S. GREGORII THEOLOGI Β Πρὸς Ευνομιανοὺς προδιάλεξις, καὶ ὅτι οὐ παντὸς τὸ περὶ Θεοῦ διαλέγεσθαι, ἢ πάντοτε . Πρὸς Εὐνομιανούς. Κατὰ Ευνομιανῶν, καὶ περὶ θεολογίας προδιάλεξις. Ιί, ἐῤῥέθη ἐν Κωνσταντινουπόλει, « ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Κατὰ Ευνομιανών (11) προδιάλεξις. Α'. Πρὸς τοὺς ἐν λόγῳ κομψοὺς ὁ λόγος. Καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἄρξωμαι· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ τὴν ὑβρίστριαν, καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (12). Εἰσὶ γὰρ, εἰσί τινες, οἱ τὴν ἀκοὴν (13) προσκνώ- μενοι καὶ τὴν γλῶσσαν, ἤδη δὲ, ὡς ὁρῶ, καὶ τὴν χεῖρα (14) τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες (43) ταῖς βεβήλοις κενοφωνίαις, καὶ ἀντιθέσεσι τῆς ψευδα ωνύμου γνώσεως, καὶ ταῖς εἰς οὐδὲν χρήσιμον φε- ρούσαις λογομαχίαις. Οὕτω γὰρ ὁ Παῦλος καλεῖ παν τὸ ἐν λόγῳ περιττὸν καὶ περίεργον, ὁ τοῦ συντετμη- μένου (16) λόγου κῆρυξ καὶ βεβαιωτής, ὁ τῶν ἁλιέων μαθητὴς καὶ διδάσκαλος. Οὗτοι δὲ, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἴθε μὲν, ὥσπερ τὴν γλῶσσαν εὐστροφον ἔχουσι, καὶ δεινὴν ἐπιθέσθαι λόγοις εὐγενεστέροις τε καὶ δοκι μωτέροις, οὕτω τι καὶ περὶ τὰς πράξεις ἠσχολοῦντα. Μικρὸν οὖν, καὶ ἴσως ἧττον ἂν ἦσαν σοφισταὶ καὶ Christum referuntur, singulaque enumerans nomina quæ Christo, tum ut Verbo, tum ut homini conveniunt, ea omnia eorumque causas pie ac erudite exponit. In quinta deni- que (8), sancti Spiritus divinitatem ac processionem contra Arianos, Eunomianos et præ- cipue Macedonianos fortiter asserit ; idque sapienter observat, non ideo plurima, ex qui- bus sancti Spiritus divinitas apertissime colligi possit, rejicienda esse, quod ipsa, certas ob causas, non ita expresse sacrarum Litterarum monumentis consignata sit, nec anxie de nominum sono liligandum, cum res ipsas Scripturæ auctoritate comprobatas esse constet. III. Analyticam istarum orationum synopsim paucis quidem attigimus, ne fusiori ser- mone illarum aciem, si ita loqui fas est, obtunderemus. Consentiunt eruditi eas Constan- tinopoli habitas fuisse anno 380. Gregorius ipse nobis hujus rei argumenta suppeditat. In oratione enim quadragesima secunda, sequenti anno pronuntiata, de Scripturæ testimo- niis, quæ a Catholicis in hæreticos, vel ab istis in orthodoxos torquebantur, agens, sic loquitur (9): « Et quidem Scripturæ testimonia, quæ cæcutientibus molestiam exhibent aliis relinquimus, cum a multis jam sæpe, tum etiam a nobis haud perfunctorie et negli- genter litteris mandata fuerint. Quæ verba, juxta interpretes, non solum theologicas Orationes designant, verum eas etiam jam scriptas, summaque cum cura elaboratas indi- cant. Conjici quoque potest, singulas quidem ipsas, primo pro concione habitas, postea vero maturius digestas, ab ipso Gregorio fuisse litteris consignatas. Hinc illæ orationes non immerito visæ sunt Hieronymo libri formam referre. Scribit enim hac de re (10) : « Adversus Eunomium liber unus, De Spiritu sancto liber unus. » Ex quibus manifestum est, quatuor saltem priores, utpote quæ secum arctissime cohæreant, unica tantum ora- tione, seu libro, a sancto Doctore comprehendi. Hanc etiam ob causam, neque vulgatum earum ordinem mutare, neque aliam ab alia separare voluimus, licet aliæ interim oratio- nes dictæ et interjectæ videri merito possint. xxxi. ed. M. ORATIO XXVII". THEOLOGICA PRIMA. Adversus Eunomianos prævia dissertatio. mihi sermo erit. Et ut Scripturæ verbis exordiar, Ecce ego adversum te contumeliosam *, tam in do- cendo, quam in audiendo, et cogitando. Sunt enim, sunt quidam, quibus non aures duntaxat, sed etiam lingua atque adeo manus quoque ipsæ, ut video, ad sermones nostros pruriunt,” quique ina- nibus verbis, et contentionibus falso nominatæ scientiæ, ac disputationum pugnis, quæ nullam utilitatem afferunt, oblectantur. Sic enim, quid- quid in verbis, vel supervacaneurn, vel curiosum est, vocat Paulus, ille breviati verbi præco et assertor, ille piscatorum discipulus, ac præceptor. Hi vero de quibus orationem habemus, utinam, quemadmodum linguam volubilem habent, atque nobilioribus et probatioribus verbis insectandis • Jer. L, 31. Tim. iv, 3. Tim. vi, 4. a Alias XXXIII. Quæ autem erat, nunc 36. bita anno 380. Pravia in Eu- nomianos dissertatio, et quod nec continuo, nec omnibus modis de Deo disserendum sit. Reg. bm: Combef.: Contra Eunomianos, et de theologia prædissertatio. >< Sic inscribitur, ait Leuv., propterea quod in ea quarundam re- C rum expositio quasi præmittatur. Addunt nonnul- Constantinopoli dicta. » . - Ila- Rom. IX, 28. Hæc desunt in plerisque codd. Nec ea esse Gregorii putat Billius. Agnoscit tamen Elias. • Kal thr zɛipa. Designat hic Gregorius Eu- nomnianorum improbitatem, qui, cum impares es- sent Gregorio, ipsum tamen male mulctandi cupi - ditate ardebant. desunt in Reg. a et Or. 2. Rom. ix, 28, in quo Paulus Evangelium nominat, <breviatum verbum, quod res maximas paucis verbis complectatur. (3) Or: XXXI; n. 18. (10) De script. eccl., cap. 117, Opp. t. II, col. 707 1. Ad eos, qui ornate dicendi cupiditate flagrant, (11) Kutà Evropiarŵr. Reg. a, Colb. 3. Ruf.: (12) Καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (13) Thr àxońr. Forte, axon. EDIT. (15) Τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες. Hæc (16) Συντετμημένου. Hic alludit ad hunc locum

S. GREGORII THEOLOGI Β Πρὸς Ευνομιανοὺς προδιάλεξις, καὶ ὅτι οὐ παντὸς τὸ περὶ Θεοῦ διαλέγεσθαι, ἢ πάντοτε . Πρὸς Εὐνομιανούς. Κατὰ Ευνομιανῶν, καὶ περὶ θεολογίας προδιάλεξις. Ιί, ἐῤῥέθη ἐν Κωνσταντινουπόλει, « ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Κατὰ Ευνομιανών (11) προδιάλεξις. Α'. Πρὸς τοὺς ἐν λόγῳ κομψοὺς ὁ λόγος. Καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἄρξωμαι· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ τὴν ὑβρίστριαν, καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (12). Εἰσὶ γὰρ, εἰσί τινες, οἱ τὴν ἀκοὴν (13) προσκνώ- μενοι καὶ τὴν γλῶσσαν, ἤδη δὲ, ὡς ὁρῶ, καὶ τὴν χεῖρα (14) τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες (43) ταῖς βεβήλοις κενοφωνίαις, καὶ ἀντιθέσεσι τῆς ψευδα ωνύμου γνώσεως, καὶ ταῖς εἰς οὐδὲν χρήσιμον φε- ρούσαις λογομαχίαις. Οὕτω γὰρ ὁ Παῦλος καλεῖ παν τὸ ἐν λόγῳ περιττὸν καὶ περίεργον, ὁ τοῦ συντετμη- μένου (16) λόγου κῆρυξ καὶ βεβαιωτής, ὁ τῶν ἁλιέων μαθητὴς καὶ διδάσκαλος. Οὗτοι δὲ, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἴθε μὲν, ὥσπερ τὴν γλῶσσαν εὐστροφον ἔχουσι, καὶ δεινὴν ἐπιθέσθαι λόγοις εὐγενεστέροις τε καὶ δοκι μωτέροις, οὕτω τι καὶ περὶ τὰς πράξεις ἠσχολοῦντα. Μικρὸν οὖν, καὶ ἴσως ἧττον ἂν ἦσαν σοφισταὶ καὶ Christum referuntur, singulaque enumerans nomina quæ Christo, tum ut Verbo, tum ut homini conveniunt, ea omnia eorumque causas pie ac erudite exponit. In quinta deni- que (8), sancti Spiritus divinitatem ac processionem contra Arianos, Eunomianos et præ- cipue Macedonianos fortiter asserit ; idque sapienter observat, non ideo plurima, ex qui- bus sancti Spiritus divinitas apertissime colligi possit, rejicienda esse, quod ipsa, certas ob causas, non ita expresse sacrarum Litterarum monumentis consignata sit, nec anxie de nominum sono liligandum, cum res ipsas Scripturæ auctoritate comprobatas esse constet. III. Analyticam istarum orationum synopsim paucis quidem attigimus, ne fusiori ser- mone illarum aciem, si ita loqui fas est, obtunderemus. Consentiunt eruditi eas Constan- tinopoli habitas fuisse anno 380. Gregorius ipse nobis hujus rei argumenta suppeditat. In oratione enim quadragesima secunda, sequenti anno pronuntiata, de Scripturæ testimo- niis, quæ a Catholicis in hæreticos, vel ab istis in orthodoxos torquebantur, agens, sic loquitur (9): « Et quidem Scripturæ testimonia, quæ cæcutientibus molestiam exhibent aliis relinquimus, cum a multis jam sæpe, tum etiam a nobis haud perfunctorie et negli- genter litteris mandata fuerint. Quæ verba, juxta interpretes, non solum theologicas Orationes designant, verum eas etiam jam scriptas, summaque cum cura elaboratas indi- cant. Conjici quoque potest, singulas quidem ipsas, primo pro concione habitas, postea vero maturius digestas, ab ipso Gregorio fuisse litteris consignatas. Hinc illæ orationes non immerito visæ sunt Hieronymo libri formam referre. Scribit enim hac de re (10) : « Adversus Eunomium liber unus, De Spiritu sancto liber unus. » Ex quibus manifestum est, quatuor saltem priores, utpote quæ secum arctissime cohæreant, unica tantum ora- tione, seu libro, a sancto Doctore comprehendi. Hanc etiam ob causam, neque vulgatum earum ordinem mutare, neque aliam ab alia separare voluimus, licet aliæ interim oratio- nes dictæ et interjectæ videri merito possint. xxxi. ed. M. ORATIO XXVII". THEOLOGICA PRIMA. Adversus Eunomianos prævia dissertatio. mihi sermo erit. Et ut Scripturæ verbis exordiar, Ecce ego adversum te contumeliosam *, tam in do- cendo, quam in audiendo, et cogitando. Sunt enim, sunt quidam, quibus non aures duntaxat, sed etiam lingua atque adeo manus quoque ipsæ, ut video, ad sermones nostros pruriunt,” quique ina- nibus verbis, et contentionibus falso nominatæ scientiæ, ac disputationum pugnis, quæ nullam utilitatem afferunt, oblectantur. Sic enim, quid- quid in verbis, vel supervacaneurn, vel curiosum est, vocat Paulus, ille breviati verbi præco et assertor, ille piscatorum discipulus, ac præceptor. Hi vero de quibus orationem habemus, utinam, quemadmodum linguam volubilem habent, atque nobilioribus et probatioribus verbis insectandis • Jer. L, 31. Tim. iv, 3. Tim. vi, 4. a Alias XXXIII. Quæ autem erat, nunc 36. bita anno 380. Pravia in Eu- nomianos dissertatio, et quod nec continuo, nec omnibus modis de Deo disserendum sit. Reg. bm: Combef.: Contra Eunomianos, et de theologia prædissertatio. >< Sic inscribitur, ait Leuv., propterea quod in ea quarundam re- C rum expositio quasi præmittatur. Addunt nonnul- Constantinopoli dicta. » . - Ila- Rom. IX, 28. Hæc desunt in plerisque codd. Nec ea esse Gregorii putat Billius. Agnoscit tamen Elias. • Kal thr zɛipa. Designat hic Gregorius Eu- nomnianorum improbitatem, qui, cum impares es- sent Gregorio, ipsum tamen male mulctandi cupi - ditate ardebant. desunt in Reg. a et Or. 2. Rom. ix, 28, in quo Paulus Evangelium nominat, <breviatum verbum, quod res maximas paucis verbis complectatur. (3) Or: XXXI; n. 18. (10) De script. eccl., cap. 117, Opp. t. II, col. 707 1. Ad eos, qui ornate dicendi cupiditate flagrant, (11) Kutà Evropiarŵr. Reg. a, Colb. 3. Ruf.: (12) Καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (13) Thr àxońr. Forte, axon. EDIT. (15) Τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες. Hæc (16) Συντετμημένου. Hic alludit ad hunc locum

S. GREGORII THEOLOGI Β Πρὸς Ευνομιανοὺς προδιάλεξις, καὶ ὅτι οὐ παντὸς τὸ περὶ Θεοῦ διαλέγεσθαι, ἢ πάντοτε . Πρὸς Εὐνομιανούς. Κατὰ Ευνομιανῶν, καὶ περὶ θεολογίας προδιάλεξις. Ιί, ἐῤῥέθη ἐν Κωνσταντινουπόλει, « ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Κατὰ Ευνομιανών (11) προδιάλεξις. Α'. Πρὸς τοὺς ἐν λόγῳ κομψοὺς ὁ λόγος. Καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἄρξωμαι· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ τὴν ὑβρίστριαν, καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (12). Εἰσὶ γὰρ, εἰσί τινες, οἱ τὴν ἀκοὴν (13) προσκνώ- μενοι καὶ τὴν γλῶσσαν, ἤδη δὲ, ὡς ὁρῶ, καὶ τὴν χεῖρα (14) τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες (43) ταῖς βεβήλοις κενοφωνίαις, καὶ ἀντιθέσεσι τῆς ψευδα ωνύμου γνώσεως, καὶ ταῖς εἰς οὐδὲν χρήσιμον φε- ρούσαις λογομαχίαις. Οὕτω γὰρ ὁ Παῦλος καλεῖ παν τὸ ἐν λόγῳ περιττὸν καὶ περίεργον, ὁ τοῦ συντετμη- μένου (16) λόγου κῆρυξ καὶ βεβαιωτής, ὁ τῶν ἁλιέων μαθητὴς καὶ διδάσκαλος. Οὗτοι δὲ, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἴθε μὲν, ὥσπερ τὴν γλῶσσαν εὐστροφον ἔχουσι, καὶ δεινὴν ἐπιθέσθαι λόγοις εὐγενεστέροις τε καὶ δοκι μωτέροις, οὕτω τι καὶ περὶ τὰς πράξεις ἠσχολοῦντα. Μικρὸν οὖν, καὶ ἴσως ἧττον ἂν ἦσαν σοφισταὶ καὶ Christum referuntur, singulaque enumerans nomina quæ Christo, tum ut Verbo, tum ut homini conveniunt, ea omnia eorumque causas pie ac erudite exponit. In quinta deni- que (8), sancti Spiritus divinitatem ac processionem contra Arianos, Eunomianos et præ- cipue Macedonianos fortiter asserit ; idque sapienter observat, non ideo plurima, ex qui- bus sancti Spiritus divinitas apertissime colligi possit, rejicienda esse, quod ipsa, certas ob causas, non ita expresse sacrarum Litterarum monumentis consignata sit, nec anxie de nominum sono liligandum, cum res ipsas Scripturæ auctoritate comprobatas esse constet. III. Analyticam istarum orationum synopsim paucis quidem attigimus, ne fusiori ser- mone illarum aciem, si ita loqui fas est, obtunderemus. Consentiunt eruditi eas Constan- tinopoli habitas fuisse anno 380. Gregorius ipse nobis hujus rei argumenta suppeditat. In oratione enim quadragesima secunda, sequenti anno pronuntiata, de Scripturæ testimo- niis, quæ a Catholicis in hæreticos, vel ab istis in orthodoxos torquebantur, agens, sic loquitur (9): « Et quidem Scripturæ testimonia, quæ cæcutientibus molestiam exhibent aliis relinquimus, cum a multis jam sæpe, tum etiam a nobis haud perfunctorie et negli- genter litteris mandata fuerint. Quæ verba, juxta interpretes, non solum theologicas Orationes designant, verum eas etiam jam scriptas, summaque cum cura elaboratas indi- cant. Conjici quoque potest, singulas quidem ipsas, primo pro concione habitas, postea vero maturius digestas, ab ipso Gregorio fuisse litteris consignatas. Hinc illæ orationes non immerito visæ sunt Hieronymo libri formam referre. Scribit enim hac de re (10) : « Adversus Eunomium liber unus, De Spiritu sancto liber unus. » Ex quibus manifestum est, quatuor saltem priores, utpote quæ secum arctissime cohæreant, unica tantum ora- tione, seu libro, a sancto Doctore comprehendi. Hanc etiam ob causam, neque vulgatum earum ordinem mutare, neque aliam ab alia separare voluimus, licet aliæ interim oratio- nes dictæ et interjectæ videri merito possint. xxxi. ed. M. ORATIO XXVII". THEOLOGICA PRIMA. Adversus Eunomianos prævia dissertatio. mihi sermo erit. Et ut Scripturæ verbis exordiar, Ecce ego adversum te contumeliosam *, tam in do- cendo, quam in audiendo, et cogitando. Sunt enim, sunt quidam, quibus non aures duntaxat, sed etiam lingua atque adeo manus quoque ipsæ, ut video, ad sermones nostros pruriunt,” quique ina- nibus verbis, et contentionibus falso nominatæ scientiæ, ac disputationum pugnis, quæ nullam utilitatem afferunt, oblectantur. Sic enim, quid- quid in verbis, vel supervacaneurn, vel curiosum est, vocat Paulus, ille breviati verbi præco et assertor, ille piscatorum discipulus, ac præceptor. Hi vero de quibus orationem habemus, utinam, quemadmodum linguam volubilem habent, atque nobilioribus et probatioribus verbis insectandis • Jer. L, 31. Tim. iv, 3. Tim. vi, 4. a Alias XXXIII. Quæ autem erat, nunc 36. bita anno 380. Pravia in Eu- nomianos dissertatio, et quod nec continuo, nec omnibus modis de Deo disserendum sit. Reg. bm: Combef.: Contra Eunomianos, et de theologia prædissertatio. >< Sic inscribitur, ait Leuv., propterea quod in ea quarundam re- C rum expositio quasi præmittatur. Addunt nonnul- Constantinopoli dicta. » . - Ila- Rom. IX, 28. Hæc desunt in plerisque codd. Nec ea esse Gregorii putat Billius. Agnoscit tamen Elias. • Kal thr zɛipa. Designat hic Gregorius Eu- nomnianorum improbitatem, qui, cum impares es- sent Gregorio, ipsum tamen male mulctandi cupi - ditate ardebant. desunt in Reg. a et Or. 2. Rom. ix, 28, in quo Paulus Evangelium nominat, <breviatum verbum, quod res maximas paucis verbis complectatur. (3) Or: XXXI; n. 18. (10) De script. eccl., cap. 117, Opp. t. II, col. 707 1. Ad eos, qui ornate dicendi cupiditate flagrant, (11) Kutà Evropiarŵr. Reg. a, Colb. 3. Ruf.: (12) Καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (13) Thr àxońr. Forte, axon. EDIT. (15) Τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες. Hæc (16) Συντετμημένου. Hic alludit ad hunc locum

S. GREGORII THEOLOGI Β Πρὸς Ευνομιανοὺς προδιάλεξις, καὶ ὅτι οὐ παντὸς τὸ περὶ Θεοῦ διαλέγεσθαι, ἢ πάντοτε . Πρὸς Εὐνομιανούς. Κατὰ Ευνομιανῶν, καὶ περὶ θεολογίας προδιάλεξις. Ιί, ἐῤῥέθη ἐν Κωνσταντινουπόλει, « ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Κατὰ Ευνομιανών (11) προδιάλεξις. Α'. Πρὸς τοὺς ἐν λόγῳ κομψοὺς ὁ λόγος. Καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἄρξωμαι· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ τὴν ὑβρίστριαν, καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (12). Εἰσὶ γὰρ, εἰσί τινες, οἱ τὴν ἀκοὴν (13) προσκνώ- μενοι καὶ τὴν γλῶσσαν, ἤδη δὲ, ὡς ὁρῶ, καὶ τὴν χεῖρα (14) τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες (43) ταῖς βεβήλοις κενοφωνίαις, καὶ ἀντιθέσεσι τῆς ψευδα ωνύμου γνώσεως, καὶ ταῖς εἰς οὐδὲν χρήσιμον φε- ρούσαις λογομαχίαις. Οὕτω γὰρ ὁ Παῦλος καλεῖ παν τὸ ἐν λόγῳ περιττὸν καὶ περίεργον, ὁ τοῦ συντετμη- μένου (16) λόγου κῆρυξ καὶ βεβαιωτής, ὁ τῶν ἁλιέων μαθητὴς καὶ διδάσκαλος. Οὗτοι δὲ, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἴθε μὲν, ὥσπερ τὴν γλῶσσαν εὐστροφον ἔχουσι, καὶ δεινὴν ἐπιθέσθαι λόγοις εὐγενεστέροις τε καὶ δοκι μωτέροις, οὕτω τι καὶ περὶ τὰς πράξεις ἠσχολοῦντα. Μικρὸν οὖν, καὶ ἴσως ἧττον ἂν ἦσαν σοφισταὶ καὶ Christum referuntur, singulaque enumerans nomina quæ Christo, tum ut Verbo, tum ut homini conveniunt, ea omnia eorumque causas pie ac erudite exponit. In quinta deni- que (8), sancti Spiritus divinitatem ac processionem contra Arianos, Eunomianos et præ- cipue Macedonianos fortiter asserit ; idque sapienter observat, non ideo plurima, ex qui- bus sancti Spiritus divinitas apertissime colligi possit, rejicienda esse, quod ipsa, certas ob causas, non ita expresse sacrarum Litterarum monumentis consignata sit, nec anxie de nominum sono liligandum, cum res ipsas Scripturæ auctoritate comprobatas esse constet. III. Analyticam istarum orationum synopsim paucis quidem attigimus, ne fusiori ser- mone illarum aciem, si ita loqui fas est, obtunderemus. Consentiunt eruditi eas Constan- tinopoli habitas fuisse anno 380. Gregorius ipse nobis hujus rei argumenta suppeditat. In oratione enim quadragesima secunda, sequenti anno pronuntiata, de Scripturæ testimo- niis, quæ a Catholicis in hæreticos, vel ab istis in orthodoxos torquebantur, agens, sic loquitur (9): « Et quidem Scripturæ testimonia, quæ cæcutientibus molestiam exhibent aliis relinquimus, cum a multis jam sæpe, tum etiam a nobis haud perfunctorie et negli- genter litteris mandata fuerint. Quæ verba, juxta interpretes, non solum theologicas Orationes designant, verum eas etiam jam scriptas, summaque cum cura elaboratas indi- cant. Conjici quoque potest, singulas quidem ipsas, primo pro concione habitas, postea vero maturius digestas, ab ipso Gregorio fuisse litteris consignatas. Hinc illæ orationes non immerito visæ sunt Hieronymo libri formam referre. Scribit enim hac de re (10) : « Adversus Eunomium liber unus, De Spiritu sancto liber unus. » Ex quibus manifestum est, quatuor saltem priores, utpote quæ secum arctissime cohæreant, unica tantum ora- tione, seu libro, a sancto Doctore comprehendi. Hanc etiam ob causam, neque vulgatum earum ordinem mutare, neque aliam ab alia separare voluimus, licet aliæ interim oratio- nes dictæ et interjectæ videri merito possint. xxxi. ed. M. ORATIO XXVII". THEOLOGICA PRIMA. Adversus Eunomianos prævia dissertatio. mihi sermo erit. Et ut Scripturæ verbis exordiar, Ecce ego adversum te contumeliosam *, tam in do- cendo, quam in audiendo, et cogitando. Sunt enim, sunt quidam, quibus non aures duntaxat, sed etiam lingua atque adeo manus quoque ipsæ, ut video, ad sermones nostros pruriunt,” quique ina- nibus verbis, et contentionibus falso nominatæ scientiæ, ac disputationum pugnis, quæ nullam utilitatem afferunt, oblectantur. Sic enim, quid- quid in verbis, vel supervacaneurn, vel curiosum est, vocat Paulus, ille breviati verbi præco et assertor, ille piscatorum discipulus, ac præceptor. Hi vero de quibus orationem habemus, utinam, quemadmodum linguam volubilem habent, atque nobilioribus et probatioribus verbis insectandis • Jer. L, 31. Tim. iv, 3. Tim. vi, 4. a Alias XXXIII. Quæ autem erat, nunc 36. bita anno 380. Pravia in Eu- nomianos dissertatio, et quod nec continuo, nec omnibus modis de Deo disserendum sit. Reg. bm: Combef.: Contra Eunomianos, et de theologia prædissertatio. >< Sic inscribitur, ait Leuv., propterea quod in ea quarundam re- C rum expositio quasi præmittatur. Addunt nonnul- Constantinopoli dicta. » . - Ila- Rom. IX, 28. Hæc desunt in plerisque codd. Nec ea esse Gregorii putat Billius. Agnoscit tamen Elias. • Kal thr zɛipa. Designat hic Gregorius Eu- nomnianorum improbitatem, qui, cum impares es- sent Gregorio, ipsum tamen male mulctandi cupi - ditate ardebant. desunt in Reg. a et Or. 2. Rom. ix, 28, in quo Paulus Evangelium nominat, <breviatum verbum, quod res maximas paucis verbis complectatur. (3) Or: XXXI; n. 18. (10) De script. eccl., cap. 117, Opp. t. II, col. 707 1. Ad eos, qui ornate dicendi cupiditate flagrant, (11) Kutà Evropiarŵr. Reg. a, Colb. 3. Ruf.: (12) Καὶ παίδευσιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν (13) Thr àxońr. Forte, axon. EDIT. (15) Τοῖς ἡμετέροις λόγοις, καὶ χαίροντες. Hæc (16) Συντετμημένου. Hic alludit ad hunc locum

κυβισταὶ λόγων (17) ἄτοποι καὶ παράδοξοι, ἵν᾽ εἴπω τι καὶ γελοίως περὶ γελοίου πράγματος. Β'. Ἐπεὶ δὲ πᾶσαν εὐσεβείας ὁδὸν καταλύσαντες, πρὸς ἐν τοῦτο βλέπουσι μόνον, ὅ τι δήσουσιν ἢ λύ σουσι (18) τῶν προβαλλομένων (καθάπερ ἐν τοῖς θεά- τροις οἱ τὰ παλαίσματα δημοσιεύοντες, καὶ τῶν πα λαισμάτων οὐχ ὅσα πρὸς νίκην φέρει κατὰ νόμους ἀθλήσεως, ἀλλ' ὅσα τὴν ὄψιν κλέπτει τῶν ἀμαθῶν τὰ τοιαῦτα, καὶ συναρπάζει τὸν ἐπαινέτην), καὶ δεῖ πα σαν μὲν ἀγορὰν περιβομβεῖσθαι τοῖς τούτων λόγοις, πᾶν δὲ συμπόσιον ἀποκναίεσθαι φλυαρίᾳ καὶ ἀηδίᾳ, πᾶσαν δὲ ἑορτὴν καὶ πένθος ἅπαν, τὴν μὲν ἀνέορτον εἶναι καὶ μεστην κατηφείας, τὸ δὲ παραμυθεῖσθαι συμφορά μείζονι (19) τοῖς ζητήμασι, πᾶσαν δὲ δι- οχλεῖσθαι γυναικωνίτιν, ἁπλότητι σύντροφον, καὶ τὸ τῆς αἰδοῦς ἄνθος ἀποσυλᾶσθαι τῇ περὶ λόγον ταχυ τῆτι· ἐπειδὴ ταῦτα οὕτω, καὶ τὸ κακὸν ἄσχετον καὶ ἀφόρητον, καὶ κινδυνεύει τεχνύδριον (20) εἶναι τὸ μέγα ἡμῶν μυστήριον φέρε, τοσοῦτον γοῦν ἡμῶν ἀνασχέσθωσαν οἱ κατάσκοποι (21), σπλάγχνοις πα τρικοῖς κινουμένων, καὶ, δ φησιν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, σπαρασσομένων τὰ αἰσθητήρια, ὅσον μὴ τραχέως τὸν περὶ τούτων δέξασθαι λόγον, καὶ τὴν γλῶσσαν μικρὸν ἐπισχόντες, ἂν ἄρα καὶ (22) δύνωνται, τὴν ἀκοὴν ἡμῖν ὑποθέτωσαν. Πάντως δὲ οὐδὲν ζημιωθήσεσθε. Η γὰρ εἰς ὦτα ἐλαλήσαμεν ἀκουόντων, και τίνα καρπὸν ἔσχεν ὁ λόγος, τὴν ὠφέλειαν τὴν ὑμετέραν (ἐπειδὴ σπείρει μὲν ὁ σπείρων τὸν λόγον ἐπὶ πᾶσαν διάνοιαν, καρποφορεῖ δὲ ἡ καλή τε καὶ γόνιμος)· ἀπήλθετε καὶ τοῦτο (23) ἡμῶν διαπτύσαντες, καὶ πλείονα λαβόντες ὕλην ἀντιλογίας τε καὶ τῆς καθ' ἡμῶν λοιδορίας, ἵνα καὶ μᾶλλον ὑμᾶς αὐτοὺς ἐστιά- σητε. Μὴ θαυμάσητε δὲ, εἰ παράδοξον ἐρῶ λόγον, καὶ παρὰ τὸν ὑμέτερον νόμον, οἱ πάντα εἰδέναι τε καὶ διδάσκειν ὑπισχνείσθε λίαν νεανικῶς καὶ γεν- ναίως, ἵνα μὴ λυπῶ λέγων ἀμαθῶς καὶ θρασέως. Γ. Οὐ παντὸς, ὦ οὗτοι, τὸ περὶ Θεοῦ φιλοσοφεῖν, οὐ παντός· οὐχ οὕτω τὸ πρᾶγμα εξωνον, καὶ τῶν χαμαὶ ἐρχομένων. Προσθήσω δὲ, οὐδὲ πάντοτε, οὐδὲ πᾶσιν, οὐδὲ πάντα, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε, καὶ οἷς (24), καὶ ἐφ' ὅσον. Οὐ πάντων μὲν, ὅτι τῶν ἐξητασμένων καὶ διαβεβηκότων ἐν θεωρίᾳ, καὶ πρὸ τούτων, καὶ ψυ- χὴν καὶ σῶμα κεκαθαρμένων, ή καθαιρομένων, τὸ μετριώτατον. Μὴ καθαρῷ γὰρ ἅπτεσθαι καθαροῦ τυ χὸν οὐδὲ ἀσφαλές, ὥσπερ οὐδὲ ὄψει σαθρᾷ ἡλιακῆς * ιν, 19. ' ΙΙ, 4. Β χυβευταί, « σιν ἡ λύσωσι. βαρύνεσθαι, ο ORATIO XXVII. - B THEOLOGICA I. A acrem et vehementem, sic etiam in agendo eamdem operam collocarent! Parum igitur, et minus for- tasse cavillatores essent, si id facerent, nec tam absurde atque insolenter in verbis, perinde atque in aleæ ludo, versarentur, ut ridicule de re ridicula loquar. vestros pascatis. Nec vero mirum vobis videatur, si dixero, qui scire vos omnia et docere profitemini, perquam fortiter ac generose; non enim dicam stulte et temere, ne quid animos vestros offendam. Jer. Eccli. xxv, 12. • Matth. II. Quoniam autem, omni pietatis via sublata et deleta, hoc unum sibi proponunt, ut quæstiones vel stringant, vel solvant (quemadmodum, qui in theatris vulgi oculis certamina ostentant, et, qui- dem ejusmodi certaminum genera, quæ non juxta palæstræ leges victoriam comparant, sed imperi- torum duntaxat oculos perstringunt, ac laudem a spectatoribus captant); et res huc redit, ut horum disputationibus, et forum omne circumstrepat, et convivia omnia hujusmodi nugarum tædio obtun- dantur, et festum omne infestivum sit ac mœstitiæ plenum, et luctus omnis majori calamitate, hoc est, quaestionum argutiis, mitigetur, ac denique gynacea omnia, simplicitatis alumna, turbentur, et pudoris flos præcipiti hac contendendi libidine compiletur; quoniam, inquam, hæc ita se habent, adeoque intoleranda est vis hujus mali, ut pericu- lum sit, ne magnum fidei nostræ mysterium exi- gua quædam articula esse videatur: age, nos pa- ternis visceribus incitatos, atque, ut Jeremiæ ver- bis utar ®, sensoriis distortos et laniatos, explora- tores istì hactenus perferant, ut. quæ de his rebus dicturi sumus, æquo animo excipiant; ac lingua, si modo queant, aliquandiu frenata, nobis aures præbeant. In qua re nihil profecto est, cur damni quidquid metuatis. Aut enim ego in aures audien- tium loquar, atque ita fructum aliquem, hoc est, utilitatem vestram. oratio allatura est (quan- quam enim is qui verbum Dei seminat, in ani- mos omnes seminat, tamen probi duntaxat atque fecundi fructum ferunt); aut ita discesseritis, ut hunc quoque sermonein nostrum explodatis, ube- rioremque contradicendi, nobisque convitiandi ma- teriam nanciscamini, quo plenius etiam animos quid a vestra opinione, ac lege vestra alienum id est, e qui se in sermones præcipites devolvunt. Sic designantur Eunomiani, qui, urinatorum in- star, sursum ac deorsum argutando ferantur. In nonnullis, aleatores. gravior, onerosior eiiciatur. » Sic enim C D ” III. Non cujusvis est, o viri, de Deo disserere, non, inquam, cujusvis; non adeo vilis ac protrita bac res est, et eorum, qui humi adhuc replant. Addam etiam non cujusvis temporis, nec apud quosvis, nec de quibusvis ; sed certo tempore, et apud certos homines, et aliquousque hoc facien- dum est. Non cujuslibet quidem, quoniam hoc mu- neris his duntaxat incumbit, qui exactissime explo- rati sunt, ac contemplando longe processerunt, Job xvi, 2, ‹ onerosos consolatores, amicos ap- pellat. tricem quamdam artem. significat. (17) Κυβισταὶ λόγων. « Sermonum urinatores, (18) Δήσουσιν ἢ λύσουσι. In quibusdam, δήσω (19) Παραμυθεῖσθαι συμφορᾷ μείζονι. id est, (20) Τεχνύδριον. Billius in prima ed.: c arguta- (21) Κατάσκοποι. Eo nomine falsus episcopos (22) Kal. Deest in Regg. a, bm, et Or. 2. (23) Τοῦτο. Or. 1, τοῦτον. (24) Καὶ οἶς. Coisl. 1, καὶ ἐφ' οἷς.

κυβισταὶ λόγων (17) ἄτοποι καὶ παράδοξοι, ἵν᾽ εἴπω τι καὶ γελοίως περὶ γελοίου πράγματος. Β'. Ἐπεὶ δὲ πᾶσαν εὐσεβείας ὁδὸν καταλύσαντες, πρὸς ἐν τοῦτο βλέπουσι μόνον, ὅ τι δήσουσιν ἢ λύ σουσι (18) τῶν προβαλλομένων (καθάπερ ἐν τοῖς θεά- τροις οἱ τὰ παλαίσματα δημοσιεύοντες, καὶ τῶν πα λαισμάτων οὐχ ὅσα πρὸς νίκην φέρει κατὰ νόμους ἀθλήσεως, ἀλλ' ὅσα τὴν ὄψιν κλέπτει τῶν ἀμαθῶν τὰ τοιαῦτα, καὶ συναρπάζει τὸν ἐπαινέτην), καὶ δεῖ πα σαν μὲν ἀγορὰν περιβομβεῖσθαι τοῖς τούτων λόγοις, πᾶν δὲ συμπόσιον ἀποκναίεσθαι φλυαρίᾳ καὶ ἀηδίᾳ, πᾶσαν δὲ ἑορτὴν καὶ πένθος ἅπαν, τὴν μὲν ἀνέορτον εἶναι καὶ μεστην κατηφείας, τὸ δὲ παραμυθεῖσθαι συμφορά μείζονι (19) τοῖς ζητήμασι, πᾶσαν δὲ δι- οχλεῖσθαι γυναικωνίτιν, ἁπλότητι σύντροφον, καὶ τὸ τῆς αἰδοῦς ἄνθος ἀποσυλᾶσθαι τῇ περὶ λόγον ταχυ τῆτι· ἐπειδὴ ταῦτα οὕτω, καὶ τὸ κακὸν ἄσχετον καὶ ἀφόρητον, καὶ κινδυνεύει τεχνύδριον (20) εἶναι τὸ μέγα ἡμῶν μυστήριον φέρε, τοσοῦτον γοῦν ἡμῶν ἀνασχέσθωσαν οἱ κατάσκοποι (21), σπλάγχνοις πα τρικοῖς κινουμένων, καὶ, δ φησιν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, σπαρασσομένων τὰ αἰσθητήρια, ὅσον μὴ τραχέως τὸν περὶ τούτων δέξασθαι λόγον, καὶ τὴν γλῶσσαν μικρὸν ἐπισχόντες, ἂν ἄρα καὶ (22) δύνωνται, τὴν ἀκοὴν ἡμῖν ὑποθέτωσαν. Πάντως δὲ οὐδὲν ζημιωθήσεσθε. Η γὰρ εἰς ὦτα ἐλαλήσαμεν ἀκουόντων, και τίνα καρπὸν ἔσχεν ὁ λόγος, τὴν ὠφέλειαν τὴν ὑμετέραν (ἐπειδὴ σπείρει μὲν ὁ σπείρων τὸν λόγον ἐπὶ πᾶσαν διάνοιαν, καρποφορεῖ δὲ ἡ καλή τε καὶ γόνιμος)· ἀπήλθετε καὶ τοῦτο (23) ἡμῶν διαπτύσαντες, καὶ πλείονα λαβόντες ὕλην ἀντιλογίας τε καὶ τῆς καθ' ἡμῶν λοιδορίας, ἵνα καὶ μᾶλλον ὑμᾶς αὐτοὺς ἐστιά- σητε. Μὴ θαυμάσητε δὲ, εἰ παράδοξον ἐρῶ λόγον, καὶ παρὰ τὸν ὑμέτερον νόμον, οἱ πάντα εἰδέναι τε καὶ διδάσκειν ὑπισχνείσθε λίαν νεανικῶς καὶ γεν- ναίως, ἵνα μὴ λυπῶ λέγων ἀμαθῶς καὶ θρασέως. Γ. Οὐ παντὸς, ὦ οὗτοι, τὸ περὶ Θεοῦ φιλοσοφεῖν, οὐ παντός· οὐχ οὕτω τὸ πρᾶγμα εξωνον, καὶ τῶν χαμαὶ ἐρχομένων. Προσθήσω δὲ, οὐδὲ πάντοτε, οὐδὲ πᾶσιν, οὐδὲ πάντα, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε, καὶ οἷς (24), καὶ ἐφ' ὅσον. Οὐ πάντων μὲν, ὅτι τῶν ἐξητασμένων καὶ διαβεβηκότων ἐν θεωρίᾳ, καὶ πρὸ τούτων, καὶ ψυ- χὴν καὶ σῶμα κεκαθαρμένων, ή καθαιρομένων, τὸ μετριώτατον. Μὴ καθαρῷ γὰρ ἅπτεσθαι καθαροῦ τυ χὸν οὐδὲ ἀσφαλές, ὥσπερ οὐδὲ ὄψει σαθρᾷ ἡλιακῆς * ιν, 19. ' ΙΙ, 4. Β χυβευταί, « σιν ἡ λύσωσι. βαρύνεσθαι, ο ORATIO XXVII. - B THEOLOGICA I. A acrem et vehementem, sic etiam in agendo eamdem operam collocarent! Parum igitur, et minus for- tasse cavillatores essent, si id facerent, nec tam absurde atque insolenter in verbis, perinde atque in aleæ ludo, versarentur, ut ridicule de re ridicula loquar. vestros pascatis. Nec vero mirum vobis videatur, si dixero, qui scire vos omnia et docere profitemini, perquam fortiter ac generose; non enim dicam stulte et temere, ne quid animos vestros offendam. Jer. Eccli. xxv, 12. • Matth. II. Quoniam autem, omni pietatis via sublata et deleta, hoc unum sibi proponunt, ut quæstiones vel stringant, vel solvant (quemadmodum, qui in theatris vulgi oculis certamina ostentant, et, qui- dem ejusmodi certaminum genera, quæ non juxta palæstræ leges victoriam comparant, sed imperi- torum duntaxat oculos perstringunt, ac laudem a spectatoribus captant); et res huc redit, ut horum disputationibus, et forum omne circumstrepat, et convivia omnia hujusmodi nugarum tædio obtun- dantur, et festum omne infestivum sit ac mœstitiæ plenum, et luctus omnis majori calamitate, hoc est, quaestionum argutiis, mitigetur, ac denique gynacea omnia, simplicitatis alumna, turbentur, et pudoris flos præcipiti hac contendendi libidine compiletur; quoniam, inquam, hæc ita se habent, adeoque intoleranda est vis hujus mali, ut pericu- lum sit, ne magnum fidei nostræ mysterium exi- gua quædam articula esse videatur: age, nos pa- ternis visceribus incitatos, atque, ut Jeremiæ ver- bis utar ®, sensoriis distortos et laniatos, explora- tores istì hactenus perferant, ut. quæ de his rebus dicturi sumus, æquo animo excipiant; ac lingua, si modo queant, aliquandiu frenata, nobis aures præbeant. In qua re nihil profecto est, cur damni quidquid metuatis. Aut enim ego in aures audien- tium loquar, atque ita fructum aliquem, hoc est, utilitatem vestram. oratio allatura est (quan- quam enim is qui verbum Dei seminat, in ani- mos omnes seminat, tamen probi duntaxat atque fecundi fructum ferunt); aut ita discesseritis, ut hunc quoque sermonein nostrum explodatis, ube- rioremque contradicendi, nobisque convitiandi ma- teriam nanciscamini, quo plenius etiam animos quid a vestra opinione, ac lege vestra alienum id est, e qui se in sermones præcipites devolvunt. Sic designantur Eunomiani, qui, urinatorum in- star, sursum ac deorsum argutando ferantur. In nonnullis, aleatores. gravior, onerosior eiiciatur. » Sic enim C D ” III. Non cujusvis est, o viri, de Deo disserere, non, inquam, cujusvis; non adeo vilis ac protrita bac res est, et eorum, qui humi adhuc replant. Addam etiam non cujusvis temporis, nec apud quosvis, nec de quibusvis ; sed certo tempore, et apud certos homines, et aliquousque hoc facien- dum est. Non cujuslibet quidem, quoniam hoc mu- neris his duntaxat incumbit, qui exactissime explo- rati sunt, ac contemplando longe processerunt, Job xvi, 2, ‹ onerosos consolatores, amicos ap- pellat. tricem quamdam artem. significat. (17) Κυβισταὶ λόγων. « Sermonum urinatores, (18) Δήσουσιν ἢ λύσουσι. In quibusdam, δήσω (19) Παραμυθεῖσθαι συμφορᾷ μείζονι. id est, (20) Τεχνύδριον. Billius in prima ed.: c arguta- (21) Κατάσκοποι. Eo nomine falsus episcopos (22) Kal. Deest in Regg. a, bm, et Or. 2. (23) Τοῦτο. Or. 1, τοῦτον. (24) Καὶ οἶς. Coisl. 1, καὶ ἐφ' οἷς.

Ε΄. Μηδαμῶς, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ἀδελφοὺς γὰρ Α ὑμᾶς ἔτι καλῶ, καίπερ οὐκ ἀδελφικῶς ἔχοντας· μὴ οὕτω διανοώμεθα, μηδὲ καθάπερ ίπποι οἱ θερμοί (35) καὶ δυσκάθεκτοι (36), τὸν ἐπιβάτην λογισμὸν ἀπομ- βίψαντες, καὶ τὴν καλῶς ἄγχουσαν εὐλάβειαν ἀπο- πτύσαντες, πόῤῥω τῆς νύσσης θέωμεν· ἀλλ᾽ εἴσω τῶν ἡμετέρων ὅρων φιλοσοφῶμεν, καὶ μὴ εἰς Αἴγυ στου (37) ἐκφερώμεθα, μηδὲ εἰς Ασσυρίους κατα τυρώμεθα, μηδὲ ᾄδωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, πάσης ἀκοῆς λέγω, ξένης τε καὶ ἡμετέ- ρας, ἐχθρᾶς καὶ φιλίας (38), εὐγνώμονος καὶ ἀγνώ- μονος (39), ή λίαν ἐπιμελῶς τηρεῖ τὰ ἡμέτερα, καὶ βούλοιτο ἂν τὸν σπινθῆρα τῶν ἐν ἡμῖν κακῶν γενέ- σθαι φλόγα, ἐξάπτει τε καὶ ἀναῤῥιπίζει, καὶ εἰς οὐ- ρανόν αἴρει ταῖς παρ' ἑαυτῆς (40) αὔραις λανθάνου σα, καὶ ποιεῖ τῆς Βαβυλωνίας φλογὸς τὰ κύκλῳ κα ταφλεγούσης ύψηλοτέραν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐν τοῖς ἑαυτῶν δόγμασιν ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ἐν τοῖς ἡμετέ ροις σαθροῖς ταύτην θηρεύουσι, καὶ διὰ τοῦτο, ὥσ περ αἱ μυῖαι τοῖς τραύμασιν, οὕτω τοῖς ἡμετέροις ἐπιτίθενται, εἴτε ἀτυχήμασι χρή λέγειν, είτε ἁμαρτή μασιν. Αλλ' ἡμεῖς γε μὴ ἐπὶ πλεῖον ἡμᾶς αὐτοὺς ἀγνοήσωμεν, μηδὲ τὸ περὶ ταῦτα κόσμιον ἀτιμάσω- μεν· ἀλλ᾽ εἰ μὴ τὴν ἔχθραν καταλύσασθαι δυνατόν, ἐκεῖνό (41) γε συμβῶμεν ἀλλήλοις, μυστικῶς τὰ μυ στικά φθέγγεσθαι, καὶ ἁγίως τὰ ἅγια, καὶ μὴ ῥίπτειν εἰς βεβήλους ἀκοὰς τὰ μὴ ἔκφορα, μηδὲ σεμνοτέρους ἡμῶν ἀποφαίνωμεν τοὺς προσκυνοῦντας τοῖς δαιμο- νέοις, καὶ τῶν αἰσχρῶν μύθων καὶ πραγμάτων θερα- πεντὰς, οἱ θᾶττον ἂν τοῦ αἵματος, ἢ λόγων ἔστιν ὧν μεταδοῖεν τοῖς ἀμυήτοις· ἀλλ᾽ εἰδῶμεν, ὥσπερ ἐσθῆ τος, καὶ διαίτης, καὶ γέλωτος, καὶ βαδίσματος οὖσαν τινα κοσμιότητα (42), οὕτω καὶ λόγου καὶ σιωπῆς, ὅτι καὶ Λόγον πρεσβεύομεν μετὰ τῶν ἄλλων τοῦ Θεοῦ προσ- ηγοριῶν, καὶ δυνάμεων· ἔστω καὶ τὸ φιλόνεικον (43) ἡμῶν ἔννομον. Λόγον Γ'. Τί γέννησιν (44) ἀκούει Θεοῦ καὶ κτίσιν, καὶ Θεὸν ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ τομήν, καὶ διαίρεσιν, καὶ ἀνάλυσιν, ὁ πικρὸς τῶν λεγομένων ἀκροατής (45); Τί δικαστὰς τοὺς κατηγόρους καθίζομεν ; Τί τὰ ξίφη τοῖς ἐχθροῖς ἐγχειρίζομεν; Πῶς, οἴει, δέξεται τὸν περὶ τούτων λόγον, ἢ μεθ' οἵας τῆς διανοίας, ὁ τὰς καὶ δυσκάθετος. τα τὸ φιλότιμον. φιλονεικεῖν ἡμῖν · « στής, « ORATIO XXVII. - THEOLOGICA I. atque hieme intempestivi sunt flores, nec mulieribus virilis, nec viris muliebris ornatus convenit, nec luctui geometria, nec convivio lacrymæ), hic solum nullam temporis rationem habebimus, ubi maxima ejus ratio habenda est? B V. Absit, o amici ac fratres: fratres enim adhuc vos appello, tametsi parum fraterno erga nos animo sitis: absit ut ita sentiamus, ac velut equi ferores et indomiti, ratione, quasi sessore, excussa, religiosaque gravita te, qua præclare compescimur, repudiata, procul ex- tra metain curramus; verum finibus nostris disputa- tiones nostras coerceamus, nec in Ægyptum præcipi- tes feramur, nec ad Assyrios pertrahamur, nec canti- cum Domini in terra aliena cantemus 15, hoc est, apud quosvis auditores, tam nostrates quam extraneos, lan hostes quam amicos, tam benignos quam malignos ac præposteros, qui sumumo studio res nostras explorant, nihilque avidius expetunt, quam ut malorum nostrorum scintilla in flammam surgat, quam etiam furtim exsuscitant, atque accendunt, auræque suæ afflatu in cœlum attollunt, et Babylo- nica flamma 1, in orbem omnia populante, subli- miorem reddunt. Quoniam enim in suis dogmati- bus nihil sibi præsidii roborisque constitutum vi- dent, hoc in nostrarum rerum inbecillitate veiman- tur. Ac proinde, quemadmodum muscæ vulneribus, ita nostris calamitatibus, aut, si mavis, erratis im- minent. At nos quidem nosmetipsos diutius ne ignoremus, nec moderationem, quæ in his rebus tenenda est, aspernemur. Quod si inimicitias atque odia exstinguere non possumus, illud saltem inter nos conveniat, ut mystica mystice, et sancta sancte proloquamur, nec in profanas aures, quæ in vulgus efferri nefas est, projiciamus, nec patiamur reli- giosiores quam nos videri eos, qui dæmones ad- orant, et turpium fabularum ac rerum cultum profi- tentur; quippe qui iis, qui non iisdem sacris ini- tiati sunt, cruorem potius suum impertirentur, quam sermones, quibus mysteria sua detegerent. Agnoscamus, ut in vestitu, victu, risu, atque in cessu, sic in sermone ac silentio modum quemdam lol Dei virtutes ac nomina quoque, hoc est, contentio nostra legitima sit. C ac decorum tenendum esse, praesertim cum inter Verbum, colamus; atque contingat, ut ipsa etiam D is Psal. cxxxvi, 4. Dan. 111, 22. el Or. 1. Or. 1. In editis, aliena dogmata seclemur. › c recte ratiocinanten, et judicii expertem. (mendose]. • VI. Cur Dei generationem et creationem, atque Deum ex nihilo ortum, cur sectiones, et divisiones, ac resolutiones ille audit, qui sævo atque infenso animo hujusmodi sermones expendit? Cur accusa- tores ipsos judices constituimus? Cur hostibus in perniciem nostram gladios porrigiinus ? Quo pacto, psit, Sic etiam legunt Elias et Leuv Combef. vero, ipsum hoc quod contendimus, sit nobis legitimum. › nomianos, qui, apud gentiles, quibus non licebat talia audire, de Deo arroganter el cum ostentatione disserebant, cum ipsi in deorum suorum patroci- nium sermones etiam adhibere possent. Nam Eu- noniani creatum esse Filium Dei, ortumque de ni- bilo contendebant, sicque eumdem a Patre quasi dissecatum separabant. indagator. » Sic etiam legit Billius. (35) Οἱ θερμοί. Deest oi in Regg. a, bin, Coisl. 3, (36) Καὶ δυσκάθεκτοι. Sic Reg. bin, Coisl. 3, et (37) Elç Alyvator. ‹ In Ægyptum. » Id est, ‹ ne (58) Φιλίας. Duo Coisl., φίλης. (39) Εὐγνώμονος καὶ ἀγνώμονος. Elias vertit, (40) Ἑαυτής. Οr. 1, ἑαυτοῖς. (41) ᾿Εκεῖνο. In nonnullis, ἐκείνῳ. (42) Κοσμιότητα. Sic duo Regii. Alii κοσμότη- (13) Φιλόνεικον. Billius ad marginem Bas. scri- (44) Γέννησιν, etc. Gregorius hic perstringit Eu- (45) Ακροατής. • Auditor. Coislin. 1, έξετα

Ε΄. Μηδαμῶς, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ἀδελφοὺς γὰρ Α ὑμᾶς ἔτι καλῶ, καίπερ οὐκ ἀδελφικῶς ἔχοντας· μὴ οὕτω διανοώμεθα, μηδὲ καθάπερ ίπποι οἱ θερμοί (35) καὶ δυσκάθεκτοι (36), τὸν ἐπιβάτην λογισμὸν ἀπομ- βίψαντες, καὶ τὴν καλῶς ἄγχουσαν εὐλάβειαν ἀπο- πτύσαντες, πόῤῥω τῆς νύσσης θέωμεν· ἀλλ᾽ εἴσω τῶν ἡμετέρων ὅρων φιλοσοφῶμεν, καὶ μὴ εἰς Αἴγυ στου (37) ἐκφερώμεθα, μηδὲ εἰς Ασσυρίους κατα τυρώμεθα, μηδὲ ᾄδωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, πάσης ἀκοῆς λέγω, ξένης τε καὶ ἡμετέ- ρας, ἐχθρᾶς καὶ φιλίας (38), εὐγνώμονος καὶ ἀγνώ- μονος (39), ή λίαν ἐπιμελῶς τηρεῖ τὰ ἡμέτερα, καὶ βούλοιτο ἂν τὸν σπινθῆρα τῶν ἐν ἡμῖν κακῶν γενέ- σθαι φλόγα, ἐξάπτει τε καὶ ἀναῤῥιπίζει, καὶ εἰς οὐ- ρανόν αἴρει ταῖς παρ' ἑαυτῆς (40) αὔραις λανθάνου σα, καὶ ποιεῖ τῆς Βαβυλωνίας φλογὸς τὰ κύκλῳ κα ταφλεγούσης ύψηλοτέραν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐν τοῖς ἑαυτῶν δόγμασιν ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ἐν τοῖς ἡμετέ ροις σαθροῖς ταύτην θηρεύουσι, καὶ διὰ τοῦτο, ὥσ περ αἱ μυῖαι τοῖς τραύμασιν, οὕτω τοῖς ἡμετέροις ἐπιτίθενται, εἴτε ἀτυχήμασι χρή λέγειν, είτε ἁμαρτή μασιν. Αλλ' ἡμεῖς γε μὴ ἐπὶ πλεῖον ἡμᾶς αὐτοὺς ἀγνοήσωμεν, μηδὲ τὸ περὶ ταῦτα κόσμιον ἀτιμάσω- μεν· ἀλλ᾽ εἰ μὴ τὴν ἔχθραν καταλύσασθαι δυνατόν, ἐκεῖνό (41) γε συμβῶμεν ἀλλήλοις, μυστικῶς τὰ μυ στικά φθέγγεσθαι, καὶ ἁγίως τὰ ἅγια, καὶ μὴ ῥίπτειν εἰς βεβήλους ἀκοὰς τὰ μὴ ἔκφορα, μηδὲ σεμνοτέρους ἡμῶν ἀποφαίνωμεν τοὺς προσκυνοῦντας τοῖς δαιμο- νέοις, καὶ τῶν αἰσχρῶν μύθων καὶ πραγμάτων θερα- πεντὰς, οἱ θᾶττον ἂν τοῦ αἵματος, ἢ λόγων ἔστιν ὧν μεταδοῖεν τοῖς ἀμυήτοις· ἀλλ᾽ εἰδῶμεν, ὥσπερ ἐσθῆ τος, καὶ διαίτης, καὶ γέλωτος, καὶ βαδίσματος οὖσαν τινα κοσμιότητα (42), οὕτω καὶ λόγου καὶ σιωπῆς, ὅτι καὶ Λόγον πρεσβεύομεν μετὰ τῶν ἄλλων τοῦ Θεοῦ προσ- ηγοριῶν, καὶ δυνάμεων· ἔστω καὶ τὸ φιλόνεικον (43) ἡμῶν ἔννομον. Λόγον Γ'. Τί γέννησιν (44) ἀκούει Θεοῦ καὶ κτίσιν, καὶ Θεὸν ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ τομήν, καὶ διαίρεσιν, καὶ ἀνάλυσιν, ὁ πικρὸς τῶν λεγομένων ἀκροατής (45); Τί δικαστὰς τοὺς κατηγόρους καθίζομεν ; Τί τὰ ξίφη τοῖς ἐχθροῖς ἐγχειρίζομεν; Πῶς, οἴει, δέξεται τὸν περὶ τούτων λόγον, ἢ μεθ' οἵας τῆς διανοίας, ὁ τὰς καὶ δυσκάθετος. τα τὸ φιλότιμον. φιλονεικεῖν ἡμῖν · « στής, « ORATIO XXVII. - THEOLOGICA I. atque hieme intempestivi sunt flores, nec mulieribus virilis, nec viris muliebris ornatus convenit, nec luctui geometria, nec convivio lacrymæ), hic solum nullam temporis rationem habebimus, ubi maxima ejus ratio habenda est? B V. Absit, o amici ac fratres: fratres enim adhuc vos appello, tametsi parum fraterno erga nos animo sitis: absit ut ita sentiamus, ac velut equi ferores et indomiti, ratione, quasi sessore, excussa, religiosaque gravita te, qua præclare compescimur, repudiata, procul ex- tra metain curramus; verum finibus nostris disputa- tiones nostras coerceamus, nec in Ægyptum præcipi- tes feramur, nec ad Assyrios pertrahamur, nec canti- cum Domini in terra aliena cantemus 15, hoc est, apud quosvis auditores, tam nostrates quam extraneos, lan hostes quam amicos, tam benignos quam malignos ac præposteros, qui sumumo studio res nostras explorant, nihilque avidius expetunt, quam ut malorum nostrorum scintilla in flammam surgat, quam etiam furtim exsuscitant, atque accendunt, auræque suæ afflatu in cœlum attollunt, et Babylo- nica flamma 1, in orbem omnia populante, subli- miorem reddunt. Quoniam enim in suis dogmati- bus nihil sibi præsidii roborisque constitutum vi- dent, hoc in nostrarum rerum inbecillitate veiman- tur. Ac proinde, quemadmodum muscæ vulneribus, ita nostris calamitatibus, aut, si mavis, erratis im- minent. At nos quidem nosmetipsos diutius ne ignoremus, nec moderationem, quæ in his rebus tenenda est, aspernemur. Quod si inimicitias atque odia exstinguere non possumus, illud saltem inter nos conveniat, ut mystica mystice, et sancta sancte proloquamur, nec in profanas aures, quæ in vulgus efferri nefas est, projiciamus, nec patiamur reli- giosiores quam nos videri eos, qui dæmones ad- orant, et turpium fabularum ac rerum cultum profi- tentur; quippe qui iis, qui non iisdem sacris ini- tiati sunt, cruorem potius suum impertirentur, quam sermones, quibus mysteria sua detegerent. Agnoscamus, ut in vestitu, victu, risu, atque in cessu, sic in sermone ac silentio modum quemdam lol Dei virtutes ac nomina quoque, hoc est, contentio nostra legitima sit. C ac decorum tenendum esse, praesertim cum inter Verbum, colamus; atque contingat, ut ipsa etiam D is Psal. cxxxvi, 4. Dan. 111, 22. el Or. 1. Or. 1. In editis, aliena dogmata seclemur. › c recte ratiocinanten, et judicii expertem. (mendose]. • VI. Cur Dei generationem et creationem, atque Deum ex nihilo ortum, cur sectiones, et divisiones, ac resolutiones ille audit, qui sævo atque infenso animo hujusmodi sermones expendit? Cur accusa- tores ipsos judices constituimus? Cur hostibus in perniciem nostram gladios porrigiinus ? Quo pacto, psit, Sic etiam legunt Elias et Leuv Combef. vero, ipsum hoc quod contendimus, sit nobis legitimum. › nomianos, qui, apud gentiles, quibus non licebat talia audire, de Deo arroganter el cum ostentatione disserebant, cum ipsi in deorum suorum patroci- nium sermones etiam adhibere possent. Nam Eu- noniani creatum esse Filium Dei, ortumque de ni- bilo contendebant, sicque eumdem a Patre quasi dissecatum separabant. indagator. » Sic etiam legit Billius. (35) Οἱ θερμοί. Deest oi in Regg. a, bin, Coisl. 3, (36) Καὶ δυσκάθεκτοι. Sic Reg. bin, Coisl. 3, et (37) Elç Alyvator. ‹ In Ægyptum. » Id est, ‹ ne (58) Φιλίας. Duo Coisl., φίλης. (39) Εὐγνώμονος καὶ ἀγνώμονος. Elias vertit, (40) Ἑαυτής. Οr. 1, ἑαυτοῖς. (41) ᾿Εκεῖνο. In nonnullis, ἐκείνῳ. (42) Κοσμιότητα. Sic duo Regii. Alii κοσμότη- (13) Φιλόνεικον. Billius ad marginem Bas. scri- (44) Γέννησιν, etc. Gregorius hic perstringit Eu- (45) Ακροατής. • Auditor. Coislin. 1, έξετα

Ε΄. Μηδαμῶς, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί· ἀδελφοὺς γὰρ Α ὑμᾶς ἔτι καλῶ, καίπερ οὐκ ἀδελφικῶς ἔχοντας· μὴ οὕτω διανοώμεθα, μηδὲ καθάπερ ίπποι οἱ θερμοί (35) καὶ δυσκάθεκτοι (36), τὸν ἐπιβάτην λογισμὸν ἀπομ- βίψαντες, καὶ τὴν καλῶς ἄγχουσαν εὐλάβειαν ἀπο- πτύσαντες, πόῤῥω τῆς νύσσης θέωμεν· ἀλλ᾽ εἴσω τῶν ἡμετέρων ὅρων φιλοσοφῶμεν, καὶ μὴ εἰς Αἴγυ στου (37) ἐκφερώμεθα, μηδὲ εἰς Ασσυρίους κατα τυρώμεθα, μηδὲ ᾄδωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, πάσης ἀκοῆς λέγω, ξένης τε καὶ ἡμετέ- ρας, ἐχθρᾶς καὶ φιλίας (38), εὐγνώμονος καὶ ἀγνώ- μονος (39), ή λίαν ἐπιμελῶς τηρεῖ τὰ ἡμέτερα, καὶ βούλοιτο ἂν τὸν σπινθῆρα τῶν ἐν ἡμῖν κακῶν γενέ- σθαι φλόγα, ἐξάπτει τε καὶ ἀναῤῥιπίζει, καὶ εἰς οὐ- ρανόν αἴρει ταῖς παρ' ἑαυτῆς (40) αὔραις λανθάνου σα, καὶ ποιεῖ τῆς Βαβυλωνίας φλογὸς τὰ κύκλῳ κα ταφλεγούσης ύψηλοτέραν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐν τοῖς ἑαυτῶν δόγμασιν ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ἐν τοῖς ἡμετέ ροις σαθροῖς ταύτην θηρεύουσι, καὶ διὰ τοῦτο, ὥσ περ αἱ μυῖαι τοῖς τραύμασιν, οὕτω τοῖς ἡμετέροις ἐπιτίθενται, εἴτε ἀτυχήμασι χρή λέγειν, είτε ἁμαρτή μασιν. Αλλ' ἡμεῖς γε μὴ ἐπὶ πλεῖον ἡμᾶς αὐτοὺς ἀγνοήσωμεν, μηδὲ τὸ περὶ ταῦτα κόσμιον ἀτιμάσω- μεν· ἀλλ᾽ εἰ μὴ τὴν ἔχθραν καταλύσασθαι δυνατόν, ἐκεῖνό (41) γε συμβῶμεν ἀλλήλοις, μυστικῶς τὰ μυ στικά φθέγγεσθαι, καὶ ἁγίως τὰ ἅγια, καὶ μὴ ῥίπτειν εἰς βεβήλους ἀκοὰς τὰ μὴ ἔκφορα, μηδὲ σεμνοτέρους ἡμῶν ἀποφαίνωμεν τοὺς προσκυνοῦντας τοῖς δαιμο- νέοις, καὶ τῶν αἰσχρῶν μύθων καὶ πραγμάτων θερα- πεντὰς, οἱ θᾶττον ἂν τοῦ αἵματος, ἢ λόγων ἔστιν ὧν μεταδοῖεν τοῖς ἀμυήτοις· ἀλλ᾽ εἰδῶμεν, ὥσπερ ἐσθῆ τος, καὶ διαίτης, καὶ γέλωτος, καὶ βαδίσματος οὖσαν τινα κοσμιότητα (42), οὕτω καὶ λόγου καὶ σιωπῆς, ὅτι καὶ Λόγον πρεσβεύομεν μετὰ τῶν ἄλλων τοῦ Θεοῦ προσ- ηγοριῶν, καὶ δυνάμεων· ἔστω καὶ τὸ φιλόνεικον (43) ἡμῶν ἔννομον. Λόγον Γ'. Τί γέννησιν (44) ἀκούει Θεοῦ καὶ κτίσιν, καὶ Θεὸν ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ τομήν, καὶ διαίρεσιν, καὶ ἀνάλυσιν, ὁ πικρὸς τῶν λεγομένων ἀκροατής (45); Τί δικαστὰς τοὺς κατηγόρους καθίζομεν ; Τί τὰ ξίφη τοῖς ἐχθροῖς ἐγχειρίζομεν; Πῶς, οἴει, δέξεται τὸν περὶ τούτων λόγον, ἢ μεθ' οἵας τῆς διανοίας, ὁ τὰς καὶ δυσκάθετος. τα τὸ φιλότιμον. φιλονεικεῖν ἡμῖν · « στής, « ORATIO XXVII. - THEOLOGICA I. atque hieme intempestivi sunt flores, nec mulieribus virilis, nec viris muliebris ornatus convenit, nec luctui geometria, nec convivio lacrymæ), hic solum nullam temporis rationem habebimus, ubi maxima ejus ratio habenda est? B V. Absit, o amici ac fratres: fratres enim adhuc vos appello, tametsi parum fraterno erga nos animo sitis: absit ut ita sentiamus, ac velut equi ferores et indomiti, ratione, quasi sessore, excussa, religiosaque gravita te, qua præclare compescimur, repudiata, procul ex- tra metain curramus; verum finibus nostris disputa- tiones nostras coerceamus, nec in Ægyptum præcipi- tes feramur, nec ad Assyrios pertrahamur, nec canti- cum Domini in terra aliena cantemus 15, hoc est, apud quosvis auditores, tam nostrates quam extraneos, lan hostes quam amicos, tam benignos quam malignos ac præposteros, qui sumumo studio res nostras explorant, nihilque avidius expetunt, quam ut malorum nostrorum scintilla in flammam surgat, quam etiam furtim exsuscitant, atque accendunt, auræque suæ afflatu in cœlum attollunt, et Babylo- nica flamma 1, in orbem omnia populante, subli- miorem reddunt. Quoniam enim in suis dogmati- bus nihil sibi præsidii roborisque constitutum vi- dent, hoc in nostrarum rerum inbecillitate veiman- tur. Ac proinde, quemadmodum muscæ vulneribus, ita nostris calamitatibus, aut, si mavis, erratis im- minent. At nos quidem nosmetipsos diutius ne ignoremus, nec moderationem, quæ in his rebus tenenda est, aspernemur. Quod si inimicitias atque odia exstinguere non possumus, illud saltem inter nos conveniat, ut mystica mystice, et sancta sancte proloquamur, nec in profanas aures, quæ in vulgus efferri nefas est, projiciamus, nec patiamur reli- giosiores quam nos videri eos, qui dæmones ad- orant, et turpium fabularum ac rerum cultum profi- tentur; quippe qui iis, qui non iisdem sacris ini- tiati sunt, cruorem potius suum impertirentur, quam sermones, quibus mysteria sua detegerent. Agnoscamus, ut in vestitu, victu, risu, atque in cessu, sic in sermone ac silentio modum quemdam lol Dei virtutes ac nomina quoque, hoc est, contentio nostra legitima sit. C ac decorum tenendum esse, praesertim cum inter Verbum, colamus; atque contingat, ut ipsa etiam D is Psal. cxxxvi, 4. Dan. 111, 22. el Or. 1. Or. 1. In editis, aliena dogmata seclemur. › c recte ratiocinanten, et judicii expertem. (mendose]. • VI. Cur Dei generationem et creationem, atque Deum ex nihilo ortum, cur sectiones, et divisiones, ac resolutiones ille audit, qui sævo atque infenso animo hujusmodi sermones expendit? Cur accusa- tores ipsos judices constituimus? Cur hostibus in perniciem nostram gladios porrigiinus ? Quo pacto, psit, Sic etiam legunt Elias et Leuv Combef. vero, ipsum hoc quod contendimus, sit nobis legitimum. › nomianos, qui, apud gentiles, quibus non licebat talia audire, de Deo arroganter el cum ostentatione disserebant, cum ipsi in deorum suorum patroci- nium sermones etiam adhibere possent. Nam Eu- noniani creatum esse Filium Dei, ortumque de ni- bilo contendebant, sicque eumdem a Patre quasi dissecatum separabant. indagator. » Sic etiam legit Billius. (35) Οἱ θερμοί. Deest oi in Regg. a, bin, Coisl. 3, (36) Καὶ δυσκάθεκτοι. Sic Reg. bin, Coisl. 3, et (37) Elç Alyvator. ‹ In Ægyptum. » Id est, ‹ ne (58) Φιλίας. Duo Coisl., φίλης. (39) Εὐγνώμονος καὶ ἀγνώμονος. Elias vertit, (40) Ἑαυτής. Οr. 1, ἑαυτοῖς. (41) ᾿Εκεῖνο. In nonnullis, ἐκείνῳ. (42) Κοσμιότητα. Sic duo Regii. Alii κοσμότη- (13) Φιλόνεικον. Billius ad marginem Bas. scri- (44) Γέννησιν, etc. Gregorius hic perstringit Eu- (45) Ακροατής. • Auditor. Coislin. 1, έξετα

μοιχείας ἐπαινῶν καὶ τὰς παιδοφθορίας, καὶ προσκυ νῶν τὰ πάθη, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ σῶμα διανοηθῆναι δυνάμενος, ὁ χθὲς καὶ πρώην ἑαυτῷ στήσας θεούς, καὶ τούτους ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις γνωριζομένους ; Οὐχ ὑλικῶς; Οὐκ αἰσχρῶς ; Οὐκ ἀμαθῶς ; Οὐχ ὡς εξωθεν ; Οὐ συνήγορον τῶν οἰκείων θεῶν καὶ παθῶν τὴν σὴν θεολογίαν ποιήσεται ; Εἰ γὰρ αὐτοὶ (46) ταῖς φωναῖς ταύταις ἐπηρεάζομεν, σχολῇ γ' ἂν ἐκείνους πείσαιμεν φιλοσοφεῖν ἐν τοῖς ἡμετέροις· καὶ εἰ παρ' ἑαυτῶν εἰσιν ἐφευρεταὶ κακῶν, ποτὲ ἂν τῶν διδομένων ἀπόσχοιντο. Ταῦτα ἡμῖν ὁ πρὸς ἀλλήλους πόλεμος • ταῦτα οἱ πλεῖον ὑπὲρ τοῦ Λόγου μαχόμενοι, ἢ ὅσον ἀρέσκει τῷ λόγῳ, καὶ ταυτὸν πάσχοντες τοῖς μαινο μένοις, οἳ τοὺς ἰδίους οίκους ἀνάπτουσιν, ἢ τοὺς παῖδας σπαράττουσιν, ἢ τοὺς γονέας περιωθοῦσιν, ὡς ἀλλοτρίους νομίζοντες. ποιήσωμεν, ο Ζ'. Ἐπεὶ δὲ ἀπεσκευασάμεθα τοῦ λόγου τὸ ἀλλό τριον, καὶ εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων ἀπεπεμψά μεθὰ τὸν πολὺν λεγεῶνα κατὰ βυθῶν χωρήσαντα, δ δεύτερόν ἐστι (47), πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἴδωμεν, και {ισωμεν εἰς κάλλος, ὥσπερ ἀνδριάντα, τὸν θεολόγον. Ἐκεῖνο δὲ πρῶτον (48) λογισώμεθα, τίς ἡ τοσαύτη περὶ τὸν λόγον φιλοτιμία, καὶ γλωσσαλγία; Τίς ἡ καινὴ νόσος αὕτη καὶ ἀπληστία; Τί τὰς χεῖρας δή- σαντες, τὰς γλώσσας ὑπλίσαμεν; Οὐ φιλοξενίαν έπαινοῦμεν; Οὐ φιλαδελφίαν, οὐ φιλανδρίαν, οὐ παρθενίαν, οὐ πτωχοτροφίαν θαυμάζομεν ; Οὐ ψαλμ- ῳδίαν, οὐ πάννυχον στάσιν, οὐ δάκρυον; Οὐ τὸ σῶμα νηστείαις ὑποπιέζομεν; Οὐ δι' εὐχῆς πρὸς Θεὸν ἐκδημοῦμεν ; Οὐ τῷ κρείττονι τὸ χεῖρον όπου ζεύγνυμεν, τὸν χοῦν λέγω τῷ πνεύματι, ὡς ἂν οἱ τῷ κράματι (49) δικαίως δικάζοντες; Οὐ μελέτην θανά του τὸν βίον ποιούμεθα; Οὐ τῶν παθῶν δεσπόται καθιστάμεθα, μεμνημένοι τῆς ἄνωθεν (50) εὐγενείας ; Οὐ θυμὸν τιθασσεύομεν ἐξοιδοῦντα καὶ ἀγριαίνοντα; Οὐκ ἔπαρσιν καταβάλλουσαν (51), οὐ λύπην ἀλό- γιστον, οὐχ ἡδονὴν ἀπαίδευτον, οὐ γέλωτα πορνικόν, οὐκ ὄψιν ἄτακτον, οὐκ ἀκοὴν ἄπληστον, οὐ λόγον άμετρον, οὐ διάνοιαν ἔκτοπον, οὐχ ὅσα παρ' ἡμῶν ὁ Πονηρὸς καθ' ἡμῶν λαμβάνει, τὸν διὰ τῶν θυρίδων, ὡς ἡ Γραφή φησιν, εἴτουν αισθητηρίων, εἰσάγων θάνατον; Πῶν μὲν οὖν τοὐναντίον, καὶ τοῖς ἄλλων πάθεσιν ἐλευθερίαν δεδώκαμεν, ὥσπερ οἱ βασιλεῖς τὰς ἐπινικίους ἀφέσεις (52), μόνον ἂν πρὸς ἡμᾶς νεύσωσι (55), καὶ κατὰ Θεοῦ φέρωνται (54) θρασύτε λομεν. ο νεύουσι. ται S. GREGORII THEOLOGI quore animo, eos hujusmodi sermonem accepturos A censes, qui adulteria, et puerorum stupra laudibus ederunt, qui vitia adorant, nec quidquam supra corpus cogitare possunt, qui heri et nudius tertias deos sibi condiderunt, eosque turpissimis facinori- bus claros et nobiles ? Annon crasse ? Now foede Non inepte? Non suo denique more? Nonne deo- rum suorum ac vitiorum patrocinium a theo- logia tua haurient? Nam cum his vocibus ipsi per summam calumniam otamur, quo tandem modo illos adducere queamus, ut philosophiam nostram amplectantur ? Cumque per se ipsi in commiscendis malis solertes sint, quando tandem ab oblatis absti- nebunt? Hæc nobis bellum civile atque intestinum attulit. Hæc illi, qui pro Verbo acriuș, quam Verbo ipsi gratum sit, depugnant; nec hominibus furore B correptis dissimiles sunt, qui suas domos incendunt, vel liberos dilacerant, vel parentes protru- dunt, utpote qui pro alienis eos habeant. VII. Jam vero posteaquam eos, qui a nobis alieni sunt, a divinarum rerum auscultatione submovi- mus, atque in porcorum gregeni numerosam le- gionen in profundum ruentem ablegavimus ", se- quitur jam, ut nosmetipsos inspiciamus, ac, statuæ cujusdam instar, theologum ad omnem elegantiam expoliamus. Illud vero prius expendendum est, quæ haec tanta disputandi cupiditas, ac linguæ prurigo? Quis novus hic morbus, aviditasque inexplebilis ? Cur manibus vinctis, linguam armarimus? Non hospitali- tatem, non fraternam charitatem, non mutuum con- jugii amorem, non virginitatem laudamus? Non pau- perum alendorum curam, non psalmorum cantum, non nocturnam stationem, non lacrymas admiramur? Non corpus jejuniis premimus? Non per orationem C ad Deum peregrinamur? Non, ut eos facere par est, qui justos se humano temperamento judices præ- bent, deteriorem partem præstantiori, hoc est, pulverem spiritui, subjicimus? Non præsentem hanc vitam mortis meditationem facimus? Non, nobilitatis divinitus inditæ memores, imperium in animi perturbationes arripimus? Non iram intu- mescentem ac savientem cicuramus, non dejicien- tem superbiam, non mœrorem inconsideratum, non stolidam voluptatem, non procacem et meretricium risum, non præcipitem aspectum, non inexplebi- lem audiendi, non immodicam loquendi libidinem, non absurdas cogitationes, non denique quidquam eorum quæ a nobis contra nos perversus ille hostis s Luc. vni, seqq. nerationis Filii vocabulo, eam modo naturali et corporeo factam esse objiciebant, ac proinde Chri- stum creatum esse contendebant. Quod disputandi genus plurimam favebat gentilium erroribus, ipsis- que scandalum erat, quominus catholicam fidem amplexarentur. quod secundum est, id faciamnus.» debent qui justam de temperamento, quod est in demine, sententiam ferunt. bimus. » Alludit forsan Gregorius ad hæc verba psal. Lxxi, 18, Dejecisti eos dum allevarentur. quietem a laboribus militiæ, et liberationem ab omni servitute. › ed., (46) Εἰ γὰρ αὐτοί, etc. Eunonimi, audito • ge- D (47) “Ο δεύτερόν ἐστι. Coisl. f addit, τοῦτο (43) Πρώτον. Regg. a, um, πρότερον. (49) Ὡς ἂν οἱ τῷ κράματι, etc. Leur. : . Sicuti (50) Τῆς ἄνωθεν. • Nobilitatis quam e coelo tra- (51) Καταβάλλουσαν. Leuvenk. legit, καταβάλ- (52) Αφέσεις. • Vacationes. » ld est, inquit Enas, (53) Νεύσωσι. Sic Reg. bm, Bas., et Comb. In (54) Φέρωνται. Sic Coisl. 1, Bas. In ed., φέρον

ρον, ἢ ἀσεβεστερον (55)· καὶ κακὸν οὐ καλοῦ πρά- γματος μισθὸν ἀντιδίδομεν, τῆς ἀσεβείας τὴν παῤῥη σίαν. Η'. Καίτοιγε, ὦ διαλεκτικὲ καὶ λάλε, ἐρωτήσω σε τι μικρόν· σὺ δὲ ἀπόκριναι, φησὶ τῷ Ἰὼβ ὁ διὰ λαί- λαπος καὶ νεφῶν χρηματίζων. Πότερον πολλαὶ μου καὶ (56) παρὰ τῷ Θεῷ, ὅπερ ἀκούεις, ἢ μία ; Πολ- λαί, δώσεις δηλαδή, καὶ οὐ μία. Πότερον δὲ πληρω θῆναι δεῖ πάσας, ἢ τὰς μὲν, τὰς δὲ οὔ, ὡς εἶναι κε- νὰς, καὶ μάτην ἡτοιμασμένας; Ναὶ πάσας· οὐδὲν γὰρ εἰκῇ τῶν παρὰ Θεοῦ γενομένων. Ταύτην δὲ, ὅ τι ποτε θήσεις τὴν μονὴν, ἔχοις ἂν εἰπεῖν; 'Αρα τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσίν τε καὶ δόξαν τὴν ἀποκειμένην τοῖς μακα- ρίοις (57), ἢ ἄλλο τι; Οὐκ ἄλλο τι, ἢ τοῦτο. Ἐπειδὴ τοῦθ' (58) ὡμολογήσαμεν, κἀκεῖνο προσεξετάσωμεν· Ἔστι τι τὸ ταύτας προξενοῦν τὰς μονάς, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἢ οὐδέν; Ἔστι πάντως. Τί τοῦτο; Το διαφό- ρους εἶναι πολιτείας καὶ προαιρέσεις, καὶ ἄλλην άλ- λαχοῦ φέρειν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως, ὅπερ καὶ ὁδοὺς ὀνομάζομεν. Πάσας οὖν ὁδευτέον, ή τινας τῶν ὁδῶν τούτων; Εἰ μὲν οἷόν τε τὸν αὐτὸν, πά- σας (59)· εἰ δὲ μὴ, ὅτι πλείστας· εἰ δὲ μή, τινάς· εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο, μέγα κἂν εἰ μίαν διαφερόντως, ως γέ μοι φαίνεται. Ὀρθῶς τοῦτο ὑπολαμβάνεις. Τι οὖν; Ὅταν ἀκούσῃς μίαν ὁδὸν εἶναι, καὶ ταύτην στενὴν, τί σοι φαίνεται δηλοῦν ὁ λόγος; Μίαν μὲν, διὰ τὴν ἀρετήν· μία γὰρ, κἂν εἰς πολλὰ σχίζηται· στενὴν δὲ διὰ τοὺς ἱδρῶτας, καὶ τὸ μὴ πολλοῖς εἶναι βατὴν, ὡς πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων, καὶ ὅσοι διὰ τῆς κακίας οδεύουσιν. Οὕτω κἀμοὶ δοκεῖ. Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, είπερ τοῦτο οὕτως ἔχει, ὥσπερ τινὰ πενίαν, καταγνῶντες τοῦ ἡμετέρου λόγου, πάσας τὰς ἄλλας ὁδοὺς ἀφέντες, πρὸς μίαν ταύτην φέρεσθε καὶ ὠθεῖσθε τὴν διὰ λόγου καὶ θεωρίας, ὡς αὐτοὶ οἴεσθε (60), ὡς δὲ ἐγώ φημι, ἀδολεσχίας καὶ τερατείας; Επιτιμάτω Παῦλος ὑμῖν, τοῦτο πικρῶς ὀνειδίζων μετὰ τὴν ἀπο αρίθμησιν τῶν χαρισμάτων, ἐν οἷς φησιν· Μὴ πάνε τες ἀπόστολοι; Μὴ πάντες προφῆται; καὶ τὰ ἑξῆς. Β β. Ἔστω δὲ, ὑψηλὸς, σύ, καὶ ὑψηλῶν πέρα, καὶ ὑπὲρ τὰς νεφέλας εἰ βούλει, ὁ τῶν ἀθεάτων θεατής, τοῦτο. ORATIO XXVII. - THEOLOGICA I. A accipit; per fenestras, ut Scriptura loquitur se, hoc est, per sensuum organa, mortem introducens ? Imo contra omnino facimus, atque aliorum vitiis libertatem damus (non secus ac parta victoria reges militibus suis vacationes concedunt), bac duntaxat lege et conditione, ut in nostras partes propendeant, atque adversus Deum majori cum audacia et impietate ruant; ac malam non bonæ rei mercedem ipsis pendimus, pro impietate nimi - rum peccandi licentiam ipsis persolventes. VIII. Atqui, o dialectice et loquax, nonnihil te interrogabo : tu vero responde, ut inquiebat ille, qui ad Job per turbinem ac nubes oracula edobal “. Multæne apud Deum mansiones sunt, quemadmo- dum Scriptura docet so, an una tantum? Multa, inquies, non una. Recte. Age vero, easne omnes impleri, an quasdam quidem, caleras autem mi- nime, ut inanes et frustra paratas? Ulique omnes. Neque enim a Deo quidquam temere atque incas- sum factum est. An porro hoc quoque dicere queas, quid tandem sit hæc mansio ? Num requies et glo- ria, quæ beatis in coelo recondita est, an quid aliud? Nihil aliud, quam hoc, inquies. De hoc igitur quando inter nos constat, illud insuper expenda- mus : Estne aliquid, quod nobis mansiones has con- ciliet, ut mea est sententia, an omnino nihil? Est sane, inquis. Quidnam hoc? Hoc nimirum, quod diversa sint vivendi genera et instituta, ita tamen ut omnia sint fidei consentanea, quodque nos vias appellamus. Quid ergo? Hisne omnibus incedere necesse est, an quibusdam solum ? Omnibus, si qui- dem unus atque idem hoc possit ; sin minus, com- pluribus; aut certe quibusdam. Quod si ne hoc quidem concedatur, amplum tamen, ut mihi vide- tur, fuerit, vel unica duntaxat eximie incedere. Recle hoc existimas. Quid igitur? Cum audis viam unam esse, eamque perangustam quid iis verbis significari putas? Unam sane esse, si vir- tutem spectes; hæc enim unica est, licet in multas partes secetur; verum angustam propter sudores, et quia non a multis teritur, si quidem multitu - dinem eorum cogites, qui contrario itinere per vitium gradiuntur. Ita mihi quoque videtur. Quid ergo causæ est, vir optime, cum ita se res ka- beant, quod, cæteras omnes vias repudiantes, tanquam pauperiem, explosa nostra agendi ra- tione, ferimini ac protrudimini omnes ad banc unam, quæ per disputationes ac speculationes, ut ipsi putatis, ut autem ego, nugas et præstigias, teritur? Objurget vos Paulus, post gratiarum enumerationem acriter his verbis invehens: Num omnes apostoli? Num omnes prophetæ "? el quæ sequuntur. C D Jer. 1x, 21. Job xxxviii, 3. Joan. xiv, et Or. 1. Nec Billius vertit. pter locorum discrimina, inquit Elias, e sed pro- pier domorum ordinem. Nam ut si unam domum una tantuin lucerna splendore suo collustret, qui- libet seorsim lucem peculiarem percipit, quanquam lumen in inultas faces non dividatur. Sic in futuro sæculo universi homines justi recipientur eodem lo- co et non separatim, singulis pro suo modo, et co- IX. Esto autem : sis ipse altus et sublimis, et sublimibus sublimior, atque ipsis etiam nubibus, si dem lumine spirituali splendorem baurientibus, ra- tioneque sibi conveniente gaudium ac lætitiam ca- pientibus. » Regg. (55) Ασεβέστερον. Deest in Reg. a, duobus Colb., (56) Πολλαὶ μοναί. Mansiones multa. « Non pro- 2. * Matth. vi, 13. "I Cor. XII, 29. (57) Μακαρίοις. Reg. bm, δικαίοις, « justis. » (58) Ἐπειδὴ τοῦθ'. Reg. bm, οι Or. 1, ἐπειδὴ (59) Πάσας. Reg. bm, et Or. 1, ἁπάσας. (60) Ὡς αὐτοὶ οἴεσθε. Hæc desunt in duobus

ρον, ἢ ἀσεβεστερον (55)· καὶ κακὸν οὐ καλοῦ πρά- γματος μισθὸν ἀντιδίδομεν, τῆς ἀσεβείας τὴν παῤῥη σίαν. Η'. Καίτοιγε, ὦ διαλεκτικὲ καὶ λάλε, ἐρωτήσω σε τι μικρόν· σὺ δὲ ἀπόκριναι, φησὶ τῷ Ἰὼβ ὁ διὰ λαί- λαπος καὶ νεφῶν χρηματίζων. Πότερον πολλαὶ μου καὶ (56) παρὰ τῷ Θεῷ, ὅπερ ἀκούεις, ἢ μία ; Πολ- λαί, δώσεις δηλαδή, καὶ οὐ μία. Πότερον δὲ πληρω θῆναι δεῖ πάσας, ἢ τὰς μὲν, τὰς δὲ οὔ, ὡς εἶναι κε- νὰς, καὶ μάτην ἡτοιμασμένας; Ναὶ πάσας· οὐδὲν γὰρ εἰκῇ τῶν παρὰ Θεοῦ γενομένων. Ταύτην δὲ, ὅ τι ποτε θήσεις τὴν μονὴν, ἔχοις ἂν εἰπεῖν; 'Αρα τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσίν τε καὶ δόξαν τὴν ἀποκειμένην τοῖς μακα- ρίοις (57), ἢ ἄλλο τι; Οὐκ ἄλλο τι, ἢ τοῦτο. Ἐπειδὴ τοῦθ' (58) ὡμολογήσαμεν, κἀκεῖνο προσεξετάσωμεν· Ἔστι τι τὸ ταύτας προξενοῦν τὰς μονάς, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἢ οὐδέν; Ἔστι πάντως. Τί τοῦτο; Το διαφό- ρους εἶναι πολιτείας καὶ προαιρέσεις, καὶ ἄλλην άλ- λαχοῦ φέρειν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως, ὅπερ καὶ ὁδοὺς ὀνομάζομεν. Πάσας οὖν ὁδευτέον, ή τινας τῶν ὁδῶν τούτων; Εἰ μὲν οἷόν τε τὸν αὐτὸν, πά- σας (59)· εἰ δὲ μὴ, ὅτι πλείστας· εἰ δὲ μή, τινάς· εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο, μέγα κἂν εἰ μίαν διαφερόντως, ως γέ μοι φαίνεται. Ὀρθῶς τοῦτο ὑπολαμβάνεις. Τι οὖν; Ὅταν ἀκούσῃς μίαν ὁδὸν εἶναι, καὶ ταύτην στενὴν, τί σοι φαίνεται δηλοῦν ὁ λόγος; Μίαν μὲν, διὰ τὴν ἀρετήν· μία γὰρ, κἂν εἰς πολλὰ σχίζηται· στενὴν δὲ διὰ τοὺς ἱδρῶτας, καὶ τὸ μὴ πολλοῖς εἶναι βατὴν, ὡς πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων, καὶ ὅσοι διὰ τῆς κακίας οδεύουσιν. Οὕτω κἀμοὶ δοκεῖ. Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, είπερ τοῦτο οὕτως ἔχει, ὥσπερ τινὰ πενίαν, καταγνῶντες τοῦ ἡμετέρου λόγου, πάσας τὰς ἄλλας ὁδοὺς ἀφέντες, πρὸς μίαν ταύτην φέρεσθε καὶ ὠθεῖσθε τὴν διὰ λόγου καὶ θεωρίας, ὡς αὐτοὶ οἴεσθε (60), ὡς δὲ ἐγώ φημι, ἀδολεσχίας καὶ τερατείας; Επιτιμάτω Παῦλος ὑμῖν, τοῦτο πικρῶς ὀνειδίζων μετὰ τὴν ἀπο αρίθμησιν τῶν χαρισμάτων, ἐν οἷς φησιν· Μὴ πάνε τες ἀπόστολοι; Μὴ πάντες προφῆται; καὶ τὰ ἑξῆς. Β β. Ἔστω δὲ, ὑψηλὸς, σύ, καὶ ὑψηλῶν πέρα, καὶ ὑπὲρ τὰς νεφέλας εἰ βούλει, ὁ τῶν ἀθεάτων θεατής, τοῦτο. ORATIO XXVII. - THEOLOGICA I. A accipit; per fenestras, ut Scriptura loquitur se, hoc est, per sensuum organa, mortem introducens ? Imo contra omnino facimus, atque aliorum vitiis libertatem damus (non secus ac parta victoria reges militibus suis vacationes concedunt), bac duntaxat lege et conditione, ut in nostras partes propendeant, atque adversus Deum majori cum audacia et impietate ruant; ac malam non bonæ rei mercedem ipsis pendimus, pro impietate nimi - rum peccandi licentiam ipsis persolventes. VIII. Atqui, o dialectice et loquax, nonnihil te interrogabo : tu vero responde, ut inquiebat ille, qui ad Job per turbinem ac nubes oracula edobal “. Multæne apud Deum mansiones sunt, quemadmo- dum Scriptura docet so, an una tantum? Multa, inquies, non una. Recte. Age vero, easne omnes impleri, an quasdam quidem, caleras autem mi- nime, ut inanes et frustra paratas? Ulique omnes. Neque enim a Deo quidquam temere atque incas- sum factum est. An porro hoc quoque dicere queas, quid tandem sit hæc mansio ? Num requies et glo- ria, quæ beatis in coelo recondita est, an quid aliud? Nihil aliud, quam hoc, inquies. De hoc igitur quando inter nos constat, illud insuper expenda- mus : Estne aliquid, quod nobis mansiones has con- ciliet, ut mea est sententia, an omnino nihil? Est sane, inquis. Quidnam hoc? Hoc nimirum, quod diversa sint vivendi genera et instituta, ita tamen ut omnia sint fidei consentanea, quodque nos vias appellamus. Quid ergo? Hisne omnibus incedere necesse est, an quibusdam solum ? Omnibus, si qui- dem unus atque idem hoc possit ; sin minus, com- pluribus; aut certe quibusdam. Quod si ne hoc quidem concedatur, amplum tamen, ut mihi vide- tur, fuerit, vel unica duntaxat eximie incedere. Recle hoc existimas. Quid igitur? Cum audis viam unam esse, eamque perangustam quid iis verbis significari putas? Unam sane esse, si vir- tutem spectes; hæc enim unica est, licet in multas partes secetur; verum angustam propter sudores, et quia non a multis teritur, si quidem multitu - dinem eorum cogites, qui contrario itinere per vitium gradiuntur. Ita mihi quoque videtur. Quid ergo causæ est, vir optime, cum ita se res ka- beant, quod, cæteras omnes vias repudiantes, tanquam pauperiem, explosa nostra agendi ra- tione, ferimini ac protrudimini omnes ad banc unam, quæ per disputationes ac speculationes, ut ipsi putatis, ut autem ego, nugas et præstigias, teritur? Objurget vos Paulus, post gratiarum enumerationem acriter his verbis invehens: Num omnes apostoli? Num omnes prophetæ "? el quæ sequuntur. C D Jer. 1x, 21. Job xxxviii, 3. Joan. xiv, et Or. 1. Nec Billius vertit. pter locorum discrimina, inquit Elias, e sed pro- pier domorum ordinem. Nam ut si unam domum una tantuin lucerna splendore suo collustret, qui- libet seorsim lucem peculiarem percipit, quanquam lumen in inultas faces non dividatur. Sic in futuro sæculo universi homines justi recipientur eodem lo- co et non separatim, singulis pro suo modo, et co- IX. Esto autem : sis ipse altus et sublimis, et sublimibus sublimior, atque ipsis etiam nubibus, si dem lumine spirituali splendorem baurientibus, ra- tioneque sibi conveniente gaudium ac lætitiam ca- pientibus. » Regg. (55) Ασεβέστερον. Deest in Reg. a, duobus Colb., (56) Πολλαὶ μοναί. Mansiones multa. « Non pro- 2. * Matth. vi, 13. "I Cor. XII, 29. (57) Μακαρίοις. Reg. bm, δικαίοις, « justis. » (58) Ἐπειδὴ τοῦθ'. Reg. bm, οι Or. 1, ἐπειδὴ (59) Πάσας. Reg. bm, et Or. 1, ἁπάσας. (60) Ὡς αὐτοὶ οἴεσθε. Hæc desunt in duobus

καὶ ὁ μετὰ Μωϋσέα θεοφανείας ἠξιωμένος, καὶ μετὰ Παῦλον οὐράνιος· τί καὶ τοὺς ἄλλους αύθημε ρὸν πλάττεις ἁγίους, καὶ χειροτονεῖς θεολόγους, καὶ οἷον ἐμπνεῖς τὴν παίδευσιν, καὶ πεποίηκας λογίων ἀμαθῶν πολλὰ συνέδρια ; Τί τοῖς ἀραχνείοις ὑφά- σμασι (61) ἐνδεσμεῖς τοὺς ἀσθενεστέρους, ὡς δή τι σοφὸν καὶ μέγα; Τί σφηκίας (62) ἐγείρεις κατὰ τῆς πίστεως; Τι σχεδιάζεις ἡμῖν διαλεκτικῶν ἀνάδοσιν, ὥσπερ οἱ μῦθοι πάλαι τοὺς γίγαντας; Τί τῶν ἀν δρῶν ὅσον κοῦφον, καὶ ἄνανδρον, ὥσπερ τινὰ συμφε- τὸν, εἰς μίαν χαράδραν συναγαγών, καὶ κολακείᾳ πλέον θηλύνας, καινὸν ἐργαστήριον (65) εδημιούργη - σας, οὐκ ἀσόφως τὴν ἄνοιαν αὐτῶν ἐκκαρπούμενος, Αντιλέγεις καὶ τούτοις; καὶ οὐδαμοῦ σοι τἆλλα ; καὶ τὴν γλῶσσαν δεῖ δυναστεύειν πάντως, καὶ οὐ κατέχεις τὴν ὠδῖνα τοῦ λόγου ; ἔχεις (64) καὶ ἄλλας ὑποθέσεις πολλάς τε καὶ φιλοτίμους· ἐκεῖ τρέψον μετὰ τοῦ χρησίμου τὴν νόσον (65). Α δ των ἀῤῥήτων ἀκροατής, ὁ μετα Ηλίαν μετάρσιος, ἀσεβείας, ο Ι΄. Βάλλε μοι Πυθαγόρου (66) τὴν σιωπὴν, καὶ τοὺς κυάμους τοὺς Ὀρφικούς, καὶ τὴν περὶ τὸς Αὐτὸς ἔφα, καινοτέραν ἀλαζονείαν. Βάλε μοι Πλάτωνος τὰς ἰδέας (67), καὶ τὰς μετενσωματώσεις, καὶ περιόδους τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, καὶ τὰς ἀναμνήσεις, καὶ τοὺς οὐ καλοὺς διὰ τῶν καλῶν σωμάτων ἐπὶ ψυχὴν ἔρω τας. Επικούρου τὴν ἀθείαν (68), καὶ τὰς ἀτόμους, καὶ τὴν ἀφιλόσοφον ἡδονήν· ᾿Αριστοτέλους τὴν μι κρολόγον Πρόνοιαν (69), καὶ τὸ ἔντεχνον, καὶ τοὺς θνητοὺς περὶ ψυχῆς λόγους, καὶ τὸ ἀνθρωπικὸν τῶν δογμάτων· τῆς Στοᾶς (70) τὴν ὀφρύν, τῶν Κυνῶν (74) τὸ λίχνον τε καὶ ἀγοραῖον. Βάλλε μοι τὸ κενὸν, τὸ πλῆρες τῶν ληρημάτων, ὅσα περὶ θεῶν ἢ θυσιῶν (72), περὶ εἰδώλων, περὶ δαιμόνων ἀγαθοποιών τε (73) καὶ ΙΧΧ!!!, 22. θυσιῶν. ἀγαθῶν τε, « S. GREGORII THEOLOGI ila lubet, astior, rerum, quæ oculorum aspectum superent, spectator, et arcanorum verborum audi- tor s', post Eliam in sublime raptus *, post Moysen Dei conspectione donatus *, ³, post Paulum in cœlum evectus : quid tandem est, quod alios quoque unius diei momento sauclos fingis, et theologus creas, eruditionemque ipsis velut inspiras, et multa imperite doctorum conciliabula facis? Cur aranea- rum telis infirmiores illaqueas, ex eoque tibi scitum aliquid ac præclarum facere videris? Cur adversus fidem crabrones excitas? Cur dialecticorum agmen nobis ex tempore producis, non aliter ac fabulæ olim, gigantes? Cur levissimos quosque viros, ac virorum nomine indignos, velut colluviem quandam in unam voraginem cogens, ac verborum illecebris magis'ac magis effeminans, novam ex ipsis impie- tatis officinam condidisti, astute interim eorum amentia ad utilitatem tuam abutens, atque ex ea inessem faciens? Num his refragaris? Num alia pro 'nibilo reputas? Num linguam tuam omnino dominari necesse est, nec tu parturientem sermo- nem reprimere potes? flabes etiam alia multa et honorifica disputationis argumenta. Morbum hunc ad hæc utiliter converte. X. Pythagoræ silentium, et fabas illas Orphicas insectare, recentemque horum verborum arrogan- tiam : Ipse dixit. Platonis ideas impete, animo- rumque nostrorum in alia atque alia corpora migrationes et circuitiones, et reminiscentias, ac denique non pulchros amores per pulchra corpora in animum subeuntes. Epicuri impium Numinis con- temptum, et atomos, atque alienam philosopho vo- C luptatem exagita; Aristotelis præparcam et angustis fnibus circumscriptam Providentiam, et arti- ficium, mortales de anima sermones, atque humana dogmata cor.futa ; Stoicorum supercilium, Cynico- rum ingluviem et circumforaneam levitatem incesse. Vacuum item, et plenum, ac quæcunque illi de 11. • Exod. II Cor. XII, 4. * IV Reg. 11, Colb., et Or. 1. COS. ▸ impietatis. Sic legit Billius. nis, plura alia ac honorifica esse argumenta, ea sci- Jicet quæ ex gentilium scriptis depromi possunt, tum ut loquendi prurigini satisfaciant, tum ut sibi doctrinæ et eloquentiæ nomen comparent. licet ac contradicendi pruritum. silentium per quinquennium et a labis abstinentiam præscribebat. Cum autem interrogarentur de quo- dam ipsius doctrinæ dogmate, nihil aliud responde- bant, quam, « Ipse dixit. » est, o inquit Billius, e rerum quæ funt exemplaria, seu exemplares rerum forinas. In hoc erravit Plato, quod ideas extra Deum statuebat, aiebatque Deum, in hac quasi exempla respicientem, res sea- sibiles condidisse. Præterea docebat idem philoso- phus nostrum scire, nihil aliud esse, quam remi nisci, quasi animus noster imbutus esset hujusmodi cognitione ac scientia, antequam in corpus immigra- D II Cor. XII, 4. ret. Vulgavit etiam animarum in alia ex aliis cor- poribus migrationem. Hoc autein dogina a Pythago- ra acceperat Plato. smum. Deum negavit Epicurus. Summum bonuin in voluptate ponebat, id est in absentia omnium dolorum. Providentiam e rebus humanis sustu- lit. Aristoteles docuit cœlestia sola a Deo gubernari, non autem humana, utpote quæ sint parvi mo- menti. Tradidit etiam animam non esse immorta- lem. qua Zeno philosophus discipulos docebat. Unde phi- losophi Stoici › nuncupati sunt, qui antea a Ze- none magistro Zenonici dicebantur. philosophiae genus introduxit. Dicti sunt • Cyni- ci, sive a Cynosarge gymnasio, in Antisthe- quo nes profitebatur, sive a canina mordacitate, qua in hominum vitas nullo discrimine invehebantur. μonis et malis. (61) Υφάσμασι. Deest in duobus Regg., duobus (62) Σφηκίας. • Crabrones, id est c ethni- (63) Εργαστήριον. Coisl. 1, et Or. 1 addunt, (64) Έχεις, etc. Ostendit Gregorius Eunomia- (65) Την νόσον. « Morbum hunc; » loquendi sci- (66) Πυθαγόρου, etc. Pythagoras discipulis suis (67) Πλάτωνος τὰς ἰδέας. « Platonis ideas. ld (68) Επικούρου τὴν ἀθείαν. ο Epicuri athei (69) Αριστοτέλους τὴν μικρολόγον Πρόνοιαν. (70) Τῆς Στοᾶς. Athenis erat e porticus, in (71) Των Κυνών. Antisthenes primus novum hoc (72) Η θυσιών. Οr. 1, καὶ θυσιῶν. Comb., περὶ (73) Αγαθοποιών τε. Reg. ba, et duo Colb.,

καὶ ὁ μετὰ Μωϋσέα θεοφανείας ἠξιωμένος, καὶ μετὰ Παῦλον οὐράνιος· τί καὶ τοὺς ἄλλους αύθημε ρὸν πλάττεις ἁγίους, καὶ χειροτονεῖς θεολόγους, καὶ οἷον ἐμπνεῖς τὴν παίδευσιν, καὶ πεποίηκας λογίων ἀμαθῶν πολλὰ συνέδρια ; Τί τοῖς ἀραχνείοις ὑφά- σμασι (61) ἐνδεσμεῖς τοὺς ἀσθενεστέρους, ὡς δή τι σοφὸν καὶ μέγα; Τί σφηκίας (62) ἐγείρεις κατὰ τῆς πίστεως; Τι σχεδιάζεις ἡμῖν διαλεκτικῶν ἀνάδοσιν, ὥσπερ οἱ μῦθοι πάλαι τοὺς γίγαντας; Τί τῶν ἀν δρῶν ὅσον κοῦφον, καὶ ἄνανδρον, ὥσπερ τινὰ συμφε- τὸν, εἰς μίαν χαράδραν συναγαγών, καὶ κολακείᾳ πλέον θηλύνας, καινὸν ἐργαστήριον (65) εδημιούργη - σας, οὐκ ἀσόφως τὴν ἄνοιαν αὐτῶν ἐκκαρπούμενος, Αντιλέγεις καὶ τούτοις; καὶ οὐδαμοῦ σοι τἆλλα ; καὶ τὴν γλῶσσαν δεῖ δυναστεύειν πάντως, καὶ οὐ κατέχεις τὴν ὠδῖνα τοῦ λόγου ; ἔχεις (64) καὶ ἄλλας ὑποθέσεις πολλάς τε καὶ φιλοτίμους· ἐκεῖ τρέψον μετὰ τοῦ χρησίμου τὴν νόσον (65). Α δ των ἀῤῥήτων ἀκροατής, ὁ μετα Ηλίαν μετάρσιος, ἀσεβείας, ο Ι΄. Βάλλε μοι Πυθαγόρου (66) τὴν σιωπὴν, καὶ τοὺς κυάμους τοὺς Ὀρφικούς, καὶ τὴν περὶ τὸς Αὐτὸς ἔφα, καινοτέραν ἀλαζονείαν. Βάλε μοι Πλάτωνος τὰς ἰδέας (67), καὶ τὰς μετενσωματώσεις, καὶ περιόδους τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, καὶ τὰς ἀναμνήσεις, καὶ τοὺς οὐ καλοὺς διὰ τῶν καλῶν σωμάτων ἐπὶ ψυχὴν ἔρω τας. Επικούρου τὴν ἀθείαν (68), καὶ τὰς ἀτόμους, καὶ τὴν ἀφιλόσοφον ἡδονήν· ᾿Αριστοτέλους τὴν μι κρολόγον Πρόνοιαν (69), καὶ τὸ ἔντεχνον, καὶ τοὺς θνητοὺς περὶ ψυχῆς λόγους, καὶ τὸ ἀνθρωπικὸν τῶν δογμάτων· τῆς Στοᾶς (70) τὴν ὀφρύν, τῶν Κυνῶν (74) τὸ λίχνον τε καὶ ἀγοραῖον. Βάλλε μοι τὸ κενὸν, τὸ πλῆρες τῶν ληρημάτων, ὅσα περὶ θεῶν ἢ θυσιῶν (72), περὶ εἰδώλων, περὶ δαιμόνων ἀγαθοποιών τε (73) καὶ ΙΧΧ!!!, 22. θυσιῶν. ἀγαθῶν τε, « S. GREGORII THEOLOGI ila lubet, astior, rerum, quæ oculorum aspectum superent, spectator, et arcanorum verborum audi- tor s', post Eliam in sublime raptus *, post Moysen Dei conspectione donatus *, ³, post Paulum in cœlum evectus : quid tandem est, quod alios quoque unius diei momento sauclos fingis, et theologus creas, eruditionemque ipsis velut inspiras, et multa imperite doctorum conciliabula facis? Cur aranea- rum telis infirmiores illaqueas, ex eoque tibi scitum aliquid ac præclarum facere videris? Cur adversus fidem crabrones excitas? Cur dialecticorum agmen nobis ex tempore producis, non aliter ac fabulæ olim, gigantes? Cur levissimos quosque viros, ac virorum nomine indignos, velut colluviem quandam in unam voraginem cogens, ac verborum illecebris magis'ac magis effeminans, novam ex ipsis impie- tatis officinam condidisti, astute interim eorum amentia ad utilitatem tuam abutens, atque ex ea inessem faciens? Num his refragaris? Num alia pro 'nibilo reputas? Num linguam tuam omnino dominari necesse est, nec tu parturientem sermo- nem reprimere potes? flabes etiam alia multa et honorifica disputationis argumenta. Morbum hunc ad hæc utiliter converte. X. Pythagoræ silentium, et fabas illas Orphicas insectare, recentemque horum verborum arrogan- tiam : Ipse dixit. Platonis ideas impete, animo- rumque nostrorum in alia atque alia corpora migrationes et circuitiones, et reminiscentias, ac denique non pulchros amores per pulchra corpora in animum subeuntes. Epicuri impium Numinis con- temptum, et atomos, atque alienam philosopho vo- C luptatem exagita; Aristotelis præparcam et angustis fnibus circumscriptam Providentiam, et arti- ficium, mortales de anima sermones, atque humana dogmata cor.futa ; Stoicorum supercilium, Cynico- rum ingluviem et circumforaneam levitatem incesse. Vacuum item, et plenum, ac quæcunque illi de 11. • Exod. II Cor. XII, 4. * IV Reg. 11, Colb., et Or. 1. COS. ▸ impietatis. Sic legit Billius. nis, plura alia ac honorifica esse argumenta, ea sci- Jicet quæ ex gentilium scriptis depromi possunt, tum ut loquendi prurigini satisfaciant, tum ut sibi doctrinæ et eloquentiæ nomen comparent. licet ac contradicendi pruritum. silentium per quinquennium et a labis abstinentiam præscribebat. Cum autem interrogarentur de quo- dam ipsius doctrinæ dogmate, nihil aliud responde- bant, quam, « Ipse dixit. » est, o inquit Billius, e rerum quæ funt exemplaria, seu exemplares rerum forinas. In hoc erravit Plato, quod ideas extra Deum statuebat, aiebatque Deum, in hac quasi exempla respicientem, res sea- sibiles condidisse. Præterea docebat idem philoso- phus nostrum scire, nihil aliud esse, quam remi nisci, quasi animus noster imbutus esset hujusmodi cognitione ac scientia, antequam in corpus immigra- D II Cor. XII, 4. ret. Vulgavit etiam animarum in alia ex aliis cor- poribus migrationem. Hoc autein dogina a Pythago- ra acceperat Plato. smum. Deum negavit Epicurus. Summum bonuin in voluptate ponebat, id est in absentia omnium dolorum. Providentiam e rebus humanis sustu- lit. Aristoteles docuit cœlestia sola a Deo gubernari, non autem humana, utpote quæ sint parvi mo- menti. Tradidit etiam animam non esse immorta- lem. qua Zeno philosophus discipulos docebat. Unde phi- losophi Stoici › nuncupati sunt, qui antea a Ze- none magistro Zenonici dicebantur. philosophiae genus introduxit. Dicti sunt • Cyni- ci, sive a Cynosarge gymnasio, in Antisthe- quo nes profitebatur, sive a canina mordacitate, qua in hominum vitas nullo discrimine invehebantur. μonis et malis. (61) Υφάσμασι. Deest in duobus Regg., duobus (62) Σφηκίας. • Crabrones, id est c ethni- (63) Εργαστήριον. Coisl. 1, et Or. 1 addunt, (64) Έχεις, etc. Ostendit Gregorius Eunomia- (65) Την νόσον. « Morbum hunc; » loquendi sci- (66) Πυθαγόρου, etc. Pythagoras discipulis suis (67) Πλάτωνος τὰς ἰδέας. « Platonis ideas. ld (68) Επικούρου τὴν ἀθείαν. ο Epicuri athei (69) Αριστοτέλους τὴν μικρολόγον Πρόνοιαν. (70) Τῆς Στοᾶς. Athenis erat e porticus, in (71) Των Κυνών. Antisthenes primus novum hoc (72) Η θυσιών. Οr. 1, καὶ θυσιῶν. Comb., περὶ (73) Αγαθοποιών τε. Reg. ba, et duo Colb.,