiddamn · utriusque causa mugientium, dissidiumque perino- leste ferentium. Nec tamen in longum mihi producta est hæc calamitas; neque enim diutius miser conspici, nostræque disjunctionis rationem omnibus reddere sustinui; sed non ita multo tempore Athe- nis postea commoratus, ut præ animi desiderio equum illum Homericum imitor, perfractisque eo- a quibus retinebar, vinculis campos pedibus pulso, atque ad sodalem meum impetu fe- rum, ror. C D Coisl. 1, etc. In eol., Coib., Coisl. 1, Chrys., Or. 2, Par., Pass., etc. ln el., mihi accidit. Pass., XXV. Domum autem reversi, cum mundo ac scçe- næ nonnihil inserviissemus, hactenus scilicet, ut permultorum desiderio ulcunque satisfaceremus; nam ¡psi quidem ab ambitione ac theatrica ingenii Ostentatione abhorrebamus; juris nostri quampri- mum efficimur, atque ex imberbibus inter viros censemur, fortius ac virilius ad philosophiam acce- dentes, non quidem jam corpore (haud enim sinebat livor), sed desiderio et amore conjuncti. Ille enim a Cæsariensi civitate, ut alter quispiam conditor et conservator, retinetur; ac deinde, quoniam me carebat, necessarias quasdam peregrinationes, mi- nimeque a proposite sibi philosophiæ scopo alie- mas, iniit. At me, et pietas erga parentes, et senilis sub finem. «cito quietem et tranquillum recuperavinius. ▸ (51) Οὐδενί. Reg. pl, οὐδ' ενί. (32) Τέμνεσθαι. In nonnullis, συντέμνεσθαι. (33) ἂν τούς. Sic plures Regg., plures Colb., (34) Πεισθέντος. Sic quinque Regg., undecim (35) Γοερόν. Comb., γοερώς. (36) Μοι. Reg. c, Coisl. 1 et Pass. addunt, συν- (37) Ηνειχόμην. Regg. bun, pl, decem Colb. et (38) ῾Ομηρικὸν ἵππον. Vide Homer. Iliad. lib. vi (39) Ρήξας. Reg. d. Coisl. 2, διαρρήξας. (40) Ἐπανήκαμεν. Regg. bm, ph et Or. 2, επαν (41) Αφοσιώσασθαι. Sic codd. in ed., ἀφωσιώ- (42) Τάχιστα εγενόμεθα, etc. Nicetas exponit, (13) Κατέχει. Reg. pl, κατείχε. (44) Γηροκομία. Gr. 2, γηρωκομία.

Σκοπῶ δὲ, εἰ μὴ καντεῦθεν μοι πᾶσα ἡ περὶ τὸν βίον ἀνωμαλία καὶ δυσκολία συνέπεσε, καὶ τὸ πρὸς τὴν (45) φιλοσοφίαν οὐκ εἴοδον, οὐδὲ τῆς ἐπιθυ μίας (46) καὶ τῆς ὑποθέσεως ἄξιον. Τὰ μὲν οὖν ἡμέτερα, ὅπη τῷ Θεῷ φίλον, ἀγέσθω· ἄγοιτο δὲ ταῖς ἐκείνου πρεσβείαις ἄμεινον. Τὸν δὲ, ἡ πολύτροπος τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, καὶ περὶ τὸ ἡμέτερον γένος οικονομία, διὰ πολλῶν (47) τῶν ἐν μέσῳ γνωρίσασα, καὶ ἀεὶ λαμπρότερον ἀποδείξασα (48), λαμπτῆρα τῆς Ἐκκλησίας προτίθησι περιφανῆ τε καὶ περιο βόητον, τοῖς ἱεροῖς τοῦ πρεσβυτερίου θρόνοις τέως (49) εγκαταλέξασα, καὶ, διὰ μιᾶς τῆς Καισαρέων πόλεως, τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ πυρσεύουσα (50). Καὶ τίνα τρό πον; Οὐ σχεδιάσασα τὸν βαθμὸν, οὐδὲ ὁμοῦ τε πλύ νασα (51) καὶ σοφίσασα, κατὰ τοὺς πολλοὺς τῶν νῦν τῆς προστασίας εφιεμένων· ἀλλὰ τάξει καὶ νόμι πνευματικῆς ἀναβάσεως, τῆς τιμῆς ἀξιώσασα οὐ καλῶς μὲν ἴσως, οὐδὲ δικαίως, ἀπήγαγε δ' οὖνο Β η ποιήσασα. • ξασα. πυρσεύσασα. πλήνατα. Κα. Οὐκ ἐπαινῷ γὰρ ἐγὼ τὴν παρ' ἡμῖν ἀτα ξίαν καὶ ἀκοσμίαν, ἔστιν ὅτε καὶ ἐφ᾽ ὧν προεδρευόν των ἐν βήμασιν. Οὐ γὰρ ἁπάντων τολμήσω κατηγο- ρεῖν, οὐδὲ δίκαιον. Ἐπαινῶ τὸν νηίτην νόμον, ὃς τὴν κώπην πρότερον ἐγχειρίσας (52) τῷ νῦν κυβερνήτη, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὴν πρώραν ἀγαγών, καὶ πιστεύσας τὰ Εμπροσθεν, οὕτως ἐπὶ τῶν οἰάκων καθίζει, μετὰ τὴν πολλὴν (53) τυφθεῖσαν θάλασσαν, καὶ τὴν τῶν ἀνέ μων διάσκεψιν. ὡς δὲ κὰν τοῖς πολεμικοῖς ἔχει· στρατιώτης, ταξίαρχος, στρατηγός. Αὕτη ἡ τάξις ἀρίστη καὶ λυσιτελεστάτη τοῖς ἀρχομένοις. Τὸ δ' ἡμέτερον, πολλοῦ ἂν ἦν ἄξιον, εἰ οὕτως εἶχε. Νῦν δὲ κινδυνεύει, τὸ πάντων ἁγιώτατον τάγμα, τῶν παρ' ἡμῖν πάντων είναι καταγελαστότατον. Οὐ γὰρ ἐξ ἀρετῆς μᾶλλον, ή κακουργίας, ἡ προεδρία (54)· οὐδὲ τῶν ἀξιωτέρων, ἀλλὰ τῶν δυνατωτέρων, οἱ θρόνοι. Σαμουὴλ ἐν προφήταις, ὁ τὰ ἔμπροσθεν βλέπων· ἀλλὰ καὶ Σαούλ, ὁ ἀπόβλητος. Ροβοὰμ ἐν βασιλεῦσιν, ὁ Σολομῶντος· ἀλλὰ καὶ Ἱεροβοαμ, ὁ δοῦλος καὶ ἀπο στάτης. Καὶ ἰατρὸς μὲν οὐδεὶς, οὐδὲ ζωγράφος, ὅστις οὐ φύσεις ἀρρωστημάτων ἐσκέψατο πρότερον, ἢ πολλά χρώματα συνεκέρασεν, ἢ ἐμόρφωσεν· ὁ δὲ πρόεδρος εὑρίσκεται ῥᾳδίως, μὴ πονηθείς, καὶ πρόσφατος τὴν ἀξίαν, ὁμοῦ τε σπαρείς (55) καὶ ἀναδοθεὶς, ὡς ὁ μῦθος (56) ποιεῖ τοὺς γίγαντας. Πλάττομεν αὐθε ημερὸν τοὺς ἁγίους, καὶ σοφούς είναι κελεύομεν τους εδρία, παρείς. S. GREGOR]] THEOLOGI ætatis cura et incursantcs calamitates, ab illius consortio abstractum tenuerunt; haud recte id qui- dem fortasse, nec juste, sed tamen tenuerunt. At- que haud scio, an mili hine quoque omnis vitæ difficultas asperitasque orta sit, ac salebrosum ad philosophiam iter fuerit, nec cupiditate mea et animi instituto satis dignum. Sed res quidem nostrae, ut Dei voluntas tulerit, ferantur; atque utinam per illius deprecationem melius ferantur. Hunc vero, multiplex Dei benignitas, atque erga genus nostrum cura et dispensatio, in multis ante muneribus exploratum, ac quotidie clariorem illu- strioremque compertum, in sacrum interea presby- terorum ordinem ascribit, ac splendidam et cele- brem Ecclesiæ facem proponit, atque, per unam Casariensem civitatem, universo terrarum orbi prælucet. Quonam autem id modo ? Sic nempe, ut eum non subito ad hunc gradum subveheret, nec simul eum et ablueret et sapientia instrueret, quemadmodum plerosque eorum qui nunc antisti- tum munus appetunt; verum ordine, ac spiritualis progressionis lege, hoc eum honore affice- ret. C XXVI. Nec enim mihi perturbatio illa temeritas- que probatur, quæ apud nos nonnunquam et in nonnullis Ecclesiæ præsidibus exsistit. Non enim eo audacis progrediar, ut omnes accusem ; inique enim facerem. Verum nauticam legem laudo, quæ gubernatori futuro primum remos tradit, deinde ad proram eum collocat, sicque prioribus muneribus ipsi conmissis, tandem eum, post diuturnam remi- gationem ac ventorum observationem, ad guberna. cula constituit. Eadem rei militaris est ratio : miles primum, deinde centurio, tum imperator. Hic opti. mus ordo est, iisque, qui subsunt, in primis condu- cibilis. Quam præclare nobiscum ageretur, si idem esset rerum nostrarum status! Nunc autem peri- culum est, ne ordo omniuin sanctissimus, sit quo- que omnium maxime ridiculus. Non enim virtute magis, quam maleficio et scelere, sacerdotium pa- ratur; nec digniorum, sed potentiorum, chroni sunt. Samuel inter prophetas, ille, inquam, futura prospiciens ; sed et Saul, vilis ille et rejiciendus. Roboam Salomonis filius inter reges'; sed et Jero- boam, servus et apostata. Cumque nec medici, nec pictoris nomen quisquam obtineat, nisi prius morborum naturas considerarit, aut multos colores miscuerit, variasque formas penicillo expresserit ; antistes contra facile invenitur, non elaboratus, Cum ex multis interim eum muneribus notum fecisset, ac illustriorem reddidisset. » Cypr., nec reddidit Billius. Par., Pass., c vel, » etc. Agenoris filium, apud Thebas Bœotiæ urbem, dra- conis a se interfecti dentes sevisse, atque hinc exsti · tisse Gigantes, homines a capite usque ad femur armatos, qui eodem die, inito prælio, omnes seso statim mutuis vulneribus confecerunt, præter quin- que qui se Cadmo associarunt. (45) Τήν. Deest in nonnullis. (46) Επιθυμίας. Coisl. 1, προθυμίας. (47) Διά πολλῶν, etc. Recte Nicelas : γνώριμον (48) Αποδείξασα. Reg. d et Coisl. 2, ἀναδεί (49) Τέως. • Tandiu, interea. Deest in Reg., (50) Πυρσεύουσα. Regg. c, d, Coisl. 2, Or. 2, (51) Πλύνασα Sic undecim Colb., etc. h ed., (52) Εγχειρίσας. Chrys., εγχειρησας. (53) Πολλήν. Regg. a, c, d et Οr. 2, πολλά. (54) Η προεδρία. Sic codd. Prave in ed., ἢ προ (55) Σπαρείς. Sic decem Colb., Pass., etc. In ea.g (56) Ὡς ὁ μῦθος, etc. Finxerunt poeta Cadmum

Σκοπῶ δὲ, εἰ μὴ καντεῦθεν μοι πᾶσα ἡ περὶ τὸν βίον ἀνωμαλία καὶ δυσκολία συνέπεσε, καὶ τὸ πρὸς τὴν (45) φιλοσοφίαν οὐκ εἴοδον, οὐδὲ τῆς ἐπιθυ μίας (46) καὶ τῆς ὑποθέσεως ἄξιον. Τὰ μὲν οὖν ἡμέτερα, ὅπη τῷ Θεῷ φίλον, ἀγέσθω· ἄγοιτο δὲ ταῖς ἐκείνου πρεσβείαις ἄμεινον. Τὸν δὲ, ἡ πολύτροπος τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, καὶ περὶ τὸ ἡμέτερον γένος οικονομία, διὰ πολλῶν (47) τῶν ἐν μέσῳ γνωρίσασα, καὶ ἀεὶ λαμπρότερον ἀποδείξασα (48), λαμπτῆρα τῆς Ἐκκλησίας προτίθησι περιφανῆ τε καὶ περιο βόητον, τοῖς ἱεροῖς τοῦ πρεσβυτερίου θρόνοις τέως (49) εγκαταλέξασα, καὶ, διὰ μιᾶς τῆς Καισαρέων πόλεως, τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ πυρσεύουσα (50). Καὶ τίνα τρό πον; Οὐ σχεδιάσασα τὸν βαθμὸν, οὐδὲ ὁμοῦ τε πλύ νασα (51) καὶ σοφίσασα, κατὰ τοὺς πολλοὺς τῶν νῦν τῆς προστασίας εφιεμένων· ἀλλὰ τάξει καὶ νόμι πνευματικῆς ἀναβάσεως, τῆς τιμῆς ἀξιώσασα οὐ καλῶς μὲν ἴσως, οὐδὲ δικαίως, ἀπήγαγε δ' οὖνο Β η ποιήσασα. • ξασα. πυρσεύσασα. πλήνατα. Κα. Οὐκ ἐπαινῷ γὰρ ἐγὼ τὴν παρ' ἡμῖν ἀτα ξίαν καὶ ἀκοσμίαν, ἔστιν ὅτε καὶ ἐφ᾽ ὧν προεδρευόν των ἐν βήμασιν. Οὐ γὰρ ἁπάντων τολμήσω κατηγο- ρεῖν, οὐδὲ δίκαιον. Ἐπαινῶ τὸν νηίτην νόμον, ὃς τὴν κώπην πρότερον ἐγχειρίσας (52) τῷ νῦν κυβερνήτη, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὴν πρώραν ἀγαγών, καὶ πιστεύσας τὰ Εμπροσθεν, οὕτως ἐπὶ τῶν οἰάκων καθίζει, μετὰ τὴν πολλὴν (53) τυφθεῖσαν θάλασσαν, καὶ τὴν τῶν ἀνέ μων διάσκεψιν. ὡς δὲ κὰν τοῖς πολεμικοῖς ἔχει· στρατιώτης, ταξίαρχος, στρατηγός. Αὕτη ἡ τάξις ἀρίστη καὶ λυσιτελεστάτη τοῖς ἀρχομένοις. Τὸ δ' ἡμέτερον, πολλοῦ ἂν ἦν ἄξιον, εἰ οὕτως εἶχε. Νῦν δὲ κινδυνεύει, τὸ πάντων ἁγιώτατον τάγμα, τῶν παρ' ἡμῖν πάντων είναι καταγελαστότατον. Οὐ γὰρ ἐξ ἀρετῆς μᾶλλον, ή κακουργίας, ἡ προεδρία (54)· οὐδὲ τῶν ἀξιωτέρων, ἀλλὰ τῶν δυνατωτέρων, οἱ θρόνοι. Σαμουὴλ ἐν προφήταις, ὁ τὰ ἔμπροσθεν βλέπων· ἀλλὰ καὶ Σαούλ, ὁ ἀπόβλητος. Ροβοὰμ ἐν βασιλεῦσιν, ὁ Σολομῶντος· ἀλλὰ καὶ Ἱεροβοαμ, ὁ δοῦλος καὶ ἀπο στάτης. Καὶ ἰατρὸς μὲν οὐδεὶς, οὐδὲ ζωγράφος, ὅστις οὐ φύσεις ἀρρωστημάτων ἐσκέψατο πρότερον, ἢ πολλά χρώματα συνεκέρασεν, ἢ ἐμόρφωσεν· ὁ δὲ πρόεδρος εὑρίσκεται ῥᾳδίως, μὴ πονηθείς, καὶ πρόσφατος τὴν ἀξίαν, ὁμοῦ τε σπαρείς (55) καὶ ἀναδοθεὶς, ὡς ὁ μῦθος (56) ποιεῖ τοὺς γίγαντας. Πλάττομεν αὐθε ημερὸν τοὺς ἁγίους, καὶ σοφούς είναι κελεύομεν τους εδρία, παρείς. S. GREGOR]] THEOLOGI ætatis cura et incursantcs calamitates, ab illius consortio abstractum tenuerunt; haud recte id qui- dem fortasse, nec juste, sed tamen tenuerunt. At- que haud scio, an mili hine quoque omnis vitæ difficultas asperitasque orta sit, ac salebrosum ad philosophiam iter fuerit, nec cupiditate mea et animi instituto satis dignum. Sed res quidem nostrae, ut Dei voluntas tulerit, ferantur; atque utinam per illius deprecationem melius ferantur. Hunc vero, multiplex Dei benignitas, atque erga genus nostrum cura et dispensatio, in multis ante muneribus exploratum, ac quotidie clariorem illu- strioremque compertum, in sacrum interea presby- terorum ordinem ascribit, ac splendidam et cele- brem Ecclesiæ facem proponit, atque, per unam Casariensem civitatem, universo terrarum orbi prælucet. Quonam autem id modo ? Sic nempe, ut eum non subito ad hunc gradum subveheret, nec simul eum et ablueret et sapientia instrueret, quemadmodum plerosque eorum qui nunc antisti- tum munus appetunt; verum ordine, ac spiritualis progressionis lege, hoc eum honore affice- ret. C XXVI. Nec enim mihi perturbatio illa temeritas- que probatur, quæ apud nos nonnunquam et in nonnullis Ecclesiæ præsidibus exsistit. Non enim eo audacis progrediar, ut omnes accusem ; inique enim facerem. Verum nauticam legem laudo, quæ gubernatori futuro primum remos tradit, deinde ad proram eum collocat, sicque prioribus muneribus ipsi conmissis, tandem eum, post diuturnam remi- gationem ac ventorum observationem, ad guberna. cula constituit. Eadem rei militaris est ratio : miles primum, deinde centurio, tum imperator. Hic opti. mus ordo est, iisque, qui subsunt, in primis condu- cibilis. Quam præclare nobiscum ageretur, si idem esset rerum nostrarum status! Nunc autem peri- culum est, ne ordo omniuin sanctissimus, sit quo- que omnium maxime ridiculus. Non enim virtute magis, quam maleficio et scelere, sacerdotium pa- ratur; nec digniorum, sed potentiorum, chroni sunt. Samuel inter prophetas, ille, inquam, futura prospiciens ; sed et Saul, vilis ille et rejiciendus. Roboam Salomonis filius inter reges'; sed et Jero- boam, servus et apostata. Cumque nec medici, nec pictoris nomen quisquam obtineat, nisi prius morborum naturas considerarit, aut multos colores miscuerit, variasque formas penicillo expresserit ; antistes contra facile invenitur, non elaboratus, Cum ex multis interim eum muneribus notum fecisset, ac illustriorem reddidisset. » Cypr., nec reddidit Billius. Par., Pass., c vel, » etc. Agenoris filium, apud Thebas Bœotiæ urbem, dra- conis a se interfecti dentes sevisse, atque hinc exsti · tisse Gigantes, homines a capite usque ad femur armatos, qui eodem die, inito prælio, omnes seso statim mutuis vulneribus confecerunt, præter quin- que qui se Cadmo associarunt. (45) Τήν. Deest in nonnullis. (46) Επιθυμίας. Coisl. 1, προθυμίας. (47) Διά πολλῶν, etc. Recte Nicelas : γνώριμον (48) Αποδείξασα. Reg. d et Coisl. 2, ἀναδεί (49) Τέως. • Tandiu, interea. Deest in Reg., (50) Πυρσεύουσα. Regg. c, d, Coisl. 2, Or. 2, (51) Πλύνασα Sic undecim Colb., etc. h ed., (52) Εγχειρίσας. Chrys., εγχειρησας. (53) Πολλήν. Regg. a, c, d et Οr. 2, πολλά. (54) Η προεδρία. Sic codd. Prave in ed., ἢ προ (55) Σπαρείς. Sic decem Colb., Pass., etc. In ea.g (56) Ὡς ὁ μῦθος, etc. Finxerunt poeta Cadmum

ἐκδημίας, εξιτήριοι λόγοι, προπόμπιοι, ἀνακλήσεις, οίμωγαι, περιπλοκαί, δάκρυα. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ούτ δενὶ (31) λυπηρόν, ὡς τοῖς ἐκεῖσε συννόμοις, ᾿Αθη- νῶν, καὶ ἀλλήλων τέμνεσθαι (32). Γίνεται δὴ τότε θέαμά τι ἐλεεινὸν καὶ ἱστορίας ἄξιον. Περιστάντες ἡμᾶς ὁ τῶν ἑταίρων καὶ ἡλίκων χορός, ἔστι δὲ ὧν καὶ διδασκάλων, οὐδ᾽ ἂν, εἴ τι γένοιτο, μεθήσειν ἔφασκον, ἀντιβολοῦντες, βιαζόμενοι, πείθοντες· τί γὰρ οὐ λέγοντες; τί δ' οὐ πράττοντες, ὧν τους (33) ἀλγοῦντας εἰκός ; Ἐνταῦθά τι κατηγορήσω μὲν ἐμαυ τοῦ, κατηγορήσω δὲ τῆς θείας ἐκείνης καὶ ἀλήπτου ψυχῆς, εἰ καὶ τολμηρόν. Ὁ μὲν γὰρ τὰς αἰτίας εἰπὼν τῆς περὶ τὴν ἐπάνοδον φιλονεικίας, κρείττων ὤφθη τῶν κατεχόντων· καὶ βίᾳ μὲν, συνεχωρήθη δ' οὖν ὅμως τὴν ἐκδημίαν. Ἐγὼ δὲ ὑπελείφθην ᾿Αθή νῃσι· τὸ μέν τι μαλακισθεὶς εἰρήσεται γὰρ ταληθές), τὸ δέ τι προδοθεὶς παρ' ἐκείνου, πεισθέντος (34) ἀφεῖναι μὴ ἀφιέντα, καὶ παραχωρῆσαι τοῖς ἕλκουσι. Πράγμα, πρὶν γενέσθαι, μὴ πιστευόμενον· γίνεται γὰρ ὥσπερ ἑνὸς σώματος εἰς δύο τομή, καὶ ἀμφοτέ- ρων νέκρωσις· ἡ μόσχων συντρόφων καὶ ὁμοζύγων διάζευξις, γοερὸν (35) μυκωμένων ἐπ᾽ ἀλλήλοις, καὶ οὐ φερόντων τὴν ἀλλοτρίωσιν. Οὐ μὴν μακρότερόν μοι (36) τὸ τῆς ζημίας· οὐ γὰρ ηνειχόμην (37) επι- πλεῖον ἐλεεινὸς ὁρᾶσθαι, καὶ πᾶσι λόγον ὑπέχειν τῆς διαστάσεως· ἀλλ' ἐπιμείναντά με ταῖς ᾿Αθήναις χρό- νον οὐχὶ συχνόν, ποιεῖ τὸν ὑμηρικὸν ἵππον (38) ὁ πόθος· καὶ τὰ δεσμὰ ρήξας (39) τῶν κατεχόντων, κροαίνω κατὰ πεδίων, καὶ πρὸς τὸν σύννομον ἐφε- ρόμην. δ ΚΕ'. ὡς δ᾽ οὖν ἐπανήκαμεν (40), μικρὰ τῷ κόσμῳ καὶ τῇ σκηνῇ χαρισάμενοι, καὶ ὅσον τὸν τῶν πολλῶν πόθον ἀφοσιώσασθαι (41) (οὐ γὰρ αὐτοί γε εἴχομεν θεατρικῶς, οὐδ᾽ ἐπιδεικτικῶς), τάχιστα εγενόμεθα (42) ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τελοῦμεν εἰς ἄνδρας ἐξ ἀγενείων, ἀνδρικώτερον τῇ φιλοσοφία προσβαίνοντες· οὐ σὺν ἀλλήλοις μὲν ἔτι (οὐ γὰρ ἀφῆκεν ὁ φθόνος), τῷ πόθῳ δὲ σὺν ἀλλήλοις. Τὸν μὲν γὰρ ἡ Καισαρέων κατέχει (45) πόλις, ώς τινα δεύτερον οἰκιστήν τε καὶ πολιοῖχον· ἔπειτα ἐκδημίαι τινὲς, ἐπειδή γε ἡμᾶς οὐκ εἶχε, τῶν ἀναγκαίων ὑπολαμβάνουσι, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τῆς προκειμένης φιλοσοφίας. Ἐμὲ δὲ πατέρων εὐλάβεια, καὶ γηροκομία (44), καὶ συμφο ρῶν ἐπανάστασις κατασχοῦσα, τοῦ ἀνδρὸς ἀπήγαγεν. ὡς τούς. πείθοντος. έβη, • Ανεσχόμην. ήκομεν. σασθαι. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILIU MAGNI. A conceptas, atque inter nos compactas, arriperemus. Aderat discessus dies, et quidquid ad discessum pertinebat, extremæ allocutiones, prosecutiones, revocationes, gemitus, complexus, lacrymæ. Nihil enim cuiquam perinde molestum et acerbum est, ut iis, qui illic simul educati sunt, et ab Athenis et inter se divelli. Tum igitur triste et miserum ae commemoratione dignum spectaculum accidit. Circumstare nos sodalium et æqualium, nonnullo- rumque etiam magistrorum chorus, prorsus negare se nobis abeundi potestatem facturos, obsecrare, cogere, hortari, omnia denique ea tum face- re, tum dicere, quæ verisimile est eos, qui in dolore versantur. Hoc loco faciam, ut et meipsum et dis vinam illam ac irreprehensibilem animam, licet hoc B audacius aliquanto videri possit, nonnihil accusen Ille enim, cum causas exposuisset, cur de reditu suo tam obnixe contenderet, iis, qui eum retinere conabantur, superior exstitit; et quanquam gre, abeundi tamen facultatem impetravit. Ego autem Athenis relictus sum; partim, ut vere loquar, ami- corum precibus emollitus; partim ab ipso quadam ex parte proditus, ut qui eo se adduci passus sit, ut dimitteret non dimittentem, iisque, a quibus trahebar, manus daret. Res profecto, antequam contigisset, incredibilis! Fit enim quasi unius cor- poris in duas partes sectio, atque utriusque inter- emptio; aut boum, qui simul nutriti sunt, atque idem jugum traxerunt, disjunctio, lugubre quiddamn · utriusque causa mugientium, dissidiumque perino- leste ferentium. Nec tamen in longum mihi producta est hæc calamitas; neque enim diutius miser conspici, nostræque disjunctionis rationem omnibus reddere sustinui; sed non ita multo tempore Athe- nis postea commoratus, ut præ animi desiderio equum illum Homericum imitor, perfractisque eo- a quibus retinebar, vinculis campos pedibus pulso, atque ad sodalem meum impetu fe- rum, ror. C D Coisl. 1, etc. In eol., Coib., Coisl. 1, Chrys., Or. 2, Par., Pass., etc. ln el., mihi accidit. Pass., XXV. Domum autem reversi, cum mundo ac scçe- næ nonnihil inserviissemus, hactenus scilicet, ut permultorum desiderio ulcunque satisfaceremus; nam ¡psi quidem ab ambitione ac theatrica ingenii Ostentatione abhorrebamus; juris nostri quampri- mum efficimur, atque ex imberbibus inter viros censemur, fortius ac virilius ad philosophiam acce- dentes, non quidem jam corpore (haud enim sinebat livor), sed desiderio et amore conjuncti. Ille enim a Cæsariensi civitate, ut alter quispiam conditor et conservator, retinetur; ac deinde, quoniam me carebat, necessarias quasdam peregrinationes, mi- nimeque a proposite sibi philosophiæ scopo alie- mas, iniit. At me, et pietas erga parentes, et senilis sub finem. «cito quietem et tranquillum recuperavinius. ▸ (51) Οὐδενί. Reg. pl, οὐδ' ενί. (32) Τέμνεσθαι. In nonnullis, συντέμνεσθαι. (33) ἂν τούς. Sic plures Regg., plures Colb., (34) Πεισθέντος. Sic quinque Regg., undecim (35) Γοερόν. Comb., γοερώς. (36) Μοι. Reg. c, Coisl. 1 et Pass. addunt, συν- (37) Ηνειχόμην. Regg. bun, pl, decem Colb. et (38) ῾Ομηρικὸν ἵππον. Vide Homer. Iliad. lib. vi (39) Ρήξας. Reg. d. Coisl. 2, διαρρήξας. (40) Ἐπανήκαμεν. Regg. bm, ph et Or. 2, επαν (41) Αφοσιώσασθαι. Sic codd. in ed., ἀφωσιώ- (42) Τάχιστα εγενόμεθα, etc. Nicetas exponit, (13) Κατέχει. Reg. pl, κατείχε. (44) Γηροκομία. Gr. 2, γηρωκομία.

ἐκδημίας, εξιτήριοι λόγοι, προπόμπιοι, ἀνακλήσεις, οίμωγαι, περιπλοκαί, δάκρυα. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ούτ δενὶ (31) λυπηρόν, ὡς τοῖς ἐκεῖσε συννόμοις, ᾿Αθη- νῶν, καὶ ἀλλήλων τέμνεσθαι (32). Γίνεται δὴ τότε θέαμά τι ἐλεεινὸν καὶ ἱστορίας ἄξιον. Περιστάντες ἡμᾶς ὁ τῶν ἑταίρων καὶ ἡλίκων χορός, ἔστι δὲ ὧν καὶ διδασκάλων, οὐδ᾽ ἂν, εἴ τι γένοιτο, μεθήσειν ἔφασκον, ἀντιβολοῦντες, βιαζόμενοι, πείθοντες· τί γὰρ οὐ λέγοντες; τί δ' οὐ πράττοντες, ὧν τους (33) ἀλγοῦντας εἰκός ; Ἐνταῦθά τι κατηγορήσω μὲν ἐμαυ τοῦ, κατηγορήσω δὲ τῆς θείας ἐκείνης καὶ ἀλήπτου ψυχῆς, εἰ καὶ τολμηρόν. Ὁ μὲν γὰρ τὰς αἰτίας εἰπὼν τῆς περὶ τὴν ἐπάνοδον φιλονεικίας, κρείττων ὤφθη τῶν κατεχόντων· καὶ βίᾳ μὲν, συνεχωρήθη δ' οὖν ὅμως τὴν ἐκδημίαν. Ἐγὼ δὲ ὑπελείφθην ᾿Αθή νῃσι· τὸ μέν τι μαλακισθεὶς εἰρήσεται γὰρ ταληθές), τὸ δέ τι προδοθεὶς παρ' ἐκείνου, πεισθέντος (34) ἀφεῖναι μὴ ἀφιέντα, καὶ παραχωρῆσαι τοῖς ἕλκουσι. Πράγμα, πρὶν γενέσθαι, μὴ πιστευόμενον· γίνεται γὰρ ὥσπερ ἑνὸς σώματος εἰς δύο τομή, καὶ ἀμφοτέ- ρων νέκρωσις· ἡ μόσχων συντρόφων καὶ ὁμοζύγων διάζευξις, γοερὸν (35) μυκωμένων ἐπ᾽ ἀλλήλοις, καὶ οὐ φερόντων τὴν ἀλλοτρίωσιν. Οὐ μὴν μακρότερόν μοι (36) τὸ τῆς ζημίας· οὐ γὰρ ηνειχόμην (37) επι- πλεῖον ἐλεεινὸς ὁρᾶσθαι, καὶ πᾶσι λόγον ὑπέχειν τῆς διαστάσεως· ἀλλ' ἐπιμείναντά με ταῖς ᾿Αθήναις χρό- νον οὐχὶ συχνόν, ποιεῖ τὸν ὑμηρικὸν ἵππον (38) ὁ πόθος· καὶ τὰ δεσμὰ ρήξας (39) τῶν κατεχόντων, κροαίνω κατὰ πεδίων, καὶ πρὸς τὸν σύννομον ἐφε- ρόμην. δ ΚΕ'. ὡς δ᾽ οὖν ἐπανήκαμεν (40), μικρὰ τῷ κόσμῳ καὶ τῇ σκηνῇ χαρισάμενοι, καὶ ὅσον τὸν τῶν πολλῶν πόθον ἀφοσιώσασθαι (41) (οὐ γὰρ αὐτοί γε εἴχομεν θεατρικῶς, οὐδ᾽ ἐπιδεικτικῶς), τάχιστα εγενόμεθα (42) ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τελοῦμεν εἰς ἄνδρας ἐξ ἀγενείων, ἀνδρικώτερον τῇ φιλοσοφία προσβαίνοντες· οὐ σὺν ἀλλήλοις μὲν ἔτι (οὐ γὰρ ἀφῆκεν ὁ φθόνος), τῷ πόθῳ δὲ σὺν ἀλλήλοις. Τὸν μὲν γὰρ ἡ Καισαρέων κατέχει (45) πόλις, ώς τινα δεύτερον οἰκιστήν τε καὶ πολιοῖχον· ἔπειτα ἐκδημίαι τινὲς, ἐπειδή γε ἡμᾶς οὐκ εἶχε, τῶν ἀναγκαίων ὑπολαμβάνουσι, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τῆς προκειμένης φιλοσοφίας. Ἐμὲ δὲ πατέρων εὐλάβεια, καὶ γηροκομία (44), καὶ συμφο ρῶν ἐπανάστασις κατασχοῦσα, τοῦ ἀνδρὸς ἀπήγαγεν. ὡς τούς. πείθοντος. έβη, • Ανεσχόμην. ήκομεν. σασθαι. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILIU MAGNI. A conceptas, atque inter nos compactas, arriperemus. Aderat discessus dies, et quidquid ad discessum pertinebat, extremæ allocutiones, prosecutiones, revocationes, gemitus, complexus, lacrymæ. Nihil enim cuiquam perinde molestum et acerbum est, ut iis, qui illic simul educati sunt, et ab Athenis et inter se divelli. Tum igitur triste et miserum ae commemoratione dignum spectaculum accidit. Circumstare nos sodalium et æqualium, nonnullo- rumque etiam magistrorum chorus, prorsus negare se nobis abeundi potestatem facturos, obsecrare, cogere, hortari, omnia denique ea tum face- re, tum dicere, quæ verisimile est eos, qui in dolore versantur. Hoc loco faciam, ut et meipsum et dis vinam illam ac irreprehensibilem animam, licet hoc B audacius aliquanto videri possit, nonnihil accusen Ille enim, cum causas exposuisset, cur de reditu suo tam obnixe contenderet, iis, qui eum retinere conabantur, superior exstitit; et quanquam gre, abeundi tamen facultatem impetravit. Ego autem Athenis relictus sum; partim, ut vere loquar, ami- corum precibus emollitus; partim ab ipso quadam ex parte proditus, ut qui eo se adduci passus sit, ut dimitteret non dimittentem, iisque, a quibus trahebar, manus daret. Res profecto, antequam contigisset, incredibilis! Fit enim quasi unius cor- poris in duas partes sectio, atque utriusque inter- emptio; aut boum, qui simul nutriti sunt, atque idem jugum traxerunt, disjunctio, lugubre quiddamn · utriusque causa mugientium, dissidiumque perino- leste ferentium. Nec tamen in longum mihi producta est hæc calamitas; neque enim diutius miser conspici, nostræque disjunctionis rationem omnibus reddere sustinui; sed non ita multo tempore Athe- nis postea commoratus, ut præ animi desiderio equum illum Homericum imitor, perfractisque eo- a quibus retinebar, vinculis campos pedibus pulso, atque ad sodalem meum impetu fe- rum, ror. C D Coisl. 1, etc. In eol., Coib., Coisl. 1, Chrys., Or. 2, Par., Pass., etc. ln el., mihi accidit. Pass., XXV. Domum autem reversi, cum mundo ac scçe- næ nonnihil inserviissemus, hactenus scilicet, ut permultorum desiderio ulcunque satisfaceremus; nam ¡psi quidem ab ambitione ac theatrica ingenii Ostentatione abhorrebamus; juris nostri quampri- mum efficimur, atque ex imberbibus inter viros censemur, fortius ac virilius ad philosophiam acce- dentes, non quidem jam corpore (haud enim sinebat livor), sed desiderio et amore conjuncti. Ille enim a Cæsariensi civitate, ut alter quispiam conditor et conservator, retinetur; ac deinde, quoniam me carebat, necessarias quasdam peregrinationes, mi- nimeque a proposite sibi philosophiæ scopo alie- mas, iniit. At me, et pietas erga parentes, et senilis sub finem. «cito quietem et tranquillum recuperavinius. ▸ (51) Οὐδενί. Reg. pl, οὐδ' ενί. (32) Τέμνεσθαι. In nonnullis, συντέμνεσθαι. (33) ἂν τούς. Sic plures Regg., plures Colb., (34) Πεισθέντος. Sic quinque Regg., undecim (35) Γοερόν. Comb., γοερώς. (36) Μοι. Reg. c, Coisl. 1 et Pass. addunt, συν- (37) Ηνειχόμην. Regg. bun, pl, decem Colb. et (38) ῾Ομηρικὸν ἵππον. Vide Homer. Iliad. lib. vi (39) Ρήξας. Reg. d. Coisl. 2, διαρρήξας. (40) Ἐπανήκαμεν. Regg. bm, ph et Or. 2, επαν (41) Αφοσιώσασθαι. Sic codd. in ed., ἀφωσιώ- (42) Τάχιστα εγενόμεθα, etc. Nicetas exponit, (13) Κατέχει. Reg. pl, κατείχε. (44) Γηροκομία. Gr. 2, γηρωκομία.

νοοῦσι καὶ ῥῆξιν τοῦ μεγάλου καὶ ἀστασιάστου τῆς Εκκλησίας σώματος, οὐκ ὀλίγην καὶ τοῦ λαοῦ μοῖ ραν παρατεμόμενοι, ὅση τε τῶν κάτω, καὶ ὅση τῶν ἐπ' ἀξίαις (68). Ῥᾷστον δὲ τοῦτο ἦν ἐκ τριῶν τῶν ἰσχυροτάτων. Ο τε γὰρ ἀνὴρ αἰδέσιμος, ὡς οὐκ οἶδ' εἴ τις ἄλλος τῶν καθ' ἡμᾶς φιλοσόφων, καὶ ἱκανὸς θάρσος παρασχεῖν, εἴπερ ἐβούλετο, τῷ συστήμα τι (69). Τόν τε λυποῦντα δι' ὑποψίας εἶχεν ἡ πόλις, ἐκ τῆς περὶ τὴν κατάστασιν ταραχῆς, ὡς οὐκ ἔν νομον, οὐδὲ κανονικῶς μᾶλλον, ἢ τυραννικῶς τὴν προστασίαν δεξάμενον. Καὶ παρῆσαν τῶν δυτικῶν ἀρχιερέων τινὲς (70), μεθέλκοντες πρὸς ἑαυτοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὅσον ὀρθόδοξον. πράγμα τολμῶσιν ἐπικινδυνότατον. Απόστασιν έψα Β ΚΘ'. Τί οὖν ὁ γεννάδας ἐκεῖνος, καὶ τοῦ εἰρηνικού μαθητής ; Οὔτε γὰρ ἀντιτείνειν εἶχε πρὸς τοὺς ὑδρι- στὰ;, ἢ τοὺς σπουδαστάς, οὐδὲ πρὸς αὐτοῦ τὸ μάχε- σθαι, ή διασπᾶν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἄλλως πολεμουμένης, καὶ σφαλερῶς διακειμένης, ὑπὸ τῆς τότε τῶν αἱρετικῶν δυναστείας. Καὶ ἅμα συμβούλοις ἡμῖν περὶ τούτου χρησάμενος καὶ παραινέταις γνη- σίοις, φυγὰς ἐνθένδε σὺν ἡμῖν πρὸς τὸν Πόντον μετ ταχωρεῖ, καὶ τοῖς ἐκεῖσε φροντιστηρίοις ἐπιστατεί, αὐτὸς δὲ (71) καθιστά τι μνήμης ἄξιον, καὶ τὴν ἔρημον (72) ἀσπάζεται μετὰ Ηλίου καὶ Ἰωάννου, τῶν πάνυ φιλοσόφων· τοῦτο λυσιτελεῖν αὐτῷ μᾶλλον ἡγούμενος, ή τι διανοηθῆναι περὶ τῶν παρόντων τῆς ἑαυτοῦ (73) φιλοσοφίας ἀνάξιον, καὶ διαφθείρειν ἐν ζάλῃ τὴν ἐν γαλήνῃ τῶν λογισμῶν κυβέρνησιν. Καί ἀναχωρήσεως, κρείττω καὶ θαυμασιωτέραν ευρήσου μεν τὴν ἐπάνοδον. Εσχε γὰρ οὕτως · περ δὲ οὕτω φιλοσόφου καὶ θαυμασίας οὔσης τῆς ἐπ' ἀξίας. αὐτοῖς τε, Λ'. Ἐν τούτοις ὄντων ἡμῶν, ἐξαίφνης ἐφίσταται νέφος χαλάζης πλῆρες καὶ τετριγὸς ολέθριον (74), πᾶσαν ἐκτρίψαν Ἐκκλησίαν, καθ᾿ ἧς ἐῤῥάγη, καὶ ὅσην ἐπέλαβε· βασιλεὺς ὁ φιλοχρυσότατος, καὶ με συχριστότατος, καὶ δύο τὰ μέγιστα ταῦτα (75) νοσῶν, μίαν. ἑαυτοῦ Ενθεν δήλον, ὅτι οὐκ ἦν ὁ ἅγιος Βασίλειος ἐπὶ Ἰουλιανοῦ ἐπίσκο. πος, ἀλλὰ μετὰ τὸ βασιλεῦσαι Ουάλην προχειρίζεται ἐπίσκοπος· « S. GREGORII THEOLOGI ' hujusmodi repus maximum studium atque operam A ponentes; qui cum grave atque indignum esse du- xissent, pati, ut is, qui principatum inter eos obti- nebat, contumelia et probro afficeretur et rejicere- tur, periculosissimum facinus aggrediuntur. A ma gno et a seditione alieno Ecclesiæ corpore deficere, seseque abrumpere constituunt, non exiguam quo- que plebis partem amputantes, tam eorum, qui inferioris ordinis erant, quam qui dignitates gere- bant. Id autem tribus de causis, iisque firmissimis, perfacile erat. Primum enim Basilius tanta apud omnes veneratione erat, quanta haud scio an quis- quam nostræ ætatis philosophorum), eamque vim habebat, ut tumultuanti parti, si voluisset, animos . ac fiduciam afferre potuisset. Deinde, qui molestiam ipsi exhibebat, ob eum tumultum, qui in ipsius electione acciderat, civitati suspectus erat, ut qui non tam legitime atque ex canonum præscri- pto, quam per vim præfecturam accepisset. Postremo aderant episcopi quidam ex Occidento › qui orthodoxos omnes ad suas partes pertrahebant. XXIX. Quid igitur egregius ille vir, et pacifici di- scipulus ? (Nec enim iis, qui contumelia ipsum affecerant, aut qui ipsi studebant, obluctari poterat ; nec illius erat dimicare, aut Ecclesie corpus lacerare, quae etiam alioqui ab hæreticis, qui tum potentiam atque imperium obtinebant, oppugnabatur, ac peri- culose affecta erat.) Simul etiam nobis hac in re consultoribus, ac sinceris monitoribus usus, nobis- cum hinc in Pontum profugit, ac pietatis gymnasia, quæ illic erant, moderatur; quodque commemora- tione dignum est, ipso cum Elia et Joanne, summis philosophis, solitudinem amplectitur; conducibilius id sibi esse existimans, quam in presenti negotio cogitationem quamdam philosophia sua indignam suscipere, ac consilii et prudentia clavum, quem in tranquillitate tenuerat, in tempestate per- G dere. Quamvis autem adeo philosophica et admira- bilis illius secessio fuerit, præstantiorem tamen et admirabiliorem ipsius reditum fuisse reperiemus. Sic enim se habuit. XXX. Cum in his studiis versaremur, ingruit su- bito nubes grandinis plena, et exitiose stridens, quæ obtrivit Ecclesias omnes, in quas cecidit, et quas- cunque invasit; imperatorem dico, auri amantis- simum et Christi inimicissimum, ac duobus his * Matth. xι, 29. Pass., interpretatio significare videtur, Basilium excitasse hunc tumultum, de quo agitur, cujus ipse occasio duntaxat fuerat. erant Lucifer et Eusebius apostolica sedis legati, qui ex Occidente, ad componendos motus, Cæsareæ viissi fuerant. ratu dignum. Quippe qui non solum monachis re- gulas tradiderat, sed etiam ipse vitam monasticam amplexus fuerat. Quamvis hæc lectio accurata vi- deatur, plures tamen Regg. et Colb. aliique optima tota hauc alteram lectionem præ se ferunt : etc., quam lectionem qui secutus fuerit, sic red- dero potest: risque (monachis) præstat quidpiam D memoria dignum; scilicet, ut exponit Nicetas, monasticas leges ipsis instituens; in asceticis præ- sertim, quæ a Niceta Basilio tribuuntur, quainvis Nicephorus Eustathio Sebastiæ episcopo tribuat. Colb. et Pass. Deest in ed. • Valentem significat. Aliud Schol. : Hinc palet Basilium episcopum non fuisse tempore Juliani; sed postquam Valens impe- rium adeptus est, tunc episcopus creatus fuit. » Colb. et Pass. novem (68) Επ' ἀξίαις. Quatuor Regg., Coisl. 2 et (69) Τῷ συστήματι. Bill. : • Cohorti sum. » Quæ (70) ᾿Αρχιερέων τινές. ο Episcopi quidam. » Π (71) Αὐτὸς δέ, etc. « Ipse aliquid praestat meno- (72) Ερημον. Plures Regg. et Colb., etc., έρη- (73) Τῆς ἑαυτοῦ. Sic Regg. a, c, d, ph, undecim (14) Τετριγὸς ὀλέθριον. Schol. : Οὐάλην λέγει· (75) Ταῦτα. Deest in Regg. a, c, d, ph,

νοοῦσι καὶ ῥῆξιν τοῦ μεγάλου καὶ ἀστασιάστου τῆς Εκκλησίας σώματος, οὐκ ὀλίγην καὶ τοῦ λαοῦ μοῖ ραν παρατεμόμενοι, ὅση τε τῶν κάτω, καὶ ὅση τῶν ἐπ' ἀξίαις (68). Ῥᾷστον δὲ τοῦτο ἦν ἐκ τριῶν τῶν ἰσχυροτάτων. Ο τε γὰρ ἀνὴρ αἰδέσιμος, ὡς οὐκ οἶδ' εἴ τις ἄλλος τῶν καθ' ἡμᾶς φιλοσόφων, καὶ ἱκανὸς θάρσος παρασχεῖν, εἴπερ ἐβούλετο, τῷ συστήμα τι (69). Τόν τε λυποῦντα δι' ὑποψίας εἶχεν ἡ πόλις, ἐκ τῆς περὶ τὴν κατάστασιν ταραχῆς, ὡς οὐκ ἔν νομον, οὐδὲ κανονικῶς μᾶλλον, ἢ τυραννικῶς τὴν προστασίαν δεξάμενον. Καὶ παρῆσαν τῶν δυτικῶν ἀρχιερέων τινὲς (70), μεθέλκοντες πρὸς ἑαυτοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὅσον ὀρθόδοξον. πράγμα τολμῶσιν ἐπικινδυνότατον. Απόστασιν έψα Β ΚΘ'. Τί οὖν ὁ γεννάδας ἐκεῖνος, καὶ τοῦ εἰρηνικού μαθητής ; Οὔτε γὰρ ἀντιτείνειν εἶχε πρὸς τοὺς ὑδρι- στὰ;, ἢ τοὺς σπουδαστάς, οὐδὲ πρὸς αὐτοῦ τὸ μάχε- σθαι, ή διασπᾶν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἄλλως πολεμουμένης, καὶ σφαλερῶς διακειμένης, ὑπὸ τῆς τότε τῶν αἱρετικῶν δυναστείας. Καὶ ἅμα συμβούλοις ἡμῖν περὶ τούτου χρησάμενος καὶ παραινέταις γνη- σίοις, φυγὰς ἐνθένδε σὺν ἡμῖν πρὸς τὸν Πόντον μετ ταχωρεῖ, καὶ τοῖς ἐκεῖσε φροντιστηρίοις ἐπιστατεί, αὐτὸς δὲ (71) καθιστά τι μνήμης ἄξιον, καὶ τὴν ἔρημον (72) ἀσπάζεται μετὰ Ηλίου καὶ Ἰωάννου, τῶν πάνυ φιλοσόφων· τοῦτο λυσιτελεῖν αὐτῷ μᾶλλον ἡγούμενος, ή τι διανοηθῆναι περὶ τῶν παρόντων τῆς ἑαυτοῦ (73) φιλοσοφίας ἀνάξιον, καὶ διαφθείρειν ἐν ζάλῃ τὴν ἐν γαλήνῃ τῶν λογισμῶν κυβέρνησιν. Καί ἀναχωρήσεως, κρείττω καὶ θαυμασιωτέραν ευρήσου μεν τὴν ἐπάνοδον. Εσχε γὰρ οὕτως · περ δὲ οὕτω φιλοσόφου καὶ θαυμασίας οὔσης τῆς ἐπ' ἀξίας. αὐτοῖς τε, Λ'. Ἐν τούτοις ὄντων ἡμῶν, ἐξαίφνης ἐφίσταται νέφος χαλάζης πλῆρες καὶ τετριγὸς ολέθριον (74), πᾶσαν ἐκτρίψαν Ἐκκλησίαν, καθ᾿ ἧς ἐῤῥάγη, καὶ ὅσην ἐπέλαβε· βασιλεὺς ὁ φιλοχρυσότατος, καὶ με συχριστότατος, καὶ δύο τὰ μέγιστα ταῦτα (75) νοσῶν, μίαν. ἑαυτοῦ Ενθεν δήλον, ὅτι οὐκ ἦν ὁ ἅγιος Βασίλειος ἐπὶ Ἰουλιανοῦ ἐπίσκο. πος, ἀλλὰ μετὰ τὸ βασιλεῦσαι Ουάλην προχειρίζεται ἐπίσκοπος· « S. GREGORII THEOLOGI ' hujusmodi repus maximum studium atque operam A ponentes; qui cum grave atque indignum esse du- xissent, pati, ut is, qui principatum inter eos obti- nebat, contumelia et probro afficeretur et rejicere- tur, periculosissimum facinus aggrediuntur. A ma gno et a seditione alieno Ecclesiæ corpore deficere, seseque abrumpere constituunt, non exiguam quo- que plebis partem amputantes, tam eorum, qui inferioris ordinis erant, quam qui dignitates gere- bant. Id autem tribus de causis, iisque firmissimis, perfacile erat. Primum enim Basilius tanta apud omnes veneratione erat, quanta haud scio an quis- quam nostræ ætatis philosophorum), eamque vim habebat, ut tumultuanti parti, si voluisset, animos . ac fiduciam afferre potuisset. Deinde, qui molestiam ipsi exhibebat, ob eum tumultum, qui in ipsius electione acciderat, civitati suspectus erat, ut qui non tam legitime atque ex canonum præscri- pto, quam per vim præfecturam accepisset. Postremo aderant episcopi quidam ex Occidento › qui orthodoxos omnes ad suas partes pertrahebant. XXIX. Quid igitur egregius ille vir, et pacifici di- scipulus ? (Nec enim iis, qui contumelia ipsum affecerant, aut qui ipsi studebant, obluctari poterat ; nec illius erat dimicare, aut Ecclesie corpus lacerare, quae etiam alioqui ab hæreticis, qui tum potentiam atque imperium obtinebant, oppugnabatur, ac peri- culose affecta erat.) Simul etiam nobis hac in re consultoribus, ac sinceris monitoribus usus, nobis- cum hinc in Pontum profugit, ac pietatis gymnasia, quæ illic erant, moderatur; quodque commemora- tione dignum est, ipso cum Elia et Joanne, summis philosophis, solitudinem amplectitur; conducibilius id sibi esse existimans, quam in presenti negotio cogitationem quamdam philosophia sua indignam suscipere, ac consilii et prudentia clavum, quem in tranquillitate tenuerat, in tempestate per- G dere. Quamvis autem adeo philosophica et admira- bilis illius secessio fuerit, præstantiorem tamen et admirabiliorem ipsius reditum fuisse reperiemus. Sic enim se habuit. XXX. Cum in his studiis versaremur, ingruit su- bito nubes grandinis plena, et exitiose stridens, quæ obtrivit Ecclesias omnes, in quas cecidit, et quas- cunque invasit; imperatorem dico, auri amantis- simum et Christi inimicissimum, ac duobus his * Matth. xι, 29. Pass., interpretatio significare videtur, Basilium excitasse hunc tumultum, de quo agitur, cujus ipse occasio duntaxat fuerat. erant Lucifer et Eusebius apostolica sedis legati, qui ex Occidente, ad componendos motus, Cæsareæ viissi fuerant. ratu dignum. Quippe qui non solum monachis re- gulas tradiderat, sed etiam ipse vitam monasticam amplexus fuerat. Quamvis hæc lectio accurata vi- deatur, plures tamen Regg. et Colb. aliique optima tota hauc alteram lectionem præ se ferunt : etc., quam lectionem qui secutus fuerit, sic red- dero potest: risque (monachis) præstat quidpiam D memoria dignum; scilicet, ut exponit Nicetas, monasticas leges ipsis instituens; in asceticis præ- sertim, quæ a Niceta Basilio tribuuntur, quainvis Nicephorus Eustathio Sebastiæ episcopo tribuat. Colb. et Pass. Deest in ed. • Valentem significat. Aliud Schol. : Hinc palet Basilium episcopum non fuisse tempore Juliani; sed postquam Valens impe- rium adeptus est, tunc episcopus creatus fuit. » Colb. et Pass. novem (68) Επ' ἀξίαις. Quatuor Regg., Coisl. 2 et (69) Τῷ συστήματι. Bill. : • Cohorti sum. » Quæ (70) ᾿Αρχιερέων τινές. ο Episcopi quidam. » Π (71) Αὐτὸς δέ, etc. « Ipse aliquid praestat meno- (72) Ερημον. Plures Regg. et Colb., etc., έρη- (73) Τῆς ἑαυτοῦ. Sic Regg. a, c, d, ph, undecim (14) Τετριγὸς ὀλέθριον. Schol. : Οὐάλην λέγει· (75) Ταῦτα. Deest in Regg. a, c, d, ph,

ἀπληστίαν καὶ βλασφημίαν· ὁ μετὰ τὸν διώκτην, Α διώκτης, καὶ μετὰ τὸν ἀποστάτην, οὐκ ἀποστάτης μὲν, οὐδὲν δὲ ἀμείνων Χριστιανοῖς, μᾶλλον δὲ Χρι- στιανῶν τῷ εὐσεβεστάτω μέρει, καὶ καθαρωτάτῳ, καὶ προσκυνητῇ τῆς Τριάδος, ἣν δὴ μόνην εὐσέβειαν (76) ἐγὼ καλῶ, καὶ δόξαν σωτήριον. Οὐ γὰρ θεότητα τα λαντεύομεν, οὐδὲ τὴν μίαν καὶ ἀπρόσιτον φύσιν ἀπο ξενοῦμεν ἑαυτῆς, ἐκφύλοις ἀλλοτριότησιν, οὐδὲ κακῷ τὸ κακὸν ἰώμεθα, τὴν ἄθεον Σαβελλίου συναίρεσιν ἀσεβεστέρᾳ διαιρέσει καὶ κατατομῇ λύοντες· ἦν Αρειος νοσήσας, ὁ τῆς μανίας ἐπώνυμος (77), τὸ πολὺ τῆς Ἐκκλησίας διέσεισε καὶ διέφθειρεν · οὔτε τὸν Πατέρα τιμήσας, καὶ ἀτιμάσας τὰ ἐξ αὐτοῦ, διὰ τῶν ἀνίσων βαθμῶν τῆς θεότητος. ᾿Αλλὰ μίαν μὲν δόξαν Πατρὸς γινώσκομεν, την ομοτιμίαν τοῦ Μονο- γενος· μίαν δὲ Υἱοῦ, τὴν τοῦ Πνεύματος. Καὶ ὅ τι ἂν τῶν τριῶν κάτω θῶμεν, τὸ πᾶν καθαιρεῖν νομί ζομεν· τρία μὲν ταῖς ἰδιότησιν (78), ἐν δὲ τῇ θεό τητι (79) σέβοντες καὶ γινώσκοντες. Ὧν οὐδὲν ἐννοῶν ἐκεῖνος, οὐδὲ ἄνω βλέπειν δυνάμενος, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν ἀγόντων (80) αὐτὸν ταπεινούμενος, συνταπεινούν ἐτόλμησεν ἑαυτῷ καὶ φύσιν θεότητος· καὶ κτίσμα για νεται πονηρὸν, εἰς δουλείαν κατάγων τὴν δεσποτείαν, καὶ μετὰ τῆς κτίσεως τιθεὶς τὴν ἄκτιστον φύσιν καὶ υπέρχρονον. Β ΛΑ'. Ὁ μὲν οὖν οὕτω φρονῶν, καὶ μετὰ τοιαύτης ἡμῖν ἐπιστρατεύει τῆς ἀσεβείας. Οὐ γὰρ ἄλλο τι, ή βαρβαρικὴν καταδρομὴν τοῦτο ὑποληπτέον, καθαι ροῦσαν, οὐ τείχη, καὶ πόλεις, καὶ οἰκίας, οὐδέ τι τῶν μικρῶν καὶ χειροποιήτων, καὶ αὖθις ἀνορθουμένων, ἀλλὰ τὰς ψυχὰς αὐτὰς κατασύρουσαν. Συνεισβάλλει δὲ αὐτῷ καὶ στρατὸς ἄξιος, οἱ κακοὶ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡγεμόνες, οἱ πικροί τετράρχαι τῆς ὑπ' αὐτὸν (81) οἰκουμένης· οἱ τὸ μὲν ἔχοντες ἤδη τῶν Ἐκκλησιῶν, τῷ δὲ προσβάλλοντες (82), τὸ δὲ ἐλπίζοντες ἐκ τῆς τοῦ βασιλέως ροπῆς καὶ χειρός, τῆς μὲν ἐπαγομένης, τῆς δὲ (83) ἀπειλουμένης, ἧκον καὶ τὴν ἡμετέραν καταστρεψόμενοι, οὐδενὶ τοσοῦτον θαῤῥεῖν ἔχοντες τῶν ἁπάντων, ὅσον τῇ τῶν προειρημένων μικροψυ- χία, καὶ ἀπειρίᾳ τοῦ τηνικαῦτα ἡμῶν προεδρεύοντος, καὶ τοῖς ἐν ἡμῖν ἀῤῥωστήμασιν. Ὁ μὲν οὖν ἀγὼν πολύς· ἡ δὲ προθυμία τῶν πλείστων οὐκ ἀγεννῆς, ἡ δὲ παράταξις ἀσθενὴς, οὐκ ἔχουσα τὸν προαγωνιστὴν σε:ον. μανείας, μανίας ἐπώνυμον, "Αρειος : τρία μὲν ἰδιώτησι. « τρία, πρόσωπα. τὸ δὲ προσβάλλοντες. τὸ δὲ προσλαμ βάνοντες. τοῖς μὲν... τοῖς δέ. « ORATIO XLHI. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - gravissimis morbis, inexplebili nimirum avaritia et blasphemia, laborantem; qui post persecutorem, persecutor exstitit, post apostatam, non quidem apostata, sed nihilo tamen melior Christianis, vel, ut rectius loquar, Christianorum prissimæ et puris- simæ parti, ac Trinitatis cultrici, quam quidem so- Jam pietatem ac salutarem doctrinam appello. Non enim divinitatem velut ad libram expendimus, nec unam et inaccessibilem naturam per alienas disjun- ctiones a se ipsa separamus, nec malum malo cu- ramus, impiam Sabellii contractionem per magis implam divisionem et sectionem dissolventes; quo morbo correptus ille, a furore nomen habens Arius, magnain Ecclesiæ partem concussit et labefactavit. Nam nec Patrem bonoravit, et ea, quæ ex ipso suut, dedecure affecit, dum inæquales divinitatis gradus invexit. Verum unam quidem Patris gloriam esse agnoscimus, Unigeniti æqualitatem, unam autem Filii, Spiritus sancti adæquationem. Ac si quid bo rum trium infra collocemus, ita existimamus, totam Trinitatem a nobis everti ac deleri; tria quidem quoad proprietates, unum autem quoad divinitatem, venerantes et agnoscentes. Quorum cum ille nihil animadverteret, nec sursum cernere posset, verum ab iis, qui eum ducebant, deprimeretur, secum etiamn divinitatis naturam deprimere non dubitavit, atque improbam creaturam se præbuit, dominationem nempe in servitutem detrahens, naturamque increatam et tempore sublimiorem inter res creatas constituens. C etc. observat Pelavius, town. Theolog. dogm., pag. 43, Arianos peculiari voce Ariomanitas esse dictos, quo nomine eos appellandos præcipit epistola sua Constantinus. Gregorii verba profert, qui Arium vocat ceo sensui,, inquit Pelavius, c non quod Marte voca- retur, ut putavit interpres. Tres quidem quoad proprieta- tes. Patris proprietas est, quod sit ingenitus ; Filii, quod sit genitus ; Spiritus sancti, quod a Pa- tre et filio procedat. Graci scribunt respi cientes ad Latin vero « Tres, » respicien- D XXXI. Hoc ille quidem animo, et cum hu- jusmodi impietate, adversum nos expeditionem suls- cipit. Nec enim aliud quiddam ea res existimanda est, quam barbarica incursio, non muros evertens, non urbes, non domos, aut alia quædam parva et manu facta, et quæ rursum refici atque instaurari possint, sed animas ipsas disturbaus. Impetum quo- que una cum eo facit exercitus ipso dignus, improbi Ecclesiarum gubernatores, savi atque immanes orbis illius, qui ipsius imperio et ditioni subjectus erat, tetrarchæ. Qui cum ex Ecclesiis alias jam tenerent, alias oppugnarent, alius ob imperatoris opem ac mauum, quæ partim adhibebatur, partim denuntia- batur, in potestatem venturas sperarent, huc quo- que, ut nostram in ditionem suam redigerent, ve- nerunt, nulla re perinde freti atque subnixi, ut eorum, de quibus paulo ante locuti sumus, simul- tale, atque illius, qui tum nobis præsidebat, impe tes ad subsistentias, sen personas. Sic Christus, Joan. x, 30, ‹ Ego et Pater unum sumus. Ego et Pater, › qui sumus duo, quoad versonas, ‹ unum sumus, › quoad divinitatem. Pass. Deest in ed. intelligit, quorum afflatu atque instinctu, impius princeps catholicæ fidei bellum inferebat Par., Comb., Or. 2, etc., Aliis vim infercn- tem, aliis minas intentantem. › (76) Ευσέβειαν. Sic codd. In Par. ed., εὐσέ (77) 'Ο τῆς μανίας ἐπώνυμος. Reg. ph. ὁ τῆς (78) Τρία μὲν ταῖς ἰδιότησι. Sic. codd. In ed., (79) Τῇ θεότητι. Sic quinque Regg., Or. 2 et (80) Αγόντων. • Qui eum ducebant. » Demones (81) Υπ' αὐτόν. Pass., ὑπ' αὐτῶν. (82) Τῷ δὲ προσβάλλοντες. Duo Regg., Jes., (85) Τῆς μέν... τῆς δέ. Regg. a, c, d, Chrys.,

ἀπληστίαν καὶ βλασφημίαν· ὁ μετὰ τὸν διώκτην, Α διώκτης, καὶ μετὰ τὸν ἀποστάτην, οὐκ ἀποστάτης μὲν, οὐδὲν δὲ ἀμείνων Χριστιανοῖς, μᾶλλον δὲ Χρι- στιανῶν τῷ εὐσεβεστάτω μέρει, καὶ καθαρωτάτῳ, καὶ προσκυνητῇ τῆς Τριάδος, ἣν δὴ μόνην εὐσέβειαν (76) ἐγὼ καλῶ, καὶ δόξαν σωτήριον. Οὐ γὰρ θεότητα τα λαντεύομεν, οὐδὲ τὴν μίαν καὶ ἀπρόσιτον φύσιν ἀπο ξενοῦμεν ἑαυτῆς, ἐκφύλοις ἀλλοτριότησιν, οὐδὲ κακῷ τὸ κακὸν ἰώμεθα, τὴν ἄθεον Σαβελλίου συναίρεσιν ἀσεβεστέρᾳ διαιρέσει καὶ κατατομῇ λύοντες· ἦν Αρειος νοσήσας, ὁ τῆς μανίας ἐπώνυμος (77), τὸ πολὺ τῆς Ἐκκλησίας διέσεισε καὶ διέφθειρεν · οὔτε τὸν Πατέρα τιμήσας, καὶ ἀτιμάσας τὰ ἐξ αὐτοῦ, διὰ τῶν ἀνίσων βαθμῶν τῆς θεότητος. ᾿Αλλὰ μίαν μὲν δόξαν Πατρὸς γινώσκομεν, την ομοτιμίαν τοῦ Μονο- γενος· μίαν δὲ Υἱοῦ, τὴν τοῦ Πνεύματος. Καὶ ὅ τι ἂν τῶν τριῶν κάτω θῶμεν, τὸ πᾶν καθαιρεῖν νομί ζομεν· τρία μὲν ταῖς ἰδιότησιν (78), ἐν δὲ τῇ θεό τητι (79) σέβοντες καὶ γινώσκοντες. Ὧν οὐδὲν ἐννοῶν ἐκεῖνος, οὐδὲ ἄνω βλέπειν δυνάμενος, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν ἀγόντων (80) αὐτὸν ταπεινούμενος, συνταπεινούν ἐτόλμησεν ἑαυτῷ καὶ φύσιν θεότητος· καὶ κτίσμα για νεται πονηρὸν, εἰς δουλείαν κατάγων τὴν δεσποτείαν, καὶ μετὰ τῆς κτίσεως τιθεὶς τὴν ἄκτιστον φύσιν καὶ υπέρχρονον. Β ΛΑ'. Ὁ μὲν οὖν οὕτω φρονῶν, καὶ μετὰ τοιαύτης ἡμῖν ἐπιστρατεύει τῆς ἀσεβείας. Οὐ γὰρ ἄλλο τι, ή βαρβαρικὴν καταδρομὴν τοῦτο ὑποληπτέον, καθαι ροῦσαν, οὐ τείχη, καὶ πόλεις, καὶ οἰκίας, οὐδέ τι τῶν μικρῶν καὶ χειροποιήτων, καὶ αὖθις ἀνορθουμένων, ἀλλὰ τὰς ψυχὰς αὐτὰς κατασύρουσαν. Συνεισβάλλει δὲ αὐτῷ καὶ στρατὸς ἄξιος, οἱ κακοὶ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡγεμόνες, οἱ πικροί τετράρχαι τῆς ὑπ' αὐτὸν (81) οἰκουμένης· οἱ τὸ μὲν ἔχοντες ἤδη τῶν Ἐκκλησιῶν, τῷ δὲ προσβάλλοντες (82), τὸ δὲ ἐλπίζοντες ἐκ τῆς τοῦ βασιλέως ροπῆς καὶ χειρός, τῆς μὲν ἐπαγομένης, τῆς δὲ (83) ἀπειλουμένης, ἧκον καὶ τὴν ἡμετέραν καταστρεψόμενοι, οὐδενὶ τοσοῦτον θαῤῥεῖν ἔχοντες τῶν ἁπάντων, ὅσον τῇ τῶν προειρημένων μικροψυ- χία, καὶ ἀπειρίᾳ τοῦ τηνικαῦτα ἡμῶν προεδρεύοντος, καὶ τοῖς ἐν ἡμῖν ἀῤῥωστήμασιν. Ὁ μὲν οὖν ἀγὼν πολύς· ἡ δὲ προθυμία τῶν πλείστων οὐκ ἀγεννῆς, ἡ δὲ παράταξις ἀσθενὴς, οὐκ ἔχουσα τὸν προαγωνιστὴν σε:ον. μανείας, μανίας ἐπώνυμον, "Αρειος : τρία μὲν ἰδιώτησι. « τρία, πρόσωπα. τὸ δὲ προσβάλλοντες. τὸ δὲ προσλαμ βάνοντες. τοῖς μὲν... τοῖς δέ. « ORATIO XLHI. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - gravissimis morbis, inexplebili nimirum avaritia et blasphemia, laborantem; qui post persecutorem, persecutor exstitit, post apostatam, non quidem apostata, sed nihilo tamen melior Christianis, vel, ut rectius loquar, Christianorum prissimæ et puris- simæ parti, ac Trinitatis cultrici, quam quidem so- Jam pietatem ac salutarem doctrinam appello. Non enim divinitatem velut ad libram expendimus, nec unam et inaccessibilem naturam per alienas disjun- ctiones a se ipsa separamus, nec malum malo cu- ramus, impiam Sabellii contractionem per magis implam divisionem et sectionem dissolventes; quo morbo correptus ille, a furore nomen habens Arius, magnain Ecclesiæ partem concussit et labefactavit. Nam nec Patrem bonoravit, et ea, quæ ex ipso suut, dedecure affecit, dum inæquales divinitatis gradus invexit. Verum unam quidem Patris gloriam esse agnoscimus, Unigeniti æqualitatem, unam autem Filii, Spiritus sancti adæquationem. Ac si quid bo rum trium infra collocemus, ita existimamus, totam Trinitatem a nobis everti ac deleri; tria quidem quoad proprietates, unum autem quoad divinitatem, venerantes et agnoscentes. Quorum cum ille nihil animadverteret, nec sursum cernere posset, verum ab iis, qui eum ducebant, deprimeretur, secum etiamn divinitatis naturam deprimere non dubitavit, atque improbam creaturam se præbuit, dominationem nempe in servitutem detrahens, naturamque increatam et tempore sublimiorem inter res creatas constituens. C etc. observat Pelavius, town. Theolog. dogm., pag. 43, Arianos peculiari voce Ariomanitas esse dictos, quo nomine eos appellandos præcipit epistola sua Constantinus. Gregorii verba profert, qui Arium vocat ceo sensui,, inquit Pelavius, c non quod Marte voca- retur, ut putavit interpres. Tres quidem quoad proprieta- tes. Patris proprietas est, quod sit ingenitus ; Filii, quod sit genitus ; Spiritus sancti, quod a Pa- tre et filio procedat. Graci scribunt respi cientes ad Latin vero « Tres, » respicien- D XXXI. Hoc ille quidem animo, et cum hu- jusmodi impietate, adversum nos expeditionem suls- cipit. Nec enim aliud quiddam ea res existimanda est, quam barbarica incursio, non muros evertens, non urbes, non domos, aut alia quædam parva et manu facta, et quæ rursum refici atque instaurari possint, sed animas ipsas disturbaus. Impetum quo- que una cum eo facit exercitus ipso dignus, improbi Ecclesiarum gubernatores, savi atque immanes orbis illius, qui ipsius imperio et ditioni subjectus erat, tetrarchæ. Qui cum ex Ecclesiis alias jam tenerent, alias oppugnarent, alius ob imperatoris opem ac mauum, quæ partim adhibebatur, partim denuntia- batur, in potestatem venturas sperarent, huc quo- que, ut nostram in ditionem suam redigerent, ve- nerunt, nulla re perinde freti atque subnixi, ut eorum, de quibus paulo ante locuti sumus, simul- tale, atque illius, qui tum nobis præsidebat, impe tes ad subsistentias, sen personas. Sic Christus, Joan. x, 30, ‹ Ego et Pater unum sumus. Ego et Pater, › qui sumus duo, quoad versonas, ‹ unum sumus, › quoad divinitatem. Pass. Deest in ed. intelligit, quorum afflatu atque instinctu, impius princeps catholicæ fidei bellum inferebat Par., Comb., Or. 2, etc., Aliis vim infercn- tem, aliis minas intentantem. › (76) Ευσέβειαν. Sic codd. In Par. ed., εὐσέ (77) 'Ο τῆς μανίας ἐπώνυμος. Reg. ph. ὁ τῆς (78) Τρία μὲν ταῖς ἰδιότησι. Sic. codd. In ed., (79) Τῇ θεότητι. Sic quinque Regg., Or. 2 et (80) Αγόντων. • Qui eum ducebant. » Demones (81) Υπ' αὐτόν. Pass., ὑπ' αὐτῶν. (82) Τῷ δὲ προσβάλλοντες. Duo Regg., Jes., (85) Τῆς μέν... τῆς δέ. Regg. a, c, d, Chrys.,

Α και τεχνίτην ὑπέρμαχον ἐν δυνάμει λόγου καὶ Πνείς ματος. Τί οὖν ἡ γενναία καὶ μεγαλόφρων ἐκείνη ψυχὴ, καὶ ὄντως φιλόχριστος; Οὐδὲ πολλῶν ἐδεήθη λόγων πρὸς τὸ παρεῖναι καὶ συμμαχεῖν· ἀλλ' ὁμοῦ τε εἶδεν ἡμᾶς πρεσβεύοντας ( κοινὸς γὰρ ἦν ὁ ἀγὼν ἀμφοτέροις ὡς τοῦ λόγου (84) προβεβλημένοις), καὶ τῆς πρεσβείας ηττήθη· καὶ διελὼν ἄριστα παρ' ἑαυτῷ καὶ φιλοσοφώτατα τοῖς τοῦ Πνεύματος λογισμοῖς, ἄλλον μὲν εἶναι μικροψυχίας καιρὸν (εἴ τι καὶ τοιού- τον ἔδει παθεῖν τὸν τῆς ἀδείας), ἄλλον δὲ μακροθυ μίας, τὸν τῆς ἀνάγκης· εὐθὺς τοῦ Πόντου μεθ᾿ ἡμῶν ἀπανίσταται, καὶ ζηλοτυπεῖ τὴν ἀλήθειαν κινδυνεύ ουσαν, καὶ γίνεται σύμμαχος εθελοντής, καὶ τῇ μη- τρὶ φέρων ἑαυτὸν τῇ Ἐκκλησίᾳ δίδωσιν. ΛΒ'. "Αρ' οὖν (85) προεθυμήθη μὲν οὕτως, ἡγώνι σται δὲ τῆς προθυμίας ἔλαττον; ἢ διαγωνίζεται μὲν ἀνδρικῶς, οὐ συνετῶς δέ; ἢ πεπαιδευμένως μὲν, ἀκινδύνως δέ ; ἢ πάντα μὲν ταῦτα τελείως καὶ ὑπὲρ λόγον, ὑπελείπετο δέ τι τῆς μικροψυχίας ἐν ἑαυτῷ (86) λείψανον; Οὐδαμῶς. Ἀλλ᾿ ὁμοῦ τὰ πάντα καταλλάτ τεται, βουλεύεται, παρατάττεται· λύει τὰ ἐν τῷ μέσῳ σκῶλα καὶ προσκόμματα, καὶ οἷς ἐκεῖνοι θαῤῥοῦντες καθ' ἡμῶν ἐστρατεύσαντο (87). Τὸ μὲν προσλαμβά νει, τὸ δὲ κατέχει, τὸ δὲ ἀποκρούεται. Γίνεται τοῖς μὲν τεῖχος ὀχυρὸν καὶ χαράκωμα· τοῖς δὲ πέλεκυς κόπτων πέτραν, ἢ πῦρ ἐν ἀκάνθαις, ὅ φησιν ἡ θεία (88) Γραφή, ῥᾳδίως ἀναλίσκον τοὺς φρυγανώδεις καὶ ὑβριστὰς τῆς Θεότητος. Εἰ δέ τι καὶ Βαρνάβας, ὁ ταῦτα λέγων καὶ γράφων, Παύλῳ συνηγωνίσατο, Παύλῳ χάρις τῷ προελομένῳ, καὶ συνεργὸν ποιησα- μένῳ τοῦ ἀγωνίσματος. . ΑΓ. Οἱ μὲν οὖν οὕτως ἀπῆλθον ἄπρακτοι, καὶ κα καὶ κακῶς τότε πρῶτον αἰσχυνθέντες καὶ ἡττηθέντες, καὶ μαθόντες μὴ ῥᾳδίως Καππαδοκών καταφρονεῖν, εἰ καὶ πάντων ἀνθρώπων· ὧν οὐδὲν οὕτως ἴδιον, ὡς τὸ τῆς πίστεως ἀῤῥαγές, καὶ πρὸς τὴν Τριάδα πι στὸν (89) καὶ γνήσιον· παρ' ἧς καὶ τὸ ἡνῶσθαι καὶ τὸ ἰσχύειν αὐτοῖς (90), & βοηθοῦσι βοηθουμένοις, μᾶλλον δὲ, πολλῷ κρείττω καὶ ἰσχυρότερα. Τῷ δέ τι δεύτερον ἔργον καὶ σπούδασμα γίνεται, θεραπεύειν τὸν πρόεδρον, λύειν τὴν ὑποψίαν, πείθειν (91) πάντας ἀνθρώπους, ὡς ἃ μὲν λελύπητο, πεῖρά τις ἦν τοῦ που νηροῦ καὶ πάλη (92) ταῖς εἰς τὸ καλὸν ὁμονοίαις βασκαίνοντος· αὐτὸς δὲ ᾔδει νόμους εὐπειθείας καὶ πνευματικῆς τάξεως. Διὰ τοῦτο παρῆν (95), ἐσόφιζεν, ἐν αὐτῷ. S. GREGORII THEOLOGI ritia, ac morbis etiam, qui apud nos grassabantur. Magnum ergo certamen propositum erat ; non ignava tamen multorum alacritas, sed infirma erat acies, utpote quæ propugnatore, ac perito defensore in sermonis et Spiritus virtute careret. Quid igitur ge- merosa illa et excelsa anima, Christique amore vere prædita ? Ne multis quidem sermonibus ad hoc opus habuit, ut nobis præsto esset, ac suppetias ferret ; verum simul atque nos legationem obeuntes vidit (erat enim utrique nostrum commune hoc certa- men, ut qui fidei propugnatores designati essemus), statim legationi cessit ; ac spiritualibus rationibus secum optime sapientissimeque distinguens, aliud simultatis tempus esse (si quid etiam ejusmodi af- fectui indulgendum esset), nempe securitatis et tranquillitatis; aliud autem longanimitatis ac pa- tientiæ, nempe necessitatis et periculorum tempus; hoc, inquam, secum reputans, confestim e Ponto nobiscum excedit, ac pro periclitante veritate zelo afficitur, ultroque et sponte belli socium se præbet, totumque se matri Ecclesiæ tradit. XXXII. At fortasse alacriter quidem hanc rem B suscepit, verum nequaquam, ut illa animi alacritate dignum erat, dimicavit : aut strenue ille quidem dimicavit, sed non consulte ac prudenter: aut ita prudenter, ut tamen sine periculo : aut hæc quidemn omnia perfecte, ac supra quam dici queat, præsti- tit, cæterum in illius animo veteris simultatis reli- quiæ quædam residebant? Minime gentium. Omnia quippe simul præstat: inimicitias deponit, consilium agitat, aciem instruit; scandala et offen- dicula, quæ in medio erant, ac catera omnia, quo- rum fiducia, illi nos bello lacessendos putaverant, submovet. Alios assumit, alios retinet, alios propul. sat. Aliis murus firmus et vallum ** efficitur; aliis securis petram scindens ”, aut ignis in spinis ¹, ut divina Scriptura loquitur, sarmentitios homines, C et in divinitatem contumeliosos, facile absumens. Quod si quid auxilii Barnabas, qui hæc loquitur ac scribit, Paulo decertanti tulit, Paulo habenda est gratia, qui illum elegit, ac certaminis socium adhibuit. XXXIII. Atque illi sane sic infectis rebus disces- serunt, mali male tum primum pudefacti et superati, atque edocti, etiam si alios omnes homines, Cap- padoces tamen non ita temere contemnere ac pro nihilo putare; quorum nihil tam proprium est, quam fidei firmitas, atque erga Trinitatem fides auimique sinceritas; cujus etiam beneficio hoc ha- bent, quod animis conjuncti sunt, atque concordles, viribusque pollent, eadem videlicet auxilia, quæ di- vinitati ferunt, accipientes, imo, multo etiam pra- stantiora et firmiora. Proximum autem Basilio negotium ac studium hoc fuit, antistirem colere D atque observare, suspicionem exstinguere, mortali- bus omnibus persuadere, molestiam eam Quam ss Jerem. 1, 18. vo Jerem. xxiii, 29. Psal. cxvil, 12. vel doctrinæ fidei. › sequuntur Interrogationis notam præferunt. In ed., (84) Ὡς τοῦ λόγου. id est, τῆς πίστεως, « fidei, (85) "Ap' our, etc. Sic in plerisque codd. quæ (86) 'Εν ἑαυτῷ. Sic Regg. a, c, Pass. et Comb. (87) Εστρατεύσαντο. Pass., εστρατεύοντο. (88) Θεία. Deest in Reg. bi et Or. 2. (89) Πιστόν. Reg. pl, πιστόν τε. (90) Αὐτοῖς. Reg. ph addit, υπάρχει. (91) Πείθειν. Regg. bm et ph, πείθειν τε. (93) Πάλη. Basil., ἀπάτη, « fraus. (3) Παρήν. Bas., παρήνει, « hortabatur. »

Α και τεχνίτην ὑπέρμαχον ἐν δυνάμει λόγου καὶ Πνείς ματος. Τί οὖν ἡ γενναία καὶ μεγαλόφρων ἐκείνη ψυχὴ, καὶ ὄντως φιλόχριστος; Οὐδὲ πολλῶν ἐδεήθη λόγων πρὸς τὸ παρεῖναι καὶ συμμαχεῖν· ἀλλ' ὁμοῦ τε εἶδεν ἡμᾶς πρεσβεύοντας ( κοινὸς γὰρ ἦν ὁ ἀγὼν ἀμφοτέροις ὡς τοῦ λόγου (84) προβεβλημένοις), καὶ τῆς πρεσβείας ηττήθη· καὶ διελὼν ἄριστα παρ' ἑαυτῷ καὶ φιλοσοφώτατα τοῖς τοῦ Πνεύματος λογισμοῖς, ἄλλον μὲν εἶναι μικροψυχίας καιρὸν (εἴ τι καὶ τοιού- τον ἔδει παθεῖν τὸν τῆς ἀδείας), ἄλλον δὲ μακροθυ μίας, τὸν τῆς ἀνάγκης· εὐθὺς τοῦ Πόντου μεθ᾿ ἡμῶν ἀπανίσταται, καὶ ζηλοτυπεῖ τὴν ἀλήθειαν κινδυνεύ ουσαν, καὶ γίνεται σύμμαχος εθελοντής, καὶ τῇ μη- τρὶ φέρων ἑαυτὸν τῇ Ἐκκλησίᾳ δίδωσιν. ΛΒ'. "Αρ' οὖν (85) προεθυμήθη μὲν οὕτως, ἡγώνι σται δὲ τῆς προθυμίας ἔλαττον; ἢ διαγωνίζεται μὲν ἀνδρικῶς, οὐ συνετῶς δέ; ἢ πεπαιδευμένως μὲν, ἀκινδύνως δέ ; ἢ πάντα μὲν ταῦτα τελείως καὶ ὑπὲρ λόγον, ὑπελείπετο δέ τι τῆς μικροψυχίας ἐν ἑαυτῷ (86) λείψανον; Οὐδαμῶς. Ἀλλ᾿ ὁμοῦ τὰ πάντα καταλλάτ τεται, βουλεύεται, παρατάττεται· λύει τὰ ἐν τῷ μέσῳ σκῶλα καὶ προσκόμματα, καὶ οἷς ἐκεῖνοι θαῤῥοῦντες καθ' ἡμῶν ἐστρατεύσαντο (87). Τὸ μὲν προσλαμβά νει, τὸ δὲ κατέχει, τὸ δὲ ἀποκρούεται. Γίνεται τοῖς μὲν τεῖχος ὀχυρὸν καὶ χαράκωμα· τοῖς δὲ πέλεκυς κόπτων πέτραν, ἢ πῦρ ἐν ἀκάνθαις, ὅ φησιν ἡ θεία (88) Γραφή, ῥᾳδίως ἀναλίσκον τοὺς φρυγανώδεις καὶ ὑβριστὰς τῆς Θεότητος. Εἰ δέ τι καὶ Βαρνάβας, ὁ ταῦτα λέγων καὶ γράφων, Παύλῳ συνηγωνίσατο, Παύλῳ χάρις τῷ προελομένῳ, καὶ συνεργὸν ποιησα- μένῳ τοῦ ἀγωνίσματος. . ΑΓ. Οἱ μὲν οὖν οὕτως ἀπῆλθον ἄπρακτοι, καὶ κα καὶ κακῶς τότε πρῶτον αἰσχυνθέντες καὶ ἡττηθέντες, καὶ μαθόντες μὴ ῥᾳδίως Καππαδοκών καταφρονεῖν, εἰ καὶ πάντων ἀνθρώπων· ὧν οὐδὲν οὕτως ἴδιον, ὡς τὸ τῆς πίστεως ἀῤῥαγές, καὶ πρὸς τὴν Τριάδα πι στὸν (89) καὶ γνήσιον· παρ' ἧς καὶ τὸ ἡνῶσθαι καὶ τὸ ἰσχύειν αὐτοῖς (90), & βοηθοῦσι βοηθουμένοις, μᾶλλον δὲ, πολλῷ κρείττω καὶ ἰσχυρότερα. Τῷ δέ τι δεύτερον ἔργον καὶ σπούδασμα γίνεται, θεραπεύειν τὸν πρόεδρον, λύειν τὴν ὑποψίαν, πείθειν (91) πάντας ἀνθρώπους, ὡς ἃ μὲν λελύπητο, πεῖρά τις ἦν τοῦ που νηροῦ καὶ πάλη (92) ταῖς εἰς τὸ καλὸν ὁμονοίαις βασκαίνοντος· αὐτὸς δὲ ᾔδει νόμους εὐπειθείας καὶ πνευματικῆς τάξεως. Διὰ τοῦτο παρῆν (95), ἐσόφιζεν, ἐν αὐτῷ. S. GREGORII THEOLOGI ritia, ac morbis etiam, qui apud nos grassabantur. Magnum ergo certamen propositum erat ; non ignava tamen multorum alacritas, sed infirma erat acies, utpote quæ propugnatore, ac perito defensore in sermonis et Spiritus virtute careret. Quid igitur ge- merosa illa et excelsa anima, Christique amore vere prædita ? Ne multis quidem sermonibus ad hoc opus habuit, ut nobis præsto esset, ac suppetias ferret ; verum simul atque nos legationem obeuntes vidit (erat enim utrique nostrum commune hoc certa- men, ut qui fidei propugnatores designati essemus), statim legationi cessit ; ac spiritualibus rationibus secum optime sapientissimeque distinguens, aliud simultatis tempus esse (si quid etiam ejusmodi af- fectui indulgendum esset), nempe securitatis et tranquillitatis; aliud autem longanimitatis ac pa- tientiæ, nempe necessitatis et periculorum tempus; hoc, inquam, secum reputans, confestim e Ponto nobiscum excedit, ac pro periclitante veritate zelo afficitur, ultroque et sponte belli socium se præbet, totumque se matri Ecclesiæ tradit. XXXII. At fortasse alacriter quidem hanc rem B suscepit, verum nequaquam, ut illa animi alacritate dignum erat, dimicavit : aut strenue ille quidem dimicavit, sed non consulte ac prudenter: aut ita prudenter, ut tamen sine periculo : aut hæc quidemn omnia perfecte, ac supra quam dici queat, præsti- tit, cæterum in illius animo veteris simultatis reli- quiæ quædam residebant? Minime gentium. Omnia quippe simul præstat: inimicitias deponit, consilium agitat, aciem instruit; scandala et offen- dicula, quæ in medio erant, ac catera omnia, quo- rum fiducia, illi nos bello lacessendos putaverant, submovet. Alios assumit, alios retinet, alios propul. sat. Aliis murus firmus et vallum ** efficitur; aliis securis petram scindens ”, aut ignis in spinis ¹, ut divina Scriptura loquitur, sarmentitios homines, C et in divinitatem contumeliosos, facile absumens. Quod si quid auxilii Barnabas, qui hæc loquitur ac scribit, Paulo decertanti tulit, Paulo habenda est gratia, qui illum elegit, ac certaminis socium adhibuit. XXXIII. Atque illi sane sic infectis rebus disces- serunt, mali male tum primum pudefacti et superati, atque edocti, etiam si alios omnes homines, Cap- padoces tamen non ita temere contemnere ac pro nihilo putare; quorum nihil tam proprium est, quam fidei firmitas, atque erga Trinitatem fides auimique sinceritas; cujus etiam beneficio hoc ha- bent, quod animis conjuncti sunt, atque concordles, viribusque pollent, eadem videlicet auxilia, quæ di- vinitati ferunt, accipientes, imo, multo etiam pra- stantiora et firmiora. Proximum autem Basilio negotium ac studium hoc fuit, antistirem colere D atque observare, suspicionem exstinguere, mortali- bus omnibus persuadere, molestiam eam Quam ss Jerem. 1, 18. vo Jerem. xxiii, 29. Psal. cxvil, 12. vel doctrinæ fidei. › sequuntur Interrogationis notam præferunt. In ed., (84) Ὡς τοῦ λόγου. id est, τῆς πίστεως, « fidei, (85) "Ap' our, etc. Sic in plerisque codd. quæ (86) 'Εν ἑαυτῷ. Sic Regg. a, c, Pass. et Comb. (87) Εστρατεύσαντο. Pass., εστρατεύοντο. (88) Θεία. Deest in Reg. bi et Or. 2. (89) Πιστόν. Reg. pl, πιστόν τε. (90) Αὐτοῖς. Reg. ph addit, υπάρχει. (91) Πείθειν. Regg. bm et ph, πείθειν τε. (93) Πάλη. Basil., ἀπάτη, « fraus. (3) Παρήν. Bas., παρήνει, « hortabatur. »

ὑπήκουεν, ἐνουθέτει, πάντα ἦν αὐτῷ, σύμβουλος Α ἀγαθὸς, παραστάτης δεξιὸς, τῶν θείων ἐξηγητής, τῶν πρακτέων καθηγητής (94), γήρως βακτηρία, πίστεως ἔρεισμα, τῶν ἔνδον ὁ πιστότατος, τῶν ἐκτὸς ὁ πρα- κτικώτατος· ἑνὶ λόγῳ, τοσοῦτος εἰς εὔνοιαν, ὅσος εἰς ἔχθραν τὸ πρὶν ἐνομίζετο. Ἐντεῦθεν αὐτῷ περιῆν (95) καὶ τὸ κράτος τῆς Ἐκκλησίας, εἰ καὶ τῆς καθέδρας εἶχε τὰ δεύτερα. Τὴν γὰρ εὔνοιαν εἰσφέρων, τὴν ἐξ- ουσίαν ἀντελάμβανε· καὶ ἦν θαυμαστή τις ἡ συμφων νία, καὶ ἡ πλοκὴ τοῦ δύνασθαι. Ὁ μὲν τὸν λαὸν ἦγεν, ὁ δὲ τὸν ἄγοντα· καὶ οἷον λεοντοκόμος τις ἦν, τέχνῃ τιθασσεύων τὸν δυναστεύοντα. Καὶ γὰρ ἐδεῖτο, νεω- στὶ μὲν ἐπὶ τὴν καθέδραν τεθεὶς, ἔτι δὲ τῆς κοσμι κῆς ὕλης τι (96) πνέων, οὔπω δὲ κατηρτισμένος ἐν τοῖς τοῦ Πνεύματος (97), πολλοῦ δὲ τοῦ κλύδωνος περιζέοντος, καὶ τῶν ἐπικειμένων τῆς Ἐκκλησίας (98) Β ἐχθρῶν, τοῦ χειραγωγοῦντος καὶ ὑπερείδοντος. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν συμμαχίαν ἠγάπα, καὶ κρατοῦντος ἐκείνου, κρατεῖν αὐτὸς ὑπελάμβανε. ΑΔ'. Τῆς δὲ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ ἀνδρὸς κη- δεμονίας και προστασίας, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα γνω- ρίσματα· παρρησία πρὸς ἄρχοντας, τούς τε ἄλλους, καὶ τοὺς δυνατωτάτους τῆς πόλεως διαφορῶν λύ σεις (99) οὐκ ἀπιστούμεναι, ἀλλ' ὑπὸ τῆς ἐκείνου φωνῆς τυπούμεναι, νόμῳ τῷ τρόπῳ (1) χρώμεναι· προστασίαι τῶν δεομένων, αἱ μὲν πλείους πνευμα. τικαὶ, οὐκ ὀλίγαι δὲ καὶ σωματικαὶ (καὶ γὰρ καὶ τοῦτο πολλάκις εἰς ψυχήν φέρει δι᾿ εὐνοίας δουλού μενον [2])· πτωχοτροφίας, ξενοδοχίαι, παρθενοκομίαι· νομοθεσίαι μοναστῶν (3), ἔγγραφοί τε καὶ ἄγραφοι· εὐχῶν διατάξεις (4), ευκοσμία: τοῦ βήματος, τὰ ἄλλα οἷς ἂν ὁ ἀληθῶς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ Θεοῦ τεταγμένος, λαὸν ὠφελήσειεν· ἐν δὲ, ὅ μέγιστόν τε καὶ γνωριμώτατον. Λιμὸς ἦν, καὶ τῶν πώποτε μνη μονευομένων ὁ χαλεπώτατος· ἔκαμνε δὲ ἡ πόλις, ἐπισ κουρία δ' ἦν οὐδαμόθεν, οὐδέ τι φάρμακον τῆς και χώσεως. Αἱ μὲν γὰρ παραλίαι (5) τὰς τοιαύτας ένα δείας οὐ χαλεπῶς ἀναφέρουσι (6), διδοῦσαι τὰ παρ' ἑαυτῶν, καὶ τὰ παρὰ (7) τῆς θαλάσσης δεχόμεναι τοῖς δ᾽ ἡπειρώταις ἡμῖν, καὶ τὸ περιττεῦον ἀνόνητον τῷ Πνεύματι. τῆς ἀληθείας, ο τῆς Ἐκκλησίας. Πιστὰ ἐδό κει διὰ τὸν τρόπον τοῦ λέγοντος· . άλιοι. ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. acceperat, tentationem quandam et luctam pravi illius fuisse, honestæ ac laudabili concordiæ inviden- tis; cæterum non ignarum se esse, quid obedientiæ ordinisque spiritualis leges postularent : ac proinde adesse, ducere, dicto audientem se præbere, mo- nere, quidvis denique illi esse, monitor probus, opitulator commodus, divinorum oraculorum inter- pres, rerum agendarum præmonstrator, senectutis subsidium, fidei adminiculum, domesticorum fidelis- simus, externorum ad res gerendas aptissimus; verbo dicam, tantus ad benevolentiam, quantus prius ad inimicitiam esse putabatur. Ex quo factum est, ut, etiamsi cathedra inferior esset, Ecclesiæ tamen imperium obtineret. Etenim pro benevolentia, quam afferebat, auctoritatem recipiebat; ac mirus quidem erat concentus nexusque potestatis. Ille pie- bem ducebat, hic ductorem; ac velut quidam leo- num curator erat, arte demulcens eum, qui princi- patum tenebat ; quippe, ut nuper in cathedra collo- catus, ac mundanæ materiæ aliquid adhuc spirans, nondumque in his, quæ Spiritus erant, instructus, ac præterea ingenti tempestate undique æstuante, atque imminentibus Ecclesiæ hostibus, opus habebat homine, a quo velut porrecta manu duceretur et fulciretur. Quamobrem ipsius auxilium am- plectebatur, eoque victore, se ipse victorem putabat. B G Chrys., veritatis. Sic etiam Regg. c, d, sed ad marg., cum exponit: Ratio, qua Basilius in diriniendis controversiis utebatur, nequaquam fide carebat, aut in dubium veniebat, quin recta esset, sed ab ipsius sententia constituebatur et confirmabatur; ac mo- dus ille, quo dissidia exstinguebat, legis vim obii- nuit; adeo ut deinceps hujusmodi controversiæ en- dern modo dirimerentur. » Tanta siquidem erat Ba silii auctoritas in solvenda dubia, quæstiones, nego- tia, quæ ad ejus arbitrium deferebantur, ut ejus XXXIV. Jam vero ipsius erga Ecclesiam curæ ac præsidii, multa alia quidem indicia sunt : nimi- rum, dicendi libertas apud præsides, cum alios, tum potentissimos quosque civitatis; controversiarum diremptiones nequaquam suspectæ, sed ab ejus voce formatæ, et ratione modi, legum instar adbibitæ ; cgentium patrocinia, plura quidem spiritualia, sed tamen corporea non pauca (main id quoque sæpenumero ad animam tendit, per benevolentiam subigens, ac velut in servitutem trahens); erga pauperes alendos, hospites excipiendos, curandas virgines studium; monasticarum legum institu- tiones, tum scripto, tum voce traditæ; precun descriptiones, cleri ordines et officia, ea denique omnia, quibus quispiam vere Dei homo, ac Deo adjunctus, plebi prodesse queat. Istud autem unum maximum est et celeberrimum. Fames erat, et quidem post hominum memoriam atrocissima. Lan- guebat civitas, nec ulla ex parte auxilium fereba- tur, nec ulla erat calamitatis medicina. Nam mari-' timæ quidem urbes ejusmodi rerum penuriam facile D judicia pro lege haberentur, ac etiamnum hábean- Lur. tanti viri auctoritas et virtus. . Schol. : Vera videbantur, ob loquentis auctoritatem. › per benevolentiam id obsequii exhibetur. > culdubio loquitur Gregorius. aliæ, › inquit Nicetas, ‹ tum divinæ liturgiæ, quæ et exstant, ut res sacræ congrua quadam majestate peragi possint. (94) Καθηγητής. Reg. d, υφηγητής. (95) Περιήν. Deest in Regg. d, bu, ph et Pass. (96) Τι. Deest in Pass. (97) Ἐν τοῖς τοῦ Πνεύματος. In quibusdam, ἐν (98) Τῆς Ἐκκλησίας. Reg. bm, τῇ Ἐκκλησίᾳ. (99) Διαφορών λύσεις, etc. Nicetas sie hune lo- (1) Νόμῳ τῷ τρόπῳ, etc. • Quibus pro lege esset (2) Δουλούμενοr. Reg. Cypr.. δηλούμενον, « cum (3) Μοναστῶν. Pass., μοναχῶν. De asceticis pro- (4) Εὐχῶν διατάξεις. • Ordinate preces, tum (5) Παραλίαι. Reg. a, c, d, ph et Or 2, παρ (6) 'Αναφέρουσι. Οr. 2, ἐπιφέρουσι. (7) Παρά. In nonnullis, περί.

ὑπήκουεν, ἐνουθέτει, πάντα ἦν αὐτῷ, σύμβουλος Α ἀγαθὸς, παραστάτης δεξιὸς, τῶν θείων ἐξηγητής, τῶν πρακτέων καθηγητής (94), γήρως βακτηρία, πίστεως ἔρεισμα, τῶν ἔνδον ὁ πιστότατος, τῶν ἐκτὸς ὁ πρα- κτικώτατος· ἑνὶ λόγῳ, τοσοῦτος εἰς εὔνοιαν, ὅσος εἰς ἔχθραν τὸ πρὶν ἐνομίζετο. Ἐντεῦθεν αὐτῷ περιῆν (95) καὶ τὸ κράτος τῆς Ἐκκλησίας, εἰ καὶ τῆς καθέδρας εἶχε τὰ δεύτερα. Τὴν γὰρ εὔνοιαν εἰσφέρων, τὴν ἐξ- ουσίαν ἀντελάμβανε· καὶ ἦν θαυμαστή τις ἡ συμφων νία, καὶ ἡ πλοκὴ τοῦ δύνασθαι. Ὁ μὲν τὸν λαὸν ἦγεν, ὁ δὲ τὸν ἄγοντα· καὶ οἷον λεοντοκόμος τις ἦν, τέχνῃ τιθασσεύων τὸν δυναστεύοντα. Καὶ γὰρ ἐδεῖτο, νεω- στὶ μὲν ἐπὶ τὴν καθέδραν τεθεὶς, ἔτι δὲ τῆς κοσμι κῆς ὕλης τι (96) πνέων, οὔπω δὲ κατηρτισμένος ἐν τοῖς τοῦ Πνεύματος (97), πολλοῦ δὲ τοῦ κλύδωνος περιζέοντος, καὶ τῶν ἐπικειμένων τῆς Ἐκκλησίας (98) Β ἐχθρῶν, τοῦ χειραγωγοῦντος καὶ ὑπερείδοντος. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν συμμαχίαν ἠγάπα, καὶ κρατοῦντος ἐκείνου, κρατεῖν αὐτὸς ὑπελάμβανε. ΑΔ'. Τῆς δὲ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ ἀνδρὸς κη- δεμονίας και προστασίας, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα γνω- ρίσματα· παρρησία πρὸς ἄρχοντας, τούς τε ἄλλους, καὶ τοὺς δυνατωτάτους τῆς πόλεως διαφορῶν λύ σεις (99) οὐκ ἀπιστούμεναι, ἀλλ' ὑπὸ τῆς ἐκείνου φωνῆς τυπούμεναι, νόμῳ τῷ τρόπῳ (1) χρώμεναι· προστασίαι τῶν δεομένων, αἱ μὲν πλείους πνευμα. τικαὶ, οὐκ ὀλίγαι δὲ καὶ σωματικαὶ (καὶ γὰρ καὶ τοῦτο πολλάκις εἰς ψυχήν φέρει δι᾿ εὐνοίας δουλού μενον [2])· πτωχοτροφίας, ξενοδοχίαι, παρθενοκομίαι· νομοθεσίαι μοναστῶν (3), ἔγγραφοί τε καὶ ἄγραφοι· εὐχῶν διατάξεις (4), ευκοσμία: τοῦ βήματος, τὰ ἄλλα οἷς ἂν ὁ ἀληθῶς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ Θεοῦ τεταγμένος, λαὸν ὠφελήσειεν· ἐν δὲ, ὅ μέγιστόν τε καὶ γνωριμώτατον. Λιμὸς ἦν, καὶ τῶν πώποτε μνη μονευομένων ὁ χαλεπώτατος· ἔκαμνε δὲ ἡ πόλις, ἐπισ κουρία δ' ἦν οὐδαμόθεν, οὐδέ τι φάρμακον τῆς και χώσεως. Αἱ μὲν γὰρ παραλίαι (5) τὰς τοιαύτας ένα δείας οὐ χαλεπῶς ἀναφέρουσι (6), διδοῦσαι τὰ παρ' ἑαυτῶν, καὶ τὰ παρὰ (7) τῆς θαλάσσης δεχόμεναι τοῖς δ᾽ ἡπειρώταις ἡμῖν, καὶ τὸ περιττεῦον ἀνόνητον τῷ Πνεύματι. τῆς ἀληθείας, ο τῆς Ἐκκλησίας. Πιστὰ ἐδό κει διὰ τὸν τρόπον τοῦ λέγοντος· . άλιοι. ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. acceperat, tentationem quandam et luctam pravi illius fuisse, honestæ ac laudabili concordiæ inviden- tis; cæterum non ignarum se esse, quid obedientiæ ordinisque spiritualis leges postularent : ac proinde adesse, ducere, dicto audientem se præbere, mo- nere, quidvis denique illi esse, monitor probus, opitulator commodus, divinorum oraculorum inter- pres, rerum agendarum præmonstrator, senectutis subsidium, fidei adminiculum, domesticorum fidelis- simus, externorum ad res gerendas aptissimus; verbo dicam, tantus ad benevolentiam, quantus prius ad inimicitiam esse putabatur. Ex quo factum est, ut, etiamsi cathedra inferior esset, Ecclesiæ tamen imperium obtineret. Etenim pro benevolentia, quam afferebat, auctoritatem recipiebat; ac mirus quidem erat concentus nexusque potestatis. Ille pie- bem ducebat, hic ductorem; ac velut quidam leo- num curator erat, arte demulcens eum, qui princi- patum tenebat ; quippe, ut nuper in cathedra collo- catus, ac mundanæ materiæ aliquid adhuc spirans, nondumque in his, quæ Spiritus erant, instructus, ac præterea ingenti tempestate undique æstuante, atque imminentibus Ecclesiæ hostibus, opus habebat homine, a quo velut porrecta manu duceretur et fulciretur. Quamobrem ipsius auxilium am- plectebatur, eoque victore, se ipse victorem putabat. B G Chrys., veritatis. Sic etiam Regg. c, d, sed ad marg., cum exponit: Ratio, qua Basilius in diriniendis controversiis utebatur, nequaquam fide carebat, aut in dubium veniebat, quin recta esset, sed ab ipsius sententia constituebatur et confirmabatur; ac mo- dus ille, quo dissidia exstinguebat, legis vim obii- nuit; adeo ut deinceps hujusmodi controversiæ en- dern modo dirimerentur. » Tanta siquidem erat Ba silii auctoritas in solvenda dubia, quæstiones, nego- tia, quæ ad ejus arbitrium deferebantur, ut ejus XXXIV. Jam vero ipsius erga Ecclesiam curæ ac præsidii, multa alia quidem indicia sunt : nimi- rum, dicendi libertas apud præsides, cum alios, tum potentissimos quosque civitatis; controversiarum diremptiones nequaquam suspectæ, sed ab ejus voce formatæ, et ratione modi, legum instar adbibitæ ; cgentium patrocinia, plura quidem spiritualia, sed tamen corporea non pauca (main id quoque sæpenumero ad animam tendit, per benevolentiam subigens, ac velut in servitutem trahens); erga pauperes alendos, hospites excipiendos, curandas virgines studium; monasticarum legum institu- tiones, tum scripto, tum voce traditæ; precun descriptiones, cleri ordines et officia, ea denique omnia, quibus quispiam vere Dei homo, ac Deo adjunctus, plebi prodesse queat. Istud autem unum maximum est et celeberrimum. Fames erat, et quidem post hominum memoriam atrocissima. Lan- guebat civitas, nec ulla ex parte auxilium fereba- tur, nec ulla erat calamitatis medicina. Nam mari-' timæ quidem urbes ejusmodi rerum penuriam facile D judicia pro lege haberentur, ac etiamnum hábean- Lur. tanti viri auctoritas et virtus. . Schol. : Vera videbantur, ob loquentis auctoritatem. › per benevolentiam id obsequii exhibetur. > culdubio loquitur Gregorius. aliæ, › inquit Nicetas, ‹ tum divinæ liturgiæ, quæ et exstant, ut res sacræ congrua quadam majestate peragi possint. (94) Καθηγητής. Reg. d, υφηγητής. (95) Περιήν. Deest in Regg. d, bu, ph et Pass. (96) Τι. Deest in Pass. (97) Ἐν τοῖς τοῦ Πνεύματος. In quibusdam, ἐν (98) Τῆς Ἐκκλησίας. Reg. bm, τῇ Ἐκκλησίᾳ. (99) Διαφορών λύσεις, etc. Nicetas sie hune lo- (1) Νόμῳ τῷ τρόπῳ, etc. • Quibus pro lege esset (2) Δουλούμενοr. Reg. Cypr.. δηλούμενον, « cum (3) Μοναστῶν. Pass., μοναχῶν. De asceticis pro- (4) Εὐχῶν διατάξεις. • Ordinate preces, tum (5) Παραλίαι. Reg. a, c, d, ph et Or 2, παρ (6) 'Αναφέρουσι. Οr. 2, ἐπιφέρουσι. (7) Παρά. In nonnullis, περί.

S. GREGORII TIIEOLOGI καὶ τὸ ἐνδέον ἀνεπινόητον, οὐκ ἔχουσιν ὅπως, ἢ δια · θώμεθά τι τῶν ὄντων, ἢ τῶν οὐκ ὄντων εἰσκομισό μεθα (8)· καὶ χαλεπώτατόν ἐστιν ἐν τοῖς τοιούτοις, ἡ τῶν ἐχόντων ἀναλγησία καὶ ἀπληστία. Τηροῦσε γὰρ τοὺς καιρούς, καὶ καταπραγματεύονται τῆς ἐνα δείας (9), καὶ γεωργοῦσι τὰς συμφοράς, οὔτε, τῷ Κυρίῳ δανείζειν τὸν ἐλεοῦντα πτωχούς, ἀκούοντες· οὐδ' ὅτι ὁ συνέχων σἶτον δημοκατάρατος· οὔτ᾽ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἢ τοῖς φιλανθρώποις ἐπηγγελμένων, ἢ τοῖς ἀπανθρώποις ἠπειλημένων. Ἀλλ᾽ εἰσὶ τοῦ δέοντος απληστότεροι, καὶ φρονοῦσι κακῶς· ἐκείνοις μὲν τὰ ἑαυτῶν, ἑαυτοῖς δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ σπλάγχνα κλείοντες, οὗ καὶ μᾶλλον χρήζοντες ἀγνοοῦσιν, ἢ αὐτῶν ἕτεροι. Ταῦτα μὲν οἱ σιτῶναι καὶ σιτοκάπηλοι, καὶ μήτε τὸ συγγενὲς αἰδούμενοι, μήτε περὶ τὸ θεῖον εὐχάριστος, Β παρ' οὗ τὸ ἔχειν αὐτοῖς (10), ἄλλων πιεζομένων. ΛΕ'. Ὁ δὲ ὕειν μὲν οὐκ εἶχεν ἄρτον ἐξ οὐρανοῦ Σε εὐχῆς, καὶ τρέφειν ἐν ἐρήμῳ λαὸν φυγάδα, οὐδὲ πυθμέσι πηγάζειν τροφὴν ἀδάπανον (11) κενώσει πληρουμένοις, καὶ παράδοξον, ἵνα τρέφῃ τρέφουσαν εἰς φιλοξενίας ἀντίδοσιν· οὐδὲ πέντε ἄρτοις ἐστιν χιλιάδας, ὧν καὶ τὰ λείψανα πολλῶν τραπεζών ἄλλη δύναμις. Ταῦτα γὰρ Μωϋσέως ἦν, καὶ Ἡλίου, καὶ τοῦ ἐμοῦ Θεοῦ, παρ' οὗ κἀκείνοις τὸ ταῦτα δύνασθαι. Ἴσως δὲ καὶ τῶν καιρῶν ἐκείνων, καὶ τῆς τότε και ταστάσεως· ἐπειδὴ τὰ σημεῖα τοῖς ἀπίστοις, οὐ τοῖς πιστεύουσιν. "Α δὲ τούτοις ἐστὶν ἀκόλουθα, καὶ εἰς ταυτὸν φέρει, ταῦτα καὶ διενοήθη καὶ κατεπράξατο μετὰ τῆς αὐτῆς πίστεως. Λόγῳ γὰρ τὰς τῶν ἐχόν των ἀποθήκας ἀνοίξας καὶ παραινέσεσι, ποιεῖ τὸ τῆς Γραφῆς· Διαθρύπτει πεινῶσι τροφὴν, καὶ χορτάζει πτωχοὺς ἄρτων (12), καὶ διατρέφει αὐτοὺς ἐν λιμῷ, καὶ ψυχὰς πεινώσας ἐμπίμπλησιν ἀγαθῶν. Καὶ τίνα τρόπον; οὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν εἰς προσθήκην. Συν αγαγὼν γὰρ ἐν ταυτῷ τοὺς λιμοῦ τραυματίας, ἔστι δὲ οὓς καὶ μικρὸν ἀναπνέοντας, ἄνδρας (13) καὶ γυναῖκας, νηπίους, γέροντας, πᾶσαν ἡλικίαν ἐλεει νὴν, πᾶν εἶδος τροφῆς ἐρανίζων, ὅση τυγχάνει λιμου βοήθεια, έτνους (14) τε πλήρεις προθεὶς λέβητας, καὶ τοῦ ταριχευτοῦ παρ' ἡμῖν ὅψου, καὶ πένητας τρέ φοντος. Ἔπειτα τὴν τοῦ Χριστοῦ διακονίαν μιμού μενος, ὅς, καὶ λεντίῳ διαζωννύμενος, οὐκ ἀπηξίου νίπτειν τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ παισὶν, εἴτουν συνδούλοις, πρὸς τοῦτο συνεργοῖς • Σιν, 19; ΧΑΧΗ, 19. Οὐ θεραπεύουσι τὸ ὑστέρημα τῶν δεομέ νων, ἀλλ' ἐπιτρίβουσι, καὶ αὔξουσι τὸ πάθος· « τὴν ὑδρίαν τοῦ ἀλεύρου τὴν κατὰ τὴν Σαραφθίαν χήραν " « Αρτων. άρτον. ἔθνους. έτνος « perferunt, dantes nimirum ea, quibus alluunt, ac A vicissim ea, quibus carent, a mari accipientes; at nos, qui procul a mari degimus, nec ex iis, quibus redundamus, utilitatem ullam capimus, nec ea, quitus egemus, ulla arte comparare possumus, utpote qui, nec quæ habemus, exportare, nec ea, quibus caremus, importare queamus. Sed in hu- jusmodi malis nihil gravius est, quam crudelitas ac inexplebilis eorum, qui frumentum habent, cupidi- tas. Observant enim temporum difficultates, et pe- nuriam in quæstum vertunt, atque ex aliorum calamitatibus messem faciunt; nec illud audientes, eum, qui pauperum miseretur, Domnino fenerari " ; nec rursus illud, eum, qui frumentum abscondit, plebi exsecrabilem esse : : nec denique quidquam aliud eorum, quæ vel benignis ac mansuet's honi- nibus pollicetur Scriptura, vel duris et inhumanis comminatur. Verum ad rem avidiores sun!, quam par sit, maleque sibi consulant; quemadmodum scilicet aliis sua, ita sibiipsis Dei, cujus ope magis se indigere nesciunt, quam alii ipsorum auxilio egeant, viscera præcludentes. Atque hæc quidem frumenti emptores et caupones faciunt, qui nec cognationis jure commoventur, nec Deo, cujus benefcio ipsi frumentum habent, cum alii opprimantur, gratias referunt. C XXXV. At Basilius, nec precibus quidem panem e. coelo * fundere, nec fugitivum populum in deserto alere poterat, nec indeficientem alimoniam e vascu- lis *, fontis instar, scaturire, quæ, res mira! ipso- net vacuo replebantur, ut nutricem suam in hospi- talitatis præmiun aleret; nec demum quinque panibus multa hominum millia pascere, quorum reliquiæ quoque ipsæ tales erant, ut ploribus aliis mensis sufficerent. Hæc enim Moysis erant, el flix, et Dei mei, a quo ad eos quoque hujusmodi G potestas manaverat. Fortasse etiam temporibus illis, atque huic rerum statui conveniebant; quando- quidem signa infidelibus, non fidelibus dantur 7. Verum quæ his consentanea sunt, et eodem ten- dunt, ea cum pari fide cogitavit atque perfecit. Aperiens enim verbo el cohortationibus suis locu- pletum horrea, facit quod est in Scriptura, cibum esurientibus frangit •, panibusque pauperes satu- rat, alitque eos in fame '', atque esurientes animas implet bonis “. Quo tandem modo? Neque enim hoc ad laudis cumulum parvi momenti est. In unum etenim cogens, quos fames vulnerat, et nonnullos etiam, qui spiritum agre trabebant, viros, feminas, pueros, senes, miserabilem omnem ætatem, omnia interim ciborum genera, quibus fames depelli solet, corrogans, atque ollas leguminum, salsique nostra- tis obsonii, et ad levandam pauperum famem acconi- modati, plenas proponens; ipse deinde Christi, qui Prov. xis, 17. • Prov. 11, 26. * Exod. xvi, 15; Psal. Lxxvii, 24. Iff Reg. xvi, 14. * Matth. Luc. ix, 16; Joan. vi, 11. Isa. LVIII, 7. • Psal. cxxxi, 15. Luc. 1, 55. D Cor. xiv, 12. exponit : Eige- norum inopiam non levant, sed obterunt atque au- gent. Bill., famem negotiantur. › Psal. Hoc dixit propter hydriam farinæ vidua Sarephtane. » Bill. : c gratuitam alimoniam. » • (12) Sic plures Regg. et Colb., duo Coisl., Pass., etc. In ed., tate codicum melioris notæ delevimus. ve in ed., Juxta Nicetam est conci- sum legumen, scilicet e faba. (8) Εισκομισόμεθα. Reg. e, εἰσοίσομεν. (3) Τῆς ἐνδείας. Ur. 2, τὰς ἐνδείας. Nicetas sic (10) Εχειν αὐτοῖς. Reg. c, ἔχειν ἐστὶν αὐτοῖς. (11) Τροφὴν ἀδάπανον. Schol. : Τοῦτο εἶπε διὰ (13) *Ανδρας. Ιn ed. sequitur και, quoa auctori- (14) Ετνους. Sic omnes melioris mole codd. Sra-

S. GREGORII TIIEOLOGI καὶ τὸ ἐνδέον ἀνεπινόητον, οὐκ ἔχουσιν ὅπως, ἢ δια · θώμεθά τι τῶν ὄντων, ἢ τῶν οὐκ ὄντων εἰσκομισό μεθα (8)· καὶ χαλεπώτατόν ἐστιν ἐν τοῖς τοιούτοις, ἡ τῶν ἐχόντων ἀναλγησία καὶ ἀπληστία. Τηροῦσε γὰρ τοὺς καιρούς, καὶ καταπραγματεύονται τῆς ἐνα δείας (9), καὶ γεωργοῦσι τὰς συμφοράς, οὔτε, τῷ Κυρίῳ δανείζειν τὸν ἐλεοῦντα πτωχούς, ἀκούοντες· οὐδ' ὅτι ὁ συνέχων σἶτον δημοκατάρατος· οὔτ᾽ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἢ τοῖς φιλανθρώποις ἐπηγγελμένων, ἢ τοῖς ἀπανθρώποις ἠπειλημένων. Ἀλλ᾽ εἰσὶ τοῦ δέοντος απληστότεροι, καὶ φρονοῦσι κακῶς· ἐκείνοις μὲν τὰ ἑαυτῶν, ἑαυτοῖς δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ σπλάγχνα κλείοντες, οὗ καὶ μᾶλλον χρήζοντες ἀγνοοῦσιν, ἢ αὐτῶν ἕτεροι. Ταῦτα μὲν οἱ σιτῶναι καὶ σιτοκάπηλοι, καὶ μήτε τὸ συγγενὲς αἰδούμενοι, μήτε περὶ τὸ θεῖον εὐχάριστος, Β παρ' οὗ τὸ ἔχειν αὐτοῖς (10), ἄλλων πιεζομένων. ΛΕ'. Ὁ δὲ ὕειν μὲν οὐκ εἶχεν ἄρτον ἐξ οὐρανοῦ Σε εὐχῆς, καὶ τρέφειν ἐν ἐρήμῳ λαὸν φυγάδα, οὐδὲ πυθμέσι πηγάζειν τροφὴν ἀδάπανον (11) κενώσει πληρουμένοις, καὶ παράδοξον, ἵνα τρέφῃ τρέφουσαν εἰς φιλοξενίας ἀντίδοσιν· οὐδὲ πέντε ἄρτοις ἐστιν χιλιάδας, ὧν καὶ τὰ λείψανα πολλῶν τραπεζών ἄλλη δύναμις. Ταῦτα γὰρ Μωϋσέως ἦν, καὶ Ἡλίου, καὶ τοῦ ἐμοῦ Θεοῦ, παρ' οὗ κἀκείνοις τὸ ταῦτα δύνασθαι. Ἴσως δὲ καὶ τῶν καιρῶν ἐκείνων, καὶ τῆς τότε και ταστάσεως· ἐπειδὴ τὰ σημεῖα τοῖς ἀπίστοις, οὐ τοῖς πιστεύουσιν. "Α δὲ τούτοις ἐστὶν ἀκόλουθα, καὶ εἰς ταυτὸν φέρει, ταῦτα καὶ διενοήθη καὶ κατεπράξατο μετὰ τῆς αὐτῆς πίστεως. Λόγῳ γὰρ τὰς τῶν ἐχόν των ἀποθήκας ἀνοίξας καὶ παραινέσεσι, ποιεῖ τὸ τῆς Γραφῆς· Διαθρύπτει πεινῶσι τροφὴν, καὶ χορτάζει πτωχοὺς ἄρτων (12), καὶ διατρέφει αὐτοὺς ἐν λιμῷ, καὶ ψυχὰς πεινώσας ἐμπίμπλησιν ἀγαθῶν. Καὶ τίνα τρόπον; οὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν εἰς προσθήκην. Συν αγαγὼν γὰρ ἐν ταυτῷ τοὺς λιμοῦ τραυματίας, ἔστι δὲ οὓς καὶ μικρὸν ἀναπνέοντας, ἄνδρας (13) καὶ γυναῖκας, νηπίους, γέροντας, πᾶσαν ἡλικίαν ἐλεει νὴν, πᾶν εἶδος τροφῆς ἐρανίζων, ὅση τυγχάνει λιμου βοήθεια, έτνους (14) τε πλήρεις προθεὶς λέβητας, καὶ τοῦ ταριχευτοῦ παρ' ἡμῖν ὅψου, καὶ πένητας τρέ φοντος. Ἔπειτα τὴν τοῦ Χριστοῦ διακονίαν μιμού μενος, ὅς, καὶ λεντίῳ διαζωννύμενος, οὐκ ἀπηξίου νίπτειν τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ παισὶν, εἴτουν συνδούλοις, πρὸς τοῦτο συνεργοῖς • Σιν, 19; ΧΑΧΗ, 19. Οὐ θεραπεύουσι τὸ ὑστέρημα τῶν δεομέ νων, ἀλλ' ἐπιτρίβουσι, καὶ αὔξουσι τὸ πάθος· « τὴν ὑδρίαν τοῦ ἀλεύρου τὴν κατὰ τὴν Σαραφθίαν χήραν " « Αρτων. άρτον. ἔθνους. έτνος « perferunt, dantes nimirum ea, quibus alluunt, ac A vicissim ea, quibus carent, a mari accipientes; at nos, qui procul a mari degimus, nec ex iis, quibus redundamus, utilitatem ullam capimus, nec ea, quitus egemus, ulla arte comparare possumus, utpote qui, nec quæ habemus, exportare, nec ea, quibus caremus, importare queamus. Sed in hu- jusmodi malis nihil gravius est, quam crudelitas ac inexplebilis eorum, qui frumentum habent, cupidi- tas. Observant enim temporum difficultates, et pe- nuriam in quæstum vertunt, atque ex aliorum calamitatibus messem faciunt; nec illud audientes, eum, qui pauperum miseretur, Domnino fenerari " ; nec rursus illud, eum, qui frumentum abscondit, plebi exsecrabilem esse : : nec denique quidquam aliud eorum, quæ vel benignis ac mansuet's honi- nibus pollicetur Scriptura, vel duris et inhumanis comminatur. Verum ad rem avidiores sun!, quam par sit, maleque sibi consulant; quemadmodum scilicet aliis sua, ita sibiipsis Dei, cujus ope magis se indigere nesciunt, quam alii ipsorum auxilio egeant, viscera præcludentes. Atque hæc quidem frumenti emptores et caupones faciunt, qui nec cognationis jure commoventur, nec Deo, cujus benefcio ipsi frumentum habent, cum alii opprimantur, gratias referunt. C XXXV. At Basilius, nec precibus quidem panem e. coelo * fundere, nec fugitivum populum in deserto alere poterat, nec indeficientem alimoniam e vascu- lis *, fontis instar, scaturire, quæ, res mira! ipso- net vacuo replebantur, ut nutricem suam in hospi- talitatis præmiun aleret; nec demum quinque panibus multa hominum millia pascere, quorum reliquiæ quoque ipsæ tales erant, ut ploribus aliis mensis sufficerent. Hæc enim Moysis erant, el flix, et Dei mei, a quo ad eos quoque hujusmodi G potestas manaverat. Fortasse etiam temporibus illis, atque huic rerum statui conveniebant; quando- quidem signa infidelibus, non fidelibus dantur 7. Verum quæ his consentanea sunt, et eodem ten- dunt, ea cum pari fide cogitavit atque perfecit. Aperiens enim verbo el cohortationibus suis locu- pletum horrea, facit quod est in Scriptura, cibum esurientibus frangit •, panibusque pauperes satu- rat, alitque eos in fame '', atque esurientes animas implet bonis “. Quo tandem modo? Neque enim hoc ad laudis cumulum parvi momenti est. In unum etenim cogens, quos fames vulnerat, et nonnullos etiam, qui spiritum agre trabebant, viros, feminas, pueros, senes, miserabilem omnem ætatem, omnia interim ciborum genera, quibus fames depelli solet, corrogans, atque ollas leguminum, salsique nostra- tis obsonii, et ad levandam pauperum famem acconi- modati, plenas proponens; ipse deinde Christi, qui Prov. xis, 17. • Prov. 11, 26. * Exod. xvi, 15; Psal. Lxxvii, 24. Iff Reg. xvi, 14. * Matth. Luc. ix, 16; Joan. vi, 11. Isa. LVIII, 7. • Psal. cxxxi, 15. Luc. 1, 55. D Cor. xiv, 12. exponit : Eige- norum inopiam non levant, sed obterunt atque au- gent. Bill., famem negotiantur. › Psal. Hoc dixit propter hydriam farinæ vidua Sarephtane. » Bill. : c gratuitam alimoniam. » • (12) Sic plures Regg. et Colb., duo Coisl., Pass., etc. In ed., tate codicum melioris notæ delevimus. ve in ed., Juxta Nicetam est conci- sum legumen, scilicet e faba. (8) Εισκομισόμεθα. Reg. e, εἰσοίσομεν. (3) Τῆς ἐνδείας. Ur. 2, τὰς ἐνδείας. Nicetas sic (10) Εχειν αὐτοῖς. Reg. c, ἔχειν ἐστὶν αὐτοῖς. (11) Τροφὴν ἀδάπανον. Schol. : Τοῦτο εἶπε διὰ (13) *Ανδρας. Ιn ed. sequitur και, quoa auctori- (14) Ετνους. Sic omnes melioris mole codd. Sra-

χρώμενος, ἐθεράπευε μὲν τὰ σώματα τῶν δεομένων, ἐθεράπευε δὲ τὰς ψυχὰς, συμπλέκων τῇ χρείᾳ τὸ τῆς τιμῆς, καὶ ῥᾴους ποιῶν ἀμφοτέρωθεν. ΑϚ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ νέος σιτοδότης ἡμῖν, καὶ δεύτε ρος Ἰωσήφ· πλὴν ὅτι καὶ πλέον τι λέγειν ἔχομεν. Ο μὲν γὰρ καταπραγματεύεται τοῦ λιμοῦ, καὶ τὴν Αἴ- γυπτον ἐξωνεῖται τῷ φιλανθρώπῳ, τὸν τῆς ἀφθονίας καιρὸν εἰς τὸν τοῦ λιμοῦ διαθέμενος, καὶ τοῖς ἑτέρων ὀνείροις εἰς τοῦτο (15) διαταττόμενος· ὁ δὲ προίκα χρηστὸς ἦν, καὶ τῆς σιτοδείας (16) ἐπίκουρος ἀπρα- γμάτευτος, πρὸς ἐν ὁρῶν, τῷ φιλανθρώπῳ τὸ φιλάν- θρωπον κτήσασθαι, καὶ τῶν ἐκεῖθεν τυχεῖν ἀγαθῶν διὰ τῆς ἐνταῦθα σιτομετρίας. Ταῦτα μετὰ τῆς τοῦ Β λόγου τροφῆς, καὶ τῆς τελεωτέρας εὐεργεσίας καὶ διαδόσεως, τῆς ὄντως οὐρανίου καὶ ὑψηλῆς· εἴπερ ἄρτος ἀγγέλων λόγος, ᾧ ψυχαὶ τρέφονται καὶ ποτί ζονται Θεὸν πεινῶσαι, καὶ ζητοῦσαι τροφὴν οὐ ῥέου- σαν, οὐδ' ἀπιοῦσαν, ἀλλ' ἀεὶ (17) μένουσαν· ἧς σιο τοδότης ἦν ἐκεῖνος, καὶ μάλα πλούσιος, ὁ πενέστα- τος ὧν ἴσμεν καὶ ἀπορώτατος, οὐ λιμὸν ἄρτων, οὐδὲ δίψαν ὕδατος ἐξιώμενος, λόγου δὲ πόθον, τοῦ ἀληθῶς ζωτικοῦ καὶ τροφίμου, καὶ εἰς αὔξησιν ἄγοντος πνευ ματικῆς ἡλικίας τὸν καλῶς τρεφόμενον. ΛΖ'. Ἐκ δὲ τούτων καὶ τῶν τοιούτων (τί γὰρ δεῖ πάντα λέγοντα διατρίβειν [18];) ἄρτι τοῦ φερωνύ μου τῆς εὐσεβείας (19) μετατεθέντος, καὶ ταῖς ἐκεί. νου χερσὶν ἡδέως ἐναποψύξαντος, ἐπὶ τὸν ὑψηλὸν τῆς ἐπισκοπῆς θρόνον ἀνάγεται· οὐκ ἀμογητὶ μὲν, οὐδὲ ἄνευ βασκανίας καὶ πάλης τῶν τε τῆς πατρίδος (20) προεδρευόντων, καὶ τῶν πονηροτάτων τῆς πόλεως ἐκείνοις συντεταγμένων. Πλήν ἔδει νικῆσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ μέντοι καὶ νικᾷ (21) πολλῇ τῇ περιου- σίμ. Κινεῖ γὰρ ἐκ τῆς ὑπερορίας (22) τους χρίσοντας, ἄνδρα; ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ γνωρίμους καὶ ζηλωτάς, καὶ μετά τούτων τὸν νέον ᾽Αβραὰμ καὶ πατριάρχην ἡμέ τερον, τὸν ἐμὸν λέγω (23) πατέρα, περὶ ὄν τι καὶ συμβαίνει θαυμάσιον. Οὐ γὰρ τῷ πλήθει τῶν ἐτῶν μόνον ἐκλελοιπώς (24), ἀλλὰ καὶ νόσῳ τετρυχωμένος, καὶ πρὸς ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοαῖς ὢν, κατατολμᾷ τῆς ὁδοῦ, βοηθήσων τῇ ψήφῳ, καὶ θαρσήσας (25) τῷ Πνεύματι. Καί τι σύντομον φθέγξομαι, νεκρὸς ἐντε θεὶς ὡς τάφῳ τινὶ τῷ φορείῳ (26), νέος ἐπάνεισιν, εὐσθενής, ἄνω βλέπων, ῥωσθεὶς ἐκ τῆς χειρὸς καὶ τί γὰρ δὴ... διατρίβει. εὐσέβεια, ἄρχοντας· « ο cμί- γνωρίμους. γνωρισμούς. λέγω σας. ORATIO XLIIS. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - A linteo præcinctus, discipulorum pedes abluere mi- nine grave duxerat, ministerium imitans, simulque puerorum, sive conservorum suorum, ad eam rem honorem nempe cum necessario alimente conne XXXVI. Talis erat novus noster procurator, et secundus Joseph : imo etiam majus aliquid dicere possumus. Ille enim ex fame quastum eaplat, ac benignitate Ægyptum emit 1, ubertatis tempus ad famis tempus disponens et administrans, atque aliorum somniis ad eam rem ordinatus. Hic autem gratuito benignus erat, neque in hoe tri- buendi frumenti auxilio lucrum ullum captabat, id unum spectans, ut misericordia misericordiam sibi opera utens, pauperum corpora et animas curabat, ctens, atque ipsorum calamitatem utrinque leniens. compararet, ac praesenti annona largitione futura Gen. ALI, sqq. (17). 'Aɛl. Or. 2, elç dɛl. etc. In ed., men, quod a voce id est « pietas, deri vatur. præsides, haud dubie provincia Scopus ac prelalos. C D bona consequeretur. Accedebat insuper sermonis alimonia, et perfectius beneficium, ac largitio vere cœlestis et sublimis; siquidem angelorum panis sermo est, quo aluntur atque irrigantur auime Dei fime laborantes, ac cibum, non fuentem et abeun- tem, sed perpetuo manentem expetentes; cujus ipse dispensator erat, et quidem perquam locuples, homo alioqui omnium, quos novi, pauperrimus et egentissimus, non panis famem aut sitim aquæ sanans, sed fanem verbi illius, quod vere vitale est, ac vim alendi habet, eumque, qui recte nutritur, ad spiritualis ætatis incrementum ducit. XXXVII. Ob hæc igitur, ac tanta (quid enim omnia recensendo diutius immorari necesse est?) Basilius, cum is, qui nomen a pietate apposits ducebat, ex hac vita nigrasset, atque in ipsius imanibus animam libenter exhalasset, ad excelsum episcopatus thronum evehitur; non id quidemn citra laborem, ac citra invidiam et dimicationem, tum eorum, qui patriæ præsidebant, tum perditissi- morum quorumque urbis civium, qui ad eorum partes sese adjunxerant. Verum fieri aliter non poterat, quin Spiritus sauctus vinceret; atque adeo abunde vicit. Nam ad eum ungendum viros pietate claros ac zelo flagrantes, ab exteris regionibus excitavit, et cum iis novum Abrahamum et patriar- cham nostrum, parentem, inquam, meum, cui miranda etiam res quædam accidit. Nam quamvis non solum senectute confectus, sed etiam morbo fractus ac debilitatus esset, animamque ageret, iter tamen aggredi non dubitavit, ut calculo suo electionem juvaret, Spiritus videlicet ope atque xal in el. sem, qui cum Gregorio, theologi nostri patre, Basi- lium consecravit. Μox Sic codd. In ed., Or. 2, Pass. Deest in ed. (15) Εἰς τοῦτο. Pass., πρὸς τοῦτο. (16) Σιτοδείας. Pass., σιτοδοσίας. (18) Τι γὰρ δεῖ... διατρίβειν. Sic plures Regg., (19) Τῆς εὐσεβείας. Alludit ad « Eusebii, no- (20) Τῶν τε τῆς πατρίδος, etc. Nicetas exponit : (21) Καὶ νικᾷ. Sic plures Regg. et Or. 2. Deest (22) Υπερορίας. Intelligit Ensebium Samosaten- (23) Εμόν λέγω. Sic Regg. c, d, pl, Coisl. -, (24) Εκλελοιπώς. Pass., λελοιπώς. (25) Θαρσήσας. Regg. c, pu et Or. 2, θαῤῥή (26) Φορείῳ. g. bun, φορίῳ.

χρώμενος, ἐθεράπευε μὲν τὰ σώματα τῶν δεομένων, ἐθεράπευε δὲ τὰς ψυχὰς, συμπλέκων τῇ χρείᾳ τὸ τῆς τιμῆς, καὶ ῥᾴους ποιῶν ἀμφοτέρωθεν. ΑϚ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ νέος σιτοδότης ἡμῖν, καὶ δεύτε ρος Ἰωσήφ· πλὴν ὅτι καὶ πλέον τι λέγειν ἔχομεν. Ο μὲν γὰρ καταπραγματεύεται τοῦ λιμοῦ, καὶ τὴν Αἴ- γυπτον ἐξωνεῖται τῷ φιλανθρώπῳ, τὸν τῆς ἀφθονίας καιρὸν εἰς τὸν τοῦ λιμοῦ διαθέμενος, καὶ τοῖς ἑτέρων ὀνείροις εἰς τοῦτο (15) διαταττόμενος· ὁ δὲ προίκα χρηστὸς ἦν, καὶ τῆς σιτοδείας (16) ἐπίκουρος ἀπρα- γμάτευτος, πρὸς ἐν ὁρῶν, τῷ φιλανθρώπῳ τὸ φιλάν- θρωπον κτήσασθαι, καὶ τῶν ἐκεῖθεν τυχεῖν ἀγαθῶν διὰ τῆς ἐνταῦθα σιτομετρίας. Ταῦτα μετὰ τῆς τοῦ Β λόγου τροφῆς, καὶ τῆς τελεωτέρας εὐεργεσίας καὶ διαδόσεως, τῆς ὄντως οὐρανίου καὶ ὑψηλῆς· εἴπερ ἄρτος ἀγγέλων λόγος, ᾧ ψυχαὶ τρέφονται καὶ ποτί ζονται Θεὸν πεινῶσαι, καὶ ζητοῦσαι τροφὴν οὐ ῥέου- σαν, οὐδ' ἀπιοῦσαν, ἀλλ' ἀεὶ (17) μένουσαν· ἧς σιο τοδότης ἦν ἐκεῖνος, καὶ μάλα πλούσιος, ὁ πενέστα- τος ὧν ἴσμεν καὶ ἀπορώτατος, οὐ λιμὸν ἄρτων, οὐδὲ δίψαν ὕδατος ἐξιώμενος, λόγου δὲ πόθον, τοῦ ἀληθῶς ζωτικοῦ καὶ τροφίμου, καὶ εἰς αὔξησιν ἄγοντος πνευ ματικῆς ἡλικίας τὸν καλῶς τρεφόμενον. ΛΖ'. Ἐκ δὲ τούτων καὶ τῶν τοιούτων (τί γὰρ δεῖ πάντα λέγοντα διατρίβειν [18];) ἄρτι τοῦ φερωνύ μου τῆς εὐσεβείας (19) μετατεθέντος, καὶ ταῖς ἐκεί. νου χερσὶν ἡδέως ἐναποψύξαντος, ἐπὶ τὸν ὑψηλὸν τῆς ἐπισκοπῆς θρόνον ἀνάγεται· οὐκ ἀμογητὶ μὲν, οὐδὲ ἄνευ βασκανίας καὶ πάλης τῶν τε τῆς πατρίδος (20) προεδρευόντων, καὶ τῶν πονηροτάτων τῆς πόλεως ἐκείνοις συντεταγμένων. Πλήν ἔδει νικῆσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ μέντοι καὶ νικᾷ (21) πολλῇ τῇ περιου- σίμ. Κινεῖ γὰρ ἐκ τῆς ὑπερορίας (22) τους χρίσοντας, ἄνδρα; ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ γνωρίμους καὶ ζηλωτάς, καὶ μετά τούτων τὸν νέον ᾽Αβραὰμ καὶ πατριάρχην ἡμέ τερον, τὸν ἐμὸν λέγω (23) πατέρα, περὶ ὄν τι καὶ συμβαίνει θαυμάσιον. Οὐ γὰρ τῷ πλήθει τῶν ἐτῶν μόνον ἐκλελοιπώς (24), ἀλλὰ καὶ νόσῳ τετρυχωμένος, καὶ πρὸς ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοαῖς ὢν, κατατολμᾷ τῆς ὁδοῦ, βοηθήσων τῇ ψήφῳ, καὶ θαρσήσας (25) τῷ Πνεύματι. Καί τι σύντομον φθέγξομαι, νεκρὸς ἐντε θεὶς ὡς τάφῳ τινὶ τῷ φορείῳ (26), νέος ἐπάνεισιν, εὐσθενής, ἄνω βλέπων, ῥωσθεὶς ἐκ τῆς χειρὸς καὶ τί γὰρ δὴ... διατρίβει. εὐσέβεια, ἄρχοντας· « ο cμί- γνωρίμους. γνωρισμούς. λέγω σας. ORATIO XLIIS. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - A linteo præcinctus, discipulorum pedes abluere mi- nine grave duxerat, ministerium imitans, simulque puerorum, sive conservorum suorum, ad eam rem honorem nempe cum necessario alimente conne XXXVI. Talis erat novus noster procurator, et secundus Joseph : imo etiam majus aliquid dicere possumus. Ille enim ex fame quastum eaplat, ac benignitate Ægyptum emit 1, ubertatis tempus ad famis tempus disponens et administrans, atque aliorum somniis ad eam rem ordinatus. Hic autem gratuito benignus erat, neque in hoe tri- buendi frumenti auxilio lucrum ullum captabat, id unum spectans, ut misericordia misericordiam sibi opera utens, pauperum corpora et animas curabat, ctens, atque ipsorum calamitatem utrinque leniens. compararet, ac praesenti annona largitione futura Gen. ALI, sqq. (17). 'Aɛl. Or. 2, elç dɛl. etc. In ed., men, quod a voce id est « pietas, deri vatur. præsides, haud dubie provincia Scopus ac prelalos. C D bona consequeretur. Accedebat insuper sermonis alimonia, et perfectius beneficium, ac largitio vere cœlestis et sublimis; siquidem angelorum panis sermo est, quo aluntur atque irrigantur auime Dei fime laborantes, ac cibum, non fuentem et abeun- tem, sed perpetuo manentem expetentes; cujus ipse dispensator erat, et quidem perquam locuples, homo alioqui omnium, quos novi, pauperrimus et egentissimus, non panis famem aut sitim aquæ sanans, sed fanem verbi illius, quod vere vitale est, ac vim alendi habet, eumque, qui recte nutritur, ad spiritualis ætatis incrementum ducit. XXXVII. Ob hæc igitur, ac tanta (quid enim omnia recensendo diutius immorari necesse est?) Basilius, cum is, qui nomen a pietate apposits ducebat, ex hac vita nigrasset, atque in ipsius imanibus animam libenter exhalasset, ad excelsum episcopatus thronum evehitur; non id quidemn citra laborem, ac citra invidiam et dimicationem, tum eorum, qui patriæ præsidebant, tum perditissi- morum quorumque urbis civium, qui ad eorum partes sese adjunxerant. Verum fieri aliter non poterat, quin Spiritus sauctus vinceret; atque adeo abunde vicit. Nam ad eum ungendum viros pietate claros ac zelo flagrantes, ab exteris regionibus excitavit, et cum iis novum Abrahamum et patriar- cham nostrum, parentem, inquam, meum, cui miranda etiam res quædam accidit. Nam quamvis non solum senectute confectus, sed etiam morbo fractus ac debilitatus esset, animamque ageret, iter tamen aggredi non dubitavit, ut calculo suo electionem juvaret, Spiritus videlicet ope atque xal in el. sem, qui cum Gregorio, theologi nostri patre, Basi- lium consecravit. Μox Sic codd. In ed., Or. 2, Pass. Deest in ed. (15) Εἰς τοῦτο. Pass., πρὸς τοῦτο. (16) Σιτοδείας. Pass., σιτοδοσίας. (18) Τι γὰρ δεῖ... διατρίβειν. Sic plures Regg., (19) Τῆς εὐσεβείας. Alludit ad « Eusebii, no- (20) Τῶν τε τῆς πατρίδος, etc. Nicetas exponit : (21) Καὶ νικᾷ. Sic plures Regg. et Or. 2. Deest (22) Υπερορίας. Intelligit Ensebium Samosaten- (23) Εμόν λέγω. Sic Regg. c, d, pl, Coisl. -, (24) Εκλελοιπώς. Pass., λελοιπώς. (25) Θαρσήσας. Regg. c, pu et Or. 2, θαῤῥή (26) Φορείῳ. g. bun, φορίῳ.

Α τῆς χρίσεως, οὐ πολὺ δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ χρισθέντος. Τοῦτο προσκείσθω τοῖς παλαιοῖς δεν ηγήμασιν, ὅτι πόνος ὑγείαν (27) χαρίζεται, καὶ προ θυμία νεκροὺς ἀνίστησι. καὶ πηδᾷ γῆρας χρισθέν (28) τῷ Πνεύματι. ΛΗ'. Οὕτω δὲ τῆς προεδρίας ἀξιωθεὶς, ὡς, τους τοιούτους μὲν γεγονότας, τοιαύτης δὲ χάριτος τετι χηκότας, οὕτω δὲ ὑπειλημμένους, εἰκός· οὐ κατῄσχυ νεν οὐδενὶ τῶν ἑξῆς, ἢ τὴν ἑαυτοῦ φιλοσοφίαν, ἢ τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας· ἀλλὰ τοσοῦτον ἑαυτὸν ὑπερβάλλων ἀεὶ, ὅσον πρὸ τούτου τοὺς ἄλλους ἐδεί- κνυτο, κάλλιστά τε καὶ φιλοσοφώτατα περὶ τούτων διανοούμενος. Ἡγεῖτο γὰρ, ἰδιώτου μὲν ἀρετὴν εἶναι, τὸ μὴ κακὸν εἶναι, ἤ τι καὶ ποσῶς ἀγαθόν. Αρχον τος δὲ καὶ προστάτου κακίαν, καὶ μάλιστα τὴν τοιαύ τὴν ἀρχὴν, τὸ μὴ πολὺ τῶν πολλῶν προέχειν, μηδὲ ἀεὶ κρείττω φαίνεσθαι, μηδὲ συμμετρεῖν τῇ ἐξίᾳ καὶ τῷ χρόνῳ τὴν ἀρετήν. Μόγις (29) γὰρ εἶναι τῷ ἄκρῳ τοῦ μέσου κατατυγχάνειν, καὶ τῷ περιόντι τῆς ἀρετῆς ἕλξειν τοὺς πολλοὺς εἰς τὸ μέτριον· μᾶλλον δὲ, ἵνα τι φιλοσοφήσω περὶ τούτων ἄμεινον, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἐγὼ θεωρῶ, οἶμαι δὲ καὶ τῶν σοφωτέ ρων ἕκαστος, ἡνίκα μεθ᾿ ἡμῶν ἐγένετο, μορφω θεὶς (50) τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς καὶ ἡμέτερον, τοῦτο κανταῦθα συμβεβηκέναι λογίζομαι. Ἐκεῖνός τε γὰρ προέκοπτε, φησίν, ὥσπερ ἡλικίᾳ, οὕτω δὴ καὶ σοφίᾳ καὶ χάριτι· οὐ τῷ ταῦτα λαμβάνειν αύξησιν, (τί γὰρ τοῦ ἀπ' ἀρ χῆς τελείου γένοιτ' ἂν τελεώτερον ;) ἀλλὰ τῷ κατά μικρὸν ταῦτα παραγυμνοῦσθαι καὶ παρεκφαίνεσθαι. Τήν τε τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴν, οὐχὶ προσθήκην, ἀλλ' έργα- σίαν οἶμαι μείζω τηνικαῦτα λαμβάνειν, ὕλῃ πλείονι τῇ ἐξουσίᾳ χρωμένην. ρας χρησθέν. κίχρημι, χρήζω, Καὶ ἀλλαχοῦ ὁ αὐτός φησιν· Ἰδοὺ κίχρημι τὰς χεῖρας τῷ Πνεύματι· « Ει ΑΘ'. Πρῶτον μὲν ἐκεῖνο πᾶσι ποιεῖ φανερόν, ὡς οὐκ ἀνθρωπίνης χάριτος ἦν αὐτῷ· ἔργον, ἀλλὰ Θεοῦ δῶρον τὸ δεδομένον· δηλώσει δὲ καὶ τὸ ἡμέτερον. Οἷα γάρ μοι φιλοσοφοῦντι περὶ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον συν εφιλοσόφει ! Τῶν γὰρ ἄλλων ἁπάντων οἰομένων καὶ προσδραμείσθαί με τῷ γεγονότι, καὶ περιχαρήσεσθαι (ὅπερ ἑτέρου (31) καὶ παθεῖν ἴσως ἦν), καὶ συνδια νεμείσθαι (52) τὴν ἀρχὴν μᾶλλον ἢ παραδυναστεύειν, καὶ τῇ φιλίᾳ τοῦτο τεκμαιρομένων· ἐπειδὴ τὸ φορτι κὸν φεύγων ἐγώ, καὶ γὰρ ἐν ἅπασιν, εἴπερ ἄλλος τις καὶ ἅμα τοῦ καιροῦ τὸ ἐπίφθονον, ἄλλως τε καὶ τῶν κατ' αὐτὸν (35) ὠδινόντων ἔτι καὶ ταρασσομένων, οἴκοι κατέμεινα, βίᾳ χαλινώσας τὸν πόθον. Μέμφεται κατ' αὐτῶν. • S. GREGORII THEOLOGI auxilio fretus. Αtque ut rem in pauca conferam, ac B veluculo, non secus ac mortuus feretro, impositus, juvenis redit, firmus ac valens, oculos erectos habens, a manuum impositione et unctione, addlo etiam, et ab illius, qui ungebatur, capite, roboratus. Hoc igitur ad priscas narrationes accedat, quod labor sanitatem affert, et animi alacritas mortuos excitat, et exsilit senectus Spiritu delibuta. XXXVIII. Cum autem primariæ sedis honore ita affectus fuisset, ut par erat eos, qui ita vixerant, eamque gratiam consecuti fuerant, ac talem apud homines existimationem obtinebant; minime com- misit, ut ulla in re postea, vel philosophiæ suæ, vel eorum, qui hoc munus ipsi crediderant, spei, dedecori esset. Quin potius, quantum alios prius, tantum quotidie seipsum vincebat, optime utique ac sapientissime de his rebus sentiens. Sic enimn existimabat, privati quidem hominis virtutem in eo consistere, ut vitio careat, aut quoquo modo probi- tatem colat; principem autem et antistitem, praesertim bujusmodi imperium gerentem, improbi- tatis notam effugere non posse, nisi multum ante- cellat, ac melior in dies exsistal, paremque digni- tati suæ ac throno virtutem afferat. Vix enim esse, ut in sumnio positus, medium assequatur, ac per exuberantem virtutis amplitudinem, vulgus ad me- diocritatem pertrahat. Imo vero, ut rectius de his rebus disseram, quod ego in Salvatore prospicio (atque etiam, ut opinor, sapientiorum quilibet), quo tempore nobiscum exstitit, secundum id quod supra nos, et nostrum erat, formatus, hoc quoque hic contigisse animadverto. Proficiebat enimn, inquit, ut ætate, ita etiam sapientia et gratia "; non quod hæc in illo incrementum caperent ; quid enim eo, quod a principio perfectum erat, perfectius esse possit? sed quod hæc paulatim detegerentur et elucerent. Eodem sed majorem operationem accepisse arbitror, cum ipsi nimiruın potestas uberiorem materiam suppeditaret. XXXIX. Ac primum quideın illud omnibus perspicuumn facit, munus id, quo affectus fuerat, non humano favore, sed divino beneficio ipsi conti- gisse. Id autem ex nobis quoque liquido constabit. Qualia enim mecum circa illud tempus philosopha- batur? Nam cum aliis omnibus dubium non esset, quin, cum id contigisset, statim accurrerem, maximaque animi voluptate perfunderer (id quod fortasse alius quispiam fecisset), ac cum eo impe- rium potius partirer, quam supparem auctoritatem ac potentiam haberem, idque ex amicitia nostra conjectarent; ego tamen, cum in omnibus rebus arroganti:e suspicionem, ut si quis alius, fugiens, ¹³ Luc. 11, 52. Sic etiam legit Billius in vetustissimo codice, quam lectionem probat Combefisius. Si cui hæc lectio placuerit, ita reddere potest: ‹ Exsilit se- neclus, quæ se Spiritui utendain præbuerit. › (læc ext enim vis verbi commodo, piendum praebeo. • Quin Schol. Reg. bm Inec ha- bet, quæ in suo codice legisse testatur Billius : alibi ipse ait : Ecce malius mcas C D modo Basilii virtutemi eo tempore, non incrementum, Spiritu. commenao. » nobis superior, et nostra erat. › Id est, ut exponit Nicetas, similis nobis, iisdemque, preter peccatum, obnoxius. 2, Jes. et Conib. In ed., (27) Υγείαν. Οr. 2, ὑγιείαν. (28) Πηδᾷ γῆρας χρισθέν. Reg. bm : πηδή γη- (29) Μόγις. Sex Regg. et Or. 2, μόλις. (30) Μορφωθείς, etc. « Formam indulus, quæ et (51) Ετέρου. In nonnullis, Ετερον (52) Συνδιανεμεῖσθαι. Nonnulli addunt με. (33) Kar' avtor. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1, Or.

Α τῆς χρίσεως, οὐ πολὺ δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ χρισθέντος. Τοῦτο προσκείσθω τοῖς παλαιοῖς δεν ηγήμασιν, ὅτι πόνος ὑγείαν (27) χαρίζεται, καὶ προ θυμία νεκροὺς ἀνίστησι. καὶ πηδᾷ γῆρας χρισθέν (28) τῷ Πνεύματι. ΛΗ'. Οὕτω δὲ τῆς προεδρίας ἀξιωθεὶς, ὡς, τους τοιούτους μὲν γεγονότας, τοιαύτης δὲ χάριτος τετι χηκότας, οὕτω δὲ ὑπειλημμένους, εἰκός· οὐ κατῄσχυ νεν οὐδενὶ τῶν ἑξῆς, ἢ τὴν ἑαυτοῦ φιλοσοφίαν, ἢ τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας· ἀλλὰ τοσοῦτον ἑαυτὸν ὑπερβάλλων ἀεὶ, ὅσον πρὸ τούτου τοὺς ἄλλους ἐδεί- κνυτο, κάλλιστά τε καὶ φιλοσοφώτατα περὶ τούτων διανοούμενος. Ἡγεῖτο γὰρ, ἰδιώτου μὲν ἀρετὴν εἶναι, τὸ μὴ κακὸν εἶναι, ἤ τι καὶ ποσῶς ἀγαθόν. Αρχον τος δὲ καὶ προστάτου κακίαν, καὶ μάλιστα τὴν τοιαύ τὴν ἀρχὴν, τὸ μὴ πολὺ τῶν πολλῶν προέχειν, μηδὲ ἀεὶ κρείττω φαίνεσθαι, μηδὲ συμμετρεῖν τῇ ἐξίᾳ καὶ τῷ χρόνῳ τὴν ἀρετήν. Μόγις (29) γὰρ εἶναι τῷ ἄκρῳ τοῦ μέσου κατατυγχάνειν, καὶ τῷ περιόντι τῆς ἀρετῆς ἕλξειν τοὺς πολλοὺς εἰς τὸ μέτριον· μᾶλλον δὲ, ἵνα τι φιλοσοφήσω περὶ τούτων ἄμεινον, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἐγὼ θεωρῶ, οἶμαι δὲ καὶ τῶν σοφωτέ ρων ἕκαστος, ἡνίκα μεθ᾿ ἡμῶν ἐγένετο, μορφω θεὶς (50) τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς καὶ ἡμέτερον, τοῦτο κανταῦθα συμβεβηκέναι λογίζομαι. Ἐκεῖνός τε γὰρ προέκοπτε, φησίν, ὥσπερ ἡλικίᾳ, οὕτω δὴ καὶ σοφίᾳ καὶ χάριτι· οὐ τῷ ταῦτα λαμβάνειν αύξησιν, (τί γὰρ τοῦ ἀπ' ἀρ χῆς τελείου γένοιτ' ἂν τελεώτερον ;) ἀλλὰ τῷ κατά μικρὸν ταῦτα παραγυμνοῦσθαι καὶ παρεκφαίνεσθαι. Τήν τε τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴν, οὐχὶ προσθήκην, ἀλλ' έργα- σίαν οἶμαι μείζω τηνικαῦτα λαμβάνειν, ὕλῃ πλείονι τῇ ἐξουσίᾳ χρωμένην. ρας χρησθέν. κίχρημι, χρήζω, Καὶ ἀλλαχοῦ ὁ αὐτός φησιν· Ἰδοὺ κίχρημι τὰς χεῖρας τῷ Πνεύματι· « Ει ΑΘ'. Πρῶτον μὲν ἐκεῖνο πᾶσι ποιεῖ φανερόν, ὡς οὐκ ἀνθρωπίνης χάριτος ἦν αὐτῷ· ἔργον, ἀλλὰ Θεοῦ δῶρον τὸ δεδομένον· δηλώσει δὲ καὶ τὸ ἡμέτερον. Οἷα γάρ μοι φιλοσοφοῦντι περὶ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον συν εφιλοσόφει ! Τῶν γὰρ ἄλλων ἁπάντων οἰομένων καὶ προσδραμείσθαί με τῷ γεγονότι, καὶ περιχαρήσεσθαι (ὅπερ ἑτέρου (31) καὶ παθεῖν ἴσως ἦν), καὶ συνδια νεμείσθαι (52) τὴν ἀρχὴν μᾶλλον ἢ παραδυναστεύειν, καὶ τῇ φιλίᾳ τοῦτο τεκμαιρομένων· ἐπειδὴ τὸ φορτι κὸν φεύγων ἐγώ, καὶ γὰρ ἐν ἅπασιν, εἴπερ ἄλλος τις καὶ ἅμα τοῦ καιροῦ τὸ ἐπίφθονον, ἄλλως τε καὶ τῶν κατ' αὐτὸν (35) ὠδινόντων ἔτι καὶ ταρασσομένων, οἴκοι κατέμεινα, βίᾳ χαλινώσας τὸν πόθον. Μέμφεται κατ' αὐτῶν. • S. GREGORII THEOLOGI auxilio fretus. Αtque ut rem in pauca conferam, ac B veluculo, non secus ac mortuus feretro, impositus, juvenis redit, firmus ac valens, oculos erectos habens, a manuum impositione et unctione, addlo etiam, et ab illius, qui ungebatur, capite, roboratus. Hoc igitur ad priscas narrationes accedat, quod labor sanitatem affert, et animi alacritas mortuos excitat, et exsilit senectus Spiritu delibuta. XXXVIII. Cum autem primariæ sedis honore ita affectus fuisset, ut par erat eos, qui ita vixerant, eamque gratiam consecuti fuerant, ac talem apud homines existimationem obtinebant; minime com- misit, ut ulla in re postea, vel philosophiæ suæ, vel eorum, qui hoc munus ipsi crediderant, spei, dedecori esset. Quin potius, quantum alios prius, tantum quotidie seipsum vincebat, optime utique ac sapientissime de his rebus sentiens. Sic enimn existimabat, privati quidem hominis virtutem in eo consistere, ut vitio careat, aut quoquo modo probi- tatem colat; principem autem et antistitem, praesertim bujusmodi imperium gerentem, improbi- tatis notam effugere non posse, nisi multum ante- cellat, ac melior in dies exsistal, paremque digni- tati suæ ac throno virtutem afferat. Vix enim esse, ut in sumnio positus, medium assequatur, ac per exuberantem virtutis amplitudinem, vulgus ad me- diocritatem pertrahat. Imo vero, ut rectius de his rebus disseram, quod ego in Salvatore prospicio (atque etiam, ut opinor, sapientiorum quilibet), quo tempore nobiscum exstitit, secundum id quod supra nos, et nostrum erat, formatus, hoc quoque hic contigisse animadverto. Proficiebat enimn, inquit, ut ætate, ita etiam sapientia et gratia "; non quod hæc in illo incrementum caperent ; quid enim eo, quod a principio perfectum erat, perfectius esse possit? sed quod hæc paulatim detegerentur et elucerent. Eodem sed majorem operationem accepisse arbitror, cum ipsi nimiruın potestas uberiorem materiam suppeditaret. XXXIX. Ac primum quideın illud omnibus perspicuumn facit, munus id, quo affectus fuerat, non humano favore, sed divino beneficio ipsi conti- gisse. Id autem ex nobis quoque liquido constabit. Qualia enim mecum circa illud tempus philosopha- batur? Nam cum aliis omnibus dubium non esset, quin, cum id contigisset, statim accurrerem, maximaque animi voluptate perfunderer (id quod fortasse alius quispiam fecisset), ac cum eo impe- rium potius partirer, quam supparem auctoritatem ac potentiam haberem, idque ex amicitia nostra conjectarent; ego tamen, cum in omnibus rebus arroganti:e suspicionem, ut si quis alius, fugiens, ¹³ Luc. 11, 52. Sic etiam legit Billius in vetustissimo codice, quam lectionem probat Combefisius. Si cui hæc lectio placuerit, ita reddere potest: ‹ Exsilit se- neclus, quæ se Spiritui utendain præbuerit. › (læc ext enim vis verbi commodo, piendum praebeo. • Quin Schol. Reg. bm Inec ha- bet, quæ in suo codice legisse testatur Billius : alibi ipse ait : Ecce malius mcas C D modo Basilii virtutemi eo tempore, non incrementum, Spiritu. commenao. » nobis superior, et nostra erat. › Id est, ut exponit Nicetas, similis nobis, iisdemque, preter peccatum, obnoxius. 2, Jes. et Conib. In ed., (27) Υγείαν. Οr. 2, ὑγιείαν. (28) Πηδᾷ γῆρας χρισθέν. Reg. bm : πηδή γη- (29) Μόγις. Sex Regg. et Or. 2, μόλις. (30) Μορφωθείς, etc. « Formam indulus, quæ et (51) Ετέρου. In nonnullis, Ετερον (52) Συνδιανεμεῖσθαι. Nonnulli addunt με. (33) Kar' avtor. Sic Regg. bm, ph, Coisl. 1, Or.

μὲν, συγγινώσκει δέ. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐπιστάντα μὲν, Α τὴν δὲ τῆς καθέδρας τιμὴν οὐ δεξάμενον, τῆς αὐτῆς ἕνεκεν αἰτίας, οὐδὲ τὴν τῶν πρεσβυτέρων προτίμη- σιν, οὔτε ἐμέμψατο, καὶ προσεπήνεσεν, εὖ ποιῶν· τύφον κατηγορηθῆναι μᾶλλον ὑπ' ὀλίγων ἑλόμενος, τῶν ταύτην ἀγνοησάντων τὴν οἰκονομίαν, ή τι πρά ξαι τῷ λόγῳ καὶ τοῖς αὐτοῦ βουλεύμασιν ἐναντίον. Καίτοι, πῶς ἂν μᾶλλον ἔδειξεν ἄνθρωπος πάσης θω- πείας καὶ κολακείας κρείττω τὴν ψυχὴν ἔχων, καὶ πρὸς ἐν μόνον βλέπων, τὸν τοῦ καλοῦ νόμον, ἢ περὶ ἡμῶν οὕτω διανοηθείς, οὓς ἐν πρώτοις τῶν ἑαυτοῦ φίλων καὶ συνήθων ἐγνώρισεν ; Μ'. Ἔπειτα, τὸ στασιάζον πρὸς ἑαυτὸν μαλάσσει, Β και θεραπεύει λόγοις ἰατρικῆς μεγαλόφρονος. Οὐ γὰρ σωπευτικῶς, οὐδὲ ἀνελευθέρως τοῦτο ποιεῖ, ἀλλὰ καὶ λίαν νεανικῶς καὶ μεγαλοπρεπῶς, ὡς ἄν τις οὐ τὸ παρὸν σκοπῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν μέλλουσαν εὐπεί- θειαν οἰκονομῶν. Ὁρῶν γὰρ (34) τὸ μὲν ἀπαλόν, ἔκλυτον καὶ μαλακίζον, τὸ δὲ αὐστηρὸν, τραχύνον καὶ ἀπαυθαδιάζον (35), ἀμφοτέροις βοηθεῖ δι' ἀλλή λων· ἐπιεικείᾳ μὲν τὸ ἀντιτυπες, στερρότητι δὲ τὸ ἁπαλὸν κερασάμενος· ὀλίγα μὲν λόγου προσδεηθείς, ἔργῳ δὲ τὰ πλείω δυνηθεὶς πρὸς τὴν θεραπείαν· οὐ τέχνῃ δουλούμενος, ἀλλ' εὐνοίᾳ σφετεριζόμενος· οὐ δυναστεία (56) προσχρώμενος, ἀλλὰ τῷ δύνασθαι μὲν, φείδεσθαι δὲ προσαγόμενος. Τὸ δὲ (37) μέγιστον, τῷ πάντας ἡττᾶσθαι τῆς αὐτοῦ διανοίας, καὶ ἀπρόσιτον εἰδέναι τὴν ἀρετήν· καὶ μίαν μὲν ἑαυτοῖς (38) σωτη- ρίαν ἡγεῖσθαι, τὸ μετ᾿ ἐκείνου τε καὶ ὑπ' ἐκείνῳ τετάχθαι, ἕνα δὲ κίνδυνον, τὸ προσκρούειν ἐκείνῳ, καὶ ἀλλοτρίωσιν ἀπὸ Θεοῦ νομίζειν τὴν ἀπ' ἐκείνου διά στασιν· οὕτως ἐχόντες ὑπεχώρησαν (39) καὶ ἡττήθη σαν (40), καὶ ὡς ἤχῳ βροντῆς ὑπεκλίθησαν, ἄλλος ἄλλον εἰς ἀπολογίαν προφθάνοντες, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἀπεχθείας εἰς μέτρον μετενεγκόντες εὐνοίας, καὶ τῆς εἰς ἀρετὴν ἐπιδόσεως, ἣν δὴ μόνην ἀπολογίαν Ισχυροτάτην ηὕρισκον (41)· πλὴν εἴ τις (42) διὰ και κίαν ανίατον ἡμελήθη καὶ παρεῤῥίφη (43), ἵν' αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ συντριβῇ καὶ καταναλωθῇ, καθάπερ ιός σε δήρῳ συνδαπανώμενος. ΜΑ'. Ἐπεὶ δὲ τὰ οἴκοι κατα νοῦν εἶχεν αὐτῷ, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις ᾠήθη τῶν ἀπίστων κἀκεῖνον ἡγνοηκό- αδιάζον. αύθαδίζον. στείαις. δέ εἰ μή τις. ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. - ac simul temporis illius invidiam vitans, praesertim cum res ejus nondum pacatæ essent, ac adhuc turbarentur; desiderio meo frenum injeci, domique me continui. Quo nomine mecum quidem ille expo- stulavit, caeterum veniam dedit. Ac postea, cum ad eu venissem, atque eadem de causa cathedræ bonorem, insignioremque inter presbyteros honoris locum recusassem, non modo meum hoc factum non incusavit, sed etiam, ut debuit, comprobavit ; alque a nonnullis, qui rationis ipsius ignari erant, fastus insimulari maluit, quam aliquid facere, quod rationi consiliisque suis adversaretur. At certe, quonam modo luculentius specimen edere potuisset animi ah omni adulatione et assentatione alieni, solamque honesti legem intuentis, quam ita de nobis, quos in præcipuorum amicorum et fami- liarium loco numeroque habuit, constituens? XL. Deinde, eos, qui ab ipso dissidebant, emollit, ac sublimis et excelsæ medicinæ rationibus curat. Non enim adulatorie ac serviliter, sed perquam for- titer et magnifice hoc facit, ut qui non præsentis solum temporis rationem haberet, sed etiam futu- ram obedientiam procuraret. Nam cum perspiceret, subditorum animos mollitie enervari, et nimia au- steritate asperos alque contumaces reddi, utrique malo per alterum medetur, duritiam nimirum man- suetudine et facilitate, mollitiem autem gravitate atque animi firmitate temperans; sermone ad ani- marum curationem haud multum indigens, opere quam plurima perficiens; non callido artificio ho- mines subigens, sed benevolentia sibi concilians ; nec imperii potestate utens, sed per indulgentiam, C quam in potestate adhibebat, eos alliciens. Quod autem maximi momenti est, omnes mentis acumine ipsi cedebant, eamque ipsius virtutem esse norant ut ad eam nemo aspirare posset; atque unam hanc demum sibi salutem esse arbitrabantur, si cum ipso, et sub ipso, sese collocarent, unum vero et certissinium periculum, si in ipsius offensionem in- currerent; ab eo etiam disjungi, nihil aliud esse judicabant, quam a Deo abalienari : sic ultro ces- serunt, ac manus dederunt, et quasi ad tonitru? sonum sese submiserunt, alius alium ad ipsi satis- faciendum antevertentes, conceptamque prius ad- versus ipsum odii vim, in non minorem benevolen tiæ vim, ac virtutis incrementum (quam quidem anam firmissimam ipsi satisfaciendi rationem inve- nieb:fnt) commutantes; præterquam si quis ob deploratam improbitatem neglectus ac projectus est, ut ipse in seipso contereretur atque consumeretur, non secus ac rubigo simul cum ferro consuɔi sʊ- let. D feri, plerosque in mansuetudine quidem humiles et abjectos, in gravitate autem arrogantes et contuma- ces baberi. Hanc Demosthenis sententiam in inter- pretatione sua amplectitur Billius. Fatetur tamen · Gregorii verba non incommode posse transitive ac- cipi. Addlimus et accipienda esse. Regg. bm et Pass., XLI. Postquam autem res ipsius domesticæ ex animi sententia constitutæ sunt, et quemadmodum est in ed. Comli., (34) 'Ορων γάρ, etc. Nicetas ex Demosthene re- (35) Απαυθαδιάζον. Plures Regg. ac Colb., αὐθ (36) Δυναστεία. Reg. pl, Or. 2 et l'ass., δυνα- (57) Το δέ. Sic Regg. a, bm, pl, Or. 2, etc. De- (38) 'Εαυτοῖς. Tres Regg., αὐτοῖς. (39) Ὑπεχώρησαν. Comb. addit καλῶς. (40) Καὶ ἡττήθησαν. Hæc desunt un leg. e. (41) Ηὕρισκον. Regg, c, d, pl, εύρισκον. (42) Πλὴν εἴ τις. Regg. c, d, Chrys., Or. 2 et (43) Παρεῤῥίφη. Reg. c, ἀπερίφη.

Δ των, περινοεῖ τι (44) τῇ διανοίᾳ μεῖζον καὶ ὑψηλή. τερον. Τῶν γὰρ ἄλλων ἁπάντων τὸ ἐν ποτὶ μόνον ὁρώντων, καὶ τὸ κατ' αὐτοὺς (45) ὅπως ἀσφαλῶς ἔξει λογιζομένων, εἴπερ τοῦτο ἀσφαλὲς, περαιτέρω δ' οὐ προϊόντων, οὐδέ τι μέγα καὶ νεανικὸν, ἢ ἐννοῆσαι, ή καταπράξασθαι δυναμένων· καίτοι τἄλλα μέτριος ῶν, ἐν τούτοις οὐ μετριάζει· ἀλλ' ὑψοῦ τὴν κεφαλὴν διάρας, καὶ κύκλῳ τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα περιαγαγών, πᾶσαν εἴσω ποιεῖται τὴν οἰκουμένην, ὅσην ὁ σωτή ριος λόγος επέδραμεν. Ὁρῶν δὲ τὸν μέγαν τοῦ Θεοῦ κλῆρον, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις, καὶ νόμοις, καὶ πά θεσι περιποιηθέντα, τὸ ἅγιον ἔθνος, τὸ βασίλειον δε- ράτευμα, κακῶς διακείμενον, εἰς τε μυρίας δόξας καὶ πλάνας διεσπασμένον (46) · καὶ τὴν ἐξ Αἰγύπτου μετηρμένην καὶ μεταπεφυτευμένην ἄμπελον, ἐκ τῆς αθέου καὶ σκοτεινῆς ἁγνοίας εἰς κάλλος τε καὶ μέσ γεθος ἄπειρον προελθοῦσαν, ὡς καλύψαι πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ὁρῶν καὶ κέδρων ὑπερεκτείνεσθαι· ταύ την (47) πονηρῷ καὶ ἀγρίῳ συζ, τῷ διαβόλῳ, λελυ μασμένην· οὐκ αὐταρκες ὑπολαμβάνει θρηνεῖν ἡσυχῆ τὸ πάθος, καὶ πρὸς Θεὸν μόνον αίρειν (48) τὰς χεῖρας, καὶ παρ' ἐκείνου τῶν κατεχόντων κακῶν λύ σιν ζητεῖν, αὐτὸς δὲ καθεύδειν· ἀλλά τι καὶ βοηθεῖν, καὶ παρ' ἑαυτοῦ συνεισφέρειν ᾤετο δεῖν. Β αυτούς. καθ' αίρειν μόνον. δάζειν. ΜΒ. Τί γὰρ εἶναι τῆς συμφορᾶς ταύτης άνιαρό- τερον, ὑπὲρ δὲ τοῦ κοινοῦ χρῆναι μᾶλλον σπουδά ζειν (49) τὸν ἄνω βλέποντα; Ἑνὸς μὲν γὰρ (50) εξ πράττοντος, ἢ κακῶς, οὐδὲν τῷ κοινῷ τοῦτο ἐπιση μαίνειν· τοῦ κοινοῦ δὲ οὕτως ἢ ἐκείνως ἔχοντος, καὶ τὸν καθ᾽ ἕκαστον ὁμοίως ἔχειν, πᾶσαν εἶναι ἀνάγκην. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοῶν καὶ σκοπῶν ἐκεῖνος (51), ὁ τοῦ κοινοῦ κηδεμὼν καὶ προστάτης (ἐπειδὴ τῆς ὀστέων καρδία αισθητική, ὡς Σολομῶντι καὶ τῇ ἀληθείᾳ δο κεῖ· καὶ τὸ μὲν ἀνάλγητον, εὔθυμον· τὸ δὲ συμπα θές, λυπηρόν· καὶ τῆξις καρδίας, Εμμονος λογισμός), διὰ τοῦτο ἐσφάδαζεν, ἡνιᾶτο, κατετιτρώσκετο, ἔπασχε τὸ Ἰωνᾶ, τὸ Δαβίδ, ἀπελέγετο τὴν ψυχὴν, οὐκ ἐδίδου ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, οὐδὲ νυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις· προσεδαπάνα τὸ λειπόμενον τῶν σαρχῶν ταῖς φροντίσιν, ἕως εὕρῃ τοῦ κακοῦ λύσιν· ἐπιζητεῖ θείαν βοήθειαν, ἢ ἀνθρωπίνην (52), ἥτις στήσει τὸν κοινὸν ἐμπρησμὸν, καὶ τὴν ἐπέχουσαν ἡμᾶς σκοτό μαιναν. ΜΓ'. Εν μὲν οὖν ἐκεῖνο ἐπινοεῖ καὶ λίαν σωτή ριον· Συναγαγών ἑαυτὸν, ὡς οἷόν τε ἦν, καὶ συγ ὑπὲρ δὲ τοῦ μᾶλλον χρῆναι σπουδάζειν, ἐννοῶν ἐκεῖνος, καὶ σκο πῶν. θρωπίνην. S. GREGORII THEOLOGI nemo fide carens, virtutisque illius ignarus, unquam arbitratus esset, majus quidpiam et sublimius ani- mo agitare incipit. Nam cum alii omnes id tantum- modo, quod ante pedes est, videant, suaque ut in tuto sint, laborent (si tamen id satis tutum esse potest), nec ulterius progrediantur, nec magni ali- quid et strenui, vel cogitatione complecti, vel effi- cere queant; ipse contra, tametsi cæteris in rebus moderatus esset, in his tamen modum haudquaquam tenet; verum sublato in altum capite, mentisque oculis quoquoversum jactatis, omnes eas orbis par- tes, quas salutifera Christi doctrina pervagata est, comprehendit. Cum autem videret, magnam illam Dei hæreditatem, ipsiusque doctrina et legibus, at- que cruciatibus acquisitanı, gentem illam sanctam, regium illud sacerdotium ', nale se habere, atque in sexcentas opiniones et errores distractum esse : atque vineam illam, quæ ex Ægypto, hoc est, ex impia et caliginosa ignorantia, translata et trans- plantata fuerat s, quæque ad tam immensan pulchri- tudinem et magnitudinem pervenerat, ut terram universam operiret, ac supra montes et cedros as- surgeret; hanc, inquam, a pravo et agresti apro, id est, a diabolo, labefactatam et pervastatam 46; haudquaquain satis esse judicavit, si hanc calamitatem tacite deploraret, manusque ad Deum dun- taxat tolleret, ab coque, ut urgentia mala depelleret, precibus contenderet, ipse vero interea dormi- ret; verum faciendum sibi quoque putavit, ut opem quamdam afferret, ac de suo aliquid erogaret. XLII. Quid enim hac calamitate tristius, cum C satius esset, ut is, qui sursum spectat, ope- ram in rem publicam conferret? Uno etenim ho- mine recte aut male se gerente, nihil hinc reipu- blicæ portendi; at republica hoc aut illo modo se habente, singulos etiam eodem modo affici necesse esse. Hæc igitur ille publici commodi procurator et antistes secun reputans atque perpendens (quandoquidem tinea ossiuin est cor sensu prædi- tum, ut Salomoni et veritati placet; atque ut in- dolentia læta est et hilaris, ita commiseratio tristis el acerba, pectusque conficit diuturna cogitatio) ; id- circo mcerebat, angebatur, convulnerabatur, idem ipsi, quod Jonæ, quod Davidi, usu veniebat, ani- mum despondebat, nec, aut somnum oculis, aut dor- mitationem palpebris concedebat " : quidquid car. nium supererat, curis absumebat, quoad buic malo remedium invenisset ; divinam et humanam opem, quæ publicum incendium comprimeret, offusamque nobis caliginem discuteret, implorabat. XLIII. Atque illud quidem unum valde salutife- rum excogitat. Nam cum seipsum, quantum fieri | Petr. 11, 9. ** Psal. LXXIX 9. ibid. 14. corid. delevimus. Sic Regg. a, d, duo Coisl., Or. 2, et Count. D Prov. 31, 30. Jon. 1, 9. Psal. cxxxi, 4. In ed. : quod sic vertit Billius: Aut pro qua tandem re magis elaborandum ei qui sursum spectat?, Regg. et Or. 2. In ed., In nonnullis deest h. (44) Τι. In nonnullis, ἔτι. (45) Κατ' αὐτούς. Sic plures codd. In ed., (46) Διεσπασμένον. Pass., διεσπαρμένον. (47) Ταύτην. In ed. sequitur δέ, quod auctoritate (48) Μόνον αίρειν. Sic Regg. 2, bm et pl. In ed., (49) Ὑπὲρ δὲ τοῦ κοινοῦ χρῆναι μᾶλλον σπου (50) Ἑνὸς μὲν γάρ. Galr. addit ἀνδρός. (51) Εννοων καὶ σκοπῶν ἐκεῖνος. Sic p.ures (52) "Η ανθρωπ.νην. Reg. hu et Par., οὐκ αν

Δ των, περινοεῖ τι (44) τῇ διανοίᾳ μεῖζον καὶ ὑψηλή. τερον. Τῶν γὰρ ἄλλων ἁπάντων τὸ ἐν ποτὶ μόνον ὁρώντων, καὶ τὸ κατ' αὐτοὺς (45) ὅπως ἀσφαλῶς ἔξει λογιζομένων, εἴπερ τοῦτο ἀσφαλὲς, περαιτέρω δ' οὐ προϊόντων, οὐδέ τι μέγα καὶ νεανικὸν, ἢ ἐννοῆσαι, ή καταπράξασθαι δυναμένων· καίτοι τἄλλα μέτριος ῶν, ἐν τούτοις οὐ μετριάζει· ἀλλ' ὑψοῦ τὴν κεφαλὴν διάρας, καὶ κύκλῳ τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα περιαγαγών, πᾶσαν εἴσω ποιεῖται τὴν οἰκουμένην, ὅσην ὁ σωτή ριος λόγος επέδραμεν. Ὁρῶν δὲ τὸν μέγαν τοῦ Θεοῦ κλῆρον, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις, καὶ νόμοις, καὶ πά θεσι περιποιηθέντα, τὸ ἅγιον ἔθνος, τὸ βασίλειον δε- ράτευμα, κακῶς διακείμενον, εἰς τε μυρίας δόξας καὶ πλάνας διεσπασμένον (46) · καὶ τὴν ἐξ Αἰγύπτου μετηρμένην καὶ μεταπεφυτευμένην ἄμπελον, ἐκ τῆς αθέου καὶ σκοτεινῆς ἁγνοίας εἰς κάλλος τε καὶ μέσ γεθος ἄπειρον προελθοῦσαν, ὡς καλύψαι πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ὁρῶν καὶ κέδρων ὑπερεκτείνεσθαι· ταύ την (47) πονηρῷ καὶ ἀγρίῳ συζ, τῷ διαβόλῳ, λελυ μασμένην· οὐκ αὐταρκες ὑπολαμβάνει θρηνεῖν ἡσυχῆ τὸ πάθος, καὶ πρὸς Θεὸν μόνον αίρειν (48) τὰς χεῖρας, καὶ παρ' ἐκείνου τῶν κατεχόντων κακῶν λύ σιν ζητεῖν, αὐτὸς δὲ καθεύδειν· ἀλλά τι καὶ βοηθεῖν, καὶ παρ' ἑαυτοῦ συνεισφέρειν ᾤετο δεῖν. Β αυτούς. καθ' αίρειν μόνον. δάζειν. ΜΒ. Τί γὰρ εἶναι τῆς συμφορᾶς ταύτης άνιαρό- τερον, ὑπὲρ δὲ τοῦ κοινοῦ χρῆναι μᾶλλον σπουδά ζειν (49) τὸν ἄνω βλέποντα; Ἑνὸς μὲν γὰρ (50) εξ πράττοντος, ἢ κακῶς, οὐδὲν τῷ κοινῷ τοῦτο ἐπιση μαίνειν· τοῦ κοινοῦ δὲ οὕτως ἢ ἐκείνως ἔχοντος, καὶ τὸν καθ᾽ ἕκαστον ὁμοίως ἔχειν, πᾶσαν εἶναι ἀνάγκην. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοῶν καὶ σκοπῶν ἐκεῖνος (51), ὁ τοῦ κοινοῦ κηδεμὼν καὶ προστάτης (ἐπειδὴ τῆς ὀστέων καρδία αισθητική, ὡς Σολομῶντι καὶ τῇ ἀληθείᾳ δο κεῖ· καὶ τὸ μὲν ἀνάλγητον, εὔθυμον· τὸ δὲ συμπα θές, λυπηρόν· καὶ τῆξις καρδίας, Εμμονος λογισμός), διὰ τοῦτο ἐσφάδαζεν, ἡνιᾶτο, κατετιτρώσκετο, ἔπασχε τὸ Ἰωνᾶ, τὸ Δαβίδ, ἀπελέγετο τὴν ψυχὴν, οὐκ ἐδίδου ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, οὐδὲ νυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις· προσεδαπάνα τὸ λειπόμενον τῶν σαρχῶν ταῖς φροντίσιν, ἕως εὕρῃ τοῦ κακοῦ λύσιν· ἐπιζητεῖ θείαν βοήθειαν, ἢ ἀνθρωπίνην (52), ἥτις στήσει τὸν κοινὸν ἐμπρησμὸν, καὶ τὴν ἐπέχουσαν ἡμᾶς σκοτό μαιναν. ΜΓ'. Εν μὲν οὖν ἐκεῖνο ἐπινοεῖ καὶ λίαν σωτή ριον· Συναγαγών ἑαυτὸν, ὡς οἷόν τε ἦν, καὶ συγ ὑπὲρ δὲ τοῦ μᾶλλον χρῆναι σπουδάζειν, ἐννοῶν ἐκεῖνος, καὶ σκο πῶν. θρωπίνην. S. GREGORII THEOLOGI nemo fide carens, virtutisque illius ignarus, unquam arbitratus esset, majus quidpiam et sublimius ani- mo agitare incipit. Nam cum alii omnes id tantum- modo, quod ante pedes est, videant, suaque ut in tuto sint, laborent (si tamen id satis tutum esse potest), nec ulterius progrediantur, nec magni ali- quid et strenui, vel cogitatione complecti, vel effi- cere queant; ipse contra, tametsi cæteris in rebus moderatus esset, in his tamen modum haudquaquam tenet; verum sublato in altum capite, mentisque oculis quoquoversum jactatis, omnes eas orbis par- tes, quas salutifera Christi doctrina pervagata est, comprehendit. Cum autem videret, magnam illam Dei hæreditatem, ipsiusque doctrina et legibus, at- que cruciatibus acquisitanı, gentem illam sanctam, regium illud sacerdotium ', nale se habere, atque in sexcentas opiniones et errores distractum esse : atque vineam illam, quæ ex Ægypto, hoc est, ex impia et caliginosa ignorantia, translata et trans- plantata fuerat s, quæque ad tam immensan pulchri- tudinem et magnitudinem pervenerat, ut terram universam operiret, ac supra montes et cedros as- surgeret; hanc, inquam, a pravo et agresti apro, id est, a diabolo, labefactatam et pervastatam 46; haudquaquain satis esse judicavit, si hanc calamitatem tacite deploraret, manusque ad Deum dun- taxat tolleret, ab coque, ut urgentia mala depelleret, precibus contenderet, ipse vero interea dormi- ret; verum faciendum sibi quoque putavit, ut opem quamdam afferret, ac de suo aliquid erogaret. XLII. Quid enim hac calamitate tristius, cum C satius esset, ut is, qui sursum spectat, ope- ram in rem publicam conferret? Uno etenim ho- mine recte aut male se gerente, nihil hinc reipu- blicæ portendi; at republica hoc aut illo modo se habente, singulos etiam eodem modo affici necesse esse. Hæc igitur ille publici commodi procurator et antistes secun reputans atque perpendens (quandoquidem tinea ossiuin est cor sensu prædi- tum, ut Salomoni et veritati placet; atque ut in- dolentia læta est et hilaris, ita commiseratio tristis el acerba, pectusque conficit diuturna cogitatio) ; id- circo mcerebat, angebatur, convulnerabatur, idem ipsi, quod Jonæ, quod Davidi, usu veniebat, ani- mum despondebat, nec, aut somnum oculis, aut dor- mitationem palpebris concedebat " : quidquid car. nium supererat, curis absumebat, quoad buic malo remedium invenisset ; divinam et humanam opem, quæ publicum incendium comprimeret, offusamque nobis caliginem discuteret, implorabat. XLIII. Atque illud quidem unum valde salutife- rum excogitat. Nam cum seipsum, quantum fieri | Petr. 11, 9. ** Psal. LXXIX 9. ibid. 14. corid. delevimus. Sic Regg. a, d, duo Coisl., Or. 2, et Count. D Prov. 31, 30. Jon. 1, 9. Psal. cxxxi, 4. In ed. : quod sic vertit Billius: Aut pro qua tandem re magis elaborandum ei qui sursum spectat?, Regg. et Or. 2. In ed., In nonnullis deest h. (44) Τι. In nonnullis, ἔτι. (45) Κατ' αὐτούς. Sic plures codd. In ed., (46) Διεσπασμένον. Pass., διεσπαρμένον. (47) Ταύτην. In ed. sequitur δέ, quod auctoritate (48) Μόνον αίρειν. Sic Regg. 2, bm et pl. In ed., (49) Ὑπὲρ δὲ τοῦ κοινοῦ χρῆναι μᾶλλον σπου (50) Ἑνὸς μὲν γάρ. Galr. addit ἀνδρός. (51) Εννοων καὶ σκοπῶν ἐκεῖνος. Sic p.ures (52) "Η ανθρωπ.νην. Reg. hu et Par., οὐκ αν

κλείσας τῷ πνεύματι, καὶ πάντας μὲν ἀνθρωπίνους λογισμούς κινήτας, πᾶν δὲ τῶν Γραφών (55) βάθος ἀναλεξάμενος, λογογραφεῖ τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἀντι- θέτοις πάλαις καὶ μάχαις τὸ πολὺ τῶν αἱρετικῶν ἀποκρούεται θράσος· τοὺς μὲν καὶ εἰς χεῖρας ἰόντας, ἀγχεμάχοις όπλοις τοῖς ἀπὸ γλώσσης καταστρεφόμε- νος · τοὺς δὲ πόρρωθεν, βάλλων τοξεύμασι τοῖς ἐκ μέλανος, οὐδὲν ἀτιμοτέρου (54) τῶν ἐν ταῖς πλαξί χαραγμάτων· οὐδὲ ἑνὶ τῆς Ἰουδαίας ἔθνει, καὶ μι κρῷ τούτῳ, νομοθετοῦντος περὶ βρωμάτων, καὶ πως μάτων, καὶ προσκαίρων θυσιῶν, καὶ σαρκὸς καθαρ σίων· ἀλλὰ παντὶ (55) γένει καὶ μέρει τῆς οἰκουμέ της, περὶ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ἐξ οὗ καὶ τὸ σώ ζεσθαι περιγίνεται. Δεύτερον δὲ (καὶ γὰρ ὁμοίως ἀτελὲς ἄλογος πρᾶξις, καὶ λόγος άπρακτος), προσ- ετίθει τῷ λόγῳ καὶ τὴν ἐκ τοῦ πράττειν ἐπικουρίαν· Β τοῖς μὲν ἐπιδημῶν, πρὸς δὲ τοὺς πρεσβεύων, τοὺς δὲ καλῶν (56), νουθετῶν, ἐλέγχων, ἐπιτιμῶν, ἀπει λῶν, ὀνειδίζων, προπολεμῶν ἐθνῶν, πόλεων, τῶν καθ' ἕκαστον, πᾶν εἶδος ἐπινοῶν σωτηρίας, πανταχό θεν ἰώμενος· ὁ Βεσελεὴλ ἐκεῖνος, ὁ τῆς θείας ἀρχι τέκτων σκηνῆς, πάσῃ πρὸς τὸ ἔργον ὕλῃ καὶ τέχνῃ χρώμενος, καὶ πάντα πλέκων εἰς κάλλους ἑνὸς περ ριουσίαν καὶ ἁρμονίαν. ΜΔ'. Τί τάλλα χρή λέγειν; Αλλ' ήκεν αὖθις ἡμῖν (57) ὁ χριστομάχος βασιλεύς, καὶ τῆς πίστεως τύραννος, μετὰ πλείονος τῆς ἀσεβείας καὶ θερμοτέ- ρας τῆς παρατάξεως, ὡς πρὸς ἀνταγωνιστὴν ίσχυ ρότερον ὄντος αὐτῷ τοῦ λόγου, κατὰ τὸ ἀκάθαρτον ἐκεῖνο πνεῦμα καὶ πονηρὸν, ὅ τοῦ ἀνθρώπου λυθέν καὶ περιπλανηθὲν, πρὸς τὸν αὐτὸν ἀναστρέφει (58) μετὰ πλειόνων πνευμάτων εἰσοικισθησόμενον, ὥσπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ηκούσαμεν. Τούτου γίνεται με μητὴς (59) ἐκεῖνος, ὁμοῦ τε τὴν προτέραν ήτταν ἀνακαλεσόμενος, καὶ προσθήσων τι τοῖς πρώτοις (60) παλαίσμασι. Δεινὸν γὰρ εἶναι καὶ σχέτλιον (61), πολ- λῶν μὲν ἐθνῶν ἐπάρχοντα, πολλῆς δὲ δόξης ἠξιωμέ νον, πάντας δὲ τοὺς κύκλῳ καταστρεψάμενον τῷ κρά- τει τῆς ἀσεβείας; καὶ χειρωσάμενον πᾶν τὸ προστυ- ` χόν, ἑνὸς ἀνδρὸς, καὶ μιᾶς πόλεως ἥττω (62) ὀφθῆ- ναι, καὶ γέλωτα ὄφλειν, οὐ τοῖς ἄγουσι μόνον αὐτὸν προστάταις τῆς ἀθεΐας, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις, ὡς ὑπελάμβανε. ΜΕ'. Τὸν μὲν δὴ Περσῶν βασιλέα φασὶν, ἐπειδή ποτε κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐστράτευε (63), πᾶν μὲν γένος ἀνθρώπων ἐπ᾿ αὐτοὺς ἐλαύνων, παντὶ δὲ ζέων θυμῷ καὶ φρονήματι, οὐ ταύτῃ μόνον ἐπαίρεσθαι, η ροις. ἀλλὰ καὶ παντί. θες. (58' Αναστρέφει. ἀντεπιστρέφει. μαθητής, « μει : Ουάλεντα λέγω• ροις. τευσε. ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. -- A poterat, collegisset, et cum spiritu conclusisset, atque et omnes humanos sensus excitasset, et al- tissima quæque Scripturæ locà pervolvisset, piam doctrinam litteris consignat, adversariisque collu- ctationibus et præliis ingentem hæreticorum auda- ciam frangit ac propulsat ; eos quidem, qui manus conferre ausi fuerant, armis linguæ cominus con- tundens; eos autem, qui procul ab eo dissili erant, sagittis ex atramento confectis feriens, nihilo infe- riore iis litteris, quæ in tabulis insculptæ sunt: nec uni tantum et exiguæ Judæorum nationi de ci- bis et potionibus, et cadacis sacrificiis, carnisque purgationibus 20; sed omnibus hominibus, atque omnibus orbis partibus, de veritatis doctrina, ex qua salus comparatur, leges statuente. Deinde, quoniam æque imperfecta res est, actio sermone de slitula, et sermo ab actione remotus, idcirco ac- tionis subsidium sermoni adjungebat, alios nimirum adiens, ad alios legationem mittens; alios accer- sens, admonens, arguens, increpans ", minis inse- clans, probris incessens, pro gentibus, pro urbibus, pro singulis etiam hominibus certamen suscipiens, oine salutis genus excogitans, undecunque medici- nam morbo adhibens; Beseleel ille, ille, inquam, C divini fabricator tabernaculi ", materia omnem et artem ad opificium accommodaris, atque omnia contexens, ad eximiam quamdam unius operis pulchritudinem et concinnitatem. c D XLIV. Quid alia dicere necesse est? Verum enim- vero Christi bostis imperator, et fidei tyrannus, cum majori impietate, ac ferventiori acie, utpote cum potentiori adversario rem habiturus, ad nos iterum venit, impuri ac pravi illius spiritus in mo- dum, qui ex hominis corpore pulsus, diuque vaga- tus, ad eumdem rursus cum majori spirituum ag- mine habitaturus redit, quemadmodum in Evange- lio habetur ss. Hujus ille imitatorem se præbet, tum ut cladem prius acceptam sarciret, tum ut prioribus palastris aliquid adderet. Indignum enim et miserum esse existimabat, cum multas gentes imperio tene- rel, magnamque gloriam consecutus esset, ac fini- timos omnes impietatis robore atque potentia do- muisset, ditionique suæ, quidquid obvium habue rat, subjecisset, ab uno homine, unaque civitate superari, nec solum impietatis patronis, a quibus ducebatur, sed etiam omnibus mortalibus, ut ipsius opinio fereba:, risui esse. XLV. Persarum quidem regem narrant, cum in- finitam quondam hominum cujusvis nationis multi- tudinem secum ducens, atque iracundia et audacia fervens, in Græciam expeditionem faceret, non eo ˆª Luc. x1, sqq. llebr. 1x, 9. II Tim. 1v, 2. Exod. 3331, sqq. Scripturarum profunditatein scrutatus esset: cum altos omnes Scripturarum sensus decerpsissel. ▸ In ed., Reg. pl, PATROL. GR. XXXVI. • , In ed., discipulus. Pass. ad marg. ba- Valentem dico. Diciosum, grave, difficile. › (53) Πᾶν δὲ τῶν Γραφών, etc. Cum omnem (54) Ατιμοτέρου. Reg. c et Comb., ἀτιμοτέ- (55) Αλλά παντί. Sic tres Regg., Or. 2 et Conly. (56) Καλῶν. Pass., παρακαλῶν. (57) Αὖθις ἡμῖν. Sic tres Regg. In ed., ἡμῖν αυ- (59) Μιμητής. « Imitator. Sic omnes fere cold. (60) Πρώτοις. Deest in Reg. ph. In aliis, προτέ (61) Σχέτλιον. Schol. Reg. bm, χαλεπόν. ο Pers (62) "Ηττω. Sic legendumn, vel ήττονα, ut in Ore 2. In ed. et in nonnullis codd., ήττων. (63) Εστράτευε. Plures Regg. et Coisl. 2, έστρά

κλείσας τῷ πνεύματι, καὶ πάντας μὲν ἀνθρωπίνους λογισμούς κινήτας, πᾶν δὲ τῶν Γραφών (55) βάθος ἀναλεξάμενος, λογογραφεῖ τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἀντι- θέτοις πάλαις καὶ μάχαις τὸ πολὺ τῶν αἱρετικῶν ἀποκρούεται θράσος· τοὺς μὲν καὶ εἰς χεῖρας ἰόντας, ἀγχεμάχοις όπλοις τοῖς ἀπὸ γλώσσης καταστρεφόμε- νος · τοὺς δὲ πόρρωθεν, βάλλων τοξεύμασι τοῖς ἐκ μέλανος, οὐδὲν ἀτιμοτέρου (54) τῶν ἐν ταῖς πλαξί χαραγμάτων· οὐδὲ ἑνὶ τῆς Ἰουδαίας ἔθνει, καὶ μι κρῷ τούτῳ, νομοθετοῦντος περὶ βρωμάτων, καὶ πως μάτων, καὶ προσκαίρων θυσιῶν, καὶ σαρκὸς καθαρ σίων· ἀλλὰ παντὶ (55) γένει καὶ μέρει τῆς οἰκουμέ της, περὶ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ἐξ οὗ καὶ τὸ σώ ζεσθαι περιγίνεται. Δεύτερον δὲ (καὶ γὰρ ὁμοίως ἀτελὲς ἄλογος πρᾶξις, καὶ λόγος άπρακτος), προσ- ετίθει τῷ λόγῳ καὶ τὴν ἐκ τοῦ πράττειν ἐπικουρίαν· Β τοῖς μὲν ἐπιδημῶν, πρὸς δὲ τοὺς πρεσβεύων, τοὺς δὲ καλῶν (56), νουθετῶν, ἐλέγχων, ἐπιτιμῶν, ἀπει λῶν, ὀνειδίζων, προπολεμῶν ἐθνῶν, πόλεων, τῶν καθ' ἕκαστον, πᾶν εἶδος ἐπινοῶν σωτηρίας, πανταχό θεν ἰώμενος· ὁ Βεσελεὴλ ἐκεῖνος, ὁ τῆς θείας ἀρχι τέκτων σκηνῆς, πάσῃ πρὸς τὸ ἔργον ὕλῃ καὶ τέχνῃ χρώμενος, καὶ πάντα πλέκων εἰς κάλλους ἑνὸς περ ριουσίαν καὶ ἁρμονίαν. ΜΔ'. Τί τάλλα χρή λέγειν; Αλλ' ήκεν αὖθις ἡμῖν (57) ὁ χριστομάχος βασιλεύς, καὶ τῆς πίστεως τύραννος, μετὰ πλείονος τῆς ἀσεβείας καὶ θερμοτέ- ρας τῆς παρατάξεως, ὡς πρὸς ἀνταγωνιστὴν ίσχυ ρότερον ὄντος αὐτῷ τοῦ λόγου, κατὰ τὸ ἀκάθαρτον ἐκεῖνο πνεῦμα καὶ πονηρὸν, ὅ τοῦ ἀνθρώπου λυθέν καὶ περιπλανηθὲν, πρὸς τὸν αὐτὸν ἀναστρέφει (58) μετὰ πλειόνων πνευμάτων εἰσοικισθησόμενον, ὥσπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ηκούσαμεν. Τούτου γίνεται με μητὴς (59) ἐκεῖνος, ὁμοῦ τε τὴν προτέραν ήτταν ἀνακαλεσόμενος, καὶ προσθήσων τι τοῖς πρώτοις (60) παλαίσμασι. Δεινὸν γὰρ εἶναι καὶ σχέτλιον (61), πολ- λῶν μὲν ἐθνῶν ἐπάρχοντα, πολλῆς δὲ δόξης ἠξιωμέ νον, πάντας δὲ τοὺς κύκλῳ καταστρεψάμενον τῷ κρά- τει τῆς ἀσεβείας; καὶ χειρωσάμενον πᾶν τὸ προστυ- ` χόν, ἑνὸς ἀνδρὸς, καὶ μιᾶς πόλεως ἥττω (62) ὀφθῆ- ναι, καὶ γέλωτα ὄφλειν, οὐ τοῖς ἄγουσι μόνον αὐτὸν προστάταις τῆς ἀθεΐας, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις, ὡς ὑπελάμβανε. ΜΕ'. Τὸν μὲν δὴ Περσῶν βασιλέα φασὶν, ἐπειδή ποτε κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐστράτευε (63), πᾶν μὲν γένος ἀνθρώπων ἐπ᾿ αὐτοὺς ἐλαύνων, παντὶ δὲ ζέων θυμῷ καὶ φρονήματι, οὐ ταύτῃ μόνον ἐπαίρεσθαι, η ροις. ἀλλὰ καὶ παντί. θες. (58' Αναστρέφει. ἀντεπιστρέφει. μαθητής, « μει : Ουάλεντα λέγω• ροις. τευσε. ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. -- A poterat, collegisset, et cum spiritu conclusisset, atque et omnes humanos sensus excitasset, et al- tissima quæque Scripturæ locà pervolvisset, piam doctrinam litteris consignat, adversariisque collu- ctationibus et præliis ingentem hæreticorum auda- ciam frangit ac propulsat ; eos quidem, qui manus conferre ausi fuerant, armis linguæ cominus con- tundens; eos autem, qui procul ab eo dissili erant, sagittis ex atramento confectis feriens, nihilo infe- riore iis litteris, quæ in tabulis insculptæ sunt: nec uni tantum et exiguæ Judæorum nationi de ci- bis et potionibus, et cadacis sacrificiis, carnisque purgationibus 20; sed omnibus hominibus, atque omnibus orbis partibus, de veritatis doctrina, ex qua salus comparatur, leges statuente. Deinde, quoniam æque imperfecta res est, actio sermone de slitula, et sermo ab actione remotus, idcirco ac- tionis subsidium sermoni adjungebat, alios nimirum adiens, ad alios legationem mittens; alios accer- sens, admonens, arguens, increpans ", minis inse- clans, probris incessens, pro gentibus, pro urbibus, pro singulis etiam hominibus certamen suscipiens, oine salutis genus excogitans, undecunque medici- nam morbo adhibens; Beseleel ille, ille, inquam, C divini fabricator tabernaculi ", materia omnem et artem ad opificium accommodaris, atque omnia contexens, ad eximiam quamdam unius operis pulchritudinem et concinnitatem. c D XLIV. Quid alia dicere necesse est? Verum enim- vero Christi bostis imperator, et fidei tyrannus, cum majori impietate, ac ferventiori acie, utpote cum potentiori adversario rem habiturus, ad nos iterum venit, impuri ac pravi illius spiritus in mo- dum, qui ex hominis corpore pulsus, diuque vaga- tus, ad eumdem rursus cum majori spirituum ag- mine habitaturus redit, quemadmodum in Evange- lio habetur ss. Hujus ille imitatorem se præbet, tum ut cladem prius acceptam sarciret, tum ut prioribus palastris aliquid adderet. Indignum enim et miserum esse existimabat, cum multas gentes imperio tene- rel, magnamque gloriam consecutus esset, ac fini- timos omnes impietatis robore atque potentia do- muisset, ditionique suæ, quidquid obvium habue rat, subjecisset, ab uno homine, unaque civitate superari, nec solum impietatis patronis, a quibus ducebatur, sed etiam omnibus mortalibus, ut ipsius opinio fereba:, risui esse. XLV. Persarum quidem regem narrant, cum in- finitam quondam hominum cujusvis nationis multi- tudinem secum ducens, atque iracundia et audacia fervens, in Græciam expeditionem faceret, non eo ˆª Luc. x1, sqq. llebr. 1x, 9. II Tim. 1v, 2. Exod. 3331, sqq. Scripturarum profunditatein scrutatus esset: cum altos omnes Scripturarum sensus decerpsissel. ▸ In ed., Reg. pl, PATROL. GR. XXXVI. • , In ed., discipulus. Pass. ad marg. ba- Valentem dico. Diciosum, grave, difficile. › (53) Πᾶν δὲ τῶν Γραφών, etc. Cum omnem (54) Ατιμοτέρου. Reg. c et Comb., ἀτιμοτέ- (55) Αλλά παντί. Sic tres Regg., Or. 2 et Conly. (56) Καλῶν. Pass., παρακαλῶν. (57) Αὖθις ἡμῖν. Sic tres Regg. In ed., ἡμῖν αυ- (59) Μιμητής. « Imitator. Sic omnes fere cold. (60) Πρώτοις. Deest in Reg. ph. In aliis, προτέ (61) Σχέτλιον. Schol. Reg. bm, χαλεπόν. ο Pers (62) "Ηττω. Sic legendumn, vel ήττονα, ut in Ore 2. In ed. et in nonnullis codd., ήττων. (63) Εστράτευε. Plures Regg. et Coisl. 2, έστρά

Α καὶ ἄμετρον εἶναι ταῖς ἀπειλαῖς· ἀλλ' ὡς ἂν μᾶλλον Β τὸν οὐρανὸν εἰς γῆν κλίναντα (67), καὶ μετὰ τῆς αὐτοὺς καταπλήξειε, φοβερὸν ἑαυτὸν ποιεῖν, καὶ ταῖς κατὰ (64) τῶν στοιχείων καινοτομίαις. Γῆ τις ηκούετο ξένη, καὶ θάλασσα τοῦ νέου δημιουργοῦ, καὶ στρα τὸς ἤπειρον πλέων, καὶ πεζεύων πέλαγος, νῆσοί τε ἁρπαζόμεναι, καὶ θάλασσα μαστιζομένη, καὶ ὅσα τῆς ἐμπλήκτου σαφῶς ἦν στρατιᾶς καὶ στρατηγίας, κατάπληξις μὲν τοῖς ἀγεννεστέροις, γέλως δὲ τοῖς ἀνδρικωτέροις καὶ στεῤῥοτέροις τὸ φρόνημα. Ὁ δὲ τοιούτου μὲν οὐδενὸς ἐδεῖτο καθ᾿ ἡμῶν στρατεύων • ὁ δὲ ἦν ἐκείνων χεῖρον καὶ βλαβερώτερον (65), τοῦτο (66) ποιῶν καὶ λέγων ηκούετο. Εθετο εἰς οὐ ρανὸν τὸ στόμα αὐτοῦ, βλασφημίαν λαλῶν εἰς τὸ ὕψος, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. Και λῶς γὰρ αὐτὸν ὁ θεῖος Δαβὶδ πρὸ ἡμῶν ἐστηλίτευσε, κτίσεως ἀριθμοῦντα φύσιν τὴν ὑπερκόσμιον, ἣν οὐδὲ χωρεῖν ἡ κτίσις δύναται, κἂν μεθ᾿ ἡμῶν τι (68) γέ- νηται λόγῳ φιλανθρωπίας, ἵν᾿ ἡμᾶς ἑλκύσῃ (69) πρὸς ἑαυτὴν χαμαί κειμένους. ΜϚ'. Καὶ δὴ λαμπρὰ μὲν αὐτοῦ τὰ πρῶτα νεα νιεύματα, λαμπρότερα δὲ τὰ τελευταῖα καθ᾿ ἡμῶν ἀγωνίσματα. Τίνα δὴ λέγω τὰ πρῶτα (70); Εξω ορίαι, φυγαί, δημεύσεις, ἐπιβουλαί (71) φανεραί τε καὶ ἀφανεῖς· τὸ πείθειν, οὗ καιρὸς ἦν· τὸ βιάζεσθαι, τοῦ πείθειν οὐκ ὄντος. Οἱ μὲν ἐξωθούμενοι τῶν Ἐκκλησιῶν, ὅσοι τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τοῦ καθ βερώτατον. νοντα. ἡμᾶς· οἱ δὲ εἰσαγόμενοι, ὅσοι τῆς βασιλικῆς ἀπ ωλείας ἐτύγχανον, οἱ τὰ χειρόγραφα τῆς ἀσεβείας ἀπαιτοῦντες, οἱ γράφοντες τὰ τούτων ἔτι χαλεπώ τερα. Πρεσβυτέρων εμπρησμοί (72) θαλάττιοι - στρατηγοὶ δυσσεβεῖς, οὐ Περσῶν κρατοῦντες, οὐ Σκύθας χειρούμενοι, οὐκ ἄλλο τι βαρβαρικὸν ἔθνος ἀνακαθαίροντες· ἀλλ' Ἐκκλησίαις ἐπιστρατεύον τες (75), καὶ θυσιαστηρίων (74) κατορχούμενοι, καὶ τὰς ἀναιμάκτους θυσίας ἀνθρώπων καὶ θυσιῶν αξ μασι χραίνοντες, καὶ παρθένων αἰδῶ καθυβρίζον τες. Ινα τί γένηται; "Ιν' ἐξωσθῇ μὲν Ἰακώβ (75) δ πατριάρχης, ἀντεισαχθῇ δὲ Ἰσαῦ, ὁ μεμισημένος καὶ πρὸ γενέσεως. Ταῦτα τῶν πρώτων αὐτοῦ νεα - νιευμάτων τα διηγήματα, & καὶ μέχρι τοῦ νῦν κινεῖ κλησίας ἀνακαθαίροντες. S. GREGORII THEOLOGI tantum nomine superbia elatum et in minis immo- dicum fuisse; sed, ut majorem illis terrorem incu- teret, per ea etiam, quæ novo et inusitato modo adversus elementa designabat, formidabilem sese reddidisse. Nova quædam terra et novum mare au- diebatur novi illius opificis, et exercitus in conti- menti navigans, ac rursum pedibus mare peragrans, abreptæ item insula, et mare verberibus cæsum, cateraque omnia, quæ vesani exercitus ducisque baud dubium argumentum erant, ignavioribus qui- dem formidabilia, fortioribus autem ac firmiori animo præditis stulta et ridicula. Ilic vero, nihil quidem ulla hujusmodi re opus habebat, cum bel- lum adversum nos compararet; verum, quod his pejus et perniciosius erat, loc, et facere, et dicere ferebatur. Posuit in coelum os suum, blasphemiam in excelsum loquens, et lingua ejus transivit in terra *. Pulchre enim David eum ante nos confixit; illum, inquam,qui coelum in terram inclinabat, ac in rerum creatarum numerum cogebat naturam mundo sublimiorem, quam ne capere quidem res ulla creata potest, tametsi, ob nostri amorem, ali- quantisper nobiscum versata sit, ut nos bumi jacentes ad seipsam attraheret. XLVI. Porro cum illustria quidem prima illius facinora fuerint, tum vero illustriora fuere ea cer- tamina, quæ postrema adversum nos habuit. Quæ- nam autem prima dico? Exsilia, fugæ, bonorum proscriptiones, insidiæ, tam apertæ, quam obscuræ ; sermonum illecebræ, ubi occasio se offerebat; vis, ubi verborum blanditiis locus non erat. Alii quidem C ab Ecclesiis extrudebantur, qui scilicet fidem or- thodoxam ac nostram profitebantur. Ali autem introducebantur, nempe qui pestiferam et exitia- lem imperatoris doctrinam tenebant, qui impieta- tis chirographa exigebant, qui his adhuc graviora scribebant. Presbyteri in medio mari combusti; impii belli duces, non Persas superantes, non Scy- thas in potestatem redigentes, non aliam quamdam barbaricam gentem debellantes; verum Ecclesiis bellum inferentes, in altaribus saltitantes, hominum et victimarum sanguine incruenta sacrificia conta- minantes, ac virginum pudorem probro afficientes. idque quam tandem ob causam? Nimirum, ut Ja- cob patriarcha expelleretur, ipsique Esau ille, ante » Psal. LXXII, 9. inclinaverit; nobiscum commercium habuerit, › no- stram scilicet naturam assumens. Deest tɩ in non- nullis. Reg ph. sbyteros, qui Nicomediam ad Valentem missi fue- rant, quique navibus incensis impositi, morte cru- D delissima interierunt. Bill. Marinæ presbyterorum exustiones. > Sebastianus, Manichaus dux exercitus, accensa Alexandriæ pyra, ad iguen denudatas virgines admotas compellebat, ut se Arianas dicerent. Deinde quadraginta viros acer- bissime cruciavit. Ad hanc crudelitatem accessit sacrilega adolescentis cujusdam petulantia, qui al- fare conscendens, in eo saltavil. tantes: in eorum contumeliam et opprobrium sal- Lantes. » Budæus, c tripudiis dehonestantes. telligit. Per Esau, Georgium, qui, ejecto Atha- nasio, in ejus locum subrogatus fuerat. (64) Κατά. Deest in Pass. (63) Βλαβερώτερον. Reg. c, Or. 2 et Comb., βλα- (66) Τοῦτο. Regg. c, d, addunt και. (67) Κλίναντα. Regg. bu, pl et Pass,, κλί (68) Κἂν μεθ' ἡμῶν τι, etc Tametsi se nobis (69) 'Ελκύσῃ. Οr. 2, έλκη. (70) Τίνα δὴ λέγω τὰ πρῶτα; læc desunt in (71) Επιβουλαί. Deest in Regg. a, d, hun, ph. (72) Εμπρησμοί, etc. Alludit ad octoginta pre- (73) Εκκλησίαις ἐπιστρατεύοντες. Pass., Εκ- (74) Καὶ θυσιαστηρίων, etc. « Altaribus insul- (75) Ἰακώβ, etc. Per • Jacob, Athanasium, in-

Α καὶ ἄμετρον εἶναι ταῖς ἀπειλαῖς· ἀλλ' ὡς ἂν μᾶλλον Β τὸν οὐρανὸν εἰς γῆν κλίναντα (67), καὶ μετὰ τῆς αὐτοὺς καταπλήξειε, φοβερὸν ἑαυτὸν ποιεῖν, καὶ ταῖς κατὰ (64) τῶν στοιχείων καινοτομίαις. Γῆ τις ηκούετο ξένη, καὶ θάλασσα τοῦ νέου δημιουργοῦ, καὶ στρα τὸς ἤπειρον πλέων, καὶ πεζεύων πέλαγος, νῆσοί τε ἁρπαζόμεναι, καὶ θάλασσα μαστιζομένη, καὶ ὅσα τῆς ἐμπλήκτου σαφῶς ἦν στρατιᾶς καὶ στρατηγίας, κατάπληξις μὲν τοῖς ἀγεννεστέροις, γέλως δὲ τοῖς ἀνδρικωτέροις καὶ στεῤῥοτέροις τὸ φρόνημα. Ὁ δὲ τοιούτου μὲν οὐδενὸς ἐδεῖτο καθ᾿ ἡμῶν στρατεύων • ὁ δὲ ἦν ἐκείνων χεῖρον καὶ βλαβερώτερον (65), τοῦτο (66) ποιῶν καὶ λέγων ηκούετο. Εθετο εἰς οὐ ρανὸν τὸ στόμα αὐτοῦ, βλασφημίαν λαλῶν εἰς τὸ ὕψος, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. Και λῶς γὰρ αὐτὸν ὁ θεῖος Δαβὶδ πρὸ ἡμῶν ἐστηλίτευσε, κτίσεως ἀριθμοῦντα φύσιν τὴν ὑπερκόσμιον, ἣν οὐδὲ χωρεῖν ἡ κτίσις δύναται, κἂν μεθ᾿ ἡμῶν τι (68) γέ- νηται λόγῳ φιλανθρωπίας, ἵν᾿ ἡμᾶς ἑλκύσῃ (69) πρὸς ἑαυτὴν χαμαί κειμένους. ΜϚ'. Καὶ δὴ λαμπρὰ μὲν αὐτοῦ τὰ πρῶτα νεα νιεύματα, λαμπρότερα δὲ τὰ τελευταῖα καθ᾿ ἡμῶν ἀγωνίσματα. Τίνα δὴ λέγω τὰ πρῶτα (70); Εξω ορίαι, φυγαί, δημεύσεις, ἐπιβουλαί (71) φανεραί τε καὶ ἀφανεῖς· τὸ πείθειν, οὗ καιρὸς ἦν· τὸ βιάζεσθαι, τοῦ πείθειν οὐκ ὄντος. Οἱ μὲν ἐξωθούμενοι τῶν Ἐκκλησιῶν, ὅσοι τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τοῦ καθ βερώτατον. νοντα. ἡμᾶς· οἱ δὲ εἰσαγόμενοι, ὅσοι τῆς βασιλικῆς ἀπ ωλείας ἐτύγχανον, οἱ τὰ χειρόγραφα τῆς ἀσεβείας ἀπαιτοῦντες, οἱ γράφοντες τὰ τούτων ἔτι χαλεπώ τερα. Πρεσβυτέρων εμπρησμοί (72) θαλάττιοι - στρατηγοὶ δυσσεβεῖς, οὐ Περσῶν κρατοῦντες, οὐ Σκύθας χειρούμενοι, οὐκ ἄλλο τι βαρβαρικὸν ἔθνος ἀνακαθαίροντες· ἀλλ' Ἐκκλησίαις ἐπιστρατεύον τες (75), καὶ θυσιαστηρίων (74) κατορχούμενοι, καὶ τὰς ἀναιμάκτους θυσίας ἀνθρώπων καὶ θυσιῶν αξ μασι χραίνοντες, καὶ παρθένων αἰδῶ καθυβρίζον τες. Ινα τί γένηται; "Ιν' ἐξωσθῇ μὲν Ἰακώβ (75) δ πατριάρχης, ἀντεισαχθῇ δὲ Ἰσαῦ, ὁ μεμισημένος καὶ πρὸ γενέσεως. Ταῦτα τῶν πρώτων αὐτοῦ νεα - νιευμάτων τα διηγήματα, & καὶ μέχρι τοῦ νῦν κινεῖ κλησίας ἀνακαθαίροντες. S. GREGORII THEOLOGI tantum nomine superbia elatum et in minis immo- dicum fuisse; sed, ut majorem illis terrorem incu- teret, per ea etiam, quæ novo et inusitato modo adversus elementa designabat, formidabilem sese reddidisse. Nova quædam terra et novum mare au- diebatur novi illius opificis, et exercitus in conti- menti navigans, ac rursum pedibus mare peragrans, abreptæ item insula, et mare verberibus cæsum, cateraque omnia, quæ vesani exercitus ducisque baud dubium argumentum erant, ignavioribus qui- dem formidabilia, fortioribus autem ac firmiori animo præditis stulta et ridicula. Ilic vero, nihil quidem ulla hujusmodi re opus habebat, cum bel- lum adversum nos compararet; verum, quod his pejus et perniciosius erat, loc, et facere, et dicere ferebatur. Posuit in coelum os suum, blasphemiam in excelsum loquens, et lingua ejus transivit in terra *. Pulchre enim David eum ante nos confixit; illum, inquam,qui coelum in terram inclinabat, ac in rerum creatarum numerum cogebat naturam mundo sublimiorem, quam ne capere quidem res ulla creata potest, tametsi, ob nostri amorem, ali- quantisper nobiscum versata sit, ut nos bumi jacentes ad seipsam attraheret. XLVI. Porro cum illustria quidem prima illius facinora fuerint, tum vero illustriora fuere ea cer- tamina, quæ postrema adversum nos habuit. Quæ- nam autem prima dico? Exsilia, fugæ, bonorum proscriptiones, insidiæ, tam apertæ, quam obscuræ ; sermonum illecebræ, ubi occasio se offerebat; vis, ubi verborum blanditiis locus non erat. Alii quidem C ab Ecclesiis extrudebantur, qui scilicet fidem or- thodoxam ac nostram profitebantur. Ali autem introducebantur, nempe qui pestiferam et exitia- lem imperatoris doctrinam tenebant, qui impieta- tis chirographa exigebant, qui his adhuc graviora scribebant. Presbyteri in medio mari combusti; impii belli duces, non Persas superantes, non Scy- thas in potestatem redigentes, non aliam quamdam barbaricam gentem debellantes; verum Ecclesiis bellum inferentes, in altaribus saltitantes, hominum et victimarum sanguine incruenta sacrificia conta- minantes, ac virginum pudorem probro afficientes. idque quam tandem ob causam? Nimirum, ut Ja- cob patriarcha expelleretur, ipsique Esau ille, ante » Psal. LXXII, 9. inclinaverit; nobiscum commercium habuerit, › no- stram scilicet naturam assumens. Deest tɩ in non- nullis. Reg ph. sbyteros, qui Nicomediam ad Valentem missi fue- rant, quique navibus incensis impositi, morte cru- D delissima interierunt. Bill. Marinæ presbyterorum exustiones. > Sebastianus, Manichaus dux exercitus, accensa Alexandriæ pyra, ad iguen denudatas virgines admotas compellebat, ut se Arianas dicerent. Deinde quadraginta viros acer- bissime cruciavit. Ad hanc crudelitatem accessit sacrilega adolescentis cujusdam petulantia, qui al- fare conscendens, in eo saltavil. tantes: in eorum contumeliam et opprobrium sal- Lantes. » Budæus, c tripudiis dehonestantes. telligit. Per Esau, Georgium, qui, ejecto Atha- nasio, in ejus locum subrogatus fuerat. (64) Κατά. Deest in Pass. (63) Βλαβερώτερον. Reg. c, Or. 2 et Comb., βλα- (66) Τοῦτο. Regg. c, d, addunt και. (67) Κλίναντα. Regg. bu, pl et Pass,, κλί (68) Κἂν μεθ' ἡμῶν τι, etc Tametsi se nobis (69) 'Ελκύσῃ. Οr. 2, έλκη. (70) Τίνα δὴ λέγω τὰ πρῶτα; læc desunt in (71) Επιβουλαί. Deest in Regg. a, d, hun, ph. (72) Εμπρησμοί, etc. Alludit ad octoginta pre- (73) Εκκλησίαις ἐπιστρατεύοντες. Pass., Εκ- (74) Καὶ θυσιαστηρίων, etc. « Altaribus insul- (75) Ἰακώβ, etc. Per • Jacob, Athanasium, in-

τοῖς πολλοῖς δάκρυον (76) εἰς μνήμην Ιόντα καὶ ἀκουό- μενα. ΜΖ. Ἐπεὶ δὲ πάντα διεξελθὼν ἐπὶ τὴν ἄσειστον καὶ ἀνεπηρέαστον τήνδε τῶν Ἐκκλησιῶν μητέρα, ὡς δουλωσόμενος, ὥρμησε, καὶ τὸν λειπόμενον ἔτι μόνον (77) ζωτικόν σπινθῆρα τῆς ἀληθείας· τότε πρῶτον ᾔσθετο κακῶς βουλευσάμενος. Ως γὰρ βέ- λος ισχυροτέρῳ προσπεσόν, ἀπεκρούσθη (78), καὶ ὡς καλῶς ῥαγείς, ὑπεχώρησε. Τοιούτῳ τῷ προστά τῇ τῆς Ἐκκλησίας ἐνέτυχε, καὶ τοσούτῳ προβόλῳ περιῤῥαγείς διελύθη. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα λεγόντων τε καὶ ἱστορούντων, τῶν τότε πεπειραμένων, ἔστιν ἀκούειν· ἱστορεῖ δὲ οὐδεὶς, ὅστις οὐ τῶν ἁπάντων. ᾿Αλλὰ τοσοῦτοι θαυμάζουσιν, ὅσοι τοὺς τότε ἀγῶνας γνωρίζουσι, τὰς προσβολάς, τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ἀπειλάς, τοὺς ἐκ τοῦ δικαστικοῦ τάγματος προσ- πεμπομένους (79) αὐτῷ, καὶ πείθειν ἐπιχειροῦντας, τοὺς ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ, τοὺς ἐκ τῆς (80) γυναι- κωνίτιδος, τοὺς ἐν γυναιξὶν ἄνδρας, καὶ ἐν ἀνδράσι γυναῖκας, τοὺς τοῦτο μόνον ἀνδρικοὺς τὴν ἀσέβειαν οἱ τὸ φυσικῶς ἀπελγαίνειν οὐκ ἔχοντες, ᾧ δύνανται (81) μόνον, τῇ γλώσσῃ πορνεύουσι (82)· τὸν ἀρχιμάγει ρον Ναβουζαρδάν (83), τὰς ἐκ τῆς τέχνης μαχαίρας ἐπαπειλοῦντα, καὶ τῷ οἰκείῳ πυρὶ πεμπόμενον. "Ο δὲ μάλιστά μοι τῶν ἐκείνου θαυμάσιον, καὶ οὐδὲ βου- λομένῳ παρελθεῖν δυνατὸν. τοῦτο δώσω τῷ λόγῳ συν ελὼν ὅσον ἐνδέχεται. ΜΗ. Τίς οὐκ οἶδε τὸν τηνικαῦτα υπαρχον (84), πολλῷ μὲν τῷ οἰκείῳ θράσει καθ' ἡμῶν μάλιστα χρώμενον (ἐπειδὴ καὶ παρ' ἐκείνων ἦν τῷ βαπτί. σματι τελεσθείς, ἢ συντελεσθεὶς (85)), πλείω δὲ τῶν ἀναγκαίων ὑπηρετοῦντα τῷ ἐπιτάττοντι, καὶ διὰ τοῦ πάντα χαρίζεσθαι, τὸ κράτος ἑαυτῷ συντηροῦντα καὶ φυλάττοντα χρονιώτερον ; Τούτῳ βρέμοντι κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ λεόντειον μὲν τὸ εἶδος προβε βλημένῳ, λεόντειον (86) δὲ βρυχωμένῳ, καὶ μηδὲ προσιτὸν (87) τοῖς πλείοσιν (88), ὁ γεννάδας ἐκεῖνος εἰσάγεται· μᾶλλον δὲ, εἴσεισιν, ὥσπερ εἰς ἑορτὴν, οὐκ εἰς κρίσιν καλούμενος. Πῶς ἂν ἀξίως διηγησά- μην, ἢ τὴν τοῦ ὑπάρχου θρασύτητα, ἢ τὴν τοῦ ἀν δρὸς πρὸς αὐτὸν μετὰ συνέσεως ἔνστασιν ; Τί σοι, φησὶν, ὦ οὗτος (89), βούλεται, τοὔνομα προσει- διερράγη, διεχύθη. πεμπομένους, ο τοὺς ἐκ τοῦ. νανται. ο Β παρ' ἐκείνῳ. συντελεσθῆναι, καταποντισθῆναι, • ᾧ οὗτος. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A etiam, quam in lucem prodiisset, odio habitus", sub- ss Rom. 1x, 11. aliis, et quos Valens præmittebat. In ed., quoddam fornicationis genus est. Unde David psal. cr, 39, Fornicati sunt in adinventionibus suis. Hic autem Gregorius aulicos, qui fere omnes Ariana heresi infecti erant, Spadoues, vocal. C rogaretur. Habetis primorum ipsius facinorum historiam, quorum ipsa quoque commemoratio et auditio multis etiamnum lacrymas movet. XLVII. Ut vero peragratis omnibus oppidis, ad hanc firmam et inoffensam Ecclesiarum matrein se contulit ut eam in potestatem redigeret, ac vitalem illum veritatis igniculum, qui solus supererat, ex- stingueret; tum primum se malum consilium iniisse sensit. Nam, ut sagitta in durius ac solidius corpus incidens, repulsus est, et rudentis instar effractus, cessit. lu talem Ecclesiæ antistitem incidit : in tan- tum scopulum impactus sese infregit ac dissolvit. Atque alia quidem ex eorum, qui tunc peri- culum fecerunt, sermone ac commemoratione acci- pere licet ; nemo autem est, qui non hæc memo- riæ prodat. Verum ii demum admiratione afficiun- tur, quibus cognita sunt temporis illius certamina, insultus, pollicitationes, minæ; illi ex judicum classe, qui ad eum mittebantur, cumque flectere ac permovere conabantur; illi ex militari ordine; illi ex gynæceo; illi inter feminas viri, et inter viros feminæ, nec virile quidquam præter impietatem ha- bentes; qui cum naturali modo libidini operam dare nequeant, quod unum possunt, lingua scortantur; ille denique Nabuzardan, coquorum præfectus, artis suæ gladios minitans, atque ad ignem sibi congruen- tem transmissus. Ego vero id, quod ex omnibus ejus laudibus summe admiror, et quod, ne si cupiam quidem, praeterire queam, breviter, quoad ejus fieri poterit, exponam. XLVIII. Eccui tandem incognitus ille est, qui tunc apud nos præfecti munere fungebatur, tum suapte audacia adversus nos praesertim inflamma- tus (nam ab illis quoque baptismatis aqua tinctus, vel potius, submersus fuerat); tum etiam amplius, quam necesse esset, imperatori subserviens, atque ex eo quod illi omnibus in rebus obsequeretur, diu- turnius imperium sibi conservans? Ad hunc, adver- sus Ecclesiam frementem, leonisque speciem præ se ferentem, ac leonis more rugientem, atque ejus- modi, ut a multis ne adiri quidem posset, vir for- tis adducitur; imo vero, ingreditur, perinde ac si non ad judicium, sed ad festum vocaretur. Quonam D autem modo, vel præfecti audaciam, vel Basilii vire tutem et sapientiam, ean, inquam, qua ei restitit, quem Valens ad Basilium præmiserat, quemadnio- dum Nabuchodonosor misit Nabuzardan Jerusalem, ut civitatem incenderet. Hic, juxta Nicetam, idem est quod submergi. Ab illis. . . confectus fuerat. › Bill. GOL.. • (76) Δάκρυον. Reg. ph, δάκρυα. (77) Μόνον. Deest in Reg. c et Pass. (78) Απεκρούσθη. In quibusdanı, διελύθη. Τα (79) Προσπεμπομένους. Comb. et Pass., προ- (80) Τοὺς ἐκ τῆς. Sic tres Regg., Pass. et Comb. (81) η δύνανται. Duo Regg. et Comb., 8 δύ- (82) Γλώσση πορνεύουσι. Prævaricatio in Deum (83) Ναβουζαρδάν. Intelligit « Demosthenem, (84) Υπαρχον. Modestus is erat praefectus. (85) Παρ' ἐκείνων. . . συντελεσθείς. Coisl. 2, (86) Λεόντειον. In quibusdam, λεονταῖον. (87) Προσιτόν. Οr. 2, προσιτῷ. (88) Τοῖς πλείοσιν. Sic codd. Deest τοῖς in ed. (84) Σοι. . . ὦ οὗτος. Sic codd. Prave in ed.,

τοῖς πολλοῖς δάκρυον (76) εἰς μνήμην Ιόντα καὶ ἀκουό- μενα. ΜΖ. Ἐπεὶ δὲ πάντα διεξελθὼν ἐπὶ τὴν ἄσειστον καὶ ἀνεπηρέαστον τήνδε τῶν Ἐκκλησιῶν μητέρα, ὡς δουλωσόμενος, ὥρμησε, καὶ τὸν λειπόμενον ἔτι μόνον (77) ζωτικόν σπινθῆρα τῆς ἀληθείας· τότε πρῶτον ᾔσθετο κακῶς βουλευσάμενος. Ως γὰρ βέ- λος ισχυροτέρῳ προσπεσόν, ἀπεκρούσθη (78), καὶ ὡς καλῶς ῥαγείς, ὑπεχώρησε. Τοιούτῳ τῷ προστά τῇ τῆς Ἐκκλησίας ἐνέτυχε, καὶ τοσούτῳ προβόλῳ περιῤῥαγείς διελύθη. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα λεγόντων τε καὶ ἱστορούντων, τῶν τότε πεπειραμένων, ἔστιν ἀκούειν· ἱστορεῖ δὲ οὐδεὶς, ὅστις οὐ τῶν ἁπάντων. ᾿Αλλὰ τοσοῦτοι θαυμάζουσιν, ὅσοι τοὺς τότε ἀγῶνας γνωρίζουσι, τὰς προσβολάς, τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ἀπειλάς, τοὺς ἐκ τοῦ δικαστικοῦ τάγματος προσ- πεμπομένους (79) αὐτῷ, καὶ πείθειν ἐπιχειροῦντας, τοὺς ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ, τοὺς ἐκ τῆς (80) γυναι- κωνίτιδος, τοὺς ἐν γυναιξὶν ἄνδρας, καὶ ἐν ἀνδράσι γυναῖκας, τοὺς τοῦτο μόνον ἀνδρικοὺς τὴν ἀσέβειαν οἱ τὸ φυσικῶς ἀπελγαίνειν οὐκ ἔχοντες, ᾧ δύνανται (81) μόνον, τῇ γλώσσῃ πορνεύουσι (82)· τὸν ἀρχιμάγει ρον Ναβουζαρδάν (83), τὰς ἐκ τῆς τέχνης μαχαίρας ἐπαπειλοῦντα, καὶ τῷ οἰκείῳ πυρὶ πεμπόμενον. "Ο δὲ μάλιστά μοι τῶν ἐκείνου θαυμάσιον, καὶ οὐδὲ βου- λομένῳ παρελθεῖν δυνατὸν. τοῦτο δώσω τῷ λόγῳ συν ελὼν ὅσον ἐνδέχεται. ΜΗ. Τίς οὐκ οἶδε τὸν τηνικαῦτα υπαρχον (84), πολλῷ μὲν τῷ οἰκείῳ θράσει καθ' ἡμῶν μάλιστα χρώμενον (ἐπειδὴ καὶ παρ' ἐκείνων ἦν τῷ βαπτί. σματι τελεσθείς, ἢ συντελεσθεὶς (85)), πλείω δὲ τῶν ἀναγκαίων ὑπηρετοῦντα τῷ ἐπιτάττοντι, καὶ διὰ τοῦ πάντα χαρίζεσθαι, τὸ κράτος ἑαυτῷ συντηροῦντα καὶ φυλάττοντα χρονιώτερον ; Τούτῳ βρέμοντι κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ λεόντειον μὲν τὸ εἶδος προβε βλημένῳ, λεόντειον (86) δὲ βρυχωμένῳ, καὶ μηδὲ προσιτὸν (87) τοῖς πλείοσιν (88), ὁ γεννάδας ἐκεῖνος εἰσάγεται· μᾶλλον δὲ, εἴσεισιν, ὥσπερ εἰς ἑορτὴν, οὐκ εἰς κρίσιν καλούμενος. Πῶς ἂν ἀξίως διηγησά- μην, ἢ τὴν τοῦ ὑπάρχου θρασύτητα, ἢ τὴν τοῦ ἀν δρὸς πρὸς αὐτὸν μετὰ συνέσεως ἔνστασιν ; Τί σοι, φησὶν, ὦ οὗτος (89), βούλεται, τοὔνομα προσει- διερράγη, διεχύθη. πεμπομένους, ο τοὺς ἐκ τοῦ. νανται. ο Β παρ' ἐκείνῳ. συντελεσθῆναι, καταποντισθῆναι, • ᾧ οὗτος. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A etiam, quam in lucem prodiisset, odio habitus", sub- ss Rom. 1x, 11. aliis, et quos Valens præmittebat. In ed., quoddam fornicationis genus est. Unde David psal. cr, 39, Fornicati sunt in adinventionibus suis. Hic autem Gregorius aulicos, qui fere omnes Ariana heresi infecti erant, Spadoues, vocal. C rogaretur. Habetis primorum ipsius facinorum historiam, quorum ipsa quoque commemoratio et auditio multis etiamnum lacrymas movet. XLVII. Ut vero peragratis omnibus oppidis, ad hanc firmam et inoffensam Ecclesiarum matrein se contulit ut eam in potestatem redigeret, ac vitalem illum veritatis igniculum, qui solus supererat, ex- stingueret; tum primum se malum consilium iniisse sensit. Nam, ut sagitta in durius ac solidius corpus incidens, repulsus est, et rudentis instar effractus, cessit. lu talem Ecclesiæ antistitem incidit : in tan- tum scopulum impactus sese infregit ac dissolvit. Atque alia quidem ex eorum, qui tunc peri- culum fecerunt, sermone ac commemoratione acci- pere licet ; nemo autem est, qui non hæc memo- riæ prodat. Verum ii demum admiratione afficiun- tur, quibus cognita sunt temporis illius certamina, insultus, pollicitationes, minæ; illi ex judicum classe, qui ad eum mittebantur, cumque flectere ac permovere conabantur; illi ex militari ordine; illi ex gynæceo; illi inter feminas viri, et inter viros feminæ, nec virile quidquam præter impietatem ha- bentes; qui cum naturali modo libidini operam dare nequeant, quod unum possunt, lingua scortantur; ille denique Nabuzardan, coquorum præfectus, artis suæ gladios minitans, atque ad ignem sibi congruen- tem transmissus. Ego vero id, quod ex omnibus ejus laudibus summe admiror, et quod, ne si cupiam quidem, praeterire queam, breviter, quoad ejus fieri poterit, exponam. XLVIII. Eccui tandem incognitus ille est, qui tunc apud nos præfecti munere fungebatur, tum suapte audacia adversus nos praesertim inflamma- tus (nam ab illis quoque baptismatis aqua tinctus, vel potius, submersus fuerat); tum etiam amplius, quam necesse esset, imperatori subserviens, atque ex eo quod illi omnibus in rebus obsequeretur, diu- turnius imperium sibi conservans? Ad hunc, adver- sus Ecclesiam frementem, leonisque speciem præ se ferentem, ac leonis more rugientem, atque ejus- modi, ut a multis ne adiri quidem posset, vir for- tis adducitur; imo vero, ingreditur, perinde ac si non ad judicium, sed ad festum vocaretur. Quonam D autem modo, vel præfecti audaciam, vel Basilii vire tutem et sapientiam, ean, inquam, qua ei restitit, quem Valens ad Basilium præmiserat, quemadnio- dum Nabuchodonosor misit Nabuzardan Jerusalem, ut civitatem incenderet. Hic, juxta Nicetam, idem est quod submergi. Ab illis. . . confectus fuerat. › Bill. GOL.. • (76) Δάκρυον. Reg. ph, δάκρυα. (77) Μόνον. Deest in Reg. c et Pass. (78) Απεκρούσθη. In quibusdanı, διελύθη. Τα (79) Προσπεμπομένους. Comb. et Pass., προ- (80) Τοὺς ἐκ τῆς. Sic tres Regg., Pass. et Comb. (81) η δύνανται. Duo Regg. et Comb., 8 δύ- (82) Γλώσση πορνεύουσι. Prævaricatio in Deum (83) Ναβουζαρδάν. Intelligit « Demosthenem, (84) Υπαρχον. Modestus is erat praefectus. (85) Παρ' ἐκείνων. . . συντελεσθείς. Coisl. 2, (86) Λεόντειον. In quibusdam, λεονταῖον. (87) Προσιτόν. Οr. 2, προσιτῷ. (88) Τοῖς πλείοσιν. Sic codd. Deest τοῖς in ed. (84) Σοι. . . ὦ οὗτος. Sic codd. Prave in ed.,

Α πων (οὔπω γὰρ ἐπίσκοπον ἠξίου καλεῖν), τὸ κατὰ τοσούτου κράτους τολμᾷν, καὶ μόνον τῶν ἄλλων ἀπαυθαδιάζεσθαι; Τοῦ χάριν, ὁ γεννάδας φησί, καὶ τὶς ἡ ἀπόνοια; Οὔπω γὰρ ἔχω γινώσκειν. *Οτι μὴ τὰ βασιλέως θρησκεύεις, φησί, τῶν ἄλ λων ἁπάντων υποκλιθέντων καὶ ἡττημένων. Οὐ γὰρ ταῦτα, ἔφη, βασιλεὺς ὁ ἐμὸς βούλεται· οὐδὲ κτίσμα τι προσκυνεῖν ἀνέχομαι, Θεοῦ τε κτίσμα τυγχάνων, καὶ θεὸς εἶναι κεκελευσμένος. Ἡμεῖς δὲ τί σοι δοκοῦμεν; "Η οὐδὲν (90), ἔφη, ταῦτα προστάττοντες ; Τί δαί; οὐ μέγα σοι τὸ μεθ' ής μῶν τετάχθαι, καὶ κοινωνοὺς ἔχειν ἡμᾶς; Υπαρ χοι μέν, φησίν, ὑμεῖς, καὶ τῶν ἐπιφανῶν, οὐκ ἀρνήσομαι· οὔπω δὲ Θεοῦ τιμιώτεροι. Καὶ τὸ κοινωνούς ἔχειν, μέγα μὲν (πῶς γὰρ οὔ ; πλάσμα Θεοῦ καὶ ὑμεῖς), ἀλλ᾽ ὡσεί τινας ἄλλους τῶν ὑφ' ἡμῖν (91) τεταγμένων. Οὐ γὰρ προσώποις τὸν Χριστιανισμὸν, ἀλλὰ πίστει χαρακτηρίζεσθαι. Β ΜΘ'. Τότε δὴ κινηθέντα τὸν ὑπαρχον, ζέσαι τε πλέον τῷ θυμῷ, καὶ τῆς καθέδρας ἐξαναστῆναι, καὶ τραχυτέροις πρὸς αὐτὸν χρήσασθαι λόγοις. Τί δαί; οὐ φοβῇ τὴν ἐξουσίαν, φησίν; Μὴ τί γένηται ; μὴ δὲ τί πάθω; Μὴτί; Τῶν πολλῶν ἐν, ἃ τῆς (92) ἐμῆς δυναστείας ἐστίν. Τίνα ταῦτα; γνωριζέσθω γὰρ ἡμῖν. Δήμευσιν, ἐξορίαν, βασάνους, θάνα- τον. Εἴ τι ἄλλο, φησὶν, ἀπείλει· τούτων γὰρ οὐ δὲν ἡμῶν ἅπτεται. Καὶ τὸν εἰπεῖν· Πῶς καὶ τίνα τρόπον; "Οτι τοι, έφη, δημεύσει μὲν οὐχ ἀλωτές, ὁ μηδὲν ἔχων, πλὴν εἰ τούτων χρήσεις (93) τῶν τρυχίνων μου ῥακίων, καὶ βιβλίων ὀλίγων, έν οἷς ὁ πᾶς ἐμοὶ βίος. Εξορίαν δὲ οὐ γινώσκω, δ μηδενὶ τόπῳ περίγραπτος, καὶ μήτε ταύτην ἔχων ἐμὴν, ἣν οἰκῶ νῦν, καὶ πᾶσαν ἐμὴν, εἰς ἣν ἂν ῥιφῶ· μᾶλλον δὲ, τοῦ Θεοῦ (94) πᾶσαν, οὗ πάρ- οικος ἐγὼ καὶ παρεπίδημος. Αἱ βάσανοι δὲ, τι ἂν λάβοιεν, οὐκ ὄντος σώματος, πλὴν εἰ τὴν πρώτην λέγοις πληγήν ; Ταύτης γὰρ σὺ μόνης (95) κύριος. Ὁ δὲ θάνατος εὐεργέτης. Καὶ γὰρ θᾶττον πέμψει με πρὸς Θεόν, ᾧ ζῶ, καὶ πολιτεύομαι (96), καὶ τῷ πλείστῳ (97), τέθνηκα, καὶ πρὸς ὅν ἐπείγο- μαι πόρρωθεν. Τούτοις καταπλαγέντα τὸν ὕπαρχον, Οὐδεὶς, eγί- ὑφ' ὑμῖν. Μήτι τῶν πολλῶν ἐν κάμψη σε, & τῆς, φάναι, μέχρι τοῦ νῦν οὕτως ἐμοὶ διείλεκται, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς παρρησίας, τὸ ἑαυτοῦ (98) προσθείς όνομα.. Οὐδὲ γὰρ ἐπισκόπῳ ίσως, φη- τοῦ. ο S. GREGORII THEOLOGI salis digna oratione complectar? Quæ tua est, in- quit, ratio, heus tu, nomine illum compellans (non- dum enim eum episcopum vocare dignabatur); ul tanto imperatori obsistere audeas, solusque omnium contumacitèr te geras? Quorsum, respondit Basi- ¡¡us, hæc oratio spectat, et quænam hæc contumacia et arrogantia ? Nondum enim id salis intelligo. Quo- niam, inquit ille, imperatoris religionem minime co- lis, omnibus aliis jam inclinatis ac superatis. Non enim, inquit Basilius, hæc vult imperator meus, nec rem ullam creatam adorare sustineo, cum et ipse a Deo creatus sim, et deus esse jubear. Nos vero, inquit ille, quid tandem tibi videmur ? Nihilne sumus qui hæcjubemus? Quid igitur? Non magnum et honorificum existimas ad nostras partes adjungi, sociosque nos habere? Ad hæc Basilius : Vos qui- dem prafecti estis, et quidem illustres, non infcias eo; minime tamen Deo præstantiores. Socios autem vos habere mihi quidem amplum et honorificum ´sed ut alios quosdam ex his, qui nobis subjecti sunt. nismus insignitur. fueru (quidni enim? ipsi quoque Dei creaturæ estis); Non enim personarum dignitate, sed fide Christia- XLIX. Hac oratione commotus præfectus, ac ma- jori ira succensus, de subsellio surrexit, atque aspe rioribus verbis cum eo agere perrexit. Quid? Po- tes'alem hanc non pertimescis? Cur vero pertimesce- rem, inquit Basilius? Quid fiet ? Quid patiar? Quid patieris, intulit ille? Unum e tam multis, quæ meæ sunt potestatis. Quænam hac, subjungit Basilius ? Pac enim intelligamus. Bonorum, inquit ille, pro- scriptionem, exsilium, crucialus, mortem. Tum Ba- C silius : Si quid aliud habes, id nobis minitare. Horum énim, quæ adhuc commemorasti, nihil nos attingit. Quonam modo, inquit ille ? Quoniam, inquit Basi- lius, bonorum proscriptioni obnoxius non est, qui nihil habet ; nisi forte laceris et detritis hisce pannis indiges ac paucis libellis, in quibus omnes mihi fa- cultates et copia sunt. Exsilium autem haud cognosco, qui nullo loco circumscriptus sum; ac neque terram hanc, quam nunc incolo, meam habeo, et eam omnem, in quam projectus fuero, pro mea duco; imo, ut rectius loquar, universam terram Dei esse scio, cujus advena ego sum et peregrinus. Jam tormenta quid accipere queant, cum corpus desil, nisi forte primam plagam dixeris? Hujus enim solíus penes te arbitrium et potestas est, Mors porro beneficii mihi loco erit; citius enim me ad Deum transmittet, cui vivo et ser- vio, maximaque ex parte mortem obii, et ad quem jampridem propero. L. Quo sermone obstupefactus præfectus : Nemo, D N'. inquit, me (nonienque suumn adjungit), ad hunc usque diem, ita, nec pari verborum libertate, est allocutus. Neque enim, ait Basilius, fortasse in epi- Basilius, dum hæc jubetis. Sed perperam hæc verba Basilio tribuit. Codices bm et ph indicant hæc verba esse præfecti. Ad illorum enim codicum oram legitur : c loquente præfecto : Nihilne, etc. Pass., c qui vobis subjecti sunt. » Cypr., etc. Quam lectionem probat Combelisius, et vertit: Ne unum e multis, quæ meæ sunt potestatis, frangat te, et de sententia dimoveat. › deest, lius, i nempe, e Basilii, * (90) Η οὐδέν, etc. Bill. • nihil sane, inquit (91) Ὑφ' ἡμῖν. Coisl. 1, Par., Jes., ὑφ᾽ ὑμῶν. (92) Μὴ τί; Τῶν πολλῶν ἐν & τῆς, etc. Reg. (93) Χρήσεις. Par., χρήζεις. (94) Τοῦ Θεοῦ. Sic sex Regg. et Or. 2. In ed. (95) Μόνης. Pass., μόνος. (95) Καὶ πολιτεύομαι. Pass. καὶ ᾧ πολίτευμαι. (97) Πλείστῳ. Chrys. et Pass. addunt, μέρει. (98) To savrov. Suum. › Reg. c, tò aútoù, ‹ il·

Α πων (οὔπω γὰρ ἐπίσκοπον ἠξίου καλεῖν), τὸ κατὰ τοσούτου κράτους τολμᾷν, καὶ μόνον τῶν ἄλλων ἀπαυθαδιάζεσθαι; Τοῦ χάριν, ὁ γεννάδας φησί, καὶ τὶς ἡ ἀπόνοια; Οὔπω γὰρ ἔχω γινώσκειν. *Οτι μὴ τὰ βασιλέως θρησκεύεις, φησί, τῶν ἄλ λων ἁπάντων υποκλιθέντων καὶ ἡττημένων. Οὐ γὰρ ταῦτα, ἔφη, βασιλεὺς ὁ ἐμὸς βούλεται· οὐδὲ κτίσμα τι προσκυνεῖν ἀνέχομαι, Θεοῦ τε κτίσμα τυγχάνων, καὶ θεὸς εἶναι κεκελευσμένος. Ἡμεῖς δὲ τί σοι δοκοῦμεν; "Η οὐδὲν (90), ἔφη, ταῦτα προστάττοντες ; Τί δαί; οὐ μέγα σοι τὸ μεθ' ής μῶν τετάχθαι, καὶ κοινωνοὺς ἔχειν ἡμᾶς; Υπαρ χοι μέν, φησίν, ὑμεῖς, καὶ τῶν ἐπιφανῶν, οὐκ ἀρνήσομαι· οὔπω δὲ Θεοῦ τιμιώτεροι. Καὶ τὸ κοινωνούς ἔχειν, μέγα μὲν (πῶς γὰρ οὔ ; πλάσμα Θεοῦ καὶ ὑμεῖς), ἀλλ᾽ ὡσεί τινας ἄλλους τῶν ὑφ' ἡμῖν (91) τεταγμένων. Οὐ γὰρ προσώποις τὸν Χριστιανισμὸν, ἀλλὰ πίστει χαρακτηρίζεσθαι. Β ΜΘ'. Τότε δὴ κινηθέντα τὸν ὑπαρχον, ζέσαι τε πλέον τῷ θυμῷ, καὶ τῆς καθέδρας ἐξαναστῆναι, καὶ τραχυτέροις πρὸς αὐτὸν χρήσασθαι λόγοις. Τί δαί; οὐ φοβῇ τὴν ἐξουσίαν, φησίν; Μὴ τί γένηται ; μὴ δὲ τί πάθω; Μὴτί; Τῶν πολλῶν ἐν, ἃ τῆς (92) ἐμῆς δυναστείας ἐστίν. Τίνα ταῦτα; γνωριζέσθω γὰρ ἡμῖν. Δήμευσιν, ἐξορίαν, βασάνους, θάνα- τον. Εἴ τι ἄλλο, φησὶν, ἀπείλει· τούτων γὰρ οὐ δὲν ἡμῶν ἅπτεται. Καὶ τὸν εἰπεῖν· Πῶς καὶ τίνα τρόπον; "Οτι τοι, έφη, δημεύσει μὲν οὐχ ἀλωτές, ὁ μηδὲν ἔχων, πλὴν εἰ τούτων χρήσεις (93) τῶν τρυχίνων μου ῥακίων, καὶ βιβλίων ὀλίγων, έν οἷς ὁ πᾶς ἐμοὶ βίος. Εξορίαν δὲ οὐ γινώσκω, δ μηδενὶ τόπῳ περίγραπτος, καὶ μήτε ταύτην ἔχων ἐμὴν, ἣν οἰκῶ νῦν, καὶ πᾶσαν ἐμὴν, εἰς ἣν ἂν ῥιφῶ· μᾶλλον δὲ, τοῦ Θεοῦ (94) πᾶσαν, οὗ πάρ- οικος ἐγὼ καὶ παρεπίδημος. Αἱ βάσανοι δὲ, τι ἂν λάβοιεν, οὐκ ὄντος σώματος, πλὴν εἰ τὴν πρώτην λέγοις πληγήν ; Ταύτης γὰρ σὺ μόνης (95) κύριος. Ὁ δὲ θάνατος εὐεργέτης. Καὶ γὰρ θᾶττον πέμψει με πρὸς Θεόν, ᾧ ζῶ, καὶ πολιτεύομαι (96), καὶ τῷ πλείστῳ (97), τέθνηκα, καὶ πρὸς ὅν ἐπείγο- μαι πόρρωθεν. Τούτοις καταπλαγέντα τὸν ὕπαρχον, Οὐδεὶς, eγί- ὑφ' ὑμῖν. Μήτι τῶν πολλῶν ἐν κάμψη σε, & τῆς, φάναι, μέχρι τοῦ νῦν οὕτως ἐμοὶ διείλεκται, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς παρρησίας, τὸ ἑαυτοῦ (98) προσθείς όνομα.. Οὐδὲ γὰρ ἐπισκόπῳ ίσως, φη- τοῦ. ο S. GREGORII THEOLOGI salis digna oratione complectar? Quæ tua est, in- quit, ratio, heus tu, nomine illum compellans (non- dum enim eum episcopum vocare dignabatur); ul tanto imperatori obsistere audeas, solusque omnium contumacitèr te geras? Quorsum, respondit Basi- ¡¡us, hæc oratio spectat, et quænam hæc contumacia et arrogantia ? Nondum enim id salis intelligo. Quo- niam, inquit ille, imperatoris religionem minime co- lis, omnibus aliis jam inclinatis ac superatis. Non enim, inquit Basilius, hæc vult imperator meus, nec rem ullam creatam adorare sustineo, cum et ipse a Deo creatus sim, et deus esse jubear. Nos vero, inquit ille, quid tandem tibi videmur ? Nihilne sumus qui hæcjubemus? Quid igitur? Non magnum et honorificum existimas ad nostras partes adjungi, sociosque nos habere? Ad hæc Basilius : Vos qui- dem prafecti estis, et quidem illustres, non infcias eo; minime tamen Deo præstantiores. Socios autem vos habere mihi quidem amplum et honorificum ´sed ut alios quosdam ex his, qui nobis subjecti sunt. nismus insignitur. fueru (quidni enim? ipsi quoque Dei creaturæ estis); Non enim personarum dignitate, sed fide Christia- XLIX. Hac oratione commotus præfectus, ac ma- jori ira succensus, de subsellio surrexit, atque aspe rioribus verbis cum eo agere perrexit. Quid? Po- tes'alem hanc non pertimescis? Cur vero pertimesce- rem, inquit Basilius? Quid fiet ? Quid patiar? Quid patieris, intulit ille? Unum e tam multis, quæ meæ sunt potestatis. Quænam hac, subjungit Basilius ? Pac enim intelligamus. Bonorum, inquit ille, pro- scriptionem, exsilium, crucialus, mortem. Tum Ba- C silius : Si quid aliud habes, id nobis minitare. Horum énim, quæ adhuc commemorasti, nihil nos attingit. Quonam modo, inquit ille ? Quoniam, inquit Basi- lius, bonorum proscriptioni obnoxius non est, qui nihil habet ; nisi forte laceris et detritis hisce pannis indiges ac paucis libellis, in quibus omnes mihi fa- cultates et copia sunt. Exsilium autem haud cognosco, qui nullo loco circumscriptus sum; ac neque terram hanc, quam nunc incolo, meam habeo, et eam omnem, in quam projectus fuero, pro mea duco; imo, ut rectius loquar, universam terram Dei esse scio, cujus advena ego sum et peregrinus. Jam tormenta quid accipere queant, cum corpus desil, nisi forte primam plagam dixeris? Hujus enim solíus penes te arbitrium et potestas est, Mors porro beneficii mihi loco erit; citius enim me ad Deum transmittet, cui vivo et ser- vio, maximaque ex parte mortem obii, et ad quem jampridem propero. L. Quo sermone obstupefactus præfectus : Nemo, D N'. inquit, me (nonienque suumn adjungit), ad hunc usque diem, ita, nec pari verborum libertate, est allocutus. Neque enim, ait Basilius, fortasse in epi- Basilius, dum hæc jubetis. Sed perperam hæc verba Basilio tribuit. Codices bm et ph indicant hæc verba esse præfecti. Ad illorum enim codicum oram legitur : c loquente præfecto : Nihilne, etc. Pass., c qui vobis subjecti sunt. » Cypr., etc. Quam lectionem probat Combelisius, et vertit: Ne unum e multis, quæ meæ sunt potestatis, frangat te, et de sententia dimoveat. › deest, lius, i nempe, e Basilii, * (90) Η οὐδέν, etc. Bill. • nihil sane, inquit (91) Ὑφ' ἡμῖν. Coisl. 1, Par., Jes., ὑφ᾽ ὑμῶν. (92) Μὴ τί; Τῶν πολλῶν ἐν & τῆς, etc. Reg. (93) Χρήσεις. Par., χρήζεις. (94) Τοῦ Θεοῦ. Sic sex Regg. et Or. 2. In ed. (95) Μόνης. Pass., μόνος. (95) Καὶ πολιτεύομαι. Pass. καὶ ᾧ πολίτευμαι. (97) Πλείστῳ. Chrys. et Pass. addunt, μέρει. (98) To savrov. Suum. › Reg. c, tò aútoù, ‹ il·

σὶν (99), ἐνέτυχες· ἢ πάντως ἂν τοῦτον διει- Α λέχθη τὸν τρόπον, ὑπὲρ τοιούτων αγωνιζόμενος. Τάλλα μὲν γὰρ ἐπιεικεῖς ἡμεῖς, ὕπαρχε, καὶ παντὸς ἄλλου ταπεινότεροι, τοῦτο τῆς ἐντολῆς κελευούσης· καὶ μὴ ὅτι τοσούτῳ κράτει, ἀλλὰ μηδὲ τῶν τυχόντων ἐνὶ (1) τὴν ὀφρὺν αἱρον- τες. Οὗ δὲ Θεὸς τὸ κινδυνευόμενον καὶ προκεί- μενον, τάλλα περιφρονοῦντες, πρὸς αὐτὸν (2) μόνον βλέπομεν. Πῦρ δὲ, καὶ ξίφος, καὶ θῆρες, καὶ οἱ τὰς σάρκας τέμνοντες ὄνυχες, τρυφὴ μᾶλλον ἡμῖν εἰσιν, ἢ κατάπληξις. Πρὸς ταῦτα ὕβριζε, ἀπείλει, ποίει πᾶν ὅ τι οὖν ἂν ᾖ (3) βου- λομένῳ σοι, τῆς ἐξουσίας απόλαυε. Ακουέτω ταῦτα καὶ βασιλεύς· ὡς ἡμᾶς γε οὐχ αἱρήσεις, οὐδὲ πείσεις, συνθέσθαι τῇ ἀσεβείᾳ, κἂν ἀπει τῆς χαλεπώτερα. ΝΑ'. Ἐπειδὴ (4) ταῦτα εἰπεῖν καὶ ἀκοῦσαι τὸν ὑπαρχον, καὶ τὴν ἔνστασιν μαθεῖν τοῦ ἀνδρὸς, οὕτως ἀκατάπληκτον καὶ αήττητον, τὸν μὲν ἔξω πέμψαι καὶ μεταστήσασθαι, οὐκ ἔτι μετὰ τῆς αὐτῆς ἀπειλῆς, ἀλλά τινος αἰδοῦς καὶ ὑποχωρήσεως. Αὐτὸν δὲ τῷ βασιλεῖ προσελθόντα, ὡς εἶχε τάχους, αττήμεθα, βασιλεῦ, εἰπεῖν, τοῦ τῆσδε προβεβλημένου τῆς Εκκλησίας. Κρείττων ἀπειλῶν ὁ ἀνὴρ, λόγων στεῤῥότερος, πειθούς ἰσχυρότερος. Αλλον δεῖ τινα πειρᾷν τῶν ἀγενεστέρων (5)· τοῦτον δὲ, ἢ βιάζεσθαι φανερῶς, ἢ μὴ προσδοκᾷν είξειν ταῖς ἀπειλαῖς. Ἐφ' οἷς, ἑαυτοῦ καταγνόντα τὸν βασιλέα, καὶ τῶν ἐγκωμίων τοῦ ἀνδρὸς ἡττηθέντα (θαυμάζει γὰρ ἀνδρὸς ἀρετὴν καὶ πολέμιος ), μήτε βιάζεσθαι κελεῦσαι· καὶ ταυτὸν τῷ σιδήρῳ παθεῖν, ὅς μαλάσ- σεται μὲν τῷ πυρί, μένει δὲ ὅμως σίδηρος· καὶ τρέψαντα εἰς θαῦμα τὴν ἀπειλήν, τὴν μὲν κοινωνίαν (6) οὐ δέξασθαι, τὴν μετάθεσιν αἰσχυνόμενον, ζητεῖν δὲ ἀπολογίαν, ἥτις ευπρεπεστάτη· δηλώσει δὲ καὶ ταύ- την ὁ λόγος. ΝΒ'. Εἰς γὰρ τὸ ἱερὸν εἰσελθὼν μετά πάσης τῆς περὶ αὐτὸν δορυφορίας (ἦν δὲ ἡμέρα τῶν Ἐπιφα τίων, καὶ ἀθροίσιμος [7]), καὶ τοῦ λαοῦ μέρος γεν νόμενος, οὕτως ἀφοσιοῦται τὴν ἕνωσιν. Αξιον δὲ μηδὲ τοῦτο παραδραμείν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔνδον ἐγένετο, καὶ τὴν ἀκοὴν προσβαλούσῃ τῇ ψαλμωδία κατερον- η τήθη, τοῦ τε λαοῦ τὸ πέλαγος εἶδε, καὶ πᾶσαν τὴν εὐκοσμίαν, ὅση τε περὶ τὸ βῆμα (8), καὶ ὅση πλη- σίον, ἀγγελικὴν μᾶλλον ἢ ἀνθρωπίνην· τὸν μὲν τοῦ λαοῦ προτεταγμένον (9) όρθιον, οἷον τὸν Σαμουὴλ ὁ λόγος γράφει, ἀκλινῆ καὶ τὸ σῶμα, καὶ τὴν ὄψιν, καὶ τὴν διάνοιαν, ὥσπερ οὐδενὸς καινοῦ γεγονότος, Ποίει πᾶν ὅ τι οὖν ἂν ᾖ. ποίει πᾶν ὅ τι ἂν ᾖ. Αθροίσιμος. ἀθροίσμος. Όση τε περὶ τὸ βῆμα. τέτακτο, τέτακται. « ἔση τε περὶ τὸ βόημα. προτεταμένον. ORATIO XLNI. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. scopum incidisti. Alioqui hoc prorsus modo disse ruisset, pro hujusmodi rebus in certamen veniens. Nam cæteris quidem in rebus, o præfecte, man- sueti et placidi sumus, atque omnium abje- ctissimi, quemadmodum hoc nobis lege præscriptum est; ac non dicam adversus tantum imperatorem, sed ne adversus plebeium quidem quemquam et in- fimi ordinis hominem supercilium allollimus. Verum ubi Deus nobis periclitatur, ac proponitur, tum de- mum alia omnia pro nihilo putantes, ipsum solum intuemur. Ignis autem, et gladius, et bestia, et un- gula carnem lacerantes, voluptati nobis ac deliciis polius sunt, quam terrori. Proinde contumeliis nos afice, comminare, fac igitur quidquid collibuerit, potestate tua fruere. Audial hæc etiam imperator; B nequaquam profecto nos vinces, nec efficies, ut im- piæ doctrinæ assentiamur, ne si his quidem atrociora minileris. C Sic Regg. a, bm, ph. Or. et Pass. In ed., LI. Hæc postquam præfectus dixit, atque audiit, ipsiusque contentionem animi eam esse cognovit, ut nulla vis eum perterrefacere ac superare possel, ipsum quidem foras misit, atque ablegavit, non jam cum iisdem minis, sed cum quadam reverentia et summissione. Ipse autem, quam celerrime potuit, imperatorem adiens : Imperator, inquit, ab hujus Ecclesia antistite victi sumus. Minis superior est, sermonibus firmior, verborum blanditiis fortior. Igna- viorum alius quispiam tentandus est; huic autem, aut vis aperte inferenda, aut non exspectandum, ut minis cedat. Qua de causa, factum suum improbana imperator, Basiliique laudibus victus (virtus enim hosti quoque admirationi est), vim ipsi adhiberi veluit : idemque ipsi accidit, quod ferro solet, quod quamvis igni emolliatur, ferri tamen naturam retinet; minisque in admirationem conversis, illius quidem societatem haudquaquam amplexus est, quod mutationem erubesceret, cæterum rationem quæsivit, qua honestissime ipsi satisfaceret, quam etiam oratio declarabit, LII. Etenim, cum in templum, universa satellitum manu stipatus, ingressus fuisset (erat autem Epi- phaniæ dies, cœtusque amplissimus), ac inter laicos locum habuisset, ita se gessit, ut ipsius communio nis quodammodo particeps esse videretur. At ne id quidem prætermittendum est. Postquam enim in- tus fuit, atque ipsius aures psalmorum cantu, non secus ac tonitruo quodam personuerunt, plebisque pelagus vidit, omnemque ordinem et concinnita- tem, quæ tam in sacrario, quam prope sa- crarium erat, angelicam potius quam humanam ; atque ipsum quidem ante populum recto corpore (8 Reg. hu et Coisl. 1, Sic codd. Comb. ad- dit, vel, Tara in sacrario, quam prope clerum et monachos. » Prave in Par. ed., Coisl. et plures Colb. in ed., (99) Ισως, φησίν. Sic codd. In ed., φησὶν ἴσως. (1) 'Erl. In nonnullis, τινί. (2) Πρὸς αὐτόν. Sic codd. In ed.. πρὸς ἑαυτόν. (4) 'Επειδή. Reg. c, ἐπεὶ δέ. (5) Αγενεστέρων. Quatuor Regg., ἀγεννεστέρων. (6) Κοινωνίαν. « Communionem, & dei societatem. (9) Προτεταγμένον. Sic quatuor Regg., duo

σὶν (99), ἐνέτυχες· ἢ πάντως ἂν τοῦτον διει- Α λέχθη τὸν τρόπον, ὑπὲρ τοιούτων αγωνιζόμενος. Τάλλα μὲν γὰρ ἐπιεικεῖς ἡμεῖς, ὕπαρχε, καὶ παντὸς ἄλλου ταπεινότεροι, τοῦτο τῆς ἐντολῆς κελευούσης· καὶ μὴ ὅτι τοσούτῳ κράτει, ἀλλὰ μηδὲ τῶν τυχόντων ἐνὶ (1) τὴν ὀφρὺν αἱρον- τες. Οὗ δὲ Θεὸς τὸ κινδυνευόμενον καὶ προκεί- μενον, τάλλα περιφρονοῦντες, πρὸς αὐτὸν (2) μόνον βλέπομεν. Πῦρ δὲ, καὶ ξίφος, καὶ θῆρες, καὶ οἱ τὰς σάρκας τέμνοντες ὄνυχες, τρυφὴ μᾶλλον ἡμῖν εἰσιν, ἢ κατάπληξις. Πρὸς ταῦτα ὕβριζε, ἀπείλει, ποίει πᾶν ὅ τι οὖν ἂν ᾖ (3) βου- λομένῳ σοι, τῆς ἐξουσίας απόλαυε. Ακουέτω ταῦτα καὶ βασιλεύς· ὡς ἡμᾶς γε οὐχ αἱρήσεις, οὐδὲ πείσεις, συνθέσθαι τῇ ἀσεβείᾳ, κἂν ἀπει τῆς χαλεπώτερα. ΝΑ'. Ἐπειδὴ (4) ταῦτα εἰπεῖν καὶ ἀκοῦσαι τὸν ὑπαρχον, καὶ τὴν ἔνστασιν μαθεῖν τοῦ ἀνδρὸς, οὕτως ἀκατάπληκτον καὶ αήττητον, τὸν μὲν ἔξω πέμψαι καὶ μεταστήσασθαι, οὐκ ἔτι μετὰ τῆς αὐτῆς ἀπειλῆς, ἀλλά τινος αἰδοῦς καὶ ὑποχωρήσεως. Αὐτὸν δὲ τῷ βασιλεῖ προσελθόντα, ὡς εἶχε τάχους, αττήμεθα, βασιλεῦ, εἰπεῖν, τοῦ τῆσδε προβεβλημένου τῆς Εκκλησίας. Κρείττων ἀπειλῶν ὁ ἀνὴρ, λόγων στεῤῥότερος, πειθούς ἰσχυρότερος. Αλλον δεῖ τινα πειρᾷν τῶν ἀγενεστέρων (5)· τοῦτον δὲ, ἢ βιάζεσθαι φανερῶς, ἢ μὴ προσδοκᾷν είξειν ταῖς ἀπειλαῖς. Ἐφ' οἷς, ἑαυτοῦ καταγνόντα τὸν βασιλέα, καὶ τῶν ἐγκωμίων τοῦ ἀνδρὸς ἡττηθέντα (θαυμάζει γὰρ ἀνδρὸς ἀρετὴν καὶ πολέμιος ), μήτε βιάζεσθαι κελεῦσαι· καὶ ταυτὸν τῷ σιδήρῳ παθεῖν, ὅς μαλάσ- σεται μὲν τῷ πυρί, μένει δὲ ὅμως σίδηρος· καὶ τρέψαντα εἰς θαῦμα τὴν ἀπειλήν, τὴν μὲν κοινωνίαν (6) οὐ δέξασθαι, τὴν μετάθεσιν αἰσχυνόμενον, ζητεῖν δὲ ἀπολογίαν, ἥτις ευπρεπεστάτη· δηλώσει δὲ καὶ ταύ- την ὁ λόγος. ΝΒ'. Εἰς γὰρ τὸ ἱερὸν εἰσελθὼν μετά πάσης τῆς περὶ αὐτὸν δορυφορίας (ἦν δὲ ἡμέρα τῶν Ἐπιφα τίων, καὶ ἀθροίσιμος [7]), καὶ τοῦ λαοῦ μέρος γεν νόμενος, οὕτως ἀφοσιοῦται τὴν ἕνωσιν. Αξιον δὲ μηδὲ τοῦτο παραδραμείν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔνδον ἐγένετο, καὶ τὴν ἀκοὴν προσβαλούσῃ τῇ ψαλμωδία κατερον- η τήθη, τοῦ τε λαοῦ τὸ πέλαγος εἶδε, καὶ πᾶσαν τὴν εὐκοσμίαν, ὅση τε περὶ τὸ βῆμα (8), καὶ ὅση πλη- σίον, ἀγγελικὴν μᾶλλον ἢ ἀνθρωπίνην· τὸν μὲν τοῦ λαοῦ προτεταγμένον (9) όρθιον, οἷον τὸν Σαμουὴλ ὁ λόγος γράφει, ἀκλινῆ καὶ τὸ σῶμα, καὶ τὴν ὄψιν, καὶ τὴν διάνοιαν, ὥσπερ οὐδενὸς καινοῦ γεγονότος, Ποίει πᾶν ὅ τι οὖν ἂν ᾖ. ποίει πᾶν ὅ τι ἂν ᾖ. Αθροίσιμος. ἀθροίσμος. Όση τε περὶ τὸ βῆμα. τέτακτο, τέτακται. « ἔση τε περὶ τὸ βόημα. προτεταμένον. ORATIO XLNI. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. scopum incidisti. Alioqui hoc prorsus modo disse ruisset, pro hujusmodi rebus in certamen veniens. Nam cæteris quidem in rebus, o præfecte, man- sueti et placidi sumus, atque omnium abje- ctissimi, quemadmodum hoc nobis lege præscriptum est; ac non dicam adversus tantum imperatorem, sed ne adversus plebeium quidem quemquam et in- fimi ordinis hominem supercilium allollimus. Verum ubi Deus nobis periclitatur, ac proponitur, tum de- mum alia omnia pro nihilo putantes, ipsum solum intuemur. Ignis autem, et gladius, et bestia, et un- gula carnem lacerantes, voluptati nobis ac deliciis polius sunt, quam terrori. Proinde contumeliis nos afice, comminare, fac igitur quidquid collibuerit, potestate tua fruere. Audial hæc etiam imperator; B nequaquam profecto nos vinces, nec efficies, ut im- piæ doctrinæ assentiamur, ne si his quidem atrociora minileris. C Sic Regg. a, bm, ph. Or. et Pass. In ed., LI. Hæc postquam præfectus dixit, atque audiit, ipsiusque contentionem animi eam esse cognovit, ut nulla vis eum perterrefacere ac superare possel, ipsum quidem foras misit, atque ablegavit, non jam cum iisdem minis, sed cum quadam reverentia et summissione. Ipse autem, quam celerrime potuit, imperatorem adiens : Imperator, inquit, ab hujus Ecclesia antistite victi sumus. Minis superior est, sermonibus firmior, verborum blanditiis fortior. Igna- viorum alius quispiam tentandus est; huic autem, aut vis aperte inferenda, aut non exspectandum, ut minis cedat. Qua de causa, factum suum improbana imperator, Basiliique laudibus victus (virtus enim hosti quoque admirationi est), vim ipsi adhiberi veluit : idemque ipsi accidit, quod ferro solet, quod quamvis igni emolliatur, ferri tamen naturam retinet; minisque in admirationem conversis, illius quidem societatem haudquaquam amplexus est, quod mutationem erubesceret, cæterum rationem quæsivit, qua honestissime ipsi satisfaceret, quam etiam oratio declarabit, LII. Etenim, cum in templum, universa satellitum manu stipatus, ingressus fuisset (erat autem Epi- phaniæ dies, cœtusque amplissimus), ac inter laicos locum habuisset, ita se gessit, ut ipsius communio nis quodammodo particeps esse videretur. At ne id quidem prætermittendum est. Postquam enim in- tus fuit, atque ipsius aures psalmorum cantu, non secus ac tonitruo quodam personuerunt, plebisque pelagus vidit, omnemque ordinem et concinnita- tem, quæ tam in sacrario, quam prope sa- crarium erat, angelicam potius quam humanam ; atque ipsum quidem ante populum recto corpore (8 Reg. hu et Coisl. 1, Sic codd. Comb. ad- dit, vel, Tara in sacrario, quam prope clerum et monachos. » Prave in Par. ed., Coisl. et plures Colb. in ed., (99) Ισως, φησίν. Sic codd. In ed., φησὶν ἴσως. (1) 'Erl. In nonnullis, τινί. (2) Πρὸς αὐτόν. Sic codd. In ed.. πρὸς ἑαυτόν. (4) 'Επειδή. Reg. c, ἐπεὶ δέ. (5) Αγενεστέρων. Quatuor Regg., ἀγεννεστέρων. (6) Κοινωνίαν. « Communionem, & dei societatem. (9) Προτεταγμένον. Sic quatuor Regg., duo

Α ἀλλ᾽ (10) Εστηλωμένον, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, Θεῷ καὶ τῷ βήματι · τοὺς δὲ περὶ αὐτὸν ἑστηκότας ἐν φόβῳ τινὶ καὶ σεβάσματι· ἐπειδὴ ταῦτα εἶδε, καὶ πρὸς οὐδὲν παράδειγμα ηδύνατο (11) θεωρεῖν τὰ δρώμενα, Επα θέ τι ἀνθρώπινον, σκότου καὶ δίνης πληροῦται τὴν ὄψιν καὶ τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ θάμβους. Καὶ τοῦτο ἦν τοῖς πολλοῖς ἄδηλον ἔτι. Ἐπεὶ δὲ τὰ δῶρα (12) τῇ θείᾳ τραπέζῃ προσενεγκεῖν ἔδει, ὧν αὐτουργὸς ἦν, συνεπελάβετο δ' οὐδεὶς, ὥσπερ ἦν ἔθος, ἄδηλον δν, εξ προσήσεται (13), τηνικαῦτα τὸ πάθος γνωρίζεται, Περιτρέπει (14) γὰρ, καὶ εἰ μή τις τῶν ἐκ τοῦ βής ματος ὑποσχὼν τὴν χεῖρα, τὴν περιτροπὴν ἔστησε, καν κατηνέχθη πτῶμα δακρύων άξιον. Είεν (15). ΝΓ'. "Α δὲ αὐτῷ διείλεκται τῷ βασιλεῖ, καὶ μεθ᾿ ὅσης τῆς φιλοσοφίας (επειδή γε αὖθις τρόπον τινά συνεκκλησιάσας ἡμῖν, εἴσω τοῦ παραπετάσματος ἑαυτὸν (16) ἐποιήσατο, εἴς τε ὄψιν ἦλθε καὶ λόγους, ποθῶν ἐκ πλείονος), τί χρὴ καὶ λέγειν (17), τί δ' ἄλλο γε, ἢ Θεοῦ φωνάς, αἱ τοῖς περὶ τὸν βασιλέα, καὶ ἡμῖν τοῖς συνεισελθοῦσιν (18), ἠκούσθησαν; Αὕτη γίνεται τῆς τοῦ βασιλέως περὶ ἡμᾶς φιλανθρωπίας ἀρχὴ, καὶ κατάστασις πρώτη (19)· τοῦτο τὸ λῆμα μα (20) τῆς τότε διοχλούσης επηρείας τὸ πλεῖστον ὥσπερ τι ῥεῦμα, διέλυσεν . ΝΔ'. Ἕτερον δὲ τῶν εἰρημένων οὐκ ἔλαττον.. Ἐνίκων οἱ πονηροί, καὶ κυρούται κατὰ τοῦ ἀνδρὸς εξορία· καὶ οὐδὲν ἀπῆν τῶν εἰς τοῦτο φερόντων. Η πατήρ (22) ;) πανταχόθεν ἐπιζητῶν ἐπικουρίαν τῷ * οὕτως• • νὺξ παρῆν, ὁ δίφρος εὐτρεπής, οἱ μισοῦντες ἐν χρό- τοῖς, ἐν ἀθυμίᾳ τὸ εὐσεβές, περὶ τὸν πρόθυμον ὁδοι πόρον ἡμεῖς, τἄλλα ὅσα τῆς καλῆς ἀτιμίας πάντα πεπλήρωται (21). Τί οὖν ; Λύει ταύτην Θεός. Ο γὰρ πατάξας Αἰγύπτου τὰ πρωτότοκα, τραχυνομένης κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ, οὗτος καὶ τὸν παῖδα τοῦ βασιλέως θραύει νόσου πληγῇ· καὶ τὸ τάχος ὅσον ! Ἐκεῖθεν τὸ γράμμα τῆς ἐξορίας, ἐντεῦθεν τὸ δόγμα τῆς ἀρρω στίας· καὶ ἡ χεὶρ ἐπέχεται τοῦ πονηροῦ γραφέως, καὶ ὁ ἅγιος ἀνασώζεται, καὶ γίνεται πυρετοῦ δῶρον ἀνὴρ εὐσεβὴς, βασιλέα θρασὺν σωφρονίζοντος. Τι τούτων ἐνδικώτερον, ἢ ταχύτερον; Τὰ δὲ τούτων ἑξῆς· Εκαμνεν ὁ παῖς τῷ βασιλεῖ, καὶ πονηρῶς εἶχε τοῦ σώματος· συνέκαμνε δὲ ὁ πατὴρ, (καὶ τί γὰρ ὁ θοῦσιν. ρωτο. γὰρ ἢ πατήρ. S. GREGORI THEOLOGI . stantem, qualem Scriptura Samuelem describit " nec corpore, nec oculis, nec animo, perinde ac si mihil novi contigisset, ullam in partem se moven- tem, sed, in cippi modum, ut ita dicam, Deo et allari allixum ; eos autem, a quibus cingebatur, cum timore quodam ac reverentia stantes : hæc, inquam, simul atque perspexit (nec enim simile quidquam unquam viderat), humanum quiddam passus est, ejusque oculi et anima vertigine ac te¬ nebris præ timore replentur. Atque id plerisque adhuc obscurum erat et incognitum. Verum cum dona, quorum ipsemet opifex erat, divinæ mensæ offerenda essent, nec quisquam, ut nos ferebat, simul ea caperet, utpote incertum, an ea Basilius accepturus esset, tum manifeste se affectus prodi- dit. Ita enim titubare cœpit, ut nisi quispiam ex sacrarii ministris vacillantem_supposita manu reti- nuisset, misere utique et luctuose prolapsurus fuerit. Atque hac ita. LIII. Jam vero quæ ad ipsum imperatorem, et B quanta cum sapientia prolocutus est (cum quidem ille, nescio quo pacto, rursus nobiscum in eccle- siam se contulisset, et intra velum exstitisset, at que in illius conspectum colloquiumque, quod jam- pridem expetebat, venisset); quidnam aliud di- cendum est, nisi Dei voces eas fuisse, quas, et qui cum imperatore erant, et nos, qui simul ingressi fueramus, audivimus? Hæc est imperatoria erga nos humanitatis origo, ae prima rerum in meliorem slatum compositio; hac occasio maximam impres- sionis illius, qua tum vexabamur, partem, non se- cus ac fluctus quosdam, fregit ac dissolvit. LIV. Sequitur alia narratio, superioribus haud- quaquam inferior. Vincebant improbi, atque adver- sus Basilium exsilium decernitur; nec quidquam C corum, quæ ad eam rem altiuebant, desideraba- tur. Nox aderat, in promptu currus, in plausu ho- stes, in luctu pii, nos parati atque alacris viatoris latus cingebamus; nihil denique, quod ad præcla- ram ignominiam spectaret, requirebatur. Sed quid accidit? Exsilii decretuin Deus rescindit. Nam qui Ægypti, adversus Israelitas sævientis, primogenitos percusserat ", idem imperatoris quoque di- lium morbi plaga afficit. Et quidem qua celeritate! lllinc exsilii tabulæ, hine morbi decretum; ac sce Jerati scriptoris manus inhibetur, et sanctus peri- culo liberatur, fitque vir pius febris donum, qua imperatoris audacia coercetur. Quid hoc Dei judi- cio, vel aquius, vel celerius excogitari poleil? Deinde imperatoris filius ægrotabat, aflictoque cor- D Reg. xix, 20. Exod. x11, 29. ipse fabricatus fuerat. • Basilius accipere. circumagitur. Atque hæc ita. ) llæc est vis hujus vocis, el commoda transitio, quam prætermisit Billius. missa. Bucleus : c prima sedatio. » Ista Gregorii verba doctissimo Tillemontio fucum fecere, ut ob- servat Vila Basilii auctor, ton. lll novissimæ edi- tionis, in ejus Vita c. 20, n. 8, pag. 104. celas. (10) 'A..l'. Deest in Or. 2. (11) Ηδύνατο. Reg. pl et Coisl. 2, εδύνατο. (12) Awpa. Vasa aurea, › inquit Nicetas, ‹ ouæ (13) Προσήσεται. Schol. : 'Αναδέξεται Βασίλειος (14) Περιτρέπει. Coinb., περιτρέπεται, « titubat, (15) Είεν. Ιd est, ut observat Nicetas, ταῦτα δὲ (16) Εαυτόν. Comb., αὐτόν. (17) λέγειν. Regg. a, c, καὶ λέγειν. (48) Συνεισελθοῦσιν. Or. 2 et Pass., συνελ (19) Κατάστασις πρώτη. Hæc a Billio prater- (20) Аñµµa. ‹ Animi constantia, ut exponit Ni- (21) Πεπλήρωται. Duo Regg. et Οr. 2, πεπλή (22) Τί γὰρ ὁ πατήρ. Quatuor Regg. et Or. 2, τέ

Α ἀλλ᾽ (10) Εστηλωμένον, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, Θεῷ καὶ τῷ βήματι · τοὺς δὲ περὶ αὐτὸν ἑστηκότας ἐν φόβῳ τινὶ καὶ σεβάσματι· ἐπειδὴ ταῦτα εἶδε, καὶ πρὸς οὐδὲν παράδειγμα ηδύνατο (11) θεωρεῖν τὰ δρώμενα, Επα θέ τι ἀνθρώπινον, σκότου καὶ δίνης πληροῦται τὴν ὄψιν καὶ τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ θάμβους. Καὶ τοῦτο ἦν τοῖς πολλοῖς ἄδηλον ἔτι. Ἐπεὶ δὲ τὰ δῶρα (12) τῇ θείᾳ τραπέζῃ προσενεγκεῖν ἔδει, ὧν αὐτουργὸς ἦν, συνεπελάβετο δ' οὐδεὶς, ὥσπερ ἦν ἔθος, ἄδηλον δν, εξ προσήσεται (13), τηνικαῦτα τὸ πάθος γνωρίζεται, Περιτρέπει (14) γὰρ, καὶ εἰ μή τις τῶν ἐκ τοῦ βής ματος ὑποσχὼν τὴν χεῖρα, τὴν περιτροπὴν ἔστησε, καν κατηνέχθη πτῶμα δακρύων άξιον. Είεν (15). ΝΓ'. "Α δὲ αὐτῷ διείλεκται τῷ βασιλεῖ, καὶ μεθ᾿ ὅσης τῆς φιλοσοφίας (επειδή γε αὖθις τρόπον τινά συνεκκλησιάσας ἡμῖν, εἴσω τοῦ παραπετάσματος ἑαυτὸν (16) ἐποιήσατο, εἴς τε ὄψιν ἦλθε καὶ λόγους, ποθῶν ἐκ πλείονος), τί χρὴ καὶ λέγειν (17), τί δ' ἄλλο γε, ἢ Θεοῦ φωνάς, αἱ τοῖς περὶ τὸν βασιλέα, καὶ ἡμῖν τοῖς συνεισελθοῦσιν (18), ἠκούσθησαν; Αὕτη γίνεται τῆς τοῦ βασιλέως περὶ ἡμᾶς φιλανθρωπίας ἀρχὴ, καὶ κατάστασις πρώτη (19)· τοῦτο τὸ λῆμα μα (20) τῆς τότε διοχλούσης επηρείας τὸ πλεῖστον ὥσπερ τι ῥεῦμα, διέλυσεν . ΝΔ'. Ἕτερον δὲ τῶν εἰρημένων οὐκ ἔλαττον.. Ἐνίκων οἱ πονηροί, καὶ κυρούται κατὰ τοῦ ἀνδρὸς εξορία· καὶ οὐδὲν ἀπῆν τῶν εἰς τοῦτο φερόντων. Η πατήρ (22) ;) πανταχόθεν ἐπιζητῶν ἐπικουρίαν τῷ * οὕτως• • νὺξ παρῆν, ὁ δίφρος εὐτρεπής, οἱ μισοῦντες ἐν χρό- τοῖς, ἐν ἀθυμίᾳ τὸ εὐσεβές, περὶ τὸν πρόθυμον ὁδοι πόρον ἡμεῖς, τἄλλα ὅσα τῆς καλῆς ἀτιμίας πάντα πεπλήρωται (21). Τί οὖν ; Λύει ταύτην Θεός. Ο γὰρ πατάξας Αἰγύπτου τὰ πρωτότοκα, τραχυνομένης κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ, οὗτος καὶ τὸν παῖδα τοῦ βασιλέως θραύει νόσου πληγῇ· καὶ τὸ τάχος ὅσον ! Ἐκεῖθεν τὸ γράμμα τῆς ἐξορίας, ἐντεῦθεν τὸ δόγμα τῆς ἀρρω στίας· καὶ ἡ χεὶρ ἐπέχεται τοῦ πονηροῦ γραφέως, καὶ ὁ ἅγιος ἀνασώζεται, καὶ γίνεται πυρετοῦ δῶρον ἀνὴρ εὐσεβὴς, βασιλέα θρασὺν σωφρονίζοντος. Τι τούτων ἐνδικώτερον, ἢ ταχύτερον; Τὰ δὲ τούτων ἑξῆς· Εκαμνεν ὁ παῖς τῷ βασιλεῖ, καὶ πονηρῶς εἶχε τοῦ σώματος· συνέκαμνε δὲ ὁ πατὴρ, (καὶ τί γὰρ ὁ θοῦσιν. ρωτο. γὰρ ἢ πατήρ. S. GREGORI THEOLOGI . stantem, qualem Scriptura Samuelem describit " nec corpore, nec oculis, nec animo, perinde ac si mihil novi contigisset, ullam in partem se moven- tem, sed, in cippi modum, ut ita dicam, Deo et allari allixum ; eos autem, a quibus cingebatur, cum timore quodam ac reverentia stantes : hæc, inquam, simul atque perspexit (nec enim simile quidquam unquam viderat), humanum quiddam passus est, ejusque oculi et anima vertigine ac te¬ nebris præ timore replentur. Atque id plerisque adhuc obscurum erat et incognitum. Verum cum dona, quorum ipsemet opifex erat, divinæ mensæ offerenda essent, nec quisquam, ut nos ferebat, simul ea caperet, utpote incertum, an ea Basilius accepturus esset, tum manifeste se affectus prodi- dit. Ita enim titubare cœpit, ut nisi quispiam ex sacrarii ministris vacillantem_supposita manu reti- nuisset, misere utique et luctuose prolapsurus fuerit. Atque hac ita. LIII. Jam vero quæ ad ipsum imperatorem, et B quanta cum sapientia prolocutus est (cum quidem ille, nescio quo pacto, rursus nobiscum in eccle- siam se contulisset, et intra velum exstitisset, at que in illius conspectum colloquiumque, quod jam- pridem expetebat, venisset); quidnam aliud di- cendum est, nisi Dei voces eas fuisse, quas, et qui cum imperatore erant, et nos, qui simul ingressi fueramus, audivimus? Hæc est imperatoria erga nos humanitatis origo, ae prima rerum in meliorem slatum compositio; hac occasio maximam impres- sionis illius, qua tum vexabamur, partem, non se- cus ac fluctus quosdam, fregit ac dissolvit. LIV. Sequitur alia narratio, superioribus haud- quaquam inferior. Vincebant improbi, atque adver- sus Basilium exsilium decernitur; nec quidquam C corum, quæ ad eam rem altiuebant, desideraba- tur. Nox aderat, in promptu currus, in plausu ho- stes, in luctu pii, nos parati atque alacris viatoris latus cingebamus; nihil denique, quod ad præcla- ram ignominiam spectaret, requirebatur. Sed quid accidit? Exsilii decretuin Deus rescindit. Nam qui Ægypti, adversus Israelitas sævientis, primogenitos percusserat ", idem imperatoris quoque di- lium morbi plaga afficit. Et quidem qua celeritate! lllinc exsilii tabulæ, hine morbi decretum; ac sce Jerati scriptoris manus inhibetur, et sanctus peri- culo liberatur, fitque vir pius febris donum, qua imperatoris audacia coercetur. Quid hoc Dei judi- cio, vel aquius, vel celerius excogitari poleil? Deinde imperatoris filius ægrotabat, aflictoque cor- D Reg. xix, 20. Exod. x11, 29. ipse fabricatus fuerat. • Basilius accipere. circumagitur. Atque hæc ita. ) llæc est vis hujus vocis, el commoda transitio, quam prætermisit Billius. missa. Bucleus : c prima sedatio. » Ista Gregorii verba doctissimo Tillemontio fucum fecere, ut ob- servat Vila Basilii auctor, ton. lll novissimæ edi- tionis, in ejus Vita c. 20, n. 8, pag. 104. celas. (10) 'A..l'. Deest in Or. 2. (11) Ηδύνατο. Reg. pl et Coisl. 2, εδύνατο. (12) Awpa. Vasa aurea, › inquit Nicetas, ‹ ouæ (13) Προσήσεται. Schol. : 'Αναδέξεται Βασίλειος (14) Περιτρέπει. Coinb., περιτρέπεται, « titubat, (15) Είεν. Ιd est, ut observat Nicetas, ταῦτα δὲ (16) Εαυτόν. Comb., αὐτόν. (17) λέγειν. Regg. a, c, καὶ λέγειν. (48) Συνεισελθοῦσιν. Or. 2 et Pass., συνελ (19) Κατάστασις πρώτη. Hæc a Billio prater- (20) Аñµµa. ‹ Animi constantia, ut exponit Ni- (21) Πεπλήρωται. Duo Regg. et Οr. 2, πεπλή (22) Τί γὰρ ὁ πατήρ. Quatuor Regg. et Or. 2, τέ

πάθει, καὶ ἰατρῶν τοὺς ἀρίστους εκλεγόμενος, καὶ λιταῖς προσκείμενος, εἴπερ ἄλλοτε ποτε, καὶ κατὰ γῆς ἐῤῥιμμένος. Ποιεῖ γὰρ καὶ βασιλέας ταπεινούς πάθος· καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, ἐπεὶ καὶ Δαβὶδ πρό- τερον ταυτό (25) ἐπὶ τῷ παιδὶ πεπονθώς, ἀναγέ- γραπται. ὡς δὲ οὐδὲν εὕρισκεν (24) οὐδαμόθεν τοῦ κακοῦ φάρμακον, ἐπὶ τὴν πίστιν τοῦ ἀνδρὸς κατα- φεύγει· καὶ δι' ἑαυτοῦ μὲν οὐκ εἰσκαλεῖ, τὸ τῆς βρεως υπόγυιον (25) αἰσχυνόμενος, ἑτέροις δὲ τὴν πρεσβείαν ἐπιτρέπει τῶν οἰκειοτάτων ἑαυτῷ καὶ φιλτάτων. Καὶ ὅς (26) παρῆν, οὐδὲν ἀναδὺς (27), οὐδὲ τοῦ καιροῦ κατεξαναστάς, ὥσπερ ἄλλος τις, καὶ ὁμοῦ τῇ παρουσίᾳ ῥᾴων ή νόσος γίνεται, καὶ χρη- στοτέρων ὁ πατὴρ τῶν ἐλπίδων· καὶ εἰ μὴ τὴν ἅλμην τῷ ποτίμῳ ὕδατι συνεχέρασεν, ὁμοῦ τε τοῦτον εἰσκα- λέσας, καὶ τοῖς ἑτεροδόξοις πιστεύσας, κἂν ὑγείας (28) τυχὼν ὁ παῖς ταῖς τοῦ πατρὸς χερσὶν ἀπεσώθη. Καὶ τοῦτο ἐπιστεύετο (29) παρὰ τῶν τηνικαῦτα παρόντων, καὶ κοινωνούντων τοῦ πάθους. ΝΕ'. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ τῷ ὑπάρχω μικρὸν ὑστερόν φασι συμβῆναι. Κάμπτει καὶ τοῦτον ταῖς τοῦ ἁγίου χερσι συμπεσοῦσά τις ἀῤῥωστία. Καὶ ὄντως πληγὴ τοῖς εὖ φρονοῦσι παίδευμα γίνεται, καὶ κρείττων εὐημε- ρίας πολλάκις κακοπάθεια. Εκαμνεν, ἐδάκρυεν, εδυσφόρει, προσέπεμπεν (30), Αντιβόλει. Τὴν ἀπο- λογίαν ἔχεις, ἐβόα, δὸς σωτηρίαν. Καὶ μέν του καὶ τυγχάνει ταύτης, ὡς αὐτός τε (31) ὡμολόγει, καὶ πολλοὺς ἔπειθε τῶν οὐκ εἰδότων· οὐ γὰρ ἐπαύετο τὰ ἐκείνου καὶ θαυμάζων καὶ διηγούμενος. "Αρ' οὖν τὰ μὲν πρὸς ἐκείνους αὐτῷ τοιαῦτα, καὶ εἰς τοῦθ᾽ ἡκον τα τέλους (32). Τά τε πρὸς ἑτέρους ἑτέρως, ἢ περὶ μικρῶν, ἢ μικρὰ πεπολέμηται, ἢ μετρίως πεφιλοσό φηται (53), ἢ σιγῆς ἀξίως, ἢ οὐ λίαν ἐπαινετῶς ; Οὐμενοῦν· ἀλλ᾽ ὁ κινήσας ποτὲ τῷ Ἰσραήλ Αδερ τὸν ἀλιτήριον, οὗτος κινεῖ καὶ τούτῳ τὸν τῆς Ποντι κῆς μοίρας υπαρχον (54)· προφάσει (35) μὲν, ὡς ὑπὲρ γυναίου τινὸς ἀγανακτοῦντα, τὸ δ' ἀληθὲς τῆς ἀσεβείας ὑπερμαχοῦντα, καὶ κατὰ τῆς εὐσεβείας ἱστάμενον. Ἐῶ τάλλα ὅσα (36) καὶ οἷα κατὰ τοῦ ἀνδρὸς ἐξύβρισεν, ἴσον δὲ εἰπεῖν, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ, πρὸς ὄν, καὶ δι᾽ ἂν ὁ πόλεμος· ὃ δὲ μάλιστα καὶ τὸν ὑβριστὴν ᾔσχυνε, καὶ τὸν ἀγωνιστὴν ὕψωσεν, εἴπερ τι μέγα καὶ ὑψηλὸν ἡ φιλοσοφία, καὶ τὸ κρατοῦντα τῶν πολλῶν ταύτη φαίνεσθαι, τοῦτο δώσω τῷ λό- Υψ (37). γυον. ἀναδυείς. στευτο. ἐπιστεύετε. • ἐῶ τἄλλα καὶ ὅσα, ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI › A pore erat; pater etiam, utpote pater, simul ægro animo urgebatur, remedium undecunque morbo conquirens, atque optimos quosque medicos seli- gens, ac precibus, ut si alias unquam, incumbens, bunique provolutus. Nam reges quoque humiles et abjectos reddit calamitas : nec mirum, cum Da- videm etiam prius ob filii morbum eodem modo affectum fuisse Scriptura testetur ". Cum autem huic malo medicinam nullam inveniret, ad Basilii fidem confugit : et quoniam, ob contumeliam re- cens ipsi illatam, eum suo nomine accersere præ pudore non auderet, aliis, quos arctissima familia- ritate et benevolentia devinctos habebat, hanc le- gationem committit. Ille vero nihil cunctatus, nec, quod fortasse alius fecisset, adversus tempus in- B sultans, confestim adfuit, atque ad ejus adventum statim levior fit morbus, ac meliorem spem pater animo concipit; et certe, nisi salsam aquam dulci admiscuisset, simul videlicet et ipsum advocans, et bæreticis credens, sanum quoque et incolumem filium fortasse recepisset. Id namque pro certo et indubitato habebant, qui tunc aderant, calamitatisque participes erant, LV. Idem autem et ipsi præfecto non multo post accidisse narrant. Nam hunc quoque morbus quis- piam oportus, viri sancti manibus substernit. Et quidem profecto plaga cordatis hominibus doctrina efficitur, ac plerumque prospero rerum successu po- tior ac præstabilior est afflictio. Ægro corpore erat, illacrymabat, distorquebatur, Basilium accersebal, obsecrabat. Satisfactionem habes, clamabat, da salu- tem. Et quidem hanc consecutus est, ut et ipse fate- batur, et multis hujus rei ignaris persuadebat ; ne- que enim illius virtutes admirari ac prædicare de- sinebat. At bujusmodi quidem fortasse ea, quæ cum illis egit, fuerunt, eumque finem habuerunt; cæte- rum vero cum aliis alio modo se gessit, aut parvis de rebus, aut parum egregie dimicavit, aut non ita magnam exhibuit constantiam, nec ut homi- num commemorationem, aut certe insignem lau- dem, mereretur? Minime sane. Verum is, qui ne- farium illum Adad adversus Israelem olim provoca- vit ", idem contra hunc quoque Ponticæ provinciæ praefectum excitavit; hoc quidem prætextu, quasi mulierculæ cujusdam cauɛa stomacharetur, sed re vera impietatis defensionem suscipiens, ac pieta- tem oppugnans. Mitto alias omnes contumelias, C D quibus Basilium vexavil, quod perinde est, ac si Deum dicerem, adversus quem, et cujus causa bel- || Reg. xu, 16. III Reg. x1, 14. Davidi contigisse ob filii morbum narrat Scriptura. In eil., procidebat. » Aut non egre- gie philosophatus est: aut non ita magnam exhi- buit constantiam. › Agitur enim hic non de verbis, sed de animi constantia. Unde non recte Bill. ‹ aut non sapienter disseruit. qui calumniis Basilium inurebat. Pass., etc. in ed., etc. d et Or. 2. (23) Ταυτό. In nonnullis, ταυτόν. ldem olim (24) Εύρισκεν. Coisl. 2 et Pass., ηὕρισκεν. (25) Υπόγυιον. Quatuor Regg. et Or. 2, υπό- (26) Καὶ ὅς. Coisl. 2 et Comb., καὶ ὥς. (27) Αναδύς. Οuinque Regg., Coisl. 2 et Pass., (28) Υγείας. In quibusdam, ύγιείας. (29) Επιστεύετο. Sic duo Coisl. In Or. 2, ἐπί- (30) Προσέπεμπεν. Regg. d et ph, προσέπιπτεν, (31) Αυτός τε. Reg. c, αὐτός γε, (32) Τέλους. Regg. a et ph, τέλος. (34) Υπαρχον. Is Ponti præfectus erat Eusebius, (35) Προφάσει. Regg. bm, ph et Or. 2, πρόφασιν. (36) 'Εω τάλλα ὅσα. Sic duo Coisl., Or. 2, (37) Τοῦτο δώσω τῷ λόγῳ. Hæc desunt in Reg.

πάθει, καὶ ἰατρῶν τοὺς ἀρίστους εκλεγόμενος, καὶ λιταῖς προσκείμενος, εἴπερ ἄλλοτε ποτε, καὶ κατὰ γῆς ἐῤῥιμμένος. Ποιεῖ γὰρ καὶ βασιλέας ταπεινούς πάθος· καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, ἐπεὶ καὶ Δαβὶδ πρό- τερον ταυτό (25) ἐπὶ τῷ παιδὶ πεπονθώς, ἀναγέ- γραπται. ὡς δὲ οὐδὲν εὕρισκεν (24) οὐδαμόθεν τοῦ κακοῦ φάρμακον, ἐπὶ τὴν πίστιν τοῦ ἀνδρὸς κατα- φεύγει· καὶ δι' ἑαυτοῦ μὲν οὐκ εἰσκαλεῖ, τὸ τῆς βρεως υπόγυιον (25) αἰσχυνόμενος, ἑτέροις δὲ τὴν πρεσβείαν ἐπιτρέπει τῶν οἰκειοτάτων ἑαυτῷ καὶ φιλτάτων. Καὶ ὅς (26) παρῆν, οὐδὲν ἀναδὺς (27), οὐδὲ τοῦ καιροῦ κατεξαναστάς, ὥσπερ ἄλλος τις, καὶ ὁμοῦ τῇ παρουσίᾳ ῥᾴων ή νόσος γίνεται, καὶ χρη- στοτέρων ὁ πατὴρ τῶν ἐλπίδων· καὶ εἰ μὴ τὴν ἅλμην τῷ ποτίμῳ ὕδατι συνεχέρασεν, ὁμοῦ τε τοῦτον εἰσκα- λέσας, καὶ τοῖς ἑτεροδόξοις πιστεύσας, κἂν ὑγείας (28) τυχὼν ὁ παῖς ταῖς τοῦ πατρὸς χερσὶν ἀπεσώθη. Καὶ τοῦτο ἐπιστεύετο (29) παρὰ τῶν τηνικαῦτα παρόντων, καὶ κοινωνούντων τοῦ πάθους. ΝΕ'. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ τῷ ὑπάρχω μικρὸν ὑστερόν φασι συμβῆναι. Κάμπτει καὶ τοῦτον ταῖς τοῦ ἁγίου χερσι συμπεσοῦσά τις ἀῤῥωστία. Καὶ ὄντως πληγὴ τοῖς εὖ φρονοῦσι παίδευμα γίνεται, καὶ κρείττων εὐημε- ρίας πολλάκις κακοπάθεια. Εκαμνεν, ἐδάκρυεν, εδυσφόρει, προσέπεμπεν (30), Αντιβόλει. Τὴν ἀπο- λογίαν ἔχεις, ἐβόα, δὸς σωτηρίαν. Καὶ μέν του καὶ τυγχάνει ταύτης, ὡς αὐτός τε (31) ὡμολόγει, καὶ πολλοὺς ἔπειθε τῶν οὐκ εἰδότων· οὐ γὰρ ἐπαύετο τὰ ἐκείνου καὶ θαυμάζων καὶ διηγούμενος. "Αρ' οὖν τὰ μὲν πρὸς ἐκείνους αὐτῷ τοιαῦτα, καὶ εἰς τοῦθ᾽ ἡκον τα τέλους (32). Τά τε πρὸς ἑτέρους ἑτέρως, ἢ περὶ μικρῶν, ἢ μικρὰ πεπολέμηται, ἢ μετρίως πεφιλοσό φηται (53), ἢ σιγῆς ἀξίως, ἢ οὐ λίαν ἐπαινετῶς ; Οὐμενοῦν· ἀλλ᾽ ὁ κινήσας ποτὲ τῷ Ἰσραήλ Αδερ τὸν ἀλιτήριον, οὗτος κινεῖ καὶ τούτῳ τὸν τῆς Ποντι κῆς μοίρας υπαρχον (54)· προφάσει (35) μὲν, ὡς ὑπὲρ γυναίου τινὸς ἀγανακτοῦντα, τὸ δ' ἀληθὲς τῆς ἀσεβείας ὑπερμαχοῦντα, καὶ κατὰ τῆς εὐσεβείας ἱστάμενον. Ἐῶ τάλλα ὅσα (36) καὶ οἷα κατὰ τοῦ ἀνδρὸς ἐξύβρισεν, ἴσον δὲ εἰπεῖν, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ, πρὸς ὄν, καὶ δι᾽ ἂν ὁ πόλεμος· ὃ δὲ μάλιστα καὶ τὸν ὑβριστὴν ᾔσχυνε, καὶ τὸν ἀγωνιστὴν ὕψωσεν, εἴπερ τι μέγα καὶ ὑψηλὸν ἡ φιλοσοφία, καὶ τὸ κρατοῦντα τῶν πολλῶν ταύτη φαίνεσθαι, τοῦτο δώσω τῷ λό- Υψ (37). γυον. ἀναδυείς. στευτο. ἐπιστεύετε. • ἐῶ τἄλλα καὶ ὅσα, ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI › A pore erat; pater etiam, utpote pater, simul ægro animo urgebatur, remedium undecunque morbo conquirens, atque optimos quosque medicos seli- gens, ac precibus, ut si alias unquam, incumbens, bunique provolutus. Nam reges quoque humiles et abjectos reddit calamitas : nec mirum, cum Da- videm etiam prius ob filii morbum eodem modo affectum fuisse Scriptura testetur ". Cum autem huic malo medicinam nullam inveniret, ad Basilii fidem confugit : et quoniam, ob contumeliam re- cens ipsi illatam, eum suo nomine accersere præ pudore non auderet, aliis, quos arctissima familia- ritate et benevolentia devinctos habebat, hanc le- gationem committit. Ille vero nihil cunctatus, nec, quod fortasse alius fecisset, adversus tempus in- B sultans, confestim adfuit, atque ad ejus adventum statim levior fit morbus, ac meliorem spem pater animo concipit; et certe, nisi salsam aquam dulci admiscuisset, simul videlicet et ipsum advocans, et bæreticis credens, sanum quoque et incolumem filium fortasse recepisset. Id namque pro certo et indubitato habebant, qui tunc aderant, calamitatisque participes erant, LV. Idem autem et ipsi præfecto non multo post accidisse narrant. Nam hunc quoque morbus quis- piam oportus, viri sancti manibus substernit. Et quidem profecto plaga cordatis hominibus doctrina efficitur, ac plerumque prospero rerum successu po- tior ac præstabilior est afflictio. Ægro corpore erat, illacrymabat, distorquebatur, Basilium accersebal, obsecrabat. Satisfactionem habes, clamabat, da salu- tem. Et quidem hanc consecutus est, ut et ipse fate- batur, et multis hujus rei ignaris persuadebat ; ne- que enim illius virtutes admirari ac prædicare de- sinebat. At bujusmodi quidem fortasse ea, quæ cum illis egit, fuerunt, eumque finem habuerunt; cæte- rum vero cum aliis alio modo se gessit, aut parvis de rebus, aut parum egregie dimicavit, aut non ita magnam exhibuit constantiam, nec ut homi- num commemorationem, aut certe insignem lau- dem, mereretur? Minime sane. Verum is, qui ne- farium illum Adad adversus Israelem olim provoca- vit ", idem contra hunc quoque Ponticæ provinciæ praefectum excitavit; hoc quidem prætextu, quasi mulierculæ cujusdam cauɛa stomacharetur, sed re vera impietatis defensionem suscipiens, ac pieta- tem oppugnans. Mitto alias omnes contumelias, C D quibus Basilium vexavil, quod perinde est, ac si Deum dicerem, adversus quem, et cujus causa bel- || Reg. xu, 16. III Reg. x1, 14. Davidi contigisse ob filii morbum narrat Scriptura. In eil., procidebat. » Aut non egre- gie philosophatus est: aut non ita magnam exhi- buit constantiam. › Agitur enim hic non de verbis, sed de animi constantia. Unde non recte Bill. ‹ aut non sapienter disseruit. qui calumniis Basilium inurebat. Pass., etc. in ed., etc. d et Or. 2. (23) Ταυτό. In nonnullis, ταυτόν. ldem olim (24) Εύρισκεν. Coisl. 2 et Pass., ηὕρισκεν. (25) Υπόγυιον. Quatuor Regg. et Or. 2, υπό- (26) Καὶ ὅς. Coisl. 2 et Comb., καὶ ὥς. (27) Αναδύς. Οuinque Regg., Coisl. 2 et Pass., (28) Υγείας. In quibusdam, ύγιείας. (29) Επιστεύετο. Sic duo Coisl. In Or. 2, ἐπί- (30) Προσέπεμπεν. Regg. d et ph, προσέπιπτεν, (31) Αυτός τε. Reg. c, αὐτός γε, (32) Τέλους. Regg. a et ph, τέλος. (34) Υπαρχον. Is Ponti præfectus erat Eusebius, (35) Προφάσει. Regg. bm, ph et Or. 2, πρόφασιν. (36) 'Εω τάλλα ὅσα. Sic duo Coisl., Or. 2, (37) Τοῦτο δώσω τῷ λόγῳ. Hæc desunt in Reg.

puβία Να'. Γυναῖκά τινα τῶν ἐπιφανῶν ἐξ ἀνδρὸς οὐ πρὸ πολλοῦ τὸν βίον ἀπολιπόντος, ὁ τοῦ δικαστοῦ σύνεδρος ἐβιάζετο, πρὸς γάμον ἔλχων ἀπαξιούσαν. Ἡ δὲ οὐκ ἔχουσα, όπως διαφύγῃ τὴν τυραννίδα, βουλὴν βουλεύεται, οὐ τολμηρὰν μᾶλλον ἢ συνετήν. Τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ προσφεύγει, καὶ Θεὸν ποιεῖται προστάτην κατὰ τῆς ἐπηρείας (38). Τί οὖν ἔδει ποιεῖν, ὦ πρὸς τῆς Τριάδος αὐτῆς (ἵν᾽ εἴπω τι καὶ δικανικῶς μεταξὺ τῶν ἐπαίνων) ! μὴ ὅτι τὸν μέγαν Βασίλειον, καὶ τῶν τοιούτων ἅπασι νομοθέτην, ἄλ λον δέ τινα τῶν πολὺ μετ᾿ ἐκεῖνον, ἱερέα δὲ ὅμως ; Οὐκ ἀντιποιεῖσθαι, κατέχειν, κήδεσθαι, χεῖρα ὀρέγειν Θεοῦ φιλανθρωπία, καὶ νόμῳ τῷ τετιμηκότι θυσια- στήρια ; οὐ πάντα δρᾶσαι καὶ παθεῖν ἐθελῆσαι πρός τερον, ή τι βουλεύσασθαι κατ' αὐτῆς ἀπάνθρωπον, καὶ καθυβρίσαι μὲν τὴν ἱερὰν τράπεζαν, καθυβρίσαι δὲ τὴν πίστιν μεθ' ἧς ἱκέτευεν (39); Οὐ, φησὶν ὁ κενὸς (40) δικαστής: ἀλλ' ἡττᾶσθαι χρὴ πάν τας (41) τῆς ἐμῆς δυναστείας, καὶ προδότας γενέσθαι Χριστιανοὺς τῶν οἰκείων νόμων. Ο μὲν ἐζήτει τὴν ἱκέτιν· ὁ δ' είχετο κατακράτος. Ο δ' ἐξεμαίνετο, καὶ τέλος πέμπει τινὰς τῶν ἐπ' ἐξου σίας, τὸν τοῦ ἁγίου κοιτωνίσκον ἐξερευνήσοντας, οὐ κατὰ χρείαν μᾶλλον, ἢ ἀτιμίαν. Τί λέγεις; Οἶκον ἐκείνου τοῦ ἀπαθοῦς, δν (42) περιέπουσιν ἄγγελοι, ᾧ καὶ προσβλέπειν ἔχνουσι (43) γυναῖκες ; Καὶ οὐ τοῦ το μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν παρεῖναι καὶ ἀπολογεῖσθαι κελεύει· οὐδὲ ἡμέρως καὶ φιλανθρώπως, ἀλλ' ὡς ἕνα τῶν κατακρίτων. Καὶ ὁ μὲν (44) παρῆν· ὁ δὲ (45) προϋκάθητο, γέμων θυμοῦ καὶ φρονήματος. Εἱστήκει δὲ, οἷον ὁ ἐμὸς Ἰησοῦς, Πιλάτου κρίνον τος. Οἱ κεραυνοὶ δὲ ἡμέλουν, ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ μάχαιρα ἐστιλβοῦτο ἔτι (46), καὶ ἀνεβάλλετο· καὶ τὸ τόξον ένετείνετο μὲν, κατείχετο δὲ, τῇ μετανοίᾳ καιρὸν ὑπανοίγον. Οστις (47) δὴ τοῦ Θεοῦ νόμος. επειρείας. καινός, πάντας θοῦς, δ. οἰκοῦσι, ΝΖ'. Αθρει δὴ πάλην ἑτέραν ἀγωνιστοῦ καὶ διώκτου. Τὸ περιαυχένιον ράκος σφενδονᾶσθαι προσ- έταττεν· ὁ δὲ, Προσαποδύσομαι (48) σοι, φησίν, εἰ βούλει, καὶ τὸ χιτώνιον. Τύπτειν ἠπείλει τὸν ἄσαρκον· ὁ δὲ ὑπέκυπτε. Ξέειν (49) τοῖς ἔνυξιν· ὁ δὲ, Ιατρεύεις, φησί, τὸ ἦπαρ, ὁρᾷς ὅπως με και τατρύχον τοῖς τοιούτοις θεραπεύων (50) σπαρά οὐδέ. ὥσπερ εἰ ὅπερ. σομαι. θεραπεύσεις. S. GREGORII THEOLOGI lun gerebatur. Quod autem, et eum, qui contumeliam inferebat, maxima ignominia affecit, et Jem nostrum summopere extulit (si modo magnum quiddam et excelsum existimandum est philosophia. et hujus laude vulgus anteire), id oratione prosequar. LVI. Mulieri cuidam amplissimo loco nalæ, cu - jus maritus haud pridem extremo vitæ die functus erat, judicis assessor vim afferebat, invitamque ad nuptias pertrahebat. Illa autem, cum nulla ratione. hanc vim effugere posset, consilium capit, non ma- joris audaciæ, quam prudentiæ plenum. Ad sacram elenim mensam confugit, Deumque adversus hanc injuriam propugnatorem sibi adoptat. Quid igitur, per Trinitatem ipsam! ut forensi quoque dicendi genere nonnihil inter laudes utar, faciendum fuit, non dico Magno Basilio, qui his de rebus leges quoque omnibus statuerat, sed alii cuipiam longe ¡llo inferiori, modo tamen sit sacerdotio præditus ? Quid aliud, nisi ut eam assereret, retineret, omni cura tueretur, Dei clementiæ, et legi, quæ altaribus honorem haberi jubet, mauum porrigeret, omnia B denique prius faceret et pateretur, quam ut inhu- manius ullum adversus eam consilium iniret, sic- que et mensam sacrosanctam, et fidem etiam il- lam, cum qua supplex erat, coutumelia aliceret? Nequaquam, inquit superbus judex: sed omnes im- perio meo cedere, ac Christianos leges suas prodere oportet. Ille igitur supplicem deposcebat; hic omni vi retinebat. Ille rursum furore concitatur, ac ma- gistratus quosdam mittit, qui sancti viri cubicu- lum perscrutarentur, ignominia causa potius id fa- ciens, quam quod ejusmodi quidquam necesse es- aet. Quid ais? Domumne illius, qui ab omni libi- dinis motu liber est, quem angeli complectun- tur, quem vel solum intueri feminæ reformidant? Nec eo contentus, ipsum insuper adesse, et cau- sam dicere jubet, neque id placide et humane, sed quasi unum ex iis, qui capitis damnati sunt. Atque ipse quidem aderat. Ille autem ira et arrogantia plenus pro tribunali sedebat. Stabat Basilius, quem- C admodum Jesus` meus, Pilato judicante. Cunctabantur porro fulmina, Deique gladius adhuc exacneba- tur, et differebatur; areus quoque ita contendebatur, ut tamen retineretur, pœnitentiæ videlicet tempus ac locum aperiens. Hoc enim apud Deum in more atque usu positum est. LVII. Age vero, alterum persecutoris et athletæ certamen specta. Ille pallium detrahi et lacerari jubebat ; iste : Exuam præterea, si ila lubet, eliam tunicam. Ille eum, qui carnis expers erat, verbera- turum se minabatur : iste corpus submittebat. Ille, se ungulis laceraturum ; al iste : Hujusmodi laniatio- ne, inquit, medicinam hepati aferes, magnopere, ut 1n ed., Coisl., etc. In ed., e novus. » Coisl. 2, Or. 2, Par. et Pass. Deest in ed. Regg. bm, ph, duo Coisl., Or. 2, Par., Jes., Pass., Comb.. etc. In ed., babitant, D etc. Prave in ed., (38) Επηρείας. Sic plures Regg., Or. 2 et Comb. (39) ἱκέτευεν. Reg. c, ικέτευσεν. (40) Κενός. • Vanus. Sic Regg. c, ph, duo (41) Χρὴ πάντας. Sic. Regg. bn, ph, Chrys., (42) Απαθοῦς, δν. Sic codd. prave in ed., άπα- (43) Οκνουσι. « Verentur, non audent. Sic (44) Καὶ ὁ μέν. Sic Reg. ph. Deest xai in edit. (45) Ὁ δέ. Sic tres Regg., Coisl. 2, Chrys., Par., (46) "Ετι. Reg. ph addit, τε. (47) "Οστις. Reg. bm et Or. 2, Οσπερ. Alii, (48) Προσαποδύσομαι. In nonnullis, συναποδύ- (49) Ξέειν. Οr. 2 et Comb., ξύειν (50) θεραπεύων. Plures Regg., Or. 2, Par.. Pas9.,

puβία Να'. Γυναῖκά τινα τῶν ἐπιφανῶν ἐξ ἀνδρὸς οὐ πρὸ πολλοῦ τὸν βίον ἀπολιπόντος, ὁ τοῦ δικαστοῦ σύνεδρος ἐβιάζετο, πρὸς γάμον ἔλχων ἀπαξιούσαν. Ἡ δὲ οὐκ ἔχουσα, όπως διαφύγῃ τὴν τυραννίδα, βουλὴν βουλεύεται, οὐ τολμηρὰν μᾶλλον ἢ συνετήν. Τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ προσφεύγει, καὶ Θεὸν ποιεῖται προστάτην κατὰ τῆς ἐπηρείας (38). Τί οὖν ἔδει ποιεῖν, ὦ πρὸς τῆς Τριάδος αὐτῆς (ἵν᾽ εἴπω τι καὶ δικανικῶς μεταξὺ τῶν ἐπαίνων) ! μὴ ὅτι τὸν μέγαν Βασίλειον, καὶ τῶν τοιούτων ἅπασι νομοθέτην, ἄλ λον δέ τινα τῶν πολὺ μετ᾿ ἐκεῖνον, ἱερέα δὲ ὅμως ; Οὐκ ἀντιποιεῖσθαι, κατέχειν, κήδεσθαι, χεῖρα ὀρέγειν Θεοῦ φιλανθρωπία, καὶ νόμῳ τῷ τετιμηκότι θυσια- στήρια ; οὐ πάντα δρᾶσαι καὶ παθεῖν ἐθελῆσαι πρός τερον, ή τι βουλεύσασθαι κατ' αὐτῆς ἀπάνθρωπον, καὶ καθυβρίσαι μὲν τὴν ἱερὰν τράπεζαν, καθυβρίσαι δὲ τὴν πίστιν μεθ' ἧς ἱκέτευεν (39); Οὐ, φησὶν ὁ κενὸς (40) δικαστής: ἀλλ' ἡττᾶσθαι χρὴ πάν τας (41) τῆς ἐμῆς δυναστείας, καὶ προδότας γενέσθαι Χριστιανοὺς τῶν οἰκείων νόμων. Ο μὲν ἐζήτει τὴν ἱκέτιν· ὁ δ' είχετο κατακράτος. Ο δ' ἐξεμαίνετο, καὶ τέλος πέμπει τινὰς τῶν ἐπ' ἐξου σίας, τὸν τοῦ ἁγίου κοιτωνίσκον ἐξερευνήσοντας, οὐ κατὰ χρείαν μᾶλλον, ἢ ἀτιμίαν. Τί λέγεις; Οἶκον ἐκείνου τοῦ ἀπαθοῦς, δν (42) περιέπουσιν ἄγγελοι, ᾧ καὶ προσβλέπειν ἔχνουσι (43) γυναῖκες ; Καὶ οὐ τοῦ το μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν παρεῖναι καὶ ἀπολογεῖσθαι κελεύει· οὐδὲ ἡμέρως καὶ φιλανθρώπως, ἀλλ' ὡς ἕνα τῶν κατακρίτων. Καὶ ὁ μὲν (44) παρῆν· ὁ δὲ (45) προϋκάθητο, γέμων θυμοῦ καὶ φρονήματος. Εἱστήκει δὲ, οἷον ὁ ἐμὸς Ἰησοῦς, Πιλάτου κρίνον τος. Οἱ κεραυνοὶ δὲ ἡμέλουν, ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ μάχαιρα ἐστιλβοῦτο ἔτι (46), καὶ ἀνεβάλλετο· καὶ τὸ τόξον ένετείνετο μὲν, κατείχετο δὲ, τῇ μετανοίᾳ καιρὸν ὑπανοίγον. Οστις (47) δὴ τοῦ Θεοῦ νόμος. επειρείας. καινός, πάντας θοῦς, δ. οἰκοῦσι, ΝΖ'. Αθρει δὴ πάλην ἑτέραν ἀγωνιστοῦ καὶ διώκτου. Τὸ περιαυχένιον ράκος σφενδονᾶσθαι προσ- έταττεν· ὁ δὲ, Προσαποδύσομαι (48) σοι, φησίν, εἰ βούλει, καὶ τὸ χιτώνιον. Τύπτειν ἠπείλει τὸν ἄσαρκον· ὁ δὲ ὑπέκυπτε. Ξέειν (49) τοῖς ἔνυξιν· ὁ δὲ, Ιατρεύεις, φησί, τὸ ἦπαρ, ὁρᾷς ὅπως με και τατρύχον τοῖς τοιούτοις θεραπεύων (50) σπαρά οὐδέ. ὥσπερ εἰ ὅπερ. σομαι. θεραπεύσεις. S. GREGORII THEOLOGI lun gerebatur. Quod autem, et eum, qui contumeliam inferebat, maxima ignominia affecit, et Jem nostrum summopere extulit (si modo magnum quiddam et excelsum existimandum est philosophia. et hujus laude vulgus anteire), id oratione prosequar. LVI. Mulieri cuidam amplissimo loco nalæ, cu - jus maritus haud pridem extremo vitæ die functus erat, judicis assessor vim afferebat, invitamque ad nuptias pertrahebat. Illa autem, cum nulla ratione. hanc vim effugere posset, consilium capit, non ma- joris audaciæ, quam prudentiæ plenum. Ad sacram elenim mensam confugit, Deumque adversus hanc injuriam propugnatorem sibi adoptat. Quid igitur, per Trinitatem ipsam! ut forensi quoque dicendi genere nonnihil inter laudes utar, faciendum fuit, non dico Magno Basilio, qui his de rebus leges quoque omnibus statuerat, sed alii cuipiam longe ¡llo inferiori, modo tamen sit sacerdotio præditus ? Quid aliud, nisi ut eam assereret, retineret, omni cura tueretur, Dei clementiæ, et legi, quæ altaribus honorem haberi jubet, mauum porrigeret, omnia B denique prius faceret et pateretur, quam ut inhu- manius ullum adversus eam consilium iniret, sic- que et mensam sacrosanctam, et fidem etiam il- lam, cum qua supplex erat, coutumelia aliceret? Nequaquam, inquit superbus judex: sed omnes im- perio meo cedere, ac Christianos leges suas prodere oportet. Ille igitur supplicem deposcebat; hic omni vi retinebat. Ille rursum furore concitatur, ac ma- gistratus quosdam mittit, qui sancti viri cubicu- lum perscrutarentur, ignominia causa potius id fa- ciens, quam quod ejusmodi quidquam necesse es- aet. Quid ais? Domumne illius, qui ab omni libi- dinis motu liber est, quem angeli complectun- tur, quem vel solum intueri feminæ reformidant? Nec eo contentus, ipsum insuper adesse, et cau- sam dicere jubet, neque id placide et humane, sed quasi unum ex iis, qui capitis damnati sunt. Atque ipse quidem aderat. Ille autem ira et arrogantia plenus pro tribunali sedebat. Stabat Basilius, quem- C admodum Jesus` meus, Pilato judicante. Cunctabantur porro fulmina, Deique gladius adhuc exacneba- tur, et differebatur; areus quoque ita contendebatur, ut tamen retineretur, pœnitentiæ videlicet tempus ac locum aperiens. Hoc enim apud Deum in more atque usu positum est. LVII. Age vero, alterum persecutoris et athletæ certamen specta. Ille pallium detrahi et lacerari jubebat ; iste : Exuam præterea, si ila lubet, eliam tunicam. Ille eum, qui carnis expers erat, verbera- turum se minabatur : iste corpus submittebat. Ille, se ungulis laceraturum ; al iste : Hujusmodi laniatio- ne, inquit, medicinam hepati aferes, magnopere, ut 1n ed., Coisl., etc. In ed., e novus. » Coisl. 2, Or. 2, Par. et Pass. Deest in ed. Regg. bm, ph, duo Coisl., Or. 2, Par., Jes., Pass., Comb.. etc. In ed., babitant, D etc. Prave in ed., (38) Επηρείας. Sic plures Regg., Or. 2 et Comb. (39) ἱκέτευεν. Reg. c, ικέτευσεν. (40) Κενός. • Vanus. Sic Regg. c, ph, duo (41) Χρὴ πάντας. Sic. Regg. bn, ph, Chrys., (42) Απαθοῦς, δν. Sic codd. prave in ed., άπα- (43) Οκνουσι. « Verentur, non audent. Sic (44) Καὶ ὁ μέν. Sic Reg. ph. Deest xai in edit. (45) Ὁ δέ. Sic tres Regg., Coisl. 2, Chrys., Par., (46) "Ετι. Reg. ph addit, τε. (47) "Οστις. Reg. bm et Or. 2, Οσπερ. Alii, (48) Προσαποδύσομαι. In nonnullis, συναποδύ- (49) Ξέειν. Οr. 2 et Comb., ξύειν (50) θεραπεύων. Plures Regg., Or. 2, Par.. Pas9.,

γμασιν. Οἱ μὲν οὖν ἐν τούτοις ἦσαν. Ἡ δὲ πόλις, ὡς ᾔσθετο (51) τοῦ κακοῦ, καὶ τοῦ κοινοῦ πάντων κινδύνου (κίνδυνον γὰρ ἕκαστος ἑαυτοῦ τὴν ὕβριν ταύτην (52) ἐνόμιζεν), ἐκμαίνεται πᾶσα καὶ ἀνάπτε ται· καὶ ὡς καπνοῦ σμήνος (53) κινήσαντος, ἄλλος ἐπ' ἄλλῳ διεγείρεται καὶ ἀνίσταται, γένος ἅπαν, καὶ ἡλικία πᾶσα, οἱ περὶ τὴν ὁπλοποιητικὴν καὶ βασίλειον Ιστουργικὴν μάλιστα καὶ γὰρ εἰσι περὶ τὰ τοιαῦ τα (54) θερμότεροι, καὶ τὸ τολμᾶν ἐκ τῆς παρρη σίας ἔχοντες. Καὶ πᾶν ἦν ὅπλον ἑκάστῳ, τὸ παρὸν ἐκ τῆς τέχνης, εἴτε τι ἄλλο τῷ καιρῷ τύχοι σχεδια- σθέν. Α' δᾷδες ἐν χερσὶν, οἱ λίθοι προβεβλημένοι, τὰ ῥόπαλα εὐτρεπή, δρόμος ἁπάντων εἷς, βοὴ μία, προ- θυμία κοινή. Θυμὸς, ὁ δεινὸς ὁπλίτης, ἢ (55) στρα- τηγός. Οὐδὲ γυναίκες άοπλοι τηνικαῦτα, τοῦ και ροῦ θήγοντος· μελίαι δ' ἦσαν αὐταῖς αἱ κερκίδες· απ οὐδὲ γυναῖκες ἔμενον ἔτι, τῷ ζήλῳ ῥωσθεῖσαι, καὶ εἰς ἀνδρῶν (56) θάρσος (57) μεταλλαττόμεναι. Βρα χὺς ὁ λόγος· μερίζεσθαι τὴν εὐσέβειαν ᾤοντο, εἰ τοῦτον διέλοιντο· καὶ οὗτος αὐτοῖς εὐσεβέστερος ἦν, ὃς πρῶτος ἐπιβαλεῖ χεῖρα τῷ τολμητῇ τῶν τοιούτων. Τί οὖν ὁ σοβαρὸς (58) ἐκεῖνος καὶ θρασὺς δικαστής ; Ικέτης ἦν, ἐλεεινός, ἄθλιος, τίνος οὐ ταπεινότερος ; ἕως ἐπιφανεὶς ὁ χωρίς αἵματος μάρτυς, καὶ χωρὶς πληγῶν στεφανίτης, καὶ βίᾳ τὸν λαὸν κατασχών αἰδοῖ κρατηθέντα, τὸν ἱκέτην ἑαυτοῦ (59) καὶ ὑβρι στην διεσώσατο. Ταῦτα ὁ τῶν ἁγίων Θεὸς, ὁ ποιῶν πάντα καὶ μετασκευάζων ἐπὶ τὸ βέλτιον, ὁ τοῖς ὑπερηφάνοις ἀντιτασσόμενος, ταπεινοῖς δὲ χάριν ἐπι- μετρῶν. Τί δὲ οὐκ ἔμελλεν ὁ τεμὼν θάλασσαν, καὶ ποταμὸν ἀνακόψας, καὶ στοιχεῖα τυραννήσας, καὶ χειρῶν ἐκτάσει τρόπαια στήσας, ἵνα διασώσῃ λαὸν φυγάδα, καὶ τοῦτον ἐξαιρήσεσθαι τῶν κινδύνων; ΝΗ'. 'Ο μὲν δὴ κοσμικός πόλεμος ἐνταῦθα ἐτε- λεύτησε, καὶ πέρας εἶχεν ἐκ Θεοῦ δεξιὸν, καὶ τῆς ἐκείνου πίστεως ἄξιον. Αρχεται δὲ ὁ πόλεμος ἐν- θένδε ἤδη τῶν ἐπισκόπων, καὶ τῶν ἐκείνοις συμμά- χων· οὗ πολὺ μὲν τὸ ἄδοξον, πλείων (60) δὲ ἡ βλάβη τοῖς ἀρχομένοις. Τίς γὰρ ἂν τοὺς ἄλλους πείσεις με - τριάζειν, οὕτω τῶν προεστώτων διακειμένων; Εἶχον μὲν γὰρ οὐδ᾽ ἐκ πλείονος ἐπιεικῶς πρὸς αὐτὸν, τριῶν ὄντων τῶν ὑπαιτίων. Οὔτε γὰρ τῷ τῆς πίστεως λόγῳ συνέβαινον, ὅτι μὴ πᾶσα ἀνάγκη τοῖς πλήθεσι βια- ζόμενοι· οὔτε τὴν ἐπὶ τῇ χειροτονίᾳ (61) μικροψυχίαν τελέως καταλελύκασιν (62)· καὶ τὸ παρὰ πολὺ τῆς δόξης κρατεῖσθαι, πάντων βαρύτατον ἦν αὐτοῖς, εἰ ὡς ᾔσθοντο. ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ τὴν ἐπιβου ταύτην σκῆνος. περὶ ταῦτα. σαν ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. A vides, me prementi. A'que hi quidem in his erant B Civitas autem, simul atque hujusmodi malum ac commune periculum rescivit (periculum enim suum quisque ipsius contumeliam esse existimabat), tota furore corripitur, atque incenditur; ac, velut fu- mo apum examen movente, certatim omnes cujus- libet generis atque ætatis excitantur et exsurgunt, ac præsertim armorum opifices, imperatoriique tex- tores. Nam bi in hujusmodi rebus ferventiores sunt, atque, ob libertatem ac licentiam qua fruuntur, ad audendum paratiores. Unicuique porro teli loco erat, vel quod ars offerebat, vel quod in re præ- senti tumultuarie confecerat. Faces in manibus, saxa, fustes in promptu, unus omnium cursus, unus clamor, communis animorum alacritas : fu- ror, niles vehemens, imo belli dux. Ne mulieres quidem tunc temporis inermes erant, hac nimirum occasione animos earum exacuente; radii autem ipsis hastarum loco erant; imo, nec mulieres jam manebant, quippe quas zelus roborasset, atque ad virilem fortitudinem animique magnitudinem tra- duxisset. Quid plura ? Pietatem oinnes ita denum inter se partituros censebant, si ipsum dividerent ac discerperent; atque is majorem apud eos pie- talis laudem habiturus videbatur, qui primus in eum, qui tantum facinus aggressus esset, manum injecisset. Quid igitur audax ille et insolens ju- dex ? Supplex erat, miserabilis, calamitosus, quovis homine dejectior, quoad in conspectum prodiens ille incruentus martyr, et sine plagis coronatus, að populum pudore victum vi retinens, supplicem suum et vexatorem a periculo vindicavit. Hæc san- clorum Deus, qui omnia facit, atque in melius con- Quidni autem is, qui mare extensione trophæum erexit, mutat, qui superbis resistit, et humilibus gratiam abundanter tribuit ". scidit, et ſluminis cursum inhibuit, et elementis vim attulit, et manuum ut fugitivo populo saluti esset, hunc etiam a periculis extraheret ? LVIII. Hic quidem mundanum bellum finem D 3º Jac. IV, 6. Pass., ahv, xal, etc., ut mali insidias persensit, » etc. In ed. deest wç. Deest in edit. Pass. In ed., et Pass. In ed., C " accepit, exitumque habuit, Deo favente, latum atque felicen, qualemque illius fdes merebatur. Hinc vero jam initium sumit episcoporum, et eorum, qui socios se ipsis adjunxerant, bellum ; bellum, inquam, tum per se admodum turpe et ignominiosum, tum subditis ipsis magis pernicio- sum. Quis enim alios ad modestiam inducere queat, cum ipsi præsules sic se affectos præbeant? Ac tres quidem erant causa, cur multi etiam pridem parum leni erga eum animo essent. Prima, quod in @dei negotio cum eo minime consentiebant, nisi quan- tum id ipsis, cogente multitudine, necessario 12- (51) Ως ᾔσθετο. Sic Regg. bm et ph. In aliis, (52) Υβριν ταύτην. Sic sex Regg. et Pass. (53) Σμήνος. Sic quatuor Regg., duo Coisl. et (54) Περὶ τὰ τοιαῦτα. Sic septem Regg., Or. 2 (55) Οπλίτης, *. Οr. 2, ὁπλίτης ἦν. (56) Ανδρών. Reg. pl, ἀνδρός. (57) Θάρσος. Duo Regg., θράσος. (58) Σοβαρός. Reg. pl, σοβαρός. (59) 'Εαυτοῦ. In quibusdam, αὐτοῦ. (60) Πλείων. Reg. a, πλείστον. (61) Τῇ χειροτονίᾳ. Deest τῇ in Reg. a. (62) Καταλελύκασιν. In nonnullis, καταλελύκε

γμασιν. Οἱ μὲν οὖν ἐν τούτοις ἦσαν. Ἡ δὲ πόλις, ὡς ᾔσθετο (51) τοῦ κακοῦ, καὶ τοῦ κοινοῦ πάντων κινδύνου (κίνδυνον γὰρ ἕκαστος ἑαυτοῦ τὴν ὕβριν ταύτην (52) ἐνόμιζεν), ἐκμαίνεται πᾶσα καὶ ἀνάπτε ται· καὶ ὡς καπνοῦ σμήνος (53) κινήσαντος, ἄλλος ἐπ' ἄλλῳ διεγείρεται καὶ ἀνίσταται, γένος ἅπαν, καὶ ἡλικία πᾶσα, οἱ περὶ τὴν ὁπλοποιητικὴν καὶ βασίλειον Ιστουργικὴν μάλιστα καὶ γὰρ εἰσι περὶ τὰ τοιαῦ τα (54) θερμότεροι, καὶ τὸ τολμᾶν ἐκ τῆς παρρη σίας ἔχοντες. Καὶ πᾶν ἦν ὅπλον ἑκάστῳ, τὸ παρὸν ἐκ τῆς τέχνης, εἴτε τι ἄλλο τῷ καιρῷ τύχοι σχεδια- σθέν. Α' δᾷδες ἐν χερσὶν, οἱ λίθοι προβεβλημένοι, τὰ ῥόπαλα εὐτρεπή, δρόμος ἁπάντων εἷς, βοὴ μία, προ- θυμία κοινή. Θυμὸς, ὁ δεινὸς ὁπλίτης, ἢ (55) στρα- τηγός. Οὐδὲ γυναίκες άοπλοι τηνικαῦτα, τοῦ και ροῦ θήγοντος· μελίαι δ' ἦσαν αὐταῖς αἱ κερκίδες· απ οὐδὲ γυναῖκες ἔμενον ἔτι, τῷ ζήλῳ ῥωσθεῖσαι, καὶ εἰς ἀνδρῶν (56) θάρσος (57) μεταλλαττόμεναι. Βρα χὺς ὁ λόγος· μερίζεσθαι τὴν εὐσέβειαν ᾤοντο, εἰ τοῦτον διέλοιντο· καὶ οὗτος αὐτοῖς εὐσεβέστερος ἦν, ὃς πρῶτος ἐπιβαλεῖ χεῖρα τῷ τολμητῇ τῶν τοιούτων. Τί οὖν ὁ σοβαρὸς (58) ἐκεῖνος καὶ θρασὺς δικαστής ; Ικέτης ἦν, ἐλεεινός, ἄθλιος, τίνος οὐ ταπεινότερος ; ἕως ἐπιφανεὶς ὁ χωρίς αἵματος μάρτυς, καὶ χωρὶς πληγῶν στεφανίτης, καὶ βίᾳ τὸν λαὸν κατασχών αἰδοῖ κρατηθέντα, τὸν ἱκέτην ἑαυτοῦ (59) καὶ ὑβρι στην διεσώσατο. Ταῦτα ὁ τῶν ἁγίων Θεὸς, ὁ ποιῶν πάντα καὶ μετασκευάζων ἐπὶ τὸ βέλτιον, ὁ τοῖς ὑπερηφάνοις ἀντιτασσόμενος, ταπεινοῖς δὲ χάριν ἐπι- μετρῶν. Τί δὲ οὐκ ἔμελλεν ὁ τεμὼν θάλασσαν, καὶ ποταμὸν ἀνακόψας, καὶ στοιχεῖα τυραννήσας, καὶ χειρῶν ἐκτάσει τρόπαια στήσας, ἵνα διασώσῃ λαὸν φυγάδα, καὶ τοῦτον ἐξαιρήσεσθαι τῶν κινδύνων; ΝΗ'. 'Ο μὲν δὴ κοσμικός πόλεμος ἐνταῦθα ἐτε- λεύτησε, καὶ πέρας εἶχεν ἐκ Θεοῦ δεξιὸν, καὶ τῆς ἐκείνου πίστεως ἄξιον. Αρχεται δὲ ὁ πόλεμος ἐν- θένδε ἤδη τῶν ἐπισκόπων, καὶ τῶν ἐκείνοις συμμά- χων· οὗ πολὺ μὲν τὸ ἄδοξον, πλείων (60) δὲ ἡ βλάβη τοῖς ἀρχομένοις. Τίς γὰρ ἂν τοὺς ἄλλους πείσεις με - τριάζειν, οὕτω τῶν προεστώτων διακειμένων; Εἶχον μὲν γὰρ οὐδ᾽ ἐκ πλείονος ἐπιεικῶς πρὸς αὐτὸν, τριῶν ὄντων τῶν ὑπαιτίων. Οὔτε γὰρ τῷ τῆς πίστεως λόγῳ συνέβαινον, ὅτι μὴ πᾶσα ἀνάγκη τοῖς πλήθεσι βια- ζόμενοι· οὔτε τὴν ἐπὶ τῇ χειροτονίᾳ (61) μικροψυχίαν τελέως καταλελύκασιν (62)· καὶ τὸ παρὰ πολὺ τῆς δόξης κρατεῖσθαι, πάντων βαρύτατον ἦν αὐτοῖς, εἰ ὡς ᾔσθοντο. ὡς ᾔσθετο τοῦ κακοῦ τὴν ἐπιβου ταύτην σκῆνος. περὶ ταῦτα. σαν ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. A vides, me prementi. A'que hi quidem in his erant B Civitas autem, simul atque hujusmodi malum ac commune periculum rescivit (periculum enim suum quisque ipsius contumeliam esse existimabat), tota furore corripitur, atque incenditur; ac, velut fu- mo apum examen movente, certatim omnes cujus- libet generis atque ætatis excitantur et exsurgunt, ac præsertim armorum opifices, imperatoriique tex- tores. Nam bi in hujusmodi rebus ferventiores sunt, atque, ob libertatem ac licentiam qua fruuntur, ad audendum paratiores. Unicuique porro teli loco erat, vel quod ars offerebat, vel quod in re præ- senti tumultuarie confecerat. Faces in manibus, saxa, fustes in promptu, unus omnium cursus, unus clamor, communis animorum alacritas : fu- ror, niles vehemens, imo belli dux. Ne mulieres quidem tunc temporis inermes erant, hac nimirum occasione animos earum exacuente; radii autem ipsis hastarum loco erant; imo, nec mulieres jam manebant, quippe quas zelus roborasset, atque ad virilem fortitudinem animique magnitudinem tra- duxisset. Quid plura ? Pietatem oinnes ita denum inter se partituros censebant, si ipsum dividerent ac discerperent; atque is majorem apud eos pie- talis laudem habiturus videbatur, qui primus in eum, qui tantum facinus aggressus esset, manum injecisset. Quid igitur audax ille et insolens ju- dex ? Supplex erat, miserabilis, calamitosus, quovis homine dejectior, quoad in conspectum prodiens ille incruentus martyr, et sine plagis coronatus, að populum pudore victum vi retinens, supplicem suum et vexatorem a periculo vindicavit. Hæc san- clorum Deus, qui omnia facit, atque in melius con- Quidni autem is, qui mare extensione trophæum erexit, mutat, qui superbis resistit, et humilibus gratiam abundanter tribuit ". scidit, et ſluminis cursum inhibuit, et elementis vim attulit, et manuum ut fugitivo populo saluti esset, hunc etiam a periculis extraheret ? LVIII. Hic quidem mundanum bellum finem D 3º Jac. IV, 6. Pass., ahv, xal, etc., ut mali insidias persensit, » etc. In ed. deest wç. Deest in edit. Pass. In ed., et Pass. In ed., C " accepit, exitumque habuit, Deo favente, latum atque felicen, qualemque illius fdes merebatur. Hinc vero jam initium sumit episcoporum, et eorum, qui socios se ipsis adjunxerant, bellum ; bellum, inquam, tum per se admodum turpe et ignominiosum, tum subditis ipsis magis pernicio- sum. Quis enim alios ad modestiam inducere queat, cum ipsi præsules sic se affectos præbeant? Ac tres quidem erant causa, cur multi etiam pridem parum leni erga eum animo essent. Prima, quod in @dei negotio cum eo minime consentiebant, nisi quan- tum id ipsis, cogente multitudine, necessario 12- (51) Ως ᾔσθετο. Sic Regg. bm et ph. In aliis, (52) Υβριν ταύτην. Sic sex Regg. et Pass. (53) Σμήνος. Sic quatuor Regg., duo Coisl. et (54) Περὶ τὰ τοιαῦτα. Sic septem Regg., Or. 2 (55) Οπλίτης, *. Οr. 2, ὁπλίτης ἦν. (56) Ανδρών. Reg. pl, ἀνδρός. (57) Θάρσος. Duo Regg., θράσος. (58) Σοβαρός. Reg. pl, σοβαρός. (59) 'Εαυτοῦ. In quibusdam, αὐτοῦ. (60) Πλείων. Reg. a, πλείστον. (61) Τῇ χειροτονίᾳ. Deest τῇ in Reg. a. (62) Καταλελύκασιν. In nonnullis, καταλελύκε

Α καὶ ὁμολογεῖν αίσχιστον. Εγένετο (63) δὲ καὶ ἄλλη τις διαφορά, ἢ ταῦτα ἐκαινοποίησε. Τῆς γὰρ πατρί- δος ἡμῶν (64) εἰς δύο διαιρεθείσης ἡγεμονίας καὶ μητροπόλεις, καὶ πολλὰ τῶν ἐκ τῆς προτέρας τῇ νέα προσαγούσης (65), ἐντεῦθεν καὶ τὰ ἐκείνων ἐστασιά- σθη. Ο μὲν γὰρ ἠξίου τοῖς δημοσίοις (66) συνδια- ρεῖσθαι καὶ τὰ ἡμέτερα (67), καὶ διὰ τοῦτο μετεποι- εἶτο τῶν νεωστὶ προσελθόντων, ὡς αὐτῷ διαφερόν των ήδη κακείνου κεχωρισμένων· ὁ δὲ τῆς παλαιᾶς είχετο συνηθείας, καὶ τῆς ἐκ τῶν Πατέρων ἄνωθεν διαιρέσεως (68). Ἐξ ὧν πολλὰ καὶ δεινά, τὰ μὲν συνέβαινεν ἤδη, τὰ δὲ ὠδίνετο. Υπεσπῶντο σύνοδοι παρὰ τοῦ νέου μητροπολίτου (69), πρόσοδοι διηρπά- ζοντο· πρεσβύτεροι τῶν Ἐκκλησιῶν, οἱ μὲν ἀν επείθοντο, οἱ δὲ ὑπηλλάττοντο. Ἐξ ὧν συνέβαινε, καὶ Αι. τὰ τῶν Ἐκκλησιῶν χεῖρον ἔχειν διισταμένων καὶ τεμνομένων. Καὶ γάρ πως ταῖς καινοτομίαις χαίρου- σιν ἄνθρωποι, καὶ τὰ σφῶν ἡδέως παρακερδαί νουσι (70) · καὶ ῥᾷόν τι καταλῦσαι τῶν καθεστώτων.. ἢ καταλυθὲν ἐπαναγαγεῖν. Ο δὲ πλεῖον αὐτὸν ἐξω έμηνεν, αἱ Ταυρικαι πρόσοδοι (74) και παρόδιοι (72), αὐτῷ μὲν ὁρώμεναι, ἐκείνῳ δὲ προσγενόμεναι (73), καὶ τὸν ἅγιον Ορέστην ἐκκαρποῦσθαι, μέγα ἐτίθετο ὡς καὶ τῶν ἡμιόνων λαβέσθαι ποτὲ τοῦ ἀνδρὸς ἰδίαν ὁδὸν ὁδεύοντος, εἴργων τοῦ πρόσω μετὰ ληστρικοῦ συντάγματος. Καὶ ἡ σκήψις, ὡς εὐπρεπής! Τὰ γὰρ πνευματικὰ τέκνα, καὶ αἱ ψυχαί, καὶ ὁ τῆς πίστεως λόγος, καὶ ταῦτα τὰ τῆς ἀπληστίας (74) ἐπικαλύμ ματα, πράγμα τῶν εὐπορίστων, καὶ τὸ μὴ χρῆναι δασμοφορεῖν κακοδόξοις· πᾶς γὰρ ὁ λυπῶν, κακό δοξος (75). Β Εγένετο. ἐπεγένετο. σης. σεσι. « καὶ τὰ ἡμέτερα συνδιαιρεῖσθαι. ρέσεων. ΝΘ'. Οὐ μὴν ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἄνω Ἱε ρουσαλήμ όντως μητροπολίτης, ἢ συναπήχθη τοῖς πταίουσιν (76), ἢ παριδεῖν ταῦτα ήνέσχετο, ἢ μικράν τοῦ κακοῦ λύσιν ἐπενόει. ᾿Αλλὰ σκοπῶμεν, ὡς μεγά λην καὶ θαυμασίαν (77), (καὶ τί γάρ;) ἢ τῆς ἐκείνου ψυχῆς ἀξίαν. Προσθήκην γὰρ τῆς Ἐκκλησίας ποιεῖ- ται τὴν στάσιν, καὶ τὴν συμφοράν, ὡς κάλλιστα δια τίθεται, πλείοσιν ἐπισκόποις τὴν πατρίδα καταπυ παροδεύουσαι· « γινόμεναι. της κεδόξως. S. GREGORII THEOLOGI ciendum erat. Altera, quod dolorem, ex ipsius electione conceptum, nondum omnino ex animis ejecerant. Postrema, quod se longe multumque ab ⚫o gloria superari acerbissime ferrent, tametsi id confiteri turpissimum esset. Orta est et alia quæ- dam simultas, quæ hæc omnia redulceravit. Nam cum patria nostra in duas provincias et metropo- les divisa esset, ac multa ex priori novæ metropoli adjungerentur, ea de causa inter illos dissidium excitatum est. Ille enim æquum esse dicebat, ut, cum publicis diocesibus, nostrae quoque simul divi- derentur; ob eamque causam eas parœcias, quæ novæ provinciæ nuper adjunctæ fuerant, ut jam ad se attinentes, atque ab illo distractas, vindicabat. Hic contra veteri consuetudini, atque huic divisioni, quæ olim a Patribus facta fuerat, inlærebat. que hac contentione permulta mala, partim jam contingebant, partim impendebant. Subtrahebantur conventus a novo metropolita, proventus diripieban- tur; Ecclesiarum presbyteri, alii quidem ser- monum blanditiis alliciebantur, alii vero immuta- bantur. Ex quo illud contingebat, ut Ecclesiarum negotia deterius se haberent, utpote quæ in partes ac studia scinderentur. Homines (quippe novarum rerum studio quodammodo delectantur, ac libenti animo noxas suas obiter elucrantur; faciliusque est constituta labefactare, quam labefactata in pri- stinum statum reducere. Quod autem illum magis in furorem agebat, Taurici reditus erant, qui ab ipso quidem in transitu cernebantur, ad Cæsariensem vero develebantur, ac sancti Orestis proventus & C colligere, magni æstimabat: adeo ut ipsius etiam iter facientis mulos aliquando corripuerit, ac, ne ultra progrederentur, cum prædatoria manu prohibuerit. Et quam speciosus his rebus prætextus adhibebatur! Filii spirituales, et animæ, et fidei doctrina, cæteraque hujusmodi cupiditatis inexple- bilis integumenta (res inventu perfacilis), itemque illud: Tributum hæreticis pendendum non esse : quisquis enim molestiam exhibebat, in hæreticorum numero habebatur. LIX. Nec tamen ille Dei sanctus, ac supernæ Jerusalem vere metropolites, aut cum iis, qui erra- bant, abductus est, aut hoc dissimulare ac neglige- re sustinuit, aut parvum hujus mali remedium exco- gitavit. Sed perspiciamus, quæso, quam magnum et admirandum, et illius, quid enim aliud dicam, anima dignum. Etenim dissidium hoc in Ecclesiæ commodum et incrementum convertit, atque hanc (63). Tres Regg., Coisl. 2, aliique plures, Pass. Cum publicis prefecturis et administrationi- bus, Ecclesire etiam jura dividerentur. » Regg. In ed., lita fuit Anthimus, non vero Anthemius, ut perpe- ram annotat Montacutius. • Sua propria læto animo lucrantur. Cum promi scua plebs sacerdotes peccantes cernit, id lucrari D sibi videtur, ut faciat quod velit, utpote jam nemo sit, qui ejus peccata coargual et insectetur. Fructus et proventus S. Orestis, per nontemn Tau- rum, quí est inter Ciliciam et Cappadociam, deve- hebantur. centes. » Nicetas exponit : Qui il luc transirent, atque in conspectum Anthimi ve- nientes, ejus cupiditatem imoverent. › est in ed. feniculis. (64) Ημών. Deest in tribus Regg., Or. 2 et (65) Προσαγούσης. Tres Regg., προσαγαγού (66) Τοῖς δημοσίοις. Nicetas, ἀρχαῖς καὶ διοική (67) Συνδιαιρεῖσθαι καὶ τὰ ἡμέτερα. Sic sex (68) Διαιρέσεως. Sic plerique codd. In ed., διαι- (69) Νέου μητροπολίτου. Novus ille metropo (70) Καὶ τὰ σφῶν ἡδέως παρακερδαίνουσι. (71) Αἱ Ταυρικαὶ πρόσοδοι. Taurici reditus. » (72) Παρόδιοι. Savil., παρωρείοι, « monti adja (73) Προσγενόμεναι. Plures Regg. et Or. 2, προστ (74) Τὰ τῆς ἀπληστίας. Sic quinque Regg. De (75) Κακόδοξος. Sic duo Cois, etc. in ed., και (76) Πταίουσιν. Bas. et Gabr., πταίσμασι, ο οι (77) Θαυμασίαν. Pass., θαυμαστήν.

Α καὶ ὁμολογεῖν αίσχιστον. Εγένετο (63) δὲ καὶ ἄλλη τις διαφορά, ἢ ταῦτα ἐκαινοποίησε. Τῆς γὰρ πατρί- δος ἡμῶν (64) εἰς δύο διαιρεθείσης ἡγεμονίας καὶ μητροπόλεις, καὶ πολλὰ τῶν ἐκ τῆς προτέρας τῇ νέα προσαγούσης (65), ἐντεῦθεν καὶ τὰ ἐκείνων ἐστασιά- σθη. Ο μὲν γὰρ ἠξίου τοῖς δημοσίοις (66) συνδια- ρεῖσθαι καὶ τὰ ἡμέτερα (67), καὶ διὰ τοῦτο μετεποι- εἶτο τῶν νεωστὶ προσελθόντων, ὡς αὐτῷ διαφερόν των ήδη κακείνου κεχωρισμένων· ὁ δὲ τῆς παλαιᾶς είχετο συνηθείας, καὶ τῆς ἐκ τῶν Πατέρων ἄνωθεν διαιρέσεως (68). Ἐξ ὧν πολλὰ καὶ δεινά, τὰ μὲν συνέβαινεν ἤδη, τὰ δὲ ὠδίνετο. Υπεσπῶντο σύνοδοι παρὰ τοῦ νέου μητροπολίτου (69), πρόσοδοι διηρπά- ζοντο· πρεσβύτεροι τῶν Ἐκκλησιῶν, οἱ μὲν ἀν επείθοντο, οἱ δὲ ὑπηλλάττοντο. Ἐξ ὧν συνέβαινε, καὶ Αι. τὰ τῶν Ἐκκλησιῶν χεῖρον ἔχειν διισταμένων καὶ τεμνομένων. Καὶ γάρ πως ταῖς καινοτομίαις χαίρου- σιν ἄνθρωποι, καὶ τὰ σφῶν ἡδέως παρακερδαί νουσι (70) · καὶ ῥᾷόν τι καταλῦσαι τῶν καθεστώτων.. ἢ καταλυθὲν ἐπαναγαγεῖν. Ο δὲ πλεῖον αὐτὸν ἐξω έμηνεν, αἱ Ταυρικαι πρόσοδοι (74) και παρόδιοι (72), αὐτῷ μὲν ὁρώμεναι, ἐκείνῳ δὲ προσγενόμεναι (73), καὶ τὸν ἅγιον Ορέστην ἐκκαρποῦσθαι, μέγα ἐτίθετο ὡς καὶ τῶν ἡμιόνων λαβέσθαι ποτὲ τοῦ ἀνδρὸς ἰδίαν ὁδὸν ὁδεύοντος, εἴργων τοῦ πρόσω μετὰ ληστρικοῦ συντάγματος. Καὶ ἡ σκήψις, ὡς εὐπρεπής! Τὰ γὰρ πνευματικὰ τέκνα, καὶ αἱ ψυχαί, καὶ ὁ τῆς πίστεως λόγος, καὶ ταῦτα τὰ τῆς ἀπληστίας (74) ἐπικαλύμ ματα, πράγμα τῶν εὐπορίστων, καὶ τὸ μὴ χρῆναι δασμοφορεῖν κακοδόξοις· πᾶς γὰρ ὁ λυπῶν, κακό δοξος (75). Β Εγένετο. ἐπεγένετο. σης. σεσι. « καὶ τὰ ἡμέτερα συνδιαιρεῖσθαι. ρέσεων. ΝΘ'. Οὐ μὴν ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἄνω Ἱε ρουσαλήμ όντως μητροπολίτης, ἢ συναπήχθη τοῖς πταίουσιν (76), ἢ παριδεῖν ταῦτα ήνέσχετο, ἢ μικράν τοῦ κακοῦ λύσιν ἐπενόει. ᾿Αλλὰ σκοπῶμεν, ὡς μεγά λην καὶ θαυμασίαν (77), (καὶ τί γάρ;) ἢ τῆς ἐκείνου ψυχῆς ἀξίαν. Προσθήκην γὰρ τῆς Ἐκκλησίας ποιεῖ- ται τὴν στάσιν, καὶ τὴν συμφοράν, ὡς κάλλιστα δια τίθεται, πλείοσιν ἐπισκόποις τὴν πατρίδα καταπυ παροδεύουσαι· « γινόμεναι. της κεδόξως. S. GREGORII THEOLOGI ciendum erat. Altera, quod dolorem, ex ipsius electione conceptum, nondum omnino ex animis ejecerant. Postrema, quod se longe multumque ab ⚫o gloria superari acerbissime ferrent, tametsi id confiteri turpissimum esset. Orta est et alia quæ- dam simultas, quæ hæc omnia redulceravit. Nam cum patria nostra in duas provincias et metropo- les divisa esset, ac multa ex priori novæ metropoli adjungerentur, ea de causa inter illos dissidium excitatum est. Ille enim æquum esse dicebat, ut, cum publicis diocesibus, nostrae quoque simul divi- derentur; ob eamque causam eas parœcias, quæ novæ provinciæ nuper adjunctæ fuerant, ut jam ad se attinentes, atque ab illo distractas, vindicabat. Hic contra veteri consuetudini, atque huic divisioni, quæ olim a Patribus facta fuerat, inlærebat. que hac contentione permulta mala, partim jam contingebant, partim impendebant. Subtrahebantur conventus a novo metropolita, proventus diripieban- tur; Ecclesiarum presbyteri, alii quidem ser- monum blanditiis alliciebantur, alii vero immuta- bantur. Ex quo illud contingebat, ut Ecclesiarum negotia deterius se haberent, utpote quæ in partes ac studia scinderentur. Homines (quippe novarum rerum studio quodammodo delectantur, ac libenti animo noxas suas obiter elucrantur; faciliusque est constituta labefactare, quam labefactata in pri- stinum statum reducere. Quod autem illum magis in furorem agebat, Taurici reditus erant, qui ab ipso quidem in transitu cernebantur, ad Cæsariensem vero develebantur, ac sancti Orestis proventus & C colligere, magni æstimabat: adeo ut ipsius etiam iter facientis mulos aliquando corripuerit, ac, ne ultra progrederentur, cum prædatoria manu prohibuerit. Et quam speciosus his rebus prætextus adhibebatur! Filii spirituales, et animæ, et fidei doctrina, cæteraque hujusmodi cupiditatis inexple- bilis integumenta (res inventu perfacilis), itemque illud: Tributum hæreticis pendendum non esse : quisquis enim molestiam exhibebat, in hæreticorum numero habebatur. LIX. Nec tamen ille Dei sanctus, ac supernæ Jerusalem vere metropolites, aut cum iis, qui erra- bant, abductus est, aut hoc dissimulare ac neglige- re sustinuit, aut parvum hujus mali remedium exco- gitavit. Sed perspiciamus, quæso, quam magnum et admirandum, et illius, quid enim aliud dicam, anima dignum. Etenim dissidium hoc in Ecclesiæ commodum et incrementum convertit, atque hanc (63). Tres Regg., Coisl. 2, aliique plures, Pass. Cum publicis prefecturis et administrationi- bus, Ecclesire etiam jura dividerentur. » Regg. In ed., lita fuit Anthimus, non vero Anthemius, ut perpe- ram annotat Montacutius. • Sua propria læto animo lucrantur. Cum promi scua plebs sacerdotes peccantes cernit, id lucrari D sibi videtur, ut faciat quod velit, utpote jam nemo sit, qui ejus peccata coargual et insectetur. Fructus et proventus S. Orestis, per nontemn Tau- rum, quí est inter Ciliciam et Cappadociam, deve- hebantur. centes. » Nicetas exponit : Qui il luc transirent, atque in conspectum Anthimi ve- nientes, ejus cupiditatem imoverent. › est in ed. feniculis. (64) Ημών. Deest in tribus Regg., Or. 2 et (65) Προσαγούσης. Tres Regg., προσαγαγού (66) Τοῖς δημοσίοις. Nicetas, ἀρχαῖς καὶ διοική (67) Συνδιαιρεῖσθαι καὶ τὰ ἡμέτερα. Sic sex (68) Διαιρέσεως. Sic plerique codd. In ed., διαι- (69) Νέου μητροπολίτου. Novus ille metropo (70) Καὶ τὰ σφῶν ἡδέως παρακερδαίνουσι. (71) Αἱ Ταυρικαὶ πρόσοδοι. Taurici reditus. » (72) Παρόδιοι. Savil., παρωρείοι, « monti adja (73) Προσγενόμεναι. Plures Regg. et Or. 2, προστ (74) Τὰ τῆς ἀπληστίας. Sic quinque Regg. De (75) Κακόδοξος. Sic duo Cois, etc. in ed., και (76) Πταίουσιν. Bas. et Gabr., πταίσμασι, ο οι (77) Θαυμασίαν. Pass., θαυμαστήν.

ανώσας. Εξ ου τί γίνεται : Τρία τὰ κάλλιστα · ψυχῶν επιμέλεια πλείων, και τὸ πόλιν ἐκάστην τὰ ἑαυτῆς ἔχειν, καὶ τὸ λυθῆναι ταύτῃ τὸν πόλεμον. Ταύτης τῆς ἐπινοίας δέδοικα, μὴ καὶ αὐτὸς ἐγενόμην πάρεργον. Ἡ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ εἰπεῖν εὐτρεπὲς (78) χρή. Πάντα γὰρ τοῦ ἀνδρὸς θαυμάζων, οὐμενοῦν ὁπόσον εἰπεῖν δυνατόν, ἐν τοῦτο ἐπαινεῖν οὐκ ἔχω (καὶ γὰρ ὁμολο- γήσω τὸ πάθος), οὐδὲ ἄλλως τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμε- νον, τὴν περὶ ἡμᾶς καινοτομίαν καὶ ἀπιστίαν (79), ἧς οὐδὲ ὁ χρόνος τὴν λύπην ἀνάλωσεν. Ἐκεῖθεν γάρ μοι πᾶσα συνέπεσεν ἡ περὶ τὸν βίον ἀνωμαλία καὶ σύγχυσις, καὶ τὸ φιλοσοφεῖν μὴ δυνηθῆναι, ἢ μὴ νο μίζεσθαι, εἰ καὶ βραχὺς τοῦ δευτέρου λόγος· πλην εἴ τις ἐκεῖνο δέξαιτο, ἡμῶν τοῦ ἀνδρὸς ὑπεραπολο- γουμένων, ὅτι μείζω φρονῶν, ἢ κατὰ τὰ ἀνθρώ- πινα (80), καὶ τῶν ἐνθένδε πρὶν ἀποδιῶναι μετανα- στὰς, πάντα ἐποιεῖτο τοῦ Πνεύματος· καὶ φιλίαν αί- δεῖσθαι εἰδὼς, ἐνταῦθα μόνον ἡτίμαζεν, οὗ Θεὸν ἔδει προτιμηθῆναι, καὶ πλεῖον (81) ἔχειν τῶν λυομέ- νων (82) τὰ ἐλπιζόμενα. Ε΄. Δέδοικα μὲν οὖν, μὴ ῥαθυμίας ἔγκλημα φεύ γων, παρὰ τοῖς τὰ ἐκείνου πάντα ἐπιζητοῦσιν, ἀπλη- στίας περιπέσω γραφῇ, παρὰ τοῖς ἐπαινοῦσι τὸ μέ- τριον, δ μηδὲ ἐκεῖνος ἐτίμαζε, Τὸ πᾶν μέτρον (83) ἄριστον, ἐν τοῖς μάλιστα ἐπαινῶν, καὶ παρὰ πάντα τὸν ἑαυτοῦ βίον φυλάξας. Όμως δὲ ἀμφοτέρους περι φρονῶν, τούς τε λίαν συντόμους, καὶ τοὺς ἄγαν ἀπλήστους, ὡδί πως τῷ λόγῳ χρήσομαι. Αλλοι μὲν οὖν ἄλλο τι κατορθοῦσιν, οἱ δέ τινα τῶν τῆς ἀρετῆς εἰδῶν ὄντων πλειόνων· ἅπαντα δὲ οὐδεὶς ἐπῆλθε πρὸς τὸ ἀκρότατον, οὔκουν τῶν νῦν ἡμῖν γινωσκομένων· ἀλλ᾽ οὗτος ἄριστος ἡμῖν, ὃς ἂν τὰ πλείω τυγχάνῃ (84) κατωρθωκώς, ἢ ἐν ὅτι μάλιστα. Ὁ δὲ οὕτω διὰ πάν των ἀφίκετο, ὡς εἶναι φιλοτιμία τις φύσεως. Σκο πῶμεν δὲ οὕτως· Ἀκτησίαν τίς ἐπαινεῖ, καὶ βίον ἄσκευον (85), καὶ ἀπέριττον; Ἐκείνῳ δὲ, τί ποτε ἦν (86), πλὴν τοῦ σώματος, καὶ τῶν ἀναγκαίων τῆς σαρκὸς καλυμμάτων ; Πλούτος δὲ, τὸ μηδὲν ἔχειν, καὶ ὁ σταυρός, ᾧ συνέζῃ μόνῳ, ὃν πολλῶν χρημάτων ενός μιζεν ἑαυτῷ τιμιώτερον. "Απαντα μὲν γὰρ οὐδ᾽ ἂν, εἰ βούλοιτό τις, δυνατὸν εἶναι κτήσασθαι· πάντων δὲ εἰδέναι καταφρονεῖν, καὶ οὕτω κρείττω τῶν πάν- των φαίνεσθαι. Οὕτω δὲ διανοηθείς, καὶ οὕτως ἔχων, βωμοῦ μὲν οὐκ ἐδεήθη, καὶ τῆς κενῆς δόξης, οὐδὲ δημοσίου κηρύγματος του, Κράτης (87) Κράτητα πές. ἄνθρωπον. πλείονα τυγχάνῃ. η - ORATIO XENI. IN LAUDEM BASILI MAGNI. A calamitatem quam pulcherrime constituit, patria nimirum pluribus episcopis communita. Ex quo tres præclarissimæ res secutæ sunt. Nam et anima- rum cura major suscepta est : et quælibet civitas proventus suos habuit : et bellum hac ratione compressum et exstinctum est. Hujus consilii vereor ne velut appendix quædam ipse fuerim. Neque enim honestius ac speciosius verbum, quo utar, oc- currit. Nam cum cælera omnia hujus viri facta, su- pra quam dici queat, admirer, unum hoc laudare nequeo (dolorem enim confitebor, alioqui nec mul- tis incognitum), eam nimirum, quam in nos adhi- buit, novationem ac perfidiam, cujus moerorem ne tempus quidem adhuc exhaurire potuit. Hinc enim mihi omnis vitæ inconstantia et perturbatio manavit, Β.quodque philosophari nequiverim, aut cerla non existimer, tametsi de posteriori non magnopere laborem; nisi quis tamen hoc a me pro illius apo- logia accipiat, quod sublimiora, quam pro hominis conditione, sentiens, atque hinc, prius etiam quam vita excederet, digressus, omnia ad Spiritum referebat; atque amicitime officia, quæ alioqui sancte co lebat, hic solum aspernabatur, ubi Deum anteponi, atque res in spe positas, quamn fragiles et caducas, pluris facere oportebat. C D jura violasset : vel, ut exponit Nicetas, • parum servatam fidem ;, minime vero, « diffidentiam, s ut vertit Billius. quæ videntur. » LX. Equidem mihi verendum esse video, ne dum apud eos, qui omnes illius laudes requirunt, negli- gentis culpam vitare cupio, in immodica prolixita- tis crimen apud eos incidam, qui mediocritatem laudant, quam nec ille contemnebat, utpote qui sententiam hanc, Modus omnis optimus, in primis laudaverit, ac per omnem vitæ cursum observave- rit. Ego tamen, utrisque perpensis, nempe et iis, qui brevitatis nimirum studiosi sunt, et iis, qui nal- la oratione saturari possunt, hunc fere dicendi mo- dum 'tenebo. Alii alio quodam virtutis offieio fun- guntur. Nonnulli etiam ex pluribus virtutis generi- bus quædam assequuntur. Nemo autem est, qui per omnia ad summum usque grassatus sit, eorum quidem certe, qui nobis moti sunt. Verum is apud nos præstantissimus est, qui, vel quampluri- ma præstiterit, vel unum quam maxime et præstan- tissime. At Basilius ita omnia peragravit, ut in eo gloriæ materiam, quæsivisse natura videatur. Id autein sic perspiciamus. Laudat quispiam posses- sionum penuriam, vitamque supellectilis experten, et supervacaneis rebus vacuam? Illi vero quid un- quam fuit, præter corpus, ac necessaria carnis inte- gumenta? Divitiæ autem illi erant nihil habere, et crus, cum qua sola ipsius vita versabatur, et quam mus. › Sententia est Cleobuli, unius ex septem Græ- clae sapientibus. cim Colb. In ed., sumptu et apparatu. » Deest hy in ed. dit in editum locum, ac publice proclamavit : Gra- tes Cratetem libertate donat. Id est, a pecuniarum servitute se in libertatem asserit, ' (78) Εὐτρεπές. Regg. bm, ph et Comb., εύπρε (79) Απιστίαν. « Perfidiam, ac veluti amicilla (80) Κατὰ τὰ ἀνθρώπινα. Reg. ph et Bas., κατὰ (31) Πλείον. Quinque Regg., πλέον. (82) Λυομένων. In nonnullis, βλεπομένων, « quam (83) Τὸ πᾶν μέτρον, etc. « Modus omnis opli- (84) Πλείω τυγχάνῃ. Sic Regg. bm, ph et unde (85) "Ασκευον. . Vitam denuem, simplicem, nullo (86) Ποτε ἦν. Sic quinque Regg., Or. 2 et Jes. (87) Κράτης. • Crates, praeliis relictis, ascen

ανώσας. Εξ ου τί γίνεται : Τρία τὰ κάλλιστα · ψυχῶν επιμέλεια πλείων, και τὸ πόλιν ἐκάστην τὰ ἑαυτῆς ἔχειν, καὶ τὸ λυθῆναι ταύτῃ τὸν πόλεμον. Ταύτης τῆς ἐπινοίας δέδοικα, μὴ καὶ αὐτὸς ἐγενόμην πάρεργον. Ἡ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ εἰπεῖν εὐτρεπὲς (78) χρή. Πάντα γὰρ τοῦ ἀνδρὸς θαυμάζων, οὐμενοῦν ὁπόσον εἰπεῖν δυνατόν, ἐν τοῦτο ἐπαινεῖν οὐκ ἔχω (καὶ γὰρ ὁμολο- γήσω τὸ πάθος), οὐδὲ ἄλλως τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμε- νον, τὴν περὶ ἡμᾶς καινοτομίαν καὶ ἀπιστίαν (79), ἧς οὐδὲ ὁ χρόνος τὴν λύπην ἀνάλωσεν. Ἐκεῖθεν γάρ μοι πᾶσα συνέπεσεν ἡ περὶ τὸν βίον ἀνωμαλία καὶ σύγχυσις, καὶ τὸ φιλοσοφεῖν μὴ δυνηθῆναι, ἢ μὴ νο μίζεσθαι, εἰ καὶ βραχὺς τοῦ δευτέρου λόγος· πλην εἴ τις ἐκεῖνο δέξαιτο, ἡμῶν τοῦ ἀνδρὸς ὑπεραπολο- γουμένων, ὅτι μείζω φρονῶν, ἢ κατὰ τὰ ἀνθρώ- πινα (80), καὶ τῶν ἐνθένδε πρὶν ἀποδιῶναι μετανα- στὰς, πάντα ἐποιεῖτο τοῦ Πνεύματος· καὶ φιλίαν αί- δεῖσθαι εἰδὼς, ἐνταῦθα μόνον ἡτίμαζεν, οὗ Θεὸν ἔδει προτιμηθῆναι, καὶ πλεῖον (81) ἔχειν τῶν λυομέ- νων (82) τὰ ἐλπιζόμενα. Ε΄. Δέδοικα μὲν οὖν, μὴ ῥαθυμίας ἔγκλημα φεύ γων, παρὰ τοῖς τὰ ἐκείνου πάντα ἐπιζητοῦσιν, ἀπλη- στίας περιπέσω γραφῇ, παρὰ τοῖς ἐπαινοῦσι τὸ μέ- τριον, δ μηδὲ ἐκεῖνος ἐτίμαζε, Τὸ πᾶν μέτρον (83) ἄριστον, ἐν τοῖς μάλιστα ἐπαινῶν, καὶ παρὰ πάντα τὸν ἑαυτοῦ βίον φυλάξας. Όμως δὲ ἀμφοτέρους περι φρονῶν, τούς τε λίαν συντόμους, καὶ τοὺς ἄγαν ἀπλήστους, ὡδί πως τῷ λόγῳ χρήσομαι. Αλλοι μὲν οὖν ἄλλο τι κατορθοῦσιν, οἱ δέ τινα τῶν τῆς ἀρετῆς εἰδῶν ὄντων πλειόνων· ἅπαντα δὲ οὐδεὶς ἐπῆλθε πρὸς τὸ ἀκρότατον, οὔκουν τῶν νῦν ἡμῖν γινωσκομένων· ἀλλ᾽ οὗτος ἄριστος ἡμῖν, ὃς ἂν τὰ πλείω τυγχάνῃ (84) κατωρθωκώς, ἢ ἐν ὅτι μάλιστα. Ὁ δὲ οὕτω διὰ πάν των ἀφίκετο, ὡς εἶναι φιλοτιμία τις φύσεως. Σκο πῶμεν δὲ οὕτως· Ἀκτησίαν τίς ἐπαινεῖ, καὶ βίον ἄσκευον (85), καὶ ἀπέριττον; Ἐκείνῳ δὲ, τί ποτε ἦν (86), πλὴν τοῦ σώματος, καὶ τῶν ἀναγκαίων τῆς σαρκὸς καλυμμάτων ; Πλούτος δὲ, τὸ μηδὲν ἔχειν, καὶ ὁ σταυρός, ᾧ συνέζῃ μόνῳ, ὃν πολλῶν χρημάτων ενός μιζεν ἑαυτῷ τιμιώτερον. "Απαντα μὲν γὰρ οὐδ᾽ ἂν, εἰ βούλοιτό τις, δυνατὸν εἶναι κτήσασθαι· πάντων δὲ εἰδέναι καταφρονεῖν, καὶ οὕτω κρείττω τῶν πάν- των φαίνεσθαι. Οὕτω δὲ διανοηθείς, καὶ οὕτως ἔχων, βωμοῦ μὲν οὐκ ἐδεήθη, καὶ τῆς κενῆς δόξης, οὐδὲ δημοσίου κηρύγματος του, Κράτης (87) Κράτητα πές. ἄνθρωπον. πλείονα τυγχάνῃ. η - ORATIO XENI. IN LAUDEM BASILI MAGNI. A calamitatem quam pulcherrime constituit, patria nimirum pluribus episcopis communita. Ex quo tres præclarissimæ res secutæ sunt. Nam et anima- rum cura major suscepta est : et quælibet civitas proventus suos habuit : et bellum hac ratione compressum et exstinctum est. Hujus consilii vereor ne velut appendix quædam ipse fuerim. Neque enim honestius ac speciosius verbum, quo utar, oc- currit. Nam cum cælera omnia hujus viri facta, su- pra quam dici queat, admirer, unum hoc laudare nequeo (dolorem enim confitebor, alioqui nec mul- tis incognitum), eam nimirum, quam in nos adhi- buit, novationem ac perfidiam, cujus moerorem ne tempus quidem adhuc exhaurire potuit. Hinc enim mihi omnis vitæ inconstantia et perturbatio manavit, Β.quodque philosophari nequiverim, aut cerla non existimer, tametsi de posteriori non magnopere laborem; nisi quis tamen hoc a me pro illius apo- logia accipiat, quod sublimiora, quam pro hominis conditione, sentiens, atque hinc, prius etiam quam vita excederet, digressus, omnia ad Spiritum referebat; atque amicitime officia, quæ alioqui sancte co lebat, hic solum aspernabatur, ubi Deum anteponi, atque res in spe positas, quamn fragiles et caducas, pluris facere oportebat. C D jura violasset : vel, ut exponit Nicetas, • parum servatam fidem ;, minime vero, « diffidentiam, s ut vertit Billius. quæ videntur. » LX. Equidem mihi verendum esse video, ne dum apud eos, qui omnes illius laudes requirunt, negli- gentis culpam vitare cupio, in immodica prolixita- tis crimen apud eos incidam, qui mediocritatem laudant, quam nec ille contemnebat, utpote qui sententiam hanc, Modus omnis optimus, in primis laudaverit, ac per omnem vitæ cursum observave- rit. Ego tamen, utrisque perpensis, nempe et iis, qui brevitatis nimirum studiosi sunt, et iis, qui nal- la oratione saturari possunt, hunc fere dicendi mo- dum 'tenebo. Alii alio quodam virtutis offieio fun- guntur. Nonnulli etiam ex pluribus virtutis generi- bus quædam assequuntur. Nemo autem est, qui per omnia ad summum usque grassatus sit, eorum quidem certe, qui nobis moti sunt. Verum is apud nos præstantissimus est, qui, vel quampluri- ma præstiterit, vel unum quam maxime et præstan- tissime. At Basilius ita omnia peragravit, ut in eo gloriæ materiam, quæsivisse natura videatur. Id autein sic perspiciamus. Laudat quispiam posses- sionum penuriam, vitamque supellectilis experten, et supervacaneis rebus vacuam? Illi vero quid un- quam fuit, præter corpus, ac necessaria carnis inte- gumenta? Divitiæ autem illi erant nihil habere, et crus, cum qua sola ipsius vita versabatur, et quam mus. › Sententia est Cleobuli, unius ex septem Græ- clae sapientibus. cim Colb. In ed., sumptu et apparatu. » Deest hy in ed. dit in editum locum, ac publice proclamavit : Gra- tes Cratetem libertate donat. Id est, a pecuniarum servitute se in libertatem asserit, ' (78) Εὐτρεπές. Regg. bm, ph et Comb., εύπρε (79) Απιστίαν. « Perfidiam, ac veluti amicilla (80) Κατὰ τὰ ἀνθρώπινα. Reg. ph et Bas., κατὰ (31) Πλείον. Quinque Regg., πλέον. (82) Λυομένων. In nonnullis, βλεπομένων, « quam (83) Τὸ πᾶν μέτρον, etc. « Modus omnis opli- (84) Πλείω τυγχάνῃ. Sic Regg. bm, ph et unde (85) "Ασκευον. . Vitam denuem, simplicem, nullo (86) Ποτε ἦν. Sic quinque Regg., Or. 2 et Jes. (87) Κράτης. • Crates, praeliis relictis, ascen

Θηβαῖον ἐλευθεροῖ. Εἶναι γάρ, οὐ δοκεῖν, ἐσπουδα ζεν ἄριστος. Οὐδὲ πίθον ᾤκει (88) καὶ μέσην τὴν ἀγορὰν, ὥστε πᾶσι παρατρυφάν (89), καινὴν εὐπορίαν τὸ ἀπορεῖν ποιούμενος· ἀφιλότιμος (90) δὲ πένης ἦν καὶ ἀνήροτος· καὶ πάντων ἐκβολὴν στέρξας, ὧν ποτε είχε, κούφως (91) διέπλει τὴν τοῦ βίου θάλασσαν. Β ΕΑ'. Θαυμαστὸν ἡ ἐγκράτεια, καὶ ὀλιγάρκεια (92), καὶ τὸ μὴ κρατεῖσθαι τῶν ἡδονῶν, μηδ', ὡς ὑπὸ πιο χρᾶς καὶ ἀνελευθέρου δεσποίνης, της γαστρὸς ἄγε σθαι. Τίς οὕτω μᾶλλον ἄτροφος ἦν, οὐ πολὺ δὲ εἰπεῖν, καὶ ἄσαρκος ; Τὰς μὲν γὰρ πλησμονὰς καὶ τοὺς κατ ρους τοῖς ἀλογωτέροις ἀπέρριψε, καὶ ὧν ἀνδραποδώ δης καὶ κάτω νενευκὼς ὁ βίος. Αὐτὸς δὲ οὐδὲν (93) ᾔδει μέγα τῶν μετὰ τὸν λαιμὸν ὁμοτίμων, ἀλλὰ τοῖς ἀναγκαίοις διέζη μόνον, ἕως ἐξῆν, καὶ μόνην ᾔδει τρυφὴν, τὸ μὴ τρυφῶν (94) φαίνεσθαι, μηδὲ διὰ τοῦτο δεῖσθαι· πλειόνων· ἀλλὰ πρὸς τὰ κρίνα βλέπειν καὶ τὰ πτηνά, οἷς ἄτεχνον τὸ κάλλος, καὶ σχέδιος ἡ τροφή, κατὰ τὴν μεγάλην παραίνεσιν τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ, καὶ σάρκα (95) δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντος, ἵν᾿ ἡμεῖς πλου- τισθῶμεν θεότητα. Ἐνθεῦθεν αὐτῷ τὸ ἐν χιτώνιον, καὶ τριβώνιον, καὶ ἡ χαμευνία (96), καὶ ἡ ἀγρυπνία, καὶ ἡ ἀλουσία, τὰ ἐκείνου σεμνολογήματα, καὶ τὸ ἥδιστον δεῖπνον καὶ ὄψον, ὁ ἄρτος καὶ οἱ ἅλες, ἡ καινὴ καρυκεία, καὶ ποτὸν νηφάλιόν τε καὶ ἄφθονον, γεωργοῦσι (97) πηγαὶ μηδὲν πονουμένοις. Ἐξ ὧν, ἢ μεθ' ὧν νοσοκομίαι καὶ ἰατρεῖαι, τὸ κοινὸν ἡμῶν ἐμφιλοσόφημα. Εδει γάρ με τῶν ἀνιαρῶν τὸ ἴσον ἔχειν, τοῖς ἄλλοις λειπόμενον. ΞΒ'. Μέγα παρθενία, καὶ ἀζυγία, καὶ τὸ μετ' ἀγο γέλων τετάχθαι, καὶ τῆς μοναδικῆς φύσεως· ἐχνῶ γὰρ εἰπεῖν Χριστοῦ, ὅς, καὶ γεννηθῆναι θελήσας (98) διὰ τοὺς γεννητοὺς ἡμᾶς, ἐκ Παρθένου γεννᾶται, παρ θενίαν νομοθετών (99), ὡς ἐνθένδε μετάγουσαν, και κόσμον συντέμνουσαν, μᾶλλον δὲ κόσμον κόσμῳ πα- απέμπουσαν. τὸν ἐνεστῶτα (1) τῷ μέλλοντι. Τις γεννηθῆναι δεήσας, « Λόγον περί παρθενίας συνεγράψατο. ἀσαρκίαν νομοθετῶν. S. GREGORII THEOLOGI majori in pretio habebat, quam ingentes pecuniæ A acervos. Neque enim quemquam, etiamsi maxi- me cupiat, omnia adipisci posse ; posse autem om- nia contemnere, sicque omnibus rebus praestantio- rem se præbere. Hac porro mente præditus, atque ita comparatus, ara quidem opus non habuit, nec inani gloria, nec publico illo præconio : Crates Cratelem Thebanum libertate donat. Non enim optimus videri, sed esse, studebat. Nec vero in dolio, atque in medio foro habitabat, ut apud omnes luxum ac delicias sibi compararet, inopiam in rerum copiam novo modo convertens: verum ab omni gloriæ cupidi- tate alienus, pauper erat et incultus ; atque omnibus facultatibus, quas unquam habuerat, æquo animo projectis, leviter facileque vitæ pelagus transmittebat. LXI. Adniranda res, continentia, et parvo con- tentum vivere, nec a voluptatibus superari, nec a ventre, tanquamn a saevo et sordido domino, guber- nari! Quis unquam tanta inedia fuit, pene etiam dixerim, quis tam carnis expers? Nam voracitates et saturitates ad eos abjecerat, qui ad brutorum naturam propius accedunt, quorumque servilis at- que in terrani proua vita est. Ipse autem nihil eo- rum, quæ post guttur pari deinceps honore sunt, magnum esse censebat; verum necessariis tantum cibis, quandiu licuit, vitam tolerabat, atque hunc solum luxum norat, nempe a luxu abstinere, nec ob eam causam pluribus rebus indigere; sed lilia et aves, quibus simplex atque artifcii expers pul- chritudo est, et victus facilis atque ex tempore quæsitus, ob oculos habere, quemadmodum Christus meus monet, qui carnis paupertatem nostra causa subiit, ut nos ipsius divinitate locupletemur. C Hinc illi tunica una, et pallium unam, et status humi tectulus, et vigiliæ, et illuvies (illa ejus decora et Jrnamenta), et suavissima coena et obsonium, panis et sal, novum, inquam, illud condimentum, et po- tio sobria et uberrima, quam nobis nihil laboran - tibus fontes profundunt. Ex quibus, imo cum quibus, morborum curationes ac medicationes proma- narunt, quod commune utriusque nostrum studium fuit. Oportebat enim me, cum in aliis rebus inferior essem, calamitatum saltem æquam partem habere. LXII. Magna res virginitas, et cælibatus, alque in angelorum, naturæque singularis ordine censeri, vereor enim dicere Christi, qui, cum propter nos genitos nasci vellet, ex Virgine gignitur, virginita- tem velut lata lege sanciens, ut hine abducentem ac mundum conscindentem ; vel potius, mundum D ad mundum transmittentem præsentem nimirum ss Matth. VI, sqq. nrbe dolium habitabat, ut paupertatem in opulen- tiæ instrumentum converteret, atque, ab omnibus stipem accipiens, ample ac profuse viveret. dequaque quæreret. › nihil captans, nec ut Cynici, qui, ementita pau- pertate, suis commodis inserviebant. cra, p. 51, sic vertit : • Ipse vero nihil ex iis asti- mabat, quæ posiquam guitur transierunt ejusdem pretii sunt; cum necessariis, quandiu licuit, se tan- tum sustentarel. Sic quinque Regg. et Or. 2. Deest xal in ed. 749, sic hunc locum interpretatur : • Nequaquam doloribus iis laborantibus, è quibus medicationes et ægrorum curationes natæ sunt, in quibus disciplinis vulgo philosophamur, hoc est, studemus. res Regg., novem Colb., Or. 2, Pass., cum eum nasci oporteret. Basilium De virginitate librum conscripsisse. Ait enim : Con- befisius legit, Liuic lectioni fa- vet Pass. (88) Οὐδὲ πίθον ᾤκει. Diogenes Cynicus in media (89) Πᾶσι παρατρυφᾷr. Comb. c ut delicias un- (90) Αφιλότιμος, etc. « Pauper nulla ambitione, (91) Κούφως. Reg. d, κούφος. (92) Ολιγάρκεια. In nonnullis, ὀλιγαρχία. (93) Αὐτὸς δὲ οὐδέν, etc. Heinsius exercit. sa- - (94) Τρύφων. Unus Reg., τρυφάν. (95) Καὶ σάρκα. Pass., τοῦ καὶ σάρκα. (96) Καὶ ἡ χαμευνία. «Nuda humo lectulus. 2 (97) Ο γεωργοῦσι, etc. Budæus Comment., p. (98) Γεννηθῆναι θελήσας. • Nasci volens. » Plu- (94) Παρθενίαν νομοθετών. Testatur Nicelas (1) Ενεστώτα. Quatuor Regg., ἑστῶτα.

Θηβαῖον ἐλευθεροῖ. Εἶναι γάρ, οὐ δοκεῖν, ἐσπουδα ζεν ἄριστος. Οὐδὲ πίθον ᾤκει (88) καὶ μέσην τὴν ἀγορὰν, ὥστε πᾶσι παρατρυφάν (89), καινὴν εὐπορίαν τὸ ἀπορεῖν ποιούμενος· ἀφιλότιμος (90) δὲ πένης ἦν καὶ ἀνήροτος· καὶ πάντων ἐκβολὴν στέρξας, ὧν ποτε είχε, κούφως (91) διέπλει τὴν τοῦ βίου θάλασσαν. Β ΕΑ'. Θαυμαστὸν ἡ ἐγκράτεια, καὶ ὀλιγάρκεια (92), καὶ τὸ μὴ κρατεῖσθαι τῶν ἡδονῶν, μηδ', ὡς ὑπὸ πιο χρᾶς καὶ ἀνελευθέρου δεσποίνης, της γαστρὸς ἄγε σθαι. Τίς οὕτω μᾶλλον ἄτροφος ἦν, οὐ πολὺ δὲ εἰπεῖν, καὶ ἄσαρκος ; Τὰς μὲν γὰρ πλησμονὰς καὶ τοὺς κατ ρους τοῖς ἀλογωτέροις ἀπέρριψε, καὶ ὧν ἀνδραποδώ δης καὶ κάτω νενευκὼς ὁ βίος. Αὐτὸς δὲ οὐδὲν (93) ᾔδει μέγα τῶν μετὰ τὸν λαιμὸν ὁμοτίμων, ἀλλὰ τοῖς ἀναγκαίοις διέζη μόνον, ἕως ἐξῆν, καὶ μόνην ᾔδει τρυφὴν, τὸ μὴ τρυφῶν (94) φαίνεσθαι, μηδὲ διὰ τοῦτο δεῖσθαι· πλειόνων· ἀλλὰ πρὸς τὰ κρίνα βλέπειν καὶ τὰ πτηνά, οἷς ἄτεχνον τὸ κάλλος, καὶ σχέδιος ἡ τροφή, κατὰ τὴν μεγάλην παραίνεσιν τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ, καὶ σάρκα (95) δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντος, ἵν᾿ ἡμεῖς πλου- τισθῶμεν θεότητα. Ἐνθεῦθεν αὐτῷ τὸ ἐν χιτώνιον, καὶ τριβώνιον, καὶ ἡ χαμευνία (96), καὶ ἡ ἀγρυπνία, καὶ ἡ ἀλουσία, τὰ ἐκείνου σεμνολογήματα, καὶ τὸ ἥδιστον δεῖπνον καὶ ὄψον, ὁ ἄρτος καὶ οἱ ἅλες, ἡ καινὴ καρυκεία, καὶ ποτὸν νηφάλιόν τε καὶ ἄφθονον, γεωργοῦσι (97) πηγαὶ μηδὲν πονουμένοις. Ἐξ ὧν, ἢ μεθ' ὧν νοσοκομίαι καὶ ἰατρεῖαι, τὸ κοινὸν ἡμῶν ἐμφιλοσόφημα. Εδει γάρ με τῶν ἀνιαρῶν τὸ ἴσον ἔχειν, τοῖς ἄλλοις λειπόμενον. ΞΒ'. Μέγα παρθενία, καὶ ἀζυγία, καὶ τὸ μετ' ἀγο γέλων τετάχθαι, καὶ τῆς μοναδικῆς φύσεως· ἐχνῶ γὰρ εἰπεῖν Χριστοῦ, ὅς, καὶ γεννηθῆναι θελήσας (98) διὰ τοὺς γεννητοὺς ἡμᾶς, ἐκ Παρθένου γεννᾶται, παρ θενίαν νομοθετών (99), ὡς ἐνθένδε μετάγουσαν, και κόσμον συντέμνουσαν, μᾶλλον δὲ κόσμον κόσμῳ πα- απέμπουσαν. τὸν ἐνεστῶτα (1) τῷ μέλλοντι. Τις γεννηθῆναι δεήσας, « Λόγον περί παρθενίας συνεγράψατο. ἀσαρκίαν νομοθετῶν. S. GREGORII THEOLOGI majori in pretio habebat, quam ingentes pecuniæ A acervos. Neque enim quemquam, etiamsi maxi- me cupiat, omnia adipisci posse ; posse autem om- nia contemnere, sicque omnibus rebus praestantio- rem se præbere. Hac porro mente præditus, atque ita comparatus, ara quidem opus non habuit, nec inani gloria, nec publico illo præconio : Crates Cratelem Thebanum libertate donat. Non enim optimus videri, sed esse, studebat. Nec vero in dolio, atque in medio foro habitabat, ut apud omnes luxum ac delicias sibi compararet, inopiam in rerum copiam novo modo convertens: verum ab omni gloriæ cupidi- tate alienus, pauper erat et incultus ; atque omnibus facultatibus, quas unquam habuerat, æquo animo projectis, leviter facileque vitæ pelagus transmittebat. LXI. Adniranda res, continentia, et parvo con- tentum vivere, nec a voluptatibus superari, nec a ventre, tanquamn a saevo et sordido domino, guber- nari! Quis unquam tanta inedia fuit, pene etiam dixerim, quis tam carnis expers? Nam voracitates et saturitates ad eos abjecerat, qui ad brutorum naturam propius accedunt, quorumque servilis at- que in terrani proua vita est. Ipse autem nihil eo- rum, quæ post guttur pari deinceps honore sunt, magnum esse censebat; verum necessariis tantum cibis, quandiu licuit, vitam tolerabat, atque hunc solum luxum norat, nempe a luxu abstinere, nec ob eam causam pluribus rebus indigere; sed lilia et aves, quibus simplex atque artifcii expers pul- chritudo est, et victus facilis atque ex tempore quæsitus, ob oculos habere, quemadmodum Christus meus monet, qui carnis paupertatem nostra causa subiit, ut nos ipsius divinitate locupletemur. C Hinc illi tunica una, et pallium unam, et status humi tectulus, et vigiliæ, et illuvies (illa ejus decora et Jrnamenta), et suavissima coena et obsonium, panis et sal, novum, inquam, illud condimentum, et po- tio sobria et uberrima, quam nobis nihil laboran - tibus fontes profundunt. Ex quibus, imo cum quibus, morborum curationes ac medicationes proma- narunt, quod commune utriusque nostrum studium fuit. Oportebat enim me, cum in aliis rebus inferior essem, calamitatum saltem æquam partem habere. LXII. Magna res virginitas, et cælibatus, alque in angelorum, naturæque singularis ordine censeri, vereor enim dicere Christi, qui, cum propter nos genitos nasci vellet, ex Virgine gignitur, virginita- tem velut lata lege sanciens, ut hine abducentem ac mundum conscindentem ; vel potius, mundum D ad mundum transmittentem præsentem nimirum ss Matth. VI, sqq. nrbe dolium habitabat, ut paupertatem in opulen- tiæ instrumentum converteret, atque, ab omnibus stipem accipiens, ample ac profuse viveret. dequaque quæreret. › nihil captans, nec ut Cynici, qui, ementita pau- pertate, suis commodis inserviebant. cra, p. 51, sic vertit : • Ipse vero nihil ex iis asti- mabat, quæ posiquam guitur transierunt ejusdem pretii sunt; cum necessariis, quandiu licuit, se tan- tum sustentarel. Sic quinque Regg. et Or. 2. Deest xal in ed. 749, sic hunc locum interpretatur : • Nequaquam doloribus iis laborantibus, è quibus medicationes et ægrorum curationes natæ sunt, in quibus disciplinis vulgo philosophamur, hoc est, studemus. res Regg., novem Colb., Or. 2, Pass., cum eum nasci oporteret. Basilium De virginitate librum conscripsisse. Ait enim : Con- befisius legit, Liuic lectioni fa- vet Pass. (88) Οὐδὲ πίθον ᾤκει. Diogenes Cynicus in media (89) Πᾶσι παρατρυφᾷr. Comb. c ut delicias un- (90) Αφιλότιμος, etc. « Pauper nulla ambitione, (91) Κούφως. Reg. d, κούφος. (92) Ολιγάρκεια. In nonnullis, ὀλιγαρχία. (93) Αὐτὸς δὲ οὐδέν, etc. Heinsius exercit. sa- - (94) Τρύφων. Unus Reg., τρυφάν. (95) Καὶ σάρκα. Pass., τοῦ καὶ σάρκα. (96) Καὶ ἡ χαμευνία. «Nuda humo lectulus. 2 (97) Ο γεωργοῦσι, etc. Budæus Comment., p. (98) Γεννηθῆναι θελήσας. • Nasci volens. » Plu- (94) Παρθενίαν νομοθετών. Testatur Nicelas (1) Ενεστώτα. Quatuor Regg., ἑστῶτα.

οὖν ἐκείνου μᾶλλον, ἢ παρθενίαν (2) ετίμησεν, ή σαρκὶ ἐνομοθέτησεν, οὐ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι μόνον, ἀλλὰ καὶ οἷς ἐσπούδασε ; Τίνος οἱ παρθενῶνες, καὶ τὰ ἔγγραφα διατάγματα, οἷς πᾶσαν μὲν αίσθη σιν ἐσωφρόνιζε, πᾶν δὲ μέλος ἐρύθμιζε, καὶ ὄντως παρθενεύειν ἔπειθεν, εἴσω τα κάλλη στρέφων ἀπὸ τῶν δρωμένων ἐπὶ τὰ μὴ βλεπόμενα· καὶ τὸ μὲν (5) ἔξω δεν ἀπομαραίνων, καὶ τὴν ὕλην ὑποσπῶν (4) τῆς φλογὸς, τὸ δὲ κρυπτὸν τῷ Θεῷ δεικνύς, δς μόνος τῶν καθαρῶν ψυχῶν ἐστι νυμφίος, καὶ τὰς ἀγρύπνους ἑαυτῷ συνεισάγει ψυχὰς, ἐὰν μετὰ λαμπρῶν τῶν λαμπάδων αὐτῷ (5), καὶ δαψιλοὺς τῆς τοῦ ἐλαίου τροφῆς ἀπαντήσωσιν; Τοῦ τοίνυν ἐρημικοῦ βίου, καὶ τοῦ μιγάδος, μαχομένων πρὸς ἀλλήλους ὡς τὰ πολλὰ, καὶ διισταμένων, καὶ οὐδετέρου (6) πάντως ἢ τὸ κατ λόν, ἢ τὸ φαῦλον ἀνεπίμικτον ἔχοντος· ἀλλὰ τοῦ μὲν, Β ἡσυχίου μὲν ὄντος μᾶλλον, καὶ καθεστηκότος, καὶ Θεῷ συνάγοντος, οὐκ ἀτύφου δὲ, διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀβασάνιστον καὶ ἀσύγκριτον· τοῦ δὲ, πρακτικωτέρου μὲν μᾶλλον καὶ χρησιμωτέρου, τὸ δὲ (7) θορυβῶδες οὐ φεύγοντος (8), καὶ τούτους ἄριστα κατήλλαξεν ἀλλήλοις καὶ συνεκέρασεν· ἀσκητήρια (9) καὶ μονα- στήρια δειμάμενος μὲν, οὐ πόῤῥω δὲ τῶν κοινωνι κῶν καὶ μιγάδων, οὐδὲ, ὥσπερ τειχίῳ τινὶ μέσῳ, ταῦτα διαλαβὼν καὶ ἀπ' ἀλλήλων (10) χωρίσας, ἀλλὰ πλησίον συνάψας καὶ διαζεύξας· ἵνα μήτε τὸ φιλόσο- φον ἀκοινώνητον ᾖ, μήτε τὸ πρακτικὸν ἀφιλόσοφον· ὥσπερ δὲ γῆ καὶ θάλασσα, τὰ παρ' ἑαυτῶν ἀλλήλοις ἀντιδιδόντες, εἰς μίαν δόξαν Θεοῦ συντρέχωσι. ΞΓ'. Τί ἔτι ; Καλόν φιλανθρωπία, καὶ πτωχοτρο- φία, καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας βοήθημα. Μικρὸν ἀπὸ τῆς πόλεως πρόελθε, καὶ θέασαι τὴν καινὴν πόλιν (11), τὸ τῆς εὐσεβείας ταμείον (12), το κοινὸν τῶν ἐχόντων θησαύρισμα, εἰς τὰ περιττά τοῦ πλούτου, ἤδη δὲ καὶ τὰ ἀναγκαῖα ταῖς ἐκείνου παραινέσεσιν ἀποτίθεται (13), σῆτας ἀποσειόμενα, καὶ κλέπτας οὐκ εὐφραίνοντα, καὶ φθόνου πάλην, καὶ καιροῦ φθοράν (14) διαφεύγοντα· ἐν ᾧ νόσος φιλοσοφεῖται, καὶ συμφορὰ μακαρίζεται, καὶ τὸ συμπαθὲς δοκιμάζεται. Τί μοι (15) πρὸς τοῦτο τὸ μή. αὐτῷ τροφῆς. τέρου. δέ τις. ἐπ' ἀλλήλων. χωρίσας, χωρή. σας. ταμιείον. - ORATIO XLHI. IN LAUDEM BASHII MAGNI. i A ad futurum. Quis igitur magis quam ille, aut virgi- nitatem in pretio habuit, aut carni leges imposuit, idque, non suo tantum exemplo, sed etiam per ea quibus operam dedit? Cujus sunt virginum cœ- nobia, ac præcepta illa litteris mandata, quibus et omnes sensus coercebat, et membra omnia compo-- nebat, ac vere virginitatem colere admonebat, pulchritudinem, ab iis rebus, quæ aspectu sentiun- tur, ad ea, quæ oculorum obtutum fugiunt, couver- tens; atque id quidem, quod externum est, debili- tans, flammæque materiam subtrahens, quod autem internum et occultum est, Deo, qui solus est pura- rum animarum sponsus, atque insomnes animas, si modo cum claris lampadibus et copiosa olei ali- monia obviam ipsi prodierint, secum introducit, spectandum offerens? Cum igitur solitaria vila, et ea, quæ societate gaudet, ut plurimum inter se dis- siderent, ac pugnarent, neutraque omnino, vel commoda, vel incommoda sua pura et immista ha- beret; verum illa magis quidem tranquilla et sedata esset, ac Deo aninos copularet, cælerum ob eam causam fastu non careret, quod virtus non explora- relur, nec in comparationem veniret; hæc autein magis quidem actuosa et utilis esset, verum a Iu- multibus minus libera; eas præclare inter se recon- ciliavit ac permiscuit, pietatis nimirum gymnasia et monasteria exstruens, non tamen longo intervallo ab iis, qui in sodalitio vivunt, remota, nec, velut muro quopiam interjecto, ea distinguens atque a se invicem separans, verum prope conjungens ac dirimens: ut nec contemplatio communicationis ex- pers esset, nec actio contemplatione careret; sed quemadmodum terra et mare, ita etiam hæ duæ vitæ commoda sua inter se communicantes, ad unicam C duo Coisl., Pass., etc. Mendose in Par. ed., xal ed Coisl. et Pass. In ed., ponitur post Deest in ed. cle accipere, atque intelligere eos, qui singuli in solitudine, semotis arbitris, in virtutis palæstra sese exercent. Ad hanc formam instituti videntur Car- thusiani et Camaldulenses. Dei gloriam concurrerent. LXIII. Quid præterea? Pulchra res, benignitas, et pauperum alendorum studium, atque bumanæ infirmitari opem ferre. Paululum extra civitatem pedem effer, ac novam civitatem conspice, illud pietatis promptuarium, illud commune locupletumn ærarium, in quod, non modo redundantes ac super- Quæ opes, sed jam necessariæ quoque facultates per illius cohortationes reconduntur, tineas excu- tientes, fures non oblectantes, invidiæ certamen, et temporis corruptionem effugientes; in quo morbus æquo animo toleratur, et calamitas beata censetur, Ded., Μox, Or. 2, mum, quam Basilius, alendis pauperibus et foven- dis ægrotis, extra Cæsaream construendam cura- veral. onus. > Gregorio intelliguntur; nempe, Thebæ in Baotia septem portas habentes, et Thebæ in Ægypto cen- tuin portis cinctæ; muri Babylonii a Semiramide exstructi; Mausoli_sepulcrum in Caria ab Artemisia uxore conditum; Ægypti pyramides; colossus Rho- dius; Romæ Capitolium; Adriani templum apud Cyzicenos. (2) Παρθενίαν. Pass., ἀσαρκίαν. (3) Καὶ τὸ μέν. Sic Reg. bm, duodecim Colb.. (4) Ὑποσπών. In quibusdam, ἀποσπών. (5) Λαμπάδων αὐτῷ. Sic quinque Regg., duo (6) Ουδετέρου. Reg. bin, Or. 2 et Conib., ούθε (7) Το δέ. Sic quinque Regg., duo Coisl. et Pass. (8) Φεύγοντος. Sic plures codd. In ed., φεύγον- (9) Ασκητήρια, etc. Videtur Gregorius hæc stri (10) 'Απ' ἀλλήλων. Sic quinque Regg., etc. In (11) Καινὴν πόλιν. Intelligit hospitalen do- (12) Ταμεῖον. Quatuor Regg., Pass. et Comb., (13) Αποτίθεται. Reg. ph, ἀποτίθενται. (14) Φθοράν. Quinque Regg. et Pass., φοράν, (15) Τί μοι, etc. Septem mundi miracula hic a

οὖν ἐκείνου μᾶλλον, ἢ παρθενίαν (2) ετίμησεν, ή σαρκὶ ἐνομοθέτησεν, οὐ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι μόνον, ἀλλὰ καὶ οἷς ἐσπούδασε ; Τίνος οἱ παρθενῶνες, καὶ τὰ ἔγγραφα διατάγματα, οἷς πᾶσαν μὲν αίσθη σιν ἐσωφρόνιζε, πᾶν δὲ μέλος ἐρύθμιζε, καὶ ὄντως παρθενεύειν ἔπειθεν, εἴσω τα κάλλη στρέφων ἀπὸ τῶν δρωμένων ἐπὶ τὰ μὴ βλεπόμενα· καὶ τὸ μὲν (5) ἔξω δεν ἀπομαραίνων, καὶ τὴν ὕλην ὑποσπῶν (4) τῆς φλογὸς, τὸ δὲ κρυπτὸν τῷ Θεῷ δεικνύς, δς μόνος τῶν καθαρῶν ψυχῶν ἐστι νυμφίος, καὶ τὰς ἀγρύπνους ἑαυτῷ συνεισάγει ψυχὰς, ἐὰν μετὰ λαμπρῶν τῶν λαμπάδων αὐτῷ (5), καὶ δαψιλοὺς τῆς τοῦ ἐλαίου τροφῆς ἀπαντήσωσιν; Τοῦ τοίνυν ἐρημικοῦ βίου, καὶ τοῦ μιγάδος, μαχομένων πρὸς ἀλλήλους ὡς τὰ πολλὰ, καὶ διισταμένων, καὶ οὐδετέρου (6) πάντως ἢ τὸ κατ λόν, ἢ τὸ φαῦλον ἀνεπίμικτον ἔχοντος· ἀλλὰ τοῦ μὲν, Β ἡσυχίου μὲν ὄντος μᾶλλον, καὶ καθεστηκότος, καὶ Θεῷ συνάγοντος, οὐκ ἀτύφου δὲ, διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀβασάνιστον καὶ ἀσύγκριτον· τοῦ δὲ, πρακτικωτέρου μὲν μᾶλλον καὶ χρησιμωτέρου, τὸ δὲ (7) θορυβῶδες οὐ φεύγοντος (8), καὶ τούτους ἄριστα κατήλλαξεν ἀλλήλοις καὶ συνεκέρασεν· ἀσκητήρια (9) καὶ μονα- στήρια δειμάμενος μὲν, οὐ πόῤῥω δὲ τῶν κοινωνι κῶν καὶ μιγάδων, οὐδὲ, ὥσπερ τειχίῳ τινὶ μέσῳ, ταῦτα διαλαβὼν καὶ ἀπ' ἀλλήλων (10) χωρίσας, ἀλλὰ πλησίον συνάψας καὶ διαζεύξας· ἵνα μήτε τὸ φιλόσο- φον ἀκοινώνητον ᾖ, μήτε τὸ πρακτικὸν ἀφιλόσοφον· ὥσπερ δὲ γῆ καὶ θάλασσα, τὰ παρ' ἑαυτῶν ἀλλήλοις ἀντιδιδόντες, εἰς μίαν δόξαν Θεοῦ συντρέχωσι. ΞΓ'. Τί ἔτι ; Καλόν φιλανθρωπία, καὶ πτωχοτρο- φία, καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας βοήθημα. Μικρὸν ἀπὸ τῆς πόλεως πρόελθε, καὶ θέασαι τὴν καινὴν πόλιν (11), τὸ τῆς εὐσεβείας ταμείον (12), το κοινὸν τῶν ἐχόντων θησαύρισμα, εἰς τὰ περιττά τοῦ πλούτου, ἤδη δὲ καὶ τὰ ἀναγκαῖα ταῖς ἐκείνου παραινέσεσιν ἀποτίθεται (13), σῆτας ἀποσειόμενα, καὶ κλέπτας οὐκ εὐφραίνοντα, καὶ φθόνου πάλην, καὶ καιροῦ φθοράν (14) διαφεύγοντα· ἐν ᾧ νόσος φιλοσοφεῖται, καὶ συμφορὰ μακαρίζεται, καὶ τὸ συμπαθὲς δοκιμάζεται. Τί μοι (15) πρὸς τοῦτο τὸ μή. αὐτῷ τροφῆς. τέρου. δέ τις. ἐπ' ἀλλήλων. χωρίσας, χωρή. σας. ταμιείον. - ORATIO XLHI. IN LAUDEM BASHII MAGNI. i A ad futurum. Quis igitur magis quam ille, aut virgi- nitatem in pretio habuit, aut carni leges imposuit, idque, non suo tantum exemplo, sed etiam per ea quibus operam dedit? Cujus sunt virginum cœ- nobia, ac præcepta illa litteris mandata, quibus et omnes sensus coercebat, et membra omnia compo-- nebat, ac vere virginitatem colere admonebat, pulchritudinem, ab iis rebus, quæ aspectu sentiun- tur, ad ea, quæ oculorum obtutum fugiunt, couver- tens; atque id quidem, quod externum est, debili- tans, flammæque materiam subtrahens, quod autem internum et occultum est, Deo, qui solus est pura- rum animarum sponsus, atque insomnes animas, si modo cum claris lampadibus et copiosa olei ali- monia obviam ipsi prodierint, secum introducit, spectandum offerens? Cum igitur solitaria vila, et ea, quæ societate gaudet, ut plurimum inter se dis- siderent, ac pugnarent, neutraque omnino, vel commoda, vel incommoda sua pura et immista ha- beret; verum illa magis quidem tranquilla et sedata esset, ac Deo aninos copularet, cælerum ob eam causam fastu non careret, quod virtus non explora- relur, nec in comparationem veniret; hæc autein magis quidem actuosa et utilis esset, verum a Iu- multibus minus libera; eas præclare inter se recon- ciliavit ac permiscuit, pietatis nimirum gymnasia et monasteria exstruens, non tamen longo intervallo ab iis, qui in sodalitio vivunt, remota, nec, velut muro quopiam interjecto, ea distinguens atque a se invicem separans, verum prope conjungens ac dirimens: ut nec contemplatio communicationis ex- pers esset, nec actio contemplatione careret; sed quemadmodum terra et mare, ita etiam hæ duæ vitæ commoda sua inter se communicantes, ad unicam C duo Coisl., Pass., etc. Mendose in Par. ed., xal ed Coisl. et Pass. In ed., ponitur post Deest in ed. cle accipere, atque intelligere eos, qui singuli in solitudine, semotis arbitris, in virtutis palæstra sese exercent. Ad hanc formam instituti videntur Car- thusiani et Camaldulenses. Dei gloriam concurrerent. LXIII. Quid præterea? Pulchra res, benignitas, et pauperum alendorum studium, atque bumanæ infirmitari opem ferre. Paululum extra civitatem pedem effer, ac novam civitatem conspice, illud pietatis promptuarium, illud commune locupletumn ærarium, in quod, non modo redundantes ac super- Quæ opes, sed jam necessariæ quoque facultates per illius cohortationes reconduntur, tineas excu- tientes, fures non oblectantes, invidiæ certamen, et temporis corruptionem effugientes; in quo morbus æquo animo toleratur, et calamitas beata censetur, Ded., Μox, Or. 2, mum, quam Basilius, alendis pauperibus et foven- dis ægrotis, extra Cæsaream construendam cura- veral. onus. > Gregorio intelliguntur; nempe, Thebæ in Baotia septem portas habentes, et Thebæ in Ægypto cen- tuin portis cinctæ; muri Babylonii a Semiramide exstructi; Mausoli_sepulcrum in Caria ab Artemisia uxore conditum; Ægypti pyramides; colossus Rho- dius; Romæ Capitolium; Adriani templum apud Cyzicenos. (2) Παρθενίαν. Pass., ἀσαρκίαν. (3) Καὶ τὸ μέν. Sic Reg. bm, duodecim Colb.. (4) Ὑποσπών. In quibusdam, ἀποσπών. (5) Λαμπάδων αὐτῷ. Sic quinque Regg., duo (6) Ουδετέρου. Reg. bin, Or. 2 et Conib., ούθε (7) Το δέ. Sic quinque Regg., duo Coisl. et Pass. (8) Φεύγοντος. Sic plures codd. In ed., φεύγον- (9) Ασκητήρια, etc. Videtur Gregorius hæc stri (10) 'Απ' ἀλλήλων. Sic quinque Regg., etc. In (11) Καινὴν πόλιν. Intelligit hospitalen do- (12) Ταμεῖον. Quatuor Regg., Pass. et Comb., (13) Αποτίθεται. Reg. ph, ἀποτίθενται. (14) Φθοράν. Quinque Regg. et Pass., φοράν, (15) Τί μοι, etc. Septem mundi miracula hic a

Β Βαβυλώνια, καὶ Μαυσήλου Καρικὸς τάφος, καὶ Πυ- ραμίδες, καὶ Κολοσσοῦ χαλκὸς ἄμετρος, ἢ ναῶν μεγέθη καὶ κάλλη τῶν μηκέτι ὄντων, ἄλλα τε ὅσα θαυμάζουσιν ἄνθρωποι, καὶ ἱστορίαις (16) διδόασιν· ὧν οὐδὲν τοὺς ἐγείραντας, πλὴν δόξης ολίγης ώνη- σεν; Ἐμοὶ δὲ θαυμασιώτατον, ἡ σύντομος τῆς σω τηρίας ὁδὸς, ἡ ῥάττη πρὸς οὐρανὸν ἀνάβασις. Οὐκ ἔτι πρόκειται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν θέαμα δεινὸν καὶ ἐλεεινὸν, ἄνθρωποι (17) νεκροὶ πρὸ θανάτου, καὶ τετελευτηκότες τοῖς πλείστοις τοῦ σώματος μέλεσιν, απελαυνόμενοι πόλεων, οἰκιῶν, ἀγορῶν, ὑδάτων, αὐτῶν τῶν φιλτάτων, ὀνόμασι μᾶλλον, ἢ σώμασι γνωριζόμενοι· οὐδὲ προτίθενται συνόδοις τε καὶ συλ λόγοις κατὰ συζυγίαν τε καὶ συναυλίαν, μηκέτ' ελεούμενοι διὰ τὴν νόσον, ἀλλὰ μισούμενοι· σοφισταὶ μελῶν ἐλεεινῶν, εἴ τισι καὶ φωνὴ λείπεται (18). Τι ἂν ἅπαντα (19) ἐκτραγῳδοίην τὰ ἡμέτερα, οὐκ ἀρ κοῦντος τοῦ λόγου τῷ πάθει; Αλλ' ἐκεῖνός γε μάτ λιστα πάντων έπεισεν, ἀνθρώπους ὄντας, ἀνθρώπων μὴ καταφρονεῖν, μηδ' ἀτιμάζειν Χριστὸν τὴν μίαν πάντων κεφαλὴν διὰ τῆς εἰς ἐκείνους ἀπανθρωπίας· ἀλλ' ἐν ταῖς ἀλλοτρίαις (20) συμφοραῖς, τὰ οἰκεῖα εὖ τίθεσθαι, καὶ δανείζειν (21) Θεῷ τὸν ἔλεον, ἐλέου (22) χρήζοντας. Διὰ τοῦτο, οὐδὲ τοῖς χείλεσιν ἀπηξίου τιμὴν τὴν νόσον, ὁ εὐγενής τε καὶ τῶν εὖ γεγονότων, καὶ τὴν δόξαν ὑπέρλαμπρος, ἀλλ' ὡς ἀδελφοὺς ἐσπά ζετο, οὐχ ὅπερ ἄν τις υπολάβοι κενοδοξῶν, (τις γὰρ τοσοῦτον ἀπεῖχε τοῦ πάθους;) ἀλλὰ τὸ προσιέναι τοῖς σώμασιν ἐπὶ θεραπείᾳ διὰ τῆς ἑαυτοῦ φιλοσοφίας τυπῶν, καὶ φθεγγομένη και σιωπῶσα παραίνεσις. Καὶ οὐχ ἡ μὲν πόλις οὕτως, ἡ χώρα δὲ καὶ τὰ ἐκτὸς, ἑτέρως· ἀλλὰ κοινὸν ἅπασιν ἀγῶνα προὔθηκε τοῖς τῷ λαῷ (23) προεστῶσι, τὴν εἰς αὐτοὺς φιλανθρω πίαν, καὶ μεγαλοψυχίαν. Καὶ ἄλλων μὲν οἱ ὀψοποιοί, καὶ αἱ λιπαραὶ τράπεζαι, καὶ τὰ μαγείρων μαγγα νεύματα καὶ κομψεύματα, καὶ οἱ φιλόκαλοι δίφροι, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακή τε καὶ περιῤῥέουσα Βασιλείου δὲ, οἱ νοσοῦντες, καὶ τὰ τῶν τραυμάτων ἄκη, καὶ ἡ Χριστοῦ μίμησις, οὐ λόγῳ μὲν, ἔργῳ δὲ λέπραν καθαίροντος. ἔργον, ἑπτάπυλοι Θῆβαι, καὶ Αἰγύπτιαι, καὶ τείχη κροὶ καὶ πρὸ θανάτου τετελευτηκότες, άλλο- ΕΔ'. Πρὸς ταῦτα, τί φήσουσιν ἡμῖν οἱ τὸν τύρον ἐγκαλοῦντες ἐκείνῳ καὶ τὴν ὀφρύν, οἱ πικροὶ τῶν τηλικούτων κριταί, καὶ τῷ κανόνι (24) τοὺς οὐ και νόνας προσάγοντες; Ἔστι λεπροὺς μὲν ἀσπάζεσθαι, καὶ μέχρι τούτου συνταπεινοῦσθαι, τῶν δὲ ὑγιαινόν- των κατοφρυάσθαι; Καὶ τήκειν μὲν τὰς σάρκας τρίαις Τῷ λαῷ. τῶν λαῶν. Κανονίζειν αὐτὸν, καὶ ὀρθοῦν βουλόμενοι, αὐτοὶ ἀνόρθωτοι. Ιd · S. GREGORII THEOLOGI B et misericordia exploratur. Quid cum hoc A opere comparem Thebas septem portas habentes, et Ægyptias illas, et muros Babylonicos, et Caricum Mausoli sepulcrum, et Pyramides, et Colossi æs im- inensum, et delubra mira magnitudine atque ele- ganti arte confecta, jam eversa et prostrata, cæte- raque omnia, quæ homines admirantur, atque histo- riis prodiderunt; ex quibus omnibus, præter ina- nem quamdam et exiguam gloriam, nulla prorsus utilitas ad exstructores rediit? Mihi vero nulla res perinde adinirabilis videtur, atque compendiaria hæc ad salutem via, hic facilis in cœlum ascensus. Non jam oculis nostris triste et iniserandum specta- culum proponitur, homines ante mortem vita fun- cti, ac pluribus corporis membris mortui, civitati bus, domibus, foro, aquis, hominibus etiam sibi charissimis expulsi, nominibus potius quam corpo- rum lineamentis agnoscendi : nec in publicis cœti- bas el conventibus per sodalitia et contubernia offeruntur, non jam misericordiam ob morbum, sed odium sui concitantes; miserabilium cantionum artifices, si quibus tamen vox quoque ipɔa superest. Quid res nostras omnes tragicis verbis prosequar, cum nulla oratio huic calamitati par inveniri queat? At ille omnium maxime nobis persuasit, ut, cum homines simus, homines ne contemnamus, nec per nostram in illos crudelitatem, Christum, unum omnium caput, ignominia afficiamus; sed in alienis calamitatibus nobisipsis optime consulamus, Deoque misericordiam, qua ipsi egemus, feneremur. Quo- circa ne labra quidem vir nobilis, et nobilibus ortus, gloriaque clarissimus, agrotis admovere gravaba- tur; verum ut fratres aunplectebatur, non, ut quis- piam fortasse existimaverit, inanem gloriam ca- plans (quis enim ab hoc affectu remotior ?), verum per philosophiam suam hoc aliis præscribens, ut ad ægrorum corporum curationem accedere non vere- rentur. Ita, non modo loquendo, sed etiam tacendo, monitoris partes obibat. Nec vero civitas quidem ad hunc modum se gerebat, regio autem atque externa loca non item : quin potius, omnibus populi prae- sulibus commune benignitatis erga pauperes et munificentiæ certamen proposuit. Et aliorum quidem coqui, et lautæ mensæ, et cupediariorum lenocinia et scitamenta, et elegantes currus, et vestes molies lateque difluentes : Basilii autem, agroti, et vulnerum curationes, et Christi imitatio, non qui- dem sermone, sed opere lepram purgantis. C LXIV. Quid ad hæc nobis dicturi sunt, qui ho- D mini fastum superciliumque objiciunt? Iniqui sane et acerbi rerum hujusmodi judices, eosque, qui re- gulæ non sunt, ad regulam admoventes. An vero fieri potest, ut qui leprosos deosculetur, et huc usque se demittat, adversus sanos et valentes su- etc., homi nes mortui, et ante mortem plerisque corporis mein- bris exstincti. » Colb., Chrys., Ur. 2, Par., Pass., etc. Deest in ed. (23 Plures codd., terpres : est : c Componere atque erigere illum cupientes, cum ipsi pravi et obtorti sint. » (46) Ιστορίαις. Pass., Ιστορίαι. (17) Ανθρωποι, etc. Comb. legit, άνθρωποι νε (18) Λείπεται. Pass., λείπηται. (19) Απαντα. Quinque Regg. et Pass., πάντα. (20) Ταῖς ἀλλοτρίαις. Sic plerique Regg. et (21) Δανείζειν. Sic codd. in ed., δανείζει. (22) 'Ελέου. Οr. 2, ἐλέους. (24) Καὶ τῷ κανόνι, etc. Sic exponit Graecus in-

Β Βαβυλώνια, καὶ Μαυσήλου Καρικὸς τάφος, καὶ Πυ- ραμίδες, καὶ Κολοσσοῦ χαλκὸς ἄμετρος, ἢ ναῶν μεγέθη καὶ κάλλη τῶν μηκέτι ὄντων, ἄλλα τε ὅσα θαυμάζουσιν ἄνθρωποι, καὶ ἱστορίαις (16) διδόασιν· ὧν οὐδὲν τοὺς ἐγείραντας, πλὴν δόξης ολίγης ώνη- σεν; Ἐμοὶ δὲ θαυμασιώτατον, ἡ σύντομος τῆς σω τηρίας ὁδὸς, ἡ ῥάττη πρὸς οὐρανὸν ἀνάβασις. Οὐκ ἔτι πρόκειται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν θέαμα δεινὸν καὶ ἐλεεινὸν, ἄνθρωποι (17) νεκροὶ πρὸ θανάτου, καὶ τετελευτηκότες τοῖς πλείστοις τοῦ σώματος μέλεσιν, απελαυνόμενοι πόλεων, οἰκιῶν, ἀγορῶν, ὑδάτων, αὐτῶν τῶν φιλτάτων, ὀνόμασι μᾶλλον, ἢ σώμασι γνωριζόμενοι· οὐδὲ προτίθενται συνόδοις τε καὶ συλ λόγοις κατὰ συζυγίαν τε καὶ συναυλίαν, μηκέτ' ελεούμενοι διὰ τὴν νόσον, ἀλλὰ μισούμενοι· σοφισταὶ μελῶν ἐλεεινῶν, εἴ τισι καὶ φωνὴ λείπεται (18). Τι ἂν ἅπαντα (19) ἐκτραγῳδοίην τὰ ἡμέτερα, οὐκ ἀρ κοῦντος τοῦ λόγου τῷ πάθει; Αλλ' ἐκεῖνός γε μάτ λιστα πάντων έπεισεν, ἀνθρώπους ὄντας, ἀνθρώπων μὴ καταφρονεῖν, μηδ' ἀτιμάζειν Χριστὸν τὴν μίαν πάντων κεφαλὴν διὰ τῆς εἰς ἐκείνους ἀπανθρωπίας· ἀλλ' ἐν ταῖς ἀλλοτρίαις (20) συμφοραῖς, τὰ οἰκεῖα εὖ τίθεσθαι, καὶ δανείζειν (21) Θεῷ τὸν ἔλεον, ἐλέου (22) χρήζοντας. Διὰ τοῦτο, οὐδὲ τοῖς χείλεσιν ἀπηξίου τιμὴν τὴν νόσον, ὁ εὐγενής τε καὶ τῶν εὖ γεγονότων, καὶ τὴν δόξαν ὑπέρλαμπρος, ἀλλ' ὡς ἀδελφοὺς ἐσπά ζετο, οὐχ ὅπερ ἄν τις υπολάβοι κενοδοξῶν, (τις γὰρ τοσοῦτον ἀπεῖχε τοῦ πάθους;) ἀλλὰ τὸ προσιέναι τοῖς σώμασιν ἐπὶ θεραπείᾳ διὰ τῆς ἑαυτοῦ φιλοσοφίας τυπῶν, καὶ φθεγγομένη και σιωπῶσα παραίνεσις. Καὶ οὐχ ἡ μὲν πόλις οὕτως, ἡ χώρα δὲ καὶ τὰ ἐκτὸς, ἑτέρως· ἀλλὰ κοινὸν ἅπασιν ἀγῶνα προὔθηκε τοῖς τῷ λαῷ (23) προεστῶσι, τὴν εἰς αὐτοὺς φιλανθρω πίαν, καὶ μεγαλοψυχίαν. Καὶ ἄλλων μὲν οἱ ὀψοποιοί, καὶ αἱ λιπαραὶ τράπεζαι, καὶ τὰ μαγείρων μαγγα νεύματα καὶ κομψεύματα, καὶ οἱ φιλόκαλοι δίφροι, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακή τε καὶ περιῤῥέουσα Βασιλείου δὲ, οἱ νοσοῦντες, καὶ τὰ τῶν τραυμάτων ἄκη, καὶ ἡ Χριστοῦ μίμησις, οὐ λόγῳ μὲν, ἔργῳ δὲ λέπραν καθαίροντος. ἔργον, ἑπτάπυλοι Θῆβαι, καὶ Αἰγύπτιαι, καὶ τείχη κροὶ καὶ πρὸ θανάτου τετελευτηκότες, άλλο- ΕΔ'. Πρὸς ταῦτα, τί φήσουσιν ἡμῖν οἱ τὸν τύρον ἐγκαλοῦντες ἐκείνῳ καὶ τὴν ὀφρύν, οἱ πικροὶ τῶν τηλικούτων κριταί, καὶ τῷ κανόνι (24) τοὺς οὐ και νόνας προσάγοντες; Ἔστι λεπροὺς μὲν ἀσπάζεσθαι, καὶ μέχρι τούτου συνταπεινοῦσθαι, τῶν δὲ ὑγιαινόν- των κατοφρυάσθαι; Καὶ τήκειν μὲν τὰς σάρκας τρίαις Τῷ λαῷ. τῶν λαῶν. Κανονίζειν αὐτὸν, καὶ ὀρθοῦν βουλόμενοι, αὐτοὶ ἀνόρθωτοι. Ιd · S. GREGORII THEOLOGI B et misericordia exploratur. Quid cum hoc A opere comparem Thebas septem portas habentes, et Ægyptias illas, et muros Babylonicos, et Caricum Mausoli sepulcrum, et Pyramides, et Colossi æs im- inensum, et delubra mira magnitudine atque ele- ganti arte confecta, jam eversa et prostrata, cæte- raque omnia, quæ homines admirantur, atque histo- riis prodiderunt; ex quibus omnibus, præter ina- nem quamdam et exiguam gloriam, nulla prorsus utilitas ad exstructores rediit? Mihi vero nulla res perinde adinirabilis videtur, atque compendiaria hæc ad salutem via, hic facilis in cœlum ascensus. Non jam oculis nostris triste et iniserandum specta- culum proponitur, homines ante mortem vita fun- cti, ac pluribus corporis membris mortui, civitati bus, domibus, foro, aquis, hominibus etiam sibi charissimis expulsi, nominibus potius quam corpo- rum lineamentis agnoscendi : nec in publicis cœti- bas el conventibus per sodalitia et contubernia offeruntur, non jam misericordiam ob morbum, sed odium sui concitantes; miserabilium cantionum artifices, si quibus tamen vox quoque ipɔa superest. Quid res nostras omnes tragicis verbis prosequar, cum nulla oratio huic calamitati par inveniri queat? At ille omnium maxime nobis persuasit, ut, cum homines simus, homines ne contemnamus, nec per nostram in illos crudelitatem, Christum, unum omnium caput, ignominia afficiamus; sed in alienis calamitatibus nobisipsis optime consulamus, Deoque misericordiam, qua ipsi egemus, feneremur. Quo- circa ne labra quidem vir nobilis, et nobilibus ortus, gloriaque clarissimus, agrotis admovere gravaba- tur; verum ut fratres aunplectebatur, non, ut quis- piam fortasse existimaverit, inanem gloriam ca- plans (quis enim ab hoc affectu remotior ?), verum per philosophiam suam hoc aliis præscribens, ut ad ægrorum corporum curationem accedere non vere- rentur. Ita, non modo loquendo, sed etiam tacendo, monitoris partes obibat. Nec vero civitas quidem ad hunc modum se gerebat, regio autem atque externa loca non item : quin potius, omnibus populi prae- sulibus commune benignitatis erga pauperes et munificentiæ certamen proposuit. Et aliorum quidem coqui, et lautæ mensæ, et cupediariorum lenocinia et scitamenta, et elegantes currus, et vestes molies lateque difluentes : Basilii autem, agroti, et vulnerum curationes, et Christi imitatio, non qui- dem sermone, sed opere lepram purgantis. C LXIV. Quid ad hæc nobis dicturi sunt, qui ho- D mini fastum superciliumque objiciunt? Iniqui sane et acerbi rerum hujusmodi judices, eosque, qui re- gulæ non sunt, ad regulam admoventes. An vero fieri potest, ut qui leprosos deosculetur, et huc usque se demittat, adversus sanos et valentes su- etc., homi nes mortui, et ante mortem plerisque corporis mein- bris exstincti. » Colb., Chrys., Ur. 2, Par., Pass., etc. Deest in ed. (23 Plures codd., terpres : est : c Componere atque erigere illum cupientes, cum ipsi pravi et obtorti sint. » (46) Ιστορίαις. Pass., Ιστορίαι. (17) Ανθρωποι, etc. Comb. legit, άνθρωποι νε (18) Λείπεται. Pass., λείπηται. (19) Απαντα. Quinque Regg. et Pass., πάντα. (20) Ταῖς ἀλλοτρίαις. Sic plerique Regg. et (21) Δανείζειν. Sic codd. in ed., δανείζει. (22) 'Ελέου. Οr. 2, ἐλέους. (24) Καὶ τῷ κανόνι, etc. Sic exponit Graecus in-

δι' ἐγκρατείας, τὴν ψυχὴν δὲ οἰδαίνειν κενῷ φρυά- γματι ; Καὶ τοῦ μὲν Φαρισαίου καταγινώσκειν, καὶ δι ἡγεῖσθαι τὴν ἐξ όγκου ταπείνωσιν, καὶ Χριστὸν εἰδέναι μέχρι δούλου μορφῆς κατελθόντα, καὶ τελώναις συνέσθοντα (25), καὶ νίπτοντα τοὺς πόδας τῶν μας θητῶν, καὶ σταυρὸν οὐκ ἀπαξιοῦντα, ἵνα προσηλώσῃ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν (καίτοι τί τούτου παραδοξό- τερον, Θεὸν σταυρούμενον (26) βλέπειν, καὶ τοῦτον μετὰ λῃστῶν, καὶ ὑπὸ τῶν παριόντων γελώμενον, τὴν ἀνάλωτον, καὶ τοῦ παθεῖν ὑψηλότερον)· αὐτὸν δὲ ὑπερνεφεῖν, καὶ μηδὲν γινώσκειν ὁμότιμον, ὅ δοκεῖ τοῖς ἐκείνῳ βασκαίνουσιν; 'Αλλ᾽ οἶμαι τὸ τοῦ ἤθους εὐσταθὲς, καὶ βεβηκὸς, καὶ ἀπεξεσμένον, τύφον ὠνό μασαν. Οἱ δ' αὐτοί μοι δοκοῦσι ῥᾳδίως ἂν καὶ τὸν ἀνδρεῖον καλέσαι θρασὺν, καὶ δειλὸν τὸν περιεσκεμ μένον, καὶ τὸν σώφρονα μισάνθρωπον, καὶ τὸν Β δίκαιον ἀκοινώνητον. Καὶ γὰρ οὐ φαύλως τοῦτό τινες πεφιλοσοφήκασιν· Οτι παραπεπήγασι (27) ταῖς ἀρεταῖς αἱ κακίαι, καὶ εἰσί πως ἀγχίθυροι· καὶ ῥᾷστον, ἄλλο τι ὄντα ἕτερον νομισθῆναι τοῖς μὴ τὰ τοιαῦτα πεπαιδευμένοις. Τίς γὰρ ἐκείνου μᾶλλον ἢ ἀρετὴν ἐτίμησεν, ἡ κακίαν ἐκόλασεν, ἢ χρηστος ὤφθη τοῖς κατορθοῦσιν, ἢ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐμβριο θῆς· οὗ καὶ τὸ μειδίαμα πολλάκις ἔπαινος ἦν, καὶ τὸ σιωπᾶν ἐπιτίμησις, οἰκείῳ συνειδότι τὸ κακὸν βασανίζουσα ; Εἰ δὲ μὴ στωμύλος τις (28) ἦν, μηδὲ γελοιαστὴς, καὶ ἀγοραῖος, μηδὲ τοῖς πολλοῖς ἀρέ- σκων, ἐκ τοῦ πᾶσι πάντα γίνεσθαι, καὶ χαρίζεσθαι, τί τοῦτο ; Οὐκ ἐπαινετέος μᾶλλον ἢ μεμπτέος, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν; Εἰ μὴ καὶ τὸν λέοντα αἰτιτό τις, ὅτι μὴ πιθήκειον βλέπει, ἀλλὰ βλοσυρὸν καὶ βασιλι- κὸν, οὗ καὶ τὰ σκιρτήματα γενναῖα, καὶ μετὰ θαύ ματος ἀγαπώμενα· καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς (29) σκηνής θαυμάζοι, ὡς ἡδεῖς τε καὶ φιλανθρώπους, ὅτι τοῖς δήμοις χαρίζονται, καὶ κινοῦσι γέλωτα τοῖς ἐπὶ κόρρης ῥαπίσμασι καὶ ψοφήμασι (30). Καίτοι κἂν εἰ τοῦτο ζητείημεν, τίς μὲν οὕτως ἡδὺς ἐν ταῖς συνουσίαις, ὅσα ἐμὲ γινώσκειν τὸν μάλιστα ἐκείνου πεπειραμένον; τίς (31) διηγήσασθαι χαριέστερος; τίς μὲν σκῶψαι παιδευτικῶς; τίς δὲ καθάψασθαι ἁπαλῶς; Καὶ μήτε τὴν ἐπιτίμησιν θράσος ποιῆ- σαι (32), μήτε τὴν ἄνεσιν ἔκλυσιν, ἀλλ' ἀμφοτέρων τὴν ἀμετρίαν φυγεῖν, ἀμφοτέροις σὺν λόγῳ καὶ καιρῷ χρώμενον, κατὰ τοὺς Σαλομῶντος νόμους, παντὶ πράγματι καιρὸν διατάξαντος (55). ΣΕ'. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς τὴν ἐν λόγοις τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴν, καὶ τὸ τῆς διδασκαλίας (34) κράτος τὰ πέ- ρατα οἰκειούμενον; Ἔτι περὶ τοὺς πρόποδες τοῦ ** ἀγαθῷ κακὸν παραπέφυκε· « Εt ἀγχίθυρα, ! -b ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A percilium attollat? Qui carnes continentia et inedis conficiat, inani animi fastu infletur ? Qui Pharisæum damnet, atque illius ex arrogantia depressionem commenioret, et Christum sciat ad formam usque servilem sese demisisse, et cum publicanis come- disse, et discipulorum pedes abluisse, nec crucem recusasse, ut peccatum meum affligeret (quanquam quid hoc mirabilius, Deum, qui capi atque expugnari nequit, ac perpessione omni sublimior est, penden tem, et quidem cum latronibus, ac prætereuntium lubibrio expositum intueri ) ; idem tamen supra nubes sese efferat, atque omnibus anteponat, quem- admodum iis videtur, qui ipsius virtuti invident? Verum illi fastus nomen, ut opinor, morum firmitati et innocentiæ imposuerunt. At iidem homines facile quoque mihi facturi videntur, ut et forten, temera- rium appellent; et prudentem ac circumspectum, ti- midum; et temperantern, agrestem et inhumanum ; et justum, illiberalem et sordidum. Neque enim hoc quidam male tradiderunt: Virtutibus finitima et quodammodo vicina esse vitia ; nihilque facilius esse, quam ut ab illis, qui hujusmodi rerum scientiam non tenent, res quædam aliud esse judicetur, quamı revera sit. Quis enim magis aut virtutem coluit, aut vitium coercuit, vel officio probe functis benignio- rem ac suaviorem, aut peccantibus severiorem se præbuit; utpote cujus vel pertemis risus sppe lau- datio esset, et silentiuın increpatio, in proprià ni- mirum cujusque conscientia culpam explorans ar puniens? Quod si non lepidus quispiam et facetus erat, nec circumforaneus, nec ex eo quod omnibus omìnia fieret, plerisque gratus et acceptus, quid tum ? Nonne laudem potius quam reprehensionem hoc Domine meretur, saltem apud mente præditos? Nisi quis leonem etiam accusandum putet, quod non si- miæ vultum, sed torvum quemdam et horrificum ac regium præferat, cujus ipsæ quoque sallatio- nes fortes et generosæ sunt, et cum admiratione jucundæ; atque etiam histriones, ut suaves et hu- manitatis plenos, admiretur, quoniam populi volu- platibus inserviunt, colaphosque sibi invicem in malam impingendo, strepituinque ciendo, risum ei movent. Quanquam etiam, si hoc quæramus, quis in cœtibus adeo jucundus, quantum quidem ipse co- gnosco, qui ipsius maxime periculum feci? Quis in narrando festivior? Quis in jocando argutior? Quis in objurgando lenior. Sic ut neque increpatio in temeritatem, neque indulgentia in mollitiem recideret, sed utriusque excessum fugeret, utroque congruenter et tempestive utens, juxta Salomonis leges, qui omnibus rebus tempus constituit ”. C D Eccle. 111,4. scilicet ratione carnis assumptæ. Malum natura sua bono propinquum est. . Aristoteles : c Vilia sunt virtu- tibus » id est, « vicina. LXV. Sed quid ista sunt, præ illius dicendi fa- enitate, palmaque doctrinæ, qua extremas orbis partes inter se conciliavit? Adhuc in montis radi- orbis tines concilians. (25) Συνέσθοντα. In nonmullis, συνεσθίοντα. (26) Θεόν σταυρούμενον, « Deum crucifixum : (27) Παραπεπήγασι, etc. Menander dixit : Εγγύς (28) Στωμύλος τις. Deest τις in Or. 2. (29) Τῆς. Deest in pluribus codd. (30) Ψοφήμασι. Pass., σοφίσματι (31) Τις. Plures codd. addunt, δέ. (32) Ποιῆσαι. Pass., ποιεῖσθαι. (33) Διατάξαντος. In nonnullis, διδάσκοντος. (34) Τὸ τῆς διδασκαλίας, etc. « Vis illa doctrina

δι' ἐγκρατείας, τὴν ψυχὴν δὲ οἰδαίνειν κενῷ φρυά- γματι ; Καὶ τοῦ μὲν Φαρισαίου καταγινώσκειν, καὶ δι ἡγεῖσθαι τὴν ἐξ όγκου ταπείνωσιν, καὶ Χριστὸν εἰδέναι μέχρι δούλου μορφῆς κατελθόντα, καὶ τελώναις συνέσθοντα (25), καὶ νίπτοντα τοὺς πόδας τῶν μας θητῶν, καὶ σταυρὸν οὐκ ἀπαξιοῦντα, ἵνα προσηλώσῃ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν (καίτοι τί τούτου παραδοξό- τερον, Θεὸν σταυρούμενον (26) βλέπειν, καὶ τοῦτον μετὰ λῃστῶν, καὶ ὑπὸ τῶν παριόντων γελώμενον, τὴν ἀνάλωτον, καὶ τοῦ παθεῖν ὑψηλότερον)· αὐτὸν δὲ ὑπερνεφεῖν, καὶ μηδὲν γινώσκειν ὁμότιμον, ὅ δοκεῖ τοῖς ἐκείνῳ βασκαίνουσιν; 'Αλλ᾽ οἶμαι τὸ τοῦ ἤθους εὐσταθὲς, καὶ βεβηκὸς, καὶ ἀπεξεσμένον, τύφον ὠνό μασαν. Οἱ δ' αὐτοί μοι δοκοῦσι ῥᾳδίως ἂν καὶ τὸν ἀνδρεῖον καλέσαι θρασὺν, καὶ δειλὸν τὸν περιεσκεμ μένον, καὶ τὸν σώφρονα μισάνθρωπον, καὶ τὸν Β δίκαιον ἀκοινώνητον. Καὶ γὰρ οὐ φαύλως τοῦτό τινες πεφιλοσοφήκασιν· Οτι παραπεπήγασι (27) ταῖς ἀρεταῖς αἱ κακίαι, καὶ εἰσί πως ἀγχίθυροι· καὶ ῥᾷστον, ἄλλο τι ὄντα ἕτερον νομισθῆναι τοῖς μὴ τὰ τοιαῦτα πεπαιδευμένοις. Τίς γὰρ ἐκείνου μᾶλλον ἢ ἀρετὴν ἐτίμησεν, ἡ κακίαν ἐκόλασεν, ἢ χρηστος ὤφθη τοῖς κατορθοῦσιν, ἢ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐμβριο θῆς· οὗ καὶ τὸ μειδίαμα πολλάκις ἔπαινος ἦν, καὶ τὸ σιωπᾶν ἐπιτίμησις, οἰκείῳ συνειδότι τὸ κακὸν βασανίζουσα ; Εἰ δὲ μὴ στωμύλος τις (28) ἦν, μηδὲ γελοιαστὴς, καὶ ἀγοραῖος, μηδὲ τοῖς πολλοῖς ἀρέ- σκων, ἐκ τοῦ πᾶσι πάντα γίνεσθαι, καὶ χαρίζεσθαι, τί τοῦτο ; Οὐκ ἐπαινετέος μᾶλλον ἢ μεμπτέος, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν; Εἰ μὴ καὶ τὸν λέοντα αἰτιτό τις, ὅτι μὴ πιθήκειον βλέπει, ἀλλὰ βλοσυρὸν καὶ βασιλι- κὸν, οὗ καὶ τὰ σκιρτήματα γενναῖα, καὶ μετὰ θαύ ματος ἀγαπώμενα· καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς (29) σκηνής θαυμάζοι, ὡς ἡδεῖς τε καὶ φιλανθρώπους, ὅτι τοῖς δήμοις χαρίζονται, καὶ κινοῦσι γέλωτα τοῖς ἐπὶ κόρρης ῥαπίσμασι καὶ ψοφήμασι (30). Καίτοι κἂν εἰ τοῦτο ζητείημεν, τίς μὲν οὕτως ἡδὺς ἐν ταῖς συνουσίαις, ὅσα ἐμὲ γινώσκειν τὸν μάλιστα ἐκείνου πεπειραμένον; τίς (31) διηγήσασθαι χαριέστερος; τίς μὲν σκῶψαι παιδευτικῶς; τίς δὲ καθάψασθαι ἁπαλῶς; Καὶ μήτε τὴν ἐπιτίμησιν θράσος ποιῆ- σαι (32), μήτε τὴν ἄνεσιν ἔκλυσιν, ἀλλ' ἀμφοτέρων τὴν ἀμετρίαν φυγεῖν, ἀμφοτέροις σὺν λόγῳ καὶ καιρῷ χρώμενον, κατὰ τοὺς Σαλομῶντος νόμους, παντὶ πράγματι καιρὸν διατάξαντος (55). ΣΕ'. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς τὴν ἐν λόγοις τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴν, καὶ τὸ τῆς διδασκαλίας (34) κράτος τὰ πέ- ρατα οἰκειούμενον; Ἔτι περὶ τοὺς πρόποδες τοῦ ** ἀγαθῷ κακὸν παραπέφυκε· « Εt ἀγχίθυρα, ! -b ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A percilium attollat? Qui carnes continentia et inedis conficiat, inani animi fastu infletur ? Qui Pharisæum damnet, atque illius ex arrogantia depressionem commenioret, et Christum sciat ad formam usque servilem sese demisisse, et cum publicanis come- disse, et discipulorum pedes abluisse, nec crucem recusasse, ut peccatum meum affligeret (quanquam quid hoc mirabilius, Deum, qui capi atque expugnari nequit, ac perpessione omni sublimior est, penden tem, et quidem cum latronibus, ac prætereuntium lubibrio expositum intueri ) ; idem tamen supra nubes sese efferat, atque omnibus anteponat, quem- admodum iis videtur, qui ipsius virtuti invident? Verum illi fastus nomen, ut opinor, morum firmitati et innocentiæ imposuerunt. At iidem homines facile quoque mihi facturi videntur, ut et forten, temera- rium appellent; et prudentem ac circumspectum, ti- midum; et temperantern, agrestem et inhumanum ; et justum, illiberalem et sordidum. Neque enim hoc quidam male tradiderunt: Virtutibus finitima et quodammodo vicina esse vitia ; nihilque facilius esse, quam ut ab illis, qui hujusmodi rerum scientiam non tenent, res quædam aliud esse judicetur, quamı revera sit. Quis enim magis aut virtutem coluit, aut vitium coercuit, vel officio probe functis benignio- rem ac suaviorem, aut peccantibus severiorem se præbuit; utpote cujus vel pertemis risus sppe lau- datio esset, et silentiuın increpatio, in proprià ni- mirum cujusque conscientia culpam explorans ar puniens? Quod si non lepidus quispiam et facetus erat, nec circumforaneus, nec ex eo quod omnibus omìnia fieret, plerisque gratus et acceptus, quid tum ? Nonne laudem potius quam reprehensionem hoc Domine meretur, saltem apud mente præditos? Nisi quis leonem etiam accusandum putet, quod non si- miæ vultum, sed torvum quemdam et horrificum ac regium præferat, cujus ipsæ quoque sallatio- nes fortes et generosæ sunt, et cum admiratione jucundæ; atque etiam histriones, ut suaves et hu- manitatis plenos, admiretur, quoniam populi volu- platibus inserviunt, colaphosque sibi invicem in malam impingendo, strepituinque ciendo, risum ei movent. Quanquam etiam, si hoc quæramus, quis in cœtibus adeo jucundus, quantum quidem ipse co- gnosco, qui ipsius maxime periculum feci? Quis in narrando festivior? Quis in jocando argutior? Quis in objurgando lenior. Sic ut neque increpatio in temeritatem, neque indulgentia in mollitiem recideret, sed utriusque excessum fugeret, utroque congruenter et tempestive utens, juxta Salomonis leges, qui omnibus rebus tempus constituit ”. C D Eccle. 111,4. scilicet ratione carnis assumptæ. Malum natura sua bono propinquum est. . Aristoteles : c Vilia sunt virtu- tibus » id est, « vicina. LXV. Sed quid ista sunt, præ illius dicendi fa- enitate, palmaque doctrinæ, qua extremas orbis partes inter se conciliavit? Adhuc in montis radi- orbis tines concilians. (25) Συνέσθοντα. In nonmullis, συνεσθίοντα. (26) Θεόν σταυρούμενον, « Deum crucifixum : (27) Παραπεπήγασι, etc. Menander dixit : Εγγύς (28) Στωμύλος τις. Deest τις in Or. 2. (29) Τῆς. Deest in pluribus codd. (30) Ψοφήμασι. Pass., σοφίσματι (31) Τις. Plures codd. addunt, δέ. (32) Ποιῆσαι. Pass., ποιεῖσθαι. (33) Διατάξαντος. In nonnullis, διδάσκοντος. (34) Τὸ τῆς διδασκαλίας, etc. « Vis illa doctrina

Α όρους στρεφόμεθα, τῆς ἄκρας ἀπολειπόμενοι (55). ἔτι πορθμὸν διαπερῶμεν, ἀφέντες τὸ μέγα και βαθύ πέλαγος. Οἶμαι γὰρ, εἴ τις ἐγένετο, ή γενήσεται σάλπιγξ ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος φθάνουσα, ἡ Θεοῦ φωνή τὸν κόσμον περιλαμβάνουσα, ἢ σεισμὸς οἰκουμένης ἔκ τινος καινοτομίας καὶ θαύματος, ταῦτα εἶναι τὴν ἐκείνου φωνὴν καὶ διάνοιαν, τοσοῦτον ἅπαντας ἀπο- λείπουσαν καὶ κάτω τιθεῖσαν, ὅσον τὴν τῶν ἀλόγων φύσιν ἡμεῖς. Τίς μὲν ἑαυτὸν ἐκάθηρε μᾶλλον τῷ Πνεύματι, καὶ ἄξιον τοῦ διηγεῖσθαι τὰ θεῖα παρ εσκεύασε; τίς δὲ μᾶλλον ἐφωτίσθη φῶς γνώσεως, καὶ διέκυψεν εἰς τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος, καὶ μετὰ Θεοῦ (36) τὰ περὶ Θεοῦ διεσκέψατο; τίς δὲ λόγον έσχεν ἀμείνω τῶν νοηθέντων ἑρμηνευτήν, ὡς μηδ' ἑτέρῳ (37) σκάζειν, κατὰ τοὺς πολλοὺς, ἢ τῷ λόγον Β οὐκ ἔχοντι, ἢ λόγῳ μὴ κατὰ νοῦν βεβηκότι· ἀλλ' ἀμφοτέρωθεν ὁμοίως εὐδοκιμεῖν, καὶ αὐτὸν ἴσεν ἑαυτῶ φαίνεσθαι, καὶ ὄντως ἔρτιον. Πάντα μὲν ἐρευνᾷν, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, τῷ Πνέυματι με μαρτύρηται, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι, ἀλλ' ὡς ἐντρυφῶντι τῇ θεωρία. Πάντα δὲ ἐκείνῳ διηρεύνηται τὰ τοῦ Πνεύματος, ἐξ ὧν ἦθος ἅπαν ἐπαίδευσε, καὶ ὑψηγο- ρίαν ἐδίδαξε (38), καὶ τῶν παρόντων ἀπανέστησε, καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα μετεσκεύασεν (39). Ηλίου μὲν ἐπαινεῖται παρὰ τῷ Δαβὶδ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ δρόμου τάχος, καὶ δύναμις· λάμ ποντος ὡς νυμφίου, εὐμεγέθους ὡς γίγαντος, οὗ καὶ τὸ πολὺ διαβαίνειν, έχει δύναμιν τοσοῦτον, ὡς ἀπ᾿ ἄκρων τὰ ἄκρα ισοτίμως καταφωτίζειν, καὶ μηδὲν ἐλαττοῦσθαι τὴν θερμὴν τοῖς διαστήμασι. Τοῦ δὲ κάλ λος μὲν, ἡ ἀρετή· μέγεθος δὲ, ἡ θεολογία· δρόμος δὲ, τὸ ἀεικίνητον, καὶ μέχρι Θεοῦ φέρον ταῖς ἀναβά σε σι· δύναμις δὲ, ἡ τοῦ λόγου σπορὰ καὶ διάδοσις. Ωστε ἔμοιγε, οὐδὲ τοῦτο εἰπεῖν ὀκνητέον, τὸ εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν ἐξελθεῖν τὸν φθόγγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων τὴν δύναμιν · περὶ τῶν ἀποστόλων ὁ Παῦλος ἔφησε, παρὰ Δαβὶδ ἐκδεξάμενος (40). Τις μὲν ἄλλη συλλόγου σήμερον χάρις; Τίς δὲ συμποσίων ἡδονή; Τίς δὲ ἀγορῶν; Τίς δὲ ἐκκλησιῶν; Τίς τῶν ἐν τέλει, καὶ τῶν μετ' ἐκεί- νους τρυφή ; Τίς μοναστῶν (41), ἢ μιγάδων; Τίς τῶν ἀπραγμόνων, ἢ τῶν ἐν πράγματι (42) ; Τίς τῶν τὰ ἔξωθεν φιλοσοφούντων, ἢ τὰ ἡμέτερα; Μία, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἡ μεγίστη, τὰ ἐκείνου συγγράμματα καὶ πονήματα. Οὐδὲ γραφεῦσιν (43) εὐπορία τις ἄλλη μετ᾿ ἐκεῖνον, ἢ τὰ ἐκείνου συγγράμματα. Σιωπᾶται ἐκλεξάμενος, « Θρανί; » ἢ μιγάδων, « πράγμασι. ἄλλη εὐπορία. S. GREGORII THEOLOGI cibus versamur, a vertice remoti: adhuc fretum trajicimus, relicto magno et profundo Oceano. Existimo enim, si quæ unquam tuba fuit, vel futura est, in aerem quam longissime penetrans, aut vox Dei totum orbem comprehendens, aut universæ terræ motus novo quodam et mirando modo exortus, hæc omnia vocem illius ac mentem fuisse, tantum omnes a tergo relinquentem atque infra se collo- cantein, quantuin nos brutorum naturam supera- mus. Quis seipsum magis Spiritui purgavit, atque ila se comparavit, ut dignus esset, qui oracula di- vina explanaret? Quis rursum majori scientiæ luce collustratus est, atque in profunda Spiritus prospe- xit, ac cum Deo, quæ Dei sunt, exquisivit? Quis porro sermonem habuit animi sensa melius expo- nentem, ita ut neutra parte, ut plerique, claudica- ret, nempe, vel mnente sermone destituta, vel ser- mone qui ad mentis intelligentiam non assurgat: verum parem in utraque re laudem obtineret, parque ipse sibi haud dubie esset, ac vere integer et per- fectus. Ac quædam Scriptura hoc Spiritui sancto tribuit, quod omnia scrutetur, etiam profunda Dei 8, non ut ignorans, sed ut ex eorum contemplatione summam voluptatem capiens. Basilius autem omnia, quæ Spiritus sunt, perscrutatus est, ex eoque mores onines erudivit, ac sublimiter loqui docuit, bomi- numque animos 821a rebus praesentibus abstractos ad futura traduxit. LXVI. Laudatur apud Davidein solis pulchritudo, CE. et magnitudo, et cursus celeritas, et vis ac facultas; quippe qui sponsum splendore, gigantem magnitu- dine referat, ac longe lateque progrediendo, lan- tam vim habeat, ut ab extremis extrema æque col- Irstret, nec locorum intervallis ipsius calor ullo mo- do minuatur. Basilio autem pulchritudo, virtus fuit ; mnagnitudo, theologia ; cursus, perpetua men- tis agitatio, per quotidianos ascensus ad Deum fe- rens; potentia, doctrinæ semen ac distributio. Ita- que ne hoc quidem mihi dicere verendum est, in omnem terram sonum illius exiisse, atque in fines orbis terra vim illius verborum *, quod de aposto- lis Paulus dixit, a Davide mutuatus. Quænam ho- die alia ullius conventus lætitia? Quæ conviviorum voluptas ? Quae fori? Quæ ecclesiarum? Quæ princi- D pum et privatorum delicia? Quæ monachorum, aut eorum qui societate gaudent? Quæ eorum, qui se a negotiis removerunt, vel eorum qui in rebus ge- rendis versantur? Quæ eorum qui profanæ, vel eo- rum qui nostræ disciplinæ studium profitentur? Una, et per omnia, et maxinia oblectatio, illius vo Cor. 11, 10. ** Psal. xvii, 6. ss ibid. ; Rom. desunt in quibusdamı codd. ex Niceta, Gregorium his verbis significare voluisse, librum De Trinitate a Basilio fuisse scriptum; qui liber jam non exstat, nisi forte per hunc librum Orationes de theologia intelligendæ sint. Verum apud Nicetam nihil tale occurrit. x, 18. et duo Coisl. In ed., deligens, colli- gens. » aut eorum, qui pari virtutis palæstra cum aliis communicant. › (35) Ετι ... ἀπολειπόμενοι. llaec et interjecia (36) Θεοῦ. Οr. 2, τοῦ Θεοῦ. (57) Ἑτέρῳ. Reg. pl, ἑτέρως (33) Καὶ ὑψηγορίαν εδίδαξε. Ait Billius, quasi (39) Μετεσκεύασεν. Reg. pb, Pass. παρεσκεύασεν. (40) Εκδεξάμενος. Sic plures Regg, plures Colb. (41) Μοναστῶν. • Eorum qui solitariam vitam (42) Πράγματι. Quatuor Regg., Pass. et Coinb., (43) Γραφεῦσιν, etc. Savil., συγγραφεύσι τις

Α όρους στρεφόμεθα, τῆς ἄκρας ἀπολειπόμενοι (55). ἔτι πορθμὸν διαπερῶμεν, ἀφέντες τὸ μέγα και βαθύ πέλαγος. Οἶμαι γὰρ, εἴ τις ἐγένετο, ή γενήσεται σάλπιγξ ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος φθάνουσα, ἡ Θεοῦ φωνή τὸν κόσμον περιλαμβάνουσα, ἢ σεισμὸς οἰκουμένης ἔκ τινος καινοτομίας καὶ θαύματος, ταῦτα εἶναι τὴν ἐκείνου φωνὴν καὶ διάνοιαν, τοσοῦτον ἅπαντας ἀπο- λείπουσαν καὶ κάτω τιθεῖσαν, ὅσον τὴν τῶν ἀλόγων φύσιν ἡμεῖς. Τίς μὲν ἑαυτὸν ἐκάθηρε μᾶλλον τῷ Πνεύματι, καὶ ἄξιον τοῦ διηγεῖσθαι τὰ θεῖα παρ εσκεύασε; τίς δὲ μᾶλλον ἐφωτίσθη φῶς γνώσεως, καὶ διέκυψεν εἰς τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος, καὶ μετὰ Θεοῦ (36) τὰ περὶ Θεοῦ διεσκέψατο; τίς δὲ λόγον έσχεν ἀμείνω τῶν νοηθέντων ἑρμηνευτήν, ὡς μηδ' ἑτέρῳ (37) σκάζειν, κατὰ τοὺς πολλοὺς, ἢ τῷ λόγον Β οὐκ ἔχοντι, ἢ λόγῳ μὴ κατὰ νοῦν βεβηκότι· ἀλλ' ἀμφοτέρωθεν ὁμοίως εὐδοκιμεῖν, καὶ αὐτὸν ἴσεν ἑαυτῶ φαίνεσθαι, καὶ ὄντως ἔρτιον. Πάντα μὲν ἐρευνᾷν, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, τῷ Πνέυματι με μαρτύρηται, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι, ἀλλ' ὡς ἐντρυφῶντι τῇ θεωρία. Πάντα δὲ ἐκείνῳ διηρεύνηται τὰ τοῦ Πνεύματος, ἐξ ὧν ἦθος ἅπαν ἐπαίδευσε, καὶ ὑψηγο- ρίαν ἐδίδαξε (38), καὶ τῶν παρόντων ἀπανέστησε, καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα μετεσκεύασεν (39). Ηλίου μὲν ἐπαινεῖται παρὰ τῷ Δαβὶδ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ δρόμου τάχος, καὶ δύναμις· λάμ ποντος ὡς νυμφίου, εὐμεγέθους ὡς γίγαντος, οὗ καὶ τὸ πολὺ διαβαίνειν, έχει δύναμιν τοσοῦτον, ὡς ἀπ᾿ ἄκρων τὰ ἄκρα ισοτίμως καταφωτίζειν, καὶ μηδὲν ἐλαττοῦσθαι τὴν θερμὴν τοῖς διαστήμασι. Τοῦ δὲ κάλ λος μὲν, ἡ ἀρετή· μέγεθος δὲ, ἡ θεολογία· δρόμος δὲ, τὸ ἀεικίνητον, καὶ μέχρι Θεοῦ φέρον ταῖς ἀναβά σε σι· δύναμις δὲ, ἡ τοῦ λόγου σπορὰ καὶ διάδοσις. Ωστε ἔμοιγε, οὐδὲ τοῦτο εἰπεῖν ὀκνητέον, τὸ εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν ἐξελθεῖν τὸν φθόγγον αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων τὴν δύναμιν · περὶ τῶν ἀποστόλων ὁ Παῦλος ἔφησε, παρὰ Δαβὶδ ἐκδεξάμενος (40). Τις μὲν ἄλλη συλλόγου σήμερον χάρις; Τίς δὲ συμποσίων ἡδονή; Τίς δὲ ἀγορῶν; Τίς δὲ ἐκκλησιῶν; Τίς τῶν ἐν τέλει, καὶ τῶν μετ' ἐκεί- νους τρυφή ; Τίς μοναστῶν (41), ἢ μιγάδων; Τίς τῶν ἀπραγμόνων, ἢ τῶν ἐν πράγματι (42) ; Τίς τῶν τὰ ἔξωθεν φιλοσοφούντων, ἢ τὰ ἡμέτερα; Μία, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἡ μεγίστη, τὰ ἐκείνου συγγράμματα καὶ πονήματα. Οὐδὲ γραφεῦσιν (43) εὐπορία τις ἄλλη μετ᾿ ἐκεῖνον, ἢ τὰ ἐκείνου συγγράμματα. Σιωπᾶται ἐκλεξάμενος, « Θρανί; » ἢ μιγάδων, « πράγμασι. ἄλλη εὐπορία. S. GREGORII THEOLOGI cibus versamur, a vertice remoti: adhuc fretum trajicimus, relicto magno et profundo Oceano. Existimo enim, si quæ unquam tuba fuit, vel futura est, in aerem quam longissime penetrans, aut vox Dei totum orbem comprehendens, aut universæ terræ motus novo quodam et mirando modo exortus, hæc omnia vocem illius ac mentem fuisse, tantum omnes a tergo relinquentem atque infra se collo- cantein, quantuin nos brutorum naturam supera- mus. Quis seipsum magis Spiritui purgavit, atque ila se comparavit, ut dignus esset, qui oracula di- vina explanaret? Quis rursum majori scientiæ luce collustratus est, atque in profunda Spiritus prospe- xit, ac cum Deo, quæ Dei sunt, exquisivit? Quis porro sermonem habuit animi sensa melius expo- nentem, ita ut neutra parte, ut plerique, claudica- ret, nempe, vel mnente sermone destituta, vel ser- mone qui ad mentis intelligentiam non assurgat: verum parem in utraque re laudem obtineret, parque ipse sibi haud dubie esset, ac vere integer et per- fectus. Ac quædam Scriptura hoc Spiritui sancto tribuit, quod omnia scrutetur, etiam profunda Dei 8, non ut ignorans, sed ut ex eorum contemplatione summam voluptatem capiens. Basilius autem omnia, quæ Spiritus sunt, perscrutatus est, ex eoque mores onines erudivit, ac sublimiter loqui docuit, bomi- numque animos 821a rebus praesentibus abstractos ad futura traduxit. LXVI. Laudatur apud Davidein solis pulchritudo, CE. et magnitudo, et cursus celeritas, et vis ac facultas; quippe qui sponsum splendore, gigantem magnitu- dine referat, ac longe lateque progrediendo, lan- tam vim habeat, ut ab extremis extrema æque col- Irstret, nec locorum intervallis ipsius calor ullo mo- do minuatur. Basilio autem pulchritudo, virtus fuit ; mnagnitudo, theologia ; cursus, perpetua men- tis agitatio, per quotidianos ascensus ad Deum fe- rens; potentia, doctrinæ semen ac distributio. Ita- que ne hoc quidem mihi dicere verendum est, in omnem terram sonum illius exiisse, atque in fines orbis terra vim illius verborum *, quod de aposto- lis Paulus dixit, a Davide mutuatus. Quænam ho- die alia ullius conventus lætitia? Quæ conviviorum voluptas ? Quae fori? Quæ ecclesiarum? Quæ princi- D pum et privatorum delicia? Quæ monachorum, aut eorum qui societate gaudent? Quæ eorum, qui se a negotiis removerunt, vel eorum qui in rebus ge- rendis versantur? Quæ eorum qui profanæ, vel eo- rum qui nostræ disciplinæ studium profitentur? Una, et per omnia, et maxinia oblectatio, illius vo Cor. 11, 10. ** Psal. xvii, 6. ss ibid. ; Rom. desunt in quibusdamı codd. ex Niceta, Gregorium his verbis significare voluisse, librum De Trinitate a Basilio fuisse scriptum; qui liber jam non exstat, nisi forte per hunc librum Orationes de theologia intelligendæ sint. Verum apud Nicetam nihil tale occurrit. x, 18. et duo Coisl. In ed., deligens, colli- gens. » aut eorum, qui pari virtutis palæstra cum aliis communicant. › (35) Ετι ... ἀπολειπόμενοι. llaec et interjecia (36) Θεοῦ. Οr. 2, τοῦ Θεοῦ. (57) Ἑτέρῳ. Reg. pl, ἑτέρως (33) Καὶ ὑψηγορίαν εδίδαξε. Ait Billius, quasi (39) Μετεσκεύασεν. Reg. pb, Pass. παρεσκεύασεν. (40) Εκδεξάμενος. Sic plures Regg, plures Colb. (41) Μοναστῶν. • Eorum qui solitariam vitam (42) Πράγματι. Quatuor Regg., Pass. et Coinb., (43) Γραφεῦσιν, etc. Savil., συγγραφεύσι τις

τὰ παλαιὰ, ὅσα τινὲς τοις θείοις λογίοις ἐνίδρωσαν· βοᾶται τὰ νέα, καὶ οὗτος ἄριστος ἡμῖν ἐν λόγοις, ὃς ἂν τὰ ἐκείνου μάλιστα τυγχάνῃ γινώσκων, καὶ διὰ γλώσσης φέρων, καὶ συνετίζων τὰς ἀκοάς· ήρκεσε γὰρ εἷς ἀντὶ πάντων τοῖς σπουδαιοτέροις εἰς παίδευ σεν. ΣΖ'. Ἐγὼ τοῦτο μόνον αὐτοῦ διηγήσομαι. Όταν τὴν Εξαήμερον αὐτοῦ μεταχειρίζωμαι, καὶ διὰ γλώσσης φέρω, μετὰ τοῦ κτίστου γίνομαι, καὶ γι νώσκω κτίσεως λόγους, καὶ θαυμάζω τὸν κτίστην πλέον ἢ πρότερον, όψει μόνη διδασκάλῳ χρώμενος. Οταν τοῖς ἀντιῤῥητικοῖς ἐντύχω λόγοις, τὸ Σοδομι- τικὸν ὁρῶ πῦρ, ᾧ τεφροῦνται γλῶσσαι πονηραι καὶ παράνομοι, ἢ τὸν Χαλάνης πύργον (44), κακῶς μὲν οικοδομούμενον, καλῶς δὲ λυόμενον. "Οταν τοῖς περὶ Πνεύματος, εὑρίσκω Θεὸν, ὃν ἔχω, καὶ παῤῥησιά- ζομαι τὴν ἀλήθειαν, ἐπιβατεύων τῆς ἐκείνου θεολο γίας καὶ θεωρίας. Οταν ταῖς ἄλλαις ἐξηγήσεσιν, ἃς τοῖς μικρὰ βλέπουσιν ἀναπτύσσει, τρισσῶς (45) ἐν ταῖς στεῤῥαῖς ἑαυτοῦ (46) πλαξὶ τῆς καρδίας ἀπογρα- ψάμενος, πείθομαι μὴ μέχρι τοῦ γράμματος ἵστα σθαι, μηδὲ βλέπειν τὰ ἄνω (47) μόνον, ἀλλὰ καὶ πε- ραιτέρω διαβαίνειν, καὶ εἰς βάθος ἔτι χωρεῖν ἐκ βά θους, ἄβυσσον ἀβύσσῳ προσκαλούμενος, καὶ φωτι φῶς εὑρίσκων, μέχρις ἂν φθάσω πρὸς τὸ ἀκρότατον. Οταν ἀθλητῶν ἐγκωμίοις προσομιλήσω, περιφρονώ τὸ σῶμα, καὶ σύνειμι τοῖς ἐπαινουμένοις (48), καὶ πρὸς τὴν ἄθλησιν διεγείρομαι. "Οταν ἠθικοῖς λόγοις καὶ πρακτικοῖς, καθαίρομαι ψυχὴν καὶ σῶμα, καὶ ναός Θεοῦ γίνομαι δεκτικὸς, καὶ ὄργανον κρουόμενον Πνεύματι, καὶ θείας ὑμνῳδὸν δόξης τε καὶ δυνάμεως τούτῳ (49) μεθαρμόζομαι, καὶ ῥυθμίζομαι, καὶ ἄλλος ἐξ ἄλλου γίνομαι, τὴν θείαν ἀλλοίωσιν ἀλλοιούμενος. ΣΗ'. Ἐπεὶ δὲ θεολογίας εμνήσθην, καὶ τῆς περὶ τοῦτο τοῦ ἀνδρὸς μάλιστα μεγαλοφωνίας, ἔτι κἀκεῖνο προσθήσω τοῖς εἰρημένοις. Χρησιμώτατον γὰρ τοῖς πολλοῖς, τοῦ μὴ βλάπτεσθαι, τὴν χείρω περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχοντας. Πρὸς δὲ τοὺς κακούργους ὁ λόγος, οι τοῖς ἑαυτῶν κακοῖς βοηθοῦσιν, ἐξ ὧν ἄλλοις ἐπηρεά- ζουσιν. Ἐκεῖνος γὰρ, ἕνεκα (50) τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τῆς κατὰ τὴν ἁγίαν Τριάδα συναφείας καὶ συν θεΐας (51), ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι κυριώτερον χρὴ εἰπεῖν καὶ σαφέστερον (52), μὴ ὅτι θρόνων ἐκπεσεῖν, οἷς οὐδὲ Β τρανώς. Υψηλῶς αὐτὰ θεωρεῖν· ἐπαίνοις. . συναφέστερον. - ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. A lumina et lucubrationes. Nec scriptoribus materia ulla alia et copia post eum, præter ipsius scripta, svppetit. Silentur vetera, quæcunque in divinorum oraculorum explanatione : quibusdam elaborata sunt : nova prædicantur; atque is apud nos erudi- tissimus habetur, qui libros ipsius quam maxime a intelligit, ac lingua versat, auribusque instillat. Unus enim, omnium loco, studiosis ad eruditionen comparandam sufficit. que instrumentum musicum a Spiritu pulsatum, afflatu corrigor et concinnor, atque divina quadam Gen. xix, 24. ³7 Gen. x1, sqq. LXVII. Hoc tantum de eo dicam. Cum Hexaeme- ron illius in manus sumo, atque in ore habeo, cum Creatore conjungor, ac creationis rationes cogno- sco, Creatoremque magis admiror ac suspicio, quam prius solebam, cum solo aspectu magistro uterer. Cun libros eos, quibus hæreticorum scripta refutal, lego, Sodomiticum ignem cerno, quo improbæ ac sceleratæ linguæ in cinerem rediguntur *, aut Cha- lanæ turrim ”, ut male constructam, ita recte in- terruptam atque deletam. Cum ea, quæ de Spiritu sancto scripsit, evolvo, Deum, quem labeo, nan- ciscor, veritatem libero et fidenti animo præ- dico, illius videlicet theologiæ atque contemplationi insistens. Cum alias ejus enarrationes perlego, quas iis, qui hebetiori ingenio sunt, explicat, trifariam in solidis cordis sui tabulis describens, eo adducor, ut non in externo litteræ cortice pedem figam, nec verborum tantum superficiem spectem, sed ulterius progrediar, atque ex profundo in profundum trans- eam, abyssum per abyssum invocans ", ac per lumen lumen inveniens, quoadusque ad summum tandem verticem pervenero. Cum martyrum enco mia lego, corpus contemno, et cum iis, qui laudibu: efferuntur, animo versor, atque ad certamen exci- tor. Cum orationes cas, quas de moribus ac bene vivendi ratione scripsit, in manus accipio, animo et corpore purgor, templumque Dei capax efficior, at- divinamque gloriam et potentiam canens; ipsius immutatione alius ex alio efficior. C & ss Psal. xLi, 8. turrin illam, quæ turris Babylonica, seu Babel, vocari solet. moraliter, et auagogice, seu mystice. Male in Reg. C, cordis mei tabulis. › «Alto sensu intelligere Scripturas. Quod ne quidem Gregorio satis est, sed ulterius jubet progredi, ut majores semper in PATROL. GR. XXXVI, D LXVIII. Quoniam autem theologiæ mentionem feci, ejusque in dicendo sublimitatis, qua ille in eo potissimum argumenti genere usus est, hoc adhuc superioribus adjungam. Simplicibus enim et impe- ritis utilissimum est providere, ne damno afficiantur, male et sinistre de ipso existimantes. Mihi vero ad improbos et malignos oratio est, qui ex eo quot alios calumniis incessunt, vitiis suis opem ferre moliuntur. Ille etenim pro recta doctrina, san- cteque Trinitatis conjunctione et condeitate, aut Scripturarum intelligentia profectus habeamus. Colb., Or. 2, Par., Pass., etc. Sic etiam legit Bill. In ed., cipsius (Spiritus) afſlatu.› Bill. : ‹ per eas. › cretione. (44) Χαλάνης πύργον. Sic Septuaginta vocant (45) Τρισσῶς. « Trifariam, id est, historice, (46) 'Εαυτού. Pro ἐμαυτοῦ, ait Combefisius. In (47) Μηδὲ βλέπειν τὰ ἄνω. Exponit Nicetas : (48) Επαινουμένοις. Sic ser Regg., decem (49) Τούτῳ. Id est, Πνεύματι · « lloc Spirita, » vel, (50) "Ενεκα. Sex Regg. et Pass. addunt, μέν. (51) Καὶ συνθεΐας. Coisl. 1, καὶ συμφυΐας, ο con (52) Σαφέστερον. Regg. bm, pl, Or. 2 et Par.

ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐπεπήδησεν (55), ἀλλὰ καὶ φυγὴν (54), Β υπελαμβάνετο, καὶ τῷ κακῷ προστάτῃ τῆς ἀσεβείας)· καὶ θάνατον, καὶ τὰς πρὸ τοῦ θανάτου κολάσεις προ θύμως ἐδέξατο ἂν, ὡς κέρδος, οὐ κίνδυνον. Δηλοῖ δὲ οἷς τε ήδη πεποίηκεν, οἷς τε πέπονθεν· ὅς γε καὶ ἐξορίαν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας κατακριθείς, τοσοῦτον ἐπραγματεύσατο μόνον, ὅσον ἑνὶ τῶν ἀκολούθων (55) εἰπεῖν, ἀραμένῳ τὸ πυκτίον (56) ἀκολουθεῖν. Οἰκονο- μεῖν δὲ τοὺς λόγους ἐν κρίσει, τῶν ἀναγκαίων (57) ἐνόμιζε, τῷ θείῳ Δαβὶδ περὶ τούτου συμβούλι χρώ- μενος, καὶ μικρὸν ὅσον τὸν τοῦ πολέμου καιρὸν δια φέρειν, καὶ τὴν τῶν αἱρετικῶν δυναστείαν, ἕως ὁ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς αἰθρίας (58) ἐπιλάβοι καιρὸς, καὶ δῷ τῇ γλώσσῃ τὴν παρρησίαν. Οἱ μὲν γὰρ (59) ἐζήτουν λαβέσθαι γυμνῆς τῆς περὶ τοῦ Πνεύματος φωνῆς, ὡς εἴη Θεὸς ὅπερ ἂν ἀληθὲς, ἀσεβὲς ἐκείνοις ἵνα τὸν μὲν τῆς πόλεως μετὰ τῆς θεολόγου γλώσσης ὑπερορίσωσιν, αὐτοὶ δὲ κατασχόντες τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τῆς ἑαυτῶν κακίας ὁρμητήριον ποιησάμενος, ἐντεῦθεν τὴ λειπόμενον ἅπαν, ὡς ἔκ τινος ἀκροπό λεως, καταδράμωσιν. Ο δὲ, ἐν ἄλλαις μὲν φωναῖς γραφικαῖς, καὶ μαρτυρίαις ἀναμφιλέκτοις ταυτὸν δυναμέναις, καὶ ταῖς ἐκ τῶν (60) συλλογισμῶν ἀνά- γκαις, οὕτως ἦρχε τοὺς ἀντιλέγοντας, ὥστε μὴ ἀν- τιβαίνειν (64) ἔχειν, ἀλλ' οἰκείαις συνδεῖσθαι φωναίς, ἤπερ δὴ καὶ μεγίστη λόγου δύναμις καὶ σύνεσις. Δη λώσει δὲ καὶ ὁ λόγος, ὃν περὶ τούτου συνέγραψε, κινῶν τὴν γραφίδα, ὡς ἐκ πυξίδος τοῦ Πνεύματος - τὴν δὲ κυρίαν φωνὴν τέως ὑπερετίθετο (62), παρά τε τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, καὶ τῶν γνησίων τούτου συναγωνιστῶν χάριν αἰτῶν, τῇ οἰκονομίᾳ μὴ δυσχε ραίνειν (63)· μηδὲ μιᾶς ἀντεχομένους φωνῆς, τὸ πᾶν ἀπολέσαι δι' ἀπληστίαν, τῷ καιρῷ παρασυρείσης τῆς εὐσεβείας. Αὐτοῖς μὲν γὰρ οὐδεμίαν εἶναι ζημίαν, ὑπαλλαττομένων μικρὸν τῶν λέξεων, καὶ φωναῖς ἄλ λαις τὸ ἴσον διδασκομένοις (64)· οὐδὲ γὰρ ἐν βήματ σιν ἡμῖν εἶναι τὴν σωτηρίαν μᾶλλον ἢ πράγμασι· μηδὲ γὰρ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἀπολαβεῖν ἄν, εἰ τὴν τοῦ (65) ἠλειμμένου φωνὴν, ἀντὶ τῆς Χριστοῦ, πρὸς ὀλίγον ἐπιζητοῦντες, ἠξίουν μεθ᾿ ἡμῶν τάττεσθαι (66) τῷ δὲ κοινῷ μεγίστην ἂν βλάβην γενέσθαι, τῆς Ἐκ- κλησίας κατασχεθείσης. ἐπεχείρησεν. φυγείν. πτυχτίον. • (συ) Καὶ ταῖς ἐκ τῶν. S. GREGORII THEOLOGI nescio quo magis proprio et perspicuo verbo res ea A notari potest, non modo de throno, ad quem ne ab initio quidem cupide prosiliit, exturbari ac dejici, sed etiam exsilio, et morte, atque ante mortem variis cruciatibus affici, prompto alacrique animo tulisset, ac lucro potius quam periculo deputasset. Hoc vero ita esse aperte declarant ea quæ et fecit et passus est : ut qui etiam ob veritatis defensionem exsilio multatus, nihil aliud negotii susceperit, quam uni ex asseclis, ut se acceptis pugillaribus sequeretur, imperaret. Cæterum, sermones judicio disponere", de Davidis consilio et senten- Lia, necessarium esse judicabat, ac belli tempus, et hæreticorum principatum aliquantisper 10- lerare, quoad libertatis ac serenitatis tempus succes- sisset, linguæque libertatem ac licentiam attulisset. cum Illi enim nudam et apertam vocem de Spiritu san- cto, quod Deus esset, arripere studebant (quod quidem, tametsi verumn erat, impium tamen illis, atque improbo impietatis antistiti videbatur); ut eum quidem cum theologica lingua civitate pelle- rent, ipsi autem Ecclesiam occuparent, eamque sceleris sui propugnaculum efficerent, atque hinc deinde, velut ex arce quadam, id omnne, quod reli- quum erat, popularentur. At ille, in aliis quidem vocibus e Scriptura petitis, testimoniisque minime dubiis, eamdem vim habentibus, necessariisque ar- gumentis, adversarios ità comprimebat, ut nullo modo repugnare ac contra niti possent, sed, quæ maxima sermonis virtus et prudentia est, propriis vocibus constringerentur. Id autem perspicue osten- det is liber, quem hoc argumento edidit, in quo calamum quasi ex Spiritus pyxide movet; interim tamen propriam vocem usurpare differebat, tum ab jpsomet Spirit, tumn a sinceris ipsius propugnatori- bus illud in gratiæ loco petens, ne hoc suo consilio offenderentur; nec committerent ut, dum unam voculam mordicus retinere conarentur, propter inexplebilem cupiditatem omnia perderent, turbu- lento nimirum tempore consulsa ac distracta pie- tate. Ipsos enim nihil ex eo incommodi ac detri- menti accepturos, si vocabula paululum immuta- rentur, modo aliis verbis eadem docerentur; neque enim salutem nostram in verbis potius, quam in rebus consistere; quippe cum ne Judæi quidem rejiciendi sint, si ad aliquod tempus pro Christi voce, vocem Uncti sibi concedi postulantes, in nostrum numerum atque ordinem ascribi velint; at reipublicæ non posse majorem perniciem ac pestem afferri, quam si Ecclesia ab hæreticis occuparetur. C Psal. csi, 5. Jes., etc. in ed., justum. » quae in editis deerant, addidimus ex quinque Regg., decem Colb., Coisl. 2, Or. et Pass. Sic tres Regg., Or. et gentia, » vel a temperamento, offenderentur. » Quodl scilicet expressis verbis Spiritum sanctum Deum non diceret; quamvis aliis vocibus, eamdem vim labentibus, ejus divinitatem prædicaret. Quæ qui- dem Basilii agendi ratio ab aliis culpata, Magno Athanasio probata fuit. eamdem vim habentibus. › (53) Επεπήδησεν. Jes., ἐπεδήμησεν. Pass., D Pass. Deest ex in edit. (54) Φυγήν. Sic tres Regg., Coisl. 1, Chrys., (55) 'Ακολούθων. Οr. 2, ἀκολουθούντων. (56) Πυκτίον. Regg. a, bu, pl et septem Colb., (57) Τῶν ἀναγκαίων. In quibusdam, τῶν δικαίων, (58) Καὶ τῆς αιθρίας. «El serenitatis., Hac, (59) Οἱ μὲν γάρ. Sic Or. 2 et Par. Deest γάρ in ed. (61) Αντιβαίνειν. Οr. 2, ἀντιλέγειν, «contradicere. » (62) Υπερετίθετο. Duo Regg. et Pass., ὑπερέθετο. (63) Τῇ οικονομίᾳ μὴ δυσχεραίνειν. 4 Ne indul- (64) Διδασκομένοις. Coisl. 1, τὸ ἴσον δυναμέναις, (65) Τὴν τοῦ. Sic plures Regg. Deest τοῦ in ed. 166) Τάττεσθαι. In nonnullis, τετάχθαι.

ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐπεπήδησεν (55), ἀλλὰ καὶ φυγὴν (54), Β υπελαμβάνετο, καὶ τῷ κακῷ προστάτῃ τῆς ἀσεβείας)· καὶ θάνατον, καὶ τὰς πρὸ τοῦ θανάτου κολάσεις προ θύμως ἐδέξατο ἂν, ὡς κέρδος, οὐ κίνδυνον. Δηλοῖ δὲ οἷς τε ήδη πεποίηκεν, οἷς τε πέπονθεν· ὅς γε καὶ ἐξορίαν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας κατακριθείς, τοσοῦτον ἐπραγματεύσατο μόνον, ὅσον ἑνὶ τῶν ἀκολούθων (55) εἰπεῖν, ἀραμένῳ τὸ πυκτίον (56) ἀκολουθεῖν. Οἰκονο- μεῖν δὲ τοὺς λόγους ἐν κρίσει, τῶν ἀναγκαίων (57) ἐνόμιζε, τῷ θείῳ Δαβὶδ περὶ τούτου συμβούλι χρώ- μενος, καὶ μικρὸν ὅσον τὸν τοῦ πολέμου καιρὸν δια φέρειν, καὶ τὴν τῶν αἱρετικῶν δυναστείαν, ἕως ὁ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς αἰθρίας (58) ἐπιλάβοι καιρὸς, καὶ δῷ τῇ γλώσσῃ τὴν παρρησίαν. Οἱ μὲν γὰρ (59) ἐζήτουν λαβέσθαι γυμνῆς τῆς περὶ τοῦ Πνεύματος φωνῆς, ὡς εἴη Θεὸς ὅπερ ἂν ἀληθὲς, ἀσεβὲς ἐκείνοις ἵνα τὸν μὲν τῆς πόλεως μετὰ τῆς θεολόγου γλώσσης ὑπερορίσωσιν, αὐτοὶ δὲ κατασχόντες τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τῆς ἑαυτῶν κακίας ὁρμητήριον ποιησάμενος, ἐντεῦθεν τὴ λειπόμενον ἅπαν, ὡς ἔκ τινος ἀκροπό λεως, καταδράμωσιν. Ο δὲ, ἐν ἄλλαις μὲν φωναῖς γραφικαῖς, καὶ μαρτυρίαις ἀναμφιλέκτοις ταυτὸν δυναμέναις, καὶ ταῖς ἐκ τῶν (60) συλλογισμῶν ἀνά- γκαις, οὕτως ἦρχε τοὺς ἀντιλέγοντας, ὥστε μὴ ἀν- τιβαίνειν (64) ἔχειν, ἀλλ' οἰκείαις συνδεῖσθαι φωναίς, ἤπερ δὴ καὶ μεγίστη λόγου δύναμις καὶ σύνεσις. Δη λώσει δὲ καὶ ὁ λόγος, ὃν περὶ τούτου συνέγραψε, κινῶν τὴν γραφίδα, ὡς ἐκ πυξίδος τοῦ Πνεύματος - τὴν δὲ κυρίαν φωνὴν τέως ὑπερετίθετο (62), παρά τε τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, καὶ τῶν γνησίων τούτου συναγωνιστῶν χάριν αἰτῶν, τῇ οἰκονομίᾳ μὴ δυσχε ραίνειν (63)· μηδὲ μιᾶς ἀντεχομένους φωνῆς, τὸ πᾶν ἀπολέσαι δι' ἀπληστίαν, τῷ καιρῷ παρασυρείσης τῆς εὐσεβείας. Αὐτοῖς μὲν γὰρ οὐδεμίαν εἶναι ζημίαν, ὑπαλλαττομένων μικρὸν τῶν λέξεων, καὶ φωναῖς ἄλ λαις τὸ ἴσον διδασκομένοις (64)· οὐδὲ γὰρ ἐν βήματ σιν ἡμῖν εἶναι τὴν σωτηρίαν μᾶλλον ἢ πράγμασι· μηδὲ γὰρ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἀπολαβεῖν ἄν, εἰ τὴν τοῦ (65) ἠλειμμένου φωνὴν, ἀντὶ τῆς Χριστοῦ, πρὸς ὀλίγον ἐπιζητοῦντες, ἠξίουν μεθ᾿ ἡμῶν τάττεσθαι (66) τῷ δὲ κοινῷ μεγίστην ἂν βλάβην γενέσθαι, τῆς Ἐκ- κλησίας κατασχεθείσης. ἐπεχείρησεν. φυγείν. πτυχτίον. • (συ) Καὶ ταῖς ἐκ τῶν. S. GREGORII THEOLOGI nescio quo magis proprio et perspicuo verbo res ea A notari potest, non modo de throno, ad quem ne ab initio quidem cupide prosiliit, exturbari ac dejici, sed etiam exsilio, et morte, atque ante mortem variis cruciatibus affici, prompto alacrique animo tulisset, ac lucro potius quam periculo deputasset. Hoc vero ita esse aperte declarant ea quæ et fecit et passus est : ut qui etiam ob veritatis defensionem exsilio multatus, nihil aliud negotii susceperit, quam uni ex asseclis, ut se acceptis pugillaribus sequeretur, imperaret. Cæterum, sermones judicio disponere", de Davidis consilio et senten- Lia, necessarium esse judicabat, ac belli tempus, et hæreticorum principatum aliquantisper 10- lerare, quoad libertatis ac serenitatis tempus succes- sisset, linguæque libertatem ac licentiam attulisset. cum Illi enim nudam et apertam vocem de Spiritu san- cto, quod Deus esset, arripere studebant (quod quidem, tametsi verumn erat, impium tamen illis, atque improbo impietatis antistiti videbatur); ut eum quidem cum theologica lingua civitate pelle- rent, ipsi autem Ecclesiam occuparent, eamque sceleris sui propugnaculum efficerent, atque hinc deinde, velut ex arce quadam, id omnne, quod reli- quum erat, popularentur. At ille, in aliis quidem vocibus e Scriptura petitis, testimoniisque minime dubiis, eamdem vim habentibus, necessariisque ar- gumentis, adversarios ità comprimebat, ut nullo modo repugnare ac contra niti possent, sed, quæ maxima sermonis virtus et prudentia est, propriis vocibus constringerentur. Id autem perspicue osten- det is liber, quem hoc argumento edidit, in quo calamum quasi ex Spiritus pyxide movet; interim tamen propriam vocem usurpare differebat, tum ab jpsomet Spirit, tumn a sinceris ipsius propugnatori- bus illud in gratiæ loco petens, ne hoc suo consilio offenderentur; nec committerent ut, dum unam voculam mordicus retinere conarentur, propter inexplebilem cupiditatem omnia perderent, turbu- lento nimirum tempore consulsa ac distracta pie- tate. Ipsos enim nihil ex eo incommodi ac detri- menti accepturos, si vocabula paululum immuta- rentur, modo aliis verbis eadem docerentur; neque enim salutem nostram in verbis potius, quam in rebus consistere; quippe cum ne Judæi quidem rejiciendi sint, si ad aliquod tempus pro Christi voce, vocem Uncti sibi concedi postulantes, in nostrum numerum atque ordinem ascribi velint; at reipublicæ non posse majorem perniciem ac pestem afferri, quam si Ecclesia ab hæreticis occuparetur. C Psal. csi, 5. Jes., etc. in ed., justum. » quae in editis deerant, addidimus ex quinque Regg., decem Colb., Coisl. 2, Or. et Pass. Sic tres Regg., Or. et gentia, » vel a temperamento, offenderentur. » Quodl scilicet expressis verbis Spiritum sanctum Deum non diceret; quamvis aliis vocibus, eamdem vim labentibus, ejus divinitatem prædicaret. Quæ qui- dem Basilii agendi ratio ab aliis culpata, Magno Athanasio probata fuit. eamdem vim habentibus. › (53) Επεπήδησεν. Jes., ἐπεδήμησεν. Pass., D Pass. Deest ex in edit. (54) Φυγήν. Sic tres Regg., Coisl. 1, Chrys., (55) 'Ακολούθων. Οr. 2, ἀκολουθούντων. (56) Πυκτίον. Regg. a, bu, pl et septem Colb., (57) Τῶν ἀναγκαίων. In quibusdam, τῶν δικαίων, (58) Καὶ τῆς αιθρίας. «El serenitatis., Hac, (59) Οἱ μὲν γάρ. Sic Or. 2 et Par. Deest γάρ in ed. (61) Αντιβαίνειν. Οr. 2, ἀντιλέγειν, «contradicere. » (62) Υπερετίθετο. Duo Regg. et Pass., ὑπερέθετο. (63) Τῇ οικονομίᾳ μὴ δυσχεραίνειν. 4 Ne indul- (64) Διδασκομένοις. Coisl. 1, τὸ ἴσον δυναμέναις, (65) Τὴν τοῦ. Sic plures Regg. Deest τοῦ in ed. 166) Τάττεσθαι. In nonnullis, τετάχθαι.

ΕΘ'. Ἐπεὶ ὅτι γε παντὸς μᾶλλον ᾔδει τὸ Πνεῦμα Α Θεόν, δῆλον μὲν ἐξ ὧν καὶ δημοσίᾳ τοῦτο πολλάκις ἐκήρυξεν, εἴ ποτε καιρὸς ἦν, καὶ ἰδίᾳ τοῖς ἐρωτῶσι προθύμως ἀνωμολόγησε· σαφέστερον δὲ πεποίηκεν ἐν τοῖς πρὸς ἐμὲ λόγοις, πρὸς ἐν οὐδὲν ἀπόῤῥητον ἦν αὐτῷ περὶ τούτων κοινολογουμένῳ· μηδὲ ἁπλῶς τοῦτο ἀποφηνάμενος, ἀλλ' ὅ μηδέπω πρότερον πολλά- κις πεποίηκεν, ἐπαρασάμενος ἑαυτῷ τὸ φρικωδέστα τον, αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος εκπεσεῖν, εἰ μὴ σέβοι τὸ Πνεῦμα μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ (67), ὡς ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον. Εἰ δέ μέ τις δέξαιτο κοινωνὸν ἐκείνου κἂν τοῖς τοιούτοις, ἐξαγορεύσω τι καὶ τῶν τοῖς πολ- λοῖς τέως (68) ἀγνοουμένων· ὅτι τοῦ καιροῦ στενο- χωροῦντος ἡμᾶς, ἑαυτῷ μὲν τὴν οἰκονομίαν ἐπέτρε- ψεν (69), ἡμῖν δὲ τὴν παῤῥησίαν, οὓς οὐδεὶς ἔμελλε κρίνειν, οὐδὲ ἀποβάλλειν τῆς πατρίδος, ἀφανείᾳ τε- Β τιμημένους, ὡς ἐξ ἀμφοτέρων ἰσχυρὸν εἶναι τὸ καθ' ἡμᾶς Εὐαγγέλιον. Καὶ ταῦτα διῆλθον, οὐχ ἵνα τῆς ἐκείνου δόξης ὑπεραπολογήσωμαι (κρείττων γὰρ τῶν ἐγκαλούντων, εἴπερ τινές εἰσιν, ὁ ἀνὴρ), ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τοῦτον ὄρον τῆς εὐσεβείας νομίζοντες (70), τὰς ἐν τοῖς γράμμασι μόνας τοῦ ἀνδρὸς εὑρισκομένας φω νὰς, ἀσθενεστέραν τὴν πίστιν ἔχωσι, καὶ ἀπόδειξιν τῆς ἑαυτῶν κακουργίας, τὴν ἐκείνου θεολογίαν, ἣν ὁ καιρὸς ἐποίει μετὰ τοῦ Πνεύματος· ἀλλὰ τὸν τῶν γεγραμμένων νοῦν δοκιμάζοντες, καὶ τὸν σκοπὸν ἀφ' οὗ ταῦτα ἐγράφετο, μᾶλλον τῇ τε ἀληθείᾳ προσ- ἄγωνται, καὶ τοὺς ἀπεβοῦντας ἐπιστομίζωσιν. Εμοιγ' οὖν εἴη, καὶ ὅστις ἐμοὶ φίλος, ἡ ἐκείνου θεολογία. Καὶ τοσοῦτον θαῤῥῶ τῇ περὶ τὸ πρᾶγμα τοῦ ἀνδρὸς καθαρότητι, ὥστε καὶ τοῦτο κοινοποιοῦμαι πρὸς " ἅπασι· κἀκείνῳ μὲν τὰ ἐμὰ, ἐμοὶ δὲ τὰ ἐκείνου λο- γίζοιτο παρά τε Θεῷ καὶ τῶν ἀνθρώπων τοῖς εὐγνω- μονεστέροις. Οὐδὲ γὰρ τοὺς εὐαγγελιστὰς φαίημεν ἂν ὑπεναντία ποιεῖν ἀλλήλοις, ὅτι οἱ μὲν τῷ σαρκικῷ τοῦ Χριστοῦ πλέον ἐνησχολήθησαν, οἱ δὲ τῇ θεολογίᾳ προσέβησαν· καὶ οἱ μὲν ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, οἱ δὲ ἐκ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἐποιήσαντο τὴν ἀρχὴν· οὕτω τὸ (71) κήρυγμα διελόμενοι πρὸς τὸ χρήσιμον οἶμαι τοῖς δεν χομένοις, καὶ οὕτω παρὰ τοῦ ἐν αὐτοῖς τυπούμενοι Πνεύματος. Ο. Φέρε δή, πολλῶν ἐν τοῖς πάλαι καὶ νῦν γεγο νότων ἀνδρῶν ἐπ᾿ εὐσεβείς γνωρίμων, νομοθετών, στρατηγών, προφητῶν, διδασκάλων, τῶν ἀνδρικῶν Υιού. ι οικονομηθῆναι τὴν ἀλήθειαν, γιγνώσκοντες, « ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. LXIX. Nam quod alioqui melius quam quivis alii, Spiritum sanctum Deum agnosceret, cum ex en perspicue constat, quod et hoc sæpe palam, quoad per tempus licebat, prædicavit, et privatim apud eos, a quibus interrogabatur, haud cunctanter con- fessus est; tum vero in suis ad me sermonibus aper- tius id demonstravit (neque enim quidquam un- quam, cum de his rebus mecum colloqueretur, ani- mo tectum occultumque habuit); non simpli- citer hoc affirmans, sed, quod antea ipsi perraro acciderat, sibi rem omnium maxime horrendam imprecatus, nempe, ut ab ipso Spiritu excideret, nisi cum Patre et Filio Spiritum, ut consubstantia- lem et honore parem, veneraretur. Quod si quis me in tantis quoque rebus illius socium admiserit, aliquid, quod plerisque incognitum ante fuit, evul- gabo. Nam cum tempus in summas angustias nos redigeret, hanc ipse rationem inibat, ut sibi qui- dem dispensationem, nobis autem, quos, ob nomi- nis obscuritatem, nemo in judicium adducturus. patriaque ejecturus esset, loquendi libertatem com- mitteret. Atque ita Evangelium nostrum firmum et validum erat, utriusque præsidio suffultum. Nec vero hæc eo a me commemorata sunt, ut illius exi- stinationem oratione mea defenderem; præstantior enim est, quam ut accusatoribus, si qui tamen sunt, in ipsius famam quidquam liceat; sed ne quidam, pietatis norman ac regulam solas eas voces, quæ in illius libris reperiuntur, esse existimantes, im- becilliorem fidem habeant, eamque de Divinitate disserendi rationem, quam ei tempus illud, non sine C Spiritus numine, afferebat, in pravitatis suæ con- firmationem trahant; verum eorum, quæ ab eo scripta sunt, sensum ac scopum, quem sibi, dum hæc scriberet, proponebat, expendentes, tum adl veritatem magis accedant, tum iis, qui in impietate versantur, os obstruant. Mili quidem, omnibusque, quibus charus sum, utinam adsit illius theologia. Atque adeo, hujusce viri, quantum ad hane rem attinet, puritati usqueadeo confdo, ut, præter alia omnia, boc quoque cum eo commune habere non recusem; ita ut ille mea, mihi vicissim illius omnia, et apud Deum, et apud candidissimos quosque homines, ascribantur. Nam neque evangelistas idcirco inter se pugnare dixerimus, quoniam alii in exponenda Christi humanitate plus operæ posuerunt, alii ad explicandam Divinitatis materiam se contulerunt; atque alii ab his rebus, quæ ad intelligentiam nostram sese accommodant, alii ab iis, quæ captum nostrum superant, auspicati sunt; sic videlicet prædicationem inter se partiti, ut eorum qui eam excipiebant, utilitas ferebat, atque ita informati et edocti a Spiritu, qui in ipsorum animis erat. tionen permisit. Billius addendo, « verbi,, quod dee levimus, huic loco tenebras offudit, nedum aliquid lucis afferret. Non enim agitur de verbi ministe- rio, seu prædicatione, » sed de quodam prædi- D LXX. Age igitur, cum multi viri, tum in Veteri, tum in Novo Testamento pietate clari et illustres fuerint, legislatores, militares duces, propheta, candæ veritatis modo, ut recte exponit Nicetas, quod, probante All- nasio, sibi permisit Basilius, ne, magno Ecclesiæ damno, e sua sede ab hæreticis pelleretur. et Pass., agnoscentes. (67) Καὶ Υἱοῦ. Tres Regg. et Or. 2, καὶ τοῦ (68) Τέως. Deest in Reg. a. (69) Την οικονομίαν ἐπέτρεψεν. Sibi dispensa- (70) Νομίζοντες. Quatuor Regg., Coisl. 1, Or. 2 (71) Τό. Sic omnes fere codd. l ed., τῷ.

ΕΘ'. Ἐπεὶ ὅτι γε παντὸς μᾶλλον ᾔδει τὸ Πνεῦμα Α Θεόν, δῆλον μὲν ἐξ ὧν καὶ δημοσίᾳ τοῦτο πολλάκις ἐκήρυξεν, εἴ ποτε καιρὸς ἦν, καὶ ἰδίᾳ τοῖς ἐρωτῶσι προθύμως ἀνωμολόγησε· σαφέστερον δὲ πεποίηκεν ἐν τοῖς πρὸς ἐμὲ λόγοις, πρὸς ἐν οὐδὲν ἀπόῤῥητον ἦν αὐτῷ περὶ τούτων κοινολογουμένῳ· μηδὲ ἁπλῶς τοῦτο ἀποφηνάμενος, ἀλλ' ὅ μηδέπω πρότερον πολλά- κις πεποίηκεν, ἐπαρασάμενος ἑαυτῷ τὸ φρικωδέστα τον, αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος εκπεσεῖν, εἰ μὴ σέβοι τὸ Πνεῦμα μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ (67), ὡς ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον. Εἰ δέ μέ τις δέξαιτο κοινωνὸν ἐκείνου κἂν τοῖς τοιούτοις, ἐξαγορεύσω τι καὶ τῶν τοῖς πολ- λοῖς τέως (68) ἀγνοουμένων· ὅτι τοῦ καιροῦ στενο- χωροῦντος ἡμᾶς, ἑαυτῷ μὲν τὴν οἰκονομίαν ἐπέτρε- ψεν (69), ἡμῖν δὲ τὴν παῤῥησίαν, οὓς οὐδεὶς ἔμελλε κρίνειν, οὐδὲ ἀποβάλλειν τῆς πατρίδος, ἀφανείᾳ τε- Β τιμημένους, ὡς ἐξ ἀμφοτέρων ἰσχυρὸν εἶναι τὸ καθ' ἡμᾶς Εὐαγγέλιον. Καὶ ταῦτα διῆλθον, οὐχ ἵνα τῆς ἐκείνου δόξης ὑπεραπολογήσωμαι (κρείττων γὰρ τῶν ἐγκαλούντων, εἴπερ τινές εἰσιν, ὁ ἀνὴρ), ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τοῦτον ὄρον τῆς εὐσεβείας νομίζοντες (70), τὰς ἐν τοῖς γράμμασι μόνας τοῦ ἀνδρὸς εὑρισκομένας φω νὰς, ἀσθενεστέραν τὴν πίστιν ἔχωσι, καὶ ἀπόδειξιν τῆς ἑαυτῶν κακουργίας, τὴν ἐκείνου θεολογίαν, ἣν ὁ καιρὸς ἐποίει μετὰ τοῦ Πνεύματος· ἀλλὰ τὸν τῶν γεγραμμένων νοῦν δοκιμάζοντες, καὶ τὸν σκοπὸν ἀφ' οὗ ταῦτα ἐγράφετο, μᾶλλον τῇ τε ἀληθείᾳ προσ- ἄγωνται, καὶ τοὺς ἀπεβοῦντας ἐπιστομίζωσιν. Εμοιγ' οὖν εἴη, καὶ ὅστις ἐμοὶ φίλος, ἡ ἐκείνου θεολογία. Καὶ τοσοῦτον θαῤῥῶ τῇ περὶ τὸ πρᾶγμα τοῦ ἀνδρὸς καθαρότητι, ὥστε καὶ τοῦτο κοινοποιοῦμαι πρὸς " ἅπασι· κἀκείνῳ μὲν τὰ ἐμὰ, ἐμοὶ δὲ τὰ ἐκείνου λο- γίζοιτο παρά τε Θεῷ καὶ τῶν ἀνθρώπων τοῖς εὐγνω- μονεστέροις. Οὐδὲ γὰρ τοὺς εὐαγγελιστὰς φαίημεν ἂν ὑπεναντία ποιεῖν ἀλλήλοις, ὅτι οἱ μὲν τῷ σαρκικῷ τοῦ Χριστοῦ πλέον ἐνησχολήθησαν, οἱ δὲ τῇ θεολογίᾳ προσέβησαν· καὶ οἱ μὲν ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, οἱ δὲ ἐκ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἐποιήσαντο τὴν ἀρχὴν· οὕτω τὸ (71) κήρυγμα διελόμενοι πρὸς τὸ χρήσιμον οἶμαι τοῖς δεν χομένοις, καὶ οὕτω παρὰ τοῦ ἐν αὐτοῖς τυπούμενοι Πνεύματος. Ο. Φέρε δή, πολλῶν ἐν τοῖς πάλαι καὶ νῦν γεγο νότων ἀνδρῶν ἐπ᾿ εὐσεβείς γνωρίμων, νομοθετών, στρατηγών, προφητῶν, διδασκάλων, τῶν ἀνδρικῶν Υιού. ι οικονομηθῆναι τὴν ἀλήθειαν, γιγνώσκοντες, « ORATIO XLIII. IN LAUDEM BASILII MAGNI. LXIX. Nam quod alioqui melius quam quivis alii, Spiritum sanctum Deum agnosceret, cum ex en perspicue constat, quod et hoc sæpe palam, quoad per tempus licebat, prædicavit, et privatim apud eos, a quibus interrogabatur, haud cunctanter con- fessus est; tum vero in suis ad me sermonibus aper- tius id demonstravit (neque enim quidquam un- quam, cum de his rebus mecum colloqueretur, ani- mo tectum occultumque habuit); non simpli- citer hoc affirmans, sed, quod antea ipsi perraro acciderat, sibi rem omnium maxime horrendam imprecatus, nempe, ut ab ipso Spiritu excideret, nisi cum Patre et Filio Spiritum, ut consubstantia- lem et honore parem, veneraretur. Quod si quis me in tantis quoque rebus illius socium admiserit, aliquid, quod plerisque incognitum ante fuit, evul- gabo. Nam cum tempus in summas angustias nos redigeret, hanc ipse rationem inibat, ut sibi qui- dem dispensationem, nobis autem, quos, ob nomi- nis obscuritatem, nemo in judicium adducturus. patriaque ejecturus esset, loquendi libertatem com- mitteret. Atque ita Evangelium nostrum firmum et validum erat, utriusque præsidio suffultum. Nec vero hæc eo a me commemorata sunt, ut illius exi- stinationem oratione mea defenderem; præstantior enim est, quam ut accusatoribus, si qui tamen sunt, in ipsius famam quidquam liceat; sed ne quidam, pietatis norman ac regulam solas eas voces, quæ in illius libris reperiuntur, esse existimantes, im- becilliorem fidem habeant, eamque de Divinitate disserendi rationem, quam ei tempus illud, non sine C Spiritus numine, afferebat, in pravitatis suæ con- firmationem trahant; verum eorum, quæ ab eo scripta sunt, sensum ac scopum, quem sibi, dum hæc scriberet, proponebat, expendentes, tum adl veritatem magis accedant, tum iis, qui in impietate versantur, os obstruant. Mili quidem, omnibusque, quibus charus sum, utinam adsit illius theologia. Atque adeo, hujusce viri, quantum ad hane rem attinet, puritati usqueadeo confdo, ut, præter alia omnia, boc quoque cum eo commune habere non recusem; ita ut ille mea, mihi vicissim illius omnia, et apud Deum, et apud candidissimos quosque homines, ascribantur. Nam neque evangelistas idcirco inter se pugnare dixerimus, quoniam alii in exponenda Christi humanitate plus operæ posuerunt, alii ad explicandam Divinitatis materiam se contulerunt; atque alii ab his rebus, quæ ad intelligentiam nostram sese accommodant, alii ab iis, quæ captum nostrum superant, auspicati sunt; sic videlicet prædicationem inter se partiti, ut eorum qui eam excipiebant, utilitas ferebat, atque ita informati et edocti a Spiritu, qui in ipsorum animis erat. tionen permisit. Billius addendo, « verbi,, quod dee levimus, huic loco tenebras offudit, nedum aliquid lucis afferret. Non enim agitur de verbi ministe- rio, seu prædicatione, » sed de quodam prædi- D LXX. Age igitur, cum multi viri, tum in Veteri, tum in Novo Testamento pietate clari et illustres fuerint, legislatores, militares duces, propheta, candæ veritatis modo, ut recte exponit Nicetas, quod, probante All- nasio, sibi permisit Basilius, ne, magno Ecclesiæ damno, e sua sede ab hæreticis pelleretur. et Pass., agnoscentes. (67) Καὶ Υἱοῦ. Tres Regg. et Or. 2, καὶ τοῦ (68) Τέως. Deest in Reg. a. (69) Την οικονομίαν ἐπέτρεψεν. Sibi dispensa- (70) Νομίζοντες. Quatuor Regg., Coisl. 1, Or. 2 (71) Τό. Sic omnes fere codd. l ed., τῷ.

Α μέχρις αἵματος, παρ' ἐκείνοις (72) τὰ ἡμέτερα θεωρήσαντες, κἀντεῦθεν τὸν ἄνδρα γνωρίσωμεν. Ἀδὰμ ἠξιώθη Θεοῦ χειρὸς, καὶ παραδείσου τρυφῆς, καὶ πρώτης νομοθεσίας· ἀλλ', εἰ μή τι λέγω βλάσφη- μον αἰδοῖ τοῦ προπάτορος, τὴν ἐντολὴν οὐκ ἐφύλα ξεν· ὁ δὲ, καὶ ἐδέξατο ταύτην, καὶ διεσώσατο, καὶ τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως οὐκ ἐβλάβη, καὶ τὴν φλογί νην (75) ῥομφαίαν παρελθὼν, εὖ οἶδα, τοῦ παρα δείσου τετύχηκεν. Ενὼς ἤλπισε πρῶτος ἐπικαλεῖσθα: τὸν Κύριον· ὁ δὲ καὶ ἐπικέκληται, καὶ τοῖς ἄλλοις ἐκήρυξεν, ὅ τοῦ ἐπικαλεῖσθαι πολὺ τιμιώτερον. Ενώχ μετετέθη μικρᾶς εὐσεβείας (ἔτι γὰρ ἐν σκιαῖς ἦν ἡ πίστις) ἆθλον εὑράμενος (74) τὴν μετάθεσιν, καὶ τοῦ ἑξῆς βίου τὸν κίνδυνον διαπέφευγε· τοῦ δὲ, ὅλος ὁ βίος μετάθεσις ἦν, τελείως ἐν βίῳ τελείῳ δοκι μασθέντος. Νῶε κιβωτὸν ἐπιστεύθη, καὶ κόσμου δευ- τέρου σπέρματα ξύλῳ μικρῷ πιστευθέντα, καὶ καθ᾽ ὑδάτων σωζόμενα· ὁ δὲ κατακλυσμὸν ἀσεβείας δι έφυγε, καὶ κιβωτόν σωτηρίας τὴν ἑαυτοῦ πεποίηται πόλιν, κούφως τῶν αἱρετικῶν ὑπερπλέουσαν, ἐξ οὗ κόσμον ὅλον ἀνεκαλέσατο. ΟΑ'. Μέγας ὁ ᾿Αβραὰμ καὶ πατριάρχης, καὶ θύτης καινῆς θυσίας, τὸν ἐκ τῆς ἐπαγγελίας τῷ δεδωκότι προσαγαγών, ἱερεῖον ἔτοιμον, καὶ πρὸς τὴν σφαγὴν ἐπειγόμενον· ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ ἐκείνου μικρόν, ἑαυτὸν προσήγαγε τῷ Θεῷ, καὶ οὐδὲν ὡς ἰσότιμον ἀντεδόθη, (τί γὰρ καὶ ἦν ;) ὥστε καὶ τελειωθῆναι τὸ καλλιέ ρημα. Ἰσαὰκ ἐπηγγέλθη καὶ πρὸ γενέσεως· ὁ δὲ αὐτ τεπάγγελτος ἦν (75), καὶ τὴν Ρεβέκκαν, λέγω δὴ (76) τὴν Ἐκκλησίαν, οὐ πόρρωθεν, ἀλλ' ἐγγύθεν ἡγάγετο, οὐδὲ διὰ πρεσβείας οἰκετικῆς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαν καὶ πιστευθεῖσαν· οὐδὲ κατεσοφίσθη περὶ τὴν τῶν τέκνων προτίμησιν, ἀλλ' ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν ἀπαρα λογίστως ένεμε (77) μετὰ τῆς τοῦ Πνεύματος κρί- σεως. Ἐπαινῶ τὴν Ἰακώβ κλίμακα, καὶ τὴν στή λην (78), ἣν ήλειψε τῷ Θεῷ, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν πά λην, ἥτις ποτὲ ἦν· οἶμαι δὲ τοῦ ἀνθρωπείου μέτρου πρὸς τὸ θεῖον ὕψος ἀντιπαρέκτασις, καὶ ἀντίθεσις (79), ὅθεν καὶ ἄγει (80) τὰ σύμβολα τῆς ἡττωμένης γενέ σεως (81). Επαινῶ καὶ τὴν περὶ τὰ θρέμματα τοῦ ἀνδρὸς εὐμηχανίαν καὶ εὐημερίαν, καὶ τοὺς δώδεκα ἐξ αὐτοῦ πατριάρχας, καὶ τὸν τῶν εὐλογιῶν μερισμὸν σὺν οὐκ ἀγεννεῖ προφητείᾳ τοῦ μέλλοντος· ἀλλ᾽ ἐπαινῶ καὶ τούτου τὴν οὐχ ὁραθεῖσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ διαβα θεῖσαν κλίμακα ταῖς κατὰ μέρος εἰς ἀρετὴν (82) ἀνα- βάσεσι, καὶ τὴν στήλην, ἣν οὐκ ἤλειψεν, ἀλλ᾽ ἤγειρε τῷ Θεῷ, τὰ τῶν ἀσεβῶν στηλιτεύουσαν, καὶ τὴν πά S. GREGORII THEOLOGI doctores, fortes usque ad sanguinis profusio- nem, cum illis Basilium nostrum conferamus, atque hinc, qualis fuerit, agnoscamus. Adam Dei manu 4, ac deliciarum paradisi, et prima lege dignus ba- bitus est; ille tamen, ne quid debilæ parenti no- stro reverentiæ contumeliosum dieam, præceptum minime servavit : hic autem, et illud accepit, et servavit, nec ex scientiæ ligno incommodi quid- quam accepit; nec dubito, quin flammeum gladium praetergressus, ad paradisum pervenerit. Enos pri- mus spe adductus est, nt Dominum invocaret" : hic autem, non solum invocavit, sed, quod invoca- tione multo praestantius est, aliis quoque prædica- vit. Enoch translatus est", exiguæ pietatis præ- mium (fides enim adhuc in umbris erat), hac trans- latione consecutus, vitæque sequentis periculum effugit : hujus autem vita omnis nihil aliud quam translatio erat, quippe qui perfecte in vita perfecta probatus et exploratus fuerit. Noe arcam fidei suæ commissam accepit ", et secundi mundi semina parvo ligno credita, atque inter undas conservata : hic autem impietatis diluvium effugit, suamque civitatem arcam salutis effecit, in hæreticorum un- dis facile et leviter supernatantem, atque ex eo universum orbem recuperavit. : LXXI. Magnus Abraham, et patriarcha, et nov: victima mactator, eum, quem ex proinissione ac- ceperat, beneficii auctori offerens, victimam prom- ptain et alacrein, atque ad cædem properantem “. Al nec parva Basilii laus est, qui seipsum Deo ob- tulit, nec quidquam in ejus locum, tanquam ipsi par, (quidnam enim illud esset?) substitutum est, sed plene perfecteque litatum. Isaac eliam, aute- quam in lucem ederetur, promissus est ** : hic au- tem sponte seipsum promisit, ac Rebeccam, hoc est, Ecclesiam, non procul quesitam, sed e propin- quo assumptam, uxorem duxit, nec per servorum legationem ", sed divino beneficio concessam at- que commissam; nec in filiorum prælatione circum- ventus est, sed unicuique, quod promerebatur, cum Spiritus judicio et delectu, sine ulla fraude ac cir- cumscriptione, tribuit. Jam vero Jacobi scalam et columnam eam laudo, quam Deo unxit, ejusque etiam cum eo colluctationem " , quæcunque tan- dem illa erat ; est quidem, ut ipse opinor, humani moduli cum divina sublimitate comparatio et con- tentio, unle etiam procreata naturæ devictæ notas D gerit. Illins quoque circa ovium greges arti- ficium et felicitatem, et duodecim ex eo natos pa- triarchas, et benedictionum partitionem cum egre- gia futurarum rerum prædictione conjunctam, lau- Gen. 1, sqq. ** Gen. xviii, sqq. *Gen. IV, 26. Gen. XXIV, 3899. C Gen. v, sqq. * Gen. vi, sqq. * Gen. xxii, sqq. Gen. xxviii, sqq. Or. 2, Par., etc. Deest in ed. victæ genituræ notas. Quibus verbis videtur Gre- gorius significare hoc prælio vim liberos procreandi in Jacobo exstinctam fuisse, et quidem nullos postea habuit præter Benjamin, quem tum mater ejus Ra- chel in utero gestabat. larum virtutum gradus. › (72) Παρ' έκ. Regg. d, ph et Pass., παρ' ἐκείνους. (73) φλογίνην. Reg. pl, πυρίνην. (74) Ευράμενος. Οι. 2, εὑρόμενος. (75) *Hr. Deest in Reg. bin. (76) Δή. Deest in Reg. ph. (77) Ενεμε. Οr. 2, ένειμε. (78) Στήλην. Vulg. c Titulum. (79) Καὶ ἀντίθεσις. Sic sex legg., duo Coisl., (80) "Αγει. Pass., ἀλγεῖ. (81) Σύμβολα τῆς ἡττωμένης γενέσεως. « De (82) Εἰς ἀρετήν. Pass., τῆς ἀρετῆς, per singu

Α μέχρις αἵματος, παρ' ἐκείνοις (72) τὰ ἡμέτερα θεωρήσαντες, κἀντεῦθεν τὸν ἄνδρα γνωρίσωμεν. Ἀδὰμ ἠξιώθη Θεοῦ χειρὸς, καὶ παραδείσου τρυφῆς, καὶ πρώτης νομοθεσίας· ἀλλ', εἰ μή τι λέγω βλάσφη- μον αἰδοῖ τοῦ προπάτορος, τὴν ἐντολὴν οὐκ ἐφύλα ξεν· ὁ δὲ, καὶ ἐδέξατο ταύτην, καὶ διεσώσατο, καὶ τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως οὐκ ἐβλάβη, καὶ τὴν φλογί νην (75) ῥομφαίαν παρελθὼν, εὖ οἶδα, τοῦ παρα δείσου τετύχηκεν. Ενὼς ἤλπισε πρῶτος ἐπικαλεῖσθα: τὸν Κύριον· ὁ δὲ καὶ ἐπικέκληται, καὶ τοῖς ἄλλοις ἐκήρυξεν, ὅ τοῦ ἐπικαλεῖσθαι πολὺ τιμιώτερον. Ενώχ μετετέθη μικρᾶς εὐσεβείας (ἔτι γὰρ ἐν σκιαῖς ἦν ἡ πίστις) ἆθλον εὑράμενος (74) τὴν μετάθεσιν, καὶ τοῦ ἑξῆς βίου τὸν κίνδυνον διαπέφευγε· τοῦ δὲ, ὅλος ὁ βίος μετάθεσις ἦν, τελείως ἐν βίῳ τελείῳ δοκι μασθέντος. Νῶε κιβωτὸν ἐπιστεύθη, καὶ κόσμου δευ- τέρου σπέρματα ξύλῳ μικρῷ πιστευθέντα, καὶ καθ᾽ ὑδάτων σωζόμενα· ὁ δὲ κατακλυσμὸν ἀσεβείας δι έφυγε, καὶ κιβωτόν σωτηρίας τὴν ἑαυτοῦ πεποίηται πόλιν, κούφως τῶν αἱρετικῶν ὑπερπλέουσαν, ἐξ οὗ κόσμον ὅλον ἀνεκαλέσατο. ΟΑ'. Μέγας ὁ ᾿Αβραὰμ καὶ πατριάρχης, καὶ θύτης καινῆς θυσίας, τὸν ἐκ τῆς ἐπαγγελίας τῷ δεδωκότι προσαγαγών, ἱερεῖον ἔτοιμον, καὶ πρὸς τὴν σφαγὴν ἐπειγόμενον· ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ ἐκείνου μικρόν, ἑαυτὸν προσήγαγε τῷ Θεῷ, καὶ οὐδὲν ὡς ἰσότιμον ἀντεδόθη, (τί γὰρ καὶ ἦν ;) ὥστε καὶ τελειωθῆναι τὸ καλλιέ ρημα. Ἰσαὰκ ἐπηγγέλθη καὶ πρὸ γενέσεως· ὁ δὲ αὐτ τεπάγγελτος ἦν (75), καὶ τὴν Ρεβέκκαν, λέγω δὴ (76) τὴν Ἐκκλησίαν, οὐ πόρρωθεν, ἀλλ' ἐγγύθεν ἡγάγετο, οὐδὲ διὰ πρεσβείας οἰκετικῆς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ δοθεῖσαν καὶ πιστευθεῖσαν· οὐδὲ κατεσοφίσθη περὶ τὴν τῶν τέκνων προτίμησιν, ἀλλ' ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν ἀπαρα λογίστως ένεμε (77) μετὰ τῆς τοῦ Πνεύματος κρί- σεως. Ἐπαινῶ τὴν Ἰακώβ κλίμακα, καὶ τὴν στή λην (78), ἣν ήλειψε τῷ Θεῷ, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν πά λην, ἥτις ποτὲ ἦν· οἶμαι δὲ τοῦ ἀνθρωπείου μέτρου πρὸς τὸ θεῖον ὕψος ἀντιπαρέκτασις, καὶ ἀντίθεσις (79), ὅθεν καὶ ἄγει (80) τὰ σύμβολα τῆς ἡττωμένης γενέ σεως (81). Επαινῶ καὶ τὴν περὶ τὰ θρέμματα τοῦ ἀνδρὸς εὐμηχανίαν καὶ εὐημερίαν, καὶ τοὺς δώδεκα ἐξ αὐτοῦ πατριάρχας, καὶ τὸν τῶν εὐλογιῶν μερισμὸν σὺν οὐκ ἀγεννεῖ προφητείᾳ τοῦ μέλλοντος· ἀλλ᾽ ἐπαινῶ καὶ τούτου τὴν οὐχ ὁραθεῖσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ διαβα θεῖσαν κλίμακα ταῖς κατὰ μέρος εἰς ἀρετὴν (82) ἀνα- βάσεσι, καὶ τὴν στήλην, ἣν οὐκ ἤλειψεν, ἀλλ᾽ ἤγειρε τῷ Θεῷ, τὰ τῶν ἀσεβῶν στηλιτεύουσαν, καὶ τὴν πά S. GREGORII THEOLOGI doctores, fortes usque ad sanguinis profusio- nem, cum illis Basilium nostrum conferamus, atque hinc, qualis fuerit, agnoscamus. Adam Dei manu 4, ac deliciarum paradisi, et prima lege dignus ba- bitus est; ille tamen, ne quid debilæ parenti no- stro reverentiæ contumeliosum dieam, præceptum minime servavit : hic autem, et illud accepit, et servavit, nec ex scientiæ ligno incommodi quid- quam accepit; nec dubito, quin flammeum gladium praetergressus, ad paradisum pervenerit. Enos pri- mus spe adductus est, nt Dominum invocaret" : hic autem, non solum invocavit, sed, quod invoca- tione multo praestantius est, aliis quoque prædica- vit. Enoch translatus est", exiguæ pietatis præ- mium (fides enim adhuc in umbris erat), hac trans- latione consecutus, vitæque sequentis periculum effugit : hujus autem vita omnis nihil aliud quam translatio erat, quippe qui perfecte in vita perfecta probatus et exploratus fuerit. Noe arcam fidei suæ commissam accepit ", et secundi mundi semina parvo ligno credita, atque inter undas conservata : hic autem impietatis diluvium effugit, suamque civitatem arcam salutis effecit, in hæreticorum un- dis facile et leviter supernatantem, atque ex eo universum orbem recuperavit. : LXXI. Magnus Abraham, et patriarcha, et nov: victima mactator, eum, quem ex proinissione ac- ceperat, beneficii auctori offerens, victimam prom- ptain et alacrein, atque ad cædem properantem “. Al nec parva Basilii laus est, qui seipsum Deo ob- tulit, nec quidquam in ejus locum, tanquam ipsi par, (quidnam enim illud esset?) substitutum est, sed plene perfecteque litatum. Isaac eliam, aute- quam in lucem ederetur, promissus est ** : hic au- tem sponte seipsum promisit, ac Rebeccam, hoc est, Ecclesiam, non procul quesitam, sed e propin- quo assumptam, uxorem duxit, nec per servorum legationem ", sed divino beneficio concessam at- que commissam; nec in filiorum prælatione circum- ventus est, sed unicuique, quod promerebatur, cum Spiritus judicio et delectu, sine ulla fraude ac cir- cumscriptione, tribuit. Jam vero Jacobi scalam et columnam eam laudo, quam Deo unxit, ejusque etiam cum eo colluctationem " , quæcunque tan- dem illa erat ; est quidem, ut ipse opinor, humani moduli cum divina sublimitate comparatio et con- tentio, unle etiam procreata naturæ devictæ notas D gerit. Illins quoque circa ovium greges arti- ficium et felicitatem, et duodecim ex eo natos pa- triarchas, et benedictionum partitionem cum egre- gia futurarum rerum prædictione conjunctam, lau- Gen. 1, sqq. ** Gen. xviii, sqq. *Gen. IV, 26. Gen. XXIV, 3899. C Gen. v, sqq. * Gen. vi, sqq. * Gen. xxii, sqq. Gen. xxviii, sqq. Or. 2, Par., etc. Deest in ed. victæ genituræ notas. Quibus verbis videtur Gre- gorius significare hoc prælio vim liberos procreandi in Jacobo exstinctam fuisse, et quidem nullos postea habuit præter Benjamin, quem tum mater ejus Ra- chel in utero gestabat. larum virtutum gradus. › (72) Παρ' έκ. Regg. d, ph et Pass., παρ' ἐκείνους. (73) φλογίνην. Reg. pl, πυρίνην. (74) Ευράμενος. Οι. 2, εὑρόμενος. (75) *Hr. Deest in Reg. bin. (76) Δή. Deest in Reg. ph. (77) Ενεμε. Οr. 2, ένειμε. (78) Στήλην. Vulg. c Titulum. (79) Καὶ ἀντίθεσις. Sic sex legg., duo Coisl., (80) "Αγει. Pass., ἀλγεῖ. (81) Σύμβολα τῆς ἡττωμένης γενέσεως. « De (82) Εἰς ἀρετήν. Pass., τῆς ἀρετῆς, per singu

λην, ἣν οὐκ ἐπάλαισε πρὸς Θεὸν, ἀλλ' ὑπὲρ Θεοῦ, τὰ τῶν αἱρετικῶν καταβάλλουσαν, τήν τε ποιμαντικήν τοῦ ἀνδρὸς, ἐξ ἧς ἐπλούτησε, πλείω τῶν ἀσήμων προβάτων κτησάμενος τὰ ἐπίσημα, τήν τε καλήν που λυτεκνίαν τῶν κατὰ Θεὸν γεννηθέντων, καὶ τὴν εὐλο γίαν, ᾗ πολλοὺς ἐστήριξεν. ΟΒ΄. Ἰωσὴφ ἐγένετο σιτοδότης, ἀλλ᾽ Αἰγύπτου μό νης, καὶ οὐ πολλάκις, καὶ σωματικῶς· ὁ δὲ πάντων, καὶ ἀεὶ, καὶ πνευματικῶς, ὅπερ ἐμοὶ τῆς σιτοδο- Β σίας (83) ἐκείνης αἰδεσιμώτερον. Μετὰ Ἰὼβ τοῦ Αὐτ σίτου (84), καὶ πεπείραται, καὶ νενίκηκε, καὶ ἀνηγός ρευται λαμπρῶς ἐπὶ τέλει τῶν ἄθλων, μηδενὶ τῶν τινασσόντων πολλῶν ὄντων κατασεισθεὶς, ἀλλὰ πολλῷ τῷ περιόντι τὸν πειραστὴν (85) καταπαλαίσας, καὶ τῶν φίλων τὴν ἀλογίαν ἐπιστομίσας, ἀγνοούντων τὸ τοῦ πάθους μυστήριον (8). Μωϋσῆς καὶ Ἀαρὼν ἐν τοῖς (87) ἱερεῦσιν αὐτοῦ. Καὶ μέγας Μωϋσῆς μὲν Αίγυπτον βασανίσας, λαόν (88) διασώσας ἐν σημείοις πολλοῖς καὶ τέρασι, τῆς νεφέλης εἴσω χωρήσας, να μαθετήσας τὸν διπλοῦν νόμον, τόν τε τοῦ γράμματος ἔξωθεν, καὶ ὅσος ἔνδοθεν τὸν τοῦ Πνεύματος. Ααρών δὲ Μωϋσέως ἀδελφὸς, καὶ τὸ σῶμα, καὶ τὸ πνεῦμα, τοῦ λαοῦ προθυόμενος καὶ προσευχόμενος (89), μύ- στῆς τῆς ἱερᾶς καὶ μεγάλης σκηνής, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύ- ριος, καὶ οὐκ (90) ἄνθρωπος. Τούτων δὲ ἀμφοτέρων ζηλωτὴς ἐκεῖνος, βασανίζων μὲν, οὐ σωματικαῖς μά- στιξι, πνευματικαῖς δὲ καὶ λογικαῖς, ἔθνος αἱρετικὸν καὶ Αἰγύπτιον· ἄγων δὲ λαὸν περιούσιον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων, ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, πλαξὶ δὲ νόμους ἐγγράφων, οὐ συντριβομέναις, ἀλλὰ σωζομέ ναις, οὐκ ἔτι σκιοειδεῖς (91), ἀλλ' ὅλον πνευματι- κούς (92) · εἰς δὲ τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, οὐχ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, πολλάκις δὲ (95), καὶ καθ᾿ ἑκάστην, ὡς εἰπεῖν, εἰσιὼν τὴν ἡμέραν, ὅθεν τὴν ἁγίαν ἡμῖν ἀνα· καλύπτει Τριάδα, καὶ λαὸν καθαίρων, οὐ προσκαίροις βαντίσμασιν, ἀλλ' ἀϊδίοις ἀγνίσμασι. Τί τὸ κάλλιστον Ἰησοῦ ; Στρατηγία, και κληροδοσία, καὶ γῆς τῆς ἁγίας κατάσχεσις· ὁ δὲ, οὐκ ἔξαρχο; (94) ; οὐ στρα- τηγὸς τῶν διὰ πίστεως σωζομένων; οὐ κληροδότης τῶν διαφόρων παρὰ Θεῷ κλήρων καὶ μονῶν, ἃς δια- νέμε: τοῖς ἀγομένοις (95); ὥστε κακείνην δύνασθαι τὴν φωνὴν εἰπεῖν, ὅτι Σχοινία ἐπέπεσόν (96) μοι ἐν τοῖς κρατίστοις· καὶ, Ἐν ταῖς χερσί σου οι του πάθους τὸ μυστήριον. προευχόμενος. ** καί ORATIO XList. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. A dibus evello. At hujus etiam, non conspectam tun- tum, sed et transitam, et per quotidianos virtutum gradus conscensam scalam laudo, et columnam, quam Deo, non quidem unxit, sed erexit, impiorum dogmata ad infamiæ sempiternæ notam inusta continentem, eamque dimicationem, quam, non ad- versus Deum, sed pro Deo suscepit, hæreticorum dogmata dejicientem ac prosternentem; ac præter- ea pastoralem illius artem, ex qua locupletatus est, plures oves insignitas, quam signi expertes ade- plus; elegantem item et numerosam sobolem secundum Deum progenitam, ac denique benedictio- nem, qua multos suffulcivit. LXXII. Joseph frumenti distributor fuit 18, sed Ægypti duntaxat, neque id sapius, nec nisi corpo reo modo. At hic, et omnium, et semper, et spiri C . : tuali modo : quod quidem illa frumenti distribu- tione, nea quidem sententia, longe praestantius augustiusque censendum est. Cum Job Ausita, et tentatus est, et superior discessit, confectisque cer- taminibus, illustri præconio victor pronuntiatus est ut qui nullo incursantium acerbitatum, quæ multæ fuerunt, impetu concussis et labefactatus fuisset, sed tentatorem abunde superasset, atque amicorum calamitatis arcanum ignorantium stulti- tiam ac temeritatem repressisset. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus to. Et magnus quidem Moyses, qui Ægyptum vexavit, populum in signis multis prodigiisque servavit ", intra nubem processit, duplicem legem sanxit, litteralemn nimirum externe, spiritualem interne. Aaron autem, Moysis, et cor- pore, et spiritu frater, pro salute populi preces el sacrificia ad Deum adhibens ", magni illius et sa crosancti tabernaculi mystes, quod fxit Dominus, ac non homo ". Utriusque horum ille æmulus fuit, hæreticam et Ægyptiam nationem, non corporeis, sed spiritualibus plagis excrucians; populum autein acquisitionis, bonorum operum sectatorem* ad pro- missionis terram ducens, et tabulis, quæ non per- fringuntur, sed conservantur, leges, non jam ob. scuras et obumbratas, sed omni ex parte spiritua- Jes, inscribens ; atque adeo in Sancta sancto rum, non semel quotannis, sed sæpins, et, ut ita dicam, quotidie ingrediens, atque hinc nobis sat D clam Trinitatem delegens. ac postremo, non per fluxas et caducas aspersiones, sed per æternas puri- ficationes, populi labes eluens. Quid pulcherrimum habuit Josue **? Militare imperium, et portionum distributionem, terræque sanctæ possessionem. Iste vero, nonne imperator? Nonne dux eorum, qui «s Gen. xLI, sqq. sqq. ss febr. viii, 2. Vulgatæ congruit. Job 1. sqq. Psal. xcv, 6. • Til. 1, 14. ** Jus. 1, sqq. Coisl. 1, Or. 2, Par., Pass. In ed., Exod. vit, sqq. ** Exod XXIX, in ed. Alludit forsan ad sedis Basilii dignitatem, quæ lo- tius Ponticæ diceceseos caput erat. subditis. (83) Σιτοδοσίας. Reg. ph, σιτομετρίας. (84) Αὐσίτου. Ausita. » Bifi. e liussita ; » quod (85) Περαστήν. In nonnullis, σοφιστήν. (86) Τὸ τοῦ πάθους μυστήριον. Sic plures Regg.. (87) Ἐν τοῖς. Sic plures codd. In ed. deest έν. (88) Λαόν. Pass., καὶ λαόν. (89) Προσευχόμενος. Sic plures Regg. In ed., (90) Καὶ οὐκ. Sic textus sacer, et Reg. ph. Deest (91) Σκιοειδείς. Reg. pl, σκιοειδέσσιν. (92) Πνευματικούς. leg. pl, πνευματικαῖς. (95) Πολλάκις δέ. Pass., ἀλλὰ πολλάκις. (94) Οὐκ ἔξαρχος; « Nonne princeps, exarcbat, (95) ᾿Αγομένοις. Nicetas, c iis quos regit, a id est, (96) Επέπεσον. Οr. 2, ἐπέπεσε.

λην, ἣν οὐκ ἐπάλαισε πρὸς Θεὸν, ἀλλ' ὑπὲρ Θεοῦ, τὰ τῶν αἱρετικῶν καταβάλλουσαν, τήν τε ποιμαντικήν τοῦ ἀνδρὸς, ἐξ ἧς ἐπλούτησε, πλείω τῶν ἀσήμων προβάτων κτησάμενος τὰ ἐπίσημα, τήν τε καλήν που λυτεκνίαν τῶν κατὰ Θεὸν γεννηθέντων, καὶ τὴν εὐλο γίαν, ᾗ πολλοὺς ἐστήριξεν. ΟΒ΄. Ἰωσὴφ ἐγένετο σιτοδότης, ἀλλ᾽ Αἰγύπτου μό νης, καὶ οὐ πολλάκις, καὶ σωματικῶς· ὁ δὲ πάντων, καὶ ἀεὶ, καὶ πνευματικῶς, ὅπερ ἐμοὶ τῆς σιτοδο- Β σίας (83) ἐκείνης αἰδεσιμώτερον. Μετὰ Ἰὼβ τοῦ Αὐτ σίτου (84), καὶ πεπείραται, καὶ νενίκηκε, καὶ ἀνηγός ρευται λαμπρῶς ἐπὶ τέλει τῶν ἄθλων, μηδενὶ τῶν τινασσόντων πολλῶν ὄντων κατασεισθεὶς, ἀλλὰ πολλῷ τῷ περιόντι τὸν πειραστὴν (85) καταπαλαίσας, καὶ τῶν φίλων τὴν ἀλογίαν ἐπιστομίσας, ἀγνοούντων τὸ τοῦ πάθους μυστήριον (8). Μωϋσῆς καὶ Ἀαρὼν ἐν τοῖς (87) ἱερεῦσιν αὐτοῦ. Καὶ μέγας Μωϋσῆς μὲν Αίγυπτον βασανίσας, λαόν (88) διασώσας ἐν σημείοις πολλοῖς καὶ τέρασι, τῆς νεφέλης εἴσω χωρήσας, να μαθετήσας τὸν διπλοῦν νόμον, τόν τε τοῦ γράμματος ἔξωθεν, καὶ ὅσος ἔνδοθεν τὸν τοῦ Πνεύματος. Ααρών δὲ Μωϋσέως ἀδελφὸς, καὶ τὸ σῶμα, καὶ τὸ πνεῦμα, τοῦ λαοῦ προθυόμενος καὶ προσευχόμενος (89), μύ- στῆς τῆς ἱερᾶς καὶ μεγάλης σκηνής, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύ- ριος, καὶ οὐκ (90) ἄνθρωπος. Τούτων δὲ ἀμφοτέρων ζηλωτὴς ἐκεῖνος, βασανίζων μὲν, οὐ σωματικαῖς μά- στιξι, πνευματικαῖς δὲ καὶ λογικαῖς, ἔθνος αἱρετικὸν καὶ Αἰγύπτιον· ἄγων δὲ λαὸν περιούσιον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων, ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, πλαξὶ δὲ νόμους ἐγγράφων, οὐ συντριβομέναις, ἀλλὰ σωζομέ ναις, οὐκ ἔτι σκιοειδεῖς (91), ἀλλ' ὅλον πνευματι- κούς (92) · εἰς δὲ τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, οὐχ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, πολλάκις δὲ (95), καὶ καθ᾿ ἑκάστην, ὡς εἰπεῖν, εἰσιὼν τὴν ἡμέραν, ὅθεν τὴν ἁγίαν ἡμῖν ἀνα· καλύπτει Τριάδα, καὶ λαὸν καθαίρων, οὐ προσκαίροις βαντίσμασιν, ἀλλ' ἀϊδίοις ἀγνίσμασι. Τί τὸ κάλλιστον Ἰησοῦ ; Στρατηγία, και κληροδοσία, καὶ γῆς τῆς ἁγίας κατάσχεσις· ὁ δὲ, οὐκ ἔξαρχο; (94) ; οὐ στρα- τηγὸς τῶν διὰ πίστεως σωζομένων; οὐ κληροδότης τῶν διαφόρων παρὰ Θεῷ κλήρων καὶ μονῶν, ἃς δια- νέμε: τοῖς ἀγομένοις (95); ὥστε κακείνην δύνασθαι τὴν φωνὴν εἰπεῖν, ὅτι Σχοινία ἐπέπεσόν (96) μοι ἐν τοῖς κρατίστοις· καὶ, Ἐν ταῖς χερσί σου οι του πάθους τὸ μυστήριον. προευχόμενος. ** καί ORATIO XList. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. A dibus evello. At hujus etiam, non conspectam tun- tum, sed et transitam, et per quotidianos virtutum gradus conscensam scalam laudo, et columnam, quam Deo, non quidem unxit, sed erexit, impiorum dogmata ad infamiæ sempiternæ notam inusta continentem, eamque dimicationem, quam, non ad- versus Deum, sed pro Deo suscepit, hæreticorum dogmata dejicientem ac prosternentem; ac præter- ea pastoralem illius artem, ex qua locupletatus est, plures oves insignitas, quam signi expertes ade- plus; elegantem item et numerosam sobolem secundum Deum progenitam, ac denique benedictio- nem, qua multos suffulcivit. LXXII. Joseph frumenti distributor fuit 18, sed Ægypti duntaxat, neque id sapius, nec nisi corpo reo modo. At hic, et omnium, et semper, et spiri C . : tuali modo : quod quidem illa frumenti distribu- tione, nea quidem sententia, longe praestantius augustiusque censendum est. Cum Job Ausita, et tentatus est, et superior discessit, confectisque cer- taminibus, illustri præconio victor pronuntiatus est ut qui nullo incursantium acerbitatum, quæ multæ fuerunt, impetu concussis et labefactatus fuisset, sed tentatorem abunde superasset, atque amicorum calamitatis arcanum ignorantium stulti- tiam ac temeritatem repressisset. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus to. Et magnus quidem Moyses, qui Ægyptum vexavit, populum in signis multis prodigiisque servavit ", intra nubem processit, duplicem legem sanxit, litteralemn nimirum externe, spiritualem interne. Aaron autem, Moysis, et cor- pore, et spiritu frater, pro salute populi preces el sacrificia ad Deum adhibens ", magni illius et sa crosancti tabernaculi mystes, quod fxit Dominus, ac non homo ". Utriusque horum ille æmulus fuit, hæreticam et Ægyptiam nationem, non corporeis, sed spiritualibus plagis excrucians; populum autein acquisitionis, bonorum operum sectatorem* ad pro- missionis terram ducens, et tabulis, quæ non per- fringuntur, sed conservantur, leges, non jam ob. scuras et obumbratas, sed omni ex parte spiritua- Jes, inscribens ; atque adeo in Sancta sancto rum, non semel quotannis, sed sæpins, et, ut ita dicam, quotidie ingrediens, atque hinc nobis sat D clam Trinitatem delegens. ac postremo, non per fluxas et caducas aspersiones, sed per æternas puri- ficationes, populi labes eluens. Quid pulcherrimum habuit Josue **? Militare imperium, et portionum distributionem, terræque sanctæ possessionem. Iste vero, nonne imperator? Nonne dux eorum, qui «s Gen. xLI, sqq. sqq. ss febr. viii, 2. Vulgatæ congruit. Job 1. sqq. Psal. xcv, 6. • Til. 1, 14. ** Jus. 1, sqq. Coisl. 1, Or. 2, Par., Pass. In ed., Exod. vit, sqq. ** Exod XXIX, in ed. Alludit forsan ad sedis Basilii dignitatem, quæ lo- tius Ponticæ diceceseos caput erat. subditis. (83) Σιτοδοσίας. Reg. ph, σιτομετρίας. (84) Αὐσίτου. Ausita. » Bifi. e liussita ; » quod (85) Περαστήν. In nonnullis, σοφιστήν. (86) Τὸ τοῦ πάθους μυστήριον. Sic plures Regg.. (87) Ἐν τοῖς. Sic plures codd. In ed. deest έν. (88) Λαόν. Pass., καὶ λαόν. (89) Προσευχόμενος. Sic plures Regg. In ed., (90) Καὶ οὐκ. Sic textus sacer, et Reg. ph. Deest (91) Σκιοειδείς. Reg. pl, σκιοειδέσσιν. (92) Πνευματικούς. leg. pl, πνευματικαῖς. (95) Πολλάκις δέ. Pass., ἀλλὰ πολλάκις. (94) Οὐκ ἔξαρχος; « Nonne princeps, exarcbat, (95) ᾿Αγομένοις. Nicetas, c iis quos regit, a id est, (96) Επέπεσον. Οr. 2, ἐπέπεσε.

κληροί μου· κλῆροι τῶν χαμαὶ ἐρχομένων, καὶ ἀρε παζομένων πολλῷ τιμιώτεροι. Β Ο ΟΓ'. Και, ἵνα τοὺς κριτὰς παραδράμωμεν, ἢ τῶν κριτῶν τοὺς εὐδοκιμοτάτους, Σαμουήλ, ἐν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ Θεῷ (97) δο τὸς πρὸ γενέσεως, καὶ μετὰ τὴν γέννησιν εὐθὺς ἱε ρὸς, καὶ χρίων βασιλέας καὶ ἱερέας διὰ τοῦ κέρατος. Οὗτος δὲ, οὐκ ἐκ βρέφους Θεῷ καθιερωμένος ἀπὸ μή τρας, καὶ μετὰ τῆς διπλοΐδος (98) ἐπιδεδομένος τῷ βήματι, καὶ βλέπων τὰ ἐπουράνια, καὶ χριστὸς Κυ- ρίου ἦν (99), καὶ χρίστης τῶν τελειουμένων ἐκ Πνεύ ματος ; Δαβὶδ ἐν βασιλεῦσιν ἀοίδιμος, οὗ πολλαὶ μὲν ίστοροῦνται κατὰ τῶν ἐχθρῶν νίκαι καὶ τρόπαια, ἡ πραότης δὲ τὸ ἐπισημότατον, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἡ τῆς κινύρας δύναμις, καὶ πονηροῦ πνεύματος (1) κατεπάδουσα. Σολομών πλάτος καρδίας ᾐτήσατο παρά Θεοῦ, καὶ τετύχηκεν, ἐπὶ πλεῖστον προελθών σοφίας καὶ θεωρίας, ὥστε γενέσθαι τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν ἀπάν- των εὐδοκιμώτατος. Ὁ δὲ, τοῦ μὲν τῷ πράῳ, τοῦ δὲ τῇ σοφίᾳ, κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον, οὐδὲν ἡ μικρῷ λεί- πεται· ὥστε καὶ βασιλέων θράσος δαιμονούντων (2) καταμαλάσσειν· καὶ μὴ βασίλισσαν νότου μόνον, ἢ τὸν δεῖνα (5), κατὰ κλέος τῆς αὐτοῦ σοφίας ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς ἀπαντᾶν, ἀλλὰ καὶ (4) πᾶσι τοῖς πέρασι τὴν ἐκείνου σοφίαν γνωρίζεσθαι. Καὶ τὰ ἑξῆς παρήσω τοῦ Σολομῶντος· πᾶσι δὲ δῆλα, κἂν ἡμεῖς φειδώμεθα. ΟΔ'. Ἐπαινεῖς Ηλίου τὴν πρὸς τοὺς τυράννους παρρησίαν, καὶ τὴν (5) διὰ πυρὸς ἁρπαγήν; Ελισ σαίου τε τὴν καλὴν κληρονομίαν, την μηλωτήν, ᾗ τὰ Ηλίου πνεῦμα συνηκολούθησεν ; Ἐπαίνει κἀκείνου τὴν ἐν πυρὶ ζωὴν, τῷ πλήθει λέγω τῶν πειρασμῶν, καὶ τὴν διὰ πυρὸς σωτηρίαν, καίοντος μὲν, οὐ και τακαίοντος δὲ, τὸ περὶ τὴν βάτον θαῦμα, καὶ τὸ και λὸν ἐξ ὕψους δέρος, τὴν ἀσαρκίαν. Ἐῶ τἆλλα, τοὺς δροσισθέντας ἐν πυρὶ νεανίας· τὸν ἐν γαστρὶ κήτους ευξάμενον προφήτην φυγάδα και, ὡς ἀπὸ θαλάμου, τοῦ θηρὸς προελθόντα· τὸν ἐν λάκκῳ δίκαιον, λεόν των Οράτος πεδήσαντα· ἢ τὴν τῶν ἑπτὰ Μακκαβαίων ἄθλησιν, σὺν ἱερεῖ καὶ μητρὶ τελειωθέντων ἐν αἷματι, καὶ παντοίοις βασάνων εἴδεσιν. ἂν ἐκεῖνος ζηλώσας την καρτερίαν, καὶ τὴν δόξαν ἠνέγκατο. σε τικὸν ὠμοφόριον, διπλοῖς, « ΟΕ'. Ἐπὶ δὲ τὴν Νέαν μέτειμι Διαθήκην, καὶ τοῖς ἐνταῦθα εὐδοκίμοις τὰ ἐκείνου παρεξετάσας, τιμή * το χιν, S. GREGORII THEOLOGI salutem per filem assequuntur? Nonne diversarum A hæreditatum ac mansionum, quæ apud Deum sunt, assignator, quas militibus suis distribuit? Adeo ut hac quoque voce ipse uti possit: Funes ceciderunt mihi in præclaris : et rursus: In manibus tuis sortes meæ '; sortes utique iis, quæ humi ser- punt, ac diripi possunt, multo præstantiores. > . LXXII Atque, ut judices, et judicum clarissi⚫ mus quosque prætereamus, Samuel inter eos, qui invocant nomen ejus **, et ante nativitatem dona- lus to et post nativitatem confestim sacer, ac cor- nu suo reges et sacerdotes ungens 6º. Quid Basilius ? Nonne ab infantia, et ab ipsa matrire, Deo conse- cratus, ac cum diploide allari oblatus est, et caeles stia perspiciebat, et unctus Domini erat, et unctor eorum, qui ex Spiritu perficiebantur? David inter reges clarus et celebris ", cujus mullæ quidem de hostibus victoriae ac triumphi historiis proditi sunt, et præcipuum decus ac ornamentum est man- suetudo " et ante regiam dignitatem vis citharæ malum Spiritum incantans. Salomon cordis latitu- dinem a Deo postulavit, et obtinuit e, eoque sa- pientiæ et contemplationis progressus est, ut omnes ætatis suæ mortales nominis celebritate superaret. Basilius autem uisi me opinio fallit, nec illi leni- tatis, nec huic sapientiæ laude quidquam, aut mini- mum certe concedit; adeo ut imperatorum quoque, qui dæmonum intemperiis agitabantur, furorem emolliret; nec regina tautum Austri, aut quidam duntaxat homines, sapientiæ ipsius famna commoli, e finibus terræ ad eum se conferrent, sed omnibus orbis finibus sapientia ipsius nota esset. Ac, quæ de Salomone sequuntur, silentio præteribo: sunt etiam si nos dicere supersedeamus. LXXIV. Eliæ loquendi libertatem, quam adver- sus tyrannos adbibuit, ipsiusque per ignem raptum laudas “? Laudas etiam pulchram Elisæi hæredi- tatem, illam nimirum melotem, quam Eliæ spiritus comitatus est us? Hujus quoque vitam lauda, in igne traductam, id est, in tentationum agmine, ac salutem per ignem partam, urente:n quidem illum, sed non perurentem, quod est rubi miraculum **, sublimitusque illi concessam pellem, nimirum vir- ginitatem. Mitto rore perfusus in flammis adole- scentes or; et fugitivum prophetam 68, in ventre ceti precantem, atque ex bestiæ præcordiis, quasi e thalamo, prodeuntemn; et justum illum, leonum furorem in lacu vincientem ". Mitto septem Ma- aulem ea cunctis conspicua et explorata, cbabzorum dimicationem qui cum sacerdote et ua. D tre in sanguine, atque omnis generis tormentis consummati sunt 7. Quorum ille tolerantiam æmu- latus, gloriam quoque retulit LXXV. Transeo jam ad Novum Testamentum, ac iis, qui hic laude atque gloria doruerunt, ipsius Psal. xv, 6. Psal, xxx, 16. Psal. xcviii, sqq. 111, 2. Pal. exxxι, 1. il Reg. 1, sqq. er Dan. irt, s41 Jon. 11, sqq. genus stole sacerdotalis apud Hebrros. Dicitur etiam chlanys : o at l Reg. xxiv. 5, ubi David oram chlamydis Saulis pracidit. IV Reg. 1, sqq. V Reg. 1, • Exod. sqq. Mach. vi, sqq. Dan. sqq. (97) Θεῷ. Deest in Or. 2 et Bas. (98) Μετὰ τῆς διπλοίδος. Nicetas exponit, Ιερα 6. 55 1 Reg. 1, 20. ** I Reg. xvi, 13. "Il Reg. v, 1 (99) FHr. Deest in pluribus codd. (1) Πνεύματος. leg. ph, δαίμονος. (2) Δαιμονούντων. Plures Regg., δαιμονώντων. (5) Η τὸν δεῖνα. Pass., μηδὲ τὸν δεῖνα. (4) Καί. Deest in quatuor Regg. et Or. 2. (5) Τήν. Deest in pluribus Regg. et Or. 2.

κληροί μου· κλῆροι τῶν χαμαὶ ἐρχομένων, καὶ ἀρε παζομένων πολλῷ τιμιώτεροι. Β Ο ΟΓ'. Και, ἵνα τοὺς κριτὰς παραδράμωμεν, ἢ τῶν κριτῶν τοὺς εὐδοκιμοτάτους, Σαμουήλ, ἐν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ Θεῷ (97) δο τὸς πρὸ γενέσεως, καὶ μετὰ τὴν γέννησιν εὐθὺς ἱε ρὸς, καὶ χρίων βασιλέας καὶ ἱερέας διὰ τοῦ κέρατος. Οὗτος δὲ, οὐκ ἐκ βρέφους Θεῷ καθιερωμένος ἀπὸ μή τρας, καὶ μετὰ τῆς διπλοΐδος (98) ἐπιδεδομένος τῷ βήματι, καὶ βλέπων τὰ ἐπουράνια, καὶ χριστὸς Κυ- ρίου ἦν (99), καὶ χρίστης τῶν τελειουμένων ἐκ Πνεύ ματος ; Δαβὶδ ἐν βασιλεῦσιν ἀοίδιμος, οὗ πολλαὶ μὲν ίστοροῦνται κατὰ τῶν ἐχθρῶν νίκαι καὶ τρόπαια, ἡ πραότης δὲ τὸ ἐπισημότατον, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἡ τῆς κινύρας δύναμις, καὶ πονηροῦ πνεύματος (1) κατεπάδουσα. Σολομών πλάτος καρδίας ᾐτήσατο παρά Θεοῦ, καὶ τετύχηκεν, ἐπὶ πλεῖστον προελθών σοφίας καὶ θεωρίας, ὥστε γενέσθαι τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν ἀπάν- των εὐδοκιμώτατος. Ὁ δὲ, τοῦ μὲν τῷ πράῳ, τοῦ δὲ τῇ σοφίᾳ, κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον, οὐδὲν ἡ μικρῷ λεί- πεται· ὥστε καὶ βασιλέων θράσος δαιμονούντων (2) καταμαλάσσειν· καὶ μὴ βασίλισσαν νότου μόνον, ἢ τὸν δεῖνα (5), κατὰ κλέος τῆς αὐτοῦ σοφίας ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς ἀπαντᾶν, ἀλλὰ καὶ (4) πᾶσι τοῖς πέρασι τὴν ἐκείνου σοφίαν γνωρίζεσθαι. Καὶ τὰ ἑξῆς παρήσω τοῦ Σολομῶντος· πᾶσι δὲ δῆλα, κἂν ἡμεῖς φειδώμεθα. ΟΔ'. Ἐπαινεῖς Ηλίου τὴν πρὸς τοὺς τυράννους παρρησίαν, καὶ τὴν (5) διὰ πυρὸς ἁρπαγήν; Ελισ σαίου τε τὴν καλὴν κληρονομίαν, την μηλωτήν, ᾗ τὰ Ηλίου πνεῦμα συνηκολούθησεν ; Ἐπαίνει κἀκείνου τὴν ἐν πυρὶ ζωὴν, τῷ πλήθει λέγω τῶν πειρασμῶν, καὶ τὴν διὰ πυρὸς σωτηρίαν, καίοντος μὲν, οὐ και τακαίοντος δὲ, τὸ περὶ τὴν βάτον θαῦμα, καὶ τὸ και λὸν ἐξ ὕψους δέρος, τὴν ἀσαρκίαν. Ἐῶ τἆλλα, τοὺς δροσισθέντας ἐν πυρὶ νεανίας· τὸν ἐν γαστρὶ κήτους ευξάμενον προφήτην φυγάδα και, ὡς ἀπὸ θαλάμου, τοῦ θηρὸς προελθόντα· τὸν ἐν λάκκῳ δίκαιον, λεόν των Οράτος πεδήσαντα· ἢ τὴν τῶν ἑπτὰ Μακκαβαίων ἄθλησιν, σὺν ἱερεῖ καὶ μητρὶ τελειωθέντων ἐν αἷματι, καὶ παντοίοις βασάνων εἴδεσιν. ἂν ἐκεῖνος ζηλώσας την καρτερίαν, καὶ τὴν δόξαν ἠνέγκατο. σε τικὸν ὠμοφόριον, διπλοῖς, « ΟΕ'. Ἐπὶ δὲ τὴν Νέαν μέτειμι Διαθήκην, καὶ τοῖς ἐνταῦθα εὐδοκίμοις τὰ ἐκείνου παρεξετάσας, τιμή * το χιν, S. GREGORII THEOLOGI salutem per filem assequuntur? Nonne diversarum A hæreditatum ac mansionum, quæ apud Deum sunt, assignator, quas militibus suis distribuit? Adeo ut hac quoque voce ipse uti possit: Funes ceciderunt mihi in præclaris : et rursus: In manibus tuis sortes meæ '; sortes utique iis, quæ humi ser- punt, ac diripi possunt, multo præstantiores. > . LXXII Atque, ut judices, et judicum clarissi⚫ mus quosque prætereamus, Samuel inter eos, qui invocant nomen ejus **, et ante nativitatem dona- lus to et post nativitatem confestim sacer, ac cor- nu suo reges et sacerdotes ungens 6º. Quid Basilius ? Nonne ab infantia, et ab ipsa matrire, Deo conse- cratus, ac cum diploide allari oblatus est, et caeles stia perspiciebat, et unctus Domini erat, et unctor eorum, qui ex Spiritu perficiebantur? David inter reges clarus et celebris ", cujus mullæ quidem de hostibus victoriae ac triumphi historiis proditi sunt, et præcipuum decus ac ornamentum est man- suetudo " et ante regiam dignitatem vis citharæ malum Spiritum incantans. Salomon cordis latitu- dinem a Deo postulavit, et obtinuit e, eoque sa- pientiæ et contemplationis progressus est, ut omnes ætatis suæ mortales nominis celebritate superaret. Basilius autem uisi me opinio fallit, nec illi leni- tatis, nec huic sapientiæ laude quidquam, aut mini- mum certe concedit; adeo ut imperatorum quoque, qui dæmonum intemperiis agitabantur, furorem emolliret; nec regina tautum Austri, aut quidam duntaxat homines, sapientiæ ipsius famna commoli, e finibus terræ ad eum se conferrent, sed omnibus orbis finibus sapientia ipsius nota esset. Ac, quæ de Salomone sequuntur, silentio præteribo: sunt etiam si nos dicere supersedeamus. LXXIV. Eliæ loquendi libertatem, quam adver- sus tyrannos adbibuit, ipsiusque per ignem raptum laudas “? Laudas etiam pulchram Elisæi hæredi- tatem, illam nimirum melotem, quam Eliæ spiritus comitatus est us? Hujus quoque vitam lauda, in igne traductam, id est, in tentationum agmine, ac salutem per ignem partam, urente:n quidem illum, sed non perurentem, quod est rubi miraculum **, sublimitusque illi concessam pellem, nimirum vir- ginitatem. Mitto rore perfusus in flammis adole- scentes or; et fugitivum prophetam 68, in ventre ceti precantem, atque ex bestiæ præcordiis, quasi e thalamo, prodeuntemn; et justum illum, leonum furorem in lacu vincientem ". Mitto septem Ma- aulem ea cunctis conspicua et explorata, cbabzorum dimicationem qui cum sacerdote et ua. D tre in sanguine, atque omnis generis tormentis consummati sunt 7. Quorum ille tolerantiam æmu- latus, gloriam quoque retulit LXXV. Transeo jam ad Novum Testamentum, ac iis, qui hic laude atque gloria doruerunt, ipsius Psal. xv, 6. Psal, xxx, 16. Psal. xcviii, sqq. 111, 2. Pal. exxxι, 1. il Reg. 1, sqq. er Dan. irt, s41 Jon. 11, sqq. genus stole sacerdotalis apud Hebrros. Dicitur etiam chlanys : o at l Reg. xxiv. 5, ubi David oram chlamydis Saulis pracidit. IV Reg. 1, sqq. V Reg. 1, • Exod. sqq. Mach. vi, sqq. Dan. sqq. (97) Θεῷ. Deest in Or. 2 et Bas. (98) Μετὰ τῆς διπλοίδος. Nicetas exponit, Ιερα 6. 55 1 Reg. 1, 20. ** I Reg. xvi, 13. "Il Reg. v, 1 (99) FHr. Deest in pluribus codd. (1) Πνεύματος. leg. ph, δαίμονος. (2) Δαιμονούντων. Plures Regg., δαιμονώντων. (5) Η τὸν δεῖνα. Pass., μηδὲ τὸν δεῖνα. (4) Καί. Deest in quatuor Regg. et Or. 2. (5) Τήν. Deest in pluribus Regg. et Or. 2.

πω (6) τὸν μαθητὴν ἐκ τῶν διδασκάλων. Τίς Ἰησοῦ πρόδρομος ; Ιωάννης, ὡς φωνὴ Λόγου, καὶ ὡς λύχνος • Φωτός, οὗ καὶ προεσκίρτησεν ἐν γαστρὶ, καὶ προέδρα- μεν εἰς ᾅδου, διὰ τῆς Ἡρώδου μανίας παραπεμφθείς, ἵνα κηρύξῃ κἀκεῖ τὸν ἐρχόμενον. Καὶ εἴ τῳ φαίνεται τολμηρὸς ὁ λόγος, ἐκεῖνο (7) προεξεταζέτω (8) τοῖς λεγομένοις, ὅτι μὴ προτιθείς (9), μηδὲ εἰς ἴσον μετα άγων (10) τὸν ἄνδρα τῷ ἐν γεννητοίς γυναικῶν ὑπὲρ ἅπαντας, ταύτην ποιοῦμαι τὴν παρεξέτασιν· ἀλλὰ ζηλωτὴν ἀποφαίνων, καί τι τοῦ χαρακτῆρος ἐκείνου ἐν ἑαυτῷ φέροντα. Οὐ γὰρ μικρὸν τοῖς σπουδαίοις, καὶ μικρὰ (11) τῶν μεγίστων ἡ μίμησις. Η γὰρ οὐκ ἐναργής τῆς ἐκείνου φιλοσοφίας εἰκὼν ὁ ἀνήρ ; Καὶ οὗτος ἔρημον ᾤκησε· καὶ τούτῳ (13) τρίχινον (15) ἔσθημα εἶχον αἱ νύκτες, ἀγνοούμενον, οὐκ ἐπιδεικνύ μενον· καὶ οὗτος τὴν ἴσην τροφὴν ἠγάπησε, Θεῷ και θαίρων ἑαυτὸν διὰ τῆς ἐγκρατείας· καὶ οὗτος Χριστοῦ & χῆρυξ ἠξιώθη (14) γενέσθαι, εἰ καὶ μὴ πρόδρομος· καὶ ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν, οὐχ ἡ περίχωρος πᾶτα μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡ ὑπερόριος· καὶ οὗτος μέσος τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς μὲν καταλύων τὸ γράμμα, τῆς δὲ δημοσιεύων τὸ πνεῦμα, καὶ ποιῶν πλήρωσιν τοῦ κρυπτομένου νόμου, τὴν τοῦ φαινομένου κατά λυσιν. Ος. Εμιμήσατο Πέτρου τὸν ζῆλον, Παύλου τὸν τόνον, τῶν ὀνομαστῶν καὶ μετωνομασμένων (15) ἀμφοτέρων τὴν πίστιν· τῶν υἱῶν (46) Ζεβεδαίου τὸ μεγαλόφωνον· πάντων τῶν μαθητῶν τὸ εὐτελὲς καὶ ἀπέριττον. Διὰ ταῦτά τοι καὶ κλεῖς οὐρανῶν πιστεύε ται· καὶ οὐχ ὅσον ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ μέχρι τοῦ Ιλ- λυρικοῦ, μείζονα δὲ κύκλον τῷ Εὐαγγελίῳ περιλαμ βάνει:· καὶ υἱὸς βροντῆς, οὐκ ὀνομάζεται μὲν, γίνεται δέ· καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος Ἰησοῦ κείμενος, ἐκεῖθεν ἔλκει τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, καὶ τὸ βάθος τῶν νοημάτων. Στέφανος μὲν γὰρ ἐκωλύθη γενέσθαι, εἰ καὶ πρόθυ μος ἦν, ἐπισχών αἰδοῖ τοὺς λιθάζοντας. Ἔτι δὲ συν- τομώτερον εἰπεῖν ἔχω, ἵνα μὴ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον ἐπ- εξίω περὶ τούτων. Ἐκεῖνος γὰρ (17), τὸ μὲν ἐξευρε τῶν καλῶν, τὸ δὲ ἐζήλωσε, τὸ δὲ ἐνίκησε. Τῷ δὲ διὰ πάντων ἐλθεῖν, τῶν νῦν πάντων ἐκράτησεν. Εν ἐπὶ πᾶσιν ἐρῶ, καὶ σύντομον. ΟΖ'. Τοσαύτη τοῦ ἀνδρὸς ἡ ἀρετὴ (18), καὶ ἡ τῆς δόξης περιουσία, ὥστε πολλὰ καὶ τῶν ἐκείνου μια κρῶν, ἤδη δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἐλαττωμάτων ἑτέ- εξεταζέτω. κρά. κἂν μικρά. τοῦ υἱῶν. γάρ. t ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI A vitam conferens, ex magistris discipulum ornabo. Quis præcursor Jesu? Joannes ", ut vox Verbi, et B ut lucerna Luminis, qui coram ipso et in ventre exsiliit, et ad inferos per Herodis furorem transmis- sus est, ut illic quoque mox venturum prædicaret. Quod si cui audacior forte videatur hic sermo, il- lud prius cogitet, me in hac comparatione non id agere, ut ei, qui inter natos mulierum omnes superavit, Basilium, vel anteponam, vel exæquem ; sed ut eum ipsius imitatorem fuisse, atque ex ejus forma et charactere nonnihil in se ipso ges- sisse ostendam. Non enim probis viris exiguam laudem affert, summorum virorum vel parva imi- tatio. An non enim philosophiæ illius simulacrum perspicue in seipso expressit? Ipse quoque in de- serto habitavit. Ipse quoque noctu, ut lateret, ho- minumque fugeret notitiam, aspera veste teclus est. Ipse quoque idem cibi genus adamavit, Deo vi- delicet per continentiam se purgans. Ipse quoque dignus etiam habitus est, qui Christi præco feret, etiamsi non præcursor; atque ad eum egrediebatur, non solum omnis finitima regio, sed etiam externa et longe dissita. Ipse quoque inter duo Testamenta medius, illius videlicet litteram evertens, hujus au- tem spiritum in publicum efferens; ac per externa et visibilis legis eversionem, occultam legem implens. c LXXVI. Imitatus est Petri zelum 's, Pauli con- stantiam et firmitatem, ac utriusque, tum nomine, tum nominis nulatione clarissimni, fidem; filiorum Zebedai grandiloquentiam; discipulorum omniuni frugalitatem et superfluarum reruin contemplum. Propterea claves etiam cœlorum ipsi committun- tur '; nec ab Jerosolyma tantum usque ad Illyri- cum ”, sed majorem circulum Evangelio compre- hendit ; et flius tonitrui, non quidem nominatur, sed efficitur; atque ad Jesu pectus positus, illinc vim dicendi et sententiarum profunditatem hau- rit. Nam Stephanus fieri 7, quanquam id parato esset animo, prohibitus est; pudore nimirum ac reverentia compresso lapidantium impetu. Atque etiam, ne singula persequar, de his rebus brevius adhuc et compendiosius loqui possum. Ille enim bonorum, alia quidem invenit, alia æmulatus est, alia superavit. In quantum autem per omne virtutis genus grassatus est, omnibus nostræ memoriæ bominibus palinam præripuit. Unum ad omnia adjiciam, idque breve. D Luc. 111, 4. 7* Act. iv, sqq. Matth. xvr, 19. oriabo. » Pass., LXXVII. Tanta ipsius virtus gloriæque præstan- tia fuit, ut multa etiam ex parvis illius virtutibus, at- que adeo ex corporeis defectibus, ab aliis, ad glo- • Rom. 1, Regg., Or. et Pass. tata sunt. Herv. In ed., ! (6) Τιμήσω, etc. Bill. « ex discipulis magistrum (1) Εκεινο. Pass., ἐκεῖνος. (8) Προεξεταζέτω. Undecim Colb. et Or. 2, προσ (9) Προτιθείς. Coisl. 1, προτιμηθείς. (10) Μετάγων. Quatuor Regg., Or. 2, etc., ἄγων. (11) Καὶ μικρά. Duo Regg. et Or. 2, καὶ εἰ μι· (12) Τούτῳ. Gr. 2, τούτου. 19. 78 Act. vi, 58. (13) Τρύχινον. Coisl. 1, τρίχινον. (14) Αξιώθη γενέσθαι. Hic desunt in quinque (15) Μετωνομασμένων. « Quorum nomina mu (16) Τῶν υἱῶν. Sic duo Regg., duo Coisl. et (17) Ἐκεῖνος γάρ. Reg. ph et Or. 2, ἐκεῖνος μὲν (18) Αρετή Coisl. 1 addit, γέγονεν.

πω (6) τὸν μαθητὴν ἐκ τῶν διδασκάλων. Τίς Ἰησοῦ πρόδρομος ; Ιωάννης, ὡς φωνὴ Λόγου, καὶ ὡς λύχνος • Φωτός, οὗ καὶ προεσκίρτησεν ἐν γαστρὶ, καὶ προέδρα- μεν εἰς ᾅδου, διὰ τῆς Ἡρώδου μανίας παραπεμφθείς, ἵνα κηρύξῃ κἀκεῖ τὸν ἐρχόμενον. Καὶ εἴ τῳ φαίνεται τολμηρὸς ὁ λόγος, ἐκεῖνο (7) προεξεταζέτω (8) τοῖς λεγομένοις, ὅτι μὴ προτιθείς (9), μηδὲ εἰς ἴσον μετα άγων (10) τὸν ἄνδρα τῷ ἐν γεννητοίς γυναικῶν ὑπὲρ ἅπαντας, ταύτην ποιοῦμαι τὴν παρεξέτασιν· ἀλλὰ ζηλωτὴν ἀποφαίνων, καί τι τοῦ χαρακτῆρος ἐκείνου ἐν ἑαυτῷ φέροντα. Οὐ γὰρ μικρὸν τοῖς σπουδαίοις, καὶ μικρὰ (11) τῶν μεγίστων ἡ μίμησις. Η γὰρ οὐκ ἐναργής τῆς ἐκείνου φιλοσοφίας εἰκὼν ὁ ἀνήρ ; Καὶ οὗτος ἔρημον ᾤκησε· καὶ τούτῳ (13) τρίχινον (15) ἔσθημα εἶχον αἱ νύκτες, ἀγνοούμενον, οὐκ ἐπιδεικνύ μενον· καὶ οὗτος τὴν ἴσην τροφὴν ἠγάπησε, Θεῷ και θαίρων ἑαυτὸν διὰ τῆς ἐγκρατείας· καὶ οὗτος Χριστοῦ & χῆρυξ ἠξιώθη (14) γενέσθαι, εἰ καὶ μὴ πρόδρομος· καὶ ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν, οὐχ ἡ περίχωρος πᾶτα μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡ ὑπερόριος· καὶ οὗτος μέσος τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς μὲν καταλύων τὸ γράμμα, τῆς δὲ δημοσιεύων τὸ πνεῦμα, καὶ ποιῶν πλήρωσιν τοῦ κρυπτομένου νόμου, τὴν τοῦ φαινομένου κατά λυσιν. Ος. Εμιμήσατο Πέτρου τὸν ζῆλον, Παύλου τὸν τόνον, τῶν ὀνομαστῶν καὶ μετωνομασμένων (15) ἀμφοτέρων τὴν πίστιν· τῶν υἱῶν (46) Ζεβεδαίου τὸ μεγαλόφωνον· πάντων τῶν μαθητῶν τὸ εὐτελὲς καὶ ἀπέριττον. Διὰ ταῦτά τοι καὶ κλεῖς οὐρανῶν πιστεύε ται· καὶ οὐχ ὅσον ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ μέχρι τοῦ Ιλ- λυρικοῦ, μείζονα δὲ κύκλον τῷ Εὐαγγελίῳ περιλαμ βάνει:· καὶ υἱὸς βροντῆς, οὐκ ὀνομάζεται μὲν, γίνεται δέ· καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος Ἰησοῦ κείμενος, ἐκεῖθεν ἔλκει τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, καὶ τὸ βάθος τῶν νοημάτων. Στέφανος μὲν γὰρ ἐκωλύθη γενέσθαι, εἰ καὶ πρόθυ μος ἦν, ἐπισχών αἰδοῖ τοὺς λιθάζοντας. Ἔτι δὲ συν- τομώτερον εἰπεῖν ἔχω, ἵνα μὴ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον ἐπ- εξίω περὶ τούτων. Ἐκεῖνος γὰρ (17), τὸ μὲν ἐξευρε τῶν καλῶν, τὸ δὲ ἐζήλωσε, τὸ δὲ ἐνίκησε. Τῷ δὲ διὰ πάντων ἐλθεῖν, τῶν νῦν πάντων ἐκράτησεν. Εν ἐπὶ πᾶσιν ἐρῶ, καὶ σύντομον. ΟΖ'. Τοσαύτη τοῦ ἀνδρὸς ἡ ἀρετὴ (18), καὶ ἡ τῆς δόξης περιουσία, ὥστε πολλὰ καὶ τῶν ἐκείνου μια κρῶν, ἤδη δὲ καὶ τῶν σωματικῶν ἐλαττωμάτων ἑτέ- εξεταζέτω. κρά. κἂν μικρά. τοῦ υἱῶν. γάρ. t ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI A vitam conferens, ex magistris discipulum ornabo. Quis præcursor Jesu? Joannes ", ut vox Verbi, et B ut lucerna Luminis, qui coram ipso et in ventre exsiliit, et ad inferos per Herodis furorem transmis- sus est, ut illic quoque mox venturum prædicaret. Quod si cui audacior forte videatur hic sermo, il- lud prius cogitet, me in hac comparatione non id agere, ut ei, qui inter natos mulierum omnes superavit, Basilium, vel anteponam, vel exæquem ; sed ut eum ipsius imitatorem fuisse, atque ex ejus forma et charactere nonnihil in se ipso ges- sisse ostendam. Non enim probis viris exiguam laudem affert, summorum virorum vel parva imi- tatio. An non enim philosophiæ illius simulacrum perspicue in seipso expressit? Ipse quoque in de- serto habitavit. Ipse quoque noctu, ut lateret, ho- minumque fugeret notitiam, aspera veste teclus est. Ipse quoque idem cibi genus adamavit, Deo vi- delicet per continentiam se purgans. Ipse quoque dignus etiam habitus est, qui Christi præco feret, etiamsi non præcursor; atque ad eum egrediebatur, non solum omnis finitima regio, sed etiam externa et longe dissita. Ipse quoque inter duo Testamenta medius, illius videlicet litteram evertens, hujus au- tem spiritum in publicum efferens; ac per externa et visibilis legis eversionem, occultam legem implens. c LXXVI. Imitatus est Petri zelum 's, Pauli con- stantiam et firmitatem, ac utriusque, tum nomine, tum nominis nulatione clarissimni, fidem; filiorum Zebedai grandiloquentiam; discipulorum omniuni frugalitatem et superfluarum reruin contemplum. Propterea claves etiam cœlorum ipsi committun- tur '; nec ab Jerosolyma tantum usque ad Illyri- cum ”, sed majorem circulum Evangelio compre- hendit ; et flius tonitrui, non quidem nominatur, sed efficitur; atque ad Jesu pectus positus, illinc vim dicendi et sententiarum profunditatem hau- rit. Nam Stephanus fieri 7, quanquam id parato esset animo, prohibitus est; pudore nimirum ac reverentia compresso lapidantium impetu. Atque etiam, ne singula persequar, de his rebus brevius adhuc et compendiosius loqui possum. Ille enim bonorum, alia quidem invenit, alia æmulatus est, alia superavit. In quantum autem per omne virtutis genus grassatus est, omnibus nostræ memoriæ bominibus palinam præripuit. Unum ad omnia adjiciam, idque breve. D Luc. 111, 4. 7* Act. iv, sqq. Matth. xvr, 19. oriabo. » Pass., LXXVII. Tanta ipsius virtus gloriæque præstan- tia fuit, ut multa etiam ex parvis illius virtutibus, at- que adeo ex corporeis defectibus, ab aliis, ad glo- • Rom. 1, Regg., Or. et Pass. tata sunt. Herv. In ed., ! (6) Τιμήσω, etc. Bill. « ex discipulis magistrum (1) Εκεινο. Pass., ἐκεῖνος. (8) Προεξεταζέτω. Undecim Colb. et Or. 2, προσ (9) Προτιθείς. Coisl. 1, προτιμηθείς. (10) Μετάγων. Quatuor Regg., Or. 2, etc., ἄγων. (11) Καὶ μικρά. Duo Regg. et Or. 2, καὶ εἰ μι· (12) Τούτῳ. Gr. 2, τούτου. 19. 78 Act. vi, 58. (13) Τρύχινον. Coisl. 1, τρίχινον. (14) Αξιώθη γενέσθαι. Hic desunt in quinque (15) Μετωνομασμένων. « Quorum nomina mu (16) Τῶν υἱῶν. Sic duo Regg., duo Coisl. et (17) Ἐκεῖνος γάρ. Reg. ph et Or. 2, ἐκεῖνος μὲν (18) Αρετή Coisl. 1 addit, γέγονεν.

S. GREGORI THEOLOGI Α ροις εἰς εὐδοξίαν (19) επενοήθη. Οἷον ὠχρότητα mιο- Β λέγω, καὶ γενειάδα, καὶ βαδίσματος ἦθος, καὶ τὸ περὶ λόγον μὴ πρόχειρον, σύννουν τε, ὡς τὰ πολλὰ, καὶ εἴσω συννενευκός (20)· τοῖς πολλοῖς μὴ καλῶς ζηλωθέν, μηδὲ νοηθέν (21), σκυθρωπότης ἐγένετο. Ἔτι δὲ εἶδος ἐσθῆτος, καὶ σκίμποδος σχῆμα, καὶ τρόπος βρώσεως, ὧν οὐδὲν ἐκείνῳ διὰ σπουδῆς ἦν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἔχον, καὶ συμπίπτον (22) ώς έτυχε. Καὶ πολλοὺς ἂν ἴδοις Βασιλείους ἄχρι τοῦ ὁρωμένου, τοὺς ἐν ταῖς σκιαῖς (23) ανδριάντας· πολὺ γὰρ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸ τῆς ἠχοῦς ὑστερόφωνον. Ἐκείνη μὲν γὰρ, εἰ καὶ τὰ τελευταῖα τῆς φωνῆς, ἀλλ᾽ οὖν ἐναργέστε ρον ὑποκρίνεται· οἱ δὲ πλεῖον ἀπέχουσι τοῦ ἀνδρός, ἢ ὅσον πλησιάζειν ἐπιθυμοῦσιν. Ἐκεῖνο δὲ οὐκ ἔτι μικρόν, ἀλλὰ καὶ μέγιστον εἰς φιλοτιμίαν εἰκότως, τὸ τυχεῖν ἐκείνῳ ποτὲ πλησιάσαντας, ἢ θεραπεύσαν τας, ή τι κατὰ παιδιὰν ἢ σπουδὴν εἰρημένον ἢ πε- πραγμένον, φέρειν ἀπομνημόνευμα (24) · ὥσπερ οὖν κἀγὼ πολλάκις οἶδα καλλωπισάμενος· ἐπεὶ καὶ τὰ πάρεργα τοῦ ἀνδρὸς, τῶν πονουμένων ἑτέροις πολύ τιμιώτερα και περιφανέστερα. ΟΗ'. Ἐπεὶ δὲ τὸν δρόμον τελέσας, καὶ τὴν πίστιν τηρήσας, ἐπόθει τὴν ἀνάλυσιν (25). καὶ ὁ τῶν στε φάνων ένειστήκει καιρός, κἀκεῖνο μὲν οὐκ ἤκουσεν· Εἰς τὸ ὄρος ἀνάβηθι, καὶ τελεύτα· τελεύτα δὲ, καὶ ἀνάβαινε πρὸς ἡμᾶς· θαυματουργεί τι κἀνταῦθα τῶν προειρημένων οὐκ ἔλαττον. Νεκρὸς γὰρ ἂν ἤδη σχεδὸν, καὶ ἄπνους, καὶ τὸ τοῦ βίου πλεῖστον κατα- λελοιπώς, εὐτονώτερος γίνεται περὶ τοὺς ἐξιτηρίους τῶν λόγων, ἵνα τοῖς τῆς εὐσεβείας συναπέλθῃ βή μασι, καὶ χειροτονίαις τῶν γνησιωτάτων αὐτοῦ θερα πευτῶν, τὴν χεῖρα δίδωσι καὶ τὸ Πνεῦμα· ὥστε μὴ ζημιωθῆναι τὸ βῆμα (26) τοὺς ἐκείνου μαθητάς, καὶ τῆς ἱερωσύνης συλλήπτορας. Τοῖς δὲ ἑξῆς ὀκνεῖ μὲν προσελθεῖν ὁ λόγος, προςβήσεται (27) δὲ ὅμως, εἰ καὶ ἄλλοις μᾶλλον ἡμῶν πρέπων ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἔχω φιλοσοφεῖν ἐν τῷ πάθει, καὶ εἰ σφόδρα φιλοσοφείν έσπούδακα, τῆς κοινῆς μεμνημένος ζημίας, καὶ τοῦ κατασχόντος πάθους τὴν οἰκουμένην. συννευκός. ἔχων καὶ συμπίπτων. ἀνάβασιν, « παρὰ τῆς ἄνω χοροστασίας επιζητούμενος, πρὸς ἦν ἐκ πλείονος ἔβλεπεν· ἐγχεῖτο (28) δὲ περὶ αὐτὸν πᾶσα ἡ πόλις, τὴν ζημίαν οὐ φέροντες, καὶ τῆς ἐκδημίας, ὡς τυραννίδος, καταβοῶντες, καὶ τῆς ψυ Siam nominisque claritatem parandam, excogitata sint. Cujus generis sunt, pallor, barba, certus in- cedendi modus, tum etiam að loquendum minime promptum esse, sed at plurimum cogitabundum at- que intro collectum; id quod multi non recte imi- tantes, nec animadvertentes,in odiosam quamdam tri- stitiam inciderunt. Vestis etiam genus, et lectuli spe- eies, et cibi sumendi modus; quorum nihil ille studiose adhibuit, sed simpliciter, et prout congruebat. Ac multos jam Basilios specie tenus videre licet, statuas nimirum in umbris; multum enim fuerit, si repe- titam echus vocem esse dixero. Nam illa, quam- vis postremam duntaxat vocis partem, expressius tamen effingit: hi autem longius ab eo distant, quam quantum accedere concupiscunt. Illud vero non jam parvi, sed maximi etiam momenti al gloriam haud immerito existimatur, consuetudinem cum eo aliquando habuisse, aut eum coluisse, aut quid- piam ab eo joco vel serio dictum aut factum, nimenti loco ferre ; quemadmodum ipse quιο- que me hoc nomine sæpe gloriatum esse scio : quoniam quæ ab illo velut obiter fiebant, multo quibus alii elaborant. . LXXVIII. Cum autem cursu consummato, ac fide servata ”, dissolutionis desiderio teneretur tempusque coronarum instaret, atque illud quidem non audivisset : Ascende montem, et morere 18; ve- rum, Morere, atque ad nos ascend : hic quoque miraculum edit, superioribus haudquaquam infe- rius. Nam cum ferme mortuus et exanimis esset, maximaque ex parte vita perfunctus, circa extre- mos sermones robustior fit, ut cum pietatis verbis abscederet, ac fidelissimis suis cultoribus ad eccle- siasticos gradus provehendis manum et Spiritum præberet; ut ne sacrario fraudarentur, quos disci. pulos atque in sacerdotio adjutores habuerat. Ad ea quæ sequuntur, gravatim quidem, sed tamen se con- feret oratio, licet aliis potius quam nobis hic sermo conveniat. Nec enim in dolore philosophari queo, etsi, nt philosophiarer, vehementer contenderim, dum mihi in animo versatur commune detrimentum, et cala- mitas ea, quæ universum terrarum orbem invasit. præstantiora atque illustriora erant, quam ea in C LXXIX. Jacebat ille extremos spiritus ducens, atque a cœlesti choro, ad quem jampridem oculo- rum aciem intendebat, expetitus. Edusa autem cir- cum eum erat tota civitas, jacturam hanc æger- rime ferens, ac discessunt, perinde ut tyrannidem, ** II Tim. 1v, 7. * Philipp. 1, 23. Deut. XXXII, telis balbutiem, et Platonis gibbositatem imitaban- ur. et Par. In ed., Coisl. 1, Chrys., Pass., etc. duo Coisl., etc. In ed., legit Bill. In ed., ascensum. » D 49. rium, » id est, ordo sacerdotalis et clerus, « iis des fraudaretur, quos discipulos et sacerdotii adjutores habuisset. » Ġermanus hic videtur esse verborum Gregorii sensus. Sic etiam auctor novissimæ operuin Basilii editionis interpretatur, tom. lli in Basil. Vita, pag. 173. Hanc vir sanctus cautionem habuit, ne idoneos ministros, longo usu a se probatos, suc- cessor episcopus, non sine magno Ecclesiæ damino, removeret, quod frequenter accidit. (19) Εἰς εὐδοξίαν, etc. Sic olim quidam Aristo- (20) Συννενευκός. Sic plures Regg., duo Coisl. (21) Μηδὲ νοηθέν. Ηac desunt in pluribus Regg., (22) Ἔχον καὶ συμπίπτον. Sic Regg. a, um, ph, (23) Σκιαῖς. Reg. a, σκηναίς, « tabernaculis. (25) Απομνημόνευμα. Reg. pl, ὑπομνημόνευμα. (25) Ανάλυσιν. Sic plerique cold. Sic etiam 08. Εκειτο μὲν ὁ ἀνὴρ τὰ τελευταία πνέων, καὶ (26) Ὥστε μὴ ζημιωθῆναι τὸ βῆμα. « Ne sacra (27) Προσβήσεται. In quibusdam, προβήσεται. (28) Έγχειτο. In nonnullis, έχεῖτο.

S. GREGORI THEOLOGI Α ροις εἰς εὐδοξίαν (19) επενοήθη. Οἷον ὠχρότητα mιο- Β λέγω, καὶ γενειάδα, καὶ βαδίσματος ἦθος, καὶ τὸ περὶ λόγον μὴ πρόχειρον, σύννουν τε, ὡς τὰ πολλὰ, καὶ εἴσω συννενευκός (20)· τοῖς πολλοῖς μὴ καλῶς ζηλωθέν, μηδὲ νοηθέν (21), σκυθρωπότης ἐγένετο. Ἔτι δὲ εἶδος ἐσθῆτος, καὶ σκίμποδος σχῆμα, καὶ τρόπος βρώσεως, ὧν οὐδὲν ἐκείνῳ διὰ σπουδῆς ἦν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἔχον, καὶ συμπίπτον (22) ώς έτυχε. Καὶ πολλοὺς ἂν ἴδοις Βασιλείους ἄχρι τοῦ ὁρωμένου, τοὺς ἐν ταῖς σκιαῖς (23) ανδριάντας· πολὺ γὰρ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸ τῆς ἠχοῦς ὑστερόφωνον. Ἐκείνη μὲν γὰρ, εἰ καὶ τὰ τελευταῖα τῆς φωνῆς, ἀλλ᾽ οὖν ἐναργέστε ρον ὑποκρίνεται· οἱ δὲ πλεῖον ἀπέχουσι τοῦ ἀνδρός, ἢ ὅσον πλησιάζειν ἐπιθυμοῦσιν. Ἐκεῖνο δὲ οὐκ ἔτι μικρόν, ἀλλὰ καὶ μέγιστον εἰς φιλοτιμίαν εἰκότως, τὸ τυχεῖν ἐκείνῳ ποτὲ πλησιάσαντας, ἢ θεραπεύσαν τας, ή τι κατὰ παιδιὰν ἢ σπουδὴν εἰρημένον ἢ πε- πραγμένον, φέρειν ἀπομνημόνευμα (24) · ὥσπερ οὖν κἀγὼ πολλάκις οἶδα καλλωπισάμενος· ἐπεὶ καὶ τὰ πάρεργα τοῦ ἀνδρὸς, τῶν πονουμένων ἑτέροις πολύ τιμιώτερα και περιφανέστερα. ΟΗ'. Ἐπεὶ δὲ τὸν δρόμον τελέσας, καὶ τὴν πίστιν τηρήσας, ἐπόθει τὴν ἀνάλυσιν (25). καὶ ὁ τῶν στε φάνων ένειστήκει καιρός, κἀκεῖνο μὲν οὐκ ἤκουσεν· Εἰς τὸ ὄρος ἀνάβηθι, καὶ τελεύτα· τελεύτα δὲ, καὶ ἀνάβαινε πρὸς ἡμᾶς· θαυματουργεί τι κἀνταῦθα τῶν προειρημένων οὐκ ἔλαττον. Νεκρὸς γὰρ ἂν ἤδη σχεδὸν, καὶ ἄπνους, καὶ τὸ τοῦ βίου πλεῖστον κατα- λελοιπώς, εὐτονώτερος γίνεται περὶ τοὺς ἐξιτηρίους τῶν λόγων, ἵνα τοῖς τῆς εὐσεβείας συναπέλθῃ βή μασι, καὶ χειροτονίαις τῶν γνησιωτάτων αὐτοῦ θερα πευτῶν, τὴν χεῖρα δίδωσι καὶ τὸ Πνεῦμα· ὥστε μὴ ζημιωθῆναι τὸ βῆμα (26) τοὺς ἐκείνου μαθητάς, καὶ τῆς ἱερωσύνης συλλήπτορας. Τοῖς δὲ ἑξῆς ὀκνεῖ μὲν προσελθεῖν ὁ λόγος, προςβήσεται (27) δὲ ὅμως, εἰ καὶ ἄλλοις μᾶλλον ἡμῶν πρέπων ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἔχω φιλοσοφεῖν ἐν τῷ πάθει, καὶ εἰ σφόδρα φιλοσοφείν έσπούδακα, τῆς κοινῆς μεμνημένος ζημίας, καὶ τοῦ κατασχόντος πάθους τὴν οἰκουμένην. συννευκός. ἔχων καὶ συμπίπτων. ἀνάβασιν, « παρὰ τῆς ἄνω χοροστασίας επιζητούμενος, πρὸς ἦν ἐκ πλείονος ἔβλεπεν· ἐγχεῖτο (28) δὲ περὶ αὐτὸν πᾶσα ἡ πόλις, τὴν ζημίαν οὐ φέροντες, καὶ τῆς ἐκδημίας, ὡς τυραννίδος, καταβοῶντες, καὶ τῆς ψυ Siam nominisque claritatem parandam, excogitata sint. Cujus generis sunt, pallor, barba, certus in- cedendi modus, tum etiam að loquendum minime promptum esse, sed at plurimum cogitabundum at- que intro collectum; id quod multi non recte imi- tantes, nec animadvertentes,in odiosam quamdam tri- stitiam inciderunt. Vestis etiam genus, et lectuli spe- eies, et cibi sumendi modus; quorum nihil ille studiose adhibuit, sed simpliciter, et prout congruebat. Ac multos jam Basilios specie tenus videre licet, statuas nimirum in umbris; multum enim fuerit, si repe- titam echus vocem esse dixero. Nam illa, quam- vis postremam duntaxat vocis partem, expressius tamen effingit: hi autem longius ab eo distant, quam quantum accedere concupiscunt. Illud vero non jam parvi, sed maximi etiam momenti al gloriam haud immerito existimatur, consuetudinem cum eo aliquando habuisse, aut eum coluisse, aut quid- piam ab eo joco vel serio dictum aut factum, nimenti loco ferre ; quemadmodum ipse quιο- que me hoc nomine sæpe gloriatum esse scio : quoniam quæ ab illo velut obiter fiebant, multo quibus alii elaborant. . LXXVIII. Cum autem cursu consummato, ac fide servata ”, dissolutionis desiderio teneretur tempusque coronarum instaret, atque illud quidem non audivisset : Ascende montem, et morere 18; ve- rum, Morere, atque ad nos ascend : hic quoque miraculum edit, superioribus haudquaquam infe- rius. Nam cum ferme mortuus et exanimis esset, maximaque ex parte vita perfunctus, circa extre- mos sermones robustior fit, ut cum pietatis verbis abscederet, ac fidelissimis suis cultoribus ad eccle- siasticos gradus provehendis manum et Spiritum præberet; ut ne sacrario fraudarentur, quos disci. pulos atque in sacerdotio adjutores habuerat. Ad ea quæ sequuntur, gravatim quidem, sed tamen se con- feret oratio, licet aliis potius quam nobis hic sermo conveniat. Nec enim in dolore philosophari queo, etsi, nt philosophiarer, vehementer contenderim, dum mihi in animo versatur commune detrimentum, et cala- mitas ea, quæ universum terrarum orbem invasit. præstantiora atque illustriora erant, quam ea in C LXXIX. Jacebat ille extremos spiritus ducens, atque a cœlesti choro, ad quem jampridem oculo- rum aciem intendebat, expetitus. Edusa autem cir- cum eum erat tota civitas, jacturam hanc æger- rime ferens, ac discessunt, perinde ut tyrannidem, ** II Tim. 1v, 7. * Philipp. 1, 23. Deut. XXXII, telis balbutiem, et Platonis gibbositatem imitaban- ur. et Par. In ed., Coisl. 1, Chrys., Pass., etc. duo Coisl., etc. In ed., legit Bill. In ed., ascensum. » D 49. rium, » id est, ordo sacerdotalis et clerus, « iis des fraudaretur, quos discipulos et sacerdotii adjutores habuisset. » Ġermanus hic videtur esse verborum Gregorii sensus. Sic etiam auctor novissimæ operuin Basilii editionis interpretatur, tom. lli in Basil. Vita, pag. 173. Hanc vir sanctus cautionem habuit, ne idoneos ministros, longo usu a se probatos, suc- cessor episcopus, non sine magno Ecclesiæ damino, removeret, quod frequenter accidit. (19) Εἰς εὐδοξίαν, etc. Sic olim quidam Aristo- (20) Συννενευκός. Sic plures Regg., duo Coisl. (21) Μηδὲ νοηθέν. Ηac desunt in pluribus Regg., (22) Ἔχον καὶ συμπίπτον. Sic Regg. a, um, ph, (23) Σκιαῖς. Reg. a, σκηναίς, « tabernaculis. (25) Απομνημόνευμα. Reg. pl, ὑπομνημόνευμα. (25) Ανάλυσιν. Sic plerique cold. Sic etiam 08. Εκειτο μὲν ὁ ἀνὴρ τὰ τελευταία πνέων, καὶ (26) Ὥστε μὴ ζημιωθῆναι τὸ βῆμα. « Ne sacra (27) Προσβήσεται. In quibusdam, προβήσεται. (28) Έγχειτο. In nonnullis, έχεῖτο.

χῆς λαμβανόμενοι, ὡς καθεκτῆς καὶ βιασθῆναι δυνα- μένης, ἢ χερσὶν, ἢ δεήσεσιν. Ἐποίει γὰρ αὐτοὺς καὶ παράφρονας τὸ πάθος· καὶ προσθεῖναι τι τῆς ἑαυ τῶν (29) ζωῆς ἕκαστος ἐκείνῳ, είπερ οἷόν τε ἦν, πρόθυμος ἦν. ὡς δὲ ἡττήθησαν (ἔδει γὰρ αὐτὸν ἐλεγχθῆναι ἄνθρωπον όντα), καί, Εἰς χεῖράς σου (30) παραθήσομαι τὸ πνεῦμά μου, τελευταῖον εἰπὼν, τοῖς ἀπάγουσιν αὐτὸν ἀγγέλοις οὐκ ἀηδῶς ἀναπο έψυξεν (31)· ἔστιν & τοὺς παρόντας μυσταγωγήσας, καὶ βελτίους ποιήσας ταῖς ἐπισκήψεσι. Τότε δὴ θαῦ μα γίνεται τῶν πώποτε γενομένων (32) ὀνομαστός τατον. Π'. Προσκομίζετο μὲν ὁ ἅγιος, χερσὶν ἁγίων υψού μενος· σπουδὴ δ' ἦν ἑκάστῳ, τῷ μὲν κρασπέδου λαβέσθαι, τῷ δὲ (33) σκιᾶς, τῷ δὲ τοῦ ἱεροφόρου σκίμποδος, καὶ ψαῦσαι μόνον (τί γὰρ ἐκείνου τοῦ σώματος ἱερώτερόν (34) τε καὶ καθαρώτερον;) τῷ δὲ τῶν ἀγόντων ἐλθεῖν πλησίον, τῷ δὲ τῆς θέας ἀπο- λαῦσαι μόνης, ὥς τι κἀκείνης πεμπούσης ὄφελος. Πλήρεις ἀγοραί, στοα!, διώροφοι (55), τριώροφοι, τῶν ἐκεῖνον παραπεμπόντων, προηγουμένων, ἑπου μένων, παρεπομένων, ἀλλήλοις ἐπεμβαινόντων· μυ ριάδες γένους παντὸς, καὶ ἡλικίας ἁπάσης, οὐ πρό- τερον γινωσκόμεναι. Ψαλμωδίαι θρήνοις υπερνικώ- μεναι, καὶ τὸ φιλόσοφον τῷ πάθει καταλυόμενον. Αγὼν δὲ τοῖς ἡμετέροις πρὸς τοὺς ἐκτὸς Ἕλληνας, Ἰουδαίους, ἐπήλυδας· ἐκείνοις πρὸς ἡμᾶς, ὅστις πλέον ἀποκλαυσάμενος (56), πλείονος μετάσχῃ τῆς ὠφε λείας. Πέρας τοῦ λόγου. καὶ εἰς κίνδυνον τελευτᾷ τὸ πάθος (57) · συναπελθουσῶν αὐτῷ ψυχῶν οὐκ ὀλίγων, ἐκ τῆς τοῦ ὠθισμοῦ βίας καὶ συγκλονήσεως· αἱ καὶ τοῦ τέλους ἐμακαρίσθησαν, ὡς ἐκείνῳ συνέκδημοι, καὶ θύματα ἐπιτάφια, τάχα ἄν τις εἴποι τῶν θερμο- τέρων. Μόλις (38) δὲ τὸ σῶμα διαφυγόν τοὺς ἁρπά ζοντας, καὶ νικῆσαν τοὺς προπομπεύοντας, οὕτω τῷ τάφῳ τῶν πατέρων δίδοται, καὶ προστίθεται τοῖς ἱερεῦσιν ὁ ἀρχιερεὺς (59), τοῖς κήρυξιν ἡ μεγάλη φωνὴ, καὶ τοῖς ἐμοῖς ὠσὶν ἔνηχος, ὁ μάρτυς τοῖς μάρτυσι. Καὶ νῦν, ὁ μέν ἐστιν ἐν οὐρανοῖς, κἀκεῖ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς (40) οἶμαι, προσφέρων θυσίας, καὶ τοῦ λαοῦ προσευχόμενος (41)· οὐδὲ γὰρ ἀπολι πών (42) ἡμᾶς, παντάπασιν ἀπολέλοιπεν. Ημιθνής Ο Γρηγόριος και ημίτομος, τῆς μεγάλης απεῤῥωγώς ” το Αt ἀπολαυσάμενος. μόγις. ρεύς. ὑπερευχόμενος. προευχόμενος. ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. A accusans, ejusque animam, now secus ac si reli B Psal, xxx, 6. Luc. vill, 44. Act. v, 15. tam verba Græca distinguuntur: Ad extremum, cum dixisset : In manus tuas commendo spiritum ineam, haud ægre angelorum, a quibus abducendus erat, in manibus animam ellavit. Non recle Bil- lius, qui hunc locum sic reddit: Atque ipse ad angelos eos, a quibus abducebatur, postremis his verbis habitis: In manus tuas commendo spiritum meum, animam lætus exbalavit,› quod profectò a Gre- gorii mente alienum est. Non enim angelis, ut indi- cat Billii interpretatio, sed Deo Basilius animam suam moriens commendavit. neri, atque vel manibus, vel precibus cogi posset, arripere studens. Dementes enim eos dolor redde- bal; nec quisquam erat, qui non aliquam vitæ suæ partem, si fieri posset, illius vitæ addere paratus esset. Ut autem cessere (oportebat ``enim cum mortalem deprehendi), ipse tandem hæc verba proferens, In manus tuas commendo spiritum meum”, inter angelos, a quibus abducendus erat, animam lætus exhalavit; non ante tamen quam sacrosancta doctrina eos, qui aderant, nonnihil instruxisset, extremisque alloquiis meliores effecis- set. Tum vero miraculum omnium, quæ unquam fuerunt, celeberrimum designatur. LXXX. Efferebatur vir sanctus, sanctorum virorum manibus elatus : unusquisque autem ope- ram dabat, alius ut finibriam 8, alius ut umbram “ alius ut sacriferum lectulum arriperet, ac vel so- lum attingeret; (quid enim illo corpore sanctius et purius?) alius ut propius ad eos, qui corpus fe- rebant, accederet; alius ut aspectu solo frueretur, tanquan eo quoque utilitatis aliquid afferente. Mena erant fora, porticus, duplicia et triplicia ta- bulata, hominum deducentium, præeuntium, pro- sequentium, assectantium, sese invicem premen- tium; multa millia omnis generis et ætatis ante emm diem incognita. Psalmodiæ gemitibus cede- bant, et animi constantia doloris magnitudine fran- gebatur. Certabant nostri cum exteris, cum ethni- cis, Judaeis, advenis; iique vicissim nobiscumn, utris Cuberiores lacryma uberiorem utilitatem afferrent. Denique dolor ille in periculum desiit. Multæ enim animæ ex vi protrusionis et compressionis una cum eo excesserunt; quæ hujus finis nomine felices præ- dicatæ sunt, ut discessus ipsius sociæ, atque, ut ferventiorum quispiam dixerit, funebres victimæ. Cum autem corpus vix rapientium manus effugis- set, ac prosequentes superasset, in parentum se- pulcro conditur ac sacerdotilus facerdotum prin- ceps, prædicatoribus magna vox, meisque auribus insonans, martyribus martyr adjungitur. At nunc ille quidem in cœlis est, illic etiam, ni fallor, sa- crificia pro nobis offerens, et pro populo preces fundens; neque enim ita nos reliquit, ut prorsus reliquerit. ego media ex parte mortuus et dis- D Colb., Or. 2, Pass., Nicet. et Billius ipse. In ed., desinit. » etc., Nicetas sic exponit : « Patri sacerdoti, et avo martyri sub Maximino adjungitur. › 2, In ed., (29) Ἑαυτῶν. Pass., ἑαυτοῦ. (30) Εἰς χεῖράς σου, etc. Sic accurate apud Nice- (31) Αναπέψυξεν. Forte, ένα πέψυξεν. Επιτ. (32) Γενομένων. Savil., μνημονευομένων. (33) Τῷ δέ. Sic plerique codd. In ed., τὸ δέ. (34) Ἱερώτερον. Pass., ἁγιώτερον. (35) Διώροφοι. Reg. ph et Pass. addunt, και. (36) 'Αποκλαυσάμενος. Sic plures Regg. et (37) Πάθος. Nicet., πράγμα, « res in periculum (38) Μόλις. Quatuor Regg., duo Coisl., Or. 2, (39) Ὁ ἀρχιερεύς. Regg. a, c, d et Or. 2, ὁ te (40) 'Ως. Deest in Or. 2. (41) Προσευχόμενος. Sic plerique codd. ln Coisl. (42) Απολιπών. Or. 2. ἀπολείπων.

χῆς λαμβανόμενοι, ὡς καθεκτῆς καὶ βιασθῆναι δυνα- μένης, ἢ χερσὶν, ἢ δεήσεσιν. Ἐποίει γὰρ αὐτοὺς καὶ παράφρονας τὸ πάθος· καὶ προσθεῖναι τι τῆς ἑαυ τῶν (29) ζωῆς ἕκαστος ἐκείνῳ, είπερ οἷόν τε ἦν, πρόθυμος ἦν. ὡς δὲ ἡττήθησαν (ἔδει γὰρ αὐτὸν ἐλεγχθῆναι ἄνθρωπον όντα), καί, Εἰς χεῖράς σου (30) παραθήσομαι τὸ πνεῦμά μου, τελευταῖον εἰπὼν, τοῖς ἀπάγουσιν αὐτὸν ἀγγέλοις οὐκ ἀηδῶς ἀναπο έψυξεν (31)· ἔστιν & τοὺς παρόντας μυσταγωγήσας, καὶ βελτίους ποιήσας ταῖς ἐπισκήψεσι. Τότε δὴ θαῦ μα γίνεται τῶν πώποτε γενομένων (32) ὀνομαστός τατον. Π'. Προσκομίζετο μὲν ὁ ἅγιος, χερσὶν ἁγίων υψού μενος· σπουδὴ δ' ἦν ἑκάστῳ, τῷ μὲν κρασπέδου λαβέσθαι, τῷ δὲ (33) σκιᾶς, τῷ δὲ τοῦ ἱεροφόρου σκίμποδος, καὶ ψαῦσαι μόνον (τί γὰρ ἐκείνου τοῦ σώματος ἱερώτερόν (34) τε καὶ καθαρώτερον;) τῷ δὲ τῶν ἀγόντων ἐλθεῖν πλησίον, τῷ δὲ τῆς θέας ἀπο- λαῦσαι μόνης, ὥς τι κἀκείνης πεμπούσης ὄφελος. Πλήρεις ἀγοραί, στοα!, διώροφοι (55), τριώροφοι, τῶν ἐκεῖνον παραπεμπόντων, προηγουμένων, ἑπου μένων, παρεπομένων, ἀλλήλοις ἐπεμβαινόντων· μυ ριάδες γένους παντὸς, καὶ ἡλικίας ἁπάσης, οὐ πρό- τερον γινωσκόμεναι. Ψαλμωδίαι θρήνοις υπερνικώ- μεναι, καὶ τὸ φιλόσοφον τῷ πάθει καταλυόμενον. Αγὼν δὲ τοῖς ἡμετέροις πρὸς τοὺς ἐκτὸς Ἕλληνας, Ἰουδαίους, ἐπήλυδας· ἐκείνοις πρὸς ἡμᾶς, ὅστις πλέον ἀποκλαυσάμενος (56), πλείονος μετάσχῃ τῆς ὠφε λείας. Πέρας τοῦ λόγου. καὶ εἰς κίνδυνον τελευτᾷ τὸ πάθος (57) · συναπελθουσῶν αὐτῷ ψυχῶν οὐκ ὀλίγων, ἐκ τῆς τοῦ ὠθισμοῦ βίας καὶ συγκλονήσεως· αἱ καὶ τοῦ τέλους ἐμακαρίσθησαν, ὡς ἐκείνῳ συνέκδημοι, καὶ θύματα ἐπιτάφια, τάχα ἄν τις εἴποι τῶν θερμο- τέρων. Μόλις (38) δὲ τὸ σῶμα διαφυγόν τοὺς ἁρπά ζοντας, καὶ νικῆσαν τοὺς προπομπεύοντας, οὕτω τῷ τάφῳ τῶν πατέρων δίδοται, καὶ προστίθεται τοῖς ἱερεῦσιν ὁ ἀρχιερεὺς (59), τοῖς κήρυξιν ἡ μεγάλη φωνὴ, καὶ τοῖς ἐμοῖς ὠσὶν ἔνηχος, ὁ μάρτυς τοῖς μάρτυσι. Καὶ νῦν, ὁ μέν ἐστιν ἐν οὐρανοῖς, κἀκεῖ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς (40) οἶμαι, προσφέρων θυσίας, καὶ τοῦ λαοῦ προσευχόμενος (41)· οὐδὲ γὰρ ἀπολι πών (42) ἡμᾶς, παντάπασιν ἀπολέλοιπεν. Ημιθνής Ο Γρηγόριος και ημίτομος, τῆς μεγάλης απεῤῥωγώς ” το Αt ἀπολαυσάμενος. μόγις. ρεύς. ὑπερευχόμενος. προευχόμενος. ORATIO XLIII. - IN LAUDEM BASILII MAGNI. A accusans, ejusque animam, now secus ac si reli B Psal, xxx, 6. Luc. vill, 44. Act. v, 15. tam verba Græca distinguuntur: Ad extremum, cum dixisset : In manus tuas commendo spiritum ineam, haud ægre angelorum, a quibus abducendus erat, in manibus animam ellavit. Non recle Bil- lius, qui hunc locum sic reddit: Atque ipse ad angelos eos, a quibus abducebatur, postremis his verbis habitis: In manus tuas commendo spiritum meum, animam lætus exbalavit,› quod profectò a Gre- gorii mente alienum est. Non enim angelis, ut indi- cat Billii interpretatio, sed Deo Basilius animam suam moriens commendavit. neri, atque vel manibus, vel precibus cogi posset, arripere studens. Dementes enim eos dolor redde- bal; nec quisquam erat, qui non aliquam vitæ suæ partem, si fieri posset, illius vitæ addere paratus esset. Ut autem cessere (oportebat ``enim cum mortalem deprehendi), ipse tandem hæc verba proferens, In manus tuas commendo spiritum meum”, inter angelos, a quibus abducendus erat, animam lætus exhalavit; non ante tamen quam sacrosancta doctrina eos, qui aderant, nonnihil instruxisset, extremisque alloquiis meliores effecis- set. Tum vero miraculum omnium, quæ unquam fuerunt, celeberrimum designatur. LXXX. Efferebatur vir sanctus, sanctorum virorum manibus elatus : unusquisque autem ope- ram dabat, alius ut finibriam 8, alius ut umbram “ alius ut sacriferum lectulum arriperet, ac vel so- lum attingeret; (quid enim illo corpore sanctius et purius?) alius ut propius ad eos, qui corpus fe- rebant, accederet; alius ut aspectu solo frueretur, tanquan eo quoque utilitatis aliquid afferente. Mena erant fora, porticus, duplicia et triplicia ta- bulata, hominum deducentium, præeuntium, pro- sequentium, assectantium, sese invicem premen- tium; multa millia omnis generis et ætatis ante emm diem incognita. Psalmodiæ gemitibus cede- bant, et animi constantia doloris magnitudine fran- gebatur. Certabant nostri cum exteris, cum ethni- cis, Judaeis, advenis; iique vicissim nobiscumn, utris Cuberiores lacryma uberiorem utilitatem afferrent. Denique dolor ille in periculum desiit. Multæ enim animæ ex vi protrusionis et compressionis una cum eo excesserunt; quæ hujus finis nomine felices præ- dicatæ sunt, ut discessus ipsius sociæ, atque, ut ferventiorum quispiam dixerit, funebres victimæ. Cum autem corpus vix rapientium manus effugis- set, ac prosequentes superasset, in parentum se- pulcro conditur ac sacerdotilus facerdotum prin- ceps, prædicatoribus magna vox, meisque auribus insonans, martyribus martyr adjungitur. At nunc ille quidem in cœlis est, illic etiam, ni fallor, sa- crificia pro nobis offerens, et pro populo preces fundens; neque enim ita nos reliquit, ut prorsus reliquerit. ego media ex parte mortuus et dis- D Colb., Or. 2, Pass., Nicet. et Billius ipse. In ed., desinit. » etc., Nicetas sic exponit : « Patri sacerdoti, et avo martyri sub Maximino adjungitur. › 2, In ed., (29) Ἑαυτῶν. Pass., ἑαυτοῦ. (30) Εἰς χεῖράς σου, etc. Sic accurate apud Nice- (31) Αναπέψυξεν. Forte, ένα πέψυξεν. Επιτ. (32) Γενομένων. Savil., μνημονευομένων. (33) Τῷ δέ. Sic plerique codd. In ed., τὸ δέ. (34) Ἱερώτερον. Pass., ἁγιώτερον. (35) Διώροφοι. Reg. ph et Pass. addunt, και. (36) 'Αποκλαυσάμενος. Sic plures Regg. et (37) Πάθος. Nicet., πράγμα, « res in periculum (38) Μόλις. Quatuor Regg., duo Coisl., Or. 2, (39) Ὁ ἀρχιερεύς. Regg. a, c, d et Or. 2, ὁ te (40) 'Ως. Deest in Or. 2. (41) Προσευχόμενος. Sic plerique codd. ln Coisl. (42) Απολιπών. Or. 2. ἀπολείπων.

εὔδρομον, οἷον εἰκὸς τὸν ἐκείνου κεχωρισμένον, οὐκ οἶδα εἰς ὃ τελευτήσων μετὰ τὴν ἐκείνου παιδαγωγίαν ᾧ καὶ νῦν ἔτι νουθετοῦμαι, καὶ σωφρονίζομαι δια νυχτερινῶν ὄψεων, εἴ ποτε τοῦ δέοντος ἔξω πέσοιμι. Καὶ οὐκ ἐγὼ μὲν οὕτω θρήνους αναμίγνυμι τοῖς ἐπαίνοις, καὶ λογογραφῶ τὴν τοῦ ἀνδρὸς πολιτείαν, καὶ προτίθημι τῷ χρόνῳ κοινὸν ἀρετῆς πίνακα, και πρόγραμμα σωτήριον πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις, ψυ χαῖς ἁπάσαις· πρὸς ἦν βλέποντες, ἀπευθυνοῦμεν τὸν βίον, ὡς νόμον ἔμψυχον· ὑμῖν δὲ συμβουλεύσαιμ᾽ ἂν ἄλλο τι, τοῖς τὰ ἐκείνου τετελεσμένοις, ἢ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν, καὶ ὡς ὁρῶντος καὶ ὁρωμένου, τῷ Πνεύ ματι καταρτίζεσθαι. συζυγίας, καὶ βίον ἔλκων οδυνηρόν, καὶ (43) οὐκ ΠΑ'. Δεῦρο δὴ (44) περιστάντες με πᾶς ὁ ἐκείνου χορὸς, ὅσοι τοῦ βήματος, καὶ ὅσοι τῶν κάτω ὅσοι τῶν ἡμετέρων, καὶ ὅσοι τῶν ἔξωθεν· τὴν εὐφημίαν μοι συνεργάζεσθε, ἄλλος ἄλλο τι τῶν ἐκείνου καλῶν διηγούμενοι καὶ ζητοῦντες (45) οἱ τῶν θρόνων, τὸν νομοθέτην· οἱ τῆς πολι τείας, τὸν πολιστήν· οἱ τοῦ δήμου, τὴν εὐτα ξίαν· οἱ περὶ λόγους, τὸν παιδευτήν· αἱ παρθένοι, τὸν νυμφαγωγόν· αἱ ὑπὸ ζυγὸν, τὸν σωφρονιστὴν ο οἱ τῆς ἐρημίας, τὸν πτερωτήν· οἱ τῆς ἐπιμιξίας, τὸν δικαστήν· οἱ τῆς ἁπλότητος, τὸν ὁδηγόν· οἱ τῆς θεω ρίας (46), τὸν θεολόγον· οἱ ἐν εὐθυμίᾳ, τὸν χαλινόν· οἱ ἐν συμφοραῖς, τὴν παράκλησιν· τὴν βακτηρίαν, ἡ πολιά· τὴν παιδαγωγίαν, ἡ νεότης· ἡ πενία, τὸν ποριστήν· ἡ εὐπορία, τὸν οἰκονόμον. Δοκοῦσί μοι καὶ χῆραι τὸν προστάτην ἐπαινέσεσθαι· καὶ ὀρφανοί, τὸν πατέρα· καὶ πτωχοί, τὸν φιλόπτωχον· καὶ τὸν φι- λόξενον, οἱ ξένοι· καὶ ἀδελφοὶ, τὸν φιλάδελφον (47) · οἱ νοσοῦντες, τὸν ἰατρὸν, ἣν βούλει νόσον καὶ ἰατρείαν· οἱ ὑγιαίνοντες, τὸν φύλακα τῆς ὑγείας· οἱ πάντες, τὸν πάντα πᾶσι γενόμενον, ἵνα κερδάνῃ τοὺς πάντας, ἢ πλείονας. ΠΒ'. Ταῦτά σοι παρ' ἡμῶν, ὦ Βασίλειε (48), τῆς ἡδίστης σοί ποτε γλώττης, καὶ ὁμοτίμου, καὶ ἡλικος. Εἰ μὲν τῆς ἀξίας ἐγγὺς, σὴ τοῦτο χάρις· σοὶ γὰρ θαῤῥῶν, τὸν περὶ σοῦ λόγον ἐνεστησάμην. Εἰ δὲ πόῤῥω καὶ παρὰ πολὺ τῆς ἐλπίδος, τί χρὴ παθεῖν, καὶ γήρα, καὶ νόσῳ, καὶ τῷ σῷ πόθῳ τετρυχωμέ νους (49); Πλὴν καὶ Θεῷ φίλον τὸ κατὰ δύναμιν. Σὺ δὲ ἡμᾶς ἐποπτεύοις ἄνωθεν, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή, καὶ τὸν δεδομένον ἡμῖν παρὰ Θεοῦ (50) σκόλοπα τῆς σαρκός, τὴν ἡμετέραν παιδαγωγίαν, ἢ στήσαις ταῖς σεαυτοῦ πρεσβείαις, ἢ πείσαις (51) καρτερῶς φέρειν· καὶ τὸν πάντα (52) βίον ἡμῖν διεξάγοις πρὸς τὸ λυ- σιτελέστατον (53). Εἰ δὲ μετασταίημεν, δέξαιο κἀκεῖ θεν ἡμᾶς ταῖς σεαυτοῦ (54) σκηναῖς, ὡς ἂν ἀλλήλοις τετρυχωμένος. περὶ Θεοῦ. τόν Ο S. GREGORII THEOLOGI sectus Gregorius (utpote a magno illo socio abru- A plus, atque acerbam, et miseram vitam trahens, ut consentaneum est eum, qui ab eo disjunctus sit), haud scio, quemnam post illius disciplinam Anem nanciscar; a quo nunc quoque per nocturnas vi- siones admoneor, et castigor, si quando ab officio recessero. Nec vero ego quidem luctus laudibus ad- jungo, atque illius vitam oratione pingo, ac tem- pori communem virtutis tabulam, salutiferumque omnibus Ecclesiis, omnibusque animabus exem- plum propono; in quod, velut in vivam quamdam legem, intuentes, vitam nostrani dirigemus: vo- bis autem, qui ab ipso doctrina sacra imbuti estis, quidquam aliud suaserim, quam ut eum semper spectetis, ac, tanquam ipse et vos videat et a vobis videatur, Spiritu instruamini. LXXXI. Adeste jam, ac me circumsistite, omnis illius chorus, tam qui sacrarii estis, quam qui in- ferioris ordinis; tam qui ex nostris, quam qui ex exteris; encomium mecum conficite, alius aliam quampiam illius virtutem exponentes, et conquiren- tes : qui thronis insidetis, legislatorem; qui rem. publicam geritis, civitatis principem, ac velut con- ditorem ; plebeii, moderatorem ; litterarum studiosi, præceptorem; virgines, pronubum; conjugatæ, pu- dicitiæ magistrum; solitarii, eum qui vobis pennas addebat; coenobiaci, judicem ; simplices, itineris ducem ; speculationis amantes, theologum; hila- res, frenum; calamitosi, solatium; senes, baculum; juvenes, paedagogum ; pauperes, largitorem ; locu- pletes, dispensatorem. Quin mihi quoque videntur et viduæ patronum suum laudatura, et orphani patrem, et pauperes pauperum amatorem, et pere- grini hospitalem, et fratres fratrum amatorem, et ægrotantes medicum, cujuscunque volueris morbi et medicine, et sani sanitatis custodem ; omnes denique eum, qui omnibus omnia factus est, ut omnes, aut certe quamplurimos, lucrifaceret. B C • LXXXII. Ilabes hæc a nobis, Basili, hoc est, a lingua quondam tibi suavissima, atque honore et ætate æquali. Quæ si ad virtutis tuæ meritum prope accesserint, beneficium id tuum est; te enim fre- tus, hanc orationem institui. Sin autem longe infra dignitatem et spem tuam substiterint, quid face- rem, homo et senectute, et morbo, et tui desile- D rio confectus? Quanquam Deo quoque gratum est, quod pro viribus efficitur. Tu vero, sacrum et di- vinum caput, e cœlo nos, quæsu, inspice, carnisque stimulum, a Deo nobis ad disciplinam datum, aut precibus tuis siste, aut certe, ut cum forti animo perferanius, persuade : atque omnem nostram vi- tam ad id, quod maxime conducibile est, dirige : etc. In ed. et in nonnullis codd., In ed., Pass. el Comb. Deest in ed. « Basili altissime resplendens. tem. › (50) Παρὰ Θεοῦ. Sic duo Regg., Or. 2, Pass., etc. (43) Kul. Pass. addit, ws. (44) Δή. Reg. pli addit, οὖν. (45) Ζητούντες. In quibusdam, ζηλούντες. (46) Θεωρίας. Reg. ph, θεολογίας. (47) Τον φιλάδελφον. Sic quinque Regg., Or. 2, (48) Ο Βασίλειε. Reg. pli addil, οὐρανοφάντορ, (49) Τετρυχωμένους. Sic plures Regg., duo Coisl., (51) Ἢ πείσαις. Comb., ἢ καὶ νῦν πείσαις. (52) Τον πάντα. Coisl., τὸν πάροντα, « præsen- (53) Λυσιτελέστατον. Οr. 2, λυσιτελέστερον. (54) Σεαυτοῦ. Οι. 2, ἑαυτοῦ.

εὔδρομον, οἷον εἰκὸς τὸν ἐκείνου κεχωρισμένον, οὐκ οἶδα εἰς ὃ τελευτήσων μετὰ τὴν ἐκείνου παιδαγωγίαν ᾧ καὶ νῦν ἔτι νουθετοῦμαι, καὶ σωφρονίζομαι δια νυχτερινῶν ὄψεων, εἴ ποτε τοῦ δέοντος ἔξω πέσοιμι. Καὶ οὐκ ἐγὼ μὲν οὕτω θρήνους αναμίγνυμι τοῖς ἐπαίνοις, καὶ λογογραφῶ τὴν τοῦ ἀνδρὸς πολιτείαν, καὶ προτίθημι τῷ χρόνῳ κοινὸν ἀρετῆς πίνακα, και πρόγραμμα σωτήριον πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις, ψυ χαῖς ἁπάσαις· πρὸς ἦν βλέποντες, ἀπευθυνοῦμεν τὸν βίον, ὡς νόμον ἔμψυχον· ὑμῖν δὲ συμβουλεύσαιμ᾽ ἂν ἄλλο τι, τοῖς τὰ ἐκείνου τετελεσμένοις, ἢ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν, καὶ ὡς ὁρῶντος καὶ ὁρωμένου, τῷ Πνεύ ματι καταρτίζεσθαι. συζυγίας, καὶ βίον ἔλκων οδυνηρόν, καὶ (43) οὐκ ΠΑ'. Δεῦρο δὴ (44) περιστάντες με πᾶς ὁ ἐκείνου χορὸς, ὅσοι τοῦ βήματος, καὶ ὅσοι τῶν κάτω ὅσοι τῶν ἡμετέρων, καὶ ὅσοι τῶν ἔξωθεν· τὴν εὐφημίαν μοι συνεργάζεσθε, ἄλλος ἄλλο τι τῶν ἐκείνου καλῶν διηγούμενοι καὶ ζητοῦντες (45) οἱ τῶν θρόνων, τὸν νομοθέτην· οἱ τῆς πολι τείας, τὸν πολιστήν· οἱ τοῦ δήμου, τὴν εὐτα ξίαν· οἱ περὶ λόγους, τὸν παιδευτήν· αἱ παρθένοι, τὸν νυμφαγωγόν· αἱ ὑπὸ ζυγὸν, τὸν σωφρονιστὴν ο οἱ τῆς ἐρημίας, τὸν πτερωτήν· οἱ τῆς ἐπιμιξίας, τὸν δικαστήν· οἱ τῆς ἁπλότητος, τὸν ὁδηγόν· οἱ τῆς θεω ρίας (46), τὸν θεολόγον· οἱ ἐν εὐθυμίᾳ, τὸν χαλινόν· οἱ ἐν συμφοραῖς, τὴν παράκλησιν· τὴν βακτηρίαν, ἡ πολιά· τὴν παιδαγωγίαν, ἡ νεότης· ἡ πενία, τὸν ποριστήν· ἡ εὐπορία, τὸν οἰκονόμον. Δοκοῦσί μοι καὶ χῆραι τὸν προστάτην ἐπαινέσεσθαι· καὶ ὀρφανοί, τὸν πατέρα· καὶ πτωχοί, τὸν φιλόπτωχον· καὶ τὸν φι- λόξενον, οἱ ξένοι· καὶ ἀδελφοὶ, τὸν φιλάδελφον (47) · οἱ νοσοῦντες, τὸν ἰατρὸν, ἣν βούλει νόσον καὶ ἰατρείαν· οἱ ὑγιαίνοντες, τὸν φύλακα τῆς ὑγείας· οἱ πάντες, τὸν πάντα πᾶσι γενόμενον, ἵνα κερδάνῃ τοὺς πάντας, ἢ πλείονας. ΠΒ'. Ταῦτά σοι παρ' ἡμῶν, ὦ Βασίλειε (48), τῆς ἡδίστης σοί ποτε γλώττης, καὶ ὁμοτίμου, καὶ ἡλικος. Εἰ μὲν τῆς ἀξίας ἐγγὺς, σὴ τοῦτο χάρις· σοὶ γὰρ θαῤῥῶν, τὸν περὶ σοῦ λόγον ἐνεστησάμην. Εἰ δὲ πόῤῥω καὶ παρὰ πολὺ τῆς ἐλπίδος, τί χρὴ παθεῖν, καὶ γήρα, καὶ νόσῳ, καὶ τῷ σῷ πόθῳ τετρυχωμέ νους (49); Πλὴν καὶ Θεῷ φίλον τὸ κατὰ δύναμιν. Σὺ δὲ ἡμᾶς ἐποπτεύοις ἄνωθεν, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή, καὶ τὸν δεδομένον ἡμῖν παρὰ Θεοῦ (50) σκόλοπα τῆς σαρκός, τὴν ἡμετέραν παιδαγωγίαν, ἢ στήσαις ταῖς σεαυτοῦ πρεσβείαις, ἢ πείσαις (51) καρτερῶς φέρειν· καὶ τὸν πάντα (52) βίον ἡμῖν διεξάγοις πρὸς τὸ λυ- σιτελέστατον (53). Εἰ δὲ μετασταίημεν, δέξαιο κἀκεῖ θεν ἡμᾶς ταῖς σεαυτοῦ (54) σκηναῖς, ὡς ἂν ἀλλήλοις τετρυχωμένος. περὶ Θεοῦ. τόν Ο S. GREGORII THEOLOGI sectus Gregorius (utpote a magno illo socio abru- A plus, atque acerbam, et miseram vitam trahens, ut consentaneum est eum, qui ab eo disjunctus sit), haud scio, quemnam post illius disciplinam Anem nanciscar; a quo nunc quoque per nocturnas vi- siones admoneor, et castigor, si quando ab officio recessero. Nec vero ego quidem luctus laudibus ad- jungo, atque illius vitam oratione pingo, ac tem- pori communem virtutis tabulam, salutiferumque omnibus Ecclesiis, omnibusque animabus exem- plum propono; in quod, velut in vivam quamdam legem, intuentes, vitam nostrani dirigemus: vo- bis autem, qui ab ipso doctrina sacra imbuti estis, quidquam aliud suaserim, quam ut eum semper spectetis, ac, tanquam ipse et vos videat et a vobis videatur, Spiritu instruamini. LXXXI. Adeste jam, ac me circumsistite, omnis illius chorus, tam qui sacrarii estis, quam qui in- ferioris ordinis; tam qui ex nostris, quam qui ex exteris; encomium mecum conficite, alius aliam quampiam illius virtutem exponentes, et conquiren- tes : qui thronis insidetis, legislatorem; qui rem. publicam geritis, civitatis principem, ac velut con- ditorem ; plebeii, moderatorem ; litterarum studiosi, præceptorem; virgines, pronubum; conjugatæ, pu- dicitiæ magistrum; solitarii, eum qui vobis pennas addebat; coenobiaci, judicem ; simplices, itineris ducem ; speculationis amantes, theologum; hila- res, frenum; calamitosi, solatium; senes, baculum; juvenes, paedagogum ; pauperes, largitorem ; locu- pletes, dispensatorem. Quin mihi quoque videntur et viduæ patronum suum laudatura, et orphani patrem, et pauperes pauperum amatorem, et pere- grini hospitalem, et fratres fratrum amatorem, et ægrotantes medicum, cujuscunque volueris morbi et medicine, et sani sanitatis custodem ; omnes denique eum, qui omnibus omnia factus est, ut omnes, aut certe quamplurimos, lucrifaceret. B C • LXXXII. Ilabes hæc a nobis, Basili, hoc est, a lingua quondam tibi suavissima, atque honore et ætate æquali. Quæ si ad virtutis tuæ meritum prope accesserint, beneficium id tuum est; te enim fre- tus, hanc orationem institui. Sin autem longe infra dignitatem et spem tuam substiterint, quid face- rem, homo et senectute, et morbo, et tui desile- D rio confectus? Quanquam Deo quoque gratum est, quod pro viribus efficitur. Tu vero, sacrum et di- vinum caput, e cœlo nos, quæsu, inspice, carnisque stimulum, a Deo nobis ad disciplinam datum, aut precibus tuis siste, aut certe, ut cum forti animo perferanius, persuade : atque omnem nostram vi- tam ad id, quod maxime conducibile est, dirige : etc. In ed. et in nonnullis codd., In ed., Pass. el Comb. Deest in ed. « Basili altissime resplendens. tem. › (50) Παρὰ Θεοῦ. Sic duo Regg., Or. 2, Pass., etc. (43) Kul. Pass. addit, ws. (44) Δή. Reg. pli addit, οὖν. (45) Ζητούντες. In quibusdam, ζηλούντες. (46) Θεωρίας. Reg. ph, θεολογίας. (47) Τον φιλάδελφον. Sic quinque Regg., Or. 2, (48) Ο Βασίλειε. Reg. pli addil, οὐρανοφάντορ, (49) Τετρυχωμένους. Sic plures Regg., duo Coisl., (51) Ἢ πείσαις. Comb., ἢ καὶ νῦν πείσαις. (52) Τον πάντα. Coisl., τὸν πάροντα, « præsen- (53) Λυσιτελέστατον. Οr. 2, λυσιτελέστερον. (54) Σεαυτοῦ. Οι. 2, ἑαυτοῦ.