Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 20:1537Εὐσεβίου Καισαρέως τοῦ ἀρειανόφρονος ἐπιστολὴ πρὸς τοὺς τῆς παροικίας αὐτοῦ. Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματευθέντα κατὰ τὴν μεγάλην σύνοδον τὴν ἐν Νικαίᾳ συγκροτηθεῖσαν εἰκὸς μὲν ὑμᾶς, ἀγαπητοί, καὶ ἄλλοθεν μεμαθηκέναι, τῆς φήμης προτρέχειν εἰωθυίας τὸν περὶ τῶν πραττομένων ἀκριβῆ λόγον. ἀλλ’ ἵνα μὴ ἐκ τοιαύτης ἀκοῆς τὰ τῆς ἀληθείας ἑτεροίως ὑμῖν ἀπαγγέλληται, ἀναγκαίως διεπεμψάμεθα ὑμῖν πρῶτον μὲν τὴν ὑφ’ ἡμῶν προταθεῖσαν περὶ τῆς πίστεως γραφήν, ἔπειτα τὴν δευτέραν, ἣν ταῖς ἡμετέραις φωναῖς προσθήκας ἐπιβαλόντες ἐκδεδώκασιν. τὸ μὲν οὖν παρ’ ἡμῶν γράμμα ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ θεοφιλεστάτου ἡμῶν βασιλέως ἀναγνωσθὲν εὖ τε ἔχειν καὶ δοκίμως ἀποφανθὲν τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· «Καθὼς παρελάβομεν παρὰ τῶν πρὸ ἡμῶν ἐπισκόπων καὶ ἐν τῇ πρώτῃ κατηχήσει καὶ ὅτε τὸ λουτρὸν ἐλαμβάνομεν καὶ καθὼς ἀπὸ τῶν θείων γραφῶν μεμαθήκαμεν καὶ ὡς ἐν τῷ πρεσβυτερίῳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐπισκοπῇ ἐπιστεύομέν τε καὶ ἐδιδάσκομεν, οὕτως καὶ νῦν πιστεύοντες τὴν ἡμετέραν πίστιν ὑμῖν προσαναφέρομεν· ἔστι δὲ αὕτη·
«Πιστεύομεν εἰς ἕνα θεόν, πατέρα, παντοκράτορα, τὸν τῶν ἁπάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν, καὶ εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν τοῦ θεοῦ λόγον, θεὸν ἐκ θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, ζωὴν ἐκ ζωῆς, υἱὸν μονογενῆ, πρωτότοκον πάσης κτίσεως, πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ἐκ τοῦ πατρὸς γεγεννημένον, δι’ οὗ καὶ ἐγένετο τὰ πάντα· τὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν σαρκωθέντα καὶ ἐν ἀνθρώποις πολιτευσάμενον καὶ παθόντα καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ καὶ ἀνελθόντα πρὸς τὸν πατέρα καὶ ἥξοντα πάλιν ἐν δόξῃ κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. πιστεύομεν δὲ καὶ εἰς ἓν πνεῦμα ἅγιον. τούτων ἕκαστον εἶναι καὶ ὑπάρχειν πιστεύοντες πατέρα ἀληθῶς πατέρα καὶ υἱὸν ἀληθῶς υἱὸν καὶ πνεῦμα ἅγιον ἀληθῶς ἅγιον πνεῦμα, καθὼς καὶ ὁ κύριος ἡμῶν ἀποστέλλων εἰς τὸ κήρυγμα τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς εἶπεν· πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος. περὶ ὧν καὶ διαβεβαιούμεθα οὕτως ἔχειν καὶ οὕτως φρονεῖν καὶ πάλαι οὕτως ἐσχηκέναι καὶ μέχρι θανάτου ὑπὲρ ταύτης ἐνίστασθαι τῆς πίστεως ἀναθεματίζοντες πᾶσαν ἄθεον αἵρεσιν.
PG 20:1539ταῦτα ἀπὸ καρδίας καὶ ψυχῆς πάντοτε πεφρονηκέναι, ἐξ οὗπερ ἴσμεν ἑαυτούς, καὶ νῦν φρονεῖν τε καὶ λέγειν ἐξ ἀληθείας ἐπὶ τοῦ θεοῦ τοῦ παντοκράτορος καὶ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μαρτυρόμεθα, δεικνύναι ἔχοντες δι’ ἀποδείξεων καὶ πείθειν ὑμᾶς, ὅτι καὶ τοὺς παρεληλυθότας χρόνους οὕτως ἐπιστεύομέν τε καὶ ἐκηρύσσομεν». Ταύτης ὑφ’ ἡμῶν ἐκτεθείσης τῆς πίστεως οὐδενὶ παρῆν ἀντιλογίας τόπος, ἀλλ’ αὐτός τε πρῶτος ὁ θεοφιλέστατος ἡμῶν βασιλεὺς ὀρθότατα περιέχειν αὐτὴν ἐμαρτύρησεν. οὕτω τε καὶ ἑαυτὸν φρονεῖν συνωμολόγησε καὶ ταύτῃ τοὺς πάντας συγκαταθέσθαι ὑπογράφειν τε τοῖς δόγμασι καὶ συμφωνεῖν τούτοις αὐτοῖς παρεκελεύετο, ἑνὸς μόνου προσεγγραφέντος ῥήματος τοῦ ὁμοουσίου, ὃ καὶ αὐτὸς ἑρμήνευε λέγων· ὅτι μὴ κατὰ τῶν σωμάτων πάθη λέγοιτο ὁμοούσιος [ὁ υἱός], οὔτ’ οὖν κατὰ διαίρεσιν οὔτε κατά τινα ἀποτομὴν ἐκ τοῦ πατρὸς ὑποστῆναι· μηδὲ γὰρ δύνασθαι τὴν ἄυλον καὶ νοερὰν καὶ ἀσώματον φύσιν σωματικόν τι πάθος ὑφίστασθαι, θείοις δὲ καὶ ἀπορρήτοις λόγοις προσήκειν τὰ τοιαῦτα νοεῖν. καὶ ὁ μὲν σοφώτατος ἡμῶν καὶ εὐσεβέστατος βασιλεὺς τοιάδε ἐφιλοσόφει.
οἱ δὲ προφάσει τῆς τοῦ ὁμοουσίου προσθήκης τήνδε τὴν γραφὴν πεποιήκασιν· [Ἡ ἐν τῇ συνόδῳ ὑπαγορευθεῖσα πίστις.] «Πιστεύομεν εἰς ἕνα θεόν, πατέρα, παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν, καὶ εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ πατρὸς μονογενῆ τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ πατρός, θεὸν ἐκ θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, θεὸν ἀληθινὸν ἐκ θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ πατρί, δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ, τὸν δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα καὶ σαρκωθέντα, ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, ἀνελθόντα εἰς οὐρανοὺς καὶ ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. καὶ εἰς τὸ ἅγιον πνεῦμα. τοὺς δὲ λέγοντας ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν καὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι ἢ κτιστὸν ἢ τρεπτὸν ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ ἐκκλησία».
PG 20:1541Καὶ δὴ ταύτης τῆς γραφῆς ὑπ’ αὐτῶν ὑπαγορευθείσης, ὅπως εἴρηται αὐτοῖς τὸ «ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ πατρὸς» καὶ τὸ «τῷ πατρὶ ὁμοούσιον», οὐκ ἀνεξέταστον αὐτοῖς κατελιμπάνομεν. ἐπερωτήσεις τοιγαροῦν καὶ ἀποκρίσεις ἐντεῦθεν ἀνεκινοῦντο ἐβασάνιζέν τε ὁ λόγος τὴν διάνοιαν τῶν εἰρημένων. καὶ δὴ τὸ «ἐκ τῆς οὐσίας» ὡμολογεῖτο πρὸς αὐτῶν δηλωτικὸν εἶναι τοῦ ἐκ μὲν τοῦ πατρὸς εἶναι, οὐ μὴν ὡς μέρος ὑπάρχειν τοῦ πατρός. ταύτῃ δὲ καὶ ἡμῖν ἐδόκει καλῶς ἔχειν συγκατατίθεσθαι τῇ διανοίᾳ τῆς εὐσεβοῦς διδασκαλίας ὑπαγορευούσης ἐκ τοῦ πατρὸς εἶναι τὸν υἱόν, οὐ μὴν μέρος αὐτοῦ τῆς οὐσίας τυγχάνειν. διόπερ τῇ διανοίᾳ καὶ ἡμεῖς συνετιθέμεθα οὐδὲ τὴν φωνὴν τοῦ ὁμοουσίου παραιτούμενοι τοῦ τῆς εἰρήνης σκοποῦ πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῖν κειμένου καὶ τοῦ μὴ τῆς ὀρθῆς ἐκπεσεῖν διανοίας. Κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ καὶ τὸ «γεννηθέντα καὶ οὐ ποιηθέντα» κατεδεξάμεθα, ἐπειδὴ τὸ «ποιηθὲν» κοινὸν ἔφασκεν εἶναι πρόσρημα τῶν λοιπῶν κτισμάτων τῶν διὰ τοῦ υἱοῦ γενομένων, ὧν οὐδὲν ὅμοιον ἔχειν τὸν υἱόν·
eam rem
. quam
HISTORICA.
EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS 1.
facere sibi proposuerat, multum οἰκοδομεῖ κατὰ τοῦ πεδίου, εἰς τοσοῦτον ἐπάρας, ὡς
adjumenti afferebat. Nam cum sol ipse arderet, et μὴ ἐξεῖναι τοῖς βουλομένοις ἀποδιδράσκειν· κατακλεί
multam æstus vim per campos immitteret, Ægy- σας δὲ τοὺς ὁμογνώμομας· Δότε δίκην, φησί, μιαροί
ptiæque regionis natura talis esset, ut citius quain πάντες· ἐπειδὴ καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην ἐσχήκατε.
aliæ calefieret, et præter cæteras terras solis æstu Επιστήσας δὲ φρουρούς, καὶ κατ' ὀλίγον ἐρωτάν
accenderetur, murum quemdam præses ipse in προστάξας,"Υδωρ ἄφθονόν ἐστι πλημμυρεῖν τὰ ἐπιcampo ædificavit, eumque ita erexit, ut qui vellent τήδεια· εἰ διψᾶτε, ἀρνήσασθε τὸν θεὸν ὑμῶν καὶ
illinc aufugere non possent. Cumque concordes illos σώζεσθε· εἰτροφῆς δέεσθε, τοῦτο ποιεῖτε, καὶ ἔξετε.
martyres intra eum murum conclusisset: Date, inΟἱ δὲ μίαν ἐλευθερίαν τὸ μαρτύριον εἶναι καλῶς
quit, vos omnes pœnam unam, quoniam una et ἐγνωκότες, μίαν σωτηρίαν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ὁμολό
eadem amentia laboratis. Adhibuit autem custodes, γησιν, μίαν ζωὴν τὸν ἐνταῦθα θάνατον, οὔτε προς
quibus jnssit crebro a martyribus quærere, an de φλέγοντα καὶ καίοντα τὸν ἥλιον ἀπηγόρευον, οὔτε
sententia discedere vellent; eisque mandavit ut πρὸς τὸν καταπονοῦντα λιμὸν ἐπεστρέφοντο, οὔτε τὴν
hæc martyribus dicerent: Adest nobis aqua, et illa ξηραίνουσαν δίψαν θεραπεύειν ήνείχοντο· ἀλλ' ἦν αὐ
quidem copiosa, adsunt et res victui necessariæ. τοῖς ψαλμὸς μὲν ἡ τροφή, ἔπαινος δὲ Κυρίου τὸ
Si ergo vos sititis, aut esurilis, negate Deum re- ποτόν.
strum et salvi estote; facite hoc, et necessaria vobis suppeditabimus. Ill¡ cum unam et veram libertatem martyrium ipsum esse, unam salutem a Dei confessione pendere, unain vitam a præsenti morte
proficisci recte sentirent; neque ullo ardentis solis æstu, neque gravi fame movebantur: non denique aridam¸sitim lenire curabant, sed pro cibo psalmos, et pro potu Dei Jaudem narrabant.
Itaque eorum fides, ab illa Evangelii voce non
discrepabat, quain vocem Je us respondit diabolo
in monte hæc proponenti, Dic ut lapides isti panes fiant: scriptum, inquit ille, ita est: Non in solo
pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit ab
ore Dei. Et alio loco Samaritanæ mulieri dixit:
Omnis qui bibit ex hac aqua sitiet iterum: qui autem
bibit ex hac aqua quam ego dabo, ille non sitiet in
æternum; sed aqua quam dabo ipsi fiet in eo fons
aqua salientis in vitam aternam s. Ila martyres illi
sauctissimi nutriebantur, ita bonarum rerum perseverantia verum potum et fonti ad quem properabant similem, eis præbebat. Haec erat illorum
exsultatio; hæc laus illis proposita, ad paradisi
voluptatem percipiendam, eos maxime urgebat:
quippe qui a sancto illo fonte potum haurire gestiebant. Post haec cum tempus presto esset, quo ill.-
rum animæ ad propria loca et suum Deum properarent, martyres ipsi, multis hymnis et landibus
Deo prænuntiatis, purissimas, ut decebat, animas
Deo tradiderunt. Ea res cum ad Ægypti ducem perlala esset, murum, ad eos custodiendos edificatuin,
eorumdem sepulcrum esse jussit: nos vero Christiani homines, gloriam canamus Patri, et Filio,
et sancto Spiritui, nunc et in sæcula sæculorum.
Amen.
* Luc. iv, 4. s Joan. 1V, 14.
Καὶ οὐκ ἀπῇδε τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς ἡ τού
των περὶ ταῦτα πίστις. Ἔλεγε γὰρ ὁ διάβολος ἐν τῷ
ὄρει, Εἰτὲ τῷ λίθῳ τούτῳ ἵνα γένηται ἄρτος, καὶ
ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Γέγραπται ού.
τως· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μένῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ'
ἐπὶ παντὶ ῥήματι Θεοῦ· καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ, πρὸς
τὴν γυναῖκα τὴν Σαμαρείτιν ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς
εἶπε· Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει
πάλιν· ὁ δὲ πίνων· ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγώ δώσω
αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ,
8 δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος
ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὕτως οἱ ἁγιώτατοι
ἐτρέφοντο, οὕτως ἐπίμονον καλὸν ὡς ἀληθῶς ποτόν,
καὶ τῇ πηγῇ πρὸς ἦν ἔσπευδον παραπλήσιον· οὗτος
ὁ ψαλμός, οὗτος ὁ ἔπαινος μᾶλλον αὐτοὺς ἀπολαῦσαι
τοῦ παραδείσου πεποιήκει, μᾶλλον τῆς ἁγίας πηγῆς
ἀναρύσασθαι εβούλοντο. Μετὰ δὲ ταῦτα, ἐπεὶ καιρός
ἦν τὴν μὲν ψυχὴν εἰς τοὺς οἰκείους τόπους πρὸς τὸν
ἑαυτῶν ἐπείγεσθαι Θεόν, παραδεδώκασι πολλῶν ὕμνων
μεστὴν, καὶ ἐπαίνων τοῦ Θεοῦ, καὶ καθαρωτάτην
ἀποδιδόντες. Τούτων ἀγγελθέντων τῷ δουκί, καὶ τὸ
οἰκοδομηθὲν αὐτοῖς πρὸς φρουρὰν τεῖχος, τάφον γεν
νέσθαι κεκέλευκεν· ἡμεῖς δὲ οἱ Χριστιανοὶ δόξαν
ἀναπέμψωμεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ
Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.
Ἀμήν.
EUSEBII EPISTOLA.
AD CESARIENSES.
(MONTFAUCON, Opp. S. Athanasii, tom. 1, p. 238, ex Socratis Hist. eccles., lib. 1, c. 8.)
Eusebii Cæsariensis epistola ad suæ paræciæ Ευσεβίου Καισαρέως Επιστολὴ πρὸς τοὺς τῆς
homines.
1. Quæ de fide ecclesiastica in magna synodo Niπαροικίας αὐτοῦ.
Α'. Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματ
In editione Commeliniana ex ms. Basiliensi additur τοῦ 'Αρειανόφρονος.
διὸ δὴ μὴ εἶναι αὐτὸν ποίημα τοῖς δι’ αὐτοῦ γενομένοις ἐμφερές, κρείττονος δὲ ἢ κατὰ πᾶν ποίημα τυγχάνειν οὐσίας, ἣν ἐκ τοῦ πατρὸς γεγεννῆσθαι τὰ θεῖα διδάσκει λόγια, τοῦ τρόπου τῆς γεννήσεως ἀνεκφράστου καὶ ἀνεπιλογίστου πάσῃ γενητῇ φύσει τυγχάνοντος. Οὕτω δὲ καὶ τὸ «ὁμοούσιον εἶναι τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν» ἐξεταζόμενος ὁ λόγος συνίστησιν, οὐ κατὰ τὸν τῶν σωμάτων τρόπον οὐδὲ τοῖς θνητοῖς ζῴοις παραπλησίως, οὔτε γὰρ κατὰ διαίρεσιν τῆς οὐσίας οὔτε κατὰ ἀποτομήν, ἀλλ’ οὐδὲ κατά τι πάθος ἢ τροπὴν ἢ ἀλλοίωσιν τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας τε καὶ δυνάμεως. τούτων γὰρ πάντων ἀλλοτρίαν εἶναι τὴν ἀγένητον τοῦ πατρὸς φύσιν. παραστατικὸν δὲ εἶναι τὸ «ὁμοούσιον τῷ πατρὶ» τοῦ μηδεμίαν ἐμφέρειαν πρὸς τὰ γενητὰ κτίσματα τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ φέρειν, μόνῳ δὲ τῷ πατρὶ τῷ γεγεννηκότι κατὰ πάντα τρόπον ἀφωμοιῶσθαι καὶ μὴ εἶναι ἐξ ἑτέρας τινὸς ὑποστάσεώς τε καὶ οὐσίας, ἀλλ’ ἐκ τοῦ πατρός.
eam rem
. quam
HISTORICA.
EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS 1.
facere sibi proposuerat, multum οἰκοδομεῖ κατὰ τοῦ πεδίου, εἰς τοσοῦτον ἐπάρας, ὡς
adjumenti afferebat. Nam cum sol ipse arderet, et μὴ ἐξεῖναι τοῖς βουλομένοις ἀποδιδράσκειν· κατακλεί
multam æstus vim per campos immitteret, Ægy- σας δὲ τοὺς ὁμογνώμομας· Δότε δίκην, φησί, μιαροί
ptiæque regionis natura talis esset, ut citius quain πάντες· ἐπειδὴ καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην ἐσχήκατε.
aliæ calefieret, et præter cæteras terras solis æstu Επιστήσας δὲ φρουρούς, καὶ κατ' ὀλίγον ἐρωτάν
accenderetur, murum quemdam præses ipse in προστάξας,"Υδωρ ἄφθονόν ἐστι πλημμυρεῖν τὰ ἐπιcampo ædificavit, eumque ita erexit, ut qui vellent τήδεια· εἰ διψᾶτε, ἀρνήσασθε τὸν θεὸν ὑμῶν καὶ
illinc aufugere non possent. Cumque concordes illos σώζεσθε· εἰτροφῆς δέεσθε, τοῦτο ποιεῖτε, καὶ ἔξετε.
martyres intra eum murum conclusisset: Date, inΟἱ δὲ μίαν ἐλευθερίαν τὸ μαρτύριον εἶναι καλῶς
quit, vos omnes pœnam unam, quoniam una et ἐγνωκότες, μίαν σωτηρίαν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ὁμολό
eadem amentia laboratis. Adhibuit autem custodes, γησιν, μίαν ζωὴν τὸν ἐνταῦθα θάνατον, οὔτε προς
quibus jnssit crebro a martyribus quærere, an de φλέγοντα καὶ καίοντα τὸν ἥλιον ἀπηγόρευον, οὔτε
sententia discedere vellent; eisque mandavit ut πρὸς τὸν καταπονοῦντα λιμὸν ἐπεστρέφοντο, οὔτε τὴν
hæc martyribus dicerent: Adest nobis aqua, et illa ξηραίνουσαν δίψαν θεραπεύειν ήνείχοντο· ἀλλ' ἦν αὐ
quidem copiosa, adsunt et res victui necessariæ. τοῖς ψαλμὸς μὲν ἡ τροφή, ἔπαινος δὲ Κυρίου τὸ
Si ergo vos sititis, aut esurilis, negate Deum re- ποτόν.
strum et salvi estote; facite hoc, et necessaria vobis suppeditabimus. Ill¡ cum unam et veram libertatem martyrium ipsum esse, unam salutem a Dei confessione pendere, unain vitam a præsenti morte
proficisci recte sentirent; neque ullo ardentis solis æstu, neque gravi fame movebantur: non denique aridam¸sitim lenire curabant, sed pro cibo psalmos, et pro potu Dei Jaudem narrabant.
Itaque eorum fides, ab illa Evangelii voce non
discrepabat, quain vocem Je us respondit diabolo
in monte hæc proponenti, Dic ut lapides isti panes fiant: scriptum, inquit ille, ita est: Non in solo
pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit ab
ore Dei. Et alio loco Samaritanæ mulieri dixit:
Omnis qui bibit ex hac aqua sitiet iterum: qui autem
bibit ex hac aqua quam ego dabo, ille non sitiet in
æternum; sed aqua quam dabo ipsi fiet in eo fons
aqua salientis in vitam aternam s. Ila martyres illi
sauctissimi nutriebantur, ita bonarum rerum perseverantia verum potum et fonti ad quem properabant similem, eis præbebat. Haec erat illorum
exsultatio; hæc laus illis proposita, ad paradisi
voluptatem percipiendam, eos maxime urgebat:
quippe qui a sancto illo fonte potum haurire gestiebant. Post haec cum tempus presto esset, quo ill.-
rum animæ ad propria loca et suum Deum properarent, martyres ipsi, multis hymnis et landibus
Deo prænuntiatis, purissimas, ut decebat, animas
Deo tradiderunt. Ea res cum ad Ægypti ducem perlala esset, murum, ad eos custodiendos edificatuin,
eorumdem sepulcrum esse jussit: nos vero Christiani homines, gloriam canamus Patri, et Filio,
et sancto Spiritui, nunc et in sæcula sæculorum.
Amen.
* Luc. iv, 4. s Joan. 1V, 14.
Καὶ οὐκ ἀπῇδε τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς ἡ τού
των περὶ ταῦτα πίστις. Ἔλεγε γὰρ ὁ διάβολος ἐν τῷ
ὄρει, Εἰτὲ τῷ λίθῳ τούτῳ ἵνα γένηται ἄρτος, καὶ
ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Γέγραπται ού.
τως· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μένῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ'
ἐπὶ παντὶ ῥήματι Θεοῦ· καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ, πρὸς
τὴν γυναῖκα τὴν Σαμαρείτιν ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς
εἶπε· Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει
πάλιν· ὁ δὲ πίνων· ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγώ δώσω
αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ,
8 δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος
ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὕτως οἱ ἁγιώτατοι
ἐτρέφοντο, οὕτως ἐπίμονον καλὸν ὡς ἀληθῶς ποτόν,
καὶ τῇ πηγῇ πρὸς ἦν ἔσπευδον παραπλήσιον· οὗτος
ὁ ψαλμός, οὗτος ὁ ἔπαινος μᾶλλον αὐτοὺς ἀπολαῦσαι
τοῦ παραδείσου πεποιήκει, μᾶλλον τῆς ἁγίας πηγῆς
ἀναρύσασθαι εβούλοντο. Μετὰ δὲ ταῦτα, ἐπεὶ καιρός
ἦν τὴν μὲν ψυχὴν εἰς τοὺς οἰκείους τόπους πρὸς τὸν
ἑαυτῶν ἐπείγεσθαι Θεόν, παραδεδώκασι πολλῶν ὕμνων
μεστὴν, καὶ ἐπαίνων τοῦ Θεοῦ, καὶ καθαρωτάτην
ἀποδιδόντες. Τούτων ἀγγελθέντων τῷ δουκί, καὶ τὸ
οἰκοδομηθὲν αὐτοῖς πρὸς φρουρὰν τεῖχος, τάφον γεν
νέσθαι κεκέλευκεν· ἡμεῖς δὲ οἱ Χριστιανοὶ δόξαν
ἀναπέμψωμεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ
Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.
Ἀμήν.
EUSEBII EPISTOLA.
AD CESARIENSES.
(MONTFAUCON, Opp. S. Athanasii, tom. 1, p. 238, ex Socratis Hist. eccles., lib. 1, c. 8.)
Eusebii Cæsariensis epistola ad suæ paræciæ Ευσεβίου Καισαρέως Επιστολὴ πρὸς τοὺς τῆς
homines.
1. Quæ de fide ecclesiastica in magna synodo Niπαροικίας αὐτοῦ.
Α'. Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματ
In editione Commeliniana ex ms. Basiliensi additur τοῦ 'Αρειανόφρονος.
ᾧ καὶ αὐτῷ τοῦτον ἑρμηνευθέντι τὸν τρόπον καλῶς ἔχειν ἐφάνη συγκαταθέσθαι, ἐπεὶ καὶ τῶν παλαιῶν τινας λογίους καὶ ἐπιφανεῖς ἐπισκόπους καὶ συγγραφεῖς ἔγνωμεν ἐπὶ τῆς τοῦ πατρὸς καὶ υἱοῦ θεολογίας τῷ τοῦ ὁμοουσίου χρησαμένους ὀνόματι. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς ἐκτεθείσης εἰρήσθω πίστεως, ᾗ συνεφωνήσαμεν οἱ πάντες οὐκ ἀνεξετάστως, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀποδοθείσας διανοίας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως ἐξετασθείσας καὶ τοῖς εἰρημένοις λογισμοῖς συνομολογηθείσας. καὶ τὸν ἀναθεματισμὸν δὲ τὸν μετὰ τὴν πίστιν πρὸς αὐτῶν ἐκτεθέντα ἄλυπον εἶναι ἡγησάμεθα διὰ τὸ ἀπείργειν ἀγράφοις χρῆσθαι φωναῖς, διὸ σχεδὸν ἡ πᾶσα γέγονε σύγχυσις καὶ ἀκαταστασία τῆς ἐκκλησίας. μηδεμιᾶς γοῦν θεοπνεύστου γραφῆς τῷ «ἐξ οὐκ ὄντων» καὶ τῷ «ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν» καὶ τοῖς ἑξῆς ἐπιλεγομένοις κεχρημένης οὐκ εὔλογον ἐφάνη ταῦτα λέγειν καὶ διδάσκειν. ᾧ καὶ αὐτῷ καλῶς δόξαντι συνεθέμεθα, ἐπεὶ μηδὲ ἐν τῷ πρὸ τούτου χρόνῳ τούτοις εἰώθαμεν συγχρῆσθαι τοῖς ῥήμασιν. Ἔτι μὴν τὸ ἀναθεματίζεσθαι τὸ «πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν» οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως.
eam rem
. quam
HISTORICA.
EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS 1.
facere sibi proposuerat, multum οἰκοδομεῖ κατὰ τοῦ πεδίου, εἰς τοσοῦτον ἐπάρας, ὡς
adjumenti afferebat. Nam cum sol ipse arderet, et μὴ ἐξεῖναι τοῖς βουλομένοις ἀποδιδράσκειν· κατακλεί
multam æstus vim per campos immitteret, Ægy- σας δὲ τοὺς ὁμογνώμομας· Δότε δίκην, φησί, μιαροί
ptiæque regionis natura talis esset, ut citius quain πάντες· ἐπειδὴ καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην ἐσχήκατε.
aliæ calefieret, et præter cæteras terras solis æstu Επιστήσας δὲ φρουρούς, καὶ κατ' ὀλίγον ἐρωτάν
accenderetur, murum quemdam præses ipse in προστάξας,"Υδωρ ἄφθονόν ἐστι πλημμυρεῖν τὰ ἐπιcampo ædificavit, eumque ita erexit, ut qui vellent τήδεια· εἰ διψᾶτε, ἀρνήσασθε τὸν θεὸν ὑμῶν καὶ
illinc aufugere non possent. Cumque concordes illos σώζεσθε· εἰτροφῆς δέεσθε, τοῦτο ποιεῖτε, καὶ ἔξετε.
martyres intra eum murum conclusisset: Date, inΟἱ δὲ μίαν ἐλευθερίαν τὸ μαρτύριον εἶναι καλῶς
quit, vos omnes pœnam unam, quoniam una et ἐγνωκότες, μίαν σωτηρίαν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ὁμολό
eadem amentia laboratis. Adhibuit autem custodes, γησιν, μίαν ζωὴν τὸν ἐνταῦθα θάνατον, οὔτε προς
quibus jnssit crebro a martyribus quærere, an de φλέγοντα καὶ καίοντα τὸν ἥλιον ἀπηγόρευον, οὔτε
sententia discedere vellent; eisque mandavit ut πρὸς τὸν καταπονοῦντα λιμὸν ἐπεστρέφοντο, οὔτε τὴν
hæc martyribus dicerent: Adest nobis aqua, et illa ξηραίνουσαν δίψαν θεραπεύειν ήνείχοντο· ἀλλ' ἦν αὐ
quidem copiosa, adsunt et res victui necessariæ. τοῖς ψαλμὸς μὲν ἡ τροφή, ἔπαινος δὲ Κυρίου τὸ
Si ergo vos sititis, aut esurilis, negate Deum re- ποτόν.
strum et salvi estote; facite hoc, et necessaria vobis suppeditabimus. Ill¡ cum unam et veram libertatem martyrium ipsum esse, unam salutem a Dei confessione pendere, unain vitam a præsenti morte
proficisci recte sentirent; neque ullo ardentis solis æstu, neque gravi fame movebantur: non denique aridam¸sitim lenire curabant, sed pro cibo psalmos, et pro potu Dei Jaudem narrabant.
Itaque eorum fides, ab illa Evangelii voce non
discrepabat, quain vocem Je us respondit diabolo
in monte hæc proponenti, Dic ut lapides isti panes fiant: scriptum, inquit ille, ita est: Non in solo
pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit ab
ore Dei. Et alio loco Samaritanæ mulieri dixit:
Omnis qui bibit ex hac aqua sitiet iterum: qui autem
bibit ex hac aqua quam ego dabo, ille non sitiet in
æternum; sed aqua quam dabo ipsi fiet in eo fons
aqua salientis in vitam aternam s. Ila martyres illi
sauctissimi nutriebantur, ita bonarum rerum perseverantia verum potum et fonti ad quem properabant similem, eis præbebat. Haec erat illorum
exsultatio; hæc laus illis proposita, ad paradisi
voluptatem percipiendam, eos maxime urgebat:
quippe qui a sancto illo fonte potum haurire gestiebant. Post haec cum tempus presto esset, quo ill.-
rum animæ ad propria loca et suum Deum properarent, martyres ipsi, multis hymnis et landibus
Deo prænuntiatis, purissimas, ut decebat, animas
Deo tradiderunt. Ea res cum ad Ægypti ducem perlala esset, murum, ad eos custodiendos edificatuin,
eorumdem sepulcrum esse jussit: nos vero Christiani homines, gloriam canamus Patri, et Filio,
et sancto Spiritui, nunc et in sæcula sæculorum.
Amen.
* Luc. iv, 4. s Joan. 1V, 14.
Καὶ οὐκ ἀπῇδε τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς ἡ τού
των περὶ ταῦτα πίστις. Ἔλεγε γὰρ ὁ διάβολος ἐν τῷ
ὄρει, Εἰτὲ τῷ λίθῳ τούτῳ ἵνα γένηται ἄρτος, καὶ
ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Γέγραπται ού.
τως· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μένῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ'
ἐπὶ παντὶ ῥήματι Θεοῦ· καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ, πρὸς
τὴν γυναῖκα τὴν Σαμαρείτιν ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς
εἶπε· Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει
πάλιν· ὁ δὲ πίνων· ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγώ δώσω
αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ,
8 δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος
ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὕτως οἱ ἁγιώτατοι
ἐτρέφοντο, οὕτως ἐπίμονον καλὸν ὡς ἀληθῶς ποτόν,
καὶ τῇ πηγῇ πρὸς ἦν ἔσπευδον παραπλήσιον· οὗτος
ὁ ψαλμός, οὗτος ὁ ἔπαινος μᾶλλον αὐτοὺς ἀπολαῦσαι
τοῦ παραδείσου πεποιήκει, μᾶλλον τῆς ἁγίας πηγῆς
ἀναρύσασθαι εβούλοντο. Μετὰ δὲ ταῦτα, ἐπεὶ καιρός
ἦν τὴν μὲν ψυχὴν εἰς τοὺς οἰκείους τόπους πρὸς τὸν
ἑαυτῶν ἐπείγεσθαι Θεόν, παραδεδώκασι πολλῶν ὕμνων
μεστὴν, καὶ ἐπαίνων τοῦ Θεοῦ, καὶ καθαρωτάτην
ἀποδιδόντες. Τούτων ἀγγελθέντων τῷ δουκί, καὶ τὸ
οἰκοδομηθὲν αὐτοῖς πρὸς φρουρὰν τεῖχος, τάφον γεν
νέσθαι κεκέλευκεν· ἡμεῖς δὲ οἱ Χριστιανοὶ δόξαν
ἀναπέμψωμεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ
Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.
Ἀμήν.
EUSEBII EPISTOLA.
AD CESARIENSES.
(MONTFAUCON, Opp. S. Athanasii, tom. 1, p. 238, ex Socratis Hist. eccles., lib. 1, c. 8.)
Eusebii Cæsariensis epistola ad suæ paræciæ Ευσεβίου Καισαρέως Επιστολὴ πρὸς τοὺς τῆς
homines.
1. Quæ de fide ecclesiastica in magna synodo Niπαροικίας αὐτοῦ.
Α'. Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματ
In editione Commeliniana ex ms. Basiliensi additur τοῦ 'Αρειανόφρονος.
ἤδη δὲ ὁ θεοφιλέστατος ἡμῶν βασιλεὺς τῷ λόγῳ κατεσκεύαζε καὶ κατὰ τὴν ἔνθεον αὐτοῦ γέννησιν τὴν πρὸ πάντων αἰώνων εἶναι αὐτόν, ἐπεὶ καὶ πρὶν ἐνεργείᾳ γεννηθῆναι δυνάμει ἦν ἐν τῷ πατρὶ ἀγεννήτως, ὄντος τοῦ πατρὸς ἀεὶ πατρὸς ὡς καὶ βασιλέως ἀεὶ καὶ σωτῆρος ἀεί, δυνάμει πάντα ὄντος, ἀεί τε κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχοντος. Ταῦτα ὑμῖν ἀναγκαίως διεπεμψάμεθα, ἀγαπητοί, τὸ κεκριμένον τῆς ἡμετέρας ἐξετάσεώς τε καὶ συγκαταθέσεως φανερὸν ὑμῖν καθιστῶντες καὶ ὡς εὐλόγως τότε μὲν καὶ μέχρις ἐσχάτης ὥρας ἐνιστάμεθα, ὅθ’ ἡμῖν τὰ ἑτεροίως γραφέντα προσέκοπτε, τότε δὲ ἀφιλονείκως τὰ μὴ λυποῦντα κατεδεξάμεθα, ὅθ’ ἡμῖν εὐγνωμόνως τῶν λόγων ἐξετάζουσι τὴν διάνοιαν ἐφάνη συντρέχειν τοῖς ὑφ’ ἡμῶν αὐτῶν ἐν τῇ προεκτεθείσῃ πίστει ὡμολογημένοις.
eam rem
. quam
HISTORICA.
EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS 1.
facere sibi proposuerat, multum οἰκοδομεῖ κατὰ τοῦ πεδίου, εἰς τοσοῦτον ἐπάρας, ὡς
adjumenti afferebat. Nam cum sol ipse arderet, et μὴ ἐξεῖναι τοῖς βουλομένοις ἀποδιδράσκειν· κατακλεί
multam æstus vim per campos immitteret, Ægy- σας δὲ τοὺς ὁμογνώμομας· Δότε δίκην, φησί, μιαροί
ptiæque regionis natura talis esset, ut citius quain πάντες· ἐπειδὴ καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην ἐσχήκατε.
aliæ calefieret, et præter cæteras terras solis æstu Επιστήσας δὲ φρουρούς, καὶ κατ' ὀλίγον ἐρωτάν
accenderetur, murum quemdam præses ipse in προστάξας,"Υδωρ ἄφθονόν ἐστι πλημμυρεῖν τὰ ἐπιcampo ædificavit, eumque ita erexit, ut qui vellent τήδεια· εἰ διψᾶτε, ἀρνήσασθε τὸν θεὸν ὑμῶν καὶ
illinc aufugere non possent. Cumque concordes illos σώζεσθε· εἰτροφῆς δέεσθε, τοῦτο ποιεῖτε, καὶ ἔξετε.
martyres intra eum murum conclusisset: Date, inΟἱ δὲ μίαν ἐλευθερίαν τὸ μαρτύριον εἶναι καλῶς
quit, vos omnes pœnam unam, quoniam una et ἐγνωκότες, μίαν σωτηρίαν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ὁμολό
eadem amentia laboratis. Adhibuit autem custodes, γησιν, μίαν ζωὴν τὸν ἐνταῦθα θάνατον, οὔτε προς
quibus jnssit crebro a martyribus quærere, an de φλέγοντα καὶ καίοντα τὸν ἥλιον ἀπηγόρευον, οὔτε
sententia discedere vellent; eisque mandavit ut πρὸς τὸν καταπονοῦντα λιμὸν ἐπεστρέφοντο, οὔτε τὴν
hæc martyribus dicerent: Adest nobis aqua, et illa ξηραίνουσαν δίψαν θεραπεύειν ήνείχοντο· ἀλλ' ἦν αὐ
quidem copiosa, adsunt et res victui necessariæ. τοῖς ψαλμὸς μὲν ἡ τροφή, ἔπαινος δὲ Κυρίου τὸ
Si ergo vos sititis, aut esurilis, negate Deum re- ποτόν.
strum et salvi estote; facite hoc, et necessaria vobis suppeditabimus. Ill¡ cum unam et veram libertatem martyrium ipsum esse, unam salutem a Dei confessione pendere, unain vitam a præsenti morte
proficisci recte sentirent; neque ullo ardentis solis æstu, neque gravi fame movebantur: non denique aridam¸sitim lenire curabant, sed pro cibo psalmos, et pro potu Dei Jaudem narrabant.
Itaque eorum fides, ab illa Evangelii voce non
discrepabat, quain vocem Je us respondit diabolo
in monte hæc proponenti, Dic ut lapides isti panes fiant: scriptum, inquit ille, ita est: Non in solo
pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit ab
ore Dei. Et alio loco Samaritanæ mulieri dixit:
Omnis qui bibit ex hac aqua sitiet iterum: qui autem
bibit ex hac aqua quam ego dabo, ille non sitiet in
æternum; sed aqua quam dabo ipsi fiet in eo fons
aqua salientis in vitam aternam s. Ila martyres illi
sauctissimi nutriebantur, ita bonarum rerum perseverantia verum potum et fonti ad quem properabant similem, eis præbebat. Haec erat illorum
exsultatio; hæc laus illis proposita, ad paradisi
voluptatem percipiendam, eos maxime urgebat:
quippe qui a sancto illo fonte potum haurire gestiebant. Post haec cum tempus presto esset, quo ill.-
rum animæ ad propria loca et suum Deum properarent, martyres ipsi, multis hymnis et landibus
Deo prænuntiatis, purissimas, ut decebat, animas
Deo tradiderunt. Ea res cum ad Ægypti ducem perlala esset, murum, ad eos custodiendos edificatuin,
eorumdem sepulcrum esse jussit: nos vero Christiani homines, gloriam canamus Patri, et Filio,
et sancto Spiritui, nunc et in sæcula sæculorum.
Amen.
* Luc. iv, 4. s Joan. 1V, 14.
Καὶ οὐκ ἀπῇδε τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς ἡ τού
των περὶ ταῦτα πίστις. Ἔλεγε γὰρ ὁ διάβολος ἐν τῷ
ὄρει, Εἰτὲ τῷ λίθῳ τούτῳ ἵνα γένηται ἄρτος, καὶ
ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Γέγραπται ού.
τως· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μένῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ'
ἐπὶ παντὶ ῥήματι Θεοῦ· καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ, πρὸς
τὴν γυναῖκα τὴν Σαμαρείτιν ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς
εἶπε· Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει
πάλιν· ὁ δὲ πίνων· ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγώ δώσω
αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ,
8 δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος
ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὕτως οἱ ἁγιώτατοι
ἐτρέφοντο, οὕτως ἐπίμονον καλὸν ὡς ἀληθῶς ποτόν,
καὶ τῇ πηγῇ πρὸς ἦν ἔσπευδον παραπλήσιον· οὗτος
ὁ ψαλμός, οὗτος ὁ ἔπαινος μᾶλλον αὐτοὺς ἀπολαῦσαι
τοῦ παραδείσου πεποιήκει, μᾶλλον τῆς ἁγίας πηγῆς
ἀναρύσασθαι εβούλοντο. Μετὰ δὲ ταῦτα, ἐπεὶ καιρός
ἦν τὴν μὲν ψυχὴν εἰς τοὺς οἰκείους τόπους πρὸς τὸν
ἑαυτῶν ἐπείγεσθαι Θεόν, παραδεδώκασι πολλῶν ὕμνων
μεστὴν, καὶ ἐπαίνων τοῦ Θεοῦ, καὶ καθαρωτάτην
ἀποδιδόντες. Τούτων ἀγγελθέντων τῷ δουκί, καὶ τὸ
οἰκοδομηθὲν αὐτοῖς πρὸς φρουρὰν τεῖχος, τάφον γεν
νέσθαι κεκέλευκεν· ἡμεῖς δὲ οἱ Χριστιανοὶ δόξαν
ἀναπέμψωμεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ
Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.
Ἀμήν.
EUSEBII EPISTOLA.
AD CESARIENSES.
(MONTFAUCON, Opp. S. Athanasii, tom. 1, p. 238, ex Socratis Hist. eccles., lib. 1, c. 8.)
Eusebii Cæsariensis epistola ad suæ paræciæ Ευσεβίου Καισαρέως Επιστολὴ πρὸς τοὺς τῆς
homines.
1. Quæ de fide ecclesiastica in magna synodo Niπαροικίας αὐτοῦ.
Α'. Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματ
In editione Commeliniana ex ms. Basiliensi additur τοῦ 'Αρειανόφρονος.
eam rem . quam EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS 1. facere sibi proposuerat, multum adjumenti afferebat. Nam cum sol ipse arderet, et multam æstus vim per campos immitteret, Ægy ptiæque regionis natura talis esset, ut citius quain aliæ calefieret, et præter cæteras terras solis æstu accenderetur, murum quemdam præses ipse in ἐπιcampo ædificavit, eumque ita erexit, ut qui vellent illinc aufugere non possent. Cumque concordes illos martyres intra eum murum conclusisset: Date, inΟἱ quit, vos omnes pœnam unam, quoniam una et eadem amentia laboratis. Adhibuit autem custodes, quibus jnssit crebro a martyribus quærere, an de sententia discedere vellent; eisque mandavit ut hæc martyribus dicerent: Adest nobis aqua, et illa quidem copiosa, adsunt et res victui necessariæ. Si ergo vos sititis, aut esurilis, negate Deum re strum et salvi estote; facite hoc, et necessaria vobis suppeditabimus. Ill¡ cum unam et veram libertatem martyrium ipsum esse, unam salutem a Dei confessione pendere, unain vitam a præsenti morte proficisci recte sentirent; neque ullo ardentis solis æstu, neque gravi fame movebantur: non denique aridam¸sitim lenire curabant, sed pro cibo psalmos, et pro potu Dei Jaudem narrabant. Itaque eorum fides, ab illa Evangelii voce non discrepabat, quain vocem Je us respondit diabolo in monte hæc proponenti, Dic ut lapides isti panes fiant: scriptum, inquit ille, ita est: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit ab ore Dei. Et alio loco Samaritanæ mulieri dixit Omnis qui bibit ex hac aqua sitiet iterum: qui autem bibit ex hac aqua quam ego dabo, ille non sitiet in æternum; sed aqua quam dabo ipsi fiet in eo fons aqua salientis in vitam aternam s. Ila martyres illi sauctissimi nutriebantur, ita bonarum rerum perseverantia verum potum et fonti ad quem properabant similem, eis præbebat. Haec erat illorum exsultatio; hæc laus illis proposita, ad paradisi voluptatem percipiendam, eos maxime urgebat quippe qui a sancto illo fonte potum haurire gestiebant. Post haec cum tempus presto esset, quo ill. rum animæ ad propria loca et suum Deum properarent, martyres ipsi, multis hymnis et landibus Deo prænuntiatis, purissimas, ut decebat, animas Deo tradiderunt. Ea res cum ad Ægypti ducem perlala esset, murum, ad eos custodiendos edificatuin, eorumdem sepulcrum esse jussit: nos vero Christiani homines, gloriam canamus Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc et in sæcula sæculorum. Amen. * Luc. iv, 4. s Joan. 1V, 14. EUSEBII EPISTOLA. AD CESARIENSES. (MONTFAUCON, Opp. S. Athanasii, tom. 1, p. 238, ex Socratis Hist. eccles., lib. 1, c. 8.) Eusebii Cæsariensis epistola ad suæ paræciæ homines. 1. Quæ de fide ecclesiastica in magna synodo In editione Commeliniana ex ms. Basiliensi additur
EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 1. allatis supra rationibus fuit approbatus. Anathe matismum porro, qui post fidem ab illis adjectus est, nihil grave et molestum habere existimavimus, cum prohibeat ne voces, quæ non exstent in Scripturis, usurpentur; quæ scilicet causa fuit omnis fere dissensionis et perturbationis quæ in Ecclesia orta est. Cum igitur nulla divinitus inspirata Scriptura usa sit vocibus, es non exsistentibus, fuit aliquando cum non esset, aliisque ibi subjectis, visum est rationi consentaneum non esse hæc vel dicere vel docere, quod, cum rectum quoque esse intellexissemus, approbavimus, quandoquidem nec nos antea hujusmodi verba usurpare soliti fueramus. 9. Nec item absurdum putavimus his vocibus, non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes fateantur Filium Dei fuisse, priusquam secundum carnem gigneretur. 10. Tum vero piissimus noster imperator sua ipse oratione probabat etiam illum fuisse secundum divinam ejus generationem quæ est ante omnia sæcula; quandoquidem priusquamn electu fuisset genitus, ipse potentia erat in Palre, licet non gigneretur: quippe cum Pater semper fuerit Pater, ut et semper fuit et rex et Salvator, necnon ●mnia potentia, semperque eodem modo et similiter se habeat. 11. Hæc ad vos scribere necessarium duximus, charissimi, ut vobis pateret quam maturo judicio cuncta ponderaverimus comprobaverimusque, quamque convenienter ad extremam usque horam restiterimus, quandiu scilicet nobis displicuerunt quæ diverse a nostra formula videbantur proponi; tunc autem absque ulla contentione eas voces, quæ nihil incommodi haberent, fuisse amplexos, cum nobis sincero et æquo animo quid significarent expendentibus visum est nihil nisi simile esse his quæ nos ipsi in Gde prius exposita confessi fueramus. desunt apud Gelas. Theodoret., Socrates pro Item pro Theodor. et Gelas. habent Socrates ibid., Theodoret., Sic editio Commeliniana, Theodor. et Gelasius. Αt ms. Reg., Ibid. editio Commel. pro habet mendose. Theodor. item et Gels. pro habent Μox pro etc., ut habent editio Commel., Theodor. et Gelasius, ms. Reg. label etc. Ibid. Theodoretus habet, etc. Gelas. eic. Εuitio Connel. etc. Hæc autem verba et calera quæ sequuntur usque ad etc., desunt apud Socratem, quæ forte reticuit, ne Eusebii, quem ab Ariana hæresi ex hac epistola purgandum susceperat, causam aperte proderet. Theodor., Μox in ms. jungitur cum etc. Melius tamen ad Filium refertur, ut apud Theodor., Gelas. et edit. Commelinianam. Nam sensus est, Filium antequam actu, ut aiunt, esset genitus, fuisse potentia in Patre id est, absque sui generatione, quod commode putamus expressisse his verbis, licet non gigneretur. Alii vertunt, ingenito quodam modo, alii ingenita quadam ratione, quæ non ita clare rem ipsam videntur significare. Theodoret., etc. Μox pro editio Comuel. et Gelas. babent Theodor., et mor seq. abest ab eodem. Socr., Theodor., Gelas., Theodor. Ιn fine apud Gelasium Cyzicenum additur, Ιd est, amplectimur cum fralernitate quæ apud vos est lere vos in Domino precamur, fratres honoratissimi.
Continue reading PG 20: Oratio Constantini Imperatoris ad Sanctorum Cœtum →≣ entire volume