sentare sufficiam, ut eorum merito carentis rens, tandem aliquando ab exsilio tete revocare valeas, atque ad illa firma bona ac delectabilia, nullisque malis ac tristibus commista, postlimidio redire? 4. Sane quidem nec hic desunt prata florida, aspectuque perpulchra ac grata: quod enimvero illa maxime gratiarum habent, animo reputa; quonam modo rosa cum spina bic deliteat, cujus gratiæ insuavitas assecla exsistat, propeque nobis contestetur, quidquid vitæ hujus delectabilium est, tristibus ac molestis esse commistum. Revera enim nulla in bonis humanis sincera sunt ac pura, sed sæculi omnilætitiæ confestim mœstitia dolorque cohærct; nuptiis, viduitas; liberorum educationi, sollicitudo ao cura; copiosa probæque prolis amissio; conspicuis honoribus, infamiæ dedecora; voluptatibus, membrorum solutio; sanitati, agritudo. Florida rosa est, at mæsto me animo facit. Quotiescunque enim florem conspicio, in mei memoriam peccati redeo, cujus reatu indictum terræ, ut mihi spinas ac tribulos germinet”. Et hic sane brevissimi temporis 349 florum gratia est, qui adhuc cupientes deserant. Necdum enim legimus, cum in manibus nostris emarcuere. Illic vero flos, non ad breve effulgens tempus, tumque deficiens, sed perennem, jucunditatem ac sempiternam habens; aspectum gratum ac immortalem, fruitionem indelebilem. Fragrantia, omnis tædii expers; coloris suavitas jugiter effulgens. Nihil ventorum impetus ac turbines nocent, non sudum tempus nullis auris emarcescere facit; non glacies horrida congelat; non solis ardor æstu torret; sed moderatus quidam ventus, tenuem quamdam dulcemque præbens auram, tempore indomabilem ac immarcescibilem illorum servat gratiam. 80 Gen. 111, 18. 5. Ipsa quoque stirpium venustas, quæ et ipsa conditoris opificium ac plantationem deceat; quæcunque sarmentitia sunt et quæ fruticosa, quæ anistirpes, multirama, alticomæ, opaca viridate, foliis decidum, semper foliatæ, quæ folia exuant, semper virentes atque foride, frugifera, infrugiferæ; quarum aliæ nsui destinatæ sint, aliæ conferant ad jucunditatcm fruendam; præstantes omnes proceritate et venustate, opaca ramis, comis virentes ac florida, fructibus scatentes, quæ aliam atque aliam cum utilitatem tum oblectationem ubertim præbeant. 6. Quænam dicendi vis 'voluptatis illius repræsentet præstantiam? Si quis namque cum iis quæ sunt vitæ hujus comparaverit,injuriam potius faciet comparando, quam ex simulacro ullam tibi rei evi dentiam præstabit, quod longe procul a prima veritate ac exemplari similitudo excidat. Perfecta omnia,cuncta matura, non paulatim facto cremento adaucta (non enim a flore ad summum incrementum provehunt ac maturitatem), sed ab ipso statim ortu cum sua enata summa perfectione ac vigore atque naturæ effectus, non industriæ humanæ. Forte ut et interpres legisse videtur. Eor.

7. Ibi et avicularum omnigenum genera, tum pennarum flore, tum nativo concentu atque garritu, miram quamdam a se jucunditatem spectantibus offerentia; ut nullo non sensu homo liberalissime acceptus, qua visu, qua auditu, qua tactu, qua olfactu ac gestu, affatim deliciaretur. Cum volucribus erant et terrestrium animalium omnigena spectacula, cicura omnia et mansueta; paricunctis secum indole ac ingenio,sic audientia ac loquentia, ut nullo negotio intelligerentur. Nihil tum serpens horroris faciebat, sed mitis ac mansuetus eral; non agresti sævoque modo undose in terræ faciem reptans ventremque trahens, sed erectus celsusque in pedes incedens. Sic et cæteræ bestiæ quæcunque nunc indomite et feræ sunt, tunc mansuetæ erant. Illic itaque Deus hominem posuit, quem formaverat. Alibi formatum,illuc induxit. Quemadmodum enim Deus luminaria primum condidit,et in firmamento posuit; ita et hominem formavit quidem limum e terra, tumque posuit in paradiso *. Observa autem, haud dictum esse, Quem fecerat, sed, Quem formaverat. Fecerat namque, id est, quod est ad imaginem, illud vero incorporeum est; quod vero vacat corpere, nec loco circumscriptum est. Est quidem quod factum est, figmento necessario comes; anima scilicet corpori. Necesse enim est esse simul quod compositum est. Enimvero primaria ratione locus corporis est, anima vero ex consequenti 350 loco concluditur, qua habitudine se ad corpus habet,illique commiscetur: haud tamen ex sua ipsa indole, id est,qua parte substantia mente predita est. Num, quæso, te exhilaravi, narrando paradisi amænitatem, vel majoris quidpiam doloris, eorum quæ corruptione intereunt comparatione conscivi? Omnino autem mens tua et animus, quæ excelsa sapiat mundoque superiora, ut cujus in cœlis conversatio sit *, atque ea quæ sursum lumina erecta habeat, quæ promissionis sunt cogitabat, eorumque bonorum quæ sunt nobis promissa, quidpiam audire observabat: Quæ videlicet nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendere 43. Quisnam igitur est qui enarret, si oculus non vidit? Si auris non audivit, qui fiat ut tua suscipiat? Si in cor hominis non ascenderunt, quomodo noster capiet animus? Neque igitur corporalia respuimus,et spiritalia requirimus. Nam quemadmodum in lege erat quod et in sensum caderet, cum et ejus quod mente intelligitur nihilominus figuram præstaret; sic et paradisum, tum corporali ratione intelligimus, tum et spiritali quoque per allegoriam exponimus. Plantavit igitur Deus paradisum in Edem ad orientales plagas. Plantarum quidem stirpiumque nomina pressa silentio sunt; locus vero, in quo plantavit, declaratus est; hoc est, in voluptate. Edem enim nominis etymo voluptas deliciæque exponitur. 8. Num igitur eas vocat delicias, quæ per os in ventrem immigrant,ac quarum finis secessus?ejus. modi tradidit delicias, quæ intereunty in eoque Dei erga hominem beneficium positum est, ut venter sufarciatur, bonaque sit corporis habitudo, ac cu40 Gen. 1, 16. 47 Gen. II, 15. «Philipp. III, 20. 43 I Cor. 11, 9.