omnigena copia; bestiæ et pecora, natatilia et volaκαὶ (b) tilia. Dixit, et facta sunt *. Hic, nondum est homo, et de homine habetur consilium. Non dixit, quem admodum in omnibus reliquis, Fiat homo. Disce tuum pretium ac dignitatem. Non projecit ortum tuum nudo præcepto atque mandato: sed in Deo de te consilium cogitur, qua ratione præstans animal atque nobile in vitam sit producendum: Faciamus enim inquit. Sapiens consilium init: artifex secum cogitat. Ergo laborat artis defectu,curaque sollicita hoc agit, ut artificiosum solersque opus suum absolutum atque perfectum exacteque excultum edat, an ut tibi ostendat, esse te perfectum apud Deum? Nosti itaque duas esse personas in Deo, alteram quæ loquatur, alteram ad quam est sermo.Cur non dixit, Facito, sed, Faciamus hominem? Nimirum ut intelligas dominatum; ne, qui Patrem agnosceres, Filii ignorantia tenereris; ut scires Putrem fecisse per Filium, et Filium paterna creasse voluntate; laudaresque Patrem in Filio, et Filium in Spiritu sancto. In hunc modum commune exsistis opus, ut et communis trium cultor sis et adorator; non adorationem scindens, sed copulans deitatem. Vide simplici quidem specie expositum gestæ rei narrationem; sensu vero ac intelligentia, sinceram deitatis personarum doctrinam. Et fecit Deus hominem 5. Faciamus. Et non dixit, Et fecerunt, ne plarium deorum erroris ansam inde arriperes. Si enim plurali numero ipsa quoque inducta fuisset creatio, omni licentia homines deorum sibi turbam acervassent. Nunc enimvero, Faciamus, ut Patrem noveris, et Filium, et Spiritum sanctum. Peal. XLVIII, 5. * Gen. 1, 27. 3. Tum vero, Et fecit Deus hominem; ut unum Deum ac tres personas intelligas; non qui subsistentias unitate componas, sed qui unam essentiam reputes ac potentiam: unamque habeas majestatem, haud scissus atque divisus adorationis cultu, nihilque impingens in errorem plurium deorum. Non enim dixit, Fecerunt dii hominem; sed Pe bit Deus. Tametsi enim propria est persona Patris, propriaque Filii, ac propria Spiritus sancti, haud tamen propterea etiam tres dii; idcirco quia in tribus eadem substantialis intelligitur deitas. Quam enim in Patre cerno deitatem, hanc et in Filio, et quam in Filio, eam et in Spiritu sancto. Quod nimirum in his quoque una intelligatur forma, idemque principium: idque in causa est, ut et a nobis una tribus adoratio ac laudatio quasi uni Deo adhibeatur. Ortus itaque nostri exordium, vera trinæ deitatis professio intelligitur. 4. Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem. Fuisse nos conditos ad Dei imaginem, perspicuum ex Scriptura est. At quonam modo intelligendum, quod ita dictum est: Ad imaginem? Nihil tibi corporeum ac terrenum in mentem 326 veniat. Rude cor nostrum atque inscitum depurgemus; ineruditam occupatam existimationem; indoctas de

7. Nam quod attinet ad corpus humanum, multarum brutarum animantium imbecillius est: nec fiat unquam, ut nostra caro, quantum ad vires, conferatur cum cameli carne aut elephantis, vel equi aut bovis seu cujuscunque malueris majorum bestiarum. Fragilis est humana caro, si cum bestim carne contuleris. Enimvero, in quonam posita vis illa imperii? In rationis copia ac præstantia.Quantum deficit corporis viribus, tanto rationis apparatu superior exsistit. Anima quippe nobis, et qua fat, ut immutabilis nature fluxa sit imago, aliamσμῷ; que ex alia qualitatem mutans? ejus qui omnis formæ exspers exsistit, que forma imbuta est? Ubinam igitur quæremus,quod est ad imaginem? In iis nimirum, in quibus ipse Deus proxime 327 dixit. Si quid meum dixero, ne recipiatis; si autem quod Domini est,id vero recipite. Faciamus hominem ad imaginem nostram el similitudinem; et præsint piscibus. Quonam, quæso te, piscibus præes, iisque imperas? corpore, an ratione? in animo posita imperii vis, an in carne? II Cor. IV, 16. Forte, EDIT. mente prædita est, isthmo omnia facile potuit subigere. Undenam homo ingentis molis transfert pondera? mentis acumine, an corporis robore? Itaque vis illa in nobis imperii, et quod ad Dei imaginem ac similitudinem sumus, in rationis animique structura considerari debet, non in forma corporis. Faciamus hominem ad imaginem nostram.. De interiori homine lequitur, cum ait, Facianus hominem. Atenim dices, Ut quid nobis de ratione non loquitur? Hominem dixit ad Dei esse imaginem nunquid ratio homo est? Audi Apostolum dicentem: Licet is qui foris est, inquit, noster homo corrumptur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem. Ergo duplicem agnoscam unum eumdemque hominem? Ita plane; unum conspicuum, et unum sub illo conspicuo occultum, interiorem hominem oculis non conspicuum; qui et proprie magis veriusque homo est. Intus itaque habemus hominem, atque duplices quodammodo sumus; verumque est quod dicitur, esse nos interius; ego namque homo ille interior sum. Quæ foris sunt, non ego, sed mea sunt; ego autem anima compos rationis. Quapro pter, quod perfectum est, in animo residet rationis compote. Corpus igitur in iis quæ mea sunt. Ergo corpus hominis instrumentum est, animæ instrumentum; homo autem proprie, ipse animus. Famus hominem ad imaginem nostram; hoo est, Faciamus illi rationis copiam; inque eum modum Præsint piscibus et bestis atque omnibus. Non dixit, Faciamus hominem ad imaginem nostram, et ira. cundia feratur, cupiditate, et mæstitia agatur. Non enim perturbationes assumptæ sunt in Dei imaginem; sed ratio quæ perturbationibus herili potestate dominatur; ratio nimirum in corporea omnia principatu pollens, et quæ oculis subjecta sunt luduntque specie excedens. Tu vero, quæso, mirare Dei in te ex ipso exordio curam ac provi dentiam, quod statim atque conditus es, princeps cum imperio conditus es, jugeque imperium, ac quod nullo successore abolendum sit, nactus es.

Homo namquc ab homine potestatem aliquam, quasi mortalis a mortali, et quasi non habens a non habente accipiens (quam enim homo in animam potestatem habet?), merito quam cito eam amittit; tu autem ab ipso Deo eam accepisti, et quæ obliterari non possit babes, non in tabulis ligneis scriptam, aut in codicillis perituris, quæ a tineis exedantur, sed in ipsa natura divinæ vocis munere insculptam ac cælatam; nempe. Præsint. 328 Ex tunc namque et in finem usque cuncta hæc humano serva facta sunt ac mancipata imperio. Ait namque: Præsint piscibus, bestiis terræ, volatilibus cæli, pecoribus ac jumentis, reptilibus quæ reptant super terram 1. Non dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et vescatur de omni ligno pomifero, quod habet fructum in semeptiso. Hæc enim postea, post paradisi scilicet plantationem; quo tu discas, in secundis habere quæ sunt necessaria carnis, præ iis quæ ad animum spectant, suntque principaliora ac primo destinata. Prima namque nobis unaque cumes consti tuta est imperandi potestus: tum et paradisi liberalitatis cumulo adjectæ delicim. Animal es, homo, imperio destinatum: ut quid perturbationibus atque vitiis servis? ut quid tuam dignitatem dejicis, ac peccati servus efficeris? ut quid te diabolo captivum addicis? Creaturæ princeps creatus es, tuæque gravitatem projecisti naturæ. In gradu quodam ac magistratu sæculi hujus constitutus es: magis teneris ac debitor es, ut et animum ac rationem pariter imperio pollentem habeas, atque vitiis ac affectibus dominantem; ne risus ac ludibrium subditis exsistas, qui pro eo ac presis atque præcellas, te subditum, et qui agaris perinde ac servus vinctus et inutilis, reputent ac intelligant. Servus vocatus es? Quid tibi molestia fucit servitus corporis? Quidni magis altum sapis ac gloriaris – dominatu tibi a Deo concesso, quod ratione perturbationum domina præditus es? Cum herum, cui servis, voluptatis servum videris ac libinis, te vero temperatis esse castisque moribus, intellige esse te servum solum nomine tenus; illum contra nomine quidem heri potestate pollere, ipsa autem re obfrmatum sibi ascivisse servitutis jugum.Quandoquidem enim illum quidem fornicationis puta vitium mancipatum trahit, tu vero rationis dominatu illo superior evasisti,qui fiat ut non ipso proprie vereque dominus sis, qui voluptate ac libidine superior sis, illeque potius servus, qui vitio a te proculcato subjaceat? Ubi itaque imperii vis ac principatus, ibi Dei imago: ubi autem Dei imago, illic et homo qui ab illo formatus est. Præsini piscibus. Primum datum est nobis imperium eorum quæ procul semota sunt. Non dixit, Et præsint animalibus quæ simul educantur, sed, Piscibus, qui vitam in aquis degunt. Primo igitur nobis in pisces traditum est imperium, ut per ea, quæ longius dissita sunt ac aquatilia, potiori longe ratione postmodum etiam quæ sunt viciniora complectatur, id est terrestria, et quæ 7 Gen. 1, 26. I Cor. VII, 21. Μs.,

una nobiscum vitam agunt et educantur. Qua ita que ratione videmur piscibus imperio præesse, qui vitam cum eis non agamus?Si quando teipsum in palude animadvertisti conspicuum,atque vidisti, quemadmodum sola tua umbra pisciculis cunctis in ea degentibus terrorem injecit, cito prorsus imperii vim agnovisti. Quis enim ita paterfamilias, turbata domo,derepente æstans,sedata turba silentium fecit, cunctaque dominantis potentia in ordinem redegit, quomodo natatilium genus omne ad unius hominis aspectum, gestum mutat atque genium? Non amplius degit libere; nec per maris lacusve summas undas audet natare. 829 10. Delphinus, ubi hominem se prope conspexerit, tametsi inter natatilia ac pisces regali maxime pollet genio atque indole, velut veretur ac timet; nec ultra movetur, neque ut assolet, salit ac tripudiat. Sic datus homini in ea quæ in aquis degunt, principatus est.Cum itaque rationem tuam animumque omnia pervadentem,cunctisque artium vi dominantem videris; quomodo non etiam magnorum cetorum imperio potiris? Forte, 8, scilicet vel Lorr. 11. Vidi ergo subtile hominum inventum, qui hamis ad cetos capiendos confectis, atque esca pro ratione magnitudinis eorum qui deglutiant,adjecta summis funibus quibus hami suspensi sunt, utres ex altera parte vento plenos alligant, eosque pensiles super mare jactant. Invecti itaque in escam feri ceti, exque ea hausti hamis, utres quidem in profundum trahunt: verum cum ea utres indole sint ut sursum tendant,ad summam rursus superficiem retrahunt: confixique cum sua essa ceti, sus deque perciti motu concitantur, doloreque ac æstu profunda scrutantur; alia ex aliis mutantes æquora: frustraque conatu ac labore impenso, ad extremum brevi hamo grandis ac indomabilis bestia capta in manus venit; labore edomita, fame confecta, et quæ una cum utribus trahatur mortua,venautis præda electa; ejus qui pusillus sit, premagna; ejus qui imbecillis, immenso robore vique prædita. Quid ita? Quod nimirum rationis præstantia atque copia, imperio regendi facultate accepta, tanquam mancipia quædam procacissimos ad obedientiam per vim revocat; ut qui lenitate adduci nequiverant, ii necessitate servitute premantur.Sic imperii vis a Creatore homini indite, ubique si competit. Hincque adeo fit, ut et xiphiæ seu gladii, et zygenæ,et balænæ, et serræ, et vituli marini, et reiiqua terribiliacetorum genera homini subjecta sint. 12. Εt præsint piscibus maris, et bestiis terra. Nunquid non gravem leonem, rugientem feram conspicis, cujus et nomen auditu importabile, rugitusque pavore terram succutit? ecquod tandem est robur, ut ejus sustinere impetum possit? Nulla enim brutarum animantium,et quæ prægrandi mole corporis sint, tanta virium copia confidit, ut leonis obsistere impetui possit. Attamen illum in parvo vivario inclusum vides. Quisnam carcere con

strinxit? quis exiguum carcerem grandi bestiæ excogitavit? quis raros caveæ ligneæ cancellos inclusæ feræ exstruxit, quo respiraret, ne suo ipsa anhelitu suffocaretur, sed libere animam duceret, secureque ageret? quis? Nunquid non homo, qui bestiarum sævissimas sibi ludum facit? 13. Nunquid non pantheras deludit,cum charta, in hominis effigiem efficta e superiori loco objecta, chartam panthera discerpit, atque homo infra positus, bestia dementiam prouo risu excipit? Nunquid non homo rationis copia cunctis superior exsistit? Quonam id modo? Dicam tibi de volucribus haud quidem in aera corpore conscendere hominem: nam neque alis præditus est: mentis tamen potentia, una cum eis volatum contendit. Nihil est quod hominis rationem animumque detineat. Quæ in profundo sunt, rimatur; quæ super terram, venatu 380 capit; quæ in aere, pernicitate majori antevertit, detractaque solo devehit. 14.Vidisti aliquando in summo arboris ramo insidentem volucrem, subtus in terra versantes homines deridentem; ut quæ alarum freta pernicitate sit? Videas nihilominus hic quoque hanc a puero ludo capi. Calamos enim calamis subjicit,summosque eo visco illinit: ac tum per ramos ac folia ita furtim disponit ac locat, ut viscum non appareat, vagumque ac sublimem volucris fallat obtutum. Levi attactu per aera volantem aviculam tenuit: quæ per æthera feratur, volucrem visco devinxit. Nam humi quidem jacet homo; humi vero ejus et manus et pedes; ejus enimvero mens atque animus una cum volucribus in sublime ascendit, ac qua pollet artis industria, pervia illi flunt cœlestia et quæ sub manu veniant ac capiantur, quæ sunt alis prædita. Tum enim retia tenduntur volucribus, tum sagittarii volantes assequuntur, ao quæ sunt gulosiores, escarum illecebra prædæ cedunt. 15. Num et aquilam nunquam vidisti vehementi impetu prædæ illapsam plagis humi confestim irretiri? Ac quæ volatu alta petebat, hominis astu objecta esca, in terram detruditur ac tenetus. Omnia quippe sub hominis manu a Deo posita sunt.Et implevit orbem,et hominem principatus expertem non fecit. Ne dixeris: Quæ in aere feruntur, quomodo mea sunt? Nam et illa rationis ope tibi subjecta ao obnoxia fiunt. 16. Et reptilibus, quæ reptant super terram. Vides ubi situm sit, quod ad Dei imaginem conditus es? In eo nimirum quod principatu polles, inque animi parte intelligente ac utente ratione, Et fecit Deus hominem. Quid igitur est homo? Ex iis quæ legimus,et ex iis quæ audivimus, hominem definiemus. Nihil enim jam opus est ut alienas definitiones mutuemur, neque ut ab externa vanitate petita in veritatis cogitatum sensumque inducamus. Home est opus Dei, ratione praditum,ad creantis imaginem conditum. Verba, usque ad in editione Garnerii ob hommoteleuton omissa, ex Combefisii Basilio recensito restituimus. EDIT.

Si quid in hac definitione desit, considerent ii, qui Gen. 1, 28. 10 Ibid. 20, 22. multum in studiis sapientiæ caduca operæ posuerunt: nos vero ulterius progrediamur. Ad imaginem Dei factus est homo. 17. Et benedixit Deus hominem; et ait: Crescite et multiplicamini, et replete terram ". Hæc et piscium benedictio est. Et dixit Deus: Producant aquæ reptilia animarum viventium: et factum est ita. Et ait Deus: Crescite et multiplicamini, et replete aquas ¹º. Quid igitur homini amplius? Necessario hæc quoque communia tibi tribuit; teque manent quæ sunt propria. Crescis enim ut et reliqua animalia, et paulatim per incrementa ex parva ad justam perfectamque magnitudinem pervenis. Sic et equi et canes; sic et aquilæ et cycni, et quæcunque dixeris reliqua animalia, a primo exiguo partu paulatim per assiduas accessiones ad absolutum perveniunt augmentum; rursumque paulatim minori mole contrahuntur. Quæ igitur naturæ communia sunt, hæc et nobis elargitus est. Crescite: id est, enutrimini; et cum parvi nascamini, justa statura magnique evadite; atque augmenti sit terminus. Neque enim quoniam primo septennio 381 ita nutrimur, atque vertimur, ut altero septennio in aliam ætatem immutamur: sic in omni vita per septennia de ætate in ætatem commutari debemus. 18. Primum septennium infantilem ætatem continet. Infantilis fines ælatis manifestat dentium ejectio; cum in locum eorum qui ceciderunt, alii fue rint enati. Alterum rursus augmentum sumit principium, ad finem usque anni quartidecimi. Hæo altera jam ætas, quæ est puerorum. Primum enim infans est; tum puer, exinde pubes, ab anno quartodecimo. Hic tertii augmenti Gais: ac deinde vir. Crescite ergo. Non si centum annorum vixeris, a primo ad centesimum usque annum, augmentum susceperis: sed una illa vox, Crescile, sapienti dicta consilio, res providentia disponit. Ad certum usque terminum crescite. Pro ratione primæ illius in utero constitutionis, jactæ fundamento sunt etiam xugmenti rationes. Non enim quod postea accedit recentius est staturæ munus; sed materna fetus ab alvo, una quoque ad augmentum idonea, rata semina tulit. Dentes oecilerunt: scimus tantum augmenti accessisse. Triennem infantem admensus est parens; novit foro ut duplo majorem hao quantitatem recipiat, cum fuerit atatis perfects. Quanta enim triennis ætatis statura hominis visitur, duplo auctior erit cum jam augmentum expleverit. Hic humanæ modus naturæ est, in finem usque. primo reptennio ad secundnm transit. Ibi jam exuberat calor: rarior corporis constitutio est, deficit humiditas, roborantur membra, fortiora aggrediuntur opera, cujusmodi puberum, qui nondum perfecti sunt. Est enim illis recens compacta caro, et ad robustos labores minus idonea. Levitatem duntaxat et agilitatem animal jam recepit. In tertio Editi, EDIT.

deinceps septennio, una quoque perfectum augmen tum nanciscitur: nec jam amplius, tertio expleto septennio corpus altiore statura surrigitur. Postquam vero natura a laboribus augendi in altum respiraverit jam in latum incipit augmentum traducere, ædificiique sui fastigium, tanquam fundamentis substratis fulcire, crassaque in orbem adjicere pergit, atque in eum modum membra corporis roborare atque formare, et in robustiorem statum perducere. Agit hæc quotidie natura imprætermisse suo ipsa ordine, sed cujus, ex præcepto Dominico erigo est; ac tunc prolatum, per omnem in finem usque perpetuo creaturam grassatur: Crescite, et multiplicamini. Crescite, inquit, ne in uno natura definiatur. Multiplicamini, ne ad unum duntaxat, sed et ad plures genus excurrat. Unde et adjecit: Et replete terram. Replete vero, non habitatione; sic enim falsus esset sermo, quandoquidem etiamnum magnam terræ partem, quæ non habitetur, videmus: verum Replete. Potestatem, inquit, dominandi terræ nobis tribuit. Quod enim dictum est, Replete terram, in habitatione locum non habet; nam neque solis ardoribus exuetam, atque incultam, sive gelu rigidam inviamque ac inaccessam. Nunquid hanc quoque homines habitant, et implent terram? Sed ea ratione terra replends arbitros fecit, et replemus per rationem, quod sciamus quanta sit ejus pars inhabitabilis solisque ardoribus exusta: quod noverimus quanta ejus borealis plaga, ex 332 frigoris exsuperantia inculta est nulliusque frugis. Nunquid non terram replevimus? nunquid non delecto quod usui esset, quidquid parum commodum ad humanam G vitam transigendam rejecimus? Quamobrem quod ita dictum est, Reptete, rei nos arbitros fecit. Non quia universa usum non habemus, non ejus quanta est, domini constituti sumus. Neque enim tu, coempto tritico, idcirco non ejus omnis dominus es quod in tritico aliud edule, aliud quod in escam cedere nequeat offendis, et abjicis; ac rcrupulos quidem ac lapides projicis ut inutiles, ac si quid aliud commistum est quod ad usum minime idoneum sit, glumaque exsufflata atque palea, ac secreto lolio, quidquid ad vitæ sustentationem purum est, id deligis. 19. Sic itaque etiam terra, partim ad habitandum nobis concessa idonea est; partim ad colendos agros necessaria; partim ad quadrupedum at que pecorum pascua dimissa; aliaque secundum. alium quemdam usum, tibi vitæ rationibus tuen dis opportunum, deque illa quæ libet, et ut libet, disponis; idcirco nimirum, quod Dominus sus te creaturæ dominum constituit. Licet itaque mihi quæ velim disponere, quippe qui dominus creatus sim, ipsius qui me creavit Domini munere. Et implele terram. Et præsidete piscibus marts, et volatilibus cali, et bestiis terræ 11. Hæc jam ejus, quod est, Re plete terram, benedictio; hæo sancita lex: hac no 11 Gen. 1, 28. Forte ut et interpres legisse videtur. EDIT. L.,

big a Deo collata dignitas. Et fecit Deus hominem. G Ad imaginem Dei fecit eum.Nunquid non observasti, mancum esse ac diminutum id quod redditur? Faciamus hominem ad imaginem nostram et adsimilitudinem. Consilium duo habuit, ad imaginem, et ad similitudinem procreatio unam duntaxat habet, nempe quod est ad imaginem.Nunquid aliter decrevit, atque aliter mutato consilio fecit? num pœnitudo aliqua in creatione subsecuta est? Num forte fractæ creantis vires ac minute, ut cum magna destinaverit, minora opere exsecutus sit? Aut, nunquid in prioribus verbis nugacitas æstimanda sit superfluaque ejus, quod secundo loco positum est, adjectio; quippe quod ambæ dictiones eumdem habeant sensum, nulloque discrimineidem significent? Enimvero quidquid horum suspicati ac causificati fuerimus,in Scripture baud leve crimen cedet.Sive enim ceu quid redundans dicat quis,quod ita scriptum est, Ad similitudinem, quasi bis idem dicatur, otiosum verbum arguit:gravisque hæc in Scripturam blasphemia,cujus nunquam moris est otiosa loqui. Itaque necessaria ambo sunt,ac cujusque proprium significatum,tum ejus quod Ad imaginem,tum quod Ad similitudinem scriptum est. Quid igitur causæ est, cur et post conditum hominem, non pariter dictum est, Adimaginem et similitudinem fecit eum Deus, sed duntaxat, Ad imaginem? Ac quia si ideo quod creans minutus potentia est, impius sermo est et absurdus. Sin vero,idcirco quia prius consilium, quod haud valde recte haberet, postmodum forte in creatione denuo emendarit, et hæc perinde impietati haerens existimatio est. At neque Creator viribus deficitur; neque qui bonus est, cunctaque explorata habet, penitudine ducitur,ac moras nectit ut promissa impleat: nec qui sapiensest, consilium mutat, nec Scriptura ejusmodi S3 quidpiam 10quitur. Quænam igitur ratio est,cur divinus Moses hoc, quod est ad imaginem, in hominis creations solummodo dixerit, quodque ad similitudinem est, sim lentio presserit tametsi in priori consilio utrumque simul perinde assumpserat? 20. Facilis est, si quis animum attendat ac intelligere velit, solutio. Etenim quod est ad imaginem, natura nobis concessum est, atque a principio immulabile et in finem usque comes est. Quod vero ad similitudinem, libera voluntate et a nobis postmodum præstatur.Cum itaque in primo consi lio ait Deus. Faciamus hominem ad imaginem Leg., stram, adjicit et, Ad similitudinem; ut ostenderet liberam quoque nobis voluntatem indere, per quam nancisci liceat, ut Deo similes efficiamur. Ao sane tales etiam effecti sumus, pro eo ac divino prædictum oraculo est. Multi enim similes ei evasere, prorsusque etiam futurum ut multi evadant, tametsi non omnes ad hoc properemus, sed contrariam prorsus viam nostra sponte socordia incedamus. In bominis vero postmodum structura solum dixit quod est ad imaginem, quippe qui etiam unum hoc perfectum et immutabile in humana natura fabricatus

esset.Quod vero ad similitudinem est,quod poten tia solum hactenus homini inseruerat, ac necdum in effectu eluxerat, sed ad actus efectum accipientis adhuc animum volentem exigebat, merito silentio pressit. Siquidem igitur nullo præeunte ei consilio dixisset Deus,quod est ad similitudinem, primique illius effati tenore virtutem statim elargitus esset, ut Deo similes efficeremur,haudquaquam ex sola nostra potestate postmodum magnum istud donum ascisere potuissemus, ac propterea necessario tunc adepti essemus. Ubi jam vero eo devenimus ut conderemur, atque ex nihilo ut essemus in rerum natura adipsceremur, id quidem quod a creante naturæ nostræ ut ei velut substantia inditum,atque jam tum perfectum tribuebatur, statim naoti sumus,atque ex eo nuncupati,nempe adimaginem. Quod vero non statim una nobiscum absolutum est, nec natura comes formationi fuit, sed ex adventura libera voluntate, nostra quippe operatione, postmodum nobis congruere debebat, quæ nobis,inquam,cum Deo initur similitudo, id nimirum nec adhuc eramus,nec dici poteramus. Dimisit enim hoc de industria Creator imperfectum, ut a nobis boni usura perficeretur, nostrumque bonum videretur, ut et debitam inde mercedem consequeremur: ne velut simulaora inanima essemus, pictorum quidem arte efficta temereque jacentia, et quæ a se nihil conferant ad decorem; quæ qui contueatur, exacteque depicta consideret, pictorem quidem merito et admiretur et laudet; ipsorum vero sui causa colorum, aut in quibus depicti sint tabellarum nullam rationem habeat. Ut itaque admira. tio etiam mea foret, ac cum Deo optimæ laudem creationis una partirer,mihi reliquit ut ad Dei efficerer similitudinem. Est itaque in me potentia quidem rationis vis ac intelligentiæ, quod utique ad Dei me factum imaginem ostendit: actu vero,ut et virtutem amplectar, sedulaque actione id quod honestum ac oficii est, præstem, atque ita vita optimis rationibus instituta, ad Dei similitudinem 884 deveniam.Quare id quidem,quod est ad imaginem, boni origo radixque est, quam ipsa statim conditione cum natura fundamento jactam habui; quod vero ad Dei similitudinem,ex meis postremum opefibus, iisque quæ honesta ao officii sunt impensis laboribus, tota denique vita virtutis cultu exacta, mihi accedit. Congrue itaque haud una cum creatione, ut mihi statim quod ad Dei similitudinem est,proveniret, Creator sanxit. Audi enim quid dicat in Evangelio: Estote perfect sicut et Pater vester cælestis perfectus est; quia solem suum oviri iniquos 19. 21. Vidisti ubinam et quando Dominus id quod est ad similitudinem nobis reddiderit? Quoniam solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et iniquos. Si oderis scelera, si injuria1ª Matth. v, 48, 45. Hic deesse videtur vel tale quid. Eprr. fucil super malos et bonos, et pluit super justos et

pari viris dignitate accepere ut ad Dei sint imagi nem, pari dignitate virtute pollent, bonorumque operum edunt specimen: nullaque excusatio est, si qua forts corporis imbecilles vires ostendat. Quanquam enim absolute mollius delicatiusque natum est, at pronum paratumque ad miserationem, ad tolerantiam vividum ac firmum, in vigiliis acre ac contentum. Longe enim etiam femineus sexus honesti studio, laboris instantia ac tolerantia virilem excedit. Ac nunquam fiat ut vir paribus modis feminæ æquetur, sive in jejunii virtutisque reliquæ oultu, sive in lacrymarum exuberantia, sive in rationis labore, sive in beneficentis copia. Vidi ego mulierem, clam viro, quæ usus familiæ essent pio ac salutari furto subducentem, ac pauperibus occulte distribuentem, invitumque virum ac nescientem, necnon domesticos demerentem. Pro illo namque et familiæ augmento, natorumque incolumitate beneficentiæ opera præstabat. 23. Habet itaque et femina, nihil viro minus, tum quod ad imaginem, tum quod ad similitudinem est: quando non in homine qui foris paret, id est in corpore, sed in interno ac principaliori hæc tum intelliguntur, tum constituta sunt ac resident. Idque adeo in causa est, ut et nos ad utrosque, quasi ad unum, sermonem intendamus. Ejus vero prorsus compos efficiere benignitatis stipendiis, malorum sustinentim, communionis, impartitionis, mutuæ fraternæque amicitiæ, odii scelerum ac vitiorum; atque hoc demum,si peccati libidinum victor exstiteris. Hinc enim in ea quæ ratione carent brutasque animantes imperium provenit. 24. Et præsint, inquit, bestiis. Forte vero an dicas, quibusnam futurum ut præsim bestiis, ac ubi hæ mihi adsunt? Utique vero nescis, bestias quæ numerum excedant circum te esse, multamque ejusmodi turbam in te circumferre, ac in te versari continue? Parvane bestia ira et furor, cum in. corde oblatrat, omnique pejus cane exacerbatur ac exastuat? Dolus atque fraus, cum in animo delitescit, atque insidias instruit, nonne bestia vulpe savior ursaque incicurabilior? Qui autem injuriarum procacitate præceps est, nonne palam scorpius? At qui clanculum ex insidiis ulciscitur,nonne vipera trucior? Quamnam bestiam intus animo, et in nobis ipsi non alimus, quando etiam qui et feminarum libidine æstuant, equi sunt insanientes? Equi enim, inquit, furentes in feminas facti sunt unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebant 18. In brutarum namque animantium indolem sensumque 336 sese quis transtulit, qua se libidini atque vitio necessitudine devinxit. Multæ itaque sunt in nobis bestia, quibus enitere ut imperio præsis. Si quidem iis quæ foris sunt præsis, quæ vero intus sunt imperio liberas, id est, non mancipatas, subditasque reliqueris, pensa animo quid cernentibus videberis, qui leonis quidem mutæ animantis victor exsistas, 18 Jerem. V,