Dei majestatem, a se tibi, qui ratione præditus sis, Prorsus igitur quæ dicta sunt memoria teneto. illud quidem formavit, de corpore dictum esse: quod vero fecit, de anima; haud forte a vero sententia hæc abierit. Nam ubi dictum est, Et fecit Deus hominem, subditur, ad Dei imaginem fecit illum: at ubi nobis corporis fabricam narrat ac substantiam, formavit dicit. Porro discrimen ejus quod est facere, et quod formare, docuit nos et Pealmista dicens: Manus tuæ fecerunt me, et formaverunt me 18. Fecit interiorem hominem; formavit eum qui foris est. Ac sane luto quidem formari convenit; fieri vero, ei quod est ad imaginem. Quamobrem caro quidem formata est; factus vero animus. Cum itaque superius de animi substantia dixisset, de corporis nunc formatione nobis disserit. Quin hano quoque habe sententiam. Quænam vero est illa? Nempe partim summatim dicere scripturam; partim modum quo singula quæque facta sint, nobis tradere. Superius igitur etiam fecisse hominem dixit, in modo tamen quo sit factus non hæsit; hic modum quoque tradit quo fecit.Si enim simpliciter eum fecisse dixisset,existimaretur sio fecisse quemadmodum jumenta, quemadmodum bestias, quemadmodum stirpes, quemadmodum fenum. Ut igitur hoo caveas; ne eadem forte atque agrestiora animantia, atque a sensu remotiora corpora habeare, peculiare in te Dei artificis operam Scriptura tradidit: Sumpsit Deus pulverem de terra. Illic dixit quod fecerit, hic vero modum quo fecit. Sumpsit de terra pulverem, et formavit propriis manibus, Alta monte cogita quomodo formatus sis: quæ naturæ officina, animo reputa, Dei scilicet manus est, quæ te est fabricata. Quod itaque Deo auctore formatum est,cave ne per m alitiam polluatur; ne pecceti contagio in diversum mutetur, ne excussus vi a Dei manu te conservante prolabaris. Vas est divinitus formatum, a Deo conditum; lauda eum qui fecit. Neque enim ulla alia ex causa conditus es, quam ut divinæ laudis idoneum organum esses.Etenim mundus hic universus velut liber quidam scriptus tibi est,qui Dei laudem atque gloriam in memoriam revocet; occultam atque oculis inaspeetam ad Dei, qui veritas est, intelligentiam annuntians. 2. Et benedixit eis Deus, et ait: Cruscite et multiplicamini, et replete terram 19. Duplex namque est incrementum: unum corporis, alterum animo. Verum augetur animus, cum disciplinis excolitur ao perfcitur: corpus autem crescit, dum ex parva mole ad justum ac congruentem magnitudinis modum provenit. Crescere igitur quod de omnibus dicatur; brutis quidem animantibus dictum est, ut ad corporis perfectionem instituta natura pervenirent nobis autem in interiori homine posita crescendi lex, profectu illo qui provehit ad Deum; qualis erit Paulus, ad ea quæ a fronte extendens semetipsum, et quæ retro essent obliviscens 20. Hoc nimirum augmentum, piarum contemplationum sensorum10 Psal. CXXII, 73. " Gen. 1, 28. 20 Philipp. 111, 13. At interpres ita vertit, quasi legisset EDIT. PATROL. GR. XXX.

leonem potest alere? Scite nihilominus tamen quod hæc ipsa legi nature obsecuta pridem fructibus vescebantur: postquam autem homo pristinam mutavit vitæ rationem, finesque sibi constitutos excessit, videns Dominus post diluvium homines profusos deliciis, nullaque obstrictos paroimonia,vescendi omnibus facultatem fecit. Cuncta hæc, inquit, comedetis, quasi olera virentia s. Quo concesso, reliqua quoque animantia edendi statim licentiam accepere. 4. Ex illo jam et leo crudivorus: ex illo vultures avida gulositate exspectant cadavera. Neque 340 enim vultures simul acanimalia genita sunt,circumlustrabant terram.Quid enim eorum quæ a Deo creata essent, statim interierat, ut vultures alerentur? Neque enim natura neci dabat; quippe quæ vigens florensque erat; neque venatores disperdebant; nondum enim ars venandi erat: nec bestiæ erant quæ discerperent; nam neque erant crudivera: vulturibus vero ex indole est ut cadaveribus vescantur. Quare nondum erant cadavera; nondum fetor; nondum talis vulturum esca: sed omnia cycnorum more victitabant, cunctaque in pratis pascebantur. Ac sicut videmus canes curationis causa haud raro gramen depascere; non quod sit illis genuinus ex natura conveniens cibus, sed quod naturali quodam instinctu brutæ animantes in id feruntur quod in rem earum conducibile est. Ejusmodi cogita tunc fuisse quæ nunc crudivora sunt animalia, quæ sibi ipsis herbam virentem escam prospicerent, nec sibi mutuo insidias struerent: sed qualis post hæc fr tura est in pristinum restitutio, talis erat prima procreatio. Revertitur autem homo ad pristinum illum statum, pravitate solutus, circaque terrenam hanc ac ærumnosam vitam gravi molestia, nec non curis ac sollicitudinibus erga sæcularia hæc exque vitæ usu, animi serenum turbantia. Hæc igitur omnia qui abdicaverit, ad vitam illam in paradiso olim constitutam postliminio redit; vitam utique carnalibus vitiis nihil obnoxiam, liberam illam, Deo contubernalem, angelis sociam. Hæc porro dicta a nobis sunt, non quod a concesso nobis a Deo ciborum usu arcere velimus; sed ut prisci temporis felicitatem prædicemus; qualis vita hæc erat, ut curis libera, ut frugalis, ut pauca valde ipsaque expedita ad vitam transigendam humano generi conducentia, et ut variis dapibus differtas mensas una nobis invexit peccati causa. Postquam enim a veris illis paradisi deliciis excidimus, adulterinas falsasque nobis delicias adinvenimus: quodque jam amplius lignum vitæ non conspicimus, nec illa nobis pulchritudine placemus et gloriamur, in rem pistores, variaque bellariorum ac suffimentorum (c) G (d) nostram fruendaque vitæ lenia cessere coqui ac genera, ejusque generis alia quædam nostri inde lapsus solatia. Gen. I, Forte EDIT. Forte EDIT. (c) Kal. Hic collocavimus illud xal, quod statim 5. Ut agrotis, qui gravi aliquo morbo conflictantur, cum solitis voluptatibus frui non possint, quaspost positum erat. EDIT.

dam odorum suavitates medici subministrant. Cum enim robustioribus oblectari non liceat, quæ infir mis consentanea sit, exque eorum modo sensibus oblandientes, delinitionem prospiciunt. Quin et nunc quoque, quibus constitutum sit, ut ad ejus, quæ in paradiso erat, vitæ normam rationes nostras instituamus, pinguem hanc lautis dapibus ac Copiosis voluptatem caventes, ad eam vitam, quod licet per facultatem, nos ipsos surrigamus, fructibusque et seminibus et pomis ac nucibus vitæ sustentandæ utentes, quod his amplius est ut minus necessarium respuamus. Non quia abominabilia sint, quippe cum Deo auctore cuncta creata sint, sed quod ob carnis bonam habitudinem nocumento non careant. 6. Et requievit Deus ab omnibus operibus suis die septimo". Dicant igitur arithmetici, et qui talibus studiis incumbunt, ac ceu magnum quid rei hujus ac numerorum jactant scientiam, senarium 841 numerum mundi creationi esse affinem,eo quod longe fecundissimus sit, multas ex se pariens numerorum species, suisque ipse partibus perfectus exsistat, ac quæcunque de senario suis in scholicis disputationibus arithmetici garriunt: ac si forte vacat, per sese esse dicatur. Dicant vero et de septenario, esse in eo quamdam sterilitatis labem, ut qui nec alium ex se numerum gignat, nec ab alio ipse gignatur. Ac ne multiplici rerum tractatione sermonem protrabam, missa quæ ad vos instituta oratio est, ad ea quæ æqua magis ingenuique animi ac necessaria procedamus. Quod si quis etiam iis in rebus versatus est, is noverit harum quoque rerum thesaurum apud nos reconditum esse. Quare si magni facienda est arithmetica, hic sita sunt arithmeticæ semina. Nos vero non in istis animos sumimus, quod e mundi profecta sapientia sint, aut in ejus quæ ex sæculi usu est sapientiæ gratiam, quæ magis spernere ut exigua, nec ad virtutem conducentia, quam ostentare jussi sumus.Nam qui istis studium operampue navant, parvis hinc (ex nostra scilicet doctrina) furtim sublatis, suisque ipsorum lucubrationibus admistir,ita se magnifice jactant. Nos itaque, ut hinc illis liqueat, ea nos despectui habere quæ sic apud ipsos plurimi Bant, silentio transcurramus, qui de illis sermo est. Simul vero, quod ejusmodi rerum consideratio haud ita facilis sit ac pervia publico ac rudi plebi, collectaque concio sit, non quæ artificiosos illos ac sophisticos sermones audire paret, sed quæ ad ædificationem facientia quæsita sibi resolvi atque exponi quærat. 7. Septimus itaque dies honore prælatus est, id est, Sabbatum; indeque septenarius numerus apud Hebræos venerabilis: in quo Tabernaculorum festum Tubæ ac dies Propitiationis: sed et annus septimus apud eos venerabilis, quem Remissionis dicebant. Licebat quippe annis sex excolere ter25 Gen. 11, 22. Forte EDIT.

ram; septimo autem anno,iis contentos esse opor tebat, quæ terra sponte produceret 3,tum scilicet, cum terræ promissæ compotes faoti essent. Annos sex Hebræus serviebat; anno septimo a servitute liberabatur. Anno septuagesimo soluta apud eos captivitas est. Sed nastra quoque videamus. Seplies, innuit, cadet justus, et resurget 30. Sic nos hebdomadem nobis vindicamus.Septimus ab Adamo Enoch mortem non vidit: Ecclesiæ hoc mysterium. Septimus ab Abrahamo Moses legem accepit: mutotio id vitæ, iniquitatis eversio,justitiæ ingresyus, Dei adventus, ordo mundi compositus, ejusque tranquillitatis, eorum quæ agenda sint legislatio. Septuagesima ac septima post Adamum slate Christus apparuit. Novit Petrus septenarii mysterium. Quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies 2? Parum noverat mysterium: nondum quod perfectum est didicerat; adhuc namque discipulus erat. At nec rursus doctor a septenario abscessit; dixitque,non quantum discipulus noverat, sed quantum Dominus opulentia majore superabat. Quoties peccabit, et dimittam? Cur non dixit, usque sexies, aut usque octies, sed usque septies? Quidni vero dixit Dominus, Usque centum centies, sed numerum septenarium multiplicavit? Neque Petrus alium quæsivit, noque Dominus a septenarii regula exorbitavit. Observarat Petrus, veterem 843 traditionis regulam esse, atque septenario numero vim quamdam expressionis remissionis peccatorum inesse; signum quietis perfectæ; Sabbatum dies septima est a creatione. Petrus septies; Dominus usque septuagies septies s. Sed et peccata, vetusto ritu,ex numeri hujus ratione vindice pœna plectuntur. Non ita, ait Deus; sed omnis qui oociderit Cain septem ultiones dissolvet. Ne illic quidem octo, sed septem. Sed et Lamech ipse in seipsum dicens sententiam, a septenario numero non recessit. Ait enim: Ex Caino vindicatum est septies, ex Lamech autem septuagies septies 1. Quid ita? Paululum sustine, et invenies mysterium. Primum peccatum septies vindicatur; septuagies vero septies altera a Lamecho patrata cædes. Quoniam ex Caino vindicabitur seplies, ex Lamecho autem septuagies septies. Existimamus itaque, quod Petrus septies dimitti petiit, Caini condonationem inducit: quod vero Dominus septuagies septies, Lamecho septuagies septies ignoscit. Quantum est delictum, tanta est et gratia. Ubi parvum delictum est, parva est dimissio, seu venia. Cui enim parum dimisit, parum et diligit s. Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia *. 8. Quid ergo sibi vult mysterium? Die septimo dicitur ævum hoc complendum; et post hoo venturum judicii diem, ootavum; in quo peccator septies, ao qui exsuperanter peccator, septuagies se * Lovit. LXV, 3. * Prov. xIx, 16. "Matth. xvшu, 21. VII, 42. Rom. v, 20. (a) 'Evdysı. Editi dvdyss. 2 ibid. 22. 80 Gen.1v, 15. 81 ibid.24. ** Luc.

pties plectetur. Vicissimque justus septies, ac qui excellenter justus, septuagies septies præmio afficietur. Dei namque benignitas, nunc quidem per ænigmata, quæ sunt futura obscure significat tune autem in secundo adventu perspicuam ac manifestam exhibiturus est veritatem: tunc enim quibus quisque dignus præmiis sit, ostendet. Septemplicia igitur, quæ nobis peccantibus ultrice pœna debeantur, vita hac Dominus condonabit, dummodo per pœnitentiam ac confessionem a nobis fuerit placatus. Qui itaque tremendum illum diem noverimus, in quo reservata hoc ævo peccantibus justa scelerum retributio æquaquo lance repensio, pœnitentiæ stipendiis quoad vivimus occupantes,peccata diluamus, pro illic multiplicemærumnam atque dolorem ao cruciatum evadere possimus. 9. Hunc itaque diem septimum existimemus eptimo illi diei, consummationis hujus sæculi figura respondere. Dicamus igitur, et requivit Deus die septimo ab omnibus operibus suis; sed et in illo pariter, nulla amplius mundi hujus futura sunt opera. Non erunt ultra nuptiæ, non amplius contractus, non mercatura: agriculturam vero, si quid reliquorum studiorum est ac negotiorum, ne vel animo illic cogitare licet: sed stabit creatura attonita ac tremens; sudorque ex omnibus, quem vis nulla coerceat, metuque perplexi omnes justi quoque apud nos ipsi anxii tunc formidine erunt, utra de illis sententia ferenda sit. Erit et Abrahamus tunc anxius ac sollicitus, non velut qui in gehennam detrusum se iri exspectet, sed in qua justorum classe; prima, sesanda, aut tertia locandus sit. Dominus de cœlo advenit: revelantur coelestes potestates, cœlis diruptis; omnis creatura tremebunda metuque contrahetur; quia et ipsi forsitan angeli astabunt metu perculsi ac pavidi, non ea ratione quod de suis metuant 348 delictis,sed quod gloriosus præpotensque judicis conspectus, cunctis perinde creatis sui ipsius metum immissurus sit.Non audis Isaiam dicentem Si aperueris cœlum, tremor apprehendet ex te monles * 9 quibus diem illum subindicat. ab ejusconspeotu mare conglaciat, res omnes obstupescunt,natura emoritur, ars omnis rhetorica vacat verborumque facultas,ob Dei e cœlis adventum. Tunc enim justi repientur, eorumque currus nubes erunt,ac deducent angeli. Tunc justi quasi stellæ, e terra in co lum recipientur; peccatores vero vincti, peccatorum proprio pondere præpediti ad inferna cadentes jacebunt, ipso conscientiæ præjudicio confusi. 10. Octavus igitur ille dies hocce septimo figuratur. Et requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis. Non jam amplius,quæ sunt hujus sæculi vitæque munera, nec quæ hic carnalia desideria comitantur vota. Illo die consopita erunt juvenilia desideria ac libidines. Nulla jam fœderis nuptiarum attonita vesanaque libido, prolisve suscipiendæ cupido.Nulla jam auri corrogandi cura ac sollicitudo *+ Isa. LXIV, 1.

rapiendi vis ac injuriæ; prædtorum,locuples; gloriæ et claritatis,ambitiosus insane deperiens. Quidquid rerum sæculi est,animo excidit. Exstincta est, quovis tandem modo elatis animo sæculi hisce magnificis dotibus, vana, despicabilis ac conspuenda gloria. Nihil jam molesta ira ad ejus ultionem qui molestia affecit. Cuncta illa tunc animo abscessere uno anima suspensa terrentis metu, una malorum imminentium exspectatione: quem utique Dei timorem, quisquis indeficienten suo animo vita hac inducere potuerit, aut nihil aut quam minimum plane peccabit. Et fecit Deus hominem, sumpto de terra pulvere 35. Cave hunc de hominis structura sermonem resumptam narrationem existimes, tametsi nonnullis ita videtur, sed magis inintercisam a priore, hac de re argumento seriem, ac velut conjunctum jam tum præjactis iisque hærensgestæ rei supplementum. Dicto enim fecisse Deum hominem, et quæ de illo sequuntur, ostensoque absolvisse Deum hominis creatione,quidquid est mundi operum, eidem quoque rursus de homine narrationi, juncta opera immediateque incumbit, veluti enucleatius edisserens tradensque subtilius ejus modum creationis. Nam primum quidem dixerat, Fecit Deus hominem; nunc vero adjungit,quo etiam modo fecerit, sumpto e terra pulvere. Cum itaque pulverem audieris, disce modesti sensum animi; noli de te magna præsumere. Si incesserint cogi tationes quæ animum efferant, ac velut inflammato putrique ulcere inanis gloriæ tumorem, vel ex fortuna absolute, vel ex aliis paclaris dotibus ac Sacculi et arcæ avarus obliviscetur; iniquus raptor, injuriam fecisse, quin potius etiam honore affecisse. Etenim ignobilis ille eque populi fæce, homo est, vel si virtutibus inducant, confestim contra tibi recurrat tuæ formationis memoria. Intellige qua ratione creatus sis: ac quidquid demum es, pulverem esse, terraque feturam, quam tuis subjectam pedibus conculces. Si quid igitur in ea degens præstas operis, vel magnum, vel exiguum, in procinctu est vilitatis tuæ abjectionisque monumentum. Ira si molesta ingruit, forte quod violatus injuria sis, quod quidam ignobilem dixerit: atque ut vicissim injuriam reponas concitat, asperioraque obloquaris, quam ille injuriarum procacitate effuderit, oculos vultumque 344 in terram dejice, atque animo reputa unde processeris, moxque ira furorque exstinctum ibit; cum tecum ipse confestim intelligas, eum qui ignobilem dixit, non usque adeo sermone servus exstiterit; tu vero ex inanimi omnique destituta sensu vere terra tum procreatus es,tum es.Quapropter quod in te dictum est, non injuria, sed magis honor est. * Gen. 11, 7. 11. Rursus ubi carnalis ulla cupiditas tui compos facta fuerit animi, suadeatque, ut cujus desiderio teneris, reipsa efficias, in terram statim verte oculos. Memineris qua ratione ex illa processisti, eadem ipsa in eam haud multo post te resolvendum esse; ac quæ nunc pruriunt membra, brutamque

concupiscentiam, ac carnis titillationem, nec fore in crastinum,membris emortuis ac appetitione celeri volatu elapsa. Atque ita quod jugiter in terram parentem nostram proni aspectemus ac agnoscamus; in causa est,ut a molestis quotidie omnibus, et quæ ægre curationem admittant, obtundentibus vitiis ac pertubationibus nos ipsi abstineamus ac liberemur. Sumpto, inquit, e terra pulvere. Si e cœlo formati fuissemus, quod illud haud semper suspicere possumus, non continue naturæ nostræ memores fuissemus; nunc vero in parato proclive adest inintermissumque vilitatis nostræ et imbecillitatis monumentum, unde incedimus, unde tangimus, unde cernimus, unde alimur, unde jugiler conspurcamur. Quid humo lutoque, unde tu formatus es, abominabilius ac spernendum magis? Quæ major ratio modeste sapiendi, et ut nullo nos dignos existimemus? 12. Cum igitur quempiam videris de se altum sapientem, amano pictoque amictu, splendenti annulo, pallam gestantem ingentis pretii, superfluam trahentem servitii turbam, promissa coma atque soluta, eaque flava ac torta, artisque lenocinio in auras sparsa, aureos circumferentem torques, aurea sella curuli, vultu, sermone majestatis pleno, tollentum animos,præ multitudine deducentium, comitantium, adulatorum, famulorum, quos trahit, turbam submoventem; parasitorum lautis mensis ac splendidis inhiantium: ad faustas acclamationes salutationesque in foro, quas omnes deferunt, alii e subselliis surgentes, alii obviam procedentes,alii deducentes,atque alius aliud quid, ejus honoris laudisque causa exhibentes. Cum hosce magistratus præsidesque videris, præeunte alta voce præcone procedentes, atque alium submoventes, alium cedentes, alium publicantes, alium neci addicentes; ne ea quæ videntur magna putaveris, ne animo concideris, ne pompa fastuque offendaris. Tecum reputa, fecisse Deum hominem sumpto e terra pulvere. Ac si quidem aliud quidpiam est, quod in homine cernitur, time, ac quæ geruntur miraculo habe: sin autem pulvis e terra est, qui se his jactabundus effert, contemne. Εt formavit Deus hominem. Vox ipsa, formavit, artificiosam quamdam Dei circa hominem operationem continuo innuit. Numquid vero sic et ipse nostram arte efinxit formationem, veluti qui figlina effingunt, quive gypsea fabricantur, aut qui ære statuas cudunt, seu aliud quid artis opus efficiunt,quibus ad superficiem 345 usque simulacrum, circumscribitur; siout haud raro videmus, in eum modum efformatum virum, ut externa specie atque indole iram puta ac fortitudinem, seu metum ac formidinem præferat, rursusque mulierem, quæ vel amore insaniat,vel pudibunda exsistat,aut si quid aliud sexui comes ac opportunum in affectibus animi solers plastes effecit? Haud enim vero ejusmodi Dei for Forte Eom.

14. Caput itaque toti corpori eminens, humeris incumbit; non illis immersum, ne obtegatur, sed convenienti fulcimento ac velut sede quadam graduque in exstante cervice locatum. In illo infixa oculorum gemina lumina radiique.Non enim unum satis erat; ut si forte casu alterum concideret,ejus quod immuue a labe esset, solatium non deesset. Præterea vero etiam, ab uno horum profectus obtutus, prorsus imbecilliorest; ex duplici vero fonte confluens rivus, valentior exit. Procedens namque utrinque ex altera alteraque nare obtuendi vis, tum ibi conquiescit, tumque una ad anteriora tendens iisque incumbens, unus alteri copulatur visorius radius, velut ex rivo duplici, ex utraque visoria facultate, quasi ex duplici prodeunte fonte, tum. que brevi aquas commiscente, unus quispiam validior efficitur fluvius; cujus scilicet major vis ac efficacior sit. Remque certo probant viri senes. Ii namque, quæ sunt valde prope,haudquaquam cernunt; quæ vero paulo ab oculis remotiora sunt, clarius contueutur. Idcirco nimirum quod visorio radio dissectis partibus a principio progresso, imbecillior ab utroque obtutus sit: ubi autem ambo confluxerint ac coaluerint, velut multiplici quadam exundantia atque copia, valentior efficaciorque ad perspicienda, quæ in aspectum cadunt, consurgit. Non pauca vero sunt, quibus oculi incolumitati prospicitur. Tunica interior, quæ nec ipsa sufficit. Non enim res ferebat ut erassior strueretur; alio. qui visui incommodasset; necesse autem erat, ut perspicuum leveque esset, quod obtegebat. Altera itaque pellucida, altera tenuior rariorque; illa quidem crystallina, hæc cornea. Obtegendi causa obtenta tunica ac exterior, firmior est atque durior; interior, rarior et tenuior, ne immeantia prohibeat tertia rursus crystallum referens, ut in ea ambæ reliquæ repræsentandi vim ac perspicuitatem 15. Palpebræ projectura sunt, oculi uimirum operimentum ac umbraculum, velutque domicilium. Poterat quidem et manus obtegere; sed interim dum ea admoveretur, haud raro prius oculum oblædi contingeret. Nunc vero prope adjacet quod tueatur. Mox enim ac nocumentum præsentiunt, operimentum obtendunt. Id namque in causa est, ut plerumque pupula oculi, iis, quæ exterius nocumentum afferant, inviolabilis sit, ut quæ sub pal pebrarum tegumento desideat. Unaque fere ex omnibus corporis membris ita servatur, ut contactum omnem respuat. Prominent palpebris et pilorum cuspides. Quid ita? ut nimirum accuratior harum complicatio sit, dum superior palpebra, inferiori per ejusmodi pilos coaptatur ac committitur. Sunt enim pili velut vincula, inter se conserti ac complicati. Accedit quod et minuscula animalia arceant, nec lanugines pupillo propinquare sinant, quæ facile injuriæ obnoxia sit, ac cui quodvis obvium labem afferre queat. Lege Eprr. obtineant.