PG 31:265ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟ ΡΗΤΟΝ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ· ΚΑΘΕΛΩ ΜΟΥ ΤΑΣ ΑΠΟΘΗΚΑΣ, ΚΑΙ ΜΕΙΖΟΝΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΩ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΠΛΕΟΝΕΞΙΑΣ Διπλοῦν τὸ εἶδος τῶν πειρασμῶν. Ἢ γὰρ αἱ θλίψεις βασανίζουσι τὰς καρδίας, ὥσπερ χρυσὸν ἐν καμίνῳ, διὰ τῆς ὑπομονῆς τὸ δόκιμον αὐτῶν ἀπελέγχουσαι· ἢ καὶ πολλάκις αὐταὶ αἱ εὐθηνίαι τοῦ βίου ἀντὶ πειρατηρίου γίνονται τοῖς πολλοῖς. Ὁμοίως γάρ ἐστι χαλεπὸν ἔν τε δυσκολίαις πραγμάτων ἀταπείνωτον τὴν ψυχὴν διασώσασθαι, καὶ ἐν ταῖς περιφανείαις μὴ ἐπαρθῆναι πρὸς ὕβριν. Παράδειγμα δὲ τοῦ μὲν προτέρου εἴδους τῶν πειραςμῶν ὁ μέγας Ἰὼβ, ὁ ἀκαταγώνιστος ἀθλητής· ὃς, πᾶσαν τοῦ διαβόλου τὴν βίαν, ὥσπερ χειμάῤῥου φορὰν, ἀσείστῳ καρδίᾳ καὶ λογισμοῖς ἀτρέπτοις ὑποδεξάμενος, τοσούτῳ μείζων ἐκ τῶν πειρασμῶν ἀνεφάνη, ὅσῳ μεγάλα αὐτῷ καὶ δυσέκλυτα ἐδόκει παρὰ τοῦ ἐχθροῦ προβεβλῆσθαι τὰ παλαίσματα. Τῶν δὲ κατὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ βίου πειρασμῶν ὑποδείγματα ἄλλα τε τινὰ, καὶ οὗτος ὁ νῦν ἡμῖν ἀναγνωσθεὶς πλούσιος· ὃς τὸν μὲν εἶχε πλοῦτον, τὸν δὲ ἤλπιζε·HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
genter abs te exigenda ratio est. Tu vero cuncta portis simul et repagulis occlusa tenes; et quanquam
sigillis obstruxeris, advigilas anxius, atque consi
lium contra temetipsum inis, demente consiliario
teipso usus. Quid faciam? Promptum erat dicere:
Esurientium explebo animas, aperiam horrea, omnesque egenos accersam. Imitabor Joseph in prae
dicanda declarandaque bumanitate; emittam magnificam vocem: Quotquot indigetis panibus, venite
ad me, singuli ex communibus quasi fontibus futuri
participes collati a Deo beneficii, Sed tu talis non es;
unde? Qui scilicet bonorum usum invideas hominibus, improboque tecum inito consilio sollicitus sis,
non quomodo impertias unicuique necessaria, sed
quomodo omnibus assumptis, omnes fructu eorum
atque utilitate prives. Astabant qui animam ejus
repeterent, et ille secum disserebat de alimentis.
Hac ipsa nocte abripiebatur, et ad multos annos
rerum possessionem animo sibi fingebat, Licuit illi
de omnibus deliberare, ac mentem suam aperte
declarare, ut sententiam proposito suo dignam acciperet.
οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ lectant, deinde effluentia evanescent, et de iis dili
ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς
ἐναποκλείσας ἔχεις· καὶ καταδήσας σφραγίσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν,
ἄφρων: συμβούλων σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω;
Έτοιμον ἦν εἰπεῖν, ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν
πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας και
λέσω τοὺς ἐνδεείς. Μιμήσομαι τὴν Ἰωτὴν τῷ τῆς
φιλανθρωπίας κηρύγματι· φθέγξομαι φωνὴν μεγα
λόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ·
της παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος,
οἷον ἐκ κοινῶν πηγών, συμμεθέξοντες. Αλλ' οὐ τοιοῦ
της σύ· πόθεν; Ος γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώ
τοις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ
ψυχή συγκροτήσας, φροντίζεις, ούχ όπως διαες ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ᾽ ὅπως,
πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ' αὐτῶν ὠφελείας
ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη
πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα
βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν
γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν
ἀπόφασιν.
5. Ο μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα
φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῆς τῆς
ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυ
τῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε
σὺ δὲ ἦν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιίας καρπόν, σεαυτῷ
τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες
ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν Έδωκας τῷ
πεινῶντι, καὶ σὲν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης
ἐπανελθόν. Ωσπερ γὰρ ὁ σἶτος, εἰς τὴν γῆν πεσών,
κύκλος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος,
εἰς τὸν πεινώντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέ
λειαν εἰς ὕστερα ἀναδίδωσιν. Εστω οὖν σοι τὸ πέτ
ρας της γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς·
Σπείρατε γάρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνη. Τί
οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτόν, πηλῷ καὶ πλίνθοις
τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικών; Κρείσσον
ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν. Εἰ δὲ θαυμάζεις
τα χρήματα διὰ τὴν ἀπ' αὐτῶν τιμήν, σκόπει πίσω
πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πα
τέρα προσαγορεύεσθαι, ή μυρίους ἔχειν στατήρας
ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις εν
ταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς
ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην,
όταν δήμος όλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες
σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλο
ανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν
τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ
3. Cave ne tibi idem usu veniat. Ideo enim hæc
scripta sunt, ut similem agendi rationem vitemus.
Imitare terram, ο homo; fructum profer velut
illa, ne re inanimata videare deterior. Hæc autem fructus enutrivit, non eis fuitura, sed tibi
inservituros. Tu vero quemcunque beneficentiæ
fructum ostendisses, collegisses hunc tibi ipsi,
cum bonorum operum gratia præmiumque in largitores revertatur. Dedlisti esurienti, et tuum fit
quod datum est, ac cum additamento ad te revertitur. Quemadmodum enim frumentum, quod in
terram cadit, in lucrum cedit projicienti, ita panis
esurienti objectus, in posterum multum tibi afferet
emolumenti. Sit ergo tibi agriculturæ finis initium
coelestis senentis: Seminate enim, inquit, vobis
ipsis in justitiam ". Quid igitur anxius es? quid
cædis te ipse, luto et lateribus divitias concludere
contendens? Melius est nomen bonum quam divitiæ
multæ 98. Quod si opes miraris ob provenientem
ex eis honorem, considera quanto sit ad gloriam
conducibilius, innumerorum filiorum patrein appellari, quam innumeros in marsupio stateres
habere. Et quidem relicturus hic es pecunias vel
invitus contra, partam ob bona opera gloriamı
46 exportabis ad Dominum, cum scilicet circumstans te coram communi judice populus omnis
nutritorem et beneficum largitorem te appellabit,
ac nomina omnia humanitatem benignitatemque
12. 98 Prov. xx11, 1.
20. es ibid.
» Gen. xlvii, 11, seqq.
95 Luc. xi,
Unus codex Reg. et editi, μεταδος. Alii tres
mass. διαδῷς.
Veteres duo libri, αὐτῇ τῇ νυκτί.
Unus mus. φανερὰν αὐτοῦ. Mox alius ms.,
τήν
Colb. prinus, διδόντας ἐπαναστρέφονται.
PATROL. GR. XXXI.
δέξη
97 Ose. X,
Codex quidam Combef. et Reg. secundus τῷ
προεμένῳ. Alii quinque mss. et editi προϊεμένῳ.
Nec ita multo post unius nis, σπείρετε, γάρ.
Colb. primus πατέρα σε
Veteres aliquot liliri τοὺς ἐν τοῖς. Editi τους
ἐν τοῖς, male.
Dignized by Google
τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς αὐτὸν ἐπὶ τῇ ἀγνωμοσύνῃ τῶν τρόπων μὴ κατακρίναντος, ἀλλ’ ἀεὶ τῷ προϋπάρχοντι πλούτῳ πλοῦτον ἕτερον προστιθέντος, εἴ πως αὐτῷ κόρον ἐμποιήσας ποτὲ, πρὸς τὸ κοινωνικὸν καὶ ἥμερον τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκκαλέσαιτο· Ἀνθρώπου, γάρ φησίν, πλουσίου εὐφόρησεν ἡ χώρα, καὶ διελογίζετο καθ’ ἑαυτόν· Τί ποιήσω; Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οἰκοδομήσω· Διὰ τί οὖν ηὐφόρησεν ἡ χώρα τοῦ ἀνθρώπου μηδὲν ἀγαθὸν ἐκ τῆς εὐφορίας ποιήσειν μέλλοντος; Ἵνα μᾶλλον ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία φανῇ, καὶ μέχρι τῶν τοιούτων ἐκτεινομένης αὐτοῦ τῆς χρηστότητος· Βρέχει γὰρ ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ ἀνατέλλει τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς· Ἡ δὲ τοιαύτη τοῦ Θεοῦ ἀγαθότης μείζονα συνάγει τοῖς πονηρευομένοις τὴν κόλασιν. Ἤνεγκε τοὺς ὄμβρους ἐπὶ τὴν ὑπὸ τῶν πλεονεκτικῶν χειρῶν γεωργουμένην γῆν· ἔδωκε τὸν ἥλιον ἐκθάλπειν τὰ σπέρματα, καὶ πολυπλασιάζειν τοὺς καρποὺς διὰ τῆς εὐφορίας. Καὶ τὰ μὲν παρὰ Θεοῦ τοιαῦτα, γῆς ἐπιτηδειότης, ἀέρων εὔκρατοι καταστάσεις, σπερμάτων ἀφθονίαι, βοῶν συνεργίαι, τὰ ἄλλα, οἷς γεωργία πέφυκεν εὐθηνεῖσθαι· τὰ δὲ παρὰ τοῦ ἀνθρώπου οἷα;HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
genter abs te exigenda ratio est. Tu vero cuncta portis simul et repagulis occlusa tenes; et quanquam
sigillis obstruxeris, advigilas anxius, atque consi
lium contra temetipsum inis, demente consiliario
teipso usus. Quid faciam? Promptum erat dicere:
Esurientium explebo animas, aperiam horrea, omnesque egenos accersam. Imitabor Joseph in prae
dicanda declarandaque bumanitate; emittam magnificam vocem: Quotquot indigetis panibus, venite
ad me, singuli ex communibus quasi fontibus futuri
participes collati a Deo beneficii, Sed tu talis non es;
unde? Qui scilicet bonorum usum invideas hominibus, improboque tecum inito consilio sollicitus sis,
non quomodo impertias unicuique necessaria, sed
quomodo omnibus assumptis, omnes fructu eorum
atque utilitate prives. Astabant qui animam ejus
repeterent, et ille secum disserebat de alimentis.
Hac ipsa nocte abripiebatur, et ad multos annos
rerum possessionem animo sibi fingebat, Licuit illi
de omnibus deliberare, ac mentem suam aperte
declarare, ut sententiam proposito suo dignam acciperet.
οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ lectant, deinde effluentia evanescent, et de iis dili
ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς
ἐναποκλείσας ἔχεις· καὶ καταδήσας σφραγίσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν,
ἄφρων: συμβούλων σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω;
Έτοιμον ἦν εἰπεῖν, ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν
πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας και
λέσω τοὺς ἐνδεείς. Μιμήσομαι τὴν Ἰωτὴν τῷ τῆς
φιλανθρωπίας κηρύγματι· φθέγξομαι φωνὴν μεγα
λόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ·
της παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος,
οἷον ἐκ κοινῶν πηγών, συμμεθέξοντες. Αλλ' οὐ τοιοῦ
της σύ· πόθεν; Ος γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώ
τοις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ
ψυχή συγκροτήσας, φροντίζεις, ούχ όπως διαες ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ᾽ ὅπως,
πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ' αὐτῶν ὠφελείας
ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη
πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα
βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν
γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν
ἀπόφασιν.
5. Ο μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα
φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῆς τῆς
ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυ
τῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε
σὺ δὲ ἦν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιίας καρπόν, σεαυτῷ
τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες
ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν Έδωκας τῷ
πεινῶντι, καὶ σὲν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης
ἐπανελθόν. Ωσπερ γὰρ ὁ σἶτος, εἰς τὴν γῆν πεσών,
κύκλος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος,
εἰς τὸν πεινώντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέ
λειαν εἰς ὕστερα ἀναδίδωσιν. Εστω οὖν σοι τὸ πέτ
ρας της γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς·
Σπείρατε γάρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνη. Τί
οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτόν, πηλῷ καὶ πλίνθοις
τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικών; Κρείσσον
ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν. Εἰ δὲ θαυμάζεις
τα χρήματα διὰ τὴν ἀπ' αὐτῶν τιμήν, σκόπει πίσω
πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πα
τέρα προσαγορεύεσθαι, ή μυρίους ἔχειν στατήρας
ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις εν
ταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς
ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην,
όταν δήμος όλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες
σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλο
ανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν
τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ
3. Cave ne tibi idem usu veniat. Ideo enim hæc
scripta sunt, ut similem agendi rationem vitemus.
Imitare terram, ο homo; fructum profer velut
illa, ne re inanimata videare deterior. Hæc autem fructus enutrivit, non eis fuitura, sed tibi
inservituros. Tu vero quemcunque beneficentiæ
fructum ostendisses, collegisses hunc tibi ipsi,
cum bonorum operum gratia præmiumque in largitores revertatur. Dedlisti esurienti, et tuum fit
quod datum est, ac cum additamento ad te revertitur. Quemadmodum enim frumentum, quod in
terram cadit, in lucrum cedit projicienti, ita panis
esurienti objectus, in posterum multum tibi afferet
emolumenti. Sit ergo tibi agriculturæ finis initium
coelestis senentis: Seminate enim, inquit, vobis
ipsis in justitiam ". Quid igitur anxius es? quid
cædis te ipse, luto et lateribus divitias concludere
contendens? Melius est nomen bonum quam divitiæ
multæ 98. Quod si opes miraris ob provenientem
ex eis honorem, considera quanto sit ad gloriam
conducibilius, innumerorum filiorum patrein appellari, quam innumeros in marsupio stateres
habere. Et quidem relicturus hic es pecunias vel
invitus contra, partam ob bona opera gloriamı
46 exportabis ad Dominum, cum scilicet circumstans te coram communi judice populus omnis
nutritorem et beneficum largitorem te appellabit,
ac nomina omnia humanitatem benignitatemque
12. 98 Prov. xx11, 1.
20. es ibid.
» Gen. xlvii, 11, seqq.
95 Luc. xi,
Unus codex Reg. et editi, μεταδος. Alii tres
mass. διαδῷς.
Veteres duo libri, αὐτῇ τῇ νυκτί.
Unus mus. φανερὰν αὐτοῦ. Mox alius ms.,
τήν
Colb. prinus, διδόντας ἐπαναστρέφονται.
PATROL. GR. XXXI.
δέξη
97 Ose. X,
Codex quidam Combef. et Reg. secundus τῷ
προεμένῳ. Alii quinque mss. et editi προϊεμένῳ.
Nec ita multo post unius nis, σπείρετε, γάρ.
Colb. primus πατέρα σε
Veteres aliquot liliri τοὺς ἐν τοῖς. Editi τους
ἐν τοῖς, male.
Dignized by Google
Τὸ πικρὸν τοῦ ἤθους, ἡ μισανθρωπία, τὸ δυσμετάδοτον. Ταῦτα τῷ εὐεργέτῃ ἀντεπεδείκνυτο. Οὐκ ἐμνήσθη τῆς κοινῆς φύσεως· οὐχ ἡγήσατο χρῆναι τὸ περιττεῦον τοῖς ἐνδεέσι καταμερίσαι· οὐκ ἔσχε τινὰ λόγον τῆς ἐντολῆς· Μὴ ἀπόσχῃ εὖ ποιεῖν ἐνδεῆ· καὶ, Ἐλεημοσύναι καὶ πίστις μὴ ἐκλειπέτωσάν σε· καὶ, Διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου· Καὶ πάντες προφῆται, καὶ πάντες διδάσκαλοι ἐμβοῶντες, οὐκ εἰσηκούοντο· ἀλλ’ αἱ μὲν ἀποθῆκαι διεῤῥήγνυντο τῷ πλήθει τῶν ἀποκειμένων στενοχωρούμεναι, ἡ φειδωλὸς δὲ καρδία οὐκ ἐνεπίμπλατο. Ἀεὶ γὰρ τὰ νέα τοῖς παλαιοῖς προστιθεὶς, καὶ ταῖς κατ’ ἔτος προσθήκαις τὴν εὐπορίαν προσαύξων, εἰς τὴν ἀδιέξοδον ταύτην ἀμηχανίαν ἐνέπεσεν, ὑποχωρεῖν μὲν τοῖς παλαιοῖς διὰ τὴν πλεονεξίαν μὴ συγχωρῶν, ὑποδέχεσθαι δὲ τὰ νέα διὰ τὸ πλῆθος μὴ ἐξαρκῶν. Διὰ τοῦτο ἀνήνυτα μὲν αὐτῷ τὰ βουλεύματα, ἄποροι δὲ αἱ φροντίδες. Τί ποιήσω; Τίς οὐκ ἂν ἐλεήσειεν τὸν οὕτω πολιορκούμενον; Δείλαιος τῆς εὐφορίας, ἐλεεινὸς τῶν παρόντων ἀγαθῶν, ἐλεεινότερος τῶν προσδοκωμένων. Μὴ γὰρ προσόδους αὐτῷ φέρει ἡ γῆ, στεναγμοὺς αὐτῷ φύει· μὴ γὰρ καρπῶν εὐφορίαν συνάγει, φροντίδας καὶ λύπας καὶ ἀμηχανίαν δεινήν.HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
genter abs te exigenda ratio est. Tu vero cuncta portis simul et repagulis occlusa tenes; et quanquam
sigillis obstruxeris, advigilas anxius, atque consi
lium contra temetipsum inis, demente consiliario
teipso usus. Quid faciam? Promptum erat dicere:
Esurientium explebo animas, aperiam horrea, omnesque egenos accersam. Imitabor Joseph in prae
dicanda declarandaque bumanitate; emittam magnificam vocem: Quotquot indigetis panibus, venite
ad me, singuli ex communibus quasi fontibus futuri
participes collati a Deo beneficii, Sed tu talis non es;
unde? Qui scilicet bonorum usum invideas hominibus, improboque tecum inito consilio sollicitus sis,
non quomodo impertias unicuique necessaria, sed
quomodo omnibus assumptis, omnes fructu eorum
atque utilitate prives. Astabant qui animam ejus
repeterent, et ille secum disserebat de alimentis.
Hac ipsa nocte abripiebatur, et ad multos annos
rerum possessionem animo sibi fingebat, Licuit illi
de omnibus deliberare, ac mentem suam aperte
declarare, ut sententiam proposito suo dignam acciperet.
οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ lectant, deinde effluentia evanescent, et de iis dili
ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς
ἐναποκλείσας ἔχεις· καὶ καταδήσας σφραγίσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν,
ἄφρων: συμβούλων σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω;
Έτοιμον ἦν εἰπεῖν, ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν
πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας και
λέσω τοὺς ἐνδεείς. Μιμήσομαι τὴν Ἰωτὴν τῷ τῆς
φιλανθρωπίας κηρύγματι· φθέγξομαι φωνὴν μεγα
λόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ·
της παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος,
οἷον ἐκ κοινῶν πηγών, συμμεθέξοντες. Αλλ' οὐ τοιοῦ
της σύ· πόθεν; Ος γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώ
τοις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ
ψυχή συγκροτήσας, φροντίζεις, ούχ όπως διαες ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ᾽ ὅπως,
πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ' αὐτῶν ὠφελείας
ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη
πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα
βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν
γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν
ἀπόφασιν.
5. Ο μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα
φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῆς τῆς
ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυ
τῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε
σὺ δὲ ἦν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιίας καρπόν, σεαυτῷ
τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες
ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν Έδωκας τῷ
πεινῶντι, καὶ σὲν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης
ἐπανελθόν. Ωσπερ γὰρ ὁ σἶτος, εἰς τὴν γῆν πεσών,
κύκλος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος,
εἰς τὸν πεινώντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέ
λειαν εἰς ὕστερα ἀναδίδωσιν. Εστω οὖν σοι τὸ πέτ
ρας της γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς·
Σπείρατε γάρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνη. Τί
οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτόν, πηλῷ καὶ πλίνθοις
τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικών; Κρείσσον
ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν. Εἰ δὲ θαυμάζεις
τα χρήματα διὰ τὴν ἀπ' αὐτῶν τιμήν, σκόπει πίσω
πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πα
τέρα προσαγορεύεσθαι, ή μυρίους ἔχειν στατήρας
ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις εν
ταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς
ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην,
όταν δήμος όλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες
σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλο
ανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν
τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ
3. Cave ne tibi idem usu veniat. Ideo enim hæc
scripta sunt, ut similem agendi rationem vitemus.
Imitare terram, ο homo; fructum profer velut
illa, ne re inanimata videare deterior. Hæc autem fructus enutrivit, non eis fuitura, sed tibi
inservituros. Tu vero quemcunque beneficentiæ
fructum ostendisses, collegisses hunc tibi ipsi,
cum bonorum operum gratia præmiumque in largitores revertatur. Dedlisti esurienti, et tuum fit
quod datum est, ac cum additamento ad te revertitur. Quemadmodum enim frumentum, quod in
terram cadit, in lucrum cedit projicienti, ita panis
esurienti objectus, in posterum multum tibi afferet
emolumenti. Sit ergo tibi agriculturæ finis initium
coelestis senentis: Seminate enim, inquit, vobis
ipsis in justitiam ". Quid igitur anxius es? quid
cædis te ipse, luto et lateribus divitias concludere
contendens? Melius est nomen bonum quam divitiæ
multæ 98. Quod si opes miraris ob provenientem
ex eis honorem, considera quanto sit ad gloriam
conducibilius, innumerorum filiorum patrein appellari, quam innumeros in marsupio stateres
habere. Et quidem relicturus hic es pecunias vel
invitus contra, partam ob bona opera gloriamı
46 exportabis ad Dominum, cum scilicet circumstans te coram communi judice populus omnis
nutritorem et beneficum largitorem te appellabit,
ac nomina omnia humanitatem benignitatemque
12. 98 Prov. xx11, 1.
20. es ibid.
» Gen. xlvii, 11, seqq.
95 Luc. xi,
Unus codex Reg. et editi, μεταδος. Alii tres
mass. διαδῷς.
Veteres duo libri, αὐτῇ τῇ νυκτί.
Unus mus. φανερὰν αὐτοῦ. Mox alius ms.,
τήν
Colb. prinus, διδόντας ἐπαναστρέφονται.
PATROL. GR. XXXI.
δέξη
97 Ose. X,
Codex quidam Combef. et Reg. secundus τῷ
προεμένῳ. Alii quinque mss. et editi προϊεμένῳ.
Nec ita multo post unius nis, σπείρετε, γάρ.
Colb. primus πατέρα σε
Veteres aliquot liliri τοὺς ἐν τοῖς. Editi τους
ἐν τοῖς, male.
Dignized by Google
Ὅμοια τοῖς πενομένοις ὀδύρεται. Ἢ οὐχὶ ταύτην ἀφίησι τὴν φωνὴν καὶ ὁ διὰ πτωχείαν στενοχωρούμενος; Τί ποιήσω; πόθεν τροφαί; πόθεν ἐνδύματα; Ταῦτα καὶ ὁ πλούσιος φθέγγεται. Ὀδυνᾶται τὴν καρδίαν ὑπὸ τῆς μερίμνης διεσθιόμενος. Ὃ γὰρ τοὺς ἄλλους εὐφραίνει, τοῦτο τήκει τὸν πλεονέκτην. Οὐ γὰρ χαίρει πάντων αὐτῷ πεπληρωμένων τῶν ἔνδον, ἀλλὰ νύσσει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ περιῤῥέων ὁ πλοῦτος, καὶ τῶν ταμιείων ὑπερχεόμενος, μή που, καὶ πρὸς τοὺς ἔξωθεν παρακύψας, ἀγαθοῦ τινος ἀφορμὴ τοῖς ἐνδεέσι γένηται. Καί μοι δοκεῖ τὸ πάθος αὐτοῦ τῆς ψυχῆς τῷ τῶν γαστριμάργων προσεοικέναι· οἳ διαῤῥαγῆναι μᾶλλον ὑπὸ λαιμαργίας αἱροῦνται, ἢ τῶν λειψάνων μεταδοῦναι τοῖς ἐνδεέσι. Σύνες, ἄνθρωπε, τοῦ δεδωκότος. Μνήςθητι σεαυτοῦ, τίς εἶ, τί οἰκονομεῖς, παρὰ τίνος ἔλαβες, διὰ τί τῶν πολλῶν προεκρίθης. Ἀγαθοῦ Θεοῦ γέγονας ὑπηρέτης, οἰκονόμος τῶν ὁμοδούλων· μὴ πάντα οἴου τῇ γαστρὶ τῇ σῇ παρεσκευάσθαι. Ὡς περὶ ἀλλοτρίων βουλεύου τῶν ἐν χερσίν· μικρὸν εὐφραίνει σε χρόνον, εἶτα διαῤῥυέντα οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ’ αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς ἐναποκλείσας ἔχεις·HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
genter abs te exigenda ratio est. Tu vero cuncta portis simul et repagulis occlusa tenes; et quanquam
sigillis obstruxeris, advigilas anxius, atque consi
lium contra temetipsum inis, demente consiliario
teipso usus. Quid faciam? Promptum erat dicere:
Esurientium explebo animas, aperiam horrea, omnesque egenos accersam. Imitabor Joseph in prae
dicanda declarandaque bumanitate; emittam magnificam vocem: Quotquot indigetis panibus, venite
ad me, singuli ex communibus quasi fontibus futuri
participes collati a Deo beneficii, Sed tu talis non es;
unde? Qui scilicet bonorum usum invideas hominibus, improboque tecum inito consilio sollicitus sis,
non quomodo impertias unicuique necessaria, sed
quomodo omnibus assumptis, omnes fructu eorum
atque utilitate prives. Astabant qui animam ejus
repeterent, et ille secum disserebat de alimentis.
Hac ipsa nocte abripiebatur, et ad multos annos
rerum possessionem animo sibi fingebat, Licuit illi
de omnibus deliberare, ac mentem suam aperte
declarare, ut sententiam proposito suo dignam acciperet.
οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ lectant, deinde effluentia evanescent, et de iis dili
ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς
ἐναποκλείσας ἔχεις· καὶ καταδήσας σφραγίσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν,
ἄφρων: συμβούλων σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω;
Έτοιμον ἦν εἰπεῖν, ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν
πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας και
λέσω τοὺς ἐνδεείς. Μιμήσομαι τὴν Ἰωτὴν τῷ τῆς
φιλανθρωπίας κηρύγματι· φθέγξομαι φωνὴν μεγα
λόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ·
της παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος,
οἷον ἐκ κοινῶν πηγών, συμμεθέξοντες. Αλλ' οὐ τοιοῦ
της σύ· πόθεν; Ος γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώ
τοις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ
ψυχή συγκροτήσας, φροντίζεις, ούχ όπως διαες ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ᾽ ὅπως,
πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ' αὐτῶν ὠφελείας
ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη
πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα
βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν
γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν
ἀπόφασιν.
5. Ο μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα
φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῆς τῆς
ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυ
τῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε
σὺ δὲ ἦν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιίας καρπόν, σεαυτῷ
τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες
ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν Έδωκας τῷ
πεινῶντι, καὶ σὲν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης
ἐπανελθόν. Ωσπερ γὰρ ὁ σἶτος, εἰς τὴν γῆν πεσών,
κύκλος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος,
εἰς τὸν πεινώντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέ
λειαν εἰς ὕστερα ἀναδίδωσιν. Εστω οὖν σοι τὸ πέτ
ρας της γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς·
Σπείρατε γάρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνη. Τί
οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτόν, πηλῷ καὶ πλίνθοις
τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικών; Κρείσσον
ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν. Εἰ δὲ θαυμάζεις
τα χρήματα διὰ τὴν ἀπ' αὐτῶν τιμήν, σκόπει πίσω
πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πα
τέρα προσαγορεύεσθαι, ή μυρίους ἔχειν στατήρας
ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις εν
ταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς
ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην,
όταν δήμος όλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες
σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλο
ανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν
τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ
3. Cave ne tibi idem usu veniat. Ideo enim hæc
scripta sunt, ut similem agendi rationem vitemus.
Imitare terram, ο homo; fructum profer velut
illa, ne re inanimata videare deterior. Hæc autem fructus enutrivit, non eis fuitura, sed tibi
inservituros. Tu vero quemcunque beneficentiæ
fructum ostendisses, collegisses hunc tibi ipsi,
cum bonorum operum gratia præmiumque in largitores revertatur. Dedlisti esurienti, et tuum fit
quod datum est, ac cum additamento ad te revertitur. Quemadmodum enim frumentum, quod in
terram cadit, in lucrum cedit projicienti, ita panis
esurienti objectus, in posterum multum tibi afferet
emolumenti. Sit ergo tibi agriculturæ finis initium
coelestis senentis: Seminate enim, inquit, vobis
ipsis in justitiam ". Quid igitur anxius es? quid
cædis te ipse, luto et lateribus divitias concludere
contendens? Melius est nomen bonum quam divitiæ
multæ 98. Quod si opes miraris ob provenientem
ex eis honorem, considera quanto sit ad gloriam
conducibilius, innumerorum filiorum patrein appellari, quam innumeros in marsupio stateres
habere. Et quidem relicturus hic es pecunias vel
invitus contra, partam ob bona opera gloriamı
46 exportabis ad Dominum, cum scilicet circumstans te coram communi judice populus omnis
nutritorem et beneficum largitorem te appellabit,
ac nomina omnia humanitatem benignitatemque
12. 98 Prov. xx11, 1.
20. es ibid.
» Gen. xlvii, 11, seqq.
95 Luc. xi,
Unus codex Reg. et editi, μεταδος. Alii tres
mass. διαδῷς.
Veteres duo libri, αὐτῇ τῇ νυκτί.
Unus mus. φανερὰν αὐτοῦ. Mox alius ms.,
τήν
Colb. prinus, διδόντας ἐπαναστρέφονται.
PATROL. GR. XXXI.
δέξη
97 Ose. X,
Codex quidam Combef. et Reg. secundus τῷ
προεμένῳ. Alii quinque mss. et editi προϊεμένῳ.
Nec ita multo post unius nis, σπείρετε, γάρ.
Colb. primus πατέρα σε
Veteres aliquot liliri τοὺς ἐν τοῖς. Editi τους
ἐν τοῖς, male.
Dignized by Google
καὶ καταδήσας σφραγῖσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν, ἄφρονι συμβούλῳ σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω; Ἕτοιμον ἦν εἰπεῖν ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας καλέσω τοὺς ἐνδεεῖς. Μιμήσομαι τὸν Ἰωσὴφ τῷ τῆς φιλανθρωπίας κηρύγματι, φθέγξομαι φωνὴν μεγαλόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ· τῆς παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος, οἷον ἐκ κοινῶν πηγῶν, συμμεθέξοντες. Ἀλλ’ οὐ τοιοῦτος σύ· πόθεν; Ὅς γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώποις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ ψυχῇ συγκροτήσας, φροντίζεις, οὐχ ὅπως διαδῷς ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ’ ὅπως, πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ’ αὐτῶν ὠφελείας ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο. Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν ἀπόφασιν. Ὃ μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε·HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
genter abs te exigenda ratio est. Tu vero cuncta portis simul et repagulis occlusa tenes; et quanquam
sigillis obstruxeris, advigilas anxius, atque consi
lium contra temetipsum inis, demente consiliario
teipso usus. Quid faciam? Promptum erat dicere:
Esurientium explebo animas, aperiam horrea, omnesque egenos accersam. Imitabor Joseph in prae
dicanda declarandaque bumanitate; emittam magnificam vocem: Quotquot indigetis panibus, venite
ad me, singuli ex communibus quasi fontibus futuri
participes collati a Deo beneficii, Sed tu talis non es;
unde? Qui scilicet bonorum usum invideas hominibus, improboque tecum inito consilio sollicitus sis,
non quomodo impertias unicuique necessaria, sed
quomodo omnibus assumptis, omnes fructu eorum
atque utilitate prives. Astabant qui animam ejus
repeterent, et ille secum disserebat de alimentis.
Hac ipsa nocte abripiebatur, et ad multos annos
rerum possessionem animo sibi fingebat, Licuit illi
de omnibus deliberare, ac mentem suam aperte
declarare, ut sententiam proposito suo dignam acciperet.
οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ lectant, deinde effluentia evanescent, et de iis dili
ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς
ἐναποκλείσας ἔχεις· καὶ καταδήσας σφραγίσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν,
ἄφρων: συμβούλων σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω;
Έτοιμον ἦν εἰπεῖν, ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν
πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας και
λέσω τοὺς ἐνδεείς. Μιμήσομαι τὴν Ἰωτὴν τῷ τῆς
φιλανθρωπίας κηρύγματι· φθέγξομαι φωνὴν μεγα
λόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ·
της παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος,
οἷον ἐκ κοινῶν πηγών, συμμεθέξοντες. Αλλ' οὐ τοιοῦ
της σύ· πόθεν; Ος γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώ
τοις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ
ψυχή συγκροτήσας, φροντίζεις, ούχ όπως διαες ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ᾽ ὅπως,
πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ' αὐτῶν ὠφελείας
ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη
πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα
βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν
γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν
ἀπόφασιν.
5. Ο μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα
φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῆς τῆς
ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυ
τῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε
σὺ δὲ ἦν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιίας καρπόν, σεαυτῷ
τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες
ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν Έδωκας τῷ
πεινῶντι, καὶ σὲν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης
ἐπανελθόν. Ωσπερ γὰρ ὁ σἶτος, εἰς τὴν γῆν πεσών,
κύκλος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος,
εἰς τὸν πεινώντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέ
λειαν εἰς ὕστερα ἀναδίδωσιν. Εστω οὖν σοι τὸ πέτ
ρας της γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς·
Σπείρατε γάρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνη. Τί
οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτόν, πηλῷ καὶ πλίνθοις
τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικών; Κρείσσον
ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν. Εἰ δὲ θαυμάζεις
τα χρήματα διὰ τὴν ἀπ' αὐτῶν τιμήν, σκόπει πίσω
πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πα
τέρα προσαγορεύεσθαι, ή μυρίους ἔχειν στατήρας
ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις εν
ταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς
ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην,
όταν δήμος όλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες
σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλο
ανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν
τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ
3. Cave ne tibi idem usu veniat. Ideo enim hæc
scripta sunt, ut similem agendi rationem vitemus.
Imitare terram, ο homo; fructum profer velut
illa, ne re inanimata videare deterior. Hæc autem fructus enutrivit, non eis fuitura, sed tibi
inservituros. Tu vero quemcunque beneficentiæ
fructum ostendisses, collegisses hunc tibi ipsi,
cum bonorum operum gratia præmiumque in largitores revertatur. Dedlisti esurienti, et tuum fit
quod datum est, ac cum additamento ad te revertitur. Quemadmodum enim frumentum, quod in
terram cadit, in lucrum cedit projicienti, ita panis
esurienti objectus, in posterum multum tibi afferet
emolumenti. Sit ergo tibi agriculturæ finis initium
coelestis senentis: Seminate enim, inquit, vobis
ipsis in justitiam ". Quid igitur anxius es? quid
cædis te ipse, luto et lateribus divitias concludere
contendens? Melius est nomen bonum quam divitiæ
multæ 98. Quod si opes miraris ob provenientem
ex eis honorem, considera quanto sit ad gloriam
conducibilius, innumerorum filiorum patrein appellari, quam innumeros in marsupio stateres
habere. Et quidem relicturus hic es pecunias vel
invitus contra, partam ob bona opera gloriamı
46 exportabis ad Dominum, cum scilicet circumstans te coram communi judice populus omnis
nutritorem et beneficum largitorem te appellabit,
ac nomina omnia humanitatem benignitatemque
12. 98 Prov. xx11, 1.
20. es ibid.
» Gen. xlvii, 11, seqq.
95 Luc. xi,
Unus codex Reg. et editi, μεταδος. Alii tres
mass. διαδῷς.
Veteres duo libri, αὐτῇ τῇ νυκτί.
Unus mus. φανερὰν αὐτοῦ. Mox alius ms.,
τήν
Colb. prinus, διδόντας ἐπαναστρέφονται.
PATROL. GR. XXXI.
δέξη
97 Ose. X,
Codex quidam Combef. et Reg. secundus τῷ
προεμένῳ. Alii quinque mss. et editi προϊεμένῳ.
Nec ita multo post unius nis, σπείρετε, γάρ.
Colb. primus πατέρα σε
Veteres aliquot liliri τοὺς ἐν τοῖς. Editi τους
ἐν τοῖς, male.
Dignized by Google
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῇς τῆς ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυτῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε· σὺ δὲ ὃν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιί̈ας καρπὸν, σεαυτῷ τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν. Ἔδωκας τῷ πεινῶντι, καὶ σὸν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης ἐπανελθόν. Ὣσπερ γὰρ ὁ σῖτος, εἰς τὴν γῆν πεσὼν, κέρδος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος, εἰς τὸν πεινῶντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέλειαν εἰς ὕστερον ἀναδίδωσιν. Ἔστω οὖν σοι τὸ πέρας τῆς γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς· Σπείρατε γὰρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην· Τί οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτὸν, πηλῷ καὶ πλίνθοις τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικῶν; Χρεῖσσον ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν· Εἰ δὲ θαυμάζεις τὰ χρήματα διὰ τὴν ἀπ’ αὐτῶν τιμὴν, σκόπει πόσῳ πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πατέρα προσαγορεύεσθαι, ἢ μυρίους ἔχειν στατῆρας ἐν βαλλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις ἐνταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος·HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
genter abs te exigenda ratio est. Tu vero cuncta portis simul et repagulis occlusa tenes; et quanquam
sigillis obstruxeris, advigilas anxius, atque consi
lium contra temetipsum inis, demente consiliario
teipso usus. Quid faciam? Promptum erat dicere:
Esurientium explebo animas, aperiam horrea, omnesque egenos accersam. Imitabor Joseph in prae
dicanda declarandaque bumanitate; emittam magnificam vocem: Quotquot indigetis panibus, venite
ad me, singuli ex communibus quasi fontibus futuri
participes collati a Deo beneficii, Sed tu talis non es;
unde? Qui scilicet bonorum usum invideas hominibus, improboque tecum inito consilio sollicitus sis,
non quomodo impertias unicuique necessaria, sed
quomodo omnibus assumptis, omnes fructu eorum
atque utilitate prives. Astabant qui animam ejus
repeterent, et ille secum disserebat de alimentis.
Hac ipsa nocte abripiebatur, et ad multos annos
rerum possessionem animo sibi fingebat, Licuit illi
de omnibus deliberare, ac mentem suam aperte
declarare, ut sententiam proposito suo dignam acciperet.
οἰχήσεται, τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ lectant, deinde effluentia evanescent, et de iis dili
ἀκριβείας. Σὺ δὲ πάντα ὁμοῦ θύραις καὶ μοχλοῖς
ἐναποκλείσας ἔχεις· καὶ καταδήσας σφραγίσιν, ἐπαγρυπνεῖς ταῖς μερίμναις, καὶ βουλεύῃ κατὰ σαυτὸν,
ἄφρων: συμβούλων σεαυτῷ κεχρημένος. Τί ποιήσω;
Έτοιμον ἦν εἰπεῖν, ὅτι Ἐμπλήσω τὰς ψυχὰς τῶν
πεινώντων, ἀνοίξω τὰς ἀποθήκας, καὶ πάντας και
λέσω τοὺς ἐνδεείς. Μιμήσομαι τὴν Ἰωτὴν τῷ τῆς
φιλανθρωπίας κηρύγματι· φθέγξομαι φωνὴν μεγα
λόψυχον· Ὅσοι ὑστερεῖσθε ἄρτων, ἔλθετε πρὸς μέ·
της παρὰ Θεοῦ δεδομένης χάριτος τὸ ἀρκοῦν ἕκαστος,
οἷον ἐκ κοινῶν πηγών, συμμεθέξοντες. Αλλ' οὐ τοιοῦ
της σύ· πόθεν; Ος γε βασκαίνεις μὲν τοῖς ἀνθρώ
τοις τῆς ἀπολαύσεως, πονηρὸν δὲ βουλευτήριον ἐν τῇ
ψυχή συγκροτήσας, φροντίζεις, ούχ όπως διαες ἑκάστῳ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, ἀλλ᾽ ὅπως,
πάντα ὑποδεξάμενος, πάντας τῆς ἀπ' αὐτῶν ὠφελείας
ἀποστερήσῃς. Παρέστησαν οἱ τὴν ψυχὴν ἀπαιτοῦντες, κἀκεῖνος περὶ βρωμάτων τῇ ψυχῇ διελέγετο.
Ταύτῃ τῇ νυκτὶ παρελαμβάνετο, καὶ εἰς ἔτη
πολλὰ τὴν ἀπόλαυσιν ἐφαντάζετο. Συνεχωρήθη πάντα
βουλεύσασθαι, καὶ φανερὰν ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὴν
γνώμην, ἵνα ἀξίαν τῆς προαιρέσεως δέξηται τὴν
ἀπόφασιν.
5. Ο μὴ πάθῃς σύ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγραπται, ἵνα
φύγωμεν τὴν ὁμοίωσιν. Μίμησαι τὴν γῆν, ἄνθρωπε
καρποφόρησον ὡς ἐκείνη, μὴ χείρων φανῆς τῆς
ἀψύχου. Ἐκείνη μὲν οὖν τοὺς καρποὺς οὐκ εἰς ἑαυ
τῆς ἀπόλαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν σὴν ὑπηρεσίαν ἐξέθρεψε
σὺ δὲ ἦν ἂν ἐπιδείξῃ τῆς εὐποιίας καρπόν, σεαυτῷ
τοῦτον συνάγεις, διότι τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες
ἐπὶ τοὺς διδόντας ἐπαναστρέφουσιν Έδωκας τῷ
πεινῶντι, καὶ σὲν γίνεται τὸ δοθὲν μετὰ προσθήκης
ἐπανελθόν. Ωσπερ γὰρ ὁ σἶτος, εἰς τὴν γῆν πεσών,
κύκλος τῷ προεμένῳ γίνεται· οὕτως ὁ ἄρτος,
εἰς τὸν πεινώντα καταβληθεὶς, πολύχουν τὴν ὠφέ
λειαν εἰς ὕστερα ἀναδίδωσιν. Εστω οὖν σοι τὸ πέτ
ρας της γεωργίας ἀρχὴ τῆς ἐπουρανίου σπορᾶς·
Σπείρατε γάρ, φησὶν, ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνη. Τί
οὖν ἀδημονεῖς, τί κόπτεις σεαυτόν, πηλῷ καὶ πλίνθοις
τὸν πλοῦτον ἐναποκλεῖσαι φιλονεικών; Κρείσσον
ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν. Εἰ δὲ θαυμάζεις
τα χρήματα διὰ τὴν ἀπ' αὐτῶν τιμήν, σκόπει πίσω
πρὸς δόξαν λυσιτελέστερον, μυρίων παίδων πα
τέρα προσαγορεύεσθαι, ή μυρίους ἔχειν στατήρας
ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μέν γε χρήματα καταλείψεις εν
ταῦθα, καὶ μὴ βουλόμενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς
ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην,
όταν δήμος όλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες
σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλο
ανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν
τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ
3. Cave ne tibi idem usu veniat. Ideo enim hæc
scripta sunt, ut similem agendi rationem vitemus.
Imitare terram, ο homo; fructum profer velut
illa, ne re inanimata videare deterior. Hæc autem fructus enutrivit, non eis fuitura, sed tibi
inservituros. Tu vero quemcunque beneficentiæ
fructum ostendisses, collegisses hunc tibi ipsi,
cum bonorum operum gratia præmiumque in largitores revertatur. Dedlisti esurienti, et tuum fit
quod datum est, ac cum additamento ad te revertitur. Quemadmodum enim frumentum, quod in
terram cadit, in lucrum cedit projicienti, ita panis
esurienti objectus, in posterum multum tibi afferet
emolumenti. Sit ergo tibi agriculturæ finis initium
coelestis senentis: Seminate enim, inquit, vobis
ipsis in justitiam ". Quid igitur anxius es? quid
cædis te ipse, luto et lateribus divitias concludere
contendens? Melius est nomen bonum quam divitiæ
multæ 98. Quod si opes miraris ob provenientem
ex eis honorem, considera quanto sit ad gloriam
conducibilius, innumerorum filiorum patrein appellari, quam innumeros in marsupio stateres
habere. Et quidem relicturus hic es pecunias vel
invitus contra, partam ob bona opera gloriamı
46 exportabis ad Dominum, cum scilicet circumstans te coram communi judice populus omnis
nutritorem et beneficum largitorem te appellabit,
ac nomina omnia humanitatem benignitatemque
12. 98 Prov. xx11, 1.
20. es ibid.
» Gen. xlvii, 11, seqq.
95 Luc. xi,
Unus codex Reg. et editi, μεταδος. Alii tres
mass. διαδῷς.
Veteres duo libri, αὐτῇ τῇ νυκτί.
Unus mus. φανερὰν αὐτοῦ. Mox alius ms.,
τήν
Colb. prinus, διδόντας ἐπαναστρέφονται.
PATROL. GR. XXXI.
δέξη
97 Ose. X,
Codex quidam Combef. et Reg. secundus τῷ
προεμένῳ. Alii quinque mss. et editi προϊεμένῳ.
Nec ita multo post unius nis, σπείρετε, γάρ.
Colb. primus πατέρα σε
Veteres aliquot liliri τοὺς ἐν τοῖς. Editi τους
ἐν τοῖς, male.
Dignized by Google
PG 31:267τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην, ὅταν δῆμος ὅλος, ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες σε, τροφέα καὶ εὐεργέτην καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα. Οὐχ ὁρᾷς τοὺς ἐν τοῖς θεάτροις, παγκρατιασταῖς, καὶ μίμοις, καὶ θηριομάχοις τισὶν ἀνθρώποις, οὓς κἂν βδελύξαιτό τις προσιδεῖν, ὑπὲρ τῆς ἐν ὀλίγῳ τιμῆς, καὶ τῶν παρὰ τοῦ δήμου θορύβων καὶ κρότων τὸν πλοῦτον προϊεμένους; Σὺ δὲ μικροπρεπὴς εἶ περὶ τὰς δαπάνας, τηλικαύτης μέλλων ἐπιβήσεσθαι δόξης; Θεὸς ἔσται ὁ ἀποδεχόμενος· ἄγγελοι εὐφημοῦντες· οἱ ἀπὸ κτίσεως ἄνθρωποι μακαρίζοντες· δόξα αἰώνιος, στέφανος δικαιοσύνης, βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἆθλά σοι ἔσται τῆς τῶν φθαρτῶν τούτων οἰκονομίας ὧν οὐδενὸς τούτων φροντίζεις, τῇ περὶ τὰ παρόντα σπουδῇ τῶν ἐλπιζομένων ὑπερορῶν. Δεῦρο δὴ οὖν ποικίλως διάθου τὸν πλοῦτον, φιλότιμος καὶ λαμπρὸς περὶ τὰς δαπάνας τῶν δεομένων γενόμενος. Λεγέσθω καὶ περὶ σοῦ· Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν· ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα· Μὴ βαρύτιμος ἔσο ταῖς χρείαις ἐπιτιθέμενος. Μὴ ἀνάμενε σιτοδείαν, ἵνα ἀνοίξῃς σιτοδοχεῖα· Ὁ γὰρ τιμιουλκῶν σῖτον δημοκατάρατος·significantia tibi tribuet. Aunon vides eos, qui in θηριομάχεις τισὶν ἀνθρώποις, οὓς κἂν βδελύξαιτό τις
theatra, in pancratiastas, in mimos, inque decer
tantes cum feris homines, quorum vel aspectum
quivis detestabitur, pro brevi honore, atque pro
strepitu populi et plausu divitias profundunt? Tu
vero parcus es in sumptibus faciendis, unde es
gloriam tantam consecuturus? Comprobabit te
Deus, collaudabunt angeli, quotquot ab orbe condito homines fuere, beatum te prædicabunt; gloriam æternam, coronam justitiæ, regnum cœlorum
pro præmio rerum corruptibilium recte dispensatarum recepturus es. Quorum nihil tibi curæ est,
ca quæ in spe reposita sunt bona ob præsentium
studium contemnenti. Age igitur, divitias varie
dispensa, liberalis esto et splendidus in sumptibus
in egenos impendendis. Dicatur etiam de te: Dispersit, dedit pauperibus; justitia ejus manet in
¿æculum ". Noli magno vendere, necessitatibus
plus justo intentus. Cave exspectes annonæ caritatem ad horrea aperienda. Nam qui auget pretium annonæ, plebi est exsecrabilis 1. Ne famem
auri causa, ne inediam communem ob privatam
opum tuarum copiam opperiare. Noli fieri caupo
humanaruin calamitatum; ne iram Dei occasionem feceris aggerendæ pecunia. Cave exulceres
vulnera flagris cæsorum. Tu vero conjectis in aurum oculis, non respicis ad fratrem; et numismatis quidem notam agnoscis, et a sincero adulterinum discernis, fratrem vero tempore necessitatis prorsus ignoras.
προσιδεῖν, ὑπὲρ τῆς ἐν ὀλίγῳ τιμῆς, καὶ τῶν παρὰ
τοῦ δήμου θορύβων καὶ κρότων τὸν πλοῦτον προεμένους; Καὶ σὺ μικροπρεπής εἶ περὶ τὰς δαπάνας,
τηλικαύτης μέλλων ἐπιβήσεσθαι δόξης; Θεὸς ἔσται ὁ
ἀποδεχόμενος· ἄγγελοι εὐφημοῦντες· οἱ ἀπὸ κτίσεως
ἄνθρωποι μακαρίζοντες· δόξα αἰώνιος, στέφανο,
δικαιοσύνης, βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἀλλά σοι ἔσται
τῆς τῶν φθαρτῶν τούτων οἰκονομίας· ὧν οὐδενὸς
φροντίζεις, τῇ περὶ τὰ παρόντα σπουδῇ τῶν ἐλπιζομένων ὑπερορῶν. Δεῦρο δή οὖν ποικίλως διάθου
τὸν πλοῦτον, φιλότιμος καὶ λαμπρὸς περὶ τὰς δαπάνας τῶν δεομένων γενόμενος. Λεγέσθω καὶ περὶ σοῦ·
Ἐσκός πισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν· ἡ δικαιοσύνη
αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Μὴ βαρύτιμος ἔσο
Β·ταῖς χρείαις ἐπιτιθέμενος. Μὴ ἀνάμενε σιτοδείαν,
ἵνα ἀνοίξῃς σιτοδοχεία. Ο γὰρ τιμιουλκῶν σίτον
δημοκατάρατος. [Μὴ λιμὸν ἐκδέχου διὰ χρυσὸν, μὴ
κοινὴν ἔνδειαν δι' εὐπορίαν ἰδίαν. Μὴ γίνου κάπηλος
συμφορῶν ἀνθρωπίνων· μὴ τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ
καιρὸν ποιήσῃς περιουσίας χρημάτων. Μὴ ἐπιξάνῃς
τραύματα κεκακωμένων ταῖς μάστιξι. Σὺ δὲ πρὸς
μὲν τὸν χρυσὸν ἀποβλέπεις, τὸν δὲ ἀδελφὸν οὐ προσβλέπεις· καὶ τοῦ μὲν νομίσματος ἐπιγινώσκεις τὸ
χάραγμα, καὶ τοῦ δοκίμου διακρίνεις τὸ κίβδηλον,
τὸν δὲ ἀδελφὸν παρὰ τὴν χρείαν παντελῶς ἀγνοεῖς.
4. Ac quidem nitidus auri color valde adinodum
te oblectat; sed quot et quanti egenorum gemitus
te prosequantur, non reputas. Quomodo tibi pauperis calamitates ponam ob oculos? Ille re familiari circumspecta, videt aurum sibi nec adesse,
nec unquam affuturum; videt supellectilem ac
vestitum tales, quales certe solent esse pauperum
facultates, omnia paucis obolis estimanda. Ecquid
Igitur? Tum demum convertit oculos in liberus,
ut in forum ductos venales exponens, inde mortis
impendentis solamen aliquod inveniat. Hic urgentis famis pugnam consideres velim, et paterni
amoris. Fames quidem miserrimam mortem minatur, natura vero retrahit, suadetque ut una cum
liberis moriatur: et sæpe impulsus, et sæpe re4. Καὶ ἡ μὲν εἴχροιά σε τοῦ χρυσοῦ ὑπερήδει· ὅσος
δέ σοι ἀκολουθεῖ τοῦ ἐνδεοὺς ὁ στεναγμός, οὐ λογίζῃ.
Πῶς σοι ὑπ' ὄψιν ἀγάγω τὰ πάθη τοῦ πένητος,
Ἐκεῖνος, περισκεψάμενος τὰ ἔνδον, ὁρᾷ, ὅτι χρυσ
μὲν αὐτῷ οὔτε ἐστὶν, οὔτε γενήσεται πώποτε σκεύη δὲ
καὶ ἐσθὴς, τοιαῦτα, οἷα ἂν γένηται πτωχῶν κτή
ματα, ὀλίγων τὰ πάντα ὀβολῶν ἄξια. Τί οὖν; Ἐπὶ
τοὺς παῖδας λοιπὸν ἄγει τὸν ὀφθαλμὸν, ὥστε, αυτ
τους ἀγαγὼν εἰς τὸ πρατήριον, ἐντεῦθεν εὑρέ
σθαι τοῦ θανάτου παραμυθίαν. Νόησον ἐνταῦθα
μάχην ἀνάγκης λιμοῦ, καὶ διαθέσεως πατρικῆς.
Ἡ μὲν τὸν οἴκτιστον θάνατον ἀπειλεῖ, ἡ δὲ φύσις
ἀνθέλκει, συναποθανεῖν τοῖς τέκνοις πείθουσα· καὶ
πολλάκις ὁρμήσας, καὶ πολλάκις ανακοπείς, τελευ
ταῖον ἐκρατήθη, ὑπὸ τῆς ἀναγκαίας καὶ ἀπαραιτήτου
tentus, tandem succumbit, necessitate atque in- ῃ χρείας ἐκβιασθείς. Καὶ οἷα βουλεύεται ὁ πατήρ; Τίνα
placabili egestate coactus. Sed quæ in animo
consilia versat pater? Quem primum divendam?
Quemnam frumenti venditor lubentius conspiciet?
Accedam ad maximum natu? At ætatis jura reve4
" Psal. cx1, 9. 1 Prov. 11,
26Codices duo προϊεμένους; Σὺ δέ.
Antiqui duo libri ὧν οὐδενὸς τούτων.
Editi μενεί, manebit. Αt mss. multi μένει,
nanet.
Illud, Proverbiorum xι, 26, ὁ γὰρ τιμιουλκῶν
στον δημοκατάρατος, varie apud varios interpretes
egitur quam discrepantiam si quispiam videre
supit, legat Hexapla.
Reg. primus ἐπ' ὄψιν.
Colb. primus τοιαῦτα ὁποῖα. Ibidem editi ἂν
γένοντο. Veteres quinque libri ἂν γένηται.
πρῶτον ἀπεμπολήσω; Τίνα δὲ ἡδέως ὁ σιτοπώλης ὄψεται; Ἐπὶ τὸν πρεσβύτατον ἔλθω; Αλλά
δυσωποῦμαι αὐτοῦ τὰ πρεσβεῖα. ᾿Αλλὰ τὸν νεώτατον;
᾿Αλλ' ἐλεῶ αὐτοῦ τὴν ἡλικίαν ἀναισθητοῦσαν τῶν
Antiqui duo libri ὥστε τούτους. Μox Colb.
tertius ἐντεῦθεν εὕρασθαι.
Ita, νόησον ἐνταῦθα, etc., in editis leguntur
cum virgula post vocem ἀνάγκης: quæ virgula non
reperitur neque in Colb. secundo, neque in Reg.
tertio, neque in Coisl.; nec mihi dubium est quin
melius absit.
Colb. secundus τίνα πρῶτον τούτων. Colb.
tertius τίνα τούτων. Nec ita nullo iufta Colb.
tertius τὸν νέον.
Μὴ λιμὸν ἐκδέχου διὰ χρυσὸν, μὴ κοινὴν ἔνδειαν δι’ εὐπορίαν ἰδίαν. Μὴ γίνου κάπηλος συμφορῶν ἀνθρωπίνων· μὴ τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ καιρὸν ποιήσῃς περιουσίας χρημάτων. Μὴ ἐπιξάνῃς τραύματα κεκακωμένων ταῖς μάστιξι. Σὺ δὲ πρὸς μὲν τὸν χρυσὸν ἀποβλέπεις, τὸν δὲ ἀδελφὸν οὐ προσβλέπεις· καὶ τοῦ μὲν νομίσματος ἐπιγινώσκεις τὸ χάραγμα, καὶ τοῦ δοκίμου διακρίνεις τὸ κίβδηλον, τὸν δὲ ἀδελφὸν παρὰ τὴν χρείαν παντελῶς ἀγνοεῖς. Καὶ ἡ μὲν εὔχροιά σε τοῦ χρυσοῦ ὑπερήδει· ὅσος δέ σοι ἀκολουθεῖ τοῦ ἐνδεοῦς ὁ στεναγμὸς, οὐ λογίζῃ. Πῶς σοι ὑπ’ ὄψιν ἀγάγω τὰ πάθη τοῦ πένητος; Ἐκεῖνος, περισκεψάμενος τὰ ἔνδον, ὁρᾷ, ὅτι χρυσὸς μὲν αὐτῷ οὔτε ἐστὶν, οὔτε γενήσεται πώποτε· σκεύη δὲ καὶ ἐσθὴς, τοιαῦτα, οἷα ἂν γένηται πτωχῶν κτήματα, ὀλίγων τὰ πάντα ὀβολῶν ἄξια. Τί οὖν; Ἐπὶ τοὺς παῖδας λοιπὸν ἄγει τὸν ὀφθαλμὸν, ὥστε, αὐτοὺς ἀγαγὼν εἰς τὸ πρατήριον, ἐντεῦθεν εὑράσθαι τοῦ θανάτου παραμυθίαν. Νόησον ἐνταῦθα μάχην ἀνάγκης λιμοῦ, καὶ διαθέσεως πατρικῆς. Ἡ μὲν τὸν οἴκτιστον θάνατον ἀπειλεῖ, ἡ δὲ φύσις ἀνθέλκει, συναποθανεῖν τοῖς τέκνοις πείθουσα·significantia tibi tribuet. Aunon vides eos, qui in θηριομάχεις τισὶν ἀνθρώποις, οὓς κἂν βδελύξαιτό τις
theatra, in pancratiastas, in mimos, inque decer
tantes cum feris homines, quorum vel aspectum
quivis detestabitur, pro brevi honore, atque pro
strepitu populi et plausu divitias profundunt? Tu
vero parcus es in sumptibus faciendis, unde es
gloriam tantam consecuturus? Comprobabit te
Deus, collaudabunt angeli, quotquot ab orbe condito homines fuere, beatum te prædicabunt; gloriam æternam, coronam justitiæ, regnum cœlorum
pro præmio rerum corruptibilium recte dispensatarum recepturus es. Quorum nihil tibi curæ est,
ca quæ in spe reposita sunt bona ob præsentium
studium contemnenti. Age igitur, divitias varie
dispensa, liberalis esto et splendidus in sumptibus
in egenos impendendis. Dicatur etiam de te: Dispersit, dedit pauperibus; justitia ejus manet in
¿æculum ". Noli magno vendere, necessitatibus
plus justo intentus. Cave exspectes annonæ caritatem ad horrea aperienda. Nam qui auget pretium annonæ, plebi est exsecrabilis 1. Ne famem
auri causa, ne inediam communem ob privatam
opum tuarum copiam opperiare. Noli fieri caupo
humanaruin calamitatum; ne iram Dei occasionem feceris aggerendæ pecunia. Cave exulceres
vulnera flagris cæsorum. Tu vero conjectis in aurum oculis, non respicis ad fratrem; et numismatis quidem notam agnoscis, et a sincero adulterinum discernis, fratrem vero tempore necessitatis prorsus ignoras.
προσιδεῖν, ὑπὲρ τῆς ἐν ὀλίγῳ τιμῆς, καὶ τῶν παρὰ
τοῦ δήμου θορύβων καὶ κρότων τὸν πλοῦτον προεμένους; Καὶ σὺ μικροπρεπής εἶ περὶ τὰς δαπάνας,
τηλικαύτης μέλλων ἐπιβήσεσθαι δόξης; Θεὸς ἔσται ὁ
ἀποδεχόμενος· ἄγγελοι εὐφημοῦντες· οἱ ἀπὸ κτίσεως
ἄνθρωποι μακαρίζοντες· δόξα αἰώνιος, στέφανο,
δικαιοσύνης, βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἀλλά σοι ἔσται
τῆς τῶν φθαρτῶν τούτων οἰκονομίας· ὧν οὐδενὸς
φροντίζεις, τῇ περὶ τὰ παρόντα σπουδῇ τῶν ἐλπιζομένων ὑπερορῶν. Δεῦρο δή οὖν ποικίλως διάθου
τὸν πλοῦτον, φιλότιμος καὶ λαμπρὸς περὶ τὰς δαπάνας τῶν δεομένων γενόμενος. Λεγέσθω καὶ περὶ σοῦ·
Ἐσκός πισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν· ἡ δικαιοσύνη
αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Μὴ βαρύτιμος ἔσο
Β·ταῖς χρείαις ἐπιτιθέμενος. Μὴ ἀνάμενε σιτοδείαν,
ἵνα ἀνοίξῃς σιτοδοχεία. Ο γὰρ τιμιουλκῶν σίτον
δημοκατάρατος. [Μὴ λιμὸν ἐκδέχου διὰ χρυσὸν, μὴ
κοινὴν ἔνδειαν δι' εὐπορίαν ἰδίαν. Μὴ γίνου κάπηλος
συμφορῶν ἀνθρωπίνων· μὴ τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ
καιρὸν ποιήσῃς περιουσίας χρημάτων. Μὴ ἐπιξάνῃς
τραύματα κεκακωμένων ταῖς μάστιξι. Σὺ δὲ πρὸς
μὲν τὸν χρυσὸν ἀποβλέπεις, τὸν δὲ ἀδελφὸν οὐ προσβλέπεις· καὶ τοῦ μὲν νομίσματος ἐπιγινώσκεις τὸ
χάραγμα, καὶ τοῦ δοκίμου διακρίνεις τὸ κίβδηλον,
τὸν δὲ ἀδελφὸν παρὰ τὴν χρείαν παντελῶς ἀγνοεῖς.
4. Ac quidem nitidus auri color valde adinodum
te oblectat; sed quot et quanti egenorum gemitus
te prosequantur, non reputas. Quomodo tibi pauperis calamitates ponam ob oculos? Ille re familiari circumspecta, videt aurum sibi nec adesse,
nec unquam affuturum; videt supellectilem ac
vestitum tales, quales certe solent esse pauperum
facultates, omnia paucis obolis estimanda. Ecquid
Igitur? Tum demum convertit oculos in liberus,
ut in forum ductos venales exponens, inde mortis
impendentis solamen aliquod inveniat. Hic urgentis famis pugnam consideres velim, et paterni
amoris. Fames quidem miserrimam mortem minatur, natura vero retrahit, suadetque ut una cum
liberis moriatur: et sæpe impulsus, et sæpe re4. Καὶ ἡ μὲν εἴχροιά σε τοῦ χρυσοῦ ὑπερήδει· ὅσος
δέ σοι ἀκολουθεῖ τοῦ ἐνδεοὺς ὁ στεναγμός, οὐ λογίζῃ.
Πῶς σοι ὑπ' ὄψιν ἀγάγω τὰ πάθη τοῦ πένητος,
Ἐκεῖνος, περισκεψάμενος τὰ ἔνδον, ὁρᾷ, ὅτι χρυσ
μὲν αὐτῷ οὔτε ἐστὶν, οὔτε γενήσεται πώποτε σκεύη δὲ
καὶ ἐσθὴς, τοιαῦτα, οἷα ἂν γένηται πτωχῶν κτή
ματα, ὀλίγων τὰ πάντα ὀβολῶν ἄξια. Τί οὖν; Ἐπὶ
τοὺς παῖδας λοιπὸν ἄγει τὸν ὀφθαλμὸν, ὥστε, αυτ
τους ἀγαγὼν εἰς τὸ πρατήριον, ἐντεῦθεν εὑρέ
σθαι τοῦ θανάτου παραμυθίαν. Νόησον ἐνταῦθα
μάχην ἀνάγκης λιμοῦ, καὶ διαθέσεως πατρικῆς.
Ἡ μὲν τὸν οἴκτιστον θάνατον ἀπειλεῖ, ἡ δὲ φύσις
ἀνθέλκει, συναποθανεῖν τοῖς τέκνοις πείθουσα· καὶ
πολλάκις ὁρμήσας, καὶ πολλάκις ανακοπείς, τελευ
ταῖον ἐκρατήθη, ὑπὸ τῆς ἀναγκαίας καὶ ἀπαραιτήτου
tentus, tandem succumbit, necessitate atque in- ῃ χρείας ἐκβιασθείς. Καὶ οἷα βουλεύεται ὁ πατήρ; Τίνα
placabili egestate coactus. Sed quæ in animo
consilia versat pater? Quem primum divendam?
Quemnam frumenti venditor lubentius conspiciet?
Accedam ad maximum natu? At ætatis jura reve4
" Psal. cx1, 9. 1 Prov. 11,
26Codices duo προϊεμένους; Σὺ δέ.
Antiqui duo libri ὧν οὐδενὸς τούτων.
Editi μενεί, manebit. Αt mss. multi μένει,
nanet.
Illud, Proverbiorum xι, 26, ὁ γὰρ τιμιουλκῶν
στον δημοκατάρατος, varie apud varios interpretes
egitur quam discrepantiam si quispiam videre
supit, legat Hexapla.
Reg. primus ἐπ' ὄψιν.
Colb. primus τοιαῦτα ὁποῖα. Ibidem editi ἂν
γένοντο. Veteres quinque libri ἂν γένηται.
πρῶτον ἀπεμπολήσω; Τίνα δὲ ἡδέως ὁ σιτοπώλης ὄψεται; Ἐπὶ τὸν πρεσβύτατον ἔλθω; Αλλά
δυσωποῦμαι αὐτοῦ τὰ πρεσβεῖα. ᾿Αλλὰ τὸν νεώτατον;
᾿Αλλ' ἐλεῶ αὐτοῦ τὴν ἡλικίαν ἀναισθητοῦσαν τῶν
Antiqui duo libri ὥστε τούτους. Μox Colb.
tertius ἐντεῦθεν εὕρασθαι.
Ita, νόησον ἐνταῦθα, etc., in editis leguntur
cum virgula post vocem ἀνάγκης: quæ virgula non
reperitur neque in Colb. secundo, neque in Reg.
tertio, neque in Coisl.; nec mihi dubium est quin
melius absit.
Colb. secundus τίνα πρῶτον τούτων. Colb.
tertius τίνα τούτων. Nec ita nullo iufta Colb.
tertius τὸν νέον.
PG 31:269καὶ πολλάκις ὁρμήσας, καὶ πολλάκις ἀνακοπεὶς, τελευταῖον ἐκρατήθη, ὑπὸ τῆς ἀναγκαίας καὶ ἀπαραιτήτου χρείας ἐκβιασθείς. Καὶ οἷα βουλεύεται ὁ πατήρ; Τίνα πρῶτον τούτων ἀπεμπολήσω; Τίνα δὲ ἡδέως ὁ σιτοπώλης ὄψεται; Ἐπὶ τὸν πρεσβύτατον ἔλθω; Ἀλλὰ δυσωποῦμαι αὐτοῦ τὰ πρεςβεῖα. Ἀλλὰ τὸν νεώτατον; Ἀλλ’ ἐλεῶ αὐτοῦ τὴν ἡλικίαν ἀναισθητοῦσαν τῶν συμφορῶν. Οὗτος ἐναργεῖς σώζει τῶν γονέων τοὺς χαρακτῆρας· ἐκεῖνος ἐπιτηδείως ἔχει πρὸς τὰ μαθήματα. Φεῦ τῆς ἀμηχανίας Τίς γένωμαι; Τίνι τούτων προσκρούσω; Ποίαν θηρίου ψυχὴν ἀναλάβω; Πῶς τῆς φύσεως ἐπιλάθωμαι; Ἐὰν πάντων ἀντίσχωμαι, πάντας ὄψομαι δαπανωμένους τῷ πάθει. Ἐὰν ἕνα προῶμαι, ποίοις ὀφθαλμοῖς τοὺς λειπομένους προσίδω, ὕποπτος αὐτοῖς ἤδη γεγενημένος εἰς ἀπιστίαν; Πῶς οἰκήσω τὴν οἰκίαν, ἐμαυτῷ κατασκευάσας τὴν ἀπαιδίαν; Πῶς ἐπὶ τὴν τράπεζαν ἔλθω, ἐκ τοιαύτης προφάσεως τὴν εὐπορίαν ἔχουσαν; Καὶ ὁ μὲν μετὰ μυρίων δακρύων τὸν φίλτατον τῶν παίδων ἀπεμπολήσων ἔρχεται· σὲ δὲ οὐ κάμπτει τὸ πάθος, οὐ λογισμὸν λαμβάνεις τῆς φύσεως. Ἀλλ’ ὁ μὲν λιμὸς συνέχει τὸν ἄθλιον, σὺ δὲ ἀναβάλλῃ, καὶ εἰρωνεύῃ, μακροτέραν αὐτῷ κατασκευάζων τὴν συμφοράν.HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
συμφορῶν. Οὗτος ἐναργεῖς σώζει τῶν γονέων τοὺς reor. An ad minimum natu? At me miseret illius
ptatis, calamitates necdum intelligentis. llic parentum exhibet claram effigiem: ille idoneus est ad
disciplinas 47 discendas. Heu consilii inopiam!
Quo me vertam? In quem horum incidam? Qualem
bestiæ animum induam? Quomodo naturæ obliviscur? Omnes si servo, fame videbo consumi
omnes. Unum si vendidero, qualibus oculis reliquos aspiciam, qui me illis jam reddidero perfidiæ
ac proditionis suspectum? Quomodo habitabo domum, qui mihi ipse sim auctor orbitatis? Quomodo
accedam ad mensam, cujus abundantia causam
ejusmodi habet? Denique multis cum lacrymis
venit pater carissimum filiorum venditurus: te
tamen illius afflictio non flectit, neque animum
χαρακτῆρας· ἐκεῖνος ἐπιτηδείως ἔχει πρὸς τὰ μαθήματα. Φευ τῆς ἀμηχανίας! Τίς γένωμαι; Τίνι τούτων
προσκρούσω; Ποίαν θηρίου ψυχὴν ἀναλάβω; Πῶς
τῆς φύσεως ἐπιλάθωμαι; Ἐὰν πάντων ἀντίσχωμα:,
πάντας ὄψομαι δαπανωμένους τῷ πάθει. Ἐὰν ἕνα
προώμα: ποίοις ὀφθαλμοῖς τοὺς λειπομένους
προσίζω, ὕποπτος αὐτοῖς ἤδη γεγενημένος εἰς ἀπι
στίαν; Πῶς οἰκήσω τὴν οἰκίαν, ἐμαυτῷ κατασκευάσας
τὴν ἀπαιδίαν; Πῶς ἐπὶ τὴν τράπεζαν ἔλθω, ἐκ
τοιαύτης προφάσεως τὴν εὐπορίαν ἔχουσαν; Καὶ ὁ
μὲν μετὰ μυρίων δακρύων τὸν φίλτατον τῶν παίδων
ἀπεμπολήσων ἔρχεται· σὲ δὲ οὐ κάμπτει τὸ πά·
θος οὐ λογισμὸν λαμβάνεις τῆς φύσεως. Αλλ' ὁ
μὲν λιμὸς συνέχει τὸν ἄθλιον, σὺ δὲ ἀναβάλλῃ, καὶ
εἰρωνεύῃ, μακροτέραν αὐτῷ κατασκευάζων τὴν συμ- tuum subit ulla nature cogitatio. Atqui fames
miserum illum premit, tu vero cunctaris ac illudis, calamitatem ei reddens longiorem. Et ille
quidem viscera sua pretium alimentorum porrigit;
tua vero manus ex ejusmodi calamitatibus pretia
referens, non modo non stupet, sed de pretio
etiam contendis, quasi plus satis offeras, atque
studium in co ponis, ut plus accipiens, minus des,
misero undelibet accumulans calamitatem. Non
lacrymæ commovent miserationem, non gemitus
cor emolliunt; sed inflexibilis es atque implacabilis. Omnia aurum vides, aurum existimas, hoc et
somnias inter dormiendum, et concupiscis inter
vigilandum. Ut enim qui præ insania mente moti
sunt, res ipsas non intuentur, sed ea ex quibus afficiuntur, sibi animo fingunt; ita anima tua ab avaritia possessa, cuncta aurum, cuncta argentum
φοράν. Καὶ ὁ μὲν τὰ σπλάγχνα προτείνεται τιμὴν
τῶν τροφῶν, σοῦ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἀποναρκᾷ ἡ χεὶρ
ἐκ τοιούτων συμφορῶν ὑποδεχομένη τιμήματα, ἀλλὰ
καὶ ζυγομαχεῖς περὶ τοῦ πλείονος, καὶ ὅπως ἂν
πολύ λαβὼν ἔλαττον δῴης φιλονεικεῖς, πανταχόθεν
βαρύνων τὴν συμφορὰν τῷ ἀθλίῳ. Οὐ δάκρυόν
σοι ἐλεεινὸν, οὐ στεναγμός καρδίαν μαλάσσει· ἀλλ᾽
ἄκαμπτος εἶ καὶ ἀμείλικτος. Πάντα χρυσὸν βλέπεις,
χρυσὸν φαντάζῃ· τοῦτό σοι καὶ καθεύδοντι ἐνύπνιον,
καὶ ἐγρηγορότι ἐνθύμιον. Ωσπερ γὰρ οἱ ὑπὸ μανία;
παράφοροι οὐ τὰ πράγματα βλέπουσιν, ἀλλὰ τὰ ἐκ
του πάθους φαντάζονται· οὕτω σοι ἡ ψυχή, τῇ φιλο
χρηματία κατασχεθείσα, πάντα χρυσὸν, πάντα ἄργυρον βλέπει. Ηδιον ἂν ἴδοις τὸν χρυσὸν ἢ τὸν ἥλιον.
Εύχῃ τὰ πάντα πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ φύσιν μετααληθῆναι, καὶ ἐπινοεῖς μέντοι καθ᾽ ὅσον οἷόν τε.
ridel. Conspicias lubentius aurum quam solem. Verti omnia in auri naturanı exoptas, atque in id
incumbis pro virili.
5. Ποίαν γὰρ μηχανὴν διὰ χρυσὸν οὐ κινεῖς; Ο σἶτος
χρυσός σοι γίνεται, ὁ οἶνος εἰς χρυσὸν μεταπήγνυται,
τὰ ἔριά σοι ἀποχρυσοῦται· πᾶσα ἐμπορία, πᾶσα
ἐπίνοια χρυσόν σοι προσάγει Αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ
χρυσὸς ἀπογεννᾷ πολυπλασιαζόμενος ἐν δανείσμασι·
καὶ κόρος οὐκ ἔστι, καὶ τέλος τῆς ἐπιθυμίας οὐκ
ἐξευρίσκεται. Τῶν μὲν γὰρ παίδων τοῖς λίχνοις ἀφειἕως πολλάκις ἐνδίδομεν τῶν περισπουδάστων ὑπερ
εμπίμπλασθαι ὥστε τῷ ὑπερβάλλοντι κόρῳ τὴν
ἀποστροφὴν ἐμποιῆσαι· ὁ δὲ πλεονέκτης οὐχ ο
τως· ἀλλ' ὅσῳ πλειόνων ἐμφορεῖται, πλειόνων ἐφίεται. Πλοῦτος ἐὰν μξῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν.
• Psal. LXI,
Et illud patris miserrimi exemplum legitur
apud Ambrosium eodem libro De Nabuthe Jezruelita cap. 5. Velim autem conferantur Græca cum
Latinis, qua ex collatione constabit Ambrosium
alia ex Basilio imitatum, alia ex co tantum non ad
verbum convertisse. Et quidem multa bene: sed
illud, si unum tradam, quibus oculis videbo cæteros
de mea impietate suspecios, ne alios quoque vendam,
non ita feliciter expressum videri potest. Nec enim
erat cur pater filios haberet suspectos de impietate
sua, quasi ejus aliquo modo participes esse possent; sed cæteri filii patrem habere poterant su5. Quid enim non moliris propter aurum? Frumentum fit tibi aurum, vinum in aurum concrescit,
lanæ tibi in aurum vertuntur; mercatura omnis,
omnis solertia parit tibi aurum. Ipsum auruin
generat semetipsum, dum per fenora multiplicatur. Neque tamen satietas est, neque finis reperitur cupiditatis. Ac quidem pueris gulosis plerumque concedimus, ut iis quæ cupiunt, sese abunde
expleant, ut per majorem saturitatem fastidium
ipsis afferatur. Avarus non item; sed quo pluribus
impletur, hoc plura desiderat. Divitia si affluit,
nolite cor apponere 3. Tu vero detines præderfhuenspectum impietatis, ne, uno vendito, et ipsi quoque
venderentur. Magis ergo placent Basiliana, quæ,
ut ex Græcis perspici potest, ita interpretari licet:
Unum si vendidero, quibus oculis reliquos aspiciam,
qui me illis jam reddiderim suspectum perfidiæ atque
proditionis?
Reg. primus οὐ κάμπτῃ τῷ πάθει.
Colb. primus ἐπιβαρύνων.
In Reg. primo perinde ut in aliis mss. legi
tur quidem προσάγει; sed in ora ejus libri additum
est συνάγει.
Reg. primus περισπουδάστων ἐμπίμπλασθαι,
Καὶ ὁ μὲν τὰ σπλάγχνα προτείνεται τιμὴν τῶν τροφῶν, σοῦ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἀποναρκᾷ ἡ χεὶρ ἐκ τοιούτων συμφορῶν ὑποδεχομένη τιμήματα, ἀλλὰ καὶ ζυγομαχεῖς περὶ τοῦ πλείονος, καὶ ὅπως ἂν πολὺ λαβὼν ἔλαττον δῴης φιλονεικεῖς, πανταχόθεν βαρύνων τὴν συμφορὰν τῷ ἀθλίῳ. Οὐ δάκρυόν σοι ἐλεεινὸν, οὐ στεναγμὸς καρδίαν μαλάσσει· ἀλλ’ ἄκαμπτος εἶ καὶ ἀμείλικτος. Πάντα χρυσὸν βλέπεις, χρυσὸν φαντάζῃ· τοῦτό σοι καὶ καθεύδοντι ἐνύπνιον, καὶ ἐγρηγορότι ἐνθύμιον. Ὥσπερ γὰρ οἱ ὑπὸ μανίας παράφοροι οὐ τὰ πράγματα βλέπουσιν, ἀλλὰ τὰ ἐκ τοῦ πάθους φαντάζονται· οὕτως σοι ἡ ψυχὴ, τῇ φιλοχρηματίᾳ κατασχεθεῖσα, πάντα χρυσὸν, πάντα ἄργυρον βλέπει. Ἥδιον ἂν ἴδοις τὸν χρυσὸν ἢ τὸν ἥλιον. Εὔχῃ τὰ πάντα πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ φύσιν μεταβληθῆναι, καὶ ἐπινοεῖς μέντοι καθ’ ὅσον οἷόν τε. Ποίαν γὰρ μηχανὴν διὰ χρυσὸν οὐ κινεῖς; Ὁ σῖτος χρυσός σοι γίνεται, ὁ οἶνος εἰς χρυσὸν μεταπήγνυται, τὰ ἔριά σοι ἀποχρυσοῦται· πᾶσα ἐμπορία, πᾶσα ἐπίνοια χρυσόν σοι προσάγει. Αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ χρυσὸς ἀπογεννᾷ πολυπλασιαζόμενος ἐν δανείσμασι· καὶ κόρος οὐκ ἔστι, καὶ τέλος τῆς ἐπιθυμίας οὐκ ἐξευρίσκεται.HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
συμφορῶν. Οὗτος ἐναργεῖς σώζει τῶν γονέων τοὺς reor. An ad minimum natu? At me miseret illius
ptatis, calamitates necdum intelligentis. llic parentum exhibet claram effigiem: ille idoneus est ad
disciplinas 47 discendas. Heu consilii inopiam!
Quo me vertam? In quem horum incidam? Qualem
bestiæ animum induam? Quomodo naturæ obliviscur? Omnes si servo, fame videbo consumi
omnes. Unum si vendidero, qualibus oculis reliquos aspiciam, qui me illis jam reddidero perfidiæ
ac proditionis suspectum? Quomodo habitabo domum, qui mihi ipse sim auctor orbitatis? Quomodo
accedam ad mensam, cujus abundantia causam
ejusmodi habet? Denique multis cum lacrymis
venit pater carissimum filiorum venditurus: te
tamen illius afflictio non flectit, neque animum
χαρακτῆρας· ἐκεῖνος ἐπιτηδείως ἔχει πρὸς τὰ μαθήματα. Φευ τῆς ἀμηχανίας! Τίς γένωμαι; Τίνι τούτων
προσκρούσω; Ποίαν θηρίου ψυχὴν ἀναλάβω; Πῶς
τῆς φύσεως ἐπιλάθωμαι; Ἐὰν πάντων ἀντίσχωμα:,
πάντας ὄψομαι δαπανωμένους τῷ πάθει. Ἐὰν ἕνα
προώμα: ποίοις ὀφθαλμοῖς τοὺς λειπομένους
προσίζω, ὕποπτος αὐτοῖς ἤδη γεγενημένος εἰς ἀπι
στίαν; Πῶς οἰκήσω τὴν οἰκίαν, ἐμαυτῷ κατασκευάσας
τὴν ἀπαιδίαν; Πῶς ἐπὶ τὴν τράπεζαν ἔλθω, ἐκ
τοιαύτης προφάσεως τὴν εὐπορίαν ἔχουσαν; Καὶ ὁ
μὲν μετὰ μυρίων δακρύων τὸν φίλτατον τῶν παίδων
ἀπεμπολήσων ἔρχεται· σὲ δὲ οὐ κάμπτει τὸ πά·
θος οὐ λογισμὸν λαμβάνεις τῆς φύσεως. Αλλ' ὁ
μὲν λιμὸς συνέχει τὸν ἄθλιον, σὺ δὲ ἀναβάλλῃ, καὶ
εἰρωνεύῃ, μακροτέραν αὐτῷ κατασκευάζων τὴν συμ- tuum subit ulla nature cogitatio. Atqui fames
miserum illum premit, tu vero cunctaris ac illudis, calamitatem ei reddens longiorem. Et ille
quidem viscera sua pretium alimentorum porrigit;
tua vero manus ex ejusmodi calamitatibus pretia
referens, non modo non stupet, sed de pretio
etiam contendis, quasi plus satis offeras, atque
studium in co ponis, ut plus accipiens, minus des,
misero undelibet accumulans calamitatem. Non
lacrymæ commovent miserationem, non gemitus
cor emolliunt; sed inflexibilis es atque implacabilis. Omnia aurum vides, aurum existimas, hoc et
somnias inter dormiendum, et concupiscis inter
vigilandum. Ut enim qui præ insania mente moti
sunt, res ipsas non intuentur, sed ea ex quibus afficiuntur, sibi animo fingunt; ita anima tua ab avaritia possessa, cuncta aurum, cuncta argentum
φοράν. Καὶ ὁ μὲν τὰ σπλάγχνα προτείνεται τιμὴν
τῶν τροφῶν, σοῦ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἀποναρκᾷ ἡ χεὶρ
ἐκ τοιούτων συμφορῶν ὑποδεχομένη τιμήματα, ἀλλὰ
καὶ ζυγομαχεῖς περὶ τοῦ πλείονος, καὶ ὅπως ἂν
πολύ λαβὼν ἔλαττον δῴης φιλονεικεῖς, πανταχόθεν
βαρύνων τὴν συμφορὰν τῷ ἀθλίῳ. Οὐ δάκρυόν
σοι ἐλεεινὸν, οὐ στεναγμός καρδίαν μαλάσσει· ἀλλ᾽
ἄκαμπτος εἶ καὶ ἀμείλικτος. Πάντα χρυσὸν βλέπεις,
χρυσὸν φαντάζῃ· τοῦτό σοι καὶ καθεύδοντι ἐνύπνιον,
καὶ ἐγρηγορότι ἐνθύμιον. Ωσπερ γὰρ οἱ ὑπὸ μανία;
παράφοροι οὐ τὰ πράγματα βλέπουσιν, ἀλλὰ τὰ ἐκ
του πάθους φαντάζονται· οὕτω σοι ἡ ψυχή, τῇ φιλο
χρηματία κατασχεθείσα, πάντα χρυσὸν, πάντα ἄργυρον βλέπει. Ηδιον ἂν ἴδοις τὸν χρυσὸν ἢ τὸν ἥλιον.
Εύχῃ τὰ πάντα πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ φύσιν μετααληθῆναι, καὶ ἐπινοεῖς μέντοι καθ᾽ ὅσον οἷόν τε.
ridel. Conspicias lubentius aurum quam solem. Verti omnia in auri naturanı exoptas, atque in id
incumbis pro virili.
5. Ποίαν γὰρ μηχανὴν διὰ χρυσὸν οὐ κινεῖς; Ο σἶτος
χρυσός σοι γίνεται, ὁ οἶνος εἰς χρυσὸν μεταπήγνυται,
τὰ ἔριά σοι ἀποχρυσοῦται· πᾶσα ἐμπορία, πᾶσα
ἐπίνοια χρυσόν σοι προσάγει Αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ
χρυσὸς ἀπογεννᾷ πολυπλασιαζόμενος ἐν δανείσμασι·
καὶ κόρος οὐκ ἔστι, καὶ τέλος τῆς ἐπιθυμίας οὐκ
ἐξευρίσκεται. Τῶν μὲν γὰρ παίδων τοῖς λίχνοις ἀφειἕως πολλάκις ἐνδίδομεν τῶν περισπουδάστων ὑπερ
εμπίμπλασθαι ὥστε τῷ ὑπερβάλλοντι κόρῳ τὴν
ἀποστροφὴν ἐμποιῆσαι· ὁ δὲ πλεονέκτης οὐχ ο
τως· ἀλλ' ὅσῳ πλειόνων ἐμφορεῖται, πλειόνων ἐφίεται. Πλοῦτος ἐὰν μξῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν.
• Psal. LXI,
Et illud patris miserrimi exemplum legitur
apud Ambrosium eodem libro De Nabuthe Jezruelita cap. 5. Velim autem conferantur Græca cum
Latinis, qua ex collatione constabit Ambrosium
alia ex Basilio imitatum, alia ex co tantum non ad
verbum convertisse. Et quidem multa bene: sed
illud, si unum tradam, quibus oculis videbo cæteros
de mea impietate suspecios, ne alios quoque vendam,
non ita feliciter expressum videri potest. Nec enim
erat cur pater filios haberet suspectos de impietate
sua, quasi ejus aliquo modo participes esse possent; sed cæteri filii patrem habere poterant su5. Quid enim non moliris propter aurum? Frumentum fit tibi aurum, vinum in aurum concrescit,
lanæ tibi in aurum vertuntur; mercatura omnis,
omnis solertia parit tibi aurum. Ipsum auruin
generat semetipsum, dum per fenora multiplicatur. Neque tamen satietas est, neque finis reperitur cupiditatis. Ac quidem pueris gulosis plerumque concedimus, ut iis quæ cupiunt, sese abunde
expleant, ut per majorem saturitatem fastidium
ipsis afferatur. Avarus non item; sed quo pluribus
impletur, hoc plura desiderat. Divitia si affluit,
nolite cor apponere 3. Tu vero detines præderfhuenspectum impietatis, ne, uno vendito, et ipsi quoque
venderentur. Magis ergo placent Basiliana, quæ,
ut ex Græcis perspici potest, ita interpretari licet:
Unum si vendidero, quibus oculis reliquos aspiciam,
qui me illis jam reddiderim suspectum perfidiæ atque
proditionis?
Reg. primus οὐ κάμπτῃ τῷ πάθει.
Colb. primus ἐπιβαρύνων.
In Reg. primo perinde ut in aliis mss. legi
tur quidem προσάγει; sed in ora ejus libri additum
est συνάγει.
Reg. primus περισπουδάστων ἐμπίμπλασθαι,
Τῶν μὲν γὰρ παίδων τοῖς λίχνοις ἀφειδῶς πολλάκις ἐνδίδομεν τῶν περισπουδάστων ὑπερεμπίπλασθαι, ὥστε τῷ ὑπερβάλλοντι κόρῳ τὴν ἀποστροφὴν ἐμποιῆσαι· ὁ δὲ πλεονέκτης οὐχ οὕτως· ἀλλ’ ὅσῳ πλειόνων ἐμφορεῖται, πλειόνων ἐφίεται· Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίᾳ· Σὺ δὲ κατέχεις τὸν παραῤῥέοντα, καὶ περιφράσσεις τὰς διεξόδους. Εἶτα κατεχόμενος καὶ ἐνλιμνάζων, οἷα ποιεῖ σοι; Ῥήγνυσι τὰ κωλύματα, ἀμέλει καὶ νῦν βιαίως ἐναποληφθεὶς καὶ πλημμυρῶν, καθαιρεῖ τοῦ πλουσίου τὰς ἀποθήκας, ἐδαφίζει αὐτοῦ τὰ ταμιεῖα, ὥσπερ πολέμιός τις ἐπεισελθών. Ἀλλὰ μείζονας οἰκοδομήσει; Ἄδηλον εἰ μὴ καθῃρημένας παραδώσει τῷ μετ’ αὐτόν. Ὀξύτερον γὰρ ἂν αὐτὸς ἀπέλθοι ἀναςπασθεὶς, ἢ ἐκεῖνα κατὰ τὴν πλεονεκτικὴν ἐπίνοιαν ἐγερθείη. Ἀλλ’ ὁ μὲν ἐχέτω τῶν κακῶν βουλευμάτων τὸ τέλος ἀκόλουθον· ὑμεῖς δὲ, ἂν ἐμοὶ πείθησθε, πάσας θύρας ταμιείων ἀναπετάσαντες, ἀφθόνους παρέξετε τὰς διεξόδους τῷ πλούτῳ· ὥσπερ ποταμῷ μεγάλῳ πολύκαρπον γῆν δι’ ὀχετῶν μυρίων ἐπερχομένῳ, οὕτως αὐτοὶ, τῷ πλούτῳ διδόντες διὰ ποικίλων ὁδῶν εἰς τὰς τῶν πενήτων οἰκίας κατασχίζεσθαι. Τὰ φρέατα ἐξαντλούμενα εὐροώτερα γίνεται·HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
συμφορῶν. Οὗτος ἐναργεῖς σώζει τῶν γονέων τοὺς reor. An ad minimum natu? At me miseret illius
ptatis, calamitates necdum intelligentis. llic parentum exhibet claram effigiem: ille idoneus est ad
disciplinas 47 discendas. Heu consilii inopiam!
Quo me vertam? In quem horum incidam? Qualem
bestiæ animum induam? Quomodo naturæ obliviscur? Omnes si servo, fame videbo consumi
omnes. Unum si vendidero, qualibus oculis reliquos aspiciam, qui me illis jam reddidero perfidiæ
ac proditionis suspectum? Quomodo habitabo domum, qui mihi ipse sim auctor orbitatis? Quomodo
accedam ad mensam, cujus abundantia causam
ejusmodi habet? Denique multis cum lacrymis
venit pater carissimum filiorum venditurus: te
tamen illius afflictio non flectit, neque animum
χαρακτῆρας· ἐκεῖνος ἐπιτηδείως ἔχει πρὸς τὰ μαθήματα. Φευ τῆς ἀμηχανίας! Τίς γένωμαι; Τίνι τούτων
προσκρούσω; Ποίαν θηρίου ψυχὴν ἀναλάβω; Πῶς
τῆς φύσεως ἐπιλάθωμαι; Ἐὰν πάντων ἀντίσχωμα:,
πάντας ὄψομαι δαπανωμένους τῷ πάθει. Ἐὰν ἕνα
προώμα: ποίοις ὀφθαλμοῖς τοὺς λειπομένους
προσίζω, ὕποπτος αὐτοῖς ἤδη γεγενημένος εἰς ἀπι
στίαν; Πῶς οἰκήσω τὴν οἰκίαν, ἐμαυτῷ κατασκευάσας
τὴν ἀπαιδίαν; Πῶς ἐπὶ τὴν τράπεζαν ἔλθω, ἐκ
τοιαύτης προφάσεως τὴν εὐπορίαν ἔχουσαν; Καὶ ὁ
μὲν μετὰ μυρίων δακρύων τὸν φίλτατον τῶν παίδων
ἀπεμπολήσων ἔρχεται· σὲ δὲ οὐ κάμπτει τὸ πά·
θος οὐ λογισμὸν λαμβάνεις τῆς φύσεως. Αλλ' ὁ
μὲν λιμὸς συνέχει τὸν ἄθλιον, σὺ δὲ ἀναβάλλῃ, καὶ
εἰρωνεύῃ, μακροτέραν αὐτῷ κατασκευάζων τὴν συμ- tuum subit ulla nature cogitatio. Atqui fames
miserum illum premit, tu vero cunctaris ac illudis, calamitatem ei reddens longiorem. Et ille
quidem viscera sua pretium alimentorum porrigit;
tua vero manus ex ejusmodi calamitatibus pretia
referens, non modo non stupet, sed de pretio
etiam contendis, quasi plus satis offeras, atque
studium in co ponis, ut plus accipiens, minus des,
misero undelibet accumulans calamitatem. Non
lacrymæ commovent miserationem, non gemitus
cor emolliunt; sed inflexibilis es atque implacabilis. Omnia aurum vides, aurum existimas, hoc et
somnias inter dormiendum, et concupiscis inter
vigilandum. Ut enim qui præ insania mente moti
sunt, res ipsas non intuentur, sed ea ex quibus afficiuntur, sibi animo fingunt; ita anima tua ab avaritia possessa, cuncta aurum, cuncta argentum
φοράν. Καὶ ὁ μὲν τὰ σπλάγχνα προτείνεται τιμὴν
τῶν τροφῶν, σοῦ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἀποναρκᾷ ἡ χεὶρ
ἐκ τοιούτων συμφορῶν ὑποδεχομένη τιμήματα, ἀλλὰ
καὶ ζυγομαχεῖς περὶ τοῦ πλείονος, καὶ ὅπως ἂν
πολύ λαβὼν ἔλαττον δῴης φιλονεικεῖς, πανταχόθεν
βαρύνων τὴν συμφορὰν τῷ ἀθλίῳ. Οὐ δάκρυόν
σοι ἐλεεινὸν, οὐ στεναγμός καρδίαν μαλάσσει· ἀλλ᾽
ἄκαμπτος εἶ καὶ ἀμείλικτος. Πάντα χρυσὸν βλέπεις,
χρυσὸν φαντάζῃ· τοῦτό σοι καὶ καθεύδοντι ἐνύπνιον,
καὶ ἐγρηγορότι ἐνθύμιον. Ωσπερ γὰρ οἱ ὑπὸ μανία;
παράφοροι οὐ τὰ πράγματα βλέπουσιν, ἀλλὰ τὰ ἐκ
του πάθους φαντάζονται· οὕτω σοι ἡ ψυχή, τῇ φιλο
χρηματία κατασχεθείσα, πάντα χρυσὸν, πάντα ἄργυρον βλέπει. Ηδιον ἂν ἴδοις τὸν χρυσὸν ἢ τὸν ἥλιον.
Εύχῃ τὰ πάντα πρὸς τὴν τοῦ χρυσοῦ φύσιν μετααληθῆναι, καὶ ἐπινοεῖς μέντοι καθ᾽ ὅσον οἷόν τε.
ridel. Conspicias lubentius aurum quam solem. Verti omnia in auri naturanı exoptas, atque in id
incumbis pro virili.
5. Ποίαν γὰρ μηχανὴν διὰ χρυσὸν οὐ κινεῖς; Ο σἶτος
χρυσός σοι γίνεται, ὁ οἶνος εἰς χρυσὸν μεταπήγνυται,
τὰ ἔριά σοι ἀποχρυσοῦται· πᾶσα ἐμπορία, πᾶσα
ἐπίνοια χρυσόν σοι προσάγει Αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ
χρυσὸς ἀπογεννᾷ πολυπλασιαζόμενος ἐν δανείσμασι·
καὶ κόρος οὐκ ἔστι, καὶ τέλος τῆς ἐπιθυμίας οὐκ
ἐξευρίσκεται. Τῶν μὲν γὰρ παίδων τοῖς λίχνοις ἀφειἕως πολλάκις ἐνδίδομεν τῶν περισπουδάστων ὑπερ
εμπίμπλασθαι ὥστε τῷ ὑπερβάλλοντι κόρῳ τὴν
ἀποστροφὴν ἐμποιῆσαι· ὁ δὲ πλεονέκτης οὐχ ο
τως· ἀλλ' ὅσῳ πλειόνων ἐμφορεῖται, πλειόνων ἐφίεται. Πλοῦτος ἐὰν μξῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν.
• Psal. LXI,
Et illud patris miserrimi exemplum legitur
apud Ambrosium eodem libro De Nabuthe Jezruelita cap. 5. Velim autem conferantur Græca cum
Latinis, qua ex collatione constabit Ambrosium
alia ex Basilio imitatum, alia ex co tantum non ad
verbum convertisse. Et quidem multa bene: sed
illud, si unum tradam, quibus oculis videbo cæteros
de mea impietate suspecios, ne alios quoque vendam,
non ita feliciter expressum videri potest. Nec enim
erat cur pater filios haberet suspectos de impietate
sua, quasi ejus aliquo modo participes esse possent; sed cæteri filii patrem habere poterant su5. Quid enim non moliris propter aurum? Frumentum fit tibi aurum, vinum in aurum concrescit,
lanæ tibi in aurum vertuntur; mercatura omnis,
omnis solertia parit tibi aurum. Ipsum auruin
generat semetipsum, dum per fenora multiplicatur. Neque tamen satietas est, neque finis reperitur cupiditatis. Ac quidem pueris gulosis plerumque concedimus, ut iis quæ cupiunt, sese abunde
expleant, ut per majorem saturitatem fastidium
ipsis afferatur. Avarus non item; sed quo pluribus
impletur, hoc plura desiderat. Divitia si affluit,
nolite cor apponere 3. Tu vero detines præderfhuenspectum impietatis, ne, uno vendito, et ipsi quoque
venderentur. Magis ergo placent Basiliana, quæ,
ut ex Græcis perspici potest, ita interpretari licet:
Unum si vendidero, quibus oculis reliquos aspiciam,
qui me illis jam reddiderim suspectum perfidiæ atque
proditionis?
Reg. primus οὐ κάμπτῃ τῷ πάθει.
Colb. primus ἐπιβαρύνων.
In Reg. primo perinde ut in aliis mss. legi
tur quidem προσάγει; sed in ora ejus libri additum
est συνάγει.
Reg. primus περισπουδάστων ἐμπίμπλασθαι,
PG 31:271ἐναφιέμενα δὲ, κατασήπεται· καὶ πλούτου τὸ μὲν στάσιμον ἄχρηστον, τὸ δὲ κινούμενον καὶ μεταβαῖνον κοινωφελὲς καὶ ἔγκαρπον. Ὢ πόσος μὲν ὁ παρὰ τῶν εὐεργετουμένων ἔπαινος, οὗ σὺ μὴ καταφρονήσῃς πηλίκος δὲ ὁ παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ μισθὸς, ᾧ σὺ μὴ ἀπιστήσῃς Πανταχοῦ σοι τὸ ὑπόδειγμα τοῦ κατηγορουμένου πλουσίου προσαπαντάτω· ὃς, τὰ μὲν ἤδη παρόντα φυλάσσων, περὶ δὲ τῶν ἐλπιζομένων ἀγωνιῶν, καὶ ἄδηλον ἔχων εἰ βιώσεται τὴν αὔριον, τὸ αὔριον σήμερον προημάρτανεν. Οὔπω ἦλθεν ὁ ἱκέτης, καὶ προλαβὼν ἐδείκνυε τὴν ἀγριότητα· οὐ συνήγαγε τοὺς καρποὺς, καὶ τῆς πλεονεξίας εἶχεν ἤδη τὸ κρῖμα. Ἡ μὲν γῆ ἐδεξιοῦτο τοῖς ἐκφορίοις αὐτῆς· βαθὺ μὲν ἐν ταῖς ἀρούραις προδεικνῦσα τὸ λήϊον· πολὺν δὲ τὸν βότρυν ὑπὲρ κλημάτων φαίνουσα· βρύουσαν δὲ τῷ καρπῷ τὴν ἐλαίαν παρεχομένη, καὶ πᾶσαν ἐπαγγελλομένη τὴν ἐξ ἀκροδρύων τρυφήν· ὁ δὲ ἀδέξιος ἦν καὶ ἄκαρπος, οὔπω ἔχων, καὶ ἤδη βασκαίνων τοῖς δεομένοις. Καίτοι πόσοι κίνδυνοι πρὸ τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν Καὶ γὰρ καὶ χάλαζα κατέκλασε, καὶ καύσων ἐκ μέσων ἥρπασεν τῶν χειρῶν, καὶ ὕδωρ, παρὰ καιρὸν ἐκ νεφῶν ἐπιῤῥυὲν, ἠχρείωσε τοὺς καρπούς.tes, et exitus undecunque obstruis. Deinde dum reti- Σὺ δὲ κατέχεις τὸν παραῤῥέοντα καὶ περιnentur et restagnant, quid tibi faciunt? Disrumpunt repagula, atque, utpote violenter conclusæ ac
exundantes, divitis horrea demoliuntur, et irrumpentis alicujus hostis in morem promptuaria illius
solo adæquant. Construetne majora? Incertum,
an destructa successori relicturus sit. Namn abreptus
poterit ipse citius interire, quam horrea per avaram industriam exstruantur. Porro dives ille convenientem pravis suis consiliis finem consecutus
est; vos vero, si mihi credere velitis, omribus
promptuariorum foribus apertis, amplissimos divitiis exitus præbebitis. 48 Quemadmodum enim
ingenti Ouvio frugiferam terram per plurimos canales
pervadenti datur transitus: sic ipsi divitiis permittite, ut in varias vias scissæ ad pauperum
domos perveniant. Putei si exhauriantur, ex eis
aqua copiosior emanat atque limpidior; sin autem
· derelinquuntur, computrescunt: sic et divitiæ cum
desident, et in eodem loco permanent, sunt inutiles;
cum vero moventur, et ex aliis ad alios transeunt, publicum commodum fructumque pariunt. Ο
quanta laus ab iis in quos beneficia contuleris,
tribuenda tibi est, quam tu cave contempseris:
quanta itidem merces a justo judice, cui tu nolis
diffidere. Ponatur tibi ubique ob oculos accusati
illius divitis exemplum: qui jam parta bona servans, deque futuris sollicitus; ac incertum habens an
cras victurus esset, hodie peccando crastinum diem
anteverterat. Nondum venit ullus supplex, et tamen
in antecessum feritatem ostendit; necdum fructus
collegit, et jam avaritiæ condemnabatur. Terra
quidem in ferendis ei fructibus officiosa fuit, densam in arvis segetem pramonstrans, botros plurimos exhibens in palmitibus, ponens ob oculos oleam
fructu scatentem, omneque deliciarum genus ex
arborum fructibus promittens. Ille vero neque
comis est, neque fructuosus: nondum habet, et
jam invidet egentibus. Et quidem fruges quot periculis obnoxiæ sunt, priusquam colligantur? Nam
et grando plerumque confringit, et aestus rapit
mediis ex manibus, et pluvia, intempestive e nubibus erumpens, fructus inutiles efficit. Quid igitur Dominum non rogas, ut munus suum consummet
indignum, qui præmonstrata recipias.
6. Et tu quidem in occulto tecum loqueris, verba vero tua in cœlo expenduntur. Quapropter inde
accipis responsa. Quænam autem sunt, quæ dicit?
Codex Coisl. cum Colb. uno et cum duobus
Regiis τὸν παραῤῥέοντα. Editi περιρρέοντα, non ita
recte. Mor Reg. primus καὶ ἐκλιμνάζων.
Colbertini secundus et tertius et Reg. primnus βιαίως ἀποληφθείς. Alius Colb. Αναπολειφθείς.
Editi et Reg. tertius έναποληφθείς, bene. Mox unus
ms. τις ἐπελθών. Alius ὑπελθών.
Editi ἢ ἐκεῖνας, corrupte. Libri veteres
ἐκεῖνα, emendate. Aliquanto post mss. nonnulli ὁ
μὲν ἐχέτω.
Ilic in editis legitur παρέχετε, at in veteribus libris scriptum invenimus παρέξετε. Statim
editio Basil. et sex inss, ὥσπερ ποταμῳ. Editio Paris.
φράσσεις τὰς διεξόδους. Εἶτα κατεχόμενος καὶ ἐλλιμνάζων, οἷα ποιεῖ σοι; 'Ρήγνυσι τὰ κωλύματα, ἀμέσ
λει καὶ νῦν βιαίως ἐναποληφθεὶς καὶ πλημμυ
ρῶν, καθαιρεῖ τοῦ πλουσίου τὰς ἀποθήκας, ἐδαφίζει
αὐτοῦ τὰ ταμιεῖα, ὥσπερ πολέμιός τις ἐπεισελθών.
᾿Αλλὰ μείζονας οικοδομήσει; "Αδηλον εἰ μὴ καθῃρη
μένας παραδώσει τῷ μετ' αὐτόν. Οξύτερον γὰρ ἂν
αὐτὸς ἀπέλθοι ἀνασπασθεὶς, ἢ ἐκεῖνα κατὰ τὴν
πλεονεκτικὴν ἐπίνοιαν ἐγερθείη. Αλλ' ὁ μὲν ἔχει
τῶν κακῶν βουλευμάτων τὸ τέλος ἀκόλουθον· ὑμεῖς
δὲ, ἂν ἐμοὶ πείθησθε, πάσας θύρας ταμιείων ἀναπε
τάσαντες, ἀφθόνους παρέξετε τάς διεξόδους
τῷ πλούτῳ· ὥσπερ ποταμῷ μεγάλῳ πολύκαρπον
γῆν δι' σχετῶν μυρίων επερχομένῳ, οὕτως αὐτοί, τῷ
πλούτῳ διδόντες διὰ ποικίλων ὁδῶν εἰς τὰς τῶν
πενήτων οἰκίας κατασχίζεσθαι Τα φρέατα εξαν
τλούμενα εὐροώτερα γίνεται· ἐναφιέμενα δέ, κατασής
πεται· καὶ πλούτου τὸ μὲν στάσιμον ἄχρηστον, τὸ δὲ
κινούμενον καὶ μεταβαῖνον κοινωφελές τε καὶ ἔγκαρπον.
Ω πόσος μὲν ὁ παρὰ τῶν εὐεργετουμένων ἔπαινος,
οὗ σὺ μὴ καταφρονήσῃς! πηλίκος δὲ ὁ παρὰ τοῦ
δικαίου κριτοῦ μισθός, ᾧ σὺ μὴ ἀπιστήσης! Πανταχού
σοι τὸ ὑπόδειγμα τοῦ κατηγορουμένου πλουσίου προσ
απαντάτω· ὅς, τὰ μὲν ἤδη παρόντα φυλάσσων,
περὶ δὲ τῶν ἐλπιζομένων ἀγωνιῶν, καὶ ἄδηλον ἔχων
εἰ βιώσεται τὴν αύριον, τὸ αὔριον σήμερον προημάρ
τανεν. Οὔπω ἦλθεν ὁ ἱκέτης, καὶ προλαβὼν ἐδεξ
κνυς τὴν ἀγριότητα· οὐ συνήγαγε τους καρπούς,
καὶ τῆς πλεονεξίας ἤδη εἶχε τὸ κρῖμα. Η μὲν γῆ
ἐδεξιοῦτο τοῖς ἐκφορίοις αὐτῆς· βαθὺ μὲν ἐν ταῖς
ἀρούραις προδεικνῦσα τὸ λήϊον· πολὺν δὲ τὸν βότρυν
ὑπὲρ κλημάτων ἐμφαίνουσα· βρύουσαν δὲ τῷ καρπῷ
τὴν ἐλαίαν παρεχομένη, καὶ πᾶσαν ἐπαγγελλομένη
τὴν ἐξ ἀκροδρύων τρυφήν ὁ δὲ ἀδέξιος ἦν καὶ
ἄκαρπος, οὔπω ἔχων, καὶ ἤδη βασκαίνων τοῖς δεο
μένοις. Καίτοι πόσοι κίνδυνοι πρὸ τῆς· συγκομιδής
τῶν καρπῶν! Καὶ γὰρ καὶ χάλαζα κατέκλασε, καὶ
καύτων ήρπασεν ἐκ μέσων τῶν χειρῶν καὶ
ὕδωρ, παρὰ καιρὸν ἐκ νεφῶν ἐπιῤῥυὲν, ἠχρείωσε
τοὺς καρπούς. Οὐ προσεύχῃ οὖν τῷ Κυρίῳ τελειω
θῆναι τὴν χάριν; ᾿Αλλὰ προλαμβάνων, σεαυτὸν ἀνάξιον ποιεῖς τῆς ὑποδοχῆς τῶν δειχθέντων.
ac perficiat? Imo vero in antecessum reddis te
6. Καὶ σὺ μὲν ἐν τῷ κρυπτῷ λαλεῖς σεαυτῷ, τὰ δὲ
ῥήματά σου ἐν οὐρανῷ δοκιμάζεται. Διὰ τοῦτό σοι
ἐκεῖθεν αἱ ἀποκρίσεις ἔρχονται. Τίνα δέ ἐστε
ὥσπερ γὰρ ποταμῷ. (Al nos, mss. secuti, delerimus
illud γάρ, quippe quod sententiam turbat. Epir.)
Unus codex Colb. οἰκίας κατασχίζεσθε. Editi
et alii mss. κατασχίζεσθαι.
Multi libri veteres πλουσίου προαπαντάτω.
Unus ms. προλαβὼν ἐδείκνυ. Nec ita multo
infra duo mss. κλημάτων φαίνουσα.
Colb. primus ἀκροδρύων τροφήν, alimentum.
Statim ubi in editis corrupte legitur δέξιος, in veteribus libris emendate scriptum invenitur ἀδέξιος.
Editi ἐκ μέσου τῶν χειρῶν. Αt mss. ἐκ μέσων.
Μox Colb. tertius ἀπὸ νεφῶν.
Unus miss. σοὶ καὶ αἱ ἀποκρίσεις ἐκεῖθεν. Ibi -
PG 31:273Οὐ προσεύχῃ οὖν τῷ Κυρίῳ τελειωθῆναι τὴν χάριν; Ἀλλὰ προλαμβάνων, σεαυτὸν ἀνάξιον ποιεῖς τῆς ὑποδοχῆς τῶν δειχθέντων. Καὶ σὺ μὲν ἐν τῷ κρυπτῷ λαλεῖς σεαυτῷ, τὰ δὲ ῥήματά σου ἐν οὐρανῷ δοκιμάζεται. Διὰ τοῦτό σοι ἐκεῖθεν αἱ ἀποκρίσεις ἔρχονται. Τίνα δέ ἐστι καὶ ἃ λέγεις; ψυχὴ, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ ἀποκείμενα· φάγε, πίε, εὐφραίνου καθ’ ἡμέραν· Ὢ τῆς ἀλογίας Εἰ δὲ χοιρείαν εἶχες ψυχὴν, τί ἂν ἄλλο ἢ τοῦτο αὐτῇ εὐηγγελίσω; Οὕτω κτηνώδης εἶ, οὕτως ἀσύνετος τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν, τοῖς τῆς σαρκὸς αὐτὴν βρώμασιν δεξιούμενος· καὶ ὅσα ὁ ἀφεδρὼν ὑποδέχεται, ταῦτα τῇ ψυχῇ παραπέμπεις; Εἰ μὲν ἀρετὴν ἔχει, εἰ πλήρης ἐστὶν ἀγαθῶν ἔργων, εἰ Θεῷ προσῳκείωται, ἔχει πολλὰ ἀγαθὰ, καὶ εὐφραινέσθω τὴν καλὴν τῆς ψυχῆς εὐφροσύνην. Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐπίγεια φρονεῖς, καὶ θεὸν ἔχεις τὴν κοιλίαν, καὶ ὅλος σάρκινος εἶ, δεδουλωμένος τοῖς πάθεσιν, ἄκουε τῆς σοὶ πρεπούσης προσηγορίας, ἣν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἔθετό σοι, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Κύριος· Ἄφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ἃ δὲ ἡτοίμασας, τίνι ἔσται; Μείζων τῆς αἰωνίου κολάσεως ὁ γέλως τῆς ἀβουλίας. Ὁ γὰρ μετ’ ὀλίγον μέλλων ἀνάρπαστος ἄγεσθαι, οἷα βουλεύεται;HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
καὶ ὁ λέγει; Ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ ἀποκεί η Anima, habes multa bona repostta: comede, bibe,
μενα· φάγε, πίε, εὐφραίνου καθ' ἡμέραν. Ω τῆς
ἀλογίας! Εἰ δὲ χορείαν εἶχες ψυχήν, τί ἂν ἄλλο ή
τοῦτο αὐτῇ εὐηγγελίσω; Οὕτω κτηνώδης εἴ, οὕτως
ἀσύνετος τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν, τοῖς τῆς σαρκὸς
αὐτὴν βρώμασι δεξιούμενος· καὶ ὅσα ὁ ἀφεδρών
ὑποδέχεται, ταῦτα τῇ ψυχῇ παραπέμπεις; Εἰ μὲν
ἀρετὴν ἔχει, εἰ πλήρης ἐστὶν ἔργων ἀγαθῶν, εἰ
Θεῷ προσῳκείωται, ἔχει πολλὰ ἀγαθὰ, καὶ εὐφραι
νέσθω τὴν καλὴν τῆς ψυχῆς εὐφροσύνην Έπει
δὲ τὰ ἐπίγεια φρονεῖς, καὶ θεὸν ἔχεις τὴν κοιλίαν,
καὶ ὅλος σάρκινος εἶ, δεδουλωμένος τοῖς πάθεσιν,
ἄκουε τῆς σοὶ πρεπούσης προσηγορίας, ἣν οὐδεὶς
ἀνθρώπων ἔθετό σοι, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος· Αφρον,
ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν
ἀπὸ σοῦ· ὁ δὲ ἡτοίμασας, τίνι ἔσται; Μείζων
τῆς αἰωνίου κολάσεως ὁ γέλως τῆς ἀβουλίας. Ο
γὰρ μετ' ὀλίγον μέλλων ἀνάρπαστος ἄγεσθαι, οἷα
βουλεύεται; Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οικοδομήσω. Καλῶς σύ γε ποιῶν φαίην
ἂν ἔγωγε πρὸς αὐτόν. Αξια γὰρ καθαιρέσεως τὰ
ταμιεῖα τῆς ἀδικίας. Κατάσκαπτε ταῖς ἑαυτοῦ χερσιν, ο κακῶς ᾠκοδόμησας. Λύε τὰ σιτοδοχεία, ὅθεν
οὐδεὶς ἀπῆλθε ποτε παραμυθίας τυχών. Αφάνισον
πάντα οίκον πλεονεξίας φύλακα, ἀποσκεύασον όρο
φους, περίελε τοίχους, δεῖξον ἡλίῳ τὸν εὐρωτῶντα
στον ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὸν δέσμιον πλού
του, θριάμβευσαν τὰ σκοτεινὰ τοῦ μαμμωνα καταγώγια. Καθελώ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας
οἰκοδομήσω. Ἐὰν δὲ καὶ ταύτας ἐμπλήσῃς, τί ποτε
ἄρα διανοηθήσῃ; Η που πάλιν καθαιρήσεις, καὶ G
πάλιν οἰκοδομήσεις; Καὶ τί τούτων ἀνοητότερον,
ἀπέραντα μοχθεῖν, οἰκοδομεῖν μετὰ σπουδῆς, καὶ
μετὰ σπουδῆς καθαιρεῖν; Ἔχεις ἀποθήκας, ἐὰν θέλῃς, τὰς οἰκίας τῶν πενήτων. Θησαύρισον σεαυτῷ
θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ. Τὰ ἐκεῖ ἀποτιθέμενα οὐ σῆτες
καταβήσκονται, οὐ σηπεδὼν ἐπινέμεται, οὐ λησταί
διακλέπτουσιν. Ἀλλὰ τότε μεταδώσω τοῖς δεομένοις
όταν τὰς δευτέρας ἀποθήκας πληρώσω. Μακρούς
σεαυτῷ τοὺς χρόνους τῆς ζωῆς έπηξας. Σκόπει
, μή σε προλάβῃ ὁ κατὰ προθεσμίαν ἐπείγων. Καὶ
γὰρ ἡ ἐπαγγελία οὐ χρηστότητός ἐστιν, ἀλλὰ πονημίας ἀπόδειξις Επαγγέλλη γὰρ, οὐχ ἵνα δως
μετὰ ταῦτα, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ παρὸν διακρούσῃ. Ἐπεὶ
νῦν τί τὸ κωλύον πρὸς τὴν μετάδοσιν; Οὐ πάρεστιν
ὁ ἐνδεής; οὐχὶ πλήρεις αἱ ἀποθῆκαι; οὐχ ὁ μισθὸς
έτοιμος; οὐχ ἡ ἐντολὴ τηλαυγής; Ο πεινῶν τήκε
Luc. XII, 19. * ibid. 20. s Matth. νι, 20.
demn Colb. primus εἰσέρχονται. Vox ἐκεῖθεν, quæ
mox sequitur, referri debet ad eum qui secum loquitur. Basilius igitur hoc dicit: Tu, qui tecum in
occulto loqueris, non prophetas, non apostolos audis,
sed temetipsum; ob idque a te uno responsa accipis.
Veteres quatuor libri εἰ πλήρης.... εἰ Θεῷ.
Vocula in utroque loco in prius editis legebatur.
Colb. tertius εὐφραινέσθω τὴν ψυχικὴν εὐφρο
σύνην. Haud longe quatuor mss. καὶ ὅλος. Alius uis.
Combef. et editi καὶ ὅλως.
Antiqui duo libri ἐν ταύτῃ. Mox duo itidem
lotare quotidie. O dementiam! Suillam animam
si haberes, quid aliud nisi hoc ei annuntiare potuisses? Itane belluinus es, itane rudis es bonorum
animæ, ut eam carnalibus cibis excipias, et quæ
Jatrina excipit, ea animæ destines? Profecto, si
virtute prædita est, si plena est bonis operibus, si
Deo necessitudine conjungitur, multa bona habet;
ita demum bono animæque convenienti gaudio
lætetur. Quia vero terrena sapis, et deum habes
ventrem, totusque carneus es, libidinibus mancipatus et vitiis, audi te dignam appellationem, tibi
a nullo homine, sed ab ipsomet Domino datam:
Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te: quæ
autem parasti, cujus erunt •? Hæc irrisio stultitiæ
superat supplicium æternum. Qui enim paulo post
rapiendus est et abducendus, qualia in animo versat
consilia? Destruam horrea mea; et majora adicabo. Recte facis, ego ipse ei dixerim, Digna 49
enim sunt quæ destruantur iniquitatis horrea. Tuis
ipse manibus dirue quæ male ædificasti. Solve frumentarios penus, unde nemo unquam allevatus
exiit. Destrue omnem domum avaritiæ custodem,
everte tecta, demolire muros, ostende soli frumentum cariosum, educ e carcere vinctas opes, produc in publicum tenebrosa mammonæ ccnclavia.
Destruam horrea mea, et majora ædificabo. Quod
si hæc quoque impleveris, quid tum excogitabis!
Rursusne destrues, et rursus ædificabis? Quid stultius quam laborare perpetuo, ædificare diligenter,
et diligenter destruere? Habes horrea, si vis, domos
pauperum. Thesauriza tibi thesaurum in cœlo ".
Quæ illic reconduntur, ea non depascuntur tincæ,
non corrodit caries, non prædantur fures 6. Atqui
egenis impertiar tum, cum secunda horrea implevero. Longum tibi vitæ tempus præfixisti. Cave te
præfinita dies festinans prævertat. Nam pollicitatio
isthæc nequitiæ argumentum est, non benignitatis.
Polliceris enim, non ut des postea, sed ut præsens submoveas. Nunc cum liceat, quid impedit
quominus largiare? Nonne adest indigus? nonne
plena sunt horrea? an non parata merces? an
non clarum præceptum est et perspicuum? Esuriens contabescit, nudus riget, strangulatur is a
quo debitum exigitur; et tu eleemosynam differs.
in crastinum? Audi Salomonem: Ne dixeris: Revertens redi, cras dabo'; ignoras enim quid pariet
7 Prov. 111, 28.
• ibid.
mss. ἀπαιτοῦσι παρὰ σοῦ.
Editi σύ γε ποιῶν. Veteres aliquot libri σε
ποιῶν. Ibidem tres niss. φαίην ἂν ἔγωγε πρός. Editi
φαίην ἂν πρός.
Colb. tertius εὐρωτιῶντα τόπον, ostende soli
locum situ corruptum.
Colb. primus τοὺς ὅρους τῆς ζωῆς, logos
vita limites.
Editi πονηρίας ἐπίδειξις. Αt miss. multi από
δειξις.
Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οἰκοδομήσω· Καλῶς σὺ ποιῶν, φαίην ἂν ἔγωγε πρὸς αὐτόν. Ἄξια γὰρ καθαιρέσεως τὰ ταμιεῖα τῆς ἀδικίας. Κατάσκαπτε ταῖς ἑαυτοῦ χερσὶν, ἃ κακῶς ᾠκοδόμησας. Λύε τὰ σιτοδοχεῖα, ὅθεν οὐδεὶς ἀπῆλθέ ποτε παραμυθίας τυχών. Ἀφάνισον πάντα οἶκον πλεονεξίας φύλακα, ἀποσκεύασον ὀρόφους, περίελε τοίχους, δεῖξον ἡλίῳ τὸν εὐρωτιῶντα σῖτον, ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὸν δέσμιον πλοῦτον, θριάμβευσον τὰ σκοτεινὰ τοῦ μαμωνᾶ καταγώγια· Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οἰκοδομήσω· Ἐὰν δὲ καὶ ταύτας ἐμπλήσῃς, τί ποτε ἆρα διανοηθήσῃ; Ἦ που πάλιν καθαιρήσεις, καὶ πάλιν οἰκοδομήσεις; Καὶ τί τούτων ἀνοητότερον, ἀπέραντα μοχθεῖν, οἰκοδομεῖν μετὰ σπουδῆς, καὶ μετὰ σπουδῆς καθαιρεῖν; Ἔχεις ἀποθήκας, ἐὰν θέλῃς, τὰς κοιλίας τῶν πενήτων. Θησαύρισον σεαυτῷ θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ. Τὰ ἐκεῖ ἀποτιθέμενα οὐ σῆτες καταβόσκονται, οὐ σηπεδὼν ἐπινέμεται, οὐ λῃσταὶ διακλέπτουσιν. Ἀλλὰ τότε μεταδώσω τοῖς δεομένοις ὅταν τὰς δευτέρας ἀποθήκας ἐμπλήσω. Μακροὺς σεαυτῷ τοὺς χρόνους τῆς ζωῆς ἔπηξας. Σκόπει μή σε προλάβῃ ὁ κατὰ προθεσμίαν ἐπείγων.HOMILIA IN ILLUD LUCÆ, DESTRUAM, ETC.
καὶ ὁ λέγει; Ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ ἀποκεί η Anima, habes multa bona repostta: comede, bibe,
μενα· φάγε, πίε, εὐφραίνου καθ' ἡμέραν. Ω τῆς
ἀλογίας! Εἰ δὲ χορείαν εἶχες ψυχήν, τί ἂν ἄλλο ή
τοῦτο αὐτῇ εὐηγγελίσω; Οὕτω κτηνώδης εἴ, οὕτως
ἀσύνετος τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν, τοῖς τῆς σαρκὸς
αὐτὴν βρώμασι δεξιούμενος· καὶ ὅσα ὁ ἀφεδρών
ὑποδέχεται, ταῦτα τῇ ψυχῇ παραπέμπεις; Εἰ μὲν
ἀρετὴν ἔχει, εἰ πλήρης ἐστὶν ἔργων ἀγαθῶν, εἰ
Θεῷ προσῳκείωται, ἔχει πολλὰ ἀγαθὰ, καὶ εὐφραι
νέσθω τὴν καλὴν τῆς ψυχῆς εὐφροσύνην Έπει
δὲ τὰ ἐπίγεια φρονεῖς, καὶ θεὸν ἔχεις τὴν κοιλίαν,
καὶ ὅλος σάρκινος εἶ, δεδουλωμένος τοῖς πάθεσιν,
ἄκουε τῆς σοὶ πρεπούσης προσηγορίας, ἣν οὐδεὶς
ἀνθρώπων ἔθετό σοι, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος· Αφρον,
ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν
ἀπὸ σοῦ· ὁ δὲ ἡτοίμασας, τίνι ἔσται; Μείζων
τῆς αἰωνίου κολάσεως ὁ γέλως τῆς ἀβουλίας. Ο
γὰρ μετ' ὀλίγον μέλλων ἀνάρπαστος ἄγεσθαι, οἷα
βουλεύεται; Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οικοδομήσω. Καλῶς σύ γε ποιῶν φαίην
ἂν ἔγωγε πρὸς αὐτόν. Αξια γὰρ καθαιρέσεως τὰ
ταμιεῖα τῆς ἀδικίας. Κατάσκαπτε ταῖς ἑαυτοῦ χερσιν, ο κακῶς ᾠκοδόμησας. Λύε τὰ σιτοδοχεία, ὅθεν
οὐδεὶς ἀπῆλθε ποτε παραμυθίας τυχών. Αφάνισον
πάντα οίκον πλεονεξίας φύλακα, ἀποσκεύασον όρο
φους, περίελε τοίχους, δεῖξον ἡλίῳ τὸν εὐρωτῶντα
στον ἐξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὸν δέσμιον πλού
του, θριάμβευσαν τὰ σκοτεινὰ τοῦ μαμμωνα καταγώγια. Καθελώ μου τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας
οἰκοδομήσω. Ἐὰν δὲ καὶ ταύτας ἐμπλήσῃς, τί ποτε
ἄρα διανοηθήσῃ; Η που πάλιν καθαιρήσεις, καὶ G
πάλιν οἰκοδομήσεις; Καὶ τί τούτων ἀνοητότερον,
ἀπέραντα μοχθεῖν, οἰκοδομεῖν μετὰ σπουδῆς, καὶ
μετὰ σπουδῆς καθαιρεῖν; Ἔχεις ἀποθήκας, ἐὰν θέλῃς, τὰς οἰκίας τῶν πενήτων. Θησαύρισον σεαυτῷ
θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ. Τὰ ἐκεῖ ἀποτιθέμενα οὐ σῆτες
καταβήσκονται, οὐ σηπεδὼν ἐπινέμεται, οὐ λησταί
διακλέπτουσιν. Ἀλλὰ τότε μεταδώσω τοῖς δεομένοις
όταν τὰς δευτέρας ἀποθήκας πληρώσω. Μακρούς
σεαυτῷ τοὺς χρόνους τῆς ζωῆς έπηξας. Σκόπει
, μή σε προλάβῃ ὁ κατὰ προθεσμίαν ἐπείγων. Καὶ
γὰρ ἡ ἐπαγγελία οὐ χρηστότητός ἐστιν, ἀλλὰ πονημίας ἀπόδειξις Επαγγέλλη γὰρ, οὐχ ἵνα δως
μετὰ ταῦτα, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ παρὸν διακρούσῃ. Ἐπεὶ
νῦν τί τὸ κωλύον πρὸς τὴν μετάδοσιν; Οὐ πάρεστιν
ὁ ἐνδεής; οὐχὶ πλήρεις αἱ ἀποθῆκαι; οὐχ ὁ μισθὸς
έτοιμος; οὐχ ἡ ἐντολὴ τηλαυγής; Ο πεινῶν τήκε
Luc. XII, 19. * ibid. 20. s Matth. νι, 20.
demn Colb. primus εἰσέρχονται. Vox ἐκεῖθεν, quæ
mox sequitur, referri debet ad eum qui secum loquitur. Basilius igitur hoc dicit: Tu, qui tecum in
occulto loqueris, non prophetas, non apostolos audis,
sed temetipsum; ob idque a te uno responsa accipis.
Veteres quatuor libri εἰ πλήρης.... εἰ Θεῷ.
Vocula in utroque loco in prius editis legebatur.
Colb. tertius εὐφραινέσθω τὴν ψυχικὴν εὐφρο
σύνην. Haud longe quatuor mss. καὶ ὅλος. Alius uis.
Combef. et editi καὶ ὅλως.
Antiqui duo libri ἐν ταύτῃ. Mox duo itidem
lotare quotidie. O dementiam! Suillam animam
si haberes, quid aliud nisi hoc ei annuntiare potuisses? Itane belluinus es, itane rudis es bonorum
animæ, ut eam carnalibus cibis excipias, et quæ
Jatrina excipit, ea animæ destines? Profecto, si
virtute prædita est, si plena est bonis operibus, si
Deo necessitudine conjungitur, multa bona habet;
ita demum bono animæque convenienti gaudio
lætetur. Quia vero terrena sapis, et deum habes
ventrem, totusque carneus es, libidinibus mancipatus et vitiis, audi te dignam appellationem, tibi
a nullo homine, sed ab ipsomet Domino datam:
Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te: quæ
autem parasti, cujus erunt •? Hæc irrisio stultitiæ
superat supplicium æternum. Qui enim paulo post
rapiendus est et abducendus, qualia in animo versat
consilia? Destruam horrea mea; et majora adicabo. Recte facis, ego ipse ei dixerim, Digna 49
enim sunt quæ destruantur iniquitatis horrea. Tuis
ipse manibus dirue quæ male ædificasti. Solve frumentarios penus, unde nemo unquam allevatus
exiit. Destrue omnem domum avaritiæ custodem,
everte tecta, demolire muros, ostende soli frumentum cariosum, educ e carcere vinctas opes, produc in publicum tenebrosa mammonæ ccnclavia.
Destruam horrea mea, et majora ædificabo. Quod
si hæc quoque impleveris, quid tum excogitabis!
Rursusne destrues, et rursus ædificabis? Quid stultius quam laborare perpetuo, ædificare diligenter,
et diligenter destruere? Habes horrea, si vis, domos
pauperum. Thesauriza tibi thesaurum in cœlo ".
Quæ illic reconduntur, ea non depascuntur tincæ,
non corrodit caries, non prædantur fures 6. Atqui
egenis impertiar tum, cum secunda horrea implevero. Longum tibi vitæ tempus præfixisti. Cave te
præfinita dies festinans prævertat. Nam pollicitatio
isthæc nequitiæ argumentum est, non benignitatis.
Polliceris enim, non ut des postea, sed ut præsens submoveas. Nunc cum liceat, quid impedit
quominus largiare? Nonne adest indigus? nonne
plena sunt horrea? an non parata merces? an
non clarum præceptum est et perspicuum? Esuriens contabescit, nudus riget, strangulatur is a
quo debitum exigitur; et tu eleemosynam differs.
in crastinum? Audi Salomonem: Ne dixeris: Revertens redi, cras dabo'; ignoras enim quid pariet
7 Prov. 111, 28.
• ibid.
mss. ἀπαιτοῦσι παρὰ σοῦ.
Editi σύ γε ποιῶν. Veteres aliquot libri σε
ποιῶν. Ibidem tres niss. φαίην ἂν ἔγωγε πρός. Editi
φαίην ἂν πρός.
Colb. tertius εὐρωτιῶντα τόπον, ostende soli
locum situ corruptum.
Colb. primus τοὺς ὅρους τῆς ζωῆς, logos
vita limites.
Editi πονηρίας ἐπίδειξις. Αt miss. multi από
δειξις.
PG 31:275Καὶ γὰρ ἡ ἐπαγγελία οὐ χρηστότητος ἐστιν, ἀλλὰ πονηρίας ἀπόδειξις. Ἐπαγγέλλῃ γὰρ, οὐχ ἵνα δῷς μετὰ ταῦτα, ἀλλ’ ἵνα τὸ παρὸν διακρούσῃ. Ἐπεὶ νῦν τί τὸ κωλύον πρὸς τὴν μετάδοσιν; Οὐ πάρεστιν ὁ ἐνδεής; οὐχὶ πλήρεις αἱ ἀποθῆκαι; οὐχ ὁ μισθὸς ἕτοιμος; οὐχ ἡ ἐντολὴ τηλαυγής; Ὁ πεινῶν τήκεται· ὁ γυμνητεύων πήγνυται· ὁ ἀπαιτούμενος ἄγχεται· καὶ σὺ τὴν ἐλεημοσύνην εἰς τὴν αὔριον ἀναβάλλῃ; Ἄκουε Σολομῶντος· Μὴ εἴπῃς· Ἐπανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω· οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα· Οἵων παραγγελμάτων ὑπερορᾷς, τῇ φιλαργυρίᾳ τὰ ὦτα προαποβύσας Πόσην ἔδει σε χάριν ἔχειν τῷ εὐεργέτῃ, καὶ φαιδρὸν εἶναι, καὶ λαμπρύνεσθαι τῇ τιμῇ, ὅτι οὐκ αὐτὸς διοχλεῖς θύρας ἑτέρων, ἀλλὰ τὰς σὰς ἄλλοι καταλαμβάνουσι Νῦν δὲ κατηφὴς εἶ καὶ δυσέντευκτος, ἐκκλίνων τὰς ἀπαντήσεις, μή πού τι καὶ μικρὸν ἀναγκασθῇς τῶν χειρῶν ἐκβαλεῖν. Μίαν οἶδας φωνήν· Οὐκ ἔχω· οὐδὲ δώσω· πένης γάρ εἰμι. Πένης εἶ τῷ ὄντι, καὶ ἐνδεὴς παντὸς ἀγαθοῦ· πένης ἀγάπης· πένης φιλανθρωπίας, πένης πίστεως εἰς Θεὸν, πένης ἐλπίδος αἰωνίου. Συμμεριστὰς ποίησον τῶν σητῶν τοὺς ἀδελφούς· τὸ αὔριον σηπόμενον σήμερον μετάδος τῷ δεομένῳ.‹lies sequens *. Qualia præcepta contemnis, qui ται· ὁ γυμνητεύων πήγνυται· ὁ ἀπαιτούμενος ἄγχε
jam antea tibi avaritia aures obturaveris? Quantam
oportebat habere te benefico largitori gratiam,
quam hilarem te esse, quam lætum ob eum qui
tibi defertur honorem, videlicet quod non perturLes fores alienas, sed alii tuas occupent? Nunc veTo morosus es, vixque ad te accessus patet: qui
declines occursus, ne forte vel modicum quid e
manibus dimittere cogaris. Unam nosti vocem:
Non habeo, nec dabo: nam pauper sum. Revera
pauper es, et omnis boni inops pauper dilectionis, pauper humanitatis, pauper fidei in Deum,
pauper spei æternæ. Participes frumenți facias fratres: quod cras putrescet, id hodie trade egenti.
Avaritiæ pessimum genus est, ne ea quidem quæ
corrumpuntur, egenis erogare.
ται· καὶ σὺ τὴν ἐλεημοσύνην εἰς τὴν αύριον ἀναβάλλη; Ακουε Σολομῶντος· Μὴ εἴπῃς· Επανει
θὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω οὐ γὰρ
οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Οίων παραγγελμάτων
ὑπερορᾷς, τῇ φιλαργυρίᾳ τὰ ὦτα προαποξύσας (56)!
Πόσην ἔδει σε χάριν ἔχειν τῷ εὐεργέτῃ, καὶ φαι
ἱρὸν εἶναι, καὶ λαμπρύνεσθαι τῇ τιμῇ, ὅτι οὐκ αὐτ
τὰς διοχλεῖς θύρας ἑτέρων, ἀλλὰ τὰς σὰς ἄλλοι και
ταλαμβάνουσι! Νῦν δὲ κατηφὴς εἶ καὶ δυσέντευκτος,
ἐκκλίνων τὰς ἀπαντήσεις, μή πού τι καὶ μικρόν
ἀναγκασθῇς τῶν χειρῶν ἐκβαλεῖν. Μίαν οἶδας φωνήν· Οὐκ ἔχω· οὐδὲ δώσω· πένης γάρ εἰμι. Πένης
εἶ τῷ ὄντι, καὶ ἐνδεὴς παντὸς ἀγαθοῦ· πένης
φιλανθρωπίας, πένης πίστεως εἰς Θεὸν, πένης ἐλπί
δος αἰωνίου. Συμμεριστὰς ποίησον τῶν σίτων
τοὺς ἀδελφούς· τὸ αὔριον σηπόμενον σήμερον μετάδος τῷ δεομένῳ. Πλεονεξίας εἶδος τὸ χαλεπώτατον,
μηδὲ τῶν φθειρομένων μεταδιδόναι τοῖς ἐνδεέσιν.
7. Cui, inquit, injuriam facio, dum relineo mea
atque conservo? Quæ, dic mihi, tua sunt? unde
accepta in vitam intulisti? Velut si quis, loco in
theatro ad spectandum occupato, deinde ingredientes arceat, id sui ipsius proprium ratus, quod
ad omnium communem usum proponitur: tales
cjusmodi quoque divites sunt. Nam communia
præoccupantes, ea ob præoccupationem sibi assumunt. Quod si suæ quisque necessitati sublevandæ
id modo quod satis est caperet, 50 egenti vero reJinqueret quod superfluum est, nemo esset dives,
pauper nemo. Nonne nudus egressus es ex utero?
nonne nudus iterum in terram reverteris? Unde
autem tibi præsentia bona? Si a fato dixeris, impius es, qui non agnoscas Conditorem, neque gratiam habeas largitori: sin confiteris esse a Deo,
tic nobis rationem cur acceperis. Num injustus
Deus, qui nobis inæqualiter vitæ necessaria distribuit? Cur, divite te, ille pauper est? An non utique, ut et tu benignitatis ac fidelis dispensationis
mercedem accipias, et ille magnis patientiæ præmiis donetur? Tu vero inexplebilibus avaritiæ sinibus omnia complexus, atque his tam multos privans, nemini ullam injuriam facere te existimas?
Quis avarus est? Qui rebus quæ satis sunt, contentus non est. Quis spoliator? Qui cujusque res
aufert. Non avarus es tu? non spoliator es tu?
8 Prov. xxvII, 1.
Colb. tertius ἀπελθών.
Colb. tertius αύριον δώσω. Δυνατοῦ σου ὄντος,
εὐποίησον, benefac, dum potes. Sed illud, δυνατοῦ
σου ὄντος, εὐποίησον, inter librariorum additamenta
recenseri debere arbitramur.
Colb. primus ὦτα προαποκλείσας. Paulo post
dem colex αὐτὸς διενοχλεῖς.
Editi πένης τῷ. Αt mss. πένης εἶ τῷ. Μον
editi πίστεως τῆς εἰς. Libri veteres πίστεως εἰς.
Antiqui duo libri συμμεριστὰς ποίησαι. Sta
Cini Coll. primus σήμερον παράσχου τῷ δεομένω.
non diverso sensu. Haud multo post editi μηδὲ τῶν
φθειρομένων τοῖς ἐνδεέσι καταμερίσαι. Veteres quatuor libri ita ut edidimus.
7. Τίνα, φησὶν, ἀδικῶ συνέχων τὰ ἐμαυτοῦ;
Ποῖα, εἰπέ μοι, σαυτοῦ; πόθεν λαβὼν εἰς τὸν βίον
εἰσήνεγκας; Ωσπερ ἂν εἴ τις, ἐν θεάτρῳ θέαν και
ταλαβών, εἶτα ἐξείργοι τοὺς ἐπεισιόντας, ἴδιον ἑαυ
τοῦ κρίνων τὸ κοινῶς πᾶσι κατὰ τὴν χρῆσιν προκεί
μενον· τοιοῦτοί εἰσι καὶ οἱ πλούσιοι. Τὰ γὰρ κοινὰ
προκατασχόντες, ἴδια ποιοῦνται διὰ τὴν πρόληψιν. Ἐπεὶ εἰ τὸ πρὸς παραμυθίαν τῆς ἑαυτοῦ
χρείας ἕκαστος κομιζόμενος, τὸ περιστὸν ἠφίει τῷ
δεομένῳ, οὐδεὶς μὲν ἂν ἦν πλούσιος, οὐδεὶς δὲ ἐνδεής. Οὐχὶ γυμνὸς ἐξέπεσες τῆς γαστρός; οὐ γυμνός
πάλιν εἰς τὴν γῆν ὑποστρέψεις; Τὰ δὲ παρόντα σοι
πόθεν; Εἰ μὲν ἀπὸ ταυτομάτου λέγεις, ἄθεος εἶ, μὴ
γνωρίζων τὸν κτίσαντα, μηδὲ χάριν ἔχων τῷ δεδω
κότι· εἰ δὲ ὁμολογεῖς εἶναι παρὰ Θεοῦ, εἰπὲ τὸν
λόγον ἡμῖν δι' ὃν ἔλαβες. Μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς, ὁ ἀνίσως ἡμῖν διαιρῶν τὰ τοῦ βίου; Διὰ τί σὺ μὲν πλου
τεῖς, ἐκεῖνος δὲ πένεται; Η πάντως, ἵνα καὶ σὺ
χρηστότητος καὶ πιστῆς οἰκονομίας μισθὸν ὑπο
δέξῃ κἀκεῖνος τοῖς μεγάλοις ἄθλοις τῆς ὑπομονῆς τιμηθῇ; Σὺ δὲ, πάντα τοῖς ἀπληρώτοις τῆς
πλεονεξίας κόλποις περιλαβών, οὐδένα οἴει ἀδικεῖν
τοσούτους ἀποστερῶν; Τίς ἐστιν ὁ πλεονέκτης; Ο
μὴ ἐμμένων τῇ αὐταρκεία. Τίς δέ ἐστιν ὁ ἀποστερη
τής; Ὁ ἀφαιρούμενος τὰ ἑκάστου. Σὺ δὲ οὐ πλεο
νέκτης; σὺ δὲ οὐκ ἀποστερητής; ἃ πρὸς οἰκονομίαν
ἐδέξω, ταῦτα ἴδια σεαυτοῦ ποιούμενος; Ἡ ὁ μὲν
Τίνα ἀδικῶ συνέχων τὰ ἐμαυτοῦ; Verte,
Eccui injuriam facio dum que mea sunt clausa custolio? Sic etiam infra liomil. in diviles p. 53:
Σκορπιζόμενος ὁ πλοῦτος.. πέφυκε παραμένειν·
συνεχόμενος δὲ ἀλλοτριοῦσθαι, Dispersa solent per -
manere, clausæ vero alienari. MARAN.
multi
Editi uno verbo ιδιοποιοῦνται. Αt mss.
duabus vocibus ίδια ποιοῦνται. Nec ita multo infra
Colb. tertius πλούσιος, οὐδεὶς δὲ πένης, οὐδεὶς ἐν
δεής. Subinde idem codex γυμνός ἐξέπεσας.
Colb. tertius μισθὸν διαδέξῃ. Alius ms. δέξῃ.
Haud longe editi περιλαμβάνων. At mss. bulli πεφιλαθών.
'
Πλεονεξίας εἶδος τὸ χαλεπώτατον, μηδὲ τῶν φθειρομένων μεταδιδόναι τοῖς ἐνδεέσι. Τίνα, φησὶν, ἀδικῶ συνέχων τὰ ἐμαυτοῦ; Ποῖα, εἰπέ μοι, σαυτοῦ; πόθεν λαβὼν εἰς τὸν βίον εἰσήνεγκας; Ὥσπερ ἂν εἴ τις, ἐν θεάτρῳ θέαν καταλαβὼν, εἶτα ἐξείργοι τοὺς ἐπεισιόντας, ἴδιον ἑαυτοῦ κρίνων τὸ κοινῶς πᾶσι κατὰ τὴν χρῆσιν προκείμενον· τοιοῦτοί εἰσι καὶ οἱ πλούσιοι. Τὰ γὰρ κοινὰ προκατασχόντες, ἴδια ποιοῦνται διὰ τὴν πρόληψιν. Ἐπεὶ εἰ τὸ πρὸς παραμυθίαν τῆς ἑαυτοῦ χρείας ἕκαστος κομιζόμενος, τὸ περιττὸν ἠφίει τῷ δεομένῳ, οὐδεὶς μὲν ἂν ἦν πλούσιος, οὐδεὶς δὲ πένης, οὐδεὶς ἐνδεής. Οὐχὶ γυμνὸς ἐξέπεσας τῆς γαστρός; οὐ γυμνὸς πάλιν εἰς τὴν γῆν ὑποστρέψεις; Τὰ δὲ παρόντα σοι πόθεν; Εἰ μὲν ἀπὸ ταυτομάτου λέγεις, ἄθεος εἶ, μὴ γνωρίζων τὸν κτίσαντα, μηδὲ χάριν ἔχων τῷ δεδωκότι· εἰ δὲ ὁμολογεῖς εἶναι παρὰ Θεοῦ, εἰπὲ τὸν λόγον ἡμῖν δι’ ὃν ἔλαβες. Μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς, ὁ ἀνίσως ἡμῖν διαιρῶν τὰ τοῦ βίου; Διὰ τί σὺ μὲν πλουτεῖς, ἐκεῖνος δὲ πένεται; Ἢ πάντως, ἵνα καὶ σὺ χρηστότητος καὶ πιστῆς οἰκονομίας μισθὸν ὑποδέξῃ, κἀκεῖνος τοῖς μεγάλοις ἄθλοις τῆς ὑπομονῆς τιμηθῇ;‹lies sequens *. Qualia præcepta contemnis, qui ται· ὁ γυμνητεύων πήγνυται· ὁ ἀπαιτούμενος ἄγχε
jam antea tibi avaritia aures obturaveris? Quantam
oportebat habere te benefico largitori gratiam,
quam hilarem te esse, quam lætum ob eum qui
tibi defertur honorem, videlicet quod non perturLes fores alienas, sed alii tuas occupent? Nunc veTo morosus es, vixque ad te accessus patet: qui
declines occursus, ne forte vel modicum quid e
manibus dimittere cogaris. Unam nosti vocem:
Non habeo, nec dabo: nam pauper sum. Revera
pauper es, et omnis boni inops pauper dilectionis, pauper humanitatis, pauper fidei in Deum,
pauper spei æternæ. Participes frumenți facias fratres: quod cras putrescet, id hodie trade egenti.
Avaritiæ pessimum genus est, ne ea quidem quæ
corrumpuntur, egenis erogare.
ται· καὶ σὺ τὴν ἐλεημοσύνην εἰς τὴν αύριον ἀναβάλλη; Ακουε Σολομῶντος· Μὴ εἴπῃς· Επανει
θὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω οὐ γὰρ
οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Οίων παραγγελμάτων
ὑπερορᾷς, τῇ φιλαργυρίᾳ τὰ ὦτα προαποξύσας (56)!
Πόσην ἔδει σε χάριν ἔχειν τῷ εὐεργέτῃ, καὶ φαι
ἱρὸν εἶναι, καὶ λαμπρύνεσθαι τῇ τιμῇ, ὅτι οὐκ αὐτ
τὰς διοχλεῖς θύρας ἑτέρων, ἀλλὰ τὰς σὰς ἄλλοι και
ταλαμβάνουσι! Νῦν δὲ κατηφὴς εἶ καὶ δυσέντευκτος,
ἐκκλίνων τὰς ἀπαντήσεις, μή πού τι καὶ μικρόν
ἀναγκασθῇς τῶν χειρῶν ἐκβαλεῖν. Μίαν οἶδας φωνήν· Οὐκ ἔχω· οὐδὲ δώσω· πένης γάρ εἰμι. Πένης
εἶ τῷ ὄντι, καὶ ἐνδεὴς παντὸς ἀγαθοῦ· πένης
φιλανθρωπίας, πένης πίστεως εἰς Θεὸν, πένης ἐλπί
δος αἰωνίου. Συμμεριστὰς ποίησον τῶν σίτων
τοὺς ἀδελφούς· τὸ αὔριον σηπόμενον σήμερον μετάδος τῷ δεομένῳ. Πλεονεξίας εἶδος τὸ χαλεπώτατον,
μηδὲ τῶν φθειρομένων μεταδιδόναι τοῖς ἐνδεέσιν.
7. Cui, inquit, injuriam facio, dum relineo mea
atque conservo? Quæ, dic mihi, tua sunt? unde
accepta in vitam intulisti? Velut si quis, loco in
theatro ad spectandum occupato, deinde ingredientes arceat, id sui ipsius proprium ratus, quod
ad omnium communem usum proponitur: tales
cjusmodi quoque divites sunt. Nam communia
præoccupantes, ea ob præoccupationem sibi assumunt. Quod si suæ quisque necessitati sublevandæ
id modo quod satis est caperet, 50 egenti vero reJinqueret quod superfluum est, nemo esset dives,
pauper nemo. Nonne nudus egressus es ex utero?
nonne nudus iterum in terram reverteris? Unde
autem tibi præsentia bona? Si a fato dixeris, impius es, qui non agnoscas Conditorem, neque gratiam habeas largitori: sin confiteris esse a Deo,
tic nobis rationem cur acceperis. Num injustus
Deus, qui nobis inæqualiter vitæ necessaria distribuit? Cur, divite te, ille pauper est? An non utique, ut et tu benignitatis ac fidelis dispensationis
mercedem accipias, et ille magnis patientiæ præmiis donetur? Tu vero inexplebilibus avaritiæ sinibus omnia complexus, atque his tam multos privans, nemini ullam injuriam facere te existimas?
Quis avarus est? Qui rebus quæ satis sunt, contentus non est. Quis spoliator? Qui cujusque res
aufert. Non avarus es tu? non spoliator es tu?
8 Prov. xxvII, 1.
Colb. tertius ἀπελθών.
Colb. tertius αύριον δώσω. Δυνατοῦ σου ὄντος,
εὐποίησον, benefac, dum potes. Sed illud, δυνατοῦ
σου ὄντος, εὐποίησον, inter librariorum additamenta
recenseri debere arbitramur.
Colb. primus ὦτα προαποκλείσας. Paulo post
dem colex αὐτὸς διενοχλεῖς.
Editi πένης τῷ. Αt mss. πένης εἶ τῷ. Μον
editi πίστεως τῆς εἰς. Libri veteres πίστεως εἰς.
Antiqui duo libri συμμεριστὰς ποίησαι. Sta
Cini Coll. primus σήμερον παράσχου τῷ δεομένω.
non diverso sensu. Haud multo post editi μηδὲ τῶν
φθειρομένων τοῖς ἐνδεέσι καταμερίσαι. Veteres quatuor libri ita ut edidimus.
7. Τίνα, φησὶν, ἀδικῶ συνέχων τὰ ἐμαυτοῦ;
Ποῖα, εἰπέ μοι, σαυτοῦ; πόθεν λαβὼν εἰς τὸν βίον
εἰσήνεγκας; Ωσπερ ἂν εἴ τις, ἐν θεάτρῳ θέαν και
ταλαβών, εἶτα ἐξείργοι τοὺς ἐπεισιόντας, ἴδιον ἑαυ
τοῦ κρίνων τὸ κοινῶς πᾶσι κατὰ τὴν χρῆσιν προκεί
μενον· τοιοῦτοί εἰσι καὶ οἱ πλούσιοι. Τὰ γὰρ κοινὰ
προκατασχόντες, ἴδια ποιοῦνται διὰ τὴν πρόληψιν. Ἐπεὶ εἰ τὸ πρὸς παραμυθίαν τῆς ἑαυτοῦ
χρείας ἕκαστος κομιζόμενος, τὸ περιστὸν ἠφίει τῷ
δεομένῳ, οὐδεὶς μὲν ἂν ἦν πλούσιος, οὐδεὶς δὲ ἐνδεής. Οὐχὶ γυμνὸς ἐξέπεσες τῆς γαστρός; οὐ γυμνός
πάλιν εἰς τὴν γῆν ὑποστρέψεις; Τὰ δὲ παρόντα σοι
πόθεν; Εἰ μὲν ἀπὸ ταυτομάτου λέγεις, ἄθεος εἶ, μὴ
γνωρίζων τὸν κτίσαντα, μηδὲ χάριν ἔχων τῷ δεδω
κότι· εἰ δὲ ὁμολογεῖς εἶναι παρὰ Θεοῦ, εἰπὲ τὸν
λόγον ἡμῖν δι' ὃν ἔλαβες. Μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς, ὁ ἀνίσως ἡμῖν διαιρῶν τὰ τοῦ βίου; Διὰ τί σὺ μὲν πλου
τεῖς, ἐκεῖνος δὲ πένεται; Η πάντως, ἵνα καὶ σὺ
χρηστότητος καὶ πιστῆς οἰκονομίας μισθὸν ὑπο
δέξῃ κἀκεῖνος τοῖς μεγάλοις ἄθλοις τῆς ὑπομονῆς τιμηθῇ; Σὺ δὲ, πάντα τοῖς ἀπληρώτοις τῆς
πλεονεξίας κόλποις περιλαβών, οὐδένα οἴει ἀδικεῖν
τοσούτους ἀποστερῶν; Τίς ἐστιν ὁ πλεονέκτης; Ο
μὴ ἐμμένων τῇ αὐταρκεία. Τίς δέ ἐστιν ὁ ἀποστερη
τής; Ὁ ἀφαιρούμενος τὰ ἑκάστου. Σὺ δὲ οὐ πλεο
νέκτης; σὺ δὲ οὐκ ἀποστερητής; ἃ πρὸς οἰκονομίαν
ἐδέξω, ταῦτα ἴδια σεαυτοῦ ποιούμενος; Ἡ ὁ μὲν
Τίνα ἀδικῶ συνέχων τὰ ἐμαυτοῦ; Verte,
Eccui injuriam facio dum que mea sunt clausa custolio? Sic etiam infra liomil. in diviles p. 53:
Σκορπιζόμενος ὁ πλοῦτος.. πέφυκε παραμένειν·
συνεχόμενος δὲ ἀλλοτριοῦσθαι, Dispersa solent per -
manere, clausæ vero alienari. MARAN.
multi
Editi uno verbo ιδιοποιοῦνται. Αt mss.
duabus vocibus ίδια ποιοῦνται. Nec ita multo infra
Colb. tertius πλούσιος, οὐδεὶς δὲ πένης, οὐδεὶς ἐν
δεής. Subinde idem codex γυμνός ἐξέπεσας.
Colb. tertius μισθὸν διαδέξῃ. Alius ms. δέξῃ.
Haud longe editi περιλαμβάνων. At mss. bulli πεφιλαθών.
'
PG 31:277Σὺ δὲ, πάντα τοῖς ἀπληρώτοις τῆς πλεονεξίας κόλποις περιλαβὼν, οὐδένα οἴει ἀδικεῖν τοσούτους ἀποστερῶν; Τίς ἐστιν ὁ πλεονέκτης; Ὁ μὴ ἐμμένων τῇ αὐταρκείᾳ. Τίς δέ ἐστιν ὁ ἀποστερητής; Ὁ ἀφαιρούμενος τὰ ἑκάστου. Σὺ δὲ οὐ πλεονέκτης; σὺ δὲ οὐκ ἀποστερητής; ἃ πρὸς οἰκονομίαν ἐδέξω, ταῦτα ἴδια σεαυτοῦ ποιούμενος; Ἢ ὁ μὲν ἐνδεδυμένον ἀπογυμνῶν λωποδύτης ὀνομασθήσεται· ὁ δὲ τὸν γυμνὸν μὴ ἐνδύων, δυνάμενος τοῦτο ποιεῖν, ἄλλης τινός ἐστι προσηγορίας ἄξιος; Τοῦ πεινῶντός ἐστιν ὁ ἄρτος, ὃν σὺ κατέχεις· τοῦ γυμνητεύοντος τὸ ἱμάτιον, ὃ σὺ φυλάσσεις ἐν ἀποθήκαις· τοῦ ἀνυποδέτου τὸ ὑπόδημα, ὃ παρὰ σοὶ κατασήπεται· τοῦ χρῄζοντος τὸ ἀργύριον, ὃ κατορύξας ἔχεις. Ὥστε τοσούτους ἀδικεῖς, ὅσοις παρέχειν ἠδύνασο. Καλοὶ μὲν, φησὶν, οἱ λόγοι, ἀλλὰ καλλίων ὁ χρυσός. Ὥσπερ οἱ τοῖς ἀκολάστοις περὶ σωφροσύνης διαλεγόμενοι. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι, διαβαλλομένης τῆς ἑταίρας, ἀπὸ τῆς ὑπομνήσεως πρὸς τὰς ἐπιθυμίας ἐκκαίονται. Πῶς σοι ὑπ’ ὄψιν ἀγάγω τὰ πάθη τοῦ πένητος, ἵνα γνῷς ἀπὸ ποταπῶν στεναγμῶν σεαυτῷ θησαυρίζεις; Ὢ πόσου ἄξιόν σοι φανεῖται ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως τὸ ῥῆμα ἐκεῖνο·HOMILIA IN DIVITES.
ἐνδεδυμένον ἀπογυμνών λωποδύτης ονομασθήσεται· Qui scilicet quæ dispensanda reccpisti, ea tibimetὁ δὲ τὸν γυμνὸν μὴ ἐνδύων, δυνάμενος τοῦτο ποιεῖν,
ἄλλης τινός ἐστι προσηγορίας ἄξιος; Τοῦ πεινῶντός
ἐστιν ὁ ἄρτος, ὃν σὺ κατέχεις· τοῦ γυμνητεύοντος τὸ
ἱμάτιον, ὁ σὺ φυλάσσεις ἐν ἀποθήκαις· τοῦ ἀνυπο
δέτου τὸ ὑπόδημα, ὃ παρὰ σοὶ κατασήπεται· τοῦ
χρήζοντος τὸ ἀργύριον, ο κατορύξας ἔχεις. Ωστε
τοσούτους ἀδικεῖς, ὅσοις παρέχειν ἐδύνατο.
8. Καλοὶ μέν, φησίν, οἱ λόγοι, ἀλλὰ καλλίων ὁ χρυ
σής. Ωσπερ οἱ τοῖς ἀκολάστοις περὶ σωφροσύνης
διαλεγόμενοι. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι, διαβαλλομένης τῆς
ἑταίρας, ἀπὸ τῆς ὑπομνήσεως πρὸς τὰς ἐπιθυμίας
εκκαίονται. Πῶς σοι ὑπ' ὄψιν τὰ πάθη τοῦ πένητος
ἀγάγω, ἵνα γνῶς ἀπὸ ποταπῶν στεναγμῶν σεαυτῷ
θησαυρίζεις; Ὢ πόσου ἄξιόν σοι φανεῖται ἐν τῇ
ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως τὸ ῥῆμα ἐκεῖνο· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε την
ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς
κόσμου. Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν
ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με· γυμνός ήμην, καὶ
περιεβάλετέ με. Ποταπή δέ σοι φρίκη, καὶ ἱδρὼς,
καὶ σκότος περιχυθήσεται, ἀκούοντι τῆς καταδίκης·
Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ σκότος
τὸ ἐξώτερον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλο
καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐπείνασα γὰρ, καὶ
οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με γυμνὺς ἤμην, καὶ οὐ περιεβάλετέ με.
Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ὁ ἅρπαξ ἐγκαλεῖται, ἀλλ' ὁ ἀκοινώνητος κατακρίνεται. Ἐγὼ μὲν εἶπον, ἃ συμφέρειν
ἐνόμιζον, σοὶ δὲ πεισθέντι μὲν πρόδηλα τὰ ἐν ἐπαγ
γελίαις ἀποκείμενα ἀγαθά· παρακούσαντι δὲ γεγραμμένη ἐστὶν ἡ ἀπειλή, ἧς εὔχομαί σε τὴν πεί
σαν διαφυγείν, βελτίονα γνώμην μεταλαβόντα, ἵνα
λύτρον σου γένηται ὁ ἴδιος πλοῦτος, καὶ ἐφ᾽ ἕτοιμα
βαδίσῃς τὰ οὐράνια ἀγαθά· χάριτι τοῦ πάντας
ἡμᾶς καλέσαντος εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, ᾧ ἡ
δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Αμήν.
ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΛΟΥΤΟΥΝΤΑΣ
ö
ipsi propria facias. Furne vocabitur qui veste indutum denudarit, qui vero nudum non induerit,
id si agere potest, alia quadam appellatione dignus
est? Esurientis est panis, quem tu detines: mudi
est pallium, quod tu in arca servas: discalceati
calceus, qui apud te putrescit: indigentis argentum, quod defossum habes. Quare quot hominibus
dare potes, tot infers injuriam.
8. Pulchri quidem, inquit, sermones sunt, sel
aurum pulchrius est. Idem accidit nobis, quod iis
qui apud impudicos de castitate disserunt. Etenim
illi, si amica insimulatur, refricata illius memoria,
ad libidinem accenduntur. Quomodo tibi ob oculos
ponam pauperis ærumnas atque calamitates, tibi
ut sit perspectum et exploratum, ex qualibus gemitibus tibi ipse thesaurum colligas? O quanti
pretii tibi in die judicii videbitur verbum illud:
Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis
regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis mihi bibere;
nudus eram, et cooperuistis me. Rursus quantus
tibi horror sudorque et quantæ tenebræ circumfundentur, judicium illud damnatorum audienti·
Discedile a me, maledicti, in tenebras exteriores,
quæ paratæ sunt diabolo et angelis ejus. Esurivi
enim, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non
dedistis mihi bibere; nudus eram, et non cooperuistia
me 10. Non enim illic raptor accusatur, sed qui
bona non communicavit, condemnatur. Ego qui
dem quæ conducere dixi, retuli; tibi vero oblemperanti repromissa bona præmonstrata sunt, non
obtemperanti intentatæ sunt minæ, quarum periculum cupio effugere te, consilium melius capientem, ut divitiæ tuæ tibi pretium flant redemptionis, atque ad parata coelestia bona pervenias,
gratia ejus qui nos omnes ad regnum suum vocavit, cui gloria et imperium in sæcula sæculorum.
Amen.
51 HOMILIA IN DIVITES.
1. Dictum est nec ita pridem de hoc adolescente 44;
1. Εἴρηται καὶ πρώην ἡμῖν τὰ περὶ τοῦ νεανίσκου
τούτου, καὶ μέμνηται πάντως ὅ γε φιλόπονος ἀκροα- et quisquis certe auditor diligens fuerit, eorum
τῆς τῶν ἐξητασμένων τότε· πρῶτον μὲν, ὅτι οὐχ
ὁ αὐτός ἐστι τῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ νομικῷ. Ὁ μὲν
γὰρ πειραστὴς ἦν, εἰρηνικὰς τὰς ἐρωτήσεις ποιού
μενος· οὗτος δὲ, ὑγιῶς μὲν ἐρωτῶν, οὐκ εὐπειθῶς
δὲ καταδεχόμενος Οὐ γὰρ ἂν ἀπῆλθεν ἐπὶ ταῖς
τοιαύταις ἀποκρίσεσι τοῦ Κυρίου λυπούμενος. εἰ και
• Matth. xxv, 34-36. ¹º ibið, 41-43.
11 Matth.
'(62) Apud Matthæum xxv, 30, ita legitur: Kal
τὴν ἀχρεῖον δοῦλον ἐκβάλλετε εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· ἐκεῖ, etc. Et inutilem servum ejicile in tenebras
exteriores: illic, etc. At versu 41 ejusdem capitis
ita editum invenimus: Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατ
ηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ
διαβόλω, etc. Discedile a me, maledicti, in ignem
æternum, qui paratus est diabolo, etc. Quod eo notavi, ut quisque facilius intelligat quemadmodumn
quæ tunc expensa sunt, prorsus meminerit. Primum
quidem, quod non idem sit qui legisperitus, cujus
apud Lucam fit mentio ". Ille enim tentator erat,
simulatas ac captiosas proponens quæstiones; bie
vero sano quidem consilio interrogabat, sed docili
ac obsequenti animo non audiebat. Non enim ob
19 Luc. x, 25, seqq.
Basilius unius loci verba cum verbis alterius confuderit.
Reg. primus εἶπον ὅ συμφέρειν.
Reg. primus τοῦ αὐτοῦ κατὰ πλουτούντων.
Ejusdem contra divites. Colb. secundus τοῦ αὐτοῦ
περὶ πλουτούντων. Εjusdem de divitibus. Coisl. κατὰ
πλουτούντων λόγος β'. Contra diviles sermo aller.
Reg. primus et tertius παραδεχόμενος.
Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ἐπείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατε με· γυμνὸς ἤμην, καὶ περιεβάλετέ με· Ποταπὴ δέ σοι φρίκη, καὶ ἱδρὼς, καὶ σκότος περιχυθήσεται, ἀκούοντι τῆς καταδίκης· Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐπείνασα γὰρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με· γυμνὸς ἤμην, καὶ οὐ περιεβάλετε με· Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ὁ ἅρπαξ ἐγκαλεῖται, ἀλλ’ ὁ ἀκοινώνητος κατακρίνεται. Ἐγὼ μὲν εἶπον, ἃ συμφέρειν ἐνόμιζον, σοὶ δὲ πεισθέντι μὲν πρόδηλα τὰ ἐν ἐπαγγελίαις ἀποκείμενα ἀγαθά· παρακούσαντι δὲ γεγραμμένη ἐστὶν ἡ ἀπειλὴ, ἧς εὔχομαί σε τὴν πεῖραν διαφυγεῖν, βελτίονα γνώμην μεταλαβόντα, ἵνα λύτρον σοι γένηται ὁ ἴδιος πλοῦτος, καὶ ἐφ’ ἕτοιμα βαδίσῃς τὰ οὐράνια ἀγαθά· χάριτι τοῦ πάντας ἡμᾶς καλέσαντος εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.HOMILIA IN DIVITES.
ἐνδεδυμένον ἀπογυμνών λωποδύτης ονομασθήσεται· Qui scilicet quæ dispensanda reccpisti, ea tibimetὁ δὲ τὸν γυμνὸν μὴ ἐνδύων, δυνάμενος τοῦτο ποιεῖν,
ἄλλης τινός ἐστι προσηγορίας ἄξιος; Τοῦ πεινῶντός
ἐστιν ὁ ἄρτος, ὃν σὺ κατέχεις· τοῦ γυμνητεύοντος τὸ
ἱμάτιον, ὁ σὺ φυλάσσεις ἐν ἀποθήκαις· τοῦ ἀνυπο
δέτου τὸ ὑπόδημα, ὃ παρὰ σοὶ κατασήπεται· τοῦ
χρήζοντος τὸ ἀργύριον, ο κατορύξας ἔχεις. Ωστε
τοσούτους ἀδικεῖς, ὅσοις παρέχειν ἐδύνατο.
8. Καλοὶ μέν, φησίν, οἱ λόγοι, ἀλλὰ καλλίων ὁ χρυ
σής. Ωσπερ οἱ τοῖς ἀκολάστοις περὶ σωφροσύνης
διαλεγόμενοι. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι, διαβαλλομένης τῆς
ἑταίρας, ἀπὸ τῆς ὑπομνήσεως πρὸς τὰς ἐπιθυμίας
εκκαίονται. Πῶς σοι ὑπ' ὄψιν τὰ πάθη τοῦ πένητος
ἀγάγω, ἵνα γνῶς ἀπὸ ποταπῶν στεναγμῶν σεαυτῷ
θησαυρίζεις; Ὢ πόσου ἄξιόν σοι φανεῖται ἐν τῇ
ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως τὸ ῥῆμα ἐκεῖνο· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε την
ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς
κόσμου. Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν
ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με· γυμνός ήμην, καὶ
περιεβάλετέ με. Ποταπή δέ σοι φρίκη, καὶ ἱδρὼς,
καὶ σκότος περιχυθήσεται, ἀκούοντι τῆς καταδίκης·
Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ σκότος
τὸ ἐξώτερον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλο
καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐπείνασα γὰρ, καὶ
οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με γυμνὺς ἤμην, καὶ οὐ περιεβάλετέ με.
Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ὁ ἅρπαξ ἐγκαλεῖται, ἀλλ' ὁ ἀκοινώνητος κατακρίνεται. Ἐγὼ μὲν εἶπον, ἃ συμφέρειν
ἐνόμιζον, σοὶ δὲ πεισθέντι μὲν πρόδηλα τὰ ἐν ἐπαγ
γελίαις ἀποκείμενα ἀγαθά· παρακούσαντι δὲ γεγραμμένη ἐστὶν ἡ ἀπειλή, ἧς εὔχομαί σε τὴν πεί
σαν διαφυγείν, βελτίονα γνώμην μεταλαβόντα, ἵνα
λύτρον σου γένηται ὁ ἴδιος πλοῦτος, καὶ ἐφ᾽ ἕτοιμα
βαδίσῃς τὰ οὐράνια ἀγαθά· χάριτι τοῦ πάντας
ἡμᾶς καλέσαντος εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, ᾧ ἡ
δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Αμήν.
ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΛΟΥΤΟΥΝΤΑΣ
ö
ipsi propria facias. Furne vocabitur qui veste indutum denudarit, qui vero nudum non induerit,
id si agere potest, alia quadam appellatione dignus
est? Esurientis est panis, quem tu detines: mudi
est pallium, quod tu in arca servas: discalceati
calceus, qui apud te putrescit: indigentis argentum, quod defossum habes. Quare quot hominibus
dare potes, tot infers injuriam.
8. Pulchri quidem, inquit, sermones sunt, sel
aurum pulchrius est. Idem accidit nobis, quod iis
qui apud impudicos de castitate disserunt. Etenim
illi, si amica insimulatur, refricata illius memoria,
ad libidinem accenduntur. Quomodo tibi ob oculos
ponam pauperis ærumnas atque calamitates, tibi
ut sit perspectum et exploratum, ex qualibus gemitibus tibi ipse thesaurum colligas? O quanti
pretii tibi in die judicii videbitur verbum illud:
Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis
regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis mihi bibere;
nudus eram, et cooperuistis me. Rursus quantus
tibi horror sudorque et quantæ tenebræ circumfundentur, judicium illud damnatorum audienti·
Discedile a me, maledicti, in tenebras exteriores,
quæ paratæ sunt diabolo et angelis ejus. Esurivi
enim, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non
dedistis mihi bibere; nudus eram, et non cooperuistia
me 10. Non enim illic raptor accusatur, sed qui
bona non communicavit, condemnatur. Ego qui
dem quæ conducere dixi, retuli; tibi vero oblemperanti repromissa bona præmonstrata sunt, non
obtemperanti intentatæ sunt minæ, quarum periculum cupio effugere te, consilium melius capientem, ut divitiæ tuæ tibi pretium flant redemptionis, atque ad parata coelestia bona pervenias,
gratia ejus qui nos omnes ad regnum suum vocavit, cui gloria et imperium in sæcula sæculorum.
Amen.
51 HOMILIA IN DIVITES.
1. Dictum est nec ita pridem de hoc adolescente 44;
1. Εἴρηται καὶ πρώην ἡμῖν τὰ περὶ τοῦ νεανίσκου
τούτου, καὶ μέμνηται πάντως ὅ γε φιλόπονος ἀκροα- et quisquis certe auditor diligens fuerit, eorum
τῆς τῶν ἐξητασμένων τότε· πρῶτον μὲν, ὅτι οὐχ
ὁ αὐτός ἐστι τῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ νομικῷ. Ὁ μὲν
γὰρ πειραστὴς ἦν, εἰρηνικὰς τὰς ἐρωτήσεις ποιού
μενος· οὗτος δὲ, ὑγιῶς μὲν ἐρωτῶν, οὐκ εὐπειθῶς
δὲ καταδεχόμενος Οὐ γὰρ ἂν ἀπῆλθεν ἐπὶ ταῖς
τοιαύταις ἀποκρίσεσι τοῦ Κυρίου λυπούμενος. εἰ και
• Matth. xxv, 34-36. ¹º ibið, 41-43.
11 Matth.
'(62) Apud Matthæum xxv, 30, ita legitur: Kal
τὴν ἀχρεῖον δοῦλον ἐκβάλλετε εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· ἐκεῖ, etc. Et inutilem servum ejicile in tenebras
exteriores: illic, etc. At versu 41 ejusdem capitis
ita editum invenimus: Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατ
ηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ
διαβόλω, etc. Discedile a me, maledicti, in ignem
æternum, qui paratus est diabolo, etc. Quod eo notavi, ut quisque facilius intelligat quemadmodumn
quæ tunc expensa sunt, prorsus meminerit. Primum
quidem, quod non idem sit qui legisperitus, cujus
apud Lucam fit mentio ". Ille enim tentator erat,
simulatas ac captiosas proponens quæstiones; bie
vero sano quidem consilio interrogabat, sed docili
ac obsequenti animo non audiebat. Non enim ob
19 Luc. x, 25, seqq.
Basilius unius loci verba cum verbis alterius confuderit.
Reg. primus εἶπον ὅ συμφέρειν.
Reg. primus τοῦ αὐτοῦ κατὰ πλουτούντων.
Ejusdem contra divites. Colb. secundus τοῦ αὐτοῦ
περὶ πλουτούντων. Εjusdem de divitibus. Coisl. κατὰ
πλουτούντων λόγος β'. Contra diviles sermo aller.
Reg. primus et tertius παραδεχόμενος.
HOMILIA IN ILLUD, DESTRUAM HORREA MEA.
ut omni ex parte integer sis et perfectus Spiritus
sancti ope, atque inhabitante gratia Domini nostri
Jesu Christi cui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen.
IN ILLUD DICTUM EVANGELII
secundum Lucam
jora ædificabo
Destruam horrea mea, et ma
» ilenque de avaritia.
Duplex est tentationum genns. Aut enim corda
velut aurum in fornace probant ærumnæ *8, cum
per patientiam integritatem eorum coarguunt, atque bonitatem aut etiam non raro ipsa vitæ prosperitas tentationis loco est compluribus. que
enim arduum est in relas difficilibus servari animam sublimem et indejectain, atque in rebus prosperis ad injuriam faciendam non abripi. Et prioris quidem tentationum generis exemplum est Job,
magnus ille et invictus athleta, qui vim omnem
diaboli velut torrentis impetum inconcusso pectore
ac immoto proposito excipiens, tanto superior exstitit tentationibus, quanto illata sibi ab hoste certamina majora videbantur, atque inextricabiliora.
At vero tentationum in rebus secundis exempla
cum alia 44 multa sunt, tum hic nunc nobis lectus dives, qui habebat alias quidem divitias, alias
vero sperabat; nec tamen benignissimus Deus eum
ob ingratam indolem initio condemnavit, sed semper opes alias adjecit prioribus; si quo modo tan4.
dem accedente satietate, animum ejus posset ad
87 Luc. XII,
liberalitatem atque mansuetudine: provocare. Ait
enim: Hominis divitis uberes fructus ager attulit, et
cogitabat intra se: Quid faciam? Destruam horrea
mea, et majora edificabo ®. Cur igitur fertilis exstitit ager hominis, qui nihil erat boni ob fertilitatem facturns? Ut scilicet magis effulgeret Dei
tolerantia, cujus bonitas ad tales etiam se extendat
quippe Super justos et injustos pluit, facitque ut sol
suus oriatur super malos et bonos". Ejusmodi autem Dei bonitas supplicium majus induci' in scelestos. Effudit pluvias in terram avaris manibus
cultam dedit solem qui foveat semina, ac per
ubertatem fructus multiplicet. Εt quidem a Deo
accipiuntur beneficia ejusmodi, terra idonea, aeris
temperatus status, seminum copia, boum opera,
alia id genus, quibus solet agricultura ad ubertatem perduci atque ad copiam. Qualia vero in hoc
18. • Sap.!!!, 6. 8 Luc. XII, 16-18.
Ita legitur in Colb. tertio,
Ejusdem in dictum Evangelii secundum Lucam,
de dirilibus. Additur in Reg. primo,
et contra avaritiam.
Reg. tertius
Reg. secundus et editi
Alii quinque simpliciter Vox
videtur hoc loco usurpata fuisse a Ba
silio pro rebus secundis, cum eam opponat voci
qua res adverse significantur. Potest ta
* Matth. v, 45.
men. si mavis, ad verbum interpretari, in splendoribus, in rehus splendidis.
Colb. tertius Aliquanto post
idem codex
Editi At niss. multi
In multis mss. hic et infra pro legitur
Reg. primus
homine deprehendebantur? Mores amarulenti,
odium hominum, animus in dando parcissimus.
Hanc ille benefico largitori vicem repe.debat. Non
velit in mentem communis naturæ; non putavit
superfluum bonorum in egenos distribuendum, raLionem nullam habuit hujus præcepti: Ne abstineas benefacere egeno "; item: Eleemosyna et fides ne deserant tev; et: Frange esurienti panem
tuum ". Denique prophetarum omnium omniumque doctorum non audiebatur clamor, sed horrea
reconditorum frumentorum multitudine angustala
dirumpebantur, nec tamen cor avarum explebatur.
Nam nova veteribus superaddens semper, et annuis additamentis copiam adaugens, in hanc inextricabilem consilii inopiam incidit, ut præ avaritia vetera subduci non sineret, nec posset nova o.
copiam recondere. Quapropter ineficacia sunt
consilia iliius et curæ ancipites. Quid faciam?
Quis non misereatur hominis ita obsessi? Miser
est ob fertilitatem, miserabilis ob parta bona, ob
exspectata miserabilior. Non enim affert ei terra
proventus ac reditus, ipsi parit suspiria: eidem
non aggerit copiam fructuum, conciliat curas, molestiasque et gravem anxietatem. Lamentatur perinde ut pauperes. An non talem vocem emittit,
qualem is, cui propter inopiam anguste res sunt?
Quid faciam? Alimenta unde? unde indumenta?
Hæc ctiam dives loquitur. Discruciatur animo, curis exesus. Nam quod alios aflicit fætitia, id avarum conficit. Neque enim laetatur, cum cellæ onnes intus replentur: sed circumfluentes divitiæ,et qua
in promptuariis contineri non queunt, animum
ejus compungunt; ne forte ad exteros usque eifusæ, levamenti alicujus fiant occasio egentibus.
2. Porro vitium quo anima illius laborat, vitio
45 helluonum mihi videtur assimile, qui malunt
præ ingluvie disrumpi, quam egentibus reliquias
impertiri. Agnosce, o homo, largitorem. Memineris tui ipsius, quis sis, quorum tibi credita dispensatio sit, a quo acceperis, cur fueris multis antepositus. Minister effectus es Dei optimi, administrator conservorum, ne existimes ventri tuo præparata esse omnia: sed de iis quæ in manibus
babes tanquam de alienis statue. Parumper te obοι Prov. 111, 27. ss ibid. 3. 93 Isa. Lvult, 7.
Reg. primus
male. Mox Colb. tertius
agri a bobus culți.
Reg. primus Statim codex
Combef. et Colb. tertius
Codices Combefisiani et Reg. primus
Μur Colb. tertius
illa,
legi debere cuin nota interrogationis putat Ducæus
quam notam rejiciendam esse Combelisius aflirmat.
Constat ejusmodi notam in aliquibus mss. reperiri.
in aliis deesse. Vide jam quam sententiam sequi
malis.
Colb. tertius
Unus ms. sed mulestiam creant animæ.
Antiqui duo libri Mox codices
Combefisiani et alii Εditi ublectabunt. Subinde Reg. primus
Ambrosius ut alia permulta ex aliis Basilii orationibus, ita ex hac quoque non pauca mutuatus est.
Exempli causa, totum illud quod mox sequitur,
etc., ita expressit lib. Da
Nabuthe Jezraelita cap. 7, n. 33: Imitabor sanctum
Joseph humanitatis prædicatione. Clamabo voce mugna: Venite, pauperes, edite panes.
tales Domini responsiones abiisset marens 13, si
cum contemptu ipsum interrogasset. Quamobrem
animus illius velut commistus nobis visus est et
varius, ut qui partim laude dignus, partim miserrimus ac omnino desperatus a Scriptura exhibeatur 1. Nam nosse magistrum verum, atque relieta Pharisæorum superbia, et legisperitorum opinione, et scribarum turba, appellationen hanc soli
vero ac bono magistro tribuere, hoc erat quod laudabatur. Pratereaque videri sollicitum, quomodo
æternam vitam adipisceretur, hoc quoque probatum erat et laude dignum. Contra, illud jam aperit
totum ejus animum, non quod vere bonum esset,
sed quod vulgo arrideret, spectantem, quod videlicet salutaria documenta, quæ a magistro vero
didicerat, non inscripserit in suo corde, neque
doctrinam exsecutus sit, sed avaritiæ vitio obcæca
tus cum mæstitia abierit. Hoc enim eum inæqua
lem fuisse moribus nec secum consensisse probal. ἀσύμMagistrum vocas nec tamen discipulorum par- agis? Bonum confiteris et ea quæ dat re
spuis? Atqui is qui bonus est, idem profecto bo
norum est largitor. Et interrogas quidem de vita
æterna: sed totus praesentis vitæ deliciis addi
ctus deprehenderis. Cæterum quodnam verbum χαλεmolestum aut grave, aut adeo intolerabile magister προproposuit? Vende qua habes, et da pauperibus 18.
Si proposuisset tibi agriculturæ labores, aut mer
caturæ pericula, aut alias quasvis molestias quæ χρηlueram sectantibus accidunt, oportebat te præce
ptun aegre ferenten tristitia alici; sin via adeo –
facili, neque laborem, neque sudorem habente,
hæredem te æternæ vitæ facturum se pollicetur,
cur non gaudes ob facilitatein salutis, sed dolens
animo et mœrens discedis, atque jam exantlatos
labores tibi inutiles reddis? Etenim si non occidisti, ut ais ", neque adulterium commisisti, neque furatus es, neque contra quempiam falsum tesțimonium dixisti; nihilominus tamen adhibitam in
bis agendis diligentiam tibi infructuosam ellicis,
13 Matth. xix, 22. ** ibid. 23, 26. 18 ibid. 16.
Editi Αt voculam
delevimus mulus veteribus libris auctoribus, nec
dubium quin abesse debeat. Aliquanto post mss. sex
Editi olove! Subinde Reg.
primus
Sic mss. nostri. Editi vero
Ait Ducæus, pro fortasse legi debere
ut scribarum fastus cum superbia et arrogantia cæterorum conjungatur: quæ conjectura
mihi quoque valde placeret, si eam libri veteres
confirinarent. Utut hæc sunt, legimus in vulgatis
Grecis in Latinis vero fasiu: id quod nemini
probatum iri puto. Aut enim in Græcis scriptum
oportuerat fastu: aut si in eis vox servaretur, vertendum fuit turba, non fastu. Nos qui
vocem et in editis et in mss. invenimus, eam
Stinere, eamdemque latine exprimere non dubitavinius.
Edit Αt mss.
16 ilisl. 17 ibid. 18 ibid. 21. 19 ibid. 20.
Mox Colb. primus nale. Subinde
Reg. primus
Reg. primus Ibidem
editi At mss. quatuor Colb.
primus
Veteres aliquot libri Nec ita multo
post duo mss.
Colb. primus Aliquanto post
idem codex
Illud, dum ita Latine reddidit interpres vetus, cur reliquum studium
non addis longe quidem a sententia Basilii recessit,
sed quod sequitur,
cum sic expressit, quo solo
die in regnum poteris facilius pervenire, omnino ejus
loci sensum corrupit. Quid enim buc att.net vox
dies, cujus ne vestigium quidem inest in Græcis?
Quomodo autem hic locus verti debeat, ex nova interpretatione perspici potest. Hoc dicit Basilius,
inutile esse aliqua præcepta servare, nisi reliqua
serventur. Mirari subit verba Basili Combefisio vi
HOMILIA IN DIVITES.
qui quod reliquum est non adjicias, quo solo posεἰ
30 Matth. xix, 19, 20.
deri duriora: in quibus quid ei tantopere displicere potuerit, non video. Cum enim hoc loco non
de consiliis, sed de præceptis agatur; profecto qui
aliqua servavit, debet et reliqua servare, si regnumi
Dei consequi velit.
Antiqui duo libri Reg. primus
Editi At mss. nonnulli
Haud longe Colb. tertius id quod a Domino propositum est.
Editio utraque id quod ita
vertit interpres, et reliqua in omnes alios dividuntur, quorum quisque suam portionem absumit, cum
potius vertere debuisset, et omnes quæ sua sunt pariter dividunt, et in sese absumunt. Sed, nisi vald
fallor, uihil horum voluit Basilius; nec dubito
quin in vulgatis vitii aliquid insit. Puto igitur ex
sis in Dei regnum ingredi. Ac quidem si medicus ea
membra quæ a natura vel a quapiam infirmitate
mutila labes, restituturum se promitteret, profecto
id cum marore non audires: quia vero magnus
animorum medicus te præcipuis rebus destitutum
vult perfectum reddere, beneficium ejusmodi non
accipis, sed luges ac maestus efficeris. Nam aperte
atque evidenter procul abes ab illo præcepto, ac
falso illud a te perfici testaris, videlicet quod dilexisti proximum tuum sicut teipsum s. Ecce
enim hoc Domini præcepto convinceris quam longissime abesse a vera charitate. Nam si verum erat
quod affirmasti, servasse te a juventute dilectionis
præceptum, ac tantum tribuisse unicuique quantum et tibi ipsi, unde, quæso, hæc tibi divitiarumı
copia? Nam egenorum cura opes absumit, cum pro
sua quisque necessitate accipiat pauca, cunctique
suas simul facultates partiantur, et in egenorum
usus impendant. Quare qui diligit proximum uti
seipsum, nibil amplius quam proximnus possidet. Αtqui constat habere te opes multas. Uudenam ha?
nisi quod procul dubio levamen multorum et commoda tuis ipsius commodis post posuisti. Itaque quo
magis abundas divitiis, eo magis charitate destitueris. Etenim jamdudum pecuniam cum cæteris communicare cogitasses, și proximum tuum dilexisses.
Nunc autem opes tibi arctius quam ipsamet corporis membra adhærescunt; dolesque dum a te
separantur, perinde ac si præcipuæ corporis partes
amputarentur. Nam si induisses nudum, si dedisses esurienti panem tuum, si fores tuæ apertæ
fuissent hospiti omni, si orphanorum exstitisses
pater, si miseratus fuisses infirmum omnem; de
quibus, quæso, opibus nunc doleres? Quomodo
nunc ægre ferres residuas opes deponere, si jam
pridem eas in egenos distribuendas curasses? Ad
læc, in nundinis quidem nemo dolet quod pecunias
suas profundat, et vicissim comparet quibus opus
habet; contra, quo viliori pretio res pretiosissimas
emerit, hoc magis gaudet, ut qui egregie negotiatus sit: tu vero doles, quod aurum et argentum
et opes partiris; hoc est, lapidem ac pulverem tradis, ut beatam vitam acquiras.
Coisl. legendum esse hoc est, in egentes. Et vero omnes qui charitatis praceptum servant, facultates suas partiuntur, easque
in egenorum usus absumunt.
Colb. primus
Verte, Jamdudum exercitatus esses in alienandis facultatibus, si
proximum dilexisses. Sic etiam paulo post, C. 12, jampridem in illis egeno distribuendis exercitatus. MARAN.
Editi Sed illud,
in antiquis libris deest.
Codices duo
Rey orinus
Editi Αt muss. plerique omnes
2. Sed cui tibi usu aurum? Pretiosa te veste
amicies? Atqui duorum cubitorum tunica satis
tibi fuerit, et unius pallii amictus omnem indumentorum necessitatem explebit. Uterisne divitiis
ad lautius vivendum? Verum panis unus exsatiando
ventri sufficit. Quid igitur tristitia aliceris? cujusnam rei fecisti jacturam? an gloriæ que ex divitiis
oritur? At si terrenam gloriam non quæesieris, veram illam ac splendidam gloriam, 53 quæ te in
regnum coelorum deducet, invenies. Sed divitias
habere, jucundum est per se, etiamsi nullus ex eis
fructus capiatur. Sed certe rerum inutilium studium vanum esse et inutile, cuique notum est. Verumtamen mirum forte tibi videbitur quod dicturus
sum, sed nihilominus quavis re alia certius est.
Divitiæ eo quo Dominus admonet modo dispersa
solent permanere; retentæ vero, ad alios transferri.
Ei custodies, non habebis; si disperseris, non amittes. Dispersit enim, dedit pauperibus; justitia ejus
manet in sæculum 1. Porro non vestimentorum neque alimentorum causa plerique divitiarum studio
tenentur sed quoddamn est artificium a diabolo
excogitatum, ut sumptuum faciendorum occasiones
innumeræ suggerantur divitibus; adeo ut superflua
et inutilia tanquam necessaria requirant, nihilque
eis satis sit ad faciendos quos excogitarint sumptus.
Bividunt enim opes et in præsentem usum, et in
futurum: partem quidem sibi, partem vero liberis
servant. Deinde easdem partiuntur in excogitatas
variorum sumptuum occasiones. Nam audias velim
ad qualia destinentur. He pecunia, inquiunt, in
usu sit, illa vero maneat recondita: item quae in
usu est, necessitatis excedat metam: hæc ad magnificentiam domesticam insumatur, illa pompæ et
fastui externo inserviat: hæc sumptus large suppeditet iter facienti, illa domi manenti lautum victuin et magnificum instruat; sic ut subeat mihi
mirari quot sint excogitati imanes sumptus. Innumeri habentur currus, aliis sarcinæ, aliis homines
ipsi vehuntur, iique sunt ære et argento obiecti.
as Psal. cxi,
Verbum cum usitate dicatur pro
eo quod est abuti, hic tamen usurpari videtur simpliciter pro eo quod est uti. Si quis tamen aliter
Sentiat, ei ita interpretari licet: Abuterisne divitiis?
Statim duo mss.
Utraque editio Basil. et Paris. cum Reg.
tertio et cum Coisl.
Sed certe divitiarum curam nihil prodesse, cuique perspectum est. At Colbertini primus
et tertius et Oliv. et Anglic. et Reg. secundas
Sed certe rerum inutilium curam
inutilem esse, cuique notum est: quod, ut mihi quidem videtur, et sanius est et verius. Nam Basilius
respondet iis, qui dicerent divitias per se tales
esse, ut delectationem afferrent, etiamisi ex eis nullus fructus caperetur; atque eorum sententiam irridet, quasi diceret: Quasi vero non omnibus notum
sit, studium earum rerum quæ inuti'es sunt, et ex
quibus nihil emolumenti percipitur, vanum esse et
inutile. Reg. primus
quam falsam scripturam secutus Volaterramus, ita interpretatus fuerat, Quod itaque stul
tum sit pecuniarum studium, cuiris liquet.
Edili Vocula abest
a libris antiquis.
Reg. prinus
Editi Libri antiqui llidem
Coisl. et tres Colbertini Ultima
vox et in editis et in multis Regiis mss. deest. Subinde editi At miss.
Cell. primus Alia
pecunia domi maneat, lautum victum et magnificum
instructura.
Editio Paris.
Auro et argento obtecti. Αt editio Basil. et sex
mss. Aire et argento oblecli;
et ita Volaterranus et legerat et verterat. Quod ait
Combefisius, vertendum esse auro pro a're, non viderat videlicet libros antiquos; ob idque audiendus
non est. Horum dissimilia non sunt que narrat
Ambrosius lib. De Nabuthe Jezraelita, num. 54. Et
quanquam breviora sunt, mihi bubium non est quin
Latinus orator, cum scriberet, Græcum oratorem
sibi imitandum proposuerit.
HOMILIA IN DIVITES.
Equi quam plurimi, atque illorum genus, ut fit in
hominibus, a majorum splendore commendatur.
Alii hosce voluptarios circumvehunt per urbem
alii venationi, alii itineri conficiendo inserviunt.
Freni, cingula, collaria, omnia argentea, intexta
auro omnia. Purpurea strata, equos velut sponsos
ornantia, mulorum colore distinctorum multitudo,
quorum aurigæ sibi invicem succedentes, præeunt
alii, alii sequuntur. Reliquorum famulorum numerus infinitus, qui sibi ad magnificentiam omnis generis ostentandam sufficiat; procuratores, promi.
agricola, ministri cujuscunque artis periti, tum
ejus quæ necessaria est, tum ejus quæ ad voluptatem deliciasque inventa est, coci, pistores, pincernæ, venatores, fictores, pictores, omnigenæ voluptatis opifices. Camelorum greges, partim ad
onera ferenda, partim ad pascua destinati, equorum
armenta et boum, greges ovium et porcorum, horum pastores; agri qui non modo iis omnibus pascendis sufficiant, sed qui etiam per reditus ex se
provenientes divitias 54 adaugeant; balnea in
urbe, balnea ruri; ædes, quæ fulgent marmoribus
omnis generis; aliud est ex Phrygio lapide, aliud
ex Laconicis aut Thessalicis crustis: atque ex his
ædibus aliæ in hieme calefaciunt, aliæ refrigerant æstate. Pavimentum calculis variatum, lacunaria auro sublita. Quidquid autem parietum incrustatum non est, id picturæ floribus exornatur.
3. Cum autem in sexcentos usus distractæ tiæ redundant adhuc, tum in terra detruduntur, et
ss Matth. vi,
Colb. primus
Colb. tertius
Editi et Colb. secundus male.
Colb. tertius et Reg. itidem tertius Irene.
Mux cditi Veteres aliquet libri
in abditis locis asservantur. Incertum est enim
quod futurum est, ne forte in quasdam inexspectatas necessitates incidamus. Imo incertum, an defosso auro sis opus habiturus: sed incerta non est
inhumanorum morum pœna. Postquam enim innu、
meris artificiis aurum absumere non potuisti, tune
illud sub terra occultasti. Insania ingens, dum quidem aurum in metallis erat, terram scrutari: cum
autem jam in propatulo est, rursus illud in terra
abscondere. Deinde, opinor, contingit tibi quisquis
opes defudis, ut et cor tuum una defodias. Nam,
inquit, ubi thesaurus tuus, ibi et cor ss. Ob id præcepta cos alliciunt tristitia; vitam enim ducunt
sibi intolerandam, nisi inutilibus sumptibus occiipentur. Atque quod huic adolescenti aut reliquis
ei consimilibus contigit, id mihi videtur esse ejusmodi, tanquam si videlicet quispiam viator urbis
alicujus videndæ desiderio ductus, strenue ad eam
usque contendat: deinde illic pro mœnibus in hospitiis commoratus, atque ab exiguo motu per segnitiem deterritus, et insumptum prius laborem inutilem reddat, et a videndis urbis ornamentis se ipse
excludat. Tales sunt qui alia quidem mandata conIbidem Colb. secundus Subinde Colb.
tertius
Editi male. Libri velcres
ut in contextus
αἰfcere volunt, sed opes exuere recusant. Vidi ego paucos jejunantes, orantes, ingemiscentes, pictatem omnem, quæ sine impensa exerceri potest,
excolentes, at ne unum quidem obolum egenis olerentes. Quæ bis utilitas est reliquæ virtutis? Non
enim excipit ipsos regnum calorum: Nam, inquit,
'facilius est camelum per foramen acus transire,
quam divitem intrare in regnum cœlorum”. Utique
sic perspicua sententia est; verax qui enuntiat, et
tamen qui morem gerant, pauci. Et quomodo, inquit, vivemus relictis omnibus? qualis autem futura est mundi species ac status, vendentibus omnibus, et nemine sua non derelinquente! Gave scisciteris ex me eorum quæ præcepta sunt, intelligentiam. Novit legislator efficere, ut id etiam quod
fieri non potest, possit tamen cum lege componi &
atque aptari. Cor autem tuum velut in trutina exploratur, utrum ad vitam veram, an ad præsentes delicias declinet. Nam putare debent qui prudenter
judicant, usum divitiarum ad dispensationem 55
concessum esse, non ad voluptatem; et si his exuantur, par est eos lætari velut alienis privatos, non
ægre ferre quasi sua amittentes. Quid igitur afflictare? quid animo discruciare cun audis: Vende
qua habes? Etenim si te sequerentur in futurum
sæculum, ne sic quidem essent studiosius exquirenda, utpote quæ a præmiis illic repositis obscurentur: sin autem necesse est ea hic manere, cur,
his divenditis, lucrum inde non exportamus? Tu
vero aurum cum das, et emis equum, non mares: c
cum vero peritura impertis, regnum cœlorum pro
ipsis recepturus, lacrymas effundis, et rejicis rogantem, ac dare recusas, sexcentas tibi sumptuum
causas comminiscens.
4. Quid respondebis judici tu qui parietes vestis,
hominem non vestis? qui equos ornas, fratrem
panniculis laceris coopertum aspernaris? qui putrescere sinis frumentum, esurientes non alis? qui
defodis aurum, oppressum contemnis? Quod si habueris quoque uxorem divitiarum amantem, morbus duplo major efficitur: nam et delicias accendit, et studium auget voluptatis, et cupiditatibus
vanis stimulos admovet, lapides quosdam excogiss Luc. xviit', 25.
Antiqui duo libri
Reg. primus
Editi et Regii secundus et tertius et Colbercini secundus et tertius Νοvit legislator efficere, ut id etiam quod fieri potest, cum lege
componi possit et aplari. At Coisl. et Reg. prinus
et Colb. itidem primus Νovit legis
lator efficere, ut id etiam quod fieri non potest, possit
tamen cum lege componi et aptari: quam scripturam
ut veram sequimur. Cum enim Basilius velit hoc
loco commendare potentiam legislatoris atque sapientiam, voce uti debuit. Quid enim magni effecerit legislator, si cum lege conciliet quæ
fieri possunt? Sed maxime potentia ejus sapientiaque commendabitur, si id etiam quod fieri non potest, cum lege componat et aptet. Ejus igitur loci
hæc est sententia: Ita potens est legislator Deus,
ut quæ viribus naturæ fieri non possunt, ea tamen
ejus auxilio atque gratia facile effici possint. New
etiam aberraturum puto, qui veroa Basilii ita accipiet: Novit legislator, id etiam quod perquam dilicile factu est, facile factu per gratiam reddere. Nam
vocem pro re perquam difficili quandoque
usurpari notum est. Nec quemquam movere debet
corum codicum auctoritas, in quibus legitur. Verisimile enim fit, ita correctum esse ab aliquo, qui falso sibi in animum induxisset vocem duriorem esse atque asperiorem.
In Colbertinis primo et tertio post illud,
addita sunt hæc verba,
et da pauperibus. Mox editi sed
voculam xaí delevimus, fideni antiquorum librorum
secuti.
Quod ait Basilius, offundi tenebras a præmiis
illic repositis, hanc label sententiam, vilescere die
vitias, si cum præmiis vitæ æternæ comparentur.
Reg. primus et Colb. itidem primus
HOMILIA IN DIVITES.
tans, margaritas, smaragdos, hyacinthos: aurum
itidem partim cudens, partim texens, et omnigenis
ineptiis morbum adaugens. Non enim obiter lis
datur opera, sed diu noctuque eadem curantur.
Quin et innumeri assentatores earum cupiditatibus
suppetias venientes, accersunt tinctores, auridices,
unguentarios, textores, artifices acu pingentes. Ne
que virum ullo tempore respirare sinit, ut quæ siduis ipsum imperiis divexet. Opes nullæ possunt
muliebres cupiditates explere, ne si fluant quidem
ex fluminibus quandoquidem barbaricum unguenρέη tum quasi allatum ex foro oleum exquirunt. hæc flores marini, couchylium, pinna, eaque piosior quam ovium lana. Aurum autem lapides gentis pretii connectens, partim earum fronti mento est, partim collo: itidem aliud inest zonis,
aliud manus vincit ac pedes. Nam mulieres auri
amantes manicis vinciri gaudent, modo aurum sit,
quod ipsas viuciat. Quandonam igitur animæ curam
habebit, qui muliebribus desideriis obsequitur?
Nam ut putrefacta navigia procellæ et turbines, ita
infirmas conjugum animas pravæ uxorum affectio
nes demergunt. Cum igitur ad tot ac tantos usus distrahantur divitiæ a viro et uxore, sese vicem rerum vanarum excogitatione superantibus;
non mirum, si illæ nullam opportunitatem nanciτων scantur ad exteros perveniendi. Quod si audieris,
Vende quæ habes, et da pauperibus, ut habeas viaἐὰν ticum ad æternam felicitatem, abis tristis; si vero
audieris, Da pecunias mulieribus luxuriosis, da
G lapicidis, fabris lignariis, hominibus calculos cantibus, pictoribus, tunc perinde gaudes ac si
Colb. primus
Colb. prinus Mox idem
codex Qui comparaverit quæ hic dicuntur de mulierum quarumdam luxu, cum iis quæ de
eodem argumento scripsit Ambrosius lib. de Nab.
Jez. cap. 5, num. 26, facile, opinor, fatebitur multa
ex Basilianis imitata esse. Sed quod hoc ipso in loco
a:t Ambrosius, delectari et compedibus mulieres,
dummodo auro ligentur, id expressum fuit ad verbum e Basilio, qui paulo intra ita loquitur
Regii codices et editi Culbertini etc.
quidquam pecuniis pretiosius acquiras. Non vides
monia hæc temporis diuturnitate collapsa, quorum
reliquiæ velut scopuli quidam 56 per totam urbem
eminent? Quot, cuin exstruerentur, erant in urbe
pauperes, qui ob collatumn in ea stulium a diviti
bus ejus temporis negligebantur? Jam vero ubinam
est splendidus operum apparatus? ubi ille, qui magnopere laudabatur ob eorum magnificentiam?
Nonne hæc ita prolapsa sunt et abolita, ut ea, quæ
in arena a pueris ludentibus exstruuntur? nonne in
inferno jacet ille ipse, quem ejus quod rebus vanis
impensum est studii poenitet? Sis animo magno
muri tumn parvi, tuna magni, usum eumdem explent. Quando in domum inepti viri et perquam
divitis præteriens ingredior, videoque ipsam omnigenis ornamentis fulgenten, intelligo eum nihil rem
Reg. priinus
Colb. primus
Reg. primus Nolarunt typographi Parisienses in ora libri, sermonem hic institui de Cæsarea Cappadociæ, quæ in honorem Cæsaris instaurata fuerat. Tiberium esse tradit Euse
bius in Chronico, circa Olympiadem CC. Legas velim eruditissimam notam Ducæi.
Reg. primus Ibidem editi
Vocula abest a multis codicibus.
Reg. primus sed in ora
Hibri addidit librarius
Quid vox sibi velit, satis non intelligere se notavit Combelisius: cujus nota a cu
bus visibilibus antiquius ac carias habere, sed or
nare diligenter inanimata, animam vero incultam
relinquere. Quem tandem, quæso, ampliorem usum
exhibent argentei lecti, mensæ argenteæ, tori eburnei et sellæ eburneæ, sic ut horum causa divitiæ ad
pauperes non transeant, quanquam innumeri stant
pro foribus, nullam non emittentes vocem miserabilem? Tu vero negas te daturum, aisque sufficere
te non posse rogantibus. Et lingua quidem juras te
non posse, sed a manu argueris: etsi enim illa tacet, mendacium tamen tuum declarat annuli pala
coruscans. Quot potest tuus annulus unus ære
alieno liberare? quot domos corruentes erigere?
Arca tua vestiaria vel unica potest totum populum
frigore rigentem amicire; et tamen sustines pauperem non donatum dimittere, haud reveritus justam ὑποjudicis compensationem. Non misertus es, non consequere misericordiam; non aperuisti domum,
regno excluderis; panem non dedisti, non accipies
vitam æternam.
5. Verum pauperem dicis teipsum, atque de hoc
mihi tecum convenit. Pauper enim est, qui multis
indiget. Sed insatiabilis cupiditas indigos vos multarum rerum efficit. Talentis decem decem alia adjicere conaris: viginti coactis, totidem quæris, neque appetentiam sistit quod semper a te additur,
imo accendit appetitum. Quemadmodum enim ebriis
vini accessio bibendi lit occasio: sic etiam recens
ditati ubi multa acquisierint, plura concupiscunt,
semper addendo morbum nutrientes, eisque suum
studium cedit in contrarium. Neque enim præsentia bona cum tanta sint, tantum illos exhilarant,
quantum contristant quæ desunt; ea, inquam, quæ
sibi deesse putant, adeo ut semper curis conficiatur eorum animus, dum majora comparare nituntur. Nam cum lætari ipsos par esset, ac gratiam
habere, quod tam multis sunt opulentiores: contra, ægre ferunt ac dolent se forte ab uno aut altero
locupletiore superari. Ubi vero fuerint hunc divitem assecuti, confestim ditiori adhuc 57 pares
fieri conantur: et ubi eum quoque attigerint, studium suum ad alium transferunt. Quemadmodum
ii qui scalas conscendunt, pede semper ad superiorem gradum erecto non prius conquiescunt, quam
að summum perveniant: sic quoque hi non cessant
ab appetenda potentia, donec in sublime evecti,
riosis legi potest. Mihi satis probabile videtur, voce
hac hic indicari hominem, qui ad vesperam usque
vitæ divitias colligit, nec unquam iis saliatur.
Verte: Quando in domum ingredior homi
nis inepti et sero ditati. Homines illi sero ditati iidem
sunt ac qui paulo post, n. 5, vocantur
recens ditati, et idcirco magis insolescunt quam qui
in magnis opibus nati sunt. Hi p. 57, dicuntur ex
(sic enim apud Symeonem Logothetam legitur serm. 6, pag. 502) et
cum fluminibus comparantur, quorum parva initia.
MARAN
Editi At multi mss.
Illud Basilii, etc., sic expressit Ambrosius eodem libro De Nab. cap. 15, num.
56: Totius vitam populi poterat annuli tui gemma
servare.
Colb. primus Aliquanto post
mss. nonnulli
Colb. tertius
qui tamen codex mox habet
ex quo fit, ut mendum subsit in loco alterutro. At
Colb. primus utroque in loco numerum multitudinis
praefert,
Colb. primus
HOMILIA IN D.VITES.
universorum opifex hominum gratia condidit insa
tiabilem; tu vero in multorum perniciem animum
tuum inexplebilem effecisti. Quæcunque videt ocuJus, ea concupiscit avarus. Non explebitur oculus
videndo s, neque avarus satiabitur accipiendo. Infernus non dixit, Sufficit; neque avarus unquam
dixit, Sufficit ". Quandonam uteris præsentibus?
quando his frueris tu, qui semper parandi labore
delineare? Va qui conjungunt domum ad domum,
el agrum ad agrum connectunt, ut a proximo aliquid
auferant s. Τu vero quid facis? An non innumera
causaris, ut rem proximi usurpes? Mihi, inquit,
tenebras offundit domus vicini, turbas excitat, aut
errones suscipit; aut tandem quidvis aliud allo casu scipsos contundant. Avem seleucidem
13 texens, exagitans, extrudens, trabens semper ac
messem ad se non attinentem. Si contradicas,
* Eccle. 1, 8. 25 Prov. xxvII, 20; xxx, 16.
Colb. primus
Reg. primus
Editi Antiqui duo libri Alii quatuor qua voce
Combefisius significari vult hæreticos. Hic enim, inquit, Basilii ætate, vexandi proximum maximus prætextus. Sed cum avari ne cogitare quidem de hæreticis soliti sint, arbitror intelligi potius debere errones qui cum omnibus hominibus infesti sint,
speciosam conquerendi causam avaris illis dare
polerant. Μox unus ms. Subinde Colb.
lacerans, non prius finem facit, quam eum alio
migrare coegerit. Quid Nabutham Jezraelitem interemit "? Nonne cupiditas Achaab vitem illius
concupiscentis? Avarus, malus in urbe, malus ruri
vicinus est. Novit mare terminos suos: mox antiquos limites sibi præscriptos non transgreditur. At
vero avarus non veretur tempus, non agnoscit terminum, successionis ordini non cedit, sed ignis
vim imitatur, invadit omnia, omnia depascitur.
ut flumina ex parvo initio profecta, deinde per eas
quæ paulatim fiunt accessiones intolerabiliter aucta, quidquid obsistit et objicitur, id violento impetu secum trahunt; ita etiam avari ad magnar
potentiam provecti, ubi ex iis quos jam potentia
sua oppressere, inferendæ injuriæ facultatem ampliorem adepti sunt, tunc reliquos una cum iis quos
prius injuria affecere, redigunt in servitutem, alque potestatis incrementum fit ipsis occasio major
nequitiæ. Nam qui prius damnum accepere, inviti
ipsos adjuvantes, ipsi quoque noxas aliis et inju
rias accersunt. Quis enim vicinus, quis contubernalis, quis ex eis quibuscum commercia habent, non
attrahitur? Nihil vim sustinet divitiarum, tyrannidi
cedunt omnia, potentiam omnia formidant; cum
unusquisque eorum qui jam injuria affecti sunt,
magis sollicitus sit, ne quid mali ulterius patiatur,
quam ut de eis quæ perpessus est, vindictam sunat. Dives incitat juga boum, arat, serit, melit
plage: si conquerare, ageris reus injuriarum, addiceris servituti, habitabis carcerem: parati syco26 Isa. v, 3. 17 III Reg. xxi.
tertius
Editi et sex mss.
Sed recte adnotavit Combelisins, pro legendum esse Statim niss. nonnulli Editi
Colb. tertius
Colb. primus
Colb. tertius
Ibidem editi miss.
nonnulli
Editi Vox deest in
mss. multis.
phantæ, qui te vocent in vita periculum. Denique
tecum lene actum putabis, si etiam aliud quidpiam adjiciens his molestiis libereris.
v
6. Velim te ab injustitiæ operibus paululum 58
respirare, et cogitationibus tuis otium dare, tecum
ut reputes ad quem finem studium ejusmodi rerum
tendat. Habes tot jugera terræ arabilis, totidem terræ
arboribus consitæ, montes, campos, saltus, fluvios,
prata. Quid igitur post hæc? Nonne tres tantum terræ
cubiti te exspectant? Nonne paucorum lapidum onus
misero corpori custodiendo erit satis? Cujus rei
gratia laboras? Ob quam rem inique agis? Quid manibus colligis infructuosa? Atque utinam infructuosa, non materiam igni æterno! Num tandem resipisces ab hac ebrietate? Num recipies te ad saniorem mentem? Num tui juris eris? Num Christi
judicium tibi pones ob oculos? Quam allaturus es
excusationem, cum ii qui injuria affecti fuerint, jam
te circumstantes, adversum te clamabunt coram
æquo judice? Quid ergo facies? quos conduces patronos? quos testes produces? quomodo corrumpes
judicem, qui nullis artibus decipi potest? Nullus ibi
adest rhetor; non sunt verba suasoria, quibus judicis veritas circumveniri possit; non sequuntur
adulatores, non pecuniæ, non fastus dignitatis: de
sertus ab amicis, destitutus fautoribus, siue patrocinio, citra defensionem, pudore suffusus deprehenderis, tristis, mastus, solitarius, fiducia ac libertate
loquendi carens. Quocunque enim convertes ocu
los, clara et aperta conspicies scelerum argumenta,
hinc pupilli lacrymas, illinc viduæ gemitum, aliunde "
egenos abs te pugnis obtusos: servos, quos cecidisti: vicinos, quos ad iracundiam provocasti: insurgent adversum te omnia: te tuarum actionum
malarum chorus pravus stipabit. Quemadmodum
enim umbra corpus, sic peccata animas comitantur, gestorum imaginem claram exprimentia. Quapropter illic negandi non est locus, sed obturatur
os vel impudentissimum. Nam ipsa cujusque opera,
non quidem vocem emittentia,`sed talia apparentia,
qualia a nobis peracta sunt, ferunt testimonium.
Quomodo potero tibi ob oculos horrenda illa ponere? Itaque si audieris, si flectaris, recordare illius diei, in quo Revelatur ira Dei de cœlo. Veniat
tibi in mentem gloriosus adventus Christi; cum Qui
bona egerint, resurgent in resurrectionem vitæ; qui
vero mala, in resurrectionem judicii “. Tunc verecundia æterna peccatoribus, Et ignis æmulatio, quæ
15 Rom. 1, 18. so Joan. v, 29.
Colb. primus Colb.
tertius At Coisl. et alii duo mss. cum
editis bene.
Voculam oðv addidimus ex antiquis tribus
libris.
Editi et Colb. tertius
pudore suffusus relinqueris. Colb. secundus
Αt Colb. primus et Regii tres miss.
cum editione Basil. deprehenderis,
rectius.
Reg. primus
Editio Paris. et Colb. tertius Elitio Basil. et aliquot mss. Mos duo miss.
Alius
Reg. primus Haud
ita multo infra Colb. primus Vox
abest a vulgatis.
Editio Paris.
Editio Basil. et quatuor mss. ut in contextu, Irevius et melius.
HOMILIA IN DIVITES.
consumptura est adversarios Hæc te tristitia aliσε,
» Hebr. x, 27. ss Matth. xix, 21.
Colb. primus
Rursus Colb. primus
Alii quatuor mss. Ambrosius
et hunc Basilii locum ad orationem suam pereleganter accommodavit lib. De Nab. Jez. cap. 5,
num. 26. Non abnuo, inquit, gratum quemdam lapidum istorum esse fulgorem, sed tamen lapidum.
Culb. tertius Μox idem
codex
Veteres aliquot mss. Editi
PATROL. GR. XXXI.
G
ciant, non molestum tibi sit ipsum præceptum.
Quomodo fectam te? quid dicam? Regni run teneris desiderio? non times gehennam? unde sanitas
animæ tuæ conciliabitur? Etenim si te non terrent
horrenda, si lacta ac hilaria non exstimulant, lapideum cor alloquimur.
7. Intuere, o homo, naturam divitiarum. Quid attonitus tantopere aurum miraris? Lapis aurum
est, lapis argentum, lapis margarita, lapis lapidum
unusquisque; chrysolithus, beryllus, achates, hyacinthus, amethysus et jaspis. 59 Hi sunt divitiarum
flores, quorum tu partem ita recondis et abscondis,
ut pellucidos quosdam lapillos tegas tenebris, alios
circumferas, deque pretiosorum splendore glorieris.
Dic, quæso, quid tibi prodest manum lapillis com
ruscantem circumvertere? Non te pudet instar mulierum gravidarum lapillos desiderare? Hæ enim
arrodunt lapillos, et tu usque adeo avidus es pulchriorum quorumcunque lapillorum, ut sardonychas, jaspidas et amethysos diligenter conquiras.
Quis ex iis qui plus æquo vestium elegantian af.
fectant, potuit unam diem suæ ipsius vitæ adjicere?
cui pepercit mors ob divitias? a quo abstinuit morbus causa pecuniarum? Usquequo aurum, animarum laqueus, mortis hamus, peccati illecebra?
Quousque divitiæ belli causa, quibus confantur
arma, quibus acuuntur gladii? Propter opes cognati
ignorant naturam, fratres oculis cædem spirantibus sese invicem conspiciunt; ob divitias deserta
alunt homicidas, mare piratas, civitates sycophan
tas. Quis est mendacii pater? quis confctæ accusationis opifex? quis parens perjurii? Nonne divitiæ?
nonne earum studium? Quid facilis, o homines?
quis vobis, quæ vestra sunt, in insidias vertit? Subsidium sunt vitæ. Absit enim ut pecuniæ datæ sint
ad malorum incitamentum! Redemptio sunt anime.
Absit enim ut occasio sint exitii! Sed, inquis, necessariæ opes sunt propter liberos. Hæc est avaritiæ speciosa causa; liberos namque prætenditis, i sterea vero satisfacitis vestro animo. Insontem às
incusa: proprium dominum habet, proprium rectorem; ab alio vitam accepit, ab ipso vitæ subsidia
exspectat. Numne iis qui matrimonio junguntur,
scripta sunt Evangelia: Si vis perfectus esse, vende
quæ habes, et da pauperibus "? Cum prolem numerosam peteres a Domino, cum rogares ut fieres liberorum pater, illudne addidisti: Da mihi liberos,
tua ut violem præcepta? Da mihi sobolem, ut ad Μox Reg. primus
Colb. primus
Statim aliquot mss. et editi
Alii mss. Invenimus in aliquibus mss.
notam interrogationis post votes
sed quid hac opus sit, non video.
Colb. tertius
Editi At mss. aliquot
gnum colorum non perveniam? Ad hæc voluntatis
filii quis erit sponsor, quod videlicet datis rebus re- χρήcte usurus sit? Nam divitiæ multis exstitere libidi
nis ministræ atque impuritatis. An non audis Ec- Ἐκκλησιαclesiasten dicentem: Vidi languorem gravem, divi
tias custoditas ei, qui ab eis, in malum ei”. Ac rur
sus: Relinquo ego ipsum homini, qui meus successor
erit. Et quis novit an sapiens erit, an siutius *? Vide
igitur ne divitias laboribus permultis coacervatas,
aliis materiam peccatorum facias, posteaque plectaris
duplici pena, tum nomine eorum, quæ ipse inique
egisti; tum eorum, quæ alter abs te adjutus per
petrarit. Nonne cunctis liberis propinquior tibi est
anima tua? Nonne tibi majori necessitudine conjun
gitur quam cætera omnia? Prima cum sit, ei præ
cipuas haereditatis partes da, amplum vitæ subsi
dium ipsi tribue; et tunc facultates reliquas liberis
distribues. Et quidem liberi, nulla a parentibus accepta haereditate, plerumque sibiipsis domos pararunt: at tuæ animæ, si eam semel negligas, quis
miserebitur?
8. Hactenus ad eos quibus liberi sunt, sermonem
habui; qui vero liberis carent, quamnam speciosam parcimoniæ causam nobis afferunt? Non vendo
quæ habeo, neque do pauperibus, ob necessarios
vit usus. Dominus igitur magister tuus non est,
neque Evangelium vitam tuam dirigit: sed tute tibi
legem sancis. Vide autem in quod periculum incidas ejusmodi cogitationibus. Etenim si hæc nobis
ut necessaria Dominus præcepit, tu vero eadem
tanquam quæ fieri non possint, rejicis, aliud nihil
agis, nisi quod teipsum legislatore prudentiorem dicis. Sed, inquis, posteaquam divitiis fruitus fuere
per omnem vitam meam; post finem vitæ meæ pauperes constituam hæredes facultatum mearum, eosque tabulis publicis ac testamentis bonorum meorum dominos declarabo. Cum jam non versabere
inter homines, tum humanus fies et liberalis; cum
mortuum te videro, tunc dicam te fratris amantem.
ss Eccle. V,
13. 33 Eccle. H, 18, 19.
Editio Paris.
edilio Basil. et sex miss. Hæc
Ecclesiastæ verba, etc., in editione Romana eodem quo apud Basilium modo leguntur;
ob idque ex hac editione nostram interpretationem
mutuati sumus. Vulg.: Est et alia infirmitas pessima, quam vidi sub sole, divitiæ conservatæ in malum domini sui a quibus non multum abludit
Ambrosianum illud lib. De Nab. Jez. cap. 5, num.
25: Est languor malus, quem vidi sub sole, divitias
custodiri in malum possidentis eas. Hæc eo retuli,
ut ostenderem quo modo verba Ecclesiastæ accipi
soleant. Sed Basilius, nisi valde fallor, ea longe
aliter accepit, videlicet sic ut subaudierit vocem Licebit igitur, ut mihi
quidem videtur, ad Basilii sensum sic interpretari
Vidi languorem gravem, divitias asservatas ei, qui
ab ipso est, in perniciem ei. Hoc est, asservatas ei,
qui ab ipso genitus est, in perniciem ejus. Cum enim
Basilius hoc loco totus sit in redarguendis parentibus, qui aiunt congregare se divitias liberorum
causa, credi merito potest verba Ecclesiastæ ad
suum propositum accommodasse..
Editi Al mss. tres
Hoc est, relinquo laborem. Ibidem Colb. primus Haud longe
aliquot mss.
Antiqui tres libri Statim
Editi Αt mss. nonnulli uti
in contextu.
Editi
sex mss. Unus e Quamnam voluptabefisianis Aliquanto post Reg. primus
tis causam prætendunt? Nec ita multo infra idem
codex
Unus codex Colbert. Statim
Reg. primus non dissimili
sensu.
In Colb. primo pro legitur Haud
longe tres mss. Vocula aheral a
vulgatis. Subinde Editi At mss. sex
HOMILIA IN DĪVITES.
Multa tibi debebitur gratia ob munificentiam, quod
in sepulcro jacens et in terram resolutus, jam in
sumptibus faciendis largus exstiteris atque magnanimus. Dic mihi, quæso, quorumnam temporum
mercedem exposces, eorumne quibus vixisti, an eorum quæ post mortem secuta sunt? Sed quo tempore vivebas, voluptatibus vitæ deditus et deliciis
difluens, ne aspicere quidem egenos sustinuisti,
jam autem quænam actio est mortui? quæ quoque
operis merces debetur? Ostende opera, et reposce
remunerationem. Nemo solutis nundinis negotiatur
neque qui post certamina accedit, coronatur: neque qui post bellunı, famam strenui viri atque gloriam assequitur. Neque igitur post vilam locus ullus
est pietatis excolendæ. Atramento scilicet ac tabulis fore te beneficum polliceris. Quis autem annuntiabit tibi exitus tempus? quis generis mortis sponsor erit? Quot violentis casibus abrepti sunt, quibus ne vocem quidem edere per morbum licuit?
Quot mente lapsi sunt per febrim? Quid igitur exspectas tempus, in quo plerumque rationis non eris
compos? Cum videlicet erit profunda nox, morbus
gravis, nemo usquam, qui adjuvet: sed paratus ac
expeditus, qui hæreditati iusidietur, dispensans
omnia in rein suam, ac consilia tua irrita faciens.
Deinde 61 conjectis huc et illuc oculis, circumstantem te solitudinem conspiciens, tunc dementiam tuam intelliges; tunc lugebis stultitiam, quod
præceptum distuleris in hoc tempus, quo ut lingua
resolvitur, ita manus tremula contractionibus jam
conquassatur, sic ut neque voce, neque litteris aperire animum queas. Imo etiamsi clare scripta essent
omnia, omnisque vox dilucide enuntiaretur, tamen
transferrent hæreditatem.
una littera interposita omne tuum consilium transmutare posset; unicum itidem sigillum' adulteratum, duo aut tres scelerati testes, totam ad alios
* Luc. xvi,
Reg. primus
Vocem quae mox sequitur, ex
multis veteribus libris addidimus.
Illud, in multis mss. non legitur;
prætereaque nota interrogationis posita est in quibusdam codicibus post vocem
In Colb. tertio pro scriptum invenitur
9. Quid igitur te ipse decipis, nunc quidem ad
carnis voluptatem opes male dispensans, promittens autem in posterum quæ penes te non amplius
erunt? Pravum est, ut ex dictis patet, istud tuum
consilium: Vivens, fruar voluptatibus; mortuus
autem, exsequar statuta. Dicet et tibi Abraham
Recepisti bona tua in vita tua s. Non suscipit te
angusta via et arcta, cum molem non deposueris
divitiarum. Exiisti opes gestans, nec enim eas, ut
jussus es, projecisti. Quoad vixisti, te ipse prætulisti mandato: mortuus vero ac dissolutus, tunc
inimicis præceptum anteposuisti. Etenim ne accipiat home ille, accipiat, inquit, Dominus. Jam vero
id quo nomine appellabimus, inimicorumne vindictam, an dilectionem proximi? Lege tuum testaEodem illo in libro pro legitur
Nec ita multo post mss. Combedsiani
Reg. tertius et Colb. itidem tertius et editi
Unus codex Reg.
Mox. Colb. primus
Editi et Reg. tertius Colber
timi primus et tertius
mentum. Volebam quidem adhuc vivere, et facul
talibus meis frui. Gratia morti, non tibi. Nam si
fuisses immortalis, nequaquam meminisses præceplorum. Nolite errare: Deus non irridetur 35. Quod
mortuum est, id ad altare non adducitur; affer
victimam viventem. Non admittitur qui ex redundanti offert. Tu vero quæ post exactam omnem vitam superfuerunt, offers benefico largitori. Hospites illustres ac claros si non audes reliquiis mensæ
excipere, quomodo audes Deum reliquiis tuis placare? Videte, divites, finem avaritia, et desinite
pecuniis studere. Quo magis divitias arnas, eo magis nibil ex iis quæ possides, relinquas. Omnia assume tibi, exporta omnia, alienis ne relinque divitias. Fortasse autem te ne cooperient quidem famuli extremo ac funebri ornatu, sed denegabunt
exsequias, jamjam hæredibus placere studentes. λοιAut forte etiam tunc adversum te philosophicis
verbis utentur: Ineptum est, inquient, et a ratione
alienum, mortuum ornare; et eum qui nihil jam
sentit, magnis sumptibus efferre. Annon satius est περιόνsuperstites sumptuoso amictu ac splendido ornari,
quam vestes pretiosas una cum cadavere putre
fieri sinere? Quodnam autem monumenti eximii et
sumptuosæ sepulturæ et inanis sumptus lucrum
est? Par magis fuerit hæc ad vitæ necessaria
pendere. Talia dicent tum, cum et morositatem ἀμυtuam ac severitatem ulciscentur, et tua tuis suc
cessoribus largientur. Itaque in antecessum te ipse
funera. Pulchra sepultura pietas. Omnia indutus,
abi: fac divitias ornatum tibi peculiarem: habe
opes tecum. Crede bono consiliario, qui te diligit
Christo, qui pro nobis pauper factus est, ut nos
ejus inopia ditaremur s, qui seipsum redemptionis
pretium pro nobis tradidit 3. Aut ei, ut sapienti,
et quod nobis conducit providenti, morem gera
mus, aut ut diligentem nos, sustineamus: aut ut
benefacienti nobis, vicem rependamus. Omnino au
tem quæ præcepta nobis sunt exsequamur, ut
næ vitæ quæ in ipso Christo est, hæredes elf
ciamur: cui gloria et potestas in sæcula sæculo
rum. Amen.
HOMILIA DICTA TEMPORE FAMIS
ET SICCITATIS.
38 Amos 111, 8.
1. Leo rugiet, et quis non timebit? Dominus Deus
Locutus est, et quis non prophetabit **? Exordiamur
orationem a prophetæ verbis, atque in hujus argumenti tractatione auxiliarium assumamus ipsum
Amos divinitus allatum, qui his quibus infestamur,
pares calamitates curavit. Videlicet exponamus
37 1 Tim. 11, 6.
s Galat. vi, 7. 36 11 Cor. VIII, 9.
Illud, addere ex duobus Colbertinis
libuit.
Editi Libri veteres
Unus codex Coll.
Reg. primus
Idem codex
Codles quidam Colb.
Mox utraque editio Basil. et Paris. et Reg. primus
Antiqui tres libri
sententiam exponam. Reg. secundus
PG 31:261HOMILIA IN ILLUD, DESTRUAM HORREA MEA.
πάντων ἄρτιος ἧς καὶ κατηρτισμένος, τῇ βοηθείᾳ τοῦ ut omni ex parte integer sis et perfectus Spiritus
ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῇ ἐπισκηνώσει τῆς χάριτος τοῦ
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
sancti ope, atque inhabitante gratia Domini nostri
Jesu Christi cui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen.
ΕΙΣ ΤΟ ΡΗΤΟΝ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ
Εὐαγγελίου Καθελώ μου τὰς ἀποθήκας,
καὶ μείζονας οικοδομήσω· ν καὶ περὶ πλεονεξίας.
IN ILLUD DICTUM EVANGELII
secundum Lucam:
jora ædificabo
Destruam horrea mea, et ma-
:» ilenque de avaritia.
Duplex est tentationum genns. Aut enim corda
velut aurum in fornace probant ærumnæ *8, cum
per patientiam integritatem eorum coarguunt, atque bonitatem aut etiam non raro ipsa vitæ prosperitas tentationis loco est compluribus. que
enim arduum est in relas difficilibus servari animam sublimem et indejectain, atque in rebus prosperis ad injuriam faciendam non abripi. Et prioris quidem tentationum generis exemplum est Job,
magnus ille et invictus athleta, qui vim omnem
diaboli velut torrentis impetum inconcusso pectore
ac immoto proposito excipiens, tanto superior exstitit tentationibus, quanto illata sibi ab hoste certamina majora videbantur, atque inextricabiliora.
At vero tentationum in rebus secundis exempla
cum alia 44 multa sunt, tum hic nunc nobis lectus dives, qui habebat alias quidem divitias, alias
vero sperabat; nec tamen benignissimus Deus eum
ob ingratam indolem initio condemnavit, sed semper opes alias adjecit prioribus; si quo modo tan4. Διπλοῦν τὸ εἶδος τῶν πειρασμῶν. "Η γὰρ αἱ θλί
ψεις βασανίζουσι τὰς καρδίας, ὥσπερ χρυσὸν ἐν και
μίνῳ, διὰ τῆς ὑπομονῆς τὸ δοκίμιον αὐτῶν ἀπελέγ
χονται· ἢ καὶ πολλάκις αὐτοὶ αἱ εὐθηνίας τοῦ βίου
ἀντὶ πειρατηρίου γίνονται τοῖς πολλοῖς. Ομοίως γάρ
ἐστι χαλεπὸν ἔν τε δυσκολίαις πραγμάτων άταπείνωτον τὴν ψυχὴν διασώσασθαι, καὶ ἐν ταῖς περιφανείας μὴ ἐπαρθῆναι πρὸς ὕβριν. Παράδειγμα
δὲ τοῦ μὲν προτέρου είδους τῶν πειρασμῶν ὁ μέγας
Ἰώβ, ὁ ἀκαταγώνιστος ἀθλητής· ὃς, πᾶσαν τοῦ δια
θόλου τὴν βίαν, ὥσπερ χειμάρρου φοράν, ἀσείστι
καρδίᾳ καὶ λογισμοῖς ἀτρέπτοις ὑποδεξάμενος, τοσ
οὕτω μείζων τῶν πειρασμῶν ἀνεφάνη, ὅσῳ μετ
γάλα αὐτῷ καὶ δυσέκλυτα ἐδόκει παρὰ τοῦ ἐχθροῦ
προβεβλῆσθαι τὰ παλαίσματα. Τῶν δὲ κατὰ τὴν εὐ
ημερίαν τοῦ βίου πειρασμῶν ὑποδείγματα ἄλλα τε
τινὰ, καὶ οὗτος ὁ νῦν ἡμῖν ἀναγνωσθεὶς πλούσιος· ὃς
τὸν μὲν εἶχε πλοῦτον, τὸν δὲ ἤλπιζε· τοῦ φιλανθρώ
του Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς αὐτὸν ἐπὶ τῇ ἀγνωμοσύνῃ τῶν
τρόπων μὴ κατακρίναντος ἀλλ' ἀεὶ τῷ προϋπάρ
χοντι πλούτῳ πλοῦτον ἕτερον προστιθέντος, εἴ πως dem accedente satietate, animum ejus posset ad
αὐτῷ κόρον εμποιήσας ποτέ, πρὸς τὸ κοινωνικὸν καὶ
ήμερον τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκκαλέσαιτο· Ανθρώπου,
γάρ φησι, πλουσίου ηὐφόρησεν ἡ χώρα, καὶ διελογίζετο καθ' ἑαυτόν· Τί ποιήσω; Καθελῶ μου
τὰς ἀποθήκας, καὶ μείζονας οικοδομήσω. Διὰ τ
οὖν ηὐφόρησεν ἡ χώρα ἀνθρώπου μηδὲν ἀγαθὸν ἐκ
τῆς εὐφορίας ποιήσειν μέλλοντος; Ἵνα μᾶλλον ἡ τοῦ
Θεοῦ μακροθυμία φανῇ και μέχρι τῶν τοιούτων
ἐκτεινομένης αὐτοῦ τῆς χρηστότητος. Βρέχει γὰρ
ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ ἀνατέλλει τὸν
ἥλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Ἡ δὲ
τοιαύτη τοῦ Θεοῦ ἀγαθότης μείζονα συνάγει τοῖς
πονηρευομένοις τὴν κόλασιν. Ηνεγκε τοὺς ὄμβρους
ἐπὶ τὴν ὑπὸ τῶν πλεονεκτικῶν χειρῶν γεωργουμένην
γῆν· ἔδωκε τὸν ἥλιον ἐκθάλπειν τὰ σπέρματα, καὶ
πολυπλασιάζειν τοὺς καρποὺς διὰ τῆς εὐφορίας. Καὶ
τὰ μὲν παρὰ Θεοῦ τοιαῦτα, γῆς ἐπιτηδειότης, αέρων
87 Luc. XII,
liberalitatem atque mansuetudine: provocare. Ait
enim: Hominis divitis uberes fructus ager attulit, et
cogitabat intra se: Quid faciam? Destruam horrea
mea, et majora edificabo ®. Cur igitur fertilis exstitit ager hominis, qui nihil erat boni ob fertilitatem facturns? Ut scilicet magis effulgeret Dei
tolerantia, cujus bonitas ad tales etiam se extendat:
quippe Super justos et injustos pluit, facitque ut sol
suus oriatur super malos et bonos". Ejusmodi autem Dei bonitas supplicium majus induci' in scelestos. Effudit pluvias in terram avaris manibus
cultam dedit solem qui foveat semina, ac per
ubertatem fructus multiplicet. Εt quidem a Deo
accipiuntur beneficia ejusmodi, terra idonea, aeris
temperatus status, seminum copia, boum opera,
alia id genus, quibus solet agricultura ad ubertatem perduci atque ad copiam. Qualia vero in hoc
18. • Sap.!!!, 6. 8 Luc. XII, 16-18.
Ita legitur in Colb. tertio, Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ
ῥητὸν τοῦ Εὐαγγελίου κατὰ Λουκᾶν, περὶ πλουτούν
των. Ejusdem in dictum Evangelii secundum Lucam,
de dirilibus. Additur in Reg. primo, καὶ κατὰ πλεον
εξίας, et contra avaritiam.
Reg. tertius ἐν τῇ δυσκολίᾳ.
Reg. secundus et editi περιφανείαις τοῦ βίου
μή. Alii quinque simpliciter περιφανείαις μή. Vox
περιφάνεια videtur hoc loco usurpata fuisse a Ba
silio pro rebus secundis, cum eam opponat voci
δυσκολία, qua res adverse significantur. Potest ta-
* Matth. v, 45.
men. si mavis, ad verbum interpretari, in splendoribus, in rehus splendidis.
Colb. tertius μείζων ἐκ τῶν. Aliquanto post
idem codex ὁ νῦν ὑμῖν.
Editi κατακρίνοντος. At niss. multi κατακρ
ναντος.
In multis mss. hic et infra pro ηὐφόρησεν legitur εὐφόρησεν.
Reg. primus Θεού φιλανθρωπία καὶ μακροθυ
μία διαφανή.
PG 31:263συνεργίας, τὰ ἄλλα, οἷς γεωργία πέφυκεν εὐθηνεῖσθαι·
τὰ δὲ παρὰ τοῦ ἀνθρώπου οἷα; Τὸ πικρὸν τοῦ ἤθους,
ἡ μισανθρωπία, τὸ δυσμετάδοτον. Ταῦτα τῷ εὐεργέτῃ
ἀντεπεδείκνυτο. Οὐκ ἐμνήσθη τῆς κοινῆς φύσεως
οὐχ ἡγήσατο χρῆναι τὸ περιττεύον τοῖς ἐνδεέσι καταμερίσαι· οὐκ ἔσχε τινὰ λόγον τῆς ἐντολῆς Μὴ
απόσχῃ εὖ ποιεῖν ἐνδεῆ· καὶ, Ἐλεημοσύναι καὶ
πίστεις μὴ ἐκλειπέτωσάν σε· καὶ. Διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου. Καὶ πάντες προφῆται, καὶ
πάντες διδάσκαλοι ἐμβοῶντες, οὐκ εἰσηκούοντο· ἀλλ᾽
αἱ μὲν ἀποθῆκαι διεῤῥήγνυντο τῷ πλήθει τῶν ἀπο
κειμένων στενοχωρούμεναι, ἡ δὲ φειδωλὸς καρδία
οὐκ ἐνεπίμπλατο. Αεὶ γὰρ τὰ νέα τοῖς παλαιοῖς
προστιθεὶς, καὶ ταῖς κατ' ἔτος προσθήκαις τὴν εὐ
πορίαν προσαύξων, εἰς τὴν ἀδιέξοδον ταύτην
ἀμηχανίαν ἐνέπεσεν, ὑποχωρεῖν μὲν τοῖς παλαιοίς
διὰ τὴν πλεονεξίαν μὴ συγχωρῶν, ὑποδέχεσθαι δὲ τὰ
νέα διὰ τὸ πλῆθος μὴ ἐξαρχῶν. Διὰ τοῦτο ἀνήνυτα
μὲν αὐτῷ τὰ βουλεύματα, άποροι δὲ αἱ φροντίδες. Τι
ποιήσω; Τίς οὐκ ἂν ἐλεήσειε τὸν οὕτω πολιορκούμε
νον; Δείλαιος τῆς εὐφορίας, ἐλεεινὸς τῶν παρόντων
ἀγαθῶν, ἐλεεινότερος τῶν προσδοκωμένων. Μὴ γὰρ
προσόδους αὐτῷ φέρει ἡ γῆ, στεναγμούς αὐτῷ
φύει· μὴ γὰρ καρπῶν αὐτῷ εὐφορίαν συνάγει, φρον
τίδας καὶ λύπας καὶ ἀμηχανίαν δεινήν. Όμοια τοῖς
πενομένοις ἐδύρεται. Η οὐχὶ ταύτην ἀφήσει τὴν φω
νὴν καὶ ὁ διὰ πτωχείαν στενοχωρούμενος Τι
ποιήσω; Πόθεν τροφαί; πόθεν ἐνδύματα; Ταῦτα
καὶ ὁ πλούσιος φθέγγεται. Οδυνᾶται τὴν καρδίαν
ὑπὸ τῆς μερίμνης διεσθιόμενος. Ο γὰρ τοὺς ἄλλους
εὐφραίνει, τοῦτο τήκει τὸν πλεονέκτην. Οὐ γὰρ χαίρει πάντων αὐτῷ πεπληρωμένων τῶν ἔνδον, ἀλλὰ
νύσσει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ περιῤῥέων ὁ πλοῦτος,
homine deprehendebantur? Mores amarulenti, εύκρατοι καταστάσεις σπερμάτων ἀφθονίαι, βοῶν
odium hominum, animus in dando parcissimus.
Hanc ille benefico largitori vicem repe.debat. Non
velit in mentem communis naturæ; non putavit
superfluum bonorum in egenos distribuendum, raLionem nullam habuit hujus præcepti: Ne abstineas benefacere egeno "; item: Eleemosyna et fides ne deserant tev; et: Frange esurienti panem
tuum ". Denique prophetarum omnium omniumque doctorum non audiebatur clamor, sed horrea
reconditorum frumentorum multitudine angustala
dirumpebantur, nec tamen cor avarum explebatur.
Nam nova veteribus superaddens semper, et annuis additamentis copiam adaugens, in hanc inextricabilem consilii inopiam incidit, ut præ avaritia vetera subduci non sineret, nec posset nova o.
copiam recondere. Quapropter ineficacia sunt
consilia iliius et curæ ancipites. Quid faciam?
Quis non misereatur hominis ita obsessi? Miser
est ob fertilitatem, miserabilis ob parta bona, ob
exspectata miserabilior. Non enim affert ei terra
proventus ac reditus, ipsi parit suspiria: eidem
non aggerit copiam fructuum, conciliat curas, molestiasque et gravem anxietatem. Lamentatur perinde ut pauperes. An non talem vocem emittit,
qualem is, cui propter inopiam anguste res sunt?
Quid faciam? Alimenta unde? unde indumenta?
Hæc ctiam dives loquitur. Discruciatur animo, curis exesus. Nam quod alios aflicit fætitia, id avarum conficit. Neque enim laetatur, cum cellæ onnes intus replentur: sed circumfluentes divitiæ,et qua
in promptuariis contineri non queunt, animum
ejus compungunt; ne forte ad exteros usque eifusæ, levamenti alicujus fiant occasio egentibus.
καὶ τῶν ταμιείων υπερχεόμενος, μή που, καὶ πρὸς τοὺς ἔξωθεν παρακύψας, ἀγαθοῦ τινος ἀφορμὴ τοῖς
ἐνδεέσι γένηται.
2. Porro vitium quo anima illius laborat, vitio
45 helluonum mihi videtur assimile, qui malunt
præ ingluvie disrumpi, quam egentibus reliquias
impertiri. Agnosce, o homo, largitorem. Memineris tui ipsius, quis sis, quorum tibi credita dispensatio sit, a quo acceperis, cur fueris multis antepositus. Minister effectus es Dei optimi, administrator conservorum, ne existimes ventri tuo præparata esse omnia: sed de iis quæ in manibus
babes tanquam de alienis statue. Parumper te obοι Prov. 111, 27. ss ibid. 3. 93 Isa. Lvult, 7.
Reg. primus ἀέρων εὔκαρποι καταστάσεις,
male. Mox Colb. tertius βοῶν γεωργίαι καὶ τἄλλα,
agri a bobus culți.
Reg. primus ἐντολῆς λεγούσης. Statim codex
Combef. et Colb. tertius εὐποιεῖν ἐνδεεῖ.
Codices Combefisiani et Reg. primus εἰς τὴν
ἀδιεξόδευτον ταύτην. Μur Colb. tertius παλαιοῖς τῇ
πλεονεξία.
illa, μὴ γὰρ προσόδους.... μὴ γὰρ καρπῶν,
legi debere cuin nota interrogationis putat Ducæus:
quam notam rejiciendam esse Combelisius aflirmat.
Constat ejusmodi notam in aliquibus mss. reperiri.
in aliis deesse. Vide jam quam sententiam sequi
malis.
2. Καί μοι δοκεῖ τὸ πάθος αὐτοῦ τῆς ψυχῆς τῷ τῶν
γαστριμάργων προσεοικέναι· οι διαταγήναι μάλ
λον ὑπὸ λαιμαργίας αἱροῦνται, ἢ τῶν λειψάνων
μεταδοῦναι τοῖς ἐνδεέσι. Σύνες, ἄνθρωπε, τοῦ δεδω
κότος. Μνήσθητι σεαυτοῦ, τίς εἶ, τί οἰκονομεῖς, παρὰ
τίνος ἔλαβες, διὰ τί τῶν πολλῶν προεκρίθης. Αγαθοῦ Θεοῦ γέγονας ὑπηρέτης, οἰκονόμος τῶν ὁμοδούλων· μὴ πάντα οἴου τῇ γαστρὶ τῇ σῇ παρεσκευάσθαι. Ως περὶ ἀλλοτρίων βουλεύου τῶν ἐν
χερσί· μικρὸν εὐφραίνει σε χρόνον, εἶτα διαῤῥυέντα
Colb. tertius διὰ πτωχείαν καταπονούμενος; τί.
Unus ms. ἀλλὰ λυπεῖ τὴν ψυχήν, sed mulestiam creant animæ.
Antiqui duo libri τῇ σῇ γαστρί. Mox codices
Combefisiani et alii εὐφραίνει. Εditi εὐφρανεί, ublectabunt. Subinde Reg. primus διαῤῥυέντα οίχεται.
Ambrosius ut alia permulta ex aliis Basilii orationibus, ita ex hac quoque non pauca mutuatus est.
Exempli causa, totum illud quod mox sequitur,
μιμήσομαι τὸν Ἰωσήφ, etc., ita expressit lib. Da
Nabuthe Jezraelita cap. 7, n. 33: Imitabor sanctum
Joseph humanitatis prædicatione. Clamabo voce mugna: Venite, pauperes, edite panes.
PG 31:279περ οἱονεὶ μικτὸν αὐτοῦ τὸ ἦθος ἡμῖν ἀνεφαίνετο
πῆ μὲν ἐπαινετὸν δεικνύντος τοῦ λόγου, πῆ δὲ ἀθλιώτατον καὶ πάντη ἀπεγνωσμένον. Τὸ μὲν γὰρ γνω
ρίσαι τὸν ἀληθῶς διδάσκαλον καὶ παρελθόντε
τὴν Φαρισαίων ἀλαζονείαν, καὶ νομικῶν οἴησιν, και
γραμματέων ὄχλον την προσηγορίαν ταύτη
ἀναθεῖναι τῷ μόνῳ ἀληθινῷ καὶ ἀγαθῷ διδασκάλων,
τοῦτο ἦν ἢ ἐπηνεῖτο. Καὶ μέντοι τὸ φανῆναι φρον
τίδος ἄξιον ποιούμενον πῶς ἂν κληρονομήσεις της
αἰωνίου ζωῆς, ἀποδεκτὸν καὶ τοῦτο. Ἐκεῖνο δὴ λοι
πὸν ἐλέγχει αὐτοῦ τὴν ὅλην προαίρεσιν, οὐ πρὸς τὸ
ἀληθινῶς καλὸν ἀποβλέπουσαν, ἀλλὰ τὸ τοῖς πολλοῖς
ἀρέσκον περισκοποῦσαν· τὸ, μαθόντα παρὰ τοῦ
ἀληθινοῦ διδασκάλου μαθήματα σωτήρια, μὴ ἐγ
tales Domini responsiones abiisset marens 13, si ταφρονητικῶς αὐτῷ προσῆγε τὰς πεύσεις. Διότ
cum contemptu ipsum interrogasset. Quamobrem
animus illius velut commistus nobis visus est et
varius, ut qui partim laude dignus, partim miserrimus ac omnino desperatus a Scriptura exhibeatur 1. Nam nosse magistrum verum, atque relieta Pharisæorum superbia, et legisperitorum opinione, et scribarum turba, appellationen hanc soli
vero ac bono magistro tribuere, hoc erat quod laudabatur. Pratereaque videri sollicitum, quomodo
æternam vitam adipisceretur, hoc quoque probatum erat et laude dignum. Contra, illud jam aperit
totum ejus animum, non quod vere bonum esset,
sed quod vulgo arrideret, spectantem, quod videlicet salutaria documenta, quæ a magistro vero
didicerat, non inscripserit in suo corde, neque γράψαι τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ, μηδὲ εἰς ἔργον ἀγαγεῖν
doctrinam exsecutus sit, sed avaritiæ vitio obcæca- τὰ διδάγματα, ἀλλ᾽ ἀπελθεῖν ἀθυμοῦντα, τῷ πάθει
tus cum mæstitia abierit. Hoc enim eum inæqua- τῆς φιλοπλουτίας ἐσκοτωμένον. Τοῦτο δὲ τὴν
lem fuisse moribus nec secum consensisse probal. ανωμαλίαν τῶν τρόπων, καὶ τὸ πρὸς ἑαυτὸν ἀσύμMagistrum vocas nec tamen discipulorum par- φωνον ἀπελέγχει. Διδάσκαλον λέγεις, καὶ τὰ μαθηtes agis? Bonum confiteris 16, et ea quæ dat re- τῶν οὐ ποιεῖς; Αγαθὸν ὁμολογεῖς, καὶ τὰ διδόμενα
spuis? Atqui is qui bonus est, idem profecto bo- παραπέμπῃ; Καίτοι ὅ γε ἀγαθὸς ἀγαθῶν ἐστι
norum est largitor. Et interrogas quidem de vita παρεκτικὸς δηλονότι. Καὶ ἐρωτᾷς μὲν περὶ τῆς
æterna: sed totus praesentis vitæ deliciis addi- αιωνίου ζωῆς· ἐλέγχῃ δὲ ὅλος τῇ ἀπολαύσει
ctus deprehenderis. Cæterum quodnam verbum τοῦ παρόντος βίου προσδεδεμένος. Τί δέ σοι χαλεmolestum aut grave, aut adeo intolerabile magister πὸν, ἢ βαρύ, ἢ ὑπέρογκον ῥῆμα ὁ διδάσκαλος προproposuit? Vende qua habes, et da pauperibus 18. ετείνατο; Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὲς
Si proposuisset tibi agriculturæ labores, aut mer- πτωχοῖς. Εν σοι προέβαλε πόνους γεωργικούς, ἢ
caturæ pericula, aut alias quasvis molestias quæ τοὺς ἐξ ἐμπορίας κινδύνους, ἢ ὅσα ἄλλα τοῖς χρηlueram sectantibus accidunt, oportebat te præce- ματιζομένοις ἐπίπονα πρόσεστιν, ἔδει σε λυπηθῆναι
ptun aegre ferenten tristitia alici; sin via adeo – δυσφοροῦντα τῷ ἐπιτάγματι· εἰ δὲ οὕτω διὰ ῥᾳδίας
facili, neque laborem, neque sudorem habente,
hæredem te æternæ vitæ facturum se pollicetur,
cur non gaudes ob facilitatein salutis, sed dolens
animo et mœrens discedis, atque jam exantlatos
labores tibi inutiles reddis? Etenim si non occidisti, ut ais ", neque adulterium commisisti, neque furatus es, neque contra quempiam falsum tesțimonium dixisti; nihilominus tamen adhibitam in
bis agendis diligentiam tibi infructuosam ellicis,
13 Matth. xix, 22. ** ibid. 23, 26. 18 ibid. 16.
Editi εἰ μὴ καταφρονητικώς. Αt voculam μή
delevimus mulus veteribus libris auctoribus, nec
dubium quin abesse debeat. Aliquanto post mss. sex
οξυνεί μικτόν. Editi olove! σύμμικτον. Subinde Reg.
primus ἦθος ἀναφαίνεται.
Sic mss. nostri. Editi vero τὸν ἀληθῆ διδάσκαλον.
Ait Ducæus, pro όχλον fortasse legi debere
όγκον, ut scribarum fastus cum superbia et arrogantia cæterorum conjungatur: quæ conjectura
mihi quoque valde placeret, si eam libri veteres
confirinarent. Utut hæc sunt, legimus in vulgatis
Grecis ὄχλον, in Latinis vero fasiu: id quod nemini
probatum iri puto. Aut enim in Græcis scriptum
oportuerat ὄγκον, fastu: aut si in eis vox όχλον servaretur, vertendum fuit turba, non fastu. Nos qui
vocem ὄχλον, et in editis et in mss. invenimus, eam
Stinere, eamdemque latine exprimere non dubitavinius.
Edit τοῦτο δή τήν. Αt mss. τοῦτο δὲ τήν.
ὁδοῦ, οὐδένα πόνον ἐχούσης οὐδὲ ἱδρῶτα, ἐπαγγέλ
λεταί σε κληρονόμον τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀποδείξειν
οὐ χαίρεις τῇ εὐκολίᾳ τῆς σωτηρίας, ἀλλ' ἀπέρχῃ
ὀδυνώμενος τὴν ψυχὴν καὶ πενθῶν, καὶ ποιεῖς σε 2τῷ ἄχρηστα πάντα όσα σοι προπεπόνηται. Εἰ
γὰρ οὐκ ἐφόνευσας, ὡς σὺ φῂς, οὔτε ἐμοίχευσας,
οὔτε ἔκλεψας, ούτε κατεμαρτύρησάς τινος μαρτυ
ρίαν ψευδῆ, ἀνόνητον σεαυτῷ ποιεῖς τὴν περὶ ταῦτα
σπουδήν, μὴ προστιθεὶς τὸ λεῖπον δι' οὗ μόνου
16 ilisl. 17 ibid. 18 ibid. 21. 19 ibid. 20.
Mox Colb. primus ἑαυτὸν σύμφωνον, nale. Subinde
Reg. primus διδάσκαλον καλεῖς, καὶ τά.
Reg. primus διδόμενα ἀποπέμπεις. Ibidem
editi καίτοιγε. At mss. quatuor καίτοι ὄγε. Colb.
primus καίτοι ὅτε.
Veteres aliquot libri ὅλως τῇ. Nec ita multo
post duo mss. διδάσκαλος προετείνετο.
Colb. primus ζωῆς ἀποδείξαι. Aliquanto post
idem codex ὡς ἔτης.
Illud, μὴ προστιθεὶς τὸ λείπον, dum ita Latine reddidit interpres vetus, cur reliquum studium
non addis longe quidem a sententia Basilii recessit,
sed quod sequitur, δι' οὗ μόνου δυνήσῃ εἰσελθεῖν εἰς
τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, cum sic expressit, quo solo
die in regnum poteris facilius pervenire, omnino ejus
loci sensum corrupit. Quid enim buc att.net vox
dies, cujus ne vestigium quidem inest in Græcis?
Quomodo autem hic locus verti debeat, ex nova interpretatione perspici potest. Hoc dicit Basilius,
inutile esse aliqua præcepta servare, nisi reliqua
serventur. Mirari subit verba Basili Combefisio vi-
PG 31:281HOMILIA IN DIVITES.
δυνήσῃ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ qui quod reliquum est non 52 adjicias, quo solo posεἰ μὲν ἰατρὸς ἐπηγγέλλετο κολοβώματα μελῶν ἐκ
φύσεως ἢ ἐξ ἀρρωστίας προσόντα σοι διορθώσασθαι,
| οὐκ ἂν ηὐθύμεις ἀκούων; ἐπειδὴ δὲ ὁ μέγας
τῶν ψυχῶν ἰατρὸς τέλειόν σε ποιῆσαι βούλεται τοῖς
καριωτάτοις ἐλλείποντα, οὐ δέχῃ τὴν χάριν, ἀλλὰ
πενθεῖς καὶ σκυθρωπάζεις; Εκείνης μὲν γὰρ δῆλος
εἰ τῆς ἐντολῆς μακρὰν ὑπάρχων, καὶ ψευδώς σεαυτῷ
προσμαρτυρήσας αὐτὴν, ὅτι ἠγάπησας τὸν πλησίον
σου ώς σεαυτόν Ἰδοὺ γὰρ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου
προσταχθὲν ἐλέγχει σε παμπληθὲς τῆς ἀληθινῆς
ἀγάπης ἀπολειπόμενον. Εἰ γὰρ ὅπερ διεβεβαιώσω
ἀληθὲς ἦν, ὅτι ἐφύλαξας ἐκ νεότητος τὴν ἐντολὴν τῆς
ἀγάπης, καὶ τοσοῦτον ἀπέδωκας ἑκάστῳ ὅσον καὶ
σεαυτῷ, πόθεν σοι ἡ τῶν χρημάτων αὕτη περιουσία;
Δαπανητικὸν γὰρ πλούτου ἡ θεραπεία τῶν δεομέ
των· ὀλίγα μὲν ἑκάστου πρὸς τὴν ἀναγκαίαν ἐπιμέλειαν δεχομένου, πάντων δὲ ὁμοῦ καταμεριζομένων
τὰ ὄντα, καὶ περὶ αὐτοὺς δαπανώντων. Ὥστε
ὁ ἀγαπῶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν οὐδὲν περισσότερον
κέκτηται τοῦ πλησίον· ἀλλὰ μὴν φαίνῃ ἔχων κτήματα πολλά. Πόθεν ταῦτα ἢ δῆλον, ὅτι τὴν
οἰκείαν ἀπόλαυσιν προτιμοτέραν τῆς τῶν πολλῶν
παραμυθίας ποιούμενος. Ὅσον οὖν πλεονάζεις τῷ
πλούτῳ, τοσοῦτον ἐλλείπεις τῇ ἀγάπῃ. Ἐπεὶ πάλαι ἂν
ἐμελέτησας τῶν χρημάτων τὴν ἀλλοτρίωσιν, εἰ
Αγαπήκεις σου τὸν πλησίον Νυνὶ δὲ προσπέφυκέ σοι τὰ χρήματα πλέον ἢ τὰ μέλη του σώματος, καὶ λυπεῖ σε αὐτῶν ὁ χωρισμὸς ὡς ἀκρωτηριασμὸς τῶν καιρίων. Εἰ γὰρ ἀμφίεσας γυμνὸν, εἰ
ἔδωκας πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, εἰ ἡ θύρα σου ἀνέψ
στο παντὶ ξένῳ, εἰ ἐγένου πατὴρ ὀρφανῶν, εἰ
παντὶ συνέπασχε, ἀδυνάτῳ, ὑπὲρ ποίων ἂν νῦν ἐλυπήθης χρημάτων; Ποῦ δ᾽ ἂν καὶ ἐδυσχέρανας ἀπο
τιθέμενος τὰ λειπόμενα, πάλαι μελετήσας αὐτὰ διανέμειν τοῖς ἐνδεέσιν; Εἶτα, ἐν μὲν πανηγύρει οὐδεὶς
λυπεῖται προϊέμενος τὰ ὑπάρχοντα καὶ ἀντικτώ
μενος τὰ ἐνδέοντα· ἀλλ' ὅσῳπερ ἂν ἐλάττονος τιμῆς
τὰ πολυτίμητα πρίηται, τοσούτῳ χαίρει, ὡς λαμπρος αὐτῷ τοῦ συναλλάγματος γενομένου· σὺ δὲ
λυπῇ, χρυσίον, καὶ ἀργύριον, καὶ κτήματα διδούς τουτέστι, λίθους καὶ χοῦν παρεχόμενος,
ἵνα κτήσῃ τὴν μακαρίαν ζωήν.
30 Matth. xix, 19, 20.
deri duriora: in quibus quid ei tantopere displicere potuerit, non video. Cum enim hoc loco non
de consiliis, sed de præceptis agatur; profecto qui
aliqua servavit, debet et reliqua servare, si regnumi
Dei consequi velit.
Antiqui duo libri ἐπεὶ δὲ ὁ. Reg. primus εἰ
δὲ δ.
Editi ὡς σεαυτόν. At mss. nonnulli ὡς ἑαυ
τον. Haud longe Colb. tertius παρὰ τοῦ Κυρίου προκαθέν, id quod a Domino propositum est.
Editio utraque περὶ ἑαυτούς: id quod ita
vertit interpres, et reliqua in omnes alios dividuntur, quorum quisque suam portionem absumit, cum
potius vertere debuisset, et omnes quæ sua sunt pariter dividunt, et in sese absumunt. Sed, nisi vald
fallor, uihil horum voluit Basilius; nec dubito
quin in vulgatis vitii aliquid insit. Puto igitur ex
sis in Dei regnum ingredi. Ac quidem si medicus ea
membra quæ a natura vel a quapiam infirmitate
mutila labes, restituturum se promitteret, profecto
id cum marore non audires: quia vero magnus
animorum medicus te præcipuis rebus destitutum
vult perfectum reddere, beneficium ejusmodi non
accipis, sed luges ac maestus efficeris. Nam aperte
atque evidenter procul abes ab illo præcepto, ac
falso illud a te perfici testaris, videlicet quod dilexisti proximum tuum sicut teipsum s. Ecce
enim hoc Domini præcepto convinceris quam longissime abesse a vera charitate. Nam si verum erat
quod affirmasti, servasse te a juventute dilectionis
præceptum, ac tantum tribuisse unicuique quantum et tibi ipsi, unde, quæso, hæc tibi divitiarumı
copia? Nam egenorum cura opes absumit, cum pro
sua quisque necessitate accipiat pauca, cunctique
suas simul facultates partiantur, et in egenorum
usus impendant. Quare qui diligit proximum uti
seipsum, nibil amplius quam proximnus possidet. Αtqui constat habere te opes multas. Uudenam ha?
nisi quod procul dubio levamen multorum et commoda tuis ipsius commodis post posuisti. Itaque quo
magis abundas divitiis, eo magis charitate destitueris. Etenim jamdudum pecuniam cum cæteris communicare cogitasses, și proximum tuum dilexisses.
Nunc autem opes tibi arctius quam ipsamet corporis membra adhærescunt; dolesque dum a te
ς separantur, perinde ac si præcipuæ corporis partes
amputarentur. Nam si induisses nudum, si dedisses esurienti panem tuum, si fores tuæ apertæ
fuissent hospiti omni, si orphanorum exstitisses
pater, si miseratus fuisses infirmum omnem; de
quibus, quæso, opibus nunc doleres? Quomodo
nunc ægre ferres residuas opes deponere, si jam
pridem eas in egenos distribuendas curasses? Ad
læc, in nundinis quidem nemo dolet quod pecunias
suas profundat, et vicissim comparet quibus opus
habet; contra, quo viliori pretio res pretiosissimas
emerit, hoc magis gaudet, ut qui egregie negotiatus sit: tu vero doles, quod aurum et argentum
et opes partiris; hoc est, lapidem ac pulverem tradis, ut beatam vitam acquiras.
Coisl. legendum esse περὶ αὐτούς, hoc est, περὶ δεομένους, in egentes. Et vero omnes qui charitatis praceptum servant, facultates suas partiuntur, easque
in egenorum usus absumunt.
Colb. primus πόθεν οὖν ταῦτα.
Πάλαι ἂν ἐμελέτησας, κ. τ.λ. Verte, Jamdudum exercitatus esses in alienandis facultatibus, si
proximum dilexisses. Sic etiam paulo post, C. 12, πάκαι μελετήσας, jampridem in illis egeno distribuendis exercitatus. MARAN.
Editi τόν πλησίον ὡς σεαυτόν. Sed illud, ὡς
σεαυτόν, in antiquis libris deest.
Codices duo σου ἠνέωκτο.
Rey orinus προϊέμενος τὰ παρόντα.
Editi διαδιδούς. Αt muss. plerique omnes χτί.
ματα διδούς.
PG 31:2832. Αλλά τί χρήσῃ τῷ πλούτῳ; Ἐσθῆτι πολυτιμήτις περιβαλεῖς σεαυτόν; Οὐκοῦν δύο μέν σοι πηχών
χιτωνίσκος ἀρκέσει, ἑνὸς δὲ ἱματίου περιβολὴ πᾶσαν
τῶν ἐνδυμάτων ἐκπληρώσει τὴν χρείαν. Αλλ' εἰς
τροφὴν καταχρήσῃ τῷ πλούτῳ; Εἰς ἄρτος ίκανὸς ἀποπληρώσαι γαστέρα. Τί οὖν λυπῇ; ὡς τίνος
στερούμενος; δόξης τῆς ἀπὸ τοῦ πλούτου; Αλλ' ἐὰν
μὴ χαμαί ζητήσῃς τὴν δόξαν, εὑρήσεις τὴν ἀληθινὴν
έκείνην καὶ λαμπρὰν προάγουσαν σε ἐν τῇ βασιλείᾳ
τῶν οὐρανῶν. Ἀλλ᾿ αὐτὸ τὸ ἔχειν τὸν πλοῦτον ἀγαπητόν ἐστι, καν μηδὲν ἀπ' αὐτοῦ περιγίνηται ὄφε
λας. Ὅτι μὲν οὖν ἀνόητός ἐστιν ἡ τῶν ἀχρήστων
σπουδή παντί γνώριμον. Πλὴν ἀλλὰ παράδοξον
ἴσως φανεῖταί σοι 8 μέλλω λέγειν· παντὸς δέ
ἐστιν ἀληθέστερον. Σκορπιζόμενος ὁ πλοῦτος, καθ'
ἂν ὁ Κύριος ὑποτίθεται τρόπον, πέφυκε παραμένειν·
συνεχόμενος δὲ, ἀλλοτριοῦσθαι. Ἐὰν φυλάσσῃς, ούχ
ἕξεις ἐὰν σκορπίσῃς, οὐκ ἀπολεῖς· Ἐσκόρπισε
γάρ, ἔδωκε τοῖς πένησιν· ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει
εἰς τὸν αἰῶνα. Αλλ' οὐ γὰρ ἱματίων ἕνεκεν οὐδὲ τρο
φῶν ὁ πλοῦτός ἐστι τοῖς πολλοῖς περισπούδαστος,
ἀλλά τις ἐπινενόηται μεθοδεία τῷ διαβόλω, μυρίας
τοῖς πλουσίοις δαπάνης ἀφορμὰς ὑποβάλλουσα, ὥστε
τὰ περιττὰ καὶ ἄχρηστα ὡς ἀναγκαῖα σπουδάζει
σθαι, μηδὲν δὲ αὐτοῖς ἐξαρκεῖν πρὸς τὴν τῶν ἀναλωμάτων ἐπίνοιαν. Καταμερίζουσι γὰρ τὸν πλοῦτον
πρός τε τὴν παροῦσαν χρείαν, καὶ πρὸς τὴν μέλλον -
σαν· καὶ τὸν μὲν ἑαυτοῖς, τὸν δὲ παισὶν ἀποτίθενται.
Εἶτα καὶ διαιροῦσι τὸν αὐτὸν εἰς ἀφορμὰς δαπάνης
ποικίλης Οἷαι γὰρ αὐτῶν αἱ διατάξεις, ἄκουσον.
Ἔστω, φησὶν, ὁ μὲν ἐν χρήσει πλοῦτος, ὁ δὲ ἀπόθε
τος· καὶ ὁ ταῖς χρείαις υπηρετούμενος ὑπερβαινέτω
τῶν ἀναγκαίων τὸν ὅρον· οὗτος πρὸς τὰς κατ' οἶκον
πολυτελείας παρέστω, ἐκεῖνος πρὸς τὰς ἔξωθεν φαντασίας υπηρετείτω· ὁ μὲν ὁδοιποροῦντι χορηγείτω
τὴν πολυτέλειαν, ὁ δὲ ἐφ' ἑστίας μένοντι λαμπρὸν
καὶ περίβλεπτον κατασκευαζέτω τὸν βίον· ὥστε
μοι θαυμάζειν ἔπεισι τῶν περιττῶν τὴν ἐπίνοιαν.
Οχήματα ἐστι μυρία, τὰ μὲν σκευαγωγοῦντα, τὰ δὲ
αὐτοὺς περιφέροντα, χαλκῷ καὶ ἀργύρῳ κεκα
2. Sed cui tibi usu aurum? Pretiosa te veste
amicies? Atqui duorum cubitorum tunica satis
tibi fuerit, et unius pallii amictus omnem indumentorum necessitatem explebit. Uterisne divitiis
ad lautius vivendum? Verum panis unus exsatiando
ventri sufficit. Quid igitur tristitia aliceris? cujusnam rei fecisti jacturam? an gloriæ que ex divitiis
oritur? At si terrenam gloriam non quæesieris, veram illam ac splendidam gloriam, 53 quæ te in
regnum coelorum deducet, invenies. Sed divitias
habere, jucundum est per se, etiamsi nullus ex eis
fructus capiatur. Sed certe rerum inutilium studium vanum esse et inutile, cuique notum est. Verumtamen mirum forte tibi videbitur quod dicturus
sum, sed nihilominus quavis re alia certius est.
Divitiæ eo quo Dominus admonet modo dispersa
solent permanere; retentæ vero, ad alios transferri.
Ei custodies, non habebis; si disperseris, non amittes. Dispersit enim, dedit pauperibus; justitia ejus
manet in sæculum 1. Porro non vestimentorum neque alimentorum causa plerique divitiarum studio
tenentur sed quoddamn est artificium a diabolo
excogitatum, ut sumptuum faciendorum occasiones
innumeræ suggerantur divitibus; adeo ut superflua
et inutilia tanquam necessaria requirant, nihilque
eis satis sit ad faciendos quos excogitarint sumptus.
Bividunt enim opes et in præsentem usum, et in
futurum: partem quidem sibi, partem vero liberis
servant. Deinde easdem partiuntur in excogitatas
variorum sumptuum occasiones. Nam audias velim
ad qualia destinentur. He pecunia, inquiunt, in
usu sit, illa vero maneat recondita: item quae in
usu est, necessitatis excedat metam: hæc ad magnificentiam domesticam insumatur, illa pompæ et
fastui externo inserviat: hæc sumptus large suppeditet iter facienti, illa domi manenti lautum victuin et magnificum instruat; sic ut subeat mihi
mirari quot sint excogitati imanes sumptus. Innumeri habentur currus, aliis sarcinæ, aliis homines
ipsi vehuntur, iique sunt ære et argento obiecti.
as Psal. cxi,
Verbum καταχρᾶσθαι cum usitate dicatur pro
eo quod est abuti, hic tamen usurpari videtur simpliciter pro eo quod est uti. Si quis tamen aliter
Sentiat, ei ita interpretari licet: Abuterisne divitiis?
Statim duo mss. χαμαὶ ζητῇς.
Utraque editio Basil. et Paris. cum Reg.
tertio et cum Coisl. ανόνητός ἐστιν ἡ τῶν χρημά
των σπουδή, Sed certe divitiarum curam nihil prodesse, cuique perspectum est. At Colbertini primus
et tertius et Oliv. et Anglic. et Reg. secundas ἡ τῶν
ἀχρήστων σπουδή, Sed certe rerum inutilium curam
inutilem esse, cuique notum est: quod, ut mihi quidem videtur, et sanius est et verius. Nam Basilius
respondet iis, qui dicerent divitias per se tales
esse, ut delectationem afferrent, etiamisi ex eis nullus fructus caperetur; atque eorum sententiam irridet, quasi diceret: Quasi vero non omnibus notum
sit, studium earum rerum quæ inuti'es sunt, et ex
quibus nihil emolumenti percipitur, vanum esse et
inutile. Reg. primus ἀνόητός ἐστιν.... παντί που
γνώριμον: quam falsam scripturam secutus Volaterramus, ita interpretatus fuerat, Quod itaque stul
tum sit pecuniarum studium, cuiris liquet.
Edili παράδοξον μὲν ἴσως. Vocula μέν abest
a libris antiquis.
Reg. prinus οὐκ ἔχεις.
Editi ποικίλας. Libri antiqui ποικίλης. llidem
Coisl. et tres Colbertini διατάξεις ἄκουσον. Ultima
vox et in editis et in multis Regiis mss. deest. Subinde editi φασίν. At miss. φησίν.
Cell. primus μενέτω.... κατασκευάζων, Alia
pecunia domi maneat, lautum victum et magnificum
instructura.
Editio Paris. περιφέροντα. χρυσῷ καὶ ἀρ
γύρω, Auro et argento obtecti. Αt editio Basil. et sex
mss. χαλκῷ καὶ ἀργύρῳ, Aire et argento oblecli;
et ita Volaterranus et legerat et verterat. Quod ait
Combefisius, vertendum esse auro pro a're, non viderat videlicet libros antiquos; ob idque audiendus
non est. Horum dissimilia non sunt que narrat
Ambrosius lib. De Nabuthe Jezraelita, num. 54. Et
quanquam breviora sunt, mihi bubium non est quin
Latinus orator, cum scriberet, Græcum oratorem
sibi imitandum proposuerit.
PG 31:285HOMILIA IN DIVITES.
λυμμένα. Ίπποι παμπληθεῖς, καὶ οὗτοι γενεαλογού Equi quam plurimi, atque illorum genus, ut fit in
μενοι ἀπὸ εὐγενείας πατέρων, ὥσπερ οἱ ἄνθρωποι.
Οἱ μὲν τρυφῶντας αὐτοὺς κατὰ τὴν πόλιν περιφέμουσιν· ἄλλοι συνθηρεύουσιν, ἄλλοι πρὸς ὁδοιπορίαν
ἐξησκημένοι. Χαλινοὶ καὶ ζῶναι καὶ περιδέραια,
πάντα ἀργυρᾶ, πάντα χρυσόπαστα. Τάπητες αλουρ
γοί, κοσμοῦντες τοὺς ἵππους ὥσπερ νυμφίους· ἡμισνων πλῆθος, κατὰ χρόαν διῃρημένων· ἡνίοχοι τούτων,
αλλήλων διάδοχοι, οἱ προτρέχοντες, οἱ παρεπόμενοι.
Τῶν ἄλλων οίκετῶν ἀριθμὸς ἄπειρος πρὸς πᾶσαν
αὐτοῖς πολυτέλειαν ἐξαρχῶν· ἐπίτροποι, ταμίας,
γεωργοί, παντοδαπῆς ἔμπειροι τέχνης, τῆς τε ἀναγκαίας καὶ τῆς πρὸς ἀπόλαυσιν καὶ τρυφὴν εὑρημένης μάγειροι, σιτοποιοί, οινοχόοι, θηρευταί, πλά
σται, ζωγράφοι, ἡδονῆς παντοίας δημιουργοί. Αγέλαι
καμήλων, τῶν μὲν ἀχθοφόρων, τῶν δὲ νομάδων, ἵπε
των ἀγέλαι, βουκόλια, ποίμνια, συφέρβια, οἱ τούτων
νομεῖς, γῆ ἡ πᾶσι τούτοις πρὸς τροφὴν ἐξαρκοῦσα,
καὶ ἔτι ταῖς προσόδοις τὸν πλοῦτον αὔξουσα -
λουτρὰ ἐν πόλει· λουτρὰ κατ' ἀγρούς· οἶκοι παντο
διποῖς μαρμάροις περιλαμπόμενοι, ὁ μὲν Φρυγίου
λίθου, ἄλλος Λακωνικῆς ἢ Θεσσαλικῆς πλακός· καὶ
τούτων οἱ μὲν ἐν χειμῶνι θάλποντες, οἱ δὲ ἀναψύ
χοντες ἐν τῷ θέρει. Εδαφος ταῖς ψηφίσι διηνθισμένον, χρυσὸς ὑπαλείφων τὸν δρόμον. Ὅσον δὲ τῶν
τοίχων διαφεύγει τὴν πλάκα, τοῖς τῆς γραφικῆς ἄν
θεσι καλλωπίζεται.
5. Επειδὰν δὲ εἰς μυρία διασπώμενος ο πλοῦτος ἔτι
hominibus, a majorum splendore commendatur.
Alii hosce voluptarios circumvehunt per urbem:
alii venationi, alii itineri conficiendo inserviunt.
Freni, cingula, collaria, omnia argentea, intexta
auro omnia. Purpurea strata, equos velut sponsos
ornantia, mulorum colore distinctorum multitudo,
quorum aurigæ sibi invicem succedentes, præeunt
alii, alii sequuntur. Reliquorum famulorum numerus infinitus, qui sibi ad magnificentiam omnis generis ostentandam sufficiat; procuratores, promi.
agricola, ministri cujuscunque artis periti, tum
ejus quæ necessaria est, tum ejus quæ ad voluptatem deliciasque inventa est, coci, pistores, pincernæ, venatores, fictores, pictores, omnigenæ voluptatis opifices. Camelorum greges, partim ad
onera ferenda, partim ad pascua destinati, equorum
armenta et boum, greges ovium et porcorum, horum pastores; agri qui non modo iis omnibus pascendis sufficiant, sed qui etiam per reditus ex se
provenientes divitias 54 adaugeant; balnea in
urbe, balnea ruri; ædes, quæ fulgent marmoribus
omnis generis; aliud est ex Phrygio lapide, aliud
ex Laconicis aut Thessalicis crustis: atque ex his
ædibus aliæ in hieme calefaciunt, aliæ refrigerant æstate. Pavimentum calculis variatum, lacunaria auro sublita. Quidquid autem parietum incrustatum non est, id picturæ floribus exornatur.
3. Cum autem in sexcentos usus distractæ diviπεριττεύῃ, κατὰ γῆς ὠθεῖται, καὶ ἐν ἀποῤῥήτοις φυ- tiæ redundant adhuc, tum in terra detruduntur, et
λάττεται. Αδηλον γὰρ τὸ μέλλον, μήπου τινὲς ἀδό
κητοι ἡμᾶς καταλάβωσι χρεῖαι. Αδηλον μὲν οὖν, εἰ
ἥξεις πρὸς τὴν χρείαν τοῦ κατορωρυγμένου χρυσίου
οὐκ ἄδηλος δὲ ἡ ζημία τῆς ἀπανθρωπίας τῶν τρότων. Ὅτε γὰρ οὐκ ἠδυνήθης ταῖς μυρίαις ἐπινοίαις
ἐκδαπανῆσαι τὸν πλοῦτον, τότε αὐτὸν εἰς τὴν γῆν
ἀπεκρύψω. Μανία δεινή, ἕως μὲν ἐν μετάλλοις ἦν ὁ
χρυσός, ἀνερευνᾶν τὴν γῆν· ὅτε δὲ φανερὸς ἐγένετο, πάλιν ἐν τῇ γῇ αὐτὸν ἀφανίζειν. Εἶτα, οἶμαι,
συμβαίνει σοι κατορύσσοντι τὸν πλοῦτον συγκατο
ορύσσειν καὶ τὴν καρδίαν· "Οπου γὰρ ὁ θησαυρός σου,
φησὶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία. Διὰ τοῦτο λυποῦσιν αἱ
ἐντολαί· ἀβίωτον γὰρ ἑαυτοῖς τὸν βίον τίθενται, μή
ταῖς ἀνωφελέσι δαπάναις ενασχολούμενοι. Και
μοι δοκεῖ τὸ πάθος τοῦ νεανίσκου, ἢ τῶν παραπλησίων αὐτῷ, παρόμοιον εἶναι, ὥσπερ ἂν εἴ τις όδοι
πύρος ἐπιθυμίᾳ πόλεώς τινος συντόνως τὴν μέχρις
αὐτῆς ὁδὸν διανύσας, εἶτα αὐτοῦ που περὶ τὰ πρὸ τῶν
τειχῶν καταλύσεις πανδοχεία, ἔκνῳ μικρᾶς κινήσεως
τόν τε προϋπάρξαντα πόνον ἀχρειῶν, καὶ τῆς ἱστορίας
τῶν ἐν τῇ πόλει καλῶν ἑαυτὸν ἀποκλείων. Τοιοῦτοί
εἰσιν οἱ τὰ μὲν ἄλλα ποιεῖν καταδεχόμενοι, ἀντιβαίνοντες δὲ πρὸς τὴν τῶν ὑπαρχόντων ἀπόθεσιν.
ss Matth. vi,
Colb. primus χαλινοὶ δὲ καὶ
Colb. tertius καὶ ἐπὶ ταῖς προσόδοις.
Editi et Colb. secundus άνερευνας, male. Αι
Colb. tertius et Reg. itidem tertius ἀνερευνᾶν, Irene.
Mux cditi εἰς τὴν γῆν. Veteres aliquet libri ἐν τῇ γα
in abditis locis asservantur. Incertum est enim
quod futurum est, ne forte in quasdam inexspectatas necessitates incidamus. Imo incertum, an defosso auro sis opus habiturus: sed incerta non est
inhumanorum morum pœna. Postquam enim innu、
meris artificiis aurum absumere non potuisti, tune
illud sub terra occultasti. Insania ingens, dum quidem aurum in metallis erat, terram scrutari: cum
autem jam in propatulo est, rursus illud in terra
abscondere. Deinde, opinor, contingit tibi quisquis
opes defudis, ut et cor tuum una defodias. Nam,
inquit, ubi thesaurus tuus, ibi et cor ss. Ob id præcepta cos alliciunt tristitia; vitam enim ducunt
sibi intolerandam, nisi inutilibus sumptibus occiipentur. Atque quod huic adolescenti aut reliquis
ei consimilibus contigit, id mihi videtur esse ejusmodi, tanquam si videlicet quispiam viator urbis
alicujus videndæ desiderio ductus, strenue ad eam
usque contendat: deinde illic pro mœnibus in hospitiis commoratus, atque ab exiguo motu per segnitiem deterritus, et insumptum prius laborem inutilem reddat, et a videndis urbis ornamentis se ipse
excludat. Tales sunt qui alia quidem mandata conIbidem Colb. secundus ἀφανίζεις. Subinde Colb.
tertius οἶμαι συμβαίνειν.
Editi τίθενται καὶ ταῖς, male. Libri velcres
ut in contextus
PG 31:287ζοντας, πᾶσαν τὴν ἀδάπανον εὐλάβειαν ἐνδεικνυμένους ἐβολὸν δὲ ἕνα μὴ προϊεμένους τοῖς θλιβομένοις. Τί ὄφελος τούτοις τῆς λοιπῆς ἀρετῆς; Οὐ γὰρ
παραδέχεται αὐτοὺς ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· διότι
Ευκοπώτερον, φησί, κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς ῥαείδος διελθεῖν ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν
τῶν οὐρανῶν. Ἀλλ᾿ ἡ μὲν ἀπόφασις οὕτως ἐναργής,
καὶ ὁ εἰπὼν ἀψευδής· οἱ δὲ πειθόμενοι σπάνιοι. Καὶ
πῶς βιωσόμεθα πάντα ἀποκτησάμενοι; φησί· τί δὲ
τὸ σχῆμα τοῦ βίου ἔσται, πάντων πωλούντων καὶ
πάντων ἀποκτωμένων; Μὴ ἐρώτα με διάνοιαν δεσπο
τικών προσταγμάτων. Οἶδεν ὁ νομοθετήσας καὶ τὸ
ἀδύνατον συναρμόσαι τῷ νόμῳ. Σοῦ δὲ ὥσπερ
ἐπὶ τρυτάνης δοκιμάζεται ἡ καρδία, πότερον πρὸς τὴν
ζωὴν τὴν ἀληθινὴν ἢ πρὸς τὴν παροῦσαν ἀπόλαυσιν
καταῤῥέπει. Οἰκονομικὴν γὰρ τοῦ πλούτου τὴν χρήσιν,
ἀλλ' οὐκ ἀπολαυτικὴν τοὺς σωφρόνως λογιζομένους
νομίζειν προσῆκε· καὶ ἀποτιθεμένους, χαίρειν ὡς
ἀλλοτρίων χωριζομένους, ἀλλ' οὐχὶ δυσχεραίνειν ὡς
τῶν οἰκείων ἐκπίπτοντας. Τί οὖν λυπῇ; τί καταπεν
θεῖς τῇ ψυχῇ, ἀκούων· Πώλησιν σου τὰ ὑπάρχοντα Εἰ μὲν γὰρ ἡκολούθει σοι πρὸς τὸ μέλλον,
οὐδὲ οὕτως ἂν ἦν περισπούδαστα, ὑπὸ τῶν ἐκεῖ
τιμίων έπισκοτούμενα· εἰ δὲ ἀνάγκη μένειν ἐνταῦθα,
τί μή, πωλήσαντες, τὸ ἀπ' αὐτῶν κέρδος ἀπενεγκώμεθα; Σὺ δὲ, χρυσὸν μὲν διδούς, καὶ ἵππον κτώμενος,
οὐκ ἀθυμεῖς· φθαρτὰ δὲ προϊέμενος, καὶ βασιλείαν
οὐρανῶν ἀντιλαμβάνων, δακρύεις, καὶ ἀρνῇ τὸν αἰfcere volunt, sed opes exuere recusant. Vidi ego Οίδα πολλούς νηστεύοντας, προσευχομένους, στενάnon paucos jejunantes, orantes, ingemiscentes, pictatem omnem, quæ sine impensa exerceri potest,
excolentes, at ne unum quidem obolum egenis olerentes. Quæ bis utilitas est reliquæ virtutis? Non
enim excipit ipsos regnum calorum: Nam, inquit,
'facilius est camelum per foramen acus transire,
quam divitem intrare in regnum cœlorum”. Utique
sic perspicua sententia est; verax qui enuntiat, et
tamen qui morem gerant, pauci. Et quomodo, inquit, vivemus relictis omnibus? qualis autem futura est mundi species ac status, vendentibus omnibus, et nemine sua non derelinquente! Gave scisciteris ex me eorum quæ præcepta sunt, intelligentiam. Novit legislator efficere, ut id etiam quod
fieri non potest, possit tamen cum lege componi &
atque aptari. Cor autem tuum velut in trutina exploratur, utrum ad vitam veram, an ad præsentes delicias declinet. Nam putare debent qui prudenter
judicant, usum divitiarum ad dispensationem 55
concessum esse, non ad voluptatem; et si his exuantur, par est eos lætari velut alienis privatos, non
ægre ferre quasi sua amittentes. Quid igitur afflictare? quid animo discruciare cun audis: Vende
qua habes? Etenim si te sequerentur in futurum
sæculum, ne sic quidem essent studiosius exquirenda, utpote quæ a præmiis illic repositis obscurentur: sin autem necesse est ea hic manere, cur,
his divenditis, lucrum inde non exportamus? Tu
vero aurum cum das, et emis equum, non mares: c τοῦντα, καὶ ἀνανεύεις τὴν δόσιν, μυρίας προφάσεις
cum vero peritura impertis, regnum cœlorum pro ἀναλωμάτων ἐπινοῶν.
ipsis recepturus, lacrymas effundis, et rejicis rogantem, ac dare recusas, sexcentas tibi sumptuum
causas comminiscens.
4. Quid respondebis judici tu qui parietes vestis,
hominem non vestis? qui equos ornas, fratrem
panniculis laceris coopertum aspernaris? qui putrescere sinis frumentum, esurientes non alis? qui
defodis aurum, oppressum contemnis? Quod si habueris quoque uxorem divitiarum amantem, morbus duplo major efficitur: nam et delicias accendit, et studium auget voluptatis, et cupiditatibus
vanis stimulos admovet, lapides quosdam excogiss Luc. xviit', 25.
Antiqui duo libri εὐλάβειαν ἐπιδεικνυμένους.
Reg. primus ῥαφίδος εἰσελθεῖν.
Editi et Regii secundus et tertius et Colbercini secundus et tertius καὶ τὸ δυνατόν, Νοvit legislator efficere, ut id etiam quod fieri potest, cum lege
componi possit et aplari. At Coisl. et Reg. prinus
et Colb. itidem primus καὶ τὸ ἀδύνατον, Νovit legis
lator efficere, ut id etiam quod fieri non potest, possit
tamen cum lege componi et aptari: quam scripturam
ut veram sequimur. Cum enim Basilius velit hoc
loco commendare potentiam legislatoris atque sapientiam, voce ἀδύνατον uti debuit. Quid enim magni effecerit legislator, si cum lege conciliet quæ
fieri possunt? Sed maxime potentia ejus sapientiaque commendabitur, si id etiam quod fieri non potest, cum lege componat et aptet. Ejus igitur loci
hæc est sententia: Ita potens est legislator Deus,
ut quæ viribus naturæ fieri non possunt, ea tamen
ejus auxilio atque gratia facile effici possint. New
4. Τί ἀποκριθήσῃ τῷ κριτῇ ὁ τοὺς τοίχους ἀμφιεννύς,
ἄνθρωπον οὐκ ἐνδύεις; ὁ τοὺς ἵππους κοσμῶν, τὸν
ἀδελφὸν ἀσχημονοῦντα περιορᾷς; ὁ κατασήπων τὸν
σίτον, τοὺς πεινῶντας οὐ τρέφεις: ὁ τὸν χρυσὸν
κατορύσσων, τοῦ ἀγχομένου καταφρονεῖς; Εάν
δὲ δὴ καὶ γυνή φιλόπλουτος συνοικῇ, διπλασίων ἡ
νόσος· τάς τε γὰρ τρυφὰς ἀναφλέγει; καὶ τὰς φιληδονίας συναύξει, καὶ κέντρα ταῖς περιέργοις ἐπιθυ
μίαις ἐνίησι, λίθους τινὰς ἐπινοοῦσα, μαργαρίτας
etiam aberraturum puto, qui veroa Basilii ita accipiet: Novit legislator, id etiam quod perquam dilicile factu est, facile factu per gratiam reddere. Nam
vocem ἀδύνατον pro re perquam difficili quandoque
usurpari notum est. Nec quemquam movere debet
corum codicum auctoritas, in quibus δυνατόν legitur. Verisimile enim fit, ita correctum esse ab aliquo, qui falso sibi in animum induxisset vocem ἀδύνατον duriorem esse atque asperiorem.
In Colbertinis primo et tertio post illud,
ὑπάρχοντα, addita sunt hæc verba, καὶ δὸς πτωχοίς,
et da pauperibus. Mox editi ήκολούθει σοι και: sed
voculam xaí delevimus, fideni antiquorum librorum
secuti.
Quod ait Basilius, offundi tenebras a præmiis
illic repositis, hanc label sententiam, vilescere die
vitias, si cum præmiis vitæ æternæ comparentur.
Reg. primus et Colb. itidem primus τοὺς ἀρ
χομένους.
PG 31:289HOMILIA IN DIVITES.
και σμαράγδους και υακίνθους, και χρυσὸν, τὸν μὲν tans, margaritas, smaragdos, hyacinthos: aurum
χαλκεύουσα, τὸν δὲ ἐξυφαίνουσα, καὶ διὰ πάσης ἀπει itidem partim cudens, partim texens, et omnigenis
ροκαλίας τὴν νόσον αὔξουσα. Οὐ γὰρ ἐκ παρέργου ή ineptiis morbum adaugens. Non enim obiter lis
περὶ ταῦτα σπουδή, άλλα καὶ νύκτες καὶ ἡμέρα: τὰ; datur opera, sed diu noctuque eadem curantur.
περ. τούτων μερίμνας ἔχουσι. Καὶ μυρίοι τινὲς κόσ Quin et innumeri assentatores earum cupiditatibus
λακες, ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτων υποτρέχοντες, συνάγουσι suppetias venientes, accersunt tinctores, auridices,
τοὺς ἀνθοβαφεῖς, τοὺς χρυσοχόους, τους μυρεψούς, unguentarios, textores, artifices acu pingentes. Ne
τοὺς ὑφάντας, τοὺς ποικιλτά,. Οὐδένα χρόνον ἀνα- que virum ullo tempore respirare sinit, ut quæ asπνεῖν δίδωσι τῷ ἀνδρὶ ἐκ τῶν συνεχῶν αὐτῆς ἐπι- siduis ipsum imperiis divexet. Opes nullæ possunt
ταγμάτων. Οὐδεὶς ἐξαρκεί πλοῦτος ταῖς γυναικείαις muliebres cupiditates explere, ne si fluant quidem
ἐπιθυμίαις υπηρετούμενος, οὐδ' ἂν ἐκ ποταμῶν ἐπιρ ex fluminibus quandoquidem barbaricum unguenρέη όταν σπουδάζηται μὲν παρ' αὐταῖς τὸ βαρ tum quasi allatum ex foro oleum exquirunt. Adβαρικόν μύρον, ὡς τὸ ἐξ ἀγορᾶς ἔλαιον, τὰ δὲ ἐκ hæc flores marini, couchylium, pinna, eaque coθαλάττης άνθη, ή κόχλος, ἡ πίννα, ὑπὲρ τὸ ἐκ τῶν piosior quam ovium lana. Aurum autem lapides inπροβάτων ἔριον. Χρυσὸς δὲ, περισφίγγων του, βαρυ- gentis pretii connectens, partim earum fronti ornaτίμους των λίθων, ὁ μέν τις αὐταῖς προμετωπίδιος mento est, partim collo: itidem aliud inest zonis,
γίνεται κόσμο, ὁ δὲ περιαυχένιος· καὶ ἄλλος ἐν aliud manus vincit ac pedes. Nam mulieres auri
φώναις, καὶ ἀλλος τας χεῖρας δεσμεῖ καὶ τοὺς παῖας. amantes manicis vinciri gaudent, modo aurum sit,
Χαίρουσι γὰρ αἱ φιλόχρυσοι δεδεμέναι ταῖς χειροπέ quod ipsas viuciat. Quandonam igitur animæ curam
ὅπις, μόνον ἐὰν χρυσὸς ὁ δεσμῶν αὐτά; ᾖ. Πότε οὖν habebit, qui muliebribus desideriis obsequitur?
ψυχῆς ἐπιμελήσεται ὁ γυναικείαις ἐπιθυμίαις ὑπηρε Nam ut putrefacta navigia procellæ et turbines, ita
τούμενος; Ὥσπερ γὰρ τὰ ὑπόσαθρα τῶν πλοίων καται- infirmas conjugum animas pravæ uxorum affectio
γίδες καὶ ζάλαι, οὕτως αἱ πονηραὶ τῶν γυναικῶν nes demergunt. Cum igitur ad tot ac tantos abδιαθέσεις τὰς ἀσθενεῖς ψυχὰς τῶν συνοικούντων και usus distrahantur divitiæ a viro et uxore, sese inταβαπτίζουσι. Πρὸς τοσαῦτα δὴ οὖν διερχόμενος ὁ vicem rerum vanarum excogitatione superantibus;
πλοῦτος ὑπὸ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς, ἀλλήλους νικών- non mirum, si illæ nullam opportunitatem nanciτων ταῖς ἐφευρέσεσι τῶν ματαίων, εἰκότως οὐδένα scantur ad exteros perveniendi. Quod si audieris,
καιρόν έχει πρὸς τοὺς ἔξωθεν παρακύπτειν. Αλλ' Vende quæ habes, et da pauperibus, ut habeas viaἐὰν μὲν ἀκούσης, Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, ticum ad æternam felicitatem, abis tristis; si vero
καὶ δὺς πτωχοίς, ἵνα ἔχῃς ἐφόδια πρὸς τὴν αἰωνία, audieris, Da pecunias mulieribus luxuriosis, da
ἀπόλαυσιν, ἀπέρχῃ λυπούμενος· ἐὰν δὲ ἀκούσῃς, Δ; G lapicidis, fabris lignariis, hominibus calculos 10χρήματα γυναιξί χλιδώσεις, δὸς λιθοξόοις, τέκτοσι, cantibus, pictoribus, tunc perinde gaudes ac si
ψηφοθέτας, ζωγράφοι, χαίρεις ὡς δή τι χρημάτω.
τιμιώτερον κατακτώμενος. Οὐχ όρος τους τοίχους
τούτους τοὺς ὑπὸ τοῦ χρόνου καταῤῥυέντας, ὧν τὰ
λείψανα, ὥσπερ σκοπελοί τινες, διὰ τῆς πόλεως
πάσης ἀνέχουσι; Πόσον ἦσαν κατὰ τὴν πόλιν πένητος, τούτων ἐγειρομένων, οἳ διὰ τὴν περὶ ταῦτα σπου
δὴν ὑπὸ τῶν τότε πλουσίων παρεωρῶντο; Ποῦ τοί
νων ἡ λαμπρὰ τῶν ἔργων κατασκευή; ποῦ δὲ ὁ ἐπὶ
τῇ τούτων μεγαλουργία ζηλούμενος; Οὐ ταῦτα
μὲν συγκέχυται καὶ ἡφάνισται, ὥσπερ τὰ κατὰ
παιδιὰν ἐν ταῖς ψάμμοις ὑπὸ τῶν παίδων φιλοτεχνούμένα, ὁ δὲ ἐν τῷ ᾅδῃ κεῖται, ἐπὶ τῇ σπουδῇ τῶν
ματαίων μεταμελόμενος; Μεγάλην ἔχε τὴν ψυχήν
τοίχοι δὲ καὶ μικροὶ καὶ μείζους τὴν αὐτὴν χρείαν
πληροῦσιν. Όταν παρέλθω εἰς οἰκίαν ἀνδρὸς ἀπειρο
κάλου καὶ ὀψιπλούτου καὶ ἴδω αὐτὴν παντοίοις
Colb. primus τὴν περὶ ταῦτα μέριμναν.
Colb. prinus ὅταν σκευάζηται μέν. Mox idem
codex καὶ ἡ πίννα. Qui comparaverit quæ hic dicuntur de mulierum quarumdam luxu, cum iis quæ de
eodem argumento scripsit Ambrosius lib. de Nab.
Jez. cap. 5, num. 26, facile, opinor, fatebitur multa
ex Basilianis imitata esse. Sed quod hoc ipso in loco
a:t Ambrosius, delectari et compedibus mulieres,
dummodo auro ligentur, id expressum fuit ad verbum e Basilio, qui paulo intra ita loquitur: Χαί
ρουσι γὰρ αἱ φιλόχρυσοι δεδεμέναι ταῖς χειροπέδαις,
μόνον ἐὰν χρυσὸς ο δεσμῶν αὐτὰς ῃ.
Regii codices et editi ζάλαι, οὕτως. Αι Culbertini ζάλαι ἀεὶ ἀφανίζουσιν, οὕτως, etc.
quidquam pecuniis pretiosius acquiras. Non vides
monia hæc temporis diuturnitate collapsa, quorum
reliquiæ velut scopuli quidam 56 per totam urbem
eminent? Quot, cuin exstruerentur, erant in urbe
pauperes, qui ob collatumn in ea stulium a diviti
bus ejus temporis negligebantur? Jam vero ubinam
est splendidus operum apparatus? ubi ille, qui magnopere laudabatur ob eorum magnificentiam?
Nonne hæc ita prolapsa sunt et abolita, ut ea, quæ
in arena a pueris ludentibus exstruuntur? nonne in
inferno jacet ille ipse, quem ejus quod rebus vanis
impensum est studii poenitet? Sis animo magno:
muri tumn parvi, tuna magni, usum eumdem explent. Quando in domum inepti viri et perquam
divitis præteriens ingredior, videoque ipsam omnigenis ornamentis fulgenten, intelligo eum nihil rem
Reg. priinus καιρὸν ἄγει.
Colb. primus χαίροις ὡς.
Reg. primus πόλεως ἁπάσης. Nolarunt typographi Parisienses in ora libri, sermonem hic institui de Cæsarea Cappadociæ, quæ in honorem Cæsaris instaurata fuerat. Tiberium esse tradit Euse
bius in Chronico, circa Olympiadem CC. Legas velim eruditissimam notam Ducæi.
Reg. primus οὐ τὰ μέν. Ibidem editi συγκέχυ
ταί τε καί. Vocula τε abest a multis codicibus.
Reg. primus μικροὶ καὶ μεγάλοι: sed in ora
Hibri addidit librarius γρ. καὶ μείζους.
Quid vox όψίπλουτος sibi velit, satis non intelligere se notavit Combelisius: cujus nota a cu-
PG 31:291ὁρωμένων τιμιώτερον κέκτηται, ἀλλὰ τὰ μὲν ἄψυχα
καλλωπίζει, τὴν δὲ ψυχὴν ἀκόσμητον ἔχει. Ποίαν,
εἰπέ μοι, χρείαν περισσοτέραν παρέχουσιν ἀργυραί
κλῖναι καὶ τράπεζα: ἀργυραί, ελεφάντιναι στιβάδες
καὶ ἐλεφάντινοι δίφροι, ὥστε τὸν πλοῦτον διὰ ταῦτα
μὴ διαβαίνειν πρὸς τοὺς πτωχούς, καίτοι μυρίοι έφο
εστᾶσι τῇ θύρᾳ, πᾶσαν ἐλεεινὴν ἀφιέντες φωνήν;
Σὺ δὲ ἀρνῇ τὴν δόσιν, ἀδύνατον εἶναι λέγων ἐπαρχεῖν
τοῖς αἰτοῦσι. Καὶ τῇ μὲν γλώσσῃ ἐξόμνυσαι, ὑπὸ δὲ
τῆς χειρὸς διελέγχῃ· σιωπῶσα γάρ σου ἡ χεὶρ τὴν
ψευδολογίαν κηρύσσει, περιαστραπτομένη ὑπὸ τῆς
ἐπὶ τοῦ δακτυλίου σφενδόνης. Πόσους δύναται
εἷς σου δακτύλιος χρεῶν ἀπολῦσαι; πόσους οἴκους
καταπίπτοντας ἀνορθῶσαι; Μία σου κιβωτὸς ἱματίων
bus visibilibus antiquius ac carias habere, sed or- γεγανωμένην ἄνθεσιν, οἶδα, ὅτι οὗτος οὐδὲν τῶν
nare diligenter inanimata, animam vero incultam
relinquere. Quem tandem, quæso, ampliorem usum
exhibent argentei lecti, mensæ argenteæ, tori eburnei et sellæ eburneæ, sic ut horum causa divitiæ ad
pauperes non transeant, quanquam innumeri stant
pro foribus, nullam non emittentes vocem miserabilem? Tu vero negas te daturum, aisque sufficere
te non posse rogantibus. Et lingua quidem juras te
non posse, sed a manu argueris: etsi enim illa tacet, mendacium tamen tuum declarat annuli pala
coruscans. Quot potest tuus annulus unus ære
alieno liberare? quot domos corruentes erigere?
Arca tua vestiaria vel unica potest totum populum
frigore rigentem amicire; et tamen sustines pauperem non donatum dimittere, haud reveritus justam δύναται δῆμον ὅλον ῥιγῶντα περιβαλεῖν· ἀλλ' ὑποjudicis compensationem. Non misertus es, non consequere misericordiam; non aperuisti domum,
regno excluderis; panem non dedisti, non accipies
vitam æternam.
5. Verum pauperem dicis teipsum, atque de hoc
mihi tecum convenit. Pauper enim est, qui multis
indiget. Sed insatiabilis cupiditas indigos vos multarum rerum efficit. Talentis decem decem alia adjicere conaris: viginti coactis, totidem quæris, neque appetentiam sistit quod semper a te additur,
imo accendit appetitum. Quemadmodum enim ebriis
vini accessio bibendi lit occasio: sic etiam recens
ditati ubi multa acquisierint, plura concupiscunt,
semper addendo morbum nutrientes, eisque suum
studium cedit in contrarium. Neque enim præsentia bona cum tanta sint, tantum illos exhilarant,
quantum contristant quæ desunt; ea, inquam, quæ
sibi deesse putant, adeo ut semper curis conficiatur eorum animus, dum majora comparare nituntur. Nam cum lætari ipsos par esset, ac gratiam
habere, quod tam multis sunt opulentiores: contra, ægre ferunt ac dolent se forte ab uno aut altero
locupletiore superari. Ubi vero fuerint hunc divitem assecuti, confestim ditiori adhuc 57 pares
fieri conantur: et ubi eum quoque attigerint, studium suum ad alium transferunt. Quemadmodum
ii qui scalas conscendunt, pede semper ad superiorem gradum erecto non prius conquiescunt, quam
að summum perveniant: sic quoque hi non cessant
ab appetenda potentia, donec in sublime evecti,
riosis legi potest. Mihi satis probabile videtur, voce
hac hic indicari hominem, qui ad vesperam usque
vitæ divitias colligit, nec unquam iis saliatur. Ὅταν
παρέλθω εἰς οἰκίαν ἀνδρὸς ἀπειροκάλου καὶ όψι
πλούτου. Verte: Quando in domum ingredior homi
nis inepti et sero ditati. Homines illi sero ditati iidem
sunt ac qui paulo post, n. 5, vocantur νεόπλουτοι,
recens ditati, et idcirco magis insolescunt quam qui
in magnis opibus nati sunt. Hi p. 57, dicuntur ex
μικρᾶς δυνάμεως (sic enim apud Symeonem Logothetam legitur serm. 6, pag. 502) προελθόντες, et
cum fluminibus comparantur, quorum parva initia.
MARAN
μένεις ἄπρακτον ἀποπέμψαι τὸν πένητα, οὐ φοβούμε
νος τὸ δίκαιον τῆς ἀνταποδόσεως τοῦ κριτοῦ. Οὐκ
ηλέησας, οὐκ ἐλεηθήσῃ· οὐκ ἤνοιξας τὴν οἰκίαν
ἀποπεμφθήσῃ τῆς βασιλείας· οὐκ ἔδωκας τὸν ἄρτον,
οὐ λήψῃ τὴν αἰώνιον ζωήν.
5. ᾿Αλλὰ πένητα λέγεις σαυτόν· κάγω συντίθεμαι.
Πένης γάρ ἐστιν ὁ πολλῶν ἐνδεής Πολλῶν δὲ ὑμᾶς
ἐνδεεῖς ποιεῖ τὸ τῆς ἐπιθυμίας ἀκόρεστον. Τοῖς δέκα
ταλάντοις δέκα ἕτερα προστιθέναι σπουδάζεις
ἐπειδὴν εἴκοσι γένηται, ἄλλα τοσαῦτα ἐπιζητεῖς, καὶ
ἀεί σοι τὸ προστιθέμενον, οὐχὶ τὴν ὁρμὴν ἴσκησιν,
ἀλλ' ἀναφλέγει τὴν ὄρεξιν. Ωσπερ γὰρ τοῖς μεθύου
σιν ἀφορμὴ τοῦ πίνειν ἡ προσθήκη τοῦ οἴνου γίνεται,
οὕτω καὶ οἱ νεόπλουτοι, πολλὰ κτησάμενοι, πλειόνων
ἐπιθυμοῦσι, τῷ ἀεὶ προστιθεμένῳ τὴν νόσον τρέφον
τες, καὶ περιτρέπεται αὐτοῖς ἡ σπουδὴ πρὸς τὸ ἐναν
τίον. Οὐ γὰρ εὐφραίνει αὐτοὺς τὰ παρόντα τοσαῦτα
ὄντα, ὅσον λυπεῖ τὰ ἐνδέοντα ἅπερ ἂν αὐτοῖς
ἐλλείπειν ὑπόθωνται· ὥστε ἀεὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῖς
ταῖς μερίμναις ἐκτήκεσθαι, πρὸς τὸ ὑπερβάλλον τὴν
ἅμιλλαν ποιουμένοις. Δέον γὰρ αὐτοὺς εὐφραίνεσθαι
καὶ χάριν ἔχειν, τοσούτων ὄντας εὐπορωτέρους· οἱ
δὲ δυσφοροῦσι καὶ ὀδυνῶνται, ὅτι ἑνός που ἢ δευτέρου
τῶν ὑπερπλουτούντων ἀπολιμπάνονται. Όταν τοῦτον
τὸν πλούσιον καταλάβωσιν, εὐθὺς τῷ πλουσιωτέρι
παρισωθῆναι φιλονεικοῦσι· κἂν ἐπ' ἐκεῖνον φθάσωσιν,
ἐπὶ τὸν ἄλλον τὴν σπουδὴν μεταφέρουσιν. Ωσπερ οἱ
τὰς κλίμακας ἀναβαίνοντες, ἀεὶ πρὸς τὴν ὑπερκει
μένην βαθμίδα τὸ ἴχνος αἴροντες, οὐ πρότερον ἵσταν
ται πρὶν ἂν τῆς ἄκρας ἐφίκωνται· οὕτω καὶ οὗτοι
οὐ παύονται τῆς κατὰ τὴν δυναστείαν ὁρμῆς, ἕως ἂν
Editi εφεστήκασι. At multi mss. ἐφεστᾶσι.
Illud Basilii, πόσους δύναται, etc., sic expressit Ambrosius eodem libro De Nab. cap. 15, num.
56: Totius vitam populi poterat annuli tui gemma
servare.
Colb. primus τὴν οἰκίαν σου. Aliquanto post
mss. nonnulli τὴν αἰωνίαν ζωήν.
Colb. tertius ἄλλα δέκα τάλαντα προστιθέναι
σπουδάζετε: qui tamen codex mox habet επιζητεῖς:
ex quo fit, ut mendum subsit in loco alterutro. At
Colb. primus utroque in loco numerum multitudinis
praefert, σπουδάζετε.... ἐπιζητεῖτε.
Colb. primus ὅσον ὀδυνα.
PG 31:293HOMILIA IN D.VITES.
universorum opifex hominum gratia condidit insa -
tiabilem; tu vero in multorum perniciem animum
tuum inexplebilem effecisti. Quæcunque videt ocuJus, ea concupiscit avarus. Non explebitur oculus
videndo s, neque avarus satiabitur accipiendo. Infernus non dixit, Sufficit; neque avarus unquam
dixit, Sufficit ". Quandonam uteris præsentibus?
quando his frueris tu, qui semper parandi labore
delineare? Va qui conjungunt domum ad domum,
el agrum ad agrum connectunt, ut a proximo aliquid
auferant s. Τu vero quid facis? An non innumera
causaris, ut rem proximi usurpes? Mihi, inquit,
tenebras offundit domus vicini, turbas excitat, aut
errones suscipit; aut tandem quidvis aliud præὑψωθέντες, ἀπὸ μετέωρου τοῦ πτώματος ἑαυτοὺς allo casu scipsos contundant. Avem seleucidem
καταράξωσι Τὴν σελευκίδα τὸ ὄρνεον ἐπ' εὐεργεσία τῶν ἀνθρώπων ἀκόρεστον εἶναι ὁ κτίστης τῶν
ὅλων ἐμηχανήσατο· σὺ δὲ ἐπὶ βλάβῃ τῶν πολλῶν
ἀκόρεστον σεαυτοῦ τὴν ψυχὴν κατεσκεύασας. Όσα
βλέπει ὁ ὀφθαλμὸς, τοσούτων ἐπιθυμεῖ ὁ πλεο
νέκτης. Οὐ πλησθήσεται ὀφθαλμὸς τοῦ ὁρᾷν, καὶ
οὐ κορεσθήσεται φιλάργυρος τοῦ λαμβάνειν. Ο άδης
οὐκ εἶπεν, Αρκεῖ, οὐδὲ ὁ πλεονέκτης εἶπέ ποτε, Αρκεῖ.
Πότε χρήσῃ τοῖς παροῦσι; πότε ἀπολαύσεις αὐτῶν,
ἀεὶ τοῖς πόνοις τῆς κτήσεως συνεχόμενος; Οὐαὶ οἱ
συνάπτοντες οἰκίαν· πρὸς οἰκίαν, καὶ ἀγρὸν προς
ἀγρὸν ἐγγίζοντες, ἵνα τοῦ πλησίον ἀγέλωνταί τι
Σὺ δὲ τί ποιεῖς; Οὐ προφασίζῃ μυρία, ἵνα λάβῃς τὰ
τοῦ πλησίον; Ἐπισκοτεί μοι, φησίν, ἡ τοῦ γείτονος
οἰκία, θορύβους ενίησιν, ἢ τὸ πλανώμενον ὑπο- 13 texens, exagitans, extrudens, trabens semper ac
δέχεται, ἢ ὅ τι ἂν τύχῃ αἰτιασάμενος, περιελαύνων,
καὶ ἐξωθῶν, καὶ ἕλκων ἀεὶ, καὶ σπαράσσων, οὐ πρότερον παύεται, πρὶν ἂν ἐπαγάγῃ αὐτοῖς ἀνάγκην μετα
αναστάσεως. Τι τὸν Ναβουθὰν τὸν Ἰεζραηλίτην
ἀπέκτεινεν Οὐχ ἡ τοῦ ᾿Αχααβ ἐπιθυμία τοῦ
ἀμπελῶνος; Πονηρὸς ἐν πόλει σύνοικος, πονηρὸς ἐν
ἀγροῖς, ὁ πλεονέκτης. Η θάλασσα οἶδε τὰ ὅρια
αὐτῆς· ἡ νύξ οὐχ ὑπερβαίνει ὁροθεσίας ἀρχαίας.
'Ο δὲ πλεονέκτης οὐκ αἰδεῖται χρόνον, οὐ γνωρίζει
ὅρον, οὐ συγχωρεῖ ἀκολουθία διαδοχῆς, ἀλλὰ μιμεῖται
τοῦ πυρὸς τὴν βίαν· πάντα ἐπιλαμβάνει, πάντα ἐπινέμεται. Καὶ ὥσπερ οἱ ποταμοί, ἐκ μικρᾶς τῆς
πρώτης ἀρχῆς ὁρμηθέντες, εἶτα ταῖς κατ' ὀλίγον
προσθήκαις ἀνυπόστατον λαβόντες τὴν αὔξησιν, τῷ
βιαίω τῆς φορᾶς τὸ ἐνιστάμενον παρασύρουσιν·
οὕτω καὶ οἱ ἐπὶ μέγα τῆς δυνάμεως προελθόντες
ἐκ τῶν ἤδη καταδυναστευθέντων τὴν τοῦ πλεῖον
ἀδικεῖν δύναμιν προσλαμβάνοντες, τοῖς προηδικημένας τοὺς λειπομένους καταδουλοῦνται, καὶ γίνεται
αὐτοῖς δυνάμεως αὔξησις ἡ περιουσία τῆς πονηρίας.
Οἱ γὰρ προπεπονθότες κακῶς, ἡναγκασμένην αὐτοῖς
παρεχόμενοι τὴν βοήθειαν, τὰς καθ' ἑτέρων βλάβας
και ἀδικίας συνεκπονοῦσι. Ποῖος γὰρ γείτων, ποῖος
σύνοικος, τις συναλλάκτης οὐ παρασύρεται; Οὐδὲν
ὑφίσταται τὴν βίαν τοῦ πλούτου· πάντα ὑποκύπτει
τῇ τυραννίδι, πάντα ὑποπτήσσει τὴν δυναστείαν
πλείονα λόγον ἑκάστου τῶν ἠδικημένων ἔχοντος μή
προσπαθεῖν τι κακόν, ἢ δίκην λαβεῖν ὑπὲρ τῶν φθα
σάντων. Ἐπάγει τὰ ζεύγη τῶν βοῶν, ἀροτριᾷ, κατα- messem ad se non attinentem. Si contradicas,
σπείρει, θερίζει τὰ μὴ προσήκοντα. Ἐὰν ἀντείπῃς,
αἱ πληγαί· ἐὰν ὁδύρῃ, ὕβρεων γραφαι, ἀγώγιμος εἶ,
* Eccle. 1, 8. 25 Prov. xxvII, 20; xxx, 16.
Colb. primus ἑαυτοὺς καταρρήξωσι.
Reg. primus κατεσκεύασας· ὅσον βλέπει ὁ
ὀφθαλμός, τοσοῦτον ἐπιθυμεῖ.
Editi πεπλανημένον. Antiqui duo libri ἀποπλανώμενον. Alii quatuor πλανώμενον: qua voce
Combefisius significari vult hæreticos. Hic enim, inquit, Basilii ætate, vexandi proximum maximus prætextus. Sed cum avari ne cogitare quidem de hæreticis soliti sint, arbitror intelligi potius debere errones qui cum omnibus hominibus infesti sint,
speciosam conquerendi causam avaris illis dare
polerant. Μox unus ms. ἂν τύχοι. Subinde Colb.
lacerans, non prius finem facit, quam eum alio
migrare coegerit. Quid Nabutham Jezraelitem interemit "? Nonne cupiditas Achaab vitem illius
concupiscentis? Avarus, malus in urbe, malus ruri
vicinus est. Novit mare terminos suos: mox antiquos limites sibi præscriptos non transgreditur. At
vero avarus non veretur tempus, non agnoscit terminum, successionis ordini non cedit, sed ignis
vim imitatur, invadit omnia, omnia depascitur. Ει
ut flumina ex parvo initio profecta, deinde per eas
quæ paulatim fiunt accessiones intolerabiliter aucta, quidquid obsistit et objicitur, id violento impetu secum trahunt; ita etiam avari ad magnar
potentiam provecti, ubi ex iis quos jam potentia
sua oppressere, inferendæ injuriæ facultatem ampliorem adepti sunt, tunc reliquos una cum iis quos
prius injuria affecere, redigunt in servitutem, alque potestatis incrementum fit ipsis occasio major
nequitiæ. Nam qui prius damnum accepere, inviti
ipsos adjuvantes, ipsi quoque noxas aliis et inju
rias accersunt. Quis enim vicinus, quis contubernalis, quis ex eis quibuscum commercia habent, non
attrahitur? Nihil vim sustinet divitiarum, tyrannidi
cedunt omnia, potentiam omnia formidant; cum
unusquisque eorum qui jam injuria affecti sunt,
magis sollicitus sit, ne quid mali ulterius patiatur,
quam ut de eis quæ perpessus est, vindictam sunat. Dives incitat juga boum, arat, serit, melit
plage: si conquerare, ageris reus injuriarum, addiceris servituti, habitabis carcerem: parati syco26 Isa. v, 3. 17 III Reg. xxi.
tertius πρότερον παύσεται.
Editi et sex mss. τὸν Ἰσραηλίτην ἀπέκτει
νεν. Sed recte adnotavit Combelisins, pro Ισραηλίτη» legendum esse Ιεζραηλίτην. Statim niss. nonnulli οὐχ ἡ τοῦ. Editi οὐχὶ τοῦ.
Colb. tertius ὅρια ἑαυτῆς.
Colb. primus ἀπὸ μικρᾶς.... λαμβάνοντες τήν.
Colb. tertius οὕτω καὶ οἱ πλούσιοι ἐκ μικράς
δυνάμεως πρ. Ibidem editi προσελθόντες. Αἱ miss.
nonnulli παρελθόντες.
Editi δυναστείαν αὐτοῦ. Vox αὐτοῦ deest in
mss. multis.
PG 31:295phantæ, qui te vocent in vita periculum. Denique οἰκήσεις τὸ δεσμωτήριον, οι συκοφάνται εὐτρεπεῖς,
tecum lene actum putabis, si etiam aliud quidpiam adjiciens his molestiis libereris.
εἰς τὸν ὑπὲρ τοῦ ζῆν κίνδυνον καθιστῶντες. Αγαπή
σεις, καὶ ἄλλο τι προσδοὺς, ἀπηλλάχθαι πραγμάτων.
6. Εβουλόμην σε μικρὸν ἀναπνεῦσαι τῶν ἔργων τῆς
ἀδικίας, καὶ δοῦναι σχολὴν τοῖς σεαυτοῦ λογισμοίς,
ὥστε ἐνθυμηθῆναι πρὸς ὁποῖον πέρας ἡ σπουδὴ τῶν
γινομένων συντέταται Έχεις γῆς ἀροσίμου πλέθρα τόσα καὶ τόσα, γῆς πεφυτευμένης τοσαῦτα ἕτερα.
ὄρη, πεδία, νάπας, ποταμούς, λιβάδας. Τί οὖν μετὰ
τοσαῦτα; Οὐχὶ τρεῖς σε πήχεις αναμένουσιν οι
πάντες; Οὐχὶ λίθων ὀλίγων βάρος ἀρκέσει πρὸς φυλακὴν τῇ δυστήνῳ σαρκί; Ὑπὲρ τίνος μοχθεῖς; ὑπὲρ
τίνος παρανομείς; Τί συνάγεις χερσὶν ἀκαρπίαν; Εἴθε
ἀκαρπίαν καὶ μὴ ὕλην τῷ αἰωνίῳ πυρί! Οὐ νήψεις ποτὲ
ἀπὸ τῆς μέθης ταύτης; Οὐχ ὑγιανεῖς τοὺς λογισμούς;
υ' σεαυτοῦ γενήσῃ; Οὐ πρὸ ὀφθαλμῶν λήψῃ τὸ τοῦ
Χριστοῦ δικαστήριον; Τί ἀπολογήσῃ, ἐπειδάν σε
κύκλῳ περιστάντες οἱ ἠδικημένοι καταβοῦσί σου ἐπὶ
τοῦ δικαίου κριτοῦ; Τί οὖν ποιήσεις; ποίους
συνηγόρους μισθώσῃ; ποίους μάρτυρας παραστήσεις;
πῶς παραπείσεις τὸν ἀπαραλόγιστον δικαστήν; Οὐκ
ἔνι ῥήτωρ ἐκεῖ· οὐκ ἔνι πιθανότης ῥημάτων, κλέψαι
δυναμένη τοῦ δικαστοῦ τὴν ἀλήθειαν· οὐκ ἀκολου
θοῦσιν οἱ κόλακες, οὐ τὰ χρήματα, οὐκ ὁ ἔγκος τοῦ
ἀξιώματος· ἔρημος φίλων, ἔρημος βοηθῶν, ἀσυνηγόρητος, αναπολόγητος, κατησχυμμένος παραληφθήσῃ σκυθρωπός, κατηφής, μεμονωμένος,
ἀπαῤῥησίαστος. Ὅπου γὰρ ἂν περιαγάγῃς τὸν ὀφθαλ
μὸν, ἐναργεῖς ὄψει τῶν κακῶν τὰς εἰκόνας· ἔνθεν
τοῦ ὀρφανοῦ τὰ δάκρυα, ἐκεῖθεν τῆς χήρας τὸν στενα -
γμόν, ἑτέρωθεν τοὺς κατακονδυλισθέντας ὑπὸ σοῦ
πένητας· τοὺς οἰκέτας, οὓς κατέξαινες· τοὺς γείτο
νας, οὓς παρώργιζες· πάντα σοι ἐπαναστήσεται·
πονηρὸς χορὸς τῶν κακῶν σου πράξεων περιστοιχίσεταί σε "Ωσπερ γάρ ή σκιὰ τῷ σώματι, οὕτω
ταῖς ψυχαῖς αἱ ἁμαρτίαι παρέπονται, ἐναργώς
τὰς πράξεις ἐξεικονίζουσαι. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἄρνη
σις ἐκεῖ, ἀλλ' ἐμφράσσεται τὸ στόμα καὶ τὸ ἀναί
σχυντον. Αὐτὰ γὰρ ἑκάστου καταμαρτυρεῖ τὰ πρά
γματα, οὐ φωνὴν ἀφιέντα, ἀλλὰ τοιαῦτα φαινόμενα
οἷα ὑφ᾽ ἡμῶν κατεσκεύασται. Πῶς τοι δυνηθῶ ὑπ'
ὄψιν ἀγαγεῖν τὰ φρικτά Ἐὰν ἄρα ἀκούσῃς, ἐὰν
ἄρα ἐνδῷς, μνήσθητι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐν ᾗ Αποκαλύπτεται ὀργὴ Θεοῦ ἀπ' οὐρανοῦ. Μνήσθητι τῆς
v ἐνδόξου τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ὅτε ἀναστήσονται Οἱ μὲν τὰ ἀγαθὰ πράξαντες εἰς ἀνάστασιν
ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Τότε
αἰσχύνη αἰώνιος τοῖς ἁμαρτωλοῖς, Καὶ πυρὸς ζῆλος
6. Velim te ab injustitiæ operibus paululum 58
respirare, et cogitationibus tuis otium dare, tecum
ut reputes ad quem finem studium ejusmodi rerum
tendat. Habes tot jugera terræ arabilis, totidem terræ
arboribus consitæ, montes, campos, saltus, fluvios,
prata. Quid igitur post hæc? Nonne tres tantum terræ
cubiti te exspectant? Nonne paucorum lapidum onus
misero corpori custodiendo erit satis? Cujus rei
gratia laboras? Ob quam rem inique agis? Quid manibus colligis infructuosa? Atque utinam infructuosa, non materiam igni æterno! Num tandem resipisces ab hac ebrietate? Num recipies te ad saniorem mentem? Num tui juris eris? Num Christi
judicium tibi pones ob oculos? Quam allaturus es
excusationem, cum ii qui injuria affecti fuerint, jam
te circumstantes, adversum te clamabunt coram
æquo judice? Quid ergo facies? quos conduces patronos? quos testes produces? quomodo corrumpes
judicem, qui nullis artibus decipi potest? Nullus ibi
adest rhetor; non sunt verba suasoria, quibus judicis veritas circumveniri possit; non sequuntur
adulatores, non pecuniæ, non fastus dignitatis: de
sertus ab amicis, destitutus fautoribus, siue patrocinio, citra defensionem, pudore suffusus deprehenderis, tristis, mastus, solitarius, fiducia ac libertate
loquendi carens. Quocunque enim convertes ocu -
los, clara et aperta conspicies scelerum argumenta,
hinc pupilli lacrymas, illinc viduæ gemitum, aliunde "
egenos abs te pugnis obtusos: servos, quos cecidisti: vicinos, quos ad iracundiam provocasti: insurgent adversum te omnia: te tuarum actionum
malarum chorus pravus stipabit. Quemadmodum
enim umbra corpus, sic peccata animas comitantur, gestorum imaginem claram exprimentia. Quapropter illic negandi non est locus, sed obturatur
os vel impudentissimum. Nam ipsa cujusque opera,
non quidem vocem emittentia,`sed talia apparentia,
qualia a nobis peracta sunt, ferunt testimonium.
Quomodo potero tibi ob oculos horrenda illa ponere? Itaque si audieris, si flectaris, recordare illius diei, in quo Revelatur ira Dei de cœlo. Veniat
tibi in mentem gloriosus adventus Christi; cum Qui
bona egerint, resurgent in resurrectionem vitæ; qui
vero mala, in resurrectionem judicii “. Tunc verecundia æterna peccatoribus, Et ignis æmulatio, quæ
15 Rom. 1, 18. so Joan. v, 29.
Colb. primus γινομένων συντάττεται. Colb.
tertius συντέτακται. At Coisl. et alii duo mss. cum
editis συντέταται, bene.
Voculam oðv addidimus ex antiquis tribus
libris.
Editi et Colb. tertius κατησχυμμένος ἀπολε:-
φθήσῃ, pudore suffusus relinqueris. Colb. secundus
ἀποληφθήσῃ. Αt Colb. primus et Regii tres miss.
cum editione Basil. παραληφθήσῃ, deprehenderis,
rectius.
Reg. primus περιστοιχήσεταί σοι
Editio Paris. et Colb. tertius εναργώς. Elitio Basil. et aliquot mss. ἐναργείς. Mos duo miss.
ἀλλὰ φράσσεται. Alius εμφράττεται.
Reg. primus ἀγαγεῖν τὰ φρικτὰ ἐκεῖνα. Haud
ita multo infra Colb. primus ὀργὴ Θεοῦ. Vox Θεοῦ
abest a vulgatis.
Editio Paris. Μνήσθητι τῆς ἡμέρας ἐκείνης,
ἐν ᾧ ἀποκαλύπτεται ἡ ἔνδοξος τοῦ Χριστοῦ παρουσία.
Editio Basil. et quatuor mss. ut in contextu, Irevius et melius.
PG 31:297HOMILIA IN DIVITES.
ἐσθίειν μέλλων τοὺς ὑπεναντίους. Ἐκεῖνα λυπείτω consumptura est adversarios 30. Hæc te tristitia aliσε, καὶ μὴ λυπείτω σε ἡ ἐντολή. Πῶς σε δυσωπήσω;
τι φθέγξομαι; Βασιλείας οὐκ ἐπιθυμεῖς; γέενναν
οὐ φοβῇ; πόθεν εὑρεθῇ ἴασις τῇ ψυχῇ σου;
Εἰ γὰρ τὰ φρικτὰ οὐ πτοεῖ, τὰ φαιδρὰ οὐ προτρέπε
ται, λιθίνη καρδία διαλεγόμεθα.
7. Διάβλεψον, ἄνθρωπε, πρὸς τὴν φύσιν τοῦ πλούτου.
Τί τοσοῦτον ἐπτόησαι περὶ τὸν χρυσόν; Αίθος ἐστὶν
ὁ χρυσός, λίθος ὁ ἄργυρος, λίθος ὁ μαργαρίτης, λίθος
τῶν λίθων ἕκαστος· χρυσόλιθον, καὶ βηρύλλιον
καὶ ἀχάτης, καὶ ὑάκινθος, καὶ ἀμέθυσος, καὶ ἴασπις.
Ταῦτα δὴ τοῦ πλούτου τὰ ἄνθη· ὧν σὺ τὰ μὲν ἀποτίθεσαι κατακρύπτων, καὶ τοὺς διαφανεῖς τῶν λίθων
σκότῳ καλύπτων· τοὺς δὲ περιφέρεις, τῶν βαρυτίμων ἐναβρυνόμενος αὐτῶν τῇ αὐγῇ. Εἰπὲ, τί ἔφελός σοι λίθοις λαμπομένην περιστρέφειν τὴν χεῖρα;
Οὐκ ἐρυθριᾷς λιθιδίων κισσῶν ὡς γυναῖκες, ὅταν
κύωσι; Καὶ γὰρ ἐκεῖναι λιθίδια περιτρώγουσι, καὶ σὺ
λίχνως ἔχεις περὶ τὰ ἄνθη τῶν λίθων, σαρδόνυχας,
καὶ ἰάσπιδας, καὶ ἀμεθύσους ἐπιζητῶν. Τίς καλλω
πιστὴς μίαν ἡμέραν ηδυνήθη τῷ βίῳ προσθεῖναι;
τίνος ἐφείσατο θάνατος διὰ τὸν πλοῦτον; τίνος ἀπὸ
έσχετο νόσος διὰ τὰ χρήματα; Έως πότε χρυσός, τῶν
ψυχῶν ἡ ἀγχόνη, τὸ τοῦ θανάτου ἄγκιστρον, τὸ τῆς
ἁμαρτίας δέλεαρ; Έως πότε πλοῦτος, ἡ τοῦ πολέμου
ὑπόθεσις, δι᾿ ὃν χαλκεύεται ὅπλα, δι᾿ ὃν ἀκονᾶται ξίφη;
Διὰ τοῦτον συγγενεῖς ἀγνοοῦσι τὴν φύσιν, ἀδελφοί
κατ' ἀλλήλων φονικὸν βλέπουσι· διὰ τὸν πλοῦτον αἱ ἐρη
μίαι τοὺς φονευτὰς τρέφουσιν, ἡ θάλασσα τοὺς κατα
ποντιστὰς, αξ πόλεις τοὺς συκοφάντας. Τίς ἐστιν ἡ
ψεύδους πατήρ; τίς ὁ πλαστογραφίας δημιουργός;
τίς ὁ τὴν ἐπιορκίαν γεννήσας; Οὐχ ὁ πλοῦτος; οὐχ ἡ
περὶ τοῦτον σπουδή; Τί πάσχετε, ἄνθρωπο:; τίς ὑμῖν
τὰ ὑμέτερα εἰς τὴν καθ' ὑμῶν ἐπιβουλήν περι
έτρεψε; Συνεργία πρὸς τὸ ζῇν. Μὴ γὰρ ἐφόδια κακῶν
ἐδόθη τὰ χρήματα; λύτρον ψυχῆς. Μὴ γὰρ ἀφορμή
ἀπωλείας; Αλλ᾽ ἀναγκαῖος ὁ πλοῦτος διὰ τοὺς παῖδας. Εὐπρόσωπος ἀφορμὴ πλεονεξίας αὕτη· τοὺς γὰρ
παῖδας προβάλλεσθε, τὴν δὲ καρδίαν πληροφορείτε.
Μὴ αἰτῶ τὸν ἀναίτιον· ἴδιον ἔχει δεσπότην, ἴδιον
Οικονόμου· παρ᾽ ἄλλου τὴν ζωὴν ἐδέξατο, παρ'
αὐτοῦ τὰς ἀφορμὰς ἀναμένει τοῦ βίου. Μὴ τοῖς γεγαμηκόσιν οὐκ ἐγράφη τὰ Εὐαγγέλια· Εἰ θέλεις
τέλειος εἶναι, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ
δὸς πτωχοῖς; Ὅτε ᾔτεις παρὰ τοῦ Κυρίου τὴν εὐ
παιδίαν, ὅτε ἠξίου γενέσθαι τέκνων πατὴρ, ἆρα
προσέθηκας τοῦτο· Δός μοι τέκνα, ἵνα παρ
ακούσω τῶν ἐντολῶν σου; δός μοι τέκνα, ἵνα μὴ φθάσω
» Hebr. x, 27. ss Matth. xix, 21.
Colb. primus τῆς ψυχῆς.
Rursus Colb. primus χρυσόλιθος, βηρύλλιος.
Alii quatuor mss. χρυσόλιθον, βηρύλλιον. Ambrosius
et hunc Basilii locum ad orationem suam pereleganter accommodavit lib. De Nab. Jez. cap. 5,
num. 26. Non abnuo, inquit, gratum quemdam lapidum istorum esse fulgorem, sed tamen lapidum.
Culb. tertius σκότῳ κατακαλύπτων. Μox idem
codex λίθοις περιλαμπομένην.
Veteres aliquot mss. διὰ τοῦτον. Editi δια
PATROL. GR. XXXI.
G
η
ciant, non molestum tibi sit ipsum præceptum.
Quomodo fectam te? quid dicam? Regni run teneris desiderio? non times gehennam? unde sanitas
animæ tuæ conciliabitur? Etenim si te non terrent
horrenda, si lacta ac hilaria non exstimulant, lapideum cor alloquimur.
7. Intuere, o homo, naturam divitiarum. Quid attonitus tantopere aurum miraris? Lapis aurum
est, lapis argentum, lapis margarita, lapis lapidum
unusquisque; chrysolithus, beryllus, achates, hyacinthus, amethysus et jaspis. 59 Hi sunt divitiarum
flores, quorum tu partem ita recondis et abscondis,
ut pellucidos quosdam lapillos tegas tenebris, alios
circumferas, deque pretiosorum splendore glorieris.
Dic, quæso, quid tibi prodest manum lapillis com
ruscantem circumvertere? Non te pudet instar mulierum gravidarum lapillos desiderare? Hæ enim
arrodunt lapillos, et tu usque adeo avidus es pulchriorum quorumcunque lapillorum, ut sardonychas, jaspidas et amethysos diligenter conquiras.
Quis ex iis qui plus æquo vestium elegantian af.
fectant, potuit unam diem suæ ipsius vitæ adjicere?
cui pepercit mors ob divitias? a quo abstinuit morbus causa pecuniarum? Usquequo aurum, animarum laqueus, mortis hamus, peccati illecebra?
Quousque divitiæ belli causa, quibus confantur
arma, quibus acuuntur gladii? Propter opes cognati
ignorant naturam, fratres oculis cædem spirantibus sese invicem conspiciunt; ob divitias deserta
alunt homicidas, mare piratas, civitates sycophan
tas. Quis est mendacii pater? quis confctæ accusationis opifex? quis parens perjurii? Nonne divitiæ?
nonne earum studium? Quid facilis, o homines?
quis vobis, quæ vestra sunt, in insidias vertit? Subsidium sunt vitæ. Absit enim ut pecuniæ datæ sint
ad malorum incitamentum! Redemptio sunt anime.
Absit enim ut occasio sint exitii! Sed, inquis, necessariæ opes sunt propter liberos. Hæc est avaritiæ speciosa causa; liberos namque prætenditis, i sterea vero satisfacitis vestro animo. Insontem às
incusa: proprium dominum habet, proprium rectorem; ab alio vitam accepit, ab ipso vitæ subsidia
exspectat. Numne iis qui matrimonio junguntur,
scripta sunt Evangelia: Si vis perfectus esse, vende
quæ habes, et da pauperibus "? Cum prolem numerosam peteres a Domino, cum rogares ut fieres liberorum pater, illudne addidisti: Da mihi liberos,
tua ut violem præcepta? Da mihi sobolem, ut ad reτοῦτο. Μox Reg. primus φονικόν βλέποντες μαίνον
ται διά.
Colb. primus τίς ὑμῖν τὰ ἡμέτερα εἰς τὴν.
καθ' ἡμῶν. Statim aliquot mss. et editi συνεργία.
Alii mss. σύνεργα. Invenimus in aliquibus mss.
notam interrogationis post votes χρήματα εἰ ἀπὸ
ωλείας: sed quid hac opus sit, non video.
Colb. tertius οἰκονόμον παρ' οὗ.
Editi τοῦτο τὸ, Δός. At mss. aliquot τοῦτο
Δός.
PG 31:299gnum colorum non perveniam? Ad hæc voluntatis εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν; Τίς δὲ καὶ ἐγγυητής
filii quis erit sponsor, quod videlicet datis rebus re- ἔσται τῆς τοῦ παιδὸς προαιρέσεως, ὅτι εἰς δέον χρήcte usurus sit? Nam divitiæ multis exstitere libidi- σεται τοῖς δοθεῖσι; Πολλοῖς γὰρ ὁ πλοῦτος ὑπηρέτης
nis ministræ atque impuritatis. An non audis Ec- ἀκολασίας ἐγένετο. Η οὐκ ἀκούεις τοῦ Ἐκκλησιαclesiasten dicentem: Vidi languorem gravem, divi- στοῦ λέγοντος· Εἶδον ἀρρωστίαν δεινήν πλοί.
tias custoditas ei, qui ab eis, in malum ei”. Ac rur- τον φυλασσόμενον τῷ παρ' αὐτοῦ εἰς κακίας
sus: Relinquo ego ipsum homini, qui meus successor αὐτῷ; καὶ πάλιν, ὅτι Αφίω ἐγὼ αὐτὸν τῷ
erit. Et quis novit an sapiens erit, an siutius *? Vide ἀνθρώπῳ τῷ μετ' ἐμέ. Καὶ τίς οἶδεν εἰ σοφὸς ἔσται
igitur ne divitias laboribus permultis coacervatas, ἢ ἄφρων; "Ορα δὴ οὖν μή, μετὰ μυρίων πόνων τὸν
aliis materiam peccatorum facias, posteaque plectaris πλοῦτον ἀθροίσας, ὕλην ἁμαρτημάτων ἑτέροις πα
duplici pena, tum nomine eorum, quæ ipse inique ρασκευάσῃς, εἶτα εὑρεθῇς διπλᾶ τιμωρούμενος, ὧν
egisti; tum 60 eorum, quæ alter abs te adjutus per- τε αὐτὸς ἠδίκησας, καὶ ὧν ἕτερον ἐφωδίασας. Μὴ
petrarit. Nonne cunctis liberis propinquior tibi est οὐχὶ παντὸς τέκνου οἰκειοτέρα σοί ἐστιν ἡ ψυχή;
anima tua? Nonne tibi majori necessitudine conjun- Μὴ οὐχὶ πάντων μᾶλλον εἰς οἰκειότητα προσεγγίζει;
gitur quam cætera omnia? Prima cum sit, ei præ- Πρώτῃ αὐτῇ ἀπόδος τὰ πρεσβεῖα τῆς κληρονομίας,
cipuas haereditatis partes da, amplum vitæ subsi- πλουσίας αὐτῇ παράσχου τὰς ἀφορμὰς τῆς ζωῆς·
καὶ τότε τοῖς παισὶ διαιρήσεις τὸν βίον. Οἱ μέν γε
παῖδες παρὰ γονέων μὴ διαδεξάμενοι ἑαυτοῖς
πολλάκις οἴκους ἐποίησαν· ἡ ψυχὴ δὲ, παρὰ σοῦ ἐγκατ
ταλειφθεῖσα, παρὰ τίνος ἐλεηθήσεται;
dium ipsi tribue; et tunc facultates reliquas liberis
distribues. Et quidem liberi, nulla a parentibus accepta haereditate, plerumque sibiipsis domos pararunt: at tuæ animæ, si eam semel negligas, quis
miserebitur?
8. Hactenus ad eos quibus liberi sunt, sermonem
habui; qui vero liberis carent, quamnam speciosam parcimoniæ causam nobis afferunt? Non vendo
quæ habeo, neque do pauperibus, ob necessarios
vit usus. Dominus igitur magister tuus non est,
neque Evangelium vitam tuam dirigit: sed tute tibi
legem sancis. Vide autem in quod periculum incidas ejusmodi cogitationibus. Etenim si hæc nobis
ut necessaria Dominus præcepit, tu vero eadem
tanquam quæ fieri non possint, rejicis, aliud nihil
agis, nisi quod teipsum legislatore prudentiorem dicis. Sed, inquis, posteaquam divitiis fruitus fuere
per omnem vitam meam; post finem vitæ meæ pauperes constituam hæredes facultatum mearum, eosque tabulis publicis ac testamentis bonorum meorum dominos declarabo. Cum jam non versabere
inter homines, tum humanus fies et liberalis; cum
mortuum te videro, tunc dicam te fratris amantem.
ss Eccle. V,
13. 33 Eccle. H, 18, 19.
Editio Paris. ἀῤῥωστίαν πολλὴν καὶ δεινήν·
edilio Basil. et sex miss. αρρωστίαν δεινήν. Hæc
Ecclesiastæ verba, πλοῦτον, etc., in editione Romana eodem quo apud Basilium modo leguntur;
ob idque ex hac editione nostram interpretationem
mutuati sumus. Vulg.: Est et alia infirmitas pessima, quam vidi sub sole, divitiæ conservatæ in malum domini sui a quibus non multum abludit
Ambrosianum illud lib. De Nab. Jez. cap. 5, num.
25: Est languor malus, quem vidi sub sole, divitias
custodiri in malum possidentis eas. Hæc eo retuli,
ut ostenderem quo modo verba Ecclesiastæ accipi
soleant. Sed Basilius, nisi valde fallor, ea longe
aliter accepit, videlicet Ελλειπτικῶς, sic ut subaudierit vocem γεννηθέντι. Licebit igitur, ut mihi
quidem videtur, ad Basilii sensum sic interpretari:
Vidi languorem gravem, divitias asservatas ei, qui
ab ipso est, in perniciem ei. Hoc est, asservatas ei,
qui ab ipso genitus est, in perniciem ejus. Cum enim
Basilius hoc loco totus sit in redarguendis parentibus, qui aiunt congregare se divitias liberorum
causa, credi merito potest verba Ecclesiastæ ad
“
8. Εἴρηται πρὸς τοὺς πατέρας & εἴρηται· οἱ ἄτεκνοι
τίνα ἡμῖν εὐπρόσωπον αἰτίαν τῆς φειδωλίας προβάλλονται; Οὐ πωλῶ τὰ ὑπάρχοντα, οὐδὲ δίδωμι τοῖς
πτωχεῖς, διὰ τὰς ἀναγκαίας τοῦ βίου χρείας. Οὐκοῦν
οὐχ ὁ Κύριός σου διδάσκαλος, οὐδὲ τὸ Εὐαγγέλιον
ῥυθμίζει σου τὸν βίον, ἀλλ' αὐτὸς σὺ νομοθετείς
σεαυτῷ. Βλέπε δὲ εἰς οἷον κίνδυνον ἐμπίπτεις οὕτω
διανοούμενος. Εἰ γὰρ ὁ μὲν Κύριος ὡς ἀναγκαῖα ἡμῖν
διετάξατο, σὺ δὲ ὡς ἀδύνατα παραγράφῃ, οὐδὲν ἕτερον
ή φρονιμώτερον σεαυτὸν εἶναι λέγεις τοῦ νομοθέτου.
᾿Αλλ' ἀπολαύσας αὐτῶν παρὰ πᾶσάν μου τὴν
ζωήν, μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ βίου διαδόχους ποιήσομαι τῶν ἐμοὶ προσόντων τοὺς πένητας, γράμμασι
καὶ διαθήκαις κυρίους αὐτοὺς τῶν ἐμῶν ἀποδείξας.
Οτε οὐκέτι ἔσῃ ἐν ἀνθρώποις, τότε γενήσῃ φιλάνθρωπος· ὅταν νεκρόν σε ίδω, τότε σε είπω φιλο
άδελφον. Πολλή σοι χάρις τῆς φιλοτιμίας, ὅτι ἐν τῷ
μνήματι κείμενος, καὶ εἰς γῆν διαλυθείς, ἀδρὸς γέγο
suum propositum accommodasse..
Editi αγίω ἐγὼ τῷ. Al mss. tres ἀφίω ἐγὼ
αὐτὸν τῷ. Hoc est, ἀφίω ἐγὼ μόχθον, relinquo laborem. Ibidem Colb. primus σοφός ἐστιν. Haud longe
aliquot mss. εἶτα εὑρεθήσῃ.
Antiqui tres libri οικειοτέρα σου ἐστιν. Statim
Editi πρὸς οἰκειότητα ἐγγίζει. Αt mss. nonnulli uti
in contextu.
Editi παρά γονέων μηδὲν διαδεξάμενοι. Αι
sex mss. παρὰ γονέων μὴ διαδεξάμενοι. Unus e Comαἰτίαμ φιληδονίας προβάλλονται; Quamnam voluptabefisianis δεξάμενοι. Aliquanto post Reg. primus
tis causam prætendunt? Nec ita multo infra idem
codex Κύριός σοι διδάσκαλος.
Unus codex Colbert. αὐτῶν φησιν. Statim
Reg. primus τῶν ἐμοὶ προσηκόντων, non dissimili
sensu.
In Colb. primo pro τε legitur όταν. Haud
longe tres mss. τότε σε είπω. Vocula σε aheral a
vulgatis. Subinde Editi ἐν τῷ τάφῳ. At mss. sex ἐν
τῷ μνήματι.
PG 31:301HOMILIA IN DĪVITES.
νας ταῖς δαπάναις καὶ μεγαλόψυχος. Ποίων, εἰπέ μοι, Multa tibi debebitur gratia ob munificentiam, quod
καιρῶν τοὺς μισθοὺς ἀπαιτήσεις, τῶν ἐν τῇ ζωῇ, ἢ
τῶν μετὰ τὴν ἀποβίωσιν; Αλλ᾽ ἂν μὲν ἔζης χρόνον,
καθηδυπαθῶν τοῦ βίου καὶ τῇ τρυφῇ διαῤῥέων, οὐδὲ
προσβλέπειν ἠνείχου τοὺς πένητας· ἀποθανόντος δὲ
ποία μὲν πρᾶξις; ποῖος δὲ μισθὸς ἐργασίας ὀφείλεται;
Δείξον τὰ ἔργα, καὶ ἀπαίτει τὰς ἀνταποδόσεις
Οὐδεὶς μετὰ τὸ λυθῆναι τὴν πανήγυριν πραγματεύεται· οὐδὲ μετὰ τοὺς ἀγῶνας ἐπελθὼν στεφανοῦ
ται· οὐδὲ μετὰ τοὺς πολέμους ἀνδραγαθίζεται. Οὐ
τοίνυν οὐδὲ μετὰ τὴν ζωὴν ἔστιν εὐσεβεῖν δηλονότι.
Καὶ γὰρ ἐν μέλανι καὶ γράμμασι κατεπαγγέλλῃ
τὰς εὐποιίας. Τίς οὖν ἀναγγελεί σοι τὸν καιρὸν τῆς
ἐξόδου; τίς ἐγγυητής ἔσται τοῦ τρόπου της τελευτῆς;
Πόσοι ὑπὸ βιαίων ανηρπάσθησαν συμπτωμάτων, οὐδὲ
φωνὴν ῥῆξαι συγχωρηθέντες ὑπὸ τοῦ πάθους; Πόσους
πυρετὸς ἐποίησεν ἔκφρονας; Τί οὖν ἀναμένεις καιρόν,
ἐν ᾧ πολλάκις οὐδὲ τῶν λογισμῶν ἔσῃ τῶν σεαυτοῦ
κύριος; Νὺξ βαθεῖα, καὶ νόσος βαρεῖα, καὶ ὁ βοηθῶν
οὐδαμοῦ· καὶ ὁ ἐφεδρεύων τῷ κλήρῳ ἔτοιμος, πάντα
πρὸς τὸ ἑαυτῷ χρήσιμον διοικούμενος, ἄπρακτά σοι(45)
ποιῶν τὰ βουλεύματα. Είτα περιβλεψάμενος ὧδε καὶ
ὧδε, καὶ ἰδὼν τὴν περιεστῶσαν σε ερημίαν, τότε
αἰσθήσῃ τῆς ἀβουλίας· τότε στενάξεις τὴν ἄνοιαν,
εἰς οἷον καιρὸν ἑταμιεύου τὴν ἐντολὴν, ὅτε ἡ μὲν
γλῶσσα παρεῖται, ἡ δὲ χεὶρ ὑπότρομος ήδη κλονουμένη ταῖς συνολκαῖς, ὡς μήτε φωνῇ μήτε γράμ
μασι διασημῆναι την γνώμην. Καίτοι εἰ καὶ
πάντα φανερῶς ἐγέγραπτο, καὶ πᾶσα φωνή διαῤῥήδην
κεκήρυκτο, ἐν γράμμα παρεντεθὲν ἱκανὸν ἦν πᾶσαν
μεταποιῆσαι τὴν γνώμην· μία σφραγὶς παραποιη.
θεῖσα, δύο ή τρεις μάρτυρες ἄδικοι, ὅλον ἂν τὸν κλῆ
ρον ἐφ' ἑτέρους μετήνεγκαν.
in sepulcro jacens et in terram resolutus, jam in
sumptibus faciendis largus exstiteris atque magnanimus. Dic mihi, quæso, quorumnam temporum
mercedem exposces, eorumne quibus vixisti, an eorum quæ post mortem secuta sunt? Sed quo tempore vivebas, voluptatibus vitæ deditus et deliciis
difluens, ne aspicere quidem egenos sustinuisti,
jam autem quænam actio est mortui? quæ quoque
operis merces debetur? Ostende opera, et reposce
remunerationem. Nemo solutis nundinis negotiatur:
neque qui post certamina accedit, coronatur: neque qui post bellunı, famam strenui viri atque gloriam assequitur. Neque igitur post vilam locus ullus
est pietatis excolendæ. Atramento scilicet ac tabulis fore te beneficum polliceris. Quis autem annuntiabit tibi exitus tempus? quis generis mortis sponsor erit? Quot violentis casibus abrepti sunt, quibus ne vocem quidem edere per morbum licuit?
Quot mente lapsi sunt per febrim? Quid igitur exspectas tempus, in quo plerumque rationis non eris
compos? Cum videlicet erit profunda nox, morbus
gravis, nemo usquam, qui adjuvet: sed paratus ac
expeditus, qui hæreditati iusidietur, dispensans
omnia in rein suam, ac consilia tua irrita faciens.
Deinde 61 conjectis huc et illuc oculis, circumstantem te solitudinem conspiciens, tunc dementiam tuam intelliges; tunc lugebis stultitiam, quod
præceptum distuleris in hoc tempus, quo ut lingua
resolvitur, ita manus tremula contractionibus jam
conquassatur, sic ut neque voce, neque litteris aperire animum queas. Imo etiamsi clare scripta essent
omnia, omnisque vox dilucide enuntiaretur, tamen
transferrent hæreditatem.
una littera interposita omne tuum consilium transmutare posset; unicum itidem sigillum' adulteratum, duo aut tres scelerati testes, totam ad alios
9. Τί οὖν σεαυτὸν ἐξαπατᾷς, νῦν μὲν κακῶς εἰς ἀπό
λαυσιν σαρκὸς τὸν πλοῦτον διατιθέμενος, ἐπαγγελλόμενος δὲ εἰς ὕστερον ὧν οὐκέτι ἔσῃ κύριος; Ὡς ὁ
λόγος έδειξε, πονηρὰ ἡ βουλή· ζῶν μὲν, ἀπολαύσω
τῶν ἡδονῶν· ἀποθανὼν δὲ, πράξω τὰ διατεταγμένα.
Ἐρεῖ καὶ σοὶ ᾿Αβραάμ Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν
τῇ ζωῇ σου. Οὐ δέχεται σε ἡ στενὴ καὶ τεθλιμμένη
ὁλος, τὸν ὄγκον τοῦ πλούτου μὴ ἀποτιθέμενον
Βαστάζων αὐτὸν ἐξῆλθες· μὴ γὰρ ἀπέρριψας, ὡς
προσετάχθης. Ὅτε ἔζης, σεαυτὸν τῆς ἐντολῆς προεπίθης· μετὰ τὸν θάνατον καὶ τὴν διάλυσιν, τότε τὴν
ἐντολὴν τῶν ἐχθρῶν προετίμησας. Ἵνα γὰρ μὴ λάβη
ὁ δεῖνα, λαβέτω, φησὶν, ὁ Κύριος. Καὶ τοῦτο τί
εἴπωμεν, ἐχθρῶν ἄμυναν, ἢ τοῦ πλησίον ἀγάπην;
Αναγνωθί σου τὰς διαθήκας. Ἐβουλόμην μὲν
* Luc. xvi,
Reg. primus δεῖξον γὰρ ἔργα, καὶ ἀπαίτει τὰς
ἀντιδόσεις. Vocem δηλονότι, quae mox sequitur, ex
multis veteribus libris addidimus.
Illud, και γάρ, in multis mss. non legitur;
prætereaque nota interrogationis posita est in quibusdam codicibus post vocem εὐποιίας.
In Colb. tertio pro σο: scriptum invenitur
σου.
9. Quid igitur te ipse decipis, nunc quidem ad
carnis voluptatem opes male dispensans, promittens autem in posterum quæ penes te non amplius
erunt? Pravum est, ut ex dictis patet, istud tuum
consilium: Vivens, fruar voluptatibus; mortuus
autem, exsequar statuta. Dicet et tibi Abraham:
Recepisti bona tua in vita tua s. Non suscipit te
angusta via et arcta, cum molem non deposueris
divitiarum. Exiisti opes gestans, nec enim eas, ut
jussus es, projecisti. Quoad vixisti, te ipse prætulisti mandato: mortuus vero ac dissolutus, tunc
inimicis præceptum anteposuisti. Etenim ne accipiat home ille, accipiat, inquit, Dominus. Jam vero
id quo nomine appellabimus, inimicorumne vindictam, an dilectionem proximi? Lege tuum testaEodem illo in libro pro έταμιεύου legitur
ἑταμιεύσω. Nec ita multo post mss. Combedsiani
ταῖς ὁλκαῖς. Αι Reg. tertius et Colb. itidem tertius et editi ταῖς συνολκαῖς.
Unus codex Reg. γράμματι διασημαίνειν
Mox. Colb. primus ἐκεκήρυκτο.
Editi et Reg. tertius ἀποθέμενον. Αι Colber
timi primus et tertius ἀποτιθέμενον.
PG 31:303χάρις, οὐ σοί. Εἰ γὰρ ἧς ἀθάνατος, οὐκ ἂν ἐμνήσθης
τῶν ἐντολῶν. Μὴ πλανᾶσθε· Θεὸς οὐ μυκτηρίζε
ται. Νεκρὸν εἰς θυσιαστήριον οὐκ ἀνάγεται· ζῶσαν
προσένεγκε τὴν θυσίαν. Ὁ ἐκ τοῦ περισσεύματος
προσφέρων ἀπρόσδεκτος. Σὺ δὲ ἃ μετὰ πᾶσαν τὴν
ζωὴν ἐπερίσσευσε, ταῦτα προσφέρεις τῷ εὐεργέτη.
Εἰ οὐ τολμᾷς ἐκ τῶν λειψάνων τῆς τραπέζης δεξιώσασθαι τοὺς ἐνδόξους, πῶς οὖν τολμᾷς τὸν Θεὸν ἐκ
τῶν λειψάνων ἐξιλεοῦσθαι; Ἴδετε τὸ τέλος τῆς φιλοχρηματίας, οἱ πλούσιοι, καὶ παύσασθε ἐμπαθῶς πρὸς
τὰ χρήματα διακείμενοι. Οσῳ φιλόπλουτος εἴ, του
σούτῳ μᾶλλον μηδὲν ὑπολείπῃ τῶν προσόντων
σοι. Πάντα σεαυτοῦ ποίησαι, πάντα ἐπικόμισαι, μὴ
καταλίπῃς ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον. Τάχα δέ σε οὐδὲ
mentum. Volebam quidem adhuc vivere, et facul- ἔτι ζῆν, καὶ ἀπολαύειν τῶν ἐμαυτοῦ. Τῷ θανάτῳ
talibus meis frui. Gratia morti, non tibi. Nam si
fuisses immortalis, nequaquam meminisses præceplorum. Nolite errare: Deus non irridetur 35. Quod
mortuum est, id ad altare non adducitur; affer
victimam viventem. Non admittitur qui ex redundanti offert. Tu vero quæ post exactam omnem vitam superfuerunt, offers benefico largitori. Hospites illustres ac claros si non audes reliquiis mensæ
excipere, quomodo audes Deum reliquiis tuis placare? Videte, divites, finem avaritia, et desinite
pecuniis studere. Quo magis divitias arnas, eo magis nibil ex iis quæ possides, relinquas. Omnia assume tibi, exporta omnia, alienis ne relinque divitias. Fortasse autem te ne cooperient quidem famuli extremo ac funebri ornatu, sed denegabunt περιστελοῦσιν οἱ οἰκέται τῷ τελευταίῳ κόσμῳ,
exsequias, jamjam hæredibus placere studentes. ἀλλ᾽ ἀφοσιώσονται τὴν ταφὴν, τοῖς κληρονόμοις λοιAut forte etiam tunc adversum te philosophicis τὸν προσχωρήσαντες κατὰ τὴν εὔνοιαν. "Η που καὶ
verbis utentur: Ineptum est, inquient, et a ratione καταφιλοσοφήσουσί σου τότε· Απειροκαλία, φησί,
alienum, mortuum ornare; et eum qui nihil jam καλλωπίζειν νεκρὸν, καὶ πολυτελῶς ἐκκομίζειν τὸν
sentit, magnis sumptibus efferre. Annon satius est οὐκέτι αἰσθανόμενον. Τί δὲ οὐ βέλτιον τοὺς περιόνsuperstites sumptuoso amictu ac splendido ornari, τας κοσμεῖσθαι τῇ πολυτελεῖ καὶ ἐνδόξῳ περιβολή,
quam vestes pretiosas una cum cadavere putre ή συγκατασήπειν τῷ νεκρῷ τὰ πολυτίμητα τῆς ἐσθῆ
fieri sinere? Quodnam autem monumenti eximii et
τος; Τί δὲ μνήματος ἐπισήμου, καὶ ταφῆς πολυτε
sumptuosæ sepulturæ et inanis sumptus lucrum
λοῦς, καὶ δαπάνης ἀκερδοῦς ὄφελος; Δέον εἰς τὰ
est? Par magis fuerit hæc ad vitæ necessaria imκατὰ τὸν βίον ἀναγκαῖα χρήσασθαι τοῖς περ
pendere. Talia dicent tum, cum et morositatem ριοῦσι. Τοιαῦτα ἐροῦσι καὶ σὲ τῆς βαρύτητος ἀμυtuam ac severitatem ulciscentur, et tua tuis suc- νόμενοι, καὶ τοῖς διαδεξαμένοις τὰ σὰ χαριζόμενοι.
cessoribus largientur. Itaque in antecessum te ipse Προλαβὼν οὖν, σεαυτὸν ἐνταφίασον. Καλὸν ἐντάφιον
funera. Pulchra sepultura pietas. Omnia indutus, ἡ εὐσέβεια. Πάντα περιβαλλόμενος ἄπελθε· οι
abi: fac divitias ornatum tibi peculiarem: habe
κεῖον κόσμον τὸν πλοῦτον ποίησαι· ἔχε αὐτὸν μετὰ
opes tecum. Crede bono consiliario, qui te diligit σεαυτοῦ. Πείσθητι καλῷ συμβούλῳ, τῷ ἀγαπήσαντί
Christo, qui pro nobis pauper factus est, ut nos
σε Χριστῷ, τῷ δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντι, ἵνα ἡμεῖς τῇ
ejus inopia ditaremur s, qui seipsum redemptionis ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν· τῷ δόντι ἑαυτὸν λύ
pretium pro nobis tradidit 3. Aut ei, ut sapienti,
τρον ὑπὲρ ἡμῶν. Ἡ ὡς σοφῷ τὸ συμφέρον ἡμῖν συν
et quod nobis conducit providenti, morem gera- ορῶντι πεισθῶμεν, ἢ ὡς ἀγαπῶντος ἡμᾶς ἀνασχώ
mus, aut ut diligentem nos, sustineamus: aut ut
μεθα, ἢ ὡς εὐεργέτην ἡμῶν ἀμειψώμεθα. Πάντως δὲ
benefacienti nobis, vicem rependamus. Omnino au- ποιήσωμεν τὰ διατεταγμένα ἡμῖν, ἵνα κληρονόμοι
tem quæ præcepta nobis sunt exsequamur, ut æterγενώμεθα τῆς αἰωνίου ζωῆς τῆς ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ
næ vitæ 62 quæ in ipso Christo est, hæredes elf- ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων
ciamur: cui gloria et potestas in sæcula sæculo- Αμήν.
rum. Amen.
HOMILIA DICTA TEMPORE FAMIS
ET SICCITATIS.
ΟΜΙΛΙΑ ΡΗΘΕΙΣΑ ΕΝ ΛΙΜΟ
ΚΑΙ ΑΥΧΜΟ.
1. Λέων ερεύξεται, καὶ τὶς οὐ φοβηθήσεται; Κύριος ὁ Θεὸς ἐλάλησε, καὶ τίς οὐ προφητεύσει;
Προφητικὸν ποιήσωμεν τὸ τοῦ λόγου προοίμιον, καὶ
τὸν θεοφορούμενον Αμώς συνεργὸν εἰς τὴν τῶν προκειμένων χρείαν παραλάβωμεν, τὰ ὅμοια τῶν ἡμῖν
διοχλούντων κακῶν θεραπεύσαντα πάθη· τὴν
38 Amos 111, 8.
1. Leo rugiet, et quis non timebit? Dominus Deus
Locutus est, et quis non prophetabit **? Exordiamur
orationem a prophetæ verbis, atque in hujus argumenti tractatione auxiliarium assumamus ipsum
Amos divinitus allatum, qui his quibus infestamur,
pares calamitates curavit. Videlicet exponamus
37 1 Tim. 11, 6.
s Galat. vi, 7. 36 11 Cor. VIII, 9.
Illud, μὲν ἔτι, addere ex duobus Colbertinis
libuit.
Editi ὑπολίπῃ. Libri veteres ὑπολείπῃ.
Unus codex Coll. περιστέλλουσιν.
Reg. primus ἀναγκαῖα χρῆσθαι.
Idem codex περιβαλόμενος.
Codles quidam Colb. κακῶν θεραπεύσοντα.
Mox utraque editio Basil. et Paris. et Reg. primus
γνώμην ἐκτιθέμενοι. Antiqui tres libri γνώμην
ἐκθήσομαι, sententiam exponam. Reg. secundus καλ