DE DIVERSIS CAPITIBUS A DIVERSIS PROPOSITE. ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΕΚ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ. S. ANASTASII SINAITE EPISCOPI ANTIOCHENI INTERROGATIONES ET RESPONSIONES CATALOGUS SCRIPTORUM 161-166 INDEX QUESTIONUM HUJUS B VOLUMINIS. Solutiones non ex seipso, sed ex experientia, et ex sacris Litteris desumpsit. Ex quibus quæstiones istæ contextæ sunt. Maximus Monachus, I. Quoluam sit signum veri Christiani. II. Quinam sint veri adoratores, qui Deum ad- III. Si quis, cum peccasset, penitentiam egit, et rursus ceciderit in peccatum, num poenitentiam amisit et labores, maxime si sit mortuus post peccatum. 1. Num sufficit ad penitentiam, si quis a pec- cato desistat. V. Si sit senex, aut imbecillus, et pusilli animi, ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΙΝΑΙΤΟΥ Τὰς λύσεις οὐκ ἐξ ἑαυτοῦ, ἀλλ' ἐκ πείρας, καὶ ἀναγνώσεως τῶν θείων Γραφῶν ἐποιήσατο. ΠΙΝΑΞ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ. Α'. Τί ἐστι τὸ σημεῖον τοῦ τελείου Χριστιανοῦ. Β΄. Τίνες εἰσὶν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταί, οἱ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνοῦντες τῷ Θεῷ. Γ΄. Εάν τις ἁμαρτήσας μετανοήσῃ, καὶ πάλιν εἰς τὴν ἁμαρτίαν πέσῃ, ἆρα ἡ μετάνοια καὶ οἱ κόποι ἐκεῖνοι ἀπώλοντο, καὶ μάλιστα εἰ μετὰ τὴν ἁμαρ τίαν ἀπέθανεν. Δ'. Ἐάν τις παύσῃ τῆς ἁμαρτίας, ἀρκεῖ τοῦτο εἰς μετάνοιαν, ἢ οὐ. Ε'. Ἐάν τίς ἐστι γέρων, ἢ ἀδύνατος καὶ ὀλιγόψυ Clemens Romanus. Gregorius Nyssenus. Cyrillus Hierosolymitanus Joannes Chrysostonius. Basilius Magnus. Joannes Climacus. Marcus Monachus. Palladius. Diadochus, Isidorus Pelusiota. Gregorius Theologus. Theodoretus. Athanasius. Serinus seu Serenus. Josephus. Eusebius Pamphili Clemens Alexandrinus, Olympiodorus. Nemesius Episcopus. Dionysius Alexandrinus. Epiphanius. Hippolytus. Origenes. Sophronius. Irenaeus, Cyrillus Alexandrinus, Nilus Monachus. Nicephorus Episcopus Constantinopolitanus. Dionysius Areopagita.

χος, καὶ οὐ δύναται μονάσαι, ἢ τὰ τοῦ μοναχοῦ ποιῆσας, πῶς οὗτος δυνήσεται μετανοῆσαι, καὶ σω θῆναι. Γ'. Καλόν ἐστιν ἆρα τὸ ἐξομολογεῖσθαι τὰς ἁμαρ- τίας πνευματικοῖς ἀνδράσιν. Ζ. Καλόν ἐστιν ἄρα τὸ κοινωνεῖν συνεχῶς, ἡ ἐκ διαλείμματος. Η'. Ἐκ πόσων τρόπων οἱ [ἐν]υπνιασμοὶ ἐν τῷ ἀν- θρώπῳ γίνονται. Θ. Πόσοι τρόποι εγκαταλείψεώς εἰσιν, εἴτε εἰς ἀσθενείας, ἢ καὶ εἰς ἁμαρτίας· καὶ πῶς γνώσομεν τὴν ἐκ Θεοῦ παιδείαν, ἢ τὸν ἐκ τοῦ διαβόλου πειρα- σμόν. Γ. Πόθεν ὁρῶμέν τινας πιστούς σωματικά πταί- σματα ποιοῦντας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εὐεργετουμένους, Β καὶ κινδύνων διασωζομένους. ΙΑ'. Τοῦ Θεοῦ λέγοντος διὰ τοῦ προφήτου Αγο γαίου, Εμόν ἐστι τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον, καὶ ᾧ ἐὰν θέλω, δώσω αὐτῷ· ἆρα λοιπόν πᾶς άνθρωπος πλουτήσας, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐπλούτησε ; ΙΒ'. Τί ἐστιν ὁ μαμωνᾶς τῆς ἀδικίας. ΙΓ΄. Πόσον μέτρον τῶν ἰδίων χρημάτων ὀφείλει τις προσφέρειν τῷ Θεῷ. ΙΔ΄. Που συμφέρει προσφέρειν τὰ χρήματα, ἐν Εκκλησίαις, ἢ εἰς πένητας. ΙΕ΄. Εάν τις γυναῖκα ἔχων, καὶ τέκνα, καὶ βιωτι- κῶν πραγμάτων φροντίζων, πῶς δύναται εὐαρεστή σαι τῷ Θεῷ καὶ φυλάξαι τὰς ἐντολάς. 14. Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι αἱ ἐξουσίαι τοῦ κόσμου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσὶν, ἄρα λοιπόν πᾶς ἄρχων, καὶ ἐπίσκοπος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ προχειρί ζεται. ΙΖ'. 'Αρα τὰ κακὰ, ὅσα ποιοῦσιν ἡμῖν τὰ ἔθνη, κατὰ κέλευσιν Θεοῦ ποιοῦσιν. ΙΗ. Εἰ πάντες οἱ καταποντιζόμενοι, ή κρημνιζό μενοι, ἢ καταχωννύμενοι, κατὰ θείαν ἀπειλὴν καὶ πρόσταξαν πάσχουσιν, ἢ ἐξ ἐνεργείας τοῦ πονη ρού. 18. Τί ἐστι τύχη ; καὶ εἰ ἔξεστι Χριστιανοῖς ὁμοι λογεῖν τύχην. Κ'. Εκ ποίας δυνάμεως οἱ τὰ ἐναντία φρονοῦντες, 4 πράττοντες, πολλάκις προφητεύουσι, καὶ θαυμα τουργούσι. ΚΔ'. Διὰ τί οὐ προγινώσκουσιν οἱ ἄνθρωποι την ἡμέραν τῆς τελευτῆς αὐτῶν· Καὶ εἰ ἄρα τελευτῶν. D τες αἰσθάνονται τι τῶν μελλόντων διαδέχεσθαι αὐτοὺς ἀγαθῶν, ἡ κακῶν. ΚΒ. Ποῖς ἁμαρτήματα συγχωρούνται μετά θάνα- τον διὰ τῶν λειτουργιῶν καὶ ἐλεημοσυνῶν τῶν για νομένων ὑπὲρ κοιμηθέντων. ΚΓ. Αισθητός ἐστιν ὁ παράδεισος, ἢ νοητός· φθαρ- τάς, ἢ ἄφθαρτος. ΚΔ'. Τί ἐστι τὸ, Κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν. ΚΕ. Πῶς νοητέον το, Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ σίες θυμιτέρας τῶν ἀνθρώπων. A nec possit esse monachus; aut facere, quæ suut G monachi; quomodo poterit pœnitentiam agere, et salvus esse. VI. Sitne bonum confiteri peccata viris spiri- tualibus. VII. Sitne melius communicare assidue, an in- terjecto aliquo spatio. VIII. Quot modis fiant fornicationes et illusiones per insomnia in homine. IX. Quot sunt modi derelictionis, seu in affictio- nilus, seu infirmitatibus, seu in peccatis : et quem- admodum cognoscemus quæ a Deo proficiscitur, disciplinam ac castigationem, et quæ a diabolo procedit, tentationem. ✗. Qua de causa fit ut aliqui fideles in corpo- rales prolapsiones incidant; a Deo autem benedi- ciis afficiantur, et a periculis liberentur. XI. Cum Deus dicat per prophetam Aggæum : Heum est argentum, et meum est aurum, et cui voluero, dabo ipsi; nunquid quicunque evasil di- ves, ditatus est a Deo.? XII. Quidnam sit Mammona iniquitatis. XIII. Quantam bonorum suorum mensuram de- bet quispiam Deo offerre. XIV. Quidnam utilius offerre pecuniam Ecclesi, an pauperibus. XV. Si quis habeat uxorem, filios, divitias, re- busque sæcularibus implicatus sit, quomodo potest is Deo placere et servare Dei præcepta. XVI. Cum dicat Apostolus, inundi potestates a Deo ordinatas esse; an ideo omnis princeps, rex, et episcopus, a Deo præficitur. XVII. An quæcunque mala faciunt nobis gentes, ea faciant jussu Dei. XVIII. Utrum omnes qui præcipitantur, aut teria obruuntur, aut submerguntur, ex divina comminatione et jussione hoc patiantur, an ex maligni operatione. XIX. Quid sit fortuna; et an liceat Christianis confiteri fortunain. XX. Quanta virtute fit, ut qui a fide vera 167 alieni sunt, et improbe vivunt, sepe prophetent, et miracula faciant. XXI. Cur non præsciunt homines diem mortis suæ. Et num animam agentes, præsentiunt bona et mala, quæ illos manent. XXII. Qualia peccata remittantur post mortem, per liturgias, missæ sacrificia, et eleemosynas facias pro iis, qui dormierunt. XXIII. Num paradisus sit sensibilis, an intelligi- bilis. Corruptioni obnoxius, an corruptionis expers. XXIV. Theodoreti episcopi Cyri quaestio, quid- nan sit illud : Secundum imaginem et similitu- dinem. XXV. Quomodo intelligendum sit illud: Cus vidissent filii Dei filias hominum. INTERROGATIONES ET RESPONSIONES.

XXVI. Si omnia, quæ facit Deus, sunt valde A Jona; quomodo dicit postea de mundis ėt immun- dis animalibus. XXVII. Cur Deus mandavit Abrahamo, ut sa- crificaret vaccam triennem, capram trimam, arie- tem triennem, turturem, et columbam. XXVIII. Quare jussit Deus Abrahamum cir- cumcili. XXIX. Quomodo sit intelligendum : Ego indu- rabo cor Pharaonis. XXX. Quare Job maledixit diei, quo natus est. XXXI. Quomodo stetit diabolus coram Deo el angelis. XXXII. Si rex Babylonis allegorice accinitur pro diabolo, quomo lo Deus per Jeremiam prophetam, eum appellat servum, dicens : Ego dedi ommem terram Nabuchodonosor regi Babylonis, servo meo, et bestias agri dedi, ut servirent ipsi. XXXIII. Quomodo, cum Deus permisisset Ba- laamo, ut proficisceretur ad Balac, eum prohibet per angelum. XXXIV. Quam vim habuit vatis maledictio, cum Deus ei prohibuit, ne malediceret. XXXV. Quomodo servatur justitia, dum filii pu- niuntur pro patribus. XXXVI. Quomodo intelligendum illud : Non dedit vobis Dominus Deus cor ad sciendum, et oculos ad videndum, et aures ad audiendum, usque ad hunc diem. XXXVII. Quare propter exignum lapsum jussus fuit Moyses procul videre terram; prohibitus est autem ne populuin introduceret. XXXVIII. Cur Deus non prohibuit Jephte sacrif- care filium suam, ut Abraham filium. XXXIX. Quomodo est intelligendum illud de Ventriloqua. 163 XL. Quid erat ephod, per quod sacerdos Beum interrogabat. XLI. Quomodo est intelligendum illud: Locutus est Salomon de lignis, a cedro usque ad hyssopum, quæ est in pariete. XLII. Quid est : Sapientia adificavit sibi do- D XLIII. Quomodo intelligendum illud : Nihil homini melius esse, quam comedere et bibere, et ostendere animæ suæ bona de laboribus. XLIV. Quanta magnitudinis erat templum Salo- monis. XLV. Undenam habuerint Samaritani hanc ap- flationem. XLVI. Quomodo Deus, qui per legem mandavit Israeli offerre sacrificia, dicit per Jeremiam : Non locutus sum ad patres vestros de sucrificiis, neque de holocaustis mandari ceis. 07:30. Κα. Εἰ πάντα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς καλὰ λίαν, πῶς μετὰ ταῦτα περὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων ζώων φησί. ΚΖ'. Διὰ τί δὲ τυθῆναι προσέταξεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραὰμ δάμαλιν τριετίζουσαν, καὶ αἷγα τριετίζου- σαν, καὶ κριὶν τριετίζοντα, τρυγόνα, καὶ περιστε μάν. ΚΗ'. Τί δήποτε περιτμηθῆναι αὐτὸν προσέτα- ξεν. ΚΘ'. Πῶς νοητέον τὸν Ἐγὼ σκληρυνῶ τὴν καρ- δίαν Φαραώ. Λ'. Τίνος ένεκα καταρᾶται Ἰὼβ τῇ ἡμέρᾳ αὐτ του. ΑΛ'. Πῶς ἔστη ὁ διάβολος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ μετά τῶν ἀγγέλων. ΛΒ'. Εἰ ὁ βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἀλληγορεῖται εἰς διάβολον, πῶς ὁ Θεὸς δι' Ἱερεμίου δούλον αυτόν προσαγορεύει λέγων· Εγώ δεδωκα πᾶσαν τὴν γ Ναβουχοδονόσορ βασιλεῖ Βαβυλῶνος τῷ δούλῳ μου, καὶ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ δέδωκα δουλεύειν αὐτῷ. ΑΓ. Πῶς ὁ Θεὸς ἐπιτρέψας τῷ Βαλαάμ πορευ θῆναι πρὸς Βαλάκ, διὰ τοῦ ἀγγέλου αὐτὸν κω- λύει. ΑΔ'. Ποίαν ἰσχύν εἶχεν ἡ τοῦ μάντεως ἀρά, ὅτι δι εκώλυσεν αὐτὸν ἡ Θεό ἀρᾶ al. ΛΕ'. Πῶς τὸ δίκαιον σώζεται, τῶν παίδων ὑπὲρ τῶν πατέρων κολαζομένων. ΑΤ'. Πῶς νοητέον, τὸ. Οὐκ ἔδωκεν ὁ Θεὸς ὑμῖν καρδίαν εἰδέναι ἡ ὀφθαλμοὺς βλέπειν, καὶ ὦτα ἀκούειν, ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης. ΛΖ'. Τί δήποτε διά σμικράν, πλημμέλειαν πόρδ δεν ἰδεῖν ὁ Μωϋσῆς προσετάχθη τὴν γῆν, εἰσαγαγεῖν δὲ τὸν λαὸν ἐκωλύθη. ΛΗ'. Διὰ τί, οὐκ ἐκώλυσεν ὁ Θεὸς τὸν Ιεφθάε οῦσαι τὴν θυγατέρα, ὡς καὶ τὸν Αβραάμ. ΛΘ'. Πῶς νοητέον τὰ κατὰ τὴν ἐγγαστρίμυθον. Μ'. Τί ἦν τὸ ἐφοδ, δι' οὗ ἐπηρώτα ὁ ἱερεὺς τὸν Θεόν. ΜΑ'. Πώς νοητέον τὸν Ἑλάλησεν ὁ Σολομῶν περὶ τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου, ἕως τῆς ὑσσώ που τῆς ἐν τῷ τοίχῳ. ΜΒ'. Τί ἐστιν, Η σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῷ οἶκον. ΜΓ'. Πῶς νοητέον, ὅτι Οὐκ ἔστιν ἀγαθὸν, ἐν ἀν. θρώπῳ, εἰ μὴ ὃς φάγεται, ἢ πίεται, καὶ δείξῃ τῇ ψυχῇ αὐτοῦ ἀγαθὲν ἐν μόχθῳ αὐτῆς. ΜΔ'. Πόσος ἐστὶ τὸ μέγεθος ὁ Σολομώντειος ναός. ΜΕ'. Πόθεν οἱ Σαμαρείται την προσηγορίαν ταύ τὴν ἐσχήκασι. ΜϚ'. Πῶς ὁ Θεὸς διὰ τοῦ νόμου τῷ Ἰσραήλ τάς θυσίας προσφέρειν κελεύσας, διὰ Ἱερεμίου φησι· Οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν περὶ θυ σιῶν, οὐδὲ περὶ Ολοκαυτωμάτων ενετειλάρες αὐτοῖς. S ANASTASII SINAITE

ΜΖ'. Ποῖα καὶ πόσα εἰσὶ τοῦ θείου Ηλιού και Α Ελισσαίου τὰ ἐν Πνεύματι ενεργήματα. ΜΗ'. Τίς ἡ ὀφθεῖσα εἰκὼν τῷ Ναβουχοδονόσορ. ΜΘ'. Τίνες εἰσὶν οἱ ἑπτὰ ἐπαρυστρίδες, ἃς εἶδε Ζαχαρίας. Ν'. Τίς ἡ διαφορὰ τοῦ νόμου, καὶ ἐντολῆς. ΝΑ'. Τίνες ἐν τῇ Γραφῇ ἕτερα ἔχοντες ονόματα, Επερον μετωνομάσθησαν, καὶ διατί. ΝΒ'. Πώς νοητέον τὸν Ἐπαινεῖται ὁ ἁμαρτωλὺς ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ὁ ἀδι κῶν εὐλογεῖται. Ν'. Πῶς νοητέον, ὅτι Ενθύμημα ἀνθρώπου εξομολογήσει σοι. ΝΔ'. Πώς νοητέον τὸν Ἐάν τις ἴδῃ τὸν ἀδελφὸν ο τοῦ ἁμαρτάνοντα ἁμαρτίαν μὴ πρὸς θάνατον, Β αἰτήσει καὶ δώσει αὐτῷ ζωὴν, τοῖς ἁμαρτάνουσι [ὴ πρὸς θάνατον. ΝΕ'. Πώς νοητέον, Οὓς προέγνω καὶ προώρισε, τούτους καὶ ἐκάλεσε. Καὶ, Ὃν θέλει, ἐλεεῖ, ὃν δὲ τέλει σκληρύνει. Καὶ Οὐ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ ἑλεοῦντος Θεοῦ; Πολλοί γαρ λέγουσιν, ὅτι, Ὃν θέλει ὁ Κύριος, σώζει, ἢ ἀπόλε Να'. Πώς νοητέον τὸ, Εἴ τινος τὸ ἔργον κατα- καύσηται, ζημιωθήσεται, αὐτὸς δὲ σωθήσεται διὰ πυρός. ΝΖ΄. Πώς νοητέον το, Εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ, εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἶτε τὰ ἐν οὐρανοῖς. ΝΗ. Πώς νοητέον τὸν Ἡ γνῶσις φυσιοῖ, ἡ δὲ αγάπη οικοδομεῖ. Να'. Διατί φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Οὐκ ἐπιτρέπω γυναῖκα διδάσκειν. Ξ'. Τί ἐστι τὸν Ἐὰν ὀφθαλμός σου ὁ δεξιός, ἢ ἡ χείς σου σκανδαλίσῃ σε, έκκοψον αὐτὸν ἀπὸ ΣΔ'. Πώς νοητέον τὸ, Ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνή σωσιν ἐπὶ τῆς γῆς. ΞΒ. Τοῦ Κυρίου λέγοντος πρὸς τοὺς ἁγίους αὐτοῦ, • Όσα ἂν δήσητε, ἔσται δεδεμένα. Καὶ ἐάν τις παρ οι έσῃ ἄνδρα ἅγιον, καὶ ἀποστείλῃ νόσον, ἢ δαίμο να, η θάνατον, ἡ ἄλλην τινὰ τιμωρίαν εἰς τὸν οἶκον αυτού· εἰ ἄρα δύναται ἄνθρωπος παρακαλέσαι ἕτερον ἄγον τοῦ ἐκφυγεῖν τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἁγίου ἀν- ΞΓ. Τοῦ Κυρίου λέγοντος, Ἐάν τινων ἀφῆτε τὰς ἀπιστίας, ἀξίενται αὐτοῖς· ἐὰν ἁμαρτήσῃ ἄνθρω- τοῦ ἀνθρώπῳ, καὶ μετὰ τοῦτο μετανοήσας αὐτῷ, 15η συγχώρησιν παρ' αὐτοῦ, ἆρα συνεχωρήθη και παρά θεοῦ ; ΣΔ'. Τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, Οὐ τὰ εἰσερχόμενα εις το στόματος κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, διά τί οἱ Πατέρας ώρισαν, μὴ ἐσθίειν κρέα ἐν ταῖς ἁγίαις νη- στείας;. ΞΕ. Πώς νοητέον τή, Πᾶς γραμματεὺς μαθητευ «' εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ε τιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ του θησαυροῦ αὐτοῦ κατὰ καὶ παλιά. 317 . XLVII. Qualia et quanta suht, quæ in Spiritu fecerunt Elias et Elisæus. XLVIII. Qualisnam statua, quæ apparuit Nabu- chodonosor. XLIX. Quænam sunt septem infusoria, quæ vidit Zacharias. L. Quænam sit differentia legis et mandati. Ll. Quinam in Scriptura alia habentès nomțina, ea mutarunt, et qua de causa. LII. Quomodo intelligendum illud : Laudatur peccator in desideriis animæ suæ, et iniquus benc- dicitur. LIII. Quomodo intelligendum: Cogitatio hominis confitebitur tibi. LIV. Quomodo intelligendum illud: Si quis scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, .. pelet et dabit ei vitam, peccantibus non ad mortem. LV. Quomodo intelligendum : Quos prascivit et pradestinavit, hos et vocavit. Et : Cujus ruit, mise- rețur, et quem vult, indurat. Et : Non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei; multi enim di- cunt : Quem vult Deus, servat, aut perdil. LVI. Quomodo intelligendum illud : Si cujus opus arserit, detrimentum patietur, ipse autem salvus erit, quasi per ignem. LVII. Quomodo intelligendum illud: Pacificans per sanguinem crucis suæ, sive quæ sunt in terra, sive quæ sunt in cœlis. LVII. Quomodo intelligendum illud: Scientia inflat, charitas adificat. LIX. Cur dicit Apostolus: Mulieri docere non permitto. LX. Quid est : Si oculus tuus dexter, vel manus tua te scandalizet, abscinde illam abs te. LXI. Quomodo intelligendum illud : Si duo simul consenserunt super terra. 169 LXII. Cum dicat Dominus sanctis suis : Qua cunque ligaveritis, erant ligața : si quis ad iramı concitaverit virum sanctum, et is miserit morbum, vel demnonem, vel mortem, vel aliquod aliud sup- plicium in domum ejus; an potest homo, cum alium sanctum rogaverit, viri sancti effugere sen- tentiam. LXIII. Cum dicat Dominus : Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis : si peccarit homo in honi- et postea ductus pœnitentia ab ipso ac- ceperit condonationem, an a Deo quoque est con- donatum. nem, LXIV. Cum Christus dicat: Non quæ intraut per us, coinquinant hominem ; cur statuerunt Patres, ne vesceremur carnibus in sanctis jejuniis. LXV. Quomodo intelligendum illud: Omnis scriba doctus in regno cælorum, similis est patri · familias qui profert de thesauro suo nova el vetern. INTERROGATIONES ET RESPONSIONES.

LXVI. Quomodo intelligendum illud : Sunt eu- A nachi, qui se castraverunt propter regnum Dei. LXVII. Quomodo intelligendum illud : Videle, ne scandalize:is unum ex his pusillis. LXVIII. Quomodo intelligitur : Si quis te angaric- verit unum milliare, vade cum eo alia duo. LXIX. Quomodo intelligendum illud: Nolite esse solliciti, quid comedulis, aut quid bibalis, aut quid induamini. LXX. Quomodo intelligendum illud : Nolite ju- dicare et non judicabimini. LXXI. Quomodo intelligendum : Orale ne fuga vestra fiat hieme aut Sabbato. LXXII. Quomodo intelligendum illud: Duo erunt in agro. LXXIII. Quomodo latro ante resurrectionem in- gressus est paradisum. LXXIV. Eos, qui salvantur, in tres ordines et slatus dividi. LXXV. Unde homo cognoscat, num in ipso ha- bitet Christus. LXXVI. Num potest quis explicare ea, Quæ nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cur hominis ascenderunt. LXX VII. Qualia sunt illa bona a Christo nobis donata, in quæ angeli desiderant prospicere, sicut apostolorum princeps Petrus dicit. LXXVIII. Cur Christus naturam nostram supra angelos glorificavit et dilexit, LXXIX. Si quis infidelis, Judaeus, vel Samari- tanus multa bona fecerit, num introibit in regnum coelorum. LXXX. Quomodo intelligendum: In omni gente qui limet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi. LXXXI. Quorsum abeunt infantes malitiæ adhuc expertes, utpote quinquennes, 170 vel qualrien- mes Judæorum, et baptismo carentium, num in damnationem, an in paralisum. LXXXII. Num potest quis unico bono opere re- missionem peccatorum consequi. LXXXIII. Si bomo peccaverit, et postea quædam merita ad veniam impetrandau fecerit, et deinceps pw. post merita iterum delinquat, num merita quæ fe- D cit, penitus perdidit. LXXXIV. Ex qua ætate æstimantur peccata, ho- minis apud Deum. LXXXV. Quam ob causam, cum fornicatio ma- jus julicium liabeat, quam hæreticorum blasphemia, conversis ad pœnitentiam utrisque, Ecclesia hære- ticum statim in communionem recipit; fornicato- rem vero aliquandiu a cœtu fidelium segregat. LXXXVII. Cur hæreticos ad catholicam Eccle- siam regressos non rebaptizanius. LXXXVII. Celebris et ferme in toto mundo per- vulgata quæstio est, num dies sit prior nocte; an vice versa, nox prior die. LXXXVIII. Est et alind pervulgatum quæsitum, Εξ'. Πῶς νοητέον τὸ, Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες εὐ- νούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν. ΚΖ'. Πῶς νοητέον, 'Ορᾶτε, μή σκανδαλίσητε ἕνα τῶν μικρῶν τούτων. ΞΗ'. Πῶς νοητέον, τό, Ἐὰν ἀγγαρεύση τις μίλιον ἔν, ύπαγε μετ' αὐτοῦ δύο. ΕΘ'. Πῶς νοητέον, τὸ, Μὴ μεριμνᾶτε, τί φάγητε, ἢ τί πίητε, ἢ τί περιβάλησθε. Ο'. Πῶς νοητέον, τὸ, Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κρι θῆτε. ΟΔ'. Πῶς νοητέον τό, Εὔξασθε μή γενέσθαι τὴν φυγὴν ὑμῶν χειμῶνος, ἢ ἐν Σαββάτῳ. ΟΒ'. Πώς νοητέον τὸ, Δύο ἔσονται ἐν τῷ Βαγγῷ. ΟΓ. Πῶς ὁ λῃστής πριν τῆς ἀναστάσεως εἰσῆλ θεν εἰς τὸν παράδεισον. ΟΔ'. Ὅτι εἰς τρεῖς στάσεις καὶ καταστάσεις διαι μεθήσονται οἱ σωζόμενοι. ΟΕ'. "Οθεν γινώσκει ὁ ἄνθρωπος, εἰ ἐνοίκησεν εἰ; ἑαυτὸν ὁ Χριστός. 04. Δύναται τις ἐξηγήσασθαι, Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀν- θρώπου οὐκ ἀνέβη. ΟΖ'. Ποιά εἰσι τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα τὰ ὑπὸ τοῦ Χρι- στοῦ δωρηθέντα ἡμῖν, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι, καθώς φησι ὁ κορυφαίος Πέτρος. ΟΗ'. Καὶ τί δήποτε τὴν ἡμετέραν φύσιν, ὑπὲρ τὴν τῶν ἀγγέλων ἐδόξασε καὶ ἀγαπᾷ ὁ Θεός. ΟΘ'. Ἐάν τις ἄπιστος, ἡ Ἰουδαῖος, η Σαμαρείτης ποιήσει πολλὰ ἀγαθά, ἆρα εἰσέρχεται εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν. Π'. Πῶς εἴρηται, ὅτι Ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβού μενος τὸν θεὸν, καὶ ἐργαζόμενος δικαιοσύνην, δεκτὸς αὐτῷ ἐστι. ΠΑ'. Ποῦ λέγομεν, ἀπέρχεσθαι τὰ παιδία τὰ ἄκαι και πενταετή, ἢ τετραετή, Ἰουδαίων, καὶ ἀβαπτί στων, εἰς κρίσιν, ἢ παράδεισον. ΠΒ'. 'Αρα ἔστι δι' ἑνὸς ἔργου ἀγαθοῦ λαβεῖν ἄφ εσιν ἁμαρτιῶν; ΠΓ'. Ἐὰν ἄνθρωπος ποιήσῃ ἀμάρτημα, καὶ ποιήσῃ τινας μισθούς διὰ τὸ συγχωρηθῆναι αὐτόν· εἶτα πάλιν μετὰ τοὺς μισθοὺς ἁμαρτήσῃ, ἆρα ἀπο ώλεσε τους μισθούς, οὓς ἐποίησεν. ΠΔ'. Εκ ποίας κείρας κρίνονται παρὰ θεῷ τὰ ἁμαρτήματα τοῦ ἀνθρώπου. ΠΕ'. Τίνος χάριν μεῖζον τῆς πορνείας ἐχούσης κρίμα τῆς τῶν αἱρετικῶν βλασφημίας, ἐπιστραφέν των εἰς μετάνοιαν ἀμφοτέρων, τὴν μὲν αἱρετικὸν εὐθέως δέχεται ἡ Ἐκκλησία εἰς κοινωνίαν· τὸν δὲ πόρνον, ἀφορίζει τῆς Ἐκκλησίας ἐπὶ χρόνον. ΠΤ'. Διατί ἐπιστρέφοντας τοὺς αἱρετικοὺς ἐν τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ οὐκ ἀναβαπτίζομεν αὐτούς. ΠΖ'. Πολυθρύλλητος ζήτησίς έστι σχεδὸν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, εἰ ἡ ἡμέρα προτερεύει τῆς νυκτός, ἢ τὸ ἔμπαλιν ἡ νὺξ προτάττεται τῆς ἡμέρας. ΠΗ. Έστι καὶ ἕτερον μετὰ τοῦτο παγκραμιαν S. ANASTASII SINAITE

ατιμάζει, πάντας φονεύει, πάντας ψέγει, πάντας ὑβρίζει. Γυνὴ γὰρ ἀναιδὴς οὐδενὸς φείδεται· οὐ προφήτην αἰδεῖται, οὐχ ἱερέα ἐντρέπεται, οὐ πολιὰν τιμα. Ο κακὸν κακοῦ κάκιστον γυνὴ πονηρά. Κάν μέν ἐστι πενιχρά, τῇ κακίᾳ πλουτεῖ· ἐὰν δὲ καὶ πλουτεῖν' ἔχῃ, τῇ πονηρίᾳ αὐτῆς συνεργοῦσα m, διστὸν τὴ κακόν. Αφόρητον ζῶον, αθεράπευτος νό σος, ἀνήμερον θηρίον. Ἐγὼ γὰρ δὲν καὶ ἀσπίδας και λακευομένας πραΰνεσθαι· γυνὴ δὲ πονηρὰ ὑβριζομέ νη μαίνεται, καὶ κολακευομένη ἐπαίρεται. Κἂν ἄν δρα ἔχῃ ἄρχοντα, νύκτωρ καὶ καθ' ἡμέραν τοῖς λόγοις αὐτὸν ἐκμοχλεύουσα, πρὸς δολοφονίαν οξύνει, ὡς Ηρωδιάς τὴν Ἡρώδην· καν πένητα ἔχῃ τὸν ἄνδρα, πρὸς ὀργές και μάχας αὐτὸν διεγείρει· κἂν χήρα τυγχάνῃ, αὐτὴ δι' ἑαυτῆς τοὺς πάντας ὑβρίζει καὶ διασύρει. Φόβῳ γὰρ Θεοῦ οὐ χαλινοῖ τὴν γλῶσσαν, καὶ οὐκ εἰς τὸ μέλλον κριτήριον ἀποβλέπει, οὐ πρὸς θεὸν ἀνανεύει, οὐ φιλίας οἶδε φυλάττειν θεσμών. Οὐδέν έστι γυναικὶ πονηρᾷ παραδούναι τὸν ἴδιον ἄν δρα εἰς θάνατον· καὶ γὰρ τὸν δίκαιον Ἰὼβ ἡ ἰδία γυνὴ πρὸς θάνατον παρεδίδου λέγουσα· «Εἶπόν τι ῥῆς μα προς Κύριον, καὶ τελεύτα.» Ὦ προαιρέσεως που νηρᾶς! ὦ γνώμης ἀνοσίου ! Οὐκ ἠλέησεν, ὁρῶσα τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς τὰ σπλάγχνα ὑπὸ τῶν ἀναξεουσῶν φλυκτίδων = ὥσπερ ἐπ' ἄνθρακα καιόμενα, καὶ ὅλας τὰς σάρκας αὐτοῦ σκώληξι συνελισσομένας. Οὐ κατα εκάμφθη πρὸς οἶκτον, βλέπουσα αὐτὸν δι᾿ ὅλου στενά- ζοντα, καὶ ἀγωνιῶντα, καὶ συνεχῶς ἐκ λαγόνων Έλκη φέροντα. Οὐκ ἐμαλάχθη πρὸς εὐσπλαγχνίαν, θεωροῦσα τὸν ποτε ἐν βασιλικῇ πορφυρίδι, ἄρτι ἐπὶ κοπρίας κείμενον γυμνὸν καὶ σηπόμενον. Οὐκ ἐμνημόνευσε τῆς πρὸς αὐτὸν ἀρχαίας φιλίας καὶ συν ηθείας, καὶ ὅσα δι' αὐτὸν ἐμεγαλύνθη καὶ ἐδοξάσθη, ἀλλ', ο Εἶπόν τι βήμα προς Κύριον, καὶ τελεύτα. ἡ χάρις γυναικός! ὢ μάλαγμα ὀδυνῶν πρατήριον! ὦ φιλίας ὁμοζύγου! οὐκ ἤρχει γὰρ αὐτῷ ἡ πρός. καιρος οδύνη, ἀλλὰ καὶ αἰώνιον αὐτῷ· προξενεῖ διὰ της βλασφημίας τὴν κόλασιν. Θέλεις ἰδεῖν καὶ ἄλλην τῆς πονηράς ταύτης όμο ζύγου γυναίκα; Ιδε μοι τὴν Δαλιδά, πῶς τὸν ἴδιον άνδρα ξυρίσατα, τοῖς ἀλλοφύλοις παρέδωκε, τὸ ἴδιον μέλος, τὸν ἴδιον σύνευνον, ὃν ὑπεκρύβετο, ὃν χθὲς ἔθαλπε ἀγαπῶσα, σήμερον ἔθαπτεν ἁπατῶσα. Και μὴ οὐκ ἦν ὡραῖος; Καὶ τίς αὐτοῦ ὡραιότερος ὅ; γε ἑπτὰ βοστρύχους ἐπὶ κεφαλῆς ἔφερε, τῆς Επταφώτου χάριτος τὴν εἰκόνα βαστάζων. Καὶ μὴ οὐκ ἦν ἀνδρεῖος; Καὶ τίς ἦν αὐτοῦ ἀνδρειότε ρος; ὅσπερ λέοντα φοβερὸν ἐν ὁδῷ μόνος επάταξε, και μια σιαγόνι όπου χιλίους ἀλλοφύλους κατα έστρωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ οὐχ ἅγιος ἦν ; Τοσοῦτον ἦν ἅγιος, ὡς διψήσαντα αὐτόν ποτε ἐν σπάνε! ὕδατος εὖ- τι συνεργούνται η φλυκταινών, " αὐτόν. · πλούτου. m ΝΟΥ. A vituperat, omnes probris afficit. Mulier enim inpu ; ** Job 11, 9. p dens nulli parcit, non reveretur prophetam, nihili facit sacerdotem, cano non habet honorem. O ma- lum malorum pessimum, mulier mala! Etsi sit quidem pauper, est 343 dives malitia ; sin abun- dat divitiis, quæ adjumentum ferant ejus malitiæ, est duplex malum. Est animal intolerabile, morbus immedicabilis, ferum et immansuetum animal. Ego enim vidi etiam aspides blanditiis cicurari; et leo- nes, et tigres, et pardos, si demulceantur, mite- scere (40); mala autem mulier et contumelia affe- cta insanit et adulatione effertur, et si habeat ina- ritum principem, noctu et interdiu suis dolis eum irritans ad cædem faciendam incitat, ut Herodias Herodem. Si habet pauperem maritum, ad iram et pugnas eum excitat. Si sit vidua, ipsa per se omnes probris et contumeliis afficit: nam Dei metu non refrenat linguam, non ad futurum aspicit judi- cium, Deum non respicit, amicitiæ nescit servare vinculum. Pro nihilo est mulieri ad mortem tra- dere suum maritum: justum enim virum Job uxor sua tradebat ad mortem, dicens : « Benedic Domino, et morere 70. . O malum animi propositum ! O men- tem impiam! Non mota est miseratione, videns sui mariti membra ex ebullientibus pustulis tan- quam a carbonibus exuri, et totas carnes ipsius involvi vermibus. Non inflexa fuit ad misericor- diam, eum videns perpetuo ingemiscere, et angi, ac perpetuo (tanquam) ex utero aliquo ulcera pro- gignere. Non emollita fuit ad commiserationem, cernens eum, qui aliquando fuerat indutus purpura, modo nudum jacere, et putrescere in sterquilinio. Non meminit amicitiæ et consuetudinis quæ sibi cum illo intercesserat, et quanta propter ipsum fuerit ejus magnificentia et gloria ! Sed : Dic, in- quit. Domino verbum aliquod, et morere. O gratia mulieris 0 medicamentum dolores afferens et aegritudines ! Ο amicitiam conjugis ! Non enim ei sufficiebat dolor qui erat ad tempus, sed per male- dictum ei æternum conciliabat cruciatum. Vis videre adhuc aliam hujus malitiæ conjugalis mulierem? Vide mili Dalilain, quomodo maritu suum totonderit, et vinctum tradiderit alienigenis, membrum suum, sui tori consortem, quem fove- bal, cui blandiebatur, quem deosculabatur, queni simulabat se plus quam se ipsam diligere; quem heri diligebat, hodie decipiebat; quem heri di- ligens fovebat, hodie decipiens sepeliebat. An non erat pulcher? Quis eo pulchrior? qui in capite gestabat septem crines, portans imaginem gratiæ septemplicis. An non erat fortis? Quis eo fortior? qui fortem leonem in via solus confccit, et una asini maxilla mille stravit alienigenas. An non el - VARLE LECT (40) Desunt in ms. Græco paucala, QUESTIONES

CVl. Unde cognoscit homo, sibi a Deo peccata Α remissa esse, et se misericordiam in die judicii consecuturum. CVII. Si quod opus aggrediar, unde conjiciam, num Deo placeat, an non. CVIII. Num deceat Christianum sortes ducere. CIX. Si quis sit fidelis, qui me exagitet, nec possum illi reconciliari, neque eumdem ex toto corde salutare, sed solo ore; quid faciam. Num reconciliabo eum etiam obiter solum, vel penitus me ab illo sejungam. CX. Quando principes nostri sunt Judæi, vel in- fideles, vel hæretici, num pro illis in Ecclesia pre- ces fundere oportet. CXI. Quid igitur. An et pro ethnicis ante Christi B adventum mortuis orare oportet, eosque nequaquain diris devovere. CXII. Num verum est mulierem illam pythonis- sam, Saulis rogatu, Samuelem vere excitasse. CXIII. An consultum sit, cum quis peregre pro- ficiscitur, Eucharistiam in vasculo secum deferre: vel communicare ubicunque, et a quocunque com- munio administratur. 172 CXIV. Quibusdam visum est fieri non posse, ut qui ex loco contagioso fugit ad alium, liberetur a morte. CXV. Num debet Christianus illo die quo Eu- charistiam sumpturus est, a propriæ uxoris cou- gressu abstinere. CXVI. Quid faciam, si ab hæreticis de fide inter- roger, nec valeam res pondere. CXVII. Annon est aliqua compendiosa ratio, qua rudis homo instructus hæretico occurrere possit. CXVIII. Cur Satanas in nulla alia professione tam multas hæreses et schismata excitavit, quain in fide Christiana. CXIX. Cur Deus permisit ut diabolus oppugnaret homines. Cur eum de medio non sustulit. CXX. Unde somnia. Quomodo sæpe vera eva- dunt. CXXI. Cum Apostolus dicat sanctificari virum infidelem per mulierem fidelem ; et similiter, mu- lierem infidelem per virum fidelem, num fas erit Christiano ducere mulierem infidelem vel ethui- cam. CXXII. Num peccat, qui tempore persecutionis fugit. CXXIII. Cum videamus mulieres quasdain servas in ipsa itidem captivitate scortari, quid de illis di- cendum. CXXIV. Quot sunt adulteria corporalia. CXXV. Cum Deus dicat ad serpentem: Homo observabit caput iuum, hoc est principium omnis consilii tui ; tu vero observabis calcaneum ejus, hoc est, novissima vitæ ejus; unde cognoscit Satanas ΡΓ. Πόθεν γινώσκει ὁ ἄνθρωπος, ότι συνεχώ ρησεν ὁ Θεὸς τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, καὶ ὅτι εὑρίσκει ἔλεος πάντως ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως. ΓΖ'. Ἐὰν θελήσω πρᾶξαι πράγμα, ὡς νομίζω, πόθεν ἐφείλω μαθεῖν εἰ ἀρέσκει τῷ Θεῷ, ἢ οὔ ΡΗ'. Πρέπει ἆρα τὸν Χριστιανὸν ἀνοίγειν ἐν λαχ νιστηρίω. ΡΘ. Ἐὰν ἔχω ἄνθρωπον πιστόν βλέψαντά με, καὶ οὐ δύναμαι διαλλαγῆναι, ἢ ἀσπάσασθαι αὐτὸν ἐξ στης καρδίας ἀλλὰ μόνον τῇ γλώττη, τί ποιήσει διαλλαγῶ αὐτὸν, κάν τῇ ἐξόδῳ, ἢ κόψω ἐμαυτὸν ἐξ αὐτοῦ. ΡΙ'. Ἐάν εἰσιν οἱ ἄρχοντες ἡμῶν Ἰουδαῖοι, ἢ ἄπιστοι, ἢ αἱρετικοί, δεῖ εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τῇ Ἐκκλη σία, ἢ οὐ. ΡΙΑ'. Τί οὖν; καὶ τοῖς Ἕλλησι τοῖς προτελευτή σατι πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, δεῖ εὔχεσθαι, καὶ μὴ ἀναθεματίζειν, ἢ οὔ. ΡΙΒ'. 'Αρα ἀληθὲς, ὅτι τὸν Σαμουήλ ἡ ἐγγαστρία μυθος ἀνήγαγεν ἐπὶ τοῦ Σαούλ ; ΡΙΓ. Καλὸν τὸ βαστάζειν κοινωνίαν ἁγίαν ἐν σκευοφορίῳ, ἀπερχόμενόν τινα ἐπὶ ξένης, ἢ κοινω νεῖν, ὅπου δ' ἂν καὶ εὕρωμεν κοινωνίαν ΡΙΔ'. Έδοξέ τισι λέγειν, Αδύνατόν ἐστι φεύ- γοντά τινα ἀπὸ θανατικού τόπου εἰς ἕτερον τόπον διασωθῆναι ἐκ θανάτου. ΡΙΕ'. 'Αρα ἀπαιτεῖται Χριστιανὸς τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ ἐν ᾗ μέλλει μεταλαμβάνειν, παραφυλάξα- σθαι ἐκ τῆς ἰδίας γυναικός, καὶ μὴ προσεγγίσαι αὐτῇ. ΡΙϚ'. Ἐὰν ἐρωτῶμαι περὶ πίστεως ὑπὸ αέρετε κῶν, καὶ οὐκ ἐπίσταμαι δογματίσαι, τί ποιήσω; ΡΙΖ΄. Εἶτα οὐκ ἔστιν ὅλως μέθοδός τις, δι' ἧς δυ νήσεται ἰδιώτης ἀντειπεῖν τῷ αἱρετικό. ΡΙΗ'. Τίνος χάριν οὐ πεποίηκεν ὁ Σατανᾶς τοσαύ τας αἱρέσεις, καὶ σχίσματα ἐν ἑτέρᾳ πίστει, εἰ μὴ ἐν τῇ τῶν Χριστιανῶν; ΡΙΘ'. Διὰ τί δὲ τὸν Σατανᾶν ὅλως πολεμεῖν τοῖς ἀνθρώποις ὁ Θεὸς συνεχώρησε, καὶ τοῦτον οὐκ ἐξ.. ήλειψε. ΡΚ'. Πόθεν τὰ ἐνύπνια, καὶ πῶς πολλάκις γίνον τα: ἀληθινά. ΡΚΑ΄. Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι ἡγίασται ὁ ἀνὴρ ὁ ἄπιστος, ἐάν ἐστιν ἡ γυνὴ αὐτοῦ πιστή, ὁμοίως καὶ ἡ γυνὴ ἡ ἄπιστος, ἐὰν ἐστιν ὁ ἀνὴρ αύ τῆς πιστὸς, ἄρα λοιπὸν ἔξεστι τῷ Χριστιανῷ λαβεῖν γυναῖκα ἄπιστον. ΡΚΒ΄. Εἰ ἄρα ἁμαρτάνει ο φεύγων ἐν καιρῷ διωγμοῦ. ΡΚΙ. Ἐπειδὴ ὁρῶμέν τινας καὶ ἐν αἰχμαλωσία ὑπαρχούσας δούλας παρεξερχομένας, τί χρὴ περὶ αὐτῶν λέγειν. ΡΕΔ'. Πόσαι μοιχεῖαί εἰσι σωματικαί. ΡΚΕ'. Τοῦ Θεοῦ λέγοντος πρὸς τὸν ὅριν· Ὁ ἄν θρωπος τηρήσει σου κεφαλήν, τουτέστι τὴν άρ χὴν παντὸς λογισμοῦ· σὺ δὲ, τουτέστιν ὁ πονηρός, τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν λέγω δὴ τὰ ἔσχατα του • S. ANASTASII SINAITE

βίου αὐτοῦ· πόθεν γινώσκει ὁ Σατανᾶς τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ γὰρ πολλοὺς ἑωράκαμεν ὅλον τὸν χρόνον αὐτῶν καλῶς διαπρέψαντας, εἰς αὐτὰ δὲ τὰ τέλη τῆς ζωῆς παραπεσόντας, ἐξ ὧν εἰς ὑπάρχει Ἰουλιανὸς ἐκεῖνος ὁ μικρὸς παραβάτης. ΓΚΟ. θέλουσιν εἰπεῖν τινες ὅτι διὰ τὸ μὴ προσο κυνῆσαι τὸν Ἀδὰμ ἐξέπεσεν ὁ Σατανᾶς. ΡΚΖ'. Εἶπας ἐν τῇ προλαβούσῃ περὶ τῶν στοι χείων φυσιολογία, ὅτι πολλάκις ἐκ φυσικής τινος ἀκολουθίας καὶ χυρῶν αἰτίας γίνονται τινὲς μὲν γυα ναῖκες ἀτεκνοι, τινὲς δὲ εύτεκνοι, ἄλλα δὲ πάλιν ὀλιγότεκνοι. Τὸν δὲ τρόπον τῆς αἰτίας οὐκ ἐσή- μανας. ΡΚΙ. Τί ἐστι τὸ τάλαντον, ὅπερ λέγει αἱρεῖν ὁ Κύριος ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐκ τοῦ πονηροῦ δούλου, καὶ παρέχειν αὐτὸ τῶν καλῶς ἐργασαμένων β εἰς τὰ πέντε τάλαντα. ΡΚΘ. Τί ἐστιν ὁ μαμωνᾶς τῆς ἀδικίας, ἂν εἶπεν ὁ Κύριος. ΡΑ'. Ποιά είσι τὰ ἐν γνώσει, καὶ ποῖα εἰσι τὰ ἐν ἀγνοίς ἁμαρτήματα, καὶ ποῖα ποίων εἰσὶ βαρύ τερα. ΡΛΑ'. Τοῦ Θεοῦ λέγοντος ἐν τῇ Γραφῇ, ὅτι 'Ρ- σα: ἀπαγομένους εἰς θάνατον, τί οὖν; καλόν, καὶ τοὺς λῃστὰς καὶ ἀνδροφόνους ῥύσασθαι. ΡΑΒ. Ἐὰν ὑπόκειμαι εἰς δουλείαν, ή αιχμαλω σίαν, καὶ οὐ δύναμαι, ὡς θέλω, εἰσελθεῖν, ἢ ὅτε θέλω τῇ Ἐκκλησία, ἢ νηστεύσαι, ἢ ἀγρυπνήσαι, πῶς δύναμαι ἄφεσιν ἁμαρτιῶν εὑρεῖν. ΡΑΓ'. Τίς, εἰπέ μοι, πονηρότερος του Μανασσῆ · γέγους· πεντήκοντα πέντε χρόνους ποιήσαντος αυτ του διον τὴν Ἰσραὴλ προσκυνῆσαι τοῖς εἰδώλοις, καὶ μετανοήσας, εδέχθη τῷ Θεῷ δι' ἐξομολογήσεως. ΡΑΔ'. Πόθεν ὁρῶμέν τινας πολλάκις νῦν προθύ μως ἑαυτοὺς προδιδόντας εἰς θάνατον περὶ τῆς ὁρο θοδόξου πίστεως, καὶ ἐρχομένους εἰς αὐτὸ τὸ ἀπο- θανεῖν, εἴτε ἀπὸ παρακλήσεως ἀνθρώπων, εἴτε καὶ αὐτοὶ οἱ τύραννοι μεταβαλλόμενοι ἀπολύουσιν αὐτ τους. Πεν χρή λογίζεσθαι τὴν τοιαύτην ἀπόλυσιν εἶναι ἐκ Θεοῦ, ἢ ἐξ ἀνθρώπων. ΡΑΕ. Τί ἐστιν ἀληθινὴ ταπείνωσις, καὶ πῶς αὐτ τὴν σὺν Θεῷ κατορθώσαι δυνάμεθα. Τί ἐστι τὸ λεγόμενον, ὅτι, Ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σωμα μου, ἵνα καθήσομαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠμελοῦμαι. Πῶς ψωμίζει τις πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ χωρὶς ἀγάπης · ΡΑΖ'. Έχει όρον χρονικὸν ἡ συντέλεια κόσμου, ΡΔΗ. Βαρέως τινὲς ἀκούουσι τὸ ἀποστολικὸν λό γιον, τὸ φάσκον, ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει, Τότε καὶ αὐ τὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ Πατρὶ, τῷ ὑπο- τάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα. ΡΑΘ'. Ἐρωτῶσι πολλοὶ τῶν ἀπίστων, οὐ μόνον Ε, αλλά και τινες τῶν πιστῶν προσκείμενοι τῇ πο 3.95 A Ginem hominis. Etenim novimus multos qui, cuin PAG. . 7 55. sancte et laudabiliter vixissent, sub ipsum vitæ ter- minum corrueruat; ex quorum numero unus est detestandus ille Apostata Julianus. CXXVI. Quidam dicunt dæmonem excidisse, quod nolient adorare hominem, CXXVI. Dixisti supra, in dissertatione de ele- mentis, crebro accidere, ut ex naturali quadam connexione, et humorum causa mulieres quædam sint steriles, quaedam fecundæ, quædam paucorum Irberorum. Sed nullam rationem reddidisti. CXXVIII. Quid est talentum quod Dominus in consummatione mundi se a malo servo ablaturum minatur, daturumque illis, qui quinque talentis praeclare negotiati fuerant. CXX X. Quid est mammona iniquitatis, de quo Dominus, CXXX. Qualia sunt peccata, quæ scienter, et qualia quæ ignoranter committuntur. Utra utris graviora. CXXXI. Cum Deus in sacris Litteris præcipiat, 173 liberare eos, qui ducuntur ad mortem ; all consultum est, ut latrones quoque et homicidas liberemus. CXXXII. Si in servitute vel captivitate verser, nec valeam, quomodo et quando liber, Deo in Ee- clesia vacare, vel jejunare, vel vigilare; qua ratione potero salutem et remissionem peccatorum con- sequi. CXXXIII. Quis, cedo, pejor fuit rege Manasse, cujus improbitate factum est, ut Israelitae quinqua - ginta quinque annis idola adorarent. Hic tamen poenitentia peracta per confessionem a Deo rece- plus est. CXXXIV. Qua de causa fit ut multi, qui pro orthodoxa fide alacriter ad mortem se offerunt, et usque ad limen mortis progressi revocentur et libe- rentur postea, sive precibus hominum, sive meta- tione tyrannorum. Unde existimandum est hane liberationem provenire a Deo, au ab hominibus. CXXXV. Quid est vera humilitas, et quomodo D illam Deo adjuvante exercere valemus. CXXXVI. Quid significat illud : Si facultates meas in pauperes distribuero, et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Quomodo potest quis extra cha- ritatem omnes suas facultates in egenorum cibos expendere. CXXXVII. Num consummatio mundi terminum habet, annon. CXXXVIII. Ægre accipiunt aliqui dictum illud Apostoli : Tunc, in resurrectione scilicet, subji- cietur et ipse Filius Patri, qui ei omnia subjecit. CXXXIX. Multi non solum infideles, sed et filo- les, legali polygamiæ addicti objiciunt nobis illud INTERROGATIONES ET RESPONSIONES.

S. ANASTASII SINAITÆ Domini : Non vent solvere legem, sed adimplere. Quid ergo illis respondendum est. CXL. Si quis in solitudine, vel in captivitate, egestate et fame pressus, comedat carnes cameli, vel asini silvestris, vel alias hujus generis, num ad judicium ei imputabitur. CXLI. Si quis sibi id, quod bonum censet, pro- ponat; exempli causa, abstinere ad tempus vino, vel carne, vel propria uxore, vel quid simile; post- ea vero hoc propositum ex negligentia non exse- quatur, quid facto opus erit. CXLII. Quomodo dicit Apostolus, interdum qui- dem : Noli e feri insipientes : interdum : Nolite feri prudentes apud vosmetipsos. CXLIII. Cum Apostolus dicat: Sicut in Adam 174 omnes moriuntur, sic in Christo omnes viviſi- cab utur: cur in Adamo patriam culpam expiantcs omnes morimur; in Christo autem vivificatus, et a proprio delicto mundatus pater meus, de puritate sua nibil ad me derivat. CXLIV. Cur nec plura, nec pauciora sunt Evan- gelia, quam quatuor. CXLV. Quid est circumcisum Domini præpu- tium. CXLVI. Quinam fuerunt illi, quorum sanguinem Pilatus cum sacrificiis miscuit. CXLVII. Quomodo omnis blasphemia remittetur hominibus; que vero in Spiritum sanctum est, non remittetur. CXLVIII. Quomodo intelligendum illud Domini: Si non abiero, Paracletus non veniet; cum tainen Spi- ritum sanctum apostolis per insufationem impertiat. CXLIX. Quid est judex iniquitatis. CL. Quomodo intelligendum illud: Qui habet tunicam vendat illam, et emat gladium. CLI. Quomodo qui amat animam, perdet eam. CLII. Quomodo intelligenda sit triduana sepultu- ra et resurrectio Christi. CLIII. Num consentiant evangelista circa tein- fus resurrectionis, annon. CLIV. Ex Maximo monacho, cujus typum et imaginem Ecclesia geral. Santi Basilii ex libro De Spiritu sancto cap. 27 : D Ejusdem ad Eubulum, quomodo Verbum ex l'a- tre genitum sit. Ejusdem ad Evagrium monachum. De differentia substantiæ et naturæ secundum externos philosophos. Α λυγαμίᾳ τῇ νομίμῃ, προφέροντες ἡμῖν τὸ τοῦ Κυ ρίου λόγιον, τὸ φάσκον, ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τί οὖν χρὴ ἡμᾶς πρὸς αὐτοὺς περὶ τούτου ἀποκρίνασθαι. ΡΜ'. Ἐάν τις ἐν ἐρήμῳ ἢ αἰχμαλωσίᾳ ὑπάρχων, ἀποστενώσεως καὶ λιμοῦ γεύηται κρεῶν καμήλου, ἢ όνου ἀγρίου, ἢ ἄλλου τῶν τοιούτων, κρίμα ἑαυτῷ λογίζεται, ἢ οὐ. ΡΜΑ'. Εάν τις ὁρίσῃ παρ' ἑαυτοῦ, ὅπερ νομίζῃ καλὸν, ἢ ἀπέχεσθαι οἴνου, ἢ κρέατος, ἢ γυναικός ἰδίας πρὸς χρόνον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, εἶτα μὴ ἰσχύσῃ πληρῶσαι τὴν ἰδίαν συνταγίαν, ἀλλ᾽ ὀλιγω ρήσῃ, τί ὀφείλει ποιῆσαι. ΡΜΒ'. Πῶς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ποτὲ μὲν· Μὴ γίνεσθε ἄφρυνες, ποτὲ δὲ, Μὴ γίνεσθε φρόνιμος Β καθ' εαυτούς; ΡΜΙ. Τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος. "Ωσπερ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται· διὰ τί ἐν τῷ Αδάμ πάντες ἀποθνήσκοντες, πατρικὴν εὐθύνομεν δίκην, ἐν δὲ τῷ Χριστῷ ζωοποιηθεὶς καὶ καθαρθείς ὁ ἐμὸς πατὴρ τῆς ἰδίας πλημμελείας, οὐ μετέδωκέ μοι τῆς καθαρότητος. ΡΜΔ'. Τί δήποτε, οὔτε πλείονα, οὔτε ἐλάττονά εἰσι τὰ Εὐαγγέλια ΡΜΕ. Τί γέγονεν ή περιτμηθεῖσα τοῦ Κυρίου ΡΜϚ'. Τίνες ὑπῆρχον, ὧν τὸ αἷμα μετὰ τῶν θυ- σιῶν ἔμιξεν ὁ Πιλάτος. ΡΜΖ΄. Πῶς πᾶσα βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνα θρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος οὐκ ἀφεθήσεται. ΡΜΗ'. Πῶς εἶπεν ὁ Κύριος, Ἐὰν μὴ ἀπέλθω, ο Παράκλητος οὐκ εἰσελεύσεται· ἤδη δὲ τὸ Πνεῦμα δίδωσι τοῖς ἀποστόλοις διὰ τοῦ ἐμτυπήματος : ΡΜΘ. Τί ἐστιν ὁ κριτής τῆς ἀδικίας. ΓΝ. Πῶς νοητέον, 'Ο ἔχων Ιμάτιον, πωλησάτω αὐτό, καὶ ἀγορατάτω μάχαιραν. ΡΝΑ'. Πῶς ὁ φιλῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀπολέσει αὐτήν. ΡΝΒ΄. Πῶς νοητέον τὴν τοῦ Κυρίου τριήμερον ταφὴν καὶ ἀνάστασιν. ΡΝΙ. Τί συμφωνοῦσιν οἱ τέσσαρες εὐαγγελισταί περὶ τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως. ΡΝΔ'. Τίνος τύπον καὶ εἰκόνα ἔχει ἡ καθολική Εκκλησία. Τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐκ τοῦ Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αρχή· • Εκήρυξε φανερῶς ἡ Παλαιὰ τὸν Πατέρα, τὸν δὲ ἀμυδρότερον. » Τέλος· « Καὶ προκοπαῖς τὸ τῆς Τριάδος φῶς ἐκλάμψει τοῖς λαμπροτέροις. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Εὐβουλον, ταῖς ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐγεννήθη. Αρχή. « Ωσπερ γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος τὸ ἀφανὲς τῆς ψυχῆς βουλευ τήριον εἰς φῶς προσφέρει. » Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ Πρὸς Εὐάγριον. Αρχή ο Ον τρόπον δὲ ὁ προφορικός λόγος αδιαίρετος μὲν ἐστι τῆς προ[σ]ενεγκαμένης ψυχής. » Τέλος ο Αμερὶς γάρ, ὡς ἔφημεν, ἡ τῶν κρειττόνων φύσις. » Περὶ διαφοράς ουσίας καὶ φύσεως. Αρχή · . Τὸ μὲν τῆς οὐσίας ὄνομα σημαντικὸν ὑπάρχει τή; ἁπλῆς τῶν ὄντων ὑπάρξεως, ο Τέλος. Ὁ δὲ τὰ πάντα πληρῶν Θεὸς ἡμῶν, ούλα.

QUESTIONES. Quodnam sit signum veri Christiani ? ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. 175 RESPONSIO. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Α΄, Οἱ μέν φασιν, ὅτι πίστις ὀρθὴ, καὶ ἔργα εὐσεβῆ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς οὐκ ἐν τούτοις ὀρίζει ὄντως ἀληθῆ Χριστιανόν. Δύναται γάρ τις καὶ πίστιν καὶ ἔργα ἀγαθὰ ἔχειν, ὑψηλοφρονεῖν ἐπ' αὐτοῖς, καὶ μὴ εἶναι τέλειος Χριστιανός. Χριστιανὸς γάρ ἐστιν ἀληθινὸς οἶκος Χριστοῦ, δι' ἔργων ἀγαθῶν καὶ δογμάτων εὐσε δῶν συνιστάμενος. Η οὖν ἀληθὴς < πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν, ο ὡς ἔργα • δίχα 5 πίστεως. Διδ χρὴ πάσῃ δυνάμει ἀσφαλῶς τηρεῖν ἑαυτοὺς καθα- ροὺς ἀπὸ ῥυπαρῶν ἔργων, ἵνα μὴ καὶ περὶ ἡμῶν λεχθῇ · ο Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται·, ὅθεν φησὶν ὁ Κύριος· « Ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τοὺς λόγους μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. ο Οὐκοῦν διὰ τούτων μανθάνομεν, ὅτι διὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως καὶ τῶν καλῶν ἔργων οικοδομεῖται ὁ οἶκος τῆς ψυχῆς, καὶ οὕτως οἰκεῖ ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν. « Ενοι- κήσω γάρ, φησὶ ε, καὶ ἐμπεριπατήσω. » Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ ᾿Απόστολος ἔλεγεν· . Εἰ οὐκ ἐγινώσκετε, ὅτι ὁ Χριστὸς « οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, εἰ μή τι ἄρα ἀδόκιμοί έστε ; › Οὐκ οἶδε τοίνυν ὁ διάβολος, πότερον ἔσω ἐστὶν ἐν τῇ διανοίᾳ σου ὁ οἰκοδεσπότης ο Χριστός, ἢ οὐ. Ὅταν δὲ ἴδῃ σε ὀργιζόμενον, ἢ κραυγάζοντα, ἢ ἡμνύοντα, ἡ αἰσχρολογοῦντα, ἢ ψέγοντα, ἢ ἀνειδί ζοντα, ή μεμφόμενον, ἢ λοιδοροῦντα, ή κατακρί- νοντα, ή μισοῦντα, ἢ ἀδικοῦντά τινας, ἢ ὑπερηφα νευόμενον, ἢ ἀλαζονευόμενον, ἢ γελῶντα πολλὰ καὶ μετεωριζόμενον, ἢ οὐ ? συνεχῶς προσευχόμενον, καὶ C τοῦ θανάτου μνημονεύοντα, τότε νοεῖ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ψυχῇ σου ὁ φυλάσσων σε καὶ φροντίζων Θεός. Καὶ οὕτω λοιπὸν καθάπερ ε κλέπτης εἰσελθὼν ὁ πονηρός, ὡς μὴ ὄντος θείου λύχνου ἐν τῇ καρδίᾳ σου, συλᾷ τὸν οἶκον τῆς ψυχῆς σου, καὶ γίνεται τὰ ἔσχατά σου χείρονα τῶν πρώτων. » Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. • Καὶ νῦν, Ισραήλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς αἰτεῖ παρὰ • ὡς καὶ ἔργα. χωρίς. • ἐν αὐτοῖς, ὁ ὁ Θεός. • δεσπότης. 1 και μή. 6 φησί. QUAESTIO PRIMA, Aliqui dicunt, fidem rectam, et pia opera veri Christiani indicium esse. Sed Redemptor noster verum Christianum his non definit. Potest enim quis et fide bonisque operibus instructus altum sa- pere, et ita perfectus Christianus non esse. Nam Christianus est vera domus Christi ex bonis operi- bus et dogmatibus piis compacta. Vera igitur eft- des sine operibus mortua est ³,› quemadmodum et opera sine ſide. Quapropter totis viribus custo- dire nos debemus a sordidis operibus, ne et de nobis dicatur : c Confitentur se nosse Deum, factis autem negant ',, Hinc ait Dominus : c Si quis diligit me, sermonem meum servabit ; et Pater meus diliget cum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus *. › Ex his ergo discimus, per fidem rectam et bona opera, ædificari domum animæ, Deumque in nobis habitare. c Inhabitabo in illis, inquit, et inambula- bo '., Quod significans Apostolus aiebat : «An non co- gnoscitis vosmetipsos, quia Christus Jesus in vobis est, nisi forte reprobi estis *? › Nescit itaque dia- bolus num intus sit in mente tua paterfamilias Chri- stus, an non. At quando te videt ira tumentem, vel vociferantem, vel jurantem, vel turpia proloquen- tem, vel calumniantem, vel probris afficientem, vel carpentem, vel conviciantem, vel contemnnentem, vel odio habentem, vel injuria aficientem, vel su- perbientem, vel thirasonice agentem, vel risu solu- tum et elatum, vel raro preces fundentem, mortis- que immemorem tunc intelligit, Deum qui te custodit tuique curam gerit, non esse in auimo tuo. Et ita de cætero, ingrediens malignus tanquam fur, non accensa divina lucerna in corde tuo, de- prædatur domum mentis tuæ, ‹ et fiunt posteriors tua pejora prioribus ". , Ex Deuteronomio. • Et nunc, Israel, quid Dominus Deus petit a te, VARIE LECTIONES. Τί ἐστι τὸ σημεῖον τοῦ τελείου] τοῦ ἀληθοῦς Χριστιανοῦ. PATROL. GR. LXXXIX.

σοῦ, ἀλλ' ἡ φοβείσθαι Κύριον τὸν Θεόν σου, και Ει πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, καὶ λατρεύειν Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου; Τοῦ Δαυΐδ. Οἱ ἀγαπῶντες τὸν Κύριον, μισείτε πονηρά. Φυλάσσει Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν καὶ πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐξολοθρεύσει» καὶ 1 «Οὐχὶ Θεὸς θέλων ἀνομίαν σὺ εἶ· οὐ παροικήσει σοι πονη ρευόμενος· οὐδὲ διαμενοῦσι παράνομοι κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου·, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡσαΐου. Ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος τῷ στόματι, καὶ τοῖς χείλεσιν αὐτῶν τιμῶσί με· ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ· μάτην δὲ σέβονται με, λέγει Κύριος 1 και … Εμὲ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ζητήσουσι *, καὶ γνῶναί μου τὰς ὁδοὺς ἐπιθυμοῦσιν, ὡς λαὸς δικαιο σύνην πεποιηκώς· καὶ κρίσιν Θεοῦ αὐτοῦ μὴ ἐγκα ταλελοιπώς, λέγει Κύριος, καί· ο Οταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ γὰρ αἱ η χεῖρες ὑμῶν αίματος πλή ρεις. Λούσασθε καὶ καθαροὶ γίνεσθε, ἀφέλεσθε τις πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν· μάθετε καλόν ποιεῖν· ἐκζητήσατε κρίσιν· ῥύσασθε ἀδικούμε νον· κρίνατε ὀρφανὸν, καὶ δικαιώσατε χήραν, καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος.» Τοῦ Σολομῶντος. Βέλυγμα Κυρίῳ όδον διεστραμμέναι· προσδε κτοὶ δὲ αὐτῷ πάντες ἄμωμοι ἐν ὁδῷ.» Καί Ἐλεη μοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται αμαρ Ο τίαι· τῷ δὲ φόβῳ Κυρίου, ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακού, ο Του Σειράχ. Μή εἴπης· Ο Θεός με έπλασεν, οὐ χρείαν ἔχει ἀνδρὸς ἁμαρτωλοῦ· πᾶν γὰρ βδέλυγμα μίσησεν ὁ Κύριος. Καί μὴ εἴπης· Ὁ οἰκτιρμὸς τοῦ Θεοῦ πολύς· τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται. Ελεος γὰρ καὶ ὀργὴ παρ' αὐτῷ· καὶ ἐπὶ ἁμαρ τωλούς καταπαύσει? ὁ θυμὸς αὐτοῦ (καὶ κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ, οὕτω καὶ πολὺς ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ πολ ἄνδρα γὰρ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ κρινεί, καὶ ἕκαστος κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ εὑρήσει.» Ἐκ τῶν διαταγμάτων ἀποστόλων. Ο οὖν βαπτισθεὶς, ἀλλότριος ἀσεβείας ὑπαρχέτω, ἀνενέργητος πρὸς ἁμαρτίαν, φίλος Θεοῦ, ἐχθρὸς διαβόλου, κληρονόμος Θεοῦ, συγκληρονόμος Χριστοῦ ἀποτεταγμένος τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς δαίμοσι, καὶ πᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτοῖς, ἁγνός, καθαρός, ὅσιος, θεοφιλής, υἱὸς τοῦ Θεοῦ, προσευχόμενος, ὡς υἱὸς στατεί, καὶ λέγων (ὡς ἀπὸ κοινοῦ τῶν πιστῶν κ) το ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου. 1 ἔτι. κ ζητοῦσι. 1 τοὺς ὀφθαλμούς μου, τα καὶ ὡς ἂν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν, καί γάρ. παρ' αυτού. Η καταπαύσεται. 4 ταῖς ἀπάταις αὐτοῦ. nisi timere Dominum Deum tuum, et ambulare in omnibus viis ejus, et diligere eum, et servire Do mino Deo tuo?, 176 Davidis. Qui diligilis Dousinum, odile maligna". Custodit Dominus omnes diligentes ipsum; et om nes peccatores-disperdet '.. Εt:. Non Deus volens iniquitatem tu es. Neque habitabit juxta te malignus; neque permanebunt injusti ante oculos tuos “, a etc. Ex Isaia. Appropinquat mihi populus iste ore suo? et in labiis suis honorant me, cor autem eorum longe est a me. Frustra autem colunt me 11,» dicit Dominus. «Me die in diem quærunt, et scire vias meas volunt, quasi gens, quæ justitiam fecerit, et judi cium Dei sui non dereliquerit ",» dicit Dominus. Et Cum extenderitis manus, avertam oculos mneos a vobis. Manus enim vestræ sanguine plenæ sunt. Lavamini, mundi estote, auferte mala ex ani mabus vestris; discite facere bonum, quærite ju dicium, liberate oppressum, judicate pupillo, et justificate viduam. Et venite, arguamur, dicit Do minus 18 Ex Salomone. Abominatio Domino viæ perversæ: ei autem sunt accepti omnes immaculati in via "., Et: ‹ Eleemosynis et fide purgantur peccata: timore au tem Domini declinat omuis a malo 15. Ex Sirach. Ne dixeris: Deus me formavit; non opus habet viro peccatore. Omnem enim abominationem odio habet Dominus. • Et ne dicas, Miseratio ejus ma gna est: multitudinis peccatorum meorum misere bitur. Misericordia enim et ira ab illo: et super peccatores requiescet ira illius ". Secundum multam misericordiam ejus; sic et multa correptio ejus: hominem enim secundum opera sua judica bit; et unusquisque secundum opera sua inve niet 17. > Ex constitutionibus apostolicis ", Qui est ergo baptizatus, sit alienus ab impietate in operibus peccati non se exercens, Dei amicus, diaboli hostis, hæres Dei, cohæres Christi 19, re nuntians Satanæ et dæmonibus, et omnibus eorum operibus, castus, purus, sanctus, religiosus, Dei filius, orans Patrem tanquam Filius, et dicens, ut quasi communi nomine. Gdelium, hoc pacto: e Pa * Deut. x, 12. " Psal. xcvi, 10. • Psal. cxLiv, 20. Isa. LVIII, 2. 13 Isa. I, 15-18. 16 Prov. xv, 9. 10 Lib. iii, cap. 18. 10 Rom. vult, 17. * Psal. v, 5,6. " Isa. xxix, 13; Matth. xv, 8. 18 Ibid. 27. Eccli. v, 6, 7. 17 Eccli. xvi, 13-15. P. Parenth. inclusa desunt in Val. r Desunt in Vat,

οὕτως· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. ἵνα μὴ ἀναξίως Πατέρα τὸν Θεὸν ἑαυτοῦ καλοῦντος, ὀνειδισθεὶς ὑπ' αὐτοῦ, ὡς ὁ πρωτότοκος υἱὸς Ισραήλ ποτε ήκουσεν. Ὅτι Υιός δοξάζει Πα τέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτοῦ φοβηθήσεται.» Καί Εἰ Πατήρ εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου ";» Δόξα γὰρ πατέρων, οσιότης παίδων· καὶ τιμὴ δεσπό του ', οἰκετῶν φόβος.» Τοῦ Νύσσης, ἐκ τοῦ εἰς τὸ, ο Πάτερ ἡμῶν.» Τῆς γὰρ πονηράς προαιρέσεως ὁ ἀγαθὸς πατὴρα γενέσθαι φύσιν οὐκ ἔχει· οὔτε τοῦ κατὰ τὸν βίον βεβηλωθέντος, ὁ ἅγιος· οὔτε τοῦ περιτρεπομένου δ ἄτρεπτος κ· οὔτε τοῦ νεκρωθέντος ἐξ ἁμαρτίας ἡ Όντως ζωή· ούτε τοῦ ἐν τοῖς πάθεσι τῆς ἀτιμίας κ ἀσχημονοῦντος, ὁ καθαρὸς καὶ ἀκήρατος· οὔτε τοῦ πλεονέκτου ὁ εὐεργέτης· οὐδὲ ὅλως τῶν ἔν τινι κακῷ εὑρισκομένων, ὁ ἐν παντὶ ἀγαθῷ θεωρούμενος. Εί γάρ τις πρὸς ἑαυτὸν βλέπων ἔτι καθαρσίου δεόμε νον, καὶ τὴν μοχθηρὰν αὐτοῦ συνείδησιν ἐπιγινώ στην πλήρη κηλίδος, καὶ πονηρῶν ἐγκλημάτων ", πρίν καθαρθῆναι τῶν τοιούτων καὶ τοσούτων κακών, πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ συγγένειαν ἑαυτὸν εἰσ ποιεί, καὶ λέγει· Πάτερ, τῷ δικαίῳ ὁ ἄδικος· τῷ καθαρῷ ὁ ἀκάθαρτος, ὕβρις ἄντικρυς ἂν εἴη και λοιδορίας, τὰ ῥήματα· εἴπερ τῆς ἰδίας μοχθηρίας πατέρα τὸν Θεὸν ὀνομάζει· ἡ γὰρ τοῦ πατρὸς φωνή τὴν αἰτίαν τοῦ ἐξ αὐτοῦ ὑποστάντος σημαίνει δια σημαίνει]. Οὐκοῦν ὁ μοχθηρὸς τὴν συνείδησιν, εἰ Πατέρα " τὸν Θεόν εἶναι λέγει, οὐδὲν ἕτερον, ἢ τῶν ἰδίων κακῶν ἀρχηγόν τε καὶ αἴτιον αὐτὸν εἶναι κατηγορήσει. Αλλ' οὐδὲ μία κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, φησὶν ὁ Απόστολος· ἀλλὰ φωτὶ πρὸς φῶς οἰκειοῦται, καὶ τῷ δικαίῳ τὸ δίκαιον Β, τῷ ἀφθάρτῳ τὸ ἄφθαρτον, τὰ δὲ ἐναντία πρὸς τὰ ὁμογενῆ πάντως τὴν συγγένειαν ἔχει· οὐδὲ γὰρ δύναται δένδρον καλόν καρπούς πονη ρούς ποιεῖν. Εἰ τοίνυν βαρυκάρδιος τις ὤν, καθά φησιν ἡ Γρα φή, καὶ τὸ ψεῦδος ζητῶν, κατατολμῶν τῶν τῆς εὐχῆς ῥημάτων, γινωσκέτω, ὅτι οὐ τὸν οὐράνιον, ἀλλὰ τὸν καταχθόνιον ὁ τοιοῦτος πατέρα καλεῖ, ὡς αὐτός τε ἀεὶ ψεύστης ἐστὶ καὶ τοῦ ἐν ἑκάστῳ συν. ισταμένου ψεύδους πατὴρ γίνεται ἐκεῖ ὁ ἁμαρτία, καὶ ἁμαρτίας πατήρ. Διὰ τοῦτο οἱ ἐμπαθεῖς τὴν τύχην γῆς τέκνα προσαγορεύονται. Καὶ ὁ τῆς ζωῆς ἀπο στὰς, ἀπωλείας υἱὸς ὀνομάζεται. Η καὶ ε! Κύριός εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ἡ φόβος μου;· δεσποτών. καὶ λοιδορία.· ἑαυτοῦ. ὁ καὶ τῷ καλῷ τὸ κάλλιον. ο Θεός. ν ὁ ἀπερίτρεπτος. Η έγκαυμα. ἐκεῖνος, ὁ ὀργῆς. «ter noster, qui es in caesis ",, etc. Ne, si indigni Patrem suum vocet Deum, ipse ei exprobret, quad et primogenitus filius Israel aliquando audivit, quoniam Filius glorificat Patrem, et servus domi num suum timebit;>e, Si ego Pater sum, ubi est honor meus? Gloria enim patrum est sanctitas Bliorum et honor Domini est timor servi. 177 Ex Gregorio Nysseno, in Orationem Domini cam Nam improbæ voluntatis atque propositi pater esse is, qui sua natura bonus est, naturaliter non polest; neque vita contaminati, sanctus; ne que ejus, qui huc illuc circumagitur, is, qui alius fieri et mutari non potest; neque mortificati per peccatum, Pater vitæ; neque corum, qui vitiis probrosis et ignominiosis impulsi, turpia com mittunt, is, qui purus et integer est; neque avari et raptoris, benefactor; nec eorum denique, qui in aliquo malo deprehenduntur, is, qui in omni bono cernitur, atque consideratur, parens esse potest. Nam si quis expurgatione etiam nunc opus habens, seipsum inspiciens, et vitiosam conscien tiam suam agnoscens plenam maculis, et scelerum notis inustis, priusquam a tot tantisque malis ex purgatus sit, se Dei cognationi inserat, ac dicat Pater, justo injustus, puro impurus, contumelia atque convitium plane ca verba fuerint; siquidem suæ nequitiæ patrem Deum nominat. Nam patris vocabulum, causam ex ipso procreati signi Malach. 1, 6. ss Orat. 2. 18 Malb. v, 9. » Jon. vını, 44. ** Ephes. 11, 3.” Joan. xvn, 12. ficat. Ergo, si conscientia vitiosa quis præditus, Pa trem suum Deum dicat, nihil aliud, quam suorum malorum quasi principem, et auctorem, eum insi mulabit. At, nulla communio luci cum tenebris, inquit Apostolus: sed cum lumine lumen con sociatur; cum justitia, justitia; cum honestate honestas; cum incorrupto incorruptum. Contraria vero, cum iis, quæ ejusdem generis sunt, plano cognationem habent. «Non enim potest arbor bona malos fructus facere 23. Si quis igitur gravi tardoque corde, ut inquit Scriptura ", atque mendacium quærens, audet orationis verba usurpare, sciat is, quod non cœ lestem Patrem invocat, sed infernum, qui et ipse semper mendax est, et cjus mendacii, quod in unoquoque conflatur, mendacii pater exsistit ". file, peccatum, et peccati pater est. Propterea animi affectibus ac perturbationibus obnoxii, filii iræ ab Apostolo nominantur ". Et, qui a vita de sciverat, perditionis filius nominatur 7. Cor. v, 16 33 Matth. vi, 18. 35 Psal. iv, 5..

Βούλει γνῶναι τοῦ πονηροῦ χαρακτῆρος τὰ ἰδιώ ματα; Ο φθόνος, τὸ μίσος, ἡ διαβολή, ὁ τύφος, ή πλεονεξία, ἡ ἐμπαθῆς ἐπιθυμία, τὸ κατὰ τὴν δόξα μανίαν ἀρρώστημα. Ταῦτα ἐστι καὶ τὰ τοιαῦτα, οἷς ἡ μορφὴ τοῦ ἐναντίου χαρακτηρίζεται. Ο οὖν ταῖς τοιαύταις κηλίσι τὴν ψυχὴν ἐκκεκυλισμένος ἐὰν Πατέρα καλέσῃ, ποῖος αὐτοῦ ἀκούσεται; Δηλαδή ὁ συγγενῶς πρὸς τὸν κεκληκότα ἔχων. Οὗτός ἐστιν οὐχ ὁ οὐράνιος, ἀλλ' ὁ καταχθόνιος· οὗ γὰρ τὰ ση μεῖα φέρει τῆς ἀγχιστείας, ἐκεῖνος τῆς ἰδίας συγ γενείας αντιποιήσεται. Οὐκοῦν 6 ἡ τοῦ πονηροῦ ἀν δρὸς προσευχὴ ἡ ἕως ἂν τῇ πονηρία ᾖ τοῦ διαβόλου ἐπίκλησις γίνεται. Τοῦ δὲ ἀφεστῶτος τῆς πονηρίας, καὶ ἐν ἁγνότητι ὶ ζῶντος, τὸν ἀγαθὸν Πατέρα ή φωνή προσκαλέσεται. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Λύδδιον κ ἀσκητήν. Εἰ τοίνυν τις τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ὑποδύεται, ὅσα δὲ τῷ ὀνόματι τούτῳ συνθεωρείται μὴ δεικνύει τῷ βίῳ, καταψεύδεται τοῦ ὀνόματος ὁ τοιοῦτος. Οὔτε γὰρ τὸν Κύριον ἔστι μὴ δικαιοσύνην εἶναι καὶ και θαρότητα, καὶ ἀλήθειαν, καὶ κακοῦ παντὸς ἀλλο τρίωσιν· οὔτε ἀληθῶς Χριστιανὸν ἔστιν εἶναι, μὴ κἀκείνων τῶν ὀνομάτων ἐν ἑαυτῷ τὴν κοινωνίαν δεικνύοντα. Κυρίλλου Ἱεροσολύμων, ἐκ τοῦ Κατηχητικού. 1 Οὐδὲν ἡμῖν ὄφελος, τὴν τῶν Χριστιανῶν κεκλῆ σθαι προσηγορίαν, μὴ καὶ τῶν ἔργων ἐπακολου θούντων. Γέγραπται γάρ «Εἰ τέκνα τοῦ ᾿Αβραὰμ α ἦτε, τὰ ἔργα τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐποιεῖτε ἄν.» Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. η Ο γὰρ Πατέρα εἰπὼν Θεὸν ἡ ἁμαρτημάτων ἄφεσιν, καὶ κολάσεως ἀναίρεσιν, δικαιοσύνην, καὶ ἁγιασμὸν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υἱοθεσίαν, καὶ πρὸς τὸν ν Μονογενῆ οικειότητα, καὶ Πνεύματος χορηγίαν, διὰ τῆς μικράς α ταύτης λέξεως ώμολόγησεν. Ο δε γὰρ δυνατόν, Πατέρα καλέσαι τὸν Θεόν, μὴ πάντων ε ἐπιτυχόντα τῶν ἀγαθῶν καὶ γενόμενον υἱὸν Θεοῦ. Οσοι γάρ, φησί, πνεύματι Θεοῦ ἄγονται, οὗτο εἰσιν * υἱοὶ Θεοῦ. Οὐκοῦν ὁ Πατέρα καλέσας τὸν Θεόν, δίκαιον ἂν εἴη τοιαύτην ἐπιδείκνυσθαι πολ τείαν, ὡς μὴ τῆς συγγενείας' ταύτης ἀνάξιον φανῆναι. ι Οὐδεὶς γὰρ, φησί, δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, καὶ Θεῷ καὶ μαμμωνα, ο Μὴ τοίνυν περιττὰ φιλοσόφει· καὶ γὰρ ἀπεφή νατο ὁ Θεὸς ἅπαξ, καὶ εἶπεν, ἀδύνατον εἶναι ταύτην κἀκείνην συμβῆναι τὴν δουλείαν· μὴ τοίνυν λέγε σὺ, ὅτι δυνατόν. Οταν γὰρ ὁ μὲν ἁρπάζειν κελεύῃ, ὁ κενοδοξίαν. έγκεκυλισμένος. Ο πάντως. ἡ εὐχή. ἡ ἀγαθότητι κ ὀλύμπιον. τήν. Ο τῆς μιᾶς. κι ἐκ τῆς ἑρμηνείας.» και. ἐκείνων, ο οἱ. εὐγενείας. ΝΟΤΑ. ο καί. Vis cognoseere improbi simulacri proprias no tas? Invidia, odium, calumnia, superbia, avaritia, vitiosa cupiditas, insani gloriæ studii morbus. Hæc, et ejusinodi, sunt quibus forma adversarii insignitur, atque notatur. Cujus igitur animus ejusmodi maculis et notis infectus et inustus est, si Patrem invocaverit: uter ei Pater auscultabit? nimirum is qui cognatus est invocanti: is autem non ille cœlestis, sed subterraneus est. Cujus enim' signa proximæ cognationis gerit, ille suam omnino cognationem agnoscet. 178 Quocirca improbi ac scelesti hominis oratio, quandiu in improbitate fuerit, diaboli invocatio est Alejus qui destiterit ab improbitate, et vivit in bonitate, bonum Patrem vox invocabit. Ejusdem, ad Lybbium monachum. Si quis ergo subit nomen Christi: et vita non ostendit quæcunque simul cum hoc nomine consi derantur, is nomen ementitur. Neque enim potest fieri, ut Dominus non sit justitia et puritas, et ju stitia, et ab omni malo remotio, neque ut Christia nus non illorum nominum in se ostendat partici pationem. Cyrilli Hierosolymitani, ex ipsius Catechetico. Nihil nobis proderit, Christianorum appellari nomine, ni etiam ipsa subsequantur opera. Etenim scriptum est: ‹ Si filii Abraham essetis, opera Abraham faceretis 18. Ex Chrysostomo in Evangelium secundum Hat thæum 19 Qui enim Deum Patrem appellavit, et veniam peccatorum, et panarum interitum, et justificatio nem, et sanctificationem, et liberationem, et filio rum adoptionem, et cum unigenito Filio cogna tionem, et Spiritus sancti largissima dona uno. verbulo confessus est; impossibile est enim, ut is Deum vocet Patrem, qui non omnium bonorum particeps et filius Dei factus est: • Quicunque enim, inquit, spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt 30. Qui igitur Deum Patrem nominat, eum oportet vilam ad eum modum instituere, ne tali cognatione indignus appareat. Nemo enim, inquit, potest duobus Dominis servire, Deo et mammonæ "., Noli igitur ex superfluo argumentari: semel si quidem pronuntiavit Deus, impossibile esse dicens, 1:trumque hoc simul esse servitium. Ne ergo tu dixeris, hoc esse possibile. Quando enim te unus m 18 Joan. viii, 59. * Hom. 20 et 22. 30 Rom. vu, 14. • Malth. vi, 24. b In nostro exemplari subjungitur hoc testimonium sequenti sub nomine Cyrilli. 11 Herveti editio hoc testim. jungit priori sub nomine Greg. Nyss. Cod. Vatic. separ. Caule lege; videtur enim hyperbolice loqui, quod peccatori oratio non prosit ad meritum, Olympium Hervetus habet. Recte.

QUESTIONES σωφρονεῖν, ὁ δὲ δὲ τὰ ἔντα ἀποδύνεσθαι· ὁ μὲν πορνεύειν· ὁ μὲν τρυφᾶν καὶ μεθύειν, ὁ δὲ νη- στεύειν καὶ ἐγκρατεύεσθαι· ὁ μὲν αἰσχρολογεῖν· ὁ μὲν ὑπερορᾷν τῶν ὄντων, ὁ δὲ προσηλῶσθαι τοῖς παρούσιν· ὁ μὲν θαυμάζειν μάρμαρα καὶ τοίχους, καὶ ὀρόφους· ὁ δὲ ταῦτα μὲν ἀτιμάζειν, τιμᾷν δὲ φιλοσοφίαν· πῶς δυνατὸν ταῦτα κυρίως συμβήναι ; Κύριον δὲ ἐνταῦθα τὸν μαμμωνᾶν ἐκάλεσεν· οὐ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ὑποκλινομένων αὐτῷ ταλαιπωρίαν. Οὕτω γὰρ καὶ τὴν κοιλίαν ὁ Απόστολος Θεὸν ἐκάλεσεν· οὐκ ἀπὸ τοῦ τῆς δε σποίνης ἀξιώματος, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς τῶν δουλευόντων ἀθλιότητος. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Ασκητικῶν . R Εἰ πιστεύομεν τῷ Κυρίῳ λέγοντι, « Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλός ἐστι τῆς ἁμαρτίας· » καὶ πά ἶιν, ο Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς διαβόλου ἐστὲ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν· οἴδαμεν, ὅτι οὐχὶ κοινωνός ἐστιν ἁπλῶς, ἀλλὰ δοῦλος. Καὶ κύριον αὐτοῦ, καὶ πατέρα ἐπιγράφεται ἐκεῖνον οὗ τὸ ἔργον τις ποιεῖ, καὶ μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος λέγων· · Οὐκ οἴδατε, ὅτι ᾧ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοὴν, δοῦλοί έστε, ᾧ ὑπακούετε · ἤτοι ἁμαρτ τίας εἰς θάνατον, ἢ ὑπακοῆς εἰς δικαιοσύνην ; » Καὶ εἰ νεκρὰν εἶναι δεῖ τὴν πίστιν· ἐπειδή, φησίν, ὥστ περ το σώμα χωρίς πνεύματος νεκρόν ἐστι· καὶ πά δεν · ι Συ πιστεύεις, ὅτι Θεός εἷς ἐστι, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι, καὶ φρίττουσι. » Λέγει δὲ ὁ Κύριος· Τί με λέγετε, Κύριε, Κύριε, καὶ οὐ ποιεῖτε 3 λέγω ; Δεῖ γὰρ ἡμᾶς καὶ τῷ ἔργῳ Κύριον ὁμολο, εἶν, ὑπ' αὐτοῦ κυριευομένους, μὴ βασιλευού- την καὶ κυριευούσης ἐν ἡμῖν τῆς ἁμαρτίας· ἵνα μὴ καὶ ἐπ' ἐμῶν λέγηται· ὅτι ο Ηγάπησαν αὐτὸν ἐκ επόμενος αυτών ή δὲ καρδία αὐτῶν, οὐκ εὐθεῖα μετ' αὐτῷ, ο Ακούσωμεν δὲ τοῦ ᾿Αποστόλου λέγον- τας Με πλανάσθε· οὔτε πόρνοι, οὔτε εἰδωλολάτραι, ένα ρούχα, ούτε μαλακοί, οὔτε ἀρσενοκοίται, οὐ μάσει, εχ άρπαγες βασιλείαν Θεού κληρονομήσου- α, καὶ πάλιν ο Πᾶς πόρνος, ἢ πλεονέκτης, ὅς ἐστιν είδωλο στρην, ἢ ἀκάθαρτος, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· μη- τὲς ὑμᾶς ἀπατάτω κενοῖς λόγοις· διὰ ταῦτα γὰρ έρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπει- D θείας· μὴ οὖν γίνεσθε συμμέτοχοι αὐτῶν. » Ἐὰν οἶν ἐν τούτοις μεν καὶ ἡμεῖς οἱ λέγοντες πιστεύειν, και προσδοκώντες τὴν βασιλείαν, οὐ τοῦ βασιλέως λεμὲν μέτοχος, ἀλλὰ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως συμ μέτοχοι· εἰ γὰρ τὸν Χριστὸν ἐμάθομεν, ἀλήθειαν ἐμάζομεν. Εἰ δὲ ἀλήθειαν γινώσκομεν, ἐν ἀληθεία ο κακείνῳ. • Ex Codd. Vat. A Deminus propriis quoque exui jubet, alter ver etiam aliena diripere; quando ille tibi imperat castitatem, iste luxuriam ; quando hic tibi casti- gationem ventris indicit, ille ebrietatem atque delicias ; quando te alter omnia ista jubet despicere, alter vero inhærere, atque inhiare præsentibus ; cuni hic quidem præcipit lecta marmora, parietes pi- clos, et laquearia deaurata mirari, ille vero, lor- rere hujusmodi omnia, et veræ philosophiæ pul- chritudinem, ac morum ornamenta 179 suspi- cere quomodo possibile est, tam contraria hæc paria convenire? Dominum hic autem mammo- nam, id est, pecuniam nuncupavit, non ob pro- priam ipsius utique naturam, sed ob eorum miseriam, qui se ad illius inclinavere servitium. Sic etiam ventrem Apostolus appellat Deum ", non utique a dignitate dominantis, sed ab infelicitate famulantium. Sancti Basilii ex Asceticis. Si credimus Domino dicenti: Omnis, qui facit peccatum, servus est peccati "; » et iterum : « Vos ex patre diabolo estis, et voluntatem patris vestri vultis facere '; › nosse oportet, talem non solum participem, sed et servum esse. Nam et Dominum et Patrem appellat ejus, cujus quis opus facit. Et astipulatur Apostolus his verbis : . Nescitis, quo- niam cui exhibetis vos servos ad obedienduni, servi estis ei, cui obeditis, sive peccati ad mortem, sive obeditionis ad justitiam 85. > Nec fidem mortuam esse oportet, sicuti corpus sine spiritu mortuum est. Iterum : « Tu credis, quia Deus unus est; bene facis, et damones credunt, et contremiscunt 3. Dominus vero dicit: Quid me vocatis, Domine, Do- mine, et non facilis, quæ dico? Oportet enim nos ipso etiam opere Dominum confteri, utpote qui ab ipso gu- Dernemur, non regnante et dominante in nobis pec- cato ; ne et de nobis dicatur: c Dilexerunt eum ore suo, cor autem eorum non erat rectum eum eo ".) Audiamus et Apostolum dicentem: Neque fornica- rii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque mascatorum concubitores, neque ebrio- si, neque rapaces, regnum Dei possidebunt lterum : ‹ Omnis fornicator, aut immundus aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet hæ- reditatem in regno Christi Dei nostri; nemo VOS seducat inanibus verbis; propter hæc enim venit ira Dei in filios diffidentiæ. Nolite ergo effici par- ticipes eorum . » Si igitur in bis simus et nos, qui dicimus nos credere et exspectare regnum, non Regis sumus participes, sed inimicorum Regis socii erimus. Si enim Christum didicimus, veritatem di- dicimus. Si vero veritatem cognoscimus, in veritate eliam operum vivemus; alioqui veniens ad judi- cium cum infidelibus partem nostram ponet, di- * Philipp. m. 49. ss Joan. vill, 54. » Ephes. v, 5-7. "I Cor. vi, 9, 10. st ibid. 44. * Rom. vi, 16. ”Jac. 11, 19. 37 Psal. Lxxvu, 36, 37. VARIÆ LECTIONES.

cens : • Nunquam novi vos “. qui operamini iniquitatem “; > nec quidquam no- bis proderit ingeminare illud; Domine, Domine ; nam et dæmones solam et nudam fidem babent. Discedite a me, D. Chrysostomi, de Jejunio. Dirigatur, inquit, oratio mea sicut incensum in conspectu tuo, elevatio manuum 180 mearum. Circumspice manus, et vide, quales sunt. El, si in se nullam habeant rapacitatem, aut sordes, aut avaritiam, tunc dic confidenter: Dirigatur oratio mea sicut incensum. Sed, si quid rapuisti, aut fecisti aliquid prohibitum ; ne clamaveris, neque nanus sustuleris, donec a malo cessaris. Nam etsi, Deo permittente, potueris in altum extollere, ora- lio tua (ut quæ sit polluta) nullo modo ascendit in coelum. Quin etiam tu audi eum dicentem : Quan- do manus tuas ad me extenderis, avertam oculos meos a te: Et si multiplicaveris preces, non te exaudiam, dicit Dominus ".) Ejusdem in Evangelium secundum Matthæum **. Discamus ergo, quænam sint, quæ inquinant ho- minem. Discamus, et fugiamus. In Ecclesia enim apud multos videmus banc vigere consuetudinem, ut studeant mundis ingredi vestimentis, et curam gerant, ut manus et os lavent: sed ut Deo mundam autem dicens non veto lavare manus, nec os; sed vo- tens ita lavare, ut convenit ; non, aqua sola, sed pro C aqua, virtutibus. Nam manuum quidem sordes sunt, rapina, malorum facinorum perpetratio, earumque in proximum immissio : oris autem, maledictum, turpis sermo, scurrilitas, risus, contumelia. Si ergo sis tibi conscius, quod nihil ejusmodi feceris, nec dixeris, nec ejusmodi sordibus sis in- quinatus, accede confidenter. Sin autem ejusmodi innumerabiles suscepisti maculas, cur frustra la- boras; aqua quidem linguam et manus abluens ; noxas autem (et eas exitiosas) in eis circumferens? Die enim mihi : Si stercus et cœnum haberes in manibus, auderesne precari? minime: Et tamen hoc nullam affert noxam : illa autem, exitium et agas, nihil refert, caves ac vereris ; in iis autem, quae sunt prohibita, negligis? Quid igitur? An non oportet orare? Oportet quidem, sed non sordibus inquinatum, neque tanto cuno foedatum. Quil ergo, inquis, si in co fuero deprehensus ? Purga te ipsum. Quomodo ; et quanam ratione? Lacry- mare, ingemisce, da eleemosynam, confitere, re- conciliare ci, quem affecisti contumelia, et ab ea 6 Hom. 52. - Α καὶ ζήσομεν τῶν ἔργων. Ἐπεὶ τὸ μέρος ἡμῶν μετὰ τῶν ἀπίστων θήσει παραγινόμενος, λέγων· « Οὐδέ ποτε ἔγνων ὑμᾶς· πορεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, οἱ ἐργαζό μενοι τὴν ἀνομίαν ·, καὶ οὐδὲν ὠφελήσομεν λέγοντες, Κύριε, Κύριε· τὸ γὰρ ψιλῶς πιστεύειν, καὶ τὰ δαιμό " • Τοῦ Χρυσοστόμου Περὶ νηστείας. Κατευθυνθήτῳ, φησίν, ἡ προσευχή μου, ὡς θυ μίαμα ενώπιόν σου, ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου 1'. Πε ρίσαψέ τ σου τὰς χεῖρας, κατάμαθε ταύτας. Καὶ ἐὰν μηδὲν κέκτηνται ἁρπακτικόν, ἢ ρυπαρόν, τότε λέγε μετὰ θάρσους· Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ὡς θυμίαμα. Ἐὰν δὲ ἥρπασας, ἡ ἔμπραξάς τι τῶν απηγορευμένων, μὴ βοήσῃς, μηδὲ τὰς χεῖρας ὑψώσῃς, ἕως ἂν τοῦ κακοῦ παύσῃ. Ἐπεὶ ἐὰν καὶ δυνηθῇς ὑψῶσαι ταύτας, κατά συγχώρησιν Θεοῦ, ἡ προσευχή σου ως μεμωμένη 5, οὐδόλως ἀνέρχεται εἰς τὸν οὐρα νόν. ᾿Αλλὰ καὶ σὺ ἀκούσει;· « Οταν τὰς χεῖρας ἐκ- τείνης πρός με, ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπὸ σοῦ· καὶ ἐὰν πληθύνῃς τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι σου, λέγει Κύριος. » Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Μάθωμεν τοίνυν, τίνα ἐστὶ τὰ κοινοῦντα τὸν ἄν θρωπον· μάθωμεν, καὶ φύγωμεν. Καὶ γὰρ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοιοῦτον ὁρῶμεν ἔθος κρατεῖν παρὰ τοῖς πολλοῖς· καὶ ὅπως μὲν καθαροῖς εἰσέλθοιεν ἱματίοις σπουδάζοντας, καὶ ὅπως τὰς χεῖρας, καὶ τοὺς πόδας νίψαι· ὅπως δὲ ψυχὴν καθαρὰν παραστήσει τῷ Θεῷ, οὐδὲν ποιουμένους λόγον. Καὶ ταῦτα λέγων, οὐ κα λύω νίπτειν χεῖρας, οὐδὲ στόμα, ἀλλὰ βουλόμενος οὕτω νίπτειν, ὡς προσήκει· οὐχ ὕδατι μόνῳ, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ὕδατος ταῖς ἀρεταῖς. Ῥύπος μὲν γὰρ χειρῶν, ἁρπαγή, κακοεργία, ἐπαφὴ κατὰ τοῦ πλησίον, στο ματος δὲ βλασφημία, λοιδορία, αἰσχρολογία, ευτρα πελία, γέλως, ὕβρις. Εἰ τοίνυν σύνοιδας σαυτόν, μηδὲν τούτων πράττοντα, ἢ φθεγγόμενον, μηδὲ ῥυπῶντα τὸν ῥύπον τοῦτον, πρόσ- ελθε θαῤῥῶν. Εἰ δὲ μυριάκις ταύτας ἐδέξω τὰς κη- λίδας, τί ματαιοπονεῖς; ὕδατι μὲν περικλύζων τὰς χεῖρας καὶ τὴν γλῶτταν, τὸν δὲ ολέθριον καὶ βλα βερὸν περιφέρων ἐν αὐτοῖς ῥύπον ; Εἰπέ γάρ μοι, εἰ κόπρον ἐν ταῖς χερσὶν εἶχες, καὶ βόρβορον, ἄρα ἐτάλο μησας εύξασθαι ; Ούμενουν· καὶ μὴν τούτων οὐδεμία βλάβη· ἐκεῖ δὲ ἄλεθρος καὶ ἀπώλεια. Πῶς οὖν ἐν μὲν τοῖς ἀδιαφόροις εὐλαβεῖς, ἐν δὲ τοῖς κεκωλυμένοις καταφρονεῖς; Τί οὖν, φησί, οὐ δεῖ προσεύχεσθαι ; Δεῖ μὲν, ἀλλ' οὐχὶ ῥυπῶντας, οὐδὲ τοσοῦτον ἔχοντας βόρβορον. Τί ούν, φησὶ, ἐὰν προσληφθώ ; Κάθαρον σαυτόν. Πῶς, καὶ τίνι τρόπῳ; Κλαύσον, στέναξη, τὰς ἐλεημοσύνην, ἐξομολόγηται, ἀπολόγησαι τῷ ύβρισμένῳ, διαλλάγηθι. Διὰ τούτων ἀπόσμιξον τὴν γλώτταν, ἵνα μὴ μειζόνως παροξύνῃς τὸν Θεόν. . για πιστεύουσιν. exhibeant animam, nullam habent rationem. Hæc perniciem afferunt. Quomodo ergo in iis, qum, an absterge linguam, ne Deum magis irrites. 40 Matth. xxv, 12. * Matth. vii, 25. “Isa. 1, 15. × Decst in codd. Vat. VARIÆ LECTIONES. x' Fort. adlendum, θυσία εσπερινή. • Fort. περίβλεψε, ο μεμιασμένη. S. ANASTASII SINAITE

est vita et mors". Et : Ex sermone tuo justifica- Ez Maximo monacho in capitibus monasticis. Si quis ennu manus habens plenas stercore, sic ▲ supplex tuos prehensaret pedes; non solum eum non exaudires, sed etiam calce pedis repelleres. Quemadmoduin ergo audes tu sic ad Deum acce- dere? Lingua 181 euim est manus peccantium ; et per eam Dei genua prehensamus. Ne eam ergo polluas, ne tibi dicat : Si autem multiplicaveris preces, non te exaudiam. In manu enim lingua, beris, et ex sermone tuo condemnaberis. Et tu qui- dem, post consuetudinem cum tua uxore, non audes sic orare: post maledicta aulem, convicia, contumelias, et alia mala; priusquam rite fueris expurgatus, extendis manus. Et quemadmodum, dic mihi, non horres, vocare nomen illud formi- dabile et terribile? Non audisti Paulum dicentem? ‹ Volo ergo orare viros in omni loco, tollentes pu- ras manus, absque ira et disceptatione; similiter et mulieres 5.) Ex eodem, in Evangelium sancti Joannis. sc corrupta, dicit Dominus. Non omnis qui dicit mibi, Domine, Domine, intrabit in regnum colo- rum, sed, qui facit voluntatem Patris mei, qui est in coelis. Multi enim dicent in illa die : Domine, in nomine tuo prophetavimus; et dicam eis, Nescio vos **. » Quid enim prodest fides, quando Domi- nas nos non novit ? Quando ergo Dei voluntatem ane lacimus, sumus sub laqueo diaboli. Ει quomodo passer, etiamsi non toto teneatur corpore, sed uno C solo pede, est in potestate ejus qui ipsum illaque- avil; ita nos quoque, etsi non omnino teneamur; sed, aut ex fide, aut ex vita, sumus in potestate diaboli. ‹ A quo enim quis superatus est', hujus et SETTUS esl 6, Qui rectam quidem se dicit habere fidem, eam autem peccatis contaminat, similis est personæ, quz non habet oculos. Qui autem fidem non habet, aqua salem bona forte facit, est similis ei, qui et eam infundit in dolium perfo- kaurit aquam, ratum. Quidam non facientes mandata, existimant se recta credare ❀ quidam autem facientes, regnum exspectant tanquam, quæ debetur, mercedem. Amibo sulem a regno excidunt. In his tribus philosophatur Christianus : In man- datis, in dogmatibus, et in fide. Et mandata qui- d 47 11 Pel. 11, ห 3:2 Εἰ γάρ τις, κόπρου τὰς χεῖρας πληρώσας, οὗτός σου κατείχε τοὺς πόδας ἱκετεύων, οὐ μόνον οὐκ ἂν ἤκουσας, ἀλλὰ καὶ τῷ ποδὶ ἐλάκτισας. Πῶς οὖν σὺ τολμᾷς οὕτω τῷ Θεῷ προσιέναι ; καὶ γὰρ χείρ ἐστιν ἡ γλῶσσα τῶν εὐχομένων, καὶ δι' αὐτῆς κατέχομεν τὰ γόνατα τοῦ Θεοῦ. Μὴ τοίνυν πληθύνῃς αὐτὴν, ἵνα μὴ καὶ πρὸς σὲ εἴπῃ· Ἐὰν πληθύνῃς τὴν δέησιν, οὐκ εἰσε ακούσομαί σου. Καὶ γὰρ ἐν χειρὶ γλώσσης, ζωή καὶ θάνατος. Καὶ · ᾿Απὸ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ. καὶ κατακριθήσῃ. Καὶ σὺ μὲν, ἀπὸ συνουσίας ὢν τῆς γυναικός σου, οὐ τολμᾷς οὕτω προσεύξασθαι, ἀπὸ δὲ λοιδορίας ὢν, καὶ ὕβρεως, καὶ ἑτέρων κακῶν, πρὶν ἢ καθαρθῆναι καλῶς, ἀνατείνεις τὰς χεῖρας. Καὶ πῶς οὐ φρίττεις, εἰπέ μοι, καλῶν ἐκεῖνο τὸ φοβερὸν καὶ φρικτόν όνομα; οὐκ ἤκουσας του Παύλου λέγοντος, • Βούλομαι τοὺς ἄνδρας προσεύχεσθαι ἐν παντὶ τόπο επαίροντας ὁσίας χεῖρας, χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλο γισμοῦ · ὡσαύτως καὶ τὰς γυναῖκας ; » Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην. “Οτι οὐδὲν ἡμῖν ὄφελος πίστις, τοῦ βίου ὄντος διεστραμμένου, φησὶν ὁ Κύριος. « Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾽ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου ἐν οὐρανοῖς. Καὶ γὰρ πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσα- μεν ; Καὶ ἐρῶ αὐτοῖς· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς. » Τί γὰρ τὴ κέρδος τῆς πίστεως, ὅταν ἡμᾶς ἀγνοῇ ὁ Δεσπότης; Οταν οὖν μή ποιοῦμεν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὑπὸ τὴν παγίδα εσμὲν τοῦ διαβόλου· καὶ ὥσπερ ὁ στρουθός, κἂν μὴ ἐξ ὅλου τοῦ μέρους κατέχηται, ἀλλ' ἐξ ἑνὸς τοῦ ποδός, ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἐστὶ τοῦ παγιδεύσαντος, οὕτω καὶ ἡμεῖς· κἂν μὴ ἐξ ὅλου κατεχώμεθα, ἀλλ' ἢ ἐκ πίστεως, ἢ ἐκ βίου, ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἐσμὲν τοῦ διαβόλου · ι ' γάρ τις ήττηται, τούτῳ καὶ δε δούλωται. » Ιωάννου τοῦ τῆς κλίμακος. Ο πίστιν μὲν ὀρθὴν κεκτῆσθαι λέγων, ἁμαρτίας δὲ διαπραττόμενος, ὅμοιός εστι προσώπῳ ὀφθαλμοὺς μή ἔχοντι· ὁ δὲ πίστιν μὲν μὴ ἔχων, καλὰ δὲ ἴσως κ εργαζόμενος, ὅμοιός ἐστι τὸ ὁ ὕδωρ ἀντλοῦντι, Τινὲς μὴ ποιοῦντες τὰς ἐντολὰς, πιστεύειν ὀρθῶς νομίζουσι· τινὲς δὲ ποιοῦντες, ὡς μισθὸν ὀφειλόμεν νον τὴν βασιλείαν ἐκδέχονται· ἀμφότεροι δὲ τῆς βα τιλείας ἀπεσφάλησαν. Μαξίμου μοναχοῦ, ἐκ τῶν ἀσκητικών κεφα. λαίων. Ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις ὁ Χριστιανὸς φιλοσοφεῖ· ἐ ταῖς ἐντολαῖς, ἐν τοῖς δόγμασι, καὶ ἐν τῇ πίστει. Quod enim nihil prosit fides, si vita sit prava, καὶ εἰς πίθον τετρημένον ο βάλλοντι. * Prov. Ivili, 21. ** 1 Tim. 11,8,9.“ Matth. vit, 21-23. 19. VARIÆ LECTIONES. • τινά. Η τῷ, ο συντετρημένον. & Μάρκου. QUESTIONES. Ex Joanne Climaco. Ex Murco monacho. Μακαρίου & μοναχοῦ.

σύνεσις, ἀποκρίθητι τῷ πλησίον· εἰ δὲ μή, ἡ χείρ τον ἔστω ἐπὶ τῷ στόματί σου.» Καί· «Μὴ ἀντίλεγε τῇ ἀληθείᾳ, καὶ περὶ τῆς ἀπαιδευσίας του έντρα πήθητι Α.» Και· «Ὥσπερ οἶκος ήφανισμένος, οὕτω μωρῷ σοφία, καὶ γνῶσις ἀσυνέτῳ. Ἀδιεξόδευτοι λόγοι, και έγκατα μωροῦ, ἀγγεῖον συντετριμμένον, καὶ πᾶσαν γνῶσιν, οὐ συγκρατήσει· καὶ οὐ χρείαν ἔχει σοφίας ἐνδεής φρενῶν· μᾶλλον γὰρ ἄγεται ἀφρο σύνῃ· καὶ ἀπὸ στόματος μωροῦ ἀποδοκιμασθήσεται παραβολή· οὐ γὰρ μὴ εἴπῃ αὐτὴν ἐν καιρῷ αὐτῆς. Καί· ι Εστιν ἐν καιρῷ ἀνὴρ παιδευτής πολλῶν καὶ τῇ ἰδίᾳ ψυχῇ ἐστιν ἄχρηστος.» Καί· 4 Εστι σοφιζόμενος ἐν λόγοις μισητός· οὐ γὰρ ἐδόθη αὐτῷ παρὰ Κυρίου χάρις.» Και· «Σοφία ταπεινοῦ Ει ἀνυψώσει κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν μέσῳ μεγιστάνων καθίσει αὐτόν.» Καί· «Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐν σοφίᾳ τελευτήσει, καὶ ὅς ἐν συνέσει αὐτοῦ διαλεχθήσεται.» Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἀληθοῦς σοφίας, καὶ τῶν ταύτης τροφίμων. Περὶ δὲ τῆς ψευδωνύμου, καὶ τῶν αὐτῆς διδασκάλων, ὥς φησιν ὁ ᾿Απότολος· «Η γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστι. Γέγραπται γάρ "Ο δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Κύριος γινώσκει τοὺς διαλογισμοὺς τῶν σοφῶν, ὅτι εἰσὶ μάταιοι, ο Καί· «Φάσκοντες είναι σοφοί, ἐμωράνθησαν.» Και Γέγραπται, Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω. Που σοφός; ποῦ Γραμματεύς; που συζητητής τοῦ αἰῶνος τούτου; Οὐχὶ ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τού του; Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τὸν Θεόν.» Και· «Βλέ πετε, μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγωγῶν διὰ τῆς φι λοσοφίας, καὶ κενῆς ἀπάτης, κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου. Ωσαύτως γοῦν καὶ ὁ σοφὸς Σολομών φησι περὶ αὐτῶν· «Μάταιοι μὲν γὰρ φύσει, οἷς πάρεστι Θεοῦ ἀγνωσία, καὶ ἐκ τῶν ὁρωμένων ἀγαθῶν οὐκ ἴσχυσαν εἰδέναι τὸν ὄντα· οὔτε τοῖς ἔργοις προσέχοντες, ἐπέγνωσαν αὐτὸν τεχνίτην· ἀλλ᾽ ἢ πῦρ, ἢ πνεῦμα, Η ταχινὸν ἀέρα, ἢ κύκλον ἄστρων, ἢ βίαιον ὕδωρ, ἢ φωστῆρες οὐρανοῦ, πρυτάνεις κόσμου καὶ θεοὺς ἐνόμισαν. Καὶ γὰρ αὐτοὶ τάχα πλανῶνται Θεὸν ζη τοῦντες, καὶ θέλοντες εὑρεῖν. Ἐν γὰρ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν ἀναστρεφόμενοι, διερευνῶσι. -- Τα λαίπωροι δὲ, καὶ ἐν νεκροῖς αἱ ἐλπίδες αὐτῶν.» Καί Σποδός ή καρδία αὐτῶν, καὶ γῆς εὐτελεστέρα ή ἐλπὶς αὐτῶν, καὶ πηλοῦ ἀτιμότερος ὁ βίος αὐτῶν, ὅτι ἡγνόησαν τὸν Ποιήσαντα αὐτούς.» Βασιλείου ἐκ τοῦ εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν Παροιμιών. Οὐ χρὴ τοῖς τυχούσι ἑαυτὸν μαθήμασιν ἐπιβάλ λειν, ἀλλὰ γνῶναι την χρησιμωτάτην παιδείαν οὐ μικρὰν πρὸς σωτηρίαν. Εἰσὶ γάρ τινες ή γεωμετρία σχολάζοντες, ἣν ἐξεῦρον Αἰγύπτιοι, ἢ ἀστρολογία, τῇ παρὰ τῶν Χαλδαίων τετιμημένῃ, ἢ ὅλως περί Ει κιν, 64 ΧΧΧνιι. 21. το Η απαιδείας σου ἐντράπηθι. 1 άδιεξέταστοι. modum domus exterminata, sic stulto sapientia. et scientia insipienti. Inexplicabiles sunt ejus sermo nes, et viscera stulti velut vas confractum, nec sapientiam continebit: nec indiget mentis inops sapientia; magis enim ducitur insipientia, et ab ore stulti reprobabitur parabola; non enim profe ret cam in tempore opportuno “. › Et: ‹ Est in opportunitate qui multos erudiat, animæ vero sua inutilis sit "*., Et: ‹ Est 366 eruditus in ser monibus, qui odiasus sit; non enim data est ei a Domino gratia 65..:: Sapientia humilis exai tabit caput ejus, et in medio magnatum constituet eum".» Et: «Beatus vir qui in sapientia morie tur, et qui in intellectu suo disseret ". › * Eccli. xx1, 17, 21; xx, 22. 81 Cor. m, 19, 20. 6. Rom. 1, 22. 40. " Sap. xv, 10, 11. El hæc de vera sapientia, ejusque alumnis. De falsi autem nominis sapientia, ejusque doctoribus dicit Apostolus: ‹ Sapientia hujus mundi est stul tilia apud Deum. Scriptum est enim: Comprehen dam sapientes in astutia eorum. Iterum: Doni nus scit cogitationes sapientum, quoniam vanæ sunt.» El: • Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. - «Scriptum est: Perdam sapien tiam sapientum, et intelligentium intelligentiam abolebo. Ubi sapiens? ubi Scriba? ubi inquisitor hujus sæculi? An non infatuavit Deus sapientiam mundi hujus? quoniam in sapientia Dei non cogno vit mundus per sapientiam Deum 69 * › Et: ‹ Videte ne quis vos decipiat per philosophiam, et inanen fallaciam, secundum traditionem hominum, secun dum elementa mundi 1. Similia Salomon: Vani sunt natura, in quibus non subest scientia Dei, et de his quæ videntur bona, non potuerunt intelligere eum qui est; neque operibus attendentes agnoverunt quis esset artifex; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut nimiam aquam, vel luminaria cœli rectores orbis terrarum, et deos putaverunt. hi fortasse errant, Deum quærentes, et volentes invenire. Etenim cum in operibus illius conversentur, inquirunt *,» etc. • Infelices sunt, et inter mortuos spes illorum est ".» Et: • Cinis cor eorum, spes eorum terra vanior, et vita illo rum luto inhonoratior, quia ignoraverunt Condito rem suum 18. > Ex Basilio in initium Proverbiorum. Non oportet se ad quaslibet conferre disciplinas; sed utilissimam nosse disciplinam non parum facit ad salutem. Nonnulli enim vel geometriæ vacantes, quam invenerunt Ægypti, aut astrologiæ, quæ in honore fuit apud Chaldæos, vel, ut semel dicam, es ibid. 24. se Eccli. st, 1. • Eccli. 29. Sap. xn, 1, 2, 6, 7. Ecli. " 1 Cor. 1, 19-21. Coloss, 11, 8. 1 ibid.

πνευματικὸς τοῖς ὀφθαλμοῖς πνευματικὰς θυσίας προσ- έχει ο Πνεύμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν· πάντα γὰρ τὰ ὁρώμενα πρόσκαιρά εἰσιν, ὥς φησιν δ Παύλος, είτε θυσίαι, είτε προσφοραί, τὰ δὲ μὴ βλε πόμενα, αἰώνια, ἅτινά ἐστι, τὰ ἐν πνεύματι καὶ ἀλη θείᾳ ἐν καρδίᾳ τοῦ θεοφόρου, ο "Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου εἰς ἀνέβη, κ τοῦ μὴ πειθαρχεύοντος· τὰ τοιαῦτα, ἃ τοίμασεν καὶ ἀπεκάλυψεν ἡμῖν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύ μετος αὐτοῦ, τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν· ἡμεῖς γὰρ οὐ Η ανεύμα του κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ ἐκ Θεοῦ· ἵνα ίδωμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, ἃ και λαλοῦμεν, ἅπερ ὁ ἀξιωθεὶς κτήσασθαι, καὶ θεωθείς τῇ οἰκήσει τοῦ Θεοῦ τῇ ἐν αὐτῷ ἐντὸς ὁ λοιπὸν τὸν θεὸν ἐν ἑαυτῷ προσκυνεῖ, καὶ λειτουργεῖ, ὁρῶν αὐτ τοῦ τὸν ναὸν, τὸν τοῦ σώματος θυσιαστήριον Θεοῦ ὑπάρχοντα, ἐν ᾧ ὁρᾷ τὸ πλήρωμα τῆς Τριάδος κατοι- τούν. Οὕτω τοίνυν πασῶν τῶν ἀρετῶν ἡ ἡσυχία μεγίστη καθέστηκεν, ὡς θεογνωσίας αἰτία, κατὰ τὸν λέγοντα· • Σχολάσατε, καὶ γνώτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. ο Διδ ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος πάλιν τὸν τῆς ἡσυχίας τρόπον ἐκπαιδεύων, καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς καρπόν, τῷ ταύτῃ ἐραστῇ [ὑπεκφαίνων κ] λέγει· Σὺ δὲ ὅταν αχ τεύχη, είσελθε εἰς τὸ ταμιεζόν σου, καὶ κλεί ας την θύραν σου, πρόσευξαι τῷ Πατρί σου, τῷ ἐν * κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυ σαν, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ·, ὅθεν καὶ διὰ Μπαίου φησίν· ο Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ C δεν επινών, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τους λόγος; κ Ἐκ τοῦ Λαυσαϊκοῦ παραδείγματος. Ολες τις γέγονε, τῷ μὲν γένει Παλαιστινός, τῇ Η γνώμη Κορίνθιος, πεφυσιωμένος τῷ φρονήματι· καὶ γὰρ ε Απόστολος, Κορινθίοις γράφων, λέγει· • Καὶ ὀρεις πεφυσιωμένοι ἐστέ. » Οὐάλης τοίνυν περ φυσιωθείς στο κενῷ, καὶ αὐτῶν καταπεφρόνηκε των μυστηρίων τοῦ Χριστοῦ. Ὁ γὰρ δαίμων της της παρεσχημάτισεν ἑαυτὸν εἰς τὸν Σω- Για να εψάλης, ἰδὼν αὐτὸν προσεκύνησεν αὐτ *ν, καὶ φρενοβλαβήσας, ἦλθεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν· και συνηγμένης τάσης τῆς ἐν Χριστῷ ἀδελφότητος, εἶπεν· Εγώ κοινωνίας χρείαν οὐκ ἔχω· τὸν γὰρ Χρι- στὸν ἑώρακα σήμερον. Τότε δήσαντες αὐτὸν οἱ ἅγιοι Πατέρες, καὶ σιδηρώσαντες ἐπὶ ἔτος ἐν, ἀπελευθέ ρωσαν, εὐχαῖς καὶ ποικίλῃ ἀδιαφορίᾳ καὶ ἀπραγο- τέρῳ τὸ οημα αὐτοῦ καθελόντες. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν εἰς τὸν Ἡσαΐar. Αφάτῳ τινὶ δυνάμει φαντασιούμενοι τὸν νοῦν, οἱ απερίσπαστον αὐτὸν καὶ καθαρὸν ἔχοντες, οἱονεὶ ἐνηχώντα αὐτοῖς ἔχουσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. · αὐτός. Ἡ ὑπεμφέρων. orare ". » Omnia enim, quæ videntur, temporalia sunt, inquit Paulus", sive sacrificia, sive oblationes. Quæ autem non videntur, sunt æterna; • Quæ oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascenderunt ", » qui iis non paret. Talia sunt, quæ nobis Deus preparavit, et revela- vit per suum spiritum, qui habitat in nobis. Nos enim non spiritum mundi accepimus, sed eum, qui est a Deo ut videamus ea, quæ a Deo sunt nobis donata, que etiam loquimur. Quæ quidem, qui dignus est habitus, ut possideret, tanquam deilica- tus Dei in ipso babitatione, is de cætero Deum in se adorat, et liturgiam, seu missaan ei cele- brat, videns templum sui corporis Dei esse al- tare, in quo videt habitantem Trinitatis plenitu- dinem. A adorant, eos in spiritu et veritate oportet ad- 183 Sic ergo virtutum omnium maximna est quies ac silentium, ut, quæ sunt causa Dei cogni Lionis, convenienter ei, qui dicit : « Vacale, et vi- dete quoniam ego sum Deus ". » Quamobrem ipse Dominus rursus docens modum quietis et silentii, et ejus amatori indicans, quisnam sit illins fructus, dicit: Tu autem cum oraveris, intra in cubicu- lum tuum, et clauso ostio, ora Patrem tuum in abs- condito ; et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddel tibi in aperto ". . Unde etiam Isaias dicit : « Super quem respiciam, nisi super humilem, et quietum, et trementem sermones meos 85? Ex historia Lausiaca Palladiť. Fuit quidam Valens, genere quidem Palæstinus, mente autem Corinthius, auimo inflatus. Corinthiis cnim scribens Apostolus, dicit : . Εt vos inflati estis, Valens igitur inani tumore inflatus, etiam ipsum sacræ Eucharistiæ contempsit commu- nionem. Superbiæ enim diabolus in Salvatorem se transformnavit. Valens vero, ipso viso, eum adu- ravit, insaniaque percitus, venit in concionem. Collecta vero in Christo fraternitate, dixit: Ego non opus habeo dehinc communione. Etenim Chri- stum hodie conspexi. Tuin sancti Patres, eo caple et vinculis constricto ac coercito ad annum de- vitaque austeriore opinionem, atque existimationem sui, illi adimentes. Ex sancto Basilio, in Isaiam. Qui virtute quadam ineffabili, visione apprehen- dunt puram, et, quæ avelli non potest, intelligen- tiam in ipsis resonantem, habent Verbum Dei. 31 Joan. IV. 21. "I Cor. v, 2. linc liberarunt, orationibus, et varia contemptione, * II Cor. iv, 48, 52. 'I Cor. 11, 9. "Psal. XLV, 11. "Matth. vI, 6. "]sa. LXVI, 2. VARIE LECTIONES. QUESTIONES.

ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ξ Πως νοητέον τό· ' Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες εὐνού. χισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ρανών; ο 'ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Οὐ τῶν μελῶν τὴν ἐκκοπὴν ν λέγει, ἄπαγε! ἀλλὰ τῶν πονηρῶν λογισμῶν τὴν ἀναίρεσιν· ὡς ὄγε τὸ μέσ λος εκκόπτων, ἀρᾶς ἐστιν ὑπεύθυνος, καθώς φησι ὁ ᾿Απόστολος· ο Ὤφιλον καὶ ἀποκόψονται οἱ ἀναστα τοῦντες ὑμᾶς!» Καὶ γὰρ τὰ τῶν ἀνδροφόνων ὁ τοιοῦ της τολμά, καὶ τοῖς διαβάλλουσι τοῦ Θεοῦ τὴν δημι ουργίαν δίδωσιν ἀφορμὴν, καὶ τῶν Μανιχαίων ἀνοίγει τα στόματα, καὶ τοῖς παρ' Ελλησιν ἀκρωτηριαζομέ νοις, τὰ αὐτὰ παρανομεί. Τὸ γὰρ ἀποκόπτειν τὰ μέσ τη δαιμονικῆς συνεργείας, καὶ Σατανικῆς ἐπιβουλῆς ἐξ ἀρχῆς γέγονεν ἔργον, ἵνα τὸ τοῦ Θεοῦ ἔργον διαβάλωσι, καὶ τὸ ζῶον τοῦτο λυμήνωνται· ἵνα μὴ τῇ προαιρέσει, ἀλλὰ τῇ τῶν μελῶν φύσει τὸ πᾶν λογισάμενοι, ἀδεῶς λοιπὸν ἁμαρτάνωσιν οἱ δείλαιος, ὡς ἀνεύθυνοι. Ταῦτα δὲ ὁ διάβολος ἐνομοθέτησεν, ἵνα καὶ τὰ περὶ εἰμαρμένης εισαγάγῃ, καὶ τὴν παρά Θεοῦ δοθεῖσαν ἡμῖν ἐλευθερίαν λυμήνηται, καὶ πείσῃ, φυσικὰ εἶναι τὰ κακά. Καὶ πρὸς ἐπὶ κ τούτοις μᾶλ λον διαφθείρει τὴν φύσιν, καὶ τὴν γνώμην τῶν τοιού των. Ταῦτα γὰρ τοῦ διαβόλου τα δηλητήρια. Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ, φεύγειν τὴν τοιαύτην παρα-, νομίαν· μετὰ γὰρ τὸ ἐκτεμεῖν τὸ μέλος, οὐδὲ τὰ τῆς ἐπιθυμίας ἡμερώτερα ἐντεῦθεν, οὔτε τὰ τῆς γνώμης, ἀλλὰ καὶ χαλεπώτερα γίνεται. Οὐκοῦν εὐχαρίστει τῷ Θεῷ σὺ, ὅτι μετὰ μισθοῦ καὶ στεφάνων τοῦτο ὑπομένεις, 8 χωρίς στεφάνων ἐκεῖνοι, οἱ ἐξ ἀνθρώ πῶν εὐνουχισθέντες,· καὶ μὴ δὲ τὴν ἐπιθυμίαν οὕτω ζουσαν). Επιφανίου, ἐκ τοῦ κατὰ Οὐκληδίων τῶν ἑαυτοὺς εὐνουχιζόντων. Οσοι δὲ εἰς τὸ πρόχειρον τοῦτο ἔργον εὔτολμοι, ἀπὸ πάντων ἑαυτοὺς ἠθέτησάν τε, καὶ ἡλλοτρίωσαν οὔτε γὰρ ἔτι ἄνδρες εἰσὶ, διὰ τὸ ἀφηρημένον, οὔτε γυναῖκες, διὰ τὸ παρὰ φύσιν· προλαβε δὲ καὶ ἡ τοῦ στεφάνου τοῦ ἀγῶνος, καὶ βραβείου τούτου ἐπωνυμία οὐδ' ὁπότεροι γὰρ φανήσονται οὗτοι τῶν τριῶν τά ξεων τῶν ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένων ευνούχων. γάρ, φησίν, εὐνοῦχοι, οἱ ἐκ κοιλίας μητρός αὐτῶν οὕτως ἐγεννήθησαν. ὁ Ἐκεῖνοι γὰρ ἀναίτιο! εἰσι τῆς τοιαύτης εὐνουχίας, καὶ οὔτε μισθὸν ἔχοντες διὰ τὸ οὕτως γεγενῆσθαι. Οὔτε πάλιν ἁμαρτίαν, μὴ δυνάμενοι πράττειν τὰ τῶν ἀνδρῶν, ὑστερημένοι τὰ ἐκ Θεοῦ παιδοποιά μόρια. Ε: δὲ καὶ ἐπιθυμιῶν μεμύηνται οι τοιοῦτον, μὴ δυνάμενοι πράττειν ἢ μὴ δεῖ πράττειν, καὶ μὴ πράττοντες, μισθὸν οὐκ ἔχουσι. Οὐ γὰρ διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι οὐ πράττουσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, καὶ αὕτη μὲν ἡ πρώτη αγωγή τῆς ὑπὸ Κυρίου εἰρημένης ευνουχίας. ομως κυμαινομένην, καὶ λυσσῶσαν ἔσχον, καὶ παρλά ἐντομήν. Γ. Ο αλητίων. Elst Quomodo intelligendum illud: ‹ Sunt eunuchi qui se castraverunt propter regnum Dei **? › Non membrorum dicit abscissionem, absit! sed malarum cogitationum ablationem; nam qui mem brum quidem abscindit, est obnoxius exsecrationi, sicut dicit Paulus: ‹ Utinam abscindantur, qui vos conturbant *!» Is enim ea audet quae sunt ho micidarum, et dat maledicendi materiam et occa sionem iis qui calumniantur Dei creationem, et ora aperit Manichæorum, et eodem scelere se ob stringit quo illi qui apud Græcos membra detrun cant. Membra enim exscindere fuit ab initio dæmoniacæ operationis, et insidiarum Satan:e, ut Dei opus criminaretur; hocque animal mutilaretur ut non libero arbitrio, sed membrorum naturæ to tum tribuentes, de cætero secure peccarent mi seri, ut qui reddendæ rationi non essent obnoxii. Hoc autem excogitavit diabolus, ut et fatum intro duceret, et nobis a Deo datam libertatem toileret. et naturalia esse mala persuaderet, et eorum præ terea naturam corrumperet et mentem. Talia sunt diaboli blandimenta venenifera. Propterea rogo vos ut hoc scelus fugiatis; nam postquam membra exsciderint, neque cupiditas, neque mens est ex eo pacatior, sed fit etiam gravior et molestior. Tu ergo Deo age gratias quod cum mercede et coro nis tu illa sustines quæ sustinent absque coronis ii qui sunt castrati ab hominibus. Ex sancto Epiphanio contra Valesios, qui seipsos ca sirabant. Qui ad hoc opus quod est in promptu sunt au daces, hi se ab omnibus resciderunt et abaliena runt: neque enim sunt amplius viri propter id quod ablatum 371 est. neque mulieres, quia il præter naturam est; sed et coronæ certaminis ac præmii hujus cognomen anteverterant; neque pos sunt esse ex tribus illis ordinibus eunuchorum quos nominavit Dominus. Sunt, inquit, eunuchi, qui sic nati sunt cx utero matris ".» Isti suæ ca strationis culpan nullam sustinent, neque ullam accipiunt mercedem, propterea quod sic nati sunt. Neque rursus habent peccatum, ut qui non pos sint agere quæ sunt virorum, privati iis instru mentis quæ Deus dedit ad procreandos liberos. Sed neque mercedem habent castrationis regnumi cœlorum, propterea quod certamini non sunt ini. tiati. Quod si tamen etiam concupiscentiis confli ctentur, cum non possint agere quæ non sunt enim non agunt propterea quod nolint, sed pro agendə, et non agant, mercedem non habent. Non p'erea quod non possint. Atque hic est primus ordo eunuchorum quos Dominus nominavit. ss Matth. xix, 12. ss Galat. v. 12. es Matth. xix. 12. * redundat. 7 flee non sunt in Herveti versione.

ἐν παντὶ τόπω ή δεσποτεία αὐτοῦ. Καὶ Ἰουδαῖοι μὲν τότε ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐκάλουν τὸν Θεὸν, καὶ γνω τὸς ἦν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Θεός μόνῃ· ἡμεῖς δὲ ἐν παντὶ τόπῳ, ἐπλήσθη γὰρ ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλύψαι θαλάσσας. Οὐδὲν τοίνυν ἀπὸ τοῦ τόπου κωλύεται τὰ τῆς εὐχῆς, μόνον ἐν τρόπος ᾗ ὁ τῇ εὐχῃ συμβαίνων. Φησὶ γὰρ ὁ Δαυΐδ · . Αἰνέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' εμβης, μεγαλωνω αὐτὸν ἐν αἰνέσει, καὶ ἀρέσει τῷ θεώ. Ο μέντοι ἁμαρτίαις ενεχόμενος καὶ παροργ τοῖς, καὶ τολμῶν ἀναιδῶς ἐκτείνεσθαι πρὸς γνώ την οὗτος δεχέσθω τὸ ἀποστολικὸν ἐπιτίμιον, ὡς οὐκ ἔστιν ἀκίνδυνον αὐτῷ, τῷ γυμνῇ καὶ ἀκαταλύπτῳ τῇ κεφαλή προσεύχεσθαι· ὀφείλει γάρ, φησί, ἡ τοιαύτη B ψυχή κατά κεφαλῆς ἔχειν ἐξουσίαν, διὰ τοὺς ἐφεστῶ τὰς ἀγγέλους, αἰδοῖ καὶ ταπεινοφροσύνῃ περιβεβλη- μένη. Ωσπερ γὰρ ὀφθαλμιώντα οὐκ ὀνήσει ἡ στα θερά μεσημβρία, καὶ σφοδροτάτη φρυκτωρία, ἀκα καλύπτῳ καὶ ἐπιτεταμένῃ τῇ τοῦ ἡλίου θέᾳ, οὕτως οὐδὲ ἐμπαθῆ καὶ ἀκάθαρτον νοῦν, ἡ τῆς ἐν πνεύ- μετα καὶ ἀληθείᾳ φοβερᾶς καὶ ὑπερφυοῦς προσευ τῆς ἀνατύπωσις παντελῶς ὀνήσειεν. ᾿Αλλὰ τούναν- τίον πρὸς ἀγανάκτησιν ἐγείρει καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸ θεῖον · αλλά γὰρ πτωχοτρόφου διανοίας ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ, τὰ τοῦ θεοῦ φιλοσοφῆσαι. Νείλου μοναχοῦ, ἐκ τοῦ ο πρὸς 'Αγάθιον μου Διὰ τοῦτο ἐν παντὶ τόπῳ προσεύχεσθαι κελεύει ὁ Απόστολος, ο επαίροντας ὁσίας χεῖρας. ο Διότι σεν τὸ ἁγνὸν τοῦ ἱεροῦ κατάστημα βεβήλοις χερσίν μενος πράξεσι κοινωνοῦντας μιαραῖς ; Ω; γὰρ τοὺς είχοντα, περιπτυσσόμενοι σπουδαίως τὸ ἱλαστή- φον, καὶ ταῖς πτέρυξι τῶν Χερουβὶμ τὰς χεῖρας ἐμ πλέκοντες, ἀποστρέφεται βδελυττόμενος ὡς ἐναγεῖς ὁ θεὸς λέγων· . Ἐὰν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν. Καὶ ἐὰν εἰηθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Α' γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις· ο οὕτω τους καρδία καθαρᾷ, καὶ πράξεσιν ὁσίαις ἐπικαλου μένους αυτόν, προσίεται καὶ ἐκ παντὸς τόπου την δέν τιν αὐτῶν ἐνωτίζεται διαθέσει προσευχῶν 4, κάν Κορνηλία προσευχομένῳ ἐν οἰκίᾳ ἐπιφοιτήσας ἄγ γείας έλεγεν « Α' προσευχαί σου, καὶ αἱ ἐλεημοσύ ΝΟΤΑ. A dem aliquark Deum invocabant in Jerusalem. Et notus erat in Judæa Deus"; nos autem in omni loco. Impleta est enim universa terra cognitione Domini, sicut multa aqua tegit mare. A loco ergo non vetatur oratin, si modo sit modus couveniens orationi. Dicit enim David: Laudabo nomen Dei cebit Deo 65. Qui (7) ergo peccatis implicatus, et iracundi deditus audet impudenter ad divinam 185 cogni- tionem aspirare, et ad spiritualem orationem ascendere, hic audiat apostolicam illam reprehen- sionen, nempe, tutum non esse, nudo et aperto capite orare. Debet enimn, inquit, hujusmodi ani- ma in capite habere potestatem seu velamen propter circumnstantes angelos, verecundia et humilitate circumdata. Quemadmodum enim oculorum morbo laborantem neque fervens meridies, neque ingens ignis moles, aperta et contenta solis contemplatione juvat; ita neque animo pravis affectionibus infecto, et immundo, tremenda et supernaturalis oratio prodesse potest: imo Deum magis ad iracundiam provocat ; neque enim cgenæ menti ea vis est, ut extra Deum de rebus divinis philosophetur. Ex Nilo monacho, ad Agathium monachum. Propterea in omn loco orare jubet Apostolus : ⚫ Extollentes manus sanctas ",› quoniam omnis locus est aplus orationi. Quid enim profuit (Judzis) casta templi constructio, cun profanis manibus venirent ad orationem, et purum templum inquina- rent foedis actionibus ? Ut enim eos, qui sic precan- tur, etiamsi in ipsis alytis precarentur, magno studio amplectentes propitiatorium, et ad alas Cherubim manus admoventes, Deus aversatur ab- ominans, tanquam impios, dicens : « Si extendatis manus vestras ad me, avertam oculos meos a vo- bis. El, si multiplicetis preces, non exaudiam vos; manus enim vestræ plenæ sunt sanguine". › Ita eos admittit, qui corde puro invocant, et sanctis actionibus. Et ex omni loco exaudit eorum oratio- videatur aliquid interesse. Ita cum in ædibus suis oraret Cornelius, adveniens ei dixit angelus : Deo". Quid ergo Cornelio obfuit facta ejus in σαν θειοτέραν, καὶ ἀύλου κατεπεμβαίνων προσευ ναχόν. τὰς τύπος εἰς προσευχὴν ἐπιτήδειος. Τί γὰρ ὠνης Ερχομένους ἐπὶ τὴν προσευχήν, καὶ τὸ καθαρὸν τέ ούτε προσευχομένους, κἂν εἰς αὐτὰ τὰ ἄδυτα προσ- - γωρίει η κατὰ τὸ δοκοῦν διάφορον r. Οὕτως τῷ Psal. LEIV, 1. mei cuin cantico; magnifcabo eum in laude, et pla nem, attendens affectioni, et non loco, ellatnsi ‹ Orationes et eleemosynæ tuæ ascenderunt coram 6s Psil. Lxvus, 31, 52 ** I Tim. 11, 8. s Isa. 1, 15. 68 Act. Χ, 4. μέα της η προσέχων. ἀδιάφορον. VARIE LECTIONES (Seq. non hab. in serm. cit. nec in cod. Vat. QUESTIONES.

QUÆSTIO III. RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. zdibus oratio ? Quid auten Phariseo profuit su- A perbus suus in templum accessus, plenusque fastu et arrogantia? Nicephori episcopi Constantinopolitani, ex iis, quæ scripsit contra Iconomachos. • Apparebit Dominus super eos, inquit Sopho- nias, et disperdet omnes deos gentium terræ, et adorabunt eum singuli de loco suo ". » Et Mala- chias ex persona Dei ait : « In omni loco offertur incensum uomini meo, et sacrificium mundunt. Jam enim veritate et gratia in omni loco refulge- scente, non circumscribitur amplius adoratio cer- tis locorum terminis aut umbracili 186 illo ve- teris legis mandato. Sed quemadmodum ipsa Evangelii prædicatio per totum orbem diffusa resonat: ita et ipse glorificationis et adorationis modus quaqua versus extenditur, quia in omni loco dominatio ejus viget; quem decet honor et imperium, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. De his dicit divinus Ezechiel: Cum averterit se justus a justitia sua, et fecerit injustitiam, sc- cundum omnes iniquitates, quas fecit iniquus, omnes justitiæ ejus, quas fecit, non erunt in me- inoria : in delicto suo, quod deliquit, et in peccatis suis, quæ peccavit, in ipsis morietur. . Et rur- και σου ἀνέβησαν ενώπιον τοῦ Θεοῦ· ο τί τοίνυν τῷ Κορνηλίῳ ' έβλαψεν ἡ ἐν τῷ οἴκῳ προσευχή ; τί δὲ τὸν Φαρισαῖον ὠφέλησεν ἡ τοῦ ἱεροῦ παράστασις τύφου καὶ ἀλαζονίας ἐμπεπλησμένη ; αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπό λεως (8) ἐκ τοῦ κατὰ εἰκονομάχων. • Ἐπιφανήσεται Κύριος ἐπ' αὐτούς, φησὶ Σοφο νίας, καὶ ἐξολοθρεύσει τοὺς θεοὺς κ τῶν ἐθνῶν τῆς γῆς· καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ ἔκαστος ἐκ τοῦ τό που αὐτοῦ. » Καὶ Μαλαχίας ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησι· Ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα ν προσάγεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά·, πανταχοῦ γὰρ ἐπιλαμπούσης τῆς ἀληθείας καὶ τῆς χάριτος, οὐκ ἔτι χώραν ἔχει ἐν τόπῳ περιορίζεσθαι ή προσκύνη σις, οὐδὲ ἴστασθαι, κατὰ τὸ παλαιὸν ἐκεῖνο καὶ σκιών δες διάταγμα, 'Αλλ' ὥσπερ τοῦ Εὐαγγελίου ὁ λόγος ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ἐκχυθεὶς ἐξηγεῖται κ· οὕτω καὶ τῆς δοξολογίας καὶ προσκυνήσεως ὁ τρόπος ἐκταθεὶς ὑπερήπλωται· διότι ἐν παντὶ τόπῳ ἡ δεσποτεία αὐ τοῦ. Αὐτῷ γὰρ πρέπει τιμή καὶ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. (3) Νικηφόρου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινου- ΕΡΩΤΗΣΙΣ Γ'. Εάν τις ἁμαρτήσας μετενόησε, καὶ πάλιν εἰς τὴν ἁμαρτίαν ἔπεσεν, εἰ τὴν μετάνοιαν, καὶ τοὺς κόπους ἐκείνους ἀπώλεσε; καὶ μάλιστα εἰ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ἀπέθανεν 1; Περὶ τῶν τοιούτων φησὶν ὁ θεῖος Ἰεζεκιήλ ο Εν τῷ ἀποστρέφεσθαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, τοῦ ποιῆσαι ἀνομίαν, κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας, ἃς ἐποίησεν ὁ ἄνομος, πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι αὐτοῦ, ἐς ἐποίησεν, οὐ μὴ μνησθῶσιν, ἀλλ' ἐν τῷ παραπτώ ματι αὐτοῦ, ᾧ παρέπεσε, καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτ Si quis, cum peccassel, penitentiam egit, et rursus ceciderit in peccatum; num pœnitentiam amisit et labores, maxime si sit mortuus post peccatum? S, ANASTASII SINAITE Luc. xvm, 10-14. 70 Soph. 11, 2, 11. Νικηφόρου Malach. 1, 41. VARIE LECTIONES. • ἔμπροσθεν. * Κορνήλιον. " πάντας, η θυμιάματα. κ ἐξηγεῖται. Floruit Nicephorus Icononachorum al- πόλεως. te] ; Anastasius vero Gregorio M. fuit adequa- lis, ad quem exstant ejusdem Gregorii litteræ. Utrinque patet ὁ ὑπερχρονισμός ει μεταχρονισμός. qui tamen non potest operi ψευδεπιγραφίας notam inurere, ut vir eruditissimus Franciscus Turrianus animadvertit. (ALEMANN.) " Ezech. xviii, 24. In Græco exemplari perperam jungitur titulus quartæ quæstionis cum isto.

τοῦ, αἷς ἦμαρτεν, ἐν αὐταῖς ἀποθανεῖται.» Καὶ πά λιν' ο Δικαιοσύνη δικαίου οὐ μὴ ἐξελεῖται αὐτὸν, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ πλανηθῇ. Καὶ ἀνομία ἀσεβοῦς οὐ μὴ και χώσει αὐτόν. Ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἀποστραφῇ ἀπὸ τῆς ἀνομίας αὐτοῦ· ἕκαστον ἐν ταῖς ὁδοῖς ὑμῶν, κρινῶ ἐμᾶς, οἶκος Ισραήλ. Καὶ ὁ Δαβίδ· Ὁ Θεὸς κριτής δίκαιος, καὶ ἰσχυ τὰς καὶ μακρόθυμος, καὶ μὴ ὀργὴν ἐπάγων καθ᾿ ἑκάσ στην ἡμέραν· ἐὰν μὴ ἐπιστραφῆτε, τὴν βομφαίαν αὐτοῦ στιλβώσει. ο Καὶ πάλιν·. Τοὺς δὲ ἐκκλίνον τὰς εἰς τὰς στραγγαλιὰς ἀπάξει Κύριος μετὰ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν.» Καὶ ὁ Κύριος· «Οὐδεὶς βαλών & τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στρα φεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Τῶν τοιούτων οὖν τὴν μετάνοιαν 5, καὶ τὸν ἀνόνητον κόπον στηλιτεύων ὁ ᾿Απόστολός ο φησι· «Οὕτως ἀνόητοί ἐστε, ἐναρξάμενοι πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε; τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῆ, είγε καὶ εἰκῇ; ο δε Τίς μετοχή δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ; εἰς δὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ή τίς συμφώνησις Χριστῷ πρὸς βελίαλ;» Ησαίου. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χει τῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ.» Σολομώντος. Επτάκις πεσεῖται ὁ δίκαιος, καὶ ἀναστήσεται. Οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἀσθενήσουσιν ἐν κακοῖς· καὶ ἀνὴρ ἐν εἶνας τονεῖ αὐτῷ, καὶ ἐκδιάζεται τὴν ἑαυτοῦ ἀπώ μαν. ο Καί· ε "Ος φυλάσσει ἐντολὰς, τηρεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν ὁ δὲ καταφρονῶν τῶν ἑαυτοῦ ὁδῶν, ἀπολεῖται.» Καί· σ Όταν ἔλθῃ ἀσεβὴς εἰς βάθος κακῶν, καταφρο τεῖ· ἐπέρχεται δὲ αὐτῷ ἀτιμία καὶ ὄνειδος.» Και· Ω Οι εγκαταλιπόντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορευθῆναι ἐν Ταῖς τεύτοις, οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαί ροντες ἐπὶ διαστροφή κακῇ.» Και· «Ωσπερ κύων ἐπειιτ,· ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἔμετον, καὶ μισητὸς γένη Στο όποιος πέραν τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ ἀναστρέψας ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν.» Του Σειράχ. Βεπτιζόμενος ἀπὸ νεκροῦ, καὶ πάλιν ἁπτόμενος αὐτοῦ, τί ὠφέλησεν ἐν λουτρῷ αὐτοῦ; οὕτως ἄνθρω- η τις νηστείων ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, καὶ πάλιν πορευόμενος, καὶ τὰ αὐτὰ ποιῶν, τῆς προσευχῆς αὐτοῦ τὰς εἰσακούσεται; καὶ τί ὠφέλησεν ἐν τῷ τα πεινοῦσθαι αὐτόν; καὶ ἐπαναγαγὼν ἀπὸ δικαιοσύ της ἐπὶ ἁμαρτίαν, ὁ Κύριος ἑτοιμάσει εἰς ῥομφαίαν αὐτήν. Καὶ. Κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, οὕτω καὶ πολὺς ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ, ἄνδρα κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ κρονεῖ. Καὶ, Εκαστος κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ εὑρή σες. Και, Μακάριος ὅστις ηδύνατο παραβῆναι καὶ οὐ Σχιν, οι χτι, ΧΙΧ, Η τι, φησίν, ἐπιβαλών. ὁ ἄνοιαν. καὶ ὁ θεῖος. καὶ πάλιν. ο ὅτανέλθη. cunque die deliquerit. Et justitia impii non nocebit ei, in quacunque die ab iniquitate sua fuerit aver Unumquemque secundum viam suam; judicabo vos, domus Israel. 78. sum c Justitia justi mou liberabit eum, in qua a d sus. Et David: «Deus Judex justus, et fortis, et lon ganimis, non iram adducens per singulos dies Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit Et rursum Declinantes autem in obligationes, abducet Dominus cum operantibus iniquitatem". › Et Dominus: • Nemo mittens manum ad aratrun, Eorum et respiciens retro, aptus est regno Dei”. › igitur ignorantiam et stultum laborem insectans cliam divinus Apostolus, dicit: • Adeo stulti estis, ut cum spiritu cœperitis, nunc carne consumamini? Tanta passi estis sine causa; si tamen sine cau sa?, El rursum: • Quæ participatio justitiæ cum iniquitate? aut quæ societas luci ad tenebras? quæ autem conventio Christi ad Belial”?, Isaiα. Væ iniquo: mala secundum opera manuuυτα ejus accident ei”. › Salomonis. Septies cadet justus, et resurget: impii autem infirmabuntur in malis". Vir in laboribus, laborat sibi, et vim facit in interitum suum ".» Et: c qui custodit mandala, servat suam animam: qui autem negligit suas 187 vias, peribit®”.· Cum venerit impius in profundum malorum, contemnit; super venit autem ei inhonoratio, et opprobrium". — 0 qui dereliquistis vias rectas, abeundo in vias tene brarum, qui lætanini in malis, et gaudetis in con versatione mala”. Sicut canis, cum redierit ad suum vomitum, et odibilis efficitur, sic impru dens, sua malitia revertens ad peccatum suum. Ex Ecclesiastico. Qui baptizatura mortuo, et iterum tangit eum; quid profecit lavatione sua? sic homo, qui jejunat in peccatis suis, et iterum vadit, et facit eadem; orationem illius quis exaudiet, et quid profecit hu miliando se 86.07? Et, Quid profuit, dum ipse fuit humiliatus; et regrediens a justitia ad peccatum, Dominus parabit eum ad rhomphæam 18. Et, Secun dum multam suam misericordiam judicabit virum secundum opera sua ". Et, Beatus qui potuit trans gredi, et non est transgressus; et facere malum, et non fecit ". Et, Væ cordibus timidis, et manibus ss Prov. 18 Psal. CXXIV, 5. 76 Luc. 1x, 62. 77 Galat, mr, 3. 4. □ Ezech. xx111, 12, 20.” Psal. vII, 12, 13. 30 Prov. 16. Prov. 26. us Prov. 16. * Cor. 14, 15. 3 Isa. 111, 06.07 Eccli. xxxιν, 30, 31. *e Eccli. xxv1, 27. xvm, 3 Prov. 11, 45, 14. Prov. xxvi, 11; Il Petr. 11, 22. *Eccli. xv, 13. 99 Eccli. XXXI, 10. d

παρέβη, καὶ ποιῆσαι κακὸν, καὶ οὐκ ἐποίησε. Και, Οὐαὶ καρδίαις δειλαῖς, καὶ χερσὶν παρειμέναις, καὶ ἁμαρτωλῷ ἐπιβαίνοντι ἐπὶ δύο τρίβους. Τοῦ Εὐαγγελίου. Οταν τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ ἀνθρώ που, διέρχεται δι' ανύδρων τόπων, αἰτοῦν ἀναπαυ σιν, καὶ οὐχ εὑρίσκει, καὶ λέγει· Επιστρέψω εἰς τὸν οἶκόν μου, ὅθεν ἐξῆλθον· καὶ ἐλθὸν, εὑρίσκει σχολάζοντα, καὶ σεσαρωμένον. Τότε πορεύεται, καὶ παραλαμβάνει μεθ᾿ ἑαυτοῦ καὶ ἕτερα πνεύματα που νηρότερα ἑαυτοῦ· καὶ εἰσελθόντα κατοικεῖ ἐκεῖ· καὶ γίνεται τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου χείρονα τῶν πρώτων. ο Πέτρου τοῦ ἀποστόλου. Οἱ ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα του κόσμου του του ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τούτοις πάλιν ἐμπλακέντες ἡττῶνται· γέγονεν αύτ τοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων. Κρείσσον γὰρ ἦν αὐτοῖς, μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὁδὸν τῆς δικαιοσύ νης, ἢ ἐπιστρέψαι ἐκ τῆς παραδοθείσης αὐτοῖς ένα τολῆς· συμβέβηκε γὰρ αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς παρ οιμίας· Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα· καὶ ὖς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου. Κυρίλλου Ἱεροσολύμων, ἐκ τῶν Ασκητικών (κα φαλαίων β). Φεύγε κ τὰ πονηρὰ ἔργα· ἡ γὰρ τούτοις ὑπόπτευ σις ', μετὰ τὴν ἀπόταξιν τοῦ Σατανά, καὶ τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν σύνταξιν, πικροτέρου πειραθήσῃ τοῦ τυράννου· ἴσως, ὡς οἰκεῖον περιέποντος πάλαι· καὶ τῆς πικρᾶς ἀνιέντος (σε) δουλείας· νῦν α, σφόδρα παρὰ σοῦ καταπικρανθέντος, καὶ τοῦ Χριστοῦ στε ρηθήσῃ, κἀκείνου πειρασθήσῃ· οὐκ ἤκουσας πῶς ὁ Λὼτ μὲν σέσωσται μετὰ τῶν θυγατέρων· ἡ δὲ κ γυ νή γέγονε στήλη αλός, διὰ τὴν τῆς πονηράς προτι ρέσεως ὑποστροφήν; πρόσεχε τοίνυν σεαυτῷ, καὶ μὴ στρέφου πάλιν, βαλὼν τὴν χεῖρα ἐπ' ἄροτρον, καὶ στρεφόμενος εἰς τὴν πονηρὰν πράξιν. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ κατὰ μεθυόντων. Ο γὰρ ἐν προκοπής γενόμενος ἀγαθῶν ἔργων, εἶτα πάλιν δρομήσας 1 πρὸς τὴν ἀρχαίαν συν ήθειαν, οὐ μόνον τὸν ἐν τοῖς πεπονημένοις = μισθόν εζημιώθη, ἀλλὰ καὶ βαρυτέρας ἀξιοῦται τῆς κατα κρίσεως· διότι γευσάμενος καλόν Θεοῦ ῥῆμα, καὶ γνώσεως μυστηρίων ἀξιωθεὶς, πάντα προέδωκεν ἡδονῇ βραχεία δελεασθείς. Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Ἰστέον, ὅτι, κἂν χαλεπήν δώσομεν ὑπὲρ τῶν (προτέρων) ἁμαρτημάτων δίκην· εἶτα τοῖς αὐτοῖς πάλιν περιπέσωμεν, χαλεπώτερα πολλῷ πεισόμεθα πάλιν· καὶ μάλα εἰκότως· ὁ γὰρ μηδὲ τῇ τιμωρία γενόμενος βελτίων, ὡς ἀναίσθητος» λοιπόν, κατα φρονητὴς ἐπὶ μείζονα ἄγεται κολαστήρια. ἡ ἁγίας. 6 κατηχήσεων ἐν κατηχητικων. Η οὖν. ἡ εἰ γὰρ τούτοις υποπέσῃς. Η τούτου, 1 παλινδρο μήτας. π τὸν ἐν τούτοις, η φησί. dissolutis: et peccatori, qui ingreditur duabus se mitis". Ex Evangelio. Cum immundus spiritus exierit de homine, ambulat per loca inaquosa, quærens requiem, et non inveniens, dicit: Revertar in domum meam, unde exivi. Et cum venerit, invenit eam scopis mundatam et ornatam. Tunc vadit, et assumit septem alios spiritus secum nequiores se, et in gressi babitant ibi. Et dunt novissima hominis illius pejora prioribus". > Petri apostoli. ‹ Si enim refugientes coinquinationes mundi, in cognitione Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi, his rursus implicati superantur; facta sunt eis posteriora deteriora prioribus. Melius enim erat illis non cognoscere viam justitis, quam post agni tionem, retrorsum converti ab eo, quod illis tradi ium est, sancto mandato. Contigit enim eis illud veri proverbii: Canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro luti 98, Cyrilli Hierosolymitani ex Catecheticis capitibus. Fuge igitur mala opera. Si enim his succumbas postquam Satanæ renuntiasti, et ad Deum te ag gregasti, duriorem tyrannum senties forte, qui te tanquam suum olim tractavit, et ex acerba servitute nonnihil remisit. At cum vehementer admodum a te sit irritatus, et Christo privaberis, et illius cru delitatem experieris. 188 An non audivisti, quo odo Lot cum filiabus servatus, uxorque ejus in statuam salis conversa fuerit ", idque propter pra vam voluntatis mutationem seu reversionem? At tende igitur tibi, nec revertere, manu semel ad aratrum missa, ad pravas vitæ hujus actiones. Sancti Basilii, ex Oratione contra ebrios. Nam qui fuerit in profectu bonorum operum, deinde ad veterem rediit consuetudinem, non so lunt privatus est mercede quæ propter illa datur, sed etiam dignus graviori censetur condemnatione; propterea quod, cum gustarit bonum Dei verbum, et dignus sit habitus cognitione mysteriorum, om nia prodidit, brevi ineseatus voluptate. Sancti Joannis Chrysostomi, in Matthaum. Sciendum est quod, etsi graves daturi sumus pœ nas pro prioribus peccatis, attamen si deinde in cadem rursus inciderimus, patiemur rursus gra viora: idque merito. Qui enim ne supplicio qui dem factus melior, tanquam nuo sensu præditus contemptor ad majora ducitur supplicia. "Eccli. 11, 14. " Luc. xi, 24-26.» II Petr. 11, 20-22.» Gen. xx, 46 sqq.

τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Ἑβραίους Επιστολῆς. Εἰπὶ γάρ μοι, ἐὰν ὑγιάνας ἀπὸ νόσου μακρᾶς, πάλιν ἑαυτὸν τοῖς σιτίοις ἐκδῷς ἐκείνοις τοῖς νοσο ποιοῖς, οὐχὶ καὶ τὸν πρῶτον " κόπον ἀπώλεσας, καὶ ἑαυτὸν μειζόνως ἔβλαψας; Εἰ γὰρ τὰ φυσικὰ μεθ ίσαται, πολλῷ μᾶλλον τὰ τῆς προαιρέσεως. Μαξίμου ἐκ τῶν Ἀσκητικῶν Ρ. Ἐὰν πρὸς ὀλίγον τῶν παθῶν τὰς αἰτίας 9 εκκό φαντες τοῖς πνευματικοῖς ἐνασχολισθῶμεν ο θεωρή μασι, μὴ ἐν αὐτοῖς δὲ (ἀεὶ) διατρίψωμεν, αὐτὸ τοῦτο ἔχοντες ἔργον, εὐχερῶς πάλιν ἐπὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη περιτρεπόμεθα, μηδὲν ἄλλο ἐκεῖθεν καρπωσά μενος, ή σκότωσιν παντελῆ τοῦ νοῦ, καὶ ἐπὶ τὰ ὑλικά ἐντροπήν. Καὶ ἐν τοῖς τῆς σαρκὸς πάθεσιν δίκην χώρησε ο βομβάρῳ κυλινδουμένων '. Πρὸς ὀλίγον γὰρ ἐξ ἐπιμελείας καθαρθέντες, καὶ τῆς γνώσεως ἐπιτυχόντες, ὕστερον ἀμελήσαντες, ώμοιώθησαν τῷ Σεούλ· δς βασιλείας καταξιωθεὶς, καὶ ἀναξίως πολι τευσάμενος, μετ' ὀργῆς φοβερᾶς ἐξ αὐτῆς ἀπεβλή Νείλου έπι τοῦ πρὸς Εὐκάρπιον μοναχόν. Οὐκοῦν μάταιος μὲν ὁ πόνος τοῦ δικαίου τ· ἀνέγκλη τις τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὁ τρόπος, τῆς ἐν ἀμφοτέροις γενομένης ἐναλλαγῆς. Οἷον γὰρ εὕρω σε, τοιοῦτόν σε κρινώ, φησὶν ὁ Κύριος. Ποῦ γὰρ οἱ τοσοῦτοι κόποι τοῦ μεγάλου Μωϋσέως; ἡττεῖς = ἐν στιγμῇ τῆς ἀν τολογίας παραγραψαμένης τὴν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγ γελίας εἴσοδον; Ποῦ δὲ ἡ σύνεσις 7 καὶ σοφία Σολο μώντος; καὶ τίς ἡ ὠφέλεια τῆς πολλῆς φρονήσεως ἐκείνης; καὶ ἡ προσλαβοῦσα & εὔνοια εἰς Θεόν, ὕστερον ἐκ γυναικομανίας, εἰς εἰδωλομανίαν ἐκπε πτωκότος; Ποῦ δὲ καὶ ἡ τοῦ Γιεζή συναναστροφή πρὸς τὴν Ἑλισσαίον, φιλοχρηματίσας λέπραν ὁ ἑαυ τῷ ἐπισπασαμένου; τί δὲ καὶ τὸν Ἰούδαν ὤνησεν ἡ τοσαύτη, του Χριστοῦ πρὸς αὐτὸν διδασκαλία, καὶ δεν μετεωργία, ύστερον δι' ἀγχόνης τὸν βίον κατα στρέψαντες; Ὅθεν, οὐχ ὁ καλῶς ἀρχόμενος, καὶ κακώς μετερχόμενος, οὗτος τέλειος· ἀλλ᾽ ὁ καλῶς ὑποτιθέμενες ' οὗτος δίκαιος παρὰ τῷ Θεῷ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Δ. Τάτ τις παύσηται τῆς ἁμαρτίας, ἀρκεῖ τούτῳ ὁ πρὸς μετάνοιαν, ἢ οὐ; ΔΙΚΟ ΚΡΙΣΙΣ. Της θείας Γραφής λεγούσης· ι Εκκλινον ἀπὸ καὶ τοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν, ο εὔδηλον ὅτι χρὴ μετὰ τὸ παύσασθαι τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοὺς καρποὺς μετ τενοίας ἀξίους ἐπιδείκνυσθαι. Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστα λας ο Ωσπερ παρεστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα ο κυλινδούμενοι. ν ἀδίκου. πρότερον. Η κεφαλαίων. η ατιμίας. • ἀσχολισθῶμεν, ἀσχοληθῶμεν. ο χοίρου. Νείλου πρώτου ήττηθέντος. * καὶ ἡ σύνοδος. Η προλαβοῦσα. Διχάριν. ε ἀποτιθέμενος. ὁ τοῦτο. τούλα. Ejusdem ex commentario in Epistolam ad Hebreos. b * Num. xx; Deut. xxxit.» II Reg. xi. Psal. XXXVI, 27. Nam dic mihi: si enim a longo morbo conva luisses, et rursus te dederis cibis illis qui morbum afferunt, nonne et priorem laborem perdidisses, et teipsum magis læsisses? Nam si mulantur res na turales, multo magis quæ a libero arbitrio proce dunt. Ex sancti Maximi Asceticis. Si modico tempore pravas affectiones resecantes spiritualibus contemplationibus vacaverimus, neque omne tempus in illis posuerimus, in iis solis occu pati, facile iterum ad ea quæ carnis sunt relabemur, nullo alio emolumento inde reportato, quam per fecta mentis obscuratione, et ad res ex materia concretas conversione; in carnis desideriis, instar porcorum in cœno volutati. Nam qui ad exiguum tempus expurgati, et cognitionem coelestium) consecuti, postea desidiæ sese dedunt, ii similes sunt Sauli, qui ad regnum erectus, cum illud in digne administrasset, inde terribili ira Dei deje ctus est. 189 Nili ex iis quae scripsit ad Eucarpium monachum. Non est ergo labor justi vanus: nec reprehen dendi sunt mores peccatoris, cum in utrisque facţa fuerit mutatio. Qualem enim te invenero, talem te judicabo, inquit Deus. Ubi enim sunt magni Mosis tot labores devicti in puncto contradictio nis, quæ ei introitum in terram promissionis occlu sit? Ubi est etiam ingenium et sapientia Salomo nis? et quæ est utilitas magnæ illius prudentiæ? Quid profuit ea quæ præcessit in Deum pia affectio; cum ex insano amore mulierum postea ceciderit in insanum cultum idolorum **? Ubi est etiam Giezi conversatio cum Eliseo, qui propter avari tiam ad se attraxit lepram"? Quid Judæ quoque profuit tanta Christi doctrina, et tam multa, quæ fecit Christus miracula, cum laqueo postea vitam finierit "? Quamobrem, non is qui recte incipit, et male prosequitur, est perfectus; sed qui recte finit, is est justus apud Deum. Num sufficit ad pœnitentiam, si quis a peccato desi stat? Cum dicat Scriptura: • Declina a malo, et fac bonum ", est evidens quod oportet, postquam cessatum est a peccato, ostendere etiam fructus dignos pœnitentiæ. Dicit enim Apostolus: Sicut exhibuistis membra vestra servire immunditiæ et » IV, Reg. v, 27. es Matth. XXV, 5; Act. 1, 18. Ita Codex manuscriptus. Num est; Primi Nili; quia plures hoc nomine? Ita Cod. Vat. Lego

S. ANASTASII SINAITÆ tes, nesciunt quidem se ægrotare. iniquitati ad iniquitatem; ita nunc exhibete mem- bra vestra servire justitiæ in sanctificationem³. › Et rursus: Odientes malum, adhærentes bono⁹. Deinde ostendens etiam fructus pœnitentiæ, sub- jungit : « Charitate fraternitatis invicem diligentes; honore invicem prævenientes, sollicitudine non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, orationi in- stantes, necessitatibus sanctorum communicantes, hospitalitatem sectantes ³. Sancti Basilii, ex Oratione in illud: Attende tibi ipsi. › Attende tibi, ut pro ratione et proportione pec- cati a medicina accipias auxilium. Magnum et grave est peccatum : multum tibi opus est confes- sione, amaris lacrymis, extensis vigiliis, assiduo jejunio. Leve et tolerabile est delictum : exæque- tur etiam pœnitentia; tantum attende tibi ipsi, ut animæ et firmitatem et infirmitatem cognoscas; multi enim propter 190 nimiam attendendi negli- gentiam, maximis et incurabilibus morbis laboran- Chrysostomi, ex Commentario in Matthæum. • Facite fructus dignos penitentiæ ' : . hoc est, Rapuisti aliena? de catero, da etiam tua. Scorta- tus es? castitatem exerce, et continentiam. Contu- melia affecisti, et verberasti aliquem? benedic deinceps iis qui te verberant. In deliciis vitam egi- sti, et te inebriasti ? sis sobrius et bibe aquam. Vi- disti impudicis oculis alienam pulchritudinem ? C • averte oculos tuos, ne videant vanitatem³; › ne rursus ascendat mors per fenestras, ut scriptum est . Non enim satis est ad sanitatem telum solum- modo eximere, sed etiam vulneri adhibendum est medicamentum. Sancti Gregorii Theologi, in novam Dominicam. Odoratus te effeminavit? fuge bonos odores. Tactu es emollitus ? renuntia delicatis et mollibus. Auditus aliquid perperam tibi suasit ? pone ostium fraudulentis verbis et curiosis. Et paulo post : Heri versatus es in theatris, et te oblectasti spe- ctaculis ? hodie ostende te deditum contemplationi. Heri fuisti maledicus et impudens? hodie bonis verbis prosequere, sisque initis et placidus. Heri fuisti comessator? hodie sobrius esto. Heri fuisti potor vini? hodie sis potor aquæ. Heri molliter ac delicate cubabas in lectis eburneis, et primis ac præstantissimis ungebaris unguentis? cras cuba humi et vigila. Pro eo qui ad risum excitat, sis co- gitabundus : pro eo qui ornatur splendide, indue te pannosa ac vili veste. Pro insolente ac glorioso, exhibe te modestum. Pro eo qui sublime collum erigit, deorsum te inclina. Maximi, ex Capitibus asceticis. Declina, inquit, a malo, et fac honum ", . hoc • VARIÆ LECTIONES. Δ τῇ ἀκαθαρσίᾳ, καὶ τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν· οὕτω τοίνυν παραστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ δικαιο- σύνῃ εἰς ἁγίασμα. » Καὶ πάλιν· « Αποστυγοῦντες τῷ πονηρῷ 1, κολλώμενοι τῷ ἀγαθῷ. » Εἶτα καὶ τοὺς καρποὺς τῆς μετανοίας ἐπιδεικνύων, ἐπάγει· • Τη φιλαδελφίᾳ εἰς ἀλλήλους φιλόστοργοι, τῇ σπου δῇ μὴ ὀκνηροί, τῷ πνεύματι ζέοντες, τῷ Κυρίῳ δουλεύοντες, τῇ ἐλπίδι χαίροντες, τῇ θλίψει ὑπομέ νοντες, τῇ προσευχῇ προσκαρτεροῦντες, ταῖς χρείαις τῶν ἁγίων κοινωνοῦντες, την φιλοξενίαν διώκοντες. ο Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ εἰς τὸ, « Πρόσεχε σεαυτῷ. » Πρόσεχε σεαυτῷ, ἵνα κατὰ ἀναλογίαν τοῦ πλημ μελήματος, καὶ τὴν ἐκ τῆς θεραπείας βοήθειαν καταδέχῃ· μέγα καὶ χαλεπὸν τὸ ἁμάρτημα· πολλὴ σοι χρεία τῆς ἐξομολογήσεως 6, δακρύων πικρῶν, συντόνου ἀγρυπνίας, ἀδιαλείπτου τῆς νηστείας. Κούφον καὶ φορητὸν τὸ παράπτωμα. Εξισαζέσθω καὶ ἡ μετάνοια· μόνον πρόσεχε σεαυτῷ, ἵνα γνω- ρίσης ψυχῆς εὐρωστίαν, καὶ νόσον· πολλοὶ γὰρ ἐκ τῆς ἄγαν ἀπροσεξίας, μεγάλα, καὶ ἀνίατα νοσοῦντες, οὐδὲ αὐτὸ τοῦτο ἴσασιν, ὅτι νοσοῦσιν. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. • Ποιήσατε καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας, τους ἐστιν, Ηρπασας τὰ ἀλλότρια ; δὸς λοιπὸν καὶ τὰ σά. Ἐπόρνευσας; ἁγνείαν ἄσκει, καὶ ἐγκράτειαν. Υβρισας, καὶ ἔτυψας ; εὐλόγει λοιπὸν τὸν ὑβρίζοντα, καὶ εὐεργέτει τοὺς τύπτοντας. Ετρύφησας, καὶ ἐμέθυσας; νήστευε, καὶ ὑδροπότει. Εἶδες ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς κάλλος ἀλλότριον; ἀπόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα, ἵνα μὴ πάλιν ἀναί, θάνατος διὰ τῶν θυρίδων σου, ὡς γέ- γραπται. Οὐκ ἀρκεῖ ἡ εἰς ὑγείαν ἡμῶν τὸ βέλος ἐξελεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ τραύματι ἐπιθείναι φάρο μακον. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, εἰς τὴν νέαν Κυριακήν. Η όσφρησις ἐθήλυνε σε; φεῦγε τὰς εὐωδίας. Τ ἀφῇ κατεμαλακίσθης; ἀπόταξον ταῖς λειότησι (και ταῖς ἀπαλότησιν)· ἡ ἀκοὴ παρέπεισέ σε ; θὲς θύραν τοῖς ἀπατηλοῖς : λογισμοῖς κ. Καὶ μετ' ὀλίγον χθὲς ἦσθα θεατρικό;; σήμερον φάνηθι θεωρικός · χθὲς λοίδορος Ιταμός; σήμερον εὔφημος ήμερος· χθες η κωμαστής; σήμερον σωφρονιστής· χθὲς οινοπότης; σήμερον υδροπότης. Σήμερον κατασπαταλῶν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τὰ πρόσωπα 1 μυροχριό μενος; αὔριον χαμευνής, καὶ ἄγρυπνος. Αντί γε- λοιαστοῦ, σύννους· ἀντὶ καλλωπιστοῦ, δυσείμων· ἀντὶ γαύρου καὶ ἀλαζόνος, εὐτελῆς τὸ φαινόμενον· κάτω νεύων, ἀντὶ ὑψαύχενος. Μαξίμου, ἐκ τῶν Κεφαλαίων. Εκκλινον, φησὶν, ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγα Rom. XII, 9. ' ibid. 10-12. * Luc. ur, &. * Psal. cxvi, 37. • Rom. νι 19. * 7 Psal. xxxvi, 27. • Jerem. 1x, · τὸ πονηρόν. Η δοξολογήσεως. Η οὐ γὰρ ἄρχει, ' περιέργοις. * λόγοις. 1 πρῶτα.

Ούνα, τουτέστιν, πολέμησαν τοὺς ἐχθροὺς, ἵνα μειώ της τὰ πάθη· ἔπειτα δὲ νῆψε, ἵνα μὴ αὐξήσωσι (πάλιν). Πολέμησον, ἵνα κτήσῃ τὰς ἀρετάς. Καὶ μετέπειτα νήφε, ἵνα αὐτὰς φυλάξῃς. Καὶ τοῦτο ἂν εἴη τὸ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν. Οὐ γὰρ ἡ τῶν πράξεων ἀποχὴ δικαιοῖ, ἀλλ' ἡ τῶν ἐντολῶν τήρη σις μετά προσθήκης, κατὰ τὸν λέγοντα· «Καὶ προσ θήσω ἐπὶ πᾶσαν τὴν αἴνεσίν σου·, ὅθεν καὶ Ἱερε μίας φησίν εὭσπερ ἐγένετο ἡ διάνοια ὑμῶν εἰς τὸ πλανηθῆναι ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, δεκαπλασιάσαντες, ἐπιστραφέντες ζητήσατε αὐτόν.» Λέγει δὲ καὶ ὁ Σοφός «Τέκνον, ἥμαρτες· μὴ προσθεὶς ἔτι, καὶ περὶ τῶν προτέρων σου δεήθητι. Ὡς ἀπὸ προσώπου όφεως φευγε ἀπὸ ἁμαρτίας.» Τοιοῦτόν ἐστι τὸ, ο Ὅτι την ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω μ· ο και, ο Μεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας μου.» Σπουδάσωμεν τοίνυν εὐαρεστήσει τῷ Θεῷ ὅπως τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἀξιωθῶμεν· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ε. Εάν τίς ἐστι γέρων, ἢ ἀδύνατος καὶ ὀλιγόψυ χες καὶ οὐ δύναται μονάσαι, ἢ τὰ τοῦ μονα τοῦ ποιῆσαι, πῶς οὗτος δυνήσεται μετανοή σαι, καὶ σωθῆναι; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τοῦ Κυρίου λέγοντος ότι «Ο ζυγός μου χρηστός, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν, ο εὔδηλον, ὅτι καὶ ὁ γέρων, καὶ ὁ ἀδύνατος δύναται φυλάξαι τὸν νόμον αὐτοῦ· γέγραπται γάρ, ὅτι ο Εὐθεῖαι ὁδοὶ Κυρίου, καὶ είκαται πορεύσονται ἐν αὐταῖς·» καί· «Πάντα τὰ ἐνώπιον ο τοῖς νοοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνώσιν· ο καὶ ὅτι, ο Εὐθὺς ὁ λόγος τοῦ Κυρίου, καὶ τέντα τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πίστει.» Οὔτε γὰρ ἀγαμίαν ἡμῖν ὥρισεν, οὔτε τῶν πάντων, τῶν ἐν τῷ κόσμῳ ἀναχώρησιν· ἀλλὰ, ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν, καὶ τὸν πλησίον ταπεινοφρονείν, συμπαθεῖν, προσεύχεσθαι, ὑπομένειν εἰς θάβρεις, πράον εἶναι, ειρηνικόν, μή μνησικα καλο, με επακρίνειν *, μή ψεύδεσθαι. Φησὶ γὰρ ὁ Επίσ • Αποθέμενοι τὸ ψεῦδος, λαλεῖτε ελίξεων έκαστος μετὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ· ὅτι εστές αξίων μέλη. Οργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτά καὶ ἐξίες μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. ες δὲ δίδοτε τόπον τῷ διαβόλῳ· ὁ κλέπτων μηκέτι κλεπτέτω, μᾶλλον δὲ κοπιάτω, ἐργαζόμενος 2 τον ταῖς Ιδίαις χερσίν, ἵνα ἔχῃ μεταδιδόναι το χρείαν έχοντι. Πᾶς λόγος σαπρὸς ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν μὴ ἐκπορευέτω· ἀλλ' εἴ τις ἀγαθὸς πρὸς οἰκο δομὴν τῆς χρείας, ἵνα δῷ χάριν τοῖς ἀκούουσι. «Μή Π ἀναγγελώ. η ενώπια. ο καταφρονείν. η μεταδοῦναι. ΝΟΤΑ. Ολιγόψυχος. μονάσαι, τὰ τοῦ μοναχοῦ ποιῆσαι, τὰς τῶν μονα χῶν σκληραγωγίας, καὶ τὸν αὐστηρὸν βίον μετέλα θεῖν. est, pugna adversus hostes, ut minuas pravas affectio mes; postea sobrius esto, ne iterum augeantur. Pu gnes ut virtutes adipiscaris, et deinde sobrias esto, ut easdem conserves. Et hoc simul et operari et con servare fuerit; non enim abstinentia a pravis operi bus justificat, sed mandatorum (divinorum) observa tio cum additamento, juxta illum qui dicit: • Adji ciam super omnem laudem tuam. Unde et Jeremias ait: ‹ Quemadmodum fuit cogitatio vestra ad aber randum a Deo, ita nunc reversidecies magis quærite illum., Quin et Sapiens monet: • Fili, peccasti; ne adjicias amplius; et pro prioribus tuis depreca re. Tanquam a facie colubri, fuge peccatum. 191 Hujus generis est et illud • Quoniam ini quitatem meam ego cognosco '';» et: • Sollicitus ero de peccato meo '., Studeamus igitur Deo pla cere, ut rei cjus consortes efficiamur, quia ipsum decet gloria; nunc et semper, et in sæcula sæculo rum. Amen. Si sit senex, aut imbecillus, et pusilli animi, nec possit esse monachus, aut facere quæ sunt mona chi, quomodo poterit pœnitentiam agere et salvus esse? Cum dicat Dominus: Jugum meum suave est, et onus meum leve "; › liquet quod qui est et senex et impotens, potest ejus legem servare; scriptum est enim: «Rectæ viæ Domini, et justi ambulabunt ip eis ';» et: • Omnia sunt in conspectu corum qui intelligunt, et recta iis qui inveniunt cogni. tionem '';. et: • Rectum est verbum Donini, et omnia opera ejus in fide 1. Neque enim caliba tum nobis mandavit; neque rursus ut recedamus ab omnibus quæ sunt in mundo; sed constituit ut Deum diligamus et proximum; ut simus humiles et misericordes; ut oremus, ut toleremus afflictio nes, simus mites et pacifici; ut injuriæ acceptæ non simus memores, nec condemnemus aliquem, neque mentiamur. Dicit enim Apostolus: Propter quod deponentes nendacium, loquimini veritatem unus quisque cum proximo suo; quoniam sumus invicem membra. Irascimiui, et nolite peccare; sol non occidat super iracundiam vestram. Nolite locum dare diabolo. Qui furabatur, jam non furetur, ma gis autem laboret, operando manibus suis, ut ba beat unde tribuat necessitatem patienti. Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat; sed si 11 Psal. xxxvi, 19. ss Math. * Psal. 1xx, 14. Baruch. iv, 28. • Eccli. xx1, 1, 2.. 10 Psal. L, 5. * Ose. sav, 10. Prov. vult, 9. 4 Psal. xxxi, 4. Vulgo imbecillis. Ibid. vel nomine religioni dare, vel domi, ut solent Græci, (ALEMANN. )

Isaiæ. ἐμίσησα, λέγει Κύριος. » audicatibus 15. » Et: «Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in diem redem- ptions. Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et malitia. Estote autem invicem benigni, misericor- des, donantes invicem, sicut et Deus in Christo do- navit vobis. Estote ergo imitatores Christi, sicut Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavi- tatis Fornicatio autem et omnis immunditia, et avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet san- ctos, aut turpitudo, aut stultiloquium, aut scurrili- tas, 192 quæ ad rem non pertinent, sed magis pro malo reddentes, providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus. Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes 17., Vides nihil consti- tutum esse quod sit grave, et quod a nobis non possit fieri, Merito ergo dicebat Dominus: Jugum ‹ Si annuntiatum est tibi, homo, quid bonum, aut quit Dominus quaerat a te? ut facias judicium, et diligas misericordiam; et paratus sis ambulare cum Domino Deo tuo 19. liæc dicit Dominus omnipotens Judicium ju- c Jacite unusquisque ad fratrem suum; et viduam et pupillum et advenam ne opprimatis. Et mali- tiæ unusquisque fratris sui nolite meminisse in cordibus vestris 20. Confidite. Isti sermones sunt quos facietis. Loquimini veritatem unusquisque ad proximum suum; veritatem et judicium pacifi- cum judicate, et unusquisque malum proximi sui non cogitate in cordibus vestris; et juramentum mendas ne diligatis, quia hæc omnia oli, dicit Dominus 21. • Quærite Dominum, et in inveniendo eum, in- vocate. Εt postquam vobis appropinquaverit, relin- suas, et convertatur ad Dominum, et misericordiam consequetur 2. confidit in Domino, et confusus est? aut quris per- nansit in timore ejus, et derelictus est? aut quis invocavit illum, et despexit cum? quoniam pius et misericors est ¹³. › Α λυπεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Θεοῦ, ἐν ᾧ ἐσφρα γίσθητε εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως. Πᾶσα πικρία, καὶ θυμὸς, καὶ ὀργὴ, καὶ κραυγή, και βλασφημία, ἀρθήτω ἀφ' ὑμῶν σὺν πάσῃ κακία· γίνεσθε εἰς ἀλλήλους χρηστοί, ευσπλαγχνοι χαριζόμενοι ἑαυ τοῖς, καθὼς καὶ ὁ Θεὸς ἐν Χριστῷ ἐχαρίσατο ὑμῖν. Γίνεσθε οὖν μιμηταί τοῦ Χριστοῦ, ὡς τέκνα άγα πητά, καὶ περιπατεῖτε ἐν ἀγάπη, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν προσφοράν, καὶ θυσίαν τῷ Θεῷ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας. Πορνεία δὲ πᾶσα, καὶ πᾶσα ἀκαθαρ σία, ἢ πλεονεξία, μηδὲ ὀνομαζέσθω ἐν ὑμῖν, καθώς πρέπει ἁγίοις, καὶ αἰσχρότης, καὶ μωρολογία, καὶ εὐτραπελία, τὰ οὐκ ἀνέλκοντα 4. ἀλλὰ μᾶλλον εὐχαριστία. Καὶ πάλιν • Μηδενὶ κακών αντί Β κακοῦ ἀποδιδόντες προνοούμενοι καλὰ ἐνώπιον πάντ των ανθρώπων, εἰ δυνατὸν ἐξ ὑμῶν, μετά πάντων εἰρηνεύοντες. » Ορᾷς, ὡς οὐδὲν φορτικόν, ἢ ἀδύνα- τον ἡμῖν ἐνομοθέτηται; εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ Κύ ριος· « Ο ζυγός μου χρηστός, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν. » • Εἰ ἀνηγγέλη σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν; ἢ [τί] ζητεί Κύριος ὁ Θεὸς παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἀγαπᾶν ἔλεος, καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ; ο • Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Κρίμα σατε ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ γή- ραν, καὶ ὀρφανὸν, καὶ προσήλυτον μὴ καταδυνα- στεύσητε. Καὶ κακίαν ἕκαστος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ μὴ μνησικακεῖτε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν· καὶ θαρ- σεῖτε. Οὗτοι οἱ λόγοι, οὓς ποιήσετε· λαλεῖτε ἀλή θειαν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ κρῖμα εἰρηνικὸν κρίνατε· καὶ ἕκαστος τὴν κακίαν τοῦ πλησίον αὐτοῦ μὴ λογίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, καὶ ὅρκον ψευδῆ μὴ ἀγαπᾶτε, διότι, ταῦτα πάντα Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτὴν ἐπικαλέσασθε. Ηνίκα δ' ἂν ἐγγίσῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὰς Τοῦ Σειράχ. • Εμβλέψατε εἰς τὰς ἀρχαίας γενεάς, καὶ ἴδετε, Τίς ἐπίστευσε τῷ Κυρίῳ, καὶ κατησχύνθη; ή τίς ενέμεινε τῷ φόβῳ αὐτοῦ, καὶ ἐγκατελήφθη· ή, τίς ἐπεκαλέσατο αὐτὸν, καὶ ὑπερεῖδεν αὐτόν; διότι ques bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam clamor, et blasphemia tollatur a vobis, cum omni filii charissimi, et ambulate in dilectione, sicut et gratiarum actio . . Et rursum: «Nulli malum meum suave est, et onus meum leve 18. Zacharia. stum judicate, et misericordiam et miserationem quat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes • Respicite antiquas nationes, et videte: Quis 15 Ephes. iv, 25-29. so Zachar. vn, 9, 10. 16 ibid. 50-72, et v, 1 4. 31 Zachar. vii, 45 17. * δίκαιον κρίνατε, καὶ ἔλεος καὶ οἰκτιρμόν ποιή βουλὰς αὐτοῦ. Καὶ ἐπιστραφήτω προς Κύριον, καὶ ἐλεηθήσεται το οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ἐστίν. ο 17 Rom. su, 17, 18. 18 Matth. st, Isa. LV, 6, 7. * Eccli. xi, 15. VARIE LECTIONES. 4 νήκοντα. r Cod. Græcus ἐπιστράφητε eἰ ἐλεηθήσεσθε, ο ποτέ. 29. "Mich. v, 8. S. ANASTASH SINAIT.E Ex Michæa. Ex Sirach. Μιχαίου. Ζαχαρίου. Ησαΐου.

Η είδου. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Κ. Πῶς δὲ (74) νῦν ὅλως θέλομεν λέγειν ὑπάρχειν τὰς ψυχὰς ; καὶ εἰ ὁμοῦ καὶ ἅμα πᾶσαι ὑπάρ ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οὐδεὶς μὲν περὶ τούτου σαφῶς ἐπήγγειλεν. Όμως ἐκ τῶν τοῦ Χριστοῦ λόγων μανθάνομεν, ὅτι αἱ μὲν τῶν δικαίων ψυχαί, μετὰ τὴν τῆς ψυχῆς τοῦ ἁγίου λῃστοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὑπάρχουσι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ θεῖος Αντώνιος δεηθεὶς Θεοῦ περὶ τοῦ τόπον τῶν ψυχῶν, οὕτως ἐν τῷ παραδείσῳ ἑώρακεν ὑπάρχειν τὰς ἁγίας ψυχάς. Ωσαύτως καὶ ὁ θεοφόρος Σαμψών (75), καὶ ἕτεροί τινες τῶν Πατέρων. Πάλιν τε τῶν ἁμαρτωλῶν τὰς ψυχὰς, πᾶσα καὶ Παλαιά, καὶ Καινή Διαθήκη, ἐν τῷ τοῦ ᾅδου δεσμωτηρίῳ παρα- πέμπεσθαι ὡς ἐν φυλακῇ μαρτυρεί, καθὰ καὶ περὶ τοῦ πλουσίου ἐκείνου τοῦ κατὰ τὸν Λάζαρον ὁ Κύριος εἴρηκεν. Ομοίως καὶ ὁ Δαβίδ φησιν, ὅτι «Οὐκ ἐγκα- ταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην τ. » Και ο Κύριε, ἀνήγαγες ἐξ ᾅδου τὴν ψυχήν μου. Καὶ πάλιν φησίν· • Αποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸν ᾄδην. » Τὸ δὲ εἰπεῖν, ἀποστραφήτωσαν, ο σημαίνει, ὅτι ἐκεῖ αἱ ψυχαί τούτων ὑπάρχουσιν· εἶτα ἀνέρχονται, καὶ ἀπολαμβάνουσι τὰ ἴδια σώματα, καὶ εἶθ' οὕτως ή ἀπόφασις τοῦ κριτοῦ κατ' αὐτῶν ἐξέρχεται, λέγουσα· Αποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸν ᾄδην. Ὁ δὲ ἀποστραφείς, πρόδηλον, ὅτι ὅθεν ἐξῆλθεν, ὑποστρέ φει. Ὁ δὲ ᾅδης τόπος ἐστὶ κατώτατος τῶν κατωτά των καταχθονίων, τόπος κατώδυνος φύσει, ἐν ᾧ καὶ ὁ Χριστὸς κατελθών, διὰ τῆς ἀχράντου αὐτοῦ ψυχῆς καὶ ἐνθέου, ἐπεσκέψατο, τοὺς ἐν σκότει καὶ σκια θανάτου καθημένους. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑ'. Εἰ οὐκ ἐπιγινώσκουσιν ἀλλήλους οἱ ἀπελθόντες ἐκεῖ, πῶς ὁ πλούσιος ἐπέγνω, καὶ ἐδυσώπει τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ τὸν Λάζαρον, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ μέμνηται τῶν ἰδίων αὐτοῦ πέντε ἀδελφῶν τῶν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ; Διὰ πάντων κατὰ τὸν πλούσιον καὶ τὸν Λάζαρον μανθάνομεν, ὅτι παραβολικῶς καὶ τυπικῶς, ἀλλ᾽ οὐ πραγματικῶς, ὁ Χριστὸς τὴν διήγησιν ἐκείνην ἀνα επλάσατο. Ότι γὰρ παραβολή ἐστιν, ἐκεῖθεν δῆλον πρῶτον, ὅτι οὐδεὶς οὐδέπω οὐδὲ ἐν γεέννῃ, οὐδὲ ἐν βασιλείᾳ εἰσῆλθεν ἕως τοῦ καιροῦ τῶν σωμάτων ἀναστάσεως. Τοῦ οὖν σώματος ἐν τῷ τάφῳ τυγχά- νοντος, ποίαν γλῶσσαν εἶχεν ὁ πλούσιος φθεγγομέ νην, καὶ ῥανίδα ὕδατος αἰτοῦσαν, ὅπως δυνηθῇ κατα- σβέσαι αὐτοῦ τὴν φλόγα; 74) Πῶς δέ, lego τοῦ δὲ νῦν (ALEMANN.). • 18. QUAESTIO XC. Quid omnino nunc de animabus sentire oportet ? an simul omnes una versantur ? RESPONSIO. Nullus perspicue hac de re aliquid tradidit. Ni- hilominus aliquid ex Christi verbis intelligere li cet, nempe justorum animas cum anima sanct Jatronis in paradiso degere. Nam et divinus Antoi nius, cum rogaret Deum ut sibi locum animarum revelaret, sanctas animas in paradiso esse vidit. Similiter etiam divinus Samson, et alii nonnulli ex Patribus. Animas autem impiorum ad inferos, tanquam in custodiam et vincula ablegari, Vetus et Novum Testamentum testatur, prout etiamn Domi- nus de divite illo in Lazarum tam duro asseruit. In eamdem sententiam beatus David: Non dere- linques animam meam in inferno ''. » Et : « Domni- eduxisti ab inferno animam meam ". > Iterum : • Convertantur peccatores in infernum 7. Qui porro dicit Convertantur seu revertantur, is si- gnificat, animas impiorum prius in inferno fuisse; postea inde reverti, et propria corpora resumere, et sic adversus illos sententiam a judice pronun- . tiari: Revertantur peccatores in infernum. Cla- rum vero est eum qui revertitur, unde exierat reverti. Est autem infernus infimus infimorum subterraneorum locus, natura tristificus, quo et Christus immaculata et divina sua anima descen- dit, ut visitaret eos qui in tenebris et in umbra snortis sedebam. QUÆSTIO XCI. 390 Si, qui ad inferos descendunt, non agnoscunt se mutuo (76) qua ratione dives ille Abrahamo et Lazaro preces fudit, neque hoc solum, sed et quin- que fratrum suorum, quos superstites domi suus reliquerat, meminit ** ? Ex tota illa de divite et Lazaro narratione di- scimus Christum non historiam, sed parabolam afferre voluisse. Parababolam enim, et figuratum orationis genus esse, inde primum liquet, quod nullus neque gehennam subiturus neque in re- gnum coelorum ingressurus est usque ad communem corporum resurrectionem (77). Dum igitur corpus in sepulcro jacet, qualem linguam divitis illius esse oportet, quæ loquitur, et guttam aquæ postulat us - possit exstinguere flainniam (78)? NOTÆ. (75) An est ille Samson presbyter, cujus memo- na agitur in Martyrologio Rom. 23 Junii? (76) Supponit quaestio falsum, nempe damnatos se mutuo non agnoscere. (77) Error veterum quorumdam, et recentioris Graciæ. Quem fuse refutal Bellarm. lib. 1 De cap clis, cap. 1 et seq. (78) Locutio fuit intellectualis; ergo et lingua. QUESTIONES. χουσιν. * Psal. xv, 10. το Psal. XXIX, 4. 19 Psul. 15, 60 Luc. xvj, 27, 28. VARIA LECTIONES.

κιώσεις τοῦ ἀνθρώπου εἰσὶ, παιδός, νεωτέρου, καὶ τὴν ἐπὶ πολὺ τοῦ αὐτοῦ μακροθυμίαν παρατεινο- Αἱ ἑπτὰ ἡλικίαι τοῦ ἀνθρώπου. clesia mulli viventes non pro dignitate fidei, non vitis appellantur, sed ficus, ut qui ab ineunte æla- te, rite alioqui per baptismum in ipsa plantati 194 mores non mutaverint, merito lenis ac patiens Deus dicit vinitori, seu angelo Ecclesiæ: ‹ Ecce anni tres sunt ex quo venio quærens fructum in ficuinea hac, et non invenio; succide ergo illam: utquid etiam terram occupat? At ille respondens dicit illi : Domine, dimitte illam et hoc anno, us- quedum fodiam circa illam; et mittam stercora”,› et quæ sequuntur. Tres igitur anni in quibus ve- nit Dominus quærens fructumi, sunt tres ætates hominis, pueri, et juvenis, et senis; sicut etiam dicit alibi : « Εt si venerit Dominus in prima vigi- lia, et in secunda, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit facientem, beatus servus ejus- " modi ª¸ ›—‹ Dimitte illam, domine, et hoc anno,› Hoc significat, Dei inultam lenitatem usque ad extremam senectutem, in peccatores se extendere. Multi enim in ipsa senectute compuncti, stercore produxerunt fructum virtutis. Ejusdem, in vi psalmum. O vir Dei amantissime, sit tibi Scenopegia, id est ſestum Tabernaculorum, id quod apparet mundi tabernaculum ; quod citius contrahitur quam quod vis expansum velum, quavis sindon et quodvis pe- ripetasma. Quoniam ergo mundus est Scenopegia, dies festos septem in Seenopegia celebra. Quosnam septem dies ? Septem tuas alates, per quas ad vi- c vendum ingrederis, ut pervenias ad diem octavum cultus expertem ; qui est futurus, quando non amplius sacrificium, aut latriæ cultus Deo offeretur pro peccatis. Sed dicis : Quid si non pervenero ad diem septimum senectutis? Sed eum posside di- scendo, et faciendo, et propositi accipies mercedem constitutam iis qui sunt vocati secundum propo- situm, ut dicit Apostolus ". Septem hominis ætates. 1. Primun diem creationis mundi reputa ætatem infantiæ, ut baplismo statim illumineris; nam pri- mo die creata est lux. If. Secundum diem existima esse pueritiam, ut divinis sermonibus confirmeris; firmamentum enim secundo die conditum est. III. Tertium diem arbitrare esse adolescentiam, sicces; nam tertia die Deus aridam ab humida na- tura sejunxit. IV. Quartum diem habeto pro juventute, ut quatuor virtutes velut astra circumferas, 195 et ut luminare in mundo luceas; nam quarto die lu- minaria creata sunt. V. Quintum diem pro media alate ducito, quo Lan b ἀλλὰ συχῆ προσαγορεύονται, ἐκ νέας μὲν ἡλικίας, εἰκότως οὖν ὁ μακρόθυμος Θεός λέγει τῷ ἀμπελουρ συχῇ ταύτῃ, καὶ οὐχ εὑρίσκω· ἔκκοψον αὐτήν· ἵνα τί καὶ τὴν γῆν καταργεί; Ο δέ φησιν Κύριε, ἄφες οἷς ἔρχεται ζητῶν καρπὸν ὁ Θεὸς αἱ τρεῖς μεθηλι Κύριος ἐν τῇ πρώτῃ φυλακῇ, καὶ δευτέρα, καὶ τρίτῃ, καὶ εὕρῃ οὕτως ποιοῦντα, μακάριος ὁ δοῦλος Α πολλοὶ ἀναξίως τῆς πίστεως βιοῦντες, οὐκ ἄμπελος διὰ θλίψεών τε σκαφέντες, καὶ πειρασμάτων, δεξά- Θεοφιλέστατε άνθρωπε, Σκηνοπηγίας ἔστω ἡ φαινομένη τοῦ κόσμου σκηνή· ἡ παντὸς ἁπλώματος, καὶ σινδόνος, καὶ καταπετάσματος συστελλομένη ταχύτερον. Επεὶ οὖν Σκηνοπηγία ὁ κόσμος, ἑπτὰ ἡμέρας εόρταζε ἐν τῇ Σκηνοπηγία. Ποίας ἑπτὰ ἡμέρας; Τὰς ἑπτά σου ἡλικίας, δι' ὧν ὁδεύεις εἰς φθάσῃ[ς] τὴν μέλλουσαν, ὅτε οὐκέτι θυσία ή λατρεία ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσφέρεται τῷ Θεῷ. ᾿Αλλὰ λέγεις· ᾿Αλλὰ κτῆσαι τὸ μαθεῖν, καὶ ποιεῖν, καὶ τῆς προθέ σεως λαμβάνεις μισθὸν, τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν, ὥς φησιν Απόστολος. φωτισθῇς τῷ βαπτίσματι· καὶ γὰρ τὸ φῶς, τῇ πρώτη ἐγένετο. κίαν, ἵνα στερεωθῇς τοῖς οὐρανίοις λόγοις· καὶ γὰρ τὸ στερέωμα, τῇ δευτέρᾳ ἐγένετο. ξηραίνῃς τὴν ὑγρότητα τῶν παθῶν· καὶ γὰρ τῇ τρίτῃ ὁ Θεὸς τὴν ξηρὰν ἀπὸ τῆς ὑγρᾶς διέκρινε. ἀρετὰς ἀστροφορῶν, καὶ ὡς φωστήρ ἐν κόσμο φαινόμενος· καὶ γὰρ οἱ φωστήρες τῇ τετάρτη ἐγένοντο. ὡς εἰκὸς 7 φυτευθέντες ἐν αὐτῇ διὰ τοῦ βαπτίσματ τος, μέχρι δὲ γήρως τὸν τρόπον μή μεταβαλλόμενοι, γῷ· « Ἰδοὺ τρία έτη έρχομαι ζητῶν καρπὸν ἐν τῇ ταύτην καὶ τοῦτο τὸ ἔτος, ἕως ὅτου σκάψω αὐτὴν, καὶ βάλλω κύπρια, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Τρία μὲν οὖν ἔτη, ἐν πρεσβυτέρου· ὡς καὶ ἑτέρωθι - φησιν· « Ἐὰν ἔλθῃ ὁ τοιοῦτος.-"Αφες αὐτήν, κύριε, καὶ τοῦτο τὸ ἔτος, ο accepto per tentationes, probra et contumelias, ut pravarum affectionum humiditatem castitate ex- μένην μέχρι ἐσχάτου γήρως σημαίνει τοῦ ἁμαρτά νοντος. Πολλοὶ γὰρ ἐν αὐτῷ τῷ γήρᾳ κατανυγέντες, μενοι κύπρια, τὴν ἀρετὴν ἐκαρποφόρησαν. τὴν ζωήν 5, ἵνα τὴν ὀγδόην ἡμέραν τὴν ἁλάτρευτον Τί οὖν, ἐὰν μὴ φθάσω τὴν ἑβδόμην του γήρως ε; Α'. Πρώτην ἡμέραν, τὴν τοῦ βρέφους, ἵνα εὐθὺς Β'. Τὴν δὲ δευτέραν ἡμέραν, τὴν τοῦ παιδίου ἥλι Γ'. Τὴν τρίτην, τοῦ μείρακος, ἵνα τῇ ἁγνεία Δ'. Τὴν δὲ τετάρτην, τοῦ νεανίσκου τὰς τέσσαρας Ε΄. Την πέμπτην ἡλικίαν, τὴν τοῦ μεσήλικος, τὰ ss Luc. xi, 58. * Rom. vii, 28. VARIE LECTIONES. 31 Luc XIII, 7 sqq. γ οὕτως. 1. ἐν ἑτέρῳ. b εἰς τὸ ζῆν. Ὁ ἐὰν φθάσω εἰς τὴν ἑβδόμην τοῦ γήρως. S. ANASTASII SINAITE Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν ἐξάψαλμον.

πέντε του ζῶα τῶν αἰσθήσεων χαλιναγωγῶν, ἵνα μὴ εἰς ἁμαρτίαν σκιρτήσωσι· καὶ γὰρ τὰ ζῶα τῇ πέμ στῇ ἐγένοντο. Γ. Τὴν ἔκτην τοῦ πρεσβύτου, τὴν ἐξ ἀρχῆς σου κίνησιν, λόγῳ, ὡς ἄνθρωπος ἀσφαλιζόμενος, καὶ τὸν πιον τοῦ σώματος πλάττων, καὶ ῥυθμίζων ταῖς ἀρεταῖς· καὶ γὰρ τῇ ἕκτῃ ἄνθρωπος γέγονε. Ζ'. Τὴν ἑβδόμην, τὴν τοῦ γέροντος πεπολιωμένην πολιτείαν, εὐσεβείᾳ ἀναπαύων ἐν τῇ γῇ· ὅτε ὡς λευ καμάρας άσταχυς, καὶ ὡς σἶτος ώριμος ἀπελεύσῃ ἐν του τάφου, κατά καιρόν συγκομιζόμενος, καὶ ὡς ἐν ἐβήμῃ ἀναπαυόμενος. Καὶ γὰρ τῇ ἑβδόμῃ ὁ Κύριος ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ τῶν εὐαγγελικῶν κατέπαυσεν ἐν τῷ τάφῳ. Κατὰ τὴν ὀγδόην λοιπόν περίμενε τὴν ἀπὸ τῆς σκηνής έξοδον 4, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ τάφου ἀναχώρη αν. Καὶ γὰρ τῇ ὀγδόῃ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη Κύριος Τῇ ἐγδόη, φησί, ἡμέρᾳ ἐξόδιος, «Πᾶν ἔργον λατρευ τὸν οὐ ποιήσετε ἐν αὐτῇ.» Καὶ διὰ τί ἐν τῇ ἡγού λατρείας, καὶ θυσίας προσφέρειν ἐκώλυσεν; Ἐπειδὴ ἡ ὀγδόη τὴν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν ἐσάλπισεν· ἐν δὲ τῇ ἀναστάτες τῶν νεκρῶν οὐκέτι λοιπὸν θυσίαι, ἢ ἀπορεῖαι, ἡ προσφοραὶ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἀφέσεως 4 Ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου. Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; ο Διὰ τοῦτο τὰς ἑπτὰ ἡμέρας τῆς Σκηνοπηγίας, θυσίας προσ φέρεται ἐκέλευσεν· ἵνα, ἐν ᾧ ζῇς, καὶ διάγεις, ὡς ἐν σκηνῇ τῇ σαρκὶ θυσίας προσφέρης κατὰ τὸ γε γραμμένον· ο Τέκνον, ἕως ζῆς ἀξίως, πρόσφερε τρισφοράς Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου •» Μνήσθητι, ὅτι ὁ θάν νετος οὐ χρονιεῖ· καὶ διαθήκη ᾅδου οὐχ ὑπεδείχθη του Έν γὰρ τῇ ὀγδόῃ λοιπόν, ἐν τῇ ἀναστάσει των νεκρῶν, ὅτι ἡ ἔξοδος τῆς σκηνῆς, ὅτε, ὡς ἀπὸ κελίδης, καὶ σκηνῆς τῆς σοροῦ καὶ τοῦ τάφου ἐξ ερχόμενα, οὐκέτι λοιπὸν περὶ ἁμαρτίας υπολείπεται Γαία, ώς φησιν ὁ Ἀπόστολος· φοβερά τις εκδοχή κρίσεις, και ευρὸς ζῆλος κατεσθίειν μέλλων 1 τοὺς ἐμεστήσαντας. Ὅτε: Εξελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ πνήσαντες, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πρά Ετητες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως.» Δοξάσωμεν οὖν τὸ Ξενάγιον όνομα του φιλανθρώπου, καὶ Σωτῆρος Θεοῦ ἐτῶν, καὶ εὐξώμεθα τυχεῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ότι είσαι πρέπει δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ε. Καλόν ἐστιν ἄρα τὸ ἐξομολογεῖσθαι τὰ ἁμαρτή ματα ἡμῶν πνευματικοῖς ἀνδράσιν ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τοῦτο καλόν ἐστι λίαν, καὶ πάνυ ὠφέλιμον· ἀλλὰ μὴ τοῖς ἀπείρως, καὶ ἰδιωτικῶς περὶ τὰ τοιαῦτα ἐξόδιον. ε ἐκ νεκρῶν ἔγερσιν, καὶ πυρὸς γεέννης κατεσθίειν μέλλοντος. Πνευματικοῖς ἀνδράσι, οι κατ' ἐξοχήν, πνευματικούς, ἐξαγορευτάς, εἰ εξομολογητές, εξαγορεύσαι, οι ἐξομολογήσα ἐξομολόγησις οἱ ἐξαγόρευσις ) sensuum tuorum animalia freno coerceas, ne in peccatum ruant; nam ani malia quinto die producta sunt. tempore oportet ut VI. Sextum diem senectuti deputa, quo statu necesse est ut insitam ab initio motionem, ra tione, ceu homo, munias, lutum corporis tui re ûngas, variisque virtutibus exornes; nam sexta die conditus est homo. VII. Septimum diem habe pro ætate jam cəna et nivea, quando pie in terra requiescens, ceu albicans arista, frumentumque maturum, quod opportuno tempore colligitur, sepulcrum ingre dieris, ut ibi, tanquam die septimo quietem capias. Dominus enim die septimo ab operibus evange licis in sepulcro conquievit. mors non Octavo die præstolare exitum ex tabernaculo, et ex sepulcro liberationem, et resurrectionein ex mortuis. Die enim octavo resurrexit Dominus. Die octavo, inquit, est exeundum: Omne opus ser vile non facietis in eo s. Cur autem prohibuit Deus die octava sacrificia, et latriæ cultum offerre? quippe quod octava die e mortuis resurrectio procla mata est. In resurrectione autem non sunt de cætero sacrificia, aut cultus latriæ, aut oblationes pro remis sione peccatorum. ‹ Quoniam non est in morte, qui memor sit tui: in inferno autem quis confitebitur tibi? › Propterea jussit offerre septem diebus Sce nopegiæ: ut, quandiu vitam degis in carne, tanquam in tabernaculo, offeras sacrilicium et hostias, sicut scriptum est. Fili, quandiu vivis, Domino Deo tuo offer oblationes. Recordare quod tardabit, et testamentum inferni non est tibi ex hibitum s. Porro die octava, in resurrectione more Luorum, quando e bernaculo, ex loculo et se pulcro, tanquam ex tugurio et habitaculo cgre diemur, nullus amplius locus erit sacrificiis pro peccatis, ut dicit Apostolus "; terribilis autem quædam exspectatio judicii remanet, et ignis tor mentum devoraturum eos qui peccaverunt. Et, qui bona egerunt, egredientur ad resurrectionem vilæ; qui autem mala fecerunt, ad resurrectio nem judicii 88.» Glorificemus igitur nomen sancts. simum Servatoris, Dei nostri, honinum amatoris, et æternorum bonorum optemus sortem; quoniam Dipsum decet gloria, in æterna sæcula. Amen Sitne bonum confiteri peccata nostra viris spiri tualibus? Est bonum, et valde utile; sed non iis qui carum rerum sunt imperiti et rudes: ne, per ra 7. * Psal. vi, 6. 36 Eccli. xiv,11,12.³7 Hebr. x, 26. on Joan. V, » Levil. XXIII, Confessariis. Sic Græci vocant sacerdotes a sacris confessionibus, licet 60a non audire sit, sed aperire peccata. Unde (qua hic sunt obvia Græcis est confessio quam appellamus sacramen talem. (ATEMANN.)

διακειμένοις, ἵνα μὴ διὰ τῆς ἀλόγου συμπαθείας, καὶ οἰκονομίας, ἢ διὰ τῆς ἀκαίρου, καὶ ἀνεπιστήμιο. νος παραστάσεως τῶν ἐπιτιμίων καταφρονητὴν ο κονομίας 5 ἀνάλγητον, ἢ ἐάθυμον, καὶ παρειμένου σε ἀπειργάσηται. Ἐὰν οὖν εὕρης ἄνδρα πνευματι κόν, ἔμπειρον, δυνάμενόν σε ἰατρεῦσαι, ἀνεπαισχύν τως, καὶ μετὰ πίστεως ἐξομολόγησαι αὐτῷ, ὡς τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἀνθρώπων. Φησὶ γὰρ ὁ Σοφός·. Περ τῆς ψυχῆς σου μὴ αἰσχυνθῇς. Εστι γὰρ αἰσχύνη, ή ἐπάγει ἁμαρτίαν· καὶ ἔστιν αἰσχύνη, δόξα και χά ρις. Καὶ μὴ λάβης πρόσωπον κατὰ τῆς ψυχῆς του, καὶ μὴ ἐντραπῆς εἰς πτῶσιν σου. Καὶ μὴ αἰσχυν θῇς ὁμολογῆσαι ἐφ᾽ ἁμαρτίαις σου,» Καὶ Ἰωάννης Ἐὰν γὰρ, φησίν, ὁμολογῶμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμ πιστός ἐστι, καὶ δίκαιος ὁ Θεὸς, ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας, καὶ καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας. ᾿Αλλὰ πολλοὶ τῶν ἀφελεστέρων ἀνθρώπων τὰ τῆς αἰσχύνης τοῦ κόσμου ἔργα πραττόμενοι, οὐ μένου αὐτὰ ποιοῦσι, καὶ ἐν σκότει διαπορεύονται, ἀλλά συνευδοκοῦσι τοῖς πράττουσι, καὶ πονηρᾶς ὑποθέσεως διδάσκαλοι γίνονται· καὶ οὔτε αὐτοὶ ἔρχονται πρὸς τὸ φῶς, οὔτε ἐκείνοις εἰσέρχεσθαι παραχωρούσιν. Εἰκότως ἂν ἔλεγεν ὁ Κύριος περὶ τῶν τοιούτων Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι κλείετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὑμεῖς γὰρ οὐκ εἰσέρχεσθε, οὐδὲ τοὺς εἰσερχομένους ἡ ἀφίετε εἰσελθεῖν. Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι περιάγετε τὴν θάλασσαν, καὶ τὴν ξηράν, ποιῆσαι ἕνα προσήλ τον καὶ ὅταν γένηται, ποιεῖτε [αὐτὸν] υἱὸν γεέννης διπλότερον ὑμῶν. Οὐαὶ ὑμῖν ἐδηγοί τυφλοί.» Οὐδὲν γὰρ οὕτως εἰς κόλασιν ἀπαραίτητον [ἄγει], ὡς τὸ κωλύειν, καὶ ἐμποδίζειν τὴν τῶν σώζεσθαι βουλο μένων σωτηρίαν, καὶ πολλοὺς ζηλωτὰς τῶν ἰδίων ποιεῖσθαι κακῶν. Γίνεται γὰρ ἡ τῶν ὑπακουσάντων, καὶ μιμησαμένων ἀπώλεια, προσθήκη τιμωρίας τῷ διδάξαντι. Οτι δὲ μετὰ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων επαχο λουθοῦσαν ἡ ἔχουσι μετά θάνατον καὶ τὴν ἁμαρτίαν τῶν βλαπτομένων, καὶ ἀπολλυμένων ψυχῶν, ἐκ τῆς πονηρᾶς αὐτῶν διδαχῆς * οἱ τοιοῦτος, ἄκουσον, τί φησιν ὁ ᾿Απόστολος· ι Τινῶν ἀνθρώπων αἱ ἁμαρα τίαι προάγουσιν εἰς κρίσιν 1, τισὶ δὲ καὶ ἐπακολου θοῦσι.» Τοιγαροῦν ἀνεξαγόρευτα, καὶ ἀνίατα, ἐκ τῆς ῥαθυμίας, καὶ ἀναλγησίας, καὶ ἀφοῦίας Θεοῦ νοσούσ καὶ διὰ τοῦτο οὐκ έρχονται πρὸς τὸ φῶς τῆς ἐξαγο ρεύσεως, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτῶν, ὡς φησι πάλιν ὁ Κύριος· «Πᾶς ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερωθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ.» Ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ θεῖος Απόστο λος, ο Μή συγκοινωνεῖτε, φησί, τοῖς ἔργοις τοῖς ἀκάρποις τοῦ σκότους· μᾶλλον δὲ καὶ ἐλέγχετε. Τα γὰρ κρυφή γινόμενα ὑπ' αὐτῶν ὑπὸ τοῦ φωτὸς φ2 νερούται νεροῦται κ· πᾶν γὰρ τὸ φανερούμενον, φῶς ἐστι. Η κοινωνίας. βουλομένους. οἱ ἐπακολουθήσασαν. Η διδασκαλίας. Τ οἱ ἁμαρτία: πράξηλοι εἰσιν προσάγουσαι εἰς κρίσιν. οι τὰ γὰρ κρυφή γινόμενα ὑπ' αὐτῶν αἰσχουν ἐστι καὶ λέγειν. Τὰ δὲ πάντι, ελεγχόμενα ὑπὸ τοῦ φωτὸς φανούνται. tionis expertem commiserationem, ac dispensatio nem, per importunam et a scientia alienam pœ narum seu pœnitentiarum injunctionem, te reddant aut contemptorem stupidum, aut socordem et re missum. Si ergo inveneris hominem spiritualem qui possit tibi mederi, citra pudorem, et cum fide, confitere ei peccata, tanquain Domino, et non ho mini. Etenim ait Sapiens: Pro anima tua ne confundaris est enim confusio adducens pecca tum, et est confusio gloria, et gratia. Ne accipias faciem adversus animam tuam, el ne reverearis in casum tuum”., El Joannes:: Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et justus Deus, ut di mittat nobis peccata, et mundet nos ab omni ini quitate so. Sed multi ex simplicioribus, pudoris et tenebra rum facientes opera, non solum ipsi ca faciunt, et in tenebris ambulant, sed et eis qui agunt facile assentiuntur, eosque probant, et mali argumenti fiunt magistri; et nec ipsi veniunt ad lucem, neque illos sinunt venire. De iis ergo merito dicebat Dominus: Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, qui clauditis regnum cœlorum ante homines; vos autem non intratis, nec alios sinitis intrare. We vobis, Scribe et Pharisæi hypocrite, qui circuitis mare et aridam, ut unum faciatis proselytum, et quando factus fuerit, facitis ipsum filinin gehennæ duplo magis quam vos. Væ vobis, duces ceci.. Nihil enim ita ad supplicium adducit inevitabile, ut prohibere ac procul aman dare corum salutem qui volunt esse salvi, et facere multos æmulatores suorum vitiorum. Eorum enim qui obedierunt, et eos imitati sunt, interitus fit accessio supplicii ei qui docuerit. h i Quod autem, cum suis peccatis, habeant etiam post mortem peccatum consequens animarum quæ leduntur et pereunt ex mala corum doctrina, audi quid dicat Apostolus: Quorundam homi num peccata manifesta sunt, præcedentia ad judi cium; aliquos autem etiam sequuntur ". Quo circa sine suorum scelerum 197 manifestatione immedicabiliter ex socordia, indolentia et timoris divini privatione ægrotant. Ea de causa non ve niunt ad lucem confessionis, ne arguanter eorum opera, ut dicit rursus Dominus: Omnis qui maie agit, odit lucem, ne manifestentur ejus opera Similiter etiam divinus Apostolus: Nolite com municare operibus infructuosis tenebrarum, magis autem redarguite. Que enim in occulto fiunt ab ipsis, turpe est et dicere. Onmia autem quae arguun tur, n Imaine manifestantur: omne enim quod 39 Eccli. 1, 21-20. I Joan. 1, 9. * Matth. xxi, 15, 15, 24. 69] Tim. v. 24. 63 Joan. 111, 20. m.

4: λέγει· Εγείραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός. » Οἱ δὲ ἀνοήτως, μᾶλλον δὲ ἀσεβῶς λέγοντες, μηδὲν διὰ τὸ ὁμοιοπαθές· μόνος γὰρ ὁ Θεὸς δύναται ἀφαι ρεῖν ἁμαρτίας· ἔστωσαν ὅτι ταῦτα φάσκοντες, πρῶ του μὲν ὡς προκάλυμμα τῆς ἑαυτῶν βδελυρίας, καὶ ἀλογίας προϊσχονται. Επειδή παραγράφονται αὐτοῦ τοῦ Κυρίου λέγοντος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· • Οσα δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρα- νῷ, καὶ ὅτα ἂν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ πάλιν· "Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρ τίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατεῖτε, κεκράτην- ται. ο Καί, ὅτι « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὸ ἅλας τῆς γῆς. » Ετι μὴν καὶ τὴν κατὰ σάρκα ἀδελφὸν αὐτοῦ φάσκοντα· . Ἐξομολογεῖσθε αλλή - λοις τα παραπτώματα, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, όπως ἰαθῆτε. Πολλὰ - γοῦν ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένου. » Λέγει γὰρ ὁ ᾿Απόστολος · ο 'Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως ἀναπληρώσατε τὸν νόμου τοῦ Χριστοῦ. ὁ Καὶ πρὸς τούτοις, ἀθετήσουσι πάντως καὶ τὸ βά πτισμα, καὶ πᾶσαν θείαν ἱερουργίαν, διὰ τὸν ὑπὸ ἀν- θρώπων μὲν ἱερουργεῖσθαι, ὑπὸ Θεοῦ δὲ, ἁγιάζεσθαι· μόνον δι' ἀγγέλων ἐνεργεῖν, ἀλλὰ καὶ δι' ἀνθρώπων ἁγίων. Καὶ πάλαι μὲν διὰ προφητῶν, ἐπ' ἐσχάτων ε, δ: αὐτοῦ *, καὶ τῶν θείων ἀποστόλων, καὶ καθ- εξής μέχρι τῆς συντελείας πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ κατὰ γενεάν θεράποντας φάσκει·. Ο δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ, καὶ, ὁ ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει. · Οὐκοῦν εἰ καὶ ἀθρωπός ἐστιν ὁ τὴν ἐξομολόγησιν ἀκούων, ἀλλ' ὁ θεὸς δι' αὐτοῦ ἐπιστρέφει, καὶ ἐκπαιδεύει, καὶ συγ χωρεί, καθάπερ καὶ τὸν Δαυΐδ διὰ τοῦ Νάθαν· διὸ Ελεγεν ο Εἶπα· Ἐξαγορεύσω κατ᾿ ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μες της Κυρίας » [Κυρίῳ], γὰρ ἦν ἡ ἐξαγόρευσις αὐτοῦ, καὶ ἡ διὰ τοῦ Νάθαν ἐπιστροφή. "Οθεν πάλιν φησί • Επιστρεψάτωσάν με [οἱ φοβούμενοι σε], καὶ οἱ γιαώσκοντες τὰ μαρτύριά σου. » Και, ο Παι- δεύσει με δίκαιος ἐν ἐλέει καὶ ἐλέγξει με. . Οἱ γὰρ άγισε ὑπηρέται τοῦ Θεοῦ εἰσι καὶ συνεργοί, καὶ οἱ κινάμε: εἰς τὴν τῶν σώζεσθαι βουλομένων σωτη- μίαν. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ ᾿Απόστολος ἔλεγεν·. Οὕτως καὶ οἰκονόμους μυστηρίων Θεοῦ. Καὶ πάλιν· ὁ Θεοῦ γὰρ ἐσμεν συνεργοί, Θεοῦ οἰκοδομή έστε. » Αγ ὡς ἔφην, καὶ ὑπηρετεῖ καὶ παιδεύει καὶ ἐλέγχει τὰ πρὸς σωτηρίαν κατὰ τὸν προφήτην· ὁ δὲ Θεὸς ἐξ- αλείφει τὰς ἁμαρτίας τῶν ἐξομολογουμένων, λέγων· • Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου ἔνεκεν νι 1. A manifestatur, lumen est. Propter quod dicit : Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus ". > • 54 1 Cor. in, 9. Qui autem stulte, vel potius impie dicunt nihil prodesse eam, quæ fit hominibus, confessionem, propterea quod sint similiter vitiis obnoxii et animi perturbationibus; solum enim Deum posse tollere peccata; sciant, qui hæc dicunt, primum quidem quod suæ nequitiæ et amentiæ prætextum obten - dunt. Deinde dicta ipsius Domini circumscribunt, qui dicit suis discipulis : . Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata et in cœlo, et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelis **. » Et rursus : Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, relenta sunt **;, et : ‹ Vos estis lux mundi, et sal terræ ; > deinde ipsius quoque fratris Domini secundum carnem, qui dicit: Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini. Multum enim valet oratio justi assidua 48., Dicit enim Apostolus: • Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi * ( ' His accedit quod baptismum quoque omnino abrogabunt, et omnem divinam sacrificii opera- tionen, propterea quod homines quidem sacrificant, Deus autem sanctificat. Solet enim Deus hominum operari salutem, non solum per angelos, sed etiam per homines sanctos. Et olim quidem per pro- phetas, in novissimis autem temporibus per se et per divinos apostolos, et deinceps usque ad ratione ministris : • Qui vos recipit, me recipit, et qui vos spernit, me spernit, et qui audit vos, me audit so. » Etsi ergo sit homo qui audit con- (et instituit) et condonal, sicut Davidi per Nathan; quamobrem dicebat. ‹ Dixi . Confitebor adversum me injustitiam meam Domino ”¹. › Domini enim erat ejus confessio, et per Nathan facta conversió. Unde etiam rursus dicit: Convertant me qui ti- ment te, et 198 qui cognoscunt testimonia tua 5*, Et : 4 Corripiet me justus in misericordia, et in- crepabit me 3³., Sancti enim ministri, Dei sunt cooperatores et dispensatores ad eorum, qui salvi Desse volunt, salutem. . Sic nos Hoc gignificans, dicebat Apostolus : existimet homo, tanquam ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei ". Et rursus : ‹ Dei enim sumus cooperatores; Dei ædificatio › Homo quidem cooperatur homini ad poenitentiam, sicut dixi; et ministrat, et aedifical, et castigat, et arguit in iis quæ pertinent al salutem, congruenter iis quae dicit propheta; Deus antem delet peccata ejus qui confitetur. 51 Psal. CXVII, 79. 53 Psal. CXL,5. 28 1 Cor " ὠφελεῖσθαι ἀπὸ τῆς πρὸς ἀνθρώπους ἐξομολογήσεως, εἴωθε γὰρ ὁ θεὸς τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, οὐ "Εμάς λογιζέσθω ἄνθρωπο: [Ρ ὡς ὑπηρέτας Χριστοῦ, Ορωπος μὲν γὰρ ἀνθρώπῳ συνεργεῖ εἰς μετάνοιαν, ss Eplies. v. 11-14. 45 Matth. xvi11, 18. ♥. 2. 50 Luc. x. 16: Matth. x. 40. consummationem sæculi, dicit suis in hac gene- fessionem, Deus est tamen qui per se convertit 36 Joan. xx. 23. Psal. XXXI, 5. 47 Matth. v. 15. 14. 49 Jac. V, 18. * Galat. VARIÆ LECTIONES. ο πω. ἑαυτοῦ. ο άνθρωπος. QUESTIONES. estis 68

ἐμοῦ, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθώ. Σὺ δὲ μνήσθητι, καὶ κριθῶμεν· λέγε σὺ πρῶτος τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς. Ἐκ τῶν ᾿Αριθμών. Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν, λέγων· Λά λησον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, λέγων· 'Ανὴρ ἡ γυνή, ὅστις ἂν ποιήσῃ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ παριδὼν παρίδῃ, καὶ πλημμελήσῃ ἡ ψυχὴ ἐκείνη, ἐξαγορεύσει τὴν ἁμαρτίαν, ἣν ἐποίησε, καὶ ἀποδώ σει τὴν πλημμέλειαν 4 τῷ κεφαλαίω.» Του Ιώβ. Ἐὰν νοήσῃ ἄνθρωπος τῇ καρδίᾳ ἐπιστραφῆναι πρὸς Κύριον· ἀναγγελεῖ δὲ ἀνθρώπῳ τὴν ἑαυτοῦ ; η μέμψιν, τὴν δὲ ἀνομίαν αὐτοῦ δείξῃ, εὐξάμενος προς Κύριον, δεκτός * αὐτῷ ἔσται· εἰσελεύσεται προσώπω καθαρῷ σὺν ἐξηγορίᾳ· ἀποδώσει δὲ ἀνθρώποις δι καιοσύνην. Εἶτα. Τότε ἀπομέμψεται αὐτὸς ἑαυτῷ λέγων· οἷα συνετέλουν, καὶ οὐκ ἄξια ήτασε με δ Θεός, ὧν ἥμαρτον [ἑκουσίως]. • Καὶ εἰ ἁμαρτών, ἑκουσίως έκρυψα τὴν ἁμαρτίαν μου· οὐ γὰρ διετράς την πολυοχλίαν πλήθους τοῦ μὴ ἐξαγορεῦσαι ένα ώπιον αὐτῶν.» Σολομώντος. Ἐκκαλύπτων τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας, εύγνωστος ἐν συνεδρίῳ. Καὶ ὁ ἐπικαλύπτων ἀσέβειαν αὐτοῦ, οὐκ εὐοδοθήσεται· ὁ δὲ ἐξηγούμενος, καὶ ἐλέγχων, ἀγαπηθήσεται. ο Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Ἀσκητικῶν. Ἡ ἐξαγόρευσις τῶν ἁμαρτημάτων τοιοῦτον ἔχει τὸν λόγον, οἷον ἔχει ἡ ἐπίδειξις τῶν σωματικῶν πα θῶν. Ὡς οὖν τὰ πάθη του σώματος οὐ πᾶσιν ἀπο καλύπτουσιν ἀνθρώποις, οὐδὲ τοῖς τυχοῦσιν, ἀλλὰ τοῖς ἐμπείροις τῆς τούτων ἐπιμελείας, καὶ θερα πείας· οὕτω καὶ ἡ ἐξαγόρευσις τῶν ἁμαρτημάτων ὀφείλει γίνεσθαι " ἐπὶ τῶν δυναμένων θεραπεύειν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Ὑμεῖς οἱ δυνατοὶ (τὰ ἀσθενῆ μετὰ τῶν ἀδυνάτων) βαστάζετε, τουτέστιν, αἱρετε διὰ τῆς θεραπείας. Αναγκαῖον οὖν, τοῖς πεπιστευ μένοις τὴν οἰκονομίαν ἐξομολογεῖσθαι τὰ ἁμαρτή ματα. Γέγραπται γὰρ ἐν μὲν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι τη βαπτίσματι Ἰωάννου ἐξομολογοῦντο τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἐν δὲ ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, ὑφ' ὧν καὶ ἐβαπτίζοντο ἅπαντες, μεμνημένοι * δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, διὰ τοῦ προφήτου εἰπόντος· «Ούαλ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμο νες· › Καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος·. Επιποθώ γὰρ ἰδεῖν ὑμᾶς, ἵνα τι μεταδῶν ὑμῖν χάρισμα πνευ ματικὸν, εἰς τὸ στηριχθῆναι ὑμᾶς· τοῦτο δέ ἐστι συμπαρακληθῆναι ἐν ὑμῖν διὰ τῆς ἐν ἀλλήλοις πέ στεως ὑμῶν τε, καὶ ἐμοῦ· λογιζόμεθα ἀναγκαῖν; η δεκτά. ἀγαπηθήσεται. η γενέσθαι. *: Τζάρτη εξομολογούμενοι καὶ ἀγγέλλοντες τὰς πράξεις αὐτῶν. dicens: • Ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me, et peccata tua, et non recor dabor. Tu autem memento, et judicemur: dic tu prior peccata tua, ut justificeris "., Ex libro Numerorum. Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens Loquere filiis Israel dicens: Vir aut mulier, qui cunque fecerit ex omnibus peccatis humanis, et despiciens despexerit, et deliquerit anima illa, annuntiabit peccatum quod fecit, et reddet deli clum 57 Ex libro Job. Si cogitaverit corde reverti ad Dominum: al nuntiaverit autem homini suum ipsius crimen, et suam iniquitatem ostenderit deprecatus autem ad Deminum, et accepta ei erunt: intrabit facie bi lari cum professione; reddet autem hominibus justitiam. Deinde: Tunc accusabit homo se ipse dicens: Qualia consummabam? et non digne in me inquisivit pro iis quæ peccavi. Et si cum peccas sem voluntarie, peccatum meum occultavi; non cnim reveritus sum turbam multitudinis, quominus in conspectu ejus peccata mea confiterer 18, Ex Proverbiis Salomonis. ‹ Revelat peccata sua bene notus in consessi bus. Qui operit impietatem suam, non prosperabi tur: qui autem narrat redargutiones, diligetur ". sancti Basilii Asceticis. Peccatorum confessio eamdem habet rationem quam ostensio morborum corporis. Quomodo ergo morbi corporis non aperiuntur omnibus homi nibus, neque quibuslibet, sed iis qui eorum cu randorum sunt periti; ita peccatorum confessio debet fieri apud eos qui possunt 199 curare, sicut scriptum est: Vos, qui potestis, (infirma cum fragilibus) portate, hoc est, tollite per curationem. Necesse est ergo confiteri peccata iis quibus cre dita fuit dispensatio; scriptum est enim in Evan gelio quidem, qucd qui baptizabantur baptismo Joannis, confitebantur peccata sua ". In Actibus autcm apostolorum, qui baptizabantur, annuntia bant actus suos "1. Memores autem Dei senten tiæ, qui dixit per prophetam: «Væ, qui sunt ar guti in semetipsis, et coram semetipsis scientes "; › et Apostoli, qui dicit: «Desidero enim videre vos, ut aliquid impertiar vobis gratiæ spiritualis ad confirmandos vos: id est, consolari in vobis per cam quæ invicem est, fidem vestram atque meam 69;) existimemus esse necessarium nos dicare iis qui sunt unanimes, et dederunt certam probationem 54 152. XLIII, 2, 26. 37 Num. v. 6. 7. 88 Job xxxmt passim. 80 Prov. xxvi, 26; xxvi, 13. 60 Matth. . G; Marc. 1, 5. 61 Act. xix, 18. 62 Isa. v, 21. 63 Rom. 1, 11, 12, 1 Delendum hoc, ut Biblia Gravca te docebunt. • Hee non sunt verba sacræ Scripturæ Videntus deesse haec verba

vero, cum non argueretur, est confessus. Nam etsi dem demus operam ne peccemus. Si autem pecca- sam cognitionem sui, reverentiamque sanctorum, εἶναι, ἀνατίθεσθαι ἡμᾶς τοῖς ὁμοψύχοις, καὶ ἀπόδει- φιν δεδωκόσι πίστεώς τε καὶ συνέσεως· ἵνα, ἢ τὸ πεπλανημένον ὀρθωθῇ ', ἢ τὸ ἀκριβωμένον βεβαιω 93· καὶ ἡμεῖς φύγωμεν τὸ προειρημένον κρίμα τῶν ἑαυτοῖς συνετῶν. Οὐκ ἔξεστι τοίνυν, οὐδὲ συμφέρει τινὶ, ἑαυτῷ ἐπι· τρέπειν, ἢ ποιεῖν, ἢ λέγειν, ἃ νομίζει καλά. Τοῦ γὰρ Κυρίου λέγοντος, περὶ μὲν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, ότι ο Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει. » Περὶ δὲ ἑαυτοῦ ὅτι] • Οὐ δύνα- καὶ ὁ γ{ς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, οὐδὲ ἔν. Και, ὅτι ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω.» Καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· « Οὐχ ὅτι ἀφ' ἑαυ τῶν ἱκανοὶ ἐσμεν λογίσασθαί τι ὡς ἐξ αὐτῶν ; ; Τίς ἂν εἰς τοσαύτην μανίαν (ἐξέλθοι) ὥστε ἀφ' ἑαυτοῦ Β τολμήσαί τι ποιεῖν ; Ο γὰρ κατ' ἰδίαν ἀρέσκειν ἀν- ειποιῶν τῆς θεοσεβείας ἐκπίπτει μετὰ τῆς λεγούσης ἀποφάσεως · ι Οὐαὶ οἱ συνετοὶ ἐν ἑαυτοῖς, καὶ ἐν- ώπων αὐτῶν ἐπιστήμονες. Ο Τίνος ἔνεκεν ὁ Κάϊν, καὶ ὁ Λάμεχ φόνους δράσαν τες, οὐχ ὁμοίως ἐκολάσθησαν; Ο μὲν γὰρ δίκας ἔδωκε, ὁ δὲ συγγνώμην ἔτυχεν. Ἐπειδὴ ὁ μὲν καὶ ελεγχόμενος, ηρνήσατο· ὁ δὲ καὶ μὴ ἐλεγχόμενος ἐξωμολογήσατο. Εἰ γὰρ καὶ τὰ τῆς ἁμαρτίας ἴσα, μετὰ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἴσα. "Οθεν φησί · « Λέγε σύ πρώτος τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς. » Οὐκοῦν μάλιστα μὲν σπουδάσωμεν μὴ πλημμελεῖν. Εἰ δὲ καὶ πλημμελήσωμεν, μὴ καὶ διὰ τῆς ἀρνήσεως, καὶ τῆς ἐπικρύψεως τοῦ πάθους ἀκμαιοτέραν : ἐπ' αὐτ τάς τὴν δίκην παρασκευάσωμεν. Διονυσίου Αρειοπαγίτου ἐκ Περὶ ὁσίων κεκοι- μημένων. Φημὶ δὴ ο τοῖς λογίοις ἑπόμενος, ὡς ὠφέλιμοι πάμπαν εἰσὶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ τῶν ἁγίων αἱ προσ- ευχεί, κατά τόνοι τὸν τρόπον· εἴ τις ἱερῶν ἐφιέ- μενος δώσειν, καὶ πρὸς μετοχὴν αὐτῶν ἕξιν ἱερὰν ἔχων, ὡς τῆς εἰκείας ἐπιγνώμων βραχύτητος· ἐλθὼν δὲ καὶ ἐπί τινα τῶν ὁσίων ἀνδρῶν ἀξιώσειεν αὐτὸν γενέσθαι συλλήπτορα, καὶ συνικέτην ὠφεληθήσεται πάντως ἐκ τούτου τὴν πᾶσαν ὑπερκειμένην ὠφέλειαν. Ἐπιτεύξεται γάρ ὧν αἰτεῖ θειοτάτων δώρων, ἀπο- δεχομένης αὐτὸν τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος τῆς τε οἰκείας εὐλαβοῦς ἐπιγνωμοσύνης, καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς D θείος αἰδοῦς, καὶ τῆς τῶν αἰτηθεισῶν ἱερῶν αἰτής σεν ἐπαινετῆς ἀφέσεως καὶ συγκαταλλήλου 5, καὶ Οι ειδοῦς ἔξεως. Ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο τοῖς θεαρχι- της κρίμασι νενομοθετημένον, τὸ τὰ θεῖα δῶρα τοῖς αξίας τοῦ μετασχεῖν ἐν τάξει θεοπρεπεστάτη δωρεῖ τθαι διὰ τῶν ἀξίων τοῦ μεταδοῦναι. Ταύτην οὖν εἴ τις ἀτιμάσεις τὴν ἱερὰν ευκοσμίαν, καὶ πρὸς ἀθλίαν οἴησιν ἐληλυθώς, ἱκανὸν ἑαυτὸν οἰηθείη πρὸς θεαρ- γικὴν ὁμιλίαν, καὶ τῶν ὁσίων ὑπερφρονήσειε· καὶ μὴν εἰ τὰς αἰτήσεις ἀξίας ο Θεοῦ, καὶ μὴ ἱερὰς αἰ A sue fidei et sapientiæ; ut vel corrigatur id quod • aberravit, vel confirmetur id quod est exactum et accuratum; et nos fugiamus prius dictum quod pronuntiatum est in eos qui sunt apud semetipsos sapientes. Non licet ergo, neque est alicui conducibile, ut sibi permittat dicere aut facere ca quæ existimat Spiritu : • Non enim loquetur a seipso, sed quæ- cunque audierit, loquetur "; » et de seipso : « Non potest Filius a se facere quidquam. Quia ego ex mc ipso non sunt locutus, sed, qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar "; » et cum dicat Apostolas : . Non sumus sufficientes ex nobis aliquid cogitare, quasi ex no- bis "; » quis eo venerit amentia, ut ex ipso audeat aliquid facere? Qui enim, quod privatim sibi pla- cet, aliquid eligit, in divinam incidit sententiam, quæ dicit : ‹ Væ, qui sunt arguti in semetipsis, et coram semetipsis scientes 67, Quanam de causa Cain et Lamech, cum cædem fecerunt, non eodem modo sunt puniti? Nam ille quidem pœnas dedit, hic vero veniam est conse- cutus. Quoniam ille cum argueretur, negavit; hic peccata sunt paria, non sunt tamen paria quæ pec- catum sunt consecuta. Dicit itaque : Dic tu prior peccata tua, ut justificeris "., Igitur maxime qui- verimus, ne per negationem et morbi occultationem 200 Dionysii Areopagita ex iis quæ scripsit de san- ctis dormientibus. (Ecclesiast. Hierarchia, cap. 7.) Scripturæ sacræ acquiescens, utiles esse in hac vita dixerim sanctorum preces, hoc modo, scilicet si quis sanctorum munerum desiderio incensus, ad eaque percipienda pie affectus, parvitatis tamen propriæ conscius, quempiam sanctorum virorum adeat, oretque sibi adjutorem et precatorem acce- dere, capiet ex hoc omnino utilitatem commoda cuncta excedentem. Fruetur enim iis quæ petit, sacratissimis donis, suscipiente ipsum divina cle- mentia; atque in primis in eo amplectente religio- et laudabile sanctarum petitionum a se postulata- rum desiderium, consentaneumque his sacratiorem habitum. Est enim et hoc divinis sancitum judiciis, ut divina munera iis qui digni sunt sumere, decen- tissimo per cos tribuantur ordine, qui ea tradere non sunt indigni. Hanc si quis spernat sacrosan · clam disciplinam, atque infelici elatione seductus, dignum se divina arbitretur familiaritate, sanctos. que despiciat, hic certe si petitiones indignas Deo, neque sacras postularit, intensoque carcat divino 26. . * Joan. xvi, 13. * Joan. v, 19: xu, 49. bona. Nam, cum dicat Dominus de sancto quidem 69 Isa. XLIII, • li Cor. mi, 5. 6: Isa. v, 21. VARIE LECTIONES. Η Σιορθωθή. · ἀργαλεωτέραν. η δέ Η καταλλήλους · ἀναξίας. QUASTIONES. Ισιδώρου. Ex Isidoro. causam nostram reddamus graviorem.

S. ANASTASII SINAITÆ rum desiderio, sibique ipsi consentaneo, imperita A postulatione per seipsum nunquam potietur. Maximi, ex Dubitationibus. Scio validas et efficaces esse justi preces, quando is qui justi opus habet oratione, orationis efficit opera, et validas reddit justi preces per pulchram suam conversationem. Nihil enim juvant justi preces, illo versante in delictis. Nam ille quoque magnus Samuel aliquando lugebat delinquentem Saulem; sed non valuit Deum placare, cum luctus non haberet adjutricen convenientem delinquentis correctionem. Quamobrem a luctu inutili Deus ces- sare faciens suum famulum, dicit ei : • Quousque 'uges Saulem, et ego repuli eum, ne regnet super Israelem? Et rursus Jeremias non exauditur precans pro Judæis, ut qui ad vim orationis confir- mandam non haberet illorum ab errore conversio- nem. Quamobrem illum quoque abducens Deus ab inani precatione, dicit : ‹ Et tu ne ores pro hoc populo, et ne roges ut ipsi misericordiam conse- quantur, quoniam non exaudiam eos 70. . Est enim magnæ insipientiæ per preces sanctorum quærere salutem eum qui sua affectione perniciosis delecta- tur, et illos ea sibi petere condonari quibus glorian- tur, proposito suo iis reipsa maculati. 201 Sancti Gregorii Theologi, ex Oratione in lumina. Ne dedigneris tuum confiteri peccatum, sciens quod baptizavit Joannes; ut qui illic erit, pudorem, pudore quo hic afficieris, effugias. Nam hæc quoque pars est ejus quæ illic futura est punitionis; et osten- das te revera odisse peccatum, cum ipsum traduxe- ris, et de ipso triumphum egeris, tanquam de illo quod omni probro et contumelia dignum est affici. Chrysostotni, ex Commentario in Joannem. Imitemur nos quoque mulierem Samaritanam in nostris peccatis. Nos hominum non pudeat. Is enim quem pudet, propter salutem hominibus sua aperire peccata, iis, in illo die, non coram uno aut altero, sed universo orbe terrarum vidente, tradu- celur. Ejusdem, ex Commentario in Epistolam primam ad Corinthios. Quomodo enim qui ceciderunt in puteum, non facile ascenderint, sed opus habebunt aliis qui ipsos sursum tollant: ita etiam iis qui venerunt in profundum peccatorum. Quamobrem funes ad eos demittamus, et sustollamus : Deus enim dat ausi- lium. ‹ Non enim vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat”. VARIA LECTIONES. τήσοι, καὶ τὴν ἔφεσιν 4 τῶν θείων εἰ μὴ σύντονον ἔχοι καὶ ἑαυτῷ ο κατάλληλον, ἀποτεύξεται δι᾽ ἑαυ τὸν τῆς ἀνεπιστήμονος αιτήσεως. Μαξίμου ἐκ τῶν ᾿Απόρων. Ἰσχύουσαν, καὶ ἐνεργουμένην οἶδα τοῦ δικαίου τὴν δέησιν, ὁπόταν ὁ τῆς εὐχῆς τοῦ δικαίου δεόμε νος, τὰ ἔργα τῆς εὐχῆς διαπράττεται· τόν τε πρότε ρον βίον διορθούμενος, καὶ τὴν δέησιν ἰσχυρὰν τοῦ δικαίου ποιούμενος, διὰ τῆς οἰκείας καλῆς ἀναστρε φῆς. Οὐδὲν γὰρ ὄφελος τῆς τοῦ δικαίου δεήσεως, ἐκείνου τοῖς πλημμελήμασιν ένδιατρίβοντος. Ἐπεὶ καὶ ὁ μέγας Σαμουήλ ποτε ἐπένθη πλημμεληθέντος τοῦ Σαούλ. Αλλ' οὐκ ἴσχυσε τὸν Θεὸν ἱλεώσασθαι, μή λαβὼν συλλήπτορα τοῦ πένθους τὴν καθήκουσαν τοῦ πλημμελοῦντος διόρθωσιν· διὸ τοῦ ἀνονή του πένθους ὁ Θεὸς καταπαύων τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα, φησὶ πρὸς αὐτόν· Εως πότε σὺ πενθεῖς ἐπὶ Σαούλ; καὶ ἐγὼ ἐξουδένωκα αὐτὸν τοῦ μὴ βασιλεύειν ἐπὶ Ἰσραήλ, ο Καὶ πάλιν Ἱερεμίας ὑπὲρ τῶν Ἰουδαίων οὐκ εἰσακούεται προσευχόμενος· οὐκ ἔχων εἰς προσ ευχῆς δύναμιν, τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης αὐτῶν ἐπιστρο φήν. Τοῦ διακενής προσεύχεσθαι καὶ τοῦτον ἀπάγων ὁ Θεός φησι· ι Καὶ σὺ μὴ προσεύχου ὑπὲρ λαού τούτου; καὶ μὴ ἀξίου ἐλεηθῆναι αὐτοὺς · καὶ μὴ προσέλθῃς μοι περὶ αὐτῶν 6, ὅτι οὐκ εἰσακούσομοί σου. » Πιλλῆς γάρ ἐστι παραφροσύνης, δι' εὐχῆς ὀλεθρίοις ἡδόμενον, κἀκείνων αἰτεῖσθαι συγχώρησιν, δικαίων ἐπιζητεῖν σωτηρίαν, τὸν, κατὰ διάθεσιν τοῖς οἷς ἐγκαυχῶνται ἡ κατ' ἐνέργειαν προθέσει σπηλούμενον. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ εἰς τὰ φώτα. Μὴ ἀπαξιώσῃς ἐξαγορεῦσαί σου τὴν ἁμαρτίαν° εἰδὼς, ὅπερ Ἰωάννης ἐβάπτισεν, ἵνα τὴν ἐκεῖθεν 2- σχύνην διὰ τὴν ἐνταῦθα φύγῃς. Επειδή μέρος καὶ τὸ τῆς ἐκεῖσε κολάσεως· καὶ δείξῃς, ὅτι τὴν ἁμαρτ τίαν ὄντως μεμίσηκας παραδειγματίσας αὐτὴν καὶ θριαμβεύσας, ὡς ἀξίαν ὕβρεως. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην. Μιμησώμεθα τὴν Σαμαρείτιν καὶ ἡμεῖς. Καὶ ἐπὶ τοῖς ἰδίοις ἁμαρτήμασιν, ἀνθρώπους μὴ αἰσχυνώ. μεθα. Ο γάρ αἰσχυνόμενος ἐπὶ σωτηρία, ἀνθρώποις ἀποκαλύψαι τὰ ἑαυτοῦ ἁμαρτήματα, ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, οὐκ ἐνώπιον ἑνὸς, καὶ δευτέρου, ἀλλὰ τῆς η οἰκουμένης πάσης [ὁρώσης] παραδειγματίζεται. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους Α' [ ΕΠΙ στολῆς]. Ὥσπερ γὰρ οἱ εἰς φρέαρ εμπεσόντες, οὐκ ἂν ἐπ δίως ἀνέλθωσιν, ἀλλ᾽ ἑτέρων δεηθήσονται τῶν ἀν αγόντων αὐτούς· οὕτω καὶ οἱ εἰς βάθος ἐλθόντες ἁμαρτημάτων. Διὸ χαλάσωμεν σχοινία προς τους τοιούτους, καὶ ἀνιμησώμεθα· καὶ γὰρ ὁ Θεὸς βυτιο θεῖ· « Οὐ γὰρ βούλεται τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλού, ὡς, τὸ ἐπιστρέψαι, καὶ ζῆν αὐτόν. ο Η άφεσιν. ジャッジ 8 αὐτοῦ. Η εγκαυχάται. 6º [ Reg. xvi, 4. 70 Jerem. vn, 46; x1, 14; xiv, 11.

ἐμοίως καὶ αὐτῇ λαβεῖν ἕτερον ἄνδρα συν αὐτῷ, καὶ οὐκ ἔτι ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἀλλ' ἢ τρεῖς, ἢ τέσσαρες. Οἱ δὲ βουλόμενοι κατὰ τοὺς ἐν τῷ νόμῳ ζῇν, τῆς Χριστοῦ χάριτος ἐκπίπτουσιν· ἐκεῖνοι μὲν γὰρ, ἐπειδὴ ἄκροι ἀσεβεῖς ὑπῆρχον, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας θύοντες τοῖς δαιμονίοις, οὐδὲν πλέον ζητεῖ παρ' αὐτῶν ὁ Θεὸς, εἰ μὴ θεοσέβειαν, καὶ δικαιοκρισίαν, ὡς ἔστι γνῶναι ἐξ ὅλων τῶν τοῦ νόμου Γραφῶν. Ἡμεῖς δὲ, οἱ τῷ αἴ- ματι τοῦ Χριστοῦ ἀγορασθέντες, χρεωστοῦμεν πα σαν ἐνδείξασθαι σωφροσύνην καὶ φιλοσοφίαν (91). Τύ πως γὰρ πάσης τῆς ἀνθρωπότητος ὑπῆρχον ὁ ᾿Αδάμ, καὶ ἡ Εύα. Τὸ δὲ ἐπιθυμεῖν διαφόρων γυναικῶν ἀπὸ στρήνου καὶ ἀφοβίας Θεοῦ γίνεται. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ρ'. Εάν τις νιπτόμενος τὸ στόμα, ἢ πάλιν ἐν βαλα νείῳ καταπιεῖ ὕδωρ, μὴ θέλων, ὀφείλει κοινων νῆσαι, ἢ οὐ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ναί. Ἐπεὶ εὑρὼν ὁ Σατανᾶς ἀφορμὴν τοῦ κωλύειν αὐτὸν τῆς κοινωνίας, ποιεῖ αὐτὸν συχνῶς τὸ αὐτό τ Διὰ τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον καὶ οἱ Πατέρες οὐκ ἀπο- κόπτουσιν, οὐδὲ τὸν ἐνυπνιασθέντα μεταλαμβάνειν. Όμως προσερχόμενοι τοῖς μυστηρίοις, ἐν φόβω προσέλθωμεν, ὡς ἡ αἱμοῤῥοοῦσα τῷ Χριστῷ προσο ἦλθεν.) ΕΡΩΤΗΣΙΣ. Αρα καλὸν τὸ κοινωνεῖν καθ' ἡμέραν, ἢ ἐκ δια λειμμάτων, ἢ κατὰ Κυριακὴν καὶ μόνον ; Τοῦτο τὸ ἐρώτημα οὐκ ἔχει μίαν ἀπόκρισιν. Εἰσὶ γάρ τινες, οἷς πρέπει τὸ καθ' ἡμέραν, καὶ εἰσὶν ἕτεροι, οἷς οὐχ ἁρμόζει τοῦτο, καὶ ἄλλοι, οἷς οὐ πρέπει ὅλως κοινωνεῖν. Αμφιβάλλουσι τινες λέγοντες ὅτι οὐκ ὠφελοῦν- ται οι νεκροὶ ἐκ τῶν γινομένων συνάξεων ὑπὲρ αὐτῶν. Περὶ τούτου ἐρῶ σοι λόγον, οὐκ ἐμὸν, ἀλλὰ τοῦ ᾿Αποστολικοῦ πατρὸς Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου· οὕτω φησί· Ἐν τῷ μοναστηρίῳ (919) τῶν κεκοιμη τοῦτο παθεῖν. ΝΟΤΑ. (91) Φιλοσοφίαν. λεωτάτην ἐμφαίνει τῶν μοναχῶν φιλοσοφίαν. Eccles. βοῦσα παρὰ Θεοῦ ἡ τοιαύτη φιλοσοφία. Asterius ad ἡ Παρθένος ἐν φαιῷ χι- τῶνι καὶ ἱμπτίῳ τὴν φιλοσοφίαν σημαίνουσα. Greg. φιλοσοφήσω τὸ καθυβρίζεσθαι. Vocen λαχοῦ leges et πολλαχώς. (ALEMANN.) (91) Ἐν τῷ μοναστηρίῳ. κεφαλαίῳ τῶν ὑδῶς (videtur σφάλμα] κεκοιμημένων, Α.virum cum priore accipere, et ita non erunt am- ** Gen. 11, 24. "Psal. cv, 37. plius duo in carne una ", sed tres, aut quatuor. At qui vivere volunt ad normam illorum qui sub lege vixerunt, ii a gratia Christi excidunt; nam illi ad summun impietatis culmen provecti, filios suos et filias dæmoniis immolabant ", a quibus Deus plus non exigit quam veram religionem et rectum judi- cium, prout ex tota lege liquet. Nobis vero, qui Christi sanguine redempti sumus, hoc incumbit, ut omnem temperantiam, sancteque vivendi rationem sectemur, et reipsa exhibeamus. Nam Adamus et Eva totius humani generis figuram gesserunt. Cæterum diversas feminas appetere, ex immodico voluptatis studio, divinique timoris penuria profi- ciscitur. QUÆSTIO C. Si quis os abluens, aut in balneo aquam invitus deglu- tiat, an communicare debet, an non? RESPONSIO. Utique. Alioqui diabolus hac occasione a com- munione avocandi arrepta, sæpius illum retrahet. Quocirca Patres talem, ut nec nocturno phanta- sinate inquinatum, a sacræ Eucharistiæ sumptione non arcent. Nihilominus ad divina mysteria cum timore accedamus, sicuti hemorrhoissa ad Christum accessit. EXTRA ORDINEM. An expediat communicare quotidie, an ex intervallo, an tantum diebus Dominicis? Hæc quæstio variam habet responsionem. Sunt enim quibus quotidiana communio convenit; sunt alii quibus non convenit; et sunt quibus communio penitus non convenit. Quidam dubitantes aiunt mortuos nullam utilitatem ex sacrificiis quæ pro ipsis Deo offeruntur capere. De hoc exponam tibi, non quid ego, sed quid Apostolicus Pater Dionysius Areopagita sentiat (92), cujus 408 sunt isthæc. Si quis in monasterio Vox a sanctis Patribus varie translata ad Christianorum δίαιταν et πολιτείαν. Dionys. Areop. ad monachorum institutum τὴν τε hier. cap. 6. Soz. lib. 1. cap. 12: Εἰς αὐτοὺς ἐλ- Christianorum religionem Naz. opponit gradui sacerdotali epist. 26. Idem epi- stola 36 vocat longo usu acquisitam virtutem. Epist. 38, banc apud eumdem et sanctum Basilium πολ- Perperam. Lege ἐν τῷ quod est ultimum eccles. hierarchie. (ALEMANY.) (92) Vide quaest. 34, ad Antioch. QU ESTIONES. QUESTIO QUÆSTIO VARIE LECTIONES.

Ejusdem in psalmos Graduum. tus illae occlusus est, ita et in domo Dei; neque distinctiones. Et alius quidem patebat soli ponti- Cherubim, sed ipsorum Cherubim Dominum inha- • Misericordiam et judicium custodi, et appro- pinqua ad Deum tuum perpetuo 77. Qui fratris vitium dicit, aut peccatum, is dicit derelictionem: sed vel in cumdem, vel in alium 76 Isa. Lv. 2. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν ᾿Αναβαθμῶν. καὶ τοῦτο ἅπαξ ἐνιαυτοῦ. Ὁ δὲ τοῖς ἱερεῦσιν, ὁ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις, ὁ δὲ τοῖς προσηλύτοις· πόσης, ἐννό καὶ τὴν ῥάβδον τοῦ ᾿Ααρών, ἀλλὰ σῶμα, καὶ αἷμα Δεσποτικὸν, καὶ πνεῦμα ἀντὶ τοῦ γράμματος. Οσῳ πεποιηκὼς, καὶ κρίσιν Θεοῦ αὐτοῦ μὴ ἐγκαταλε λειπώς. ο • Ἔλεον καὶ κρῖμα φυλάσσου, καὶ ἔγγιζε πρὸς τὸν • Εὐλαβεῖς ποιήσατε τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν νὴν ἐν αὐτοῖς. » εἰσελεύσεται. » Οὕτως οὖν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐφ᾽ ἁμαρ ὡρισμένον, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ ἁμαρτήματος υἱούς. ἵνα ἄλλον ὠφελήσῃ· εἰ δὲ ἐκτὸς τούτων λέγει, εἴτε Eum enim qui est immundus et profanus, nefas est ascendere sacros ambitus. Quamobrem, si quis- piam dignus est qui ascendat, dignus est etiam qui benedicat. Est enim domus Dei, coelo similis : quemadmodum adversariis potestatibus omnis adi- enim lege Judaica in templo ad omnem locum palebat cuivis aditus, sed erant multa ac diversa fici, idque semel in anno; alius sacerdotibus; alius Judaeis; alius vero proselytis. Cogita quanta opus sit sanctitate ei qui longe majora accipit, quam quæ tunc acceperunt, Sancta sanctorum. Non habes bitantem ; 203 neque urnam, et manna, et tabu- las, et virgam Aaron; sed corpus et sanguinem Dominicum, et spiritum pro littera. Quo autem majoribus magisque venerandis dignatus es sacra- mentis, eo ad majorem sanctitatem et obligaris, et majori supplicio, si transilias ea quæ sunt præcepta, subjicieris. Domini 75. > • Appropinquare Deo desiderant, tanquam po- pulus, qui fecit justitiam, et judicium Dei sui non dereliquit ". » Docebitis filios Israel, ut caveant immunditias, etc., cum poluerint tabernaculum meum, quod est inter illos 78. Ex apostolicis Constitutionibus. Quod enim eum qui peccavit oportet segregare ob peccatum, dicit Deus Moysi, quando pro Maria rogavit ut ei remitteretur : . Segregetur extra ca- stra septem dies, et postea ingredietur ". . Sic ergo nos quoque eos qui se dicunt poenitere de peccatis, oportet tempore deluito segregare pro η ratione peccati; deinde pœnitentes assumere tan- quam filios. Maximi, cx asceticis Capitibus. duabus de causis : nempe ut aut ipsum corrigat, aut ut alii prosit; sin autem aliis, præterquanı his de causis, dicit, aut ipsi, aut alii, ci exprobrans, aut de ipso detrahens dicit, divinam non eſſfugiet β Τὸν γὰρ ἀκάθαρτον καὶ βέβηλον οὐκ ἐπιβῆναι τῶν ἱερῶν περιβόλων θέμις. Ὥστε εἴ τις ἄξιός ἐστιν ἐπι βαίνειν, καὶ εὐλογεῖν ἄξιόν ἐστιν. Ο γὰρ οἶκος τοῦ Θεοῦ τῷ οὐρανῷ ἔοικε· καὶ καθάπερ ἐκεῖ τῶν ἀντι- κειμένων δυνάμεων, οὐδὲ μὲν ἐπιβῆναι θέμις. Οὕτως, ναοῦ ὁ πᾶς τόπος ἦν ἅπασι βατὸς, ἀλλὰ πολλοί, και διάφοροι διορισμοί. Καὶ ἡ μὲν τῷ ἀρχιερεῖ μόνῳ, ησον, ἁγιωσύνης [σοι] δεῖ, τῷ πολλῷ μείζονα δεξα μένῳ, ὧν ἐδέξαντο τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων τότε ; Οὐ γὰρ Χερουβὶμ ἔχεις, ἀλλὰ τὸν τῶν Χερουβὶμ Δεσπότην ἐνοικοῦντα· οὐδὲ στάμνον, καὶ μάννα, καὶ πλάκας δὲ μειζόνων ἠξιώθης συμβόλων, καὶ φρικτῶν μυστη ρίων, τοσούτῳ μείζων [καὶ] ὑπεύθυνος εἴ τῆς ἁγιω σύνης, καὶ πλείονος κολάσεως, εἰ παραβαίνεις τὰ ἐπιτεταγμένα. • Ἐγγίζειν Θεῷ ἐπιθυμοῦσιν, ὡς λαός δικαιοσύνην ἀκαρθασιῶν αὐτῶν, ἐν τῷ μιαίνειν αὐτοὺς τὴν σκη- Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν Διαταγμάτων τ Οτι γὰρ τὸν ἁμαρτήσαντα δεῖ ἀφορίζειν κατὰ τὰ ἁμαρτήματα, φησὶν ὁ Θεὸς πρὸς Μωϋσῆν, ἡνίκα ἠξίου περὶ Μαρίας ἀφεθῆναι αὐτῇ, « Αφορισθή του ἔξω τῆς παρεμβολῆς ἑπτὰ ἡμέρας, καὶ μετὰ τοῦτο τίαις λέγοντας μετανοεῖν, ἀφορίζειν δεῖ χρόνον ἔπειτα μετανοοῦντας προσλαμβάνεσθαι ὥσπερ Μαξίμου ἐκ τῶν [ἀσκητικῶν] Κεφαλαίων. Ο πάθος λέγων, ἢ ἁμάρτημα ἀδελφοῦ, κατά δύο αἰτίας πάντως λέγει, ἢ ἵνα αὐτὸν διορθώσηται, ἢ αὐτῷ, εἴτε ἄλλῳ ὀνειδίζων, ἢ διασύρων αὐτὸν λέγει· καὶ οὐ μὴ ἐκφύγῃ τὴν θείαν ἐγκατάλειψιν· ἀλλ' ε τῷ αὐτῷ, ἢ ἄλλῳ πταίσματι πάντως περιτετεῖται, 73 Eccle. IV, 17. το αποτάξεων. 77 Osce XII, 6. 78 Lev. xv, 31. το Num. sn, 14. VARLE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITE Ex Salomone. Custodi pedem tuum, dum vadis in domum Ex Isaia. Ex Osee. Ex Levitico. οὐδὲ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ· οὐ γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Τοῦ Σολομῶντος. • Φύλαξον τὸν πόδα σου, ἐν ᾧ ἂν πορεύῃ εἰς οἶκον τοῦ Θεοῦ. » Ησαΐου. Ωσηέ. Θεὸν διαπαντός. ο Ἐκ τοῦ Λευϊτικού.

καὶ ὑπὸ ἑτέρων [ ὀνειδισθεὶς ], καὶ ἐλεγχθείς καται αχυνθήσεται. Ἐκ τῆς Κλίμακος. Μώλωπες θριαμβευόμενοι, οὐ προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ' ἐαθήσονται· οὐδὲν γὰρ οὕτω τοῖς δαίμοσι καὶ τοῖς λογισμοῖς ἰσχὺν καθ᾿ ἡμῶν δίδωσιν, ὡς τὸ τούτους ἀνεξαγορεύτους ἐν τῇ καρδίᾳ σιτίζεσθαι. Ψυχὴ δὲ ἐξαγόρευσιν ἐννοουμένη, ὡς ὑπὸ χαλινοῦ ὑπ' αὐτῆς κατέχεται, μὴ ἐξαμαρτάνειν. Τὰ γὰρ ἀνεξαγόρευτα ὡς ἐν σκότει λοιπὸν ἀδεῶς πράττο μεν. Μὴ ἀπατάσθω, ὦ υἱὲ, καὶ ὑπάκουε Κυρίου πνεύματι οιήσεως, καὶ ὡς ἐξ ἑτέρου δῆθεν προσ ώπου, τὰ σὰ πλημμελήματα τῷ διδασκάλῳ ἐπάγγελε ". οὐ γάρ ἐστιν ἐκτὸς αἰσχύνης ἀπαλλαγῆναι. Γυμνῶν γύμνωσον μώλωπας ο τῷ Ιατρῷ, εἰπὲ, καὶ μὴ αἰσχυνθῇς· Ἐμὸν τὸ τραῦμα, Πάτερ, ἐμοὶ ή πληγή, ἐξ οἰκείας ῥαθυμίας, καὶ οὐκ ἐξ ἑτέρου προγινομένη. Οὐδεὶς ταύτης αἴτιος· οὐκ ἄνθρωπος, οὐ πνεῦμα, οὐ σῶμα, οὔτι ἕτερον, ἀλλ' ἡ ἐμὴ ἀμέσ λεια. Γενοῦ καὶ τῷ ἤθει, καὶ τῷ εἴδει καὶ τῷ λογι σμῷ, ὡς κατάδικος ἐπὶ τῇ ἐξομολογήσει, εἰς γῆν νενευκώς· καὶ εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς τοῦ ἰατροῦ πέδες, ὡς τοῦ Χριστοῦ, δάκρυσι βρέχων. Εθος γὰρ πολλάκις τοῖς δαίμοσιν, ἢ μὴ ἐξομολογεῖσθαι ἡμῖν ὑποβάλλειν, ἢ ὡς ἐκ προσώπου ἑτέρου τοῦτο ποιεῖν, ἤ τινας ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν ἁμαρτίᾳ καταμέμφεσθαι, ὡς αἰτίους· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ Ἰωάννης πρὸ τοῦ βαπτίσματος τὴν ἐξομολόγησιν ἐπεζήτει παρὰ τῶν προσερχομένων, οὐκ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλὰ τὴν σωτηρίαν αὐτῶν πραγματευόμενος. Μὴ θαμβη θῶμεν, καὶ μετὰ ἐξομολόγησιν πολεμούμενοι. Αμει τον γὰρ λογισμοῖς 4, καὶ μὴ οἰήσει παλαίειν. Ὁ δὲ θεός λυτρώσηται ἡμᾶς ἐκ τῶν τοῦ διαβόλου παγί έων, όπως εὑρεθῶμεν εὐαρεστοῦντες ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ μὴ αἰσχυνόμενοι, ὅτι ἀποδίδει • ἑκάστῳ, κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰώνας. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ζ. Καλόν ἐστιν ἄρα τὸ κοινωνεῖν συνεχῶς, ἢ ἐκ διαλείμματος ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Του Αποστόλου λέγοντος· «Δοκιμαζέτω ἄνθρω τὸς ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτον ἐσθιέτω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω. Ο γὰρ ἀναξίως ἐσθίων, καὶ τίνων, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μὴ διακρίνων τὸ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινώς μεθα. Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν· › εὔδηλον, ὅτι χρὴ προαγνίζειν, καὶ προκαθαίρειν ἑαυτοὺς ἀπὸ πάσης Εναντίας πράξεως, καὶ οὕτως προσιέναι τῇ θείᾳ ο σὸν μώλωπα. Ρ ἐμή. 9 μολυσμοῖς. ἀπάγγελε. ΝΟΤΑ. Κοινωνείν, κατ' ἐξοχὴν ἀποδώσει. casum omnino incidet, et ab aliis reprehensus, et probris affectus pudore afficietur. r Ex Climaco. Vulnera quæ ducuntur in triumphum non profi cient in pejus, sed curabuntur; nihil enim tantam vim adversus nos dat dæmonibus et cogitationi bus, quam si ea sine confessione in corde pasca mus. 204 Anima autem quæ confessioni amica est, ab ea tanquam a freno coercetur, ne in peccata ruat; nam ea quæ confessioni non subjiciuntur, secure tanquam in tenebris patramus. Ne decipia ris, o fili, neque propriæ persuasionis spiritu ob tempera, neque, tanquam ex aliena persona, de licta tua magistro aperi: hac enim ratione a pu dore non liberaberis; patefac medico vulnera tua, die, et ne erubescas: Meum est hoc vulnus, Pater, mea plaga, ex propria ignavia, et non ab alio mihi indicta. Nemo hujus causam sustinet, non homo, non spiritus, non corpus; non aliud, sed mea so lius socordia. Et habitu et specie, et cogitatione, efficiaris in confessione, veluti reus, oculis humi fixis, et, si fieri potest, medici tui pedes, tanquam Christi, lacrymis riga: nam hic damnonibus fre quens est nios ut vel omnino a confessione nos abstrahant, vel ut confteamur, quasi ex aliena persona, vel, ut alios tanquam auctores nostraruli culparum accusemus. Ob hæc enim et Joannes ante baptisma confessionem ab accedentibus exige bat, non quod ipse ea egeret, sed ut illorum salu tem procuraret. Neque perturbemur si post con fessionem quoque dimicandum sit; melius est enim cum cogitationibus, quam cum propria persuasione decertare. Deus autem liberet nos ex diaboli la queis, ut conspectui ejus placeamus, et non confur damur, quando reddet unicuique juxta opera sua, quem decet gloria in sæcula. Sitne melius communicare assidue, an interjecto aliquo spatio? Cum dicat Apostolus:: Probet seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat; qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini. Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dor miunt multi. Quod si nosmetipsos judicaremus, non utique judicaremur. Dum judicamur autem, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo dam nemur 80; manifestum est quod oportet seipsuin expiare, et prius expurgare ab omni contraria actione, et sic ad divina accedere sacramenta, ne id * I Cor. xi, 28-32. dicitur sacri Christi Domini corporis et sanguinis mysteria sumere. Eam notionem fecit Dionysii Areop. xorvervía. cap. 3. Eccl. Hierarchiæ. (ALEMANN.)

Ἔνθεν γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει πρὸς τοὺς ἀν Β αὐτῷ τοὺς ἄρτους τοὺς τῆς προθέσεως· οἵτινες ὑπηρε ad Ephesios. conscientiam inundare, et tune communicare. Im- χον προτύπωσις τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τοῦτο Πολλοὺς ὁρῶ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ μετέχου κις. Πρὸς οὓς ἅπαντας ἡμῖν ὁ λόγος ἐστὶν, οὐ πρὸς τοὺς ἐνταῦθα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ dicit per Mosen ad populum Israel: Omnis homo, quicunque accesserit ab omni semine vestro ad sancta, quæcunque sanctificaverint filii Israel Do- mino, et 205 fuerit immunditia ejus in illo, exter- minabitur anima illa a me 81., Rursus: • Et abs- tinentes facietis filios Israel ab immunditiis suis; et non morientur propter immunditiam suam, in eo quod ipsi inquinent tabernaculum meum, quod in eis est 8. » Hinc enim dicit Apostolus iis qui in- digne communicant, ut dictum est: Ideo inter vos hoc est, aegrotant, et moriuntur. Propterea cum divinus quoque David et qui cum ipso erant man- corporis Christi, pontifex eum statim interrogavit an mundi essent a concubitu mulieris, et tunc dedit ticipant. Si advenerit tempus Quadragesimæ et Pa- schatis, qualiscunque fuerit, fit particeps sacra- mentorum. Sed non oportet festa observare, sed erit sumere sanctam et venerɔndam carnem. Cogi- temus enim quod qui erant veteris sacrificii parti- cipes, magna utebantur parcimonia et abstinentia, bant. Tu autem accedens ad hostiam quam ipsi ac circumscribis, exsecrandis manibus et labris dem nolueris deosculari ore tuo maie olente; Re- gem autem coeli oscularis male olente anima? Ea res plane est contumelia. Ergo, si non es dignus participatione, nec prece quidem dignus es et sta- tione inter eos qui digni sunt; audis enim præco- nem dicentem : Qui non estis in pœnitentia, acce- dite; quicunque autem non participant, non sunt [ in poenitentia. Multi hujus hostiæ semel in anno sunt participes; alii autem bis, alii vero sæpe ad omnes ergo nos ad eos quoque qui sedent in deserto. Illi enim semel annos. Quid ergo? quinam erunt nobis approbandi? iiue qui semel, an ii qui sape, an ii qui raro? Neque Aeria Merrells. ' > γένηται· φησί γὰρ ὁ Θεὸς διὰ Μωσέως πρὸς τὸν Ισραήλ: « Πᾶς ἄνθρωπος, ὃς ἂν προσέλθῃ ἀπὸ παντὸς σπέρματος ὑμῶν πρὸς τὰ ἅγια ὅσα ἂν ἀγια ζωσιν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἡ ἀκαθαρσία αὐτοῦ ἐπ' αὐτῆς, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ πάλιν· « Εὐλαβεῖς ποιήσατε τους υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν ἀκαθαρσιῶν αὐτῶν, καὶ οὐκ αξίως κοινωνούντας, ὡς εἴρηται· «Ὅτι διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμώνται ἱκανοί, ο τουτέστιν, ἀσθενοῦσι, καὶ τελευτῶσι. Διὰ δὴ καὶ ὁ θεῖος Δαυΐδ, ὅτε ἔμελλεν ἐσθίειν, καὶ οἱ σὺν ή μυσταγωγία, ἵνα μὴ εἰς ὄλεθρον ψυχῆς, καὶ σώματος εὐθὺς ἠρώτησεν ὁ ἀρχιερεὺς τῷ Δαυίδ, εἰ καθαρο! εἰσιν ἀπὸ κοίτης γυναικός; καὶ τότε δέδωκεν αὐτὸς τας ἁπλῶς, καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ συνηθεία μᾶλλον, καὶ ρακοστῆς, καὶ τοῦ Πάσχα καιρός, οἷος ἂν εἴη μετέχει τῶν μυστηρίων. Αλλ' οὐ χρὴ ἑορτὰς ἐπιτηρεῖν, ἀλλὰ συνειδός καθαίρειν, καὶ τότε, μετέχειν. Ο γὰρ ἀκατ μετέχειν τῆς ἁγίας καὶ φρικώδους σαρκός. Εννόησον οὖν, ὅτι οἱ τῆς παλαιᾶς θυσίας μετέχοντες, πολλῇ ἐκέχρηντο τῇ φειδοῖ, προηγνίζοντο γάρ, καὶ πάντοθεν ἐκαθαίροντο. Σὺ δὲ θυσίᾳ προσιών, ἣν καὶ ἄγγελοι φρίττουσι, καιρῶν περιόδοις τὸ πρᾶγμα περιορίζεις, καὶ μιαραῖς χερσὶ, καὶ χείλεσι κατατομής του σώματος, καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ; Καὶ βασιλέα στόματος· τὸν δὲ Βασιλέα τοῦ οὐρανοῦ ψυχῇ κατα- φιλεῖς ὁδωδυία; ὕβρις τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Οὐκοῦν εἰ τῆς συστάσεως τῶν ἀξίων. Ακούεις γὰρ τοῦ κήρυ Πολλοὶ τῆς θυσίας ταύτης ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτού μετέχουσι, πολλάκις δὲ καὶ διὰ δύο ἐτῶν. Τί οὖν; τίνας ἀποδεξόμεθα, τοὺς ἅπαξ, ἢ τοὺς πολλάκις, ἢ ἀποθανοῦνται δι' αὐτὴν ἀκαθαρσίαν αὐτῶν, ἐν τῷ μιαίνειν αὐτοὺς τὴν σκηνήν μου τὴν ἐν αὐτοῖς. ο fiat in perniciem animae et corporis. Deus enim multi infirmi, et inbecilles, et dormiunt multi 43, ducaturi essent panes propositionis, qui erant figura eis **. Video multos corpus Christi participare leviter ac temere, et consuetudine magis ac lege, quam pura cogitatione et mente, sequentes eos qui par- mundus enim et indignus, neque in festo dignus et se prius expiabant, et omni ex parte emunda- reverentur angeli, periodis temporum rem definis sumis Christi corpus et sanguinem? Et regem qui- verba facimus, non ad eos tantum qui hic sunt, verum in anno sunt participes, sæpe autem etiam post dues * Levit, xxu, 3. 69 Levit. XV, 31. 831 Cor. xt, 50. Η επομένους. τοὺς ἄρτους. νόμῳ, ἢ λογισμῷ, καὶ διανοίᾳ καθαρᾷ επόμενος μετέχουσιν· ἂν ἐπιοτῇ, φησίν, ὁ τῆς ἁγίας Τεσσα θαρτος, καὶ ἀνάξιος, οὐδὲ ἐν ἑορτῇ δίκαιος ἂν εἴη μὲν οὐκ ἂν ἔλοιο καταφιλῆσαι, ὡδοδάτος σου τοῦ τῆς μεταλήψεως οὐκ εἰ ἄξιος, οὐδὲ τῆς εὐχῆς, καὶ κος λέγοντος· Οἱ ἐν μετανοίᾳ 1 προσέλθετε· ὅσοι δε μὴ μετέχουσιν, οὐκ εἰσὶν ἐν μετανοία. μεταλαμβάνουσιν· Ετεροι δὲ, δίς· ἄλλοι δὲ πολλά- ἐρήμῳ καθεζομένους. Ἐκεῖνοι γὰρ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ 8+] Reg. xx, 4, 3. VARIA LECTIONES. 4 Videtur legendum : Οἱ μὴ ἐν μετανοίᾳ, paulo post εἰσὶν ἐν μετανοίᾳ, omisso οὐκ. Et ita S. ANASTASII SINAITE Chrysostomi, ex Commentario in Epistolam Ejusdem, ex Commentario in Epistolam ad Hebræos. Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Ἑβραίους Ἐπιστολῆς.

A ii qui semel, neque ii qui saepe, neque ii qui τοὺς ὀλιγάκι; ; Οὔτε τοὺς ἅπαξ, οὔτε τοὺς πολλάκις, ούτε τοὺς ὀλιγάκις; ἀλλὰ πάντως τους μετὰ καθαρού αναξίως μεταλαμβάνοντες, καὶ κατάκριμα καὶ κόλα- τιν. Καὶ μὴ θαυμάσης· ὥσπερ γὰρ ἡ τροφὴ φύσει οὕτω δὴ καὶ τὰ τῶν ἁγίων μυστηρίων. Τραπέζης εων, τάς τεσσαράκοντα ἡμέρας οἴει ἀρχεῖν σοι πρὸς καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτημάτων παντὸς τοῦ χρόνου ; Καὶ πάλιν, ἑβδομάδος παρελθούσης, ἐκδίως σαυτὸν ευδῆς τοῖς νοτοποιοῦσε σιτίοις, οὐχὶ καὶ τὸν πρό τόσο, κάπου ἀπώλεσας, καὶ ἑαυτὸν μειζόνως έβλαψα;; της προαιρέσεως. Ημέρας τεσσαράκοντα ἀπονέμεις τη υγεία τῆς ψυχῆς· τάχα δὲ οὐδὲ τεσσαράκοντα, ταῦτα λέγων. Οὐκοῦν διὰ τοῦτο ἐπιφωνεῖ ὁ ἱερεὺς αγων· τὰ ῾Αγια τοῖς ἁγίοις, τουτέστιν, εἴ τις οὐκ ἐπιν άγιος, μὴ προσίτω· οὐχ ἁπλῶς φησιν, ἁμαρ Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῆς πρὸς Καισάριον εἶναι βαρύ, περιττόν ἐστιν ἀποδεικνύναι, διὰ τὸ καὶ την μακράν συνήθειαν, καὶ δι' αὐτῶν τῶν ἔργων κατέχοντες, ἐφ' ἑαυτῶν μεταλαμβάνουσιν. Ἐν Αλεξανδρεία δὲ, καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ἕκαστος καὶ τῶν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, καὶ, ὅτε βούλεται, μεταλαμβάνει δι' εαυτού. Απαξ γὰρ τοῦ ἱερέως τὴν θυσίαν τελειώ σαντος, καὶ δεδωκότος, ὁ λαβὼν αὐτὴν, καὶ μετα- μεταλαμβάνειν ὀφείλει. Καὶ γὰρ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὁ ἱερεῖς ἐπιδίδωσι τὴν μερίδα, καὶ κατέχει αὐτὴν ὁ D ὑποδεξάμενος μετ' ἐξουσίας ἀπάσης, καὶ οὕτω του Ιερέως, είτε πολλὰς μερίδας ὁμοῦ. ε:χής πυρώσεως ἐξαπτομένης, ἐκ πολυφαγίας και Qui tales sunt, semper accedant; qui non tales, ne semel quidem. Quamobrem? quoniam judicium sibi sumunt, et condemnationem et supplicium. Nec mireris quomodo enim nutrimentum quod suapte natura alit, si inciderit in eum qui cibum fastidit, omnia perdit, et corrumpit, et fit occasio odore. Cum post annum demum fis particeps com- munionis, quadraginta dies tibi putas sufficere adl emundanda peccata totius temporis? Et cum rur- sus septimus dies transierit, te rursum dedis · prioribus? Dic mihi, si sanus fueris quadraginta dies, convalescens ex morbo longo, et rursus te dederis cibis qui morbos procreant, an non et prio- rem perdidisti laborem, et te magis læsisti? Si enim mutantur naturalia, multo magis quæ sunt voluntaria. Quadraginta dies tribuis sanitati animæ, forte autem nec quadraginta quidem, et speras fore ut Deum places? Jocaris hæc dicens. Propterea hoc est, si quis non est sanctus, non accedat. Nou dicit solum, mundus a peccatis, sed sanctus. Sancti Basilii, ex Epistola ad Cæsarium patricium. nionem propria manu sumere, supervacaneum est ostendere, eo quod longa consuetudo per rerum usum faciat fidem. Omnes enim qui sunt in desertis munionem, ex seipsis ean sumunt. Alexandrie au- degunt, maxima ex parte habet communionem domi suæ; et, quando vult, sumit per seipsum. derit, eam accipiens et communicans, tanquam a Etenim in Ecclesia sacerdos tradit particulam, et cum omni potestate ac libertate eam tenet qui ac- ergo virtute, sive quispiam unam particulam acce- συνειδότος, τοὺς μετὰ βίου ἀλήπτου. Οἱ τοιοῦτο: ἀεὶ προτίτωσαν, οἱ δὲ μὴ τοιοῦται, μηδὲ ἅπαξ. Τι δήποτε; ὅτι κρίμα ἑαυτοῖς λαμβάνουσι, καὶ τιμωρίαν, ούτε θρεπτική ἂν εἰς κακόσιτον εμπέσῃ, πάντα ἀπόλλυσι, καὶ διαφθείρει, καὶ γίνεται νόσου ἀφορμή, ωδίας πληροί; Μετ' ἐνιαυτὸν τῆς μεταλήψεως μετα τοῖς προτέροις ; Εἰπὲ δὴ μεν, ἐὰν ὑγιάνας τεσσαρά- κοντα ἡμέρας ἀπὸ νόσου μακρᾶς, πάλιν ἑαυτὸν εἰ γὰρ τὰ φυσικά μεθίστανται, πολλῷ μᾶλλον τὰ καὶ προσδοκάς ἐξιλεώσασθαι τὸν Θεόν; παίζεις πατρίκιον ἐπιστολῆς. Τὸ δὲ ἀναγκάζεσθαί τινα, μή παρόντος ἱερέως, την κοινωνίαν τῇ ἰδίᾳ χειρὶ λαμβάνειν, μηδαμῶς πιστώσασθαι. Πάντες γὰρ οἱ κατὰ τὰς ἐρήμους μου νάζοντες, ένθα μή ἐστιν ἱερεύς, κοινωνίαν οίκο: ἱ τῶν τελούντων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔχει κοινωνίαν λαμβάνων πιστεύειν ὀφείλει, ὡς παρ' αὐτοῦ ἱερέως ἐστὶ τῇ δυνάμει, είτε μίαν μερίδα δέξηταί τις παρὰ ΕΡΩΤΗΣΙΣ Η΄. ἐν τῷ ἀνθρώπῳ γίνονται ; raro; sed ii qui cum 206 munda conscientia, ii morbi; ita etiam spirituali frueris mensa sancto- rum sacramentorum; et rursus os tuum fers in cœnum. Unguento te ungis, et rursus imples tetro ergo sacerdos quoque acclamat : Sancta sanctis; Posse aliquem (si non adsit sacerdos) commu- monachi, ubi non est sacerdos, illic habentes con- Nam cum sacerdos semet confecerit hostiam et de- sacerdote sumptum participare se debet credere. cipit, et sic sua manu ad os eam adducit. Idem eat perit a sacerdote, sive multas simul. απολαύεις πνευματικῆς, καὶ πάλιν συμφύρεις βορ δέρμα το στόμα του ; μύρον χρίεις " καὶ πάλιν δυσα τημάτων καθαρός, ἀλλὰ ἅγιος. προσάγει τῷ στόματι τῇ ἰδίᾳ χειρί. Ταυτὸν τοίνυν VARIE LECTIONES. να γύρεις βορβόρω τι στόμα μύρω χρίεις, etc. * πραγμάτων QU.ESTIONES. Ἐκ πέσων τρόπων· ἡ πορνεία, καὶ οἱ ἐνυπνιασμοί ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Καθώς οἱ Πατέρες φασὶν, ἐκ τεσσάρων· ἐκ φυ qui sunt cum vita, in quam non cadit reprehensio. tem et in Ægypto unusquique ex laicis qui illic 207 QUAESTIO VIII. Quot modis fant fornicationes, et illusiones per in- somnia in homine? RESPONSIO. Quemadmodum dicunt Patres, quatuor modis : nempe ex naturali inflammatione, quæ accenditur

ex nimio cibo et potu, et ex longo somno (et otio); aut ex auimi superbia et elatione ; aut ex judicio, cum alios peccantes judicamus; aut ex invidia dæmonum, quando nos viderint proficere secun- dum Deum. Fieri etiam potest ut ex virium debili- tate et imbecillitate quispiam sustineat illusionein nocturnam. Rursus fieri potest ut ex mala carnis consuetudine compellatur ad pollutionem et forni- calionem. Duo enim sunt furus, qui consistunt in corpore. Unus quidem qui sæpe polluit et inquinal, et unus qui sanctificat, nempe semen et lacryma. Et quomodo omne peccatum quodcunque fecerit hono, extra corpus est 85 : qui autem fornicatur, tanquam ex sua carne maligno offert hostiam, nempe suum semen; ita etiam, quæcunque bona faciet ho- rão, sunt extra corpus. Lacryma autem Deo offertur, ex ipsa nostra essentia, sicut etiam sanguis martyrum. Unde oportet post pœnitentiam servare etiam lacryinas peccatis, et non rursus polluere animamı et corpus : est enim malum, assuefacere se, ut quis saepius lavet vestimentum corporis, et rursus illud inquinet. Quod enim sæpe lavatur et conteri. tur, marcidum fit et inutile; et cum de cætero, senio affectum fuerit, et inveteratum, ne lavari quidem porro potest. Ego certe vidi viros, centum annos natos, imbecillos, et toto fere trementes corpore, qui tamen non potuerunt abstinere a pec- cato corporali, propter diuturnam consuetudinem. Ita omnibus malis est gravior, et omnium malorum pessima consuetudo. Et ideo suadens dicit Aposto- lus: ‹ Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis. Sicut in die honeste ambulemus; non in comessationibus et ebrietatibus; non in cubili- bus et impudicitiis; non in contentione et æmula- tione sed induimini Dominum Jesum Christum. Et, carnis curam ne feceritis in desideriis 86. › Et rursus: Non ergo reguet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus 87. › Sed sciendum est quod sunt multa et diversa apud justum judicem judicia, et quas facturus est punitiones in eos qui peccant in sua corpora. Nam aliter 208 judicatur didelis, et aliter infidelis. a « Nam servus, inquit, qui cognovit voluntatem do. D. mini sui, et non fecit secundum voluntatem ejus, vapulabit multis **. » Et aliud est judicium ejus qui fornicatur in juventute, aliud ejus qui in se- nectute; et aliud ejus qui uxorem non duxit, et aliud ejus qui duxit; aliud ejus qui honestam ha- bet uxorem, et aliud ejus qui habitat cum mala; aliud est unam violare, et aliud in multis pollui. Aliud est judicium magistri et sacerdotis, aliud privati. • Potentes enim, inquit, potenter tor- menta patientur 8. » Aliud cjus qui ex habitu et consuetudine mala peccat, aliud ejus qui ex obre- τας, ἢ ἐκ φθόνου δαιμόνων, ὅταν ἴδωσιν ἡμᾶς κατὰ Θεὸν προκόπτοντας. Ἔστι δὲ καὶ ἀπὸ χαυνότητας, καὶ ἀσθενοῦς δυνάμεως ὑπομεῖναι ἐνυπνιασμόν· καί ἐστι πάλιν ἐκ πονηρᾶς συνηθείας τῆς σαρκός, συν- φύσεις ἐνυπόστατοι ἐκ τοῦ σώματος· μία πολλάκις μολύνουσα, καὶ μία ἁγιάζουσα, τουτέστιν, ή σπορά, ποιήσῃ ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν· ὁ δὲ πορνεύων ὡσανεὶ ἐκ τῆς ἰδίας σαρκὸς προσάγει θυ- σίαν τῷ πονηρῷ τὴν ἑαυτοῦ σποράν· οὕτω καὶ ὅτα ἂν ἀγαθὰ ποιήσῃ ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστι. Τὸ δὲ δάκρυον ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας ἡμῶν προσάγε ται τῷ Θεῷ, καθάπερ καὶ τὸ τῶν μαρτύρων αἷμα. Α πολυποσίας, καὶ πολυπνίας καὶ ἀργίας· ἡ ἐξ ὑψη : "Οθεν χρή, μετὰ τὴν μετάνοιαν, καὶ τὰ δάκρυα νον καὶ κατατριβόμενον, σαθρὸν καὶ ἄχρηστον γίνει ται, καὶ λοιπὸν γηράσαν καὶ παλαιωθέν, οὐδὲ πλυν· θῆναι δύναται. Κἀγὼ ἑώρακα ἄνδρας ἑκατονταετείς ἀδυνάτους, καὶ ὅλῳ σχεδόν σώματι τρέμοντας, ἀπο διὰ τὴν χρονίαν συνήθειαν. [Οὕτω χαλεπωτέρα πάν των ἐστὶ τῶν παθῶν ἡ κακή συνήθεια.] Διὰ τοῦτο παραινῶν ἡ ᾿Απόστολός φησιν · « Αποθώμεθα τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτός. Ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατήσωμεν, μὴ ἔριδι και ζήλῳ· ἀλλ' ἐνδύσασθε τὸν Κύριον Ἰη σοῦν Χριστόν· καὶ τῆς σαρκὸς πρόνοιαν μὴ ποιήτε εἰς ἐπιθυμίαν· ο καὶ πάλιν · ε Μὴ οὖν βασιλευέτω • Πλὴν εἰδέναι χρή, ὅτι πολλὰ καὶ διάφορά εἰσι παρέ τῷ δικαίῳ κριτῇ τὰ κρίματα, καὶ αἱ ἀντιδόσεις, δ; "Αλλως γὰρ κρίνεται ὁ πιστὸς, καὶ ἄλλως ὁ ἄπιστος Ο γνούς γάρ, φησί, τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιήσας, δωρήσεται πολλά. » Καὶ ἄλλο τὸ κρίμα τοῦ ἐν νεότητι πορνεύσαντος, καὶ ἄλλο τοῦ ἐν γήρα καὶ ἄλλο τοῦ ἀγάμου, καὶ ἕτερον τοῦ γυναῖκα ἔχοντος, καὶ ἕτερον πάλιν τὸ τοῦ σεμνὴν ἔχοντος, καὶ ἕτερον του πονηρᾷ συνοικοῦντος· καὶ ἄλλο, τὸ εἰς μίαν παρα νομῆσαι, καὶ ἄλλο τὸ εἰς πολλὰς μολυνθῆναι, καὶ ἄλλο τὸ κρῖμα τοῦ διδασκάλου καὶ ἱερέως, κα ἄλλο τὸ τοῦ ἰδιώτου. • Δυνατοί γάρ, φησί, δυνατών ἐτασθήσονται. » "Αλλο τὸ ἀπὸ ἕξεως καὶ συνηθεία πονηρᾶς· καὶ ἄλλο τὸ κατά συναρπαγήν ἄλλη πάλιν συγγνώμην ἔχει ὁ τύπτων », καὶ θλιβόμενο 7. λοφροσύνης, ἢ ἐκ τοῦ κρίνειν ἑτέρους ἁμαρτάνον ωθεῖσα 5 εἰς μολυσμὸν καὶ πορνείαν. Δύο γάρ εἰσι καὶ τὸ δάκρυον. Καὶ ὥσπερ πᾶσα ἁμαρτία, ἣν ἂν παραφυλάττεσθαι τῆς ἁμαρτίας *, καὶ μὴ πάλιν μολύνειν τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ σῶμα· χαλεπὸν γὰρ τὸ συνεθίσαι πλύνειν τὸ ἱμάτιον τοῦ σώματος, καὶ πάλιν μολύνειν αὐτό. Τὸ γὰρ πολλάκις πλυνόμε στῆναι δὲ τῆς σωματικῆς ἁμαρτίας μὴ δυνηθέντας, μὴ κώμαις καὶ μέθαις, μὴ κοίταις καὶ ἀσελγείαις, ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῷ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ. » μέλλει ποιεῖν ἐπὶ τῶν εἰς τὸ σῶμα ἁμαρτανόντων. so Sap. vi, *s 1 Cor. vi, 18. 86 Rom. XIII, 12-14. 67 Rom. vi, 12. 8* Luc. X, 47. VARIE LECTIONES. Η συνωθείσης, ο ταῖς ἁμαρτίαις ο πλύνειν αὐτό. υπίπων. S. ANASTASII SINAITE

πτουσι τὴν γονὴν, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἑταιρίδων γί- Α νεται· δυσχερῶς γὰρ ἐκεῖναι συλλαμβάνονται. Διὰ τοῦτο οὖν διαφόροις τόποις τινὲς πλούσιοι καὶ ἁβρο δίαιτοι ἐπιποθοῦσι τέκνων, καὶ οὐ τυγχάνουσιν. Οἱ δὲ πένητες πολλάκις πολύτεκνοι γίνονται· ἀναξη ραινομένη γὰρ ἡ φύσις ὑπὸ τῆς ἐνδείας, ὥσπερ γῆ βαλλομένης γονῆς, καθὰ πάσχουσι καὶ οὗτοι, οἱ παρ' ἡμῖν πανάποροι, καὶ πτωχοί, ἐρημῖται, καὶ Αρα- δες, ἄρτου μὲν σχεδὸν μὴ εὐποροῦντες, πλῆθος δὲ τέκνων καθ' ὑπερβολὴν ἔχοντες. Καὶ γοῦν, ὡς φασι. καὶ οἱ τὰς ἱατρικὰς ἐπιστήμας εἰς ἄκρον ἐξησκημέ ναι, καὶ γάλα πολλάκις εὑρίσκεται κακοῦ χυμοῦ καὶ κράσεως διαφθείρον τὸ νήπιον. Εἰ δὲ λέγεις μοι, ὁ δι' ἐναντίον; Τίοὖν ; ἔστιν ἐκτὸς Θεοῦ πολυτεχνῆσαι, ἢ ζητῆσαι ε, ἡ ἀποθανεῖν ἄν- Β θρωπον; ἐνῶ σοι κἀγώ, ὅτι καὶ τὰ διὰ τῶν κτι- σμάτων, καὶ στοιχείων, καὶ ἀέρων, καὶ κράσεων, καὶ ὑδάτων, και γάλακτος φυσικῶς γινόμενα, οὐ χωρὶς Θεοῦ λέγεται γίνεσθαι. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἔλα- σεν ἀπ' ἀρχῆς πάντα τὰ κτίσματα αὐτοῦ, κατὰ τοῦ αὐτοῦ βούλησιν καὶ πρόνοιαν, καὶ τὰς οὐσιώδεις αὐτ τῶν καὶ φυσικὰς ἐνεργείας. Επει, πόθεν, εἰπέ μοι, πρόσεστι τῷ βασιλίσκῳ ἡ ἀναιρετική δύναμις, ἢ καὶ τῇ ἐχίονῃ ὁ θανατηφόρος ιός, ἄλλων δὲ ζωϋφίων ἡ Ιαματικὴ τοῦ θανατηφόρου Ενέργεια; Βοτάναι θανα- τηφόροι, ἕτεραι δὲ καθαρτικαί, καὶ ἀβλαβεῖς, καὶ Ιαματικαί. "Οθεν ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα καλῶς καὶ Θεοδείκτως ἀναψηλαφήσαντες, ἐπ᾽ ἂν ποτε εἶδόν τι- νες τῶν προκειμένων αὐτοῖς γονέων τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ τρίτον τέκνον 1 θηλάσασαν τελευτῆσαι, υνεβούλευον, μηκέτι αὐτὴν θηλάζειν τὰ παρ' αὐτῆς τικτόμενα. Όμως ἐπὶ πᾶσιν καλὸν τὸ λέγειν· ο Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε ! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, κ Όμως καὶ ἑτέραν τινὰ πρὸς ταῖς εἰρημέναις ἐν υπόστατον καὶ ἀψευδῆ παραγάγω παράστασιν, πεί- θουσαν καὶ τὸν λίαν φιλόνεικον, ὅτι διὰ τῶν στοιχείων ᾠκονόμησεν ὁ Θεὸς διοικεῖσθαι καὶ ζωογονεῖσθαι, ἢ και τελειοῦσθαι τὸ ἡμέτερον σῶμα· τάχα δὲ, οὐ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς, τῆς ἀσωμάτου ψυχῆς τάς κινήσεις καὶ τὰς ἑνεργείας. "Ορα γάρ, ὅτι ἀρχομένης μὲν τῆς ἡμέρας, ἐπειδὴ εὐθέως ή κίνησις τῆς χολῆς πρωίας ειώθει γίνεσθαι, πικρό. τεροι καὶ ὀξύτερος άνθρωποι τὰς πρωΐας υπάρχομεν. Εἶσα γενομένης τροφῆς καὶ οἴνου συμμέτρου με ταλήψεως, ἀγαθωτέραν καὶ ἡμερωτέραν τὴν ψυχήν ἔχομεν. Πάλιν τε ὁδοιποροῦντες, καὶ κοπιῶντες ἐπὶ πολύ, εὐθέως ἐξατονοῦσαν τὴν ψυχὴν καὶ χαυνουμέ νὴν ἔχομεν. Καὶ ποτὲ μὲν νύκτωρ ήσυχάζοντα καὶ έφοντα τὸν νοῦν ἡ ἡσυχία τὴν θόρυβον ἐργάζεται ποτὲ δὲ ὑπὸ θορύβων, ή καύτωνός τινος συνερχομέ- και του σώματος, διαχεῖσθαι καὶ ὡς ἀσώματος ὁ νοῦς ἡμῶν πέφυκεν. Αμέλει γοῦν νηπίου καὶ ἀτελούς εντος τοῦ σώματος, νήπιος καὶ ἀτελὴς ἡμῶν καὶ ἄφρων ὁ νοῦς καθέστηκε, μηδὲν σχεδόν διακρίνειν ד ad lasciviam frequenti coitu se abjiciunt, genitu- f Locus corruptus. ram non retinent, ut et meretricibus accidit ; difficulter enim concipiunt. Propterea variis locis opulenti quidam et deliciis affluentes, petunt libe- ros, nec obtinent. Pauperes vero frequenter mul- tam prolem numerant: natura enim ob egestatem exsiccata, subito, instar terra sitientis, arripit immissæ genituræ humiditatem. Testimonio sint qui apud nos egentissimam vitam ducunt mendici, solivagi et Arabes, quibus cum vis panis suppetat, innumera sobole stipantur. Sepe etiam lac, ut re- rum medicarum peritissimi tradunt, perversi succi el temperamenti perdit infantem. Si adversarius dicat: Quid ergo ? An extra Dei notitiam est ut homno pluribus liberis abundet, vi- val, moriatur? respondebo, ea quæ per creatu- ras, elementa, aerem, temperamenta, aquas et lac naturaliter fiunt, haud absque nutu Dei effici; ab ipso enim statim a primo ortu omnes creaturæ, sc- cundum voluntatem et providentiam ejus, natura- mibi, unde inest basilisco vis interinendi, et vi- eræ mortiferum venenum, aliis vero animalculis facultas medendi, et venenifera mala depel- lendi? Unde plantæ et herbæ aliæ quidem perniciales, aliæ innosiæ, ad purgandum et medendum aptæ? Hæc et his similia postquam pa- rentes nonnulli quasi divinitus edocti animadver terunt, videruntque primam, alteram, tertiamqu prolem a se lactatam, supremum diem obiisse, natos ex se lactare deinceps destiterunt, Nihilo- minus in his omnibus exclamandum est: ‹ Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in Cæterum aliam quoque probationem solidam et efficacem, et quæ vel valde contentiosum convin- cat, adducam ad demonstrandum decreto Dei cor- pus nostrum per elementa administrari, vivificari et perfici; fortassis autem non corpus solum, sed actiones : adverte 421 enim : sub exordium diei, quando motio bilis mane contingere solet, acriores et vehementiores sumus. Deinde, sumpto cibo et moderato vino, pacatiorem et quietiorem animum induimus. Cum iter facimus, multoque labore fa- tigamur, tum anima nostra languescit et laxatur ; et aliquando noctu cum mens quiescit et plane sobria est, ipsa quies tumultum ciet. Inter- dum a tumultu vel æstu quodam concurrentis corporis, mens velut extra corpus diffundi solet. Igitur, quando corpus adhuc infantile et imperfe ctum est, infantilis itidem, imperfecta et insipiens niens nostra est, ita ut nulla discernendi facultate valeat: membris vero augescentibus et crescenti- bus, mens quoque nostra progressione quadam διψῶτα, εὐθέως δράσσεται τῆς ὑγρότητος τῆς κατα ** Psal cini, 24. ζηται. les et ab essentia fluentes actiones acceperunt. Dic sapientia fecisti “,, et nos ipsos, et incorporeæ animæ motiones et VARIE LECTIONES. QUAESTIONES. PATROL. Cn. LXXXIX.

violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos”. » Et rursus : ‹ Deus non irridetur. Quæ enim seminaverit homo, hæc et metet. Quoniam, qui seminat de carne sua, de de spiritu, de spiritu metet vitam æternam ? El rursus : e Nolite errare, neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque avari, ne- que fures, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt'. » Et rursus : • Omnes enim nos manifestari oportet ante tribu- nal Christi, ut referat unusquisque propria corpo-. ris, prout gessit, sive bonum, sive malum'. » Et rursus : • Uniuscujusque opus manifestum erit ; dies enim Domini declarabit, quia in igne revela- Β bitur. Et uniuscujusque opus quale sit, ignis pro- babit'. › Isaiæ. • Væ, qui trahunt peccata quasi funiculo longo, et quasi jugi corrigia vitulæ iniquitates *. » • Filii insipientes sunt, et non intelligentes : sa pientes sunt, ut faciant mala; bene autem facere nescierunt. Et, si mutabit Æthiops pellem suam, et pardus varietates suas ; et vos poteritis benefacere, cum didiceritis mala *. Sancti Basilii in primum psalmum. Optandum quidem est malum non attigisse. Se- cunda autem est, ut aiunt, navigatio, statim post experientiam, tanquam venenosi serpentis ictum fugere, sicuta Salomone scriptum est de 210 mala muliere Oculum tuum in eam ne defixeris, sed resilias, nec diu immoreris. » Nunc autem scio quosdam in juventute ad vitia carnis prolapsos, propter mali consuetudinem in peccatis permansisse usque ad mortem [canitiem]. Quemadmodum enim porci, qui in cano volutantur, lutum sibi semiper affingunt; ita etiam isti, quæ ex voluptate oritur turpitudinem, sibi semper imprimunt. Atque bea- tum quidem est, malum non cogitare: si autem per obreptionem animo ab inimico acceperis con- silia impietatis, ne persistas in peccato. Si vero quid simile jam passus es, ne malo insederis. Nam in peccatis sedulo versari, habitum motu difficilein animo indit. Inveteratum enim animæ vitium, et confirmata mali meditatio, res est medicatu difficilis, aut potius immedicabilis, in naturam, ut pluri- mum, omnino mutata consuetudine. Isidori ex Epistolis. Nam in delictis non quæritur sola species peccati, sed et animus peccantis, et auctoritas, et occasio, et modus, et radix, et post peccatum an sit latatus, h 13 · Isa., Α τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεί τοῦτον ὁ Θεός. Ο γὰρ ναός τοῦ Θεοῦ ἅγιος ἐστιν, οἵτινές ἐστε ὑμεῖς. » Καὶ αὖθις · ι Ο Θεός οὐ μυκτηρίζεται· ὃ γὰρ σπεί ρει ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει· ὅτι ὁ σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκός θερίσει φθοράν ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώνιον. » Καὶ πάλιν· « Μὴ πλανάσθε οὔτε πέρνοι, οὔτε εἰδωλολάτρα:, οὔτε μοιχοί, οὔτε μαλακοί, οὔτε ἀρσενοκοίται, οὔτε πλεονέκται, οὔτε κλέπται, οὔτε μέθυσοι, οὔτε λοίδοροι, οὐχ ἄρ παγες βασιλείαν Θεού κληρονομήσουσι. » Και αυ Οις· . Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς φανερωθήναι δεξ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσησας ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ὁ ἔπραξεν, είτε ἀγαθόν, εἴτε κακόν. » Και πάλιν · Εκάστου τε ἔργον φανερόν γενήσεται ἡ γὰρ ἡμέρα και δηλώσει. ὅτι ἐν πυρὶ ἀποκαλύπτεται · καὶ ἑκάστου τὸ ἔργον, ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ δοκιμάσει. • ι· Οὐαὶ οἱ ἐπισπώμενος τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν, ὡς σχοινίῳ μακρῷ, καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως τὰς ἀνομίας αὐτῶν. ο • Υἱοὶ ἄφρονές εἰσι, καὶ οὐ συνετοί, σοφοί εἰσι του κακοποιῆσαι, τὸ δὲ καλὸν ὁ ποιῆσαι οὐκ ἔγνωσαν. Καὶ, εἰ ἀλλάξει Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ καὶ πάρ δαλις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ ὑμεῖς δυνήσεσθε εν ποιῆσαι μεμαθηκότες τα κακά. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τοῦ εἰς τὸν α' ψαλμόν. Εὐχῆς μὲν οὖν ἄξιον μὴ προσάψασθαι τοῦ κακοῦ δεύτερος δὲ πλοῦς εὐθὺς μετὰ τὴν πείραν, ὥσπερ Ιοβόλου πληγὴν ἀποφεύγειν, κατὰ τὸ γεγραμμένου παρὰ τοῦ Σολομῶντος περὶ τῆς φαύλης γυναικός «Μὴ ἐπιστήσῃς σὺν ἔμμα πρὸς αὐτὴν, ἀλλὰ ἀποπή δησον, μή χρονίσῃς. » Νῦν δὲ οἶδά τινας ἐν νεότητι πρὸς τὰ τῆς σαρκὸς πάθη κατολισθήσαντας· καὶ μέχρι πολιᾶς αὐτῆς διὰ συνήθειαν τοῦ κακοῦ τῆς ἁμαρτίας και παραμείναντας. Ωσπερ γὰρ οἱ ἐν βαρβάρω κυλινδούμενοι χοῖροι, ἀεὶ πλάττουσιν ἑαυτοῖς τὸν πηλὸν, οὕτω καὶ οὗτοι, τὸ ἐκ τῆς ἡδονῆς αίσχος 1, καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν προσαναμάσσονται. Μακάριο μὲν οὖν τὸ μὴ διανοηθῆναι τὸ πονηρόν· εἰ δὲ κατὰ συναρπαγὴν τοῦ ἐχθροῦ ἐδέξω τῇ ψυχῇ βουλεύματα ἀσεβείας, μὴ στῆς ἐπὶ τῆς ἁμαρτίας. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο πέπονθας, μὴ ἐνιδρυνθῇς τῷ κακῷ. Διότι τὸ φιλοπόνως προσδιατρίβειν ταῖς ἁμαρτίαις, ἕξιν τους δυσκίνητον ταῖς ψυχαῖς ἐμποιεῖ· παλαιωθὲν γὰρ πάθος ψυχῆς, καὶ κακοῦ μελέτη χρόνῳ βεβαιωθεῖσα, δυσίατός ἐστιν, ἢ ἀνίατος παντελῶς εἰς φύσιν ὡς τὰ πολλὰ τοῦ ἔθους μεθισταμένου. Ισιδώρου ἐκ τῶν Ἐπιστολῶν. Ἐν γὰρ τοῖς πταίσμασιν, οὐ τὸ εἶδος μόνον ζητεί και του ζητήματος, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἁμαρτά νοντος, καὶ τὸ ἀξίωμα, καὶ ὁ καιρός· καὶ ὁ τρό . 48. carne metet corruptionem. Qui autem seminaverit 98 1 Cor. 1, 16, 17. * Galat. vi, 7,8. 11 Cor. vi, 9, 10. II Cor. v, 10. 'I Cor. in, * Jeren. tv, 22; XIII, 25. * Eccli. ix, 5, 12. VARLE LECTIONES. 1 Κυρίου, ἡ καλῶς. κ ταῖς ἁμαρτίαις. Η αισχρόν. S. ANASTASH SINAIT Jeremiæ. Ἡσαΐου. Ἱερεμίου.

QUESTIONES. Theodoreti ex Curationibus Græcanicarum affe- τος Β, καὶ ἡ ῥίζα, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν εἰ ἤσθη, εἰ ἐλυπήθη· εἰ ἀναλγήτως διετέθη, εἰ ἐνέμεινεν, εἰ μετέγνω, εἰ ἐκ περιστάσεως, εἰ κατὰ ἀπάτην, εἰ κατὰ μελέτην, εἰ κατὰ ἕξιν κακήν, και συνήθειαν καὶ πολλὰ ἕτερά εἰσι, δι' ὧν ἡ βάσανος αὕτη χωρεῖ. Καὶ καιροῦ διαφορὰ ἐξετάζεται. Καὶ πολιτείας ἐξ- • έτασης καταστάσεως η ὁ γὰρ πρὸ νόμου, καὶ μετὰ νόμον, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν αὐτὴν ἁμαρτίαν ἁμαρτῶν οὐ τὴν αὐτὴν δίκην ὑφέξεται· ἀλλ' ὁ μὲν ἡμερωτέραν· ὁ δὲ ἀκριβεστέραν· ὁ δὲ, ἀπαραίτη τον. Πάντα γὰρ ταῦτα διαῤῥήδην ἐν ταῖς ἱεραῖς Γρα- φαῖ; κεκήρυκται. Θεοδωρήτου ἐκ τῆς θεραπευτικής. Οὐδὲ γὰρ ἐξ ἴσου ὑπό τινος ὀργῆς καὶ θυμοῦ εινά παροξυνόμενον πατάξαι τὸν πέλας, καὶ παρα- Β πέμψαι τῷ θανάτῳ, οὕτω • τὸν προβουλευσάμενον· οὐδὲ ἐπὶ τούτῳ γε παίοντα, καὶ τὸ παίσαντα ἐξ ἐπι- βουλῆς καὶ λόγου Ρ, καὶ προνοίας τυρεῦσαι τὸν θά- κατον· τὸ μὲν γὰρ ἦν ἀκρασίας κάμινος θυμοῦ τ· τὸ δὲ πονηρίας ἐσχάτης. Καὶ τὸ μὲν οὐχ ὅλον· τὸ δὲ ὅλον της γνώμης. Οὕτω καὶ ταῖς τῆς ἡδυπαθείας οὐχ ἅπαντες ὁμοίω; ἄνθρωποι περιπίπτουσιν ἁμαρτίαις. 'Αλλ' οἱ μὲν ἥκιστα περιεργαζόμενοι τὰ εὐπρεπῆ τῶν σωμάτων περιπείρονται · ἔσθ' ὅπη : δὲ καὶ ὁρῶσιν ἐξαίφνης 3, καὶ καταδουλοῦνται τῷ πάθει του λογισμοῦ τῆς ἡγεμονίας ἐξισταμένου· οἱ δὲ βίον ἔχουσι, τὸ τοιαύτῃ θεωρία τοὺς ὀφθαλμούς ἐστιν. Καὶ οἱ μὲν οὐδὲ σίτων καὶ ποτῶν ἀπολαύου τιν ἀδεῶς· ἡττῶνται δ' ὅμως παλαίοντες, ἐπειδὴ παλαίειν ἐπιστημόνως οὐ βούλονται. Οἱ δὲ ὑπερμα- & ζῶσι καὶ τρυφῶσι καὶ πᾶν εἶδος ἐπινοοῦσι χλιδής καὶ τρυφῆς καὶ τὰς ἄλλας ὀρέξεις ἐρεθίζουσι παν κλαπαῖς ἐπινοίαις· καὶ μέντοι καὶ σβεννυμένων ασχάλλους:. Τοσαύτη τοίνυν, παρανομούντων διαφο μα, ενώ χρεών ' άπασι χαλεπαίνειν ὁμοίως· ἀλλὰ θα μὲν προδήλως τὸν εὐόλισθον βίον ἀσπαζομένους μυσάττεσθαι· τοῖς δ' ἄλλοις καὶ συμβουλεύειν, καὶ παρακῖν, καὶ χεῖρα ὀρέγειν, καὶ θεραπεύειν επιμείνων, καὶ προσφέρειν τῆς ὑγείας τὰ φάρμακα ἐκείνος δ ἐὰν ἐπιμείνωσι θηριωδῶς βιωτεύοντες, εἰ πρώτες θρηνήσωμεν, καὶ ἀποθανοῦσι, τὸ Σαραντάλου ἐπίγραμμα προσενέγκωμεν· τῷ γὰρ τῇ ἐκείνου ἐπιγέγραπται τάφῳ· ἔχω, ὅσσ' ἔφαγον, καὶ ἐφύβρισα, καὶ μετ' [έρωτος Τέρπν' ἔπαθεν, τὰ δὲ πολλὰ καὶ ἔλβια πάντα | έλειπται. Καὶ γὰρ ἐγὼ παῖς * είμι, Νίνου μεγάλης βασι- · οὐ χρὴ συνο Πλεύσας. καὶ τοῦτο ψεῦδος, οἱ γεγραφότες ἐπι ο Γ. πολιτείας κατάστασις. · οὐ τοῦτο. Ρ λόγου. Η ἀκρασία θυμοῦ. • συώδη. • σποδός. Η ψευδώς. · ετε. A an dolore affectus, an nullum senserit dolorem, an perseveraverit, an eum pœnituerit, an fortuito factum sit, an dolo, an ex præmeditatione, an ex habitu malo et consuetudine. Multaque sunt alia per quæ hæc procedit quæstio, et occasionis exami- natur differentia, et vitæ acle status : non enim qui ante legem, et qui post legem et gratiam idem peccatum adinisit, idem luet supplicium ; sed ille quidem milius, hic vero gravius, alius autem iue- vitabile. Quæ omnia in sacris Litteris dilucide tra- dita sunt. clionum. Neque enim par esse peccatum dicas, si quis ira incitatus proximum percusserit, aut ctiam neci dederit, nihil ante id facinus meditatus, neque mortem verberibus intendens; ac si quis alter præ- paratis ante insidiis, certo animo cui necem intule- rit; illud enim factum fuit intemperantis iræ ar- dor hoc autem supremæ cujusdam malitiæ. Idque non totum fuit voluntatis, hoc vero totum penitus fuit. Ita et non omnes homines procumbunt in vo- Iuntatis peccata. Nam alii quidem amorem secuti, neque circa venustas facies occupati, statim formæ elegantis aculeis transfiguntur : nonnunquam enim simul ac viderint, perturbationi cupidinique suc- cumbunt; ratione statim a 211 dominatu suo de- cussa. Alii vero in eo vitam consumunt, ut sollicitos oculos pascant formarum spectaculo. Sunt autem qui primo quidem non sine quodam metu ac pudore poculentis esculentisque manus admoliautur; in- terno autem desiderio agitati paulatim succumbant, quia scilicet reluctari fortiter neglexerunt. Non- nulli vero intemperantius sese gerunt; aggestis namque epulis se infarciunt, omnemque luxus spe- ciem comminiscuntur; omni denique artificio ap- petitus alios voluptatum irritant; quin etiam si elanguescere illos ac restingui sentiant, graviter admodum perturbantur. Quando igitur tanta est peccantium differentia, non decet parem erga om- nes indignationem concipi, sed eos quidem abomi- nari qui ex professo porcorum vitam sectantur ; alios vero et consulendo, ct hortando, et manum porrigendo, curare diligenter oportet, eisque salutaria pharmaca exhibere. Rursusque illos qui ven- mi se addixerunt, si pergant brutarum animantium vitam degere; vivos quidem luctu commiscremur, ¿cfunctoruni vero sepulcris epigramma Sardanapali inscribamus: ita enim illius tumulo inscriptuin fail : D Hæc habes, quæ edi, quaque exsaturala libido Hausit, multa quidem, et felicia cuncta reliqui. Nam cinis ecce ego sum, magnæ qui celsa tenebam Regna Nini. Sed enim egregie mentiti sunt qui sic inscripse- VARIE LECTIONES. • ἐξαπίνης.

έγραψαν. Οὐ γὰρ ἔχει ὁ τελευτήσας ὅπερ ἔφαγε, καὶ ἄνοια. • λογιστικόν. ἔπιεν, ἀλλ' εἰς τὴν δυσώδη φθορὰν ἐκεῖνα κεχώρη κεν. Εχει δὲ μόνου τοῦ παρανόμου βίου τὴν δυσα ωδίαν, ἢ τὴν ψυχὴν διηνεκῶς ἀλγύνει, καὶ ἀνιᾷ ξυνει δυΐα αὐτῆς τὰ κάκιστα, καὶ μεμνημένη ὧν παρανό μως εἰργάσατο. α΄. Αγνοια 2, ὡς ὁ Λάβαν. β'. Απάτη, ὡς ἡ Ενα. γ'. Συναρπαγή, ὡς ὁ Πέτρος. δ'. Λήθη, ὡς ὁ Μωυ σῆς, μὴ ἀγαπήσας τὸν Θεὸν ἐν τῇ πέτρα. ε'. Τυραν νὶς, ὡς ὁ Δαρεῖος, ἐκδοὺς τὸν Δανιήλ. Γ'. Απιστία, ὡς ἡ γυνὴ τοῦ Λώτ. ζ'. Καταφρόνησις, ὡς Γιεζί, τοῦ Ελισσαίου. η'. Η πονηρὰ διάθεσις, ὡς οἱ $2 ρισαίοι κρύπτοντες τὴν ἀνάστασιν. Μαξίμου ἐκ τῶν Κεφαλαίων. Οὐχ εἷς λόγος τῶν τὴν αὐτὴν ἁμαρτίαν, κατ Ενέργειαν ἁμαρτανόντων ἐστὶν, ἀλλὰ διάφοροι. Οἷον, ἄλλο ἐστί, τὸ ἀπὸ ἕξεως ἁμαρτάνειν, καὶ ἄλλο τὸ κατὰ συναρπαγήν. Ὃς οὔτε πρὸ τῆς ἁμαρτίας εἶχε τὴν ἐνθύμησιν, οὔτε μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλὰ σφά δρα ἐπὶ τῷ γεγονότι ὀδυνᾶται. Ο δὲ ἀπὸ ἕξεως, ἐκ τοῦ ἐναντίου. Καὶ πρῶτον γὰρ καὶ κατὰ διάνοιαν οὐκ ἐπαύσατο ἁμαρτάνων, καὶ μετὰ τὸ πρᾶξαι, τῆς αὐτῆς ἐστι διαθέσεως. Καὶ γὰρ τέσσαρας τρόπους ἁμαρτάνει ὁ ἄνθρωπος· κατὰ συναρπαγήν, κατὰ ἀπάτην, κατὰ ἄγνοιαν, κατὰ διάθεσιν. Καὶ αἱ μὲν πρῶται τρεῖς, εὐχερῶς εἰς ἐπίγνωσιν καὶ μετά νοιαν ἔρχονται. Ο δὲ ἐκ διαθέσεως ἁμαρτάνων, καὶ μήτε πειρασμῷ, μήτε τῷ χρόνῳ εἰς μετάνοιαν έρω χόμενος, ανίατον ἔχει τὴν νόσον· καὶ τὸ μὲν ἐπιθυ μητικὸν τῆς ψυχῆς πυκνότερον ἐρεθιζόμενον, ἕξιν φιληδονίας δυσίατον τῇ ψυχῇ ἐντίθησιν· ὁ δὲ θυμὸς συνεχῶς ταρασσόμενος, δειλὸν καὶ ἄνανδρον αὐτὸν ἀπεργάζεται. Ἰῶνται δὲ, τὸν μὲν ἄσκησις ἐπιτετα μένη νηστείας, καὶ ἀγρυπνίας, καὶ προσευχῆς· τὸν δὲ χρηστότης, καὶ ἀγάπη, καὶ φιλανθρωπία, και ἔλεος. Καὶ ἐκ τῶν ὑποκειμένων τῇ ψυχῇ παθῶν λαμ βάνουσιν οἱ δαίμονες τὰς ἀφορμάς τοῦ κινεῖν ἐν ἡμῖν τοὺς ἐμπαθεῖς λογισμούς· εἶτα, διὰ τούτων πολε μοῦντες τὸν νοῦν, ἐκβιάζονται αὐτὸν εἰς συγκατά σιν ἐλθεῖν τῆς ἁμαρτίας. Ηττηθέντος δὲ αὐτοῦ, ἄγουσιν αὐτὸν εἰς τὴν κατά διάνοιαν ἁμαρτίαν· καὶ ταύτης ἀποτελεσθείσης φέρουσιν αὐτὸν λοιπὸν αιχμ άλωτον εἰς τὴν πρᾶξιν. Πάντες οὖν οἱ ἐμπαθεῖς λε γισμοί, ἢ τὸ ἐπιθυμητικὸν τῆς ψυχῆς ἐρεθίζουσι· ἢ τὸ θυμικὸν ἐκταράττουσιν, ἢ τὸ λογικὸν ο επισκοτία ζουσι. Καὶ ἐκ τούτων συμβαίνει τὸν νοῦν ὀφθαλμιά σαι πρὸς τὴν πνευματικὴν θεωρίαν, καὶ τὴν τῆς προσευχῆς ἐνδημίαν. Ἐκ τοῦ τῆς Κλίμακος. Ἐν τρισὶ τούτοις γενικωτάτοις τρόποις, πᾶς πόλε μος δαιμονιώδης ἐν ἡμῖν συνίσταται· ἢ ἐξ ἀμελείας, η ἐξ ὑπερηφανίας, ἢ ἐκ φθόνου δαιμόνων· καὶ ἔστε παρέ runt. Neque enim qui vita functus est, habet am plius quæ comedit olim ac bibit, sed ea omnia in putrem corruptionem abierunt. Habet autem solum iniquitatis suæ fetorem, qui animam scelerum sibi consciam, eaque in memoriæ sinu perpetuo reti nentem continuo dolore discruciat. Septem sunt modi peccandi 1. Ignorantia, ut in Laban. 2. Deceptio ut in Eva. 5. Obre ptio, ut in Petro. 4. Oblivio, ut in Moyse, qui Deum ad petram non sanctificavit. 5. Tyrannis, ut in Dario, qui tradidit Danielem. 6. Incredulitas, ut in uxore Lot. 7. Contemptus, ut in Giezi famulo Elisci. 8. Mala affectio, ut in Phariseis, qui cela bant resurrectionem Domini. Ex Capitulis sancti Maximi. Non est una ratio eorum qui actione peccant, sed diversæ ut, aliud est peccare ex habitu, et aliud ex obreptione. llic enim neque ante pecca tum habuit desiderium, neque post peccatum: sed valde in facto afligitur. Contra autem ille qui pec cat ex habitu. Nam primum, et cogitatione non cessat peccare; et, postquam fecit, est eadem ejus affectio. Homo enim peccat quatuor modis, nempe 212 ex obreptione, deceptione, ignoratione et affectione. Et tres quidem primi facile veniunt ad agnitionem et poenitentiam. Qui autem peccat ex affectione, et non tentatione; neque tempore venit ad pœnitentiam, et morbo laborat immedicabili. Et animæ quidem concupiscendi facultas crebrius irritata, immittit animæ motu difficilem habitum libidinis. Animus autem continenter turbatus, eum reddit timidum et ignavum. Medentur autem illi quidem exercitatio constitutis jejuniis, vigiliis et precationibus; huic autem, benignitas, charitas, et humanitas, et misericordia. Ex animæ autem sub jectis affectionibus accipiunt dæmones occasiones movendi in nobis turbulentas et affectibus agi tatas cogitationes; deinde, per eas adversus men tem bellum gerentes, ei vim afferunt, ut assen tiatur peccato. Ea autem superata, ducunt ipsam ad peccatum, quod est ex cogitatione; eoque per f. clo, de cætero eam ducunt captivam, ad actio nem. Omnes ergo turbulentæ et affectibus éx agitatæ cogitationes, aut irritant, quæ in concupi scendo versatur, animæ facultatem, aut contur. bant vi irascendi, aut tenebras offundunt rationi. Ex eo autem evenit ut mens caliget ad spiritualem contemplationem, et precationis studium. Ex Climaco. In his tribus modis maxime generalibus in nobis consistit omne bellum dæmoniacum: nempe, aut ex negligentia, aut ex superbia, aut ex invidia Hæc sunt in nostro Graeco codice. In Va ticanis non comparent. Hervetus, ex Athanasio in Questionibus. Hervet. amentia.

τοῖς πνευματικοῖς πολλάκις τινὰ εὐτελέστατα πάθη, ἐκ Θεοῦ οἰκονομικῶς καταλιμπανόμενα, ἵνα δι' εὐτελῶν τίνων ἁμαρτημάτων, ἑαυτοὺς λίαν καταμεμφόμε- ναι, πλοῦτον ἄσυλον ταπεινοφροσύνης κτησώμεθα. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τῶν Ἀποκρίσεων Β. Αγνεύουσί τινες ἢ ὑπὸ Θεοῦ σκεπόμενοι, ἢ ψυ σεως, καὶ τῆς φιλαργυρίας ὑπὲρ ὅλα τὰ πάθη ἐν έχους αὐτοὺς ποιῆσαι τῆς αἰωνίου κολάσεως. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ ἔκτου ψαλμοῦ. Επειδή, ὦ Χριστιανὲ, τὸν Χριστὸν ἐνεδύσω διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἀσφαλίζου μὴ τὴν βασιλικὴν πορφύραν σήψης, μὴ τὸν ἄσπιλον χιτῶνα σπιλώσῃς, μή πορε νείς τὸ ἱμάτιον &ςβολώσῃς, μή μοιχείᾳ τὸ ἔνδυμα βορβορώσης, μὴ ἐπιορκία φθείρῃς, μὴ βλασφημία μιάνης, μὴ αἱρετικῇ κακοδοξία στολίσῃς 4, μή Νουα- τιανῇ ἀπανθρωπία τραχύνῃς, μὴ Ευνομιανῇ ἀνο- μοιότητι βάψης, μὴ ᾿Αρειανικῇ ἑτερουσιότητι παρά- φορέσης, μὴ ἀθεῖν Ελλήνων ἀπολέσῃς· μὴ Ἰου δαϊκῆς ἀπιστίας βρόμον ὀζέσαι ποιήσῃς. Ασφαλί ζου τὸ τῆς ψυχῆς σου κιβώτιον τὸ σῶμα, καὶ καλῶς πήρει τὸ τοῦ βαπτίσματος ἱμάτιον, μύρισον αὐτό, θυμίατον, βαλὲ πολλὰ προσευχῶν θυμιάματα. Λέγε C Θεῷ· « Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή μου, ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου. » Συνεχῶς τὸ ἱμάτιον τοῦ βαπτίσματος ταῖς προσευχαῖς, καὶ ταῖς γονυκλισίαις τίνασσε, ἵνα μὴ σήτες τῶν φαύλων λογισμῶν τοῦτο διαφθείρωσιν. Πέτασιν οἱ παραθέμενοι ἄγγελοι, ὁποῖόν σοι τὸν χιτώνα παρέθεντο, καὶ οἱ εἰς τὰ ἄνω βασιλικά βρα ἀπαιτῆσαι αὐτὸ τῆς ψυχῆς σου. Ἐὰν μὴ εὕρωσιν ἄσπιλον, εἰ ποιήσης ; Οὐκέτι κολυμβήθραν εὑρήσεις, εὐχ ἱερές. Ἐκεῖ ποταμὸς πυρός ἐστιν, Ἰορδάνης οὐκ ἔστιν. Ερωτήσατε τοὺς ὧδε τοῦ βασιλέως μα τοφύλακας, καὶ παρ' εκείνων μάθετε, πῶς ἀναγρά φοντας τοὺς τὰ βασιλικὰ καὶ διάλιθα ἱμάτια λαμβά- νοντας· πῶς τοὺς ἐπικειμένους μαργαρίτας ἀριθμῷ D παραδιδόατι, καὶ παραλαμβάνουσι· πῶς τοιαῦτα εἰς μαργαρίτης ἐκπεσὼν ἀπολεῖται, μετὰ πόσης ζη- μίας, καὶ θλίψεως τὸ ἀπολλύμενον ἀντικαθίσταται ! Εἰ δὲ διὰ φθαρτον μαργαρίτην, τοσαύτη ἀσφάλεια, τὰ οὐράνιον μαργαρίτην πόσῳ δεῖ πλέον ἀσφαλίζει σθαι; Τίνες οἱ τοῦ χιτῶνος μαργαρίται; Αἱ ἀρεταί. Άκουσον τοῦ καλοῦ ἐματοφύλακος Παύλου λέγοντος PL. A daemonum. Relinquuntur autem, singulari Dei per- е • Psai. cxl., VARIE missu, apud spirituales minutissimæ nonnullæ passiones, ut per vilia et abjecta quædamn peccata nos ipsos valde reprehendentes, acquiramus divi- tias humilitatis, quæ non possunt eripi. Sancti Athanasii ex Responsis. Aliqui castam vitam ducunt, aut quia a Deo specialiter proleguntur, aut quia frigida corporis complexione præditi sunt, aut quia piis exercita- tionibus sibi quasi vim inferunt, neminem dam- nantes vel judicantes, aut quia superbia vel avari- tia laborant, quos Satanas nullis tentationibus exagitat, sed despicit, ratus grandem de se existi- mationem et avaritiam præ omnibus vitiis ad con- cilianda æterna supplicia valere. Sancti Chrysostomi in vi psalmum. Quoniam, o Christiane, Christum induisti per baptismum, cave ne regiam purpuram putrefacias, ne fornicatione macules tunicam immaculatam, ne adulterio inquines indumentum, ne corrumpas perjurio, ne polluas blasphemia, ne hæreticarum 213 opinionum faedes perversitate, ne Novaliana exasperes inhumanitate, ne Eunomiana tingas in- κæqualitate, ne Ariana substantiæ diversitate labe- factes, ne simul gestes Macedonianam pugnam contra sanctum Spiritum, et ne gentilium eam per- das impietate; nec facias eam redolere Judaicam avenam incredulitatis. Muni animæ tuæ arcam, nempe corpus ; et recte serva vestem baptismatis, cam unguentis perfunde, et in eam jace multos suffitus orationum. Dic Deo: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo., Vestem ba- ptismatis continenter excute deprecationibus et genuflexionibus, ne cam corrumpant tineæ mala- rum cogitationum. Sciunt, qui deposuerunt angeli, cujusmodi ve- stem apud te deposuerint, et in regiis, quæ · sunt apud superos seriniis, scripserunt, qualis sit tibi data vestis. Ipsi veniunt ad eam repetendam a tua anima. Si non invenerint immaculatam, quid fa- cies? Non amplius invenies piscinam, non amplius sacerdotem. Illic est fluvius ignis, non est Jorda- nis. Interrogate eos qui bic sunt, vestium regis custodes et ab illis discite quemadmodum eos describant qui vestes accipiunt regias et gemma- tas; quemadmodum margaritarum quæ vestibus sunt inserte, numerum tradunt et accipiunt, et quomodo curent ut omnia talia recipiant, qualia dederant. Quod si unam ex margaritis perire con- tigerit, cum quanto damno et afflictione restituitur que periit! Quod si propter margaritam, in quam cadit interitus, tanta adhibetur cautio, propter coeles stem margaritam quomodo non est major adhibenda! Quæ sunt autem illius tunicæ margaritæ? Vir Lutes. Audi præclarum vestium custodem Pauluu χρᾶς τινος ὑπάρχοντες κράσεως, ἢ ἐξ ἀσκήσεως ἑαυτοὺς βιαζόμενοι· καί τινα μὴ κρίνοντες ", ή φιλ- αργυρίαν, ἢ ὑπερηφανίαν ἀνέχοντες, καὶ ὑπὸ τοῦ Σατανὰ καταφρονηθέντες, ὡς ἱκανῆς οὔσης τῆς οἰή σταλον ποιήσῃς, μὴ Μακεδονικῇ πνευματομαχία * Επῖα ἔγραψαν, ὁποῖον ἐδόθη ἱμάτιον. Αὐτοὶ ἔρχονται ἀπαντοῦσιν ', οἷα καὶ παρέδωκαν 6. Εἰ δὲ καί που » ερωτήσεων, ο κατακρίνοντας. Η ἀπολέσης. πνευματομαχίαν. ' ἀπαιτοῦσι. 6 δέδωκαν. QUESTIONES. LECTIONES.

dicentem : • Induite vos ergo, sicut electi Dei, A • tem, humilitatem *,, etc. • Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea 9. Conturba- tionem dicit, quæ nascitur ex peccato. Quomodo, quando venti vehementes in mare irruerint, ii conturbant omnia, et quæ est in profundo sursum mittitur arena, et qui navigant, sunt in periculo: ita etiam in nobis conturbatur anima, movetur corpus, et tumultu plena est nobis scapha, et multæ sunt tenebræ, et loco suo relicto, pereunt omnia, et magna est confusio. Hoc maxime solet contingere in cupiditatibus et libidinibus; hoc etiam accidit in ira et calamitatibus. Hæc enim omnia conturbant et ossa et animam, et pupillæ invertuntur, et nec oculi quidem suo ordine aspi- ciunt. Sed quomodo, si perturbatus fuerit auriga, 214 insolentes et nullo ordine feruntur equi: ita, si fuerit ratio perturbata, confunduntur, et in- vertuntur omnia, et suam viam amittunt. Et quomodo fit hæc perturbatio? Non enim, sicut in mari, ex ventorum emissione, ita etiam in anima ex inopinato aliquo casu; sed ex nostra ac- cidit socordia, cum inflammata cupiditate, in no- stra sit potestate fiatne an non. Nisi enim tu famnmnam accenderis, non erit fornax, nisi male- rise praebueris alimentum; nisi pulchris vultibus contemplandis supervacaneam dederis operam, nisi in pulchritudine aliena sis curiosus, nisi ascen- das ad theatra nequitie, nisi carnem pingueta- c cias, nisi vino obruas rationem: non excitatur, non accenditur fornax, non nascitur bellua teter- rima, non dissecatur tanquam a ventis immanibus, mentis puritas. Sufficiunt ergo hac? inquit. Non sufficiunt; sed sunt etiam alia addenda : preces continuæ, cum sanctis consuetudo, moderatum jejunium, tenuis victus, necessaria negotia et occupationes; ante alia omnia, metus Dei, futurum judicium, cru- hæc omnia potes freuare rapidam cupiditatem, el selare mare fuctibus agitatum Quando diuturna exercitatione et meditatione ad spiritualium bonorum habitum pervenerit quispiam, et didicerit quamnam materiam suæ memoriæ debeat præparare, tunc poterit hostis insidias facile propulsare. Non oportet ergo nostri cordis elationem, aut humanæ naturæ, aut ejus creatori Deo ascribere, sed nostri liberi arbitrii socordiæ ac negligentiæ. Josephi de Machabæis. Quærimus ergo an ratio imperet animi perturba- k póy. m πητοί, σπλάγχνα οικτιρμών, χρηστότητα, ταπειν φροσύνην, ο καὶ τὰ ἑξῆς. « Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. » Ταραχὴν λέγει, τὴν ἐκ τῆς ῥαγδαῖα εἰς πέλαγος ἐμπνεύσῃ, πάντα ταράττει, τες, ἐν κινδύνῳ· οὕτω δὴ καὶ ἐφ' ἡμῶν. Ταράττεται ἡ ψυχή, κινεῖται τὸ σῶμα, πάντα πληρούται τοῦ χειμῶνος, μεστὸν ἡμῖν τὸ σκάφος ταραχῆς, καὶ σκό- τος πολύ, και πάντα οίχεται απολιμπάνοντα τὸν αἰ- κεῖον τόπον, καὶ πολλὴ ἡ σύγχυσις. Τοῦτο μάλιστα καὶ ἐν ἐπιθυμίαις, καὶ ἀσελγείαις συμβαίνειν εἴωθε τοῦτο, καὶ ἐν θυμῷ, καὶ ἐν συμφοραῖς. Πάντα γάρ ταῦτα ταράττει καὶ ψυχὴν, καὶ ὀστᾶ, καὶ αἱ κόραι Ενδύσασθε ὡς ἐκλεκτοί τοῦ Θεοῦ, ἅγιοι, καὶ ἀγα Β διαστρέφονται, καὶ οὐδὲ οἱ ὀφθαλμοὶ κατὰ τάξιν βλέ πουσιν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ ηνιόχου θορυβηθέντος, ἀτά- κτως οἱ ἵπποι φέρονται, οὕτω καὶ τοῦ λογισμοῦ δια ταραχθέντος, πάντα συγχεῖται, καὶ διαστρέφεται, καὶ τὴν οἰκείαν ὁδὸν ἀπόλλυσι. Καὶ πῶς αὕτη γίνεται ἡ ταραχή; Οὐ γὰρ ὥσπερ οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ παρά τινα ἀδόκητον περίστα σιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἡμετέραν ῥαθυμίαν συμβαίνει · τοῦ γὰρ γίνεσθαι, καὶ μὴ γίνεσθαι ὑμεῖς κύριοι τῆς ἐπιθυμίας ἀναπτομένης. Αν γὰρ σὺ μὴ τὴν φλόγα ἀνάψῃς, οὐ καίεται ἡ κάμινος, ἂν μὴ τροφὴν παρά σχης τῇ ὕλῃ, ἂν μὴ τὰς εὐμόρφας όψεις περιεργάσῃ. ἂν μὴ τὰ ἄλλα κάλλη πολυπραγμονήσῃς, ἂν μὴ εἰς θέατρα παρανομίας αναβαίνῃς, ἂν μὴ πιαίνης τροφή τὴν σάρκα, ἂν μὴ καταποντίσῃς οἴνῳ τὸν λογισμόν, οὐκ αἴρεται ἡ φλόξ, οὐκ ἀνάπτεται ἡ κάμινος, οὐ γίνεται χαλεπώτερον τὸ θηρίον, οὐ διατέμνεται και Αρκεῖ οὖν ταῦτα, φησί; Οὐκ ἀρκεῖ ταῦτα· ἀλλὰ καὶ ἕτερα δεν προστιθέναι· εὐχὰς διηνεκεῖς, ἁγίων συνουσίαν, νηστείαν σύμμετρον, δίαιταν λιτήν, ἀσχο λίαν ἀναγκαίαν, πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων, τὸν φό 6ον τοῦ Θεοῦ, τὴν μέλλουσαν κρίσιν, τὰς ἀφορήτους κολάσεις, τὰς ἐπαγγελίας τῶν ἀγαθῶν· διὰ τούτων ἁπάντων δύνασαι χαλινῶσαι τὴν λυσσῶσαν ἐπ:09- μίαν, καὶ στῆσαι τὴν κυμαινομένην θάλασσαν. Οταν γὰρ πολυχρονίῳ ἀσκήσει, καὶ μελέτη των πνευματικῶν ἐν ἕξει γένηταί τις τῶν καλῶν, καὶ σκευάζειν, τότε ἰσχύσει τοῦ πολεμίου τὰς προσβολάς, εὐκόλως ἀποκρούσασθαι. Οὐ χρὴ τοίνυν τῆς ἡμετέ ρας καρδίας τὸν μετεωρισμόν, ἢ τῇ ἀνθρωπίνη φύσ σει, ἢ τῷ ταύτης κτίστῃ Θεῷ ἀπογράφειν, ἀλλὰ τῇ τῆς προαιρέσεως ῥαθυμία. Ἰωσήπτου ἐκ τῶν Μακκαβαίων. Ζητοῦμεν τοίνυν εἰ αὐτοκράτωρ ἐστὶ τῶν παθῶν ΝΟΤ.Ε. λα Ἐνδύσασθε ὡς ἐχλεχτοὶ τοῦ Θεοῦ, ἄνιοι, καὶ ἀγα- πητοὶ, σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα, ταπερνον φροσύνην,ν καὶ τὰ ἑξῆς, ε Ἴασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μοῦ.» Ταραχὴν λέγει, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας γινομένην. Καθάπερ γὰρ, ὅταν πνεύματα ῥαγδαῖα εἰς πέλαγος ἐμτινεύσῃ », πάντα ταράττει, καὶ ἡ ϑυθία 1 ἄνω φέρεται Καὶ ψάμμος, καὶ οἱ πλέον- τες, ἐν κινδύνῳ " οὕτω δὴ χαὶ ἐφ' ἡμῶν, Ταράττεται ἡ ψυχῆ, χινεῖται τὸ σῶμα, πάντα πληροῦται τοῦ χειμῶνος, μεστὴν ἡμῖν τὸ σχάφος ταραχῆς, καὶ σχ΄- τὸς πολὺ, χαὶ πάντα οἴχεται ἀπολιμπάνοντα τὸν οἱ- ᾿χεῖον τόπον, κοὶ πολλῇ ἡ σύγχυσις. Τοῦτο μόλιστα καὶ ἐν ἐπιθυμίαις, καὶ ἀσελγείαις συμθαίνειν εἴωθε" ποῦτο, καὶ ἐν θυμῷ, καὶ ἐν συμφοραῖς, Πάντα γὰρ ταῦτα ταράττε: χαὶ ψυχὴν, καὶ ὀστᾶ, καὶ αἱ χόραι } διαστρέφονται, καὶ οὐδὲ οἱ ὀφῃαλμοὶ κατὰ τάξιν 8λέ- πουσιν, ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ ἡνιόχου θορυδηθέντος, ἀτά- χτῶς οἱ ἕπποι φέρονται, οὕτω καὶ τοῦ λογισμοῦ δια ταραχθέντος, πάντα συγχεῖται, καὶ διαστρέφεται, καὶ τὴν οἰχείαν ὁδὸν ἀπόλλυσι. Καὶ πῶς αὕτη γίνεται ἡ ταραχή ; Οὐ γὰρ ὥσπερ' ἐν θαλάσσῃ, παρὰ τὴν τῶν πνευμάτων ἐμδολὴν!, οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ παρά τινα ἀδόκητον περίστα- σιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἡμετέραν ῥᾳθυμίαν συμθδαίνει " τοῦ γὰρ γίνεσθαι, χαὶ μὴ γίνεσθαι ὑμεῖς χύριοι τῆς ἐπιθυμίας ἀναπτομένης, "ἂν γὰρ σὺ μὴ τὴν φλόγα ἀνάψης, οὐ καίεται ἡ κάμινος, ἂν μὴ τροφὴν παρά- σχτις τὴ ὕλῃ, ἂν μὴ τὰς εὐμέρφας ὕψεις περιεργάσῃ, ἂν μὴ τὰ ἄλλα χάλλη πολυπραγμονήσῃς, ἂν μὴ εἰς θέατρα παρανομίας ἀναδαίνῃς, ἂν μὴ πιαίνῃς τροφῇ τὴν σάρχα, ἂν μὴ καταποντίσῃς οἴνῳ τὸν λογισμὸν, οὔκ, αἴρθται ἃ φλλξ, οὐκ ἀνάπτεται ἡ χάμινος, οὐ χεἶνεται χαλεπώτερον τὸ θηρίον, οὐ διατέμνεται χα- θὐπορ ὑπὸ κυμάτων» ἀγρίων τῆς διανοίας τὸ χαῦα- ΓΙ "Αρχεῖ οὖν ταῦτα, φησί; Οὐχ ἀρχεῖ ταῦτα " φλλὰ χαὶ ἕτερα δεῖ προστιθένα: " εὐχὰς διηνεχεῖς, ἀγίων συνουσίαν, νηστείαν σύμμετρον, δίαιταν λιτὴν, ἀσχο- λίαν ἀναγκαίαν, πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων, τὸν φό- θ0» τοῦ Θεοῦ, τὴν μέλλουσαν κρίσιν, τὰς ἀφορήτους κολάσεις, τὰς ἐπαγγελίας τῶν ἀγαθῶν" διὰ τούτων ἀπάντων δύναται χαλινῶσας τὴν λυσσῶσαν ἐπιθυ- εξαν, καὶ στῆσαι τὴν χυμαινομένην θάλασσαν. Σερίνου. Ὅταν γὰρ πολυχρονίῳ ἀσχήσει, χαὶ μελέτῃ τῶν πυευλατικῶν ἂν ἔξει γένηταί τὶς τῶν γαλῶν. χοἹ S. ANASTASH SINAITE Serini (15'). Σερίνου.

QUESTIONES. ὁ λογισμός. Διακρίνομεν δὲ, τί ποτε ἐστιέ λογισμός καὶ πάθος, καὶ πόσαι παθῶν ἰδέαι, καὶ εἰ πάντα ἐπικρατεῖ τούτων. Καὶ λογισμὸς μέν ἐστι νοῦς ὀρθοῦ λόγω προτιμῶν τὸν τῆς σοφίας βίον. Σοφία δέ έστι γνῶσις θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν. Αὕτη δὲ τοίνυν ἐστὶν ἡ τοῦ νόμου παι- Γεία, δι' ἧς τὰ θεῖα σεμνῶς, καὶ τὰ ἀνθρώπινα συμφε μόντως μανθάνομεν. Τῆς δὲ σοφίας ιδέα: καθεστήκασι τέσσαρες· φρόνησις, δικαιοσύνη, σωφροσύνη, αν δρεία· κυριωτάτη δὲ πάντων ἐστὶν ἡ φρόνησις· ἑξῆς δὲ τῶν παθῶν ὁ λογισμὸς κρατεῖ. Παθῶν δὲ φύσεις εἰσὶ περιεκτικώτερα: δύο, ἡδονὴ καὶ πόνος. Τούτων δὲ ἑκάτεραι, καὶ περὶ τὴν ψυχὴν πέφυκε. Πολλαὶ δὲ καὶ περὶ τὴν ἡδονὴν χαραί, καὶ πρὸ μὲν τοῦ πόνου ἐστὶν φόβος· μετὰ δὲ τοῦ πόνου λύπη. θυμὸς δὲ κοινὴν πάθος ἐστὶν ἡδονῆς, καὶ πόνου. Ἐν Β τῇ ἡδονῇ δέ ἐστι καὶ κακοήθης διάθεσις πολυτροπω- τάση πάντων οὗτα τῶν παθῶν· κατὰ μὲν τὴν ψυχήν, ἀλαζονεία καὶ βλασφημία, καὶ φιλαργυρία, καὶ φιλοδο- ξία καὶ φιλονεικία, καὶ βασκανία, κατὰ δὲ τὸ σῶμα, παντοφαγία, καὶ λαιμαργία, καὶ μονοφαγία. Καθάπερ οὖν δύο τοῦ σώματος, καὶ τῆς ψυχῆς φυτῶν ὄντων ἡδονῆς τε, καὶ πόνου· πολλαὶ δὲ τούτων εἰσὶ τῶν φυτῶν παραφυάδες, ὧν ἑκάστην ὁ πανγεωργός λογισμός περικαθαίρων, καὶ ἀποκνίζων, καὶ περιπλέκων, καὶ ἐπάρδων, καὶ πάντα τρόπον μεταχέων, ἐξημεροί τὰς τῶν παθῶν ἔλας. Ο γὰρ λογισμός, τῶν μὲν ἀρετῶν ἐστιν ἡγεμών, τῶν δὲ παθῶν αὐτοκράτωρ. Σωφροσύνη δὲ τοίνυν ἐστὶν ἐπικράτεια τῶν ἐπι- θυμιῶν. Τῶν δὲ ἐπιθυμιῶν, αἱ μέν είσι ψυχικαί, αἱ δὲ σωματικοί· ἀμφοτέρων δὲ τούτων ἐπικρατεῖν φαίνεται ὁ λογισμός. Ἐπεὶ πόθεν κινοῦμεν ἐπὶ τὰς ἀπειρημένας τροφές, ἀποστρεφόμεθα τὰς ἐξ αὐτῶν ηδονάς: Οὐχ ὅτι δύναται τῶν ὀρέξεων κρατεῖν ὁ λεγισμός; ἐγὼ μὲν οἶμαι. ᾿Ανέχεται γὰρ τὰ τῶν ἐράξεων πάθη ὑπὸ τοῦ σώφρονος λογισμοῦ, καὶ φι- μούνται πάντα τοῦ σώματος κινήματα ὑπὸ τοῦ λο γισμό. Ούτω γὰρ καὶ ὁ σώφρων Ἰωσὴφ ἐπαινεῖται· ἔτι νέος ὤν, καὶ ἀκμάζων πρὸς συνουσιασμὸν ἠκύ- ρωτά της λογισμῷ τὸν τῶν παθῶν οἶστρον. Οὐ μόνον δὲ τὴν ἐπὶ τῆς ἡδυπαθείας οιστρηλασίαν ὁ λογισμός ἐπικρατεῖν φαίνεται, ἀλλὰ καὶ πάσης ἡδυπαθείας και ἐπιθυμίας. Λέγει δ' οὖν ὁ νόμος· . Οὐκ ἐπιθυμήσεις την γυ- ναίκα του πλησίον σου, οὐδὲ ὅσα τῷ πλησίον σου ἐστιν. » Έπει, τίνα τρόπον, εἰ μονοφάγος τις ὢν τὸ ἦθος, καὶ γαστρίμαργος, και μέθυσος παροδεύεται Γ; Δηλονότι κύριός ἐστι τῶν παθῶν ὁ λογισμός. Πάλιν δὲ, καὶ διὰ τῶν βιαιοτέρων παθῶν κρατεῖν ὁ λογια σμός φαίνεται φιλαργυρίας, καὶ κενοδοξίας, καὶ ἀλα- ζονείας καὶ βασκανίας· πάντα γὰρ ταῦτα [τα] και κοήθη πάθη ὁ σώφρων νοῦς ἀπωθεῖσθαι η βιάζεται, η μεταπαιδεύεται, ἡ ἀποθέσθαι. cum recta A tioni. Dijudicemus autem, quidnam sit ratio, et tans, complicans, et irrigans, et omnibus modis Nam ratio dux quidam est virtutum; imperatrix animi perturbatio, Et quot sint species animi per- turbationum, et an in eas omnes obtineat domi- natum. Et ratio quidem mens est ratione vitam sapientiæ præferens. Sapientia au- tem est cognitio rerum divinarum et humanarum, et causarum carum. Ipsa autem est disciplina legis, per quam divina honeste ac præclare, et humana conducibiliter discimus. Sapientiæ autem hæ sunt quatuor virtutes, prudentia, justitia, temperantia, fortitudo, 215 magni et excelsi animi virtus. Omnium autem facile princeps est prudentia, ex qua animi perturbationibus dominatur ratio. Quæ autem animi perturbationes continent maxime, duo sunt : voluptas et labor: eorum autem utrum- que innatum est in anima. Multa vero et circa vo- luptatem sunt gaudia, et laborem præcedit metus, eumdemque sequitur tristitia. Ira est communis affe- clio voluptati et dolori. In voluptate autem est etiam maligna affectio, omnium affectionum mia- xime varia et multiplex. In anima quidem arrogan- tia et maledicentia, et avaritia et gloriæ cupiditas, contentio et invidia. In corpore autem, ingluvies, liguritio, et solum omnia vorandi aviditas. Sicut ergo duæ sunt, corporis et animæ plantæ, et volu- plas, et labor; ita etiam multa earum plantarum sunt propagines, quarum unamquamque expur- gans veluti agricola, omnium cultrix ratio, ampu- curans, morum et affectionum materiam mitigat. autem affectionum, et animi perturbationum. Temperautia autem est dominatio in cupiditates. Atque ex cupiditatibus quidem aliæ sunt animæ ; aliæ vero corporis, et in ambas dominatum obti- nere cernitur ratio. Undenam enim moti ad pro- hibita alimenta, aversamur quæ ex eis oriuntur voluptates? An non quia ratio dominari potest appetitionibus ? Ego quidem certe existimo. Nam a temperante ratione inhibentur harum appeti- tionum affectiones, omnesque corporis motiones ab ea refrenantur. Sic enim temperans quoque Joseph laudatur, quod cum esset juvenis et fo rens ætate ac vigens ad coitum, ratione fregit œstrum harum animi perturbationum. Non solum autem cernitur ratio superare impulsionem ad libidinem, sed etiam omnem mollitiem seu volu - D ptatis dulcem titillationem, et cupiditatem omnem aliam. Lex quidem certe dicit: «Non concupisces uxorem. proximi tui,neque quæ sunt proximi tui ullo modo ¹º.> Si quis solus vescatur, et si moribus lurco, et ebrio- sus, eruditur. Est scilicet ratio domina affectuum et animi perturbationum. Rursus autem violentioribus quoque animi perturbationibus dominari cernitur ratio, avaritiae, vanæ glorie, arrogantiæ et invidia: omnia enim hæc inaligna vitia mens moderata et tem- perans cogit repellere, sicut et iram, cui et ipsi VARIA LECTIONES. 16 Deut. v, 21.

dominatur. Moyses quidem certe justa indignatione A commotus nihil fecit iracunde adversus Dathan et Abiron, sed ratione moderatus est animum. Potest enim, ut dixi, mens moderata 216 et temperans se fortiter gerere adversus affectiones ac perturba tiones; et ex iis alias quidein transferre, alias autem frangere. Nam cur Jacob arguit Simonem et Levi, propterea quod Sichimitas repentine in- terfecerunt, dicens: • Maledicta est ira eorum u?, Nam quando Deus hominem condidit, mores ei inseruit, et in omnibus sacram ducem mentem per sensus collocavit, et ei legem dedit, secundumn quam vitam instituens regnum habeat temperans, justum et forte. Quomodo ergo (dixerit quispiam), si affectionam et perturbationum domina est ratio, non dominatur oblivioni et ignorantiæ ? Dicitur autem hoc valde ridicule. Non enim ut in suas affectiones domina- tum obtineat ratio, cst ei a natura ingeneratum; sed ut in affectiones corporis: ut, cupiditatem non potest quispiam exscindere ; sed ne serviat cupidi- tati, praebere potest ratio. Iran non potest quispiam exscindere nostre anima; sed fieri potest ut ra- tione medcatur ire. Malignitatem nostram non potest quispiam exscindere; sed, ne malignitato inflectatur, potest ratio dare auxilium. Non enim affectuum et perturbationum eradicatrix est ratio, sed adversaria. Potest enim mens temperans vin- cere affectionum et perturbationum necessitates, et astrorum exstinguere ardores, et corporum ex- C affectuum dominationes. Sed dixerit fortasse quis- piam: Non omnes superant affectus et perturba- tiones. Quoniam nec omnes prudentem habent rationem; sed qui ex toto corde curam gerunt Provideative, ii soli possunt superare carnis affe- Maximi ex disputatione cum Pyrrho. Virtutes in nobis naturales sunt, et qualiter in om- nibus hominibus, inæqualitas autem nascitur ex eɔ quod quæ naturæ sunt, non æqualiter excolimus et elaboramus; nam si omnes pari studio, ad quod et nati sumus, quæ ex natura sunt operaremur, una utique in omnibus, uti natura, sic et virtus con- spiceretur, neque plus, neque minus suscipiens. D Si naturalia nobis, inquit, non ex exercitatione, sed ex creatione proveniunt, virtusque naturalis est, quomodo exercitatione et labore virtutes com- paramus? Exercitatio, et qui cam sequuntur, labo res, ad depellendam duntaxat fallaciam quæ per sensus est animæ admista, ab iis qui studio virtu- tis tenentur excogitati sunt, non autem 217 ad inducendas extrinsecus recenter virtutes; insunt enim nobis ex creatione, ut dictum est ; unde simul atque perfecte dirimitur fallacia, continuo virtutis, T. VARIÆ LECTIONES. ὅπερ καὶ τὸν θυμὸν, καὶ τούτου δεσπόζει. Θυμού μενός γέ τοι Μωϋσῆς κατὰ Δαθαν, καὶ 'Απειρών, οὐ θυμοῦ τι κατ' αὐτῶν ἐποίησεν ἀλλὰ λογισμῷ, τὸν θυμόν διήτησε. Δυνατός γάρ, ὡς ἔφην, ὁ σώφρων νους κατὰ τῶν παθῶν ἀριστεῦσαι, καὶ τὰ μὲν αὐτῶν μετ ταθεῖναι, τὰ δὲ ἀκυρῶσαι. Ἐπεὶ διατί Ἰακὼν τοὺς περὶ Σιμεών καὶ Λευὶ αἰτιᾶται διὰ τὸ τοὺς Σαμίτας ε αἰφνιδὸν ἀποκτεῖναι, λέγων - Επικατάρατος ὁ θυ μὸς αὐτῶν; ο ὐπηνίκα γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε, τοὺς τρόπους αὐτῷ, καὶ τὰ ἤθη περι εφύτευσε· καὶ δὴ ἐπὶ πάντων, τὸν ἱερὸν ἡγεμόνα νοῦν διὰ τῶν αἰσθητηρίων ἐνεθρόνισε· καὶ τούτῳ νόμου ἔδωκε, καθ᾽ ἂν πολιτευόμενος, βασιλεύσει βασιλείαν σώφρονά τε, καὶ δικαίαν, καὶ ἀνδρείαν. Πῶς οὖν, εἴποι τις, εἰ τῶν παθῶν δεσπότης ἐστὶν ὁ λογισμός, λήθης καὶ ἀνοίας οὐ δεσπόζει; Καὶ ἔστι κομιδή γελοῖος ὁ λόγος. Οὐ γὰρ τῶν ἑαυτοῦ παθῶν κρατεῖν ὁ λογισμός φαίνεται ι· ἀλλὰ τῶν σωματι κῶν, οἷον ἐπιθυμίαν τις οὐ δύναται ἐκκόψαι ἡμῶν· ἀλλὰ μὴ δουλωθῆναι τῇ ἐπιθυμίᾳ δύναται ὁ λογισμὸς παρασχέσθαι· θυμόν τις οὐ δύναται ἐκκόψαι τῆς ψυ χῆς· ἀλλὰ τῷ θυμῷ δυνατὸν τῷ λογισμῷ βοηθῆσαι. Κακοήθειάν τις ἡμῶν οὐ δύναται ἐκκόψαι· ἀλλὰ εἰς τὸ μὴ καμφθῆναι τῇ κακοηθεία δύναιτ' ἂν ὁ λογια σμὸς συμμαχῆσαι· οὐ γὰρ ἐκριζωτής ἐστι τῶν πα θῶν ὁ λογισμός, ἀλλ' ἀνταγωνιστής. Δυνατὸς γὰρ ἐστιν ὁ σώφρων νοῦς νικῆσαι τὰς τῶν παθῶν ἀνάγ κας, καὶ σβέσαι τὰς τῶν οἴστρων φλεγμονάς, και τὰς τῶν σωμάτων ἀλγηδόνας καθ' ὑπερβολὴν οὖσας καταπαλαίσαι, καὶ ἀποπτῦσαι πάσας τὰς τῶν παρ θῶν ἐπικρατείας. Αλλ' ἴσως εἴποι τις· Οὐ πάντες περικρατοῦσι τῶν παθῶν. Ὅτι οὐδὲ πάντες φρόνιμον ἔχουσι τὸν λογισμόν, ἀλλ' ὅσοι τῆς εὐσεβείας προ νοοῦσιν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, οὗτοι μόνοι δύνανται κρατεῖν τῶν τῆς σαρκὸς παθῶν. Μαξίμου ἐκ τοῦ πρὸς Πύῤῥον. Αἱ μὲν γὰρ ἀρεταί, φησίν, ἐν ἡμῖν φυσικαὶ ὑπάρ χουσι, καὶ ἐπίσης ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις· ἡ δὲ ἀνισ της, ἐκ τοῦ μὴ ἐπίσης ἐνεργεῖν τὰ τῆς φύσεως γίνε ται, ὡς εἴπερ πάντες ἴσως ἐφ᾽ ᾧ καὶ γεγόναμεν, ἐνεργοῦμεν τὰ φυσικὰ, μία ἄρα ἐνεδείκνυτη ἐν πᾶσιν, ὥσπερ φύσις, οὕτω καὶ ἀρετὴ τὸ μᾶλλον, καὶ ἧττον οὐκ ἐπιδεχομένη. Καὶ εἰ οὐκ ἐξ ἀσκήσεως, φησίν, ἡ ἀρετὴ, ἀλλ' ἐκ δημιουργίας, πῶς καὶ ἀσκήσει, καὶ πόνῳ τὰς ἀρετὰς κτώμεθα; Αλλ' ἡ ἄσκησις, καὶ οἱ ταύτῃ ἑπόμενοι πόνοι, πρὸς τὸ μόνον διαχωρίσει τὴν ἐμφυρεῖσαν δι' αἰσθήσεως ἀπάτην τῇ ψυχῇ ἐπι ενοήθησαν τοῖς φιλαρέτοις, οὐ πρὸς τὸ ἔξωθεν προσ φάτως ἐπεισάγειν " τὰς ἀρετάς· ἔγκεινται γὰρ ἡμῖν ἐκ δημιουργίας, ὡς εἴρηται. "Οθεν καὶ ἅμα τελείως διακριθῇ ἡ ἀπάτη, ἅμα καὶ τὴν τῆς ψυχῆς καὶ κατά φύσιν ἀρετῆς λαμπρότητα ἐπιδείκνυται ἡ ψυχή. Εἰ γὰρ ὁ μὴ ἄφρων, φρόνιμος πάντως, καὶ ὁ • Σικιμήτας, ο αιφνίδιον. Η πέφυκε. Η εισαγαγεῖν. superantes prosiernere dolores, et repellere 'omnes ctiones. » Genes. XLIX, S. ANASTASHI SINAITE

QUESTIONES. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. RESPONSIO. με δειλός, ἢ θρασύς, ἀνδρεῖος, καὶ ὁ μὴ ἀκόλαστος. σώφρων καὶ ὁ μὴ ἀδικῶν δίκαιος. Αρα τῇ ἀφαιρέσει τῶν παρὰ φύσιν, καὶ μόνον διαφέρεσθαι εἴωθεν *, ὥσπερ καὶ τῇ τοῦ ἰοῦ ἀποβολῇ, ἡ τοῦ σιδήρου κατά φύσιν αὐγὴ, καὶ λαμπρότης. Αντίκειντα: μὲν, τῇ μὲν φρονήσει, ἡ πονηρία, καὶ ἡ εὐήθεια· τῇ δὲ δικαιοσύνῃ ἡ πλεονεξία καὶ ἡ μειονεξία· τῇ δὲ σωφροσύνῃ πορνεία, καὶ ηλιθιότης· τῇ δὲ ἀνδρείᾳ ἡ θρασύτης καὶ ἡ δειλία· καὶ οὔτε τῇ σαρκί καταρχάς» συνεκτίσθῃ ἡδονὴ καὶ ἐδύνη, οὔτε τῇ ψυχῇ λήθη καὶ ἄγνοια· οὔτε τῷ νῷ τὸ τυποῦσθαι καὶ μετεντυποῦσθαι τοῖς εἴδεσι τῶν γεγονότων· τού των γὰρ ἡ παράβασις ἐφεῦρε την γένεσιν. Ο τοίνυν Β τῆς σαρκὸς ἐξελὼν τὴν ἡδονὴν, καὶ τὴν ὀδύνην τὴν πρακτικήν, κατώρθωσεν ἀρετήν. Ὁ δὲ τῆς ψυχῆς ἐξ- αφανίσας την λήθην, καὶ τὴν ἄγνοιαν, τὴν ψυχικήνα διήνυσεν εὐπρεπῶς θεωρίαν. Ο δὲ τὸν νοῦν τῶν πολλῶν ἀπολύσας τύπων, θεολογικὴν ἐκτήσατο μυσταγωγίαν, μένῳ τῷ κατὰ φύσιν, καὶ ὄντως φωτὶ τῆς θεότητος καταλαμπόμενος, καὶ τὴν φύσιν ὁ πρὸς ἑαυτὴν ἀπο- κατέστησεν ἄρτων. Σαρκὸς γὰρ καὶ ψυχῆς καὶ νοῦ ταύτα τυγχάνει πρῶτά τε καὶ καθολικώτερα πάθη ὁ δὲ τὰ πάντα ἐν σοφίᾳ ποιήσας, ἀξιώσοι ἡμᾶς μετα- σχεῖν τῆς αὐτοῦ βασιλείας, καὶ τυχεῖν τῶν αἰωνίων αὐτοῦ ἀγαθῶν· αὐτῷ γὰρ πρέπει τιμὴ καὶ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Θ' Πόσοι τρόποι εγκαταλείψεως εἰσιν, εἴτε εἰς θλί- ψεις, ἢ καὶ εἰς ἀσθενείας; ἢ καὶ εἰς ἁμαρτίας: καὶ πῶς γνώσομεν τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ παιδείαν, ἢ τὸν ἐκ διαβόλου πειρασμόν; Πολλοὶ μὲν καὶ διάφοροι εἰσιν ἐγκαταλείψεως τρό του. Κατά δύο δὲ σκοπούς τοῦ Θεοῦ, πᾶσαι αἱ ἐγκα ταλείψεις γίνονται· ἢ πρὸς ἐπιστροφὴν κατὰ ο σωφρη νισμόν, ὡς πατὴρ πρὸς υἱὸν, ἢ κατὰ ἀποστροφήν, ὡς βασιλεύς πρὸς ἐχθρόν· οἵα ἦν τοῦ Ἰούδα ὑπὸ Χριστοῦ ὕστερον ἐγκατάλειψις. Εγκατελείφθη Λά ζαρος, καὶ ὁ παραλυτικὸς εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Φησί γάρ· . Ἰδὲ ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε. Ἐπαιδεύθη ὁ Παῦλος δι' όγκον κατορθωμάτων, ἵνα μὴ ὑπεραίρωμενα, φησί. Επαιδεύθη Ἰώβ, ἵνα δι καιότερος γένηται, ὥς φησιν ὁ Θεὸς πρὸς αὐτόν· • Μὴ ἀποποιοῦ μου τὸ κρίμα, μὴ δὲ οἴου e με ἄλλως στα κεχρηματικέναι, ἢ ἵνα ἀναφανής δίκαιος. Παρεδόθησαν καὶ οἱ προφῆται εἰς αἰχμαλωσίαν πρὸς τύπον, καὶ ὠφέλειαν λαοῦ. ἐρευναν Χρή τοίνυν τὸν ἐγκαταλιμπανόμενον εἰς ἑαυτὸν τὴν αἰτίαν τῆς ἐγκαταλείψεως, καὶ διορθ ού θαι ταύτην, δι' ἣν ἢ ὑπὸ ἐχθρῶν καταδυναστεύε • διαφαίνεσθαι εἴωθεν. Η υπεραίρωμα.. · ἀντίκειται δέ, etc. ι κατ' ἀρχές. η φυσικής. Η φυτικής. ο καί. A que ex natura est, splendorem anima profert. Si naturam sunt, quæ secundum naturam sunt vel ferri fulgor et splendor, qui natura inerat, apparet. e of!. enim, qui non est imprudens, prudens est, et qui non timidus vel audax, fortis est, et qui non est im- pudicus pudicus est, et qui non facit injuriam, justus igitur usu venit ut, ablatis, quæ præter sola appareant, sicuti rubigine abrasa et extrita, Opponuntur prudentiæ quidem malitia et sim- plicitas, justitiae major et minor habendi cupiditas. Temperantiae fornicatio et stupiditas; fortitudini audacia et timiditas; neque carni a primo ortu indita sunt voluptas et dolor; neque animæ obli- vio et ignorantia; neque menti ut variarum rerum imaginibus informetur; horum enim omnium trans- gressio causa est. Qui igitur ex carne voluptatem et dolorem eximit, ille virtutem in actione positam probe exercuit. Qui vero ex animo oblivionem et ignorantiam exterminat, is pulchre ea quæ sunt naturalis contemplationis præstitit. At qui mentem a variis formis et speciebus liberavit, is ad theolo- gicae mystagogiæ possessionem ascendit, jamque solo illo, quod secundum naturam est, et vero lumine divinitatis collustratur, quippe qui naturam ad seipsam, et quasi ad prima incunabula reduxe- rit. Istæ enim sunt carnis animæ et mentis primæ et generaliores affectiones. Porro is qui omnia in sapientia condidit, dignetur nos participes reddere regni sui, ejusque sempiterna bona consequi; ipsi honor et potentia nunc et in sæculum. QUAESTIO 1Χ. Sunt quidem multi et diversi modi derelictionis. Sunt autem duo scopi Dei, in quibus quis dere- linquitur: nempe aut ad conversionem et casti- gationem, ut pater erga filium; aut ex aversione, ut rex adversus inimicum cujusmodi fuit Judæ a Christo postea derelictio. Derelictus fuit Lazarus, et paralyticus ad remissionem peccatorum. Dicit D enim : 218 Ecce sanus factus es, noli amplius peccare ''. » Castigatus fuit Paulus, propter rerum gestarum magnitudinem : « ne nimis extollatur 13, inquit. Castigatus fuit Job, ut fieret justior, sicut Deus ei dicit : • Pulas auten, me aliter tibi respondisse, quam ut appareas justus ". » Traditi sunt etiam prophete in captivitatem ad exemplum et utilitatem populi. Oportet igitur eum qui derelinquitur in se scru- tari causam derelictionis, et ipsam corrigere, per quam aut inimici in eum obtinent dominatum, vs Joan. v, 14. 18 11 Cor. x1, 7. Quot sunt modi derelictionis seu in afflictionibus, seu in infirmitatibus, seu in peccatis ? et quemadmo- dum cognoscemus quæ a Deo proficiscitur, disci- plinam ac castigationem, et quæ a diabolo procedit, tentationem ? **Job XL, CARLE LECTIONES.

Τῆς Εξόδου. ἀκοῇ ἀκούσῃς τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, καὶ aut amici ei insidiantur, aut ipse a minoribus et A obscurioribus nihili penditur et contemnitur; aut traditur in passiones ignominiæ, et afflictiones et infirmitates, et forte, per] justam Dei condemna- tionem. Saepe enim aut ex superbia et gloriosa jactantia, aut ex eo quod alios judicemus, aut acceptæ injuria recordemur, aut quia nos ipsos non reprehendimus et condemnamus, aut quoniam ex præcedentibus peccatis tradimur in passiones animales et corporales. Quod si nosmetipsos di- judicaremus, non utique judicaremur. Dum judi- camur autem, a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnenur '. ' Sepe enim eum qui peccat, et non ducitur pœnitentia, Deus injicit in tenta- tionem et afflictiones, et per tentationes venit ad agnitionem; quomodo accidit Nabuchodonosor et Manasse. In camo, inquit, et freno maxillas eo- rum constringe, qui non approximant ad te 16. > Et Dei quidem castigatio et tentatio, accedentes ad id quod est homini conducibile, bonam spem nun- quam exscindunt ex anima, cujusmodi erat Job, qui dicebat Deo : • Sustinebo, donec rursus fiam; et constituas mihi tempus, in quo memoriam mei facias ". » Εt rursus : e Beatus autem homo quem arguit Dominus; monitionem vero omnipotentis ne renuas Ipse enim dolere facit, et rursus restituit; percussit, et manus ejus sanaverunt : sexies de necessitatibus te eruet, et in septimo non te langet malum. 18. ' Quæ autem a diabolo (Deo permittente) advenit tentatio, animi agritudine, et ira, et desperatione replet animam. Sed et ex propria discernendi ege- state et arrogantia incidimus in calamitates, et ten- tationes, et imbecillitates; quod accidit iis qui cum reipsa videant brumale tempus, navem nihilomi- nus educunt e portu, et in multa pericula ten- tationesque manifestas se conjiciunt. • Ibi posuit ci (Moysi) justificationes et fudicia ; et ibi eum tentavit, et dixit : Si 219 auditu audieris vocem Domini Dei tui, et que placent coram illo feceris, et auribus perceperis mandata ejus, et custodieris omnes justificationes ejus; om- nem infirmitatem, quam intuli Ægyptiis, non in- ducam super te. Ego enim sum Dominus Deus tuus, sanans te 19., • Et recordaberis omnem viam qua duxit te Dominus Deus tuus in deserto, ut afligeret le, et tentaret te, et cognita fierent quæ in corde tuo sunt, si observabis mandala ejus, an non. Et affixit te, et esurire te fecit. Et cognosces corde tuo, quia, sicut si quis homo erudiat filium suum, καὶ ἀγενεστέρων ἐξουθενεῖται, καὶ ἀτιμάζεται· εἰς πάθη ατιμίας, καὶ θλίψεις καὶ ἀῤῥωστίας παο ραδίδοται κατὰ κρίμα δίκαιον Θεοῦ. Πολλάκις γάρ, ἢ ἐξ ὑπερηφανείας, καὶ μεγαλαυχίας, ἢ ἐκ τοῦ κρί- νειν ἄλλους, ἢ μνησικακεῖν, ἢ ἐκ τοῦ μὴ μέμφεσθαι ἑαυτοὺς καὶ κατακρίνειν, ἢ ἐκ προλαβόντων ἁμαρ πάθη. • Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς, φησίν, ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν· πολλάκις γὰρ τὸν ἁμαρτάνοντα, καὶ μὴ μετανοοῦντα, περιβάλλει ὁ Θεὸς εἰς πειρασμούς, καὶ θλίψεις, καὶ διὰ τῶν πειρασμῶν ἔρχεται εἰς ἐπίγνωσιν, ὥσπερ ἔπαθεν ὁ Ναβουχοδονόσορ καὶ ὁ Μανασσῆς. Ἐν χημῷ, φησί, καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξαις τῶν μὴ ἐγ- γιζόντων πρὸς σέ, Καὶ ἡ μὲν ἐκ Θεοῦ παιδεία, καὶ ὁ πειρασμός, πρὸς τὸ συμφέρον επερχόμενοι τῷ ἀνθρώπῳ, οὐδέποτε τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα ἀποχή πτουσιν ἐκ τῆς ψυχῆς, οἷος ἦν ὁ Ἰώβ, λέγων τῷ Θεῷ· μοι χρόνον, ἐν ᾧ μνείαν ποιήσει μου. » Καὶ πάλιν· • Μακάριος ἄνθρωπος, ἂν ἤλεγξεν ὁ Κύριος, καθέ τημα δὲ παντοκράτορος μὴ ἀπαναίνου. Αὐτὸς γὰρ ἀλγεῖν ποιεῖ, καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν· ἔπαισε, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο· ἑξάκις ἐξ ἀναγκῶν ἐξελεῖ ταί σε, ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ οὐ μὴ ἅψηταί σου κακόν. ο ται, ἢ ὑπὸ φίλων ἐπιβουλεύεται, ἢ ὑπὸ ἐλαττόνων, Ο δὲ ἐκ τοῦ διαβόλου, κατά συγχώρησιν Θεοῦ, επερχόμενος πειρασμὸς ἀθυμίας, καὶ ὀργῆς, καὶ ἀνελπιστίας πληροῖ τὴν ψυχήν. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἰδίας πολλάκις αδιακρισίας, καὶ αὐθαδείας, συμ- οἷον πάσχουσιν οἱ θεωροῦντες χειμερινὴν ἀέρος τροπὴν, καὶ τοῦ λιμένος τὴν ναῦν ὑπεξάγοντες, καὶ ἄλλοις κινδύνοις καὶ πειρασμοῖς προδήλως ἑαυτοὺς • Ἐκεῖ ἔθετο ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσει δικαιώματα, καὶ κρίσεις, καὶ ἐκεῖ αὐτὸν ἐπείραζε, καὶ εἶπεν· Ἑν τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιον αὐτοῦ ποιήσῃς, καὶ φυλάξῃς πάν τα δικαιώματα αὐτοῦ, πᾶσαν νόσον ἣν ἐπήγαγον τοῖς Αἰγυπτίοις, οὐκ ἐπάξω ἐπὶ σέ. Ἐγώ εἰμι Κύ- ριος, ὁ ἰώμενός σε. 1 • Καὶ μνησθήσῃ πᾶσαν τὴν ὁδὸν, ἣν ἤγαγέ σε Κύ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἡ οῦ. Καὶ ἐκάκωσέ σε καὶ ἐλεμ- ὡς εἴ τις ἄνθρωπος παιδεύσῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, οὕτως σημάτων παραδιδόμενα ε εἰς ψυχικά και σωματικά ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δὲ, ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, • Υπομένω ή σε, ἕως ἂν πάλιν γένωμαι καὶ τάξεις φοραῖς καὶ πειρασμοῖς, καὶ ἀσθενείαις περιπίπτομεν, ὑπορρίπτοντες !. ριος ὁ Θεός σου ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὅπως ἂν κακώσῃ σε καὶ διαγνωρισθῇ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, εἰ φυλάξη αγχόνησέ σε, καὶ γνώσει τὴν καρδίαν σου *, ὅτι 19 Job v, 17. Exod. xv, 25, 26. 18 I Cor. xt, 31, 32. 16 Psal. xxx1, 9. 17 Job χιν, 13. VARIA LECTIONES. 6 παραδιδόμεθα. Η ὑπομενω. Η περιπίπτουσι. κ καὶ γνώσῃ τῇ καρδίᾳ σου, ut est in Bibliis Graecis. S. ANASTASI SINAITE Ex Exodo. Ex Deuteronomio. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου.

Ιουδίθ. ράζει ἡμᾶς, καθάπερ τοὺς πατέρας ἡμῶν. Μνήσθη castigavit me Dominus '. . Et : e Beatus homo διηγήσονται σύνεσιν αὐτοῦ. » Καί· . Ἐν ἀῤῥωστή- τοῦ δικαιῶσαι αὐτὸν τὴν δίκην μου. Καὶ ποιήσει τὸ δικαιοσύνην αὐτοῦ. » nec ipse justificet causam meam. Et faciet judi- καὶ Κύριος ὁ Θεὸς παιδεύσει σε, καὶ εὖ σε ποιήσει Καὶ ἀφῆκε Κύριος τὰ ἔθνη ταῦτα τοῦ μὴ ἐξᾶραι αὐτὰ τὸ τάχος, καὶ οὐ παρέδωκεν αὐτὰ ἐν χειρὶ Ἰη- σου, ὥστε πειράσαι ἐν αὐτοῖς τὸν Ἰσραήλ, εἰ φυλά- ξονται τὴν ὁδὸν Κυρίου, πορεύεσθαι ἐν αὐτῇ, ὃν τρό πον ἐφύλαξαν οι πατέρες αὐτῶν, ἢ οὔ. • Δοκίμασόν με, καὶ πείρασόν με. » Και ο Παι- δεύων ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. » Και· Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσῃς, Κύριε. » Και ο Δράξασθε παιδείαν, μή ποτε ὀργισθῇ Κύριος. » • Ολίγα παιδευθέντες οἱ ἅγιοι, μεγάλα ευεργετη- Β θήσονται, ὅτι ὁ Θεὸς ἐπείρασεν αὐτοὺς, καὶ εὗρεν ἀξίους ἑαυτοῦ· ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίῳ ἐδοκίμασεν αὐτοὺς, καὶ ὡς ὁλοκάρπωμα θυσίας προσεδέξατο αὐτούς· καὶ ἐν καιρῷ ἐπισκοπῆς αὐτῶν ἀναλάμψου- σιν. » Και, ο Διὸ τοὺς παραπίπτοντας, κατ' ὀλίγον ἐλέγχεις, καὶ ἐν οἷς ἁμαρτάνουσιν υπομιμνήσκων νουθετεῖς, ἵνα ἀπαλλαγέντες τῆς κακίας πιστεύσωσι ἐπὶ σὲ, Κύριε. • Ευχαριστήσωμεν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὃς πει- τε, (13) ὅσα ἐπείρασε τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαάκ, καὶ τὸν Ἰακώβ· καὶ ἐπύρωσεν εἰς ἑτασμὸν τὰς καρ δίας αὐτῶν. Ὅτι εἰς νουθεσίαν μαστιγοί Κύριος πάντας τοὺς ἐγγίζοντας αὐτῷ. » • Πᾶν δ ἐὰν ἐπαχθῇ σοι, δέξαι, καὶ ἐν ἀλλάγμασι ταπεινώσεώς σου μακροθύμησον· ὅτι ἐν πυρὶ δοκι μάζεται ὁ χρυσὸς, καὶ ἄνθρωποι δεκτοὶ ἐν καμίνω ταπεινώσεως. Πίστευσον αὐτῷ, καὶ ἀντιλήψετα! σου καὶ ἕως καιροῦ ἀνθέξεται μακροθύμως, καὶ ὕστερον ἀναδώσει αὐτῷ εὐφροσύνην, καὶ χείλη πιστῶν ἐκ· μαζί σου, μή παράβλεπε, ἀλλ' είξαι Κυρίῳ, καὶ αὐτὸς ἰπσεταί σε. ᾿Απόστησον πλημμέλειαν, καὶ εύθυνον χεῖρας, καὶ ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας καθάρισον καρδίαν. ο Ωσηέ. • Ινα τί παρεσιωπήσατε ἀσέβειαν, καὶ τὸν καρ τὸν αὐτῆς ἑτρυγήσατε; ο • Οργήν Κυρίου ὑπείσω, ὅτι ἥμαρτον αὐτῷ, ἕως κοιμά μου, καὶ ἐξάξει με ὡς φῶς, καὶ ὄψεται τὴν ΝΟΤΑ. 41% . . Et dimisit Dominus gentes has, ut non au- ferret illas celeriter; et non trad'dit eas in manu Jesu; ad tentandumn in eis Israel, si observarent viam Domini, ire in ea, quemadmodumn custodie- runt patres eorum, an non ".› • • Proba me, et tenta me • Ει : « Castigans quem tu erudieris, Domine ". » Et : « Apprehen- In paucis vexati sancti, in multis bene dispo- eos dignos se; tanquam aurum in fornace proba- vit illos, quasi holocausti hostiam accepit eos, et in tempore respectus illorum fulgebunt ". . Ει : • Ileo hos, qui exerrant, partibus corripis, et de quibus peccant, admonens alloqueris, ut relicta malitia, credant in te, Domine ". > nos, sicut et patres nostros. Recordamini quæ- cunque fecit cum Abraham, Isaac et Jacob. Et examinavit in examen cordis eorum. Quoniam ad quantes sibi 98. • Omne quod tibi applicitum fuerit, accipe ; ptibiles in camino humiliationis. Crede ei, et re- cuperabit te s. » Et : . Usque in tempus sustinebit patiens, et postea reddetur ei jucunditas : labia nus, et ab omni peccato munda cor Ut quid impietatem dissimulastis, fructumque Iram Domini sustinebu, quia peccavi ei; do- ' 2. A ita Dominus Deus tuus erudiet te; et bene tibi faciet in novissimis diebus tuis (14). » dite disciplinam, nequando irascatur Dominus **. » nentur; quoniam Deus tentavit eos, et invenit • Gratias agamus Domino Deo nostro, qui tentat c monitionem flagellat Dominus omnes appropin- et in humilitate tua patientiam habe : 220 quo- niam in igne probatur aurum, homines vero rece- fidelium enarrabunt sensum ejus s. » Ει : « In infirmitate tua non despicias, sed ora Dominum, et ipse curabit te. Amove delictumn, et dirige ma- Ex Osee. ejus vindemiastis ”? › Micha cium meum, et educet me in lucem, et videbit [LXX et Vulg. videbo] justitiam ejus 3. Psal. XXV, 2. 13 Psal. CXVII, 18. as Psal. xcult, 12. 2s Judith viu, 22 so Deut. vult, 2, 5. so Psal. 11, 12. 26 Judic. 11, 22, 23. Sap. ut, 5, 6. 17 Sap. XII, 29, 30. Eccli. xxxv, 9, 10. "Osee x, 13. sa Mich. vi, 9. seqq. 19 Eccli. 11, 4,6. » Eccli. 1, (16) Testimonium hoc mutilate profertur. Vid. locum citatum Deuteronomii. (16) Locus iste truncate profertur. Vide ipsa Biblia. QUESTIONES. ἐπ' ἐσχάτων σου. » Των Κριτών. Του Δαβίδ. Τοῦ Σολομῶντος. Ex libro Judicum. . Ex Davide. Ex Salomone. Ex libro Judith. Σειράχ. Μιχαίου. Ex. Sirach.

• Suavis Dominus exspectantibus eum, in die tri roris mei fuerit, dicit Deus, rursum sanabo. Tem-' dixit, qui eruit, te Dominus. Non in æternum ulciscar in vos, dicit Dominus; neque semper clamale ad Deum : erit enim vestri memoria ab C Dixit Dominus: « Quia plorabitis et flebitis vos, Et : « Trademiyi a parentibus et fratribus, et co- eritis odio omnibus, propter nomen meum. In pa- fertis Si exprobramini in nomine Christi, beati Ἡσαΐου. αὐτὸν, καὶ ἀπέστρεψα τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὐτοῦ. Ἱερεμίου. • Τέκνα μακροθυμήσατε τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπελ- τὸ πλανηθῆναι ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, δεκαπλασιάσατε Ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου. τῆς δόξης, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα ἐφ' ὑμᾶς ἀναπό bulationis, et cognoscens timentes se ". Isaia. ‹ Gemam, et consolabor meipsum: propter hoc impletus est lumbus meus dissolutione; et dolores apprehenderunt me, sicut parturientem injuste meum errat, iniquitas me demergit: anima mea pore modico reliqui te ; et cum misericordia magna miserebor-tui. In furore parvo averti faciem meam a te, et in misericordia sempiterna miserebor tui; irascar vobis 26. Spiritus enim a me egredietur, et flatum omnem ego feci. Propter peccatum ad et averti faciem meam ab eo. Et contristatus est, et ambulavit tristis in viis suis. Vias ejus vidi; et sanavi eum, et consolatus sum illum, et dedi ei consolationem veram 17. ⚫ Filii, patienter sustinete supervenientem vobis a Deo iram; persecutus est te inimicus tuus, et videbis ipsius perditionem cito; et super cer- vices eorum ascendes 38. - Confidite, filii, et eo qui induxit. Sicut enim fuit sensus vester ut erraretis a Deo, decies tantum conversi, quæretis eum. Qui enim induxit 221 vobis mala, inducet vobis sempiternam jucunditatem cum salute ve- stra "., mundus autem gaudebit; vos autem contristabi- mini; sed tristitia vestra vertetur in gaudium 40. gnatis, et amicis, et morte afficient ex vobis. Et tientia vostra possidebitis animas vestras ". • Beatus vir qui suffert tentationem : quoniam, cum probatus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam repromisit Deus diligentibus se "." • Haec est enim gratia, si propter Dei conscien- tiam sustinet quis tristitias, patiens injuste. Quæ caim est gloria, si peccantes et colaphizati suf- eritis : quoniam, quod est honoris, gloriae et vir- , 27. Ναούμ. • Χριστός Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὸν ἐν ἡμέ μα θλίψεως, καὶ γινώσκων τοὺς εὐλαβουμένους αύτ τόν. » • Στενάξω, καὶ παρακαλέσω ἐμαυτόν· διότι ἀν- επλήσθη ἡ ὀσφύς μου εκλύσεως καὶ ὠδῖνες ἔλαβόν με ὡς τὴν τεκοῦσαν· ἡδίκησα τοῦ μὴ ἀκοῦσαι, ἐσπού δισα τοῦ μὴ βλέπειν. Η καρδία μου πλανᾶται, ἡ ἀνομία με βαπτίζει· ἡ ψυχή μου ἐφέστηκεν εἰς φό διν. Καὶ ὅταν ἡ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ μου γένηται, φησίν ὁ Θεὸς, πάλιν ἰάσομαι. Καὶ χρόνον μικρὸν ἐγκατ ἐλιπόν σε καὶ κατὰ ἐλέους μεγάλου ἐλεήσω σε. Έν θυμῷ μικρῷ ἀπέστρεψα τὸ πρόσωπόν μου ἀπὸ σοῦ, καὶ ἐν ἐλέει αἰωνίῳ ἡλέησά σε, εἶπεν, ὁ βυόμενός σε Κύριος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν αἰῶνα ἐκδικήσω ὑμᾶς, λέγει Κύριος, οὐδὲ διὰ παντὸς ὀργισθήσομαι ὑμῖν. Πνεῦμα γὰρ ἐξελεύσεται, καὶ πνοὴν πᾶσαν ἐγὼ ἐποίησα. Δε ἁμαρτίαν βραχύ τι ἐλύπησα αὐτὸν, καὶ ἐπάταξα Καὶ ἐλυπήθη, καὶ ἐπορεύθη στυγνὸς ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ· καὶ ἑώρακα τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, καὶ ἱασάμην αὐτὸν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν, καὶ ἔδωκα αὐτῷ πα ράκλησιν ἀληθινήν. » . θοῦσαν ὑμῖν ὀργήν κατεδίωξε γάρ σε ὁ ἐχθρός σου, καὶ ὄψει αὐτοῦ τὴν ἀπώλειαν ἐν τάχει, καὶ ἐπὶ τρα χήλους αὐτῶν ἐπιβήσῃ· θαρσείτε, τέκνα, καὶ βοή - σατε πρὸς τὸν Θεόν ἔσται γὰρ ὑμῶν ὑπὸ τοῦ ἐπ- αγαγόντος μνεία· ὡς γὰρ ἐγένετο ἡ διάνοια ὑμῶν εἰς ἐπιστραφέντες ζητῆσαι αὐτόν. Ο γὰρ ἐπαγαγών ὑμῖν τὰ κακὰ, ἐπάξει ὑμῖν τὴν αἰώνιον εὐφροσύνη μετὰ τῆς σωτηρίας. " Εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι ο Κλαύσετε, καὶ θρηνήσετε ὑμεῖς, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται, ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε ἀλλ' ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαράν γενήσεται. » Καὶ • Παραδοθήσεσθε ὑπὸ γονέων, καὶ ἀδελφῶν. καὶ συγγενῶν, καὶ φίλων, καὶ θανατώσουσιν ἐξ ὑμῶν. Καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων, διὰ τὸ ὄνομά του. Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. » • Μακάριος ανήρ, ὅς ὑπομένει πειρασμόν, ὅτι δ κιμος γενόμενος, λήψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς. ἂν ἐπηγγείλατο Κύριος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. » • Τοῦτο γὰρ ἐστι χάρις, εἰ διὰ συνείδησιν Θεού υποφέρει τις λύπας, πάσχων ἀδίκως. Ποῖον κλέος. εἰ ἁμαρτάνοντες, καὶ κολαφιζόμενοι, ὑπομενεῖτε ; Ε: ὀνειδίζεσθε ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, μακάριοι· ἔτι τ Nahum. egi non audiendo; studiose egi, ne viderem. Cor incubuit in timorem 3. Ει(15) : • Quando ira fu- modicum quid contristavi eum, et percussi eum, • Nahum 1. 7. 85 Isa. xxi, 3,4, 36 Isa. Liv, 7, 8. so Joan. xvi, 20. Luc. xx!, 16-19. (45) Non comparet in LXX. 37 Isa. LVH, 16-18. ss Baruch 15, 25. ** ibid. 27. $2 Jac. 1, 12. NOTE. S. ANASTASI SINAITÆ Jeremia. Ex Evangelio. Jacobi fratris Domini. Petri apostoli. Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου. Πέτρου τοῦ ἀποστόλου.

πονται. Μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω ὡς φονεύς, ἢ κλέπτης, ή κακοποιός, ἢ ὡς ἀλλοτριοεπίσκοπος· εἰ δὲ ὡς Χριστιανός, μὴ αἰσχυνέσθω. » • Λοιδωρούμενοι, εὐλογοῦμεν· διωκόμενοι, ἀνεχό μεθα· βλασφημούμενοι, παρακαλοῦμεν· ὡς περι- καθάρματα τοῦ κόσμου ἐγενήθημεν, πάντων περί- ψημα, έως άρτι. » Και· « Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν, εἰδότες ὅτι ἡ θλίψις ὑπομονὴν κατεργάζεται, ἡ δὲ ὑπομονὴ δοκιμήν, ἡ δὲ • Ούπω μέχρι αἷματος ἀντικατέστητε πρὸς τὴν ἁμαρ είαν ἀνταγωνιζόμενοι. Και· « Ἐκλέλησθε τῆς παρα κλήσεως, ἥτις ὑμῖν, ὡς υἱοῖς διαλέγεται· Υιέ μου, ὑπομένετε, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός. Τις γάρ ἐστιν υἱὸς, ἐν οὐ παιδεύει πατήρ; » καὶ τὰ ἐξῆς. « Πᾶσα δὲ παιδεία, πρὸς μὲν τὸ παρὸν, οὐ δου εἰρηνικὸν τοῖς δι' αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσιν εἰς σωτηρίαν Τοῦ ἁγίου Βασιλείου εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν Παροι Ταύτην οὖν τὴν παιδείαν γνῶναι, οὗ τῆς τυχούσης ἐπίπονον ἀπαγορεύσαντες, τὸ τῆς ἐκβάσεως ὠφέλη- C τοῦντες πρὸς τὸ τῆς ἐπιμελείας αὐστηρὸν, τοῖς τῆς των « Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύου με , οὐ γὰρ παιδείαν παραι- τοῦνται, ἀλλὰ τὴν ὀργήν. Τούτῳ παραπλήσιόν ἐστι καὶ μὴ ἐν θυμῷ. » Καὶ τό· . Ἡ παιδεία σου ἀνοίγει μου ὦτα·, αὕτη γὰρ ἡ παιδεία πολλῶν χρημάτων ἐπὶ τιμιωτέρα. Διό φησιν ὁ Σολομῶν· ρώ περιστάσεως, ἢ τοῦ σώματος κάμνοντος, ἢ τῶν κατὰ τὸν οἶκον πεπονηκότων, μήτε πονηρὰν ἔννοιαν λάβης 9 περὶ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν ὑπομονῇ δέχῃ αὐτοῦ τὰς πληγές, παιδευόμενος ἐν οἷς η ἥμαρτες. » Καὶ λέγεις αὐτῷ· ο καί· ο 'Αγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, καὶ μὴ θανατούμενοι, ο Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν ᾿Ασκητικών. Οὕτω καὶ παλαιοὶ τὴν εἰς Θεὸν προσδοκίαν, πίστει, · ἐφ᾽ οἶς. A tutis Dei, et qui est ejus spiritus, super vos requie- scit. Nemo autem vestrum patiatur ut homicida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor: si autem ut Christianus, non erubescat ". Pauli apostoli. • Maledicimur, et bencdicimus; persecutionem palimur, et sustinemus : blasphemamur, et obse- cramus : tanquam purgamenta hujus mundi facti sumus, omnium peripsema usque adhuc . . Ει : • Non solum autem, sed gloriamur in tribulatio- nibus; scientes quod tribulatio patientiam ope- spem; spes autem non confundit . . Εt : . Non- dum usque ad sanguinem restitistis, adversus pec- catum repugnantes; et obliti estis consolationis, quæ vobis tanquam filiis loquitur, dicens: Fili ini, noli negligere disciplinam Domini; neque fati- geris, dum ab eo argueris. Quem enim diligit Do- minus castigat, flagellat autem ominem filium, quein recipit. In disciplina perseverate. Tanquam filiis vobis offert se Deus. Quis enim filius quem non corripit pater *? etc. » Omnis autem disciplina, in præsenti quidem non videtur esse gaudii, sed mæroris postea autem pacatissimum fructum exercitatis per eam reddet justitiæ *7. › Sancti Basilii, in principium libri Proverbiorum. Hanc ergo nosse disciplinam, non est cujuslibet ingenii. Quamobrem multi 222 eorum qui fuerint labore defessi, eventus utilitatem non exspectant ob inscitiam; sed studii et diligentiæ non ferentes au- steritatem, in inscitiæ infirmitatibus remanent. dicentium Domine, ne in furore tuo arguas me ; neque in ira tua corripias me 48; › disciplinam enim non recusant, sed iram. Hinc simile est et illud : « Castiga nos, Domine, sed in judicio, non in ira. Et illud: Disciplina Domini aperit aures meas. Ipsa enim disciplina est multis pecuniis pretiosior. Quamobrem dicit Salomon: Accipite disciplinam, et non pecuniam ". » Et : c In tempore circumstantiæ, aut corporis laborantis, aut ami- ctionis domesticorum, non accipias malam de Deo cogitationem, sed in magna tolerantia accipias ejus plagas, castigatus ob peccata quæ admisisti. » Et : ⚫ Iram Domini sustinebo, quoniam peccavi ipsi *¹;› et : • Bonum mihi, quoniam humiliasti me 5. Qualis erat Paulus dicens: Castigati, non morte Ex eodem in Asceticis. > Ita etiam veteres spem in Deum per multos la- bores docebantur. Laboribus enim afflictus Joseph, 14-16. 9. δομικὴ ἐλπίδα, ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει. » Και μὴ ὀλιγώρει παιδείαν Κυρίου, μηδὲ ἐκλύου ὑπ' αὐ τοῦ ἐλεγχόμενος. "Ον γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει, μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱόν, δν παραδέχεται. Εἰ παιδείαν κεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης. Ὕστερον δὲ καρπὸν μιων. ἐστὶ διανοίας. Διό πολλοὶ πρὸς τὸ τῶν γινομένων μα ὑπὸ ἀμαθίας οὐκ ἀναμένουσιν, ἀλλὰ δυσανασχε ἀθυμίας " ἀῤῥωστήμασιν ἐναπομένουσι …. Διὰ τοῦτο θαύματος ἀξία: τῶν δικαίων αἱ φωναί, τῶν λεγόν- καὶ τό· « Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει, ο Λάβετε παιδείαν, καὶ μὴ ἀργύριον.— Ἵνα ἐν και καὶ σύ · ο Τὴν ὀργὴν Κυρίου ὑποίσω, ὅτι ἥμαρτον οἷος ἦν Παύλος λέγων· . Παιδευόμενοι ὑπὸ Κυρίου, ἐλπίδα, διὰ πόνων πολλῶν • ἐδιδάσκοντο. Καταπο ω 1 Petr. ut, 19, 20 ; ιν, te Psal. vi, 1. 11. 1. 9. ratur, patientia autem probationem, probatio vero Propterea admiratione dignæ sunt justorum voces affecti 83. > 46 Hebr. x1, 4-8. *7 ilid. 83 II Cor. 61 Psal. cxviii, 71. 5 Rom v, 3.5. * 1 Cor. iv, 12, 13. • Jerem. xxx, 11. 50 Prov. viii, 10. κι Mich. vu, VARIE LECTIONES. Η δικαιοσύνης. πολών. ο ἀμαθείας. · ἐναπέμειναν. » Κυρίου. 9 λάθη. • ἐλπίδα διὰ τύνων QUESTIONES. Παύλου ἀποστόλου.

tradecim annis hoc facere didicit calumniis, vin- culis, post præclara illa, et magna Dei promissa ei facta in somnis; sed postea præter spem ·fit do- minus Ægypti. David autem non solum promissis, sed etiam regni accepta unctione, in periculo ver- sabatur ; fugiebat, abscondebatur, ad alienigenas transibat; expulsus invidia ejus qui tunc regnabat; sed postea et ejus qui ipsum persequebatur, visit ruinam, et regnum accepit. Multe enim tur, sed cuncta etian contraria accidant. Quid enim consentaneum erat existimare, Jo- seph, qui erat venumdatus? Quo evasuram putabat adorationem, quam pollicebantur somnia ? Quid ve- ro David, qui unctus erat ut rex, affligebatur autem tanquam captivus et profugus erat tanquam scele- - ratus ? Quid cogitare poterat de unctione ? Sed non desperabant promissa bonorum, propter mala quæ accidebant : propterea manebant pii ac re- ligiosi : cum nihil amplius haberent, quam spem in Deum. Quid vero dixeris de Abrahamo, qui jussus in sacrificium offerre suum filium, de quo datum fuerat responsum : • In Isaac tibi vocabitur semen ; › quomodo non dubitavit, aut dixit : Domine, Isaacum sacrificabo, 223 et quomodo implebitur promissio? sed nihil simile aut cogita- vit, aut locutus est ; quamobrem ei quoque repu- tatum fuit ad justitiam 33. Revera enim, præter spem in Deum, spes omnis est vana et inanis : sive quispiam sperat in divitiis: ‹ Divites eguerunt et esurierunt, inquirentes autem Dominum, non deficient omni bono 80 ; » sive quis condidit in hom mine Maledictus homo qui spem habet in - homine, et ponit carnem brachium suum, et a Domino recessit cor ejus 5. . Et : « Benedictus homo, qui confidit in -Domino, et erit Dominus spes ejus s. Et : • Bonum est condidere in Do- mino, quam sperare in principibus 5*., Non salva- tur autem 1 rex per multam virtutein, el gigas non salvabitur in multitudine virtutis suæ : fallax equus ad salutem in multitudine autem virtutis suae non salvabitur. Ecce oculi Domini D super timentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus, ut eruat a morte animas eorum, et alat cos in fame 60. > Ex capitulis sancti Maximi. Omnis quidem homo est diligendus ex animo; in Deo autem solum est spes ponenda, et totis viribus est colendus Quandiu enim nos ipse con- servat, et amici omnes observant, et inimici omnes adversus nos nihil possunt. Postquam autem ipse ό Α νούμενος γὰρ ὁ Ἰωσὴν ἐπὶ δέκα καὶ τρισὶν ἔτεσι, 8 1 Ο πράσει, συκοφαντίαις, δεσμωτηρίοις, μετὰ τὰς λαμ- πρὶς ἐκείνα, καὶ μεγάλας υποσχέσεις τοῦ Θεοῦ, τὰς διὰ τῶν ἐνυπνίων, ἀλλ᾽ ὕστερον, παρ' ἐλπίδα, κύριος Αἰγύπτου καθίσταται. Δαβίδ δὲ, οὐ μόνον ὑπόσχεσιν, ἀλλὰ καὶ χρίσμα βασιλέων λαθών, έκιν. δύνευεν, [ἀλλ'] ἔφευγεν, ἐκρύπτετο ', πρὸς ἀλλοφύ λους απεδίδρασκε, φθόνῳ τοῦ τότε βασιλεύοντος λαμ τὴν πτῶσιν ἑώρακε, καὶ τὴν βασιλείαν ἀπέλαβε. Πολλὰ γὰρ τὰ συμβαίνοντα τοῖς ἁγίοις πειρατήρια, καὶ γυμνάσματα τῆς ἐλπίδος, τοσοῦτον χρόνον μὴ πληρουμένης τῶν ἐλπιζομένων, ἀλλὰ τῶν ἐναντίων ἀπαντώντων. διά Τί γὰρ προσδοκἂν ἦν εἰκὸς τὸν Ἰωσὴφ πιπρασκό μενον; ποῦ τὴν προσκύνησιν κεχωρηκέναι νομίζειν, ἣν ἐπηγγείλατο τὰ ἐνύπνια ; Τί δὲ ὁ Δαβίδ, ὁ κεχρι καὶ φυγάς ὡς κακοποιός ; τί δὲ περὶ τοῦ χρίσματος εἶχε λογίσασθαι ; Οὐκ ἀπήλπιζον τὰς τῶν ἀγαθῶν ὑποσχέσεις, διὰ τὰς τῶν κακῶν περιπτώσεις τοῦτο ἔμενον εὐλαβεῖς, οὐδὲν πλέον τῆς εἰς Θεὸν ἐλ- πίδος ζητοῦντες· διὸ καὶ ἐπέτυχον τῆς ἐλπίδος. Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τοῦ ᾿Αβραάμ; ὅς εἰς θυσίαν προσφέρειν κελευόμενος τὸν υἱὸν, περὶ οὗ ἐχρηματί ζετο, ὅτι ὁ Ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται το σπέρμα. Πῶς οὐκ ἐδίστασεν, ἢ εἶπεν· Η Δέσποτα, τὸν Ἰσαὰκ προσ οἴσω ; καὶ πῶς τὰ τῆς ἐπαγγελίας πληρωθήσεται; Ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον ἐνενόησεν, ἢ ἐλάλησε· διὸ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Οντος ". " γὰρ ματαία ἐλπὶς ἅπασα, πλὴν τῆς εἰς θεόν· εἴτε πλούτῳ τις Ελπίζει, « Πλούσιο: ἐπτώχευσαν, καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον, οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ· ν εἴτε ἐπ' ἀνθρώπῳ τις πέποιθεν • Επικατάρατος άνθρωπος, ὃς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ' ἄνθρωπον, καὶ στηρίζει σάρκα βραχίονος αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἀπὸ Κυρίου ἀποστῇ ἡ καρδία αὐτοῦ. Καί · « Ευλογούμενος ἄνθρωπος, ὃς πέποιθεν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ. » Και, • ᾿Αγαθὸν πεποιθέναι ἐπὶ Κύριον, ἢ πεποιθέναι ἐπ' ἄρχουσι. » Και, ο Οὐ σώζεται βασιλεὺς διὰ πολλὴν δύο να μιν· καὶ γίγας οὐ σωθήσεται ἐν πλήθει ἰσχύος απ τοῦ· ψευδής ἵππος εἰς σωτηρίαν, ἐν δὲ πλήθει δυνα μεως αὐτοῦ οὐ σωθήσεται. Ἰδοὺ οἱ ὀφθαλμοί Κυ- ρίου ἐπὶ τοὺς φοβουμένους αὐτὸν, τοὺς ἐλπίζοντας ἐπὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, δύσασθαι ἐκ θανάτου τὰς ψυχές αὐτῶν, καὶ διαθρέψαι αὐτοὺς ἐν λιμῷ. » Μαξίμου ἐκ τῶν Κεφαλαίων. Πάντα μὲν ἄνθρωπον, ἐκ ψυχῆς ἀγαπητέον· ἐπὶ τῷ Θεῷ δὲ μόνῳ τὴν ἐλπίδα θετέον, καὶ ἐξ ὅλης ἰσχύος αὐτὸν θεραπευτέον. Ἐφ' ὅσον γὰρ ἡμᾶς αὐτὸς συντηρεί, οἵ τε φίλοι πάντες ἡμᾶς περιέπουσι, καὶ οἱ ἐχθροὶ πάντες πρὸς ἡμᾶς ἀδυνατοῦσι· ἐπ᾿ ἂν δὲ ☐ .* sunt, quæ justis eveniunt tentationes, et spei exercitationes, cum tanto tempore non implean- ** Genes. xxi, 12. 55 Rom. 1, 5. Psal. xxx, 16-19. 86 Psal. xxxIII, βανόμενος κ ἀλλ᾽ ὕστερον καὶ τοῦ καταδιώκοντος σμένος βασιλεύς, καὶ κακοπαθῶν ὡς αἰχμάλωτος, σε Jerem. xvπ, Β. σε jlid. Τ. σε Psal. caval, 0. VARIE LECTIONES. Η κατεκρύπτετο. " ἐλαυνόμενος, ν κ όντως. S. ANASTASH SINAITE

αὐτὸς ἡμᾶς ἐγκαταλείπῃ, οἱ δὲ φίλοι πάντες ἡμᾶς ἀποστρέφωνται, καὶ οἱ ἐχθροὶ πάντες καθ' ἡμῶν ἐνισχύουσι. Καὶ ὅταν σοι ἐπέλθοι ἐξ ἀπροσδοκήτου πειρασμός, μὴ τὸν, δι' οὗ αἰτιῶ, ἀλλὰ τὸ διατί ζήτει, καὶ εὑρίσκεις διόρθωσιν· ἐπεὶ εἴτε δι' ἐκείνου, εἴτε δι' ἄλλου πιεῖν εἶχες πάντων τοῦ Θεοῦ κριμάτων τὸ ἀψίν Οιον. Καὶ ἡ δι' ἑαυτῶν οἱ δαίμονες, ἐκπειράζουσιν, ζουσι · καὶ δι' ἑαυτῶν μὲν, ὅταν ἐκ τῶν ἀνθρωπίνων ἰδιάσωμεν, ὥσπερ καὶ τὸν Κύριον ἐν τῇ ἐρήμῳ· δι' ἀνθρώπων δὲ, ὅταν μετ' αὐτῶν συνδιατρίβωμεν, ὥσπερ καὶ τὸν Κύριον διὰ τῶν Φαρισαίων. Αλλ' μενοι, καὶ ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς ἀποκρουσόμεθα. Τοῦ Χρυσοστόμου: ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους α΄ Επιστολῆς. Οὐδὲν ὄφελος ἡμῖν ἐστι, κἂν παρὰ πᾶσιν εὐδοκι μῶμεν, τῷ Θεῷ δὲ προσκρούωμεν· καὶ οὐδεὶς κίνδυ νος, κἂν πάντες ἡμᾶς ἀποστρέφωνται, καὶ μισῶσιν· ὁ Θεὸς δὲ ἀποδέχεται, καὶ φιλεῖ. Ἡ γὰρ ὄντως εἰ ρήνη, ἡ ὄντως χάρις, παρὰ τοῦ Θεοῦ. ῎Αστατον γάρ τὸ ἀνθρώπων γένος, καὶ οὐ φίλοι μόνον ο καὶ ἀδελ φοί, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πατέρες μεταβαλλόμενοι, πολλά- κις ἀπὸ μικρᾶς αἰτίας, τοῦτον, ὃν ἐγέννησαν, καὶ ρας ἐξέβαλον. Σκόπει δέ · Εἶχε χάριν ὁ Δαβὶδ παρὰ Θεῷ · εἶχε χάριν ὁ ᾿Αβεσσαλώμ παρὰ ἀνθρώποις· οἷον τέλος εκάτερος ἔσχε ; καὶ τίς μᾶλλον εὐδόκιμός ἐστι ; εἶχε χάριν ὁ ᾿Αβραὰμ παρὰ τῷ Θεῷ· ἡ δὲ Φαραώ παρά ἀνθρώποις· χαριζόμενοι γὰρ αὐτῷ, τὴν γυναῖκα του δικαίου παρέδωκαν· τίς οὖν λαμ- πρότερος γέγονε, παντί που δῆλον. Καὶ τί λέγω περὶ δικαίων ; εἶχον χάριν οἱ Ἰσραηλῖται παρὰ τῷ θεῷ, ἐμισοῦντο δὲ παρὰ τῶν Αἰγυπτίων, ἀλλ' ὅμως των μισούντων περιεγένοντο, ἐκράτησαν, καὶ κατα Ιδαλον. Τοῦτο τοίνυν σπουδάσωμεν ἅπαντες, κἂν δοῦ λες ᾖ τις, κἂν ἐλεύθερος, εὐχέσθῳ παρὰ τῷ Θεῷ χάριν εὑρεῖν, καὶ οὕτω παρὰ ἀνθρώποις ἐπέραστος εἶναι, καὶ εὐαπόδεκτος. Τεῖ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὸν ψαλμόν ς'. πολιορκείται · ἄλλος ὑπὸ ἀδελφοῦ, καὶ ἕτερος ὑπὸ p οἰκείου 1 δαμάζεται καὶ ἕκαστος ἀκηδιᾷ καὶ δυσ- χεραίνει και μάχεται, καὶ πολεμεῖ καὶ πολεμεῖται· καὶ οὐδὲ ἑαυτὸν λογοθετεῖ, ἐννοῶν, ὅτι, εἰ μὴ ἁμαρτ τίας έσπειρεν, οὐκ ἂν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἄκανθαι, καὶ τρίβολο: ἀνέβησαν· εἰ μὴ σπινθήρας ἁμαρτιῶν ἔκρυψεν, οὐκ ἂν ὁ οἶκος αὐτοῦ ἐνεπυρίζετο · ὅτι γὰρ ἁμαρτιῶν εἰσι καρποὶ τὰ οἰκεῖα κακά, καὶ δημίους εμφυλίους κατὰ τοῦ ἁμαρτάνοντας χειροτονεῖ ὁ Θεός - μάρτυς ή θεία Γραφή. Πολεμῆσαι ή γυ- νὴ εἰσελθόντι ὡς θηρίον ἀπαντᾶ, τὴν γλῶσσαν, ὡς A nos dereliquit, et amici omnes nos aversantur, ct inimici omnes sunt adversus nos, potentes. Et ⋅ . quando ex inopinato in te ingruerit tentatio, ne confer culpam in eum, per quem id factum est; sed quære propter quid, et inventes correctionem; quandoquidem sive per ipsum, sive per alium omnium divinorum judiciorum absinthium ebibere debuisti, et vel per se nos tentant demones ; aut cos qui Dominum non metuunt, in nos armant. Et per se quidem, quando separati sumus ab homi- nibus ; sicut Dominum in solitudine : per bomi- nes autem, quando versamur cum hominibus ; quomodo etiam Dominum per Pharisæos. Sed nos in Christi Dei nostri figuram aspicientes, utrinque cos propulsabimus. Ex Chrysostomo in Epistolam I ad Corinthios. Nihil prodest si apud omnes in bona simus existimatione, Deum autem offendamus; et nullum est periculum si nos aversentur omnes et oderint, Deus autem nos probet et diligat. Nam quæ vere esi gratia et quæ vere est pax, a Deo est. Instabile autem est genus hominum. Neque amici solumn et fratres, sed et patres mutati sæpe parva de causa, eum quem genuerunt et aluerunt, tan- quam 224 hostem expulerunt, et filii patres cje- cerunt. Considera autem: David gratiam habuit apud Deum, Absalom gratiam habuit apud homines; quisnam fuerit utriusque finis, et quis in meliore fuerit existimatione, scitis. Abraham gratiam ha- buit apud Deum, Pharao autem apud homines; gratificantes enim ei homines, uxorem justi ei tradiderunt ; quis autem fuerit clarior, cuivis est perspicuum. Et quid dico de justis? Israelitæ gratiam habebant apud Deum, odio autem habe- bantur ab hominibus Ægyptiis; sed tamen eos qui odio habebant superarunt, vicerunt et prostra- verunt. Hoc ergo sit omnibus studium, seu servus sit quispiam, seu liber orel, ut apud Deum gra- tiam inveniat, et sic hominibus erit gratus et acceptus. Ex eodem in psalmum vi. Multi ergo bella habent in ædibus et ille qui - dem bello appetitur ab uxore, hic vero obsidetur a filio, alius a fratre, et alius domatur a servo, et unusquisque angitur, et amictatur, et pugnat, bel- lum gerit, et bello vexatur; et nemo subducta ratione apud se cogitat quod, nisi peccata semi- masset, in domo sua spinæ et tribuli non succre- vissent; nisi peccatorum scintillas occultassel, domus non conflagraret. Quod enim peccatorum fructus sint mala propria, et domesticos lictores Deus adversus peccatorem eligat, testis est Seri- ptura. Uxor tecum belium gerit, ingresso tanquam fera occurrit, linguam tanquam gladium acuit. Res ' ἢ τοὺς μὴ φοβουμένους τὸν Κύριον καθ᾿ ἡμῶν ὁπλί- ἡμεῖς εἰς τὸν Θεὸν, τὸν ποιητὴν ἡμῶν ν ἀποβλεπό ἀνέθρεψαν, ὡς πολέμιον ἤλασαν, καὶ παῖδες πατέ Πολλοὶ τοίνυν ἐν τοῖς οἴκοις πολέμους ἔχουσι· καὶ ἱ μὲν ὑπὸ γυναικὸς πολεμεῖται, ἡ δὲ ὑπὸ τέκνων « Gen. II. * τύπων ἡμῶν. VARIE LECTIONES. • Ιωάννου μοναχού Κλίμακος, ο μόνος. " οίκτου. πολεμούσα QUASTIONES.

quidem valde molesta ac difficilis, quod auxilia- trix adversaria facta est : teipsum tamen examina, nunquid in juventute in mulierem juveniliter quid attentaris, et quod mulieri a te inflictum est vul- nus, curetur per mulierem; et alieno ulceri pro pria uxor (chirurgi officio fungens) medicinam adhibeat; et quamvis quæ secat ignoret, novit tamen Deus medicus. Deus enim ipsa, tanquam fer- ro adversus te usus est; et quemadmodum ferrum nescit quid agat, futuram autem per ferrum me- delam novit medicus, ita etiam, licet ignoret uxor quæ ferit, et maritus qui feritur, causam ictus, Deus tamen, sicut medicus, novit quid conferat. Quod autem mulier mala sit peccatorum pur- gatio, testis est sacra Scriptura dicens: Mulier mala peccatori dabitur. Et dabitur tanquam anti- dotum amarum, quod peccatorum malos humores consumat. Quod vero obsideri a filiis sit peccato- rum supplicium, testis est David, qui propter nefarium conjugium a filio Absalom bello impe- titur or. Quod autem ctiam fratres 225 adversus fratres propter peccata bellum gesserint, testis est liber Judicum. Quando enim in viatoris concubi- nam qui tribus erant Benjamin, sunt fornicati, illa autem immensam non passa contumeliam est mor- tua **, undecim tribus adversus unam bellum ges- serunt, et hi et illi a Deo sunt exterminati ", sicut scriptum est: ‹ Exterminati sunt omnes qui for- nicantur a te B. Fratres ergo adversus fratres propter peccata, bella gesserunt. Si ergo a fratribus oppugnaris, ne adversus illos ingemiscas; sed apud teipsum rationem ineas, et inquiras, propter que- nam peccata fratres tui sint hostes. Non quod omnes propter peccata a fratribus oppugnentur : Joseph enim oppugnabatur a fratribus, non propter peccata; et Job uxor insidiabatur, non certe pro- pter peccata, sed quod plerique mortalium propter peccata hostes habent domesticos. Sæpe etiam amici, propter peccata convertuntur in inimicos: et qui olim amabant, oderunt et aversantur, Deo tale odium immittente propter cas, quas novit rationes. Ita enim scriptum est de Ægyptiis : ‹Convertit cor eorum, ut odirent populum ejus 6ª, Non datum autem esset a Deo odium, nisi prius male amassent. Quibus enim amicitia comparabat D exitium, iis odium erat occasio virtutis. Et quid dico de malis domesticis, quando ipsum quoque nostrum corpus, quod est nobis omnibus familiarius et charius, nos peccantes sæpe oppu- gnat ulciscens per febres, morbos et dolores ; et corpus servum, dominam animam propter pec- catum sæpe flagellat. Testis est Christus, qui dixit ci quem sanaverat : Ecce sanus factus es, noli amplius peccare, ne quid deterius tibi contin- gat ". Et nunc nobis peccantibus, Deus adversus nos excitat hostes. Sed dum bello appetimur, re adversus ces bellum geramus; sed magis nobis- as Julie. 6: 11 Reg. xvi. 63 Judic. XIX. XXI. 65 Psal. uxx11, 27. 66 Psal. civ, 25. 17 Joan, v, 14, Α μάχαιραν ἀκονᾷ · λυπηρὸν μὲν τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἡ 68.) " βοηθός, ἀντίπαλος γέγονεν. Όμως ἑαυτὸν ἐρεύνησον, μή πως ἐν νεότητι εἰς γυναίκας νεωτερίσας Ενεώ- ρατας], καὶ τὸ γυναικείον τραῦμα διά γυναικός θε ραπεύεται, καὶ τὴν ἀλλοτρίαν σηπεδόνα διαχειρουρ γεῖ, κἂν ἀγνοῇ ἡ τέμνουσα, ἀλλ᾽ οἶδεν ὁ ἰατρὸς Θεός· αὐτὸς γὰρ αὐτῇ, ὡς σιδήρων κατὰ σοῦ ἐχρή σατο ὥσπερ οὖν ὁ σίδηρος οὐκ οἶδεν ὁ ἐνεργεῖ, τὴν δὲ διὰ τοῦ σιδήρου θεραπείαν οἶδεν ὁ ἰπ- τρός· οὕτως κἂν ἀγνοῇ ἡ γυνὴ ἡ πλήττουσα, καὶ ὁ ἀνὴρ ὁ πληττόμενος, τὴν αἰτίαν τῆς πληγῆς, ἀλλ' ὁ Θεός, ὡς ἰατρὸς εἶδεν, τί συμφέρει σοι. • Οτι δὲ πονηρά γυνὴ ἁμαρτιῶν ἐστι κόνδυλος, μάρτυς ἡ θεία Γραφή λέγουσα - Γυνὴ ἁμαρτωλῷ ἀνα δρὶ δοθήσεται· ὡς πικρὰ ἀντίοντος αὐτῷ δοθήσεται, τοὺς χυμούς τῶν ἁμαρτιῶν ἁλίσκουσα. Ὅτι καὶ ὑπὸ τέκνων πολιορκεῖσθαι ἁμαρτίας ἐστὶ βάσανος· μάρτυς ὁ Δαυίδ τὴν παράνομον κοίτην ὑπὸ τοῦ υἱοῦ ᾿Αβεσσαλώμ πολεμούμενος· ὅτι καὶ ἀδελφοὶ ἀδελφοὺς διὰ ἁμαρτίας ἐπολέμησαν, μάρ τις ἡ βίβλος τῶν Κριτῶν. Ὅτε γὰρ παλλακίδα τοῦ ὁδοιπόρου οἱ τῆς φυλῆς Βενιαμὶν ἐξεπόρνευσαν, ἡ δὲ τὴν ἄμετρον ὕβριν μὴ ἐνεγκοῦσα ἀπέθανεν· αλ δὲ ἕνδεκα φυλαὶ ἐνεκότησαν, καὶ ἐξολοθρεύθησαν, ὡς γέγραπται· « Έξωλόθρευσας πάντα τὸν πορνεύσαντα ἀπὸ σοῦ. » Υπὸ ἀδελφῶν οὖν πολεμούμενος, μή κατ' ἐκείνων στέναζε, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ λογοθέτει, καὶ ἀνεξέταζε διὰ ποίας ἁμαρτίας οἱ ἀδελφοὶ πολέμιοι· οὐχ ὅτι πάντες δι' ἁμαρτίας, ὑπὸ ἀδελφῶν πολε μοῦνται· καὶ γὰρ Ἰωσὴν ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν ἐπολε μεῖτο, καὶ οὐ πάντως δι' ἁμάρτημα· καὶ ὁ Ἰὼβ ὑπὸ γυναικὸς ἐπεβουλεύετο, καὶ οὐ πάντως δι' ἁμάρ τημα, ἀλλ' ὅτι οἱ πλείονες τῶν ἀνθρώπων δι' ἁμαρτίας οἰκείους πολεμίους ἔχομεν. Πολλάκις δε καὶ φίλοι εἰς ἐχθροὺς δι' ἁμαρτίας μετατρέπονται, καὶ οἱ πάλαι ἀγαπῶντες μισοῦσιν καὶ ἀποστρέφον ται, τοῦ Θεοῦ τὸ τοιοῦτον μῖσος, δι' οὓς οἶδεν λόγους, ἐμβάλλοντος. Οὕτως γὰρ περὶ τῶν Αἰγυπτίων γέ- γραπται· ὅτι ο Μετέστρεψε την καρδίαν αὐτοῦ τοῦ μισῆσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Οὐκ ἂν δὲ τὸ μέσος ἀπὸ Θεοῦ ἐδόθη, εἰ μὴ πρότερον κακῶς ἐφιλίαζον. υἷς γὰρ ἡ φιλία ἀπωλείας πρόξενος, τούτοις τὸ μῖσο; ἀρετῆς ὑπόθεσις. Καὶ τί λέγω οἰκιακῶν κακῶν; ὅπουγε καὶ αὐτὴ ἡμῶν τὸ σῶμα, τὸ πάντων ἡμῶν οἰκειότερον, καὶ προσφιλέστερον, ἔστιν ὅτε καὶ αὐτὸ ἁμαρτάνοντας ἡμᾶς πολεμεῖ διὰ πυρετῶν, καὶ νόσων, καὶ ἀλγη δόνων ἀμυνόμενον, καὶ τὸ δοῦλον σῶμα τὴν δέσποι ναν ψυχὴν μαστίζει ἁμαρτήσασαν. Καὶ ὁ μάρτυς, ὁ Χριστὸς τῷ ἰαθέντι λέγων· ο "Ιδε ὑγιὴς γέγονας, μὴ ἔτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν σοι γένηται. ο Καὶ νῶν ἁμαρτανόντων ἡμῶν, ὁ Θεὸς ἡμῖν ἐπεγείρει τοὺς ἐχθρούς. ᾿Αλλὰ πολεμούμενοι, μὴ ἀντιπολεμή σωμεν αὐτοῖς, ἀλλὰ μᾶλλον ἑαυτοὺς λογοθετήσωμεν S. ANASTASII GINAIT,E

QUAESTIONES. καὶ εἴ τι ἡμάρτομεν, διορθωσώμεθα· καὶ αψόμεθα τοὺς ἐχθροὺς πίπτοντας πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ παρηγγέλθημεν, μὴ ἀμύνασθαι τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν, ἐπειδὴ δι' ἁμαρτίας αὐτοὺς πολλάκις ὁ Θεὸς ἐπήγειρεν καθ᾿ ἡμῶν, καὶ οὐδὲν ἀνύσομεν πολεμοῦντες ἐκείνους, οὓς ὁ Θεὸς ἤγειρε καθ' ἡμῶν. Θέλεις ἰδεῖν τὰ πτώματα τῶν πολεμούν των σε ; Μετανόησον, ἐφ' οἷς ἥμαρτες, καὶ οἱ ἐχθροί πίπτουσι. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν Αναβαθμῶν. Διὰ τοῦτο πειρασμοί, καὶ θλίψεις, καὶ σῶμα θνη τὸν, καὶ πολλαὶ τῶν πραγμάτων περιστάσεις, καὶ πάθη, καὶ νοσήματα, ἵνα μυρίοι χαλινοί περίκεινται τῇ ψυχῇ βαδίως ἐπαιρομένῃ, καὶ πρὸς ὄγκον ὑψου μένῃ. Μή τοίνυν θορυβού πειραζόμενος, ἀλλὰ πρὸς φάρμακα δέχου τὴν συμφοράν, καὶ δυνήσῃ πλείονος τυχεῖν ἀνέσεως. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Σταγείριον. Εἰ δὲ βλέπεις τινὰς βιωτικοῖς ἐντρεφομένους πράγμασιν, καὶ ἐν ἀνέσει διάγοντας, μὴ θαυμάσῃς καὶ γὰρ τοῦτο προεἶπεν ὁ Χριστός· ὅτι ο Κλαύσετε καὶ θρηνήσετε ὑμεῖς, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται. » Και ἐπὶ τῶν προτέρων δὲ γενε[τ]ῶν, Βαβυλώνιοι μὲν, οἱ μηδὲ τὰ Θεοῦ εἰδότες, ἐν πλούτῳ, καὶ δυναστεία, καὶ τιμῇ ἦσαν· Ἰουδαῖοι δὲ ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἦσαν, καὶ δουλείᾳ, καὶ τοῖς ἐσχάτοις κακοῖς. Λάζαρος μὲν ὁ τῶν οὐρανῶν ἄξιος, ἐλκούμενος, ταῖς τῶν κυνῶν προέκειτο γλώσσας, λιμομαχούμενος διηνεκή· ὁ δὲ πλούσιος ἐν τιμῇ, καὶ ὑγιείᾳ, καὶ ἀνέσει, καὶ τρυφῇ. Ἀλλ' ὅμως οὔτε ἐκεῖνος ἀπὸ τοῦ λιμοῦ καὶ τῶν τραυμάτων ἐβλάβη· οὔτε ουτος ἀπὸ τῆς εὐημερίας κέρδανεν. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σοφός· «Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν Κυρίῳ, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν του εἰς πειρασμὸν, καὶ καρτέρησον, καὶ μὴ πέσης ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς· ὅτι ἐν πυρὶ δοκιμάζεται χρυ- τῆς, καὶ ἄνθρωποι δεκτοὶ ἐν καμίνῳ ταπεινώσεως.» Ὅθεν φησὶν ὁ Δαβίδ· « Δοκίμασόν με, Κύριε, καὶ πείρασόν με. » Ο γὰρ τὸ χρυσίον εἰς τὴν κάμινον ἐμβαλών, οίδεν, καὶ μέχρι τίνος αὐτὸ πυρωθῆναι δεῖ, καὶ πότε ἀνασπασθῆναι. Οὐ μία τοίνυν παρὰ τῷ Θεῷ γυμνασίας Ιδέα, οὐδὲ τῶν αὐτῶν ἅπαντες δέονται, κἂν νῦν ἐν τοῖς αὐτοῖς ὦσιν· καὶ νοσοῦντες πολλοὶ τὰς αὐτὰς νόσους, οὐ τῶν αὐτῶν ἐδεήθησαν φαρμάκων, ἀλλ᾽ ἑτέρων μὲν οὗτοι, ἑτέρων δὲ ἐκεῖ- να. Διὰ τοῦτο ποικίλοι καὶ διάφοροι τῶν μαστίγων οι τρόποι · καὶ ὁ μὲν νόσῳ δοκιμάζεται μακρᾷ, ὁ δὲ βαρυτάτη πενία · ἄλλος τὸ βιάζεσθαι καὶ ἀδικεῖσθαι, ἕτερος τὸ παράπαν ἀποῤῥίπτεσθαι, καὶ λοιδορεῖσθαι, καὶ διαβάλλεσθαι, ἐφ᾽ οἷς ἑαυτῷ ὁ σύνοιδε, καὶ πονηράς δόξης ἀνέχεσθαι βάρους, ἄλλος τοὺς συνεχεῖς καὶ ἐπαλλήλους θανάτους παίδων, καὶ τῶν αὐτῶν προσηκόντων ἰδεῖν. videat crebras et densas mortes filiorum, et eorum qui proxime ad se attinent. A cum ineamus rationem, et quid peccavimus corrigamus, et videbimus inimicos nostros ante oculos cadentes. Propterea enim nobis datum est præceptum ne ulciscamar inimicos, quoniam propter peccata Deus eos in nos sæpe excitat; neque quidquam proficimus adversus eos belli- gerantes quos Deus in nos excitavit. Vis videre ruinam eorum qui te oppugnant? Te tuorum pec- catorum pœniteat, et corruent inimici. Ex eodem in psalmos Graduum. Propterea tentationes, et afflictiones, et corpus mortale, et multi rerum casus, et affectiones, et morbi, ut frena innumerabilia 226 circumpo- nuntur animæ, quæ facile extollitur in superbiam. Noli ergo perturbari, dum tentaris, sed tanquam medicamenta suscipe calamitatem, et poteris con- sequi majorem remissionem. Ex eodem ad Stagirium. Si videas aliquos versantes in iis quæ ad hujus sæculi vitam pertinent, et degentes in otio, ne mireris. Hoc enim dixit Christus : « Flebitis et lugebitis vos, mundus autem gaudebit ". » Porro in prioribus quoque generationibus, Babylonii, qui ne Deum quidem noverant, divitiis abunda- bant, potentesque erant, et in honore; Judæi au- tem erant in captivitate, servitute, et extremis malis. Et Lazarus quidem, qui calis erat dignus, jacebat scatens ulceribus, quæ lingebant linguæ canum, cum fame perpetuo depugnans; dives au tem erat in honore, et sanitate, et otio, et divitiis. Sed tamen ille neque a fame, neque ab ulceribus quidquam est læsus; neque hic a rebus secundis quidquam lucri fecit. Propterca dicit Sapiens : • Fili, si accedas ad serviendum Domino, para animam tuam ad tentationem. Dirige cor tuum, et sis fortis, et ne festines in tempore obductio- nis, quoniam in igne probatur aurum, et homines accepti in fornace humiliationis ". » Unde dicit David : « Proba me, Domine, et tenta me 10. » Qui enim aurum injecit in fornacem, scit quousque oporteat ipsum accendi, et quando desinere. Non est ergo apud Deum una species exercitationis, neque eisdem onines indigent, etsi sint iidem. Multi enim ægrotantes iisdem morbis, non iisdem opus ha- buere medicamentis; sed hi quidem aliis, aliis vero illi. Propterea et varii et diversi sunt modi flagellorum, et alius quidem domatur longo morbo probatus, alius autem gravissima pressus inopia, alius quod ei vis afferatur et injuria, alius qued ab omnibus abjiciatur, maledictisque et calumniis appetatur in iis quorum sibi nihil est conscius, et malæ existimationis pondus sustineat; alius quod PATHOL. GR. LXXXIX “ Joan. xvi, 20. "Eccli. 11, 1, 2, 5. 70 Psal. xxv, 2. & Interpres recte reddidit sensum negativum. Quaro particulam o054v, vel similem suo in codice re- perisse videtur.

Ex Athanasii Quæstionibus. Εκ Διαδόχου ῥητῶν ἀσκητικῶν. Ευσεβίου Παμφίλου ἐκ τῶν πρὸς Μαρίνον. Fidelium infantes sæpe moriuntur ad castigatio- nem parentum. Dicit enim Deus per Jeremiam ad duro corde Israelem : • Frustra percussi filios vestros, disciplinam non suscepistis, gladius de- voravit prophetas vestros tanquam leo extermi- nans ", » et non timuistis. Εt idem propheta de iisdem ait : • Flagellasti eos, Domine, et labora- verunt, 227 consummasti eos, et noluerunt sus- cipere disciplinam, induraverunt vultus suos supra petram, et noluerunt converti "., Duo ergo bona in eo, Deo procurante : unum quidem, ut cum mundi excesserint, illic salutem conse- quantur: fortasse enim quia sceleratam vitam erant acturi, consulto eos Deus præripuit; secundum autem, ut eorum parentes effecti modestiores, quæ liberis in testamento dandæ erant, pecunias de cætero pauperibus distribuant pro sua salute. Et illi quidem decedentes nullo sunt detrimento affecti, et isti, si volunt, maximam acceperunt Qui in hac vita a divina providentia exercentur ad pietatem, tribus tentationibus probantur: aut concessione eorum quæ jucunditatem afferunt, ut est sanitas, numerosa proles, pecunia, gloria, et id genus alia; aut iis quæ corpori molestiam af- ferunt, ut sunt morbi, tormenta, et similia; aut iis quæ animæ eveniunt, ut sunt impure cogi- tationes peccati effectrices, et falsa dogmata. Et primis quidem dicit Dominus : Si quis non re- nuntiat omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus 7; ; secundis autem et tertiis : • In patientia vestra possidebitis animas vestras 7, Ex Diadochi asceticis sermonibus. Disciplina, quæ est renuntiatio, fert quidem animæ magnain tristitiam et humiliationem, et desperationem moderatam, ut ejus pars gloriæ cupida et elata (ut decet) veniat ad humilitatem, statim autem inducit metum Dei, et lacrymam confessionis, et multi silentii magnum desiderium. Quæ fit autem per aversionem a Deo, concedit, ut impleatur anima desperatione simul et incre- dulitate, et ira, et arrogantia. Ex Eusebio Pamphili ad Marinum. Nathan enim per dictam ab eo ad David para- bolam, docet 75 Davidem magna tentatione con- citatum in peccatum incidisse. Simulque osten- ditur eum, non praesente alio, neque coram uni- verso populo regem reprehendisse; ingressus enim, inquit, ad ipsum. David autem non solum suis suum enuntiat delictum, sed etiam posteris Τὰ τῶν πιστῶν νήπια πρὸς σωφρονισμὸν τῶν γονέων πολλάκις τελευτῶσι· καὶ γὰρ ὁ Θεὸς διά Ἱερεμίου [ τοῦ προφήτου ] πρὸς τὸν σκληροτράχηλον Ισραήλ οὕτω φησί· «Μάτην επάταξα τὰ τέκνα ὑμῶν, μάχαιρα κατέφαγε τους προφήτας ὑμῶν, ὡς λέων ὀλοθρεύων, » καὶ οὐκ ἐφοβήθητε. Καὶ ὁ αὐτὸς προφήτης περὶ τῶν αὐτῶν φησιν· ο Εμαστίγωσας αὐτοὺς, Κύριε, καὶ οὐκ ἐπόνεσαν· συνετέλεσας αὐτοὺς, καὶ οὐκ ἠθέλησαν δέξασθαι παιδείαν· ἐστε ρέωσαν τὰ πρόσωπα αὐτῶν ὑπὲρ πέτραν, καὶ οὐκ ἠθέλησαν ἐπιστραφῆναι. ο Δύο, ὡς οἶμαι, ἀγαθὰ ἐν τούτῳ τοῦ Θεοῦ πραγματευομένου· ἐν μὲν, ὅπως καθαρὰ ἐπελθόντα, σωτηρίας τύχωσιν· ἴσως γάρ, ὅτι πάνυ πονηρὸν { τὸν βίον ζῆσαι μέλλοντα, οίκο- νομικῶς ὁ Θεὸς προήρπασε· δεύτερον δὲ, ὅπως καὶ οἱ τούτων γονεῖς σωφρονέστεροι γενόμενοι, τὰ τοῖ; τέκνοις μέλλοντα κατά διαθήκας δοθῆναι χρήματα, εἰς πτωχοὺς λοιπὸν διανέμωσιν ὑπὲρ σωτηρίας ἑαυτῶν. Κἀκεῖνα μὲν οὐδὲν παρεβλάβησαν τελευτήσαντα τα μέγιστα ὠφελή θησαν, σωφρονέστεροι γενόμενοι. Οἱ κατὰ τὸν βίον τοῦτον ὑπὸ τῆς θείας προνοίας εἰς εὐσέβειαν ἐγγυμναζόμενοι, διὰ τῶν τριῶν τοῦ των πειρασμῶν δοκιμάζονται· οἷον, ἢ διὰ τῆς τῶν ἡδέων ὡς ἐπὶ ὑγείας, καὶ εὐτεχνίας, καὶ χρημάτων, καὶ δόξης, καὶ τῶν ὁμοίων· ἢ διὰ τῶν ὀδύνην ἐμ- ποιούντων τῷ σώματι, οἷον, νοσημάτων καὶ βασάνων, καὶ τῶν ὁμοίων· ἢ διὰ τῶν τῇ ψυχῇ προσγενομένων λογισμῶν ἀκαθάρτων ἁμαρτίας γεννώντων, καὶ δόγματα ψευδή. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς πρώτους λέγει Κύριος « Εἴ τις οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ὑπάρ χουσιν αὐτοῦ, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής· ο προ δὲ τοὺς δευτέρους, καὶ τοὺς τρίτους· « Ἐν τῇ ὑπο μονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. » Η παιδευτική παραχώρησις φέρει μὲν λύπην πολλὴν, καὶ ταπείνωσιν, καὶ ἀπελπισμὸν σύμμετρον τῇ ψυχῇ, ἵνα τὸ φιλόδοξον αὐτῆς καὶ εὐπτόητον μέ ρος πρεπόντως εἰς ταπείνωσιν ἔρχηται· εὐθέως δὲ καὶ φόβον Θεοῦ, καὶ δάκρυα ! ἐξομολογήσεως ἐπο άγει τῇ καρδίᾳ καὶ τῆς καλλίστης σιωπῆς πολλήν η επιθυμίαν. Ἡ δὲ κατὰ ἀποστροφὴν τοῦ Θεοῦ γενο- μένη, ἀπελπισμού [ὁμοῦ ] καὶ ἀπιστίας, καὶ ὀργῆ, καὶ τύφου τὴν ψυχὴν πληρωθῆναι παραχωρεί. Ο γὰρ Νάθαν διὰ τῆς εἰρημένης αὐτῷ πρὸς τὸν Δαβὶδ παραβολῆς, διδάσκει, ὅτι κατὰ τὸν μέγαν πειρασμὸν συνέβη τῷ Δαβὶδ τὸ ἁμάρτημα. Παρίστησε δὲ ὁ λόγος, ὅτι μὴ εἰς πρόσωπον ἑτέρου, μηδὲ ἐν- ώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ διελέχθη αὐτῷ, ἀλλ᾽ εἰσελθὼν, φησίν, πρὸς αὐτόν. Ο Δαβὶδ οὐ μόνον τοῖς καθ' ἑαυτὸν ἐξαγορεύει τὸ πλημμεληθέν, ἀλλὰ καὶ εἰς utilitatem, effecti modestiores. καὶ οὗτοι δὲ, είγε βούλονται e, s1 Jerem. 11, 30. 78 Jerem. v, 5. 73 Luc. xiv, 33. · βούλοιντο. 1 δακρύων. ** Luc. xx1, 19. 75 II Reg. xuI, 1 sqq. VARIE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITÆ Ex Capitulis sancti Maximi. Τοῦ ᾿Αθανασίου ἐκ τῶν Ἐρωτήσεων. Μαξίμου ἐκ τῶν Κεφαλαίων.

τοὺς μετ' ἔπειτα ἀνθρώπους των ψαλμὸν ἐπιγράψας, εἰρῆσθαι αὐτὸ 6, ἡνίκα ἦλθεν πρὸς Βηρσαβεέ, καὶ ἐν ὅτι ἡ τῷ πονηρῷ πνεύματι ἐκδεδόσθαι αὐτὸν, διὰ μίαν φωνὴν ἐκείνην, ἣν ἔφη· . Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ εὐθηνίᾳ μου· Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα. » Τοῦ το οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἰκοδομοῦν- τες, » καὶ τὰ ἑξῆς. 'Αλλ' ἔγε ἱερὸς Απόστολος ταῦτα εἰδὼς οὐκ ἐτόλμησε φάναι· Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα· ἐπεφροντίσει δὲ λέγων· • Μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι· ; καὶ παραινεῖ λέγων· «Μηδείς καυχάσθω ἐν ἀνθρώποις· ὁ δὲ Β καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω. » Καί· Ο δοκῶν ἐστάναι, βλεπέτω, μὴ πέσῃ· οὐ γὰρ ἑαυτὸν συνιστῶν, ἐκεῖνος ἐστιν δόκιμος, ἀλλ᾽ ἂν ὁ Κύριος χᾶσθε, καὶ μὴ λαλεῖτε ὑψηλὰ εἰς ὑπεροχὴν, μηδὲ ἐξελθέτω μεγαλορρημοσύνη ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Σολομών φησι· «Μὴ καυχάσθω εἰς αύριον· οὐ γὰρ οἶδας, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. » Ο δέ γε Δαβὶδ ἐν ἀγαθῶν εὐθηνίᾳ τῶν παρὰ Θεῷ δευόμε- νας, καὶ μέγα προκόψας ἀρετῆς, ἐτόλμησε φάναι· «Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα· ο διὸ καὶ παρα- χρήμα καταλέλειπται ὑπὸ τοῦ συνεργοῦντο; αὐτῷ τἀγαθὰ Κυρίου καὶ συμπλέκεται πνεύματι πονηρῷ. Ὅθεν φησίν· « Εγὼ εἶπα ἐν τῇ εὐθηνίᾳ μου· Οὐ μὴ μετὰ ταῦτα ἀποστρέφοντος τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ διὰ τὴν μεγαλορρήμονα φωνὴν, ὁμολογεῖ τεταράχθαι. Εἶτα ὠφεληθεὶς ἐπὶ τούτοις, τὰ πάλαι κατορθώματα αὐτοῦ, οὐκέτι ἑαυτῷ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐπιγράφει λέγων· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου έστρεψες το πρόσωπόν σου καὶ ἐγενήθην τεταραγμέ καὶ ἐκ τῆς σῆς χάριτος καὶ δωρεᾶς ὑπῆρχεν περὶ τὴν ἐμὴν ψυχὴν τὸ κάλλος. Διό φησι· . Υψωθεὶς δὲ ἐτα πεινώθην, καὶ ἐξηπορήθην. » Αλλ', 'Αγαθόν μοι, . καὶ ἡ ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώ- ματά του, ο Καί· « Εγνων, Κύριε, ὅτι δικαιοσύνη τὰ κρίματά σου, καὶ ἐν ἀληθείᾳ ἐταπείνωσάς με. ο Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν ᾿Ασκητικῶν. Τὰ ἐλαττώματα τῶν εὐλαβῶν γίνεται πολλάκις προλαβομένης, οἷόν ἐστι τὸ ὑπὸ Πέτρου είρη- ἡμᾶς καυχάσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ A hominibus, ut qui inscripserit, 228 dictum fuisse ' Et psalmum quando intravit ad Bersabee, venissetque ad eum Nathan propheta 75*. Existimo autem eum buic maligno spiritui fuisse traditum, pro- pler unam illam vocem, quam dixit: « Ego dixi in abundantia mea : Non movebor in æternumn 16;, tam elati enim fuisse animi, ut ejusmodi proſer · ret verbum quod nunquam moveretur, maneret autem in sua abundantia immutabilis et impati- bilis, erat nimis superbum et insolens, et non simile isti Nisi Dominus ædificaverit domum, in vanum laboraverunt, qui adificant camn. 77., etc. Sed sanctus quidem Apostolus cum hæc sciret, non ausus est dicere: Non movebor in æternum; sed cogitabat dicens : « Ne forte cum aliis prædicavero, ipse reprobus efficiar 78;, et admonet dicens : • Nemo glorietur in hominibus; qui autem gloria tur, in Domino glorietur 7. Ει : • Qui videtur stare, videat ne cadat *; Non enim qui seipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus con- mendat ". » Εt rursus prophetia : « Ne gloriemini, et ne loquamini alta nimis, neque exeant magni- fica verba ex ore vestro. Sed Salomon quoque dicit: Ne glorieris in crastinum; nescis enim quid pariat dies sequens *, » David vero cuin res secum- dæ evenissent a Domino, et ad magnam provectus esset virtutem, ausus est dicere: ‹ Non movebor in æternum 8; › quamobrem statim relinquitur a Domino, qui bona ei suppeditabat, et conjungitur spiritui malo. Unde dicit : « Ego autem dixi in abundantia mea : Non movebor in æternum; aver- tisti faciem tuam a me, et factus sum contur- batus st, , docens quod, cum prius dixisset : Non movebor in æternum, postea avertente Deo faciem suam propter vocem magnificam, conturbatus fuc- rit. Deinde ex his accepta utilitate, non sibi am- plius, sed Deo præclare facta ascribit, dicens : ‹ Domine, in voluntate tua præstitisti decori meo virtutem *, » Quando enim avertisti faciem tuam, et fui conturbatus, tunc cognovi, quod et olim tua voluntate, et ex tua gratia et dono, fuerit in mea anima pulchritudo. Quamobrem dicit: ‹ Exal- talus autem humiliatus sum et conturbatus 86. , Sed, « Bonum mihi quia humiliasti me, ut discam -8. - tua sint æquitas, et in veritate humiliasti me 88., Ex sancti Basilii Asceticis. Ex piorum lapsibus sæpe, singulari providentia, utilitas redundat, Deo permittente ut quis cadat, quo elatio qua laborat, 229 curetur, cujus exem- plum in Petro apostolo videre licet 3. Αbsit autem ut gloriemur nisi in nomine Domini nostri Jestr Christi magni Dei et Salvatoris animarum nostra m ἡωωϊ ν τοὺς μετ᾽ ἔπειτα ἀνθρύπους τὸν ψαλμὸν ἐπιγράψας, εἰρῆσθαι αὑτὸ 5, ἡνίκα ἦλθεν πρὸς Βηρσαθεὲ, καὶ ἐν τῷ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν Νάθαν ὁ προφήτης Β. Οἶμαι δὲ, ὅτι ἴ τῷ πονηρῷ πνεύματι ἐχδεδόσθαι αὐτὸν, διὰ μίαν φωνὴν ἐχείνην, ἣν ἔφη" « Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ εὐθηνίᾳ μου" Οὐ μὴ σαλευθῷ εἰς τὸν αἰῶνα.» Ῥοῦτο γὰρ μεγαφρονῆται, τοιοῦτον προσίεσθαι τὸ ῥῆμα, ὅτι οὐκ ἂν σαλευθῆναι, μένειν δὲ ἄτρεπτος, καὶ ἁπαθὴςς ἐν τῇ εὐθηνίᾳ αὐτοῦ, ὑπέρογχον ἦν, καὶ ὑπερήφανον, καὶ οὐχ ὅμοιον τῷ, ε Ἐὰν μὴ Κύριος οἰχοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκοπίασαν οἰχοδομοῦν- τες, ν καὶ τὰ ἑξῆς. "Αλλ᾽ ὕγε ἱερὸς ᾿Απόστολος ταῦτα εἰδὼς οὐκ ἐτόλμητε φάναι" Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα- ἐπεφροντίκε: δὲ λέγων" «Μήπως ἄλλοις χηρύξας, αὐτὸς ἀδόχιμος γένωμαι τ, χαὶ παραινεῖ λέγων: «Μηδεὶς καυχάσθω ἐν ἀνθρώποις" ὁ δὲ καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω, » Καί" ε Ὁ δοχῶν ἑστάναι, βλεπέτω, μὴ πέσῃ - οὐ γὰρ ἑαυτὸν συνιστῶν, ἐκεῖνός ἔστιν δόκιμος, ἀλλ᾽ ὃν ὁ Κύριος συνίστησιν.» Καὶ πάλιν ἡ προφητεία " « Μὴ χαὺ- χοῦς, καὶ μὴ λαλεῖτε ὑψηλὰ εἰς ὑπεροχὴν, μηδὲ ἐξελθέτω μεγαλοῤῥημοσύνη ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν.» ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Σολομῶν φησι «Μὴ καυχάσθω εἰς αὔριον" οὐ γὰρ οἶδας, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. » Ὁ δὲ γε Δαθιὸ ἐν ἀγαθῶν εὐθηνίᾳ τῶν παρὰ Θεῷ δευόμε- γος, καὶ μέγα προκύψας ἀρετῆς, ἐτόλμησε φάναι" «Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν σἰῶνα "» δὴ καὶ παρα- χρῆμα χαταλέλειπται ὑπὸ τοῦ συνεργοῦντο; αὐτῷ τἀγαθὰ Κυρίου χαὶ συμπλέχεται πνεύματι πονηρῷ. σθθεν φησίν" ε Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ εὐθηνίᾳ μου " Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα " ἀπέστρεψας δὲ τὸ πρόσωπόν σον, καὶ ἐγενήθην τεταραγμένος, » διδάσχων, ὅτι πρότερον εἰπὼν, « Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα, » μετὰ ταῦτα ἀποστρέφοντος τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ διὰ τὴν μεγαλοῤῥήμονα φωνὴν, ὁμολογεῖ πεταράχθαι. Εἴτα ὠφεληθεὶς ἐπὶ τούτοις, τὰ πάλαι χατορθώματα αὐτοῦ, οὐχέτι ἑαυτῷ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐπιγράφει λέγων " « Κύριε, ἐν τῷ θελήματέ σου παράσχου τῷ κάλλει μοῦ δύναμιν.» Ὅτε γὰρ ἀπο- ἔστρεψας τὸ πρόσωπόν σου καὶ ἐγενήθην τεταραγμέ- γος, τότε λέγων Κ, ὅτι καὶ πάλαι πῷ σῷ θελήματι, χαὶ ἐχ τῆς σῆς χάριτος καὶ δωρεᾶς ὑπῆρχεν περὶ τὴν ἐμὴν ψυχὴν τὸ κάλλος. Διό φησ" «Ὑψωθεὶς δὲ ἐταπεινώθην, καὶ ἐξηπορήθην. ν» ᾿Αλλ᾽ ε ᾿Αγαθόν μοι, χαὶ 1 ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώ- ματά σου. ν Καὶ «Ἔγνων, ΚΚύρις, ὅτ: δικαιοσύνη τὰ χρίματά σου, χαὶ ἐν ἀληθείᾳ ἐταπείνωσάς με.» Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν ᾿Ασκητοιῶν. Ἰὰ ἐλαττώματα τῶν εὐλαδῶν γίνεται πολλάκις χατ᾽ οἰχονομίαν πρὸς τὸ συμφέρον, τοῦ Θεοῦ συγχω- μοῦντος, ἐνίοτε ὁλισθῇσαι πρὸς θεραπείαν ἐπ' ἄρ- σεως " προλαθομένης, οἷόν ἐστι τὸ ὑπὸ Πέτρου εἴρη- μένον, καὶ ἐπ᾽ αὐτῷ γεγενημένον. Μὴ γένοιτο δὲ ἡμᾶς καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ QUESTIONES.

καὶ δικαιοκρισίας Θεοῦ, ὅς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατά rum, quem decet gloria nunc et semper, et in A sæcula sæculorum! Qua de causa fit ut aliqui fideles in corporales prolapsiones incidant, a Deo autem beneficiis affi- ciantur, et a periculis liberentur? Dei judicia sunt incomprehensibilia et inexpli- cabilia, et propterea non oportet hominem con- demare usque ad illum diem. Dicit itaque Ec- clesiastes : • List justus periens in justo suo ; et est impius, manens in malitia sua . . Et : « Sunt justi, quia venit super eos quasi factum impiorum; et sunt impii, quia venit ad eos quasi factuin justorum ". Quidam enim fortasse cernuntur habere aliqua delicta; sed in occulto multa præ- claraque recte facta elegerunt facere et faciunt. li apud nos quiden reputantur esse peccatores; apud Deum autem sunt justi. Aliqui autem ex majorum suorum precibus, ut Salomon per David, digni censentur clementia ac venia: Deus enim ei dicit: ‹ Pro eo quod facta sunt hæc tecum, et non custodisti mandata mea, et præcepta mea, quæ mandavi tibi, discindam regnum tuum de manu tua, et dabo illud servo tuo. Verumtamen in diebus tuis non faciam ea, propter David pa- trem tuum ". Alii rursus, qui nunc quidem sunt mali, postea autem vere ac sincere acturi sunt poenitentiam, C jam nunc apud Deum reputantur tanquam justi, ut apostolus Paulus. Alii propter poenitentiam ct conversionem, Dei fruuntur benignitate, quæ iis qui non intelligunt, et sunt indurati, exsistit via- ticum illius quod illic passuri sunt, supplicii, ut dives ille, qui in Lazarum fuit immisericors . Dicit enim Apostolus: Ignoras quoniam beni- gnitas Dei ad pœnitentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam, et impœnitens cor thesau- rizas tibi iram in die iræ, et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus ". » Ideo divinus David recte monet dicens: Noli æmulari in eo qui prosperatur in via sua, in homine faciente injustitias ". » Ει : « Quia pec- catores peribunt ; inimici vero Domini statim, ut D honorificati fuerint, 230 et exaltati deficientes, quemadmodum fumus defecerunt ". » Ει : : Cum exorti fuerint peccatores, sicut fenum, et appa- ruerint omnes, qui operantur iniquitatem, ut in- terrant in sæculum seculi ". ldcirco : < Ne timue- ris, cum dives factus fuerit homo, et multiplicata faerit gloria domus ejus • Quoniam, lan- quam ferum velociter arescent. Et : . Quæres locum illius, et non invenies '. . El dices: « Quomodo τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος τῶν ψυχῶν ἡμῶν· • ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Πόθεν ὁρῶμέν τινας πιστούς, σωματικά πταί- σματα ποιοῦντας, ὑπὸ Θεοῦ δὲ εὐεργετουμέ νους, καὶ κινδύνων διασωζομένους ; Τὰ τοῦ Κυρίου κρίματα ἀκατάληπτά εἰσιν, καὶ ἀνερεύνητα »· καὶ διὰ τοῦτο οὐ χρὴ κατακρίνειν ἄνθρωπον, ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Λέγει γοῦν ὁ Ἐκκλησιαστής «Ἔστι δίκαιος ἀπολλύμενος ἐν δικαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἔστιν ἀσεβὴς, μένων ἐν κακία αὐτοῦ. Καί· « Εἰσὶ δίκαιοι, ὅτι φθάνει [ πρὸς 1 αὐτοὺς ὡς ποίημα τῶν ἀσεβῶν· καὶ εἰσὶν ἀσεβεῖς, ὅτι φθάνει πρὸς αὐτοὺς ὡς ποίημα τῶν δικαίων. » Τινὲς μὲν γὰρ θεωροῦνται ἴσως ελαττώματά τινα ἔχοντες, κρυπτῶς μεγάλα κατορθώματα πρὸς Θεὸν έργαζόμενοι· καὶ παρ' ἡμῖν μὲν ἁμαρτωλοὶ εἶναι νομίζονται, παρὰ δὲ Θεῷ δίκαιοι τυγχάνουσι. Τινές δὲ ἐξ εὐχῶν προγονικῶν, ὡς Σολομών διὰ τοῦ Δαβίδ, φιλανθρωπίας ἀξιοῦνται. Φησὶ γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς αὐτόν· « Ανθ' ὧν οὐκ ἐφύλαξας τὰς ἐντολάς μου, καὶ τὰ προστάγματά μου, Η ενετειλάμην σοι, διαρ ῥήσσων διαῤῥήξω τὴν βασιλείαν ἐκ χειρός σου, καὶ δώσω αὐτὴν τῷ δούλῳ σου. Πλὴν ἐν ταῖς ἡμέραις σου οὐ ποιήσω τοῦτο, διὰ Δαβίδ πατέρα σου. » "Αλλοι πάλιν, νῦν μὲν πονηροὶ ὄντες, μετανοῆσαι δὲ γνησίως ἐν ὑστέροις μέλλοντες, ἤδη ἀπὸ τοῦ νῦ ὡς δίκαιοι παρὰ τῷ Θεῷ προνοοῦνται, ὡς ὁ ἀπό στυλος Παῦλος· ἕτεροι δὲ, μετανοίας ἕνεκα καὶ ἐπιστροφῆς, χρηστότητος Θεοῦ ἀπολαύουσιν, στις τοῖς μὴ συνιοῦσι καὶ σκληρυνομένοις ἐφόδιον γίνεται τῆς ἐκεῖ τιμωρίας, ὡς ὁ κατὰ τὸν Λάζαρον πλούσιος. Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος· « Αγνοῶν, ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιάν σε ἄγει; Κατὰ δὲ τὴν σκλη ρότητά σου, καὶ ἀμετανόητον καρδίαν, θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς, καὶ ἀποκαλύψεως, τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ θεῖος Δα€15, παραινεῖ λέγων· . Μὴ παραζήλου ἐν τῷ κατευοδευ μένῳ, ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳ ποιοῦντε παρα νομίαν. » Καί · ο Ότι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται, καὶ οἱ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου, ἅμα τῷ δοξασθῆναι αὐτοὺς, καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὸς ἐξέλιπον. ο Καί· ι Ἐν τῷ ἀνατείλαι ἁμαρτωλούς, ώσει χόρτος διέκυψαν πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, όπως ἂν ἐξολοθρευθῶσιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. » Διό, Μή φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, καὶ πληθυνθῇ ἡ δόξα αὐτοῦ. ὁ Ὅτι ο ὡσεὶ χόρτος ταχὺ ἀποξηραν- θήσονται. » Και· « Ζητήσεις τὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὑρίσκων αὐτὸν, ἐρεῖς, ο Πῶς ἐγένετο εἰς ἐφή- μωσιν ; ἐξάπινα ἐξέλιπεν, ἀπώλετο διὰ τὴν ἀνομίαν Eccle. v, 16. • Eccle. vi, 14. 96 ibid. 20. 9 Psal. sci, 8. XXXVI, 7. 9 III Reg. x1, 11,12. 93 Luc. xvi. ” Rom. 11, 4, 5. • Psal. » Psal. xxxvi, 2. ' ibid. 10. 98 Psal. XLVIII, 17. VARIE LECTIONES. η άνερ ήνευτα. S. ANASTASII SINAITÆ QUESTIO X. RESPONSIO. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ι'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.

αὐτοῦ, ὡσεὶ ἐνύπνιον καταλείψας ἀλλοτρίοις τὸν πώρου πλοῦτος ἐκεῖνος, καὶ ἡ ματαία και ψυχο φθόρος ἐκείνη πρόσκαιρος δόξα, καθάπερ ἐνύπνιον ἀπηλέγχθη. Εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ Σοφός· «Μη ζηλώσης *ξαν ἁμαρτωλοῦ· οὐ γὰρ οἶδας, τί ἔσται ἡ κατα- προφὴ αὐτοῦ· καὶ μὴ εὐδοκήσῃς ἐν εὐδοκίαις άμαρ- τωλῶν, ἀλλὰ μνήσθητι, ὅτι ἕως ᾅδου οὐ μὴ δικαιο- δώσι. » Και· « Οδὸς ἁμαρτωλῶν, ὡμαλισμένη ἐκ λίθων, καὶ ἐπ' ἐσχάτων αὐτῆς βόθρος ᾅδου. » Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους. Τίνος ένεκεν 'Αβραὰμ ἐπλούτει, ὁ δὲ Ἰακώβ ἄρτου ἐδεῖτο; Οὐχὶ δίκαιος ἦν καὶ οὗτος; Διατί τοίνυν ὁ λενε;] μᾶλλον δὲ, ὁ μὲν Ἡσαῦ ἐπλούτει βέβηλος ἐν· ὁ δὲ Ἰακὼβ ἐν δουλείᾳ ἦν τοσαύτῃ ° ; Διατί δὲ πάλιν ὁ μὲν Ἰσαὰκ μετὰ ἀδείας ἔζησε τὸν ἅπαντα χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ὁ δὲ Ἰακὼβ ἐν μόχθοις καὶ τελαιπωρίας; διὸ ἔλεγεν· « Α' ἡμέρας τῆς ζωῆς μου μικραὶ καὶ πονηραί. » Διατί ὁ μὲν Δαβίδ, προ καὶ πόνοις ἔζησεν, ὁ δὲ υἱὸς αὐτοῦ Σολομών, τεσσα μάκοντα έτη, πάντων ἀνθρώπων ἀδεέστερος διῆγεν ἅπαν εἶδος ἐπινοῶν Ρ; Τί δήποτε καὶ ἐν τοῖς προς Πάντως, ὅτι ἑκάστου τὸ συμφέρον οὕτως ἦν· διὸ καὶ C ἐπιλέγειν χρὴ ἐφ' ἑκάστῳ· « Τα κρίματα Κυρίου Ένωστος πολλή. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου. μέρι φησί, ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει. » Ωστε ὅταν μάλιστα ἐλγῶμεν. Δεῖ γὰρ ἁμαρτάνοντας δεδοικέναι καὶ ἀλγεῖν, μάλιστα δὲ, ὅταν μηδὲν πάσχωμεν δεινόν. Όταν μὲν γὰρ κατὰ μέρος ἀπαιτεῖ τὰς τιμωρίας ὁ Θεός, ενόσην ποιεῖται τὴν ὑπὲρ τῶν τοιούτων ἔκτι· σιν· ὅταν δὲ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πλημμελημένων μα κροθυμεί, εἰς μεγάλην ἡμᾶς τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένοντας ταμιεύεται δίκην. Εἰ γὰρ τοῖς κατορθοῦσιν ἀναγκαία * θλίψις, πολλῷ μᾶλλον τοῖς ἁμαρτάνουσιν. "Ορα ἐσχάτην ύστερος ὑπὲρ ἁπάντων ἔδωκε δίκην. Πόσα Ναβουχοδονόσορ πλημμελήσας, πρὸς τῷ τέλει τὸ τρυφήσας ἐν τῷ παρόντι βίῳ, ἀπῆλθεν, ἐκεῖ πάντων τόπιν δώσων δίκην, καὶ παραμυθίαν οὐχ εὗρεν ἐκεῖ τοῦ κακοῦ. Ἀλλ' ὅμως εἰσί τινες οὕτω ψυχροί καὶ A facti sunt in desolationem, subito defecerunt, per ierunt propter iniquitatem suam, velut somnium '; relinquet alienis divitias suas ³. » Et universæ illius miseri miseræ divitiæ, inanisque illa animæque interitum afferens caduca ac temporalis gloria re- cessit tanquam somnium. Merito igitur dicebat Sapiens: Non zeles gloriam peccatoris; non enim scis, quæ sit illius subversio. Non bene sentias de beneplacito impiorum; memento quoniam usque ad inferos justificabuntur ',, Et : « Via peccan- tium complanata lapidibus; et in fine illius, fovea inferni ". » Quamobrem dives erat Abraham, Jacob autem egebat pane? Non erat hic quoque justus? Cur erat ille quidem dives, hic vero mercenarius? Imo vero, cur Esau quidem erat dives, cum esset profanus; Jacob autem tandiu fuit in servitute? Cur rursus Isaac toto suo tempore vixit secure, Jacob autem in laboribus et ærumnis? Et ideo dicebat : ‹ Dies vitæ meæ pauci et mali ‘. › Cur David, cum esset propheta, totum tempus vitæ suæ vixit in periculis et laboribus; filius autem ejus Salomon quadraginta annos securius transegit quam omnes homines, divina pace fruens, gloria- que et honore, et per omne genus deliciarum permeans? Cur etiam in prophetis alius magis, alius vero minus fuit afflictus? Omnino propterea quod hoc unicuique erat conducibile. Et ideo in unoquoque oportet acclamare: Judicia Domini abyssus multa 7. › Ex eodem in Matthæum. Ne fallamur, neque nos circumveniamus, neque omnibus modis quæramus vitam remissam et ab omni molestia vacuam. • Quem enim, inquit, di- ligit Dominus, castigat s. . Quamobrem, quando rebus fruemur secundis, degentes in scelere, tunc maxime dofeamus. Oportet enim peccantes timere et dolere, maxime autem quando nihil grave pa- timur. Nam quando ex parte quidem a nobis poenas Deus exigit, efficit ut sit nobis levis pro 231 lis solutio. Quando autem in unoquoque eorum in D quibus delinquimus, est lenis ac patiens, nos in iisdem perseverantes reservat ad majus suppli- cium. Si enim iis qui recte se gerunt necessaria est aflictio, multo magis iis qui peccant. Vide ergo quantum Dei lenitate et patientia abusus Pharao, pro omnibus postea, ultimum luit supplicium ; quan- ta Nabuchodonosor cum admisisset scelera, tandem exsolvit universum ". Et dives, quoniam hic nihil grave passus est, propterea fuit miserrimus ". Quo- niam excessit, cum in vita præsenti se omnibus πλούτον ἑαυτοῦ, ὁ Καὶ πᾶς ὁ ταλαίπωρος τοῦ ταλαι μὲν ἐπλούτει, ὁ δὲ ἐθεράπευεν; [ἐπὶ μισθῷ ἐδού- φήτης ῶν, τὸν ἅπαντα χρόνον αὐτοῦ ἐν κινδύνοις εἰρήνης ἀπολαύων βαθείας, δόξης, τιμῆς, καὶ τρυφῆς φήταις, ὁ μὲν μειζόνως, ὁ δὲ ἔλαττον 9 θλίβεται ; Μὴ ἐπατώμεθα, μηδὲ παραζηλώμεθα r, μηδὲ ἐκ παντός τρόπου τὸν ἄνετον ἐπιζητῶμεν βίον. • "Ον εντ χερίας ἀπολαύωμεν • ἐν πονηρία ζῶντες, τότε τοῖν, πέσης μακροθυμίας ἀπολαύσας ὁ Φαραώ, τὴν Ἐὰν ἐζήτησε 1, καὶ ὁ πλούσιος, ἐπεὶ μηδὲν ἐνταῦθα 1-2 δεινήν, διὰ τοῦτο μάλιστα γέγονεν ἄθλιος, ὅτι * Paal. LXXII, 19, 20. • [lebr. xii, 6. iter, 7. ο τοσούτ Η Ιπιων. Psal. xlviii, 11. * Eccli. ix, 16, 17. * Eccli. xxı, 11. • Genes. xi.xii, 9. • Exod. xiv, 25 sqq. 10 Dan. 1, 16 sqq. 11 Luc. XVI, 22 sqq. η ελαττόνως. Η παραλογιζώμεθα. * ἀπολαύσωμεν. ι ἔτ:σε vel ἐξέτισε. 7 Psal. QUAESTIONES. Chrysostomi ex Commentario in Epistolam ad Corinthios. VARLE LECTIONES.

Ex Salomone. explesset voluptatibus, illic pro his omnibus dedit A quærant ea solum' quæ hic sunt, et verba illa di- cant ridicula : Fruar interim præsentibus, et tunc considerabo de iis quæ sunt incerta : da mihi diem hodiernum, et accipe crastinum. Qui hæc dicunt, quidnam differunt ab hircis aut porcis ? Ex eodem in Acta apostolorum. tum debent timere et tremere. Eis enim augetur Dei lenitas et patientia. Nam quo majoribus affecti fuerimus beneficiis, eo gravius puniemur, quando cernemur indigni beneficio. Cum Deus dicat per prophetam Aggæum: Meum voluero, dabo ipsi (17): nunquid, quicunque evasit neum est aurum; » sed illud : « Cui voluero, dabo ex hostibus, caedibus, furtis, perjuriis et rapinis, munerumque corruptelis et injuriis opes collegit, malignum et peccatum. li autem soli qui ex justis runt, possunt cum Job dicere : « Dominus dedit, Dominus abstulit "., Porro Deo temere videntur gratias agere qui injuste parant divitias. • Divitiæ inique congregatæ evomentur (18) + Colliguntur justis divitiæ impiorum. Est languor, quem vidi sub sole, divitias custoditas ei in malum ejus 18. ▸ lonis ejus alii deliciabuntur 1. . Et : « Bonae sunt paupertas in ore impii ". › Et : • Qui aurum diligit, non justificabitur : multi enim dati sunt in ad faciem ipsorum ”. › 18 Agg. 11, 9. καταγέλαστα ἐκεῖνα λέγειν ῥήματα. Απολαύσω τῶν παρόντων τέως, καὶ τότε σκέψομαι περὶ τῶν ἀδήλων· δίδου μοι τὴν σήμερον, καὶ λάμβανε η τὴν αὔριον. Καὶ τί τράγων, ἢ χοίρων οἱ ταῦτα λέγοντες διαφέρουσιν ; ἀνόητοι, ὡς τὰ ἐνταῦθα ἐπιζητεῖν μόνον, καὶ τὰ " Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν [ερμηνειών ] τῶν Πράξεων. Οἱ πολλὰ πταίοντες, καὶ μὴ κολαζόμενοι, φοβείσθαι πολλὰ καὶ τρέμειν ὀφείλουσιν. Αύξεται γὰρ αὐτοῖς τὰ τῆς τιμωρίας [ διὰ τῆς ἀτιμωρήσει;] καὶ μακρο θυμίας τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ὅσῳ ἂν ὦμεν εὐεργετη- μένοι μεγάλα, τοσοῦτο μᾶλλον κολασθησόμεθα μει ζόνως, ὅταν ἀνάξιο: τῆς εὐεργεσίας φανῶμεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΑ'. Τοῦ Θεοῦ λέγοντος διὰ τοῦ προφήτου Αγγαίου « 'Εμόν ἐστι τὸ ἀργύριον, καὶ τὸ χρυσίον, καὶ, τῇ ἐὰν θέλω, δώσω αὐτῷ· ν ἆρα λοιπὸν πᾶς ο Τὸ μὲν, ο Εμὸν τὸ ἀργύριον, καὶ ἐμὸν τὸ χρυ- σίον, » εἴρηται· τὸ δὲ, ο ῇ ἐὰν θέλω, δώσω αὐτῷ, ο οὐ γέγραπται. Τῆς γὰρ τῶν ἀφρόνων καὶ φιλαργύ ρων ἀνθρώπων προσθήκης ἐστὶ τοῦτο. Πλὴν οὐδεὶς ἀπὸ πολεμίων καὶ αἰχμαλώτων *, καὶ κλοπῶν, καὶ επιορκιῶν, καὶ ἁρπαγῶν, καὶ δωροδοκιῶν, καὶ ἀδι κιῶν συνάξας πλοῦτον, δύναται εἰπεῖν, διὰ τοῦ Θεοῦ τίας. Μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ δικαίων καὶ ἀναμαρτήτων πο νων συνάξαντες δύνανται μετὰ Ἰὼβ εἰπεῖν, ὅτι «Ο Κύριος έδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλατο. Λοιπόν μάτην τῷ Θεῷ δοκοῦσιν εὐχαριστεῖν, οἱ ἀδίκως πλού τον συνάγοντες. • Πλοῦτος ἀδίκως συναγόμενος, ἐξεμεθήσεται. » Τοῦ Σολομῶντος. εἶδον ἀῤῥωστίαν δεινήν, πλοῦτον φυλασσόμενον τῷ παρ' αὐτοῦ, εἰς κακίαν αὐτοῦ. » «Ο συνάγων ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ συνάγει ἄλλοις, καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς αὐτοῦ τρυφήσουσιν ἔτε- ροι. ο Καὶ, ο 'Αγαθὸς ὁ πλοῦτος, ᾧ μή ἐστιν ἁμαρ τία. » Και, «Πονηρά ή πτωχεία εν στόματι ἀσε βοῦς. » Καὶ, ε ῾Ο ἀγαπῶν χρυσὸν, οὐ δικαιωθήσεται· πολλοὶ γὰρ ἐδόθησαν εἰς πτώμα χάριν χρυσίον, καὶ ἀπώλεια αὐτῶν κατὰ πρόσωπον αὐτῶν. » 4. 15. ΝΟΤΑ. pœnas, nec ex malo ullum invenit solatium. Et tamen sunt nonnulli adeo frigidi et amentes, ut Qui in multis offendunt, et non puniuntur, mul- est argentum, et meum est aurum ". » Et : ‹ Cui lives, ditatus est Deo? Dictum quidem est : Meum est argentum, et ipsi, non est scriptum. Hoc enim fuit additum ab insipientibus et avaris hominibus. Sed nullus qui potest dicere se per Deum esse ditatum, sed per laboribus, et qui sine peccato suscipiuntur, college- • Qui colligit ab anima sua, colligit aliis, et in D divitiæ a quibus abest peccatum 17. . Et : • Mala casum propter aurum, et facta est perditio ipsorum ἄνθρωπος πλουτήσας, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐπλού τησεν; επλούτησεν γ· ἀλλά, διὰ τοῦ πονηροῦ καὶ τῆς ἁμαρτ • Θησαυρίζεται δικαίοις πλοῦτος ἀσεβῶν, καὶ 12. 40 Eccli. χιν, 17 Eccli. x1, 30. ibid. ** Eccli. xxx1, 5, 6. 18 Job 1, 21. 14 Job xx, 15 Eccle. V, VARIE LECTIONES. κ λαβέ. * αἱμάτων. επλούτησα. (17) loc non est in LXX, ut Anastasius recte notat. (18) Ilec periodus non comparet in 1.ΧΧ. S. ANASTASII SINAITÆ QUESTIO XI. RESPONSIO. 232 Ex Job. Ex Sirach. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Του Ιώβ. Τοῦ Σειράχ.

τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. τοῦντας. Ex Davide. Sancti Basilii, ex sermone in divites. • υψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται, καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται, καὶ ἐροῦσιν· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ, ἀλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ, καὶ ἐδυναμώθη ἐπὶ • Ἐγώ εἰμι ὁ ἀγαπῶν δικαιοσύνην, καὶ μισῶν ἁρπάγματα ἐξ ἀδικίας, καὶ δώσω τὸν μόχθον αὐτῶν δικαίοις, λέγει Κύριος. » Γρηγορίου Νύσσης ἐκ τοῦ εἰς τὸ, ο Πάτερ ἡμῶν. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς δικαιοσύνη ἐστὶν, οὐκ ἔχει παρὰ Θεοῦ τὸν ἄρτον, ὁ ἐκ πλεονεξίας τὴν τροφὴν ἔχων. Εἰ μὴ ἐξ ἀλλοτρίων ἡ εὐπορία, εἰ μὴ ἐκ δακρύων ἡ πρότοδος, εἰ οὐδεὶς ἐπὶ τῷ σῷ κόρῳ ἐπείνασεν, εἰ οὐδεὶς ἐπὶ τῇ πλησμονῇ σου ἐστέναξε, Θεοῦ ἄρτος ἐστὶν ὁ τοιοῦτος, δικαιοσύνης ὁ καρπός, εἰρήνης ὁ στάχυς. Εἰ δὲ γεωργῶν τὰ ἀλλότρια, καὶ ἐν ὀφθαλ- μοῖς ἔχων τὴν ἀδικίαν, λέγεις· Τὸν ἄρτον δός· ἄλλος ὁ ἀκούων τῆς φωνῆς ταύτης ἐστι, καὶ οὐχ ὁ Θεός. Τὸν γὰρ ἐξ ἀδικίας καρπὸν ἡ ἀντικειμένη καρπο φορεῖ φύσις· καὶ ὁ τὴν ἀδικίαν γεωργών, παρὰ τοῦ εὐεργέτου τῆς ἀδικίας σιτίζεται. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς πλου Ορα δὴ οὖν, μὴ μετὰ μυρίων πόνων πλοῦτον ἀθροίσας, ὕλην ἁμαρτημάτων ἑτέροις κατασκευάσῃς, Έπειτα εὑρεθῆς διπλά ε τιμωρούμενος, ὧν τε σαυ τὸν κ ἠδίκησας, καὶ ὧν ἑτέροις ἐφοδίασας 5. Νείλου μοναχοῦ, ἐκ τοῦ πρὸς 'Αγάθωνα. Καὶ πολλάκις μὲν ὁ προγονικήν διαδεξάμενος ὕπαρξιν, καλῶς οἰκονομήσας ταύτην τοῖς δεομένοις, ἔστηκε παρὰ τοῦ κριτοῦ 4, ἐφ᾽ οἷς εὖ ἐποίησεν εύ- φημούμενος, καὶ ἱλαρῷ τῷ προσώπῳ τὰς ἐπαγγελίας ὑποδεχόμενος· ὁ δὲ καταλιπών ταύτην, ἐπὶ τὰς κολάσεις ὠθούμενος ἕλκεται· ἐπεὶ μὴ ἐξ αὐτῶν εἰς τοὺς δεομένους χρηστὸν ἐπεδείξατο, ἄλλοις συ τηρίας ἀφορμὴν τοὺς οἰκείους πόνους καταλιπών, καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν [ἐκ] τῶν ἰδίων ὠφελήσας ὁ τάλας οὐδέν. δπλώς φησι ὁ Σολομῶν, ὅτι . Ο συνάγων τὸν πλοῦτον αὐτοῦ μετὰ τόκων καὶ πλεονασμῶν, τῷ ἐλεούντι πτωχούς συνάγει αὐτόν, ο ἑαυτῷ κολά- σεις • τῆς πλεονεξίας καὶ ἑτέρων ἀμοιβῶν τῆς εὐ- ποιίας ἀγαθῶν γενόμενος αἴτιος. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν Εξισωτήν. Μή μίξωμεν τὸν ἡμέτερον πλοῦτον ἀλλοτρίοις δά- κρύσιν, ὑφ' ὧν, ὥσπερ ὑπὸ τοῦ καὶ σητός, δαπανηθή- σεται, ἦν τὸ τῆς Γραφῆς εἰπεῖν, ἐξεμεθήσεται. Βασιλείου ἐκ τῆς Ἑξαημέρου. Ὁ μὲν πλεονέκτης ἔχει τὰ τοῦ πένητος· σὺ δὲ ταῦτα λαβὼν, καὶ μέρος ποιησάμενος τῆς σῆς περι ουσίας, ἀδίκου ἀδικώτερος ἐφάνης, καὶ πλεονέκτου πλεονεκτικώτερος. . 8. • Videbunt justi, et timebunt, et super eum ride- bunt, et dicent: Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divi- tiarum suarum, et prævaluit in vanitate sua 20., Isaia. • Ego (Dominus) qui diligo justitiam, et odi rapi- nas ex iniquitate, et dabo laborem eorum justis, dicit Dominus", Ex Gregorio Nysseno, in Orationem Dominicam. Si enim Deus est justitia, non habet a Deo panem, qui ex avaritia et plura habendi desiderio habet alimentum. Si non ex alienis tibi suppetunt nemo esuriit propter tuam satietatem, si nemo inge- muit propter tuam repletionem, is est Dei panis, fructus justitiæ, spica pacis. Si autem aliena colens præedia, et in oculis habens iniquitatem, dicis : Da panem; alius est qui audit vocem hanc, et non Deus. Nam fructum qui nascitur ex injustitia, adversaria producit natura. Et qui colit injustitiam pascitur a benefactore injustitiæ. Vide ne, quando infinitis laboribus divitias colle- geris, peccatorum materias aliis compares, deinde inveniaris duplici affectus supplicio, nempe et pro- pter ea 233 quæ fecisti injuste, et propter faculta- G tem, quam dedisti aliis. Ex Nili monachi libro ad Agathonem. Sæpe contingit ut qui opes a majoribus acceptas egentibus distribuit, etiam a contemptissimo quovis ob beneficentiam laudetur, vultu hilari repromis- siones suscipiens. Qui vero opes reservat, neglecta beneficentia, is ad supplicium rapitur; quoniam ex eis nihil boni fecit egentibus; ut, qui occasionem salutis, aliis suos labores reliquerit, ipse miser re- bus suis nihil sibi profuerit. Pulchre dicit Salomon : • Qui multiplicat divitias suas cum usuris et excre- sccntiis, ei qui miseratur inopum congregat eas "; » ut qui sibi propter avaritiam fuerit causa supplicio - rum, et aliis ob beneficentiam causa sit remunera- D' Gregorii Theologi, in Exæquatorem. Ne misceamus nostras divitias cum alienis lacry- mis, a quibus tanquam a rubigine et tinea consu- mentur; aut, ut dicam cum Scriptura, evomentur. Avarus quidem habet ca quæ sunt pauperis; tu autem, cum ea acceperis et tuaruni facultatum partem feceris, te injusto ostendisti iniquiorem, et avaro avariorem. QUESTIONES. 93 Psal L, 8, 9. ε πολλά. 21 12. LXI, 8. * Prov. XXVIII, facultates, si proventus non est ex lacrymiis, si tionum. CARLA LECTIONES. ο αυτός. Η εφωδίατας, ο Αγάθιον. Η μικρού, ο κολάσεως. Τοῦ Δαυΐδ. Ησαίου. Basilii in Hexaemero.

S. ANASTASII SINAITÆ Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους α' Επι- Chrysostomi ex Commentario in Epistolam I ad A Corinthios. • Itaque festum, inquit, agamus non in fer- mento veteri, neque in fermento vitii et mali- ligy 23 › Avaritia enim est fermentum vetus vitii et improbitatis, et quocunque fuerit ingressa, reddit inmundum. Etiamsi pauca lucrifeceris ex iniqui- tate, tanquam parum fermenti, totam massam fer- mentat, quæ domum tuam fermentavit et polluit. Propterea sæpe pauca quædam male illata, multa recte condita ejecerunt et dissiparunt. Quid vero, inquies? Annon sunt multi avari qui hæc non patiantur? Maxime vero patientur, etsi non statim passi sint. Sin autem nunc effugerint, tunc magis time, quoniam reservantur ad majus supplicium. Etiamsi ipsi effugerint, hæredes tamen eorum non effugient. Et quomodo est, inquis, hoc justum? Ει valde quidem est justum. Nam qui scelere acquisitæ successit hæreditati, etsi ipse non rapuit, habet tamen 234 quod raptum est. Ille colligavit, at tu tenes. Ille fecit injuriam, sed tu frueris : • Peccala thesaurizavit et iram in die iræ ". » Et tu peccato- rum et iræ hæres, et de iis omnino ratio a te exige- tur. Hæc autem sciunt quoque leges externæ; eos enim dimittentes qui subripuerunt et sustulerunt, jubent ab illis repetere omnia apud quos éa inve nerint. Si nosti quidem eos qui sunt affecti injuria, redde; et fac quod fecit Zacchæus cum magna accessione. Sin autem ignoras, distribue omnia egentibus; et tu quidem habebis mercedem, ille autem supplicium. Ejusdem ex Comment. in sanctum Evangelium secundum Joannem. Lugete vos, qui injuria affecti estis, non vos ipsos, sed eos qui vos affecerunt injuria. Non vos c:im injuria afecerunt, sed seipsos perdiderunt. Et vos pro injuria accepta habetis regnum cœlo- rum, illi autem pro lacro habent gehennam. Quam- obrem eos fugeamus, non a vulgo sumpta lamenta- tione; sed ex sacris Litteris, qua etiam prophete famentati sunt dicentes : Væ qui domum domui conjungitis, et agrum agro appropinquatis, ut a proximo aliquid auferatis ".› - Væ qui ædificat domum suam in altum, non cum justitia ". » Dominus : c Væ qui divites estis, quoniam esurie- D tis ; quoniam recepistis mercedem vestram et con- solationem ", ) Ejusdem Chrysostomi ex Homilia de resurrectione. Quod si malorum res prosperæ turbant aliquos, in hoc quoque illud considerent, quod sicut latro- nes et sepulcrorum effossores, et parricidæ, et malefici, priusquam veniant ad judicium, multis fruuntur deliciis et voluptatibus, ex alienis calami- talibus suas parantes copias, et injustas acquirentes VARIA LECTIONES. στολής. • Ὥστε ἑορτάζωμεν, φησί, μὴ ἐν ζύμῃ παλαιᾷ, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας. Καὶ γὰρ ἡ πλεον εξία ζύμη παλαιὰ κακίας καὶ πονηρίας ἐστὶ, καὶ ὅπουπερ ἐὰν εἰσέλθῃ, ἀκάθαρτα ἐργάζεται. Κἂν ὀλίγα ἐξ ἀδικίας κερδάνης, ὡς μικρά ζύμη όλον τὸ φύραμα τὸν οἶκόν σου ἐζύμωσε καὶ ἐμβλυνε. Διὰ τοῦτο πολλάκις τὰ εἰσενεχθέντα ὀλίγα κακῶς, τὰ καλῶς κείμενα ἐξέβαλε καὶ ἐξεφύσησε. Τί οὖν, φησί, ὅτι πολλοὶ πλεονεκτοῦντες, οὐ ταῦτα πάσχουσι; Μάλιστα μὲν πείσονται, κἂν μὴ παρὰ ταῦτα f πά θωσιν. "Ἂν δὲ νῦν ἐκφύγωσι, τότε φοβήθητι μᾶλλον, ὅτι ἐπὶ μείζονι κολάσει τηροῦνται· κἂν αὐτοὶ διαφύ γωσιν, ἄλλοι κληρονομήσαντες τὰ αὐτῶν, οὐ διαφεύ ξονται. Καὶ τοῦτο δίκαιον, φησί; Καὶ σφόδρα δίκαιον. Ο γὰρ διαδεξάμενος κλῆρον ἐξ ἀδικίας γενόμενον 5, εἰ καὶ αὐτὸς μὴ ἤρπασεν, ἀλλ' ὅμως τὴν ἁρπαγήν ἔχει. Ἐκεῖνος ἀπέδυσεν, ἀλλὰ σὺ κατέχεις· ἐκεῖνος ἠδίκησε, καὶ σὺ ἀπολαύεις. Ἐκεῖνος « ἁμαρτίας ἐθησαύρισε, καὶ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς. Καὶ σὺ τὰς ἁμαρτίας καὶ τὴν ὀργὴν ἐκληρονόμησας, καὶ ἀπαιτηθήσῃ περὶ αὐτῶν πάντως τὸν λόγον]. Τα- τα δὲ καὶ οἱ τῶν ἔξωθεν ἴσασι νόμοι· τοὺς γὰρ ἁρπά σαντας καὶ ἀφελομένους *, ἐκείνους κελεύουσιν ἀπαιτεῖν παρ' οἷς ἂν εὔροι τις τὰ αὐτοῦ κείμενα ἅπαντα. Εἰ μὲν οἶδας τοὺς ἡδικημένους, ἀπόδος, καὶ ποίησον ἅπερ ἐποίησεν ὁ Ζακχαίος μετὰ πολλῆς τῆς προσθήκης. Εἰ δὲ ἀγνοεῖς, τοῖς πτωχοίς διάνει μει ταῦτα πάντα· καὶ σὺ μὲν τὸν μισθὸν ἕξεις, ἐκεῖνοι δὲ τὴν κόλασιν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην ἁγίου Εὐαγ γελίου. Θρηνήσατε, οἱ ἡδικημένοι, μὴ ἑαυτούς, ἀλλὰ τοὺς ἀδικήσαντας ὑμᾶς· οὐ γὰρ ὑμᾶς ἠδίκησαν, ἀλλ' ἑαυτούς. Καὶ ὑμεῖς μὲν ἔχετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀντὶ τῆς ἀδικίας, ἐκεῖνοι δὲ τὴν γέενναν ἀντὶ τοῦ κέρδους. Διὸ θρηνήσωμεν αὐτοὺς θρήνον, μὴ τὴν κοινὴν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ τῶν θείων Γραφών, 8[ν] καὶ οἱ προφῆται ἐθρήνησαν λέγοντες· ε Οὐαὶ, οἱ συνάπτοντες οἰκίαν, καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν ἐγγί- ζοντες, ἵνα τοῦ πλησίον ἀφέλωνταί τι. ν - «Οὐαὶ, ὁ οἰκοδομῶν τὴν οἰκίαν αὐτοῦ εἰς ὕψος 1, οὐ μετὰ Ει δικαιοσύνης.» Καὶ ὁ Κύριος· «Οὐαὶ, οἱ πλουτοῦντες, ὅτι πεινάσετε· ὅτι ἀπέχετε τὸν μισθὸν ὑμῶν καὶ τὴν παράκλησιν. » Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ ἀναστάσεως. Ούαι, Εἰ δὲ τῶν πονηρῶν εὐημερίαι θορυβοῦσί τινας, καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐκεῖνο λογιζέσθωσαν, ὅτι, καθάπερ λησταί, καὶ τυμβωρύχοι, καὶ ἀνδροφόνοι, καὶ κακούρ γοι, πρὶν μὲν εἰς τὸ δικαστήριον ἐλθεῖν, πολλῆς ἀπολαύουσι τρυφῆς, οἰκείαν εὐπορίαν τὰς ἀλλοτρίας συμφοράς ποιούμενοι, καὶ τὸν ἄδικον κτώμενοι πλού- Ο παρ' αυτά να παραυτά quod est παραυτίκα, statim. νας διάνεμο, κι ἀπώλεσαν. 1 προς τον ε ἀδικίας γέμοντα. Η υφελομένους. ' δεομέ 8. 2s Rom. 1, 5. 28 Isa. v, 8. 23 1 Cor. V, 16 Jer. NAI, 15. 37 Luc. vi, 26, 25.

τον, καὶ καθ' ἑκάστην λατρεύονται τὴν ἡμέραν, ἐπειδὰν δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ δικαστοῦ γένωνται ψήφου, πάντων ἐκείνων διδόασι δίκην· οὕτω καὶ οὗτοι, σε πόρνας ἀγοράζοντες, καὶ τὰς Συβαριτικές παρα- τιθέμενοι τραπέζας, καὶ τὰς ἀφρεῖς κατασπῶντες, καὶ σοβοῦντες ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, καὶ τοὺς πένητας σπαράττοντες, ὅταν ὁ Χριστὸς παραγένηται μετά τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ βήματος ἐκείνου καθίσῃ, καὶ τὴν οἰκουμένην εἰς μέσον παρ[αγ]άγῃ, γυμνοὶ καὶ πάσης ἔρημοι τῆς φαντασίας εισενεχθέν τες, καὶ οὐδένα συνήγορον οὐδὲ προστάτην ἔχοντες, χωρίς συγγνώμης εἰς τοὺς τοῦ πυρὸς ἀπενεχθή- Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους α' Επιστολῆς. Πόθεν οὖν οἱ πλουτούντες, φησί, [πλουτοῦσι ]; Β καὶ γὰρ εἴρηται· Πλοῦτος καὶ πενία παρὰ Κυρίου. Ερώμεθα οὖν τοὺς ταῦτα ἡμῖν ἀνθυποφέροντας· Αρα πᾶς πλοῦτος καὶ πᾶσα πενία παρὰ Θεοῦ; Καὶ τις ἂν τοῦτο εἶποι; Καὶ γὰρ ὁρῶμεν καὶ ἐξ ἁρπαγής, καὶ ἀπὸ τυμβωρυχίας, καὶ ἀπὸ γοητείας, καὶ ἐξ ἑτέ ρων τοιούτων προφάσεων, συναγόμενον πλοῦτον, καὶ τοὺς ἔχοντας οὐδὲ ζῆν ἀξίους ὄντας. Τί ούν; εἰπέ μοι· τοῦτον παρὰ Θεοῦ τὸν πλοῦτόν φαμεν; Απαγε. Αλλά πόθεν; Ἐξ ἁμαρτίας. Καὶ γὰρ ἡ πέρνη τὸ σῶμα ἐνυβρίσασα, πλουτεῖ, καὶ εύμορφος νέος πολλάκις πορνεύων, επλούτησεν. Οὐκοῦν πλοῦ- τῆς μὲν ἐστιν ἐκ Θεοῦ, οἷος ἦν καὶ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσπὰκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ τοῦ Ἰώβ. Διὸ καὶ ἔλεγεν· • Εἰ τὰ ἀγαθά ἐκ χειρὸς Κυρίου ἐδεξάμεθα, τὰ κακὰ οὐχ ὑπείσομεν;» Καὶ ὁ μετὰ ταῦτα διπλασιασμός G τοῦ πλούτου αὐτοῦ δῶρόν ἐστι· πενία δὲ πάλιν παρὰ θεοῦ, οἷαν προξενεῖ τότε τῷ πλουσίῳ, λέγων· · Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, πώλησόν σου τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς. » Καὶ τοῖς μαθηταῖς πάλιν ναποθετῶν, ὅτι «Μὴ κτήσασθε χρυσόν, μηδὲ ἄρ- Βούλει καὶ τοὺς οὐ παρὰ Θεοῦ γενομένους πλουσίους ἰδεῖν; Ορα τὸν ἐπὶ Λαζάρου, τὸν ᾿Αχαάβ, τὸν Γιεζή, καὶ τοὺς τοιούτους. Οἱ μὲν γὰρ δικαίως κεκτημένοι, ἅτε παρά θεοῦ λαβόντες,εἰς τὰ τοῦ Θεοῦ προστάγματα ἀνελέσκωντιν· οἱ δὲ ἐν τῷ κτᾶσθαι προσκρούοντες τῷ Θεῷ, καὶ ἐν τῷ δαπανᾷν τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν, ἢ αντες, εἰς πτωχοὺς δὲ οὐδὲν δαπανώντες. Ων γὰρ Η συλλογή, ὡς ἔφην, εἰς λύπην τοῦ Θεοῦ γέγονε, τού. των καὶ ἡ διανομή. Μάθε τοίνυν καὶ πενίαν οὐκ ἀπὸ Θεοῦ γενομένην. Οταν γάρ τις ἄσωτος νέος εἰς πόρο νας ἀναλώσῃ τὸν πλοῦτον, ἢ εἰς γόητας, ἢ εἰς ἑτέρους τινὰς τοιαύτας ἐπιθυμίας, καὶ γένηται πένης, οὐκ εἴδηλον, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ οὐ γέγονε τοῦτο, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς οἰκείας ασωτίας; Πάλιν, εἴ τις ἀπὸ ἀργίας ἢ ἀνοίας γένηται πένης, οὐκ εὐδηλον, ὅτι αὐτός ἐστιν αἴτιος τῆς αὐτοῦ πενίας; Μὴ τοίνυν λέγε, ὅτι πάντα πλοῦτον καὶ πᾶσαν πενίαν ὁ Θεός δίδωσι. diebus. Postquam autem subierint sententiam judi- Christus advenerit cum suis angelis, et sederit in illo tribunali 8, et orbem terrarum in medium ad- ac pompa destituti, neque ullum habentes patronum ac defensorem, deferentur absque venia in fluvios ignis. 235 Ejusdem ex Comment. in Epistolam 1 ad Cerinthios. ex sepulcrorum effossione, et ex præstigiis, et ex aliis hujusmodi causis; et qui eas habent, ne dignos quidem esse qui vivant. Quid ergo? Dic mi- unde? Ex peccato. Nam et meretrix ditescit, con- tumelia et probro affecto corpore ; et formosus ju- divitiæ ex Deo sunt, quales Abrahami, Isaac, mus 39?, Εt quæ postea facta est multiplicatio que argentum ". › Vis etiam videre eos qui non a Deo facti sunt et Achab, et Giezi, et qui sunt ejusmodi. Nam isti juste quidem possidentes, ut qui a Deo acceperunt, in Dei præcepta consumunt; hi vero etiam pos- sidendo, Deum offendunt, et impendendo idem pendentes. Quorum enim, ut dixi, facta est cum Quando enim adolescens, cum sit prodigus, in per factus fuerit, annon est manifestum quod hoc non a Deo factum sit, sed ex sua profusione? Rur- non est perspicuum quod ipse sit causa suæ pau- τὸν, καὶ καθ' ἐχάστην λατρεύονται τὴν ἡμέραν, ἐπειδὰν δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ δικαστοῦ γένωνται ψήφου, πάντων ἐχείνων διδόασι δίχην οὕτω καὶ οὗτοι, «ἰ πόρνας ἀγοράζοντες, καὶ τὰς Συδαριτιχὰς παρα- τιθέμενο! τραπέζας, καὶ τὰς ὀφρεῖς "ι χατασπῶντες, καὶ σοθοῦντες ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, καὶ τοὺς πένητας σπαράττοντες, ὅταν ὁ Χριστὸς παραγένηται μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ βήματος ἐχείνου χαθίσῃ, καὶ τὴν οἰκουμένην εἰς μέσον παρ[αγ]άγῃ, γυμνοὶ χαὶ πάσης ἔρημο: τῆς φαντασίας εἰσενεχθέν- τες, χαὶ οὐδένα συνήγορον οὐδὲ προστάτην ἔχοντες, χωρὶς συγγνώμης εἰς τοὺς τοῦ πυρὸς ἀπενεχθή- σονται τόπους π. Τοῦ αὑτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους ὦ Ἐπιστολῆς. Πόθεν οὖν οἱ πλουτοῦντες, φησὶ, {πλουτοῦσ!]; καὶ γὰρ εἴρηται " Πλοῦτος καὶ πενία παρὰ Κυρίου, Ἐρώμεθα οὖν τοὺς ταῦτα ἡμῖν ἀνθυποφέροντας " ἵΑρα πᾶς πλοῦτος χαὶ πᾶσα πενία παρὰ θεοῦ; Καὶ τίς ἂν τοῦτο εἴποι; Καὶ γὰρ ὁρῶμεν καὶ ἐξ ἁρπαγῆς, καὶ ἀπὸ τυμδωρυχίας, καὶ ἀπὸ γοητείας, χαὶ ἐξ ἐτέ- ρὼν ποιούτων προφάσεων, συναγόμενον πλοῦτον, χαὶ τοὺς ἔχοντας οὐδὲ ζῇν ἀξίους ὄντας. Τί οὖν; εἰπὲ μοι. τοῦτον παρὰ Θεοῦ τὸν πλοῦτόν φαμεν; ἤλπαγε. ᾿Αλλὰ πόθεν; Ἐξ ἁμαρτίας. Καὶ γὰρ ἡ πόρνη τὸ σῶμα ἐνυθρίσασα, πλουτεῖ, χαὶ εὔμορφος νέος πολλάκις πορνεύων, ἐπλούτησεν. Οὐκοῦν πλοῦ- τὸς μὲν ἔστιν ἐκ Θεοῦ, οἷος ἦν καὶ τοῦ ᾿Αδραὰμ, κοὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰαχὼδ, καὶ τοῦ Ἰώδ, Διὸ καὶ ἔλεγεν" « Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐκ χειρὸς Κυρίου ἐδεξάμεθα, τὰ κακὰ οὐχ ὑποίσομεν; » Καὶ ὁ μετὰ ταῦτα διπλασιασμὸς τοῦ πλούτου αὐτοῦ δῶρόν ἐστι" πενία δὲ πάλιν παρὰ Θεοῦ, οἵαν προξενεῖ τότε τῷ πλουσίῳ, λέγων" ν Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, πώλησόν σου τὰ ὑπάρ- χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς. ν Καὶ τοῖς μαθηταῖς πάλιν νομοθετῶν, ὅτι «Μὴ χτήσασθε χρυσὸν, μηδὲ ἄρ- αρον.ν Βούλει καὶ τοὺς οὗ παρὰ Θεοῦ γενομένους πλουσίους ἰδεῖν; Ὅρα τὸν ἐπὶ Λαζάρου, τὸν ᾿Αχαὰθ, τὸν Γιεξῆ, χαὶ τοὺς τοιούτους. Οἱ μὲν γὰρ δικαίως χεχτηρένοι, ἔτε παρὰ Θεοῦ λαθόντες, εἰς τὰ τοῦ Θεοῦ προστάγματα ἀναλίσχουσιν " οἱ δὲ ἐν τῷ κτᾶσθαι προσκρούοντες τῷ Θεῷ, καὶ ἐν τῷ δαπανᾷν τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν, ἢ εἰς πόρνας καὶ παρασίτους ἀναλίσχοντες, ἢ χατορυτ- ποντες, εἰς πτωχοὺς δὲ οὐδὲν δαπανῶντες. Ὧν γὰρ ἡ συλλογὴ, ὡς ἔφην, εἰς λύπην τοῦ Θεοῦ γέγονε, τού- τῶν καὶ ἡ διανομῆ. Μάθε τοίνυν χαὶ πενίαν οὐχ ἀπὸ Θεοῦ γενομένην. θταν γάρ τις ἄσωτος νέος εἰς πόρ- νας ἀναλώτῃ τὸν πλοῦτον, ἢ εἰς γόητας, ἢ εἰς ἑτέρους τινὰς τοιαύτας ἐπιθυμίας, καὶ γένηται πένης, οὐκ εὔδηλον, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ οὐ γέγονε τοῦτο, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς οἰκείας ἀσωτίας; Πάλιν, εἴ τις ἀπὸ ἀργίας ἢ ἀνοίας γένηται πένης, οὐχ εὔδηλον, ὅτι αὐτός ἐστιν αἴτιος τῆς αὐτοῦ πενίας; Μὴ τοίνυν λέγε, ὅτι πάντα πλοῦτον χαὶ πᾶσαν πενίαν ὁ Θεὸς δίδιυσ!. QUÆSTIONES.

Palla:lii, cx Vita Chrysostomi. Sic autem sunt undique malorum hominum in- concussæ prosperitates, Deo in eos suam osten- dente lenitatem et patientiam, ut et sancti a facie corum qui affligunt, exclament ad consolationem nostram, 236 qui nunc patimur: Et primus quidem Job dicit: ‹ Ilabent meas quidem carnes dolores; cur autem vivunt impii, et consenescunt in divi- tiis? Satio autem succedit eis ex animo? Filii eorum in oculis, domus eorum plenæ sunt, timor nusquam, flagellum Domini non est super cos, vacca eorum non abortiit, conservata est autem ab æstu prægnans, et non cecidit; manent autem oves tanquain æternæ. Filii eorum ludunt accipientes psalterium et citharam, oblectantur in voce psal- mi, confecerunt in bonis vitam suam, in requie autem inferni dormierunt. Dicit autem Domino: Discede a me, vias tuas scire modo 84, 3 Secundus, David dicit: • Quam bonus es, Dens Israel, rectis corde! Mei autem pene moti sunt pe- des, propemodum effusi sunt gressus mei, quo- niam zelavi super iniquos, pacem peccatorum vi- dens" • Rursus: • Quorum os locutum est vani tatem, et dextera eorum dextera imiquitatis; quo- rum filii sicut novellæ olivarum, plantate in ju- ventute sua, filiæ eorum composite, ornata sic- ut similitudo templi. Promptuaria eorum plena eructantia ex hoc in illud. Oves eorum fetosæ, abundantes in egressibus suis; boves eorum cras- s; non est ruina macerim,neque transitus, neque C clamor in plateis eorum Tertius, Habacuc dicit: Quousque, Domine, clamabo injuria affectus, et non exaudies? Vocife- rabo et non servabis? Cur mihi ostendisti labores Contra me factum est judicium, et judex accipit. Propterea dissipata est lex, et non perducitur ad finem judicium, quoniam impius potentia opprimit justum s. Quartus, Jeremias dicit: Sed judicia loquar ad te, Domine : Quid est, quod via impiorum pro- speratur, res secundæ sunt omnibus, qui transgre- diuntur transgressionem; plantasti eos et radices egerunt et fecerunt fructum? Prope es tu ori corum, et procul a renibus suis 30, Quintus, Malachias adversus eos qui Dei provi- dentiam reprehendunt, et sanctos vocant miseros, dicit ex persona Domini: ‹Ingravastis super me verba vestra, dicit Dominus. Et dixistis: In quo locuti sumus contra te? Dixistis: Vanus est, qui servit Deo, et quid amplius, quia custodivimus præ- cepta ejus, et quia ambulavimus supplices ante fa- ciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus 237 alienos, et medificant omnes qui fa- 32 Job xx. 6-1 23 Psal. Exx, 1-3. 35 Psal. 36 Jcrein. 311, • . , 1, 2. • ὀφθαλμῶν. Παλλαδίου, ἐκ τοῦ βίου τοῦ Χρυσοστόμου. Οὕτω δὲ πάντοτε εἰσιν αἱ τῶν κακῶν ἀνθρώπων ἄπειστοι εὐημερία:, τοῦ Θεοῦ μακροθυμοῦντος, ὡς καὶ τοὺς ἁγίους ἐκ προσώπου τῶν θλιβομένων προ- αναφωνεῖν εἰς ἡμῶν πασχόντων παράκλησιν. Καὶ πρῶτος μὲν Ἰὼβ λέγει· ε Εχουσι δέ μου τὰς σάρκας ὀδύναι· διατί δὲ ἀσεβεῖς ζῶσι, πεπαλαίωνται δὲ ἐν πλούτῳ; Ο σπόρος αὐτῶν κατὰ ψυχήν, τὰ δὲ τέ κνα αὐτῶν [ἐν ὀφθαλμοῖς· οἱ οἶκοι αὐτῶν] εὐθηνοῦσι. Φόβος οὐδαμοῦ, μάστιξ Κυρίου οὐκ ἔστιν ἐπ' αὐτούς· ἡ βοῦς αὐτῶν οὐκ ὠμοτόκησε, διεσώθη δὲ ἀπὸ καί - ματος ἐν γαστρὶ ἔχουσα, καὶ οὐκ ἔσφαλε. Μένουσι δὲ ὥσπερ πρόβατα αἰώνια, τὰ δὲ παιδία αὐτῶν προςπαί ζουσιν, ἀναλαβόντες ψαλτήριον, καὶ κιθάραν, εὐφρα! νονται φωνῇ ψαλμοῦ, συνετέλεσαν ἐν ἀγαθοῖς τὴν ζωὴν αὐτῶν, ἐν δὲ ἀναπαύσει ᾅδου ἐκοιμήθησαν. Λέγει δὲ Κυρίῳ· Απόστα ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὁδούς σου εἰδέναι οὐ βούλομαι. » Δεύτερος δὲ ὁ Δαβίδ φησιν· ε ἂς ἀγαθὸς ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ! ἐμοῦ δὲ παρὰ μικρὸν ἐσαλεύθησαν οἱ πόδες, παρ' ὀλίγον ἐξεχύθη τὰ διαβήματά μου, ὅτι ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις. εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν. Καὶ πάλιν· εὯν τὸ στόμα ἐλάλησε ματαιότητα, καὶ ἡ δεξιὰ αὐτῶν δεξιά ἀδικίας· ὧν υἱοὶ αὐτῶν ὡς νεόφυτα ἐν τῇ νεότητι αὐτῶν ἱδρυμένα· αἱ θυγατέρες αὐτῶν κεκαλλωπισμέ ναι, περικεκοσμημέναι, ὡς ὁμοίωμα ναού. Τα τα μιεῖα αὐτῶν πλήρη, εξερευγόμενα ἐκ τούτου εἰς τοῦτο. Τὰ πρόβατα αὐτῶν πολύτοκα, πληθύνονται ἐν ταῖς εξόδοις αὐτῶν· οἱ βόες αὐτῶν παχείς. Οὐκ ἔστι κατά- πτωμα φραγμοῦ, οὐδὲ διέξοδος, οὐδὲ κραυγὴ ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῶν. » Τρίτος δὲ ὁ ᾿Αββακούμ φησι· «Έως τότε, Κύριε, κεκράξομαι πρὸς σὲ ἀδικούμενος, καὶ οὐ μὴ εἰσ- ακούσῃς; Ινα τί μοι ὑπέδειξας κόπους καὶ πόνους ἐπιβλέπειν, ταλαιπωρίαν καὶ ἀσέβειαν; Ἐξ ἐναντίας μου γέγονε κρίσις, καὶ ὁ κριτής λαμβάνει· διὰ τοῦτο διεσκέδασται νόμος, καὶ οὐ διεξάγεται εἰς τέλος κρίμα, ὅτι ὁ ἀσεβὴς καταδυναστεύει τὸν δίκαιον. ο Τέταρτος Ιερεμίας φησί · . Πλην κρίματα λαλήσω πρὸς σέ, Κύριε. Τί ὅτι ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται; ΕΞΟ νησαν πάντες οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα. Εφύτευσας αὐτοὺς, καὶ ἐῤῥιζώθησαν, καὶ ἐποίησαν καρπών εγγὺς εἶ σὺ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ πόρρω ἀπὸ τῶν νεφρῶν αὐτῶν. » Πέμπτος Μαλαχίας πρὸς τοὺς πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ μεμφομένους, καὶ τοὺς ἁγίους ταλανίζοντας, ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν· Ἐβαρύνατε ἐπ' ἐμὲ τοὺς λόγους ὑμῶν, λέγει Κύριος, καὶ εἴπατε· Ἐν τίνι κατελαλήσαμέν σου; Είπατε· Μάταιος ὁ δουλεύων Θεῷ· καὶ τί πλέον, ὅτι ἐφυλάξαμεν τὰ προστάγματα αὐτοῦ, διότι ἐπορεύθημεν ἱκεται προ προσώπου Κυρίου παντοκράτορος; Καὶ νῦν ἡμεῖς μακαρίζομεν ἀλλοτρίους, καὶ ἀνοικοδομούνται πάντες οἱ ποιοῦνται et vexationes, aspicere miseriam et impietatem? XLII, 8, 12-15. 30 fabac. 1, 2-1. VARLE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITÆ

QUESTIONES ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΒ΄. Τί ἐστιν ὁ μαμωνας τῆς ἀδικίας ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUÆSTIO XII. RESPONSIO. ἄνομα, καὶ ἀνέστησαν Θεῷ, καὶ ἐσώθησαν. Ταῦτα κατελάλησαν οἱ μὴ φοβούμενοι τὸν Κύριον, ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ. Καὶ πάλιν· εν οἱ παροξύ- νοντες τὸν Θεὸν. ἐν τοῖς λόγοις ὑμῶν, καὶ εἴπατε, Εν τίνι παρωξύναμεν αὐτόν; Ἐν τῷ λέγειν ὑμᾶς· Πᾶς ποιῶν πονηρά, καλὸς ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἐν αὐτοῖς αὐτὸς εὐδόκησε. Καὶ ποῦ ἐστιν ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης; Λέγει δὲ καὶ ὁ θεῖος Απόστολος, ότι ο Πονηροί άνθρωποι και γόητες προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. » Μή τοίνυν μήτε τούτους μακαρίσῃς, διὰ τὴν ἐνταῦθα εὐημερίαν· ἀλλὰ δάκρυσον. διὰ τὴν μέλλουσαν τιμωρίαν· μήτε τους δικαίους ταλανίσης διὰ τὴν ἐνταῦθα πενίαν, ἀλλὰ μαχάρισον διὰ τὸν μέλλοντα πλοῦτον. [ Οὗ καὶ Οὐ, καθὰ νομίζουσί τινες, τὸν ἀπὸ ἀδικίας καὶ πλεονεξίας συναγόμενον πλοῦτον τοῦτον εἶναι τὸν μαμωνάν, ἐξ οὗ εἶπεν ὁ Κύριος ποιεῖν πένητας φίλ λους· ἀλλὰ τὸν ἐκτὸς τῆς ἡ χρείας ἡμῶν ἀποκείμε τον πλούτον. Ο γὰρ εὐπορῶν θρέψαι ἢ σῶσαι τὸν ἀπὸ λιμοῦ, ἡ χρέους, ή αιχμαλωσίας ἀπολλύμενον, καὶ μὴ βοηθῶν, ὄντως ὡς ἄδικος καὶ φονεύς δικαίως κατακριθήσεται. Οὐκοῦν οὐ τὸν ἐξ ἀδικίας πλοῦτον, ἀλλὰ τὸν ὑπὲρ τὴν χρείαν ἡμῶν ἀποκείμενον, μα μωνἂν ἀδικίας ὁ Κύριος ἀπεκάλεσεν, ὡς καὶ ἀλλα χάθι ἐπιπλήττων τοὺς ἀνελεήμονας λέγει· « Εἰ οὖν ἐν τῷ ἀδίκῳ μαμωνα πιστοὶ οὐκ ἐγένεσθε, τὸ ἀληθ:- νον ο τίς ὑμῶν πιστεύσει; καὶ εἰ ἐν ἀλλοτρίῳ πι- στον οὐκ ἐγένεσθε, τὸ ὑμέτερον τίς δώσει ὑμῖν; ε 'Αλλότριον δὲ λέγει τὴν τῶν χρημάτων περιουσίαν. Οὐ γὰρ γεγενήμεθα μετὰ πλούτου, ἀλλὰ γυμνοί, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Οὐδὲν εἰσηνέγκαμεν εἰς τὸν κόσμον, οὐδὲ ἐξενεγκεῖν τι δυνάμεθα. » Αλλότριον τοίνυν παντὸς ἀνθρώπου φυσικῶς τὸ πλουτεῖν· ἔξω- δεν γὰρ προσγίνεται, καὶ ἐπισυμβαίνει τισίν το Ὅταν οὖν ἐν τῷ ἀδίκῳ, καὶ ἐν τῷ ἀλλοτρίῳ, τουτ- ἐστιν, ἐν τοῖς ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ ἐν τοῖς ἔξω προστ γενομένοις, πιστοὶ οὐκ ἐγένεσθε, πῶς ἂν λάβοιτε ἐξ ἀληθινὸν καὶ ὑμέτερον; τουτέστι τὸ θεῖον χάρισμα καὶ τὸ θεόσδοτων ἀγαθὸν, ἐπεὶ ι ὁ λέγων· « Ορᾶτε, καὶ φυλάξασθε ἀπὸ τῆς πλεονεξίας, ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινὶ ἡ ζωὴ αὐτοῦ ἐστιν ἐκ τῶν ὑπαρ- γάντων αὐτῷ· ο καί· ο Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δι- καιοσύνη ὑμῶν πλεῖον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρι σαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν· ν καὶ διὰ τοῦ προφήτου· « Εγώ είμι ", ὁ ἀγα των δικαιοσύνην, καὶ μισῶν ἅρπαγμα ἐξ ἀδικίας, ο οὐκ ἂν ἐδίδασκεν ἡμᾶς διὰ τοῦ ἐξ ἀδικίας καὶ πλέον- ἐκ τῆς ἐν τῷ ἀληθινῷ. ε πᾶσιν. · οὖν. · εἶπε. « Κύριος. ; » ΠΟΙ A ciunt iniqua, et restiterunt Deo, et salvi facti sunt. Hæc locuti sunt, qui non timent Dominum, unus- quisque ad proximum suum s., Rursus: Qui irritatis Deum in sermonibus vestris et dixistis: In quo irritamus ipsum ? In eo, quod dicitis, om- nis qui facit mala, bonus est, coram Domino, et in his ipse sibi complacuit et ubi est Deus justitiæ ?, Divinus quoque Apostolus ait: Mali homines et seductores proficient in pejus, errantes et in erro- rem mittentes "., Noli ergo eos beatos dicere, propter res quas hic habent secundas ; sed defle potius, propter futurum supplicium ; neque justos miseros esse statuas propter paupertatem qua la- borant, sed potius beatos propter futuras divitias. Quidnam sit mammona iniquitatis ? Mammona non sunt dicendæ, sicut nonnulli existi- mant divitiæ, quæ parantur ex injustitia; ex qua dixit Dominus pauperum amicitiam conciliandam esse; sed eæ quæ extra usum nostrum repositæ sunt. Is enim, cui suppeditant opes vel ad alen- dum, vel conservandum eum qui perit fame, aut debitis, aut captivitate; et non fert opem, is re- vera juste condemnabitur tanquam injustus et ho- micida. Non eas ergo divitias quæ partæ sunt ex iniquitate, sed eas quæ supra usum nostrum sunt repositæ, vocavit Dominus mammonam iniquitatis ; C sicut etiam alibi increpans immisericordes ait : « Si ergo in iniquo mammona fideles non fuistis, quod verum est, quis credet vobis ? Et si in alieno fideles non fuistis, quod vestrum est, quis dabit vobis 40 ?, Alienum dicit,superfluam copiam pecuniæ.Non enim nati sumus cum divitiis, sed nudi, sicut scriptum est: Nihil intulimus in bane mundum ; haud du- bium quod nec auferre quid possumus". Alienum ergo ab omni homine est naturaliter esse divitem ; omnibus enim fit et accidit extrinsecus. Quando ergo in injusto et in alieno, hoc est, in iis quæ sunt supra usum, et in iis quæ advenerunt extrinsecus, fideles non fuistis, quomodo accipietis quod verum est, ac vestrum, hoc est, divinam gratiam, et bonum a Deo datum ? Nam qui dicit : Videte et cavete ab omui avaritia : quia, non in abundantia cujusque vita cjus est, ex his quæ possidet “; « et : Nisi abundaverit 238 justitia vestra plus quam Scribarum et Phari- seorum, non intrabitis in regnum calorum per prophetam : Ego sum Dominus, qui diligo justitiam, et odi rapinas ex iniquitate, jubet per divitias quæ parantur ex injustitia et ; ct Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή ἡμεῖς κληρονόμοι γενέσθαι σπουδάσωμεν, ἐν Χριστῷ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.] 37 Malach. 111, 15-16. 88 Malach. ", 17. 39 11 Tim. 111, 15. 1º Luc. xvt, 11, 12. As Luc. xii, 15. Matth. v, 20. 6 Isai. Lx1, 8. VARI. LECTIONES. 1 [ Tim. vi, 7.

avaritia ipsum placare. Bonus enim non docet vi- tium, neque benefactor, avaritiam, neque justus erudit ad injustitiam. Absit! Loquitur ergo de divitiis quæ sunt extra usum nem Jacobus invehitur in eos qui sunt tales, dicens: • Agite nunc, divites, plorate ululantes in miseriis vestris, quæ advenient vobis. Divitia vestre putre- factæ sunt; et vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Aurum et argentum vestrum æruginavit; et ærugo eorum in testimonium vobis erit; et com- edet carnes vestras sicut ignis. Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus 45. Vides quod hoc dictum sit de superfluis divitiis el non de iis quæ paratæ sunt ex injustitia. Quæ, enim, inquit Apostolus, participatio justitiae cum iniquitate? aut quæ societas luci ad tenebras ? quæ autem conventio Christi ad Belial 46?> Et rursum: Mortificate membra vestra, quæ sunt super terram : fornicationem, immundi- tiam, libidinem, concupiscentiam malam, et ava- ritiam, quæ est simulacrorum servitus; propter quæ venit ira Dei super filios incredulitatis 47. Et: « Hoc enim scitote intelligentes quod omnis forni- rum servitus, non habet hæreditatem in regno Christi et Dei 48 . . Et : . Radix omnium malorum est cupiditas 4. » Et : e Cognovit Dominus qui sunt ejus; et discedat ab iniquitate omnis, qui nominat nomen Domini 59. — An nescitis quia iniqui re- gnum Dei non possidebunt? Nolite errare; neque avari, neque rapaces regnum Dei possidebunt ". Salomonis. • Facere justa, et esse veracem, placita apud Deum magis quam hostiarum sanguis 2., Et: • Sacrificia impiorum abominatio Domino 53. Etenim ea inique offerunt. Offerre ex injuste acquisitis, est reprehensione. digna oblatio, et qui sacrificat ex substantia pau- perum similis est illi, qui in conspectu patris vi- • Vos sacerdotes, qui despicitis nomen meum ; et inferebatis rapinas, et clauda, et debilia. Et si D offeratis sacrificium, non suscipiam ea de ma- nibus vestris, dicit Dominus omnipotens 50 • Hæc dicit Dominus : Sacerdotes ejus conten- pserunt legem meam, et polluerunt sancta mea; inter sanctum et profanum non distinguebant, et inter immundum et mundum non distingue- Α εξίας πλούτου ἐξιλεοῦσθαι αὐτόν. Οὐ γὰρ ἀγαθὸς • > κακίαν διδάσκει, οὐδὲ πλεονεξίαν ὁ εὐεργέτης, οὐδὲ ἀδικίαν ὁ δίκαιος ἐκπαιδεύει. Μη γένοιτο 1 Ὥστε οὖν περὶ τοῦ ἐκτὸς τῆς χρείας ἡμῶν πλού του λέγει· ὡς καὶ ὁ κατὰ σάρκα ἀδελφὸς αὐτοῦ ἐ- κωβος στηλιτεύων τοὺς τοιούτους λέγει· ο "Αγε νῦν, πωρίαις ὑμῶν ταῖς ἐπερχομέναις. Ὁ πλοῦτος ὑμῶν ὁ χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος κατίωται, καὶ ὁ Ιός κας ὑμῶν ὡς πῦρ, ὃ ἐθησαυρίσατε ἐν ἐσχάταις ἡμε Β' 1 ραις. » Ορᾷς, ὅτι περὶ περιττεύοντος πλούτου, καὶ οὐ τοῦ ἐξ ἀδικίας εἴρηται. Οτι γάρ», φησὶν ὁ Ἀπόστο φωτὶ πρὸς σκότος; τίς δὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπισ λατρεία· δι' ἃ ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας. » Καὶ, ο Τοῦτο γὰρ ἔστε γινώ σκοντες, ὅτι πᾶς πόρνος, ἢ ἀκάθαρτος, ἢ πλεονέκτης, ὅς ἐστιν εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν βα- σιλείᾳ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ. Καὶ, ο Ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. » Και, ο Εγνω Κύ ριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ, καὶ ἀποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου. » Και, « Οὐκ οἴδατε, ὅτι ἄδικοι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι; Μὴ λείαν Θεού κληρονομήσουσι. κ 8. Σολομώντος. • Υμεῖς οἱ ἱερεῖς, οἱ φαυλίζοντες τὸ ὄνομά μα προσδέξομαι αὐτὰ ἐκ τῶν χειρῶν, λέγει Κύριος. » Ἰεζεκιήλ. « Τάδε λέγει Κύριος· Οἱ ἱερεῖς ἡθέτησαν νόμον nostrum: sicut etiam ejus frater secundum car- cator, aut immundus, aut avarus, quod est idolo- ctimat filium 5. 239 Malachia. Ezechiel. bant se οἱ πλούσιοι, κλαύσατε ολολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαι σέσηπε, καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα γέγονε, καὶ αὐτῶν μαρτύριον ὑμῖν ἔσται, καὶ φάγεται * τὰς πάρ 48 Jac. V, 1-3. 4 Il Cor. vi, 14, 15. * Coloss. 111, 5-6. Cor. v, 9, 10. * Prov. XXI 3. ss Prov. xv, 21, 24. ss Malach. 1, 6-8. 56 Ezech. XXII, 26. λος, μετοχή δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ ; τίς δὲ κοινωνία Βελίαλ; » Καὶ πάλιν · . Νεκρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν, θυμίαν κακὴν, καὶ τὴν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστὶν εἰδωλο πλανᾶσθε, ὅτι οὔτε πλεονέκται, οὔτε ἄρπαγες βασι- • Ποιεῖν δίκαια 2, καὶ ἀληθεύειν, ἀρεστὰ Κυρίῳ μᾶλλον, ἢ θυσίαι.» Και, ο Θυσία – ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ· » καὶ γὰρ παρανόμως φέρουσιν ἡ αὐτάς. • Θυσιάζων ἐξ ἀδίκων, θυμίαμα με μωμημένον καὶ ὡς θύων υἱὸν ἔναντι πατρὸς αὐτοῦ, οὕτως ὁ προσο ἀγων θυσίαν ἐκ χρημάτων πενήτων. καὶ εἰσεφέρετε ἄρπαγμα, καὶ χωλὰς, καὶ τὰ ἐν- οχλούμενα. Καὶ ἐὰν προσφέρεται αὐτὰ εἰς θυσίαν, οὐ μου, καὶ ἐβεβήλουν τὰ ἅγιά μου, ἀνὰ μέσον ἁγίου μου καὶ βεβήλου οὐ διέστελλον, καὶ ἀνὰ μέσον ἀκαθάρτου καὶ καθαροῦ οὐ διέστελλον. ο 65 Ephes. v, 5. 6 [ Tim. vi. 10. 60 [l Tim. 11, 19. "Eccli. xxxi, secund. LXX. Ed. vulg. xxxIV, * φάγετε. γ τις γάρ. 4 δικαίωμα. η θυσίαι. Η προσφέρουσιν. ματα, καὶ τὰ χωλά. VARIE LECTIONES. . • θυσία με μωρημένη. Η αρπαγ 5. ANASTASII SINAITE Sirach. Σειράχ. Μαλαχίου.

Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν Διαταγμάτων. Χρὴ τὸν ἐπίσκοπον εἰδέναι, τίνων ὀφείλει δέχε σθαι καρποφορίαν, καὶ τίνων οὐκ ὀφείλει. Φυλακτέοι γὰρ αὐτῷ πρὸς δόσιν, κάπηλοι. «Οὐ δικαιωθήσεται γὰρ κάπηλος ἀπὸ ἁμαρτίας.» Περὶ αὐτῶν γάρ που καὶ Ἡσαΐας φησί· • Οἱ κάπηλοί σου μίσγουσι τὸν οἶνον ὕδατι, ο Φευκτέοι δὲ αὐτῷ καὶ οἱ πόρνοι·. Οὐ προσοίσεις γάρ, φησί, τῷ Κυρίῳ μίσθωμα πόρνης. Καὶ άρπαγες, καὶ τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμηταί, καὶ μοιχοί. Βδελυκταὶ γὰρ αἱ τούτων θυσίαι τῷ Θεῷ. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ θλίβοντες χήραν, καὶ ὀρφανὸν κατα δυναστεύοντες, καὶ τὰς φυλακὰς πληροῦντες ἀναι τίων, ἢ καὶ τοῖς ἑαυτῶν οἰκέταις πονηρῶς χρώμενοι, πληγαῖς φημι, καὶ λιμῷ καὶ κακοδουλείᾳ, ἢ [πολ λούς λυμαινόμενοι] φευκτέοι Εστωσάν σοι, ᾧ ἐπί σκοπε, καὶ αἱ τούτων προσφοραί. Παραιτοῦ δὲ καὶ ραδιουργοὺς καὶ κλέπτας, καὶ τελώνας ἀδίκους, καὶ ξυγοκρούστας, καὶ δολομέτρας, καὶ στρατιώτην συ κοφάντην, μὴ ἀρκούμενον τοῖς ὀψωνίοις, ἀλλὰ καὶ τους πένητας διασείοντα. Φονέα δὲ καὶ δήμιον, καὶ δικαστὴν παρανόμως, πραγμάτων ἀνατροπέα, ἄν θρωπον ἐπίβουλον, μιαρὸν ἐργάτην, μέθυσον, βλάς φημον, τοκογλύφον, καὶ παντὸς ἑτέρου πονηροῦ, καὶ τῇ γνώμῃ τοῦ Θεοῦ διαμαχομένου Γ. "Οτι λέγει ή Γραφή, βδελυκτοὺς εἶναι παρὰ Θεῷ πάντας τοὺς τοιούτους. Οἱ γὰρ παρὰ τοιούτων δεχόμενοι [τι] καὶ φέροντες χήρας καὶ ὀρφανούς, ὑπεύθυνοι τῷ τοῦ Κυρίου κριτηρίῳ γενήσονται. Εἰ δὲ καὶ ἐκ τούτων φαγούσα χήρα, προσεύξηται ὑπὲρ αὐτῶν, οὐκ εἰσε ακομισθήσεται· ὅτι ὁ καρδιογνώστης Θεὸς μετὰ κρί σεως ἀπεφήνατο περὶ τῶν ἀσεβῶν, λέγων·· Ἐὰν στη Μωϋσῆς καὶ Σαμουήλ πρὸ προσώπου μου ὑπὲρ αὐτῶν, οὐκ εἰτακούσομαι αὐτῶν. — Καὶ σύ, μὴ προσεύχου ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τούτου, μηδὲ ἀξίου ἐλεηθή καὶ αὐτούς, καὶ μὴ προσέλθῃς μοι περὶ αὐτῶν, ὅτι οὐκ εισακούσομαί σου.» α Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν ἁμαρτίαις γενόμενοι, καὶ μὴ μετανοήσαντες, οὐ μόνον οὐκ εἰσακουσθή σονται προσευχόμενοι, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν παροξύ νουσιν ὑπομιμνήσκοντες αὐτὸν τῆς ἑαυτῶν μοχθη μίας. Περιίπτασθε οὖν τὰς τοιαύτας διακονίας, ὡς ὕλαγμα κυνός, καὶ μίσθωμα πόρνης. Εκάτερα γὰρ τοῖς νόμοις ἀπηγόρευται. Οὔτε γὰρ ὁ Ελισσαίος τὰ παρά Αζαήλ προ[σ]κομισθέντα ἐδέξατο, οὔτε 'Αχίας τὰ παρὰ τοῦ Ἱεροβοάμ. Εἰ δὲ οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται τὰ παρὰ τῶν ἀσεβῶν οὐ προσήκαντο ξένια, δέον οὐδὲ ὑμᾶς, ὦ ἐπίσκοποι. Φεύγε σὺ οὖν, ὦ ἐπίσκοπε, τὰς δυςσυνειδήτους εἰς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ εἰσφοράς. • Απέχου γάρ, φησίν, ἀπὸ ἀδίκου, καὶ οὐ φοβηθήσῃ, καὶ τρόμος οὐκ ἐγγιεῖ σοι.» Λεγέτω δὲ καὶ τῷ ὑπὸ σὲ λαῷ Σολομών, ο Τίμα τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων. καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ σῶν και των δικαιοσύνης. ο ο Ἐκ τοῦ δικαίου τοίνυν κόπου τὸν πιστὸν τρέφετε, 8) Οι 6η σε vΙΙΙ. Ο διατάξεων. Η διαμαχομένους. Η άλλαγμα. Ex apostolicis Constitutionibus *9 Oportet episcopum scire quorumnaın habeat sus cipere oblationes, et quorum non debeat. Ab eo enim sunt cavendi, quod ad dandum attinet, cau pones. «Non justificabitur enim caupo a peccato 68, De iis enim utique dicit Isaias: Caupones tui miscent vinum aqua”. › Ei quoque fugiendi forni catores. • Elerim, inquit, non offeres mercedem meretricis 60. Raptores quoque, et qui aliena bona concupiscunt, et adulteri. Sunt enim eorum sacri ficia Deo abominanda. Sed et qui viduam affligunt, et qui in orphanos dominatum exercent, et custo dias implent culpa vacantibus [qui innocentes in carcere detinent]; qui etiam improbe utuntur suis servis, et plagis, fame et servitute eos vexant, et qui multos damnis aficiunt. Horum ergo, o epi scope, fuge oblationes. Recusa autem et versutos impostores, et fures, et injustos publicanos, et eus qui decipiunt in trutinis, et dolosis utuntur men suris, et militem calumniatorem, et qui non est contentus suis stipendiis, sed concutit pauperes. Occisorem, lictoremque, et judicem, qui inique causas evertit; hominem insidiatorem, improbum operarium, ebriosum, blasphemum, feneratorem, et omnes hujusmodi sceleratos, et cum voluntate divina pugnantes. Quoniam dicit Scriptura, omnes, qui sunt ejusmodi, Deo esse abominabiles. Qui enim ab iis suscipiunt (aliquid), et viduas orpha nosque alunt, judicio Dei erunt obnoxii. Quod si cliam vidua quæ ex his comedit, oret pro ipsis, non exaudietur: quia Deus, qui est cognitor cor dium, cum judicio de impiis pronuntiavit, dicens Si steterit Moyses et Samuel ante faciem meam, non est anima mea ad eos 6. Et tu, noli orare pro populo isto, neque postules, ut miserear illo rum, et ne accedas ad me pro his; quia non exa diam ". 240 Neque vero hoc satis est, sed et qui fuc runt in peceatis, et non egerunt pœnitentiain, non solum non exaudientur orantes, sed etiam Deum irritant, in memoriam ei suam revocantes mali tiam. Vitate ergo hujusmodi ministeria, tanquam latratum [pretium] canis, et mercedem meretri cis. Utraque enim sunt prohibita legibus. Neque enim accepit Eliseus ea quæ sibi allata fuerant ab Hazaele “; neque Achias ea quæ ab Jeroboam 65, Si autem Dei prophetæ non acceperunt munera ab impiis, ne vos quidem oportet, o episcopi. Fuge igitur, o episcope, que non sunt ad Dei altare ad mittendæ oblationes. • Discede ab iniquo, et non timebis, et tremor non propinquabit tibi “. • Dicat Salomon quoque populo tibi subjecto: «Honora Dominum de justis tuis laboribus, et primitias da ei, de tuis fructibus justitia: 67. Ex justo ergo (Ejusdem libri cap. labore fide 89 Isai 1. 22. 60 Deut. xxm, 18. Jerem. xv, 1. «Jerem. vn, 10. 111 Reg. s. Eccli. vn, 2. 67 Prov. 11, 9. 81 Lib. IV, 6. ** Eccli. xxxɩ, 28. Deut. xxi, 18. IV Reg.

lium, nutrite et induite eos qui sunt egeni, et quæ ex illis colliguntur pecunias ordinate, dispensantes ad redemptionem pauperum, liberantes servos, captivos, vinctos, probris ac contumeliis affectos, qui ex condensnatione propter nomnen Christi a ty- rannis mittuntur ad metalla, ad monomachiam et ad mortem. Dicit enim Scriptura : ‹ Libera eos qui ducuntur ad mortem, et redime eos qui inter- ficiuntur; ne parcas . Si autem (Ejusd. lib.cap. 10) aliquando necesse fuerit vel invitos accipere pecu- niam ab impio, eam consumite in ligna et carbo- nes; ne, si ex eis acceperit vidua vel orphanus, necesse habeat emere ex his cibum et potum, secus atque decet. Æquum est enim ea igne absumi (neu- Liquam vero esse piorum pabula). Nam hæc quoque lex statuit, jubens ut sub vesperam factum sa- crificium pro peccatis igne consumatur 68. Qui enim aliquid ab hominibus qui perseverant in malis, et non agunt penitentiam, accipit, in precatione cum eis communicat, et Deum molestia allicit, qui aversatur injustos, et eos edificat per indignam communicationem, et simul cum eis polluitur, non sinens cos venire ad pœnitentiam. Gregorii Theologi adversus Julianum. Deus, cum sit omnium bonorum plenus, nullo in- diget ex iis quæ sunt humana et parva, ut lætetur iis quæ indigne offeruntur; iniqui sacrificium (etsi sit vitulus) tanquam canem, et thus, tanquam blasphe- miam; et pretium meretricis ex sacro exterminans et excutiens; solum autem honorans sacrificium, C quod mundissimo mundæ manus, mensque excelsa et casta offerunt. 241 Sancti Basilii ex Regulis diffusius explicatis. Neque enim ex injustis lucris beneficia egeno facta, sunt Deo accepta ; neque qui ab injustis absti- net, si ex suis nulli impertiat. Εt de iis quidem qui injuriam faciunt, et Deo dona offerre aggre- diuntur, scriptum est: ‹ Sacrificia iniquorum Deo sunt abominatio 69. > De iis autem qui non mise- rentur : e Is qui obturat aures suas, ut non exau- diat pauperem, ipse quoque invocabit, et non crit qui exaudiat”. » Propterea consulit Salomon in Proverbiis, ‹ honorare Dominum ex propriis iis- que justis laboribus, et primitias ei offerre ex pro- priis actibus justitiæ”. › Nam longe melius est nihil penitus offerre, quam offerre ex bonis per ra- pinam et injuriam acquisitis. Oblaturis melius est talem non habere possessionem, neque ex ea of- ferre. Rursus, si possidens ex justis laboribus, non offers Deo oblationes ex quibus alantur pauperes, rapina tibi reputabitur, sicut dicit Deus per prophe- tam : ‹ Rapinæ et decimæ vobiscum sunt, et erit rapina in domibus vestris "*. , Oportet ergo ut misericordia cum judicio tempe- Α' καὶ ἀμφιέννυτε τοὺς ὑστερημένους, καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν 67* αθροιζόμενα κτήματά τε καὶ χρήματα, διατάσσετε ευόμενοι δούλους, αἰχμαλώτους, δεσμίους, επηρεα ζομένους, ήκοντας ἐκ καταδίκης διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ὑπὸ τυράννων εἰς μονομαχίαν καὶ θάνατον. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή · Ῥῦσαι ἀγομένους εἰς θάνα τον, καὶ ἐκπρίου κτεινομένους, μὴ φείσῃ. » Ἐὰν δὲ ποτ' ἀνάγκη γένηται παρά τινος ἀνοσίου [ ἄκοντας δέξασθαι ἀργύριον, εἰς ξύλα, καὶ ἄνθρακας, αὐτὰ δαπανήσετε ἱ · ἵνα μὴ λαβοῦσα χήρα ἐξ αὐτῶν, ἢ ὀρφανός, ἀναγκασθῇ ὠνήσασθαι τροφὴν ἐξ αὐτῶν, καὶ πόμα, παρὰ τὸ μὴ προσήκον. Δίκαιον γάρ, τὰ τοιαῦ τα πυρὸς εἶναι καταναλώματα, [καὶ μὴ εὐσεβῶν βρώματα]. Ταῦτα γὰρ καὶ ὁ νόμος φησί, θυσίαν όψι σθεῖσαν ἀπὸ κακῶν, πυρὶ ταύτην ἀναλίσκεσθαι κε- λεύων. Ο γὰρ ἀπὸ τοιούτων δεχόμενος εμμενόντων τοῖς κακοῖς, καὶ μὴ μετανοούντων, κοινωνεῖ τούτοις τῇ προσευχῇ, καὶ λυπεῖ Θεὸν τὸν τοὺς ἀδίκους ἀπο- στρεφόμενον, καὶ οἰκοδομεῖ αὐτοὺς, διὰ τῆς ἀναξίου δόσεως, καὶ συμμολύνεται αὐτοῖς, μὴ ἀφιὼν αὐτοὺς εἰς μετάνοιαν ἐλθεῖν. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ κατ᾽ Ἰουλιανοῦ. Ὡς μὴ γὰρ δεῖσθαι, πλήρης ὧν ὁ Θεὸς, μηδενός τῶν ἀνθρωπίνων τε καὶ μικρῶν, ἵνα χαίρῃ τοῖς ἀναξίως προσφερομένοις, τήν τε τοῦ ἀνόμου θυσίαν, κἂν ᾖ μόσχος, ὡς κύνα βδελυττόμενος, καὶ ὡς βλαστ φημίαν, τὸν λίβανον, καὶ ἀντάλλαγμα πόρνης εξορία ζων τοῦ ἱεροῦ, καὶ ἀποσειόμενος· μόνην δὲ θυσίαν τιμῶν, ἣν καθαραὶ τῷ καθαρωτάτῳ προσφέρουσι χεῖρες, καὶ νοῦς ὑψηλὸς, καὶ ἡγνισμένος. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν διὰ πλάτους Ασκη τικών. Οὔτε γὰρ ἐξ ἀδίκων κερδῶν εὐεργεσίαι πρὸς τὸν δεόμενον δεκταὶ παρὰ Θεῷ· οὔτε ὁ τῶν ἀδίκων ἀπ- εχόμενος, εἰ μηδενὶ μεταδοίη τῶν ἑαυτοῦ. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἀδικούντων, καὶ δῶρα Θεῷ προσφέρειν ἐπ:- χειρούντων γέγραπται· ο Θυσίαι ἀνόμων βδέλυγμα Κυρίῳ.» Περὶ δὲ τῶν μὴ ἐλεούντων. Ο φράσσων τὰ ὦτα αὐτοῦ, μὴ εἰσακούειν πένητος, καὶ αὐτὸς ἐπι- καλέσεται, καὶ οὐκ ἔσται ὁ εἰσακούων αὐτοῦ. ο Δια τοῦτο ἡ Παροιμία συμβουλεύει, ει τιμᾶν τὸν Κύριον ἀπὸ τῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχεσθαι αὐτῷ ἀπὸ τῶν καρπῶν δικαιοσύνης. » Εἰ γὰρ ἐξ ἀδικίας και ἁρπαγῆς μέλλεις προσφέρειν Θεῷ, κάλλιον μή κτή σασθαι τὴν τοιαύτην κτήσιν, μήτε προσφέρειν ἐξ αὐτῆς. Πάλιν, εἰ κτώμενος ἐκ δικαίων πόνων, μέ προσφέρεις Θεῷ προσφοράς, ἀφ' ὧν τρέφονται πέντ τες, ἁρπαγὴ λυγισθήσεταί σοι, καθά φησιν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου, ὅτι ο Αἱ ἁρπαγαὶ, καὶ τὰ ἐπιδέ x[α]τα μεθ' ὑμῶν εἰσιν, καὶ ἔσται ἡ ἁρπαγὴ ἐν τοῖς οἴκοις ὑμῶν. » 11. Δεῖ τοίνυν ἔλεον, καὶ κρίσιν συγκεράσαντας ἡμᾶς, 9. το Isa. 111, διακονοῦντας. Η εἰς τοὺς ἀγορασμούς τῶν πενήτων, στ' Prov. XXIV, 68 Levit. VI, 23. 6 Pros, xv, 8. VARIE LECTIONES. το Prov. xxt, 15. * Prov. 111, 13. Η διακονοῦντες. Η δαπανήματα. S. ANASTASII SINAITÆ

κτᾶσθαι μὲν μετὰ κρίσεως, ἀναλίσκειν δὲ εἰς ἔλεον, Α κατὰ τὸ γεγραμμένον· ι Ἔλεον καὶ κρίσιν φυλάσσου, καὶ ἔγγιζε πρὸς τὸν Θεόν σου διαπαντός· ο ἐλεη- μοσύνην καὶ κρίσιν ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Λοιπὸν, ἐνταῦθα ἐξεταζέτω τις ἑαυτὸν, σκοπείτω τοὺς ἰδίους πόνους ὁ πλούσιος, ἐξ ὧν ἀναφέρει δῶρα Θεῷ, μὴ τὸν πέ νητα κατεδυνάστευσε· μὴ τὸν ἀσθενέστερον κατ- εδιάσατο· μὴ τὸν ὑποκείμενον αὐτῷ πεπλεονέκτηκε. Μὴ γὰρ, ὅτι κρατεῖς, βιάζου, μηδὲ, ὅτι δύνασαι, πλεονέκτει, ἀλλ' ὅτι παρέστη κ σοι τὸ τῆς ἐξουσίας, δεῖξον τὰ τῆς δικαιοσύνης. Οὐ γὰρ ἐν ᾧ μὴ δύνασαι, ἀλλ᾽ ἐν ᾧ παραβῆναι δυνάμενος οὐ παραβαίνεις, τὴν ἀπόδειξιν τῆς πρὸς Θεὸν ὑπακοῆς, καὶ τοῦ φόβου παρέχεις. Εἰ δὲ ἀφελόμενος τὰ τῶν πενήτων πένησι δίδως, καίριον εἶσθα, ὡς εἴρηται, μήτε ἁρπάζων, μήτε διδούς. Τί μολύνεις τὸν σεαυτοῦ νοῦν, ἐπεισ. άγων ἑαυτοῦ προσφορὰν ἐξ ἀδικίας προσφέρειν ἐπι- χειρῶν 1; Ἐν ᾧ μέλλεις ἕτερον πτωχὸν ἐλεεῖν, ἐκεῖ νον ἐλέησον, ὃν ἀδικεῖς, εἰς τοῦτον κατάχρησαι κ τὴν φιλανθρωπίαν, τούτῳ χάρισαι, καὶ πληρώσεις Έλεον μετά κρίσεως. Οὐ γὰρ κοινωνήσει πλεονεξία ὁ Θεὸς, οὐδὲ λῃστῶν καὶ ἀρπαγῶν κοινωνὸς ὁ Κύ ριος. Οὐ γὰρ ὡς ἀδύνατος τρέφειν τοὺς πένητας κατέλιπεν αὐτούς· ἀλλὰ τὴν δικαίαν καὶ φιλάνθρωπον καρποφορίαν παρ' ἡμῶν ζητῶν εἰς ἡμετέραν εὐεργε σίαν. Ελεημοσύνη γὰρ ἐξ ἀδικία; οὐ γίνεται, οὐδὲ ἀπὸ κατάρας ευλογία. Λέγει γὰρ ὁ Θεὸς, ὅτι ν "Α ἐμίσουν [ἐποιεῖτε], καὶ ἐκαλύπτετε δάκρυσι τὸ θυσιαστήριόν μου.» Οὐ δέχεται γὰρ ὁ Θεὸς τὰ δῶμά σου, ἐὰν λυπή της τὴν ἀδελφόν του. Διό φησι • Ἐὰν προσφέρῃς c τὸ θωρών σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, κἀκεῖ μνησθῇς, ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δώρον σου έμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρώτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρον σου. » Μέμνησο καὶ τὸ τοῦ Ζακ- χαίου, ἐς προθέμενος δοῦναι τετραπλασίονα, εἴ τι ἐσυκοφάντησεν, οὕτω τῶν ὑπολελειμμένων χρημάτ των τὰ ἡμίση πτωχοῖς ἀπεμέτρησεν. δε: γὰρ ὅτι ὁ Χριστὸς οὐ δέχεται τὰ ἐξ ἀδικίας, εἰ μὴ λυθῆναι αἱ κατὰ τῶν ἀδικηθέντων πλεονεξίαι· καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἐξ ἀδικίας τὰς ἐλεημοσύνας ποιοῦντας. Πρὸς δὲ τὸν ἀδικεῖν μὲν φυλαττόμενον, ἐλεεῖν δὲ D ἀμελοῦντα, λέγομεν, ότι ο Δένδρον ἄκαρπον ἐκκό- πτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Καὶ οὐδέπω τὸ τοιοῦτον δένδρον ἀρέσει τῷ οὐρανίῳ γεωργῷ τῷ λέγοντι, ὅτι Κάθε ζητῶν καρπὸν ἐν τῇ συκῇ, καὶ οὐχ εὗρε, καὶ κελεύοντι αὐτὴν ἐκκόπτεσθαι, ἵνα μὴ τὸν τόπον κατ αργῇ. Ο γὰρ πλοῦτος τῆς μὲν οἰκονομίας ἕνεκεν δίδοται παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ τῷ εἴρηται, μηδὲ ἁρπάζειν, μηδὲ διδόναι. Τι μολύνεις τὸν σεαυτοῦ νοῦν ἐπεισάγων σεαυτῷ ἀδικίαν σὰν ἐξ ἀδικίας προσφέρειν ἐπιχειρῶν; m Cod. Grec. κατάχρισαι, η rata facultatibus comparandis cum judicio race- mise- mus, easque misericorditer expendamus; sicut scriptum est : Misericordiam et judicium custodi, et appropinqua Domino Deo tuo semper, ricordiam enim et judicium diligit Deus. Hic de cætero examinet quispiam seipsum, consideret suos proventus dives, ex quibus Deo dona est oblaturus; num pauperem potentia oppresserit, num imbecil- liori vim attulerit; num eum qui est sibi subjectus, fraudaverit et damno affecerit. Noli enim vim af- ferre, quod sis potentior, neque fraudem ac dan- num afferre, quoniam potes; sed quia facultas sup- petit, ostende justitiam. Non enim in eo in quo non potes, sed in eo in quo poles transgredi, et non transgrederis, tuam erga Deum obedientiam et metum demonstras. Sin autem quæ a pauperibus restabant dimidium distribuit pauperibus 76. Sciebat enim quod Deus non habet accepta quæ parta sunt ex iniquitate, nisi soluta fuerint detrimenta quæ allata sunt iis qui injuria fuerunt affecti. Atque hæc quidem ad eos qui ex iniquitate faciunt eleemosynas. abstuleris das pauperibus, melius esset, ut dictum est, si neque raperes, neque dares. Quid tuam polluis mentem, et injustitiæ notam tibi inuris, offerre aggrediens id quod inique adeptus es? Quam misericordiam exhibiturus es alteri pauperi, eam confer in illum quem injuria afficis; in eum tua utere benignitate, eique gratificare, et implebis misericordiam cum judicio. Neque enim societatem habebit Deus cum avaritia, et plura habendi cupidi- tale, neque socius est latronum et raptorum. Non enim tanquam qui non possit alere pauperes, eos nobis reliquit ; sed ut nobis ad 242 nostrar utilitatem bene de eis merendi occasionen sup- peditaret. Non fit enim eleemosyna ex iniqui- tale; neque ex maledictione benedictio; [ neque ex lacrymis beneficium ]. Dicit enim Deus: Quæ oderam faciebatis, et lacrymis tegebatis altare meum 7. • Non accepta habet Deus dona tua, si fratrem tuum molestia afficias. Quamobrem di- cit : « Si offeras munus tuum ad altare, et recor- daris quod frater tuus habet aliquid contra te, di- mitte munus tuum ante altare, et vade primum reconciliari fratri tud, et tunc offer munus tuum 7. > Memento etiam Zachæi qui, cum reddidisset qua- druplum, si quem circumvenerat, pecuniarum quæ Ad eum vero qui ab injuria abstinet, negligit au- tem, benefacere dicimus : c Arbor infructuosa ex- scinditur et in ignem mittitur 77. Neque ca arbor unquam placebit cœlesti agricolæ, qui dicit quod venit quærens fructum in ficu, et non invenit, et jubet eam exscindi, ne locum teneat inaniter8. Divitiæ enim aliis quidem dantur a Deo causa dis- pensationis, ut Abrahamo, Job, et similibus : 76 Luc. sis, 8. QUESTIONES. 78 Matth. 78 Matth. v, 23, 24. 7 Matth. vir, 19. * Malach. ut, 13. 11 Osce x11, 6. ΣΞΙ, 19. VARIA LECTIONES. Η πάρεστι. I Locus iste valde corruptus in Græco exemplari, sic restituendus videtur. καίριον ἦν, ὡς ο προσ Inclusa desunt in Graco.

Ex Chrysostomo, in Epistolam ad Romanos. Ex eodem in Epistolam ad Ephesios. deterioribus autem, ut sint provocatio ad hoc ut A evadant meliores. Nam qui postquam a Deo tot be- neficiis cumulatus est, permanet in iniquitate, is citra ullam controversiam se reddit obnoxium con- Ex eodem, in Evangelium secundum Lucam. Avaritiæ genus est gravissimum, ne de iis qui- dem quæ pereunt, impertiri egenis. Quænam, in- quit, injuste teneo, dum mea teneo ? Quænam, dic, quæso, tua? undenam ea accepisti? Quid in hoc sæ- culum intulisti? Quis est ergo avarus? Is qui sua sorte non est contentus. Quis est fraudator et prædo? Is qui aufert ea quæ sunt uniuscujusque. Tu autem non es avarus, non es fraudator ac præ- do, qui quæ accepisti ad dispensandum, ea tibi vindicas? An is quidem qui indutum veste exuit, expilator nominabitur, qui autem nudum non ve- stit, cum possit hoc facere, meretur aliter appel- lari? Esurientis est panis, quem tu tenes; nudi est vestis, quam tu custodis in penu; ejus qui caret calceis, calceus, qui apud te putrescit. Egentis est pecunia, quam defossam habes; quamobrem eos injuria aflicis, quibuscunque potes largiri. Malum consilium : Vivens quidem fruar, inquit, voluptatibus; mortuus autem faciam, quæ sunt mandata. Dicet etiam tibi Abraham : Accepisti bona in vita tua, , etc. Morti agenda sunt gra- tie, non tibi. Nam si esses immortalis, non meni- nisses mandatorum. « Ne erretis : Deus non irride- G tur. » Ad altare mortuus non infertur. Viventem offer hostiam tuam : qui ex eo quod superabundat offert, non est acceptus. Tu vero, quæ post omnem vitam superabundarunt, ea offers benefactori. Num audes ex reliquiis mens tuæ viros claros excipere? Quomodo ergo audes Deum placare ex facultatum tuarum reliquiis. Atque melius quidem est, et quod magnam præ- bet fiduciam, viventem, remedium afferre pauper- tali : quod si nolis illud, hoc fac vel mortuus; non est quidem hoc magnæ in Christum charitatis ; est tamen alicujus charitatis. Hoc non est quidem eleemosyna seu misericordia, si moriens, quando non es amplius dominus, pra- beas. Non enim de cætero das ex tuis, sed ex ipsa necessitate. Morti gratia debetur, non tibi. Hoc exsolve. Ex eodem in Evangelium secundum Joannem. Eleemosynis, iequit, et fide expurgantur peccata. Ἰακὼς καὶ τοῖς τοιούτοις· τοῖς δὲ φαυλοτέροι; πρόκλησις βελτιωθῆναι κατὰ τὴν τρόπον, ὡς ὅγε μετὰ τοσαύτην παρὰ Θεοῦ δεξίωσιν ἐπιμένων τῇ ἀδικίᾳ, ἀναντιρρήτως ἑαυτὸν ὑπόδικον τῇ κατακρίν σει καθίστησιν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου. Πλεονεξίας εἶδος τὸ χαλεπώτατον. μηδὲ τῶν φθει· συνέχων τὰ ἐμαυτοῦ ; Ποῖα, εἱπέ μοι, σαυτοῦ ; Πέθεν λαβὼν εἰς τὸν βίον εἰσήνεγκας ; Τίς ἐστι πλεονέκτης ; Ο μὴ ἐμμένων τῇ αὐταρκεία. Τίς δὲ ὁ ἀποστερητής; Ὁ ἀφαιρούμενος τὰ ἑκάστου. Σὺ δὲ μίαν ο ἐδέξω, ταῦτα ίδια σαυτοῦ ποιούμενος; Αρα εἰ ὁ μὲν ἐνδεδυμένον ἀπογυμνῶν, λωποδύτης όνομα σθήσεται, ὁ δὲ τὸν γυμνὸν μὴ ἐνδύων, δυνάμενος ἄλλης τινός προσηγορίας ἐστὶν ἄξιος ; Τοῦ πεινῶντος ἐστιν ὁ ἄρτος, ὃν σὺ κατ έχεις· τοῦ γυμνητεύοντος τὸ ἱμάτιον, δ σὺ φυλάττει; ἐν ἀποθήκαις· τοῦ ἀνυποδέτου τὸ ὑπόδημα, δ παρά σου κατασήπεται. Τοῦ χρήζοντος τὸ ἀργύριον, ο κατορύξας ἔχεις, ὥστε τοσούτους ἀδικεῖς, ὅσοις παρέχειν ἐδύνατο. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς πλουτούντας. ἡδονῶν· ἀποθανὼν δὲ πράξω τὰ διατεταγμένα. Ερεί καὶ σοὶ ᾿Αβραάμ·ι 'Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν ζωή σου, » καὶ τὰ ἐξῆς. Τῷ θανάτῳ χάρις, οὐ στί. Εἰ γὰρ ἧς ἀθάνατος, οὐκ ἂν ἐμνήσθης τῶν ἐντολῶν. «Μὴ πλανᾶσθε· Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται. » Νεκρὸς εἰς θυσιαστήριον οὐκ ἀνάγεται. Ζῶσαν προσένεγκε την θυσίαν σου. Ὁ ἐκ τοῦ περισσεύματος προσφέρων, ἀπρόσδεκτος. Σὺ δὲ, & μετὰ πᾶσαν σοι τὴν ζωήν ἐπερίσσευσε, ταῦτα προσφέρεις τῷ εὐεργέτῃ. Τελ- μᾶς ἐκ τῶν λειψάνων τῆς τραπέζης σου δεξιώσειςία: τοὺς ἐνδόξους; Πῶς οὖν τολμᾶς Θεὸν ἐξιλεώσασθαι; Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς. Τὸ μὲν οὖν ἄμεινον, καὶ πολλὴν παρρησίαν παρο θεὶς 9, κἂν τελευτῶν· οὐ πολλῆς μὲν γάρ ἐστιν ἀγάπης τοῦτο τῆς πρὸς Χριστὸν, ἀγάπης δ' οὖν ὅμως. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς. Τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐλεημοσύνη, τό τε τελευτώντα, καὶ οὐκ ὄντα κύριον παρέχειν. Οὐ γὰρ ἐκ τῶν σῶν δίδως λοιπόν, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς τῆς ἀνάγκης. Τῷ θανά- τῳ χάρις, οὐ σοί. Τοῦτο οὐκ ἔστι φιλοστοργίας, αλλ ἐπηρείας. Πλήν κἂν οὕτω γινέσθω r, και τός: λῦσον τὸ πάθος τῆς ἀπανθρωπίας. . Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην. Ἐλεημοσύναις γάρ, καὶ πίστεσι, φησίν, ἀποκα demnationi. non est dilectionis, sed illusionis. Caterum, sic quoque flat. Et vel tunc inhumanitatis vitio te " Luc. xvi, 25. *º Galat. vi, 7. ρομένων διδόναι κ' τοῖς ἐνδεέσι. Τίνα, φησίν, ἀδικῶ οὐ πλεονέκτης ; οὐκ ἀποστερητής, ο πρὸς οίκονο- τοῦτο ποιῆσαι P, Πονηρὰ βουλή - Ζῶν μὲν, φησὶν, ἀπολαύσω τῶν έχον, ζώντα διορθοῦν πενίαν. Εἰ δὲ ἐκεῖνο μὴ βουλη VARIE LECTIONES. κ' ἀφαιρουμένων μεταδιδόναι, ο οἰκονομεῖν. Η ποιεῖν. 4 βουληθής, η γενέσθω, S. ANASTASII SINAITE 243 Ex eodem ad divites.

ἀδικίας λέγω· τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ἐλεημοσύνη, ἀλλ' ὡμότης καὶ ἀπανθρωπία· τί γὰρ ὄφελος ἐκδύ παρ' ἑτέρων δῶμεν, οὐδὲν κέρδος ἡμῖν· καὶ δείκνυ- σιν ὁ Ζακχαίος, ὃς τότε ἔφησεν ἐξιλεοῦσθαι τὸν Θεόν, δοὺς τῶν ἀφαιρεθέντων τετραπλασίονα· ἡμεῖς 3 μυρία ἁρπάζοντες, καὶ ὀλίγα διδόντες νομίζομεν ἵλεων ποιεῖν τὸν Θεὸν, καίτοιγε μᾶλλον παροξύνομεν αὐτόν. Εἰπὲ γάρ μοι, είγε ὄνον νεκρὸν, καὶ σεσηπότα, θῶμεν γάρ τι κειμήλιον γεγενῆσθαι ἐξ ἁρπαγής, οὐχὶ ὄνου τεθνηκότος μᾶλλον ἔδωδε ; Καὶ σὺ μὲν B μένον τοῦτό ἐστι τὸ ἁμάρτημα, ἀλλὰ καὶ τοσούτῳ πάντα μολύνει; Καὶ καθάπερ εἰς πηγὴν καθαράν, κόπρον τις ἐμβαλών, πᾶσαν αὐτὴν ἀκάθαρτον εἰργά- σατο, οὕτως ἐν πλούτῳ, πλεονεξία εἰσελθοῦσα πάντα ἀποπνεῖ τῆς ἐκεῖθεν δυσωδίας· τὸ γὰρ οὐκ Ελάττω κομίσας, τὸν Θεὸν παρώξυνεν, ὁ τὰ ἀλλότρια διδοὺς, πῶς οὐ παροξυνεῖ; Ἀλλ᾿ ἐμά ἐστι, φησίν. αὐτός ἐστι κύριος αὐτῶν, κἂν μυριάκις αὐτὰ κατα ἐξ αυτών με τιμᾷς; Οὐκοῦν ἐρεῖ πρὸς σέ· . Ὑπ- έλαβες, ἄναμε, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος· ἐλέγξω σε, καὶ παραπτή των ἐνώπιόν σου τὰς ἁμαρτίας σου, ο Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Έοικε, εἰ [οι] μηδὲν ἀδικήσαντες κολάζονται, ὅτι οὐ μετέδωκαν· πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἑτέρων ἁρπάζον- τες. Μή τοίνυν τοῦτο εἴπῃς, ὅτι ἄλλος ἠδίκηται, καὶ ἄλλος ἡλέηται· τὸ γὰρ δεινὸν τοῦτό ἐστιν. Εδει γὰρ τὸν ἀδικούμενων αὐτὸν εἶναι καὶ τὸν ἐλεού- Κώμενος. Οὐ γὰρ δυνατόν, τῷ αὐτῷ μέτρῳ τῆς ἐλεη μοσύνη; θεραπεῦσαι τι ἀπὸ τῆς πλεονεξίας κακόν· . Εleemosynain autem dicit, non quæ est ex iniqui- tate; hoc enim non est eleemosyna, sed crudelitas et inhumanitas: quid enim juvat exuere alterum, et alterum induere? Nam etsi omnia quæ sunt aliena, dederimus, nullum inde redit lucrum; id- que ostendit Zachæus qui dixit tunc Deum pla- cari, cum quis ablatorum dederit quadruplum. Nos autem rapientes innumerabilia, cum pauca dederinus, existimamus Deum facere propitium; quanquam ipsum magis irritamus. Dic enim mihi, si asinum mortuum et fetentem ex trivio raptum, ferres ad altare, annon omnes te tanquam abomi- nabilem exsecrarentur ? Quid si probavero sacrifi • cium, quod ex rapina est, longe detestabilius esse, tum quamnam habebimus excusationem ? Intuca- mur pretiosum et 244 rarum quiddam, ut mo- nile, torquem Deo ex rapina dedicari, annon pejus olet quam asinus mortuus? Et tu quidem verbis dum rogas, ut obliviscatur eorum quæ facis rapiens, efficis certe ut perpetuo meminerit, quando altari imponis sacrificium. Nunc autem non hoc solum est peccatum, sed hoc quoque est gravius, quod sanctorum polluis animas. Illæ enim perpetuo Christum ferunt, et audes illuc mittere ex hujus- modi immunditia? Nequaquam, inquit; non sunt eædem pecunia, sed aliæ. Hæc ludibrium sunt, et nuge. An nescis quod, etiamsi in magnam divitia- omnia inquinat et polluit? Quemadmodun si in fontem purum quispiam fimum injecerit, eum to- tum reddit immundum; ita si in divitias ingressa sit iniquitas, quæ illic sunt, tetrum odorem ellant. Non misereri enim melius est quam sic misereri. Nam et melius fuisset si Cain omnino non obtulis- set. Si autem qui minus obtulit, Deum irritavit, quomodo non irritat is qui dat aliena? Sed sunt, inquit, mea. Non sunt tua post rapinam, sed illius cui rapuisti, et ipse est corum dominus, etiamsi ca millies prodigas. Ego, inquit, edixi tibi ne raperes, et tu ex eis me honoras ? Tibi ergo dicet: < Exi- stimasti inique quod ero tibi similis; arguam te, et statuam contra faciem tuam peccata tua ". › Ex eodem in Evangelium secundum Matthæum. Si qui nihil injuste fecerunt, puniuntur quod D non distribuerunt, multo magis qui bona aliorum es Luc. xis, 8. ** Psal. xLiv, 21. rapiunt. Ne ergo hoc dixeris, quod alius affeclus est injuria, et alterius es misertus; hoc enim est grave, et non ferendum. Oportet enim eumdem esse qui injuria aficitur, et cujus miserearis. Nunc au- tem alios vulnerans, curas eum quem non vulne- rasti, cum oporteret illos curare, imo vero non vulnerare. Benignus est et clemens, non qui per cutit et curat, sed qui medetur iis qui sunt per- cussi ab aliis. Non enim potest fieri ut cadem mise- θαίρονται ἁμαρτίαι. Ἐλεημοσύνην δὲ οὐ τὴν ἐξ, ἀδιχίας λέγω" τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ἐλεημοσύνη, ἀλλ' ὠμότης καὶ ἀπανθρωπία.- τί γὰρ ὄφελος ἐχδῦ- σαι ἕτερον, καὶ ἕτερον ἐνδῦσαι; Κἂν γὰρ πάντα τὰ παρ᾽ ἑτέρων δῶμεν, οὐδὲν χέρδος ἡμῖν " καὶ δείχνυ- σιν ὁ Ζαχχαῖος, ὃς τότε ἔφησεν ἐξιλεοῦσθαι τὸν Θεὸν, δοὺς τῶν ἀφαιρεθέντων τετραπλασίονα " ἡμεῖς . 8ὲ μυρία ἀρπάζοντες, καὶ ὀλέγα διδόντες νομίζομεν . ὕλεων ποιεῖν τὸν Θεὸν, καίτοιγε μᾶλλον παροξύνομεν ᾿ αὐτόν. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴγε ὄνον νεχρὸν, καὶ σεσηπότα, “ ἀπὸ τῆς τριόδον ἑλκύσας, ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ἔφε- ρὲς, ἄρα οὐχ ἂν ἅπαντές σου χατέγνωσαν, ὡς μυσα-- ρόν ; Τί οὖν ἐὰν ἐλέγξω, ὅτι ἡ ἐξ ἁρπαγῆς μυσαρω- πέρας 5 τούτου; ποίας τευξόμεθα ἱ ἀπολογίας ; Θῶμεν γάρ τι χειμήλιον γεγενέσθαι ἐξ ἁρπαγῆς, οὐχὶ ὄνου τεθνηχότος μᾶλλον ὅδωδε ; Καὶ σὺ μὲν διὰ χρημάτων ἃ ἀξιοῖς τὸν Θεὸν ἐπιλαθέσθαι ὧν ποιεῖς καχῶν, διὰ δὲ πραγμάτων, ὧν ποιεῖς, ἁρπά- ζων, παρασκευάζεις μεμνῆσθαι διηνεχῶς ἐπιτιθείς σοῦ τὴν θυσίαν εἰς χα τὸ θυσιαστέριον. Νῦν δὲ, οὐ μόνον τοῦτό ἔστι τὸ ἁμάρτημα, ἀλλὰ καὶ τοσούτῳ χαλεπώτερον, ὅτι καὶ τὰς τῶν ἁγίων μολύνεις ψυ- χάς. Ἐκεῖναι γὰρ διαπαντὸς φέρουσι Υ τὸν Χριστὸν, καὶ τολμᾷς ἐχεῖ πέμπειν 5 ἀπὸ τοιαύτης ἄχαθαρ- σίας; Οὐχὶ, φησὶν, οὐκ αὐτὰ τὰ χρήματα, ἀλλ᾽ ἕτερα, Γέλως ταῦτα, καὶ λῆρος. Οὐκ οἷδας ὅτι, χἂν εἰς πολὺ πλῆθος χρημάτων τι τῆς ἀδικίας ἐμπέσῃ, πάντα μολύνει; Καὶ καθάπερ εἰς πηγὴν καθαρὸν, κόπρον τις ἐμθαλὼν, πᾶσαν αὐτὴν ἀχάθαρτον εἰργά- σατο, οὕτως ἐν πλούτῳ, πλεονεξία εἰσελθοῦσα πάντα ἀποπνεῖ τῆς ἐχεῖθεν δυσωδίας " τὸ γὰρ οὐχ΄ ἐλεεῖν, τοῦ οὕτως ἐλεεῖν χρεῖττον. Ἐπεὶ καὶ Κἀϊν βέλτιον ἦν, μηδὲ ὅλως προσενεγκεῖν ἃ, Εἰ δ᾽ ὁ τὰ ἐλάττω κομίσας, τὸν Θεὸν παρώξυνεν, ὁ τὰ ἀλλότρια διδοὺς, πῶς οὐ παροξυνεῖ; ᾿Αλλ' ἐμά ἔστι, φησίν. Οὐχ ἔστι σὰ μετὰ τὴν ἁρπαγὴν, ἀλλ᾽ ἐχείνου, χαὶ αὐτός ἐστι χύριος αὐτῶν, κἂν μυριάκις αὐτὰ κατα- χέῃς ». Ἐγώ σο! εἶπον, φησὶ, μὴ ἁρπάζειν, καὶ σὺ ἐξ αὐτῶν με τιμᾷς; Οὐκοῦν ἐρεῖ πρὸς σέ" « Ὑπ- ἔλαθες, ἄνομε, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος" ἐλέγξω σε, καὶ παραστήσω ἐνώπιόν σου τὰς ἁμαρτίας σου. ν Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Ἔοικε, εἰ [ο[] μηδὲν ἀδικήσαντες κολάζονται, ὅτι οὐ μετέδωχαν" πολλῷ ῳδ»)ον οἱ τὰ ἑτέρων ἁρπάζον- πες. Μὴ τοίνυν τοῦτο εἴπῃς, ὅτι ἄλλος ἠδίκηται, καὶ ἄλλος ἡλέηται " τὸ γὰρ δεινὸν τοῦτό ἐστιν. Ἔδει Ὑὰρ τὼν ἀδιχούμενυν αὐτὸν εἶναι χαὶ τὸν ἐλεού- μενον. Νυνὶ δὲ ἑτέρους τραυματίζων, ὃν οὐχ ἐτραυμάτισας θεραπεύεις, 5 Μᾶλλον δὲ μὴ τραυμα- πίζειν, Ὁ γὰρ φιλάνθρωπος οὐχ ὁ πλήττων, καὶ θεραπεύων, ἀλλ᾽ ὁ τοὺς παρ᾽ ἑτέρων πληγέντας ἰώμενος, Οὐ γὰρ δυνατὸν, τῷ αὑτῷ μέτρῳ τῆς ἐλεη- μυσύνης θεραπεῦσαί τι ἀπὸ τῆς πλεογεξίας κακόν" QUESTIONES.

S. ANASTASII SINAITE QUÆSTIO XIII. Quantam bonorum suorum mensuram debet quis- piam Deo offerre? RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. offert sacrificium ex pecuniis pauperum". › ricordiæ mensura cures malum inflictum ab ava- ritia; nam si obolo aliquem fraudaris, non obolo tibi rursus opus est ad eleemosynam, ut tollas vul- nus quod factum est avaritia, sed talento. Propter furtum fur deprehensus solvit quadruplum ; raptor autem est fure deterior. Quod si illum propter ea quæ furatus est oportet dare quadruplum, rapto- rem multo magis oportet dare quadruplum, si sie etiam possit expiare injustitiam. Eleemosynæ enim, ne tunc quidem fructum accipiet. Propterea Za- chæus : c Si quem, inquit, defraudavi, 245 red- dam quadruplum, et dimidium bonorum meorum dabo pauperibus". › Si autem in lege dare oportet quadruplum, multo magis in gratia. Quamobrem, etiamsi centuplum dederis, nondum dedisti totum. Si autem hoc faciens malo vix affers remedium, Β quando ordinem inverteris, et integras quidem facultates rapueris, pauca autem præbeas, et ne illis quidem qui sunt affecti injuria, sed aliis pro illis : quamnam habebis excusationem, quamuamn veniam, quamnam spem salutis ? Vis scire quan- tum malum facias sic miserens? Audi Scripturam : ● Sicut qui occidit filium coram patre suo, sic qui Isidori epistola ad Eusebium episcopun`. Exstruis, ut aiunt, in Pelusio ecclesiam, æ lificiis quidem et molitionibus præclaram, malam autem studiis, injuriisque et contumeliis, paupert inque oppressionibus et sumptibus; quod quidem nihil est aliud quam ædificare Sion in sanguinib is, et Jerusalem in iniquitatibus s. Non opus habet Deus C sacrificio ex alienis, sed id abominatur tanquam canem qui sacrificatur. Cessa ergo exstruere, et in- · juriam facere, ne illa domus inveniatur apud Deum ad tui reprehensionem; et quæ stet quidem excelsa et sublimis, perpetuo autem et assidue adversus te clamet, cum Jeremia : « Væ, qui ædificat domum suam in altum, non cum justitia, et coenacula sua non cum judicio; apud proximum suum operatur gratis, et mercedem ejus non reddet ei 88. » Et ex qualibus malis est exstructa? ut quæ et fraudatas mercedes exigat, et eorum qui damno sunt affecti quærat ultionem. Qui vero reddit unicuique secun- dum opera sua, ipse miserabitur animarum nostra- rum, quem decet gloria, honor et imperium in sæ- cula sæculorum. Cum Græci, et qui lege carebant, suos filios et filias diis sacrificarint, quid afferre possumus ad nostram defensionem? Quando enim etiam ipsam nostram Deo obtulerimus, nihil fe- carnem πάλιν εἰς ἐλεημοσύνην, ἵνα ἀνέλῃ τὸ τῆς πλεονεξίας ἕλκος, ἀλλὰ ταλάντου. Διὰ τοῦτο ὁ κλέπτης ἀλοὺς, τετραπλασίονα καταβάλλει τοῦ δὲ κλέπτοντος ὁ ἁρπάζων χείρων. Εἰ δὲ ἐκεῖνον τετραπλασίονα, πολλῷ πλέον εἴγε κἂν οὕτω δυνηθείη τὴν ἁμαρτίαν ἐξιλεώσασθαι. Ἐλεημοσύνης γὰρ οὐδὲ τότε λήψεται καρπόν. Διὰ τοῦτο ὁ Ζακχαῖος, « Αποτίσω, φησί, ὧν ἐσυκοφάντησα τετραπλούν, καὶ τὰ ἡμέση τῶν ὑπαρ χόντων μου δώσω πτωχοίς. » Εἰ δὲ ἐν τῷ νόμῳ τετραπλασίονα δίδεται, πολλῷ μᾶλλον τῇ χάριτι. Ωστε, κἂν ἑκατονταπλασίονα δῷ;, οὐδέπω τὸ πᾶν ἔδωκας. Εἰ δὲ τοῦτο ποιῶν μόλις θεραπεύεις τὸ κακόν, ὅταν ἀντιστρέψῃς τὴν τάξιν, καὶ ἁρπάσῃς οὐσίας ὁλοκλήρους, ὀλίγα δὲ παράσχῃς· καὶ μηδὲ έκεῖνα τοῖς ἀδικηθεῖσι, ἀλλ᾽ ἑτέροις ἀντ᾽ ἐκείνων, ποίαν ἕξεις ἀπολογίαν; τίνα συγγνώμην; ποίαν σωτηρίας ἐλπίδα ; Βούλει μαθεῖν, ὅσον ἐργάζῃ κακὸν οὕτως ἐλεῶν; Ακουσον τῆς Γραφῆς λεγούσης · Ὡς ὁ ἀποκτείνων υἱὸν ἔμπροσθεν τοῦ πατρός αὐτοῦ, οὕτως ὁ προσάγων θυσίαν ἐκ χρημάτων πενήτων. ο Α ἂν γὰρ πλεονεκτήσῃς ὀβολον, οὐκ ὀβολοῦ σοι δεῖ[τα] Ισιδώρου ἐπιστολὴ πρὸς Εὐσέβιον ἐπίσκοπον. Κτίζεις, ὥς φασιν, ἐν Πηλουσίῳ λαμπράν μὲν τοῖς μηχανήμασι, πονηρὰν δὲ τοῖς ἐπιτηδεύμασι, καὶ ἀδικίαις, καὶ ὕβρεσι, καὶ πενήτων ἐκπιασμοῖς, καὶ πτωχοῖς ὁ δαπανήμασιν. "Οπερ οὐδέν ἐστιν ὅτε- ρον, ἢ κτίζειν Σιὼν ἐν αἵματιν, καὶ Ἱερουσαλήμ ἐν ἀδικίαις. Οὐ γὰρ χρήζει ὁ Θεὸς ἐξ ἀλλο τρίων θυσίας, ἀλλὰ ταύτην, ὡς θυόμενον κύνα μυσάττεται. Παῦσαι τοίνυν κτίζων καὶ άδι κῶν, ἵνα μὴ ὁ οἶκος ἐκεῖνος εἰς ἔλεγχόν σου ἐπὶ Θεοῦ • εὑρεθείη· μετέωρος μὲν, καὶ ὑψηλὸς ἱστάμε νας, καταβοῶν δέ σου αἰώνια καὶ ἀσίγητα μετὰ Ἱερεμίου· . Οὐαὶ ὁ οἰκοδομῶν τὴν οἰκίαν αὐτοῦ εἰς ὕψος, οὐ μετὰ δικαιοσύνης, καὶ τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ, οὐκ ἐν κρίματι ! παρὰ τῷ πλησίον αὐτοῦ ἐργάζεται δωρεάν, καὶ τὸν μισθὸν αὐτοῦ οὐ μὴ ἀποδώσῃ. » Και ἐξ οίων κακῶν ἐκτίσθη ; καὶ τοὺς ἑστερημένους μισθοὺς ἀπαιτῶν, καὶ τὴν ἄμυναν τῶν βλαβέντων ζητῶν. Ὁ δὲ ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀποδιδοὺς Θεός, αὐτὸς ἐλεήσει τὰς ψυχὰς πάντων ἡμῶν, ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τιμή, κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΓ'. Πόσον μέτρον τῶν ἰδίων χρημάτων ὀφείλει τις προσφέρειν τῷ Θεῷ; Τῶν Ἑλλήνων καὶ ἀνόμων τοὺς ἰδίους υἱοὺς, καὶ τὰς θυγατέρας αὐτῶν, τοῖς θεοῖς αὐτῶν θυσάντων [ μᾶλλον δὲ τοῖς δαιμονίοις], ποίαν λοιπὸν ἡμεῖς εὐερ γεσίαν ! ἔχομεν; Οταν γὰρ καὶ αὐτὴν ἡμῶν τὴν * Luc. xix, 8. 8 Eccli. ΧΧΧιν, 21. 8s Mich. ut, 10. ὁ πτωχῶν. • μετὰ Θεόν. ἡ ἀπολογίαν. 86 Jerem. xxn, 13. VARIAE LECTIONES.

QUESTIONES. Τοῦ ᾿Αποστόλου. Apostoli. σάρκα προσενέγκωμεν τῷ Θεῷ, οὐδὲν ἄξιον τῶν δω- ρεῶν, ὧν ἐχαρίσατο ἡμῖν, πεποιήκαμεν. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Ὅσον γὰρ ἄν τις μείζονα εὐεργετῆται, τοσοῦτο μᾶλλον ἐστιν ὑπεύθυνος τῇ κολάσει, ἀγνωμονῶν, καὶ μὴ θελήσας τῇ τιμῇ γενέσθαι βελτίων. Διὰ δὴ τοῦτο οἱ πλουτοῦντες, [ τῶν πενομένων ] μᾶλλον κολάζονται ὄντες κακοί· ὅτι, μηδὲ ἐν εὐθηνίαις γε γόνασιν ήμεροι. Μή γάρ μοι λέγε, ὅτι δέδωκεν δ ἐλεημοσύνην. Εἰ γὰρ μὴ κατ' ἀξίαν ἔδωκαν, οὐδὲ οὕτω διαφεύξονται τὴν κόλασιν. Οὐ γὰρ τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων ἡ ἐλεημοσύνη κρίνεται, ἀλλὰ τῇ δα φιλείᾳ τῆς γνώμης. Εἰ δὲ οἱ ἐκ μέρους παρέχοντες δίκην διόβασι, μὴ κατ' ἀξίαν διδόντες, πολλῷ μᾶλ λον οἱ φιλαργυρία νοσούντες. Προσέταξε γὰρ ὁ Χρι- στὸς περισσεῦσαι τὴν δικαιοσύνην ἡμῖν πλεῖον ὁ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων. Ωστε, κἂν ἐλεημοσύ νην δῷς, μὴ πλείονα δὲ ἐκείνων, οὐκ εἰσελεύσῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ πόσην ἐκεῖνοι παρ εἶχον ἐλεημοσύνην; Τῶν ὄντων ἁπάντων δεκάτην, καὶ πάλιν ἑτέραν δεκάτην, καὶ μετὰ ταῦτα 1 τρίτην, ὥστε παρ' οὐδὲν τὸ τρίτον οὐσίας παρείχον. Τρεῖς γὰρ δεκάται συντιθέμεναι τοῦτο ποιοῦσι. Καὶ μετὰ τούτων, καὶ ἀπαρχάς, καὶ τὰ πρωτότοκα, καὶ ἔτερα πλείονα, οἷον, τὰ ὑπὲρ ἁμαρτημάτων, τὰ ὑπὲρ και θαρισμάτων, τὰ ἐν ἑορταῖς, τὰ ἐν τῷ Ιωβηλαίῳ, τὰ ἐν ταῖς τῶν χρεῶν ἀποκοπαῖς, καὶ ταῖς τῶν οἰκετῶν ἀφέσεσι, καὶ δανείσμασι τῶν τόκων ἀπηλλαγμένοις. Εἰ δὲ ὁ τὸ τρίτον δούς, μᾶλλον δὲ τῶν ὄντων τὸ ἥμετα σι ( μετὰ γὰρ τούτων ἐκεῖνα συντιθέμενα, τὸ ἥμι- C σύ ἐστιν), εἰ τοίνυν ὁ τὸ ἥμισυ διδούς, οὐδὲν ἐργά ζεται, ὁ μηδὲ τὸν δέκατον τόκον παρέχων, τίνος ἄξιός ἐστι; Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν πλοῦτον πολύν ἔχων, τοσοῦτον παρέχῃς, ὅσον ἄν τις ἀπὸ πελάγους πίαθον δώσῃ, καὶ μηδὲ χήρας γυναικός μεγαλοψυ χίαν ζηλώσας; Πῶς δὲ ἐρεῖς, « Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου, καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνέμημά μου· αὐτὸς οὐ κατά τὸ μέγα ἔλεος ἐλεῶν, τάχα δὲ οὐ[δὲ κατὰ] το μικρόν; Εἰκότως ἔλεγεν ὁ Κύριος, ὅτι ολίγοι, οι σωζόμενοι. ο • Ο σπείρων φειδομένως, φειδομένως θερίσει. Καὶ ὁ σπείρων ἐπ᾿ εὐλογίαις, ἐπ᾿ εὐλογίαις καὶ θερίσει. Εκαστος, καθώς προαιρεῖται τῇ καρδίᾳ· μὴ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Δυνατὸς δὲ ὁ Θεὸς πᾶσαν χάριν περισσεῦσαι εἰς ὑμᾶς, ἵνα ἐν παντὶ πάντοτε πᾶσαν αὐτάρκειαν Έχοντες περισσεύητε εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθόν· καθώς γέγραπται· Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. • δεδώχασιν. Η πλείονα. Η ταύτης. A cimus quod sit dignum donis quæ nobis est lar- gitus. 246 Ex Chrysostomo in Matthæum. Quando quispiam majora acceperit beneficia, Janto magis est obnoxius supplicio, ingratus, qui nec honore melior effici velit. Propterea etiam qui sunt divites magis puniuntur quam pauperes, cum sunt mali : quod nec rebus secundis quidem mode- ratiores et mitiores evaserint. Ne dicas enim mihi quia dederunt eleemosynam. Si non, ut par est, dederunt, ne sic quidem effugient supplicium. Non enim ex mensura eorum quæ dantur dijudicatur eleemosyna, sed ex animi liberalitate. Si autem qui ex parte præbent dant pœnas, ut qui non dant, ut par est; multo magis qui laborant avaritia. Jussit enim Christus justitiam nostram plus abundare quam justitiam Scribarum et Pharisæorum 87. Quamobrem, etiamsi des eleemosynan, non des autem plus quam illi, non intrabis in regnum cœlo- rum. Quantam autem præbebant illi eleemosynam? Decimam omnium quæ habebant, et aliam rursus decimam, et partem tertiam. Quamobrem nihil ab- erat quin darent tertiam partem suarum facultatum. Tres enim decimæ si simul ponantur, hoc efficiunt. Et post hæc primitias, et primogenita, et alia plu- rima, utpotè ea quæ dabantur pro peccatis, et quæ pro expiationibus, quæ in festis, quæ in ju- bilæo, quæ in æris alieni rescissionibus, et servo- rum dimissionibus, et iis qui liberati erant a fe- nore. Si autem qui dabat tertiam partem, vel po- tius dimidium bonorum (illa enim cum iis conjun- cla, sunt dimidium) : si ergo is qui dat dimidium nihil operatur, quanti erit is qui ne decimam qui- dem præbet? Quid enim prodest, quando roullas habens divitias, tantum præbes, quantum si quis- quam ex mari dederit cyathum, et ne mulieris qui- dem viduæ imitaris animi magnitudinem 88 ? Quo- modo autem dicis : Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam; et secundum multi- tudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam ; cum ipse misereare non secundum magnam, forte autem nec secundum parvam ? Merito dicebat Dominus : • Pauci sunt qui salvan- ter W. D • Qui parce seminat, parce et metet. Et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. Unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia, aut ex necessitate hilarem enim datorem diligit Deus. Potens est autem Deus om- į nem gratiam abundare facere in vobis, ut in omni- bus omnem semper 247 sufficientiam habentes, abundetis in omne opus bonum, sicut scriptum est : Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saculi ". » VARIE LECTIONES 87 Matth. v, 20. ** Luc. xx1,2 * Psal. 1,3. *Luc. xii, 23. "II Cor. ix, 6–9; Psal. cx1, 9.

νης. Πλὴν εἰσὶ καὶ ἐκκλησίαι λειπόμεναι σκευών οὐδεὶς ἐνεκλήθη ποτέ· ὑπὲρ δὲ τοῦ πένητας μή Quidnam utilius, offerre pecuniam ecclesiæ, an pauperibus? Dominus laudans eos qui sunt a dextris, et di- cens : « Venite, benedicti Patris mei ", nullius alterius rei meminit quam eleemosynæ in paupe- res, et hospites, et nudos, et in eos qui sunt in carcere. Sed sunt etiam ecclesiæ quibus desunt aliqua utensilia necessaria, quibus sunt offerenda ea quæ desunt. Qui enim, cum vasa non desint, offert opulentis ecclesiis, nescit quidnam postea fat iis quæ illic congeruntur. Multæ enim ecclesiæ cum inexplebiliter congessissent, et ea postea non recte administrassent, vel per negligentiam negle- ctui habita perierunt, vel a furibus et barbaris ablata sunt. Nam pro eo quidem quod ecclesias non ornarit, nemo unquam fuit accusatus; pro eo autem quod pauperum non sit inisertus, gehennæ et ignis inex- stinguibilis minæ sunt intentatæ, et cruciatus cum demonibus. Domum ergo ornans, ne despicias fratrem qui amigitur. Is enim est magis proprie templum quam illud. Et hæe quidem vasa pre- tiosa ac splendida quæ reconduntur, poterunt acci- pere et reges infideles, et tyranni, et prædones. Quæ autem feceris fratri esurionti, et peregrino, et nudo, ne diabolus quidem poterit eripere, sed sita erunt in thesauro quem nemo poterit subripere. Ex eodem in Herodiadem. Potest quidem Deus omnes sanctos qui sunt in mundo per se alere; sed munificentiam cohibet, ut corda (sua sponte ad dandum propensa) in tem- pore hospitalitatis discernat ex fructibus. Quando autem non fuerint aliqui qui eos velint excipere, lanc aut per aves nutrit, ut Eliam in monte ", aut per prophetam, ut Danielem in lacu "; aut per se cibum pluit, ut patribus in deserto "". Nam cum non essent qui possent eos excipere, e colo pluit manna, et ex petra aquam fecit emanare ", et ex aere coturnicem ad eos detulit 98. Cum autem Sancti versantur 248 in mundo cum hominibus, „retrahit manum suam, et videns eos affligi, dimittit, ut det gratiam per eam quæ in eos exercetur bene- ficentiam. Ex eodem in Epistolam ad Philippenses. Non est parum, sed magnum bonum, cogi ut quis sarelis benefaciat. Facit enim ut efficiamur participes mercedis et bonorum illorum quæ illos exspectant. Dicit namque Apostolus: ‹ Communicant nobiscum Που συμφέρει προσφέρειν τὰ χρήματα, ἐν ἐκ· Β τα, ἢ ὑπὸ κλεπτῶν, ἡ βαρβάρων ἀφηρέθησαν. Ο Κύριος ἐπαινῶν τοὺς ἐκ δεξιῶν, καὶ λέγων, • Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, ο οὐδενὸς ἄλλου ἐμνημόνευσεν, εἰ μὴ τῆς εἰς τοὺς πτωχούς, καὶ ξένους, καὶ γυμνούς, καὶ ἐν φυλακῇ ἐλεημοσύ τίνων ἀναγκαίων, αἷς δεῖ προσφέρειν. Ἐπεὶ ὁ εἰς εὐπόρους ἐκκλησίας προσάγων, οὐκ οἶδε τί μετά ταῦτα γίνονται τὰ ἐκεῖσε συναγόμενα. Πολλαὶ γὰρ ἐκκλησία: απλήστως συνάξασαι, καὶ μὴ καλῶς αὐτὰ διοικήσασαι ὕστερον, ἢ διεφθάρησαν ἀμεληθέν- Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Ὑπὲρ μὲν γὰρ τοῦ μὴ ἐκκλησίας καλλωπίσει, ἐλεῆσαι καὶ γέεννα ἠπείληται, καὶ πῦρ ἄσβεστον, καὶ ἡ μετὰ δαιμόνων τιμωρία. Μὴ τοίνυν τὸν οἶκον κοσμῶν, τὸν ἀδελφὸν θλιβόμενον περιόρα. Οὗτος γὰρ ἐκείνου ὁ ναὸς κυριώτερος. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ βασιλεῖς ἄπιστοι, καὶ τύραννοι, καὶ λῃσταὶ δυνή - σονται λαβεῖν τὰ κειμήλια· ὅταν δὲ, ὅσα καὶ πρὸς τὸν ἀδελφὸν πεινώντα ποιήσῃς, καὶ ξένον ὄντα καὶ γυμνὸν, οὐδὲ ὁ διάβολος συλῆσαι δυνήσεται, ἀλλ' ἐν ἀσύλῳ κείσεται θησαυρῷ. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ εἰς τὴν Ηρωδιάδα. Καὶ ὁ μὲν Θεὸς δυνάμενος πάντας τοὺς ἁγίους τοὺς ὄντας ἐν τῷ κόσμῳ δι' ἑαυτοῦ θρέψαι, ἐπέχει τὴν δόσιν, ἵνα τὰς εὐπροαιρέτους καρδίας, ἐν τῷ φιλοξενίας καιρῷ, ἀπὸ τῶν καρπῶν διακρίνῃ. Επει- δὰν δὲ μὴ ὡσί τινες, οἱ ὀφείλοντες αὐτοὺς ὑποδέξα σθαι, ἢ δι᾽ ὀρνέου τρέφει, ὡς τὸν Ἡλίαν ἐν τῷ ὄρει, ἢ διὰ προφήτου, ὡς τὸν Δανιὴλ ἐν τῷ λάκκα, ἢ διὰ θαλασσίου ζώου, ὡς τὸν Ἰωνᾶν ἐν τῇ θαλάσ σῃ, ἢ αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ τὴν τροφὴν ἐπομβρεῖ, ὡς τοῖς πατράσιν ἐν τῇ ἐρήμῳ· οὐκ ὄντων γὰρ τῶν ὀφειλόν των αὐτοὺς ὑποδέξασθαι, οὐρανόθεν τὸ μάννα επιμε βρίζει κ, καὶ τὸ ὕδωρ ἐκ πέτρας ἐπήγαγε, καὶ ἐκ τοῦ ἀέρος όρτυγομήτραν αὐτοῖς ἐκόμιζεν. Ὅταν δὲ ὦσιν ἐν τῷ κόσμῳ οἱ ἅγιοι, συναναστρεφόμενοι τοῖς ἀνθρώποις, ἀναστέλλει τὴν χεῖρα αὐτοῦ· χάριν διὰ τῆς εἰς αὐτοὺς εὐποιίας, πολλοῖς καὶ ὁρῶν αὐτοὺς θλιβομένους, ἀφίησιν, ἵνα δῷ τῶν βουλομένων τὴν σωτηρίαν καρπώσασθαι. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῆς. Οὐ γὰρ μικρὸν ἀγαθόν ἐστι τὸ βιάζεσθαι θερα- πεύειν ἁγίους, ἀλλὰ καὶ μέγα. Κοινωνούς γὰρ ἡμᾶς ποιεῖ τῶν ἐκείνοις ἀποκειμένων ἀγαθῶν καὶ μι σθῶν. Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος· « Κοινωνοῦσιν ἡμῖν Ex Chrysostomo in Matthæum. animal marinum, ut Jonam in mari ”, aut ipse per ** Alatth. xxv, 31. » [[] Reg. xvi, 6. ** Num. xi, 31. * ἀπομβρεί. "Dan. xiv, 36. vs Jon. It. 98 Exod. XVI. ” Exod xvn. VARIE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITE QUESTIO XIV. RESPONSIO. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΔ. κλησίαις, ἢ εἰς πένητας; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.

και γάρ ο Εὐποίησον εὐσεβεῖς = καὶ εὑρήσει; ἀντι απόδομα, καὶ εἰ μὴ ὑπ' αὐτοῦ °, ἀλλὰ παρὰ τῷ τη ἀναδαίνε:. ο εὐσεβεῖ • ἐν τοῖς σωματικοῖς, κοινωνοῦμεν αὐτοῖς ἐν πνευμα- τικοῖς· ἂν γὰρ μετὰ προθυμίας καὶ πίστεως δια- κονῶμεν τοῖς ἁγίοις, ο μερισταὶ τῶν μισθῶν αὐτῶν ἐσόμεθα. Διὰ τοῦτο ὁ Χριστός φησι· ι Ποιήσατε ὑμῖν φίλους ἐκ τοῦ μαμωνα τῆς ἀδικίας, ἵνα, ὅταν ἐκλίπητε, δέξωνται ὑμᾶς εἰς τὰς αἰωνίους σκηνάς, ἅγιοι δὲ εἰτι πάντες ὅσοι πίστιν ὀρθὴν μετὰ βίου νας μὴς ἐκβάλλωσι Καὶ γὰρ Ἰωάννης, ὁ μείζων πάντων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν, οὐ φαίνεται ση μεῖόν τι πεποιηκώς. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Ἀσκητικών. Δυνατὸς γάρ ἐστι, καὶ ἄνευ ἡμῶν, τρέφειν ὁ Θεὸς τοὺς ἑαυτοῦ θεράποντας, ἀλλ' ἡμῖν ἔδωκε χώραν τὸν ἅγιον, ἐδεξιώσω τον Χριστόν. Ετίμησας τὸν ὑπὸ τοῦ Κυρίου τετιμημένον, εἰς τὸν Κύριον ἡ τιμὴ διαβαίνει». Λαβὲ τοὺς ἁγίους κοινωνοὺς ἐν τῷ αἰῶνι δέξωνται. • Ποιήσατε γάρ, φησίν, ἑαυτοῖς φίλους ἐκ τοῦ μαμωνά τῆς ἀδικίας, ἵνα δέξωνται ὑμᾶς εἰς τὰς αἰωνίους σκηνάς.» Η γὰρ τούτων ἔνδεια καὶ πτωχεία ἀληθινοῦ σοι πλούτου πρόφασις, ὦ πλούσιε. Διὰ γὰρ τούτων εὑρίσκεις Θεοῦ συνεργός στρατιώ της τρέφων Χριστοῦ, καὶ Χριστόν, τὸν λέγοντα· • Ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Κλήμεντος ἐκ τῶν Στρωμάτων. Ελεημοσύνας δεῖ ποιεῖν, ὁ λόγος φησὶ, ἀλλὰ μετά κρίσεως, καὶ τοῖς ἀξίοις. Ωσπερ γὰρ ὁ γεωρ- C γές σπείρει οὐκ εἰς ἁπλῶς γῆν ἀλλ' εἰς τὴν ἀγαθήν, ποιεν εἰς εὐλαβεῖς καὶ πνευματικούς, ἵνα τῆς ἀπ' αὐτῶν εὐκαρπίας διὰ τῶν εὐχῶν ἐπιτύχῃς. Γέγρα Υψίστης. Θεοδωρήτου ἐκ τῶν Ἀπόρων. Θεασάμενος δέ ποτε ἡ τὸν περὶ τῆς ἁμαρτίας προσενεχθέντα Μωϋσῆς χίμαρον ὁλοκαυτωθέντα παρὰ τὸν θεῖον νεών, ὠργίσθη τῷ Ἐλεάζαρ, καὶ τῷ Ἰθά- μερ λέγων· . Διατί οὐκ ἐφάγετε τὰ περὶ τῆς ἁμαρ τίας ἐν τόπῳ ἁγίῳ ; "Οτι "Αγια τῶν ἁγίων εἰσὶ, τοῦτο ἔδωκεν ὑμῖν Κύριος φαγεῖν, ἵνα ἀφέλη α τήν ἁμαρτίαν τῆς συναγωγῆς, ὡς ἐξιλάσησθε περὶ αὐτ τῶν ἔναντι Κυρίου. » Τοῦτο δὲ καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ὑπὲ δηλῶν ὁ Θεός φησιν • Αμαρτίας λαοῦ μου φάγονται. ο Διὸ καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγε: ι [Κοινωνοῦ- σιν ἡμῖν ἐν τοῖς σωματικοῖς· ] κοινωνοῦμεν αὐτοῖς ἐν τοῖς πνευματικοίς. » Διδασκόμεθα τοίνυν ἐντεῦ- θεν, ὡς τὰ παρὰ τοῦ λαοῦ προσφερόμενα ἐσθίοντες, καὶ μὴ σπουδαίως τὰς ὑπὲρ αὐτῶν προσφέροντες εὐχάς, δίκας ὑπέχομεν τῷ Θεῷ. η A in corporalibus, communicamus cum ipsis in spiri tualibussi enim cum animi alacritate et fide san ctis serviamus, mercedis illius partem habebi- mus. Propterea dicit Christus : « Facile vobis amni- cos de mammona iniquitatis; ut, cum defeceritis, recipiant vos in æterna tabernacula '., Sancti au- tem sunt omnes, quotquot fidem rectam habent cum vita : etiamsi signa non faciant, etiamsi de- mones non ejiciant. Joannes enim, qui major est inter natos mulierum *, non videtur ullum fecisse signum. Ex sancti Basilii Asceticis. Potest enim Deus, etiam absque nobis, alere suos famulos; sed dedit nobis occasionem bene merendi, et argumentum salutis. Excepisti san- ctum, excepisti Christum; honorasti eum qui fuit honoratus a Christo: honor enim ascendit ad Dominum. Accipe sanctos pro sociis in hoc sæ- culo, ut ipsi in illo sæculo accipiant te socium. • Facite enim, inquit, vobis amicos de mam- mona iniquitatis, ut recipiant vos in æterna ta- bernacula . Eorum enim egestas et mendicitas est tibi occasio verarum divitiarum, o dives. Per eos namque inveniris Dei cooperator, nutriens nii- lites Christi, et Christum, qui dicit : • Quandin fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis *. > Ex Clementis Alexandrini Stromatibus. Eleemosynas oportet facere, inquit ratio, sed cum judicio et dignis. Quomodo enim seminat agri- cola, non absolute in terram, sed in terram bonam, ut ipsi fructus ferat; ita est seminanda beneficen- tia in pios homines et spirituales, ut eorum fru- ctum per preces assequaris. Scriptum est enim : Benefac pio, et invenies retributionem; et si non ab ipso, certe ab Altissimo *. in ' 249 Ex Theodoreti Quæstionibus. Cum vidisset aliquando Moyses hircum pro pec- cato oblatum extra Dei templum, indignatus est Eleazar et Ithamar, filios Aaron, di- cens : Quare non comedistis illud, quod fuit pro peccato, in loco sancto? Quoniam enim Sancta san- ctorum sunt; hoc dedit vobis edere, ut auferatis peccatum synagogæ, et exoretis pro eis ante Domi- num . . Hoc per Osee prophetam significans Domi- nus, dicit : • Peccata populi mei comedent 7. › Quapropter dicit etiam Apostolus : c Impertiunt nobis corporalia, eis autem impertimus spiritua- lia ". » Hinc ergo docemur quod vescentes iis que offeruntur a populo, et pro eis preces diligenter non offerentes, Deo poenas dabimus. ἔχουσι· κἂν γὰρ σημεία μὴ ἐργάζωνται, καὶ δαίμο καρποφορεῖν 1 εἰς ὑπόθεσιν σωτηρίας. Εδεξιώσω τούτῳ, ἵνα αὐτοί σε κοινωνὸν ἐν ἐκείνῳ τῷ αἰῶνι ἵνα αὐτῷ καρποφορήσῃ· οὕτω δεῖ σπείρειν τὴν εὐ " Rom. xv, 27; x11, 13. 'Luc. XVI, 9. Matth. xi, 11. * Levit. x, 17. 'Ose. 1, 8. * Ron. xv, 27. * Luc. xvi, 9. * Matth. xxv, 40. * Eccli. xn, 2. Η καρποφορίας. QUESTIONES. VARLE LECTIONES παρ' αὐτῷ. Ο γάρ ποτε. · ἀφέληται.

Ex apostolicis Constitutionibus. Etenim vere est beatus qui potest sibi opem ferre, et non tenet locum orphani, aut vidum, aut advenæ. Nam ipse quoque Dominus dicit esse bea- tiorem illum qui dat, quam qui accipit ". Væ iis qui habent, et accipiunt in hypocrisi, aut qui possunt sibi opem ferre, et volunt ab aliis accipere : uter- que enim reddet rationem Domino Deo in die judi- cii. Nam qui accipit propter ætatem, aut orbitatem, aut senium, aut debilitatem, aut offensam valetudi- nem, aut filiorum quos alit multitudinem, is non solum non reprehendetur, sed etiam laudabitur. Altare enim Dei reputatus Deo honorabitur, qui gnaviter pro iis qui sibi dant assidue, precatur, non in otio sumens, sed ejus quod sibi datur, pro viribus dans mercedem per orationem. Is ergo, ut dictum est, a Deo beabitur; qui autem habet, et per simulationem otium agens accipit, condemnabi- tur a Christo Domino nostro. Si quis habeat uxorem, filios, divitias, rebusque sæcularibus implicatus sit, quomodo potest is Deo placere, et servare Dei præcepta? Si non in unaquaque generatione Deo placuis- sent viri hujusmodi, qui in mundo, inquam, erant, in divitiis, et matrimoniis, et potestate, copiisque et 250 deliciis, aliquid fortasse haberent quo se C defenderent, qui in suis peccatis tales afferunt prætextus. Nunc autem videmus in divinis Scriptu- ris omines fere qui Deo erant grati, Deo placuisse in mundo, et divitiis et liberis. Dico autem Abra- ham, et Job, et David, et similes. Bonæ enim, iu- quit, divitiæ illi, cui non est peccatum. Audiant ergo Apostolum de his ad Timotheum scribentem : • Divitibus hujus sæculi præcipe, non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed, in Deo uno (qui præstat nobis omnia abunde ad fruendum), bene agere, divites fieri in bonis ope- ribus, facile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut appre- hendant veram vitam 10. › Et rursus alibi : « Hoc itaque dico, fratres : Tempus breve est : reliquum est, ut et qui habent uxores, tanquam non haben- tes sin.; et qui flent, tanquam nou flentes; et qui gaudent, tanquam non gaudentes; et qui emunt, tanquam non possidentes; et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur præterit enim figura hujus mundi ". › Ex sancti Basilii Asceticis. Propterea Deus benignus et clemens, curam 'Actor. xx, 35. 10 so I Tim. vi, 17-19. ¹¹ I Cor. vit, 29-51. VARIE LECTIONES. Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν Διαταγμάτων. Καὶ γὰρ ἀληθῶς μακάριός ἐστιν ὁ δυνάμενος βοης θεῖν ἑαυτῷ, καὶ μὴ θλίβειν τόπον ὀρφανού, ἢ χήρας, ξένου, ἐπεὶ καὶ ὁ Κύριος μακάριον εἶπεν εἶναι τὸν δι- δόντα, ὑπὲρ τὸν λαμβάνοντα. Οὐαὶ γὰρ τοῖς ἔχουσι, καὶ ἐν ὑποκρίσει λαμβάνουσι, ἢ δυναμένοις βοηθεῖν ἑαυτοῖς, καὶ λαμβάνειν παρ' ἑτέροις βουλομένοις· ἑκάτερος γὰρ ἀποδώσει λόγον Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Ὁ μὲν γὰρ δι' ἡλικίας, ὀρφανίας, ή γής ρως, ἢ ἀδυναμίας, ἢ νόσου, πρὸς πτῶσιν, ἢ τέκνων πολυτροφίαν λαμβάνων, ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον οὐ μεμ φθήσεται, ἀλλὰ καὶ ἐπαινεθήσεται. Θυσιαστήριον γὰρ τῷ Θεῷ λελογισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τιμηθήσεται, ἀόκνως θυσιαστήριον ὑπὲρ τῶν διδόντων αὐτῷ, δι ηνεκώς προσευχόμενος, οὐκ ἀργῶς λαμβάνων, ἀλλὰ τῆς δόσεως αὐτοῦ, ὅση δύναμις, τὸν μισθὸν διδούς διὰ τῆς προσευχῆς. Ὁ τοιοῦτος οὖν, ὡς εἴρηται, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ μακαρισθήσεται· ὁ δὲ ἔχων, καὶ δι' ὑπόκρισιν, ἢ ἀργίαν λαμβάνων, κατακριθήσεται ὑπὸ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΕ΄. Εάν τις γυναῖκα ἔχων, καὶ τέκνα, καὶ βιωτικῶν πραγμάτων φροντίζων, πως οὗτος δύναται εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ καὶ φυλάξαι τὰς ένα τολάς ; Εἰ μὲν μὴ εὐαρέστησαν τῷ Θεῷ καθ' εκάστην γενεὰν τοιοῦτοι ἄνδρες, λέγω δή, ἐν κόσμῳ καὶ πλούτῳ, καὶ γάμῳ, καὶ ἐξουσίᾳ, καὶ ἀπολαύσει ὑπάρχοντες, τάχα ἂν εἶχον ἀπολογίαν τινὰ οἱ τὰς τοιαύτας προφάσεις προφασιζόμενοι ἐν ταῖς ἁμαρ τίαις αὐτῶν. Νῦν δὲ ὁρῶμεν ἐν ταῖς θείαις Γρα φαῖς, πάντας σχεδόν τοὺς τῷ Θεῷ προσφιλεῖς ἐν κα σμῳ, καὶ πλούτῳ, καὶ τέκνοις τῷ Θεῷ εὐαρεστής σαντας. Φημὶ δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰὼδ, καὶ Δαυΐδ, καὶ τοὺς ὁμοίους. ᾿Αγαθὸς γάρ, φησί, ὁ πλοῦτος, ᾧ μή ἐστιν ἁμαρτία. Ακουέτωσαν τοίνυν τοῦ ᾿Αποστόλου πρὸς Τιμόθεον γράφοντος περὶ τῶν τοιούτων, καὶ λέγοντος· « Τοῖς πλουσίοις ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παράγγειλε · μὴ ὑψηλοφρονεῖν, μηδὲ ἠλπικέ ναι ἐπὶ πλούτου ἀδηλότητι, ἀλλ' ἐν τῷ θεῷ τῷ ζῶντι, καὶ παρέχοντι ἡμῖν πάντα πλουσίως εἰς ἀπόλαυσιν, ἀγαθοεργείν, πλουτεῖν ἐν ἔργοις καλοῖς, εὐμεταδότους εἶναι, κοινωνικούς, θησαυρίζοντας ἑαυτοῖς θεμέλιον καλὸν εἰς τὸ μέλλον. ἵνα ἐπιλά σωνται τῆς αἰωνίου ζωῆς. • Καὶ ἄλλως πάλιν • Τοῦτο δέ φημι, ἀδελφοί, ὁ καιρὸς συνεσταλμένος τὸ λοιπόν ἐστιν· ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας, ὡς μὴ ἔχοντες ὦσι· καὶ οἱ κλαίοντες, ὡς μὴ κλαίοντες, καὶ οἱ χαίροντες ὡς μὴ χαίροντες, καὶ οἱ ἀγοράζοντες ὡς μὴ κατέχοντες, καὶ οἱ χρώμενοι κόσμῳ, ὡς μὴ καταχρώμενοι - παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου. » Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Ασκητικών. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ φιλάνθρωπος Θεός, κηδόμενος ο παράγγελλε. S. ANASTASII SINAITE QUAESTIO XV. RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.

τῆς ἡμῶν σωτηρία;, εἰς δύο διεῖλε βίους τὰ κ τῶν ἀνθρώπων, συζυγίαν καὶ παρθενίαν · ἵνα, ὁ μὴ δυνάμενος ὑπενεγκεῖν τὸ τῆς παρθενίας ἆθλον, ἔλθῃ ἐπὶ συνοίκησιν γυναικὸς, ἐκεῖνο εἰδὼς, ὡς ἀπαιτη- θήσεται λόγον σωφροσύνης, και ἁγιασμοῦ, καὶ τὴν πρὸς τοὺς ἐν συζυγίαις καὶ τεκνοτροφίαις ἁγίους ὁμοίωσιν· οἷος ἦν ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκη Λύρα- ἀμ, ὃς τῇ τοῦ Θεοῦ προτιμήσει, τὸν μονογενῆ θυ- σιάζων, ἐμεγαλαύχει, καὶ τὰς τῆς σκηνῆς αὐτ τοῦ θύρας διαπετασμένας εἶχε, πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ἐπιξενοῦσθαι μελλόντων ἑτοιμαζόμενος. Οὐκ ἤκουσαν · « Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὲς πτωχοῖς· καὶ τὰ μείζονα τούτων ἐπεδείξαντο 'Αβρα ἀμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, και Σαμουήλ, καὶ Δαυΐδ, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι. Ἐν δὲ τῇ Νέᾳ Διαθήκη, οἷος ἦν Πέτρος, καὶ οἱ λοιποὶ τῶν ἀποστόλων; ἀπαιτηθήσεται γὰρ πᾶς τοὺς καρποὺς τῆς πρὸς θεὸν ἀγάπης, καὶ τοῦ πλησίον, καὶ τῆς παρατροπῆς τῶν ἐντολῶν τούτων, καὶ πασῶν, ὧν τις ἠδίκησε. Φησὶ γὰρ ὁ Κύριος · « Ο ἀγαπῶν πατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. » Και, ο Ὃς οὐ μισεῖ τὸν πα τέρα αὐτοῦ, καὶ τὴν μητέρα, καὶ τὴν γυναῖκα, καὶ τὰ τέκνα, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής. ο Δρά σοι οὐ δοκεῖ καὶ ὑπογυναίοις τεθεῖσθαι τὰ Ευαγγέλια; Ιδού σε σαφήνισταί σοι ὡς πάντες ἄνθρωποι ἀπαιτηθησόμεθα τὴν πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον ὑπακοὴν μοναχοί τε, καὶ οἱ ἐν συζυγίαις. Αρκέσει γὰρ τῷ ἐπὶ γάμον · ἐλθόντι, ἡ συγγνώμη τῆς συ ζυγίας ", καὶ τῆς πρὸς τὸ θῆλυ ἐπιθυμίας τε καὶ e συνουσίας· τὰ δὲ λοιπὰ τῶν ἐντολῶν, πᾶσιν ὁμοίως νενομοθετημένα, οὐκ ἀκίνδυνα τοῖς παραβαίνουσι. Καὶ γὰρ εὐαγγελιζόμενος ὁ Χριστὸς τὰ τοῦ Πατρὸς ἐντάλματα, τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ διελέγετο. Εἰ δέ τι π συνέβη αὐτὸν κατ' ἰδίαν επερωτηθέντα αὐτῷ ἀπο- κρίνεσθαι, τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διεμαρτύρατο λέγων· . 'Ο δὲ λέγω ὑμῖν, πᾶσι λέγω. · Μὴ τοί- των ἀναπέσῃς, ὦ οὗτος, ὁ πρὸς κοινωνίαν γυναικός ἐρημένος, ὡς ἐπ' ἐξουσίας ἔχων τὸν κόσμον περιβάλ λεσθαι. Πλειόνων γάρ σοι πόνων καὶ φυλακῆς χρεία πρὸς τὴν τῆς σωτηρίας ἐπιτυχίαν· ὡς δήγε δεῖ, καὶ ἐν μέσῳ τῶν παγίδων, καὶ τοῦ κράτους τῶν ἀποστα τικών δυνάμεων οὐκ ἦν ἐκλεξαμένῳ, καὶ τοὺς ἐρεθισμούς τῶν ἁμαρτιῶν ἐν ὄψεσιν ἔχοντι, καὶ πρὸς τὴν αὐτῶν ἐπιθυμίαν νύκτωρ τε καὶ μεθ᾿ ἡμέραν ἐκμοχλευομένῳ πάσας σου τὰς αἰσθήσεις. Γίνωσκε τοίνυν, ὡς οὐκ ἀποδράσεις τὴν πρὸς τὸν ἀποστάτην παλαίστραν, οὐδὲ τῆς τούτου νίκης καθάψῃ ἄνευ πότ των πολλών τῶν ἐπὶ φυλακῇ τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων. Ιωάννου τῆς Κλίμακος. Ήκουσα γάρ τινων ἐν κόσμῳ ἀμελῶς διακειμέ νων, εἰρηκότων πρός με · Πῶς δυνάμεθα ὁμοζύγῳ συζώντες, καὶ δημοσίαις φροντίσιν ὑποκείμενοι, τὸν μοναδικὸν βίον μετελθεῖν; Πρὸς οὓς ἀπεκρίθην A gerens nostræ salutis, in duo vitæ genera divisit ' res hominum, nempe in conjugium et virginita- tem; ut, qui non potest ferre præmiam virginitatis, veniat ad cohabitationem mulieris, illud sciens a se exactum iri rationem temperantiæ et sanctitatis, et similitudinem cum sanctis, qui in matrimonio et liberorum procreatione vixerunt; hujusmodi erat in Veteri Testamento Abraham, qui reverentia erga Deum unicum filium sacrificans adhuc gloriabatur, et sui tabernaculi portas habebat apertas, paratus ad accipiendos, qui veniebant, hospites. Non audie- rant isti : • Vende quæ labes, et da pauperibus ''; ; et his majora fecerunt Abraham, Isaac, Jacob, Sa- muel, David, et alii plurimi. In Novo autemTesta- mento, qualis erat Petrus, et reliqui apostoli? Exi- gentur enim a quolibet fructus dilectionis in Deum et in proximum, et declinationis ab his mandatis, et ab omnibus, in quibus se inique gessit. Dicit enim Dominus : • Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus '. . Et : • Qui non odit patrem suumn et matrem, et uxorem, et filios, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus ¹. › 251 An non tibi videntur proposita esse Evan- gelia iis etiam qui juncti sunt uxoribus? Ecce tibi declaratum est quod ab omnibus hominibus exiga- tur obedientia Evangelii, tam monachis quain con- jugatis. Sufficiet enim ei qui est junctus matrimo- nio, venia intemperantia, quod liceat ei uti copula et consuetudine cum uxore sua. Reliqua autem mandala, ex æquo omnibus posita, haud nullum periculum afferunt iis qui illa transgrediuntur; Christus enim Patris mandata annuntians, dissere- bat cum iis qui sunt in mundo. Quod sicubi conti- gisset eum seorsim interrogatum respondere, suis discipulis aiebat : • Quod vobis dico, omnibus dico 1, » Ne ergo fallaris tu qui clegisti conjunctio- nein cum muliere, tanquam qui possis munduni libere amplecti. Pluribus enim tibi laboribus et custodia opus est ad assequendam salutem; ut qui in medio laqueorum, et sub potestate apostatica- rum virtutum habitare elegeris, et in conspectu habeas irritamenta peccatorum, quique noctu ac D interdiu omnibus tuis sensibus ad pravas cupidita- tes inciteris. Scias ergo quod adversarii non eſſugies palestram, nec ad ejus pertinges victoriam, absque multis laboribus, ad observationem evangelicorumı dogmatum necessariis. Audivi aliquos in mundo ignavos ac negligentes, mihi dicentes Cum vitam agamus cum conjuge, et simus obnoxii publicis sollicitudinibus, quomodo possumus persequi vitam monasticam? Quibus z • 26. · - 1ª Matth. xix, 21. "Matth. x, 37. ss Luc. πιν, 15 Marc. xili, 57. VARIE LECTIONES. ο τάς. " γάμου, η ἀκρασίας. = που, γ ζήν. 1 ἀπεκρίθημεν. QUESTIONES. Ex Joanne Climaco.

respondimus : Quæcunque bona potestis facere, A facile. A mendaciis vobis temperate; nemini suffu remini, neminem contumelia afficite, nemini vos anteponite, neminem odio habete, fugite fornicatio- nem, a synaxi ne separemini, eorum qui egent mı - seremini, nemini este offendiculo, alienæ parti ne appropinquate, et contenti este stipendiis uxorum] vestris. Si sic feceritis, non procul estis a regno colorum. Ex Constitutionibus apostolicis ". Cum Moyses legislator dixit Israelitis : • Ecce dedi ante faciem vestram viam vitæ et viam mor- tis; et inferat : < Elige vitam, ut vivas "; » et propheta Elias dicat populo : ‹ Quousque claudica- bitis ambobus vestris poplitibus? Si Deus est Domi- nus, ambulate post ipsum 18; » merito ergo dicebat Dominus : • Nemo potest duobus dominis servire; aut enim unun odio habebit, et alterum diliget : aut alterum amplectetur, et alterum despiciet ". Necessario ergo nos queque doctorem nostrum 252 Christum sequentes, dicimus duas esse vias : unam vitæ, et alteram mortis. Prima est ergo via vitæ, et ea est quam lex ostendit : « Diligere Dominum Deum ex tota anima, et ex tota mente, et proximum sicut seipsum ".. Et : ‹ Quidquid non vis tibi fieri, hoc tu quoque alii ne feceris ". Benedic eis qui te exsecrantur; ora pro eis qui tibi insultant, dilige inimicos tuos. Quænam enim, inquit, est gratia, si diligatis eos qui vos diligunt? Nan et publicani hoc faciunt ". Abstine a carnali- C bus et mundanis desideriis. • Si quis tibi dederit colaphum in maxillam, verte et aliam "., • Si retribui, inquit, retribuentibus mihi mala”. • Si quis te angariaverit unum milliare, vade cum eo duo, et ei qui vult tecum in judicio conten- dere, et tunicam accipere, da ei pallium, et ab eo, qui tua tollit, ne repetas ; da ei, qui a te petit. • Ab eo qui vult a te mutuo accipere, ne averta- ris”.Atque omnibus quidem æquum est dare ex propriis laboribus; preferendi autem sunt sancti. • Non occides, non mochaberis ", puero vitium non offeres; exsccrandus est enim, inquit, qui dor- mit cum masculo concubitu feminæ ". Non forni- raberis. Non erit, inquit, qui fornicetur in Israel 29. Non furaberis 80., Nam Achan cum furatus esset in Jericho, obrutus lapidibus excessit e vita ”, et Giezi cum esset furatus et mentitus, fuit hæres leprx Naaman 8. Judas furatus bona pauperum, tradidit Dominum, et pœnitentia motus se suspen- dit 3. Ananias et Saphira cum sua suffurati essent, et Spiritum Domini tentassent, statim Petri coapo- stoli nostri sententia, morte sunt affecti ". Nec * Act. 9, VARIE LECTIONES. - ψεύσησθε, μηδένα κλέψητε, μηδένα λοιδορήσητε, μηδε νὰς κατεπαρθῆτε, μηδένα μισήσητε, τῆς πορνείας ἀπέχεσθε, τῶν συνάξεων μὴ χωρίζεσθε, τοῖς δεομένοις συμπαθήσατε, μηδένα σκανδαλίσητε, [ἀλλοτρία μετ ρίδι μὴ προσε νε]γγίσητε, ] καὶ ἀρκεῖσθε τοῖς ὁμωνίοις [τῶν γυναικῶν] ὑμῶν. Ἐὰν οὕτω ποιήσητε, οὐ μακράν ἐστε τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Πάντα, όσα δύνασθε ποιεῖν ἀγαθά, ποιήσατε· μηδενὶ Ἐκ τῶν ἀποστολικών Διαταγμάτων. Τοῦ νομοθέτου Μωσέως εἰρηκότος τοῖς Ισραηλία ταις· ι Ἰδοὺ δέδωκα πρὸ προσώπου ὑμῶν τὴν ἐδὸν τῆς ζωῆς, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θανάτου, » καὶ ἐπιφέ ροντος, ο Εκλεξαι τὴν ζωήν, ἵνα ζήσῃς· ν καὶ τοῦ προφήτου Ηλιού λέγοντος τῷ λαῷ· ο Ἕως τότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις ὑμῶν ; Εἰ Θεός ἐστινό Κύριος, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ· ἡ εἰκό. τως οὖν ἔλεγεν ὁ Κύριος Ἰησοῦς· . Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. ο 'Αναγκαίως οὖν καὶ ἡμεῖς ἑπόμενοι τῷ διδασκάλῳ Χριστῷ, φαμὲν, ὡς δύο ὁδοι εἰσι· μία τῆς ζωῆς, καὶ μία τοῦ θανάτου. Πρώτη οὖν τυγχάνει ὁδὸς τῆς ζωῆς, καὶ ἔστιν αὕτη, ἦν καὶ ὁ νόμος διαγορεύει, ο ᾿Αγαπᾶν Κύριον τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης ψυχῆς, καὶ ἐξ ὅλης διανοίας· καὶ τὸν πλησίον ὡς ἑαυτόν. » Καὶ, ο Πᾶν ὃ μὴ θέλεις γενέσθαι σοι, καὶ σὺ τοῦτο ἄλλῳ μὴ ποιήσῃς. » Ευλόγει τους κατα αρωμένους σε, προσεύχου ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων σε, ἀγάπα τοὺς ἐχθρούς. « Ποία γὰρ πέφυκεν ὑμῖν χάρις, ἐὰν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς; καὶ οἱ τελῶναι τοῦτο ποιοῦσιν. » Απέχου των σαρκικῶν καὶ κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν. • Εάν σοι δῷ ράπισμα ἐπὶ τὴν δεξιάν σου σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. - — Εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά. — Ἐὰν ἀγγαρεύσῃ σέ τις μίλιον ἕν, ὕπαγε μετ' αὐτοῦ δύο · καὶ τῷ θέλοντί του κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνα σου λαβεῖν, ἄφε; αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον, καὶ ἀπὸ τοῦ αἵροντος τὰ σὰ, μὴ ἀπαίτει. » Τῷ αἰ- τοῦντι δίδου, καὶ ο Ἀπὸ τοῦ θέλοντος δανείσασθαι, μὴ ἀποστραφῇς. • Πᾶσι μὲν οὖν διδόναι ἐξ ιδίων πό νων. « Τίμα γάρ, φησί, τὸν Κύριον ἀπὸ τῶν δικαίων πόνων· ο προτιμητέον δὲ τοὺς ἁγίους. « Οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ παιδοφθορήσεις· ἐπικατάρατος γάρ, φησίν, ὁ κοιμώμενος μετὰ ἄῤῥενος κοίτην γυναι κείαν γυναῖκα οὐ πορνεύσεις· οὐκ ἔστι γὰρ ὁ πολ νεύων ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ. Οὐ κλέψεις. ο 'Αχαν μέρ κλέψας ἐν Ιεριχώ, λίθοις βληθείς, τὴν ζωὴν ὑπεξα ἦλθε, καὶ Γιεζι κλέψας καὶ ψευσάμενος ἐκληρονόμησε τοῦ Νεεμὰν τὴν λέπραν, καὶ Ἰούδας κλέπτων τὰ τῶν πενήτων, τὸν Κύριον παρέδωκε, και μεταμελη θεὶς ἀπήγξατο. Καὶ ᾿Ανανίας και Σαπφείρα ἡ τούτου > . 3 οικείων. 16 Lib. vi, a c. 1, usque ad cap. 11, ut fervetus numerat. " Deut. xxx, 19, 18111 Reg. xvii, 21. 43 Matth. vi, 24. 10 Deut. VI, 5; x1, 13; Matth. xx11, 37; Marc. x, 30; Luc. x, 27. Luc. vi, 29. ss Psal. vni, 5. 25-16 Matth. v, 40-42; Deut. vis, 12. 9 Matth. v, 46. 23 ibil. ν. 39; XXII, 20; xv, 8; Luc. vi. 34. 17 Exod. xx, 13, 14. 18 Levil, xx, 13. 19 Ose. 111, 3. 30 Exod. 11, 15. 61 Jos. sui, 21, 25. ³ JV Reg. v, 23, 25, 27. 38 Matih. xxvπ, 5. 2 10. τι Hatth. S. ANASTASII SINAIT.E

γυνή, κλέψαντες τὰ ἴδια, καὶ πειράσαντες τὸ Πνεῦμα. Κυρίου, παραχρῆμα ἀποφάσει τοῦ Πέτρου τοῦ συναποστόλου ἡμῶν ἐθανατώθησαν. Οὐ μαγεύ σεις. ο Φαρμακοὺς γὰρ, φησί, οὐ περιβιώσετε. Οὐκ ἐπιθυμήσεις τὰ τοῦ πλησίον σου. Οὐκ ἐπιορκή σεις· ἐῤῥέθη γάρ, μὴ ὁμότα: ὅλως.» Και, «Οὐ συκοφαντήσεις, ὅτι ὁ συκοφαντῶν πένητα, παροξύνει τὸν ποιήσαντα αὐτόν. Οὐ καταλαλήσεις. Μὴ ἀγάπα γάρ, φησί, καταλαλεῖν, ἵνα μὴ ἐξαρθῇς.» Οὐ μνη σικακήσεις· ὁδοὶ γὰρ μνησικάκων εἰς θάνατον. Μὴ γίνου γλωσσώδης· ὅτι ἀνὴρ γλωσσώδης οὐ κατευ θυνθήσεται, καὶ παγὶς ἀνδρὶ τὰ ἴδια χείλη. Οὐκ ἔσται ὁ λόγος σου κενός· περὶ παντὸς γὰρ λόγου δώ σεις λόγους· ἐκ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ των λόγων σου καταδικασθήσῃ. Οὐ ψεύσει· ο 'Απο λεῖς γὰρ, φησί, πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος. Καὶ οὐκ ἔσῃ πλεονέκτης. Οὐαὶ γὰρ, φησὶν, ὁ πλεον εκτῶν τὸν πλησίον πλεονεξίαν κακήν. Οὐκ ἔσῃ ὑποκριτὴς, ἵνα μὴ τὸ μέρος σου μετ' αυτ τῶν θῇς. Μὴ γίνου ὑπερήφανος· ὑπερηφάνοις γὰρ Κύριος ἀντιτάσσεται. Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσει ὅτι τοῦ Κυρίου ἡ κρίσις. Οὐ μισήσεις τὸν ἀδελφόν σου ο Ελεγμῷ γὰρ ἐλέγξεις τὸν ἀδελφόν σου· οὐ λήψη δι' αὐτὸν ἁμαρτίαν.» Φεῦγε ἀπὸ παντὸς και κού. Απεχε γάρ, φησὶν, ἀπὸ κακοῦ, καὶ τρόμος οὐκ ἐγγιεῖ σο:. Μὴ γίνου ὀργίλος, μηδὲ βάσκανος, μηδὲ μανικός, ή θρασύς, ἵνα μηδὲν πάθῃς τὰ τοῦ Κάϊν, καὶ τὰ τοῦ Σαούλ [ καὶ Ἰωάσ]· ὅτι ὁ μὲν ἀπέκτει ναν ᾿Αβελ τὴν ἀδελφὸν αὐτοῦ, διὰ τὸ πρόκριτον αὐτοῦ εὐμεθῆναι παρὰ τῷ Θεῷ· ὁ δὲ τὸν Δαυΐδ δεδίωχε νικήσαντα τὸν Γολιάθ, ζηλώσας ἐπὶ τῇ τῶν χορευ εχών εὐφημία· ὁ δὲ τοὺς δύο στρατηγοὺς ἀνεῖλε, Διενήρ καὶ 'Αμεσίαν. Οὐκ ἔσῃ ἐπάδων, ἢ περι τα κείμενο τὸν νοῦν ἡ σου. Οὐκ αἰωνισθήσῃ, οὐδὲ μεταποιήσεις, οὐδὲ μαθήσῃ μάθημα πονηρόν και τὰς πάντα καὶ ὁ νόμος ἀπεῖπεν. Μὴ γίνου Δημότες, μηδὲ ῥιψόφθαλμος· ἐκ γὰρ τούτων, Σητεία και μοιχεία γίνονται. Μὴ γίνου φιλάργυρος ἵνα μὴ ἀντὶ θεοῦ δουλεύσῃς τῷ μαμωνά. Μη γίνου την φρον, καὶ μετέωρος, ὡς ὁ Φαρισαίος, ο Ότι τάς, ὁ τηλῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται· ο και, «Το ἐψηλὸν ἐν ἀνθρώποις, βδέλυγμα παρὰ Κυρίῳ. ο Με γίνει σκληροτράχηλος, καὶ θυμώδης· ὅτι οδηγεῖ πρὸς βλασφημίαν· ἀλλὰ μακρόθυμος και τμούς, ὅτι ἀνὴρ θρασὺς ἐμπεσεῖται εἰς καλά. Οὐκ ἐκτάξεις τῷ δούλῳ σου, ἢ τῇ παιδίσκῃ σου, ἐν πιο κρία ψυχῆς, μή ποτε στενάξωσιν ἐπὶ σοὶ, καὶ ἔσται η Γ. χειν, Σχιν, ΧΧΙ, ΝΟΤ.Ε. magiam, nec veneficium exercebis. Non eris ma gus, non veneficus. Maleficos, inquit, non patie ris vivere. Non concupisces res proximi tui; non pejerabis; dictum est enim, non jurandum esse omnino 3. Non calumniaberis; nam qui calu mniatur pauperem, irritat eum qui ipsum fecit”. Non detrahes. Ne diligas, inquit, detrahere, ne extollaris". Acceptæ injuriæ ne sis memor Viæ enim eorum, qui recordantur acceptæ injuriæ, sunt ad mortem. Ne sis loquas; quoniam, vir lin guax non dirigetur super terram, et laqueus sunt sua labra viro *. Non erit sermo tuus vanus: de omni enim sermone reddes rationem ", et ex verbis tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnabe ris". Non menticris: • Perdes, inquit, eos qui › Non eris avarus“: Væ, loquuntur mendacium“. inquit, ei qui propter malam plura habendi cupidi tatem fraudat proximum. Non eris hypocrita, ne pars tua ponatur cum hypocritis ". Ne sis superbus: Deus enim superbis resistit. Non accipies personam in judicio, quo niam Dei 253 est judicium ". Non odio habebis fratrem tuumı: • Arguendo, inquit, argues fra trem tuum, et non suscipies propter ipsum pecca tum 48.» Fuge ab omni malo, et non timebis 4. Ne sis iracundus, neque furiosus, neque invidus, aut audax; ne patiaris ea quæ Cain ", et quæ Saul ", et quæ Joab "; quoniam Cain quidem occi dit fratrem suum, quoniam is fuit prælatus a Deo; Saul autem persecutus est David, qui vicerat Go liath, æmulatione percitus propter laudem mulie rum choros ducentium; Joab autem occidit duos duces exercitus, Abner et Amasiam. Non eris in cantator, aut filium tuum igne purgans".".Noneris augur, nec auspex, neque disces malas discipli ; nam hæc omnia lex prohibuit. Ne sis turpi loquus, nec impudicos jaciens hinc inde oculos, nec ebriosus 87 ex his enim oriuntur fornicatio et adul terium. Ne sis amans pecuniæ, ne pro Deo servias mammonæ 68. Ne sis superbo et elato animo, ut Phariseus 69 • Quoniam omnis qui se exaltat hu miliabitur 60;» et: • Quod est altum inter homi nes, est apud Deum abominatio ". nas Ne sis dura cervice et animosus; quoniam id de ducit ad blasphemiam, sed lenis et paliens (ed multus in prudentia, nam mites possidebunt ter ram Ne sis audax; quoniam yir audax in cidet in mala. Ne imperes servo, aut ancillæ tuæ 3 Prov. xv, 51; XXII, 16. 38 Jac. IV, 14. Matth. X!, 36. 461 Petr. v, 5. 1. ss Levit. * Psal. 17; xvi, v, As ibid. 37. 61 Derit. 1, xis, 18; Matth. *** Isa. Liv, 14. 53.55 Deut. xvm, 11, 10. 18 Exod. xxi, 18. "Exod. xx, 17; Matth. v, 33. 34. so Prov ½ Eceli. x. 6. XVIII, 6; Psal. CXXXIX, 7. * Luc. sn, 15. 45 Eccli. 1, 37; Malth. 51. Levit. six, 15; Prov. 23; Eccli. XLII, 1; Jac. 11, Dew Levil, sis, 17, Eccli, sis, 13-15; Matth. x1, 15, Luc. xv, 5; Jac. v, 49. "11 Reg. xvi, 6, 8, 11. * Reg.; I Reg. m, 27; xx, 10. 5 Luc. av, 11 seqq. ** Luc. XV. 9, 13. Iv. ST | Cur. V, * Luc. aui, 15. • Matth. v, 4. 30 Genes, 88 1bid. 63 ibid. 16, e: xiv, 11; Matth. 12. byidy. Hiace men comparent in Greco nostro code.

σοι ὀργὴ παρὰ Θεοῦ. Μὴ δῶς γὰρ, φησί, ἀνθρώπῳ σε σε Ψευδοκατάνυξιν. εύκα τανύκτως εὐκατάνυξις. Εκάρη. τόπον καταρασθαί σε· καταρωμένου γάρ σε ἐν πικρία ψυχῆς αὐτοῦ, εἰσακούσεται αὐτοῦ ὁ ποιήσας αὐτόν. ο Τοὺς ἀδελφούς σου καὶ συγγενεῖς σου μὴ ὑπερίδης. «Τοὺς οἰκείους, φησί, τοῦ σπέρματός του οὐχ ὑπερέψῃ. Οὐ προσελεύσεις ἐν προσευχῇ σου, ἐν ἡμέρᾳ πονηρίας σου, πρὶν ἂν λύσῃς τὴν πικρίαν σου. Τὰ συμβαίνοντά σοι πάθη εὐμενῶς δέχου, καὶ τὰς περιστάσεις ἀλύπως, εἰδὼς, ὅτι μισθός σοι παρὰ Θεῷ δοθήσεται, ὡς τῷ Ἰώβ, καὶ τῷ Λαζάρῳ. Τὸν λαλοῦντά σοι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ δοξάσεις, μνησθήσῃ αὐτοῦ ἡμέρας καὶ νυκτός· τιμήσῃς δὲ αὐτόν, ὡς τοῦ εὖ εἶναί σοι πρόσ ξενον. Οπου γὰρ ἡ περὶ Θεοῦ διδασκαλία, ἐκεῖ Θεὸς πάρεστιν· ἐκζητήσεις γὰρ καθ' ἡμέραν τὸ πρόσω ωπον τῶν ἁγίων, ἵνα ἀναπαύσῃ ἐν τοῖς λόγοις αὐτῶν οὐ ποιήσεις ἔχθραν πρὸς αὐτοὺς, ἀναμνησθεὶς Δαθαν, καὶ ᾿Αβηρών. Αὕτη ἐστὶν ἡ ὁδὸς τῆς ζωῆς. Ἡ δὲ ὁδὸς τοῦ θανάτου ἐστὶν ἐν πονηραῖς πράξεσι θεωρου μένη· ἐν αὐτῇ γάρ ἐστιν ἄγνοια Θεοῦ, δι' ἣν γίνον ται, φόνοι, πορνεῖαι, καὶ τὰ λοιπά. ΕΡΩΤΗΣΙΣ 19. Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι αἱ ἐξουσίας τοῦ κόσμου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσίν· ἆρα λοιπὸν πᾶς ἄρχων καὶ βασιλεὺς, καὶ ἐπίσκο πος, ὑπὸ Θεοῦ προχειρίζεται; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ νόμῳ λέγοντος· «Δώσω ὑμῖν ἄρχον τας κατὰ τὰς καρδίας ὑμῶν, ο εύδηλον ὅτι οἱ μὲν τῶν ἀρχόντων καὶ βασιλέων, ὡς ἄξιοι τῆς τοιαύτης τιμῆς. ὑπὸ Θεοῦ προχειρίζονται· οἱ δὲ πάλιν ἀνάξιοι όντες, πρὸς τὸν ἀνάξιον λαόν, τῆς αὐτῶν ἀναξιότητος, κατὰ Θεοῦ συγχώρησιν ή βούλησιν προχειρίζονται. Καὶ ἄκου σον περὶ τούτων διηγήσεών τινων. Οτε γὰρ γέγονε βασιλεὺς Φωκᾶς ὁ τύραννος, καὶ ἤρξατο τὰς αἱματοχυσίας ἐκείνας διὰ Βοσόνου ἐκείνου] τοῦ δημίου ἐργάζεσθαι, μοναχός τις δὲ ἐν Κωνσταντί του πόλει ἀνὴρ άγιος, καὶ πολλὴν παρρησίαν πρὸς Θεὸν ἔχων, διεδικάζετο πρὸς Θεὸν ἐν ἁπλότητι λέγων· Κύ ριε, διατί τοιοῦτον βασιλέα ἐποίησας; Εἶτα, ὡς ἐπὶ ἱκανὰς ἡμέρας τοῦτο ἔλεγεν, ἦλθεν αὐτῷ φωνὴ ἐπ τοῦ Θεοῦ λέγουσα· Οτι οὐχ εὗρον χείρονα. Αλλη δέ τις πόλις ὑπῆρχε παράνομος [κατὰ τὴν Θηβαΐδα), πολλὰ μικρὰ καὶ ἄτοπα διαπραττομένη, ἐν ᾗ δημότης τις ἐξωλέστατος, ἐξαίφνης ψευδοκατάνυ ξίν τίνα κτησάμενος, ἀπελθὼν ἐκάρη καὶ τὸ μοναχικόν σχῆμα Αμφιέσατο. Μέντοιγε τῶν του νηρῶν πράξεων. οὐδαμῶς ἐπαύσατο. Συνέβη γούν τὸν ἐπίσκοπον τῆς πόλεως τελευτῆσαι, καὶ φαίνεται in amaritudine animæ tuæ: ne aliquando contra « te ingemiscant, et erit tibi ira a Deo.. Ne des, in quit, locum homini, ut te exsecretur; eo, te exse crante, in amaritudine animæ exaudiet eum qui fecit ipsum Fratres et cognatos tuos ne de spicias. Ne despexeris, inquit, necessarios tui seminis. Non accedes ad preces tuas in die afflictionis tuæ, priusquam resolveris amaritudinem tuam. Quæ tibi accidunt fer æquo animo, et casus absque molestia, sciens quod merces tibi dabitur apud Deum, sicut Job et Lazaro. Eum qui verbum Dei tibi loquitur, glorificabis; memineris autem ejus die ac nocte; honorabis autem ipsum, ut qui tibi bonam et tranquillam vitam conciliet. Ubi enim est de Deo doctrina, illic adest Deus. Ex quires in dies faciem sanctorum, ut acquiescas in sermonibus eorum. Non geres cum eis inimicitias, recordatus Dathan et Abiron. Hæc est via vitæ. Via autem mortis cernitur in malis actionibus: in ea enim est Dei ignoratio, propter quam fiunt cœ des, formicationes, et cætera. Cum dicat Apostolus, mundi potestates a Deo ordina tas esse, an ideo omnis princeps rex et episcopus a Deo præficitur? Cum Deus dicat in lege: Dabo vobis principes secundum corda vestra 65, est evidens quod ex principibus et regibus alii quidem a Deo praeficiun tur, tanquam digni eo honore; alii autem rursus, cum sint indigni, Dei permissione, aut voluntate praeficiuntur populo, digno eorum indignitate. De ea re audi aliquas narrationes. Quando Phocas tyrannus factus fuit imperator, et per Bosonum lictorem ejus cœpit facere san guinis effusiones, quidam monachus in civitate Constantinopolitana vir sanctus, et qui ad Deum magnam habebat fiduciam, cum Deo disceptabat di cens in simplicitate: Domine, cur cum fecisti im peratorem? Deinde cum permultis diebus hoc di xisset, vox ad eum venit a Deo dicens: Quoniam non inveni pejorem. Fuit etiam quædam alia civitas in Thebaide, ini qua, et quæ multa faciebat scelerata et exsecranda, in qua vir quidam perditissimus e populo, per falsam quandam compunctionem, repente tonsus fuit, et monasticum induit habitum; minime tamen cessa vit a sceleratis actionibus. Accidit ergo ut decederet episcopus civitatis. Cuidam autem viro apparuit Eccli. 18, 6. Abd. 12. 68 Jerem. III, 15. Ad verbum falsam com punctionem, simulatum dolorem. Opponitur seu (ALEMANN.) Ad verbum tonsus est, videlicet re ligiosorum instituto se devovit, sæpe apud Zonaram aliosque inferioris ætatis historicos ecclesiasticos. Concilium Tolet. rv: Quicunque ex sacularibus ac cipientes pænitentiam totonderunt se, el rursus præ varicantes laici effecti sunt. Et statim: Non aliter et hi, qui a parentibus detonsi fuerint, aut sponte sua seipsos religioni devoverunt, et postea habitum sæcu– larem sumpserunt. (ALEMANN.)

Ἱερεμίου. : Noli rex Juda, abominationes islas malas. Hæc dioit τινι ἀνδρὶ ἁγίῳ ἄγγελος Κυρίου λέγων· Απελθε, καὶ παρασκεύασαν τὴν πόλιν, ἵνα τὸν ἀπὸ δημοτῶν χειρο λευ[σ]θέντα αὐτῷ. Χειροτονηθεὶς δὲ ὁ προλεχθεὶς ἀπὸ δημοτών, μᾶλλον δὲ ὁ δημότης, ἤρξατο κατά διάνοιαν φαντάζεσθαι καὶ μεγαλοφρονείν. Καὶ ἐπιστὰς αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου λέγων · Τί υψηλοφρονεῖς, ἄθλιε ; ὄντως, οὐχ ὡς ἄξιος τῆς ἱερωσύνης ἐγένου, ἐπίσκου πε 4, ἀλλ' ὅτι ἡ πόλις αὕτη, τοιούτου ἐπισκόπου ἐστὶν ἀξία. Διδ, ἡνίκα ἴδῃς ἀνάξιόν τινα, καὶ πονηρὸν βα- τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν διαβάλῃς· ἀλλὰ μᾶλλον μάθε, καὶ πίστευε, ὅτι πρὸς τὰς ἀνομίας ἡμῶν, εἰς τοιούτους τυράννους παραδιδόμεθα, καὶ οὐδὲ οὕτως τῶν κακῶν ἀφιστάμεθα. • Καὶ ἐπέστησεν ο νεανίσκους ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ἐμπαίκται κυριεύσουσιν αὐτῶν, λέγει Κύριος. ο Ωσηέ. · Ἑαυτοῖς ἐβασίλευσαν, καὶ οὐ δι' ἐμοῦ ἦρξαν, καὶ οὐκ ἔγνωσάν με, λέγει Κύριος. » • Τάδε λέγει Κύριος τῷ λαῷ τούτῳ· αγάπησαν κινεῖν πόδας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐφείσαντο, καὶ ὁ Θεὸς οὐκ εὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς· νῦν μνησθήσεται τῶν ἀδι- κιῶν αὐτῶν. Καὶ εἶπε πρός με· Μὴ προσεύχου περὶ τοῦ λαοῦ τούτου εἰς ἀγαθόν· ὅτι, ἐὰν νηστεύσωσιν, οὐκ εἰσακούσομαι τῆς δεήσεως αὐτῶν· καὶ ἐὰν προσο ενέγκωσιν ὁλοκαυτώματα, καὶ θυσίαν, οὐκ εὐδοκήσω ἐν αὐτοῖς, ὅτι ἐν μαχαίρᾳ, καὶ ἐν λιμῷ, καὶ ἐν θα νάτῳ ἐγὼ συντελέσω αὐτοὺς εἰς ἀνάγκας, καὶ πάσαις ταῖς βασιλείαις τῆς γῆς· διὰ Μανασσῆ, υἱὸν Ἐζε- πίου βασιλέως Ἰούδα, [' τὰ βδελύγματα ταῦτα τὰ • Καὶ ἐλάλησε Κύριος ἐν χειρὶ δούλων αὐτοῦ τῶν βασιλεὺς Ἰούδα τὰ βδελύγματα ταῦτα τὰ πονηρὰ, τότε λέγει Κύριος ὁ Θεὸς Ἰσραήλ· Ἰδοὺ ἐγὼ φέρω κακὰ καὶ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ Ἰούδα, ὥστε παντός ἀκούοντος, ἠχήσει ἀμφότερα ὦτα αὐτοῦ. Καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ ἔσονται εἰς διαρπαγήν, καὶ εἰς προνομίαν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς αὐτ μαῖς μου· καί γε αἷμα ἀθῶον ἐξέχεε Μανασσῆς πολύ σφοδρώς, ἕως οὗ ἐπλήρωσε τὴν Ἱερουσαλήμ. ο Ιστέον ὅτι δι' ἑνὸς ἁμάρτημα 1, πολλάκις μα στίζεται χώρα, καὶ πόλις, κατὰ τὸν Ἐκκλησιαστὴν, πολλήν ; Οπερ καὶ ἐπὶ Δαυΐδ γενόμενον ἔγνωμεν. Οταν γὰρ ἐπὶ τῇ εὐθηνίᾳ τῶν πραγμάτων, ὁ ἕξαρ- χος ὑπερηφανεύηται, εἰς ἀθυμίαν αὐτοῦ, καὶ κατά- A quidam angelus, dicens : Vade, et fac ut civitas episcopum eligat plebeium illum qui illic habitat. Abiens ergo fecit quod jussus fuerat. Ille autem et sibi valde placere. Accedens autem angelus Domini ei dicit: Cur superbis, et magnifice tibi places, o infelix? Revera, non tanquam dignus sacerdotio factus es episcopus; sed quia hæc civitas tali dignata erat episcopo. Quamobrem, quando videris indignum aliquem et sceleratum regem, aut principem, aut magistratum, aut epi- scopum, ne mireris, neque Dei accuses providen- tiam; sed disce, et crede quod propter nostras iniquitates tradimur ejusmodi tyrannis; et ne sic quidem a malis abstinemus. ‹ Et imponam adolescentes principes eorum; et illusores dominabuntur eis, dicit Dominus 6. • Sibimetipsis regnaverunt, et non per me prin- cipes exstiterunt, et non indicaverunt mibi 67. • Sic dicit Dominus populo huic : Dilexerunt movere pedes suos, et non pepercerunt, et Deus non placuit sibi in eis: nunc recordabitur iniqui- tatis ipsorum. Et dixit Dominus ad me orare pro populo isto in bonum: quoniam, si jejunaverint, non exaudiam orationem eorum; et, si obtulerint holocautomata et sacrificia, non placebo mihi in eis, quoniam in gladio, 'et in fame, et in morte ego consummabo eos 68. Et tradam eos in angustias, et omnibus regnis terræ: propter Manassen filium Ezechiæ regis Juda: pro omnibus quæ fecit in Jerusalem 69. Et locutus est Dominus in manu servorum prophetarum dicens: Pro iis quæ fecit Manasses Dominus Deus Israel: Ecce ego porto mala et super Jerusalem et Juda; ita ut omnis audientis perso- naturæ sint ambæ aures ejus. Et tradam eos in manus inimicorum suorum, et erunt in direptio- nem et in prædam omnibus inimicis suis pro eo · quod fecerunt malum in oculis meis. Etiam san- guinem innocentem effudit Manasses multum valde,... quoadusque implevit Jerusalem "., Sciendum est quod propter peccatum unius sæpe flagellatur regio et civitas, ut dicit Ecclesiastes, quoniam peccans quis, ait, perdet bonitatem mul- tam ”, prout Davidis tempore accidisse novimus ”. Nam cum ob rerum copiam forentem: que slalun princeps insolescit, ad ipsius mororem et con- τονήσωσιν ἐπίσκοπον. Απελθὼν οὖν ἐποίησε ε τὰ κε- σιλέα, ἢ ἄρχοντα, ἢ ἐπίσκοπον, μὴ θαυμάσης, μηδὲ πονηρὰς περὶ πάντων, ὧν ἐποίησεν Ιερουσαλήμ. προφητών, λέγων· 'Ανθ' ὧν, ὧν ἐποίησε Μανασσῆς ὁ τῶν, ἀνθ' ὧν, ὅτα ἐποίησε 5, τὸ πονηρὸν ἐν ὀφθαλ- Ισιδώρου ἐκ τῶν ἐπιστολῶν. ὅτι ἁμαρτάνων τίς, φησί, ἀπολέσει ἀγαθωσύνην * Isa. II, 4. 67 Osee vill, 4. "Jerem. xtv, 7' Eccle. ix, 18. " II Reg. XXIV. ex intimo vulgo electus, cœpit apud se esse elatus, Osee. 10-12. 69 Jerem. xv, 4. 70 IV Reg. xxı, 10-16. VARIE LECTIONES. t Haec desunt apud LXX. · πεποίηκε. ὁ ἐπίσκοπος, ὁ ἐπιστήσω. δ ἐποίησαν. ὁ ἁμαρτίαν. QUÆSTIONES Ησαΐου. Βασιλειῶν τετάρτη. 255 Isaia. Jeremia. Libro quarto Regum. Isidori ex epistolis.

κρισιν τὸ ὑπήκοον ἐλαττοῦται, οὐκ ἀδίκως παιδευ μενον, ἀλλ' ἐκάστου τὰ ἐπίχειρα τῆς οἰκείας πράσ ξεως ἀπολαμβάνοντος, καὶ τῆς θείας μακροθυμίας ἀποτυγχάνοντος, διὰ τὰς πρὸς τὸν ἄρχοντα ψήφους. Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν Διαταγμάτων. Οὔτε γὰρ βασιλεὺς δυσσεβὴς ἔτι ὑπάρχων βασι λεὺς, ἀλλὰ τύραννος, οὔτε ἐπίσκοπος ἀγνοίᾳ ἢ και κονοίᾳ πεπιεσμένος, ἔτι ἐπίσκοπός ἐστιν, ἀλλὰ ψευ δώνυμος, οὐ παρὰ Θεοῦ, ἀλλὰ παρὰ ἀνθρώπων προς βληθεὶς, ὡς ᾿Ανανίας, καὶ Σαμέας ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ Σεδεκίας, καὶ 'Αχίας, οἱ ἐν Βαβυλῶνι ψευδοπρο φῆται. Ολυμπιοδώρου ἐκ τῶν τοῦ Ἰώβ. Ο γὰρ Κύριος πάντας ἡ ἐφορᾷ, φησὶ, καὶ κατά ἔθνος, καὶ κατὰ ἄνθρωπον ὁμοῦ.» [Ὁμοῦ] «Βασι λεύων ἄνθρωπον ὑποκριτὴν ἀπὸ δυσκολίας λαοῦ.» Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς σαφῶς διὰ τοῦ προφήτου Ωσηὲ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ δηλοί, λέγων· «Καὶ ἔδωκά σοι βασιλέα ἐν ὀργῇ [κατα] τοῦ θυμοῦ μου, ο Πολο λάκις γὰρ τῷ σχήματι φαινόμενον ἀγαθὸν συγχων ρεῖ εἰς βασιλέα ἀναγορευθῆναι, ἐφ᾽ ᾧ κακωθῆναι βούλεται δι' αὐτοῦ τοὺς ὑπηκόους διὰ τὴν αὐτῶν δυσκολίαν καὶ κακοπραγίαν. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης περὶ τῶν πρὸ ὥρας ἁρπαζομένων. Ὥσπερ ὁ τεχνίτης τὸν ἀντίτυπον σίδηρον, καὶ μὴ ῥᾳδίως διὰ πυρὸς μαλαττόμενον, καὶ πρὸς τὸ ἀναγ καῖον τοῦ βίου ἐκτυπούμενον, σφύρα, ἡ ἄκμονι χρήσ σεται τῷ τοιούτῳ, ὡς [ἐν] ταῖς ἐπὶ τούτων πληγαῖς, τὸ ἐνεργές τε καὶ ἀπαλὸν πρός τι τῶν χρησίμων ἀποτυποῦσθαι· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, τὸν κατὰ κακίαν ὑπερβαλλόντως κ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ προαίρεσιν ξητῆς ἀφίησι σκοπῷ τῷ βελτίονι, καθάπερ καὶ τὸν Φαραὼ καὶ τὸν Ναβουχοδονόσορ εἴασε γενέσθαι, ὡς ἂν τῇ ἐκείνων πληγῇ ὁ Ἰσραὴλ παιδευθῆ κ. Τοῦ Χρυσοστόμου. σαι Οὐ γάρ ἐστιν ἐξουσία, φησὶν, εἰ μὴ ἀπὸ Θεοῦ. Τί λέγεις; Πᾶς οὖν ἄρχων ὑπὸ Χριστοῦ " κεχειροτό νηται; θὺ τοῦτό φησιν, οὐδὲ περὶ τῶν καθ' ἕκαστον ἄρχοντα ὁ λόγος μοι νῦν, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγ ματος. Τὸ ἀρχὰς εἶναι, καὶ τοὺς μὲν ἄρχειν, τοὺς δὲ ἄρχεσθαι, καὶ μὴ ἁπλῶς ἀνέδην ἅπαντα φέρεσθαι, ὥσπερ κυμάτων τῇδε κἀκεῖσε τῶν δήμων περιαγο μένων, τῇ τοῦ σοφίᾳ ὁ ἔργον εἶναί φημι. Διὰ τοῦτο το ΣΧΧΙν, πάντα. * ὑπερβάλλοντα. ζῆσαι. η συμβιούντας. οὐκ εἶπεν, Οὐ γάρ ἐστιν ἄρχων, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ αἱ δὲ οἶσαι ἐξουσίαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσίν. Οὕτω καὶ ὅταν λέγει τις σοφός, ὅτι παρὰ Κυρίου ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρὶ, τοῦτο λέγει· ὅτι τὸν γάμον δ Θεὸς ἐποίησεν, οὐχ ὅτι ἕκαστον συνόντα γυναικὶ αὐτ τὸς ἡ συνάπτει. Καὶ γὰρ ὁρῶμεν πολλοὺς καὶ ἐπὶ κακῷ καὶ γάμῳ ἀνόμῳ συνιόντας ο ἀλλήλοις, καὶ το παιδευθείη. - Θεοῦ. τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας. αὐτοῖς. demnationem subditi deprimuntur. Nec vero illi inique castigantur: verum unusquisque actionis suæ præmia recipit, ac propter principis calculos divina longanimitate orbatur. 256 Εt apostolicis Constitutionibus s. Neque enim rex impius est rex, sed tyrannus. Neque episcopus (21'), ignorantia aut mala mente oppressus, est amplius episcopus, sed falso nomine ata appellatur, non a Deo præfectus, sed ab bomi nibus, ut Ananias et Sameas in Jerusalem, et Sedecias et Achias falsi prophetæ in Babylone. Olympiodori in Job. Dominus, inquit, omnes intuetur, et gentem et hominem simul "., Et: «Dat regem hypo critam, ob populi improbitatem.. Hoc autem ipse quoque Deus significat per prophetam Osee, Israeli dicens: Et dedi tibi regem in ira furoris mei.» Sæpe enim permittit ut qui specie vide tur bonus, rex renuntietur, ut per ipsum omnes subjecti alligantur propter eorum improbitatem et malignitatem. Ex Gregorio Nysseno, de iis qui rapiuntur anle tempus. Quomodo artifex ferro duro ac resistente, quod non facile emollitur igne, nec effingitur ad ſa ciendum aliquod vas vitæ necessarium, pro malleo aut incude utetur, ut frequentibus in ipsum ictibus exerceatur, et molle effectum efformetur ad ali quid quod sit utile; ita etiam eos qui ex libero suo arbitrio, malitia sunt insignes, vivere permittit meliori fine ac intentione. Sicut permisit nasci Pharaonem, et Nabuchodonosor, ut illorum plaga castigaretur Israel. Ex Chrysostomo. Non est, inquit, potestas, nisi a Deo ", Quid dicis? Omnis ergo princeps electus a Deo? Non hoc inquit; non a nobis nunc agitur de sin gulis principibus, sed de re ipsa. Esse enim prin cipes, ac magistratus, et alios quidem regere, alios vero regi; et, nec omnia temere ac con fuse ferri, populis, tanquam fluctibus huc et illuc circumactis, id dico esse opus divinæ sapientiæ. Propterea non dixit: Non est princeps nisi a Deo. Ita etiam, quando dicit quidam sapiens: Do mino conjungitur viro mulier, hoc dicit, quod Dominus fecit matrimonium, non quod ipse con jungit unumquemque cum muliere. Videmus enim multos in malo et illegitimo matrimonio habere rutuam vitæ consuetudinem. Neque tamen hoc 7 Lib. u, c. 8. Job 19. 78 ibid. 30. 16 Osee xi, 11. 77 Rom. xn, 1. Cante lege ista, ex apocrypbo libro accepta: nam episcopus malus, aut imperitus verus episco pus est, tametsi et dignitate et nomine dign:s.

οὐκ ἂν τοῦ Θεοῦ τοῦτο λογισώμεθα. Αλλ' ὅπερ < ἐξ ἀρχῆς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν, ο αὐτὸς εἶπεν· • Αντί τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ. » Θεοδωρήτου ἐκ τοῦ περὶ Προνοίας. Εἰ δὲ βλέπων τινὰς τῶν ἀρχόντων δώροις ἀπεμ- πωλοῦντας τὸ δίκαιον, προσπταίεις τῇ Προνοίᾳ, ἐγώ σου διασκεδάσω τῆς διανοίας τὸν τρόπον, καί φημι, ἀλλ' ἡ τῶν ἀρχομένων πονηρία τὴν τούτων ἀρχὴν ἐπεσπάσατο. Ονησιν γὰρ οὐδεμίαν παρὰ τῶν καλῶς ἡγησαμένων ἑλκύσαι θελήσαντες, ἀλλὰ τῇ μοχθηρίᾳ τοῦ τρόπου τὴν ἐκείνων διδασκαλίαν ἐξυβρίσαντες, Εἶτα τῆς θείας γυμνωθέντες οἰκονομίας ", τῶν τοιούτων ἡγεμόνων ἀπήλαυσαν· πάτταλοι γὰρ πατο τάλοις ἐκκρούονται. • Δώσω γάρ, φησὶν, ἄρχοντας κατὰ τὰς καρδίας ὑμῶν, ο ἵνα τῇ πείρᾳ τῶν χειρό νων [εἰς μνήμην ἔλθωσι τῶν κρειττόνων, καὶ τῆς καλῆς καὶ ἀγαθῆς ἐκείνης] ἀναμνησθῶσι παιδαγω- γίας. Εὑρίσκομεν δὲ τὸν Θεὸν δι᾽ ὑπερβολὴν ἀνθρώ των πονηρίας τὰς ἡνίας ἐῶντα πολλάκις, καὶ φέ- βεσθαι * τῶν ἀνθρώπων, ὡς ἂν ἐθέλῃ, συγχωροῦντα τὸ γένος. Καὶ τοῦτο αὐτὸς ἡμᾶς διὰ Ζαχαρίου διδά σκων, πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἔλεγε· : Καὶ εἶπον· Οὐ ποι- μανῶ ὑμᾶς τὸ ἀποθνήσκον ἀποθνησκέτω, καὶ τὸ ἀπολλύμενον ἀπολλύσθω, καὶ τὰ κατάλοιπα, κατ εσθιέτω έκαστος τάς σάρκας τοῦ πλησίον αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦ Δαυΐδ φησι· « Καὶ οὐκ ἤκουσεν ὁ λαός μου τῆς φωνῆς μου, καὶ Ἰσραήλ οὐ προσέσχε μοι διῶν αὐτῶν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς Θεραπευτικῆς. τού; τ' ἄλλα ἅττα παρανομούντας δι' αὐτῶν κολά- ζειν οὐκ ἐπαινοῦσαι μὲν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ λίαν μια σούσαι τὴν τοῦ βίου προαίρεσιν, ἀνεχόμεναι δὲ τῆς τούτων υπηρεσίας, διὰ τὴν χρείαν· οὕτως ὁ τοῦ κατ ἐσεβοῦντας καὶ παρανομοῦντας εισπράττειν. Ὕστε 'μεν δὲ καὶ τούτους παντελῶς παραδίδωσι τιμωρίᾳ, η ἐπειδήπερ οὐχ ὡς Θεῷ διακονοῦντες, ἀλλ᾽ οἰκείᾳ ποντ μία δουλεύοντες, τὰ δεινὰ ἐκεῖνα δεδράκασιν. Οὕτως ἡμαρτηκότα τὸν Ἰσραὴλ τῇ τῶν ᾿Ασσυρίων οὐ διέγνωσαν τὸν σκοπόν, τηνικαῦτα καὶ τούτων καταλύσας τὴν δυναστείαν, ἑτέροις δουλεύειν ἠνάγ καθεν, ὡς καὶ οἱ προφῆται διδάσκουσι παρ' ὧν ὁ • διασκεδάζω. το Jerem. 1, 15. η A Deo ascribimus; sed conjungere 257 dicitur. virum et feminam, quia ab initio masculum et « feminam fecit, » et dixit : . Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhærebit uxori suæ "*.» Ex Theodoreto de Providentia. Şi autem videns aliquos magistratus ac prin- cipes jus donis vendentes, offenderis in Provi- dentia, ego has tuas cogitationes dispellam (tuæ cogitationis modum discutio), et dico non Deum iis credidisse principatum, sed eorum qui sunt subjecti improbitatem, corum attraxisse imperium. Nam cum ex aliis qui recte imperaverant uullam vellent capere utilitatem, sed ipsa morum impro- bitate illorum doctrinam adecissent injuria, se- C vocem meam, et Israel non intendit mihi, et di- misi eos secundum desideria cordis eorum 81 ipsos privaverunt Dei cura; deinde divina nudati administratione, eos duces sunt consecuti : cunei enim cuneis extruduntur. « Dabo, inquit, principes secundum cor ipsorum ",, ut experti pejora ine- liorum recordentur, et bona et honesta illorum institutiones, et disciplina eis veniant in mentem. Invenimus autem Deum propter insignem homi- num improbitatem sæpe laxare habenas, et per- mittere ut genus hominum feratur quo velit. Εt hoc ipsum nos docens per Zachariam, dicebat Israel : « Et dixi : Non pascam vos, quod moritur moriatur, et quod perit pereat, et de cælero com medat unusquisque carnem proximi sui 8°. › Et per Davidem dicit : « Et non audivit populus meus • Et Ex eodem de curandis Græcanicis affectionibus. Quemadmodum civitates nutriunt lictores, ut ejusmodi scelera admittunt, per eos puniant, non laudantes quidem, sed valde etiam odio habentes eorum instituta, ferentes tamen propter usum mìnisterii, ita etiam mundi administrator sinit ut sint tyranni, velut quidam lictores, ut per eos pœnas sumat de impiis et sceleratis. Postea eos quo- que exactissimo tradit supplicio, quoniam non tan- quam Deo ministraules, sed suæ improbitati ser- vientes gravia illa et intoleranda fecerunt. Sic Israelem, cum peccasset, Assyriorum tradidit cru- delitati. Postquam autem isti non agnoverunt fructum supplicii, vel potius finem et institutum, 258 tunc eorum quoque fracta potentia coegit eos servire aliis, ut docent etiam prophetæ. A / quibus Plato, ut arbitror, suffuratus occasio so Zar " Gen. 1, 27; 11, 24; Matth. xix, 4, 5; 1 Cor. vi, 16; Ephes. v, 31. ὡς τοῖς τοιούτοις οὐχ ὁ Θεὸς ἡγεμονίαν ἐπίστευσεν, τῆς θείας ἐπιμελείας σφᾶς • αὐτοὺς ἀπεστέρησαν '. Β απέστειλα αὐτοὺς κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν καρ- Καθάπερ γὰρ αἱ πόλεις τρέφουσι τους δημίους, ὥστε τοὺς ἀνδροφόνους, καὶ (22) τοιχωρύχους, καὶ σμου τούτανις, οἷα δημίους τινὰς γενέσθαι συγχω ρεῖ τοὺς τυράννους, ὥστε διὰ τούτων ποινὴν τοὺς ὠμότητι παρέδωκαν 7. Ἐπεὶ δὲ οὗτοι τῆς τιμωρίας homicidas, et sepulcrorum effossores, et qui əlia Οι Psal. Lxxx, 12, 13 VARIE LECTIONES. • σαφῶς. * ἀπεστέρησεν. - ἐπιμελείας, τ φαίνεσθαι. * παρέδωκεν. NOTÆ. (22) Interpr. legit. τυμβωρύχους. Cod. noster, τοιχωρύχους, parietum effossores. QUESTIONES.

dicit eos qui sunt incurabiles, castigari ad aliorum A Benignus et justus judex Deus, nobis peccan- meus, memoriale Israel. Venumdati estis gentibus, invadunt propterea quidem parum vobis iratus τανόντων ἡμῶν] παραδίδωσιν ἡμᾶς πολλάκις τοῖς ἔθνεσιν, οὐκ εἰς ἀπώλειαν· διὰ δὲ τὸ παροργίσαι ὑμᾶς τὸν Θεὸν, παρεδόθητε τοῖς ὑπεναντίοις. Παρ- ωξύνατε γὰρ τὸν ποιήσαντα ὑμᾶς. » Οἱ δὲ ἐχθροὶ τες, τὰ δεινὰ ἡμῖν καὶ μὴ ἀρέσκοντα τῷ Θεῷ δια πράττουσιν· ὑπὲρ ὧν πάντως τὴν αἰωνίαν κόλασιν αὐτοῖς χρησάμενοι· ἄκουσον, τί φησιν ὁ Θεὸς διὰ αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο ὑμῖν εἰς κακά c. iniquorum inimicorum, justo Dei judicio. Dicit τῇ καρδίᾳ σου, οὐδὲ ἐμνήσθης τὰ ἔσχατα. Νῦν δὲ κρίσιν Θεοῦ. Φησὶ γὰρ Ησαΐας πάλιν περὶ τοῦ Deus, cui peccaverunt ei, et noluerunt in viis il- circuitum es. Εt non cognoverunt unusquisque Ἰσραὴλ τοῖς προνομεύσασιν αὐτόν; οὐχὶ ὁ Θεὸς, ᾧ utilitatem. ritum, sed ad castigationem et disciplinam, ut per Jeremiam dicit Israel : • Confidite, populus provocastis Deumn, traditi estis adversariis. Esa- cerbatis enim eum qui fecit vos e. Inimici autem, et iniqui et impii, propriæ serviente iniquitati, quibus omnibus æternum referent supplicium. Traditus est enim Israel, ut dictum, adversariis, ut ipse parce et benigne castigaretur; Assyrii autem illos tractarunt acerbe et inclementer. Audi quid dicat Deus per Zachariam Israeli de Assyriis: Zelatus sur Jerusalem et Sion, zelo magno et furore maximo zelatus sum [adversus eos qui vos sum; ipsi vero simul invaserunt vos in ma- Similiter per Isaiam : « Iratus sum, inquit, contra populum meum,(Glia Chaldæorum) contaminasti C hæreditatem meam. Ego dedi eos in manum tuam; tu vero non dedisti eis misericordiam; seni ag- gravasti jugum valde, et dixisti : In æternum ero recordata es novissimorum. Nunc vero veniet super te repente perditio, et nescis; fovea, et incides in eam. Et veniet super te miseria, et non poteris munda fieri 8. › Hinc ergo discimus quod qui belligerantur et nos injuria aficiunt, ultimum subibunt supplie cium. Nos autem debemus scire quod propter pec- cata nostra sæpe tradimur, ut dictum est, in manus enim rursus Isaias de Israele: Quis dedit in di- reptionem Jacob, et Israel vastantibus eum? Nonne D lius 259 ambulare, neque audire legem ejus. Εt induxit super eos iram furoris sui. Et prævaluit adversus eos bellum, et qui comburebant eos per eorum, neque intellexerunt. » Et rursus: ‹Nunquid non valet manus Domini salvos facere? aut gra- vavit aurem suam, ut non exaudiat? Sed peccata Πλάτων, ώς οἶμαι, τὰς ἀφορμές κεκλοφώς, ἔφη, τοὺς ἀνιάτως διακειμένους εἰς ἑτέρων ὠφέλειαν παι δεύεσθαι. Ο μὲν φιλάνθρωπος καὶ δίκαιος κριτής άμαρ- ὑπεναντίοις, οὐκ εἰς ἀπώλειαν, ἀλλ᾽ εἰς παιδείαν, ὡς διὰ Ἱερεμίου πρὸς τὸν Ἰσραήλ φησι· θαρ σεῖτε, λαός μου, μνημόσυνον Ισραήλ πράθητε τοῖς καὶ ἄνομοι, καὶ ἀσεβεῖς, οἰκείᾳ πονηρία δουλεύον κομίσονται. Παραδοθεὶς δὲ 4, ὡς εἴρηται, ὁ Ἰσραὴλ πρὸς τὸ παιδευθῆναι αὐτῶν ἡ φειδομένως καὶ φιλ ανθρώπως· οἱ δὲ Ασσύριοι πικρῶς καὶ ἀσυμπαθῶς Ζαχαρίου πρὸς τὸν Ἰσραὴλ περὶ Ασσυρίων ο Εζή- λωσα τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν Σιών, ζῆλον μέγαν, καὶ ὀργὴν μεγάλην ἐγὼ ὀργίζομαι ἐπὶ τοὺς συνεπι τιθεμένους ὑμῖν, ἀνθ' ὧν μὲν ὠργίσθην ὑμῖν ὀλίγα· Ὡσαύτως καὶ διὰ Ησαΐου, « Παρωξύνθην, φησὶν, ἐπὶ τὸν λαόν μου · θύγατερ Χαλδαίων, ἐμίανας τὴν κληρονομίαν μου. Εγώ δέδωκα αὐτοὺς εἰς τὴν χεῖρά ρου τὸν ζυγὸν ἐβάρυνας σφοδρῶς, καὶ εἶπα;· Εἰς τὸν αἰῶνα ἔσομαι ἄρχουσα. Οὐκ ἐνόησας ταῦτα ἐν ἥξει ἐπὶ σὲ ἐξαίφνης απώλεια, καὶ οὐ μὴ γνώσ βάθυνος, καὶ ἐμπόσεις εἰς αὐτὸν, καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ τα λαιπωρία, καὶ οὐ μὴ δυνήσῃ καθαρά γενέσθαι. ο Οὐκοῦν ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι οἱ μὲν πολε μοῦντες, καὶ ἀδικοῦντες ἡμᾶς, τὴν ἐσχάτην κόλασιν ὑποστήσονται· ἡμεῖς δὲ ὀφείλομεν εἰδέναι, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παραδιδόμεθα πολλάκις, ὡς εἰ ρηται, εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀνόμων, κατὰ δικαίαν Ισραήλ « Τίς ἔδωκεν εἰς διαρπαγὴν Ἰακώβ, καὶ ἡμάρτοσαν αὐτῷ, καὶ οὐκ ἐβούλοντο ἐν ταῖς ἐδεῖς αὐτοῦ πορεύεσθαι, οὐδὲ ἀκούειν τοῦ νόμου αὐτοῦ ; Καὶ κατίσχυσεν ἐπ' αὐτοὺς ὀργὴν θυμοῦ αὐτοῦ· καὶ κατίσχυσεν ἐπ' αὐτοὺς πόλεμος, καὶ οἱ συμφλέγοντες κύκλῳ, καὶ οὐκ ἔγνωσαν ἕκαστος αὐτῶν, οὐδὲ συν- ῆκαν. » Καὶ πάλιν' . Μὴ οὐκ ἰσχύει ἡ χεὶρ Κυρίου τοῦ σῶσαι; ἢ ἐβάρυνε τὸ οὖς αὐτοῦ, τοῦ μὴ ἀκοῦ ΝΟΤΑ. 25. tibus, nos sæpe tradit adversariis, non ad inte- non in perditionem. Eo enim quod ad iracundiam Jum (23) 183. > domina. Non intellexisti hæc in corde tuo, neque σου· σὺ δὲ οὐκ ἔδωκας αὐτοῖς ἔλεος. Τοῦ πρεσβυτέ 8 Baruch IV, 5-7. 83 Zach. VIII, 2. 84 Isa. XLVII, 6 seqq. 85 Isa. x211, 24, * Θεός. ο γάρ. 5 αὐτόν. ο κακόν. VARIE LECTIONES. (23) Hæc in Ed. Lat. LXX, non comparent; ut nec in Greca. S. ANASTASII SINAIT.E QUESTIO XVII. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΖ΄. "Αρα πάντα τὰ κακὰ, ὅσα ποιοῦσιν ἡμῖν τὰ ἔθνη, An quæcunque mala faciunt nobis gentes, ea faciant jussu Dei? RESPONSIO. faciunt nobis gravia, et Deo minime grata : pro κατὰ κέλευσιν Θεοῦ ποιοῦσιν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.

σαι; ᾿Αλλὰ τὰ ἁμαρτήματα ὑμῶν διιστῶσιν ἀνὰ μὴ ἐλεῆσαι· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν μεμολυσμέναι απ ματι, καὶ οἱ δάκτυλοι ὑμῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὰ δὲ χείλη ἀληθινή. » φησι· « Εγώ παραδώσω ὑμᾶς εἰς μάχαιραν, πάντες ἐν σφαγῇ πεσείσθε, ὅτι ἐλάλησα • ὑμᾶς, καὶ οὐχ ὑπηκούσατε· ἐλάλησα, καὶ παρηκούσατε, καὶ ἐβουλόμην, ἐξελέξασθε. Καὶ πάλιν· ι Καὶ γνώ σονται πάντα ἔθνη, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας ᾐχμαλω- τίσθησαν οἶκοι Ἰσραὴλ ἀνθ' ὧν ἠθέτησαν εἰς ἐμέ· ἔπεσαν πάντες ἐν μαχαίρᾳ, καὶ κατὰ τὰ ἀνομήματα δικαίαν κρίσιν Θεοῦ, καὶ αἱ ἀδικίαι ἡμῶν προξε ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις· παρὰ γὰρ Κυρίου Θεοῦ δικαιοσύνην συνίστησιν, τί ἐροῦμεν; μὴ ἄδικος λέγω ); Μη γένοιτο. » Αὐτεξούσιοι γάρ ἐσμεν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας καὶ ἀπωλείας, ὡς γέγραπται, • Έναντι ἀνθρώπων ἡ ζωή, καὶ ὁ θάνατος, καὶ δ ἐὰν εὐδόκησεν, δοθήσεται αὐτῷ. » Διὸ καὶ παραινεῖ ὁ Σοφός, λέγων· . Μη ζηλοῦτε θάνατον ἐν πλάνη ζωῆς ὑμῶν, μηδὲ ἐπισπᾶσθε ὄλεθρον ἐν ἔργοις χει- αυθαίρετον τῆς ἀνατροπῆς ἡμῶν, πάλιν φησί· • Διεβεῖς δὲ ταῖς χερσὶ καὶ τοῖς λόγοις παρεκα- εἰπεῖν. ὁ διὰ τὴν λαμπρότητα έωσφόρος, σκότος δια τὴν ἔπαρσιν καὶ γενόμενος, καὶ λεγόμενος· οὗ τὴν κατάπτωσιν καὶ ὁ μέγας Ἡσαΐας ἀποθαυμάζων, τοῦ [ εωσφόρος] ἡ πρωί ἀνατέλλων; συνετρίβη δὲ εἰς τὴν γῆν ὁ ἀποστέλλων πρὸς πάντα τὰ ἔθνη. » Εἶτα, τὸ αὐτεξούσιον τῆς παρατροπῆς αὐτοῦ καὶ ἀπονοίας στηλιτεύων, ἐπάγει· «Σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ peccata vestra avertit faciem suam a vobis, ne misereatur. Manus enim vestræ inquinatæ sunt sanguine, et digiti vestri in peccatis, labia autem vestra locuta sunt iniquitatem; et lingua vestra injustitiam meditatur. Nemo loquitur justa, neque est judicium verum 86 Similiter Isaias quoque dicit in persona Dei: • Ego tradam vos in gladium, et omnes in ma- ctatione cadetis ; quia vocavi vos, et non obedistis; locutus sum, et contempsistis, et fecistis malum in conspectu meo; et, quæ nolebam, elegistis".› Rur- sus: Cognoscent omnes gentes quod domus Israel propter peccata in captivitatem abducta sit, eo quod spreverunt me, et averti faciem meam ab ipsis, et dedi illos in manus inimicorum suorum, et corrue- runt omnes in gladio, et secundum iniquitates eorum feci eis 88. Nihil ergo ex iis quæ gravia et aspera accidunt, injuste peccatoribus advenit; sed omnia justo Dei judicio; et iniquitates nobis mala conciliant. In sinum, inquit, injustis adveniunt. A Domino enim sunt justa omnia. Et : « Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus est Deus, qui infert iram ? (secundum ho- minem dico) absit "., Est enim in nostra po- testate, et libero nostro arbitrio salus nostra et interitus, ut scriptum est: Ipse ab initio fecit bominem, et reliquit illum in manu consilii sui ** Et . : In conspectu hominum vita, et mors, et, quodcunque placuerit, dabitur ei ". » Quamobrem etiam Sapiens monet : Nolite zelare mortem in errore vitæ vestræ, neque acquiratis perditionem operibus manuum vestrarum. Quoniam Deus mor- tem non fecit, nec lætatur in perditione vivo- rum 99. > Ostendens vero nostram eversionem spon- te a nobis eligi, dicit rursus : • Impii autem ma- nibus et verbis aecersferunt illam 3., Hujus rei testis est, ut theologice dicam, qui erat Lucifer propter splendorem dictus, et factus tenebræ pro- pter elationem. Cujus casum magnus quoque ad- mirans Isaias, lamentabiliter dicit: 260 • Quomodo cecidit de celo Lucifer, qui mane oriebatur? Con- tritus est ad terram, qui mittebat ad omnes gentes**. Deinde invehens in liberam et spontaneam ejus aver- sionem et amentiam, subjungit : . Tu autem dixeras in mente tua: In coelum ascendam, supra sidera cœli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos qui ad aquilonem; ascendant ( super nubes, ero similis Altissimo 98. • Similiter ostendens etiam justum Dei de eo judicium subjun- git : . Nunc autem in infernum descendes, et ad fun- • Isata;. • σαι; ᾿Αλλὰ τὰ ἁμαρτήματα ὑμῶν διιστῶσιν ἀνὰ, μέσον ὑμῶν καὶ τοῦ Θεοῦ, Καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀφ᾽ ὑμῶν, τοῦ μὴ ἐλεῆσαι" αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν μεμολυσμέναι αἴς ματι, χαὶ οἱ δάκτυλοι ὑμῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὰ δὲ χείλη ὑμῶν ἐλάλησαν ἀνομίαν, καὶ ἡ γλῶσσα ὑμῶν ἀδι- χίαν μελετᾷ. Οὐδεὶς λαλεῖ δίκαια, οὐδέ ἐστι χρίσις ἀληθινήν» Ὁμοίως δὲ χαὶ ὁ Ἐζεχιὴλ ἃ ἐχ προσώπου Θεοῦ φησι" « Ἐγὼ παραδώσω ὑμᾶς εἰς μάχαιραν, πάντες ἐν σφαγῇ πεσεῖσθε, ὅτι ἐλάλησα ο ὑμᾶς, καὶ οὐχ ὑπηχούσατε" ἐλάλησα, κχαὶ παρηχούσατε, καὶ ἐποιήσατε τὸ πονηρὴν ἐναντίον μου, καὶ ἃ οὐκ ἐθουλόμην, ἐξελέξασθε,» Καὶ πάλιν" « Καὶ γνώ- σονται πάντα ἔθνη, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας ἠχμαλω- τίσθησαν οἶκοι Ἰσραὴλ ἀνθ᾽ ὧν ἠθέτησαν εἰς ἐμέ" καὶ ἀπέστρεψα τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὑτῶν, καὶ παρέδωκα αὐτοὺς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῶν, καὶ ἔπεσαν πάντες ἐν μαχαίρᾳ, καὶ κατὰ τὰ ἀνομήματα αὐτῶν ἐποίησα αὐτοῖς. » Οὐδὲν τοίνυν τῶν συμθαινόντων ἡμῖν σχυθρωπῶν, ἁμαρτανόντων ἀδίκως ἐπέρχεται, ἀλλὰ πάντα κατὰ δικαίαν κρίσιν Θεοῦ, καὶ αἱ ἀδικίαι ἡμῶν προξε- νοῦσιν ἐφ᾽ ἡμῶν τὰ κανά. Εἰς κόλπον γὰρ, φησὶν, ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις" παρὰ γὰρ Κυρίου πάντα δίκαια. Καὶ, «Εἰ δὲ ἡμῶν, φησὶ, ἀδικίαν Θεοῦ δικαιοτύνην συνίστησιν, τί ἐροῦμεν; μὴ ἄδιχος ὁ Θεὸς, ὁ ἐπιφέρων τὴν ὀργὴν (χατὰ ἄνθρωπον λέγων; Μὴ γένοιτο. » ΔΑὐτεξούσιοι γάρ ἔσμεν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας καὶ ἀπωλείας, ὡς γέγραπται, ὅτι « Ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς ἐποίησεν ἄνθρωπον, καὶ ἀφῆκεν αὐτὸν ἐν χειρὶ διαδουλίου αὐτοῦ.» Καὶ, « Ἔναντι ἀνθρώπων ἡ ζωὴ, χαὶ ὁ θάνατος, χαὶ ὃ ἐὰν εὐδύχησεν, δοθήσεται αὐτῷ, ν Διὸ καὶ παραινεῖ ὁ Σοφὸς, λέγων" «Μὴ ζηλοῦτε ὑάνατον ἐν πλάνῃ ζωῖς ὑμῶν, μηδὲ ἐπισπᾶσθς ὄλεθρον ἐν ἔργοις χει- ρῶν ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς θάνατον οὐχ ἐποίησεν, οὐδὲ τέρπεται ἐπ᾽ ἀπωλείᾳ ζώντων.» Δειχνὺς δὲ τὸ αὐθαίρετον τῆς ἄνατροπῆς ἡμῶν, πόλιν φησί" εΑσεθεῖς δὲ ταῖς χερσὶ χαὶ τοῖς λόγοις παρεχα- λέσαντο αὐτόν.ν Καὶ τούτου μάρτυς, θεολογικῶς εἰπεῖν, ὁ διὰ τὴν λαμπρότητα ἑωσφόρος, σκότος διὰ τὴν ἔπαρσιν καὶ γενόμενος, καὶ λεγόμενος " οὗ τὴν χατάπτωσιν καὶ ὁ μέγας Ἡσαΐας ἀποθαυμάζων, σχετλιαστικῶς φάσχει" « Πῶς ἐξέπεσεν ἐχ τοῦ οὖρα- νοῦ [ ἑωσφόρος] ὁ πρωΐ ἀνατέλλων ; συνετρίδη δὲ εἰς τὴν γῆν ὁ ἀποστόλων πρὸς πάντα τὰ ἔθνη. ν Εἴτα, τὸ αὐτεξούσιον τῆς παρατροπῇς αὐτοῦ καὶ ἀπονοίας στηλιτεύων, ἐπάγει" «Σὺ δὲ εἴπας ἐν τῇ καρδίᾳ σον, Εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναδήσομαι, ἐπάνω πὸν οὐρανὸν θήσω τὸν θρόνον μου ', καθιῶ ἐπὶ τὰ ὅρη τὰ ὑψηλὰ, τὰ πρὸς βοῤῥᾶν ἀναθήσομαι ἐπάνω τῶν νεφελῶν, καὶ γένωμα! 8. ὅμοιος τῷ Ὑφίστῳ,» ῃσαύπξι»)" χαὺ σῶν τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτῶν διχαιοχοι- QUESTIONES.

S. ANASTASII SINAITÆ damenta terra "., Vides quemadmodum iniquitatein locutus est in altum. Et cum se pronuntiasset apo- statam et desertorem, cecidit justo Dei judicio. Meri- to ergo dicebat Sapiens : • Labia insipientis præci- pitabunt eum "7. » Et os audacis mortem accersit. Sic ergo Adam et Eva, ejus fraude et consilio seducti, cum eo morbo laborassent quod Deo vel- lent esse æquales, et mandatum Dei essent trans- gressi, ceciderunt ex paradiso, et facti sunt bæ- redes mortis. Unde justus Judex Evæ quidem dicit : «Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitus tuos; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse dominabitur tui "8., Et Adæ : • Quia audisti vocem mulieris tuæ, et de ligno de quo præceperam tibi de eo solo non B edere, de eo edisti, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitæ tuæ ; spinas et tribulos germinabit tibi, et edes fenum agri. In sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram de qua sumptus es ; quia terra es, et in terram ibis 99 Similiter etiam dixit Cain propter cædem fratris : • Cur, inquit, fecisti hoc ? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Et nunc maledictus tu a terra, quæ aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quando operaberis terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi: gemens C et tremens eris super terram '. > Cæterum, deus quoque qui inundatione sunt obruti propter suas iniquitates, dicit ad Noe: • Tempus omnis hominis venit coram me; quia terra impleta est iniquitate ab ipsis. Et ecce ego disperdo ipsos et terrain. Ita etiam de Sodo- mitis, qui fuerunt combusti propter eoruin peccata et nefaria scelera, dicit ad Abraham : • Clamor Sodomorum et Gomorrha 261 impletus est erga me; et peccata eorum magna valde³, » etc. Et: • Dominus pluit super Sodoma et Gomorrha sul- phur et ignem a Domino de cœlo, et evertit civi- tale; has, et omnem circa regionem, et omnes ha- bitances in civitatibus *. » Ita etiam, qui gravi corde erat Pharao, obrutus fuit cum universo exercitu s. D Et, quicunque tentarunt, et ad iram provocaverunt Dominum in studiis suis, exosi fuerunt et abomi- nabiles * ; et sunt exterminati propter suas iniqui- tates a Dei judicio; qui reddit unicuique secundum opera sua 7. › Et ideo legem ferens dicebat: ‹ Et si quis irrogaverit maculam proximo suo; sicut fecit ei, ita vicissim fiet ipsi: contritionem pro Α σίαν παραδηλῶν ἐπάγει· . Νῦν δὲ εἰς ᾅδου κατα- ἄγουσιν αὐτὸν εἰς κακά. » Τὸ δὲ στόμα τοῦ θρασέος βήσῃ, καὶ εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς. » Ορᾷς, όπως ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησε, καὶ ἑαυτὸν ἀποστάτην ἀποφήνας, κατὰ δικαίαν κρίσιν Θεοῦ ἐκπέπτωκεν; Εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ Σοφός" « Χείλη άφρονος έπε θάνατον ἐπικαλεῖται b. Οὕτω τοίνυν καὶ ὁ Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὐα τῇ τούτου ἀπάτῃ καὶ συμβουλῇ ὑπαχθέντες, καὶ Ισοθείαν νοσήσαντες, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐντολὴν παραβάντες, Εκπτωτοι τοῦ παραδείσου, καὶ κληρονόμοι τοῦ θανά του γεγόνασιν. "Οθεν ὁ δίκαιος κριτής πρὸς μὲν τὴν Εὔαν φησί· «Πληθύνων πληθυνῶ τὰς λύπας σου καὶ τοὺς στεναγμούς σου· ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἐπιστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει. Καὶ πρὸς τὸν ᾿Αδάμ. ο Ότι ήκουσα; τῆς φωνῆς τῆς γυναικός σου, καὶ ἔφαγες ἀπὸ τοῦ ξύλου, οὗ ἐνετειλάμην σοι τούτου μόνου μὴ φαγεῖν, ἀπ' αὐτοῦ ἔφαγες, ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου· ἐν λύπαις φάγῃ αὐτὴν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου· ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεί σοι, καὶ φάγῃ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ. Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προς- ώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου, ἕως τοῦ ἐπιστρέψαι σε ἰ εἰς γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθης· ὅτι γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. » Ομοίως καὶ πρὸς Κάϊν διὰ τὴν ἀδελφοκτονίαν, « Τί, φησίν, ἐποίησα τοῦτο; φωνὴ αἵματος τοῦ ἀδελ φοῦ σου βοᾷ πρός με ἐκ τῆς γῆς. Καὶ νῦν ἐπικατά ματος σὺ ἀπὸ τῆς γῆς κ, ἡ ἔχανε τὸ στόμα αὐτῆς, δέξασθαι τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐκ τῆς χειρός σου ὅτε ἐργῇ τὴν γῆν, καὶ οὐ προσθήσει τὴν ἰσχὺν αὐτῆς δοῦναί σοι, στένων καὶ τρέμων ἔσῃ ἐπὶ τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ περὶ τῶν κατακλυσθέντων διὰ τὰς ἀδικίας αὐτῶν φησὶ πρὸς τὸν Νώε· Καιρός παντός άνθρώπου ἥκει εναντίον μου, ὅτι ἐπλήσθη ἡ γῆ ἀδικίας αὐτῶν 1. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ καταφθερῶ τοὺς καὶ τὴν γῆν., Οὕτω καὶ περὶ τῶν πυρπολη θέντων Σοδόμων - διὰ τὰς ἀνοσιουργίας αὐτῶν φησε πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ « Κραυγή Σοδόμων, καὶ Γομόρ ρας πεπλήθυνται πρός με, καὶ αἱ ἁμαρτίαι αὐτῶν μεγάλαι σφοδρῶς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ, ο Ὁ Κύριος ἔβρεξεν ἐπὶ Σόδομα και Γόμορρα πῦρ καὶ θεῖον ἐπ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέστρεψε τὰς πόλεις ταύτας, και πᾶσαν τὴν περίοικον, καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν ταῖς πόλεσιν. » Οὕτω τοίνυν καὶ βαρυκάρδιος Φαραὼ πανστρατὶ κατεποντίσθη· καὶ ὅσοι ἐξεπείρα- σαν καὶ παρώργισαν τὸν Κύριον ἐν τοῖς ἐπιτηδεύ μασιν αὐτῶν, ἐβδελύχθησαν καὶ ὠλοθρεύθησαν διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοκρισίες, • Τοῦ ἀποδιδόντος ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Διδ δὴ καὶ ὁ νομοθετῶν ἔλεγεν· « Εάν τις δῷ μεμον τῷ πλησίον αὐτοῦ, ὡς ἐποίησεν αὐτῷ, ὡσαύτως ἀν τοποιηθήσεται αὐτῷ· σύντριμμα ἀντὶ συντρίμματ ο τὸ δὲ στόμα αὐτοῦ τὸ θρασύ, θάνατον ἐπικαλεῖται. 1 το φθείρω, ο Σοδομιτών. · ἀποστρέψαι σε. ἡ ἐπὶ τῆς γῆς. 1 ἀπ' αὐτῶν, 96 Isa. XIV. 15. • Eccle. X, 12. 98 Gen. ut, 16. * Gen. Av 20. seqq.' Gen. xix, 24, 25. " Exod. xiv. 1 Gen. 1, 10-12. * Gen. vi, 13. * Rom. 1, 6; Matth. xv, 27. . ibid. 17-19. • Psal.gr, A VARIE LECTIONES.

Τῆς ᾿Εξόδου. τος, ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, ἐϊόντα ἀντὶ ὁδόντος. Καθότι ἂν δῷ μῶμον ἀνθρώπῳ, οὕτω δοθήσεται αὐτῷ. "Οθεν καὶ ὁ προφήτης, ο Ον τρόπον ἐποίησας, φησί, οὕτω ἔσται σοι. Τὸ ἀνταπόδομά σου ἀποδοθή- σεται εἰς κεφαλήν σου.» Λέγει οὖν καὶ ἡ τῶν Κριτῶν βίβλος, ότι ο Κατ έδραμον ὀπίσω Αδον:6εζεδέκ °, [καὶ κατέλαβον αὐτόν· καὶ κατέκοψαν ] τὰ ἄκρα χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν αὐτοῦ 9. Καὶ εἶπεν Αδωνιβεζἐκ · Εβδομήκοντα βασιλεῖς ἀποκεκομμένοι ἦσαν, συλλέγοντες τὰ ὑπο- κάτω της τραπέζης μου. Καθὼς οὖν ἐποίησα, οὕτως ἀνταπέδωκέ μοι ὁ Θεός. » Εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ Σοφός· ο Δι᾿ ὧν τις ἁμαρτάνει, διὰ τούτων κολά- ζεται. » • Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Πᾶσαν χήραν Β καὶ κράξαντες καταβοήσουσι πρός με, ἀκοῇ εἰς ακούσομαι τῆς φωνῆς αὐτῶν καὶ ὀργισθήσομαι θυμῷ, καὶ ἀποκτενῶ ὑμᾶς μαχαίρᾳ· καὶ ἔσονται αἱ γυναί κες ὑμῶν χήρας, καὶ τὰ παιδία 9 ὑμῶν ὀρφανά. » • Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν· Ἐὰν ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύησθε, καὶ τὰς ἐντολάς μου τηρήσητε ε καὶ ποιήσητε αὐτὰς, δώσω τὸν ὑετὸν ὑμῶν ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆν, καὶ τὰ ξύλα τῶν πεδίων ἀποδώσει τὸν καρ τὸν αὐτῶν, καὶ καταλήψεται ὑμῖν ὁ ἀλοητὸς τὸν τρυγητὸν, καὶ ὁ τρυγητός καταλήψεται [ ὑμῖν] τὸν σπόρον, καὶ φάγεσθε τὸν ἄρτον ὑμῶν εἰς πλησμονὴν, [ καὶ κατοικήσετε μετὰ ἀσφαλείας ἐπὶ τῆς γῆς ὑμῶν, καὶ δώσω εἰρήνην ἐν τῇ γῇ ὑμῶν ], καὶ κοιμηθήσε σθε, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἐκφοβῶν ὑμᾶς· καὶ ἀπολῶ θηρία πονηρὰ ἐκ τῆς γῆς ὑμῶν, [καὶ πόλεμος οὐ διελεύσεται διὰ τῆς γῆς ὑμῶν], καὶ διώξεσθε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καὶ πεσοῦνται ἐνώπιον ὑμῶν ἐν φόβος του καὶ διώξονται • ὑμῶν πέντε ἑκατὸν, καὶ Εκειν ὑμῶν διώξονται μυριάδας, καὶ πεσοῦνται οἱ ἐχθροὶ ὑμῶν μαχαίρᾳ. Καὶ ἐπιβλέψω ἐφ' ὑμᾶ; [καὶ ευλογήσω, καὶ αὐξανῶ, καὶ πληθυνῶ ὑμᾶς, καὶ στήσω την διαθήκην μου μεθ' ὑμῶν. Καὶ φάγεσθε παλαιά παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε. Καὶ θήσω τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν, καὶ οὐ βδελύξεται ἡ ψυχή μου ὑμᾶς, καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν ὑμῖν· καὶ ἔσομαι ὑμῶν Θεὸς, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι λαὸς, καὶ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. Εἰ δὲ μὴ ε επακούσητέ μου, μηδὲ ποιήσητε τὰ προστάγματά μου ταῦτα, ἀλλὰ ἀπειθήσητε αὐτοῖς, καὶ τοῖς κρίσ μασί μου μὴ προσοχθίσῃ ἡ ψυχὴ ὑμῶν, ὥστε ὑμᾶς μὴ ποιεῖν πάσας τὰς ἐντολάς μου, καὶ ἐγὼ ποιήσω οὕτως ὑμῖν, καὶ ἐπιστήσω ἐφ' ὑμᾶς τὴν ἀπορίαν, ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ τὴν ψυχὴν ὑμῶν ἐκτήκουσαν· καὶ σπερεῖτε διακενής τὰ σπέρματα ὑμῶν, καὶ ἔδου- ται οἱ ὑπεναντίαι ὑμῶν. Καὶ ἐπιστήσω τὸ πρόσωπόν η A contritione, oculum pro oculo, dentem pro deute; quemadmodum utique dederit maculam homini, ita • G dabitur ei . » Unde etiam propheta : Quemadmo- dum fecisti, inquit, sic erit tibi. Retributio tua retribuetur in caput tuum . ▸ Adonibezec, et ceperunt eam, et præciderunt sun- mitates manuum ejus, et summitates pedum ejus. Et dixit Adonibezec: Septuaginta reges summita- tes manuum suarum, et summitates pedum suorum abscissi, erant colligentes quæ sub mensa mea. Sicut igitur feci, sic retribuit mihi Deus 10. Merito ergo dicebat Sapiens: Per quæ peccat quis, per læc torquetur ". » ‹ Et dixit Dominus ad Moysen : Omnem viduam et pupillum non vexabitis. Si autem vexatione ve- xaveritis eos, et vociferati clamaverint ad me, auditione exaudiam vocem eorum, et irascar furore, et perimam vos gladio; et erunt uxores vestræ vi- duæ, et parvuli vestri pupilli s. ‹ Et dixit Dominus ad Moysen: Si in præceptis meis ambulaveritis, et mandata mea custodieritis, et feceritis ea, dabo pluviam vobis in tempore suo; et terra dabit genimina sua, et ligna camporum red- dent fructum suum, et comprehendet vobis tri- turatio vindemiam, et vindemia comprehendet sa- ritatem, et habitabitis cnin securitate super terram vestram, et dabo pacem in terra vestra, et dor- mietis, et non erit qui vos exterreat, et extermi- nabo bestias malas de terra vestra, et bellum non pertransibit per terram vestram. Et persequemini inimicos vestros, et cadent 262 in conspectu ve- stro cæde. Et persequentur ex vobis quinque cen- tum, et centum ex vobis persequentur decem mil- lia; et cadent inimici vestri in conspectu vestro gladio. Et respiciam super vos, et multiplicabo vos. Et statuam testamentum meum vobiscum. Et manducabitis vetera veterum, et ejicietis vetera a conspectu novorum. Et ponam tabernaculum meum in vobis, ct. non abominabitur anima mea vos, et ambulabo inter vos. Et ero Deus vester, et vos eritis mihi populus. Ego sum Dominus Deus vester. Si autem non obedieritis mihi, neque fc- ceritis præcepta mea hæc, sed increduli fueritis illis, et judicia mea exhorruerit anima vestra, ut non faciatis omnia præcepta mea, ut dissipetis testamentum meum, et ego faciam sic vobis : et obfirmabo super vos egestatem, et scabiem, et morbum regium consumentem oculos vestros, et animam vestrain liquefacientem. Et seminabitis frustra semina vestra, et comedent adversarii vestri. Et obfirmabo faciem meam in vos, et cade- καὶ ὀρφανὸν οὐ κακώσετε. Ἐὰν δὲ κακώσητε αὐτοὺς, τήν τε ψώραν, καὶ τὸν ἵκτερον σφακελίζοντας " τοὺς * Levit. xxiv, 19, 20. • Eccli. xv, 19. Dicit etiam liber Judicum: Et cucurrerunt post Levitici. tionem et manducabitis parrem vestrum ad satu- Judic. 1, 7. Sap. xr, 17. 19 Exod. xxii. 22-24. VARIÆ LECTIONES. • Αδωνιβεζεκ. Ρ αὐτῶν. 9 τέκνα, η φυλάξητε. τ' φόνῳ. ο έξ. ' ἐὰν δὲ μή. " σφακελίζοντα. PATROL. GR. LXXXIX. QUESTIONES Του Λευϊτικού. Exodi

S ANASTASII SINAITÆ 263 Salomonis. • Omnia opera Domini cum justitia; servatur autem impius in diem malam 15. Ex Ecclesiastico. Σολομώντες. • Πάντα τὰ ἔργα Κυρίου μετά δικαιοσύνη; - φυ Τοῦ Σειράχ. Ex Ezechiele. Ιεζεκιήλ. tis ante inimicos vestros, et persequentur vos qui A oderunt vos, et fugietis nemine persequente vos. Et si usque adhuc non obedieritis mihi, apponam vos castigare septies in peccatis vestris, et con- teram contumeliam superbiæ vestræ, et ponam cœlum vobis ferreum, et terram vestram tanquam æneam, et erit frustra fortitudo vestra. Et non dabit terra vestra semen suum, et lignum agri ve- stri non dabit fructum suum. Et si post hæc ambula- veritis obliqui, et nolueritis obedire mihi, adjiciam vo- bis plagas septem secundum peccata vestra. Et nit- tam in vos bestias agrestes terræ, et comedent vos, et consument pecora vestra. Et paucos faciam vos, et desertæ fient viæ vestræ. Et in his si non eritis castigati, sed ambulaveritis erga me obliqui, ambu labo et ego vobiscum furore obliquo, et percutiam vos, et ego septies pro peccatis vestris; et indu- cain super vos gladium vindicantem vindictam te- stamenti, et confugietis in civitates vestras, et emit- tam mortem in vos; et comedetis carnes filiorum vestrorum et filiarum vestrarum. Et ponam urbes vestras desertas, et desolabo sancta vestra, et non olfaciam odorem sacrificiorum vestrorum. Et desolabo ego terramu vestram, et mirabuntur super eam inimici vestri (et trademini in manus inimi- corum vestrorum). Et dispergam vos in gentes, et consumet vos perambulans gladius 18, In dien perditionis sublimatur malignus; in diem irae ejus abducetur 1. (24) « Εt sunt spiritus qui ad vindictam creati sunt, et in furore suo confirmaverunt flagella sua. Et in tempore consummationis effundunt virtu- lem, et furorem cjus qui fecit illos, sedabunt. Ignis et grando, et fames, et mors, omnia hæc ad vindictam creata sunt. Bestiarum dentes, et scor- pii, et vipera, et rhomphæa vindicans in extermi- nium impios¹., • Mors, et sanguis, et conten- D tio, oppressiones, fames, et contritio, et flagellum, super peccatores creata sunt hæc omnia. Et propter illos factus est cataclysmus ". › . Itec dicit Dominus : Terra quaecunque pecca- verit mihi, delinquendo delictum, et extendam manum meam super eam, et immittam in eam qua- 13 Levit. xxv1,3-53. **Job xx1,30. 13 Prov. xvi, 4. μου ἐφ᾽ ὑμᾶς, καὶ πεσεῖσθε ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν ὑμῶν, καὶ διώξονται ὑμᾶς οἱ μισοῦντες ὑμᾶς, καὶ φεύξεσθε οὐδενὸς διώκοντος ὑμᾶς. Καὶ ἐὰν ἕως τούτου *, μὴ ὑπακούσητέ μου, προσθήσω παιδεῦσαι ὑμᾶς πληγαῖς ἑπτάκις ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν, καὶ συντρίψω τὴν ὕβριν τῆς ὑπερηφανίας ὑμῶν, καὶ θήσω τὸν οὐρανὸν ὑμῖν ὡς σιδηροῦν, καὶ τὴν γῆν ὡς χαλκῆν, καὶ ἔσται εἰς κενὸν ἡ ἰσχὺς ὑμῶν. Καὶ οὐ δώσει ἡ γῆ ὑμῶν τὸν σπόρον αὐτῆς, καὶ τὸ ξύλον τοῦ ἀγροῦ ὑμῶν οὐ δώσει τὸν καρπὸν αὐτοῦ. Καὶ ἐὰν μετὰ ταῦτα πορεύησθε 7 πλάγιοι, καὶ μὴ βούλησθε ὑπακούειν μου, προσθήσω ὑμῖν πληγὰς ἑπτὰ κατὰ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν, καὶ ἀποστελῶ ἐφ' ὑμᾶς τὰ ἄγρια θηρία τῆς γῆς, καὶ κατέδεται ὑμᾶς, καὶ ἐξαναλώσει τὰ κτήνη ὑμῶν, καὶ ὀλιγοστούς ποιήσιο ὑμᾶς, καὶ ἔρημοι ἔσονται αἱ ὁδοὶ ὑμῶν. Καὶ ἐὰν ἐπὶ τούτοις μὴ παιδευθῆτε, ἀλλὰ πορεύησθε πρός με πλάγιοι, πορεύσομαι καγώ μεθ' ὑμῶν ἐν θυμῷ πλα γίῳ, καὶ πατάξω ὑμᾶς καὶ ἐγὼ ἑπτάκις ἀντὶ τῶν ἁμαρτιῶν ὑμῶν, καὶ ἐπάξω ἐφ' ὑμᾶς μάχαιραν ἐκδικοῦσαν δίκην διαθήκης [ μου ]. Καὶ καταφεύξεσθε εἰς τὰς πόλεις ὑμῶν, καὶ ἐξαποστελώ θάνατον εἰς ὑμᾶς, καὶ φάγεσθε τας σάρκας τῶν υἱῶν ὑμῶν, καὶ τῶν θυγατέρων ὑμῶν. Καὶ θήσω τάς πόλεις ὑμῶν ἐρήμους, καὶ ἐξερημώσω τὰ ἅγια ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῶ τῆς ὀσμῆς τῶν θυσιῶν ὑμῶν, καὶ ἐξερημώσω τὴν γῆν ὑμῶν, [καὶ θαυμάσονται ἐπ' αὐτοῖς οἱ ἐχθροὶ ὑμῶν καὶ παραδοθήσεσθε εἰς χεῖρα; ἐχθρῶν ὑμῶν]· καὶ διασπερῶ ὑμᾶς εἰς τὰ ἔθνη, καὶ ἐξαναλώσω * ὑμᾶς ἐπιπορευομένῃ μαχαίρα. • Εἰς ἡμέραν ἀπωλείας κουφίζεται ὁ πονηρός, καὶ εἰς ἡμέραν ὀργῆς αὐτοῦ ἀπαχθήσεται. ο λάσσεται δὲ ἀσεβὴς εἰς ἡμέραν κακήν. · Ο ποιῶν πονηρά, εἰς αὐτὰ ἐγκυλισθήσεται, καὶ οὐ μὴ ἐπιγνῷ, πόθεν ἥξει αὐτῷ. Καὶ δικαιοσύνη ὑψοῖ ἔθνος, έλαττοῦσι δὲ φυλὰς ἁμαρτίαι. Καὶ ἔετ: πνεύματα, ἃ εἰς ἐκδίκησιν έκτισται, καὶ ἐν θυμῷ αὐτῶν· ἐστερέωσαν ν μάστιγας αὐτῶν. Ἐν καιρῷ συντελείας ἰσχὺν ἐκχέουσι, καὶ τὸν θυμὸν τοῦ ποιή- σαντος αὐτοὺς καταπαύσουσι . Πῦρ, καὶ χάλαζα, καὶ λιμὸς, καὶ θάνατος, ταῦτα πάντα εἰς ἐκδίκησιν ἔκτισται - θηρίων ἐδόντες, καὶ σκορπίοι, καὶ ἔχεις, καὶ ῥομφαία έκδικοῦσα, εἰς ὄλεθρον ἀσεβῶν 4. Θα νατος γὰρ [καὶ αἷμα καὶ ἔρις], ἐπαγωγαὶ, λιμὸς καὶ σύντριμμα, και μάστιξ ἐπὶ τοὺς ἀνόμους ἐκτίσθη ταῦτα πάντα, καὶ δι' αὐτῶν ἐγένετο ὁ κατακλυσμός. • Τάδε λέγει Κύριος· Γῆ ἐὰν ἁμάρτῃ μοι τοῦ καὶ ἐξαποστελῶ εἰς αὐτὴν ι τέσσαρας ἐκδικήσεις (24) Priorum interpretatio deest. Τοῦ Ἰώβ. παραπεσεῖν παράπτωμα, ἐκτενῶ τὴν χεῖρα μου, 10 Eccli. XXXIS, 33-36. " Eccli. ML, 9, 10. VARIE LECTIONES. · ὡς τοῦτο. Η πορευθή σε σύς · ἐξαναλώσει. · αὐτῷ. Β εστερέωσα. · καὶ οὐ παύωσ:. ο παραπτώματα, καὶ ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου, καὶ ἀποστελῶ εἰς αὐτήν. ὁ ἀσεβεῖς.

μου, τάς πονηράς· ῥομφαίαν, καὶ λιμὸν, καὶ θηρία πονηρά, καὶ θάνατον· καὶ τιμωρήσομαι αὐτήν, καὶ ἔσται εἰς ἀφανισμόν. Καὶ ἐὰν ὦσιν οἱ τρεῖς ἄνδρες οὗτοι ἐν μέσῳ αὐτῆς, Νῶς, καὶ Ἰὼβ καὶ Δανιήλ, ζῶ ἐγώ, λέγει Αδωναί Κύριος, εἰ υἱοὶ αὐτῶν καὶ αἱ θυγατέρες σωθήσονται, [ἀλλ᾽ οὗτοι μόνοι σωθήσονται]· ἡ δὲ γῆ ἔσται εἰς ὄλεθρον. Καὶ τάδε λέγει Κύριος · Πέρας λαλήσω, ἐπὶ ἔθνος, ἢ βασιλείαν, τοῦ ἐξάραι αὐτοὺς καὶ τοῦ ἀπολλύειν, καὶ ἐπιστρέψει τὸ ἔθνος ἐκεῖνο ἀπὸ τῶν κακῶν, ὧν ἐλάλησα, τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς, καὶ πέρας λαλήσω ἐπὶ ἔθνος καὶ βασιλείαν τοῦ ἀνοικοδομεῖσθαι, καὶ τοῦ καταφυτεύεσθαι, καὶ ποιήσωσι τὰ πονηρὰ έναν- τίον τοῦ μὴ εἰσακούειν τῆς φωνῆς μου, μετανοήσω περὶ τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἐλάλησα ποιῆσαι αὐτοῖς. » « Καὶ εἶπε Κύριος πρός με· Εώρακας, υἱὲ ἀν- Β θρώπου, ο οἱ πρεσβύτεροι οἴκου Ἰσραὴλ ποιοῦσιν ὧδε ἕκαστος ἐν τῷ κοιτῶνι τῷ κρυπτῷ αὐτῶν ; διότι εἶπαν• Καταλέλοιπεν ἡμᾶς ὁ Κύριος, οὐκ ἐφορᾷ Κύριος τὴν γῆν. » • Μικρὰ τοῦ οἴκου Ἰσραὴλ τοῦ ποιεῖν τὰς ἀνομίας, ας πεποίηκεν ὧδε, τοῦ παροργίσαι με, ὡς μυκτηρί ζοντες ; Καὶ ἐγώ ποιήσω αὐτοῖς μετὰ θυμοῦ· οὐ φείσεται δὲ ὁ ὀφθαλμός μου, οὐδὲ μὴ ἐλεήσω. » • Καὶ κλαύσουσιν ' ἐν τοῖς ὡσί μου φωνῇ μεγάλη λέγοντες - Ηγγικεν ἡ ἐκδίκησις τῆς πόλεως· καὶ ἕκαστος είχε τὰ σκεύη τῆς ἐξολοθρεύσεως ἐν χειρί αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ ἐξ ἄνδρες ἤρχοντο ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῆς πύλης, τῆς βλεπούσης πρὸς βοῤῥᾶν, καὶ ἑκάστῳ πέλυξ ἐν τῇ χειρὶ αὐτῶν. Καὶ εἰς ἀνὴρ ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐνδεδυκώς ποδήρη, καὶ ἡ ζώνη σαπφείρου ἐπὶ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καὶ εἰσήλθοσαν, καὶ ἕστη σαν ἐχόμενο: τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ χαλκοῦ. Καὶ Τόξα Θεοῦ Ἰσραὴλ ἀνέβη ἐπὶ τῶν Χερουβὶμ ἡ οὖσα ἐπ' αὐτὸν, εἰς τὸ αἴθριον τοῦ οἴκου. Καὶ ἐκάλεσε τὸν ἄνδρα τὸν ἐνδεδυκέτα τὸν ποδήρη, καὶ εἶπε Κύριος της αὐτόν· Δίελθε μέσην την Ιερουσαλήμ, καὶ ἐς τὸ σημεῖον ἐπὶ τὰ μέτωπα τῶν ἀνδρῶν τῶν κα ταπεναζόντων, καὶ κατωδυνωμένων ἐπὶ πάσαις ταῖς ἀνομίαις ἐν μέσῳ ταῖς γινομένοις ἐν μέσῳ αὐτῆς. Καὶ τούτω; εἶπεν, ἀκούοντ'ς μου. Πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, καὶ κόπτετε, καὶ μὴ φείδεσθε τοῖς ὀφθαλμοῖς ὑμῶν, καὶ μὴ ἐλεήσητε · πρεσβύ- τερον, και νεανίσκον, καὶ παρθένον, καὶ νήπια, καὶ γυναῖκας ἀποκτείνατε εἰς ἐξάλειψιν, ἐπὶ δὲ πάντας, ἐφ' οὓς ἔσται τὸ σημεῖον, μὴ ἐγγίσητε. Καὶ ἀπὸ τῶν ἁγίων μου ἄρξασθε. Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ τῶν ἀνδρῶν τῶν πρεσβυτέρων, οἵ ἦσαν ἐν τῷ οἴκῳ · καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Μιάνατε τὸν οἶκον, καὶ πλήσατε τὰς ὁδοὺς νεκρῶν ἐκπορευόμενοι, καὶ κα πτετε. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἐκκόπτειν αὐτοὺς, ἐπι- πέπτω ἐπὶ πρόσωπόν μου, καὶ ἀνεβόησα, καὶ εἶπον· Οίων, Αδωναί Κύριε, ἐξαλείψεις σὺ τοὺς καταλοί- τοὺς τοῦ Ἰσραήλ, ἐν τῷ ἐκχέεσθαι τον θυμόν σου A tuor ultiones meas pessimas, gladium, et famem, • : et bestias pessimas, et mortem, et puniam illamı, eritque in abolitionem et exterminium. Et, si fue . rint tres viri isti in medio ejus, Noc, et Daniel et Job; vivo ego, dicit Dominus, si filii, aut filiæ salvabuntur. Sed ipsi soli salvabuntur; terra au- tem erit in exterminium 18. • (25) Εt haec dicit Do- minus Finem loquar super gentem, aut super regnum, ut tollam eos et perdam, et convertetur gens illa a malis suis, et pœnitebit me maloruni quæ locutus sum ut facerem eis, et finem loquar in gentem et regnum, ut reædificetur et plantetur, et, si faciant mala adversus me, ut non exaudiant vocem meam, et me penitebit bonorum, quæ locu- tus sum, ut facerem eis. › • Et dixit Dominus ad me : Vidisti, fili hominis, que seniores domus Israel faciunt, unusquisque ip- sorum in cubiculo abscondito suo; quia dixerunt : Dereliquit nos Dominus, non videt Dominus ter- ram 49 • Nunquid parva domui Israel, ut facerent ini- quitates quas fecerunt hic, ut irritarent me, quasi subsaunantes? Et ego faciam eis cum furore; nec parcet oculus meus; nec miserebor 20. 264 Et clamabunt in auribus meis voce magna di- centes: Appropinquavit ultio urbis. Et unusquisque habebat vasa exterminationis in manu sua. Et ecce sex viri veniebant de via portæ excelsæ, quæ re- spicit ad aquilonem; et uniuscujusque securis ia manu ejus. Et unus vir in medio eorum indutus podere, et zona sapphiri super lumbum ejus. Ingres- sique sunt, et steterunt juxta altare æneum. Et gloria Dei Israel ascendit desuper Cherubim, quæ erat super ipsa, in subdio domus. Et vocavit virum in dutum podere, et dixit Dominus ad cum ; Transi mediam Jerusalem, et da signum super frontes vi- rorum gementium et dolentium super cunctis ini- quitatibus quæ fiunt in medio ejus. Et illis dixit, audiente me : Ite post eum in civitatem, et percu- tile, et non parcite oculis vestris, et non misere- mini; senem, et adolescentem, et virginem, et par- vulos, et mulieres interficite ad internecionem, super omnes autem super quos est signum ne appropinquetis. A sanctis meis incipite. Et cape- runt a viris senioribus qui erant intus in domo. Ει dixit ad eos: Contaminate domum, et implete vias interfectis exeuntes, et percutite. Et factum est, dum ipsi percuterent, cado in faciem meam, et exclamavi, et dixi : llei mihi, Domine, deles tu re- siduos Israel, in effundendo furorem tuum super Jerusalem? Et dixit ad me: Iniquitas domus Is- rael et Juda magnificata est valde valde, et repleta „est terra iniquitate et immunditia; quia dixerunt : Dereliquit Dominus terram, non inspicit Dominus. p NOTE 18 Ezech. xiv, 13-18. 19 Ezech. vii. 12. 10 ibid. 17, 18. Γκαλέσουσιν κοάξουσιν. (25) llec non comparent luc. cit. Ezech. VARIE LECTIONES. QUAESTIONES.

S. ANASTASII SINAIT.E Osee. Et propter hoc non parcet oculus meus, neque miserebor. Vias eorum super caput eorum dedi ". » ‹ Bellum super filios iniquitatis venit ad casti- gandum eos; et congregabuntur ad illos multi po- puli, ad castigandos ipsos in injustitiis suis ". Sancti Basilii, ex illo, quod Deus non est auctor malorum. Cades, et civitatum expugnationes, et in servitu- tem abductiones, et miserabilia eorum qui capti sunt spectacula, et (ut semel dicam) quæcunque ab hostibus gravia accidunt, dico, justo Geri Dei ju- dicio iis qui digni sunt castigatione, per bo- stes supplicia inferentis. Vellesne non exusta esse Sodoma post impia illa facinora? Non eversam esse Jerusalem, neque desertumn templum, post horren- dam illam adversus Dominum Judæorum amen- tiam? Ilæc quomodo æquum erat aliter 265 fieri, quam per manus Romanorum, quibus tradiderunt Dominum nostrum, vitæ suæ inimici Judæi ? næorum Ejusdem ex regulis fusius explicatis. Sic etiam mundus administratur iis quæ parti- culatim funt remissionibus et afflictionibus, et si quos unquam perniciosum occupat supplicium, hoc in parte fit, et non in toto genere, ad utilita- tem aliorum; non secus atque a medicis pars am- putatur ad utilitatem aliarum partium corporis. Ita diluvio sunt obrutæ gigantum generationes". Ita periit genus Sodomitarum, cum suminis abundasset vitiis, et populus Ægyptiorum ", et gens Chana- : illud quidem igne exustum; hic vero aquis submersus; Chananæi vero traditi hostibus, ut de medio tollerentur. Aliæ vero gentes innume- rabiles, quæ iisdem laborant vitiis, permanent impunite; et partes quidem quæ patiuntur, ad rell quarum emendationem patiuntur; aliis autem non punitis, thesaurizatur ignis et ira in die iræ et revelationis Dei ". Tunc enim exurentur, non ad utilitatem et pœnitentiam, sed ad vitii liquefactio- nem et manifestationem, sicut auro et argento com- mistas alienas materias discernit ignis examinans. Gregorii Theologi ex oratione in plagam grandinis. Et ira venit pro ratione peccatorum, quæ appel- latur calix in manu Domini," et poculum ruinæ, quod ebibitur; etiamsi omnibus de merita pœna aliquid subducit, iræque motum clementia tem- perat, inclinatum quidem ab asperitate ad lenitatem ac remissionem iis qui metu erudiuntur, et ex longa afflictione concipiunt et parturiunt conversio- nem, et pariunt spiritum perfectæ salutis; asser- 31 Ezech, 15, 1-10. 13 Oser, x, 10. ss Gen. vii. of Rom. 11, 5. 28 Psal. LXXIV. 9. VARIÆ LECTIONES. Η άδικα Α ἐπὶ Ἱερουσαλήμ ; Καὶ εἶπε πρός με τοῦ οἴκου Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα πληθύνεται σφόδρα σφόδρα, ὅτι ἐπλήσθη ἡ γῆ ἀδικίας καὶ ἀκαθαρσίας· ὅτι εἶπαν· Ἐγκαταλέλοιπε Κύριος τὴν γῆν, οὐκ ἐφορα Κύριος. Καὶ διὰ τοῦτο οὐ φείσομαι, οὐδὲ ἐλεήσω αὐτούς· ἀλλὰ τὰς ὁδοὺς αὐτῶν εἰς τὰς κεφαλὰς αὐτῶν δέδωκα. • Πόλεμος ἐπὶ τέκνα ἀδικίας ἦλθε παιδεῦσαι αὐ τούς· καὶ συναχθήσονται ἐπ' αὐτοὺς λαοί πολλοί, ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι αὐτοὺς ἐν ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν. ο Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ, ὅτι οὐκ ἔστι ὁ Θεὸς αἴτιος τῶν κακών. Σφαγάς, καὶ πόλεων ἁλώσεις, ἀνδραποδισμούς, ἐπαγωγάς, τὰ ἐλεεινὰ τῶν ἀλόντων θεάματα, καὶ ἁπλῶς, ὅσα λυπηρὰ τοῖς πολεμίοις ἀκολουθεῖ, λέγει, κρίσει δικαίς γίνεσθαι τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀξίοις κολά- σεως, διὰ τῶν πολεμίων τὰς τιμωρίας ἐπάγοντος. Η σὺ ἐβούλου μὴ καταπρησθῆναι τὰ Σόδομα μετὰ τὰς ἀνοσιουργίας εκείνας; Η μὴ καταστραφήναι τὴν Ἱερουσαλήμ, μηδὲ ἐξερημωθῆναι τὸν ναὸν μετά τὴν [φρικτὴν] κατὰ τοῦ Κυρίου τῶν Ἰουδαίων ἀπό νοιαν ; Γενέσθαι δὲ ταῦτα πῶς ἄλλως δίκαιον ἦν, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν Ῥωμαϊκῶν χειρῶν, αἷς παρέδωκαν τὸν Θεὸν οἱ ἐχθροὶ τῆς ζωῆς αὐτῶν Ἰουδαῖοι ; Τοῦ αὐτοῦ διὰ πλάτους Ασκητικών. Οὕτω καὶ ὁ κόσμος οἰκονομεῖται ταῖς ἀνὰ μέρος ἀνέσεσί τε καὶ θλίψεσι· καὶ εἴ τινας ἐπ' ὀλέθρῳ ποτὲ τιμωρία καταλαμβάνει, μερικὸν τὸ τοιοῦτον, καὶ οὐ καθολικὸν γίνεται πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἄλλων, καθάπερ ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ἐκτεμνομένου μέρους προς ὠφέλειαν τῶν λοιπῶν τοῦ σώματος. Οὕτω γιγάντων κατακλύζεται γενεά · οὕτω Σοδομιτών γένος ἀπο ώλετο πλεονάσαν εἰς ἄκρον κακίας· καὶ τὸ Αἰγύπτιον φύλον, καὶ τὸ Χαναναῖον ἔθνος· τὸ μὲν πυρπολη θὲν, [τὸ δὲ καταποντισθὲν], τὸ δὲ εἰς ἀναίρεσιν τῶν πολεμίων ἐκδοθὲν, τὰ ἄλλα [δὲ] ἔθνη 6, ἐπὶ ταῖς αὐτῶν κακίαις ἡ ὑπάρχοντα, ἀτιμώρητα διαμένου στο Καὶ τῶν μὲν πασχόντων μερῶν, εἰς τὴν τοῦ λοιποῦ διόρθωσιν μέρους εἴωθε γίνεσθαι· τῶν τε ἀτιμω ρήτων θησαυρίζεται πῦρ καὶ ὀργὴ ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς καὶ ἀποκαλύψεως Θεοῦ. Τότε γὰρ οὐκ ἐπ' ὠφελεία καὶ μετανοίᾳ, ἀλλὰ εἰς τὴν τῆς κακίας ἔκτισ., καὶ φανέρωσιν, καθάπερ τὰς χρυσῷ καὶ ἀργύρο συμμιγείσας άλλοτρίας ύλας διακρίνει βασανίζον πύρ κ. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ εἰς τὴν πλη γὴν τῆς χαλάζης. Καὶ ἡ ὀργὴ κατὰ λόγον τῶν ἁμαρτημάτων ἐπέρο χεται, ποτήριον ἐν χειρὶ Κυρίου προσαγορευομένη. καὶ κόνδυ πόσεως ἐκπινόμενον, εἰ καὶ πᾶσιν ὑφαί ρεῖταί τι τῆς ἀξίας, καὶ τὸ τῆς ὀργῆς ἄκρατον, φιλανθρωπία κίρνησι, κλινόμενον μὲν ἀπὸ τοῦ ἀπο τόμου, πρὸς τὸ ἐνδόσιμον τοῖ; φόβῳ παιδευομένοις, καὶ τοῖς ἐκ τῆς μακράς θλίψεως συλλαμβάνουσι, καὶ ἐδύνοισι 1 ἐπιστροφὴν, καὶ πνεῦμα σωτηρίας • άλλα μύρια έθνη. ἡ ἐπὶ ταῖς αὐταῖς κακίαις. 1 ἔκτηξιν, κ βασανίζον τὸ πῦρ. 1 ὠδίνοναι. * Gen. xix. ss Exod. sιν. ** Jos. xt; Deut. vit.

τέλειον ἀποτίκτουσιν· ὑποτηρῶν δ' ὅμως τρυγίαν Α τὸ τῆς ὀργῆς ἔσχατον, ἵν᾿ ὅλον κενώσῃ τοῖς μὴ θε ραπευομένοις (ἐκ τῆς χρηστότητος, ἀλλὰ καὶ σκλη- ρυνομένοις] κατὰ τὸν βαρυκάρδιον Φαραώ, καὶ πιο Θεοῦ κατὰ τῶν ἀσεβῶν δυνάμεως. Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Εἰ γὰρ πολέμων ὄντων, καὶ τοσούτων πειρασμῶν ἀδείς ζῶντες ; Καὶ, εἰ βούλει, τὸν πρῶτον ἄνθρω- που σκέπει. Εἰ γὰρ ὀλίγον χρόνον, τάχα δ' οὐδ' ἐσεθεῖαν φαντασθῆναι, καὶ τὸν ἀπατεῶνα εὐεργέτην νομίσαι, καὶ μιᾶς μὴ κατασχεῖν ἐντολῆς, εἰ τὸν ἐξῆς βίον ἀταλαιπώρως ἕξη, τί οὐκ ἂν εἰργάσατο ; Ἐπειδὴ γὰρ δεόντως ταῖς τιμαῖς οὐκ ἐχρήσαντο, πανταχοῦ ποιῶν. Οὕτω δὴ καὶ τὸν Ἀδάμ, ἐπειδὴ τῇ οἰκήσει τοῦ παραδείσου οὐκ ἐχρήσατο πρὸς τὸ ναῖκα τῇ ὁμοτιμία φαυλοτέραν γινομένην, τῇ δουλεία καὶ τῇ ὑποταγῇ βελτίω κατέστησεν. Οὕτω καὶ Ἰου- δαίους, τῇ ἐλευθερίᾳ καὶ ἀδείᾳ χείρους γενομένους καὶ ἀποσκιρτήσαντας, τοῖς ἐναντίοις διορθοῦται. Ισιδώρου ἐκ τῶν ἐπιστολῶν. πτέρων ὁ Θεὸς οὐ φείδεται, ὅταν φόβον τῇ γῇ ἐπ- τούτων ἀκριβῆ διασάφησιν. Εἰ γὰρ τῆς ἁγίας ἁγιάσματος, καὶ Χερουβὶμ δόξης, καὶ στολὴν, καὶ προφητείαν, καὶ χρίσμα, καὶ δήλωσιν εἰς καταπά-, ἐκκλησιῶν καὶ ἀχράντων φείδεται μυστηρίων, ἵνα πως ρακισμών τους πταίοντας κλίνῃ, ἀπηνεστέραν περιμένοντας ἐφ' οἷς πράττουσι τιμωρίαν. • Όλοι λυζέτω γάρ, φησί, πίτυς, ὅτι πέπτωκε κέδρος τῶν ἰσχυρῶν πιπτόντων, τὰ ἀσθενέστερα παιδευέ- δίκαιοι κατάφοβοι γίνονται. δ Θεοδωρήτου ἐκ τοῦ περὶ προφητειών. Πάντα μέτρῳ καὶ σταθμῷ πρυτανεύει Κύριος 4, Καὶ γὰρ τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶε πέντε καὶ ἑκατὸν εἴκοσιν ἔτεσι τὴν ζωὴν περιορίσας, ἐπειδὴ τὴν ἁμαρτίαν αυξουμένην καὶ πλημμυρούσαν εἶδεν, οὐκ ἀνέμεινε Εκατοστῷ ἔτει πᾶσαν ἐπήγαγε τὸν κατακλυσμόν. Οὕτω καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ πάροικον ἔσεσθαι τὸ σπέρμα Ο vans tamen facem, nempe iræ extremitatem, ut totam effundat in eos qui non curantur ex benigni- tate et clementia; imo vero indurantur, ut duro corde Pharao ” et acerbus operuin exactor, re- servatus ad ostendendam Dei in impios poten- tiam. ' Ex sancto Joanne Chrysostomo in Matthæum. Si enim, cum sint bella, et tot minæ et tentatio- nes peccamus, quinam essemus si secure vivere- mus? Et, si velis, considera primum hominem : si enim, cum breve tempus, forte autem ne unum quidem totum diem vixisset in paradiso, deliciis illius perfruens, eo venit sceleris ut etiam se Deo 266 fore æqualem sibi imaginaretur, et decepto- rem existimaret benefactorem, et unum mandatum · non observarit; si, quæ secuta est, vitam egisset sine ulla afflictione, quid non fecisset? Ejusdem in psalmos Graduales. Quoniam honoribus non usi sunt ut oportuit, Deus eos emendat contrariis, solemni more suo : id videre licet in Adamo ", quem, cum paradisi habitatione ad utilitatem non fuisset usus, ejectione correxit; et mulierem, quæ honoris æqualitate evaserat deterior, servitute et subjectione reddidit meliorem. Ita etiam Judæos, qui libertate et secu- ritate effecti erant pejores, et exorbitaverant cor- rigit contrariis. dilecte, quemadmodum Deus non par- cit suis templis et basilicis, quando terræ immittit timorem. Sed habes in divinis Scripturis accura· tam ejus rei declarationem. Si enim arcæ sanctæ non pepercit, sed eam dedit alienigenis cum ejus sacerdotibus qui deliquerant, et civitatem sancti- tudinis, et Cherubim gloriæ, et vestes, et prophe tiam, et chrisma, et legis declarationem dedit conculcanda et polluenda gentibus ; ne sanctis qui- dem parcit ecclesiis, et intemeratis sacramentis ; ut, cum ne suis quidem aulis parcat, delinquentes inclinet ad metum et temperantiam, saviorem pro- pter ea quæ agunt, exspectantes cruciatum. c Ulu- let enim, ait, pinus, quia cecidit cedrus 8 ; » for tibus cadentibus, erudiantur ac castigentur, quæ D sunt imbecilliora. Dum enim cadunt impii, inquit $ Salomon, justi formidant. Ex Theodorelo in prophetas. Pondere et mensura omnia regit et administrat Dominus". Nam cum iis qui vivebant tempore Noe, vitæ terminum, centum et viginti annis definiisset 3. postquam vidit peccatum crescere et inundare, non exspectavit præscriptum terminum, sed eum præcidit, et breviorem reddidit, et centesimo anno omnibus induxit diluvium. Ita etiam Abrahamo, " πέλειον ἀποτίχτουσιν ' ὑποτηρῶν δ' ὅμως τρυγίαν πὸ τῆς ὀργῆς ἔσχατον, ἵν᾽ ὅλον χενώσῃ τοῖς μὴ θε- ραπενομόνοις [Ἐκ τῆς χρηστότητος, ἀλλὰ καὶ σχλη- ρυνομένοις] κατὰ τὸν βαρυχάρδιου Φαραὼ, καὶ πι- χρὸν ἔργοδότην "5, εἰς δεῖγμα ταμιτυθέντες τῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ τῶν ἀσεδῶν δυνάρτως. Τοῦ Χρυσυστόμου, ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Ἐὶ γὰρ πολέμων ὄντων, καὶ τοσούτων πειρασμῶν ἐπικειμένων, ἁμαρτάνομεν, τίνες ἂν εἴημεν ἐν ἀδείᾳ ζῶντες τ (αὶ, εἰ βούλει, τὸν πρῶτον ἄνθρω- πὸν σκόπει, ΕἸ γὰρ ὀλίγον χρόνον, τάχα δ᾽ οὐδ' ἡμέραν ὅλην, ἐν τῷ παραδείσῳ ζήσας, καὶ τρυφῆς ἀπολαύσας, εἰς τοσοῦτον ἤλασε χκαχίας, ὡς καὶ ἐσυθεῖαν φαντασθῆναι, καὶ τὸν ἀπατεῶνα εὐεργέτην νορίσαι, καὶ μιᾶς μὴ κατασχεῖν ἐντολῆς, εἰ τὸν ἑξῆς βίον ἀταλαιπώρως ἔζη, τί οὐκ ἂν εἰργάσατο ; Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν ᾿Αγαδαθμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ δεόντως ταῖς τιμαῖς οὐκ ἐχρήσαντο, τοῖς ἐναντίοις αὐτοῦ " ὁ Θεὸς διορθοῦται, τοῦτο πανταχοῦ ποιῶν, Οὕτω δὴ καὶ τὸν ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ τῇ οἰκήσει τοῦ παραδείσου οὐχ ἐχρήσατο πρὸς τὸ συμφέρον, τῇ ἐκθολῇ αὐτὸν διώρθωτε, καὶ τὴν γυ- ναῖχα τῇ ὁμοτιμίᾳ φαυλοτέραν γινομένην, τῇ δουλείᾳ καὶ τῇ ὑποταγῇ βελτίω κατέστησεν, Οὕτω χαὶ Ἴου- δαίους, τῇ ἐλευθερίᾳ καὶ ἀδείχ χείρους γενομένους χαὶ ἀποσχιρτήσαντας, τοῖς ἐναντίοις διορθοῦται. Ἰσιδώρου ἐκ τῶν ἐπιστοιϊῶν. Μὴ θαυμάσῃς, ἀγαπητὲ, διότι τῶν 5 ἑαυτοῦ ἀνα- χτόρων ὁ Θεοὺς οὐ φείδεται, ὅταν φόθον τῇ γῇ ἐπ:- ἀφίησιν. Ἔχεις γὰρ ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς τὴν τούτων ἀκριδῆ διασάφησιν. Εἰ γὰρ τῆς ἁγίας χιθωτοῦ οὔχ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ἐξέδοτο αὐτὴν ἀλλο- φύλοις σὺν ἱερεῦσιν αὐτοῖς ἀνομήσασιν, χαὶ πόλιν ἁγιάσματος, καὶ Χερουδὶμ δύξης, καὶ στολὴν, καὶ προφητείαν, καὶ χρίσμα, καὶ δήλωσιν εἰς χαταπά- τημα Ρ' καὶ μιασμὸν ἀπέδοτο ἔθνεσιν, οὐδὲ τῶν ἁγίων ἐκηλησιῶν καὶ ἀχράντων φείδεται μυστηρίων, ἵνα πῶν ξαντοῦ αὐλῶν μὴ φειδόμενος, εἰς φόδον χαὶ σωφρονισμὸν τοὺς πταίοντας κλίνῃ, ἀπηνεστέραν περιμένοντας ἐφ᾽ οἷς πράττουσ! τιμωρίαν. ε Ὄλο- λοζέτω γὰρ, φησὶ, πίτυς, ὅτι πέπτωχε κέδρος “) τῶν ἐσχυρῶν πιπτόντων, τὰ ἀσθενέστερα παιδενέ- σθωσαν, Πιπτόντων γὰρ ἀσεθῶν, φησὶν ὁ Σολομὼν, δίκαιοι κατάφοθοι γίνονται. Θεοδωρήτου ἐκ τοῦ περὶ προρητειῶν. Πάντα μέτρῳ καὶ σταθμῷ πρυτανεύει Κύριο; 4. Καὶ γὰρ τοῖς ἐπὶ τοῦ Νῶς πέντε καὶ ἑκατὸν εὔχοσιν ἔτεσι τὴν ζωὴν περιορίσας, ἐπειδὴ τὴν ἁμαρτίαν αὐξουμένην καὶ πλημμυροῦσαν εἶδεν, οὐκ ἀνέμεινς τὴν κυρίαν, ἀλλὰ τὴν προθεσμίαν συνέτεμε, χαὶ τῷ ἑχατοστῷ ἔτει πᾶσαν τ ἐπήγαγε τὸν χαταχλυσμόν. QUESTIONES. Isidori ex epistolis s.

sæculorum. Amen. μενοι, ἢ καταποντιζόμενοι κατὰ θείαν ἀπειλὴν, spicuum est. Ceterum non omnes qui violenta bitabant Hierosolymis ; neque rursus illos, quo- passus est, quid passuri sumus nos peccatores ? ζόμενον, καὶ Ἰωάννην ἀποκεφαλιζόμενον, καὶ Στέ inquilinum futurum ejus semen prædixit, et docet A causam. « Nondum enim, inquit, completa sunt iniquitates Amorrhæorum bucusque. Nondum, penitus intereant; quamobrem non patiar ut nunc vobis omnino occidendos tradam, sed iniquitatis exspecto mensuram. 267 Sub mensuram enim ca- aliquam quantitatem ; et nunc infligit poenas justus judex noster Deus, cui gloria et imperium in sæcula Utrum omnes qui præcipitantur, aut terra obruuntur, aut submerguntur, ex divina comminatione et jussione hoc patiantur, an ex maligni operatione. Β Divina judicia, teste Scriptura, prorsus esse imperscrutabilia, et investigabiles vias Dei 3, per- morte obeunt, hoc patiuntur propter peccatum. obruti ". Et hoc nos docet Christus, dicens decem et octo illos viros, super quos cecidit turris in Siloe, rum sanguinem miscuit Pilatus cum sacrificiis 3. Quamobrem hinc discimus justos sæpe mori morte violenta, obscuris et occultis Dei judiciis, quæ c fiunt tribus modis. Nam nonnullos sanctos saepe " permittit Deus vel a feris interimi, vel a terræ- motu, vel ab aquis, aut præcipitiis, ut cæteri ter- reamur, dicentes : Si hic, cum esset vir talis, hoc ubi parebunt 30? 3 Alii rursus parva forte liabent delicta, quæ cum et qui aliis praesunt, translatis in se peccatis po- puli, saepe in gravissimos casus et exitus incidunt ad suam et subditorum majorem salutem. Etenim Christus vulneratus est propter iniquitates nostras, et pro nobis mortem subiit s. Hoc ergo scientes, ne miremur, cum videmus Isaiam serra disse- cari, Joannem capite truncari, Stephanum lapidi- sanctitate præstantes, qui incidunt in gravia pc- ricula, et crudelia mortis genera. 268 Similiter in sceleratis quoque tribus mo- NOTE. αὐτοῦ προαγορεύσας, τὴν αἰτίαν διδάσκει. · Οὔπω γάρ, φησίν, ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμ μορβαίων, ἕως τοῦ νῦν. » Οὐδέπω γάρ, φησί, ἄξια πανολεθρίας πεπλημμελήκασι · διόπερ οὐκ ἀνέξομαι νῦν αὐτοὺς παραδοῦναι σφαγῇ, ἀλλὰ τῆς παρανομίας τὸ μέτρον ἀναμενῶ. Μετροῦνται γὰρ ἡμῶν τὰ κατὰ καιρούς πλημμελήματα, μέχρι ποσότητός τινος, καὶ τότε τὰς δίκας ἐπάγει ὁ δικαιοκρίτης [ἡμῶν] Θεός, [ᾧ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.] ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΗ΄. καὶ πρόσταξιν πάσχουσιν, ἢ ἐξ ἐνεργείας του πονηροῦ. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ὅτι μὲν, καθά φησιν ή Γραφή, ανεξερεύνητα τα κρίματα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ, δῆλον. Πλὴν δὲ οὐ πάντες οἱ βιαίῳ θανάτῳ τελευτῶν- τες δι' ἁμαρτίας τοῦτο πάσχουσι· καὶ γὰρ οἱ τοῦ Ἰὼβ υἱοὶ, δίκαιοι ὄντες, ὑπὸ τῆς οἰκίας κατεχώσθη σαν. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ ἡμᾶς διδάσκει, τοῦτο λέγων, ὅτι οὐχ ἁμαρτωλότεροι ἦσαν τῶν κατοικούντων [ἐν] Ἱερουσαλὴμ οἱ δέκα καὶ ὀκτὼ ἄνδρες, ἐφ' οὓς ἔπεσεν ὁ πύργος τοῦ Σιλωάμ· οὔτε πάλιν ἐκεῖνοι, ὧν τὸ αἷμα ἔμιξεν ὁ Πιλάτος μετὰ τῶν θυσιῶν ὥστε ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι καὶ δίκαιοι πολλά κις βιαίῳ θανάτῳ τελευτῶσι κατά τινα ἄδηλα καὶ κρύφια Θεοῦ κρίματα γινόμενα κατὰ τρεῖς τρόπους. Τινὰς μὲν γὰρ ὁσίους ἄνδρας πολλάκις ὁ Θεὸς συγ χωρεῖ ἢ ὑπὸ θηρίων, ἢ σεισμῶν, ἢ ὑδάτων, ἢ κρη μνῶν ἀναιρεθῆναι, ὅπως οἱ λοιποὶ πτοηθῶσι λέγον τες· Εἰ οὕτως ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος τοῦτο ὑπέστη, τί μέλλομεν πάσχειν ἡμεῖς οἱ ἁμαρτωλοί; Καί · • Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτ τωλὸς τοῦ φανεῖται, κ ἔχοντες, καὶ δι' ἐκείνης τῆς ἀπειλῆς αὐτὰ συγχωρη θέντες παθεῖν, τέλειοι λοιπὸν παρὰ Θεῷ εὐρεθήσον ται. Αλλοι δέ τινες, ὡς δυνατοί, ἁμαρτίαν λαοῦ αναδεξάμενοι πολλάκις, πειρασμοῖς, καὶ χαλεπώ θανάτῳ ὑπὲρ τῆς ἀναδοχῆς παραδίδονται, καὶ ἑαυ ᾗ τοῖς καὶ τῷ λαῷ μείζονα σωτηρίαν ποιούμενοι. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἔτραυματί σθη, καὶ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἐδέξατο θάνατον. Τούτο οὖν εἰδότες μὴ θαμβηθῶμεν, ὁρῶντες Ησαΐαν πρι φανον λιθοβολούμενον, καὶ Πέτρου σταυρούμενον. καὶ ἄλλους πολλοὺς ἁγίους χαλεποῖς κινδύνοις καὶ θανάτοις περιπίπτοντας. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνδρῶν κατά inquit, ea admiserunt peccata quæ mereantur ut dunt nostra, quæ in tempore funt, peccata, usque ad Filii enim Job, licet essent justi, a domo sunt non magis fuisse peccatores, quam alios, qui ha- Et : e si justus vix salvabitur, impius et peccator Ἕτεροι δὲ πάλιν ἴσως τινὰ μικρὰ ἐλαττώματα (20) sint per illam plagam eis condonata, perfecti deinde apud Deum inveniuntur. Aliqui alii, ut principes bus obrui, Petrum in crucem agi, et multos alios, 23 Gen. xv, 16. 3* Rom. x1, 55. 37 Job 1, 19. 38 Luc. XIII, 4, 1. " I Petr. iv, 18. ** Isa. t.ii, v; 1 Cor. xv, 3; Philipp. 11, 8. (36) Μικρὰ ἐλαττώματα. Αd verbum : Imperfectiones, peccata venialia. (Atmos.) S. ANASTASII SINAITE QUAESTIO XVIII. RESPONSIO. Αρα ἅπαντες οἱ κρημνιζόμενοι, ἢ καταχωννύ

τρεῖς τρόπους οἱ βίαιοι θάνατοι γίνονται· ἢ ἵνα ἐκείνων τῇ ἀπειλῇ περιπιπτόντων, οἱ λοιποί σωρρο νισθῶσιν· ἡ ἵνα καὶ αὐτοὶ οἱ θνήσκοντες μέρος ἐκεῖ ἀνέσεως εὕρωσι· πλείστην γὰρ σωτηρίαν ἐκεῖ εὐ ρίσκουσιν οἱ πικρῷ θανάτῳ τοῦ σώματος χωριζόμε ναι· καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Κύριος, Έλεγε περί τινων πόλεων, μὴ δεχομένων αὐτὸ τὸ κήρυγμα, ὅτι ὁ Γῇ Σοδόμων και Γομόρβας ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ· ι ἢ πάλιν κατὰ θείαν ὀργὴν καὶ ἀπειλὴν Θεοῦ, ὡς ἐπὶ τοῦ Φαραὼ γέγονε, καὶ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ. Οἱ μὲν γὰρ κολάζονται ὧδε μόνον, ὡς Λάζαρος· οἱ δὲ καὶ μόνον ὧδε ἐκ μέρους, καὶ πάλιν ἐκεῖ ἐκ μέρους, ὥσπερ καὶ οἱ ἐν Σοδόμοις ἐμπρησθέντες οἱ δὲ ἐκεῖ μόνον, ὡς ὁ κατὰ τὸν Λάζαρον πλούσιος. Μη τοίνυν λέγε, μηδὲ περιεργάζου, ὅταν ἴδης τινά κρημνισθέντα, ἢ πνιγέντα· Διατί οὕτως τέθνηκεν; *Αρα έφθασεν ἡ ὥρα αὐτοῦ; ἢ παρὰ καιρὸν ἀπέθα νεν, ἢ ἐκ τοῦ πονηροῦ τοῦτο γέγονεν; ἀλλὰ γίνω σκε, ὅτι ἐξ ιδίας πολλάκις, ἀδιακρισίας καὶ αὐθα δείας, πειρασμοῖς, καὶ συμφοραῖς, καὶ θανάτοις περιπίπτομεν· οἷον πάσχουσιν οἱ θεωροῦντες χει μερινὴν ἀέρος τροπὴν, καὶ τοῦ λιμένος τὴν ναῦν ὑπεξάγοντες, καὶ ἄλλοις κινδύνοις ἑαυτοὺς ἐπιῤῥί πτοντες, ὡς αὐτεξούσιοι, μήτε τοῦ Θεοῦ θέλοντος, μήτε μὴν τοῦ διαβόλου, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κατ' ἐξουσίαν καὶ αὐθεντίαν ποιοῦντες. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ λέγοντος, ο Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι Αριθμημέναι εἰσὶν, ο εὔδηλον. [ὅτι] οὐ μόνον ἀνθρώπων, ἀλλ' οὐδὲ ἀλόγων, ἢ χοίρων ἐξουσιάζει ὁ Σατανᾶς, ὡς τὸ Εὐαγγέλιον μαρτυρεί. ψυχοῦν τὰ μὲν τῶν τοιούτων θανάτων γίνονται, ὡς εἴρηται, κατὰ ἀπειλὴν Θεοῦ πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀμετανόητα ἁμαρτανόντων, ὡς ἐπὶ τοῦ κατακλυ σμοῦ, καὶ τῶν Σοδόμων. Γέγραπται γάρ, ὅτι Φαῦλοι ἐν θανάτῳ ἐξαιτίῳ. Καὶ, ο θάνατος ἁμαρτωλῶν που νηρός.» Και, ο αραπορευομένης καταιγίδος ἀφανί ζετα: ὁ ἀσεβής.» Καὶ, ο Δίκαιος ἐκ θήρας ἐκδύνει, ἀντ᾽ αὐτοῦ παραδίδοται ὁ ἀσεβής.» Τὰ δὲ κατὰ πα ραχώρησιν, ὡς ἐπὶ τῶν τέκνων τοῦ Ἰώβ· ἕτερα δὲ κατ' είδη την Θεοῦ μόνην, μήτε συνευδοκοῦντος, μήτε μὲν κωλύοντος· φησί γάρ· Οὐχὶ δύο στρου θία ασταρίου πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖ και ἐπὶ τὴν γῆν, ἄνευ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρα νας, ο Ταῦτα δὲ ἔλεγε δειχνύς, ὅτι οὐδὲν ἀγνοοῦν τος αὐτοῦ γίνεται, οὐ μὴν εἰς πάντα ἐνεργοῦντος. Ίσως δὲ καὶ ὑπὸ Θεοῦ βούλησίν τινες πικρῷ Οινάτῳ πολλάκις τελευτῶσι πρὸς σωτηρίαν αὐτῶν, ὡς ἔφην. Δεηθεὶς γὰρ τοῦ Θεοῦ Μαυρίκιος ὁ βασι λεὺς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἀπολαβεῖν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτ τημάτων αὐτοῦ, εἶδέ τινα κατ᾿ ὄναρ ὑπερένδοξον βασιλέα, κελεύοντα παραδοθῆναι αὐτὸν Φωκα τῷ ΣΕ ΤΙΙΙ, 22. ΝΟΤΑ. Οἱ δὲ καὶ ὧδε ἐκ μέρους, καὶ πάλιν ἐκεῖ ἐκ μέρους ώστερ καὶ οἱ ἐν Σοδόμοις ἐμπρησθέντες. dis mortes funt violenta ut, illis in graves ciu c ciatus incidentibus, cæteri reddantur cautiores, et alieno malo sapere condiscant; aut ut illi etiam fato functi, inveniant illic partem quietis et re laxanenti. Illic enim plurimam inveniunt salutem, qui morte acerba separantur a corpore. Hoc si gnificans, dicebat Christus de quibuslam civita tibus quae non recipiebant ejus prædicationem Tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomor rhæorum in die judicii, quam illi civitati ". Aut rursus ex ira divina et Dei minis, ut in Pha raone evenit ct in diluvio. Nam alii quidem hic puniuntur, et solummodo, ut Lazarus 4. Alii au tem, et hic ex parte, et risus illic ex parte, ut qui conflagrarunt Sodomis ". Alii autem illic solum, ut dives ille qui negligebat Lazarum "*. Ne dicas ergo, nec curiose scruteris, cum videris aliquem precipitatum aut suffocatum, cur sic sit mortuus. Nunquid non venit hora ejus, aut mor luus est ante tempus, aut diabolus hoc fecit? Sed noveris nos ex prudentiæ judiciique defectu et ex arrogantia sæpe incidere in teutationes, calami tates et mortem, prout illis usuvenit qui summa hieme et sub solstitio brumali ex portu navem educunt, et seipsos in alia conjiciunt pericula; ut, qui liberum habeant arbitrium, Deo non vo lente, sed nec diabolo, læc, et quæ sunt hujusmodi, sua facientes potestate et auctoritate. Nam, cum dicat Christus: Vestri capilli capitis omnes nu merati sunt ",, perspicuum fit Satanam non solum in homines, sed nec in bruta et porcos potesta tem habere, ut testatur Evangelium “. In hujusmodi ergo genere mortis, mors quidem, ut dictum est, aliquando evenit Dei comminatione in iis qui peccant, nullam agentes pœnitentiam; ut in diluvio, et Sodomis. Scriptum est enim Mali sunt in morte immensa. Εt: • Mors pecca torum pessima s. Et: e Transeunte procella aboletur impius 8. › Et: ‹ Justus evadit ex ve natione manuum, pro eo autem traditur impius ". › Aliquando ex permissione, ut in filiis Job: ali quando ex sola Dei scientia, cum neque ei pla ceat, neque eam prohibeat. Dicit enim:. Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet in terram absque Patre meo, qui in caelis *Matth. x, 15. 6s Luc. xvi. * Gen. xix. ** Prov. x, 25. » Prov. xi. 8. est 50?, Hæc dicebat, quod eo ignorante non fiant, non tamen operante in omuibus. 269 Forsan sæpe etiam Dei consilio quidam morte violenta moriuntur, ad suam, ut dixi, salu tem. Nam, cum Deum rogasset Mauricius impe rator ut in hoc mundo pœnas lueret pro suis peccatis, vidit in somnis quemdam illustrem re gem jubentem eum tradi Phocæ militi; quod etiam * Luc. loc. cit. 68 Luc. xi, 7. * Matth. vIII, 31. 67 Psal. 50 Matth. x, Vel quia Sodomitis et Gomorrhæis tolerabilius erit, ut paulo ante dicebat. Vel quia putat, ut alii qui dam Græci, Gomorrhæos, et alios fuisse ab inferis liberatos a Christo de quo quaest. 111. (AL:MΑΝΝ.)

στρατιώτῃ, ὅπερ καὶ γέγονε. Καὶ ἄλλος δέ τις ἦν αναχωρητής, σημείοις καὶ τέρασι διαλάμπων, ἔχων και τινα σὺν αὐτῷ μαθητὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἐγένετο τὸν αὐτοῦ μαθη τήν, ἔν τινι πόλει πονηρόν και άθετον ἄρχοντα ἐχούσῃ παραγενέσθαι, καὶ εὑρεῖν αὐτὸν τελευτής σαντα, καὶ μετὰ πολλοῦ ὄχλου καὶ τιμῆς, καὶ κη ρῶν ', καὶ θυμιαμάτων προκομιζόμενον· ὑποστρέ ψαντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, εὗρε τὸν θεοφόρων αὐτοῦ ἐπιστάτην, ὑπὸ ὑαίνης βρωθέντα. Ηρξατο [ούν] ἀδημονεῖν, καὶ σχεδόν δικάζεσθαι τῷ Θεῷ, λέγων· Ποῦ ἡ δικαιοκρισία σου, Κύριε; πῶς ἐκεῖ νος ὁ πονηρὸς ἄρχων, πολλά σε παροργίσας, οὕτως ἐνδόξως ἐτελεύτησεν, ὁ δὲ ἅγιος οὗτος, πολλά σου δουλεύσας, τοιοῦτον ὑπέστη θηριάλωτον θάνατον; Ταῦτα οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα αὐτοῦ δικαζομένου, Επ Ει ετέθη ηρπάγη, ἵνα μὴ κακία ἀλλάξῃ σύνεσιν αὐ έστη αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου, καὶ εἶπεν· Ἐκεῖνος ὁ ἄρχων, ὅλως πονηρὸς ὤν, εἶχεν ἐν ἔργον ἀγαθόν καὶ διὰ τῆς τιμῆς ἐκείνης, ἧς ἔτυχεν ἐν τῷ ἐξοδίῳ, ἀπέλαβε τὸν μισθὸν ἐκείνου τοῦ ἑνὸς ἀγαθοῦ, καὶ ἀπῆλθεν ἐκεῖ τελείως κατακεκριμένος. Ὁ δὲ σὸ; ἐπιστάτης, πάντα τὰ τῷ Θεῷ εὐάρεστα διαπραξά μενος, εἶχε, καὶ ὡς ἄνθρωπος, μικρόν τι ἐλάττωμα, καὶ διὰ τοῦ μικροῦ τούτου θάνατος ἀπέλαβεν αὐτόν, καὶ ἀπῆλθεν ἐκεῖ τελείως καθαρισθείς. Ὅθεν οὐ δεν τοῖς βιαίοις θανάτοις περιπίπτοντας κατακρίνειν ἀποφαντικῶς, καὶ λέγειν, ὅτι κατὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν τοὺς τοιούτους θανάτους ὑπέστησαν. Οὐδεὶς γὰρ ἀνθρώπων δύναται σαφῶς εἰδέναι, ποίῳ κρί ματι ὁ Θεὸς διοικεῖ τὰ τοιαῦτα, ἐπειδὴ καὶ δικαίοις ἀνδράσι πολλάκις τοιοῦτοι θάνατοι ἐπῆλθον κατά τινας ἀδήλους προφάσεις. Φησὶ γὰρ ὁ Ἐκκλησιαστής Εστι δίκαιος ἀπολλύμενος ἐν τῷ δικαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἔστιν ἀσεβὴς μένων ἐν τῇ κακίᾳ αὐτοῦ, καὶ ἔστι δίκαιος ᾧ συναντήσεται συνάντημα ως δικαίῳ.» Και Δαυΐδ· ι Ο Θεός, ήλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν κληρονομίαν. σου, ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ἔθεντο Ἱερου σαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον, ἔθεντο τὰ θνησιμαία τῶν δούλων σου βρώματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ. τὰς σάρκας τῶν ὁσίων σου τοῖς θηρίοις τῆς γῆς ἐξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν ὡσεὶ ὕδωρ κύκλῳ Ἱερουσα λήμ, καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων.» ᾿Αλλὰ καὶ ὀλιγοχρόνιοι πολλοὶ τῶν δικαίων γίνονται συμφερόντως, ώς πά λιν φησὶ ὁ Σολομών, ότι ο Ευάρεστος τῷ Θεῷ γενό μενος Αγαπήθη, καὶ ζῶν μεταξὺ ἁμαρτωλῶν μετα τοῦ, ἢ δόλος ἀπατήσῃ ψυχὴν αὐτοῦ. Βασκανία γὰρ φαυλότητος άμαυροῖ τὰ καλά, καὶ ρεμβασμός ἐπιθυμίας μεταλλεύει νοῦν ἄκακον. Τελειωθεὶς ἐν ὀλίγῳ ἐπλήρωσε χρόνους μακρούς. Αρεστὴ γὰρ ἦν Κυρίῳ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ· διὰ τοῦτο ἔσπευσεν ἐκ μέσου πονηρίας. ο ἄθεον. μύρων. ρέμβος. ΝΟΤ.Ε. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν. άθεον έθεταν. accidit. Erat quidam alius, anachoreta, clarus si gnis et prodigiis, habens quemdam discipulum secum in solitudine. Contigit autem ut quodam die ejus discipulus veniret in quamdam civitatem quæ habebat principem sceleratum et impium, et mveniret eum mortuum efferri cum magna turba et honore, et unguentis et suffitibus. Cum autem rediisset in desertum, invenit pium suum pre ceptorem ab hyena devoratum. Capit itaque angi animo, et propemodum judicio cum Deo conten dere, et dicere: Ubi est, o Domine, justum tuum judicium? Quomodo sceleratus iste princeps, qui te sæpe ad iram provocavit, mortuus est adeo gloriose; hic autem sanctus, qui tibi multum serviit, a fera captus, mortem obit? Cum tris ergo et hujusmodi verbis ipse cum Deo discepta ret, astitit ei angelus, et dixit: lille princeps, cumn esset omnino sceleratus, habuit unum opus bonum; el per honorem illum quem assecutus est, dum efferretur, accepit mercedem hujus unius boni operis, et illuc abiit absolute ac perfecte con demnatus. Tuus autem præceptor, cum omnia fe cisset quæ Deo erant grata, habebat ipse quoque, ut homo, parvum aliquod delictum; et per hanc mortem hoc amisit, et abiit illuc plene purgatus et expiatus. Quamobrem non est condemnationis sententia in eos pronuntianda qui in mortem vio lentam inciderunt; nec dicendum quod propter pcccata eam mortem passi sunt. Nemo enim potest aperte scire quo judicio Deus hæc administret, postquam justis quoque sape accidit ut ejusmodi morte morerentur, cum obscura et incerta esset ejus occasio. Dicit enim Ecclesiastes: ‹ Est justus qui perit in justitia sua, et est impius qui manet in suo vitio, et est justus cui occurret aliquis casus, tan quam justo "., David dicit: Deus, venerunt gen tes in hæreditatem tuam, polluerunt templum sanctuma tuum posuerunt Jerusalem tanquam pomorum cu stodiam, posuerunt morticinia servorum tuorum escas volucribus cœli, carnes sanctorum bestiis ter ræ. Effuderunt sanguinem eorum tanquam aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret "., Sed et multis ex justis prodest, quod vivant pauco tem pore, ut olim dixit Salomon: Placens Deo factus dilectus, et inter peccatores vivens translatus est; raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet 270 animam illius. Nam fascinatio nugacitatis obscurat bona, et inconstan tia concupiscentiæ transvertit sensum sine malitia. Consummatus in brevi, explevit tempora multa placita enim erat Deo anima illius, propter hoc properavit educere eum de medio iniquitatis *. Eccle. vi, 16. 83 Psal. LXXVI 1-3. 88 * Sap. IV, t cerais, interpres. legit " Vulgo, quadam dic. Caterum ineptit Meursius, ut plerumque in Gloss. Græco-Lat. Bene interpretatur M. Crusius libro primo Turco-Grecia. Ibid. lege pro

QUESTIONES. Καὶ ἀσθενείαις δὲ σωματικαῖς διηνεκέσιν, αἷς A Αμαρτωλοί | περιπείρονται, καὶ δίκαιοι πολλάκις ἄνδρες ] περιπίπτουσι, τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος καὶ βουλομένου· καὶ ἐν πάθεσι τοιούτοις καὶ θανάτοις πονηροῖς ἐπιδεῖξαι πᾶσιν ἡμῖν τὸ δοκίμιον τῆς τῶν δικαίων πίστεως καὶ ὑπομονῆς, ὅτι καὶ τὰ ἐπίπονα καὶ θλιβερά πράγματα εὐχαρίστως δεξάμενοι, καὶ θανάτους χαλεπούς ὑπομείναντες, οὐκ ἠλλοιώθησαν ἔν τινι τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης, καθὼς καὶ Ἰσαάκι ἐν τῷ γήρᾳ αὐτοῦ, στερηθεὶς τοῦ προσκαίρου τούτου φωτός, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης οὐκ ἐξέστη 5. Καὶ των πάλιν μεγάλοις πειρασμοῖς παραδοθείς, ἔμει νεν ἀκίνητος. Ἔτι δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος, ἀσθένειαν ἔχων ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ διὰ παντὸς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης οὐκ ἔληξεν ἥντινα ἀσθένειαν μηνύων, λέγει· • Καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἀποκαλύψεων, ἐδόθη " μοι σκόλου τῇ σαρκί, ἄγγελος Σαταν, ἵνα με κολα- φίξῃ, ἵνα • μὴ ὑπεραίρωμαι. Ὑπὲρ τούτου τρὶς τον Κύριον παρεκάλεσα, ἵνα ἀποστῇ ἀπ' ἐμοῦ· καὶ εἴρηκέ μοι· Αρκεί σοι ή χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. » Καὶ πάλιν περὶ ταύ- της τῆς ἀσθενείας πρὸς Γαλάτας φησί· « Καὶ τὸν πειρασμὸν τὸν ἐν τῇ σαρκί μου οὐκ ἐξουθενήσατε, οὐδὲ ἐξεπτύσατε, ἀλλ' ὡς ἄγγελον Θεοῦ ἐδέξασθέ με, ὡ; Χριστὸν Ἰησοῦν. Ἐπεὶ οὖν, ὡς δέδεικται, καὶ ἁγίοις ἀνδράσι συμβαίνουσι περιστατικά τινα πρά γματα, ἀσθένειαί τε σωματικαὶ, καὶ θάνατοι χαλεποί, οὐ δυνάμεθα προπετῶς καὶ ἀπολύτως κατακρίνειν ὡς ἁμαρτωλοὺς τοὺς πάσχοντάς τι τοιοῦτον· ὅπως μὴ ἀποφαντικώς διατιθέμενοι τὰ εἰρημένα πράγματα, C καὶ οὐκ ἀληθῶς, ὁμοιωθῶμεν τοῖς Ἰὼβ φίλοις, οἵτι νες [ 3 ] μὲν φρικώδες ἔλκος καὶ τὸν ἐσμὸν τῶν σκο λίκων ἰδόντες, καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ « ἀγνοή- σαντες, καθ' ήν συνεχώρησεν αὐτῷ τοιούτους πει- βασμούς δέξασθαι παρὰ τοῦ διαβόλου, κατέκριναν εὐτὸν ὡς ἁμαρτωλὸν, καὶ ἔμελλον ἂν φοβερὴν ἀπ- ώλειαν κληρονομεῖν, ὡς παρὰ τὴν ἀλήθειαν φθεγξά- μενα, εἰ μὴ θάττον ἡ προσευχὴ τοῦ Ἰὼβ ίλεων αὐτ τοῖς ἐποιήσατο τὸν Θεόν. Ὁ δὲ φανεὺς ἀναιρεῖ μὲν Λεμεσίου επισκόπου Εμέσης ἐκ τοῦ περὶ Προς νοίας. Πῶς οὖν, φησίν, ἄνδρες ὅσιοι πικροῖς περιπί- D' πτουσι θανάτοις, καὶ σφαγαῖς ἀναιτίοις; Εἰ μὲν γὰρ ἀδίκους, διατί μὴ ἐκώλυσεν ἡ δικαία Πρόνοια τὴν φίνει; εἰ δὲ δικαίως, ἀναίτιοι πάντως οἱ φονεύσαν τες. Πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν, ὅτι ὁ φονεύων, ἀδίκως τονεύει, καὶ ὁ φονευόμενος εἰ 4 δικαίως φανεύεται, * συμφερόντως· δικαίως μὲν, ἔσθ' ὅτε διὰ πράξεις ατόπους, ἡμῖν δὲ ἀδήλους· συμφερόντως δὲ, προκα- ταλαμβανούσης τῆς Προνοίας τὰς μελλούσας ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ κακουργίας, καὶ ὅτι καλὸν αὐτῷ μέχρι τούτου στῆσαι ο τὴν ζωήν. Ὁ δὲ φονεύσας, ἀδίκως - καθε κ Ισλάν ἡ εὐχαριστίας οὐκ έληξε. · ὅπως • Κυρίου. Η έκπεσόντα. - δράματος. Η 4. ο στήναι. Quinetiam quando infrmitatibus. corporalibus et assiduis configuntur peccatores, et viri justi sape in eas incidunt, Deo permittente et volente, pate- facere nobis vult Deus probationem fidei et pa- tientiæ justorum; ut qui res asperas et laboriosas grato animo subierint, mortemque crudelem susti- nuerint, nulla in re a Dei dilectione abstracti; ut videre est in Isaac, qui in senectute privatus hac luce temporali, non recessit a charitate in Deum. Et Job traditus magnis tentationibus, mansit im- mobilis. Præterea Apostolus quoque, cum in carne sua perpetuam haberet infirmitatem, non cessavit agere Deo gratias. Quam quidem infirmitatem si- gnificans, dicit : « Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meæ, angelus Satanæ, ut me colaphizet, ne extollar; propter quod ter rogavi Dominum ut discederet a me, et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea ; nam virtus in infirmitate perficitur ". » Et rursus de eadem infirmitate dicit ad Galatas: ‹ Et ten- tationem quæ est in carne mea non sprevistis, neque respuistis, sed sicut angelum Dei accepistis mne, sicut Jesum Christum *. . Quoniam ergo, ut ostensum est, etiam viris sanctis accidunt qui- dam casus, et corporales imbecillitates, et graves mortes, non possumus temere et absolute condein- nare tanquam peccatores eos quibus illa accidunt; ne, si de rebus hujusmodi non vere pronuntie- mus, fianus similes amicis Job, qui cum vidissent ulcus terribile, et examen vermium, quatenus Deus permisit ut a diabolo talem susciperet ten- tationem, condemnabant eum tanquam peccatorem: et horribilis exitii futuri erant hæredes, ut qui locuti essent præler veritatem, nisi statim Jobi preces eis propitium Deum effecissent. Qui autem interfcit, Dei quidem permissione tollit de medio hominem qui in ipsum incidit. Is aulem rursus lege Dei de medio tollitur a magistratibus, ut qui sceleratain actionem concupierit et impleverit. Ex sermone Nemesii episcopi Emeseni de Provi- dentia. 7-9. ok Galat. ιν, 15, 14. Quomodo ergo, inquit, viri sancti in acerbas mortes incidunt, et in cades, cum sint insontes? Nam si injuste, cur 271 non cadem prohibuit justa Providentia? Sin autem juste, nulli culpæ sunt affines qui cædem fecerunt. Ad hæc dicemus quod qui occidit, injuste occidit; et qui occiditur, aut juste occiditur, aut utiliter. Juste quidem non- nunquam, propter male commissa, nobis ignota ; utiliter, quia Providentia anticipat, vel potius amputat peccata quæ perpetraturus erat; et ideo prodest ei ut vita hoc termino finiatur. Qui autem VARIE LECTIONES, Θεοῦ, ἀναιρεῖται δὲ οὗτος πάλιν παρὰ τῶν ἀρχόν πληρωτής πονηροῦ πράγματος ο γενόμενος. τὸν ἐμπεσόντα » αὐτῷ ἄνθρωπον κατὰ συγχώρησιν των, κατὰ τὸν νόμον Κυρίου, ὡς ἐπιθυμητὴς καὶ • [[ Cor. 31,

proptėř peccatum, ut patet ex morte sanctorum virorum : • Pretiosa, inquit, est mors sanctorum occidit, injuste occidit: occidit enim voluntaric, propter lucrum et prædam. Nam actio quidem est in nostra potestate, non autem perpessio, ul occidi. Mors vero nulla est mala, nisi quæ accidit cjus ". » Peccator autem, etsi in lecto, etsi repente citra dolorem moriatur, male moritur ; ut qui malas exsequias (nempe peccatum) inferat. « Mors, inquit, peccatorum mala. 67, Qui autem occidit, male oc- cidit : nam in iis quidem qui juste occiduntur, is in lictorum locum se retulit ; in iis autem qui utiliter, in locum parricidarum et exsecrabilium hominum. malorum. Quod proprie malum est, nempe peccatum, maxime dignum mali appellatione, ex libero nostro arbitrio pendet, cum in nostra potestate sit vel a vitio abstinere, vel esse malos. Et cateris alia qui- dem objiciuntur tanquam certamina, ad ostenden- dam animi magnitudinem; sicut Jobo et privatio liberorum, et omnium divitiarum in uno momento temporis ablatio, et per ulcus inflicta plaga. Alia autem tanquam medicina peccatorum; sicut Da- vidi, doroesticum probrum, luenti pœnas nefariæ libidinis. Rursus animadvertimus aliud quoddam genus terribilium quæ a justo Dei judicio inferun- Lur, ad reddendos modestiores eos qui sunt procli- ves ad peccatum; ut Dathan et Abiron, qui a terra sunt absorpti, aperta sub pedibus baratbri immensa C voragine; qui hac pœna meliores non evaserunt, (quomodo enim, si descenderunt ad inferos ?) sed exemplo cæteros effecerunt modestiores. Sic de- mersus fuit Pharao cum exercitu. Sic ejecti sunt qui prius habitabant Palæstinam. Ex Chrysostomo in terræmotum. Non est justus qui non habeat aliquod peccatum, et non est peccator qui non habcat aliquod bonum. Si ergo videris justum aliquem ægrotantem, aut in aliquam tentationem delapsum, ne turberis, sed 272 cogita apud te, et dic : Hic justus malum aliquod fecit omnino parvum, ut homo; et hic illud recipit, ne illic puniatur. Rursus, si videris pecca- torem rapacem, avarum, et qui mille mala perpe- tral, secunda fortuna uti, ne mireris, sed dic : Iste peccator, qui mille mala perpetrat, et nihil adversi patitur, omnino boni quidpiam fecit, et recipit mercedem in hac vila, ut in altera puniatur. Pro- plerea Abraham, quoniam accidebat ut et Lazarus haberet peccata, et dives aliquid boni, dicit : « Re- cepisti bona tua, et Lazarus similiter mala *. Ex eodem ad Stagirium. Cur, inquit, multi usque ad mortem ab ineunte 56 Psal. cxv, 18. 67 Psal. XXXII, 59 Luc x1, 25 Α ἐφόνευσε· διὰ γὰρ κέριο; καὶ νηστείαν ἐκουσίως. η Ἐφ' ἡμῖν γὰρ ἡ πρᾶξις, τὸ δὲ πάθος οὐκ ἐφ' ἡμῖν, οἷον τὸ φονευθῆναι. Θάνατος δὲ οὐδὲ εἰς κακός, εἰ μὴ ὁ δι' ἁμαρτίας, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ θανάτου τῶν ὁσίων ἀνδρῶν. ο Τίμιος γάρ, φησί, ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Ὁ δὲ ἁμαρτωλός, κἂν ἐν τῷ σκίμ ποδι, καν αἰφνιδίως ἀπόνως τελευτήσῃ, κακῶς ἀπὸ έθανε, κακὸν ἐντάφιον ἐπαγόμενος, τὴν ἁμαρτίαν. ο θάνατος γάρ, φησίν, ἁμαρτωλῶν πονηρός.» Ο μέντοι φονεύσας, κακῶς ἐφόνευσεν· ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν δικαίως φονευομένων εἰς τὴν τῶν δημίων αὐτὸν κατέταξεν μοῖραν· ἐπὶ δὲ τῶν συμφερόντως, εἰς τὴν τῶν μιαιφόνων καὶ ἐναγῶν. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ, ὅτι οὐκ ἔστιν αἴτιος ὁ Θεὸς τῶν κακῶν. Τὸ μὲν οὖν κυρίως κακὸν ἡ ἁμαρτία, ὅπερ μάλι στὰ ἐστι τῆς τοῦ κακοῦ προσηγορίας ἄξιον, ἐκ τῆς ἡμετέρας προαιρέσεως είρηται 1 ἐφ' ἡμῖν ὄντως, ἢ ἀπέχεσθαι τῆς πονηρίας, ή μοχθηρούς εἶναι. Τῶν δὲ λοιπῶν, τὰ μὲν εἰς ἀγωνίσματα, εἰς ἐπίδειξιν άνδρείας προβάλλεται, ὡς τῷ Ἰὼβ ἡ τῶν παίδων στέρησις, ὁ τοῦ πλούτου παντὸς ἐν μιᾷ καιροῦ βου πῇ ἀφανισμός, ἡ διὰ τοῦ ἔλκους πληγή. Τὰ δὲ ὡς θεραπεία τῶν ἡμαρτημένων, ὡς τῷ Δαυΐδ ἡ περὶ τὸν οἶκον αἰσχύνη, παρανόμου ἐπιθυμίας δίκας ἀποτιν νύντος 6. Καὶ πάλιν, κατενοήσαμεν ἄλλο τι εἶδος τῶν φοβερῶν παρὰ τῆς δικαίας τοῦ Θεοῦ κρίσεως επαγόμενον, ἐπὶ τὸ σωφρονεστέρους ποιῆσαι τοὺς πρὸς ἁμαρτίαν εξολισθήτους, ὡς ὁ Δαθαν καὶ 'Αδει ρὼν ὑπὸ τῆς γῆς κατεπόθησαν, βαράθρων αὐτοῖς καὶ χασμάτων ὑποῤῥαγέντων. Ενταῦθα οὐκ αὐτοί τι τῷ τρόπῳ τῆς κολάσεως βελτίους γεγόνασι πῶς γὰρ οἱ καταβάντες εἰς ᾅδου; ἀλλὰ τοὺς λοιπούς σωφρονεστέρους τῷ ὑποδείγματι πεποιήκασι. Οὕτω Φαραὼ κατεποντίσθη πανστρατιά. Οὕτως ἐξετρίδη- σαν οἱ προενοικοῦντες τὴν Παλαιστίνην. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ εἰς τὸν σεισμέν. Οὐκ ἔστιν δίκαιος ὃς οὐκ ἔχει τι ἁμάρτημα, καὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτωλός, ὃς οὐκ ἔχει τι ἀγαθόν ἐπ᾽ ἂν οὖν ἴδῃς δίκαιόν τινα νοσούντα, ἡ πειρασμῷ τινι περιπεσόντα, μη θορυβηθῆς, ἀλλ' ἐννόησον πρὸς αὐτὸν, καὶ εἰπέ · Οὗτος ὁ δίκαιος κακόν τε ἐποίησε πάντως μικρόν, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀπο λαμβάνει ὧδε, ἵνα μὴ ἐκεῖ κολασθῇ. Πάλιν, ἂν ἴδῃς ἁμαρτωλόν, ἁρπάζοντα, πλεονεκτοῦντα, μυρία ποιοῦντα κακά, καὶ εὐθηνούμενον, μὴ θαυμάσης, ἀλλ᾽ εἰπέ· Οὗτος ὁ μυρία κακὰ ποιῶν, καὶ μηδὲν πάσχων δεινὸν, ἀγαθόν τι ἐποίησε, πάντως καὶ ἀπο λαμβάνει αὐτὸ ὧδε, ἵνα ἐκεῖ κολασθῇ. Διὰ τοῦτο ἐ Αβραάμ, ἐπειδὴ συνέβαινε καὶ τὸν Λάζαρον ἔχειν ἁμαρτίαν, καὶ τὸν πλούσιον ἀγαθόν τι, ἔλεγεν • Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ του, καὶ λά- ζαρος τὰ κακά. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Σταγείριον. Καὶ διατί πολλοί, φησί, μέχρι τελευτῆς, ἐκ πρώ- Η περιπίποινα. VARLE LECTIONES. ἤρτητα:. ε αποτιννύντε S. ANASTASII SINAITE Ex sancto Basilio, Deum non esse auctorem

της ηλικίας πολλαῖς προτεπέλασαν συμφοραῖς ; Ότι Α πονηρίαν· ἔπειτα δὲ, ἵνα καὶ ἕτεροι κερδάνωσιν ἐκ των τοῦτο γίνεται, οὕτω ἡ τῆς κρίσεως ὁ καιρός. Τί οὖν, φησίν, όταν πρὶν ἐλθεῖν εἰς τὴν διάγνωσιν τῶν κακῶν, ἢ τῶν καλῶν, ὡς μεγάλα ἠδικηκότες κολάζον καὶ διάφοροι. Καὶ γὰρ καὶ παρὰ τὴν τῶν θρεψάντων βαθυμίαν, καὶ παρὰ τὴν τῶν ἀέρων ἀνωμαλίαν, καὶ Επιστολῆς. Εἰ μηδείς πονηρὸς ἐκολάζετο, οὐδεὶς ἂν ἐνόμιζεν των. [Διὰ τοῦτο κολάζει, καὶ οὐ κολάζει.] Διὰ τοῦτο ξένοι, ὅτι ἐν ἀλλοτρίᾳ εἰσὶ, καὶ δοκιμῆς ἕνεκα τοῦτο 1 ἁμαρτιῶν. Καὶ γὰρ τῶν ἀγαθῶν εἰσί τινες φαύλα ἀπολαμβάνουσιν, ἵνα ἐκεῖ τιμωρηθῶσιν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς κατὰ Ἰωάννην ερμηνείας. ζονται ; καὶ γὰρ πολλοὺς ὁρῶμεν τῶν φαύλων λεύοντας ευημερίας. ᾿Αλλὰ τὸ μηδὲν αὐτοὺς ἐνταῦ κατακριθώμεν. Του Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ φιλοπτωχίας. υλη φέρῃ τὸ ἄτακτον, ὥσπερ ἐν ρεύματι. Καὶ τίς εἶχεν, εἰ ὁ μὲν διὰ κακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαι- πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ δι' ἀρετὴν δοκιμάζεται · ὁ ξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα [καὶ] κολασθῇ δικαιότε- μικρὸν εἶχε, τοῦτο ἐκτήξῃ; Καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου ευδείς. η Π ætate inciderunt in multas calamitates? Ut in primnis quidem, ipsi; deinde, ut etiam alii lucrum faciant ex malis quæ ipsis accidunt. Si autem non fit in omnibus, nondum est tempus judicii. Quid ergo, inquit, quod, priusquam veniant ad discretionem bonorum aut malorum, puniuntur, ut qui sint ma- gnarum rerum sibi conscii? Sic quidem non una est causa, sed multæ et diverse. Nam et ex paren- tum intemperantia, et ex corum qui ipsos aluerunt negligentia, et ex aeris inequalitate et intemperie, et ex multis aliis ejusmodi eventis hoc fieri potue- rit. Ad hæc accidit quod multos corum Deus novit malos futuros. Deinde his suppliciis, veluti quibus- dam pedicis, eos retinet. Ex eodem in Epistolam secundam ad Timotheum. Si nullus malus puniretur, nemo existimaret Deum præcsse rebus humanis. Si omnes puniren- tur, nemo exspectaret futuram resurrectionem, cum hic omnes reciperent. Propterea punit, et non punit. Propterea hic justi quidem amiguntur, quod inquilini, quod advenæ, quod sunt in aliena terra, et probationis causa hæc sustinent, ut Job; pecca- tores autem, si quando quid tale sustinent, luunt pœnas peccatorum. Nam et ex bonis sunt qui mala habent opera, et hic puniuntur, et ex malis qui- dem bona opera habent, et hic mercedem illorum accipiunt, ut ibi supplicio afficiantur. Ejusdem ex interpretatione in Joannem. Et cur, inquit, non omnes sic puniuntur ? Vide- mus enim multos ex malis corpulentos, bonæque habitudinis, alacresque 273 exsultantes, et quibus res sunt valde secundæ. Sed quod ii nihil hic passi sint, hoc est viaticum majoris illic futuri supplicii. Et hoc significans dicebat Apostolus: Judicati autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur 89. Ex oratione Theologi de amore in paupcres. An vero a Deo quoque fiat ut illi divexentur, non- dum perspicuum est, quandiu terrena hæc moles perturbationem a seipsa jactationemque velut in fluctibus tulerit. Et quis scit an ille quidem punia- tur propter vitium, hic vero tanquam laudatus eve- hatur, et non e contra, ille quidem extollatur pro- pter improbitatem, hic autem probetur propter vir- tutem; ille, inquam, altius sublatus, ut ruat gra- vius, dum ei permittitur prius omne suum vitium, tanquam aliquem morbum extrudere et propalare, ut puniatur justius; hic autem afflictus præter opi- nionem, ut tanquam aurum in fornace probatum, si quid vitii habeat, id eluat? A sorde enim mun- dus nemo est penitus. τῆς ἡλικίας πολλοῖς προσεπέλασαν συμφοραῖς τ Ὅτι προηγουμένῳς μὲν διὰ τὴν "οἰκείαν αὐτοὺς χολάζει πονηρίαν " ἔπειτα δὲ, ἵνα χαὶ ἕτεροι κερδάνωσιν ἐκ τῶν τούτοις συμθαινόντων χαχῶν. Εἰ δὲ μὴ ἐπὶ πάν. τῶν τοῦτο γίνεται, οὕτω ἱ τῆς χρίσειως ὁ χαιρός. ΤΊ οὔν, φησὶν, ὅταν πρὶν ἐλθεῖν εἰς τὴν διάγνωσιν τῶν καχῶν, ἢ τῶν καλῶν, ὡς μεγάλα ἡδικηχότες κολάζον- ται; Τοῦτο μὲν, οὐ μία τίς ἔστιν αἰτία, ἀλλὰ πολλαὶ, καὶ διάφοροι. Καὶ γὰρ καὶ παρὰ τὴν τῶν θρεψάντων ῥᾳθυμίαν, καὶ παρὰ τὴν τῶν ἀέρων ἀνωμαλίαν, καὶ παρὰ πολλὰ ἕτερα τοιαῦτα συμπτώματα, τοῦτο γέ- νοιτ᾽ ἄν, Πρὸς δὲ τούτοις, πολλοὺς αὐτῶν οἶδεν ὁ Θεὸς ἐσομένους πονηροὺς, εἶτα ὥσπερ τιοὶ πέδαις προχατέχειν Καὶ ταῖς τιμωρίαις ταύταις αὐτούς. Τοῦ αὑτοῦ ἐκ τῆς πρὲς Τιμόθεον δευτέρας "Ἐπιστολῆς. Εἰ μηδεὶς πονηρὸς ἐκολάζετο, οὐδεὶς ἂν ἐνόμιζεν ἔρεστάναι τὸν Θεὸν τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι" καὶ εἰ πάντες ἐχολάζοντο, οὐδεὶς ἂν τιροσεδόχησεν ἔπεσθαὶ ἀνάστασιν, πάντων ἐνταῦθα ἀπολαμθανόν- πων. [Διὰ τοῦτο κολάζε:, καὶ οὐ χολάζει.} Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν δίκαιοι θλίθονται, ὅτι πάροικοι, ὅτι ξένοι, ὅτι ἐν ἀλλοτρίᾳ εἰσὶ, καὶ δοκιμῆς ἕνεκα τοῦτο] ὑπομένουσιν ὡς Ἰώδ, Ἐὰν δὲ ποτε χαὶ ἁμαρτωλοὶ τοιοῦτόν τι ὦ ὑπομείνωσι, δίχην τιννύουσι τῶν ἁμαρτιῶν, Καὶ γὰρ τῶν ἀγαθῶν εἰσί τινες φαῦλα ἔχοντες ἔργα, χαὶ ἐνταῦθα αὐτὰ ἀποτίθενται, καὶ τῶν πονηρῶν, οἰ χρηττὰ ἔχοντες, καὶ ἐνταῦθα αὐτὰ ἀπολαμθάνουσιν, ἵνα ἐχεῖ τιμωρηθῶσιν. Τοῦ αὑτοῦ ἐκ τῆς κατὰ Ἰωάννην ἑρμηνείας. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶ, μὴ πάντες οὕτω χολά- ζονται ; καὶ γὰρ πολλοὺς ὁρῶμεν τῶν φαύγων εὐσωματοῦντας, χαὶ σφιγγῶντας ", χαὶ πολλῆς ἀπο- λαύοντας εὐημερίας. ᾿Αλλὰ τὸ μηδὲν αὑτοὺς ἐνταῦ- τα παθεῖν, ἐφόδιον γίνεται μείζονος ἐκεῖ τιμωρίας. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ ᾿Απόστολος ἔλεγε " « Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ χόσμῳ κατακριθῶμεν, Τοῦ Θεολόγου ἔκ τοῦ περὶ σιλοπτωχίας. Ἐὶ δὲ καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸ γαποπαθεῖν, ἤτοι ἀῤῥωστεῖν, οὕπω δῆλον, ἕως ἂν καὶ παρ᾽ ἑαυτῆς ἢ ὕλη φέρῃ τὸ ἄταχτον, ὥσπερ ἐν ῥεύγατι. Καὶ τίς εἶδεν, εἰ ὁ μὲν διὰ χακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαι- νούμενος αἴρεται, ἀλλὰ μὴϊ τοὐναντίον, ὁ μὲν διὰ πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ ὃ; ἀρετὴν δοκιμάζεται " ὁ μὲν πλεῖον ἐπαιρόμενος, ἵνα χαὶ πέσῃ χαλεπώτερον, ἴλην ἐώμενος 5 πρότερον, ὥσπερ τινὰ νόσον ἐχρῇ- ξαι τὴν ἑαυτοῦ χαχίαν, ἵνα [καὶ] χολασθῇ δικαιότε- ρον, ὁ δὲ καὶ παρὰ δόξαν πιεζόμενος, ἵν᾽ ὥσπερ χρυσὸς, ἐν καμίνῳ δοκιμασθεὶς, τῆς χαχίας, εἴ τι μικρὸν εἶχε, τοῦτο ἐχτήξῃ: Καθαρὺς ἀπὴ ῥύπου οὐδείς, QUESTIONES.

S. ANASTASII SINAITÆ Sancti Basilii ex regulis monasticis. Non omnes ægritudines, ad quas videmus non- nunquain utilem esse medicinæ artem, a natura proveniunt. Sæpe enim peccatorum flagella sunt ægritudines quæ inferuntur ad conversionem : • Quem enim, inquit, diligit Dominus, castigat ". Et: Propterea inter vos sunt multi infirmi et im- becilles, et dormiunt multi. Nam si nos ipsos di- judicaremus, non judicaremur; cum autem judica- mur, a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur " » Quamobrem qui ejusmodi sunt, his omissis medicorum auxiliis, invectas sibi acer- bitates ferre cum silentio debent, atque illum imi- tari, qui dixit : c Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei", necnon prava sua studia emen- dare, et dignos penitentiæ fructus edere, et illius meminisse : « Ecce sanus factus es : jam noli am- plius peccare, ne quid deterius tibi contingat *. Quin est, quando hoc diabolo ita deposcente, permittitur a Domino, cum aliquem, tanquam for- tissimum adversarium (quæ est ejus benignitas), ipse cum illo in certamen committat, ac magnili- cam illius jactantiam summa servorum suorum to- lerantia retundat; quod quidem in Job ſactum fuisse animadvertimus; aut mollioribus etiam in ferendis doloribus laboribusque exempla proferuntur eorum qui usque ad mortem continenter cruciatus tole- rare possunt, veluti Lazarus, 274 de quo cum tot undique ulceribus urgeretur, nusquam tamen scriptum est eum unquam quidquam a divite illo petivisse, ullamve significationem dedisse, quod Quanquam aliam quoque morborum causam in sanctis evenire solitam reperimus, velut in Apo- stolo ne enim hominis naturam egressus posset putari, aut naturaliter aliquid præ cæteris exi- mium habere quispiam ipsum existimaret (quem- admodum Lycaones, qui eum cum coronis et tauris adierunt “), quo fachius intelligi posset hominis illum natura præditum esse, in assidua erat ægro- tatione. Quocirca quid est quod ejusmodi homini- bus emolumenti afferre possit medicina ? aut quod non iis potius contra ab ea periculum procreari, qui relicta recta ratione curam suam in corporis curationem tantum contulerint? Qui vero ex vitiosa, quam tenebant in vietu, ra- tione morbum contraxerunt, hi corporis curatione uti debent, perinde uti exemplo et adumbratione quadam, quam in curando animo sequantur: nam omnium fugere commoda quæ ex medicina perci- piuntur, hominis contentiosi est, omnemque in medicis spem sanitatis collocare, a ratione penitus abhorret; sed quemadmodum, licet agriculture usum acceperimus, frugum proventum tamen po- 60 Hebr. x11, 6. "I Cor. xt, 30-52. 6 Mich. VII, 9. sed videtur legendum, συμβαίνει vel συνέβη Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Ἀσκητικών. Οὐ πάντα φύσεως εἰσι τὰ ἀῤῥωστήματα, προς ἅπερ ἐνίστε ὁρῶμεν τὴν ἰατρικὴν χρησιμεύουσαν. Πολλάκις γὰρ καὶ μάστιγες ἁμαρτημάτων εἰσὶ τὰ ἀῤῥωστήματα πρὸς ἐπιστροφὴν ἐπαγόμενα. γὰρ, φησίν, ἀγαπᾷ ὁ Κύριος, παιδεύει, » Και, · Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ ἄρρωστος, καὶ κοιμώνται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα · κρινόμενοι δὲ, ὑπὸ Κυρίου παι δευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. » Τοὺς οὖν τοιούτους ήσυχάζοντας, καὶ ἀφεμένους τῶν Ιατρικῶν ἐπιτηδευμάτων ὑπομένειν χρὴ τὰ ἐπαγά μενα, κατὰ τὸν λέγοντα· ο οργὴν Κυρίου ὑπαίσιο, ὅτι ἥμαρτον αὐτῷ, καὶ τὴν διόρθωσιν ἐπιδείκνυ- σθαι, διὰ τοῦτο ποιεῖν καρποὺς ἀξίους τῆς μετα- νοίας, καὶ μεμνήσθαι τοῦ Κυρίου λέγοντος· ο Ιδε ὑγιὴς γέγονας· μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γένηται. ο Γίνεται δέ ποτε καὶ κατ' ἐξαίτησιν τοῦ πονηροῦ, ὥσπερ ἀγωνιστὴν μέγαν συγκαθισθέντος αὐτῷ εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ φιλανθρώπου Δεσπότου, καὶ τὴν μεγαλαυχίαν αὐτοῦ διὰ τῆς εἰς ἄκρον ὑπομονῆς τὸν δόλον ἑαυτοῦ καθαιροῦντος, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ γενόμενον μεμαθήκαμεν, ἢ εἰς ὑπόδειγμα τοῖς ἀφε ρεπόνοις παράγονται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, οἱ δυνάμενος μέχρι θανάτου ἐγκαρτερήσαι τοῖς ἀλγεινοῖς, ὡς ὁ Λάζαρος, ὃς τοιούτοις έλκεσι συνεχόμενος, οὐδαμοῦ γέγραπται, οὔτε αιτήσας τι τὸν πλούσιον, οὔτε δυσ αρεσ[τη]θεὶς τοῖς παροῦσι. Διὸ καὶ ἔτυχε τῆς ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀναπαύσεως, ὡς ἀπολαβὼν τὰ κακὰ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εύρωμεν 4 καὶ ἄλλην αἰτίαν ἀῤῥωστημάτων τοῖς ἁγίοις συμβαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἀποστόλου - ἵνα γὰρ μὴ δόξῃ ὑπερβαίνειν τὸν ὅρον τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ μή τις αὐτὸν λογίσηται φυσική κατα σκευῇ ἔχειν τι περισσότερον, ὅπερ ἔπαθον οἱ Λυκάο νες, στέμματα καὶ ταύρους προσάγοντες, εἰς πα- ράστασιν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τῇ ἀρρωστία συμβῆναι διὰ σαρκός ". Τί ἂν τοῖς τοιούτοις παρά τῆς ἰατρικῆς γένηται κέρδος, καὶ οὐχὶ μᾶλλον κίνδυνος, μετεωριζομένοις, ἀπὸ τοῦ ὀρθοῦ λόγου εἰ; τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ; Τοῖς γε μὴν ἐκ πονηρᾶς διαίτης τὴν ἀρρωστίαν ἑαυτοῖς συναθροίσασιν, οἷον τύπῳ τινὶ καὶ ὑπο γραμμῷ χρηστέον τῇ τοῦ σώματος θεραπείς, πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλειαν. Τὸ γὰρ πάντη τὰς ἀπὸ τῆς ἰατρικῆς ὠφελείας ἀποφεύγειν, φιλόνεικον· καὶ τὸ ἐν χερσὶ τῶν ἰατρῶν τὴν ἐλπίδα ἔχειν τῆς ἑαυτῶν ὑγείας, κτηνώδες. ᾿Αλλ', ὡς κεχρήμεθα μὲν τῇ γεωργικῇ, αιτούμεθα δὲ παρὰ Θεοῦ τοὺς καρποὺς. καὶ τῷ κυβερνήτῃ μὲν τὸ πηδάλιον ἐπιτρέπει μεν, το Η συγκαθιέντος αὐτῷ, 9 ηὕρομεν, • συμβεῖν διαρκώς, iniquo animo eum, in quo erat, rerum suarum statum ferret; quæ quidem causa fuit cur postea in sinu Abrahæ quietem invenerit, veluti qui mala recepisset in sua vita. VARIE LECTIONES.

A stulamus a Deo, et quamvis gubermatori clavum bemus, idque ratio fieri concedit, neutiquam de Τύχη μὲν παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἐῤῥέθη, ἥτις ἐστὶν ἀπρονόητος τοῦ κόσμου διοίκησις. Ὁ δὲ Χριστιανὸς Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ὁμολογήσει τύχην, ἐξέπεσε τοῦ τῶν Χριστιανῶν δόγματος καὶ φρονήματος, ὡς οἱ ματαιό τοῖς ἀνθρώποις τύχῃ καὶ ἄστροις ἀνοήτως ἐπιγρά λόγοι τοῦ οὐρανοῦ, » καὶ ἑξῆς. • Ἰδοὺ πάντες ὡς Fortuna dicta est apud Græcos, mundi admini- stratio absque Providentia ; Christianus autem confitetur Deum omnia administrare, et eorum curam gerere. Quod si ipse quoque confessus fuerit (nempe tempus ortus) et fatum stolide constituunt. pietatem : c Qui parant dæmoni mensam, et for- cœli), etc. Ecce omnes tanquam stipulæ ab igne comburentur, et non eripient animam suam ex flamma". Similiter Dominus quoque triumphum dicunt, tempus scilicet, studia et instituta, morum procreationes, et quos assequetur honores, aut Galeno et Hippocrate, et cæteris hujusmodi ori- * Θεῷ προσευχόμεθα ἐκ τοῦ πελάγους ἀποσωθῆναι· οὕτω καὶ ἰατρὸν εἰσάγοντες, ὅτε ὁ λόγος συγχωρεῖ, τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος οὐκ ἀφιστάμεθα. Μαξίμου ἐκ τῶν Κεφαλαίων. Ὁ μὲν ἐχέφρων, φησί, τῶν θείων κριμάτων τὴν Ιατρείαν ἀναλογιζόμενος, ευχαρίστως φέρει τὰς διὰ τούτων συμβαινούσας αὐτῷ συμφοράς, μηδὲν ἄλλο τούτων αἴτιον, ἢ τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας λογιζόμενος " ἡ δὲ ἄφρων τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγνωμονῶν σοφωτάτην πρόνοιαν, ἁμαρτάνων καὶ παιδευόμενος, ἢ τὸν Θεόν, ἢ τοὺς ἀνθρώπους τῶν ἑαυτοῦ κακῶν αἴτιον λογίζε ται. Οὐ γὰρ ἔστιν ἁμαρτήσαντά τινα ἐκφυγεῖν μέλλουσαν κρίσιν, ἄνευ ἑκουσίων ἐνταῦθα πόνων, ἢ ἀκουσίων επιφορών. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΘ΄. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Θεόν ὁμολογεῖ διοικοῦντα καὶ προνοούμενον ἅπαντα. φρονες Έλληνες· ἐκεῖνοι γὰρ πάντα τὰ συμβαίνοντα φουσι, καίπερ καὶ οἱ Φαρισαῖοι γένεσιν, καὶ εἱμαρ- μένην ἀφρόνως δοξάζουσι. Καὶ περὶ μὲν τῶν θερα- πευόντων τὴν λεγομένην τύχην ἡ θεία Γραφή, ἐλέγ χουσα τὴν ἄνοιαν καὶ ἀσέβειαν αὐτῶν, φησίν· . Οἱ ετοιμάζοντες τῷ δαίμονι τράπεζαν, καὶ κεραννύν- δες τῇ τύχῃς κέρασμα. » Περὶ δὲ τῶν ἀστρολόγων, • Στησάτωσαν, φησί, καὶ σωσάτωσάν σε οἱ άστρο- φρύγανα ἐπὶ πυρί κατακαυθήσονται ', καὶ οὐ μὴ ἐξα ἔλωνται τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐκ φλογός. ο Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ Κύριος θριαμβεύων τὴν ἀφροσύνην αὐτῶν, φησί· • Ποῦ εἰσιν οἱ ἀστρολόγοι σου ; Αναγγειλάτωσαν τὰ Επερχόμενά του. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης, ἐκ τοῦ περὶ εἰ μαρμένης. Εὲ πρὸς ἀκρίβειαν, φησί, ληφθείη ἡ ὥρα τῆς τοῦ ἀποκυηθέντος γεννήσεως, πᾶσαν δι' ἀκολούθου τὴν ζωὴν τοῦ τεχθέντος προαγορεύουσιν οἱ ἀστέρες, τὸν χρόνον, τὸν τρόπον, τὰ τῶν ἠθῶν ἰδιώματα, τὰς κινε δυνώδεις περιστάσεις, γάμους, καὶ παιδοποιίας, καὶ ἀξιωμάτων ἐπιτυχίας, ἢ τὸ ἔμπαλιν ἀπαιδίας, καὶ νόσους, καὶ ἀτιμίας, καὶ βραχύτητα βίου, καὶ τὰ ἐκ πενίες κακά. Ἐγὼ δὲ τοῖς ῥηθεῖσιν ἐπιγελάσας, Ελελήθεις ἡμᾶς, πρὸς αὐτοὺς " εἶπον, τὰ - Γα- ληνοῦ, καὶ Ἱπποκράτους, καὶ τῶν τοιούτων ἐγγό • εἶναι, τὰς εἰμαρμένας δοξάζων· ἐπεὶ κἀκεῖ- να χαίρειν τὴν τῶν ἄστρων ἀφέντες κίνησιν, ἐκ τοῦ committamnus, Deum tamen, ut nos ex alto inco- lumes conservet, oramus. Sic cum medicum adhi- Dei erga nos benignitate desperare debemus. Sapiens quidem, divinorum judiciorum reputans esse medicinam, grato animo fert quæ per ea ipsi accidunt calamitates, considerans earum nullam aliam esse causam quam sua peccata. Insipiens au- tem, Dei sapientissimam ignorans providentiam, cum péccans est castigatus, aut Deum aut homines cogital esse causas suorum malorum. Non potest enim fieri ut qui peccavit futurum effugiat judicium absque voluntariis hic laboribus, aut involuntariis, quæ inferuntur, calamitatibus. sententia, ut Græci, qui vana sentiunt. llli enim quæcunque hominibus accidunt, stulte ascribunt divina Scriptura arguens eorum amentiam et im- tunæ miscent poculum 6. De astrologis autem : • Stent, inquit, et servent te astrologi (augures agens de eorum insipientia dicit: Ubi autem sunt astrologi tui? annuntient quæ tibi ventura sunt ". Er libro sancti Gregorii Nysseni de fato. Si hora, inquit, nati fetus, accurate inspiciatur.' stellæ totam ejus qui natus est vitam ordine pra- proprietates, casus, pericula, matrimonia, filiorum contra, liberorum orbitates, morbos, igno- minias, vitæ brevitatem, et mala quæ ex pau- pertate proveniunt. Ego autem ad ca quæ dicta erant, arridens dixi ei: Nesciebamus eos qui a ginem duxerunt, fata esse opinari : nam illi quo- que jubentes valere motum astrorum ex subjecto 11. 6 Isa. XLVII, 13, 14. 6 [ga. L3V, τους 67 Isa. XIX, 12. VARIE LECTIONES. Ι ἔγγονον. • ψυχή. Η καυθήσονται. " αὐτόν. ν τοῦ. QUESTIONES. Ex Maximi Capitulis. 275 QUAESTIO ΧΙΧ. Quid sit fortuna, et an liceat Christianis confteri Τι ἐστι τύχη; καὶ εἰ ἔξεστι Χριστιανὸν ὁμολο- γεῖν τύχην. fortunam ? RESPONSIO. fortunam, excidit a Christianorum dognate et fortunæ et astris. Sicut etiam Pharisæi genesim Et de iis quidem qui colunt fortunam, quæ dicitur,

per conjecturam futurum prædicunt. Quando oculi sunt jam concavi, tempora contracta, et frons dura vix pelli adhærescens, mortem prænuntiat. Dixi multis quorum corpora erant admodum valetudi- naria, et mox exspectabantur esse moritura, artem medendi fati fila quasi retexuisse et retractasse : ut de pædotriba Herodico narrarunt scripta Pla- tonis, quod per gymnasticam quidem experientiam, cum esset morbus letalis, ad perfectam et abso- lutam non potuerit se reducere sanitatem. Sein- per autem præséntem mortem aliqua excogitata ratione 276 differens, non vitæ securitatem, sed sibi mortis parabat productionem. Quo factum est ut duraret longa morte, usque ad senectutem, hac firmum ac stabile nobis fuerit fatum, si invenitur Β ars aliqua quæ cjus excludit necessitatem. Quid vero quæ bello accidunt calamitates, terræ- motus, ruinæ urbium, et quæ simul cum viris fiunt flagrationes, terræ hiatus, et quæcunque sunt hujusmodi genera interitus? Quomodo ista cum predictione consentient ? Quam multas, quæ eve- nerunt, calamitates et prioribus sæculis, et nostra etate, audivimus et spectavimus; Noeticum di- luvium e, Sodonorum conflagrationem ", Ægy- ptium exercitum, in mari Rubro submersum 7º, et quæ postea factæ sunt alienigenarum cædes et in- numerabilium hominum interfectiones, et natura- lem brevi tempore multorum millium de Israelitico populo in deserto mortem, centumque et octoginta quinque millia, quæ uno temporis momento cæsa sunt 7, et calamitates qum Medicis et Græcanicis temporibus terra marique illatæ sunt, et omnia hujus generis memorabilia, quorum memoria po- steris est magistra. Verum omnia ista prætermittamus; ad corur quæ dicuntur testimonium suffecerint quæc nostra vidit et recensuit vita. Quis non novit magnaje Bithyniam? Quis nescit latam et amplam Thraciæ regionem, quomodo alteram quidem bellum, al- teram vero terræmotus cum igne momento tem- poris funditus everterit? Quam multi illic pueri, quot infantes, quot juvenes, quot grandavi, li- D berique et servi, domini et subditi, divites et pauperes, valentes et ægroti, omnes uno temporis momento perierunt, universos ignis æque est de- populatus, et omnibus domus fuere sepulcra? Ubi sunt astrorum illorum connexiones, quæ vitæ dif- ferentiam definiunt hominibus? Num omnes illi cadem astrorum constitutione nati fuerunt? Num omnium horoscopus sive natalitium sidus fuit • Α ύποκειμένου στοχαστικῶς τὸ μέλλον προαγορεύου σιν, ὅταν ὀφθαλμοὶ κοίλοι, και κρόταφοι συμπί θάνατον προμηνύουσι. Πολλοῖς δὲ, εἶπον, νοσωδέστε ρον * διακειμένοις τὰ σώματα, καὶ ὅσον οὐδέπω προσ δοκωμένοις τεθνήξεσθαι, πρὸς τὸ ἔμπαλιν ἐξ Ιατρι κῆς ἀνεκλώσθη τῆς τοιαύτης ειμαρμένης τὰ νή ματα· οἷόν τι καὶ τὸν παιδοτρίβην Ηρωδικόν - ὁ Πλά τωνος ἱστέρησε λόγος, ὅτι διὰ γυμναστικής εμπει ρίας εἰς παντελῆ μὲν ὑγείαν, ἐπιθανατίου τοῦ νοτή ματος ὄντος, ἐπαναγαγεῖν τὸ σῶμα οὐχ οἷός τε ἦν, ἀεὶ δὲ τὸν παρὰ τὸν θάνατον δι' ἐπινοίας ὑπερτιθέ μενος, οὐχὶ ζωῆς ἀσφάλειαν, ἀλλὰ θανάτου παράτα κεσεν, μακρῷ θανάτῳ τὸ μὴ ἀποθανεῖν σοφισάμενος Οὐκοῦν οὐδὲ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀλλαγὴς ἡμῖν εἱμαρμένη καταλαμβάνεται, εἴπερ εὑρίσκεται τις τέχνη τὴν ἀνάγκην αὐτῆς ἐκλύουσα. Τί δὲ καὶ αἱ κατὰ πόλεμον συμφοραί, καὶ οἱ σει- σμοί, καὶ αἱ τῶν πόλεων καταπτώσεις, καὶ τὰ αυτ ανδρα τῶν μυριοφόρων ολκάδων ναυάγια, ἐπικλύσει;, καὶ ἐμπυρώσεις, καὶ χάσματα, καὶ ὅσα τοιαῦτα των ολέθρια εἴδη ; πῶς ταῦτα διασώσει τὸν τῆς προφί σεως λόγον, πόσα μὲν ἐν τοῖς προτέροις, πόσα δὲ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς ὁ βίος ἔδειξε πάθη; Τὸν ἐπὶ Νε κατακλυσμὸν, καὶ τῶν Σοδόμων ἐκπύρωσιν, ἢ τὸν Αἰγύπτιον στρατὸν ὑποβρύχιον ἐν τῇ Ἐρυθρά θαλάσση γάς, τὰς μυρίας ἐκείνας ἀνδροκτασίας, ἢ τὸν αὐτός ματον ἐν ὀλίγῳ τῷ χρόνῳ θάνατον τοῦ Ἰσραηλιτι κοῦ λαοῦ, ἐν πολλαῖς μυριάσι θραυσθέντος, ἢ τὰς ρπε' χιλιάδας τῶν Ασσυρίων μιᾷ χρόνου τοπῇ νε κρωθείσας, τῶν τε ἐφεξῆς κακῶν τὰς ἱστορίας, ἐν Μηδικαῖς τε καὶ Ἑλληνικαῖς συμφοραῖς συνεμπε σούσας, ἐν ναυμαχίαις τε καὶ πεζομαχίας μεγάλαις, καὶ πάντα ὅτα τοιαῦτα [μεγάλα], ὧν ἡ μνήμη τοῖς ἐφεξῆς διδάσκαλος γίνεται. Κἂν ταῦτα παρέλθωμεν πάντα, ἱκανὰ λέγοιτο πρὸς τὴν τῶν λεγομένων μαρτυρίαν, καὶ ὅσα & καθ' ἡμᾶς ἱστόρησε βίος. Τις γὰρ οὐκ οἶδε την μεγάλη Βιθυνίαν; τίς ἀγνοεῖ τὴν πλατείαν και ευρύχωρον Θράκην, πῶς τὴν μὲν πόλεμος, τὴν δὲ σεισμός μετὰ τοῦ πυρὸς ἐν ἀκαρεῖ τοῦ χρόνου ἄρδην ἐξέτριψε ; Πόσοι παῖδες ἐκεῖ, πόσα νήπια, οἱ μέσως ἔχοντες, οἱ παρήλικες, ελεύθερο! τε καὶ δοῦλοι, κρατοῦντες καὶ ὑποχείριοι, πλούσιοι, πένητες, έῤῥωμένοι, νοσηλευό μενοι, πάντες ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ κατεφθάρησαν, πάντας επίσης τὸ πῦρ ἐπενεμήθη, πάσιν εξ οίκοι τάφοι ἐγένοντο; Ποῦ αἱ τῶν ἄστρων ἐκείνων διαπλο καὶ, αἱ τὰς διαφορὰς τῶν βίων ἐν ἀνθρώποις μερί τὰς ὠδῖνας τῶν γενέσεων ἔλυσε ; καὶ πᾶσιν ὁ καρ- κίνος ὡροσκοπῶν τὴν μοῖραν ἐπέβαλε ; Καὶ μὴν αἱ non moriendi sapienter inventa ratione. Non ergo onerariarum navium naufragia, inundationes, con- πτοντες, καὶ τὰ μέτωπα ἐσκληκότα τῷ δέρματι ν, τὸν σιν ἑαυτῷ παρεσκεύαζεν. "Οθεν καὶ εἰ; γῆρας διήρ γενόμενον, ἢ τὰς μετὰ ταῦτα τῶν ἀλλοφύλων σφα 69 Gen. vii. 69 Gen. xix. 70 Exod. xiv. 71 [V Reg. xtx. ζουσαι; ἄρα πᾶσιν ἐκείνοις μία τῶν άστρων συνελή VARIE LECTIONES. y Cod. noster, vitiose : καὶ μέση παρεσκληκότα τῷ δέρματι. 2 c. v. mendoše νόσῳ δι' ἀστέρων. •Cod. noster, vitiose, ῥωδικών. S. ANASTASII SINAITE

μυρίαι τῶν ἡλικιῶν τε καὶ ἀξιωμάτων διαφοραὶ τὸ μὴ πάντας ἀλλήλους κατὰ ταυτὸν τῇ γενέσει συν ενεχθῆναι διαμαρτύρονται. Εἰ οὖν ὁ μὲν τῆς γενέ- σεως χρόνος ἑκάστῳ διάφορος, ἡ δὲ τῶν συμφορῶν ταυ τότης οὐδεμίαν παραλλαγὴν ἐκ τῆς κατὰ τὴν γένεσιν αἰτίας ἐδέξατο, ἄρα καὶ διὰ τούτων τὸ περὶ τὴν πρόβ‐ βησιν ἀπαγὲς καὶ ἀσύστατον διελέγχεται. Τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ φιλοπτωχίας. Εντεῦθεν καὶ οἱ μὲν τύχην καὶ αὐτόματον ἐδο- σθέντα ἐπινοήματα· Οἱ δὲ ἀστέρων τινῶν δυναστείαν, τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγ κασμένων, καὶ πλανητῶν δέ τινων καὶ ἁπλανῶν συν- ἔδους, καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν· οἱ δὲ, ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐφαντάσθησαν τῷ τα λαιπώριν γένει τῶν ἀνθρώπων ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτῆς τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας καὶ προσηγορίας αὐτὰ μερίσαν καρδία, καὶ φάσκοντες εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ, » μύθοις καὶ σκιαῖς τὴν διαπαντός Πρόνοιαν καθυβρίσαντες. Ἡμεῖς δὲ ταῦτα μὴ τερατενώμεθα, μηδὲ τοὺς ολο μένους ἀποδεχώμεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ τέρπωσιν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Κ'. Εκ ποίας δυνάμεως οἱ τὰ ἐναντία φρονοῦντες καὶ πράττοντες προφητεύουσι πολλάκις καὶ θαυματουργεῖσιν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τα σημεῖα, καὶ αἱ θαυματουργίαι, καὶ αἱ προφ βήσεις, πωλάκις καὶ δι' ἀναξίων κατά τινα χρείαν ἡ οἰκονομίαν γίνονται, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Βαλαὰμ καὶ τῆς ἐγγαστριμύθου. Καὶ πάλιν, οἱ ἀπόστολοι, εὑρόν- λοντα δαιμόνια, ο καὶ κωλύσαντες αὐτὸν, εἶπον τῷ γὰρ καθ' ὑμῶν, φησίν, ὑπὲρ ὑμῶν ἐστιν. › Οὐκοῦν σημείόν τι κατά κρίμα Θεοῦ γινόμενον, μὴ θαμβη- Ο μετά παλευθῇς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Πολλά- καὶ γὰρ καὶ ἡ πίστις τοῦ προσερχομένου ἐστὶν, ἡ τὸ σημείον ποιήματα, καὶ οὐχ ἡ ἀξία τοῦ ποιήσαντος. Καὶ γὰρ Ἰωάννης, ο μείζων πάντων ἐν γεννητοίς γυναικῶν, οὐ φαίνεται τι σημεῖον πεποιηκώς· ὁ δὲ Ἰούδας πάντως πεποίηκε· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς μετά τῶν ἄλλων ἦν τῶν πεμφθέντων νεκροὺς ἐγείραι, καὶ τους καθάραι. Διὰ μὴ μέγα τι νομίσῃς, ἐάν τινα A Cancer, lancque sortem eis destinavit ? Atqui eta Lum et dignitatum innumerabiles differentiæ ergo nativitatis tempus est unicuique diversum, eadem autem calamitas ex parte nativitatis nullam 277 vanitatis, inconstantiæ et levitatis arguere Ex Theologo de amore in pauperes. Ex quo factum est ut alii casum et fortunam fortuito sane temereque confictam, induxerint ; alii siderum principatum quemdam rationis ex- pertem atque indissolubilem, res arbitratu suo, imo etiam necessario conterentium, et errantium quarumdam atque ſixarum stellarum congressus tur ; alii, quod quisque sibi animo objicit, ærum- noso hominum generi invexerint, quidquid nimi- rum ex ipsa Providentia comprehendi conspicique eorum; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei ", » figmentis quibusdam atque unbris Pro- videntiam ad omnia sese porrigentem contume- liose proscindentes. Nos autem neque hujusmodi dogmatum portenta confingamus, nec iis qui hæc putant assentiamur, tametsi in absurdis sermo- nibus et dogmatibus celerem et expeditam lin- guam habeant, animosque novitate delectent. Quanam virtute ft ut qui a fide vera alieni sunt, et improbe vivunt, sæpe prophetent et miracula fu- ciant. 7% Signa, et miracula, et futurorum prædictiones sæpe fiunt propter necessitatem aliquam aut dis- Εt apostoli, cum iuvenissent infidelem in nomine Domini dæmonia ejicientem, et cum prohibuis- sent, id indicarunt Domino; ille vero dixit : Nolite eum prohibere ; nam qui non est adversum vos, pro vobis est 78 › Quando ergo vi- deris et per hæreticos, et per incredulos, divino aliquo judicio fieri aliquod signum, ne obstupe- scas, aut a recta fide dimovearis. Sæpe enim ejus etiam qui accedit, fides ea est quæ signum facit, non ejus qui fecit, dignitas seu meritum. Joannes rum 16-17, nullum signum fecisse cernitur, Judas autem omnino fecit: nam ipse quoque crat cum aliis qui missi sunt ad mortuos suscitandos et le- prosos mundandos. Quamobrem ne magnum quid existimes, si videris 278 aliquem indignum, aut γμάτισαν· ὄντως αυτόματον, καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀναπλα αλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται, δες. Αλλ' ο Ἐματαιώθη, φησίν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν τες τινά άπιστον, κ ἐν τῷ ὀνόματι Χριστοῦ ἐκβάλ- Χριστῷ· καὶ εἶπε· « Μή κωλύετε αὐτόν b· ὁ μὴ ν ἐτόταν ἴδῃς, καὶ δι' αἱρετικῶν, καὶ διὰ πιστῶν c, p testantur omnes simul in ortu non convenisse. Si accepit mutationem ; annon per hoc prædictionem licebit ? et recessiones, ac motionem quæ mundo domine- nequit, in varias opiniones variaque nomina partientes. Sed . Obscuratum est insipiens cor pensationem ; sicut in Bataam ", et Pythonissa certe, qui fuit major omnibus inter natos mulie 75 Marc. 1, 57, 58; Luc. 1x, 49,50. 76-77 Matth. VARIE LECTIONES. ανάξιων, ἢ κακόπιστων, σημεῖον ποιοῦντα θεωρήσῃς. ” Rom. 1, 21-23. 10 Num. xxi. * 1 Reg. xxvi. 11. Ita Cod.. sed leg. δι' ἀπίστων, ut legit interpres. ι αυτούς. • QUAESTIONES. QUAESTIO ΧΧ. RESPONSIO.

a recta fdle alienum, signum facere; nam neque orthodoxi hominis sanctitas ex signis aut prophe- tiis, sed ex bona puraque vita æstimari debet : multi enim sæpe non solum orthodoxi peccatores, sed etiam hæretici et infideles fecerunt miracula, et prophetarunt, ex divina permissione et con- cessione ; nam in Balaam, Saule, Nabuchodono- agnoscimus, propter causas rationi consentaneas, licet ipsi essent indigni et profani. Quoniam ergo, ut ostensum est, a peccatoribus et incredulis sæpe fiunt signa et prophetiæ, per quamdam dispensationem, non oportet de cætero ex rebus ejusmodi dijudicare quempiam, num sit sanctus, sed, ex eorum fructibus, ut dicit Dominus, cognoscetis eos 7. Fructus autem veri et spiritalis viri ostendit etiam Apostolus, dicens : • Fructus autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, man. suetudo, continentia. Adversus hujusmodi non est lex '. . Si ergo eos fructus habet homo, sive faciat signa, sive non faciat, perspicuum est eum esse sanctum, et Dei amicum. Nam a veris amicis Dei, et non aliunde, gratia spiritualium charismatum exsistit. Aut enim accipit sermonem sapientiæ, aut sermonem scientiæ, aut fidem, aut donum cura- tionum, aut aliquid ex iis quæ ab Apostolo recen- sentur 80, cum de donis sancti Spiritus disserit. Absque iis autem fructibus, qui facit signa et pro- phetias edit, is unus est ex illis qui in illa die dicent : c Domine, Domine, nonne in tuo nomine virtutes multas fecimus, et prophetavimus ?, qui audiet illud : « Amen dico tibi, nunquam te novi. Discede a me, qui operaris iniquitatem ". › Et hæc quidem dicta sunt de orthodoxis peccatoribus, signa facientibus. Cæterum, quando hæreticus signa facit aut pro- phetat, perspicuum est eum illudi a dæmonibus, licet existimet Deum bæc in ipso operari. Futu- rorum autem et arcanorum nihil præsciunt dæ- mones; sed solus Dominus,qui novit omnia prius quain flant es. Quomodo etiam dicit per pro- phetam Non est qui annuntiet futura, præter me "Dæmones vero illa dicant hominibus quæ vident et audiunt; et ex quibusdam signis D conjectura facta, res multas significant. Viato rum quidem significant adventum, eos viden- tes in via ambulare, et esse venturos, præ- venientes eorum adventum. Hominum autem ad- versus suos inimicos seorsum 279 deliberantium bus volunt eos annuntiantes, et quæ sunt his simi- lia, ex eo quod vident et audiunt, hominibus in- dicant; fructuum porro fertilitatem, et sterilitatem, ventorumque motus et imbres, et pluviæ penu- Α Οὐ δεῖ δὲ οὔτε ὀρθόδοξον ἄνδρα ἀπὸ σημείων και προφητειών δοκιμάζειν, ὅτι ἅγιός ἐστι, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πολιτείας αὐτοῦ. Πολλοὶ γὰρ πολλάκις οὐ μόνον ὀρθόδοξοι ἁμαρτωλοί, ἀλλὰ καὶ αἱρετικοὶ καὶ ἄπι- στο σημεῖα ἐπετέλεσαν, καὶ προεφήτευσαν κατά τι νας οικονομίας, ὡς εἴρηται, συγχωρηθέντες ὑπὸ τοῦ Κυρίου, ὡς ἐπὶ τοῦ Βαλαάμ, καὶ Σαούλ, καὶ Ναβου χοδονόσορ, καὶ Καϊάφα ἔστιν εὑρεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐνεργῆσαν εἰς αὐτοὺς, ἀναξίους καὶ βεβήλους ὄντας δι' αἰτίας εὐλόγους. Ἐπεὶ οὖν, ὡς δέδεικται, καὶ παρὰ ἁμαρτωλῶν καὶ ἀπίστων σημεία καὶ προφητείαι γίνονται πολλάκις διά τινας οἰκονομίας, οὐ δεῖ ἐκ τῶν τοιούτων πρα γμάτων, ὡς ἔφην, δοκιμάζειν τινά, εἰ ἁγιός ἐστιν, ἀλλ' ἐκ τῶν καρπῶν αὐτῶν, ὡς φησιν ὁ Κύριος • Ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Τοὺς δὲ καρποὺς τοῦ ἀληθινοῦ καὶ πνευματικοῦ ἀν δρὸς ἐδήλωσε καὶ ὁ ᾿Απόστολος, εἰπών· ι Ο καρπός τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακρο θυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, έγκράτεια. Κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστι νόμος. » Ει τοίνυν τοὺς τοιούτους καρποὺς κέκτηται άνθρωπος. κἂν ποιῇ σημεία, κἂν μὴ ποιῇ, δῆλός ἐστιν ὁ τοιού τος, ὅτι ἅγιός ἐστι, καὶ τοῦ Θεοῦ φίλος. Παρὰ γὰρ τῶν ἀληθινῶν φίλων τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἐκτὸς χάρις πνευ- ματικοῦ χαρίσματος ὑπάρχει· ἡ γὰρ λόγον σοφίας δέχεται, ἢ λόγον γνώσεως, ἡ πίστιν, ἢ χάρισμα ιαμάτων, ἢ ἑτερόν τι τῶν ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου ἐν τοῖς περὶ τῶν δωρεῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ειρημέν νων. "Ανευ δὲ τῶν καρπῶν τούτων, ὁ ποιῶν σημεῖα, ή προφητεύων, εἷς ἐστι τῶν λεγόντων ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· « Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ ἀκούων, « Αμήν λέγω σοι οὐδέποτέ σε ἔγνων· ἀποχώρει ἀπ' ἐμοῦ, ὁ ἐργαζό μενος τὴν ἀνομίαν. » Καὶ ταῦτα μὲν περὶ ὀρθοδόξων Χριστιανῶν ποιούντων σημεῖα εἴρηται. Αἱρετικός δὲ ποιῶν σημεία, η προφητεύων, δηλός ἐστιν, ὅτι ὑπὸ δαιμόνων ἐμπαίζεται, καίτοι νομίζει, ἐκ Θεοῦ ἐνεργεῖσθαι αὐτῷ τὰ τοιαῦτα. Οὐδὲν δὲ προ γινώσκουσι τῶν ἐσομένων ἢ ἀποῤῥήτων οἱ δαίμονες, ἀλλὰ μόνος ὁ Κύριος, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέ- σεως αὐτῶν, καθὼς καὶ διὰ τοῦ προφήτου λέγει· • Οὐκ ἔστιν ἀναγγέλλων [ἐπερχόμενα α] πλὴν ἐμοῦ. Οἱ δὲ δαίμονες ἐκεῖνα λέγουσι τοῖς ἀνθρώποις, βλέπουσι καὶ ἀκούουσιν, ἢ καὶ ἀπὸ συμβόλων τινών στοχαζόμενοι, τὰ πολλὰ τῶν πραγμάτων μηνύουσιν. Οδοιπόρων γὰρ παρουσίαν σημαίνουσι, περιπετοῦν χεσθαι προλαμβάνοντες, καὶ ἀπαγγέλλοντες την τούτων ἄφιξιν. Σκέψεις δὲ ἀνθρώπων κατ' ἐχθρῶν αὐτῶν, καὶ λόγους καταμένας σκεπτομένων μετά τινων παρακροώμενοι, καὶ ἀναγγέλλοντες, τὰ τα αῦτα, οἷς βούλονται, καὶ ὅσα ὅμοια τούτοις, ἐκ τοῦ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν μηνύουσι τοῖς ἀνθρώποις, εὐφορίες τε καρπῶν γῆς, καὶ ἀφορίαν, καὶ ἀνέμων κινήσεις. sor, et in Caipha, Spiritus sancti operationem consultationes, et sermones auscultantes, et qui- τας αὐτοὺς βλέποντες ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ μέλλοντας ερ ” Matth. vn, 20. * Galat. v, 22, 23. 0 1 Cor. 311, 8 seqq. ** Matth. vi, 21 23. » Sap. vii, &. Is alt, 26; xLIV, 7. VARIA LECTIONES. ὰ τὰ μέλλοντα. S. ANASTASII SINAITÆ

καὶ ἐπομβρίας, καὶ ὑετῶν ἐποχὴν, καὶ αὐχμούς, καὶ χειμώνων βαρύτητα, καὶ ὅσα παραπλήσια τούτοις ἐκ συσσήμων τινῶν τεκμαιρόμενοι, προλέγουσιν, ὥσπερ καὶ οἱ ἄνθρωποι. Καὶ ἐννοίας πάλιν καὶ βου λές ἀνθρώπων ὡσαύτως καὶ ἐκ συμβόλων τινῶν [ὁρῶντες ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἢ ἐκ λόγων τινῶν] κατα λαμβάνονται. Οὐ μόνον δὲ τὰ τοιαῦτα εὑρίσκουσιν εἰπεῖν οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, ἀλλὰ καὶ θανάτους ἀν θρώπων· ἔστι γάρ σύστημά τινα ἐντεθέντα ὑπὸ τῆς Προνοίας τῷ ἀνθρωπίνῳ σώματι, μάλιστα ἐν ταῖς ὄψεσιν αὐτοῦ, καὶ πρὸ πολλοῦ χρόνου, καὶ πρὸ βραχέως, ως φασιν οἱ τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην λετ πῶς καὶ ἀκριβῶς ἐπανῃρημένοι. "Ηδη δέ τινες καὶ Σαρακηνῶν τοὺς πολυπείρους διαβεβαιοῦντας τὴν πρόγνωσιν ταύτην κεκτῆσθαι, οἵτινες ἐν πολέμῳ τὸν μέλλοντα θνήσκειν ἐκ συσσήμου τινὸς ἐναργώς ἐπιγινώσκουσιν. Οὕτως οὖν καὶ οἱ δαίμονες τους θα νάτους τῶν ἀνθρώπων, καὶ μᾶλλον ὡς διορατικώτε μοι τῶν ὑλικῶν ἰδιωμάτων, προσαγγέλλουσι. Πνεύ ματα γὰρ λεπτὰ καὶ ἀσώματα ὑπάρχοντα, διερευ νῶσι καὶ ἐπίστανται ὑπὲρ πᾶσαν ἰατρικὴν ἐπιστή μην ἀνθρώπων τὰς δυνάμεις, καὶ ἐνεργείας, καὶ τοὺς πλεονασμούς, καὶ τὰς ἐλλείψεις τῆς ζωτικῆς τοῦ σώματος διὰ τοῦ αἵματος ὑπάρξεως· κἀκεῖθεν λοι τὸν στοχαστικῶς, ἀλλ' οὐκ ἀκριβὲς • τεκμαίρονται τὴν τελευτὴν τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔστιν εἰπεῖν καὶ ἐπὶ τῶν μάντεων, καὶ ἐπὶ τῶν ἐγγαστριμύθων. θεωροῦντες γὰρ οἱ δαίμονες, τίς ὁ κλέψας, καὶ τοῦ τὰ κλαπέντα εἰσὶ, δύνανται ταῦτα εἰπεῖν· ὥσπερ πολλάκις θεωρήσαντες πολυομβρίαν ἐν τῇ Ἰνδικῇ χώρα γεγενημένην, προλέγουσι τινι ἐν Αἰγύπτῳ μεγάλην ἔσεσθαι τὴν τοῦ Νείλου ἀνάβασιν. Εἰ δέ τις ερωτήσειεν τούτους τὸν πηχυσμόν, καὶ δακτύ λους τῆς ἀναβάσεως, ἀποροῦσιν εἰπεῖν, καὶ ἐλέγχον και μηδὲν ἐπιστάμενοι. Δακοῦς: δὲ πάλιν διὰ τῶν πειθομένων αὐτοῖς ψευ εοπροφητῶν ἀνθρώπων, καὶ σημεῖα ἐξ αὐτῶν, καὶ παθών σωματικῶν ἰάσεις ἐπιτελούντων, πρὸς ἀπά τὴν ἑαυτῶν καὶ ἑτέρων, καὶ νεκρὸν ἄνθρωπον ἀν ιστάμενον δεικνύειν, καὶ προφθέγγεσθαι τοῖς ζῶσιν ἐν φαντασία. Ειδύνων γὰρ εἰς τὸ νεκρὸν σῶμα τοῦ ἀνθρώπου ὁ δαίμων, καὶ κινῶν αὐτὸ, δείκνυσι τὸν νεκρὸν ἀνιστάμενον δῆθεν διὰ τῆς ματαίας εὐχῆς τοῦ πλάνου ἀνθρώπου. Καὶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ νεκροῦ διαλέγεται ὁ πονηρὸς τῷ ἀπατωμένῳ ὑπ' αὐ τοῦ ἀνθρώπῳ, περὶ ὧν τε καὶ βούλεται, περὶ ὧν τε πάλιν [καὶ] ἐπερωτάται παρ' αὐτοῦ, ἀναγγέλλων αὐτῷ τὰ ἐν κρυπτῷ παρὰ ἀνθρώπων γενόμενα πράγματα, καὶ λαληθέντα, ὡς ἐπιστάμενος ἀκριβῶς τῷ παρεἶναι αὐτὸν λεληθότως ἐν αὐτῷ [τῷ] τὰ τοιαῦτα πράττεσθαι παρ' αὐτῶν, καὶ ἐπισκοπεῖν, καὶ ἀκούειν. πλάνης περὶ αἱρετικῶν ἐπισκόπων. ᾿Αλλὰ ῥύσεται ἡ ὁ Θεὸς ἡμᾶς ἐκ τῆς τοιαύτης Εγνωμεν γὰρ καὶ ἐπίσκοπον αἱρετικὸν ἐν Κυζίκῳ τῇ πόλει τῶν λεγομένων Μακεδονιανῶν, τῶν Πνευ μεθομάχων, ὅτι ἐλαίαν τὸ δένδρον ἐκ τοῦ τόπου, ἐν ᾧ ίστατο, εἰς ἕτερον τόπον σχήματι εὐχῆς μετήνεγκεν, ας σκοτίζονταν τὴν θυρίδα 4 τοῦ ματαίου εὐκτηρίου αὐ ἀκριβῶς. Ο φῦσαι. β μετ'. Η θύραν. riam, siccitatesque, biemis gravitatem, et id genus alia ex quibusdam indiciis conjectantes, prædicunt, quemadmodum et homines. Sicuti et hominum cogitationes et consilia, vel in ipso homine ex quibusdam argumentis, vel ex prolatis verbis col ligunt. Non solum autem hæc, quæ prænuntient, habent immundi dæmnones, sed etiam mortem hominum. Sunt enim quædam signa a Dei provi dentia humano corpori insita, maxime in ejus vultu, quæ mortem vel diu vel paulo post futu ram præmonstrent ut tradunt qui scientiam medicinæ subtiliter et accurate didicerunt. Sunt vero qui affirment etiam Saracenos, quibus diu turnior experientia suppetit, hanc habere præ scientiam, qua ex quodam signo evidenter cogno scunt eum qui est moriturus in bello. Sic etiam dæmones eorum mortem prænuntiant, eoque ma gis quo sunt perspicaciores proprietatum materia lium. Nam, cum sint spiritus subtiles et incorporei, pèrscrutantur et sciunt supra omnem medicinæ scientiam facultates, operationes abundantiamque et defectum vitalis virtutis quæ per substantiam sanguinis in corpore inest: et hinc per conjectu ram, non autem perfecte et accurate, conjectant mortem hominis. Hoc ipsum dici potest de divi natoribus et pythonissis. Cernentes enim dæmo nes quis sit furatus, et.ubi sint quæ furto sunt ablata, ea possunt revelare. Ut sæpe qui viderunt magnam vim imbrium fuisse in regione Indica, prædicunt aliquibus in Ægypto futurum magnum Nili ascensum. Si quispiam autem eos roget quot cubitorum aut digitorum futurus sit ascensus, hæ sitant et convincuntur nihil scire. Rursus aliquando per sibi morigeros pseudopro phetas, quorum opera ad illorum et aliorum sedu ctionem miracula patrant, corporibusque meden tur, mortuum hominem, quasi a mortuis excitatum ostentant, et cum viventibus sermocinantem ina ginarie introducunt. Nam dæmon subiens exanime corpus, illudque movens, persuadere vult, quasi ad preces impostoris resurrexerit, et velut ex persona mortui loquitur malignus cum homine qui ab ipso decipitur, de iis quæ vult, et de iis de quibus ab ipso interrogatur, 280 ei annuntians quæ in occulto facta et dicta sunt ab hominibus; ut qui ea exacte sciat, eo quod ipse latenter adesset dum ea ab ipsis fierent, eaque aspiceret et audiret. Sed Deus nos liberabit ab hac deceptione. Novimus etiam episcopum hæreticum Cyzici, quæ est civitas Macedonianorum, qui dicuntur Pneu matomachi, qui oleam arborem ex loco in quo sta 6 bat, in alium locum precationis praetextu transtulit, quasi quæ fenestram profani ipsorum oratorii nimis

ἡ τῶν. Καὶ ἐπὶ δανειστοῦ δέ τινος ἀδίκου, χήραν γυναῖκα Καὶ ὁ Ἀπόστολος, Οἱ γὰρ τοιοῦται, φησί, ψευ α Β. διασείοντος ἕνεκα χρέους αὐτῆς ἀνδρικοῦ, καὶ ἀπαι τοῦντος, οὐχ ὅσον ἦν τὸ δάνειον, ἀλλὰ πλεῖον, ἐγνωκώς τοῦτο ὁ προλεχθεὶς αἱρετικὸς ἐπίσκοπος, μήπω τα φέντος τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, ἀλλ' ἔτι προκομιζομένου, κατέσχε τὴν κλίνην, ἐν ᾗ κατέκειτο, παρεσκεύασε δῆθεν τὸν νεκρὸν λαλῆσαι, καὶ εἰπεῖν, πόσον ἦν τὸ ὀφειλόμενον χρέος τῷ ἐπιδανειστῇ αὐτοῦ. Τούτου δὲ τοῦ αἱρετικοῦ θανόντος, καὶ ἐν τῷ μνήματι αὐτοῦ διάφοροι φαντασίαι καὶ σημεῖα ἀπετελέσθησαν. Δια τοῦτο τοίνυν οὐ δεῖ πᾶν σημειοφόρον ὡς ἅγιον παραδέχεσθαι, ἀλλὰ δοκιμάζειν, κατὰ τὸν λέγοντα· «Μὴ παντὶ πνεύματι πιστεύετε, ἀλλὰ δοκιμάζετε τὰ πνεύματα, εἰ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὅτι πολλοί ψευδοπροφῆται ἐξεληλύθασιν εἰς τὸν κόσμον. ο διαπόστολοι, εργάται δόλιοι, μετασχηματιζόμενα εἰς ἀποστόλους Χριστοῦ.» Καὶ οὐ θαυμαστόν Αὐτὸς γὰρ ὁ Σατανᾶς μετασχηματίζεται εἰς ἄγγε λον φωτός. • Οὐ μέγα οὖν, εἰ καὶ οἱ διάκονοι αὐτοῦ μετασχηματίζονται ὡς διάκονοι δικαιοσύνης, ὧν τὸ τέλος ἔσται κατὰ τὰ ἔργα αὐτῶν. Καὶ γὰρ ὁ Ἀντί χριστος ἐρχόμενος, κατὰ συγχώρησιν Θεοῦ, ποιήσει, ὑπουργούντων αὐτῷ δαιμόνων, πάμπολλα σημεία καὶ τέρατα ψεύδους, πρὸς ἀπώλειαν μὲν τῶν ἀπ' στων, εἰς δοκίμιον δὲ τῶν πιστῶν. Καὶ τί ξένον, εἰ, τοῦ διαβόλου συνεργοῦντος αὐτῷ, ποιήσει σημεία φαντασίας διάφορα, οπόταν καὶ ἤδη ἔγνωμεν καὶ ἑτέρους τινὰς μάγους και γόητας εργασαμένους τέρατα ποικίλα ἐξ ἐνεργείας δαιμόνων, ἐξ ὧν εἰσιν Ἰαννῆς, καὶ Ἰαμβρῆς, οἱ ἐπὶ Μωυσέως τὰς ῥάβδους αὐτῶν εἰς ὄφεις, καὶ τὰ ὕδατα εἰς αἷμα μεταβάλε λοντες, βατράχων πλῆθος ἐκ τῶν ὑδάτων ἀνήνεγκαν, ὥστε πληρῶσαι πᾶσαν τὴν γῆν Αἰγύπτου, Σίμων δὲ πάλιν, ὁ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων Μάγος, ὁπόσα εἰργάσατο σημεῖα φαντασιώδη; 'Ανδριάντας γὰρ ἐποίει περιπατεῖν, καὶ εἰς πῦρ κυλιόμενος, οὐκ ἐκαίετο· εἰς ἀέρα ἵπτατο, καὶ ἐκ λίθων ἄρτους ἐποίει· ἔφις ἐγίνετο, καὶ εἰς ἕτερα ζώα μετεμορ φοῦτο· [διπρόσωπος ἐγίνετο], εἰς χρυσὸν μετεβάλ λετο, θύρας κεκλεισμένας ήνοιγε, σιδηρά δεσμά διέλυεν, ἐν δείπνοις είδωλα παντοδαπών ειδέων παρ ίστησι *, τὰ ἔνοικα σκεύη ὡς αὐτόματα φερόμενα πρὸς ὑπηρεσίαν βλέπεσθαι ἐποίει, τῶν φερόντων οὐχ ὁρωμένων, σκιὰς πολλὰς προηγείσθαι αὐτοῦ παρεσκεύαζεν, ὥσπερ ψυχὰς τῶν τεθνηκότων εἶναι ἔφασκε. Πολλοὺς δὲ γόητας ἔλεγεν αὐτὸν πείρω μένους διαλλάξας πρὸς αὐτὸν, ἔπειτα προφάσει εύ ωχίας βοῦν θύσας, καὶ ἐστιάσας αὐτοὺς, διαφόροις νόσοις καὶ δαίμοσιν ὑπέβαλλε. Ζητούμενος οὖν ὑπὸ τοῦ Καίσαρός [ποτε]. καὶ φοβηθείς, ἀπέδρα, την ἑαυτοῦ μορφὴν ἑτέρῳ περιθείς. Ωταύτως δὲ καὶ σε Η πάντα. Η παρίστα. 1 γόητα λέγειν αὐτόν. ΝΟΤΑ. Πᾶν σημειοφόρον. πάντα σημ. σημειοφόρος ὁ σταυροφόρος, θαυματουργός. λέγει οὖν ὁ ἐν σημειοφόροις περιβόητο; Επ φάνιος ὁ Κύπρου. obunbraret. Εt cum quidam iniquus fenerator vexaret mulierem viduam propter æs alienum ma riti, et ab ea exigeret non quod debebat, sed longe amplius hoc cum rescivisset prædictus episcopus liæreticus, ejus marito nondum sepulto, cum elfer retur, detinuit lectum in quo jacebat, et effećit ut loqueretur mortuus, et diceret quantum deberet suo creditori. Iloc autem, hæretico mortuo, in ejus quoque monumento apparuerunt diversa spectra et portenta. Quapropter ergo non oportet quemlibet qui signa facit tanquam sanctum prædicare; sed examinare, convenienter ei qui dicit • Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus num ex Deo sint, quoniam multi pseudoprophetæ exierunt in mundum.. Εt Apostolus: e Ejusmodi, inquit, pseudoapostoli sunt operarii subdoli, transfiguran- ". « tes se in apostolos Christi 85.. El non mirum Ipse enim Satanas transfigurat se in angelum lucis. › Non est ergo magnum si ministri ejus transfigurentur velut ministri justitiæ, quorum finis erit secundum opera corum. Antichristus enim veniens Dei permissione faciet, opem ferentibus demonibus, plurima signa et prodigia mendacii, ad interitum quidem infidelium, probationem vero fidelium. Quid vero est novum et alienum si, opem ferente dæmone, visionum signa faciet diversa; cum jam etiam sciamus quosdam alios magos et præstigiatores varia fecisse prodigia adminiculo demosum, ex quibus sunt Jannes et Mambres, qui Moysis tempore virgas suas in serpentes, et aquam in sanguinem mutantes, ranárum multitudinem ex aquis produxerunt, adeo ut eis terra Ægypti reple retur 7? i Rursus Simon, qui fuit magus tempore apostolo ruin, quam multa phantastica fecit signa? Statuas enim faciebat ambulare, et in igne volutatus non urebatur; 281 in aere volabat, et ex lapidibus panes faciebat; serpens fiebat, et in alias bestias transformabatur; duas habebat facies, in aurum couvertebatur, fores clausas aperiebat, vincula fer rea solvebat, in conviviis exhibebat spectra forma rum omnis generis; vasa quæ erant in ædibus facie bat videri tanquam quæ sua sponte moverentur ad ministerium, iis qui portabant, non visis; eliciebat ut multæ umbræ eum præcederent, quas dicebat esse animas mortuorum. Multos qui eum præstigia- 1 torem appellabant, sibi devinc´ens, cum prætextu futuri epuli bovem sacrificasset, eosque convivio excepisset, variis morbis et dæmonibus subjecit. Cæsare igitur aliquando quæsitus, formidine per culsus aufugit, sua forma alteri imposita. Similiter "I Joan. rv, 1. 85 II Cor. xt, 13. ibid. 14. * Exod. vi et vu; 11 Tim. 111. Castigo Est enim vel vel, ut hic o Pseudosynodus Iconomach. in de creto (ALEMANS.)

και τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ. γα, ἐπὶ Δομετιανοῦ τοῦ βασιλέως, διαφόρους φαν- τασίας εἰργάσαντο, ὧν μία εργασία τοιαύτη φαίνε- ται ἐν τοῖς τῶν ἀρχαιοτέρων ἀνδρῶν διηγήμασι. Λοιμικῆς ποτε νόσου καταλαβούσης τὴν Ῥώμην, οἱ μάγοι οὗτοι ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν μεγιστά- ἐνδημήσασαν λοιμικὴν φθορὰν καταπαύσω ιε' ήμε- ρῶν. Εἶτα καὶ ὁ ᾿Απολλώνιος · Καὶ ἐγὼ τὴν ἐν τῷ ἄλλω τρίτῳ μέρει ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, φησί, κατα παύσω. Αποκριθεὶς καὶ ὁ ἀκροθήνιος παρ' = αὐτοὺς, καὶ πλεῖον ἐγγίων τῷ διαβόλῳ διὰ τῆς ματαιότητος, ἀπόλλυται, μὴ περιμένουσα τὴν ἐξ ἡμῶν βοήθειαν. Η Ἐμοὶ τοίνυν τὰ ἐπιβάλλον τρίτον ἕτερον μέρος της πόλεως ἐντεῦθεν ἤδη παυέσθω τῆς λοιμικῆς φθορᾶς. τοῦ ὑπὸ τοῦ βασιλέως, κατέπαυσε καὶ ἄλλων δύο μερῶν τὸ τάχος τῆς νόσου. Απολλωνίου δὲ μέχρι καὶ νῦν ἔν τισι τόποις ἐνεργοῦσι τὰ τελέσματα ἱστά- μενα, τὰ μὲν εἰς ἀποτροπὴν ζώων τετραπόδων καὶ ἄλλα δὲ εἰς ἕτερά τινα ἐπὶ φθορᾷ ° καὶ βλάβῃ ἀν- θρώπων ὑπάρχοντα, ἀποτρόπαια ίστανται. Οὐ μόνον δὲ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ ταῦτα εἰργάσαντο δι᾿ αὐτοῦ οἱ δαίμονες, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον αὐτοῦ παραμέ‐ νοντε; τῷ μνήματι αὐτοῦ, σημεῖα τινα ἐπετέλεσαν ἐξ ὀνόματος αὐτοῦ, πρὸς ἀπάτην τῶν ῥᾳδίως βλα- τις εἴποι περὶ τῶν κατὰ Μανέθωνα μαγικῶν ἔργων, ὃς τοιοῦτος ἄκρος γέγονε τῇ μαντικῇ ἀπάτῃ, ὅτι ἀεὶ ἔσκωπτε τὸν Τυανέα Απολλώνιον, ὡς μή κατ' αὐτοὺς τὴν ἀκριβῆ ἔντεχνον έμπειρίαν ἐσχηκότα ; Έδει γὰρ αὐτόν, φησί, καθάπερ ἐγώ, λόγῳ μόνῳ ποιεῖν, ἅπερ ἐβούλετο, καὶ μὴ τελέσμασί τισιν ἐπι- τρέπειν τὰ παρ' αὐτοῦ πραττόμενα. Ιερεμίου. Ο • Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦσι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Καὶ, ο Οὐκ ἀπ- έστελλον αὐτοὺς προφήτας, καὶ αὐτοὶ ἔτρεχον. » Και, • Ουκ ελάλησα πρὸς αὐτούς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευ-D σαν, λέγει Κύριος. » Τοῦ 'Εκκλησιαστού. καὶ γινώσκων, τί τὸ ἐσόμενον· καὶ εἶδον ἐγὼ σύμ- παντα τα ποιήματα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ δυνήσεται ἄν καὶ οὐχ ευρήσει. Καί γε ὅσα ἂν εἴπῃ ὁ σοφὸς τοῦ γνώναι, οὐ δυνήσεται τοῦ εὑρεῖν. » Καὶ, ο Ωσπερ ἐστὶ ἐν γαστρὶ τῆς κυοφορούσης, οὕτως οὐ γνωσθή A Julianus, Apollonmus, et Αpuleius magi tempore Domitiani imperatoris, diversa spectra effecerunt; ex quibus a senioribus hujusmodi fascinatio com- memoratur. Cum morbo pestilentiali Roma ali- quando laboraret, et passim omnes interirent, hos magos hortati sunt imperator ejusque proceres ut pereunti civitati opem ferrent. Dixit autem Apu- leius : Ego pestiferam perniciem, quæ tertiam par- tem civitatis pervagata est, intra quindecim dies sedabo. Deinde Apollonius : Ego quoque eam qua in alia tertia parte civitatis est grassata, intra decem dies sedabo. Respondens autem qui apud eos erat summus, et per hanc vanitatem propius ad diabo- lum accedebat, Julianus, dixit : Intra quindecim dies tota peribit civitas, vestrum non exspectans auxilium; quæ vero ad me pertinet alia pars civi- talis, jam nunc a pestifera contagione libera sit. Atque ita cessavit pestis. Deinde, cum eum rogas- set imperator ut aliarum quoque duarum partium civitatis compesceret pestem, protinus eas a morbo liberavit. Apollonii autem in hodiernum usque diem in nonnullis locis peraguntur sacra: alia quidem ad avertendas bestias quadrupedes et volucres quæ possunt homines lædere; alia ad sistendos cursus fluminum, cum extra alveum evagantur; alia ad avertenda alia quæ sunt ad perniciem et interitum hominum comparata. Non solum autem in vita ejus hæc per ipsum fecerunt dæmones; sed etiam post ejus mortem ad ejus monumentum manentes, quæ- C dam fecerunt signa in ejus nomine, ad eos deci- piendos quos dæmon facile seducit, et furtim pelli- cit ad res hujusmodi. Quid vero dixerimus de ma- gicis Manethonis operibus, qui in hac deceptione magica tantus exstitit, ut sape rideret Apollonium Tyaneum, quasi in bac arte ad perfectionis culmen non pervenisset. Aiebat enim requiri ut, sicuti ipse verbo solo 282 faceret quæ volebat, et non qui- busdam sacris (sacrificiis peragendis) permitteret ea quæ ab ipso efficiebantur. . • Væ illis, quia ex corde suo loquuntur, et non ex ore Domini 88. » Et : « Non mittebam eis pro- phetas, et ipsi currebant ". . Et : « Non locutus sum eis, et ipsi prophetabant, dicit Dominus ". • Non est homo qui liberam habeat potestatem in spiritus, et cognoscat quid sit futurum; et vidi ego omnia opera Dei, quoniam non poterit homo invenire opus quod factum est sub sole. Quantum- cunque laboraverit homo, ut quærat, non inveniet. i Et quæcunque dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire ". . . . Et : « Sicut ossa in utero prægnantis, ita non cognoscentur opera Dei ". » ὁ Ἰουλιανός, καὶ ᾿Απολλώνιος, καὶ Πολέτος " οἱ μά- καὶ πάντων σποράδην ἀπολλυμένων, προτρέποντο των αὐτοῦ βοηθῆσαι τῇ πόλει ἀπολλυμένῃ. Φησὶ δὲ Απολέῖος · Ἐγὼ τὴν ἐν τῷ τρίτῳ μέρει τῆς πόλεως Ἰουλιανός, ἔφη· Ἑντὸς ιε' ἡμερῶν πᾶσα ἡ πόλις Καὶ δὴ ἐπαύθη. Ὡς οὖν λοιπὸν παρακληθέντος αύτ πετεινῶν δυναμένων βλάπτειν ἀνθρώπους· τὰ δὲ εἰς ἐποχὴν ευμάτων ποταμῶν ἀτάκτως φερομένων πτομένων ἢ εἰς τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Τί ἄν • Οὐκ ἔστιν άνθρωπος ἐξουσιάζων ἐν πνεύματι, θρωπος τοῦ εὑρεῖν τὸ ποίημα τὸ πεποιημένον ὑπὸ τὸν ἥλιον, ὅσα ἂν μοχθήσῃ ἄνθρωπος τοῦ ζητῆσαι, * Jerem. XXm, 16. ss ibid. 21. so ibid. οι Eccle. vni, 7, 8. . Eccle. x, 5. VARIE LECTIONES. - Απολέτος, η ακροθίνιος Hesychio. · ἐπίφθονα. Η υποκλεπτομένων ἀνθρώπων. QU.ESTIONES. Ex Jeremia. Ex Ecclesiaste.

283 Ex Apostolo. ‹ O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei, corrupisset in Beelphegor, luit penas ' : Saul et καθόλου μὴ βλέπουσιν. Hece dicit Dominus : ‹ Qui a me fuerit alienatus, et venerit ad pseudoprophetam, ut eum interrogel in me : ego Dominus respondebo ei in ipso, et ob- firmabo vultum meum adversus illum hominem, et de medio populi mei; et scietis quia ego Dominus. propheta cum erraverit, et locutus fuerit ver- bum ego Dominus decepi prophetam illum; et eum de medio, populi mei Israel. Et portabunt ini- Et : ‹ Væ iis qui prophetant de corde suo", › et quod est, generale, non vident. • Quis homo cognoscet Dei consilium? aut quis cogitabit quid velit Deus? Cogitationes enim morta- lium timidæ, et instabiles nostræ providentiæ; et vix conjicimus quæ sunt supra terram, et quæ sunt in manibus invenimus cum labore; quæ autem sunt in cœlis, quis investigabit? Consilium autern tuum, o Deus, quis cognovit, nisi tu dederis sa- vestigabiles viæ ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit **? » Ex apostolicis Constitutionibus. laamn vales prophetavit, cum esset impius 97.98; et pietatis participant. Perspicuum est ergo quod im- pii, etiamsi prophetent, per prophetiam suam non revelent pietatem; neque qui dæmones ejiciunt, ex subibunt supplicium. Etenim Balaam, cum Israelem aggredientes expellere damones, ab ipsis sauciali, turpiter aufugerunt *. Ex Theodoreti dubiis Quæstionibus. Pharaonis venefici; id quod virga, et fluvio, et ranis factum fuerat, fecerunt, Dei concessu, propter principis amentiam. Nam eos quidem jussit plagas cœlitus illatas immittere, sed ab eis illatas non poterant solvere. Nam quæ Deus concessit, illa solum faciebant. Hoc ergo hic quoque declaravit, Ει . Ιεζεκιήλ. Τάδε λέγει Κύριος · ο ς ἂν ἀπαλλοτριωθῇ ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἔλθῃ πρὸς τὸν ψευδοπροφήτην τοῦ ἑπεριο τῆσαι αὐτὸν ἐν ἐμοί, εγώ Κύριος ἀποκριθήσομαι αὐτῷ, ἐν ᾧ ἐνέχεται ἐν αὐτῷ, καὶ στηριῶ τὸ πρόσ ωπόν μου ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, καὶ θήσομαι αὐτὸν εἰς σημεῖον καὶ ἀφανισμὸν, καὶ ἐξαρῶ αὐτὸν ἐκ μέσου τοῦ λαοῦ μου, καὶ ἐπιγνώσεσθε, ὅτι ἐγὼ Κύριος. Καὶ ὁ ψευδοπροφήτης ἐὰν πλανηθῇ καὶ πλα νήσῃ, ἐγὼ Κύριος πεπλάνηκα αὐτὸν, καὶ ἐκτενὴ τὴν χεῖρά μου ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἀφανιῷ αὐτὸν ἐκ μέσω τοῦ λαοῦ μου. Καὶ λήψονται τὴν ἀδικίαν αὐτῶν, καὶ τὸ ἀδίκημα τοῦ ἐπερωτήσαντος αὐτόν. » Και, « Οὐαὶ τοῖς προφητεύουσιν ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, ο καὶ τὸ Εκ τῆς Σοφίας. • Τίς γὰρ ἄνθρωπος γνώσεται βουλὴν Θεοῦ ; ή τίς ἐνθυμηθήσεται, τί θέλει ὁ Θεός; Λογισμοί γάρ θνητῶν ἀνθρώπων δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς οἱ ἐπίσ νοιαι ἡμῶν· καὶ μόλις εἰκάζομεν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἐν χερσὶν εὑρίσκομεν μετὰ πόνου, τὰ δὲ ἐν οὐρανοῖς τίς ἐξιχνιάσει ; Βουλήν δέ σου, ὁ Θεὸς, τις ἔγνω, εἰ μὴ σὺ ἔδωκας σοφίαν ; ο • Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ 1 ὡς ἀνερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Τις γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ἢ τις σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο ; ο Ἐκ τῶν ἀποστολικών Διαταγμάτων. Οὔτε πᾶς προφητεύων ὅσιος, οὔτε πᾶς ὁ δαίμονας ἐκβάλλων ἅγιος. Καὶ γὰρ Βαλαὰμ ὁ μάντις προεφή τευσε, δυσσεβής ὢν, καὶ Σαούλ, καὶ Καϊάφας, πολλὰ δὲ καὶ ὁ διάβολος λέγει ", καὶ οἱ ἀμφ' αὐτὸν δαί- μονες, καὶ οὐ παρὰ τοῦτο μέτεστιν αὐτοῖς εὐσεβείας σπινθήρ. Δῆλον οὖν, ὅτι οἱ ἀσεβεῖς, κἂν προφητεύω- σιν, οὐκ ἀποκαλύπτουσι διὰ τῆς προφητείας αὐτῶν εὐσέβειαν, οὐδὲ οἱ δαίμονες ἐκβάλλοντες ἐκ τῆς τούτων ὑποχωρήσεως ὁσιωθήσονται, ἀλλὰ τὴν ἐσχά την υποστήσονται τιμωρίαν. Καὶ γὰρ Βαλαάμ τιμε ρίαν ἔστησε διαφθείρας τὸν Ἰσραὴλ ἐν τῷ Βελ γώρ· [ καὶ ] Σαούλ καὶ Καϊάφας αὐτοφονευταί γεγόνασι · καὶ οἱ υἱοὶ Σκευᾶ ἐπιχειροῦντες δαίμονες ἐλαύνειν τ, ὑπ' αὐτῶν τραυματίαι γενόμενοι, ἔξυγον ἀπρεπῶς. Θεωδωρήτου ἐκ τῶν Ἀπόρων. Τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος, ἐνεργοῦσιν οἱ δαίμονες Οὕτω γὰρ καὶ τοῦ Φαραώ οι φαρμακοὶ τὸ τῆς μά βδου. καὶ τὸ τοῦ ποταμοῦ, καὶ τῶν βατράχων, εἰργά σαντο, ἐνδεδωκότος τοῦ Θεοῦ, διὰ τὴν τοῦ προστα τοῦντος ἄνοιαν. Επιτείνειν μὲν γὰρ αὐτοὺς ἐκέλευσ τὰς θεηλάτους πληγάς· λύειν δὲ αὐτὰς οὐκ ἔσχα "Α γὰρ συνεχώρησεν ὁ Θεός, ἐκεῖνα μόνον ειργάσαν Ex Ezechiele. ponam eum in signum et delationem, et tollam eum extendam manum meam super illum, et delebo quitatem suam, juxta iniquitatem interrogantis". quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et in- Neque quicunque prophetat, est pius; nec qui ∙cunque ejicit dæmones, est sanctus. Nam et Ba- Saulet Caiphas '. Multa dicit etiam diaboias ejusque gregales, nec propterea vel unam scintillam corum recessu sanctificabuntur, sed etiam ultimum Caiphas sibi mortem consciverunt *. Et filii Scevæ Deo permittente, operantur dæmones. Ita etiam » Ezech. xu, 17. * Ezech. Σιν, 7-10. » 1 Reg. S. : Joan. x1, 50 * Num. xxx1. quanquam de hoc facto Scriptura sileat. 4 προλέγει. τ ἐκβάλλειν. es Sap. 15, 15-17. 9 Rom. x, 33, 34 97.90 Num. ΧΙΙΙ. * 1 Reg. xx. * Traditio est Caipham sibi necent intulisse, • Acl. xix, 13 -16. VARIE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITÆ Ex Sapientia. pientiam **? › Του Αποστόλου.

το. Τούτο οὖν καὶ ἐνταῦθα δεδήλωκε λέγων· . Ἐὰν ἀναστῇ ἐν σοὶ προφήτης, [7] ἐνυπνιαζόμενος ένα ύπνιον, καὶ δῷ σο: σημεῖον, ἢ τέρας, δ ἐλάλησε πρὸς σε, καὶ εἴπῃ, Πορευθῶμεν, καὶ λατρεύσωμεν θεοῖς ἑτέροις, οὓς οὐκ οἴδατε, οὐκ εἰσακούσεσθε τοῦ προσ φήτου ἐκείνου, ἢ ὑπνιαζομένου τὸ ἐνύπνιον ἐκεῖνο, ότι πειράζει Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν ὑμᾶς, εἰ ἀγαπᾶτε Κύριον τὸν Θεὸν ὑμῶν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ τῆς διανοίας ὑμῶν. » Τοιγαροῦν, τοῦ Θεοῦ συγχωρούν της, ὁ ψευδοπροφήτης τερατουργεί. Διδασκόμεθα δὲ, μὴ προσέχειν σημείοις, ὅταν ὁ ταῦτα ὁρῶν, ἐναντία τῆς εὐσεβείας διδάσκῃ. Εκέλευσε δὲ καὶ τὸν ψευδοπροφήτην ἀποκτεῖναι· ι 'Αφανιεῖτε γάρ, φησί, τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν. » ο Κυρίλλου ἐκ τῶν περὶ τῆς ἐν Πνεύματι λατρείας. Να γὰρ ἐλαφρίας εἰς τοῦτο διωλισθήκασι τῶν παρ' Ελλησί τινες, ὡς οἴεσθαι τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων τὴν γνῶσιν κεῖσθαι οὐ μόνον δαίμοσιν καὶ μάντεσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς εἰς ἀέρα διατάττουσι ο τηνεῖς. Τοιγάρτοι καὶ τὰς εἰς ἕω τε καὶ ἑσπέραν, εἰς δεξιόν τε καὶ εἰς εὐώνυμον περιεργάζονται στήσεις. Καὶ [ει] κράζουσά που φαίνοιτο κορώνη, τὸ οἷς ἐπιστήσαντες, καθάπερ τι τῶν ἄγαν ἀληθεστάτων ἐκδεχόμενοι, ὑπονοστοῦσι χαίροντες. Υπερυθριῶσι δὲ οὐδαμῶς οἱ δείλαιοι, τῆς οὕτω σεπτῆς προφη τείας τὴν δύναμιν ἀνατίθεσθαι στρουθοῖς· σεμνὸς δὲ αὐτοῖς ἐκπεποίηται λόγος · φαίνουσι γὰρ δι' αὐτῶν οἱ θεοί. Ἡμεῖς δὲ θεοὺς οὐ φαμεν τοὺς ἀποστάτας ἀγγέλους, παρ' ὧν εἰς ἡμᾶς ἀγαθοί τε καὶ ἀξιάγα- στις προφῆται κεχειροτόνηνται, [καὶ τῶν ἐσομένων γνώστες.] Οὐκοῦν δαιμονίοις ἀνατεθεὸν οὔ τι που τῶν ἐσομένων τὴν γνῶσιν, Θεῷ δὲ μᾶλλον αὐτὴν προσνεμούμεν, ὡς ἐξαίρετον, καὶ φενακισμὸς ἔσται αν τὸν τὰ δι' ὀρνίθων μαντεύματα, καὶ διανοίας οὐκ ἀστραλούς. Έλεγχος δὲ σαφὴς ἡ ἐπὶ τόδε πίστις, καὶ στὸς ὁ νόμος φάσκων· . Οὐκ ἔσται ἐν Ἰσραὴλ Ηαπευόμενος μαντείαν, ἢ οἰωνιζόμενος, φαρμακός, ἐππούδες, πρατοσκόπος, καὶ ἐγγαστρίμυθος, καὶ επερωτών τους νεκρούς. » 'Αλλ' οὐκ οἶδα, όπως εἰς τοῦτό τινες ἐξαπατῶνται ἐκεῖνα λέγοντες, ότι Κύ στον Σαβαώθ ονομάζουσι, κατεπάδοντες τοῖς ἡῤῥω σιζκέτιν, ὡς δῆθεν οὐκι αἰσχρὸν εἶναι τὸ ἐπιτήδευμα ἐπσπεύδουσιν]· ἐοίκασι δὲ ψυχρόν τινα καὶ ἀδρανῆ πρὸς ἀτά την καὶ φρενοβλάβειαν ἀποκομίζεσθαι λο γισμόν, καὶ τοῖς τῆς τερατουργίας αὐτῶν ὑπηρέταις τὴν Θείο και μόνω πρεπωδεστάτην χαρίζονται δύο ξαν παρετές τε καὶ κολακευόμενοι. Θεομάχον γὰρ καὶ φένδοξότατον τῶν δαιμόνων τὸ στίφος. Χρή ταγιρούν μὴ ταῖς ἐκείνων συναποφέρεσθαι δυσκο π, ἀλλ' ἀποφοιτἂν ἀπὸ τοιούτων πονηρῶν ἰατρῶν και τερατουργών. Σὺ δὲ, εἴ τι τῶν μορίων τοῦ σώ- μετος ἀλγεῖς, καὶ πεπίστευκας ἀληθῶς, ὅτι Κύριος Σαβαώθ, καὶ αἱ τοιαίδε κλήσεις. &ς Θεῷ τῷ κατά τζιν ή θεία προσνέμει Γραφή, λυτικαί σοι γενή- Η 1,29 5:30 A dicens : • Si surrexerit in te propheta, aut somn- nians somnium, et dederit signum aut prodigium, et venerit signum aut prodigium quod tibi dixit, et dicat Eamus et serviamus diis aliis, quos tu non nosti, non audietis prophetam illum, aut eum qui somniat illud somnium, quoniam Dominus Deus vestrum ex toto corde et mente vestra *. igitur concedente, pseudopropheta facit prodigia. Docemur autem non adhibere fidem signis, cuni prophetam illum oecidi. « Delebitis, inquit, malum ex vobis ipsis ". Ad eam mentis levitatem delapsi sunt nonnulli apud Graecos ut existiment, etiam rerum nostrarum cognitionem sitam esse non solum in dæmonibus et vatibus, sed etiam in volueribus per aerem volan- tibus. Curiose itaque observant earum volatum tam ad ortum quam ad occasum, ad dextram et ad sinistram. Et si crocitans appareat cornix, auribus arrectis, tanquam verissimum aliquid exspectant. et revertuntar lætabundi, nec erubescunt miseri tam venerandæ prophetiæ virtutem assignare et ascribere passeribus. Sed paratam habent defen- sionem. Aiunt enim per volatilia deos apparere. At quibus isti præclaros scilicet et eximios prophetas et futurorum præcognitores acceperunt. Non est ergo ullo modo dæmonibus ascribenda futurorum. cognitio. Deo illam potius tribuemus, eamque exi- tis infirmæ et instabilis, quas ipsa etiam lex hoc edicto damnat: Non erit in Israel divinans divi- tator, neque prodigiorum inspector, nec ventrilo- quo pacto quidam specie pietatis fallantur : aiunt enim að illis qui ægros incantamentis curare stu- dent, nominari Dominum sabaoth, et inde convin- cere volunt, id quod isti agunt, turpitudinis nequa- quam accusar¡ posse. Videntur autem isti frigidum. et ad circumventionem diabolicam perquam appo- situm animum afferre, gloriam quæ soli Deo jure. optimo competit, prodigiorum effectoribus demo- num administris transcribere, non sine reciproca adulatione, qua alios titillant, et vicissim ab aliis titillantur. Deo enim adversaria et gloriæ avidis- non ab illorum improbis et perversis abduci corsi- liis, sed aufugere ab ejusmodi malis medicis et pro- digiorum effectoribus. Tu autem si tibi dolet aliqua * Deut, sit, 1-5. * ibid. 5. * Deut. xvml, 10, 11. vester tentat vos, an diligatis Dominum Deum · • Deo qui hæc facit, contraria pietati agit. Jussit autem 284 Ex Cyrillo, de adoratione in spiritu. ros deos esse negamus angelos qui defecerunt, a miam, fraudesque et imposturas reputabimus quæ per aves funt, divinationes, quæ sunt indicia men- nationem, neque augur, nec veneficus, nec incan- quus, neque qui mortuos interroget '. . Sed nescio. sima est omnis caterva dæmonum. Oportet ergo. Negati · omnino addenda videtur; quam interpres quoque expressit. διάττους:. • QUAESTIONES. VARE LE TONES.

pars corporis, et vere credis quod Dominus sabaoth, et hujusmodi appellationes, quas Deo secundum et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini; et oratio fidei salvabit infirmum, et alle- viabit eum Dominus; et si in peccatis sit, remitten- enim qui spem suam ponit in homine. Cæterum colloque ejus curiosos characteres appendis. Et si interpretem advolitas. Et si quid amittas, ad vatem sidio alicujus potentis hominis cogitas. Et sic in animam ayentes præsentiunt bona vel mala quæ quod centum annos sit victurus, nullam curam ha- sæpe, paucis diebus ante mortem suam, inciperet illis qui sancte obdormierunt : hos ait, quando ve- et hymnis celebrare laudes diving operationis, eἰ naturam divina tribuit Scriptura, tuum malum tibi solvet; tu pro te orans profer vocabula isla : melius est enim Deo gloriam tribuere, quam immundis demonibus. Memento et ejus qui dicit : e lufir- matur quis in vobis, inducat presbyteros Ecclesiæ, • Nolite confidere in principibus ", › maledictus infans ægrotat, et tu de incantatore circumspicis, B quod somnium te perterrefecit, mox ad somniorum accurris; si timor ab hoste ingruat, statim de præ- cæteris perspicue ostendis te solo ore Deum tan- quam refugium tuum prædicare, reipsa autem va- norum auxilium quærere et expetere. Spera igitur in Domino, et ipse te servabit ab omni malo : quem decet gloria in sæcula. illos manent. Si hoc prascirent, multa fierent absurda. Unus- quisque enim habens inimicum, et sciens quod ap- afficeret, reputans quod sive a Deo, sive ab homi- nibus esset sibi moriendum, lubenter moreretur, inimico suo prius interfecto. Rursus, qui præsciret beret virtutis aut justitiæ, sed totam suam vitam in peccatis, voluptatibus et luxuriis contereret, et agere pœnitentiam. Et quænam huic gratia debe- tur, `qui totam vitam diaboli, paucos autem dunta- xat dies divino servitio, idque necessitate coactus, impendit? Quod autem quilibet moriens accipiat quemdam sensum, el certam spem futurorum, pro iis quæ gessit, testatur magnus ille Dionysius loquens de nerint ad finem hujus vitæ, videre evidentius viam ad suam incorruptionem, ut quæ jam sit vicinior, divina impleri voluptate, non amplius timentes ne convertantur ad deteriora; sed bene scientes se et Α σονται τοῦ κακοῦ, αὐτὸς οὖν ὑπὲρ ἑαυτοῦ προσευ χόμενος, ἀναφώνει τις λέξεις. Αμεινον γὰρ Θεῷ τὴν δόξαν ἀνατιθέναι, καὶ οὐχὶ τοῖς ἀκαθάρτας δαίμοσι. Μέμνησο δὲ καὶ τοῦ λέγοντος· « Ασθενεί τις ἐν ὑμῖν ; προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους της Ἐκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ἐπ' αὐτὸν, ἀλεί ψαντες αὐτὸν ἐλπίῳ ἐν τῷ ὀνόματι Κυρίου· καὶ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει τὸν κάμνοντα, καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ Κύριος, κἂν ἁμαρτίας ἡ πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ ρμέ ψαλμοῦ. · Μὴ πεποίθατε ἐπ' ἄρχοντας· ἡ ἐπικατάρατος γὰρ ὁ ἔχων τὴν ἐλπίδα ἐπ' ἄνθρωπον. Ἀλλὰ νοσεί τὸ παιδίον, καὶ σὺ τὸν ἐπαοιδὸν περισκοπεῖς, καὶ τοὺς περιέργους χαρακτήρας τοῖς τραχήλοις τῶν νηπίων περιτίθης. Κἂν ἐνύπνιόν σε έκταράξῃ, πρὸς τὸν ὀνειροκρίτην τρέχεις· κἂν ἀπολέσῃς τι, πρὸς τὸν μάντιν ὑπάγεις και φοβηθείης ἐχθρὸν, προστά την τινὰ ἕνα τῶν ἀνθρώπων προνοείς. Καὶ ὅλως, ἐφ' ἑκάστης χρείας ἐλέγχῃ, βήματι μόνῳ ονομάζων τὸν Θεὸν καταφυγήν· ἔργῳ δὲ τὴν τῶν ματαίων βοήθειαν ἐπισπώμενος. [Ελπισον οὖν ἐπὶ Κύριον, καὶ αὐτός σε διατηρήσει σῶον ἀπὸ παντὸς κακοῦ· αὐτῷ γὰρ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας.] ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑ Διὰ τί οὐ προγιγνώσκουσιν ἄνθρωποι τὴν ἡμέραν τῆς τελευτῆς αὐτῶν; καὶ εἰ ἄρα τελευτών τες αἰσθάνονται τι μελλόντων αὐτοὺς διαδέ χεσθαι ἀγαθῶν, ἡ κακῶν. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Εἰ προεγίνωσκον τοῦτο, πολλὰ ἄτοπα ἔμελλον διαπράττεσθαι. Εκαστος γὰρ ἔχων ἐχθρὸν, καὶ για νώσκων, ὅτι ἤδη ἤγγικεν ἡ ἡμέρα τοῦ θανάτου απο τοῦ, ἐπορεύετο ἂν, καὶ ἐθανάτωσεν αὐτὸν λογιζόμε νος, ὅτι εἴτε ὑπὸ Θεοῦ, εἴτε ὑπὸ ἀνθρώπων, ἰδοὺ τελευτῶ, καὶ τέως προαποκτενῶ τὸν ἐχθρόν μου. Πάλιν δὲ ὁ προγνοὺς ὑπὸ Θεοῦ κατὰ νοῦν, ὅτι ἑκατὸν ἔτη μέλλει ζῆσαι, οὐκέτι ἀρετῆς ἢ δικαιοσύνης ἐφρόντιζεν, ἀλλὰ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐν ἀσωτίαις καὶ ἁμαρτίαις συμφυρόμενος, πολλάκις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τοῦ θανάτου μετανοεῖν ἤρχετο. Καὶ ποία λοιπὸν χάρις τῷ ἀνθρώπῳ, δουλεύσαι τῷ Σατανά η ὅλον τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ὀλίγας δὲ ἡμέρας ἐξ ἀνάγκης δουλεῦσαι τῷ Θεῷ ; Οτι δὲ τελευτῶν ἕκαστος, αίσθησίν τινα καὶ πληροφορίαν λαμβάνει τῶν μελλόντων ὑπὲρ ὧν Επραξε, φησὶν ὁ μέγας Διονύσιος περὶ τῶν ἱερῶς κ κεκοιμημένων· ὅταν ἐπὶ τὸ πέρας ἔλθωσι τοῦ τῇδε βίου, τὴν ἀφθαρσίας αὐτῶν ὁδὸν, ὡς ἐγγυτέραν ἤδη γεγυμνασμένην, ἐμφανέστερον ὁρῶσι, καὶ τὰς δωρεάς τῆς θεαρχίας ὑμνοῦσι, καὶ θείας ἡδονῆς ἀποπληροῦνται, τὴν ἐπὶ τὰ χείρω προτροπὴν οὐκέτι δεδοικότες, ἀλλ' εὖ εἰδότε;, ὅτι τὰ κτισθέντα καλὰ, tur ei'. ; 285 Chrysostomi in psalmum cxLv. Jac v, 14,15. 10 Psal. cxLv, 2. VARIE LECTIONES. Interpres videtur legisse, ἱερῶν, saccrdotum, S. ANASTASII SINAIT.E QUAESTIO XXI. Cur non præsciunt homines diem mortis suæ ; et num RESPONSIO. propinquet dies mortis suæ, iret, et eum morte

βιαίως 2 (30) και αιωνίως ἕξουσιν. Οἱ δὲ μολυσμῶν ἀνάπλεοι καὶ ἀντρῶν κηλίδων, είπερ ἱερᾶς τινος τετυχήκασι μυήσεως, αὐτοὶ δὲ ταύτην ἐκ τοῦ οἰκείου ποιοὺς ηυτομόλησαν ἐπιθυμίας, ὅταν ἐπὶ τὸ τέλος ἔρχωνται ἐνταῦθα ζωῆς, οὐκέτι ὁμοίως αὐτοῖς εὐα καταφρόνητος φανείται τῶν λογίων θεσμοθεσία. Τὰς ἀλλυμένας δὲ τῶν οἰκείων παθῶν ἡδονὰς ἑτέροις ἀβουλήτως ἀποσχίζονται τούτου τοῦ βίου, πρὸς μη- δεμίαν ἱερὰν ἐλπίδα χειραγωγούμενοι, διὰ τὴν χει ρίστην ζωήν· τούτων δὲ οὐδενὸς γινομένου κατὰ τὰς κοιμήσεις τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν αὐτὸς μὲν ὁ πρὸς τὸ πέρας ἐρχόμενος τῶν οἰκείων ἀγώνων, εὐφροσύνης, ἱερᾶς ἀποπληροῦται, καὶ σὺν ἡδονῇ πολλῇ πρὸς " τὴν ὁδὸν ἐπιβαίνει τῆς ἱερᾶς παλιγγενεσίας. Τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ εἰς Καισάριον τὸν ἀδελφόν. Πείθομαι σοφῶν λόγοις, ὅτι πᾶσα ψυχή, καλή τε καὶ θεοφιλής, ἐπειδὰν τοῦ συνδεδεμένου σώματος Ανθεῖσα, ἐνθένᾶς ἀπαλλαγῇ, εὐθὺς ἐν συναισθήσει καὶ θεωρία τοῦ μένοντος αὐτὴν καλοῦ γενομένη, ἅτε τοῦ ἐπισκοτοῦντος ἀνακαθαρθέντος, ἢ οὐκ οἶδ' δ τι καὶ λέγειν χρή, θαυμασίαν τινὰ ἡδονὴν ἤδεται καὶ ἀγάλλεται, καὶ ἡδέως χωρεῖ πρὸς τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην, ὥσπερ τι δεσμωτήριον χαλεπὸν τὸν ἐν- ταῦθα βίον ἀποφυγοῦσα, καὶ τὰς περικειμένας ἀπο- σεισαμένη πέδας (ὑφ' ὧν τὸ τῆς διανοίας πτερὸν καθείλκετο)· καὶ οἷον ἤδη τῇ φαντασία καρποῦται τὴν ἀποκειμένην μακαριότητα. Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Οὐκ οἴδατε, πῶς ἐν τῇ τελευταία ἡμέρᾳ συστρέφει ψυχὴν ἁμαρτήματα, πῶς κάτωθεν τὴν καρδίαν ἀνακινεῖ; Οθεν καὶ δὴ μετὰ πολλῶν τότε ἔστιν ἀκούειν διηγουμένων καὶ ὄψεις φοβεράς, ὧν οὐδὲ τὴν θεωρίαν λοιπόν φέρονται οἱ ἁπιόντες· καὶ τὴν κλίνην αὐτὴν μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης τινάσσουσιν οἱ κείμενοι· φοβερὸν ἐνορῶσι τοῖς παροῦσι, τῆς ψυχῆς γῆναι του σώματος, καὶ τὴν ὄψιν τῶν ἐρχομένων ἀγγέλων ἐγαλώσης. Εἰ γὰρ ἀνθρώπους φοβερούς καὶ δυνάμεις αποτόμους τῶν παραπεμπομένων βλέποντες, τί οὐ πεισόμεθα, ἑλκομένης ἡμῶν D ἀπὸ τοῦ σώματος τῆς ψυχῆς, καὶ συρομένης καὶ πολ- ἐξ ἀποδυρομένης εἰκῆ καὶ μάτην ; Διαδόχου ἐκ τῶν περὶ πνευματικῆς τελειότητος. Ἐὰν οὖν μὴ πρεπόντως μετανοήσωμεν, καὶ περὶ Σαν τινὰ ἄδηλον ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου ἡμῶν εὑρήσομεν ἐν ἑαυτοῖς. Χρὴ δὲ ἡμᾶς εὔχεσθαι τοὺς ΝΟΤΑ. 534' A bona acquisita stabiliter in aeternum habituros. Qui vero sunt repleti sordibus et insanabilibus maculis, 286 si sint alicui sacro initiati myste- rio, ipsi autem (eo a mente sua perniciose ejecto) ad exitiales transfugerint libidines, quando venient ad finem hujus vitæ, non amplius æque videbuntur eis despicabiles leges divinorum eloquiorum : suo- rum autem vitiorum pereuntes cupiditates, aliis. intuentes oculis, et sacram vitam, a qua stulte exci derunt, beatam prædicantes, miserabiliter, et non lubenter ab hac vita abrumpuntur, ad nullam bo- nam spen deducti, propter vitam pessimam. Quo- rum nihil accidit in dormitione sacrorum virorum, qui ad metam propriorum certaminum provecti, gaudio sancto implentur, et cum voluptate viam regenerationis ineunt. Ex Gregorii Theologi oratione in Cæsarium fratrem suum. Credo iis quæ dicunt sapientes, quod omnis ani- ma bona et religiosa, postquam liberata fuerit a corpore cui est alligata, statim gustet ac contemple- tur bonum quod eam manet, tanquam repurgato eo quod offundebat tenebras; nec scio quid dicero oporteat: mirabili certe voluptate aficitur et exsul- tat, et libenter pergit ad suum Dominum, ut quæ tanquam ex tetro aliquo carcere, ex hac vita effu, giat; et, quibus constricta erat, compedes exeu tiat, et jam nunc sibi reservalam beatitudinem mente degustet. - Ex Chrysostomo in Matthæum. Nescitis quemadmodum in novissimo die ani- mam peccata circumagant et torqueant? Quomodo cor ab imo quasi fundo moveant? Quocirca multi quoque illorum terrificas visiones sibi oblatas de- narrant, quarum ne aspectum quidem amplius ferre possunt. Quin lectum etiam in quo cubant magno impetu percutiunt, et terribiliter aspiciunt eos qui sunt prasentes ; se intro trudente anima, et cun- ctante erumpere ex corpore, et non ferente aspe- ctum angelorum qui veniunt. Si enim pertimesci- mus videntes homines formidabiles, quanto magis metu percellemur cum minaces angelos, et inexo- rabiles illas potestates aspiciemus? Quid crucia- mentorum non patiemur, quando anima ex corpore extrahetur, et avelletur, ipsa multum, sed temere. et frustra ejulante ? 287 Ex Diadocho, de perfectione spirituali. Si ergo non ut oportet egerimus pœnitentiam, et de omnibus peccatis nostris confessi non fuerimus, metum quemdam latentem tempore obitus nostri. reperiemus. Quare opus est precari, qui Dominum. τοὺς ὀλεθρίω; ἀποῤῥαπίσαντες *, ἐπὶ τὰς φθορο- ἀφθαλμοῖς ἐπισκοπήσαντες, καὶ τὴν ἱερὰν ζωήν, ἧς ἀνοήτως ἀποπεπτώκασι, μακαρίσαντες, ἐλεεινῶς καὶ Ενδον ἑαυτῆς ἔσω ωθούσης, καὶ ὀκνούσης ἀποῤῥα ἀνθρῶντες δεδιττόμεθα, ἀγγέλους ἀπειληφόρους τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν πάντες ἐξομολογησώμεθα, δει- 5 βεβαίως, ἀποῤῥιπίσαντες. (50) Βιβίως. Lego, βεβαίως. Μox ἀποῤῥεπίσαντες niendose, ἀποῤῥαπίσαντες duriuscule, ἀπο- fortasse melius. (ΑΕΜΑΝΝ.) με τέσαντες QU.ESTIONES. VARIE LECTIONES.

S. ANASTASII SINAITÆ 288 QUÆSTIO XXII. RESPONSIO. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΒ. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. diligimus, ut simus tunc extra omnen metum. ' Nam qui tunc in metu erit, ad Tartareos principes tendet. At anima, quæ in sua erga Deum charitate in hora mortis exsultat, supra omnes acies dæmo- nuni ad angelos pacis cum gaudio festinat et fer- tur. Quamobrem in adventu Domini, qui cum hu- jusmodi fiducia ex hac vita excesserint, cum omni- bus sanctis rapientur; qui vero tempore mortis vel paulisper formidarint, in multitudine omnium aliorum hominum relinquentur, tanquam judicium subeuntes, ut igne judicii examinati, sortes sibi debitas pro ratione factorum recipiant : « Uniuscu- jusque enim opus, quale sit, ignis probabit". » Ex sancto Nilo ad Agathium. Vere terribile est mortis mysterium, quando eo- rum qui animam repetunt formidabilis præsentia, ipso etiam habitu metuenda, pavescentem ad exi- tum occupat; quando etiam dæmones male com missa exprobrant, et ad se rapiunt, inque loca tristia et horrida abducunt, ita ut etiam ante sup- plicium incussus timor et tremor satis sit suppli- cii : quando conscientia ad scelera sua respiciens, cum tremore peccatis debitas poenas exspectabit: quo tempore jacet eorpus sudore madidum, indicia præbens ejus cum quo interius afflictatur angoris; nam ejus anxietatis quæ non videtur, satis certa argumenta sunt ea quæ tum sub oculos cadunt. Et quemadmodum illi qui amaras potiones bibunt, C vultum ob amaritudinem mutant et contrahunt ; ita et anima ex dispositione quam palam præ se fert, in ipso vultu internam suam constitutionem exprimit et patefacit. Qualia peccata remittuntur post mortem per liturgias, missæ sacrificia, precesque et eleemosynas factas pro iis qui dormierunt ? De his dicit magnus Dionysius, si sint levia de- licta ejus qui decessit, eum accipere aliquam uti- litatem ex iis quæ pro ipso peraguntur. Sin autem sint gravia, Deus eum excludit. Cæterum oportet nos curam gerere nostrarum animarum, nec spem remissionis peccatorum consequendæ ponere in alienis post mortem oblationibus. Ex Dionysio Areopagita, ubi de sacris vasis dis- pulat. Equidem probe scio, scriptis divinis assentiens, unumquemque præmium accepturum pro dignitate: • Clausit enim, aiunt, Dominus adversus eum 19, Referet unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum"., Sed tamen justorum bonorumque etiam preces in hac vita. ἀγαπῶντας τὸν Κύριον, ἐκτὸς παντὸς εὐρίσκεσθαι τότε φύβου. Ο γὰρ ἐν φόβῳ εὑρισκόμενος τότε, δῆλον, ὅτι πρὸς τοὺς ταρταρίους ἄρχοντας ἀπελεύ σεται· ἡ δὲ ἐν τῇ ἀγάπῃ τοῦ Θεοῦ ἀγαλλιωμένη ψυχὴ, ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀναλύσεως, ἐπάνω τῶν σκου τεινῶν πάντων πράξεων, πρὸς τοὺς ἀγγέλους τῆς εἰρήνης ἐπείγεται μετὰ χαρᾶς καὶ φέρεται. Διόπερ καὶ ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου μετὰ τῶν ἁγίων πάντων, οἱ μετὰ τοιαύτης παρρησίας ἐξελθόντες τοῦ βίου, ἁρπαγήσονται· οἱ δὲ κἂν ἐμβραχὺ δει- λιῶντες, ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ [τοῦ θανάτου], ἐν τῇ πάντων ἄλλων ἀνθρώπων καταλειφθήσεται πληθύϊ, ὡς ὑπὸ κρίσιν καὶ δίκην ὄντες, καὶ ἐξέτασιν, ἵνα διὰ τοῦ πυρὸς δοκιμασθέντες τῆς κρίσεως, τοὺς κεχρεωστημένους αὐτοῖς κατὰ τὰς πράξεις ἀπολάβωσι κλήρους. • Εκάστου γάρ, φησί, τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ δοκιμάσει. » Ει : « Νείλου ἐκ τοῦ πρὸς 'Αγάθιον. Ὄντως φοβερὸν τὸ τοῦ θανάτου μυστήριον, ὅτε τῶν ἀπαιτούντων τὴν ψυχὴν ἐπιστασία φοβερά συνέχει, φρίττουσαν αὐτὴν πρὸς τὴν ἔξοδον, καὶ δείματι καὶ σχήματι φοβερά· ὅτε καὶ οἱ δαίμονες ονειδίζοντες τὴν ἁμαρτίαν, πρὸς αὐτοὺς ἕλκουσιν εἰς ἀμειδὴ καὶ σκυθρωπά χωρία, ὡς πρὸ τῆς βασάνου τὴν κατά- πληξιν ἱκανὴν εἶναι τὴν κόλασιν· ὅτε ἡ συνείδησις ἐπιστρέφουσα πρὸς τὰ πεπλημμελημένα, τρέμει την πρὸς ἀξίαν τῶν ἡμαρτημένων περιμένουσα κόλασιν. Ενθα γὰρ ἱδρῶτι κεῖται τὸ σῶμα διάβροχον, σημεία δεικνύον τοῦ ἔνδον καμάτου, καὶ τῆς ἀδήλου ταρα. χῆς τὰ δρώμενα παρέχον[ται] τεκμήρια πρόδηλα, ἐντεῦθεν,καθάπερ οἱ τῶν πικρῶν γενόμενοι φαρμά κων, ἀποστύφουσι τῇ ἀηδίᾳ τὸ πρόσωπον, τῆς ψυχῆς πρὸς ἦν ἔσχεν ἐκ τῶν ὀφθέντων ἐκεῖ χαλεπών διά- θεσιν τυπωσαμένης τον χαρακτήρα της όψεως, καὶ τῷ σχήματι τοῦ φαινομένου τὴν ἑαυτῆς φανερωσάσης κεκρυμμένην έννοιαν. Ποῖα ἁμαρτήματα συγχωρούνται μετά θάνατον διὰ τῶν λειτουργιῶν, καὶ εὐχῶν, καὶ ἐλεημο συνῶν τῶν γινομένων ὑπὲρ τῶν κοιμηθέντων ; Καὶ περὶ τούτου πάλιν ὁ μέγας Διονύσιος λέγε:, ὅτι, εἰ μὲν ψιλά τινα καὶ εὐτελῆ τυγχάνουσι τὰ ἁμαρτήματα τοῦ τελευτήσαντος, προσλαμβάνεται τινα ὠφέλειαν ἐκ τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἐπιτελουμένων· εἰ δὲ τραχέα καὶ χαλεπά εἰσιν, ἀπέκλεισε ὁ Θεὸς κατ' αὐτοῦ. Πλὴν δεῖ ἡμᾶς φροντίζειν τῶν ἰδίων ψυχῶν, καὶ μὴ ἐλπίζειν μετὰ θάνατον δι' ἀλλοτρίων προσ φορῶν συγχωρεῖσθαι. Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, ἐκ τοῦ περὶ τῶν ἱερῶν σκευῶν. Ἐγὼ δὲ, ὅτι μὲν ἀμοιβαῖον ἔξει τὴν ἀπολύτρωσιν ἕκαστος, εὖ οἶδα, τοῖς λογίοις ἀκολουθῶν. • Απο έκλεισε γάρ, φασί, ὁ Κύριος κατ' αὐτοῦ. Καὶ, • Κομίσεται έκαστος τὰ ἴδια τοῦ σώματος, πρὸς & ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε κακόν. › Εἰσὶ δὲ καὶ τῶν δικαίων αἱ προσευχαν, καὶ κατὰ τὸν τῇδε βίον, μήτιγε " 1 Cor. ut, 15. 12 Psal. xxxi, 5. '' 1 Cor. *, 10.

μετά θάνατον, εἰς τοὺς ἀξίους ἱερῶν εὐχῶν ἑνερ- γοῦσι μόνον· αἱ τῶν λογίων ἡμᾶς ἐκπαιδεύουσιν ἀληθεῖς παραδόσεις. Τί γὰρ καὶ πρὸς τὸν Σαμουήλ [ καὶ ] Σαούλ ἀπώνατο ; Τί δὲ τὸν τῶν Εβραίων λαὸν ὤνησεν ή προφητική προσευχή; Καὶ γοῦν ὁ θεῖος Ιεράρχης έκφαντορικός ἐστιν, ὡς τὰ λόγιά φησι, τῶν θεαρχικῶν δικαιωμάτων· ἄγγελος γὰρ Κυρίου παντοκράτορος Θεοῦ ἐστι. Μεμάθηκεν, οὖν ἐκ τῶν θεοπαραδότων λογίων, ὅτι τοῖς ὁσίως βιώσασιν ἡ φανοτάτη καὶ θεία ζωὴ κατ' αξίαν ὑπὸ τῶν δικαιο- τάτων καὶ θείων ζυγῶν ἀντιδίδοται, παρορώσης αγα- θότητα τῆς θεαρχικῆς φιλανθρωπίας τὰς ἐγγενομένας αὐτοῖς ἐξ ἀνθρωπίνης ἀσθενείας κηλίδας, ἐπείπερ οὐδεὶς, ὡς τὰ λόγιά φησι, καθαρὸς ἀπὸ ρύπου. Ταῦτα μὲν ὁ ἱεράρχης οἶδεν επηγγελμένα πρὸς τῶν ἀληθινῶν Λογίων· αἰτεῖ δὲ αὐτὰ γενέσθαι, καὶ δωρη θῆναι τοῖς ὁσίως βιώσασι τὰς ἱερὰς ἀντιδόσεις. Οὐ γὰρ ἂν ὁ ἱεράρχης, ὁ τῆς θεαρχικῆς δικαιώσεως ὑποφήτης, ἐζήτει ποτὲ τὰ μὴ τῷ Θεῷ προσφιλές στατα, καὶ πρὸς αὐτοῦ δοθήσεσθαι θειωδῶς ἐπηγ- γελμένα. Διὸ τοῖς ἀνιέροις οὐκ ἐπεύχεται ταῦτα κεκοιμημένοις, οὐ μόνον ὅτι τῆς ὑποφητικῆς ἐν τούτῳ παρατραπήσεται τάξεως, καίτοι τῶν ἱεραρ- χικῶν αὐθαδῶς τολμήσει πρὸς τοῦ τελετάρχου κεκι- σημένος, ἀλλ' ὅτι καὶ τῆς ἐναγούς εὐχῆς ἀποτεύξεται πρὸς τοῦ δικαίου Λογίου, καὶ αὐτὸς οὐκ ἀπεικότως ἀκούων· ὁ Αἰτεῖτε, καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖσθε. ο Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν Διατάξεων. Επιτελεῖσθε δὲ τρίτα τῶν κεκοιμημένων ἐν ψαλ τοῖς καὶ προσευχαίς, διὰ τὸν τριήμερον εγερθέντα, καὶ ἔννατα εἰς ὑπόμνησιν τῶν περιόντων καὶ τῶν κεκοιμημένων, καὶ τεσσαρακοστὰ κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον καὶ τύπον (Μωσήν γὰρ ὁ λαὸς οὕτως ἐπέν θησε), καὶ ἐνιαύσια ὑπὲρ μνήμης αὐτοῦ διδόσθω ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῦ πένησιν εἰς ἀνάμνησιν αὐτοῦ. Ταῦτα μὲν περὶ εὐσεβῶν λέγομεν, περὶ δὲ ἀσεβῶν, Εἂν τὰ τοῦ κόσμου δῷς πένησιν, οὐδὲν ὀνήσεις αὐτόν. Ο γὰρ περιόντι ἐχθρὸν ἦν τὸ θεῖον, δηλονότι καὶ μεταστάντι. Οὐ γάρ ἐστιν ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ· ο Δίκαιος γὰρ ὁ Κύριος, καὶ δικαιοσύνας ἠγάπησε. Επί, ο Ἰδοὺ ἄνθρωπος, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ. Καὶ, • Σὺ ἀπλώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » • Δικαιοσύνη δικαίου ἐπ' αὐτὸν ἔσται· καὶ ἀνομία ἀνόμου ἐπ' αὐτὸν ἔσται. Εκαστον κατὰ τὴν ὁδὸν ὑμῶν κρινῶ ὑμᾶς, οἶκος Ἰσραήλ, λέγει Κύριος. » Τοῦ ἁγίου Επιφανίου ἐκ τῶν Παναρίων. ὠφελεῖ δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων εὐσεβῶν εὐχή, κἂν τὰ μεγάλα αιτιώματα μὴ ἀποκόπτοι, ἀλλ᾽ οὖν γε διὰ τὸ πολλάκις ὡς ἀνθρώπους ὄντας ἡμᾶς, ἐσφάλθαι ἀκουσίως τε καὶ ἑκουσίως. A nedum post mortem iis tantumn prodesse qui digni 8. sunt sanctis precibus, ea quæ prodita sunt divina- rum Litterarum monumentis nos docent. Quid enim Saul a Samuele adjutus est? Aut quid Prophetæ preces populo Hebræorum profuerunt? Equidem divinus Antistes, ut sacræ Litteræ testantur, in- terpres est divinorum judiciorum; angelus enim Dei omnipotentis est. Didicit ergo a scriptis quæ divinitus prodita sunt, clarissimam divinamque vi- tam pro dignitate ac meritis justissimis lancibus tribui, negligente divina humanitate, pro benigni- tate sua, maculas quas in eis contraxit humana infirmitas; quandoquidem nemo, ut divina Scriptura testatur, mundus est a sorde ". Hæc igitur antistes scit, promissa esse a scriptis divinis quæ vera sunt. Petit autem ut ea eveniant, et dentur iis qui san- cte vixerunt, sancta præmia: neque enim unquam divinus Antistes, qui est divinæ justitiæ interpres, ea quæ Deo gratissima esse non sciret, quæque ipse divine se daturum pollicitus non esset, pete- ret. Itaque mortuis, qui non sunt initiati, et sunt peccatores, hæc non precatur et optat, non solum quod in hoc ab interpretis divinorum munere ac 289 loco discederet, atque aliquid eorum quæ officii sunt, temere et arroganter non ab auctore mysteriorum pernotus tentaret; verum etiam quod non consequeretur id quod honeste non peteret, a justo illo sacræ Scripturæ loco auditurus: Peti- tis, et non accipitis, eo quod male pelatis s. Ex Constitutionibus apostolicis. Peragite diem tertium mortuorum in psalmis et orationibus, propter eum qui tertia die resurrexit. Item nonum in commemorationem superstitum atque defunctorum; etiam quadragesimum secun- dum veterem formam (Moysen enim hoc modo po- pulus luxit), nec non anniversarium pro memoria ipsius : deturque de facultatibus ejus egenis, in commemorationem ipsius. Hæc de piis dicimus; nam impios, etsi omnes mundi facultates dares pauperibus, nihil juvabis. Nam cui vivo infensus erat Deus, certe idem mortuo est iratus; non est enim injustitia apud Deum. c Justus enim est Do- minus, et justitias dilexit 16. Ει : « Ecce homo, et opus ejus. » Et : « Tu reddes unicuique juxta opera ejus ". › . ‹ Justitia justi super ipsum erit, et iniquitas iniqui super ipsum erit. Unumquemque secum- dum viam vestram judicabo, domus Israel, dicit Dominus 18 Ex sancti Epiphanii Panario. Prosunt preces quoque pro piis defunctis. Nam etsi magna crimina non amputent, prosunt tamen, propterea quod, cum simus homines, sape laba- mur voluntarie et involuntarie. 10 Job xiv, 4. 18 Jac. 1, 3. Galat. VI, 5. Ezcch. vu, 27. 16 Psal. X, 17 Psal. Lx1, 15; Matth. xvi, 27 ; Rom. 1, 6; 1 Cor. 111, 8; QUESTIONES. Τοῦ Ἰεζεκιήλ. Ex Ezechiele.

stadio ex hac vita extrusi sunt. Uno verbo, post emigrant, variis scelerum catenis compeditæ, ad stem et terrenam; ita etiam duos paradisos: unum Adam, Eva, serpens et plantæ. Nam si serpentem, sic everteremus, vel potius abrogaremus sacram Scripturam. Quomodo Adam erat medius inter corruptionem et incorruptionem, ita etiam erat, et Ex sancti Epiphanii Ancorato. Si non est paradisus super terram, et non sunt fecisset, posuit eum in paradiso, isque comedit ex Descendit ex alto. Sed fluvius, inquit, egreditur ex minat intimos Indos. Transit autem magnam Æthio- νιον καὶ ἐπίγειον, οὕτω καὶ δύο παραδείσους, ένα πνευματικὸν, καὶ ἕτερον αἰσθητόν· ἐξ οὗ καὶ τὰ μέσος φθορᾶς καὶ ἀφθαρσίας, τοιοῦτος ἦν καὶ ἔστιν παραδείσῳ [τῆς τρυφῆς]· οὕτω τοίνυν καὶ ὁ ᾿Αδάμ, τεθεὶς ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς τρυφῆς, ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ ξύλου. Ο δὲ παράδεισος, φησὶ, ἐν Ἐδὲμ, κατά δὲ ἑνὶ Φείσων, ὁ παρὰ μὲν τοῖς Ἰνδικοῖς καὶ Αιθίοψι Ejusdem ex eodem. Non est pœnitendi locus post mortem : nec enim ibi Lazarus abit ad divitem; neque dives ad Laza- rum. Obsignata sunt conclavia, impletum tempus, peractum certamen, distribute coronæ, victique in nostrum hinc excessum omnia absolvuntur et ter- minantur, et qui in stadio victi sunt, ejecti sunt e vita, et omnia perfecta sunt et absoluta, postquam hinc excesserimus. 290 Chrysostomi in Matthæum. Nemo, qui hic peccata non expiavit, poterit in alteram vitam translatus pœnas effugere. Sed quem- admodum qui in carceribus attinentur, vincti rapiuntur in pratorium ; ita et animæ, quando hinc ο terribile tribunal Dei abducuntur. Sicut Scriptura statuit duas Hierosolymas, cœle- spiritualem, alterum cœlestem, ex quo egrediuntur super terram aquæ Nili et Euphratis, in quo erant plantas et aquas acciperemus allegorice, omnino etiam Adam et Evam allegorice interpretaremur, et vera quæ scripta sunt in Genesi, sed dicta per allegoriam, nihil erit verum eorum quæ sequuntur : sunt enim omnia dicta per allegoriam. « in princi- pio, inquit, fecit Deus cœlum et terram, et om- mia ". » Nec sunt allegorica, sed in omnium oculos incurrunt, et cum revera verum hominem Deus tem. Fons autem ascendebat ex Edem s. Non dixit : descendit, ne existimaremus, Edem esse in coelo : nam si fuisset in cœlo, fuisset ei dicendum : Edem, et dividitur in quatuor initia : uni nomen est Phison ", qui apud Indos et Ethiopes appella- tur Ganges. Apud Græcos vocatur Indus, et circuit universam terram Evilat, parvamque et magnam Æthiopiam, partes Evilæorum; Evilæos enim no- piam, 291 et influit ad austrum et occasuu intra tria Gadira in magnum Oceanum, qui circumdut 1? Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν αὐτῶν. Οὐκ ἔστι μετὰ θάνατον. Οὔτε γὰρ Λάζαρος πρὸς τὸν πλούσιον ἀπέρχεται ἐκεῖ, οὔτε ὁ πλούσιος πρὸς τὸν Λάζαρον· ἐσφράγισται γὰρ τὰ ταμεία, καὶ πε πλήρωται ὁ χρόνος· καὶ ὁ ἀγὼν ἐτελέσθη, καὶ οἱ στέφανοι ἐδόθησαν· καὶ οἱ ἡττηθέντες ἐν τῷ σκάμ ματι τοῦ βίου ἐξεβλήθησαν, καὶ πάντα σαφῶς τετε- λείωται μετὰ τὴν ἐνθένδεν ἐκδημίαν Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Οὐδεὶς γὰρ ἐντεῦθεν μὴ διαλυσάμενος τὰ ἁμαρ τήματα, ἀπελθὼν ἐκεῖ, δυνήσεται τὰς ἐπὶ τούτοις εὐθύνας διαφυγείν. Αλλ' ὥσπερ οἱ ἀπὸ τῶν δεσμω τηρίων τούτων μετὰ τῶν ἁλύσεων προσάγονται ἐπὶ τὸ δικαστήριον, οὕτω καὶ αἱ ψυχαὶ πᾶσαι, ὅταν ἀπέλε θωσιν ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα, τὰς ποικίλας περικείμεναι σειράς τῶν ἁμαρτημάτων ἐπὶ τὸ φοβερὸν ἄγονται βῆμα. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΓ'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ Ὥσπερ οὖν δύο Ἱερουσαλήμ ή Γραφή λέγει, οὐρά- Νειλῷα ταῦτα καὶ Εὐφρατήσια ὕδατα εἰσπορεύονται ἐπὶ γῆς, ἔνθα Αδάμ, καὶ ἡ Εὐα, καὶ ὁ ὄφις, καὶ τὰ φυτά. Εἰ γὰρ τὸν ὄφιν, καὶ τὰ φυτὰ, καὶ τὰ ὕδατα ἀλληγορικῶς ἐκλάβοιμεν, πάντως που καὶ τὸν ᾿Αδάμ καὶ τὴν Εὔαν ἀνατρέψομεν, μᾶλλον δὲ ἀθετήσομεν τὴν θείαν Γραφήν. Ὥσπερ οὖν ὁ Ἀδὰμ ὑπῆρχε Τοῦ ἁγίου Επιφανίου ἐκ τοῦ ᾿Αγκυρωτοῦ. τὰ ἐν τῇ Γενέσει γεγραμμένα, ἀλλ' ἀλληγορεῖται, οὐδὲν ἀληθεύει τῆς ἀκολουθίας πάντα αλληγορού μενα. • Ἐν ἀρχῇ γὰρ, φησὶ, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ πάντα. » Καὶ οὐκ ἔστιν ἀλληγορούμενα, ἀλλ' ὁρώμενα, καὶ τὸν ἄνθρωπον ἐν ἀληθείᾳ ὄντα ποιήσας ὁ Θεὸς, ἔθηκεν αὐτὸν ἐν τῷ ἀνατολάς. Πηγὴ δὲ ἀνέβαινεν ἐξ Ἐδὲμ, καὶ οὐκ εἶπε, Κατέβαινεν, ἵνα μὴ νοήσωμεν, ἐν οὐρανῷ εἶναι τὴν Εδέμ. Εἰ γὰρ ἐν οὐρανῷ ἦν, ἄνωθεν εἶχεν εἰπεῖν, ὅτι κατέρχεται. Αλλά φησι· Ποταμὸς ἐκπορεύεται ἐξ Ἐδὲμ, καὶ ἀφορίζεται εἰς ἀρχὰς τέσσαρας. Όνομα Γάγγης καλούμενος, παρ' Ελλησι δὲ Ινδός προσ αγορευόμενος, καὶ περικυκλοῖ πᾶσαν τὴν γῆν Εὐλάτ, τήν τε μικρὰν Αιθιοπίαν [καὶ τὴν μεγάλην, τὰ μέρη τῶν Εὐτλέων· Εὐλέους δέ φησι εἶναι τοὺς ἐσω- τάτους Ινδούς· διαπερᾷ δὲ τὴν μεγάλην Αιθιοπίαν]. και Gen. I, 1.º Gen. 11, 13; 11t, 6. Η Gcn. u, 10. es ibid. 11. S. ANASTASII SINAITE QUAESTIO XXIII. Num paradisus sit sensibilis, an intelligibilis? cor- ruptioni obnoxius, an corruptionis expers? RESPONSIO. est paradisus. liguo ". Paradisus, inquit, est in Edem ad orien Αἰσθητός ἐστιν ὁ παράδεισος, ἢ νοητός; φθαρ τὸς, ἢ ἄφθαρτος ; ὁ παράδεισος. Ὅτι οὐκ ἔστιν ἐπὶ γῆς ὁ παράδεισος, καὶ ἀληθῆ

IN HEXAEMERON LIB. XII. A reliqua queris alia Gides in peccato meatua et se την τῶν πτερύγων σου, καὶ μόνης, ὦ πανάφθορε, τὸ θεόσπορον τοῦ λόγου σπέρμα, ἀντίδικον καὶ ἀναιρε τικὸν τοῦ ὀριγεννήματος τοῦ δράκοντος υπάρχει καὶ ἐξ οὗ συλλαβοῦσαι αἱ λοιπαὶ πίστεις, τίκτουσιν ὅσεις καὶ ἀσπίδας καὶ σκορπίους, λαοὺς πικρούς ὡς γεννήματα ὄντες ἐχιδνῶν. Σὺ καὶ μόνη τηρεῖς, καὶ ἀποτηρεῖς, καὶ συνθάπτεις καὶ θανατοῖς τὴν κεφα τὴν τοῦ πολυκεφαλαίου δράκοντος, ἐπὶ τοῦ ὕδατος σιν αὐτοῦ πεποίηκε, σύμμορφον τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ · σῶν τῆς εἰκόνος τοῦ ἐχθροῦ σου· μόνην σὲ ηὐλό- γησε τοῦ αὐξάνεσθαι καὶ πληρῶσαι τέκνων τὴν γῆν, καὶ τύραννον, καὶ βασιλίδα τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρα έστησε, καὶ ὑποχειρίους ἀνδραποδώδεις τοὺς ἀπίσ στους, πιστούς καθυπέταξε. Τοιγὰρ καὶ μόνῃ τὴν τρυφῆς καὶ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς· τῶν ἄλλων γυναι- τῶν οἱμοττουσῶν ὡς κυνῶν, καὶ ἀγεύστων τοῦ οὐ. ρανίου ἄρτου υπαρχουσῶν. Σὺ ἐργάζῃ μόνη καὶ φυ- πόρρω διώκουσα τους λύκους καὶ ἀλώπεκας, τοὺς το βοηθῷ καὶ σκεπαστῇ σου Θεῷ, κοπιῶσα, διδά- σκουσα, κηρύττουσα, φωτίζουσα, επιστρέφουσα, και σκιά θανάτου καθημένοις· ἀναγυμνώσα καὶ γεννώ τηρίῳ, καὶ αύξουσα, καὶ καρποφοροῦσα, καὶ ἐγε pulta. Sic etiam te solam vestivit et ornavit quasi propriam nympham, reliquasque vagabundas (3) rupta, divinum Verbi semen hostis est et interfe bus synagogis ad imaginem inimici serpentis for- mosaque reliqua per naturam scortilla absque Den adictione reli fuit. Te dmminam, principem et reginam constituit avium cali, sanctorum au- navit (38). Te solam frui donavit immortali et in- viro tuo Ada Christo animam ponere parata sis et (34) Vagabundas. Ms. ῥεμβάδας, ut supra dixit ρεμβώδεις, legendum etiam προσ (50) Custodis et cbservas. Ms. τηρεῖς καὶ ἀποτη- quae si vera lectio, innuit cam in custodia Observus et iasi.iaris ut illud conteras, scilicet teris et conteris caput: nam procul dubio respicit ad il- Αυτός που τηρήσει κεφαλήν, καὶ σὺ τη 13. Matermacc pessimum. Hesiod., id est mates. cinnavit. Scriptam lectionem seculas shimm τους Sed ne quid dissi mulem in ms scriptum etiam videri possittàş àni- filelibus subject, quod του σών, etc. Τῷ τοῦ θαύματος σὺ μόνη γέγονας βοηθὺς τῷ ἀνθρώπῳ, ubi illud τῷ τοῦ θαύματος - sus sit, nempe τῷ τοῦ θαύματος το γεγονός, οι τὰ τοῦ θαυμασίως σύν (11) Et queride. Ita hunc locum supplevi. σὲ καὶ μόνην ζωήν ζωηφόρον, μητέρα πάντων ἡμῶν τῶν διὰ σοῦ ζώντων ὠνόμασεν, ὡς τῶν λοιπῶν πίσ στεων νεκρῶν, τεθανατωμένων τῇ ἁμαρτίᾳ. Οὕτως καὶ σὲ μόνην ἐνέδυσε καὶ ἐκοίμησεν ὡς οἰκείαν νύμ- την· τὰς δὲ λοιπάς εμβάζει συναγωγάς γυμνάς καὶ ἀπερικαλύπτους καὶ ἀσχήμονας τῆς οὐρανίου σκέπης κατέλιπε, μὴ προσφυγούσας ὑπὸ τὴν σχέ τοῦ βαπτίσματος αὐτὸν ἀποπνίγουσα καὶ ἀπολλῦσα· Β ὡς τῶν ἄλλων πασῶν συναγωγών συμμόρφων ούτ τὰς δὲ ἀστείας τῇ φύσει εταιρίδας ἀνευλογή τους κατα έλιπεν. Σὲ Χριστὸς πασῶν δέσποιναν, καὶ ἄρχουσαν, νοῦ, ἁγίων ἀγγέλων, καὶ τῶν θηρίων τῆς γῆς, τῶν ἐθνῶν, καὶ τῶν ἰχθύων τῶν πάντη αλόγων κατα ἀκήρατον καὶ ἄῤῥευστον ἀπόλαυσιν ἐχαρίσατο τῆς λάττεις καλῶς τὸν σὸν παράδεισον· τοῦ ἀμπελῶνος ἀφανίζοντας ὡς ἀφυλάκτους τὰς ἀνεργάστους καὶ καρποζιξανηφόρους ἀμούρας τῶν κακοπίστων. Ω τοῦ θαύματος ! σὺ μόνη γέγονας βοηθὸς τῷ ἀνθρώπῳ, λοῦσα πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς φῶς τοῖς ἐν σκότει καὶ σα, καὶ τρέφουσα τῷ ἄρτῳ, καὶ ποτίζουσα τῷ που ΝΟΤ.Ε. έξω δεμδομένων, etc. αὐτοῦ· μιν προσφυγούσης φυγούτας. τὴν κεφαλήν, ρήσεις αὐτοῦ πτέρναν. Ιχθύων τῶν πάντη ἀλόγων· dicit ἀλόγους quos Sophocl. Ελλούς. Ἐφήκεν ἑλλοῖς ἰχθύσιν διαφθοράν. Ελλοπας ἰχθὺς ἀπίστους πιστούς καθυπέταξε. στους πιστοῖς καθυπέταξε, αἱμωττουσῶν, ἔργο αίμωτ ( synagogas, retectas, inornatas, nudasque calesti velamento deseruit, quippe quæ sub umbram ali- ctor draconis e serpente geniti, ex quo omnis alia pios ; populum acerbum utpote genimina vipera- run. Tu sola custodis, et observas (36), et interficis, et sepelis caput multicapitis draconis in aqua ba- ptismi, suffocans et interficiens eum, solam quippe fecit conformem gloriæ Dei, veluti reliquis omni · matis et effectis; tibi soli benedixit Deus ut cresce- res et multiplicareris, et repleres terram filiis, for - gelorum, pecorum, nationum, mutorumque piscium (57), subditaque mancipia infidelia, fidelia concin- corrupta voluptate et ligno vitæ, aliis omnino mu- lieribus foras canum instar ejulantibus (39) et æ- terni panis expertibus. Tu sola pulchre colis et custodis paradisum tuum, e vineæ sulcis fugans Ιupos et vulpes qui infidelium arva inculta et ziza- niorum feracia velut incustodita corrumpunt. Tu sola (40) adjutrix facta es homini, adjutori et pro cem, omnes eos qui jacent in tenebris et in umbra mortis gignens et pariens, pane nutriens et calice quotidie (41) curans hortum tuum et paradisum, tuique gregis parvulos. Quapropter cum talis sis in- armata, pugnatrix, semperque prompte et ultro pro ejus causa periclitari, ideo tibi quasi reginæ statuit Cherubim flamoreis gladiis et minime versatilibus corrupte, lege qua: omnino supplenda est in ms. τῶν πτερύγων misi ei laxas lialenas det: tamen cum ail τηρεῖς in insidiaberis calcaneo ejus. (58) Subditaque mancipia infidelia, fidelia con- (59) Ejulantibus. Μs. (40) Tu sola. hi sane negotiom facessit. Forte hoc tantum sen- rum ejus (35) non confugerunt. Tui solius, o incor- fides concipiens, serpentes parit, viperas et scar- tectori tuo, Deo, laborans, docens, prædicans, illu- minans, convertens, ad illum vocans quasi ad lu- polans, augens et fructificans, inserens, plantans el dustria, domi custos, viri ɔmans, pia, fortis, adjutrix, (35) Alarum ejus. Ejus, ex conjectura adjeci, semper habere draconem, ita ut nihil molivi possit mihi potius ita intelligendum videtur, hot my Genes. Ipsa conteret caput tuum cl non ita placet. σὲ γὰρ ὁ οὓς ἀνὴρ μόνην κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίω- te vir tuus ad imaginem suam et similitudinem ρεῖς,

(ut qui essent nimium insipientes) quod cum homi- nibus per homines loquens Deus, auditorum imbe- cillitati sermonem accommodat; et quoniam vide mus per oculos, videndi facultatem oculos nominat, et audiendi facultatem, aures, et mandatum, os. Sed oportebat eum non solum audire hæc verba, sed etiam ea quæ docent, Deum non posse circum- scribi. • Quo, inquit, ibo a spiritu tuo; et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades ". > Et : • Nunquid coelum et terram ego impleo, dicit Dom minus 3? . Et : • Deus est spiritus, et eos qui adorant, in spiritu et veritate oportet adorare ”. › Si Deus est spiritus, est ergo simplex et incompo- situs, figuræque expers. Scimus ergo hominem fa- ctum esse ad Dei imaginem, propter principatum : Deus enim dicit : « Faciamus hominem ad imagi- nem nostram et similitudinem ". » Εt subjungit : Et • Et imperent piscibus maris, et volucribus coli, et jumentis, et toti terræ . . Quomodo enim ipse dominatum obtinet in universa, ita etiam dedit ho- mini potestatem in animantia expertia rationis. Licet quidem etiam alia invenire quæ aliquo modo referunt et imitantur archetypum. Nam homo quoque fabricatur ad imitationem Dei creatoris, et domos, et urbes, cœlique, et solis, et stellarum cligies, hominumque, et animantium, et brutorum imagines et simulacra. Sed utriusque hujus effe- ctionis immensa est differentia. Nam Deus produ- cit 293 res, et ex iis quæ non sunt, et ex iis quæ C sunt, absque labore; neque opus habet tempore, materia et consideratione ad id quod ut expenden- dum. At vero homo tempore, labore, materia et consideratione eget. Quamvis sic quoque aliquid efficiens Creatorem utcunque imitetur, nimirum, tanquam imago exemplar. Imago enim habet ex- emplaris similitudinem; sed habet quidem speciem partium, non habet autem operationes: caret enim anima, per quam movetur corpus. Ita rursus homo quoque regnat et judicat ad Dei imitationem ; sed Deus quidem judicans non eget testibus et accusa- toribus. Sic enim et condemnavit Cain, cum fuisset ipse inspector odii et sceleris; homo autem judi- cans opus habet testibus et accusatoribus; ignorat p enim ea quæ facta sunt. Sic homo est appellatus Deus, et Dei imago. • Ego enim dixi, inquit, Dii calis, et filii Excelsi . . Et : « Vir non legit ca- put, cum sit imago et gloria Dei ". . Sed Deus qui- dem est Deus natura; homo autem est Deus gratia. Ita etiam Dei proprium est quod non possit circum- scribi; imitatur autem eum quodammodo etiam mens humana : in monento enim temporis obit universam terram, et coelestia et subterranea; ve- rum noll essentia, sed sola mentis visione ac phantasia Deus autem e: sapientia et virtute habet quod non possit circumscribi. Α θρώπων ο διαλεγόμενος ὁ Θεὸς τῇ τῶν ἀκουντων "., άσθενείς τοὺς λόγους συμμετρεῖ, καὶ ἐπειδὴ δι' ὀφθαλμῶν ὁρῶμεν, τὴν ὀπτικὴν αὐτοῦ δύναμιν ὀφθιτλ- μοὺς ὀνομάζει, καὶ τὴν ἀκουστικὴν ὦτα, καὶ πρός ταγμα τὸ στόμα. Αλλ' ἔδει αὐτὸν, μὴ μόνον τούτων ἀκούειν τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ τῶν τὸ ἀπερίγραπτο τοῦ Θεοῦ διδασκόντων. • Ποῦ γάρ, φησί, πορευθώ ἀπὸ τοῦ πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ ε!· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει. Και, « Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος: Και, Πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. Εἰ δὲ πνεῦ μα ὁ Θεὸς, ἁπλοῦς ἄρα καὶ ἀσύνθετος, καὶ ἀσχημά- τιστος. Τὸ τοίνυν, « κατ' εἰκόνα Θεοῦ, » κατὰ τὸ ἀρχικὸν γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον ἴσμεν. Φησὶ γὰρ ὁ Θεός· . Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ ὁμοίωσιν· ν καὶ ἐπάγει· ι Καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν κτηνῶν, καὶ πάσης τῆς γῆς. » Ὥσπερ γὰρ αὐτὲς τῶν ὅλων ἔχει τὴν δεσποτείαν, οὕτω δέδωκε καὶ τῷ ἀνθρώπῳ τῶν ἀλόγων ζώων τὴν ἐξουσίαν. Ἔστι μέντοι καὶ ἄλλα εὑρεῖν, ὡς ἀρχετύπου μια μήματα. Δημιουργεῖ γὰρ καὶ ἄνθρωπος, κατά μίμη σιν τοῦ πεποιηκότος Θεοῦ, καὶ οἰκίας, καὶ πόλεις, καὶ οὐρανοῦ καὶ ἡλίου καὶ ἀστέρων ἐκτυπώματα, [καὶ ἀνθρώπων καὶ ζώων αλόγων εἰκόνας καὶ ἰνδάλω ματα,] ἀλλ᾽ ἄπειρον τὸ τῆς δημιουργίας διάφορον. Ο μὲν γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ ἐξ ὄντων δημιουργεί, καὶ δίχα πόνου καὶ χρόνου· [ὁ δ' ἄνθρωπος καὶ χρό- νου καὶ πόνου,] καὶ ὕλης δεῖται, καὶ σκέψεως, εἰς τὴν τοῦ γινομένου κατασκευήν. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτω δη- μιουργῶν ὁ ἄνθρωπος μιμεῖται ἀμηγέπη τὸν Ποιη- τὴν, ὡς εἰκὼν τὸ ἀρχέτυπον. Καὶ γὰρ ἡ εἰκὼν ἔχει τὰ τοῦ ἀρχετύπου Ινδάλματα· ἀλλὰ τὸ μὲν τῶν μου ρίων εἶδος ἔχει, τὰς δὲ ἐνεργείας οὐκ ἔχει· ἐστέρη ται γὰρ τῆς ψυχῆς, δι' ἧς κινεῖται τὸ σῶμα. Οὕτω πάλιν καὶ βασιλεύει ἄνθρωπος, καὶ κρίνει κατά μια μησιν τοῦ Θεοῦ· ἀλλ' ὁ μὲν Θεὸς οὐ κατηγόρων, οὐ μαρτύρων δεῖται, δικάζων. Οὕτω γὰρ Κάϊν κατέκρι- νεν, αὐτόπτης τοῦ μίσους γενόμενος. 'Ο δὲ ἄνθρω πος κρίνων, καὶ μαρτύρων δεῖται καὶ κατηγόρων ἀγνοεῖ γὰρ τὰ γινόμενα. Οὕτω καὶ Θεὸς ὁ ἄνθρω πος, καὶ εἰκὼν Θεοῦ προσηγορεύθη. • Εγώ γέρο φησί, εἶπα, Θεοί ἐστε, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ, ο 'Ανὴρ οὐκ ὀφείλει κατακαλύπτεσθαι τὴν κεφαλὴν, εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων. » Αλλ' ὁ μὲν φύσει Θεός έστιν, ὁ δὲ χάριτι. Οὕτω καὶ τὸ ἀπερίγραπτον άλη- θῶς μὲν καὶ κυρίως ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μιμεῖται δέ πως αὐτὸ καὶ ὁ νοῦς ὁ ἀνθρώπινος. Ἐν ἀκαρεῖ γὰρ πε- ρινοστεί πᾶσαν τὴν γῆν, τά τε οὐράνια καὶ τὰ ὑπο- χθόνια· ἀλλ' οὐ τῇ οὐσίᾳ, μόνου δὲ τοῦ νοῦ φαντα σίᾳ. Ο δέ γε Θεὸς καὶ τῇ οὐσίᾳ, καὶ τῇ σοφίᾳ, καὶ τῇ δυνάμει τὸ ἀπερίγραπτον ἔχει. 39 Psal. cxxxvi, 7, 8. 58 | Cor.al, 7. Η ανθρωπείων. * Jerem. xxiii, 24. » Joan. iv, 24. * Gen. 1, 26. ibid. 28. "Psal. Lxxxi, 6. VARIA LECTIONES. S. ANASTASII SINAITE

Εὕροι δ' ἄν τις καὶ ἑτέραν μίμησιν ἀκριβεστέραν Α ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ. Έχει γὰρ καὶ αὐτὴ τὸ λογικὸν, καὶ τὸ ζωτικὸν ἐν αὐτῇ· καὶ γεννᾷ ὁ νοῦς τὸν λόγον, συμπρόεισι δὲ τῷ λόγῳ πνεῦμα, οὐ γενή μενον καθάπερ ὁ λόγος, συμπαρομαρτοῦν δὲ ἀεὶ τῷ λόγῳ, καὶ συμπροϊόν γεννωμένῳ. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὡς ἐν εἰκόνι πρόσεστι τῷ ἀνθρώπῳ· οὗ δὴ χάριν καὶ ἀνυπόστατος ὁ λόγος ἐστὶ, καὶ τὸ πνεῦμα. Ἐπὶ δὲ τῆς ἁγίας Τριάδος τρεῖς νοοῦμεν τὰς ὑποστάσεις, καὶ ἀσυγχύτως ἡνωμένας, καὶ καθ᾿ αὐτὰς ὑφεστώ σας. Γεγέννηται μὲν γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς πρὸ τῶν αἰώνων ὁ Θεὸς Λόγος· ἀχωριστός δέ ἐστι τοῦ γεννή σαντος. Καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς μὲν ἐκπο- μεύεται, νιεῖται δὲ καὶ ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει. • Πάντα γάρ, φησὶ, ἐνεργεῖ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ [ἑκάστῳ] καθώς βούλεται. » Ωστε τὸ μὲν κατ' εἰ- κόνα ἐστὶ τὸ νερὸν, καὶ αὐτεξούσιον, καὶ ἀρχικόν· τὰ δὲ καθ᾽ ὁμοίωσιν ἡ τῆς ἀρετῆς κατὰ τὸ δυνατὸν ὁμοίωσις. Νεμεσίου επισκόπου ἐκ τοῦ περὶ φύσεως ἀν- θρώπου. Τὸν ἄνθρωπον ἴσμεν ἐξ ἀρχῆς οὔτε θνητὸν ὁμο λογουμένως, οὔτε ἀθάνατον γεγενῆσθαι, ἀλλ' ἐν μεθ- ορίας εκατέρας φύσεως, ἵνα ἂν μὲν τοῖς σωματι κοῖς ἀκολουθήσῃ πάθεσι, περιπέσηται ταῖς σωμα τικαῖς μεταβολαῖς, ἂν δὲ τὰ τῆς ψυχῆς προτιμήσῃ καλά, τῆς ἀθανασίας ἀξιωθῇ. Εἰ γὰρ ἐξ ἀρχῆς αὐτ τὸν θνητὸν ἐποίησεν ὁ Θεὸς, οὐκ ἂν ἁμαρτόντα θα νάτῳ κατεδίκασε· τοῦ γὰρ θνητοῦ τὴν θνητότητα ο Θεός [οὐδεὶς] καταδικάζει. Εἰ δ' αὖ πάλιν ἀθάνατον, οὐδ' ἂν τροφῆς σωματικῆς δεῖται, [οὐδ' ἂν αὐτὸν προ φῆς ἐνδε κατεσκεύασεν· οὐδὲν γὰρ τῶν ἀθανάτων τροφῆς σωματικής δεῖται· ] οὐδ' ἂν οὕτω ῥᾳδίως μετα ενόησε, καὶ τὸν γενόμενον ἀθάνατον θνητὸν εὐθέως ἐποίησεν. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῶν ἁμαρτησάντων ἀγγέ- - λων τοῦτο φαίνεται πεποιηκώς· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς φύσιν ἀθάνατο: διέμειναν, ἄλλην τῶν ἡμερο δημένων υπεκδεχόμενοι δίκην, καὶ οὐ τὸν θάνατον. Μέλτιαν οὖν ἢ τοῦτον τὸν τρόπον νοεῖν τὸ προκείμε νον, ἢ ὅτι θνητὸς μὲν ἐσκευάσθη, δυνάμενος δὲ ἐκ προκοπής τελειούμενος ἀθάνατος γενέσθαι, τουτ- ἐστι, δυνάμει ἀθάνατος. Ἐπειδὴ δὲ οὐ συνέφερεν αὐτῷ πρὸ τῆς τελειώσεως [γνῶναι τὴν ἑαυτοῦ φύσ στη, ἀπηγόρευσε μή γεύσασθαι τοῦ ξύλου τῆς γνώ σεως. Ησαν, μᾶλλον δὲ, εἰσὶν ἔτι καὶ νῦν δυνάμεις ἐν τοῖς φυτοῖς μέγισται· τότε δὲ, ὡς ἐν ἀρχῇ τῆς κοσμοποιίας ἀκραιφνείς οὖσαι, ἰσχυροτάτην εἶχον τὴν ἐνέργειαν. "Ην οὖν καὶ ἀπόγευσίς τινος καρποῦ γνώ- σιν ἐμποιοῦσα τῆς οἰκείας φύσεως. Οὐκ ἐβούλετο δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς πρὸ τῆς τελειώσεως γνῶναι τὴν οἰκείαν φύσιν, ἵνα μὴ, γνοὺς ἐνδεῖ ἑαυτὸν πολλῶν ὄντα, τῆς σωματικῆς ἐπιμεληθῇ χρείας, καταλιπὼν τὴν τῆς ψυχῆς πρόνοιαν· καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν εκώλυσεν αὐτὴν μεταλαβείν τοῦ καρποῦ τῆς γνώσεως. Παρα κούσας δὲ, καὶ γνοὺς ἑαυτὸν, τῆς μὲν τελειώσεως Ceterum aliam quoque accuratioren et exactio- rem imitationem in anima hominis invenire est. Habet enim ipsa quoque in se rationem et vitam. Et mens quidem gignit rationem seu verbum. Simul autem cum verbo promanat špiritus, qui non gignitur sicut verbum; sed verbum semper comitatur, et cum genito simul procedit. Sed hæc adsunt homini tanquam in imagine. Quamobrem verbum et spiritus in eo nullam habent hyposta- sin, nec subsistunt. In sancta autem Triade tres intelligimus hypostases, inconfuse unitas et per se subsistentes. Nam genitum quidem est ante sæcula ex Patre Deus verbum, et est inseparabile ab eo qui genuit ; et Spiritus ex Patre quidem procedit, intelligitur autem in propria hypostasi. • Omnia enim, inquit, operatur unus et idem Spiritus, dividens propria unicuique sicut vult ". » Quam- obrem ad Dei quidem imaginem est intelligentia, liberum arbitrium, principatus ac imperium ; ad similitudinem vero est virtutis, quoad ejus fieri potest, assimilatio. 294 Ex Nemesio episcopo de natura hominis. Hominem scimus ab initio neque plane factum esse mortalem, neque immortalem, sed in confinio utriusque naturæ, ut si corporeas secutus esset affectiones, incideret eliam in corporales mula- tiones. Sin autem prætulisset bona animi, immor- talitate dignus haberetur. Si enim ab initio Deus eum fecisset mortalem, non eum morte condem- G nasset quando peccavit. Mortalem enim nemo con- "1 demnat mortalitate. Sin rursus immortalem con- didisset, opus non habuisset corporali alimento, neque tam facile Deum pœnituisset; nec genitum immortalem statim fecisset mortalem, neque enim hoc fecisse cernitur in angelis qui peccarunt, sed convenienter ei, quam ab initio habuerunt, nature, permanserunt immortales, peccatorum suorum alio accepto supplicio, non morte. Melius est ergo vel hoc modo intelligere sacræ Scripturæ dictum, vel dicendum erit mortalem quidem creatum esse, sed profectibus continuis ad immortalitatem pertingere potuisse : ad immortalitatem, inquam, potentia. Εt quoniam ei non conducebat ut ante sui perfectio- nem suam cognosceret naturam, prohibuit Deus ne gustaret de ligno scientiæ. Erant enim, imo nunc quoque sunt in plantis maximæ virtutes; tunc autem (utpote initio mundi conditi), cum essent sincera, potentissimam habebant operationem. Gustatio igitur alicujus fructus docebat quali na- tura fructus ille constaret. Nolebat autem Deus eum suam cognoscere naturam ante perfectionem, ne, si cognovisset se multis egere, ea curasset quæ ad usum corporis pertinent, relinquens curam animæ. Quocirca prohibuit ne de ligno scientia: boni et mali quidquam attingeret. Cum autem non obedisset, et se ipsum cognovisset, a perfectione >> I Cor. II, QUESTIONES.

quidem excidit; eorum vero quæ ad corporis usum A tum. Dicit enim Scriptura: Cognovit quod esset talitate, quam postea accepturus est gratia ejus qui ipsum creavit. Postquam autem excidit, car- nium quoque usus est ei concessus. Prius enim jussit eum esse contentum iis solis quæ nascun- tur e terra, ea enim erant in paradiso; desperata subjiciatur quibus et elementa, divisioni scilicet, mutationi et luxui, quæ soli corpori compelunt, quod mutationi subjacet secundum qualitatem, fluxui autem secundum evacuationem; evacuatur enim animal per manifestos et non manifestos poros sive meatus de quibus postea disseremus. Necesse est ergo ut vel exinanitis æqualia rursus substituantur, vel ut dissolvatur animal ob ino- piam alimenti. Cum autem ea quæ exinaniuntur sint sicca et humida, et spiritus, necesse est ut sicco et humido alimento sustentetur animal, et spiritu. Cæterum cibus et potus suppeditatur nobis quodque enim alitur eo quod est cognatum et si- mile, curatur autem contrario. Elementa vero partim proxime, partim aliis quibusdam naturis intercedentibus, assumimus; ut aquam aliquando per se, aliquando per vinum, oleum, et omnia quæ humidi fructus appellantur; nihil enim aliud est vinum, quam aqua ex vite certa quadam qua- litate affecta. Similiter igne utimur, aliquando quidem proxime, dum ab eo calefimus; aliquando interventu eorum quæ edimus et bibimus: om- nibus enim vel major vel minor pars ignis insita est. De aere idem sentiendum; nam proxime eo utimur quod respiramus, quod circumfusum nobis habemus, quod in comedendo et bibendo eum trahimus, per alias vero naturas omnes quibus naturas omnes quibus nutrimur. Terra quidem per se nos nullo modo, sed semper aliis quibusdam interpositis vescimur. Terra enim frumentum fit, frumentum vero nobis est cibus. Alaudæ, columbæ et perdices sæpe terram edunt; at homo per semina arborum baccas,carnes. maxime omnibus animalibus homo præstat, neque corio nos obduxit, ut boves et cætera quæ crassa cute vestita sunt, neque pilis magnis et εξέπεσε, τῆς δὲ σωματικής χρείας ἐγένετο ἐνδεής 7. σκέπασμα γοῦν εὐθέως ἐζήτησε. Φησὶ γὰρ ἡ Γρα φή ε, ὅτι « Γυμνὸς ὢν ἔγνω. » Πρότερον δὲ ἐν ἐχε στάσει αὐτὸν ἐποίησε, καὶ ἐν ἁγνωσίς ἑαυτοῦ. Ἐκ πεσὼν οὖν τῆς τελειώσεως 4, ἐξέπεσεν [ὁμοίως καὶ τῆς ἀθανασίας, ἣν ὕστερον απολήψεται χάρι τοῦ ποιήσαντος αὐτόν. Μετὰ δὲ τὴν ἔκπτωσιν καὶ ἡ τῶν χρεῶν ἀπόλαυσις [αὐτῷ] συνεχωρήθη Πρότερον μὲν γὰρ τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς μόνοις ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀρκεῖσθαι· ταῦτα γὰρ ἦν ἐν τῷ παραδείσῳ ἀπεγνω- σμένης δὲ τῆς τελειώσεως, τῇ συγκαταβάσει λοιπὸν συνεχωρήθη τὰ τῆς ἀπολαύσεως. Χρεία μὲν ἀνθρώ που τροφῆς καὶ ποτοῦ, διὰ τὰς κενώσεις καὶ δια- φορήσεις. Επειδὴ δὲ ἐκ σώματός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, πᾶν δὲ σῶμα ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων συνέστηκεν, ἀνάγκη τοῦ τοῖς πάθεσι περιπίπτειν αὐτὸν, οἷς καὶ τὰ στοιχεῖα, τομῇ, καὶ μεταβολῇ, καὶ ῥεύσει, άπερ ἐστὶ μόνου τοῦ σώματος· μεταβολῇ μὲν τῇ κατὰ ποιότητα, δεύσει δὲ τῇ κατὰ κένωσιν· κενοῦται γὰρ ἀεὶ τὸ ζῶον, διά τε τῶν προδήλων πόρων, καὶ τῶν ἀδήλων, [περὶ ὧν ὕστερον ἐροῦμεν.] Ανάγκη τοίνυν, ἢ τοῖς κενουμένοις ἀντεισφέρε σθαι τὰ ἴσα, ἢ διαλύεσθαι τὸ ζῶον ἐνδείᾳ τῶν ἐπεισ ιόντων. Ξηρῶν δὲ ὄντων, καὶ ὑγρῶν, καὶ πνεύμα της, τῶν κενουμένων, ἀνάγκη καὶ ὑγρᾶς, καὶ ξηράς τροφῆς δεῖσθαι τὸ ζῶον, καὶ πνεύματος. Εστι δὲ ἡμῖν ἡ τροφὴ καὶ τὸ ποτὸν διὰ τῶν στοιχείων, ἐξ ὧν καὶ συνεστάθημεν. Εκαστον γὰρ τῷ μὲν οἰκεία καὶ ὁμοίῳ τρέφεται, τῳ δὲ ἐναντίῳ θεραπεύεται. • Τῶν δὲ στοιχείων τὰ μὲν προσεχῶς τε ἅμα, τὰ δὲ καὶ διὰ μέσων τινῶν προσφερόμεθα· ὡς ὕδωρ, ποτὲ μὲν καθ' ἑαυτό, ποτὲ δὲ διὰ μέσου τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ἐλαίου, καὶ πάντων τῶν καλουμένων ὑγρῶν καρ- πῶν. Οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν οἶνος, ἡ ὕδωρ ὑπ' ἀμ- πέλου πεποιημένον. Ομοίως δὲ καὶ πυρὸς μεταλαμ- βάνομεν· ποτὲ μὲν προσεχῶς ὑπ' αὐτοῦ θαλπόμενοι, ποτὲ δὲ διὰ μέσων, ὧν ἐσθίομεν, ἢ πίνομεν. Εν πᾶσι γὰρ, ἢ πλείων, ἡ ἐλάττων μοῖρα τοῦ πυρὸς ἐγκατα έσπαρται. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τοῦ ἀέρος, προσ- εχῶς μὲν ἀναπνέοντες, καὶ περικεχυμένον ἡμῖν ἔχοντες, καὶ ἐν τῷ ἐσθίειν καὶ πίνειν αὐτὸν ἕλκοντες, διὰ μέσων δὲ τῶν ἄλλων πάντων, ὧν προσφέρομεν. Τὴν δὲ γῆν, προσεχῶς μὲν ἡμεῖς οὐδαμῶς, διὰ μέσ σων δέ τινων γῆ μὲν γὰρ σἶτος γίνεται· σἶτον δε ἡμεῖς ἐσθίομεν. Κόρυδοι μὲν γὰρ καὶ περιστεραί, καὶ πέρδικες πολλάκις τὴν γῆν σιτοῦνται, ἄνθρω πος δὲ διὰ μέσων τῶν σπερμάτων, καὶ τῶν ἀκρο- δρύων, καὶ των σαρχῶν. Ἐπειδὴ δὲ, οὐ μόνον δι᾿ εὐπρέπειαν, ἀλλὰ καὶ δι εὐαισθησίαν, τὴν μετὰ τὴν ἀφήν, ᾗ μάλιστα πλεον εκτεῖ πάντων τῶν ζώων ὁ ἄνθρωπος, οὐ περιέθηκεν ἡμῖν οὔτε δέρμα παχύ, ὡς τοῖς βουτὶ καὶ τοῖς ἄλ λοις ζώοις τοῖς παχυδέρμοις, ούτε τρίχας μεγάλας ἐξέπεσε, τῆς δὲ σωματιχης χρείσς ἐγένετο ἐνδεῆς" σκέπασμα γοῦν εὐλέως ἐζήτησε. Φησὶ γὰρ ἢ Γρα- φὴ ὁ, ὅτι « Γυμνὸς ὧν ἔγνω. ν Πρότερον δὲ ἐν ἐχ- στάσει αὐτὸν ἐποίησε, χαὶ ἐν ἀγνωσίᾳ ἑαυτοῦ, Ἐχ. πεσὼν οὖν τῆς τελειώσεως ὁ, ἐξέπεσεν [ὁμοίως] χαὶ τῆς ἀθανασίας, ἣν ὕστερον ἀπολέψεται χάρυιε ποῦ ποιήσαντος αὑτόν. Μετὰ δὲ τὴν ἔκπτωσιν καὶ ἡ τῶν κρεῶν ἀπόλαυσις [αὐτῷ] συνεχωρήθη. Πρότερον μὲν γὰρ τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς μόνοις ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀρκεῖσθαι" ταῦτα γὰρ ἦν ἐν τῷ παραδείσῳ" ἀπεγνω- σμένης δὲ τῆς τελειώσεως, τῇ συγχαταόσει λοιπὸν συνεχωρήθη τὰ τῆς ἀπολαύσεως, Χρεία μὲν ἀνθρώ- ποὺ τροφῆς καὶ ποτοῦ, διὰ τὰς χενώσεις καὶ δια- φορήσεις. Ἐπειδὴ δὲ ἐχ σώματός ἔστιν ὁ ἄνθριωπος, πᾶν ὃὲ σῶμα ἐν τῶν τεσσάρων στοιχείων συνέστηκεν, ἀνάγκη τοῦ τοῖς πάθεσι περιπίπτειν αὐτὸν, οἷς καὶ πὰ στοιχεῖα, τομῇ, χαὶ μεταδολῇ, καὶ ῥεύσει, ἅπερ ἐστὶ μόνου τοῦ σώματος " μεταίολῇ μὲν τῇ χατὰ ποιότητα, ῥεύσει δὲ τῇ χατὰ χένωσιν᾽ κενοῦται γὰρ ἀεὶ τὸ ζῶον, διά τε τῶν προδήλων πόρων, καὶ τῶν ἀδήλων, {περὶ ὧν ὕστερον ἐροῦμεν. ᾿λνάγχη τοίνυν, ἢ τοῖς χενουμένοις ἀντεισφέρε- σθαι τὰ ἴσα, ἢ διαλύεσθαι τὸ ζῶον ἐνδείᾳ τῶν ἐπεισ- ἰόντων. Ξηρῶν δὲ ὄντων, χαὶ ὑγρῶν, καὶ πνεύμα- τὸς, τῶν χονουμένων, ἀνάγχη καὶ ὑγρᾶς, καὶ ξηρᾶς πρυφῆς δεῖσθα: τὸ ζῶον, καὶ πνεύματος. Ἔστι δὲ ἡμῖν ἡ τροφὴ χαὶ τὸ ποτὸν διὰ τῶν στοιχείων, ἐξ ὧν καὶ συνεστάθημεν. Ἔναστον γὰρ τῷ μὲν οἰκείῳ χαὶ ὁμοίῳ τρέφεται, τῳ δὲ ἐναντίῳ θεραπεύεται. « Τῶν δὲ στοιχείων τὰ μὲν προσεχῶς τε ἅμα, τὰ δὲ καὶ διὰ μέσων τινῶν προσφερόμεθα" ὡς ὕξωρ, ποτὲ μὲν καθ᾽ ἑαυτὸ, ποτὲ δὲ διὰ μέσου τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ἐλαίου, χαὶ πάντων τῶν χα)ουμένων ὑγρῶν χαρ- πῶν. Οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν οἶνος, ἢ ὕδωρ ὑπ' ἀμ- πέλου πεποιημένον. Ὁμοίως δὲ καὶ πυρὸς μεταλαμ- θάνομεν" ποτὲ μὲν προσεχῶς ὑπ᾽ αὐτοῦ θαλπόμενοι, ποτὶ δὲ διὰ μέσων, ὧν ἐουίομεν, ἢ πίνομεν. Ἐν πᾶσι τὰρ, ἢ πλείων, ἢ ἐλάττων μοῖρα τοῦ πυρὸς ἐγχατ- ξαπαρται. Τὺν αὐτὸν τρύπον χαὶ τοῦ ἀέρος, προσ- εχῶς μὲν ἀναπνέοντες, χαὶ περιχεχυμένον ἡρῖν ἔχοντες, καὶ ἐν τῷ ἐσθέειν καὶ πίνειν αὑτὸν ἕλκοντες, διὰ μέσων δὲ τῶν ἄλλων πάντων, ὧν προσφέρομεν, Τὴν δὲ γῆν, προσεχῶς μὲν ἡμεῖς οὐδαμῶς, διὰ μέ- σων δὲ τινων’ γῇ μὲν γὰρ σῖτος γίνεται" σἴτὸν δὲ ἠμεῖς ἐσθίομεν, Κόρυξοι μὲν γὰρ καὶ περιστεραὶ, χαὶ πέρδιχες πωλάχις τὴν γῆν σιτοῦνται, ἄνθρω- πος δὲ διὰ μέσων τῶν σπερμάτων, χαὶ τῶν ἀχρο- δρύων, χαὶ τῶν σαρχῶν. Ἐπειδῇ δὲ, οὐ μόνον δι᾽ εὐπρέπειαν, ἀλλὰ χαὶ δι εὐαισθησίαν, τὴν μετὰ τὴν ἀφῆὴν, ἦ μάλιστα πλέον. εχτεῖ πάντων τῶν ζώων ὁ ἄνθρωπος, οὐ περιέθηχεν ἡμῖν οὔτε δέρμα παχὺ, ὡς τοῖς βουσὶ χαὶ τοῖς ἄλ- λοις ζῴοις τοῖς παχυδέρμοις, οὔτε τρίχας μεγάλας S. ANASTASII SINAITE

καὶ πυκνάς, ὡς ταῖς εἰςὶ, καὶ τοῖς προβάτοις, καὶ λαγωοίς, ούτε φολίδας, ὡς τοῖς ὄφεσι καὶ τοῖς ἰχθύ- ὀστρέοις, οὔτε ἀπαλόστρακα, ὡς τοῖς καράβοις, οὔτε πτέρυγας, ὡς τοῖς ὀρνέοις· ἀναγκαίως ἐσθῆτος ἐδεή- θημεν τῆς ἀναπληρούσης ἐν ἡμῖν, ὅπερ ἡ φύσις καὶ ἐσθῆτος δεόμεθα, οἰκήσεώς τε οὐχ ἥκιστα δὲ γινομένης, ἀνάγκη διὰ τῆς ἀντικειμένης ποιότητος εἰς τὸ σύμμετρον ἀγαγεῖν τὴν κατάστασιν τοῦ σώ ματος. Οὐ γάρ, ώς οἴονταί τινες, τὸ θερμανθὲν σῶ- μα καταψύξαι πρόκειται τοῖς ἰατροῖς, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ἔχειν ἐκ φύσεως ἰσχυρὰν περιβολήν· οἴκου δὲ, διὰ πείας ἐν χρεία κατέστημεν. Εἰ γὰρ μὴ προσῆν ἡμῖν αἴσθησις, οὔτ᾽ ἂν ἡγοῦμεν, οὔτ᾽ ἂν θεραπείας ἐδεή- θημεν, καὶ μὴ ἀλγοῦντες· καὶ διεφθάρημεν ἂν ἐν ἀγνωσίᾳ τοῦ κακοῦ, τὸ πάθος οὐκ ἰώμενοι. Ἐπεὶ τότε ἀρχαῖον οὐδὲν τούτων ἐδεῖτο, οὐδὲν τῶν ἀλό των ζώων ἐτόλμα καταβλάπτειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' c ἦν αὐτῷ πάντα δοῦλα καὶ ὑποτεταγμένα, ἕως ἐκρά- Με κρατῶν δὲ τῶν οἰκείων παθῶν, ἀλλὰ κρατούμε- τούτων βλάβη. Ὅτι δὲ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, διδάσκου των μηδεν βλαβέντες, ὡς ὁ Δανιὴλ ἀπὸ τῶν λεόντων, καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς ἐχίνης. Τίς οὖν ἀξίως θαυμά σε εν τὴν εὐγένειαν τοῦ ζώου τούτου, τοῦ συνδέον τῆς ἑαυτῷ τὰ θνητὰ τοῖς ἀθανάτοις, καὶ τὰ λογικὰ τοῖς ἀλόγοις συνάπτοντος, τοῦ φέροντος ἐν τῇ καθ' ἑαυτὸν φύσει τῆς πάσης κτίσεως τὴν εἰκόνα; Διὸ καὶ μικρός κόσμος είρηται. Τοσαύτης δὲ τιμῆς παρὰ μέλλοντα καὶ τὰ νῦν, καὶ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε Θεοῦ τέχνον ἐστὶν, οὐρανῶν βασιλεύει, κατ' εἰκόνα αῖν αὐτοῦ δύνηται τα πλεονεκτήματα ; Πελάγη γὰρ κατείνει, οὐρανὸν ἐμβατεύει τῇ θεωρίᾳ, άστρων φορεῖ δ, πᾶσαν ἐπιστήμην καὶ τέχνην κατορθοί· μικρός κόσμος, id est, et ostrea; neque molli testa, ut carabos seu can- cros, neque alis, ut aves, necessario vestitu opus habuimus, quo compensarentur ea quæ cateris animantibus natura tribuit. Atque hæ quidem caus sunt cur alimento et amictu indigeamus. Ceterum habitatione cum iisdem de causis ob quas vestitu et victu opus habemus, tum maxime ut bestiarum impetus declinare liceat. Medicos autem et medi- cinam propter qualitatum intemperiem et dissolu- tionem continui in corpore 296 requirimus. Αt quando mutatio fit in qualitate, oportet ut per contrariam qualitatem constitutio corporis ad de- bitam temperiem redigatur; non enim, ut quidam opinantur, medicis propositum est corpus nimis calefactum refrigerare, sed ad conveniens tempera- mentum revocare; nam si refrigerarent, contra- rium morbum accerserent. Quare homini cibo et potu opus est, cibo quidem propter evacuationes et dissipationes; vestitu autem, quod nullum pe- nitus firmum tegumentum a natura acceperimus; domo, propter intemperiem aeris et feras; medi- cina porro et medicis indigemus, propter muta- tiones qualitatum, et propter sensum qui corpori inditus est. Nam si nobis non adesset sensus, non doleremus, neque curatione opus haberemus, non dolentes; et interiissemus quidem in mali igno- ratione, non medentes ægritudini. Nam olim homo nihil his opus habebat, quem nullum etiam ex brutis animantibus lædere audebat. Sed ei omnia serviebant, erantque subjecta et obnoxia, -quandiu suis imperabat animi perturbationibus, et quæ εί inerat, majestati rationis. Non imperans autem animi perturbationibus, sed ab eis superatus, jure quoque ſuit superatus a rationis expertibus ani- mantibus. Nam simul cum peccato ingressa est etiam, quæ ab eis affertur, noxa. Hoc verum esse nos docent qui vitam egerunt optimam, et ob id ab eis minime sunt læsi ; ut Daniel a leonibus “; et Paulus a vipera 49.99. Quis ergo pro dignitate admiratus fuerit dignitatem hujus animalis, quod in se colligat mortalia cum immortalibus, et con- jungit ratione pradita cum rationis expertibus; A densis, ut capras, oves, lepores ; neque squamis, ut serpentes et pisces; neque testa, ut testudines D quod in sua natura fert imaginem universæ crea- Lura? Quamobrem dictus est parvus mundus. Tanto autem honore curaque et providentia a Deo dignus est habitus, quod pro- pter hominem sint præsentia et futura; propter quem etiam Deus homo factus est, ut Dei sit filius, ut sit Rex calorun, elictusque ad Dei ima- ginem et similitudinem sinul degat cum Christo, præsideatque universo principatui et potestati. Quis potest effari doles quibus cætera animantia exsuperat? Nam maria trajicit, cœli ingreditur γχαὶ πυκνὰς, ὡς ταῖς εἸξὲ, χαὶ τοῖς προβάτοις, καὶ λαγίνοῖς, οὔτε φολίδας, ὡς τοῖς ὄφεσι καὶ τοῖς ἰχθύ- σιν, οὔτε ὄστραχα, ὡς ταῖς χελώναις καὶ τοῖς ὀστρέοις, οὔτε ἀπαλόστρακα, ὡς τοῖς καράθοις, οὔτε πτέρυγας, ὡς τοῖς ὀρνέοις" ἀναγκαίως ἐσθῆτος ἐδεή- θημεν τῆς ἀναπληρούσης ἐν ἡμῖν, ὅπερ ἡ φύσις τοῖς ἄλλοις ἐδωρήσατο. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν τροφῆς καὶ ἐσθῆτος δεόμεθα, οἰχήτεώς τε οὐχ ἥχιστα δὲ χαὶ διὰ τὰς τῶν θηρίων ἀποφυγάς. Διὰ δὲ τὰς δυσ- χρασίας τῶν ποιοτήτων, χαὶ τὴν λύσιν τὴς συν- εχείας τοῦ σώματος, ἰατρῶν χαὶ θεραπείας ἐν χρῆ- σει χατέστημεν, Τῆς δὲ μεταθολῆς χατὰ ποιότητα γινομένης, ἀνάγχη διὰ τῆς ἀντιχειμένης ποιότητος εἰς τὸ σύμμετρον ἀγαγεῖν τὴν χατάστασιν τοῦ σὠ- ψατος. Οὐ γὰρ, ὡς οἴονταί τινες, τὸ θερμανθὲν σῶ- μα καταψύξα! πρόκειται τοῖς ἰατροῖς, ἀλλ᾽ εἰς τὸ εὔχρατον μεταποιῆσαι" εἰ γὰρ καταψύξειαν, εἰς τὴν ἐναντίαν περιίσταται νόσον ἡ διάθεσις, Χρεία τοίνον ἀνθρώπῳ τροφῆς μὲν καὶ ποτοῦ, διὰ τὰς χενώσεις καὶ τὰς διαφορήσεις " ἐσθῆτος δὲ, διὰ τὸ μηδεμίαν ἔχειν ἐχ φύσεως ἰσχυρὰν περιθολὴν " οἴχου δὲ, διὰ τὰς δυσκρασίας τοῦ περιέχοντος, καὶ διὰ τὰ θηρία. Διὰ τὰς μεταδολὰς τῶν ποιοτήτων ἔ, καὶ τὴν αἵ- σθησιν τὴν ἐνδοθεῖσαν σώματι, ἰατρῶν τε καὶ θερα- πείας ἐν χρείᾳ κατέστημεν, Εἰ γὰρ μὴ προσῆν ἡμῖν αἴσθησις, οὔτ᾽ ἂν ἠλγοῦμεν, οὔτ᾽ ἂν θεραπείας ἐδεή- θημεν, καὶ μὴ ἀλγοῦντες" καὶ διεφθάρημεν ἂν ἐν ἀγνωαίᾳ τοῦ χαχοῦ, τὸ πάθος οὐχ ἐώμενοι, Ἐπεὶ τόγε ἀρχαῖον οὐξὲν τούτων ἐδεῖτο, οὐδὲν τῶν ἀλό- γων ζῴων ἐτόλμα χαταθλάπτειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽, ἣν αὐτῷ πάντα δοῦλα καὶ ὑποτεταγμένα, ἕως ἐχρά- τει τῶν οἰχείων παθῶν καὶ τῆς ἐν αὐτῷ ἀλογίας. Μὴ κρατῶν δὲ τῶν οἰκείων παθῶν, ἀλλὰ χρατούμε- νος ὑπ᾽ αὐτῶν, ἐκρατήθη χαὶ παρὰ τῶν ἔξωθεν ἀλό- γῶν θηρίων" συνῆλθε γὰρ τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ ἡ παρὰ πούτων βλάδη. Ὅτι δὲ τοῦτό ἔστιν ἀληθὲς, διδάσχυυ- σιν οἱ ἄριστον μετελθέντες βίον, καὶ παρὰ τῶν τοιού- τῶν μηδὲν βλαθέντες, ὡς ὁ Δανιὴλ ἀπὸ τῶν λεόντων, χαὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς ἐχίδνης. Τίς οὖν ἀξίως θανμά- σειεν τὴν εὐγένειαν τοῦ ζώου τούτου, τοῦ συνξέου- τὸς ἑαυτῷ τὰ ὑνητὰ τοῖς ἀθανάτοις, καὶ τὰ λογικὰ τοῖς ἀλόγοις συνάπτοντος, τοῦ φέροντος ἐν τῇ καθ᾽ ἑαυτὸν φύσει τῆς πάση; κτίσεως τὴν εἰκόνα; Διὸ καὶ μικρὸς κόσμος εἴρηται. Τοσαύτης δὲ τιμῆς παρὰ Θεοῦ χαὶ προνοίας ἠξίωται, ὅτι δι᾽ αὐτὸν χαὶ τὰ μέλλοντα καὶ τὰ νῦν, καὶ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε" Θεοῦ τέκνον ἐστῖν, οὐρανῶν βασιλεύει, κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν γεγονὼς, Χριστῷ συνδιάγει, πά- σης ἀρχῆς χοὶ ἐξουσίας προχάθηται. Τίς δ᾽ ἂν ἐξει- πεῖν αὐτοῦ δύνηται τὰ πλεονεκτήματα ; Πελάγη γὰρ διαθαίνει, οὐρανὸν ἐμθατεύει τῇ θεωρίᾳ, ἄστρων χινήτεις, χαὶ διαστήματα, καὶ μέτρα κατανοεῖ. ΤῊν καρποῦται χαὶ θάλασσαν, θηρίων χαὶ κητῶν χατα- οὐαὶ Ἔ᾿ πασᾶν ἐπισεέμρν χαὶ ξέύνγν “κατορθοῖ - QUAESTIONES.

S. ANASTASII SINAITÆ QUESTIO XXV. Quomodo intelligendum sit illud: Cum vidissent RESPONSIO. QUESTIO XXVI. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. contemplationem, astrorum considerat motus, in- tervalla et mensuras. Fruitur terra et mari; feras et cete despicit, in universa scientia et arte recte se gerit, extra fines per litteras, cum quibus vult, loquitur familiariter, a corpore nihil vetitus, præ dicit futura. Omnibus imperat, omnibus dominatur, omnibus fruitur, ab omnibus tanquam satellitibus filii Dei filias hominum *?, (31) Divinus Enos, qui a Seth genitus, speravit, inquit, invocare nomen Domini s', hoc est, dici Deus apud alios. Quoniam enim erat omni virtute ornatus, ipsum Deum nominabant quidam (utique ex probis), summo honore eum decorare statuentes. Admirantes enim, ut dixi, justitiæ quæ ei inerat magnitudinem, Deum protinus illum appellabant, virtutibus viri hanc appellationem maxime con- venire rati. Hujus ergo, qui Deus cognominabatur, filii, e cum vidissent hominum flias, ο hoc est, eorum qui orti erant ex Cain, ceas sibi acceperunt in uxores ",, quod prius erat prohibitum. Sym- machus pro filii Dei, reddidit filii deorum et po- tentium. Scimus quædam exemplaria habere aperte: • Cum autem vidissent angeli Dei filias hominum. » Deinde conferunt et convertunt nonnulli carnalis libidinis crimina in angelos qui lapsi sunt. At quomodo non affine fuerit stultitiæ dicere carna- lia amare spiritus, qui sunt carne superiores et eminentiores? Quemnam ad hæc motum naturalem habent? aut quænamn lex carnis eos irritat? Melius est crgo ut legamus : Cum vidissent filii Dei filias hominum, et dedecore non afficiamus naturam Si omnia quæ fecit Deus sunt valde bona", quo- modo dicit postea de mundis et immundis aníma- libus '? Deus quidem fecit omnia valde bona; at si ab hominum avaritia et intemperantia assumantur ad id ad quod non sunt condita, jam non sunt bona: cum enim diu post promiscue ad omnium esum ruerent, et cupiditatem vescendi eo quod noxium erat accenderent, necessario induxit Dei provi- dentia mundorum et immundorum discrimen. Non- nulla enim ex animantibus terrestribus et aqua- - tilibus, quæ copiosius habent virus, 298 omnino VI, 2. Α ομιλεῖ· μηδὲν ὑπὸ τοῦ σώματος κωλυόμενος, προ- φητεύει τὰ μέλλοντα. Πάντων ἄρχει, πάντων κρα- τεῖ, πάντων ἀπολαύει, ὑπὸ πάντων δορυφορεῖται, Θεῷ διαλέγεται, δαίμοσιν ἐπιτάττει, τὴν τῶν ὄντων φύσιν έρευνα, Θεὸν περιεργάζεται, οἶκος καὶ ναός γίνεται Θεοῦ, καὶ κληρονόμος τῆς αὐτοῦ βασιλείας αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΕ'. Πώς νοητέον τό, Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων; ο Ο Θεσπέσιος Ενὼς ἀπὸ τοῦ Σηθ γεννηθείς (31), • ἤλπισε, φησίν, ἐπικαλεῖσθαι τῷ ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ, τουτέστι, λέγεσθαι παρ' ἑτέρων Θεός. Ἐπειδὴ γὰρ ἦν πάσῃ ἀρετῇ κεκοσμημένος, Θεὸν ὠνόμαζον αὐτὸν, τάχα που τῶν ἐπιεικεστέρων τινές, τῇ ὑπερτάτῃ τιμῇ στεφανοῦν ᾑρημένοι. Θαυμάζον· τες γὰρ, ὡς ἔφην, τῆς ἐνούσης αὐτῷ δικαιοσύνης τὸ μέγεθος, Θεὸν ὠνόμαζον εὐθὺς, πρέπειν ὅτι μάλιστά γε τῇ τοῦ ἀνδρὸς ἀρετῇ τὴν ἐπωνυμίαν ἡγούμενοι. Τούτου τοίνυν τοῦ ἐπίκλην Θεοῦ υἱοί, τὰς τῶν ἀνθρώπων θυγατέρας, τουτέστι τῶν ἀπὸ Κάϊν, • ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας, » 8 ἦν αὐτοῖς πρώην κεκωλυμένον. Ο δὲ Σύμμαχος, ἀντὶ τοῦ, ν υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, ὁ υἱοὶ τῶν θεῶν καὶ τῶν δυναστευόντων, ἐκδέ- δωκεν. Οἴδαμεν δὲ, ὅτι τῶν ἀντιγράφων τινὰ περι- έχει σαφῶς, « Ιδόντες οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ τὰς θυγα τέρας τῶν ἀνθρώπων. » Είτα περιτρέπουσι τινες τῆς φιλοσαρκίας τὰ ἐγκλήματα πρὸς τοῖς ὠλισθηρό- σιν ἀγγέλοις. Καὶ πῶς οὐκ ἂν εἴη μωρίας εγγύς, τῶν σαρκικῶν ἐρᾶσθαι λέγειν τὰ σαρκὸς ἀνωτέρω καὶ ἐξεστηκότα πνεύματα ; ποίαν εἰς τοῦτο κίνησιν φυσικὴν ἔχοντα, ἢ ποίου νόμου σαρκικοῦ κατερεθί ζοντος ; Οὐκοῦν ἀναγνωσόμεθα μᾶλλον, « Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, « καὶ μὴ τῶν ἀγγέλων φύσιν ἀτιμάσωμεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚϚ'. Εἰ πάντα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεός, καλά λίαν, πῶς μετὰ ταῦτα περὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων ζώων φησί ; Πάντα μὲν ὁ Θεὸς καλὰ ἐποίησεν· ὑπὸ δὲ τῆς τῶν ἀνθρώπων πλεονεξίας καὶ ἀκρασίας παραλη - φθέντα, εἰς ὃ μὴ γέγονεν, οὐ καλὰ τυγχάνει. Αὐτίκα γοῦν πολλῷ ὕστερον τῶν ἀνθρώπων ἐσθίειν τὰ πάντα ἀδιαφόρως ἐπιλαβομένων, [καὶ τὴν ἐπὶ τὸ βλάπτον ἐπιθυμίαν αύξησάντων,] ἀναγκαίως ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια τὴν τῶν καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων διάκρισιν εἰσηγήσατο. Τὰ γὰρ ἔνια τῶν ζώων, χερσαίων τε καὶ ἐνύδρων, πλείονα τὸν ἰὸν ἔχοντα, πάντη απηγόρευσε. stipatur. Angelorum præsidio custoditur, cum Deo loquitur, dæmonibus imperat, rerum quæ sunt scrutatur naturam, Deum curiose investigat; Dei est domus " et templum ", et 297 hares regni. ejus st : ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. angelorum. "I Cor. 11, 9. » 1 Cor. 1, 16. • Rom. vill, 17 ; Jac. 11, 5. * Gen. 1,51. Levit. xi; Luc. 1 ; Rom. κιν. "Gen. vi, 2. " Gen. iv, 26. "Gen. (51) Vide Theodoretum, quæst. 47 in Gen.

nenatis serpentibus conficiantur ad curandum me- illud respondeatur. Quoniam etiam excrementa eventura. Hac enim de causa jussit. Post sacrif- revertentur. › Propterea jussit sacrificari tria ex dendas tres generationes quibus inquilini fuerunt in Ægypto. Turtur significavit illam generationem, tudine. Columba aliam significabat generationen), niam 299 significabant aflictionem quam passi riam sectas partes, et quas a sacrificiis abigebat Abraham, tacite presignificabant cruentam mentent Ægyptiorum, quam Deus fecit irritam, confirmans ham; sic memoria Abrahami puniit Ægyptios. sacrificium illud Deo gratum accidisse, et sinul Πάντα οὖν καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν, καὶ εἰς τινα χρείαν Α χρησιμεύοντα τῷ ἀνθρώπῳ, ὡς καὶ ἀπὸ ἰοβόλων ἐρ- πετῶν φάρμακα θεραπείας κατασκευάζεσθαι. Φησί γὰρ ὁ Σειράχ · « Πάντα τὰ ἔργα Κυρίου ἀγαθὰ, ο καὶ πᾶσαν χρείαν ἐν ὥρᾳ αὐτῶν χορηγήσει. Καὶ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, Τοῦτο τούτου πονηρότερον· πάντα γὰρ ἐν καιρῷ δοκιμασθήσεται, και "Ο Κύριος Εκτι- σεν ἐκ τῆς γῆς φάρμακα, καὶ ἀνὴρ φρόνιμος οὐ προσοχθιεῖ αὐτοῖς, ο Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Κανόνων. · Τοῖς δὴ κομψοῖς Ἐγκραττίαις, πρὸς τὸ σεμνὸν αὐτῶν πρόβλημα, Διατί καὶ ἡμεῖς οὐχὶ πάντα ἐσθίομεν; ἐκεῖνο λεγέσθω· Οτι καὶ τὰ περιττώματα ἡμῶν βδελυττόμεθα. Κατὰ γὰρ τὴν ἀξίαν, λάχανα χόρτου ἡμῖν ἐστι τὰ κρέα· κατὰ δὲ τὴν τῶν συμφε- Β ρόντων διάκρισιν, ὡς καὶ ἐν λαχάνοις τὸ βλαβερόν τοῦ καταλλήλου χωρίζομεν, οὕτω κάν τοῖς κρέασι τοῦ χρησίμου τὸ βλαβερόν διακρίνομεν· ἐπεὶ λάχα- τὸν ἐστι τὸ κώνειον, ὥσπερ κρέας· ἐστὶ τὸ γύπειον. Αλλ' όμως υοσκύαμον φάγοι ἄν τις νοῦν ἔχων ; ούτε κυνός ἅψαιτο, μὴ μεγάλης ανάγκης κατεπει γούσης, ὡς ὄγε φαγών οὐκ ἠνόμησεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΖ. Διά τί δὲ ευθῆναι προσέταξεν ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ δάμαλιν τριετίζουσαν, καὶ αἶγα τριετίζουσαν, καὶ κροέν τριετίζοντα, τρυγόνα, καὶ περι- στεμάν ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Αινίγματα ἦν ταῦτα τῷ γένει συμβησόμενα τοιγάρτοι μετὰ τὰς θυσίας ἐπήγαγε : « Γινώσκων γνώση, ότι πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ ἀλλοτρία. » Καὶ ἐπιφέρει · . Τετάρτῃ δὲ γενεᾷ ἀπο- στρατίζονται ὧδε. ο Διάτοι τοῦτο τρία τῶν καθα τῶν τετράποδα, καὶ ἕκαστον τριετές τυθῆναι προσω ἐπίεν εἰς δήλωσιν τῶν τριῶν γενεῶν, αἱ παροι· και διετέλεσαν. Η δὲ τρυγὼν τὴν γενεάν ἐνέσεις, τοιάνδε ἀποστᾶσαν μὲν, καὶ ἐξελθοῦσαν ἐξ Αἰγύπτου, ἐν δὲ τῇ ἐρήμῳ κατασκηνώσασαν· φιλο έργειν γὰρ τόδε τὸ ὄρνεον. Η δέ γε περιστερὰ τὴν Ελάτε γενεάν παρεδήλου, ἢ τὴν ἐπηγγελμένην παρ- ελάμβανε γήν ήμερον γὰρ τὸ ζῶον, καὶ ταῖς οἱ γίας; ἐχρώς χωροῦν. "Οθεν τὰ μὲν οὐ διεῖλεν, ὡς τὴν τῆς τελείες ἀπαλλαγὴν αἰνιττόμενα, τὰ δὲ τετρά- ποία ἀείεν, ἐπειδὴ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ κακίαν ἐσή- μανε. Τί δ ἐφιπτάμενα τοῖς διχοτομήμασιν όρνεα, ἀπ ὁ Μαπὰμ ἐκ τῶν θυμάτων ἐξήλαυνε, τὴν Γενικὴν ὁ τῶν Αἰγυπτίων παραινίττεται γνώμην, Αν έτρατον ἀπέφηνεν ὁ Θεὸς, τὰς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ έμπειν προσχέσεις. Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ τύπῳ τοὺς δεκαδόρους όρνεις ἐξήλαυνεν ὁ ᾿Αβραάμ, οὕτως ἡ μνήμη του Αβραάμ τους Αἰγυπτίους ἐκόλασεν. Τὸ ἐὲ περὶ ἡλίου δυσμάς ὀρθῆναι τὸν καπνιζόμενον είδανον, καὶ τὰς τοῦ πυρὸς λαμπάδας, ἐδήλου μὲν καὶ τὸ δεχθῆναι τὰ θύματα, προεσήμαινε δὲ τὴν περὶ το τέλος του προβληθέντος χρόνου ἐσομένην επιφά Η φωνητικής. • prohibuit. Sunt ergo omnia suo tempore bona, et ad aliquem usum homini utilia ; adeo ut ex ve- dicamenta. Dicit enim Sirach : « Omnia Dei opera sunt bona ", » et omnem usum suo tempore sup- peditant. Neque licet dicere : Hoc illo est pejus ; omnia enim probabuntur in tempore ; et : « Do- minus ex terra creavit medicamenta, et vir pru- dens non offendetur eis ³. 1 Ex sancti Basilii Regulis. Ad illud grave ac venustum problema Encra- titarum, qui quærunt Cur non omnia comedam ? nostra exsecramur: nam ex dignitate sui, olera herbarum nobis sunt loco carnis. Quemadmodum enim in oleribus pestiferum a salutari secernimus : sic etiam in carnibus ab utili noxium separamus; siquidem ut cicuta est olus, ita vultur caro : sed tamen nemo unquam sanæ mentis carnem canis allingel, nisi ingenti aliqua necessitate astrictus; sic enim nihil in legem committit. triennem, et capram trimam, et arielem triennem, et turturem et columbam *? Hæc erant ænigmata eorum quæ generi ejus erant cia itaque subjunxit: Scito prænoscens quod peregrinum futurum est semen tuum in terra non sua. › Et addit : « Quarta enim generatione huc quadrupedibus, et unumquodque trienne, ad osten- quæ Ægyptum quidem deseruit; tabernacula vero in deserto fixit : hæc enim avis delectatur soli- quæ terram accipiebat promissam: est enim ani- mal mansuetum, et libenter versans in ædibus. Unde hæc non divisit, utpote quæ liberationem : D servitute innuerent. Quadrupedia vero divisit, qua- sunt in Ægypto. Aves quæ adventabant ad bifa- Quod autem circa solis occasum apparuit clibanus fumans, et ignis lampades, id argumento erat, prænuntiabat eum, qui in fine prædicti temporis 9. * Erali. BASIς, 21. • Eccli. xxxviit, 4. ** Ibid. 13, 16. * Gen. xv, VARIE LECTIONES. QUESTIONES. QUASTIO XXVII. Cur Deus mandavit Abrahamo ut sacrificaret vaccam RESPONSIO. PATROL. GR. LXXXIX. Abrahamo factas promissiones. Aves abegit Abra -

S. ANASTASII SINAITE QUÆSTIO XXVIII. RESPONSIO. Scholium (ex cod. Vatic.). Τί δήποτε περιτμηθῆναι αὐτὸν προσέταξεν ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Σχόλιον. Ἐκ τοῦ Αγκυρωτοῦ (31'). futurus erat, Dei adventum. Per ignem enim ap- paruit Moysi et postea universo populo. Quare jussit Deus. Abrahamum circumcidi *? Cum de futura peregrinatione prius dixisset, pietati quandam excogitat custodiam, ne cum im- piis commisti, corrumperent sui generis nobilita- tem. Unde, cum in deserto versarentur quadraginta annos, supervacaneam existimarunt circumcisio- nem; ut qui essent separati a gentibus, et per se vitam agerent. At quando deducti sunt in terram promissam, rursus Deus imperavit Josue ut omnes circumcideret, et sic terræ traderet dominium; erant enim alienigenis futuri propinqui. Quam- " obrem necessario opus habebant signaculo quod eos separaret ab alienigenis. Si Judaei sibi placent, gloriantur de circumcisione, discant quod non so- lum Abraham fuit circumcisus, sed etiain Ismael semiservus, vernaculi domestici, servi empti, Idu- mæi, et qui nati sunt ex Chettura. Didicerunt au- ten ab Ismaelitis etiam Ægyptii circumcidi. Non justos ergo facit circumcisio. Isti enim omnes a Scriptura accusantur tanquam impii, sed fides et virtus quæ ornarunt et honestarunt Abrahamum. Abraham genuit Madiam ex postrema sua uxore Chettura ; a quo gens Madianitarum originem trahit. C Madian vero genuit Aphar, a quo, utpote incola, tota Africæ regio appellationem sortita est. Lot ge- nuit Ammon ex seniore sua filia, 300 a quo Am- monitæ; et Moab ex juniore sua filia, a quo Moa- bila. Ex sancti Epiphanii Panario. Circumcisio præscripta est propter peregrination nem futuram, cujus tempora definita sunt propter Abrahami dubitationem : cum enim justus, animi incertus, dixisset Deo : Unde cognoscere possum quod terram istam possessurus sim?, respondit Deus : « Sume mihi vaccam triennem, et quae sequuntur. Et circa occasum solis, cum vidit lam- pades ignis et clibanum, subjungit per increpatio- nem Deus Peregrinum erit semen tuum in terra aliena quadringenta triginta annos '. › Cum Deus Abrahamo, et semini ejus peregrina- tionem quadringentorum et triginta annorum de- crevisset, ex insita misericordia annos peregrina- * Gen. xv, 10. • Josue v, 2. * Gen. xv, 15. Α νείαν τοῦ Θεοῦ. Διὰ πυρὸς γὰρ ἐπεφάνη καὶ Μωσῇ, καὶ μετὰ ταῦτα παντὶ τῷ λαῷ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΗ΄. Προειπών την παροικίαν, φυλακήν τινα μηχανα- ται τῇ εὐσεβείᾳ, ἵνα τοῖς δυσσεβέσιν ἀνθρώποις ἀναμιγέντες, μὴ διαφθείρωσι τὴν εὐγένειαν. Οθεν, ἐν τῇ ἐρήμῳ διατρίψαντες έτη τεσσαράκοντα, περιτο τὴν ἐνόμισαν τὴν περιτομήν, τῶν ἐθνῶν κεχωρισμέ νοι, καθ' ἑαυτοὺς πολιτευόμενοι. Ηνίκα δὲ λοιπὸν εἰς τὴν ἐπηγγελμένην εἰσήγοντο γῆν, τότε πάλιν ὁ Θεὸς προσέταξε τῷ Ἰησοῦ περιτεμεῖν ἅπαντας, καὶ οὕτω τῆς γῆς παραδοῦναι τὴν δεσποτείαν. Εμελλον γάρ ἔθνεσιν ἀλλοφύλοις πελάζειν, οὗ δὴ χάριν ἀναγκαίως τῆς σφραγίδος ἐδέοντο τῆς ἀπὸ τῶν ἀλλο γενῶν αὐτοὺς χωριζούσης. Εἰ δὲ καὶ μεγαφρονοῦσιν ἐπὶ τῇ περιτομῇ οἱ Ἰουδαῖοι, μαθέτωσαν, ὡς οὐ μόνον 'Αβραὰμ περιετμήθη, ἀλλὰ καὶ Ἰσραὴλ ὁ ἡμίδουλος, καὶ οἱ οἰκογενεῖς οἰκέται, καὶ οἱ ἀργυρο ώνητοι, καὶ Ἰδουμαῖοι, καὶ τί ἀπὸ τῆς Χεττούρας. Ἔμαθον δὲ ἀπὸ τῶν Ισμαηλιτῶν καὶ οἱ Αἰγύπτιοι περιτέμνεσθαι. Οὐ τοίνυν ἡ περιτομή δικαίους έρω γάζεται. Οὗτοι γὰρ, ὡς δυσσεβεῖς ὄντες, ὑπὸ τῆς Γραφῆς κατηγοροῦνται· ἀλλ' ἡ πίστις, καὶ ἡ ἀρετὴν αἵτινες καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπέμνυναν. Αβραὰμ ἐγέννησε τὸν Μαδιάμ ἐκ τῆς ἐσχάτης αὐτοῦ γυναικὸς Χεττούρας, ἐξ οὗ τὸ τῶν Μαδιανιτών γένος. Ο δὲ Μαδιάμ γεννᾷ τὸν Ἀφάρ, ἐξ οὗ ἡ Αφρικὴ πᾶσα χώρα τὴν ἐπωνυμίαν ἔσχε, κατοική σας ἐκεῖ. Λὼτ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀμμὼν ἐκ τῆς πρεσβυτέρας αὐτοῦ θυγατρός, ἐξ οὗ ᾿Αμμανίται· καὶ τὸν Μωάβ, ἐκ τῆς νεωτέρας αὐτοῦ θυγατρός, ἐξ οὗ Μωαεῖται. Τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου ἐκ τῶν Παναρίων. Η μὲν περιτομὴ διὰ τὴν παροικίαν δίδοται ι, ἡ δὲ παροικία διὰ τὸν δισταγμὸν τοῦ ᾿Αβραάμ ώρισται. Εἰπὼν γὰρ ἐν δισταγμῷ ὁ δίκαιος πρὸς τὸν Θεόν· • Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο, ὅτι κληρονομήσω τὴν γῆν ταύτην ; » φησὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός • Λάβε μοι δάμαλιν τριετίζουσαν, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ περὶ τὴν ἡλίου δύσιν, ὡς εἶδε λαμπάδα πυρὸς καὶ κλίβανον, επάγει καὶ τὰ κ ἐπιτίμησιν ὁ Θεὸς λέγων· ο Πάρος- κον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ ἀλλοτρία έτη τετρα κόσια τριάκοντα. ο Τετρακοσίων τοίνυν καὶ τριάκοντα ἐτῶν παροι- κίας ορισθείσης κατὰ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ τοῦ σπέρ ματος αὐτοῦ, τὰ ὁρισθέντα ἐτελεῖτο. Τῇ οὖν ἑαυτοῦ Ex Ancorato. · δέδοται. * κατά. VARIA LECTIONES. NOTÆ. (31) Hæc ex duobus codicibus Vaticanis exscri- pta sunt. Exstant in Ancorato; non omnia tamen : nec ubique cum Ancorato concordant. Lege ca- put x Genes. Inde nomina quæ hic recensentur, emendare licebit. Nos repræsentavimus, prout in Greco codice reperimus. Desunt omnia in versione Herveti.

A tionis divisit. Statimque ducentos et quindecim διεμέρισε· καὶ εὐθὺς μὲν διακόσια δεκαπέντε Ἰάφεθ δὲ τῷ τρίτῳ ἔλαχεν εἰς μερισίαν ἀπὸ Μη- C attribuit. Ait enim Moyses: • Habitatio filiorum raelitis eorum ditionem daret! At noverint insi- Gli et filiorum filii viginti quinque, usqueduin εὐσπλαγχνίᾳ ὁ Θεὸς τὰ ἔτη τῆς αὐτοῦ παροικίας ἔτη ὄντων αὐτῶν ἐν τῇ Χανανίτιδι, καὶ τὰ ἄλλα διακόσια δεκαπέντε διειλε τοῖς εἰς Αἴγυπτον μετελ- θοῦσι. Φησὶ γὰρ ὁ Μετῆς· « Ἡ δὲ κατοίκησις τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν γῇ Χαναὸν καὶ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ ἦν ἔτη τετρακόσια τριάκοντα. ο Φασὶ δέ που ειρωνι- χῶς οἱ ἀκάθαρτος Μανιχαίοι Καλό; Θεὸς τοῦ νότ μου, ὃς ἐπλεονέκτησε τοὺς Χαναναίους, ἵνα δῷ τοῖς Ισραηλίταις τὸν τόπον αὐτῶν. ᾿Αλλ' Ιστωσαν οι ἀνόητοι, ὅτι ὁ Θεὸς δίκαιος ὢν δικαίως τὰ πάντα διεξάγει. Ο γὰρ δίκαιος Νῶς, λείψανον τοῦ κόσμου μετὰ τὸν κατακλυσμόν γενόμενος, πολυτρόπως τοὺ; ἑαυτοῦ παῖδας εὐλαβεῖς καθιστᾶν ἐπειρᾶτο, ἵνα μὴ τοῖς αὐτοῖς περιπέσωσι κακοῖς, οἷσπερ καὶ οἱ ἐν τῷ κατακλυσμῷ. Οὐ μόνον διὰ λόγων τούτοις τὴν εὐσέ- βειαν παρεδίδου, ἀλλὰ καὶ δι᾽ ὅρκου ἀφ' ἑνὸς ἑκά στου αὐτῶν τὴν πρὸς τὴν ἀδελφὸν εὔνοιαν ἀπῄτησε· καὶ διαμερίζει πάντα τὸν κόσμον εὐθέως τοῖς τρισὶν υἱοῖς αὐτοῦ ὑπὸ κλήρους διελών, καὶ ἑκάστην μερίδα ἑκάστῳ ἀπονέμων. Καὶ τῷ μὲν τῷ πρωτοτόκῳ ὑπέπεσεν ὁ κλῆρος ἀπὸ Περσίδο; καὶ Βάκτρων, ἕως Ἰνδικῆς 1 καὶ μῆκος κλήρου ἕως τῆς χώρας ] Ρινοκουρούρων. Κεῖται δὲ αὕτη ἡ Ρινοκουρούρα ἀνὰ μέσον Αἰγύπτου καὶ Πα λαιστίνης, ἀντικρύ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης. Μερις Χάμ. Χαμ δὲ τῷ δευτέρῳ ἀπὸ τῆς αὐτῆς Ρινοκου- ρούρων έως Γαδείρων, τὰ πρὸς νότον. Μερὶς Ιάφεθ. δείας έως Γαδήρων καὶ Ρινοκουρούρων τὰ πρὸς βερβάν. Υἱοὶ Σήμ. Ελάμ, ἀφ' οὗ Ἐλυμαῖοι, Περσῶν οἱ ἀρχαῖοι. Ασσούρ, ἀφ᾿ οὗ Ασσύριοι. Αρφαξάδ, ἀφ' οὗ Χαλδαίων. Δράμ, ἀφ' οὗ Σύροι. Λούδ, ἀφ' οὗ Κύλος. Ἔβερ, ἀφ' οὗ Εβραίοι. Τῷ οὖν Σὴμ γίνονται τελε; καὶ παιδίσκαι [ παίδων παῖδες ] εἰκοσιπέντε, ἕως ὅτι οἱ γλῶτται διεμερίσθησαν, καὶ εἰσὶ διεσπαρ μένα ἐν γλώσσαις, καὶ φυλαῖς, καὶ βασιλείαις. Τα σε σώματα αὐτῶν ἐστὶ τάδε· Ἑλυμαῖοι, Ασσύριοι, Σαλαΐα, Λαζόνες, Έῆτες, Λύδος, Γασφηνοί, Μασ Αρμένιον, Κίλικες, Καππαδόκαι, Ποντικοί, Βίκωνες, Χάλυβες, ] 16ηρες. Πολ Χάμ. Χοῦς, ἀφ' οὗ Χοῦσαι Αιθίοπες. Οὗτος ὁ Αἰθίοψ ἐγέννησε τὸν Νεβρὸς τὸν γίγαντα, καὶ κυνηγόν, καὶ πρῶτον ἐφευρόντα μαγείαν [ ἀστρολο- γίαν]· καὶ κτίσας τὴν Βαβυλῶνα, ἐβασίλευσεν, ἐν αὐτῇ, πρῶτος βασιλεὺς γεγονώς [ Μετριάμ ", ἀφ' οὗ Μετραίοι Αιγύπτιοι ]· Φούδ, ἀφ' οὗ Φουθαῖοι Λί • annos, quibus in terra Chanaan habitarunt, pere- grinationi huic accensuit, aliosque ducentos quin- decim annos illis qui in Ægyptum descensuri erant. Israel in terra Chanaan et in Ægypto quadringen- torum triginta annorum. Sed insulant nobis impuri Manichæi, false dictitantes: Egregium certe legis veteris Deum, qui Chananæos expulit, ut Is- pientes Deum, cum justus sit, omnia juste agere. Nam justus Noe, qui ex mundo post diluvium reli- quus erat, multifariam filios suos ad pietatem in- formare studuit, ne in eadem inciderent mala, in quæ homines tempore diluvii inciderant. Non enim solum verbis eos ad pietatem excitavit, sed et ab unoquoque juramentuin exegit de conservanda erga fratres benevolentia, tribusque filiis suis uni- versum terrarum orbem sorte distribuit, unicuique sua parte assignata. Sem primogenito sorte obtigit quidquid est a Persia et Bactris usque ad Indos. Longitudo sortis ejus usque ad Rhinocururam pertingebat. Sita est autem Rhinocurura in medio Ægypti et Palæstinæ e regione maris Rubri. Pars Clam. Chan, secund genito dedit omnia a Rhinocururorum regione usque ad 301 Gadira, ad meridiem. Tertio Jac pleth, quidquid est ad aquilonem a Media usque ad Gades et Rhinocururam. Filii Sem, Elam, quo Elamita, Persae antiqui. Assur, a quo Assyrii. Ar- phaxad, a qιο Chaldai. Aram, a quo Syri. Lud, a quo Lydi. Heber, a quo Hebræi. Sem nascuntur linguæ divisa sunt, ipsique dispersi linguis, tribu- bus et regnis. Quorum nomina sunt ista : Elanite, Assyrii, Chaldæi, * Lazones [Lacones], Eetes [Cre- tas], Lydi, Gasphemi, Massymi, Hebræi, Indi, Madia- nite, Bactriani, Arabes, qui et Dardanii, Camelii, Mardi, Arriani, Cedrusi, Scythæ, Hyrcani [Acar- nanes], Harmæi, Gymnosophiste, Troglodyte, Paones, Parthi, Cylleni, Syri, Commageni (Ela- mila, Magusaei, Armenii, Cilices, Cappadoces, Pon- tici, Bicones, Chalybes), Iberi. Filii Cham, Chus, a quo Chusæ Æthiopes. Iste Æthiops genuit Nemrod gigantem et venatoren, qui primus reperit magiam, qui condita Babylone primus rex ibi regnavit. Metriam, a quo Metræi Egyptii Mesram, a quo Ægyptii Mesrail, Phud, a quo Phuthæi Libyes. Chanaan, a quo Chanauzi. | στην Έδρανα, Ινδοί, Μαδιανοί, Βακτριανοί, "Αρα- βες, οἱ καὶ Δαρδάνιοι, Καμήλιοι, Μάρδοι, Αῤῥιανοί, Κερδούσαι, Σκύθαι, Ακαρνοὶ ω, "Αρμαιοι, Γυμνοσο φιποί, Τρωγλοδύται, Παίονες, Πάρθοι, Κοιλληνοί ", Σύρος, Κομμαγηνοί °, [ Ελαμῖται, Μαγουσαίοι, D * Exod. xt, 40. VARIE LECTIONES. Η Ινδούς. » Υρκανοί, η Κυλληνοί. ο Κομαγνηνοί. οι Μεσραΐμ. QUESTIONES. Μερισία τῶν υἱῶν Νῶς. Divisio filiorum Nor.

Sabba, a quo Sabbai, natio Ethiopum. Evilat, a A quo Getuli. Cæterum Cham, secundo filio, filii et filiorum Alii fuerunt triginta duo usque ad divisionem lin- guarum. Ethiopes, Troglodyte, Angæi, seu Aggæi, Hesauni, Ichthyophagi, Hellanici, Ægyptii, Phoeni- ces, Marmarida, Cares, Psyllitæ, Mossyni, Macones [Macedones], Macrones, Syrtitæ, Leptite, Magne- tes, Bithyni, Nomades, Lycii, Mariandeni, Pamphy- lii, Moscheusidii, Pisideni, Augalæl, Cilices, Mauri, Cretes, Margades, Numida, Afri, Bizaceni, Nasa- mones, Phasgeni, Mazices, Garami, Blemmyes, Auxomitæ qui in Ægypto comprehenduntur usque ad Oceanum; quorum insula sunt Cursula, Lam- pusa, Gaulus, Rhide, Carinthus, Astypala, Chius, " Lesbus, Tenedus,Imbrus, Jasus, Samus, Cous, Cy- donesirus, maxima Cyprus. Sabatha, unde Aslabari; Esbecatha, unde Esebechteni. Filii Japheth, Gomer, a quo Galatæ; Magog, a quo Scythæ; Madai, a quo Medi; Javan, a quo lo- nes; Elisa, a quo Moles; Thobel, a quo Iberes; Mosoch, a quo Cappadoces; Thiras, a quo Thraces; Aschanaz, a quo Rhegines; Riphath, a quo Paphla- gones; Thorgama, a quo Phryges; Tharsis, a quo Cilices; Chettim; a quo Cypri, Rhodii; Gog, 302 a quo Gothi; Gergomam, a quo Armeni. Japheth, tertio filio fuerunt filii et filiorum filii C quindecim. Medi, Albani, Gargani, Armenii, Arrei, Amazones, Coli, Corzeni, Benneageni, Cappadoces, Galata, Mariandeni, Colchi, Sauromata, Germani, Macedones, Phryges, Mæones [Meotæ], Scythæ, Tauri, Thraces, Bastrani, Illyrii, Græci, Libyes, Pannonii, Sestri [ Vesteri ], Ongenmi [Venni ], Dau- ni, Iapyges, Calabri, Hippici, Latini, qui et Roma- ni, Tyrrheni, Galli, Celtæ, Libistemi, Campani, Celtiberi, Aquitani, Illyriani, Besontes, Cartani, Lusitani, Vaccæi, Britanni, Scoti, Hispani, quorum insulae sunt, Britannia, Sicilia, Euboea, Rhodus, Chius, Lesbus, Cytherea, Zacynthus, Cephalenia, Corcyra, Cyprus. Quod si alicubi gentis aut insula nomen bis positum invenies, equidem in alterius scrte non est quod mireris aut dubites. Nam id D factum est aut deductione coloniarum in illas par- tes, aut avaritia el rapacitate Chaui, qui fratris sui Sem hæreditatem invasit. Istæ gentes progenitæ sunt ex tribus filiis Noe, quos pater jurejurando astrinxit ne quis fratris sui fines invaderet, transgressori exterminium denun- tiando ut et universo senini ejus, qui locum aliquem fratris sui, avaritia adversus proprium fratrem sti- mulatus, occupasset. Cum vero Ægyptus, et omnia quæ ad meridiem Chamo sorte obtigissent, eaque essent admodum æstuosa, Chanaan, filius Cbam, βυες· Χαναάμ, ἀφ' οὗ Χαναναίοι· Σαββά, ἀφ' οὗ Σαββιαΐοι, Αιθιόπων γένος· Εὐλάτ, ἀφ' οὗ Γετου Χαμ δὲ τῷ δευτέρῳ, παῖδες καὶ παίδων παῖδες, ἕως του διαμερισμοῦ τῶν γλωσσῶν, τριάκοντα δύο. Αιθίοπες, [ Τρωγλοδύται,] Αγγαίοι, [ Γαγγηνοί, Ησαυνοί, Ιχθυοφάγοι, [ Ελληνικοί, ] Αιγύπτιοι, [ Φοίνικες, ] Μαρμαρίδαι, [Κάρες, ] Ψυλλῖται, Μοσο συνοί, [ Μάκονες, ] Μάκρονες, Σηρτῖται, [Λεπτῖται,] Μάγνητες, Βιθυνοί, [ Νονάδι Ρ, ] Λύκιοι, Μαριανδη- νοι, Παμφύλιοι, Μοσχευσίδιοι, Πισιδυνοι, Αγαλαίοι, [ Κίλικες, ] Μαυρούσιοι, [ Κρήτες, Μαργάδες, Νου μίδαι, Αφροὶ καὶ Βιζακηνοί, Νασάμωνες, Φασγη- νος, Μάζικες, Γαραμοί, Βλέμμυες, Αζωνται 4, ] οὗτοι κατέχουσιν ἀπὸ Αἰγύπτου ἕως Ὠκεανοῦ. Καὶ νῆσοι αὐτοῖς Κούρσουλα, Λάμπουσα, Γαύλος, Ρι- δὴ, ] Καρίανθος, Αστυπάλαι, [ Χίος, ] Λέσβος, [ Τέ νεδος,] Ιμβρος, Ιασος, Σάμος, [ Κώος, Κυδωνή- σιρος, μεγίστη Κύπρος, ] Σαβαθᾶ, ἀφ᾽ οὗ Ασταβά ροι· Ἐσβεκαθᾶ, ἀφ᾽ οὗ Ἐσδεχθηνοί το [ Υιοί Ιάφεθ. Γόμερ, ἀφ' οὗ Γαλάται· Μαγώγ, ἀφ' οὗ Σκύθαι· Μαδαῖ, ἀφ' οὗ Μῆδοι· Ἰωδὰν, ἀφ' οὗ Ιωνες· Ἐλισά, ἀφ' οὗ Αἰολεῖς· Βαβέλ, ἀφ' οὗ 16η - ρες· Μοσόχ, ἀφ᾽ οὗ Καππάδοκες· Θείρας, ἀφ' οὗ Θρᾷκες· Ασχανάς, ἀφ' οὗ Ρήγινες· Ριφάθ, ἀφ' οὗ Παφλαγονες· [θοργαμά, ἀφ' οὗ Φρύγες· Θαρσίς, ἀφ' οὗ Κίλικες]· Χεττιεὶμ, ἀφ' οὗ Κύπριοι· [Κύ ποι 4], 'Ρόδιοι· [ Γωγ, ἀφ' οὗ Γοτθοί·] Γεργομάμ, ἀφ' οὗ Αρμενοι. Ιάφεθ δὲ τῷ τρίτῳ παῖδες καὶ παίδων παῖδες δε καπέντε. Μῆδοι, Αλβανοί, [Γαργανοί ], Αρμένιοι [ Αβραίοι ], Αμαζόνες, Κολοί, [ Κορζηνοί, Βεννεα- γηνοί, Καππάδοκες, Γαλάται, Μαριανδηνοί, Κολχοί, Σαυρομάται), Γερμανοί, Μακεδόνες, Φρύγες, [Μαιο- νες], Σκύθαι, Ταῦροι, Θρᾷκες, Βαστρανοί, Ίλλυ- ριος, Έλληνες, Λίβυες, Παννόνιοι, Σεστροί, Όγγεν νοί, Δαῦνοι, Ἰάπυγες, Καλαβροί, Ἱππικοί, Λατίνοι, οἱ καὶ Ῥωμαῖοι, Τυῤῥηνοί, Γάλλοι, Κελτοί [ Λιβε στικοί ], Καμπανοί [ Κελτιβῆρες ). Ακουῖτανοί, Ἰλο λυριανοί, Βέσοντες, Καρτανοί, Λυσιτανοί, Οὐπ καῖοι, Βρεταννοί, Σκότοι, Σπανοί, Νήσοι δὲ αὐτοῖς· Βρεταννία, Σικελία, Εύβοια, Ρόδος, [ Χίος, Λέσβος, Κυθέρεια, Ζάκυνθος, Κεφαληνία, Κορκύρα, Κά προς ]. Εἴπου δὲ ἔθνους ὄνομα ἢ νήσου ἐντέτακται δισσῶς ἐν κλήρῳ ἄλλου, ἢ κατὰ τὰς γενομένας κατὰ καιρὸν ἀποικίας, ἢ κατὰ πρόσληψιν τοῦ Χάμ, δς ἐπλεονέκτησε καὶ ἔλαβε τοῦ Σὴμ μέρη, [ μηδεὶς θαυ · μαζέτω, ἢ ἀμφιβαλλέτω. ] Τούτων τοίνυν τῶν ἐθνῶν οὕτως ἐκ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ Νῶε γεγονότων, καὶ τριχῇ τοῦ κόσμου τοῖς τρισὶν υἱοῖς διαμερισθέντος, οἷς, ὡς εἴρηται, ὅρκος ἀπῃτήθη παρ' αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πατρὸς, μηδένα έπει - βαίνειν τῷ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ κλήρῳ, τὸν δὲ ὑπερο βαίνοντα τὴν τοῦ ὅρκου διαταγὴν, ἐξολοθρεύεσθαι ἐν τῷ ὅρκῳ ἔφησαν, καὶ πᾶν τὸ σπέρμα αὐτοῦ, παντὸς σπέρματος χώρᾳ τοῦ ἐπιβαίνοντος πρός τινι λοι. VARIE LECTIONES. • Νομάδες. 9 Αζωμῖται. Γ. Αυξαμῖται. . Εσεβεχθηνοί. prioris. • Redundat hæc vocula ex repetitione S. ANASTASII SINAITÆ

QUESTIONES. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΘ'. Πως νοητέον τὸ, ο Ἐγὼ σκληρυκῶ τὴν καρδίαν QUAESTIO XXIX. Quomodo sit intelligendum: Ego indurabo cor Pharaonis 109, RESPONSIO. Scholium. τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ πλεονεκτοῦντος τὸν ἴδιον Α ἀδελφόν. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ τοῦ Χαμ κλήρῳ Αἴγυπτος καὶ πάντα τὰ πρὸς νότον ὑπέπεσαν, πάνυ δοκοῦντα καυσώδη τινὰ ὑπάρχειν, πλεονέκτης δὲ ὢν Χαναάν υἱὸς ἐπῆλθε τῇ Παλαιστινῶν γῇ, τουτέστι, τῇ Ἰου- δείᾳ, καὶ ἀφαρπάζει αὐτὴν τοῦ κλήρου οὖσαν τοῦ Σήμ. Καὶ ἐμακροθύμει ὁ Θεὸς, διδούς χρόνους με τανοίας, ἵνα μετανοήσωσιν οἱ ἐκ τοῦ Χὰμ ἔκγονος, καὶ ἀποδῶσι τοῖς υἱοῖς τοῦ Σὴμ τὴν ἰδίαν κληρονο μίαν· σπλαγχνισθεὶς ὁ Θεὸς μηδὲν κακὸν τούτοις ἐπήνεγκεν. Ἐπεὶ οὖν ἔτεσι πολλοῖς ἡ μακροθυμία τοῦ Θεοῦ συνεχώρει ", κατὰ τὸ εἰρημένον· « Οὔπω ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμορραίων, » ἔμενέ τε κ τῇ ἁμαρτίᾳ ὁ Χαναάν, γεννήσας τὸν Αμορβαῖον, καὶ Ἀσεναῖον, καὶ Ἀράδιον, καὶ Σι- αιώνιον, καὶ τῷ χρόνῳ τούτῳ τῆς μακροθυμίας τοῦ Θεοῦ οὐ μετεμελεῖτο ὁ Χάμ· τούτου ἕνεκεν ἔκδικος ὧν ὁ Θεὸς ἀληθὴς μετὰ δεκαοκτώ γενεὰς ἐκδικεῖ τὴν ὅρκον, ὃν μεταξὺ ἀλλήλων πρὸς Θεὸν συνέθεντο chrei. Φαραώ ; » ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ράδιον ἦν τῷ Θεῷ, μετὰ τὴν ἀπείθειαν, πανολε- θρίαν ἐπαγαγεῖν· ἀλλὰ ἀφράστῳ κεχρημένος μακρο- θυμία, μετρίαν αὐτῷ παιδείαν ἐπήγαγε. Ταῦτα δὲ ἀντίτυπον ἐποίει τὴν ἐκείνου καρδίαν. Ὥσπερ γὰρ ὁ C ήλιος τῇ τῆς θέρμης ενεργεία τὸν μὲν κηρὸν μαλάτ τεί, τὸν δὲ πηλὸν σκληρύνει, οὕτω τῇ τοῦ Θεοῦ μα προθυμίᾳ οἱ μὲν τῶν ἀνθρώπων σκληρύνονται, οἱ δὲ μαλάττονται, ἐπειδὴ οὐχ ἅπαντες τῷ μέλλοντι πιο στεύουσι βίῳ. Κολάζει μὲν ὁ Θεός τινας ἐνταῦθα πονηρούς, ἀνακηρύττει δὲ εὐσεβεῖς 7. Τούτου χάριν ὁ ᾿Απόστολος, τινὰς μὲν σκεύη ὀργῆς, τινὰς δὲ σκεύη ἐλέους ὠνόμασεν· ἐπειδὴ δι' ἐκείνων μὲν δῆλος γίνεται κολάζων ἐνδίκως ὁ Θεὸς, διὰ τούτων δὲ ἐπι- μελείας και προμηθείας ἀξιῶν τοὺς τῆς ἀρετῆς ἀθλης τάς. Καθάπερ γὰρ οἱ ἰατροὶ τοὺς ἀνηκέστως διακει μένους, πολλῶν παρόντων, τέμνουσι, τὸν τῆς ἰα- τρείας διδάσκοντες τρόπον τοὺς μαθητάς· οὕτω καὶ ὁ θεὸς τὸν Φαραώ, διὰ τὴν ἀπείθειαν καὶ σκληρο- καρδίαν αὐτοῦ, παντοδαπαῖς τιμωρίαις ὑπέβαλε, της σωφρονισμόν τῶν ὑπολειπομένων. Φησὶ γὰρ ὁ Παροιμιαστής «Λοιμοῦ μαστιγουμένου, ἄφρων πανουργότερος ἔσται. ο Πανούργος δὲ ἰδὼν πονηρὰν τιμωρούμενον κραταιῶς παιδεύεται, οἱ δὲ ἄφρονες παρελθόντες, έζημιώθησαν, καὶ πιπτόντων ἀσεβῶν, δίκαια κατάφοβος γίνονται 2. Σχόλιον. Μηδεὶς δὲ ὑπολάβοι, τὸν Φαραὼ εἰς ἀναισθησία, τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πραττομένων ἐκβιάζεσθαι, ἀλλ' καὶ πᾶν τὸ σπέρμα αὐτοῦ τοῦ ἐπιβαίνοντος χώρᾳ τινὶ τοῦ ἀδελφοῦ. cupiditate incensus, Palaestinaur, hoc est Judeam, invasit, et sibi vindicavit, cum esset de sorte Sem. Deus tamen, patiens et longanimis, concedebat po- steris Cham spatium pœnitentiæ, ut filiis Sem pre- priam hæreditatem restituerent. Misericordia ergo motus nihil mali illis inferebat. Pluribus vero annis patientia Dei durante, juxta dictum illud : . Non- dum complete sunt iniquitates Amorrhæorum ", et Chanaan in suis sceleribus persistente, qui ge- nuit Amorrhæum, Assenaeum, Aradium et Side- nium, tandem verus vindex et judex Deus, post octodecim generationes, vindicat juramentum quo sibi se invicem obligaverant, exstincto et extermi- nato semine Chanaan, secundum jusjurandum ex ore ipsius progressum, propria regione posteris Sem restituta. Annon igitur Deus justum judicium tulit, 303 cum id quod justum erat unicuique parti reddidit? Frustra igitur calumniantur Mani- Deo facile erat, post inobedientiam, Pharaoni alferre interitum; sed ineffabili usus lenitate, me- diocrem intulit castigationem; ea autem reddebat cor ejus durum et resistens. Quomodo enimn sol caloris operatione ceram quidem mollit, lutum autem indurat; ita etiam Dei lenitate alii quidem homines molliuntur, alii indurantur. Quoniam vero non omnes credunt vitæ futuræ, quosdam malos Deus hic castigat ; pios vero honorat. Ea de causa Apostolus quosdam nominavit vasa ire, quosdam vasa misericordiæ; quoniam per illos ma- nifestum est Deum juste punire, per hos athletarum virtutis curam gerere, eisque providere. Quemad modum enim medici eos qui morbo laborant incu- rabili, secant, multis præsentibus, medicinæ mo- dum docentes discipulos; ita etiam Deus Pharao- nem propter inobedientiam et cordis duritiem, subjecit omne genus tormentis, ad reliquorum D institutionem. Dicit enim Paroemiastes : « Pesti- lente flagellato, stultus sapientior erit '', Sapiens, cum viderit puniri malos, ipse eruditur; stulti praetereuntes damno afficiuntur, et cadentibus in- piis terrore percelluntur justi. Nemo existimet Pharaonem a Deo eo esse de- ductum ut, quæ gerebantur, cogeretur non sen- ἐξολοθρευομένου τοῦ σπέρματος Χαναάν, καθὰ ἐκ στόματος αὐτοῦ ἐξεληλυθότα, καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Σημ τὴν ἰδίαν ἀπολαμβάνει χώραν. Οὐκ ἐκδίκησεν οὖν ὁ Θεὸς, τὰ δίκαια ἑκάστῳ μέρει απονέμων ; Μά την τοίνυν λοιδορούσιν οἱ Μανιχαίοι. • Gen. xv, 16. ** Exod. VI, 3. 11 Prov. xix, 25; xx1, 11. VARIE LECTIONES. • Haec ila lege, * Εμεινε π • Cod. M. S. ἀσεβεῖς non bene. 2 Cod. M. S. καταφρονοῦνται non recte συνεχωρήθη.

tire; sed dilatio flagellorum est monnunquam causa A Dicit enim : Videns autem Pharao quod data esset neque omnibus ei opus est ad terrorem reliquo- Β rum malorum : ita etiam Deo non omnibus opus est sceleratis, quando nos, exemplo edito, vult cautio- bono firmiores et constantiores efficit. QUAESTIO XXX. Cum esset Job justus, in quem nulla cadebat reprehensio, quæ erant gratiæ, recte gessit ante gratiam. Quod auten est gratiae eximium, est id quod eum, dicentes: Parum es flagellatus, si peccato- stus tanquam Dei propheta, lamentabatur. Quod " corporis plagam, et allictionem tale quid est elo- pentes et terram aspergentes, assederunt ei dies 13 Job ut, 1, τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ οὐκ εἰσήκουεν αὐτὸν, καθά- ἐκεῖ καταλῦσαι τὸν βίον πολλάκις· ὅταν δέ τινας ται τὴν δύναμιν καὶ τὴν ὀργήν, πολλὰ ἐκ τούτου κατορθῶν. Τούς τε γὰρ πονηροὺς οὕτως ἐπὶ τὴν Αμεμπτος καὶ δίκαιος ὑπάρχων Ἰώβ, τὰ τῆς χάριτος κατώρθωσε. Τὸ δὲ τῆς χάριτος ἐξαίρετον τίαν γένωνται, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀφορμῆς· ἡ γὰρ ἐβλάπτοντο ], ὥσπερ καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ μικρὸν κατ- ἔκριναν αὐτὸν λέγοντες· . Ολίγα ὧν ἡμάρτηκα; οὔτε ἐπὶ τῇ τοῦ σώματος αὐτοῦ πληγῇ καὶ κακώσει τὴν ἑαυτοῦ πολήν. Καὶ καταπασάμενοι τὴν γῆν, παρεκάθισαν αὐτῷ ἑπτὰ ἡμέρας καὶ ἑπτὰ νύκτας. καὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐλάλησεν· ἑώρων γὰρ τὴν πληγὴν 18 Job xx11, 5. ut callum contrahat animus. Quando enim Deus ei infligebat plagas, promittebat dimittere popu- lum; quando remittebat tormenta, indurabatur. requies, aggravavit cor suum, et non audivit eos, sicut præceperat Dominus "10 Ex Chrysostomo ad Stagirium. Quemadmodum in reis et sceleratis accidit,'quo- rum multos in carcere judex relinquit, ut etiam illic e vita excedant. Quando autem aliquos vult admonere, uno aut duobus ex illis acceptis, in sublimi tribunali sessitans, omnibus circumstanti- bus, 304 eos jubet duci ad supplicium capitis; res reddere; sed nonnullos ex eis accipiens, quos non correctum iri novit, ostendit in eos suam po- tentiam et iram, ex quo multa bona sequuntur; nam et malos sic hortatur ad mutandum, si vo- lunt, suam improbitatem; et bonos in proposito recte gerit charitas in Deum et proximum. Cum ergo non solum sui curam gereret, sed etiam caveret acprovideret ne proximi, eo decertante et in labori- bus se fortiter gerente, offenderentur, qui ejus noverant pietatem, et quæ non fas erant dicerent aut cogitarent, et propter ipsum peccato fierent obnoxii; aut enim Deum injustum esse existiman- tes, aut justi vitam sincere non suscipientes, non tantum utilitatis quantum damni percepturi erant, sicut etiam ejus amici paulo post condemnarunt rum tuorum habeatur ratio '';, et prius: «Αη peccatum tuum est nullum? imo innumerabiles G sunt iniquitates tua 18 : » hoc cum præescivisset ju- η autem hoc sit verum, attende; quia neque propter facultatum suarum ablationem, neque propter cutus; sed accepit omnia cum gratiarum actione. Quando autem ad eum accesserunt amici, procul videntes, non cognoverunt, et exclamantes voce magna fleverunt, unusquisque veste:n suam rum- septem et noctes septem, et nemo eorum est locu- 19 Exod. vult, 15. VARIE LECTIONES. ὅτι ἡ ἀνοχὴ τῶν μαστίγων αἰτία τῆς πωρώσεως 3. 6. ἐγίνετο. Ηνίκα γὰρ ἐπήγαγεν ἐπ' αὐτὸν τὰς πλη γὰς, ἀπολλύειν τὸν λαὸν ἐπηγγέλλετο· ἡνίκα δὲ ἡφίει τὴν βάσανον, ἑαυτὸν ἐσκληρύνετο. Φησί γάρ • Ἰδὼν δὲ Φαραώ, ὅτι γέγονεν ἀνάψυξις, ἐβάρυνε περ ἐλάλησε Κύριος. » Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ πρὸς Σταγείριον. Καθάπερ ἐπὶ τῶν κακούργων, τοὺς μὲν πολλούς ἀφίησιν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ οἰκεῖν ὁ κριτής, ὡς καὶ τῶν πολλῶν νουθετῆσαι βούλεται, ἕνα που ἢ καὶ δύο ἐξ ἐκείνων λαβὼν, καὶ ἐφ' ὑψηλοῦ καθίσας τοῦ βήματος, περιεστώτων πάντων, οὕτως αὐτὸν καὶ λεύει ἐπὶ τὸν θάνατον ἄγεσθαι, καὶ οὐ πάντων αὐτῷ πρὸς τὸν λοιπῶν φόβον χρεία τῶν πονηρῶν· οὕτω καὶ τῷ Θεῷ οὐ πάντων τῶν μοχθηρῶν, ὅταν ἡμᾶς σωφρονίσαι βούλεται, χρήζει *, ἀλλ' ἐνίους ἐξ αὐτῶν ἀπολαβὼν, οὓς οἶδεν ἀδιορθώτως ἔχοντας, ἐνδείκνυ- μεταβολὴν πονηρίας, εἰ βούλοιντο, παρακαλεῖ, τους τε ἀγαθοὺς προσεκτικωτέρους εργάζεται. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Λ'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. τῆς ἀγάπης ἐστὶ κατόρθωμα εἰς τε τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον. Ἐπεὶ οὖν οὐ μόνον τὸ ἑαυτοῦ ἐφρόντιζεν, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ πλησίον ἐσκόπει, μή πως, ἀγων:- ζομένου αὐτοῦ, [ καὶ τοῖς πόνοις ] ἐγκαρτερούντος, οἱ συνειδότες αὐτῷ εὐσέβειαν, σκανδαλισθῶσι, καὶ ἃ μὴ θέμις, εἴπωσιν ἢ λογίσωνται, καὶ ὑφ᾽ ἀμαρ τὸν Θεὸν ἄδικον εἶναι, ἢ τὸν τοῦ δικαίου γνησίως οὐκ ἀποδεχόμενοι βίον, οὐ τοσοῦτον ὠφελοῦντο [ὅσον ἐμαστίγωσέν σε, καὶ πρότερον· «Οὐχ ἡ κακία σου ἐστι πολλή; ἀναρίθμητοι δέ εἰσιν αἱ ἁμαρτίαι σου·, τοῦτο προειδώς, ὡς Θεοῦ προφήτης, ὁ δί καιος, ἀπεθρήνει. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, πρός εχε, ὅτι οὔτε ἐπὶ τῇ τῶν ὑπαρχόντων ἀφαιρέσει, ἐφθέγξατό τι τοιοῦτον, ἀλλὰ πάντα μετ' εὐχαριστίας ἐδέξατο. Ηνίκα δὲ παρεγένοντο πρὸς αὐτὸν οἱ φέ λοι, ἰδόντες αὐτὸν πόρρωθεν, οὐκ ἔγνωσαν, καὶ βοή σαντες φωνῇ μεγάλῃ ἔκλαυσαν, ῥήξαντες ἕκαστος μεγάλην οὖσαν σφόδρα. Τότε δή, φησὶν, ήνοιξε τὸ με μαστίζεσε, ε δεινήν. • δεῖ. 5 C. M. mendose 'S. ANASTASII SINAITÆ Quare Job maledicit diei quo natus est "? RESPONSIO. Τίνος ἕνεκα καταρᾶται Ἰὼβ τὴν ἡμέραν αὐτοῦ; 1 Job x1,

HOMILIA XLIII. ἀποθανεῖν· μάταιον λόγον, καὶ ψευδῆ, μακρὰν ἀπ' Α ἐμοῦ ποίησον. Βδέλυγμα γὰρ Κυρίῳ χείλη ψευδή · ὁ δὲ ποιῶν πίστεις, δεκτὸς παρ' αὐτοῦ. » ἐρείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέμους. Ἡ γὰρ ψευδής γλώσσα μισεῖ ἀλήθειαν. » Και ο Μάρτ • τις ψευδῆς οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται· ὁ δὲ ἐγκαλῶν ἀδίκως, οὐ μὴ διασωθῇ. » Και· ο Μάρτυς ψευδής 1095 ἀπολεῖται. Ανὴρ δὲ ὑπήκοος φυλασσόμενος, λαλήσει ἀλήθειαν. » Καὶ πάλιν· « Μὴ ἴσθι ψευδής μάρτυς ἐπὶ σὸν πολίτην, » τουτέστιν, ἐπὶ σὸν ὁμόπιστον· • Μηδὲ πλατύνου ἐπὶ σοῖς χείλεσιν. » Καὶ ἄλλος · • μώμος πονηρός, ψεῦδος ἐν ἀνθρώπῳ. Ὁ δὲ πιστὸς μάρτυς οὐ ψεύδεται. » Καὶ πάλιν • "Ακακος πιο • στεύει παντὶ λόγῳ, πανούργος δὲ ἔρχεται εἰς μετά- νοιαν. » Καὶ πάλιν · . Οὐχ ἁρμόσει άφρονι χείλη πιστά, οὐδὲ δικαίῳ χείλη ψευδή. » Καὶ ἐπάγει· « Α- ρετώτερον κλέπτης ἢ ὁ ἐνδελεχίζων ψευδή. . 'Ο δὲ ἀπόστολος Παῦλος· . Μή ψεύδεσθε εἰς ἀλλήλους, ἀλλὰ ἀποθέμενοι τὸ ψεῦδος, λαλεῖτε ἀλήθειαν, ἔκα στος μετὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ. Καὶ ἐν ταῖς Πράξε σιν ὁ Πέτρος τῷ ᾿Ανανίᾳ· « Διὰ τί, φησὶν, ἐπλήρω σεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου ψεύσασθαί σε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ νοσφίσασθαι ἀπὸ τῆς τιμῆς τοῦ χωρίου ; » Καὶ ἐπάγει· « Οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ Θεῷ. » Καὶ ὁ Ἰάκωβος· « Ἐπεὶ μικρὸν ζῆλον ἔχετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, μὴ καταυχᾶσθε, καὶ ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας. » Ο δὲ Κύριος περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου· . Οταν λαλεῖ, φησί, τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶν, ὡς καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ὁ ᾿Ακούσαντες οὖν, ἀγαπητοί, τὸν πονηρὸν ψόγον τοῦ διαβολικοῦ ψεύδους, πάσῃ σπουδῇ φύγωμεν ἀπ' αὐτοῦ, καὶ προσδράμωμεν τῇ ἀληθείᾳ, ὅς ἐστιν Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΜΓ'. Περὶ κενοδοξίας. Ο κενόδοξος δηλοῖ ὅτι πρόσκειται τῇ μισοθέῳ δόξῃ. "Ηδιστα γὰρ θηρεύει τοὺς ἐπαίνους τῶν ἀν- θρώπων, καὶ εἰς αὐτοὺς ἐναβρύνεται ὑπὲρ ἐσμῶν Εστιάσεως. ῾Ο τοιοῦτος ὡς ἀνθρωπάρεσκος κρίνεται, ὅτι ἀγαπᾷ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων ὑπὲρ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην· ἀλλ' ὥσπερ διὰ θλίψεως τὰ ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις ἡτοί. μασται, οὕτως καὶ τὰ κακὰ διὰ κενοδοξίας καὶ ἡδονῆς. Ρίζα γὰρ αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας ἀνθρώπινος ἔπαινος · οὐχ ὅταν ἀκούωμεν αὐτὰ, ἀλλ' ὅταν αὐτὰ καταδεχώμεθα ἡδέως. Η γὰρ κενοδοξία, καὶ ἡδονὴ, αἴτια ὑπάρχει πάσης κακίας. Το πάθος τοῦτο τῆς κενοδοξίας πάνυ πολυμορφόν ἐστιν καὶ λεπτότατον, καὶ οὐ ταχέως, οὐδ᾽ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ πειραζομένου και ταλαμβανόμενον. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἄλλων παθῶν αἱ προσβολαί φανερώτεραι τυγχάνουσιν· καὶ ἡ ψυχὴ - DE INANI GLORIA. • . iniquitatem. Εt : 4 Perdes omnes qui loquuntur men- dacium ". » Et: c Quia mentita est iniquitas sibi 1, labia enim dolosa in corde et in corde locuta sunt 18 mendacium. Quin sapientissimus Salomon Deo ait : Duo sunt quæ peto, ne deneges sive auferas a me, priusquam moriar. Sermonem vanum ac mendacem longe fac a me . Abominatio enim apud Do- minum labia mendacia; qui autem fidelis est, acce- ptus est apud Deum ". » Et : « Qui nititur menda- ciis, hic pascet ventos 't; mendax enim lingua odit veritatem ". Et : Testis mendax non erat impuni- tus; qui autem defert injuste, non salvabitur., Ει : Testis mendax peribit "; vir autem obediens qui sibi cavet, loquetur veritatem ". » Et: Ne sis testis mendax adversus concivem tuum 26, , hoc est adversus confidelem, et ne dilateris labiis tuis r. » Alius item : c Reprehensio mala, men. dacium in homine; qui autem fidelis est testis, non mentitur 38. » Item : c Innocens credit omni verbo, veteratorem autem et astutum poenitebit ". Et : « Non conveniunt stulto labia fidelia, neque justo verba mendacia s. Inducit : • Eligibilius quid est fur, quam qui assidue mentitur ". » Apo- stolus item Paulus: Loquimini veritatem unus- quisque cum proximo suo ". » In Actibus quoque Petrus Ananiæ dixit : Ut quid implevit Satanas cor tuum, mentiri te Spiritui sancto, et fraudare de pretio agri 31? » Inducit : c Non es mentitus hom minibus, sed Deo ". » Jacobus: • Cum amarum zelum habeatis in cordibus vestris, nolite gloriari et mentiri adversus veritatem ".Sed et Dominus, de Antichristo Cum enim loquitur mendacium, ex propriis loquitur; quia mendax est, ut et pater ejus s. » Audita igitur, charissimi, diabolici men- dacii vituperabili malignitate, quam longissime ab illo secedamus ; ad complexum vero veritatis stu- dio omni contendamus pertingere, qui Christus est Deus noster verus. Ipsi gloria in sæcula. Amen. Vaniglorius reipsa declarat exosam se habere Dei gloriam : ab hominibus enim laudes captat ac ve- natur perquam suaviter. Hinc ad eas secum ambi- tiosius subsultat ac prægestit gloriosius quam vel coepulonum quantuslibet coetus. Talis ut humani favoris captator judicatur: ab hominibus enim sibi D exhibitam gloriam, præ gloria Dei diligit, juxta evangelistam Joannem : sane ut sunt hominibus ap- parata bona per afflictionum tolerantiam, ita et per inanem gloriam atque illecebram voluptatis conci- liantur mala. Radix proinde obscenæ ac turpis con- cupiscentia est ex hominibus aucupari laudem, non quidem ipso statim articulo tentationis, sed tunc cum exceptas illam et perquam suaviter admit- tis. Plane malitiæ omnis artifex vana est gloria, simul et voluptas. 1096 Afectio proinde ambi- Prov. χλιν, 28. Ephes. iv, 25. 4. 21 Prov. x, 13 Act. v, 3. • Ος δὲ ** Psal. v. 7. 17; Psal. XXVI, 12. 10 Psal. x1, 5. *• Prov. xxvi, 28. *ª Prov. xtx, 15. st ibid. 9. ** Prov. XIV, 5. so ibid. 15. 30 Prov. χντι, 4. * ibid. 4. 2. Jac. 111, 14. * Joan, vi, 44. " Prov. xxx, 7, 8. 25 Prov. xxi, 28. οι Prov. sis, 22. 20 Prov. x:1. 22. 27 Prov. vi, 9.

PSALMUM VI. propter misericordiam tuam. Quod si velis mili meipsum pronuntio, ac me reum mortis confiteor misericordiam tuam. » Ad tai confugio miseri- cordiam, cum mihi desit quid offeram. Abs te mis sericordiam fagito : tu ne ejus pretium a me qua- ras. Nemo quippe misericordiam vendit, sed eam minis mentem diligenter in mala intentam a sua coram te ”. ‹ Si iniquitates observaveris, quis tatibus conceptus sim, et in peccatis conceperit me mater mea ”., Memento ne cœlum ipsum coram te mundum esse”,`neque angelos esse corain te a propter misericordiam tuam : » me, inquam, qui facis, qui dignus est : siquidem misereris justi, intres in judicium cum servis tuis ". » Si enim volueris judicio nobiscum contendere, obstruatur oportet omue os, omni destiturum defensione. Quid enim dicturi sumus ? Cum non essemus, creati ; des constituisti. Quapropter, « Ne memineris ini- tuam ex adverso comminationem appenderis : quin A mei, Domine ; sana me, Domine : » iis deinde subne- clit illud, e Converte, converte, ut pastor:>ul viæ dux, eripe; ut potens, e Salvum ne fac propter miscricordiam tuam. Non propter opera mea; quippe mala sunt; non propter meos sermones : nam sunt vani; non propter meas cogitationes : siquidem sunt immunola : sed, « Salvum me fae litem intentare, tuum ego judicium occupo, inque ac agnosco. Cætermin, ‹ Salvum me fac propter gratis tribuit. Idcirco, • Salvum me fac propter misericordiam tuam. » Memento verborum tuorun, qure in sacris Litteris prolocutus es. Nimirum, ho- juventutes, Memento hominem vanilali assimi- latum esse, ac fore ut non justificetur omnis vivens sustinebit ”?, Memento neminem a sorde mundum esse, ne si una dies sit vita ejus : utque ‹ in iniqui- peccato immunes ", siquidem eorum aliqui cecide- runt e cœlo propter superbiam. ‹ Salvum me fac misericordia egeam. Siquidem enim eum salvum nihil res admirationis habet : sin autem indignum me, tua misericordia impertieris : hoc utique no- vum, hoc magnum fiet. Tunc quippe medicus ad- mirationi habetur, cum morbos incurabiles sanat, maleque affectos pristinæ valetudini reparat. Rex quoque tunc celebratur ludibus, cum in immeritos munificus et. Scis natura imbecillitatem, quippe qui eam formaveris, nec ipsam induere dedignatus sis. Quapropter, « Salvum me fac propter misericor- diam tuam. » Ne viucat, quæso, mea segnities iu- mensam clementiam ac benignitatem tuam: « Ne errore lapsos, convertisti; perditos quæ ivisti ; pretioso redemisti sanguine; Dei nos filios 2c hære- quitatum nostrarum ” ; › neque peccatis nostris potius, justam illam tuam libram ‹ inclina ex hoc in hoc '; ex nostro onere in magnam illam tuam misericordiam. Salvum me fac propter bonitatem tuam, per quam mundumn perditumn salvum fecisti : omnesque a sæculo justi per eam bona repromissa ὡς ποιμὴν ἐπίτρεψον· ο καὶ ὡς ὁδηγὸς, οῦται· ὡς δυνατός, ο Σωσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Ούχ ἕνεκα τῶν ἔργων μου, πονηρὰ γὰρ εἰσιν· οὐχ ἕνεκα τῶν λόγων μου, μάταιοι γάρ εἰσιν· οὐχ ἕνεκα τῶν λογισμῶν μου, ρυπαροὶ γὰρ εἰσιν· ἀλλὰ, ο Σῶσόν με ἔνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Εἰ δὲ δικάσασθαι πρός με βούλει, ἐγὼ προλαμβάνω τὴν σὴν κρίσιν, καὶ κατ' ἐμαυτοῦ τὴν ἀπόφασιν ἐκφέρω, καὶ ὁμολογώ, ὅτι ἄξιος θανάτου ἐγώ. Λοιπόν, ο Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Εἰς τὸ ἔλεός σου καταφεύγω, ού μὴ ζητήσῃς με τὴν τούτου τιμήν. Οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἐλεημοσύνην πιπράσκει, ἀλλὰ δῶρον ταύτην παρέχει. Δ:δ, « Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Μνήσθητι τῶν λόγων ὧν ἐν ταῖς ἁγίαις σου Γραφαῖς εἴρηκας· ὅτι ο Επιμελῶς ἔγκειται διάνοια τοῦ ἀν- σθητι ὅτι ἄνθρωπος ματαιότητι ώμοιώθη, καὶ ὅτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν. Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃ, τίς ὑποστήσεται ; » Μνήσθητι ὅτι οὐ δεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' ἂν ἡ μία ἡμέρα ἡ ζωή ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου, ο Μνήσθητι ὅτι οὐδὲ αὐτὸς ὁ οὐρανὸς καθαρὸς ἐνώπιόν σου· οὐδὲ • Ενεκεν τοῦ ἐλέους σου σῶσόν με· › ἐμὲ τὸν ἐλέους δεόμενον. Εἰ γὰρ τὸν ἄξιον σώζεις, εἰ τὸν δίκαιον ἐλεήσεις, οὐδὲν θαυμαστόν· ἀλλ' εἰ ἐμὲ τὴν ἀνάξιον, C τοῦ ἑλέους σου ἀξιώσεις, τοῦτο καὶ ξένον· τοῦτο καὶ μέγα. Καὶ γὰρ ἰατρὸς τότε θαυμάζεται, ὅτε νόσους ἀνιάτους ἰᾶται, καὶ ἀνθρώπους χαλεπῶς ἔχοντας ἐπαναγάγει πρὸς εὐρρωστίαν. Καὶ βασιλεὺς τότε ἐπαινεῖται, ὅτε τοῖς ἀναξίοις χαρίζεται. Οίδας τὴν μὴ ἀπαξιώσας ταύτην ἐνδύσασθαι. Διό, ο Σωσόν με ἕνεκεν τοῦ ἑλέους σου. » Μὴ νικήσῃ ἡ ἐμὴ ῥαθυμία τὴν ἄμετρόν σου φιλανθρω πίαν' < Μὴ εἰς κρίσιν ἔλθῃς μετὰ τῶν δούλων σου. » Εἰ γὰρ κριθῆναι βουληθῇς πρὸς ἡμᾶς, πᾶν στόμα φραγήσεται, μηδὲν ἔχουν ἀπολογήσασθαι. Τί γὰρ ἐρούμεν; Μὴ ὄντας ἡμᾶς ἐποίησας, πλανηθέντας " ἐπέστρεψας, ἀπολωλότας ἐζήτησας, τιμίῳ ἐξηγό- μετας αίματι, υἱοὺς ἡμᾶς Θεοῦ καὶ κληρονόμους κατέστησας. Διλ, ο Μὴ μνησθῇς τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν· ο μηδὲ ἀντισταθμίσῃς ταῖς ἁμαρτίαις τὴν σὴν ἀπειλήν ἀλλὰ τὸν δίκαιόν σου ζυγόν ο κλῖνον ἐκ τούτου εἰς τοῦτο·, ἐκ τοῦ ἡμετέρου φορτίου εἰς τὸ μέγα ἔλεός σου. Σῶσόν με ἕνεκεν τῆς χρηστότητός σου, δι' ἧς κόσμον ἀπολλύμενον ἔσωσας· καὶ πάντες οἱ γελίαις ἠξιώθησαν ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ Μωσέα τις εἴπῃ, καν 'Ααρών, κἂν Δαβίδ, κἂν Πέτρον τὸν Οὐχ ἔστη ἐν τοῖς οὐρανοῖς" οὐ γὰρ ἦν ἄξιος - ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ πάντα πληροῖ ὁ Θεὸς, γαὶ πανταχοῦ ἐστιν, ἔστη οὖν ἐπὶ γῆς ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ Κ, χαὶ ὑπηρ- εσίᾳ, ἐν ἢ τέταχται ἐξυπηρετεῖσθαι τῷ Θεῷ χαὶ ποῖς θεράπουσιν αὐτοῦ. Ἔν τισι γὰρ πράγμασι, μά- λίστα τοῖς κατὰ παιδείαν καὶ ταπείνωσιν ἐπαγομέ- νοῖς ἡμῖν παρὰ Θεοῦ, ἃ κατὰ ὀργὴν αὐτοῦ, τέταχται χαὶ ὁ διάθολος ἐξυπηρετεῖσθαι τῷ προστάγματι Κυ- ρίον, σὺν τοῖς πονηροῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, [ὡς δηλοῦ- σιν αἱ θεῖαι Γραφαί - « Ἐξαπέστειλε γὰρ, φησὶν, εἰς αὐτοὺς ὀργὴν θυμοῦ αὐτοῦ.] θυμὸν, καὶ ὀργὴν, καὶ θλίψιν, ἀποστολὴν δι᾽ ἀγγέλων πονηρῶν. ν Καὶ, « Πνεῦμα Κυρίον ἀπέστη ἀπὸ Σαούλ" καὶ ἔπνιγεν αὐτὸν πνεῦμα πονηρόν. ν Καὶ ὁ ᾿Απόστολος " ε Οὖς παρέδωχα τῷ Σατανᾷ, ἵνα παιδευθῶσι μὴ βλασφη- μεῖν. ν Τὴν εἰρημένην οὖν στάσιν τοῦ διαθόλου ἔνε ὠπιον Κυρίου, τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ ὑποληπτέον, εἰς ἣν τέταχται λειτουογεῖν τῷ Θεῷ, ὡς καὶ Ἡλίας περὶ αὐτοῦ φησι" « Ζῇ Κύριος, ᾧ παρέστην ἐνώτιον αὐτοῦ σήμερον, παράστασιν ἱ τὴν λειτουργίαν προῦν αγορεύσας, καθ᾽ ἣν ἐλειτούργει: τῷ Κυρίῳ. “Ὅτι δὲ λειτουργοὶ τοῦ Θεοῦ λέγονται καὶ οἱ κατὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν πολεμοῦντες "' ἡμᾶς ἄνθρωποι, ἄχουσον, τί φησιν Ἱεζεχιλλ περὶ τοῦ Νοθουχοδονό- ORATIO

παρ Τάδε λέγει Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ δίδωμι τῷ Ναβουχοδονόσορ βασιλεί Βαβυλώνος τὴν Αἰγύπτου καὶ λήψεται τὸ πλῆθος Ναβουχοδονόσορ βασιλεύς Βαβυλῶνος γῆς Αἰγύπτου, καὶ σκυλεύσει τα σκύλα αὐτῆς, καὶ προνομεύσει την προνομήν αὐτῆς, καὶ ἔσται μισθὸς τῇ δυνάμει αὐτοῦ ἀντὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ, ᾗ ἐδούλευσεν ἐπὶ Τύρον. Δέδωκα αὐτῷ γῆν Αἰγύπτου, ὅσα ἐποίησέ μοι.» Καὶ οἱ λόγοι πάλιν οἱ ἐκ προσώπου Κυρίου πρὸς τὸν διάβολον εἰρημένοι, οὐ λόγοι ἰδικῶς νοοῦνται, λαληθέντες παρὰ Κυρίου πρὸς ἀντικείμενον, ἢ ἀπ' αὐτοῦ πρὸς τὸν Κύριον, ἀλλ' αὐτὰ τὰ πράγματα, ἅπερ συγχωρεῖ ὁ Θεὸς τῷ διαβόλῳ πράττειν κατὰ ἀνθρώπων, εἰς λόγους καὶ φωνές παραλαμβάνονται, καὶ νοοῦνται». ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΒ'. Εἰ ὁ βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἀλληγορεῖται εἰς διά βολον, πῶς ὁ Θεὸς διὰ Ἱερεμίου δοῦλον αὐτὸν προσαγορεύει λέγων· «Εγώ δέδωκα πᾶσαν τὴν γῆν Ναβουχοδονόσορ βασιλεῖ Βαβυλῶνος τῷ δούλῳ μου, καὶ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ δέο δώρα δουλεύειν αὐτῷ;» ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ο Ο διάβολος καὶ ἐχθρός ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ ἐκδικη της. Εχθρὸς μὲν, ὅταν ὁ μισῶν αὐτὸν, δοκεί πως τὴν ἐλέθριον κεκτῆσθαι πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην τοῖς τῶν ἑκουσίων παθῶν τρόποις, διὰ τῆς ἡδονῆς πείθων ἡμῶν τὴν προαίρεσιν, τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν προκρί πειν τὰ πρόσκαιρα. Διὸ κλέπτων ὅλην τῆς ψυχῆς τὴν Ερεσιν, τῆς θείας ἡμᾶς παντελῶς ἀγάπης ἀφίστη αν, ἑκουσίως ἐχθροὺς ποιῶν τοῦ Ποιήσαντος. Εκδι κητὴς δὲ, ὅταν γυμνώσας τὸ ο πρὸς ἡμᾶς μῖσος, ὡς 4δη γενομένους αὐτῷ διὰ τὴν ἁμαρτίαν ὑποχειρίους, ἐξαιτεῖται τὴν καθ' ἡμῶν τιμωρίαν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φίλον τῷ διαβόλῳ καθέστηκεν, ὡς ἄνθρωπος τιμω ρούμενος. Τοῦτο δὲ συγχωρηθεὶς τὰς ἀλλ' ἐπ' ἀλλή λους Ρ ἐπινοῶν τῶν ἑκουσίων 4 παθῶν ἐπαγωγές, λαίλαπος δίκην, ἀπηνῶς ἐπιφέρεται τοῖς καθ᾿ ἡμῶν, συγχωρήσει Θεοῦ κομισάμενος τὴν ἐξουσίαν· οὐ τὸ πρόσταγμα τὸ θεῖον ἐκπληρῶσαι βουλόμενος, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον τοῦ καθ' ἡμᾶς μίσους διαθρέψαι πάθος ἐπιθυμῶν, ἵνα τῷ πολλῷ βάρει τῶν ἐδυνηρῶν συμ φορῶν ἡ ψυχή, διὰ τὸ νικᾶν ἐκλάσασα, τῆς θείας ἐλπίδος ἑαυτὴν ἀποκόψῃ τὴν δύναμιν ε, ἀντὶ νουθε σίας, ἀθείας αἰτίαν ποιουμένη τὴν τῶν ἀλγεινῶν συμπιπτόντων επαγωγήν. [᾿Αγαθὸς γὰρ ὑπάρχων ὁ θεὸς, καὶ θέλων ἡμῶν ἐκτέλαι] παντελῶς τὸ τῆς κακίες σπέρεια, τὴν ἡδονὴν, τὴν τὸν νοῦν τῆς θείας ἀποταίωσαν ἀγάπης, συγχωρεῖ τῷ διαβόλῳ, πόνους ἡμῖν καὶ τιμωρία; ἐπάγειν: κατὰ κ ταυτὸν καὶ τῆς εφαλαια της ήδονῆς τὸν ἰὸν, διὰ τὸν πόνον τῆς ψυ χῆς ἀποξέων, καὶ πρὸς τὰ παρόντα, καὶ μόνον τὴν αἴσθησιν σαίνοντα, μίσος ἡμῖν, καὶ τελείαν ἀποδιά καιν ὡς μηδέ τι τιμωρίας πλέον εἰς κέρδος κεκτη μένα κατὰ τὴν χρήσιν, ἐμποιῆσαι *, βουλόμενος Μαξίμου ἐκ τῶν ἀπόρων, γυμνώσοιτο. ἀλλεπαλλήλους. ακουσίων. ἑαυτῆς περικάνῃ τήν δύναμιν. • συμβαινόντων.· ἐπαγαγεῖν. * ὡς οὖν κατὰ * έμποιήσας. regi Babylon trado 307 terram Ægypti,· capiet cjus multitudinem, et spoliabit spolia ejus, et pascet pascua ejus et erit merces potentiæ ejus, pro mi nisterio quo functus est adversus Tyrum. Dedi ei terram Ægypti pro iis quæ fecit mihi 8., Rur sus verba quæ a Dei persona dicta sunt dia bolo, non proprie intelliguntur verba quæ locutus sit Dominus adversario, aut quæ ipse locutus sit Domino; sed res ipsæ quas Deus concedit dia bolo agere adversus homines, accipiuntur pro verbis et vocibus. «læc dicit Dominus: Ecce ego Nabuchodonosor * Ezech. xxix, 19, 20. 3 Jerem. XXVII, 6. Si rex Babylonis allegorice accipitur pro diabolo, quomodo Deus per Jeremiam prophetam eum ap pellat servum, dicens: ‹ Ego dedi omnem terram Nabuchodonosor regi Babylonis servo meo, et be stias agri dedi, ut servirent ipsi 33? Diabolus est Dei inimicus et ultor. Inimicus, quando odio Dei perniciosa erga nos charitate usus, voluntariarum affectionum interventu, et volupta tis illecebris persuadet nostro libero arbitrio æter nis bonis præferre temporalia, per quæ suffurans totum nostri animi desiderium, nos omnino abdu cit a Dei charitate, voluntarie faciens hostes nostri Creatoris. Ultor est ac vindex, quando aperto suo in nos odio, ut qui propter peccatum ei jam simus obnoxii, a nobis penas exigit. Nihil est enim æque gratum diabolo, atque homo qui punitur. Quod cum ei fuerit permissum, crebras et sibi invicem succedentes involuntariorum malorum excogitans afflictiones, instar turbinis, crudeliter in nostra invehitur, Dei permissu accepta potestate: non quia divinum mandatum adimplere velit, sed quia sui in nos odii flammam alere cupit; ut graviom calamitatum magno pondere propter victoriam a spe rerum cœlestium anima se præscindat; et pro correptione ex inflictis calamitatibus atheismi oc casionem arripiat. Cum enim Deus sit bonus, ve liique malitiæ semen voluptatem stirpitus evellere, permittit diabolo ut molestias et penas nobis inferat, eadem opera voluptatis perceptæ virus per hujusmodi ærumnas abradens, et ad praesentia, quæ sensum tantummodo titillant, odium perfe clamque aversionem nobis ingenerans, utpote quo rum usus et fruitio nihil aliud adducat præter panas et supplicia: cui etiam illud 308 in optatis est, ut homo per illa ipsa piacula quibus se ob strinxit, tanquam per gradus quosdam ad virtutem enitatur. Quia ergo diabolus, permissu Dei, pecca » V. C. sed in aliis deest. Exstat apud Hervetum: sed non constituit povam questionem, quia cum superiore jungitur. "· 9 Huec usque ad desunt apud Her velum.

S. ANASTASII SINAITE 309 QUAESTIO XXXIII. RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ XXI, tores punit, ideo Dei servus et administer vocatus A est. Decet enim ut a diabolo puniantur, qui malas voluntariorum peccatorum suggestiones lubenter susceperunt. Sic igitur voluptatem quidem seminat damon per voluntarias animi affectiones, dolorem autem inducit per involuntarias pœnas. Bestiæ, quas dat Deus regi Babylonis, sunt dæmones. Unus- quisque enim pro insita sibi constitutione et apti- tudine in hanc vel illam tentationem laborat. Alius namque aliud efficit scelus; et alius alio est ne- quior et sceleratior, et ad flagitium persuadendum aptior. Absque divina tamen permissione in nullo possunt dæmones servire malorum omnium prin- cipi diabolo. Itaque Deus, prout novit, pro sua clementia, et suavi providentia, potestatem facit diabolo ut per suos administros propter male com- missa poenas a nobis exigat, et hoc perspicue Scriptura docet, cum ait diabolum sine Dei per- missu non potuisse ad Jobum accedere. Ex Chrysostomo in Matthæum. Per hoc quod dixit Dominus: Sed libera nos a malo " : quoniam tuum est regnum, et potentia et gloria, nobis in memoriam revocat quis nobis dominetur, et quod sit omnibus potentior, et nul- Jum oporteat præter ipsum timere, convenienter ei, qui dicit: • Fili, honora Dominum 85 , et va- lebis: præter ipsum, alium ne timeas. Nam ille quoque qui in nos bellum gerit, est ei subjectus, etiamsi videatur esse contrarius, Deo interim con- cédente. Nam ipse quoque est ex servis, iisque valde vilibus et abjectis. Neque ausus est ullum aggredi ex conservis, nisi prius desuper accepta potestate, sicut in Job. Et quid nomino conservos? Ne porcos quidem ausus est invadere, donec fuit ei permissum ; sicut nec Jobi armenta et gre- ges 37. Quomodo, cum Deus permisisset Balaamo, ut pro- ficisceretur ad Balac, eum prohibet per an- gelum? Cum Balac, rex Moabitarum, accersivisset Ba- Jaam ut malediceret Israeli, iis qui ad ipsum ve- nerant, dixit qua Deus ei fuerat loculus; nempe : • Non proficisceris, neque maledices Israel 38. Non persuasus autem Balac, perrexit accersere, ratus se donorum promissione Balaam corrupta- rum, et futurum ut illius instituto et scopo Deus annueret. Tunc ergo Balaam, cum oporteret eos qui redierant amandare, quod ei Deus jam semel * Nam. ἄνθρωπον τῆς πρὸς ἀρετὴν ἐπαγωγῆς περιστατικὴν αἰτίαν ποιήσασθαι τῶν αὐτῆς ἑκουσίως ἀπολισθη σάντων. Ὡς οὖν κατὰ συγχώρησιν τιμωρούμενος τοὺς ἁμαρτάνοντας ὁ διάβολος τοῦ Θεοῦ κέκληται δοῦλος· πρέπον γάρ ἐστι καὶ δίκαιον ὑπὸ τοῦ δια- βόλου κολάζεσθαι τοὺς τὰς αὐτοῦ πονηρὰς ὑποθή- κας τῶν ἑκουσίων ἁμαρτημάτων ἡδέως δεξαμένους· οὕτω μὲν οὖν καὶ ἡδονῆς ἐστι διὰ τῶν ἑκουσίων - θῶν σπορεὺς ὁ διάβολος, καὶ ἐδύνης διὰ τῶν ἀκου- σίων 7 ἐπαγωγεύς. Τὰ δὲ θηρία, ἅπερ δίδωσιν ὁ Θεὸς τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος, οἱ δαίμονες εἰσιν, ἔκα- στὸς κατὰ τὴν ἐνδιάθετον ὑποκειμένην ἐπιτηδειό τητα, πρός τήνδε ἢ τήνδε τῶν πειρασμῶν ἐπαγωγὴν λειτουργῶν.. "Αλλης γὰρ ἄλλος ἐστὶ ποιητικός και κίας, καὶ ἄλλος ἄλλου σαφῶς ἐστι μιαρώτερος, και πρὸς κακίαν ἐπιτηδειότερος. "Ανευ δὲ θείας συγχω ρήσεως κατ' οὐδὲν ὑπουργεῖν δύνανται οἱ δαίμονες τῷ ἀρχεκάκῳ διαβόλῳ. Ἵνα, καθώς οἶδεν ὁ Θεός, μετὰ τῆς δεούσης φιλανθρωπίας καὶ ἀγαθῆς προ νοίας, συγχωρῇ τῷ διαβόλῳ, διὰ τῶν αὐτοῦ ὑπουργῶν, τὰς ἐφ᾽ οἷς ἡμάρτομεν διαφόρους ποιεῖσθαι τι μωρίας, δηλοί σαφῶς ἡ περὶ τοῦ Ἰὼβ συγγραφή, μὴ δυνάμενον παντελῶς προσπελάσαι τῷ Ἰὼβ τὸν διάβολον φάσκουσα, δίχα τῆς θείας συγχωρήσεως. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Διὰ δὲ εἰπεῖν τὸν Κύριον . ᾿Αλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δόξα, ν ἀναμιμνήσκει ἡμᾶς λογίζεσθαι, τίς ἐστιν ὁ δεσπόζων ἡμῶν, καὶ ὅτι οὐδένα, πλὴν αὐτοῦ, χρὴ δεδοικέναι, κατὰ τὸν λέγοντα· ο Υιέ, τίμα τὸν Κύ ριον, » καὶ ἰσχύσεις· πλὴν δὲ αὐτοῦ μὴ φοβοῦ ἄλλον. Κἀκεῖνος γὰρ ὁ πολεμῶν ἡμῖν ὑποτεταγμένος αὐτῷ ἐστι, κἂν ἐναντιοῦσθαι δοκῇ, τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος τέως. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς τῶν δούλων ἐστὶ, καὶ τῶν πάνυ ἡτιμωμένων καὶ προσκεκρουκότων, καὶ οὐκ ἂν τολμήσῃ τῶν ὁμοδούλων ἐπιθέσθαι τινά, μὴ πρός τερον τὴν ἄνωθεν ἐξουσίαν λαβὼν, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἰώς. Καὶ τί λέγω τῶν ὁμοδούλων; Οὐδὲ χοίρων κατατολμῆσαι ἡδυνήθη, ἕως ἂν αὐτὸς ἐπετράπη, ὡς καὶ κατὰ τῶν ποιμνίων καὶ βουκολίων τοῦ Ἰώβ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΓ. Πῶς ὁ Θεὸς, ἐπιτρέψας τῷ Βαλαὰμ πορευθῆναι πρὸς τὸν Βαλακ, διὰ τοῦ ἀγγέλου αὐτοῦ Βαλὰκ τοῦ βασιλέως Μωαβιτών μεταπεμψαμένου τὸν Βαλαάμ, ὅπως ἐλθὼν καταράσεται τὸν Ἰσραὴλ, τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐλθοῦσιν εἶπεν, ὅταπερ αὐτῷ ὁ Θεός λελάληκεν, ὅτι « Οὐ πορεύσῃ, οὐδὲ μὴ καταράση τὸν Ἰσραήλ. » Οὐ πεισθεὶς δὲ ὁ Βαλάκ, ἐπέμενε προσκαλούμενος, ὑπειληφὼς καὶ τὸν Βαλαάμ δια φθείρειν τῇ τῶν δώρων ὑποσχέσει, καὶ τὸν Θεὸν πρὸς τὸν ἐκείνου σκοπὸν ἐπινεῦσαι. Τότε τοίνυν ὁ Βαλαάμ, δέον τοὺς αὖθις ἐλθόντας ἀποπέμψασθαι, ώς άπαξ εκουσίων. τολμήσει οὐδενὶ τῶν, etc. s Matth. vi, 13. 35 Prov. 11, 9. 26 Matth. vin, 31, 32. 17 Job 1, 42, 14, 17. VARLE LECTIONES. 7 C. M. mendose.

αλλά φησιν, ο Αναστὰς ἀκολούθησαν αὐτοῖς. καὶ τρόπον τινὰ βιαζομένων τῶν ἰατρῶν « ἐπιτρέ- και την μετάληψιν, τότε ὁ ἰατρίς, ὡς ἅπαξ μή βούλονται διορθωθῆναι. Εποίει δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς, ὁμοῦ μὲν ὀργιζόμενος, ἵν' οὕτως εἴπω, ὁμοῦ δὲ καὶ δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι κἂν ἀπέλθῃ, οὐ δύναται δ αὐτὸν κατέχουσα δόξα. Αλλ' ἐπειδὴ συνεχῶς παρα- νομῶν ὁ λαὸς, ἐπέμεινε θεηλάτους πληγές, πρὸς τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν ᾠκονόμησε ταῦτα. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσωσι, παρὰ τοῦ Θεοῦ παιδευόμενοι, διὰ τὰς τοῦ ἀφορμάς περικόπτων. Ἀλλ' ἐκεῖνος μὲν οὐ τὸν ἀλη αὐτοῦ καλούμενος, ἀλλ' ὁ παρ' αὐτοῦ ἀγνοούμενος. Έρχεται γὰρ ὁ Θεὸς καὶ πρὸς ἀσεβεῖς πολλάκις οὐ δι' αὐτοὺς, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἁγίους, ὡς πρὸς Λάβαν διὰ τὴν Ἰακώβ, καὶ πρὸς Φαραώ διὰ τὸν Ἰωσὴν, καὶ Ναβουχοδονόσορ διὰ τὸν Δανιήλ, καὶ πρὸς αὐτὸν αγγείον μετὰ ῥομφαίας τῷ Βαλαάμ ἔπεμψε, τὴν εἰς ὕστερον αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Βαλὰκ ἀναίρεσιν ὑπεμφαί- ἡνίκα ετελέσθησαν τῷ Βεελφεγώρ, τῶν Μαδιανιτῶν γυναικῶν ἐπὶ τῆς παρατάξεως φανεισῶν, καὶ ἐφελ- κυσαμένων αυτούς εἰς ἀσέλγειαν, κατὰ τὴν βουλὴν αὐτοῦ. Φησί γάρ, • Καὶ τὸν Βαλαάμ υἱὸν. Βεώρ ἀπέκτειναν ἐν τῷ πολέμῳ Μαδιάμ μετὰ τῶν τραυ ματιών, ο και ήγαγον τὰ σκύλα, ε καὶ ὠργίσθη τὰ ῥῆμα Βαλαάμ, τοῦ ἀποστῆσαι καὶ ὑπεριδεῖν τὸ έως Κυρίου ἕνεκεν Βεελφεγώρ. Καὶ ἐγένετο ἡ πατέρων κολαζομένων ; Ἀποδιδοὺς Indignatus ergo Deus, non amplius respondet ei, Quod sæpe etiam solet fieri a medicis, qui nounun- ad eos propensi sunt ægroti, et quodammodo vim afferunt medico ut eis permittat sumere, medicus, ut qui semel non sit auditus, permnittit cum indignatione. Scit enim eos nolle corrigi. Iloc autem faciebat Deus, simul quidem, ut ita dicam, ad Balac profecto, non fore integrum ut arbitratu suo agat, et populo maledicat. Nullam vim habebat; falsa enim tenebatur opi- nione. Sed quoniam populus continenter inique Deo castigati existimarent se per magi maledi- ctionem incidisse in calamitates, non sivit vatem Sed ille quidem verum Deum non sciscitabatur; ei autem respondit, non qui ab ipso vocabatur, sed qui ab ipso ignorabatur. Nam sape venit Deus etiam ad impios, non 310 propter ipsos, sed ad Nabuchodonosor propter Danielem; et ad hunc al Balaam angelum cum rhomplea, subindi interimeretur. Iste enim fuit auctor scelerati illius consilii, per quod ceciderunt uno die viginti qua- tuor millia, quando fuerunt initiati Beelphegor, cum mulieres Madianita apparuissent in castris, Dicit enim : Et Balaan filium Beor occiderunt in bello Madian cum vulneratis 3*;, et adduxe- runt spolia, c et iratus est Moyses, dicens: Cur vivas cepistis feminas ? ipsæ enim filiis Israel fue- runt scandalo, secundum verbum Balaam, ut de- licerent, et despicerent verbum Dei propter Beel- Tanquam nimios filiorum et numerosæ sobolis amalores minis terret, et dicit : . Reddens pec- ἀκουσθεὶς, ὀργιζόμενος ἐπιτρέπει · οἶδε γάρ, ὅτι οὐ νων. Οὗτος γὰρ ἦν ὁ καὶ τῆς μιαρᾶς βουλῆς ἐκείνης εἰσηγητής, δι' ἧς ἔπεσον ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ κδ' χιλιάδες, Μωυσής λέγων· Ινα τί ἐζωγρήσατε πᾶν θῆλυ ; p αὖτα: γὰρ ἦσαν τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ σκάνδαλον, κατὰ Ως φιλοπαιδίας και πολυπαιδίας πεφροντικότας A ne iret interdixisset, rursus ex eo sciscitabatur. Lunc sicut prius, sed dicit : • Surge et eos sequere irascens, et simul volens ostendere Balaamo, licet agens, sustinebat plagas a Deo immissas, ad illo- rum imbecillitatem hæc dispensavit. Nam, ne a propter sanctos; sicut ad Laban propter Jaco - bum; et ad Pharaonem propter Josephum, et cans futurum ut paulo post et ipse et Balanc et cos pellexissent ad libidinem, ipsius consilio. phegor. Unde et plaga læc exstitit 4. "Job xx11,20. *9* Num. XXXI, 8. 40 ibid. 15, 16. ipsum, propter Israelem. Misit itaque paulo post VARIE LECTIONES. QUESTIONES. ἀπειρηκότος τοῦ Θεοῦ καὶ κωλύσαντος, πάλιν περὶ αὐτῶν ἐπυνθάνετο. Αγανακτήσας οὖν ὁ Θεὸς, οὐκέτι τοιαῦτα τῷ Βαλαάμ, οἷα και πρώην, ἀποκρίνεται, υπερ πολλάκις καὶ ἐπὶ τῶν ἰατρῶν εἰώθει γίνεσθαι, κωλυόντων μὲν ἔσθ' ὅτε τῶν βλαβερών σιτίων ἀπὸ έχεσθαι. Επιῤῥεπῶς τῶν δὲ ἐχόντων τῶν ἀσθενῶν, θέλει ποιῆσαι, καὶ τὸν λαὸν καταράσασθαι. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΔ'. Ποίαν ἰσχὺν εἶχεν ἡ τοῦ μάντεως ἀρὰ, ὅτι διεκώλυσεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἀρᾶσθαι; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ἰσχὺν μὲν εἶχεν οὐδεμίαν· ψευδῆς γὰρ ἦν ἡ περὶ μάντεως ἀρὰς συμφοραῖς περιπίπτειν, οὐκ εἴασε τὸν μάντιν χρήσασθαι ταῖς ἀραῖς, τὰς τῶν ἀνόμων θινὸν ἠρώτα Θεόν· ἀπεκρίνατο δὲ αὐτῷ, οὐχ ὁ παρ' τοῦτον διὰ τὸν Ἰσραήλ. Τοιγαρούν μετά βραχὺ μὲν πηγή αύτη, ο ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΕ. Πὼς τὸ δίκαιον σώζεται, τῶν παίδων ὑπὲρ τῶν δεδίττεται ταῖς ἀπειλεῖς, καί φησι· quam jubent abstinere a cibis noxiis. Cum autem QUÆSTIO XXXIV. Quam vim habuit vatis maledictio, cum Deus ei prohibuerit ne malediceret ? RESPONSIO. uti maledictionibus, iniquis amputans occasionem. QUESTIO XXXV. Quomodo servatur justitia, dum filii puniuntur pro patribus? • τὸν ἰατρόν.

diam in millia millia iis qui me diligunt, el cu- ipse Deus docet, legem ferens contrariam. « Non tur ". . Et per Ezechielem : « Quæ vobis est hæc quod sine peccato est, non punitur. Neque enim etiam quæ in nobis facta sunt, Judas accepit eam- Magus accepit signaculum, quod est in Donino ; inventus penas dedit. Si patres non puniuntur enim Noe pro niundo dedit pœnas; neque Lot fuit Sicut illud Tradidit illos Deus in reprobum et : Decepisti nos, Domine, et decepti sumus ", cata patrum in filios, ad tertiam et quartam gene- rationem iis qui me oderunt, et faciens misericor- stodiunt mandata mea “., Quod autem ad nuda præcepti verba attendere a pietate alienum sit, morientur, inquit, patres pro filiis, neque filii pro patribus, sed unusquisque in suo peccato morie- parabola dicentium : Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit amplius hæc parabola in Israel, sed eorum qui uvam acerbam comede- runt dentes obtupescent, quoniam omnes animæ sunt meæ. Anima, quæ peccaverit, ipsa morie - tur 48. » Ex Constitutionibus apostolicis. Unusquisque pro seipso respondebit, et non perdet Deus simul justum cum injusto ; nam apud ipsum Noe diluvio obruit, neque Lot combussit, neque Raab simul perdidit. Si quis porro velit scire ea dema sortem 311 ministerii quam nos; et Simon sed uterque reprobus effectus est : ille strangula- tus, hic praeter naturam volans, contritus. In arca erant Noe, et ejus filii; sed solus Cham malus pro filiis, neque filii pro patribus, perspicuum est, neque uxores pro maritis, neque servos pro domi- nis, neque cognatos pro cognatis, neque amicos pro amicis, neque justos pro injustis puniri ; sed ab unoquoque de suo facto rationem exigi. Neque exustus pro Sodomis; neque Raab fuit occisa pro Jerichuntinis; neque Israel fuit submersus pro Ægyptiis. Neque enim simul condemnat cohabitatio, sed mentis consensus. Non ergo morietur alius pro alio, sed suorum peccatorum catenis con- stringitur unusquisque v4.4. Et ecce homo, et ejus opus coram ipso. Et justitia justi ejus super ipsum erit. Unumqueïque secundum viam vestram judi- cabo vos, Domus Israel, dicit Dominus ". minus Deus cor ad sciendum, oculos ad ridendum, et aures ad audiendum, usque ad hunc diem ?, RESPONSIO. sensum, et in passiones ignominiæ si; set : c In- duravit Deus cor Pharaonis”; » et : ‹ Decepisti nos, Domine, a via tua, et indurasti corda nostra 6 ; Α ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρ- ΙΧ, 12. την γενεὰν τοῖς μισοῦσί με, καὶ ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας καὶ μυριάδας τοῖς ἀγαπῶσί με, καὶ τοῖς φυλάττουσι τὰ προστάγματά μου. • "Οτι δὲ γυμνῷ προσέχειν τῷ γράμματι δυσσεβές, αὐτὸς ὁ Θεὸς δια δάσκει τἀναντία νομοθετῶν· Οὐκ ἀποθανοῦνται, φησί, παῖδες ὑπὲρ πατέρων, οὔτε πατέρες ὑπὲρ τέτ κνων, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖ ται. » Καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεχιήλ φησι· . Τίς ὑμῖν ἡ παραβολὴ αὕτη λεγόντων · Οι πατέρες ἔφαγον δμ φακα, καὶ οἱ ὀδόντες τῶν τέκνων ᾑμωδίασαν ; Ζω Εγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔσται ἡ παραβολή αὕτη - ἀλλὰ τῶν φαγόντων τὸν ἔμφακα καὶ αἱμωδιάσουσιν οἱ ὀϊόντες, ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ ἐμαί εἰσι. Ψυχὴ ἁμαρ τάνουσα αὕτη ἀποθανεῖται. Ἐκ τῶν ἀποστολικών Διαταγμάτων. Εκαστος περὶ ἑαυτοῦ ἀπολογησεται, καὶ οὐ μὴ συναπολέσῃ ὁ Θεὸς τὸν δίκαιον μετὰ τοῦ αδίκου, ἐπείπερ παρ' αὐτῷ τὸ ἀναμάρτητον ἀτιμώρητον. Οὔτε γὰρ τὸν Νῶε κατέκλυσεν, οὔτε τὸν Λὼτ κατ- έφλεξεν, οὔτε τὴν Ῥαὰβ συναπώλεσεν. Εἰ δὲ βούλεσθε γνῶναι καὶ τὰ ἡμῶν γενόμενα, Ἰούδας σὺν ἡμῖν ἔλαβε τὸν κλῆρον τῆς διακονίας, δν καὶ ἡμεῖς, καὶ Σίμων ὁ Μάγος τὴν ἐν Κυρίῳ σφραγίδα, ἀλλ' ἑκά- τερος αὐτῶν ἀναδειχθεὶς φαῦλος· ὁ μὲν ἀπήγξατο, δὲ παρὰ φύσιν ιπτάμενος, συνετρίβη. Καὶ ἐν τῇ κιβωτῷ Νώε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ὑπῆρχον, ἀλλὰ πονη- ρὸς ὁ Χὰμ εὑρεθείς, μόνος ἐδέξατο τὴν τιμωρίαν Εἰ δὲ καὶ πατέρες ὑπὲρ παίδων οὐ τιμωρούνται, ούτε υἱοὶ ὑπὲρ πατέρων, δῆλον, ὡς οὔτε γυναῖκες ὑπὲρ ἀνδρῶν, οὔτε οἰκέται ὑπὲρ δεσποτῶν, οὔτε συγγενείς ὑπὲρ συγγενῶν, οὔτε φίλοι ὑπὲρ φίλων, ούτε δίκαιοι ὑπὲρ δικαίων, οὔτε ἄδικοι ὑπὲρ ἀδίκων, ἀλλ᾽ ἕκαστος ὑπὲρ τοῦ ἰδίου ἔργου τὸν λόγον απαιτηθήσεται. Ούτε γὰρ Νῶς ὑπὲρ τοῦ κόσμου δίκην εἰσεπράχθη, ούτε Λώτ ὑπὲρ Σοδόμων ἐπυρπολήθη, οὔτε Ραὰβ ὑπὲρ Ἱερι- χουντίων εσφάγη, οὔτε Ισραήλ ὑπὲρ Αἰγυπτίων κατεποντίσθη. Οὐ γὰρ ἡ συνοίκησις συγκαταδικά ζει, ἀλλ' ἡ τῆς γνώμης ὁμόνοια. Οὐ τοίνυν ἕτερος ὑπὲρ ἑτέρου ἀποθανεῖται, ἀλλ' ἕκαστος σειραῖς τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν σφίγγεται. Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ δικαιοσύνη δικαίου ἐπ' αὐτὸν ἔσται. « Εκαστον κατὰ τὴν ὁδὸν Ο ὑμῶν κρινῶ ὑμᾶς, οἶκος Ἰσραήλ, λέγει Κύριος. » • Πῶς νοητέον το, ο Οὐκ ἔδωκεν ὁ Θεὸς ὑμῖν καρ δίαν εἰδέναι, καὶ ὀφθαλμοὺς βλέπειν, καὶ ὦτα ἀκούειν, ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης ; » Ως τὸ, ο Παρέδωκεν ὁ Θεὸς αὐτοὺς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, καὶ εἰς πάθη ἀτιμίας, καὶ, ο Εσκλήρυνε τὴν καρδίαν Φαραώ · » και « Επλάνησας ημάς, Κύριε, ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου, καὶ ἐσκλήρυνας τας καρ δίας ἡμῶν, καὶ, ο Μπάτησας ἡμᾶς, Κύριε, καὶ σε Exod. xx, 5, 6. • Rom. 1, 26, 28. ** Deut. xxiv, 16. ss Exod. 6.60 Pror. v, 22. ** Ezech. vu, 3. Isa. LXII, 17. * Jerem. xx, 7. Ezech. xviu, 1-4. S. ANASTASII SINAITE QUAESTIO XXXVI. Quomodo intelligendum illud: Non dedit vobis Do- ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΓ. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.

QUESTIONES. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUÆSTIO XXXVII. RESPONSIO. ἠπατήθημεν, ο καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἐφ᾽ οἷς ἀκριβὴς Α διάνοια οὐ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ τι τῶν ἀτόπων ἐγγίνε- σθαι τῇ ἀνθρωπίνη φύσει συνίστησιν, ἀλλὰ κατηγο- ρεῖ τὸ αὐτεξούσιον, ὅπερ ἀγαθὸν μὲν ἐστι, καὶ Θεοῦ δῶρον δεδομένον τῇ φύσει, γέγονε δὲ διὰ τῆς ἀβου λίας ἡμῖν δύναμις τῆς πρὸς τὸ ἐναντίον ῥοπῆς. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, ο Περισπασμόν πονηρὸν ἔδωκεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις, ο διότι τὸ ἀγαθὸν τοῦ Θεοῦ δήμα, τουτέστιν ἡ αὐτεξούσιος κίνησις, τῇ διημαρτημένῃ τῶν ἀνθρώπων προαιρέσει όργανον εἰς ἁμαρτίαν καὶ περισπασμὸν τῆς ψυχῆς ἐγένετο, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν τε καὶ τιμίων πρὸς τὰς ἐμπαθείς τῆς ψυχῆς κινήσεις κατασπασθεῖσα, Τούτοις ἔοικε καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Ἡσαΐου καὶ Ἰωάν. νου τοῦ εὐαγγελιστοῦ εἰρημένον· . Τετύφλωκεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ πεπώρωκεν αὐτῶν τὴν Β καρδίαν· καὶ ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου. Ἐν οἷς, φησίν, ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοή μετα τῶν ἀπίστων. » ᾿Αλλὰ τοῦτο μὴ καθ' ὑπερ- βατόν ἐστι, νοεῖται δὲ οὕτως· Ἐν οἷς ὁ Θεὸς τῶν ἀπίστων τούτων τοῦ αἰῶνος τούτου τετύφλωκε τὰ νήματα. Οἱ γὰρ μὴ πιστεύσαντες ἄνθρωποι τῷ Θεῷ, οὗτοι τυφλοῦνται, ἵνα μὴ συνιέντες καταφρο νήσωσιν. ο Ο γὰρ δοῦλος, φησὶ, ὁ γνοὺς τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ ποιήσας, δαρήσεται πολλάς: ὁ δὲ μὴ γνούς, ποιήσας δὲ ἄξια πληγών, δαρήσεται ὀλίγας, ο Φειδόμενος οὖν ὁ Θεὸς, τυφλοῖ τὸν νοῦν τῶν ἀπίστων, καὶ ὡς ἀγαθὸς καὶ τοῦτο λέγει • Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε. » Διότι φησὶν ὁ Δαυΐδ · . Οὐκ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, ἐν σκότει διαπορεύονται. » Πλὴν οὖν καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις C πολλάκις κέχρηται λόγοις ή θεία Γραφή, ὡς μᾶλλον γνωριμωτέροις. Ειώθασι γάρ τινες, μαθηταῖς καὶ οἰκέταις ἐγκαλοῦντες, λέγειν· Ἐτύφλωσεν ὁ Θεὸς ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΖ΄. Τί δήποτε διά σμικρών πλημμέλειαν πόρρωθεν ἰδεῖν ὁ Μωϋσῆς προσετάχθη τὴν γῆν, εισαγα γεῖν δὲ τὸν λαὸν ἐκωλύθη; Διδάσκει διὰ τοῦτο ἡ ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὡς τοὺς ἐν ἀρετῇ τελείους τὴν ἀκρίβειαν ἀπαιτεῖ, καὶ τοῖς ἄλ λοις ἀνθρώποις μεγάλα παρανομούσα μακροθυμῶν, τοῖς ἁγίοις ταύτης οὐ μεταδίδωσι τῆς συγγνώμης. D Ταῦτο καὶ σοφός τις ἔφη· . Ὁ μὲν γὰρ ἐλάχιστος συγγνωστός ἐστιν ἐλέους· δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἔτα· σθήσονται. » Καὶ ὁ Κύριος, ο ῷ μὲν γὰρ, φησίν, ὀλίγον δοθήσεται, ὀλίγον καὶ ἀπαιτήσουσι παρ' αὐτοῦ· ᾧ δὲ πολὺ δοθήσεται, πολὺ καὶ ἀπαιτήσουσι παρ' αὐτοῦ. ο Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν ᾿Ασκητικῶν. Όταν ίδωμεν Μωσέα τὸν τοῦ Θεοῦ θεράποντα τὸν μέγαν ἐκεῖνον, τὸν τοσαύτης μὲν καὶ τηλικαύτης Η τούτων. et quae sunt hujusmodi, in quibus exactus et ac- curatus sensus non ostendit quod a Deo aliquid absurdi ingeneretur humanæ naturæ ; sed repre- hendit liberum arbitrium, quod bonum quidem (et Dei dono) datum est naturæ; per consilii au- tem egestatem, evasit nobis facultas propensionis ad contrarium. Tale est illud: Distractionem malam dedit Deus hominibus ** ; › propterea quod bonum Dei donum, nempe voluntarius liberi ar- bitrii motus aberranti hominum electioni factus est instrumentum ad peccatum, et distractionem animæ; ut quæ a sublimibus et præclaris distracta sit ad patibiles motus animæ. 312 His simile est illud quoque, quod dictum est ab Isaia et Joanne evangelista: ‹ Cæcavit eorum stoli : ‹ Deus hujus sæculi excæcavit sensus infide- lium or › Nam homines qui Deo non crediderunt, ii excæcantur, ne intelligentes despiciant. ‹ Ser- vus enim, inquit, qui cognovit, et non fecit, va- pulabit multis ; qui autem non cognovit, fecitau- lem, vapulabit paucis "., Parcens ergo Deus excæcat mentes infidelium, et tanquam bonus. El hoc dicit : « Si non credideritis, non intelli- getis ”. › Quamobrem dicit David : • Non cogno- verunt, neque intellexerunt, in tenebris ambu lant.Cæterum humanis sermonibus sæpe utitur Scriptura, ut qui sint notiores. Solent enim qui dam dicere discipulis, et ministris eos reprehen- dentes: Obcæcavit Deus cor tuum. Hoc modo quo- que loquendi hic usa, per verba consueta arguit eorum amentiam. oculos, et obduravit cor eorum "; » et illud Apo- Quare propter exiguum lapsum jussus fuit Moyses procul videre terram; prohibitus est autem, ne populum introduceret ? Per hoc nos docet Deus quod ab iis qui sunt in virtute perfecti, Deus exigit exactam vitæ ra- tionem, et in alios homines, qui magna admittunt scelera, lenis et clemens, sanctis non dat hane veniam. Hoc etiam dixit quidam Sapiens: • Nam minimo quidem concedenda est misericordia; po- tentes autem potenter examinabuntur ". › Et Dominus : • Nam cui, inquit, parum fuerit datum, parum ab eo exigetur; cui autem multum, mul- tuin quoque exigetur ab eo Ex Asceticis sancti Basilii. Cum video Moysen illum Dei servum, illum, inquam, magnum, qui tali et tanto a Deo dignatus τὴν καρδίαν σου. Τοιούτῳ τινὶ καὶ ἐνταῦθα χρησαμένη διὰ τῶν συνήθων λόγων, τῆς ἀνοίας αὐτῶν κατηγόρησεν. * Eccle. 1, 13. 86 Isai. vi, 10 ; Joan. xir, 40. * Psal. LEXXI, $1 5. Sap. vi, 7. es Luc. x, 48. * 11 Cor. 1, 4. BB Luc. x11, 47, 48. so Matth. xi, 14. VARIÆ LECTIONES.

est honore, et ab eo saepe hoc accepit testimonium, A aquam contradictionis nullam aliam ob causam educam aquam"?> Propter hoc solum intentas sibi promissionis, quæ erat summa factarum Judæis recte et præclare gesta veniam assecutum,ob illud cerdos pro ipso, de ignorantia quam ignoravit, et suis filiis, quid dixerimus de iis quæ fiunt a scientibus ? δέχεται ὁ εἰς τὴν γῆν ἐπαγγελίας οὐκ εἰσελεύ τὸ κεφάλαιον· ὅταν οὖν ἴδω τοῦτον παρακαλοῦντα, ὁρῶ Θεοῦ ἀποτομίαν, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον · ὄντως δὲ ἐκεῖνο ἀληθὲς εἶναι πείθομαι, τό, ο Εἰ ὁ δίκαιος τῆς φοβερᾶς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, ἣν κατὰ τοῦ οὐκ ἔχω, πῶς ἀξίως μὴ φοβηθήναι τῆς ὀργῆς τὸ δεῖ, καὶ οὐκ ἔγνω, καὶ πλημμελήσῃ, καὶ λάβῃ τὴν τιμῆς ἀργυρίου εἰς πλημμέλειαν πρὸς τὸν ἱερέα, τὴν θυγατέρα, ὡς καὶ τὸν Αβραάμ, Διότι οὐκ ἐξήλωσε τοῦ ᾿Αβραάμ τὴν εὐσέβειαν, ἐκεῖνος τὸν υἱὸν 5, καὶ τῆς εὐσεβείας τὸν μισθόν κομίσασθαι. Πλὴν οὔτε ὁ Θεὸς τοῦτο ᾔτησεν, οὐδὲ ἐδέξατο τὴν ἐναγῇ θυσίαν ἐκείνην. Τί γὰρ τῆς του ενήν ἀπαντῆσαι πρῶτον, καὶ ἵππον, καὶ ὄνον, καὶ τοσούτου πλήθους. Διὰ τοῦτο οὔτε ὁ πατὴρ ἦν ἄξιος ἐκείνην, καὶ μεταμέλειαν, καὶ τὸν διαῤῥηγμὸν τῶν ἱματίων, καὶ τὸν θρήνον, οὔτε ἡ θυγάτηρ τῆς τοῦ Ἰσαὰκ ζωῆς, μετὰ τὸ ἀσεβὲς πένθος, καὶ τὸν ὅλο Συνεχώρησε δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς παιδεύων τοὺς τότε καὶ Quia non est imitatus Abrahæ pietatem; quod si fecisset, benevole utique accepisset sacrificium, etiamsi male vovisset. Nam si talem habuisset filiam qualem ille filium, potuisset accipere merce- sceleratum hoc accepit sacrificium. Quid enim hoc voto potuit esse magis impium? Fieri enim poterat dinis. Propterea neque pater erat dignus beneficio Abrahæ poet illam incredulitatem, et de voto pani- tentiam, et vestium dilacerationem, et lamentatio- nem; neque filia Isaaci vita, post impium luctum, hoc sacrificium esse quavis calamitate gravius. Hoc autem permisit Deus, eos qui tunc erant, et qui et gratiam coram me “; ; illum cum videro, ad quam quod solum dixerit populo murmuranti accepisse minas, non intraturum 313 in terram Apostolus, severitatem 68 ; revera autem illud ve- et peccator ubi apparebit ?, Et quid hæc dico ? Quando illam terribilem audiero Dei sententiam, quam pronuntiat in eum qui uno peccato se ob- strinxit ex ignorantia, non possum non merio timere iræ magnitudinem. Scriptum est enim: ‹ Anima si peccaverit, et fecerit ex omnibus mandatis Domini quæ oportet facere, et non co- gnovit, deliqueritque, et peccato se contamina- verit, feret arietem immaculatum ex ovibus, pre- tiumque pecuniæ ad sacerdotem; et expiabit sa- ergo de iis quæ per ignorationem facta sunt, erat dem pietatis. Sed neque Deus hoc petiit, neque ut obvius esset ei canis primus, et equus, et asi- D nus, et camelus, et quæcunque verisimile erat et duorum mensiumn ejulatum : ut quæ judicarit , . ἀξιωθέντα παρὰ Θεοῦ τιμῆς, οὕτω δὲ πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ μαρτυρηθέντα, ὡς ἀκοῦσαι ο Εγνων σε ο παρά πάντας· καὶ χάριν εὕρηκας ἐνώπιόν μου · τοῦτον ὅταν ἴδωμεν ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας, οὐδενὸς ἕνεκεν ἑτέρου, ἢ ἵνα μόνον τῷ λαῷ γογγύζοντι δι' ἀπορίαν ὕδατος· « Μὴ ἐκ ταύτης τῆς πέτρας ἐξάγω ὑμῖν ὕδωρ ; ν τούτου μόνου ἕνεκεν εὐθὺς ἀπειλήν σεσθαι, ἥτις ἦν τότε τῶν πρὸς Ἰουδαίους ἐπαγγελιών καὶ μὴ συγχωρούμενον, ὅταν ἴδω μηδὲ μιᾶς συγ βραχεῖ ἐκείνῳ βήματι καταξιούμενον· ὄντως μὲν μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖ ται ; ι Καὶ τί ταῦτα λέγω ; Εκείνης ὅταν ἀκούσω μίαν ἐντολὴν ἐν ἁγνείᾳ παραβεβηκότος ἀποφαίνεται, μέγεθος. Γέγραπται γάρ · Ψυχή ἐὰν ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ ἀπὸ πασῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ὧν ποιεῖν ἁμαρτίαν, καὶ οἴσῃ κριὸν ἄμωμον ἐκ τῶν προβάτων καὶ ἐξιλάσεται ὁ ἱερεὺς περὶ αὐτοῦ, περὶ τῆς ἁγνείας αὐτοῦ, ἧς ἡγνόησε, καὶ αὐτὸς οὐκ ᾔδει, καὶ πλημμε λήσῃ ἐναντίον Κυρίου. » Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ ἄγνοιαν οὕτως ἀπαραίτητων κρίμα, καὶ ὑπὲρ τῆς καθάρσεως ή Ουσία ἀναγκαία ἦν, ὡς καὶ Ἰὼβ περὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ προσφέρων, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ἐν γνώσει ; - καὶ ἐδέξατο πιστῶς τὴν θυσίαν, εἰ καὶ κακῶς ηύξα του τε γὰρ ἂν καὶ τὴν θυγατέρα είχε, καθάπερ κάμηλον, καὶ ὅσα εἰκὸς ἦν κεκτῆσθαι, κρατοῦντα τῆς τοῦ ᾿Αβραάμ εὐεργεσίας, μετὰ τὴν ἀπιστίαν φυρμὸν τῶν δύο μηνῶν, ὡς πάσης τάχα συμφοράς χαλεπωτέραν εἶναι τὴν θυσίαν ταύτην κρίνασα. 1, 3. ἀξιωθέντα παρὰ Θεοῦ τιμῆς, οὕτω δὲ πολλάχις ὑπ΄ αὐτοῦ μαρτυρεθέντα, ὡς ἀκοῦται" ε"Εγνων σε ὁ παρὰ πάντας " χαὶ χάριν εὕρηκας ἐνώπιόν μου τ ν τοῦτον ὅταν ἴδωμεν ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας, οὐδενὲς ἕνεχεν ἑτέρου, ἢ ἵνα μόνον τῷ λαῷ γογγύζοντι δι᾽ ἀπορίαν ὕδατος - « Μὴ ἐκ ταύτης τῆς πέτρας ἐξάγω ὑμῖν ὕδωρ; » τούτου μόνου ἕνεκεν εὐθὺς ἀπειλὴν δέχεται ἃ εἰς τὴν γὴν ἐπαγγελίας οὐχ εἰσελεύ- σεσῦπι, ἥτις ἦν τότε τῶν πρὸς Ἰουδαίους ἐπαγγελιῶν τὸ κεφάλαιον " ὅταν οὖν ἴδω τοῦτον παρακαλοῦντα, χαὶ μὴ συγχωρούμενον, ὅταν ἴδω μηδὲ μιᾶς συγ- γνώμης, μετὰ τοσαῦτα υ χατορθώματα, ἐπὶ τῷ βραχεῖ ἐκείνῳ ῥήματι χαταξιούμενον " ὄντως μὲν ὁρῶ Θεοῦ ἀποτομίαν, χατὰ τὸν ᾿Απόστολον " ὄντως δὲ ἐχεῖνο ἀληθὲς εἶναι πείθομαι, τὸ, « Εἰ ὁ δίχαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεθὴς χαὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖ- ταῦ; «Καὶ τί ταῦτα λέγω ; Ἐκείνης ὅταν ἀχούσω τῆς φοθερᾶς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως, ἣν κατὰ τοῦ μίαν ἐντολὴν ἐν ἀγνοίᾳ παραδεδηχότος ἀποφαίνεται, οὐκ ἔχω, πῶς ἀξίως μὴ φοθηθῆναι τῆς ὀργῆς τὸ μέγεθος. Γέγραπται γάρ " « Ῥυχὴ ἐὰν ἁμάρτῃ, καὶ ποιήσῃ ἀπὸ πασῶν τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ὧν ποιεῖν δεῖ, καὶ οὐκ ἔγνω, καὶ πλημμελήσῃ, καὶ λάθῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ οἴσῃ κριὸν ἄμωμον ἐκ τῶν προδάτων πιμῆς ἀργυρίου εἰς πλημμέλειαν πρὸς τὸν ἱερέα, χαὶ ἐξιλάσεται ὁ ἱερεὺς περὶ αὐτοῦ, περὶ τῆς ἀγνοίας αὐτοῦ, ἧς ἠγνόησε, χαὶ αὑτὸς οὐχ ἔδει, καὶ πλημμε- λήσῃ ἐναντίον Κυρίου. » Ἐἰ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ ἄγνοιαν οὕτως ἀπαραίτητον χρῖμα, καὶ ὑπὲρ τῆς καθάρσεως ἡ θυσία ἀναγκαία ἦν, ὡς καὶ Ἰὼδ περὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ προσφέρων, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ἐν πνώσει 1 S. ANASTASII SINAITE necessarium sacrificium, ut etiam Job offerret pro QUESTIO XXXVIII. Cur Deus non prohibuit Jephthe sacrificare filiam suam, ut Abraham filium? RESPONSIO. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΗ. Διὰ τί οὐκ ἐκώλυσεν ὁ Θεὸς τὸν Ιεφθάε οῦσαι ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.

QUESTIONES. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΛΘ' (54'). QUAESTIO XXXIX. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. RESPONSIO. τοὺς ἑξῆς, ἀσφαλῶς μὲν εὔχεσθαι τῷ Θεῷ καὶ πρε- Α πάντως, ἀμελλητὶ δὲ καὶ μετὰ πίστεως καὶ χαρᾶς πληροῦν τὰς ἐπαγγελίας. Ενίκησε δὲ ὁ Ιεφθάε, οὐ διὰ τὴν εὐχὴν, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοκρισίαν. Οὐ γὰρ ἔδει εὐχῆς ἕνεκεν κακῶς γινομένης ἀφανί- σαι τὸν Ισραήλ. Πώς νοητέον τὰ κατὰ τὴν ἐγγαστρίμυθον; Τινές φασιν, ἀληθῶς ἀνενηνοχέναι τὸν Σαμουήλο τινὲς δὲ τοῦτον τὸν λόγον ἀνατρέψαντες, δαίμονα δέ τινα λαοπλάνον ἔφασαν δεῖξαι τὸ σχῆμα τοῦ Σαμουήλ, καὶ εἰπεῖν, ὦ πολλάκις ακήκος, τοῦ Σαμουήλ εἰρηκό- τος, ἀγνοῆσαι δὲ τὸν χρόνον τῆς τοῦ Σαούλ τελευτῆς. Ἐγὼ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἀνόσιον ἡγοῦμαι. Οὐ πείθο μαι γὰρ τὰς νεκύας οὐδὲ τὴν τυχοῦσαν ἄγειν ψυχήν, μήτοιγε προφήτου, καὶ τοσούτου προφήτου. Δήλον κομιδῇ δυσσεβὲς τὸ πιστεύειν, τοσαύτην ἔχειν τὰς ἐγγα- στριμύθους τὴν ἰσχύν. Τὸ δέ γε δεύτερον ἀγνοίας μᾶλ- λον, ή δυσσεβείας ἐστίν. Τὸν γὰρ ἀνάξιον ἐκεῖνον πει- ραθέντες ἀνατρέψαι λόγον, ψευδῆ τὴν [γε]γενημένην ὑπέλαβον πρόῤῥησιν, καὶ τούτου χάριν τοῖς τοῦ ψεύδους αὐτὴν διδασκάλοις ἀνέθηκαν δαίμοσιν. Αλλ' ἀκουέτω- σαν της Παραλειπομένων λεγούσης οὕτως· « Καὶ ἀπο ἔθανεν Σαούλ ἐν ταῖς ἀνομίαις αὐτοῦ, αἷς ἐνόμησε, κατὰ τὸν λόγον Κυρίου, διὸ οὐκ ἐφύλαξεν αὐτὸν τῆς Επηρώτησε ὁ Σαούλ ἐν τῇ ἐγγαστριμύθῳ, καὶ ἀπ- εκρίνατο Σαμουήλ ο προφήτης· καὶ οὐκ ἐξεζήτησε Κύριον, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτόν. » Δῆλον τοίνυν ἐν- τεῦθεν, ὡς αὐτὸς ὁ Θεὸς σχηματίσας, ὡς ἠθέλησε, τὸ εἶδος του Σαμουήλ, ἐξενήνοχε τὴν ἀπόφασιν· οἱ τῆς ἐγγαστριμύθου τοῦτο δράσαι δυνηθείσης, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων ἐξενέγκαντος την ψήφον. Ακούομεν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος· «Καν ἐπελθῃς πρὸς τὸν ψευδοπροφήτην, ἐγὼ Κύριος ἀπο- κριθήσομαι αὐτῷ. » Καὶ γὰρ διὰ τοῦ δυσσεβοῦς μάν τέω; Βαλσάμ εὐλόγησε τὸν λαὸν, καὶ τὰ ἑπόμενα προηγόρευσεν, οὐ τοῦ μικροῦ πνεύματος φθεγξαμέ- νου, ἀλλὰ τοῦ θείου Πνεύματος ενεργήσαντος. Επειδή δέ τινες ψευδῆ τὴν πρόῤῥησιν ὑπειλή φασιν, ἀναγκαῖον καὶ περὶ τούτου βραχέα διεξελ θεῖν. Προεῖται δὲ ὁ συγγραφεύς, ὅτι ὁ Ἐν ταῖς ἡμέ- μαις ἐκείναις συναθροίσουσιν κ οἱ ἀλλόφυλοι τὰς παρεμβολας αὐτῶν τοῦ ἐξελθεῖν εἰς πόλεμον ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ. [ Καὶ ἐξέρχονται, καὶ παρεμβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς 1. Και συναθροίζει Σαούλ πάντα ἄνδρα Ἰσραήλ, ] καὶ παρεμβάλλουσιν εἰς Γελβούς. Καὶ postea futuri erant, erudiens, considerate quidem Deo vovere, et ut convenit; citra moram autem, et cum fide et gaudio implere promissum. Victoriam 314 vero obtinuit Jephthe, non propter votum, sed propter justum Dei judicium. Non enim propter votuni male factum oportebat delere Israelem. Quomodo est intelligendum illud de ventriloqua "? Quidam dicunt, vere excitatum esse Samuc- lem (31). Quidam, hoc refellentes, dicunt aliquem populi deceptorem dæmonem ostendisse Samuelis figuram, et dixisse quæ sape audierat dicentem Samuelem; ignorasse autem tempus mortis Saulis. Ego primum existimo impium. Non credo enim necromanticos etiam vulgarem animam evocare posse, nedum prophete, et tanti propheta. Est enim perspicuum quod in quodam alio loco degunt animæ, exspectantes resurrectionem corporum. Est ergo valde impium credere pythonissam tantam habere virtutem. Secundum autem est ignorationis magis quam impietatis. Illam enim impiam conan- tes evertere orationem, existimaverunt falsam esse prædictionem, et ideo eam attribuerunt denoni- bus, magistris mendacii. Sed audiant librum qui inscribitur Paralipomenon, qui dicit « Εt mor- tuus est Saul in iniquitatibus quibus inique egit contra Dominum, secundum verbum Donini; pro- pterea quod non observavit ipsum, et quod Saul interrogavit in pythonissa, ut exquireret; et respondit ei Samuel propheta, et non exquisivit Dominum, et occidit ipsum ". » Hinc perspicuum est, quod Deus, efformata prout libuit Samuelis forma, protulit sententiam; cum hoc non potuerit facere pythonissa; sed Deus, qui etiam per adver- sarios sententiam pronuntiavit. Nam audimus ipsum dicentem: Etiamsi abieris ad pseudoprophetam, ego Dominus respondebo ei". Etenim per impiuni quoque vatem Balaam benedixit populo, et futura prædixit, non scelerato loquente spiritu, sed Spiritu Dei operante 79. Quoniam vero existimaverunt quidam falsam fuisse prædictionem, necesse est de ea breviter disserere. Prius autem dixit scriptor : 4 In diebus illis congregant alienigenæ castra sua, ut exeant ad bellum adversus Israel; et exeunt, et castra metan- tur in Somam. Et vidit Saul castra alienigenarum, et congregat Saul omnem virum Israel, et castra- metatur in Gelboe. Et vidit Saul castra alienigena- γὰρ, ὡς ἐν ἄλλῳ τινὶ χωρίῳ διάγουσιν αἱ ψυχαί, προσο μένουσαι τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν (52). Τοιγαροῦν » [ Reg. xxviII. 50 | Paral. x, 13, 14. " I Reg. xxvII, 6. 79 Num. XXIV. VARIE LECTIONES. Η Biblia Greca : διότι οὐκ ἐφύλαξεν, ὅτι ἐπηρώτησε, etc. * συναθροίζουσι. 1 LXX. Σωνάρι. NOTÆ. (1) De hac quaestione lege card. Bellarm. lib. n De purgatorio, c. 6. Minus enim recte hic no- ster auctor scribit. De animabus separatis vide card. Bellarm. lib. 1 De beatitudine sanctorum. (32) Δῆλον γὰρ ὡς ἐν ἄλλῳ τινὶ χωρίῳ διάγου σιν αἱ ψυχαί προσμένουσαι τὴν τῶν σωμάτων Contrarium deinde a sacris conciliis ἀνάστασιν. definitum (ALEMANN.).

S. ANASTASII SINAITÆ rum, et obstupuit 315 cor ejus valde. Consuluit- & que Saul Dominum, et non respondit ei Dominus neque per somnia, neque per manifestationes, ne- que per prophetas "., Manifestationes appellavit responsa quæ dantur per Ephod (33). Et dixit Saul pueris suis : Quærite mihi mulierem pythonis- sam ". » Est ergo perspicuum quod, cum Hebræi et alienigenæ castrametati essent, quæsivit Saul pythonissam; vidit enim castra alienigenarum, et timuit valde. Cum autem accessisset ad pythonis- sam, et alicunde accepisset responsum, statim con- cidit; cum neque noctu comedisset, quando clam relictis castris accessit sciscitaturus pythonissam, neque illo toto die. Cœnavit autem rogatus a mu- liere, et cum tota nocte iter fecisset, venit ad exer- citum. Dicit enim : . Et illa tulit coram Saule, et coram pueris ejus, et comederunt, et surgentes abierunt illa nocte 7. Deinde orta luce commis- sum est prælium. Fuit ergo vera prædictio, quæ dixit : e Cras te, et Jonathan, Alium iuum tecum, et castra Israel dabit Dominus in manus alienige- narum ". » Eorum autem nihil prædixit Samuel, cum adhuc esset superstes, sed solam regni abla- tionem denuntiavit. Jonathæ nullam fecit mentio- nem. At hic et Jonathæ et Saulis prædixit exitium, et populi stragem, et alienigenarum victoriam. Vera ergo fuit prædictio; erat enim divina; neque, ut opinor, facta fuit a Samuele. Nam illa quidem dixit figuram quam conspexit; Saul autem ex figura conjecit esse Samuelem. Historia vero id quod visum est nominavit Samuelem, propterea quod ille eum quæsierit et crediderit. Quemadmodum Seri- ptura angelos qui Abrahamo apparuerunt, eorum- que præcipuum viros nominavit, quia eos tales esse arbitratus patriarcha, apposuit mensam; et qui non sunt dii, Scriptura deos appellat : ita hic quoque, qui visus fuit in figura Samuelis (sive angelum, sive spectrum ostendens figuram Samuelis), nomi- navit Samuelem, ut fideliter accepta sententia mor- tis suæ, gemens e vita excederet. Ex Cyrillo, de adoratione in spiritu. Nugæ ergo sunt, et gravis amentia, putare pro- pheta animam exsecrandæ mulierculæ incantatio- D nibus revera fuisse attractam. Audivi autem quod verbis quibusdam arcanis dæmonia pellicientes, et aquam incantantes, spectra et umbras, et tanquam in speculis formas quasdam aspiciunt, forte dæmo- num, qui ingeniose 316 subeunt, et induunt eorum figuram qui putantur evocari. Irritantibus porro et mærentibus revelat futura Deus, per quos minime εἶδε Σαούλ τὴν παρεμβολὴν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἐξέστη ἡ καρδία αὐτοῦ σφόδρα. Καὶ ἐπηρώτησε Σαούλ διὰ τοῦ Κυρίου, καὶ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ Κύ- ριος ἐν τοῖς ἐνυπνίοις, καὶ ἐν τοῖς δήλοις, καὶ ἐν τοῖς προφήταις. ο Δήλους δὲ ἐκάλεσε τὰ διὰ τοῦ Εφὼδ σημαινόμενα. ι Καὶ εἶπε Σαούλ τοῖς παισίν· Ζητήσατέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρίμυθον. ο Δήλον τοί- νυν, ὡς τῶν Ἑβραίων καὶ τῶν ἀλλοφύλων ἐστρατο πεδευκότων, επεζήτησε τὴν ἐγγαστρίμυθον Σαούλ. Εἶδε γὰρ τὴν παρεμβολὴν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἐφο βήθη και σφόδρα. ᾿Απελθὼν δὲ πρὸς ἐγγαστρίμυθον, καὶ ἕωθεν » δεξάμενος τὴν ἀπόφασιν, συνέπεσε παρ ραυτίκα, οὔτε νύκτωρ φαγών, ἡνίκα λάθρα καταλι πὼν τὸ στρατόπεδον, πρὸς τὴν ἐγγαστρίμυθον τευ σόμενος ο παρεγένετο, οὔτε διὰ πάσης τῆς ἡμέρας Β ἐκείνης. Δεξάμενος δὲ τῆς γυναικὸς τὴν παράκλη ταῦθα τὸν ὀφθέντας ἐν σχήματι τοῦ Σαμουήλ, εἴτε δεικνύων, ὠνόμασε Σαούλ, ἵνα πιστῶς δεξάμενος σιν, ἐδείπνησε, καὶ διανυκτερεύσας, κατέλαβε τὴν παράταξιν. Φησί γάρ· « Καὶ προσήνεγκεν ἐνώπιον Σαούλ, καὶ ἐνώπιον τῶν παίδων αὐτοῦ, καὶ ἔφαγον· καὶ ἀναστάντες ἀπῆλθον τὴν νύκτα εκείνην. » Εἶτα τοῦ φωτὸς ἀνίσχοντος, γέγονεν ή παράταξις. Αλη θῆς γὰρ τοίνυν ή πρόῤῥησις, ὅτι ο Αύριον σε, καὶ Ἰωνάθαν τὸν υἱόν σου μετὰ σοῦ, καὶ τὴν παρεμβο λὴν Ἰσραήλ δώσει Κύριος εἰς χεῖρας αλλοφύλων. Τούτων δὲ οὐδὲν ἔτι περιὼν ὁ Σαμουήλ προειρήκει, ἀλλὰ μόνον τῆς βασιλείας την στέρησιν· τοῦ δὲ Ἰω- νάθαν οὐδεμίαν ἐποιήσατο μνήμην. Ἐνταῦθα δὲ καὶ τοῦ Ἰωνάθαν καὶ τοῦ Σαούλ προείπε τὸν ὄλεθρον, καὶ τοῦ λαοῦ τὴν ἧτταν, καὶ τῶν ἀλλοφύλων τὴν νίκην. ᾿Αληθής τοιγαροῦν ἡ πρόῤῥησις· θεία γὰρ ἦν, ἀλλ' οὐ τοῦ Σαμουήλ, ὡς εἶμαι », γεγενημένη. Εκείνη μὲν γὰρ εἴρηκεν, ὃ ἐθεάσατο σχῆμα, ὁ δὲ Σαούλ ἐκ τοῦ σχήματος ἐτόπασεν εἶναι τὸν Σα μουήλ· ἡ δὲ ἱστορία τὸ ὀφθὲν Σαμουήλ ονομάζει διὰ τὸ οὕτως ἐκεῖνον τοῦτο ζητῆσαι καὶ πεπιστευκέναι. "Ωσπερ γὰρ τοὺς ὀφθέντας τῷ ᾽Αβραὰμ ἀγγέλους, καὶ τὸν ἐκεῖνον 4 δεσπότην, ἄνδρας ὠνόμασεν, ἐπει δὴ τοῦτο νενομικὼς ὁ πατριάρχης, παρέθηκε τράπε ζαν, καὶ τοὺς οὐκ ὄντας θεοὺς ὠνόμασε θεοὺς καὶ δ Κύριος ἡμῶν παρὰ πάντας τοὺς θεούς, οὕτω κάν ἄγγελον, εἴτε φάντασμα τοῦ Σαμουήλ το σχήμα τὴν ἀπόφασιν στένων ἐξέλθῃ τὸν βίον. Κυρίλλου περὶ τῆς ἐν πνεύματι λατρείας. Λῆρος οὖν καὶ ἀποπληξία δεινὴ τὸ κατὰ ἀλήθειαν οἴεσθαι τὴν τοῦ προφήτου ψυχὴν ψυχραῖς ἐπῳδίαις γυναίου μυσαρωτάτου καθελκυσθῆναι. [ Επυθόμην] δὲ ὅτι λόγοις τισὶν ἀποῤῥήτοις καταγοητεύοντες επι μόνια, καὶ ὕδατα κατεπάδοντες, εἴδωλά τε καὶ σκιάς, ὡς ἐν ἐσόπτρῳ, σκιὰς καὶ μορφάς κατα- θεῶνταί τινας, τάχα του τῶν δαιμόνων υπαλλαττο- μένων αστείως, τὰ τῶν λεγομένων ἀνακομίζεσθαι σχή ματα. Τοῖς γε μὴν παροτρύνουσι, καὶ κατὰ λύπην α είμαι. 4 ἐκείνων. * τοῦ ὀφθέντες. • ὕδατι. καὶ καταλυπεῖν. 73 | Reg. xxvi¤, 4-6. το ibid. 7. το ibid. 25. το ibid. 19. VARIE LECTIONES. ita legisse videtur interpres. ο σπευσάμενος. Η οὐδὲ τοῦ Σαμουήλ, ὡς το εταράχθη ο C. V. πόθεν. Εt Interpr. legit. t videtur redundare. * 1. παροξύναυσι NOTÆ. (53) Imo per Urim et Thumnim. Nam Urim vertunt Greci τὰ δῆλα, seu δηλώσεις.