Viae Dux Adversus Acephalos (continuatio, capp. XIII-XXIV)

Anastasius of Sinai

Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — OCR floor from page-view (Viae Dux tail gap-fill) — PG column chips mark the printed columns.

col. 249–250page 1 of 31

Præfation auctorisCaput PrimumCaput IICaput IIICaput IVCaput VCaput VICaput VIICaput VIIICaput IXCaput XCaput XICaput XIICaput XIIICaput XIV

PG 89:249ήγουν ἀλήθειαν. Τὸν δὲ Λόγον, τὸν ἀόρατον, ἔνπερ οὔτε εἶδον, οὔτε ὄψονται, οὔτε ἐκράτησαν, ούτε κρατήσουσιν, οὔτε κατέλαβον, οὔτε καταλήψονται, οὔτε περιέγραψαν, οὔτε ἐθανάτωσαν, οὔτε ἐμέλισαν, οὔτε ἔφαγον, οὔτε ὅλως τι τῶν αὐτοῦ καταλαβέσθαι δύνανται, οὐ φύσιν, οὐ μορφὴν, οὐκ εἶδος, οὐ χρώμα, οὐ σχῆμα, οὐ μέτρον, οὐ κίνησιν, οὐ μετάστασιν, οὐ μετάβασιν (55). οὐ κέλευσιν, ἢ ἀναχώρησιν, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ θεῷ λόγῳ ὄντων, τοῦτον ὁμολογοῦσιν οὐσίαν. Καὶ μὴν, ἵνα τι καὶ παραφρονῶν πρὸς αὐτοὺς εἴπω, τὸ ὁρώμενον καὶ κρατούμενον ἐν τοῖς πράτ γματι, μᾶλλον πιστεύεται καὶ οὐσία [φύσις] υπάρχουσα ὁμολογεῖται, παρὰ πάντων, ὑπὲρ τὸ μὴ ὁρώμενον, ἢ κρατούμενον, ἀλλὰ λόγῳ ἐξ ἀκοῆς πιστευόμενον. Τὰ γὰρ τῆς Χριστοῦ θεότητος πίστει ἐξ ἀκοῆς παρειλήφαμεν. Τὰ δὲ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, διὰ τῆς πείρας αὐτῆς τῶν πραγμάτων έωράκαμεν καὶ ἐψηλαφήσαμεν. ὡς εἰ δόξει τινὶ τῶν ἀπίστων περιεργότερον εἰσ πράξει ἡμᾶς φυσικὰς ἀποδείξεις περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁποία ἡ ταύτης φύσις, καὶ πόθεν ὅτι ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ ἦν ὁ Θεὸς ὁ ποιητὴς τῶν ἁπάντων, οὐδὲν ἕτερον τῷ ταῦτα περιεργαζομένῳ ανάμεθα λέγειν· ἀλλ᾽ ἢ ὅτι πίστει μόνῃ τὰ περὶ τῆς θεότητος πάντα παραδίδονται, πίστει ἀπεριέργῳ, καὶ οὐκ ἐξερευνήσει, οὐδὲ καταλήψει. Κἂν γὰρ οἱ πιστοί διὰ τῶν σημείων τοῦ Χριστοῦ ἐπιστώθημεν τὸ ἀληθὲς τῆς αὐτοῦ θεότητος· ἀλλ᾽ ἤκουσας πρὸ βραχέος, πῶς ὁ δι' ἐναντίας ἀντέθηκε τοῖς Χριστοῦ θαύμασι, τὰς ἀμυθήτους Μωσέως σημειοποιίας. Καὶ γοῦν πολέμου κατά την Αντινόπολιν πρὸς 'Ακόλουθον τὸν σοφιστήν τὰς διαλέξεις ποιουμένῳ, Ἰουδαῖον τὸν αὐτὸν τυγ χάννα, ἀντιθέντος καὶ αὐτοῦ τοῖς τοῦ Χριστοῦ θαύ ματι τὰς Μωσέως θαυματουργίας. Εἶτα ἐμοῦ εἰρηκότος, ότι Μωσῆς μὲν ὡς προφήτης ὤν, διὰ προσε ευχῆς ἐξετέλει τεράστια· ὁ δὲ Χριστός, ὡς Θεός, αὐτ το κελεύστως τὰ θαύματα διεπράττετο δίχα προσευχῆς. Πρὸς ταῦτα ἔφασκεν ὁ Ἰουδαῖος, ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς διὰ προσευχῆς, τὸν Λάζαρον ἤγειρε, καὶ διὰ προσευχής τους πέντε άρτους ἐπλήθυνε, καὶ προσηύξατο παρελθεῖν αὐτὸ τὸ ποτήριον, καὶ εἰς ύρος κατ' ιδίαν, Θεῷ ὡς ἄνθρωπος προσηύχετο, λέγων· ο Πάτερ, άφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τι ποιοῦσιν. » D Εἰ δὲ καὶ χωρὶς προσευχῆς ἐποίησέ τινα σημεία, οὐδὲν θαυμαστόν · καὶ Μωσῆς γὰρ, τὰ μὲν διὰ προσευχῆς, τὰ δὲ καὶ χωρὶς προσευχῆς ἐθαυματούργει, ὥσπερ καὶ Ἠλίας χωρίς προσευχῆς τὸ ἔλαιον καὶ τὸ ἄλευρον ἐπλήθυνε. Χωρίς προσευχῆς τὸν Ἰορδάνην ἔσχισε | Ηλίας]. Χωρίς προσευχῆς, καὶ Ἐλισ σπιὲ τὸ ἔλαιον ηυλόγησε, καὶ τὸν θάνατον τὸν ἐν τῷ λέβητι ιάσατο. Χωρίς προσευχῆς τὸν λεπρόν Νεςμὲν ἐκαθάρισε, καὶ νεκρὸν ὁ νεκρὸς Ελισσαις ἀνδ ** Joan. x³,41. 11 Joan. vi. 11. * 111 Reg. xvi. 13, 14. " IV Reg. 19 Luc. xxit, 49. 7ª Luc. v), 12. ** Luc. xxmi, 34. 78 Exod. vi, 10. ", 1-9. 78 1V Reg. 1, 47. NOT.E. (55) Πς. Αλλως, κατάβασιν. VIE DUX.

9:3 A spectabile, quod neque viderunt, neque videbunt, neque comprehenderunt, neque comprehendent, neque assecuti sunt, neque loco circumscripserunt, neque interfecerunt, neque in partes diviserunt, neque manducarunt; cujus nihil penitus animo concipere queunt, non naturam, non formam, non speciem, non colorem, non figuram, non mensuram, non motum, non transmutationem, non descensum, non accessum, non recessum, non aliud quiddam eoruin quæ in divino Verbo insunt, hoc, inquam, Verbum naturam esse confitentur. Atqui, ut aliquid, tanquam insipiens proloquar, id quod videtur, et alicubi comprehenditur, magis ab omnibus naturæ nomen mereri censetur ac creditur, quam illud, quod videndi sensum, omnemque loci comprehensionem effugit: solaque auditione, et aliena relatione cognitum habetur. Nam Christi divinitatem fide ex auditu accepimus. At carnem ejus, et qua ad carnem spectant, ipsa rerum experientia didicimus, vidimus, et contrectavimus, Itaque si aliquis ex infidelium numero studiosius et cupidius naturales demonstrationes, quibus Christi divinitas comprobetur nobis, reposcal, qualis nimirum sit divinitatis natura, et unde noverimus, Deum, omnium rerum 127 conditorem carnem assumpsisse; nihil aliud hæc curiosius sciscitanti et indaganti respondere valemus quam quod omnia, quæ ad divinitatem Christi pertinent, fide sola acceperimus, et accepta teneamus; fide, inc quam, acquiescere simpliciter solita, absque investigatione et comprehensione. Et quamvis nos Gdeles de Christi divinitate per miracula certi facti sumus, paulo tamen antea audisti, quomodo adversarius miraculis Christi inexplicabilia Moysis miracula opposuerit. Acoluthus quoque sophista, Judæus et ipse, cum in disputationis certamen mecum Antinopoli descendisset, Moysis prodigia miraculis Christi opposuit. Deinde cum dicerem Moysen, ut prophetam, fusis precibus, portenta patrasse; Christum autem suo nutu et imperio, absque precibus, miracula fecisse, occurrit Judæus: etiam Christum oratione Lazarum excitasse 70; et oratione quinque panes multiplicasse 71 ; orasse insuper, ut transiret a se calix '', et in monte seorsim preces, hominum more ad Deum fudisse 73, proque crucifixoribus suis precatum esse : • Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt "., Quod si etiam absque precibus signa quædami patravit, id mirum non esse: nam et Moysen alia prodigia precando '5, alia absque precibus edidisse; sicut et Elias, sine precum interventu, oleum et farinam multiplicavit 76. Absque precibus Jordanem divisit " Absque precibus Elisæus etiam oleum benedixit; et mortem, quæin olla erat, depulit 78. Absque precibus

ήγουν ἀλήθειαν. Τὸν δὲ Λόγον, τὸν ἀόρατον, ἔνπερ οὔτε εἶδον, οὔτε ὄψονται, οὔτε ἐκράτησαν, ούτε κρα- τήσουσιν, οὔτε κατέλαβον, οὔτε καταλήψονται, οὔτε περιέγραψαν, οὔτε ἐθανάτωσαν, οὔτε ἐμέλισαν, οὔτε ἔφαγον, οὔτε ὅλως τι τῶν αὐτοῦ καταλαβέσθαι δύνανται, οὐ φύσιν, οὐ μορφὴν, οὐκ εἶδος, οὐ χρώμα, οὐ σχῆμα, οὐ μέτρον, οὐ κίνησιν, οὐ μετάστασιν, οὐ μετάβασιν (55). οὐ κέλευσιν, ἢ ἀναχώρησιν, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ θεῷ λόγῳ ὄντων, τοῦτον ὁμολογοῦσιν οὐσίαν. Καὶ μὴν, ἵνα τι καὶ παραφρονῶν πρὸς αὐτοὺς εἴπω, τὸ ὁρώμενον καὶ κρατούμενον ἐν τοῖς πράτ γματι, μᾶλλον πιστεύεται καὶ οὐσία [φύσις] υπάρ- χουσα ὁμολογεῖται, παρὰ πάντων, ὑπὲρ τὸ μὴ ὁρώ- μενον, ἢ κρατούμενον, ἀλλὰ λόγῳ ἐξ ἀκοῆς πιστευό- μενον. Τὰ γὰρ τῆς Χριστοῦ θεότητος πίστει ἐξ ἀκοῆς παρειλήφαμεν. Τὰ δὲ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, διὰ τῆς πεί- ρας αὐτῆς τῶν πραγμάτων έωράκαμεν καὶ ἐψηλα φήσαμεν. ὡς εἰ δόξει τινὶ τῶν ἀπίστων περιεργότερον εἰσ πράξει ἡμᾶς φυσικὰς ἀποδείξεις περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁποία ἡ ταύτης φύσις, καὶ πόθεν ὅτι ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ ἦν ὁ Θεὸς ὁ ποιητὴς τῶν ἁπάντων, οὐδὲν ἕτερον τῷ ταῦτα περιεργαζομένῳ ανάμεθα λέγειν· ἀλλ᾽ ἢ ὅτι πίστει μόνῃ τὰ περὶ τῆς θεότητος πάντα παραδίδονται, πίστει ἀπεριέργῳ, καὶ οὐκ ἐξερευνήσει, οὐδὲ καταλήψει. Κἂν γὰρ οἱ πιστοί διὰ τῶν σημείων τοῦ Χριστοῦ ἐπιστώθημεν τὸ ἀληθὲς τῆς αὐτοῦ θεότητος· ἀλλ᾽ ἤκουσας πρὸ βραχέος, πῶς ὁ δι' ἐναντίας ἀντέθηκε τοῖς Χριστοῦ θαύμασι, τὰς ἀμυθήτους Μωσέως σημειοποιίας. Καὶ γοῦν πολέμου κατά την Αντινόπολιν πρὸς 'Ακόλουθον τὸν σοφιστήν τὰς διαλέξεις ποιουμένῳ, Ἰουδαῖον τὸν αὐτὸν τυγ χάννα, ἀντιθέντος καὶ αὐτοῦ τοῖς τοῦ Χριστοῦ θαύ ματι τὰς Μωσέως θαυματουργίας. Εἶτα ἐμοῦ εἰρη- κότος, ότι Μωσῆς μὲν ὡς προφήτης ὤν, διὰ προσε ευχῆς ἐξετέλει τεράστια· ὁ δὲ Χριστός, ὡς Θεός, αὐτ το κελεύστως τὰ θαύματα διεπράττετο δίχα προσευχῆς. Πρὸς ταῦτα ἔφασκεν ὁ Ἰουδαῖος, ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς διὰ προσευχῆς, τὸν Λάζαρον ἤγειρε, καὶ διὰ προσευχής τους πέντε άρτους ἐπλήθυνε, καὶ προσηύξατο παρελθεῖν αὐτὸ τὸ ποτήριον, καὶ εἰς ύρος κατ' ιδίαν, Θεῷ ὡς ἄνθρωπος προσηύχετο, λέ- γων· ο Πάτερ, άφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τι ποιοῦσιν. » D Εἰ δὲ καὶ χωρὶς προσευχῆς ἐποίησέ τινα σημεία, οὐδὲν θαυμαστόν · καὶ Μωσῆς γὰρ, τὰ μὲν διὰ προσ- ευχῆς, τὰ δὲ καὶ χωρὶς προσευχῆς ἐθαυματούργει, ὥσπερ καὶ Ἠλίας χωρίς προσευχῆς τὸ ἔλαιον καὶ τὸ ἄλευρον ἐπλήθυνε. Χωρίς προσευχῆς τὸν Ἰορδά- νην ἔσχισε | Ηλίας]. Χωρίς προσευχῆς, καὶ Ἐλισ σπιὲ τὸ ἔλαιον ηυλόγησε, καὶ τὸν θάνατον τὸν ἐν τῷ λέβητι ιάσατο. Χωρίς προσευχῆς τὸν λεπρόν Νες- μὲν ἐκαθάρισε, καὶ νεκρὸν ὁ νεκρὸς Ελισσαις ἀν- δ ** Joan. x³,41. 11 Joan. vi. 11. * 111 Reg. xvi. 13, 14. " IV Reg. 19 Luc. xxit, 49. 7ª Luc. v), 12. ** Luc. xxmi, 34. 78 Exod. vi, 10. ", 1-9. 78 1V Reg. 1, 47. NOT.E. (55) Πς. Αλλως, κατάβασιν. VIE DUX.

col. 251–252page 2 of 31

PG 89:251Α έστησεν. Εἰ δὲ λέγεις μοι, ότιπερ Μωσῆς καὶ οἱ προφῆται ὑπὸ Θεοῦ ἀπεστάλησαν, ὡς δοῦλοι, καγώ σου ἐρῶ, ὅτι ὁ Χριστὸς ἔλεγεν, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπὸ έστειλε. Καὶ ὅτι οὐ δύναται χωρίς τοῦ Θεοῦ ποιῆσαι οὐδέν· καὶ ὅτι ὅσα λαλεῖ, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἔλαβε πρόσ ταξιν· τὸ, τί εἰπεῖν, καὶ τί λαλῆσαι, καὶ μὴ ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τὸ τοῦ πέμψαντος αὐ τόν. Εἰ δὲ καὶ σεισμὸς, καὶ σκότος γέγονεν, ὡς λέ γετε, ὅτε ὁ Ἰησοῦς ἐσταυρώθη, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐφ' ἑτέρων ἁγίων πολλάκις ὑπό τινων ἀνόμων ἀδίκως ἀποθανόντων, σημεῖα, καὶ σεισμοὶ καὶ τέρατα. γεγόνασιν. Ταῦτα, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἀπίστων καὶ ἀθέων περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ γλωσσαλγούντων καὶ βλασφημούντων λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ φάσκοντες τὴν τοῦ Κυρίου σάρκα ανακραθεῖσαν, καὶ τῷ πελάγει τῆς ἀοράτου θεότητος ὁμοιωθεῖσαν. Πόθεν τὸν δι' ἐναντίας πείθουσιν, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, εἰ μὴ πίστει μόνῃ ἀπεριέργῳ; Τὴν δὲ τοῦ σώματος αὐτοῦ φύσιν, οὐ μόνον πίστει, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτῆς τῆς πείς ρας τῶν πραγμάτων, ὧν ἑωράκαμέν τε καὶ ἐψηλαφήσαμεν, καὶ καθ' ἡμέραν φύσει, καὶ ἀληθείᾳ μεταλαμβάνομεν ἐσθίοντες. 'Αλλ' οἶμαι πάντας τοὺς παραιτουμένους, καὶ ἀπαρνουμένους τὴν φύσιν, καὶ τὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰς ταύτης ιδιότητας, ἀπ' αὐτοῦ ἐκείνου Μάνεντος τοῦ μυσαροῦ μέχρι καὶ νῦν, μὴ ἄλλοθέν ποθεν ἀποστρέφεσθαι καὶ ἀπο φεύγειν αὐτοὺς ταῦτα, εἰ μὴ ἐκ τοῦ εἶναι αὐτοὺς ὅλους δι' ὅλου βεβορβορωμένους τῇ πυρώσει, καὶ ἀτελγείᾳ, καὶ ἐπιθυμίᾳ, καὶ ἡδυπαθείᾳ τῆς πορ νείας, καὶ τῷ γαργαλισμῷ τῶν ἡδονῶν τοῦ σώματος, καὶ τοῦ λογισμοῦ, καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῶν, καὶ νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν μολυνομένους, λογιστικῶς τε και πρακτικῶς περὶ τὰς τῶν σωμάτων ἐρωτομανίας, καὶ ἀκαθαρσίας, καὶ ἀνδρομανίας, και θυλη μανίας, καὶ ἡδυπαθείας, καὶ σαρκικῆς αἰσχρουργίας, και όταν διηνεκῶς ἐν ἑαυτοῖς ὥσπερ τινὰ φλόγα δεινῆς καμίνου, ἅπτοντας τοὺς γαργαλισμούς της φλογὸς, καὶ τῶν σπινθήρων τῶν τῆς σαρκὸς αὐτῶν πυρώσεων τῆς ἀσελγούς ὀρέξεως· καὶ τούτου λοιπὸν οἰομένους ἀκάθαρτον εἶναι τὴν φύσιν τοῦ σώματος, καὶ ἀνάξιον ὅλως καν λόγῳ ψιλῷ ὁμολογεῖσθαι, ὅτι σῶμα τὸ καθ' ἡμᾶς ἀνέλαβεν ὁ Χριστός, ἢ ἀνθρωπίνην σάρκα, ἢ ἐνέργειαν, ἢ θέλημα, ἢ ἰδιότητα παντοίαν ὁμοούσιον ἡμῶν, νομίζοντες οἱ κατάσπιλοι, καὶ βορβορώδεις χοίροι, ὅτιπερ κατὰ τὴν αὐτῶν τῆς σαρκὸς ἡδυπάθειαν, καὶ φιλήδονον ἀκαθαρσίαν, οὕτω πᾶσα σὰρξ, καὶ πᾶν ἀνθρώπου σῶμα ἐνεργεῖται, καὶ πολεμεῖται, καὶ μολύνεται, καὶ μαίνεται, καὶ ἐκπυροῦται πρὸς μικράς ορέξεις τε, καὶ παρὰ φύσιν ἐμμανεῖς ἡδυπαθείας, καὶ ῥύσεις σαρκομανίας. Τοιαύτης μιαρᾶς διαθέσεως, καὶ σαρκικῆς ἐκκαύσεως ὢν Οὐαλεντίνος πρῶτος μετὰ τοὺς ἀποστολικοὺς χρόνους ἀναφανεὶς ἐκήρυξε, μή ειληφέναι σάρκα τὴν καθ' ἡμᾶς τὸν Χριστόν. Τούτου τὴν ἀκα θαρσίαν τῆς σαρκὸς περιέχων καὶ Μάνης ὁ δυσσεβὴς 10. * 1V Reg. v, 1 segg. 6 Matth. Χάνι, 51, 52. IV Reg. iv, 35-35. 81 Joan. v, 18 seqq. ss Joan. XIV, ** Joan. v, 30. S. ANASTASII SINAITÆE

Naaman leprosum mundavit ", mortuusque Eliesse sæus mortuum resuscitavit ". Si dicas Moysen et prophetas a Deo missos esse, tanquam ministros, quodque sine ope divina nihil potuerint efficere: dicam et ego : ipsum Jesum profiteri, se a Deo missum ; seque potestatem loquendi ea, quæ loquitur, a Deo accepisse ; neque suam se voluntatem facere, sed ejus, a quo missus sit s. Quod si terræmotus exsistit, et tenebræ factæ sunt, quando Christus erucifixus est ", nosse oportet, signa et terræmotus, et prodigia crebro exstitisse, quando etiam alii sancti injuste ab improbis necabantur. Hæc et his similia a fide nostra alienis, et atheis de divinitate Christi impie blaterantibus et blasphemantibus; dicant nobis illi, qui Christi carnein inaspectabili divinitatis pelago commistam, et assimilatam contendunt; unde adversariis divinitatem Christi persuadere velint, nisi sola fide, curiose inquirere non consueta ? At vero naturam, qua corpus constat, non modo novimus fide, sed ipsa experientia rerum, quas vidimus et contrectàvimus, 128 illulque corpus quotidie in natura sua, et veritate communicantes manducamus. Existimo porro omnes illos, qui naturam, et quæ corporis Christi sunt, et proprietates ejus inficiantur ac repudiant, a temporibus scelestissimi Manetis usque ad hanc ætatem, non aliam ob causam, hæc omnia refugere et aversari, nisi quia, quanti quanti, et undequaque, foedati et inflammati sunt fornicationis ardore, impuritate, cupiditate, et illecebris, C voluptatumque corporearum titillatione : et quia tam noctu, quam interdiu cogitatione simul ac opere flagitiose corporis amatoriis furoribus et immunditiis, et tam virorum, quam mulierum illicitis appetitionibus et blandimentis, caruisque turpissimis actionibus immersi volutantur, ita ut perpetuo quasi ardentissimam flammæ fornacem secum circumferant, qua ignis quasi titillationes et scintillas accens: carnis, lasciva, inquam, appetitionis, exsuscitent. Qua de causa immundam existimant corporis naturam, ac plane indecens, ut vel sola ratione confiteamur, Christum corpus simile nostro assumpsisse, vel humanam carnem, vel operationem, vel voluntatem, vel proprietatem, cjusdem nobiscum rationis ac substantiæ, metien- D tes opinor, impuri illi et flagitiosi porci, ex suæ carnis spurcis, et lascivis actionibus, omnem aliam carnena, et omne corpus, quasi eodem modo oppugetur, contaminetur, et polluatur ex inflammatione ad libidinosas, naturæque adversas cupiditates, furiosasque voluptates, et insanientis carnis fluxiones. Hac flagitiosa et carnali affectione, cum Valenlinus esset inflammatus, primus post apostolorum relatem exstitit, qui doceret, Christum carnem nobis similem non assumpsisse. Pari carnis spurcitia sordidatus impius Manes dixit, specie dunta-

Α έστησεν. Εἰ δὲ λέγεις μοι, ότιπερ Μωσῆς καὶ οἱ προ- φῆται ὑπὸ Θεοῦ ἀπεστάλησαν, ὡς δοῦλοι, καγώ σου ἐρῶ, ὅτι ὁ Χριστὸς ἔλεγεν, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπὸ έστειλε. Καὶ ὅτι οὐ δύναται χωρίς τοῦ Θεοῦ ποιῆσαι οὐδέν· καὶ ὅτι ὅσα λαλεῖ, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἔλαβε πρόσ ταξιν· τὸ, τί εἰπεῖν, καὶ τί λαλῆσαι, καὶ μὴ ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τὸ τοῦ πέμψαντος αὐ τόν. Εἰ δὲ καὶ σεισμὸς, καὶ σκότος γέγονεν, ὡς λέ γετε, ὅτε ὁ Ἰησοῦς ἐσταυρώθη, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐφ' ἑτέρων ἁγίων πολλάκις ὑπό τινων ἀνόμων ἀδίκως ἀποθανόντων, σημεῖα, καὶ σεισμοὶ καὶ τέρατα. γε- γόνασιν. Ταῦτα, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἀπίστων καὶ ἀθέων περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ γλωσσαλγούντων καὶ βλασφημούντων λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ φάσκοντες τὴν τοῦ Κυρίου σάρκα ανακραθεῖσαν, καὶ τῷ πελάγει τῆς ἀοράτου θεότητος ὁμοιωθεῖσαν. Πόθεν τὸν δι' ἐναντίας πείθουσιν, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, εἰ μὴ πίστει μόνῃ ἀπεριέργῳ; Τὴν δὲ τοῦ σώματος αὐτοῦ φύσιν, οὐ μόνον πίστει, ἀλλὰ καὶ δι' αὐτῆς τῆς πείς ρας τῶν πραγμάτων, ὧν ἑωράκαμέν τε καὶ ἐψηλα φήσαμεν, καὶ καθ' ἡμέραν φύσει, καὶ ἀληθείᾳ μετα- λαμβάνομεν ἐσθίοντες. 'Αλλ' οἶμαι πάντας τοὺς παρ- αιτουμένους, καὶ ἀπαρνουμένους τὴν φύσιν, καὶ τὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰς ταύτης ιδιότητας, ἀπ' αὐτοῦ ἐκείνου Μάνεντος τοῦ μυσαροῦ μέχρι καὶ νῦν, μὴ ἄλλοθέν ποθεν ἀποστρέφεσθαι καὶ ἀπο φεύγειν αὐτοὺς ταῦτα, εἰ μὴ ἐκ τοῦ εἶναι αὐτοὺς ὅλους δι' ὅλου βεβορβορωμένους τῇ πυρώσει, καὶ ἀτελγείᾳ, καὶ ἐπιθυμίᾳ, καὶ ἡδυπαθείᾳ τῆς πορ νείας, καὶ τῷ γαργαλισμῷ τῶν ἡδονῶν τοῦ σώματος, καὶ τοῦ λογισμοῦ, καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῶν, καὶ νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν μολυνομένους, λογιστικῶς τε και πρακτικῶς περὶ τὰς τῶν σωμάτων έρωτο μανίας, καὶ ἀκαθαρσίας, καὶ ἀνδρομανίας, και θυλη μανίας, καὶ ἡδυπαθείας, καὶ σαρκικῆς αἰσχρουργίας, και όταν διηνεκῶς ἐν ἑαυτοῖς ὥσπερ τινὰ φλόγα δεινῆς καμίνου, ἅπτοντας τοὺς γαργαλισμούς της φλογὸς, καὶ τῶν σπινθήρων τῶν τῆς σαρκὸς αὐτῶν πυρώσεων τῆς ἀσελγούς ὀρέξεως· καὶ τούτου λοιπὸν οἰομένους ἀκάθαρτον εἶναι τὴν φύσιν τοῦ σώματος, καὶ ἀνάξιον ὅλως καν λόγῳ ψιλῷ ὁμολογεῖσθαι, ὅτι σῶμα τὸ καθ' ἡμᾶς ἀνέλαβεν ὁ Χριστός, ἢ ἀνθρω πίνην σάρκα, ἢ ἐνέργειαν, ἢ θέλημα, ἢ ἰδιότητα παντοίαν ὁμοούσιον ἡμῶν, νομίζοντες οἱ κατάσπιλοι, καὶ βορβορώδεις χοίροι, ὅτιπερ κατὰ τὴν αὐτῶν τῆς σαρκὸς ἡδυπάθειαν, καὶ φιλήδονον ἀκαθαρσίαν, οὕτω πᾶσα σὰρξ, καὶ πᾶν ἀνθρώπου σῶμα ἐνεργεῖται, καὶ πολεμεῖται, καὶ μολύνεται, καὶ μαίνεται, καὶ ἐκ- πυροῦται πρὸς μικράς ορέξεις τε, καὶ παρὰ φύσιν ἐμμανεῖς ἡδυπαθείας, καὶ ῥύσεις σαρκομανίας. Τοιαύτης μιαρᾶς διαθέσεως, καὶ σαρκικῆς ἐκκαύ σεως ὢν Οὐαλεντίνος πρῶτος μετὰ τοὺς ἀποστολι κούς χρόνους ἀναφανεὶς ἐκήρυξε, μή ειληφέναι σάρκα τὴν καθ' ἡμᾶς τὸν Χριστόν. Τούτου τὴν ἀκα θαρσίαν τῆς σαρκὸς περιέχων καὶ Μάνης ὁ δυσσεβὴς 10. * 1V Reg. v, 1 segg. 6 Matth. Χάνι, 51, 52. IV Reg. iv, 35-35. 81 Joan. v, 18 seqq. ss Joan. XIV, ** Joan. v, 30. S. ANASTASII SINAITÆE

col. 253–254page 3 of 31

PG 89:253ἔφασκε, σκιᾷ καὶ δοκήσει, καὶ οὐ φύσει εἶναι σῶμα τὸ ὁρώμενον τοῦ Χριστοῦ. Διὸ οὐδὲ κτίσμα Θεοῦ εἶναι τὴν σάρκα ἡμῶν ἐδογμάτιζεν, ἀλλὰ κτίσμα τοῦ διαβόλου· καὶ τούτου χάριν φησὶν οὕτως ὑπὸ τοῦ κτίσαντος αὐτὴν, ἐκπυροῦται, καὶ πολεμεῖται δαίμόνος· « Οὐ γὰρ οἰκεῖ, φησὶν, ἐν σαρκὶ ἡμῶν ἀγαθόν. » - Διὸ ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα [κατα] τῆς σαρκός. » Και· « Τό φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν. » Καί · Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου ; : — Ότι σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι. » Και· « Οι ἐν σαρκὶ ὄντες, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. » Ταῦτα, καὶ τὰ τοιαῦτα τοῦ δυσσεβοῦς συλλέξαντος, καὶ προερμηνεύσαντος Μάνεντος, μετά τινας πλείονας χρόνους ἐγκύψαντες, καὶ ὥσπερ καταθελχθέντες, καὶ τερφθέντες Εὐτύχιος ὁ ἀρχιμανδρίτης, καὶ Διότχορος, Τιμόθεός τε, καὶ Σευήρος, καὶ μάλιστα Ἰουλιανὸς ὁ ᾿Αλικαρνασσεύς, ταῖς τοῦ Μάνεντος καὶ Ουαλεντίνου (56) βίβλοις ὁμοῦ τε, καὶ λοιπῶν, καὶ ἔχοντες τὸν ἐμπαθῆ καὶ ἀκάθαρτον τῆς σαρκὸς γαργαλισμὸν, καὶ τὰς αἰσχρὰς κινήσεις συμπνιγούσας καὶ σκοτούσας αὐτῶν τὴν διάνοιαν, ήρνησαν τὸ μέχρι τῆς δεῦρο Μανιχαϊκῶς τὴν φύσιν, καὶ τούτου χάριν φάσκουσιν αὐτὴν θεότητα εἶναι μόνην, οιόμενοι, ὅτι περ, ἐὰν ὁμολογήσωσιν ἐπ' αὐτοῦ σαρκὸς φύσιν, ἀκάθαρτόν τι, καὶ ῥυπαρὸν, καὶ ἀνάξιον Θεοῦ πρᾶγια ὁμολογοῦσι. Ταῦτα δὲ νῦν οὐ στοχαστικῶς ἐκτιθέμεθα, ἀλλὰ δι' αὐτῆς τῆς πείρας, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ καὶ ἐν ἄλλοις τόπος, ἐξ αἱρετικῶν στομάτων αὐτὰ ἀκηκοώς, καὶ C μάλιστα Γαϊανιτών, οἵτινες, ὥσπερ τινὰ ἀκάθαρτον, καὶ μικρόν οὖσαν τὴν τοῦ σώματος ἡμῶν φύσιν, βδελυττόμενοι καὶ κακίζοντες αὐτήν, οὐ κατεδέχοντο όμο οὔσιον, ἢ ὁμοιοπαθὲς ἡμῶν σῶμα ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ, προφέροντες καὶ αὐτοὶ τὰς ἀσθενείας τὰς φυσικὰς τῆς σαρας, ἃς διὰ τῆς παρατροπῆς, τῆς παρακοῆς ἐσχήκα μεν· λέγω δὴ τὰς τῆς βρώσεως καὶ πόσεως φθαρτά; καὶ δυσώδεις ἐκ κοιλίας ἐκκρίσεις, καὶ τὰς ἱδρώτων ἀποφορές, καὶ τοὺς τῶν ἐδόντων βρόμους, καὶ τοὺς τῶν τραυμάτων ἰχώρας, καὶ σήψεις, καὶ θεμάς, καὶ δυσωδίας, και σκώληκας· καὶ ἀνάξον λέγοντες εἶναι φύσιν τοιούτου σώματος, ὅλως και προσμοῦσαι Θεῷ· ἀγνοοῦντες, οἱ παράφρονες, ότιπερ οὐ δι' ἕτερόν τινα τρόπον ἐνηνθρώπησεν ὁ Θεὸς Λόγος. τὸ οὐράνιον πῦρ, τὸ καταναλίσκον, εἰ μὴ διὰ D τὰ τοιαῦτα ἡμῶν πάθη, ὅπως ἑνώσας ταῦτα, τῇ ἰδίᾳ τοῦ νεροῦ πυρὸς φύσει τῆς θεότητος, ὥσπερ ἐν χωνευτηρίῳ ἀποκαθάρῃ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀποκαταστήσῃ εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς ἀφθαρσίας, καὶ ἀπα θείαν, καὶ ἀρουσίας [ἀῤῥευσίας], καὶ ἀθανασίας, καὶ άθρωσίας], καὶ εὐωδίας ἀξίωμα. "Οθεν ἀδρομίας (leg. διὰ τὰς τοιαύτας ἀσθενείας, καὶ ῥύπους τῆς γηγενοῦς ἡμῶν σαρκός, ἔλεγεν ὁ Χριστὸς, ὅτι « Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ γῆν, ο τοῦτ' ἔστι θεότητα ἑνῶσαι τῇ γεώδει ἡμῶν φύσει. Οὐκοῦν προφανῶς ἐλέγχονται 16. . Ει : Ει : « ΝΟΓ.Ε. * Rom. ντι, 18. ** Galat. v, 17. 87 Rom. viit, 7. » Prov. xxvii, 21. (76) Ms. ss Luc. xu, 49. Ουάλεντος. πιρndose. divinum το Rom. viii, 8. 89 1 Cor. 3, VIE DUX

A xal et existimatione, non natura, et reipsa corpus - esse id, quod in Christo conspicitur. Quapropter carnem nostram creaturam Dei esse negavit, sed creaturam diaboli asseruit; hujusque gratia, sic a conditore suo dæmone inflammari et oppugnari : • Non enim, inquit, in carne nostra babitat bo- - Quocirca caro concupiscit adversus spiritum, spiritus vero adversus carnem num • Sapientia carnis est inimica apud Deum e., Quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt.Et : « Qui in carne sunt, Deo placere non possunt . . Hæc et id genus alia cum impius Manes collegisset, et perperam exposuisset, post plures annos exorti Eutychius [Eutyches] archimandrita, Dioscorus, Timotheus, Severus, et maxime Julianus Halicarnasseus, 129 fibrisque Manetis, Valentis [Valentini], et aliorum quasi deliniti captique, et carnis stimulis ac titillationibus impuris instigati ac incensi, pravisque cupiditatibus mentem eorum suffocantibus pleni, negarunt, Manichæorum more, ad hunc usque diem, sanctissimi corporis Christi naturam, et ea, quæ naturæ sunt propria; eaque propter aiunt, ipsum sola divinitate constare, rati, si Christo naturam carnis tribuant, fore ut impurum quiddam, sordidum, Deoque indignum tribuant. Et hæc litteris mandavimus, non conjecturis ducti, sed ab ipsis hæreticis Alexandriæ, et alibi locorum edocti, maxime a Gaianitis, qui, quasi impuram et detestandam, carnis nostræ substantiam aversati, nullo modo adduci queunt, ut confiteantur Christum habuisse ejusdem substantiæ nobiscun corpus, iisdemque molestiis obnoxium; proferentes et ipsi naturales carnis imbecillitates, in quas ex transgressione incurrimus. Intelligo autein cibi potusque corruptas olidasque ex ventre excretiones, sudoris deduxun, stridorem dentium, vulnerumque saniem, putredines, fetores, graveolen- Lias, et vermes ; dicentes, indignam esse ejusmodi corporis naturam, quæ vel Deum tangat : nec altendunt insipientissimi, aliam ob causam, Verbum, ignem illum coleslem et consumentem, humanam naturam non assumpsisse, nisi propter hujusmodi affectiones, ut illis sibi unitis, in propria intellectualis ignis, divinitatis videlicet natura, tanquam in conflatorio”, hominem expurgaret ac restitueret in eum, quo sub primum ortum præditus fuerat, incorruptionis, impassibilitatis, soliditatis, immortalitatis, et suavissimæ fragrantiæ et suaveolentiæ cibique ac potus minime indigentem statum. Unde propter hujusmodi terrenæ carnis nostræ imbecillitates et sordes, aiebat Christus : « Ignem veni mittere in terram”, › hoc est, divinitatem jungere terrestri nostræ naturæ. Manifeste igitur redarguuntur, 89 / 111, 24. 50.

ἔφασκε, σκιᾷ καὶ δοκήσει, καὶ οὐ φύσει εἶναι σῶμα τὸ ὁρώμενον τοῦ Χριστοῦ. Διὸ οὐδὲ κτίσμα Θεοῦ εἶναι τὴν σάρκα ἡμῶν ἐδογμάτιζεν, ἀλλὰ κτίσμα τοῦ διαβόλου· καὶ τούτου χάριν φησὶν οὕτως ὑπὸ τοῦ κτίσαντος αὐτὴν, ἐκπυροῦται, καὶ πολεμεῖται δαί- μόνος· « Οὐ γὰρ οἰκεῖ, φησὶν, ἐν σαρκὶ ἡμῶν ἀγαθόν. » - Διὸ ἡ μὲν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα [κατα] τῆς σαρκός. » Και· « Τό φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν. » Καί · Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου ; : — Ότι σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι. » Και· « Οι ἐν σαρκὶ ὄντες, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. » Ταῦτα, καὶ τὰ τοιαῦτα τοῦ δυσσεβοῦς συλλέξαντος, καὶ προ- ερμηνεύσαντος Μάνεντος, μετά τινας πλείονας χρό- νους ἐγκύψαντες, καὶ ὥσπερ καταθελχθέντες, καὶ τερφθέντες Εὐτύχιος ὁ ἀρχιμανδρίτης, καὶ Διότ- χορος, Τιμόθεός τε, καὶ Σευήρος, καὶ μάλιστα Ἰουλιανὸς ὁ ᾿Αλικαρνασσεύς, ταῖς τοῦ Μάνεντος καὶ Ουαλεντίνου (56) βίβλοις ὁμοῦ τε, καὶ λοιπῶν, καὶ ἔχοντες τὸν ἐμπαθῆ καὶ ἀκάθαρτον τῆς σαρκὸς γαργαλισμὸν, καὶ τὰς αἰσχρὰς κινήσεις συμπνιγού σας καὶ σκοτούσας αὐτῶν τὴν διάνοιαν, ήρνησαν τὸ μέχρι τῆς δεῦρο Μανιχαϊκῶς τὴν φύσιν, καὶ τούτου χάριν φάσκουσιν αὐτὴν θεότητα εἶναι μόνην, οιόμενοι, ὅτι περ, ἐὰν ὁμολογήσωσιν ἐπ' αὐτοῦ σαρκὸς φύσιν, ἀκάθαρτόν τι, καὶ ῥυπαρὸν, καὶ ἀνάξιον Θεοῦ πρᾶ- για ὁμολογοῦσι. Ταῦτα δὲ νῦν οὐ στοχαστικῶς ἐκτιθέμεθα, ἀλλὰ δι' αὐτῆς τῆς πείρας, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ καὶ ἐν ἄλλοις τόπος, ἐξ αἱρετικῶν στομάτων αὐτὰ ἀκηκοώς, καὶ C μάλιστα Γαϊανιτών, οἵτινες, ὥσπερ τινὰ ἀκάθαρτον, καὶ μικρόν οὖσαν τὴν τοῦ σώματος ἡμῶν φύσιν, βδε- λυττόμενοι καὶ κακίζοντες αὐτήν, οὐ κατεδέχοντο όμο οὔσιον, ἢ ὁμοιοπαθὲς ἡμῶν σῶμα ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ, προφέροντες καὶ αὐτοὶ τὰς ἀσθενείας τὰς φυσικὰς τῆς σαρας, ἃς διὰ τῆς παρατροπῆς, τῆς παρακοῆς ἐσχή- κα μεν· λέγω δὴ τὰς τῆς βρώσεως καὶ πόσεως φθαρτά; καὶ δυσώδεις ἐκ κοιλίας ἐκκρίσεις, καὶ τὰς ἱδρώτων ἀποφορές, καὶ τοὺς τῶν ἐδόντων βρόμους, καὶ τοὺς τῶν τραυμάτων ἰχώρας, καὶ σήψεις, καὶ θεμάς, καὶ δυσωδίας, και σκώληκας· καὶ ἀνά- ξον λέγοντες εἶναι φύσιν τοιούτου σώματος, ὅλως και προσμοῦσαι Θεῷ· ἀγνοοῦντες, οἱ παράφρονες, ότιπερ οὐ δι' ἕτερόν τινα τρόπον ἐνηνθρώπησεν ὁ Θεὸς Λόγος. τὸ οὐράνιον πῦρ, τὸ καταναλίσκον, εἰ μὴ διὰ D τὰ τοιαῦτα ἡμῶν πάθη, ὅπως ἑνώσας ταῦτα, τῇ ἰδίᾳ τοῦ νεροῦ πυρὸς φύσει τῆς θεότητος, ὥσπερ ἐν χω νευτηρίω ἀποκαθάρῃ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀποκατα στήσῃ εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς ἀφθαρσίας, καὶ ἀπα θείαν, καὶ ἀρουσίας [ἀῤῥευσίας], καὶ ἀθανασίας, καὶ άθρωσίας], καὶ εὐωδίας ἀξίωμα. "Οθεν ἀδρομίας (leg. διὰ τὰς τοιαύτας ἀσθενείας, καὶ ῥύπους τῆς γηγενοῦς ἡμῶν σαρκός, ἔλεγεν ὁ Χριστὸς, ὅτι « Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ γῆν, ο τοῦτ' ἔστι θεότητα ἑνῶσαι τῇ γεώδει ἡμῶν φύσει. Οὐκοῦν προφανῶς ἐλέγχονται 16. . Ει : Ει : « ΝΟΓ.Ε. * Rom. ντι, 18. ** Galat. v, 17. 87 Rom. viit, 7. » Prov. xxvii, 21. (76) Ms. ss Luc. xu, 49. Ουάλεντος. πιρndose. divinum το Rom. viii, 8. 89 1 Cor. 3, VIE DUX

col. 255–256page 4 of 31

PG 89:255Α οἱ τὴν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ἡμῶν φύσιν βδελυττόμενοι, καὶ κακίζοντες, καὶ ἐνυβρίζοντες ἡμῶν τὸ σῶμα τὸ ὑπὸ χειρῶν Θεοῦ διαπλασθὲν, καὶ μορφωθεν, καὶ θείῳ ἐμφυσήματι ψυχωθέν. Οτιπερ αὐτῷ τῷ Ποιητῇ προσκρούουσι, τὸ ποίημα καὶ ὁμοίωμα τῆς εἰκόνος αὐτοῦ καθυβρίζοντες τὸν ἄν θρωπον, ὡς ἀκάθαρτον, κατὰ τὴν Μανιχαίων δόξαν. Εἰ οὖν ἀκάθαρτος ἡ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου εἰκών, πῶς ἰδοὺ πάντα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, καλὰ λίαν ; ᾿Αλλὰ τοῦτο πάσχουσιν οἱ αἱρετικοί, ὡς καὶ ἀνωτέρω προείπον, διὰ τὴν παροῦσαν τῇ σαρκὶ αὐτῶν παρὰ φύσιν ἀκαθαρσίαν, καὶ τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς κατακρατοῦσαν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τὴν ἐνέργειαν τοῦ διαβόλου. Οὐδεὶς γὰρ παρ' αὐτοῖς, ὡς καθαρός τῇ καρδίᾳ ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεὸν οἰκοῦντα ἐθεάσατο, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Χριστοῦ. Οὐδεὶς αὐτῶν ἔγνω, οὔτε ἐθεάσατο τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἐντὸς αὐτ τοῦ. Οὐδεὶς ἐκείνων ἔχει τὸν θησαυρὸν τοῦ πνεύματ τος ἐν τῷ ὀστρακίνῳ σκεύει τοῦ πηλίνου σώματος. Οὐδεὶς αὐτῶν ἐφόρεσε τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ. Οὐδεὶς ἐν ἐκείνοις γέγονε σύμ μορφος τῆς δόξης τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν ὅτι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμα αὐτὸς, καὶ ὁ Κύριος γίνεται, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, εἰ ἔγνωσαν ὅτι θεοὶ καὶ υἱοὶ Ὑψίστου οἱ ἄξιοι γίνονται· εἰ ἐπί· στευσαν τὸ, ὅτι ἐλεύσεται ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρὰ ἀνθρώπῳ ποιήσουσιν· εἰ ἔμαθον, πῶς ναὸς Θεοῦ γίνεται ὁ ἄνθρωπος, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν αὐτῷ, καὶ ἵνα συντόμως εἴταν, εἰ ἐνεδύσαντο τὸν Χριστὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι ο ύπος εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε Χριστὸν ἐνεδύσασθε, ὁ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ὁ οἰκῶν ἐν αὐτοῖς, ἐδίδασκεν αὐτοὺς, πῶς ἐνοικεῖ ἐν τῇ σαρκὶ ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ ἐμπεριπατεῖ· καὶ πῶς τὸ πήλινον ἡμῶν τοῦτο σῶμα, διὰ τοῦ πυρὸς τοῦ πνεύματος ἀπεντεῦθεν ήδη συμμορο φον γίνεται τῆς δόξης τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ, καὶ πῶς ἀνακαθαίρεται παντὸς ρύπου, καὶ γίνεται κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, ὡς ἦν ἀπ' ἀρχῆς, διὰ τῆς ἑνώσεως καὶ κοινωνίας τῆς θεότητος. Ενθα γάρ θεό τῆς οἰκεῖ, καὶ μάλιστα κατ' ουσίαν, ἐκεῖ πάντα αγνά, πάντα ἅγια, πάντα καθαρά, πάντα Θεοῦ ἄξια. Οὐδὲν ἐκεῖ ἀπόβλητον, οὐδὲν ῥυπαρὸν, οὐδὲν Θεῷ ἐναντίον οὐ σῶμα, οὐ ψυχή, οὐ νοῦς, οὐ φύσις, οὐ θέλημα, οὐκ ἐνέργεια. Αλλ', ώς προείρηται, διὰ τὸ μὴ κτήσασθαι αὐτοὺς τὴν ἀπάθειαν τῆς σαρκὸς, καὶ τὴν καθαρότητα τῆς φύσεως, νομίσαντες οἱ αἱρετικοί, ὅτι πᾶτε σὰρξ, καθ' ὁμοιότητα αὐτῶν ὑπὸ τοῦ βορβόρου των ἡδονῶν ἐνεργεῖται, παρητήσαντο ὁμολογεῖν, ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ τὰ τῆς φύσεως ἐν τῷ Χριστῷ. Τι οὖν φησι Νεστόριος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ὁμολογοῦντες φύσιν, καὶ πάντα τὰ τῆς φύσεως ἡμῶν ἐν Χριστῷ Πνεύματος ἁγίου οἱ τοιοῦτοι μετέχουσιν; Απαγε τῆς ἀτοπίας ! μάλιστα μὲν γὰρ καὶ αὐτοὶ, διὰ τὸ μή οἰκεῖν εἰς αὐτοὺς τὴν θεότητα, τούτου χάριν τρει σαντο ὁμολογεῖν Θεὸν ἀληθῶς τὸν Χριστὸν, καὶ Θεο τόκον κυρίως την Μαρίαν ἁγίαν. es Matth. v.8. • 1 Cor. 1, 7. 9³ 1 Cor. xv, 49. 6; Joan. x, 31. 39 Juan. siv, 25. × 1 Cor. 144, 16, 6 Rom. vi, 29, 271 Cor. vi, 17. s Galat. 111, 27. 95 Pal. 2555, S. ANASTASII SINAITE

qui naturam secundum imaginem et similitudinem Dei nostri formatam exsecrantur, probrisque ac contumeliis onerant corpus, quod manibus Dei ef- Actum ac effigiatum, et divino spiraculo animatum est. Itaque in ipsum Conditorem injuriosi sunt, qui hominem, opus et similitudinem imaginis ejus, calumniantur tanquam immundum, ex Manichæorum sententia. Si igitur invisibilis Dei imago immunda est, quomodo omnia, quæ fecit Deus, erant valde pulchra ac bona ? Sed in hæc talia incidunt hæretici, ut supra dicebam, propter carnis suæ immunditiam, naturæ prorsus repugnantem, et quia dæmonis 130 imperio sese et anima et corpore subdiderunt. Nullus enim ex illorum numero, tanquam mundus corde, Deum in se habitare vidit, juxta sermonem Christi s. Nullus illorum Β cognovit aut vidit intra se cœlorum regnum. Nullus illorum habet thesaurum spiritus in testaceo vase fictilis corporis ". Nullus illorum tulit imaginem supercœlestis Dei in suo pectore ". Nullus illorum factus est conformis gloriæ Filli Dei ". Si enim cognovissent, quod qui adhæret Domino, unus spiritus ipse et Dominus efficiatur, ut dicit Apostolus 97; si novissent, deos et filios Excelsi 98 posse fieri eos, qui hoc honore digni sunt; si credidissent Christum et Patrem venturos, et mansionem apud hominen facturos " '; si didicissent quomodo homio fit templum Dei, et Spiritus Dei in illo habitet'; et ut paucis comprehendam, si Christum induissent secundum illud: «Quotquot in Christum baptizati estis, Christum induistis ; ipse Christus habitans in illis, docuisset illos, quomodo labitet et circumeat in carne nostra Deus. Et quomodo luteum hoc corpus nostrum per ignem spiritus posthac configuretur gloriæ imaginis Christi ; et quomodo a cunctis sordibus expurgetur, et secundum imaginem ac similitudinem Dei efformetur; prout initio erat, per unionem et commupionem divinitatis. Ubi enim labitat divinitas, maxime secundum substantiam, ibi omnia casta sunt, omnia sancta; omnia munda; omnia Deo digna. Nihil ibi rejiciendum : nibil`sordidum; nikil Deo contrarium, non corpus, non anima, non mens, nou voluntas, non operatio. Verum, ut antea dixi, quia hæretici carnem a pravis cupiditatibus et in: quinamentis liberam non habent, neque naturæ puritatem adepti sunt; ideo sibi persuadent, omnem aliam carnem cœno voluptatum maculatam ac infectam esse, eaque de causa confiteri abnuunt humanam in Christo naturam, et ea quæ ex natura consequuntur. Quid igitur, inquit hæreticus Nestorius, ejusque sectatores, qui confitentur in Christo naturam omnesque natura: proprietates, Spiritus sancti participes censeri debent? Apage hanc tantam absurditatem: potissima enim causa fuit, cur Christi divinitatem negarent, et sanctissimam Virginem Deiparam appellare detrectarent, quia et ipsi divinitatis exsortes erant.

Α οἱ τὴν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ἡμῶν φύσιν βδελυττόμενοι, καὶ κακίζοντες, καὶ ἐνυβρίζοντες ἡμῶν τὸ σῶμα τὸ ὑπὸ χειρῶν Θεοῦ διαπλασθὲν, καὶ μορφωθεν, καὶ θείῳ ἐμφυσήματι ψυχωθέν. Οτιπερ αὐτῷ τῷ Ποιητῇ προσκρούουσι, τὸ ποίημα καὶ ὁμοίωμα τῆς εἰκόνος αὐτοῦ καθυβρίζοντες τὸν ἄν θρωπον, ὡς ἀκάθαρτον, κατὰ τὴν Μανιχαίων δόξαν. Εἰ οὖν ἀκάθαρτος ἡ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου εἰκών, πῶς ἰδοὺ πάντα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, καλὰ λίαν ; ᾿Αλλὰ τοῦτο πάσχουσιν οἱ αἱρετικοί, ὡς καὶ ἀνωτέρω προείπον, διὰ τὴν παροῦσαν τῇ σαρκὶ αὐτῶν παρὰ φύσιν ἀκαθαρσίαν, καὶ τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς κατα- κρατοῦσαν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τὴν ἐνέργειαν τοῦ διαβόλου. Οὐδεὶς γὰρ παρ' αὐτοῖς, ὡς καθαρός τῇ καρδίᾳ ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεὸν οἰκοῦντα ἐθεάσατο, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Χριστοῦ. Οὐδεὶς αὐτῶν ἔγνω, οὔτε ἐθεάσατο τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἐντὸς αὐτ τοῦ. Οὐδεὶς ἐκείνων ἔχει τὸν θησαυρὸν τοῦ πνεύματ τος ἐν τῷ ὀστρακίνῳ σκεύει τοῦ πηλίνου σώματος. Οὐδεὶς αὐτῶν ἐφόρεσε τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ. Οὐδεὶς ἐν ἐκείνοις γέγονε σύμ μορφος τῆς δόξης τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν ὅτι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμα αὐτὸς, καὶ ὁ Κύριος γίνεται, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, εἰ ἔγνωσαν ὅτι θεοὶ καὶ υἱοὶ Ὑψίστου οἱ ἄξιοι γίνονται· εἰ ἐπί· στευσαν τὸ, ὅτι ἐλεύσεται ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρὰ ἀνθρώπῳ ποιήσουσιν· εἰ ἔμαθον, πῶς ναὸς Θεοῦ γίνεται ὁ ἄνθρωπος, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν αὐτῷ, καὶ ἵνα συντόμως εἴταν, εἰ ἐνεδύσαντο τὸν Χριστὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι ο ύπος εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε Χριστὸν ἐνεδύσασθε, ὁ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ὁ οἰκῶν ἐν αὐτοῖς, ἐδίδασκεν αὐτοὺς, πῶς ἐνοικεῖ ἐν τῇ σαρκὶ ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ ἐμπερι πατεῖ· καὶ πῶς τὸ πήλινον ἡμῶν τοῦτο σῶμα, διὰ τοῦ πυρὸς τοῦ πνεύματος ἀπεντεῦθεν ήδη συμμορο φον γίνεται τῆς δόξης τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ, καὶ πῶς ἀνακαθαίρεται παντὸς ρύπου, καὶ γίνεται κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, ὡς ἦν ἀπ' ἀρχῆς, διὰ τῆς ἑνώσεως καὶ κοινωνίας τῆς θεότητος. Ενθα γάρ θεό τῆς οἰκεῖ, καὶ μάλιστα κατ' ουσίαν, ἐκεῖ πάντα αγνά, πάντα ἅγια, πάντα καθαρά, πάντα Θεοῦ ἄξια. Οὐδὲν ἐκεῖ ἀπόβλητον, οὐδὲν ῥυπαρὸν, οὐδὲν Θεῷ ἐναντίον οὐ σῶμα, οὐ ψυχή, οὐ νοῦς, οὐ φύσις, οὐ θέλημα, οὐκ ἐνέργεια. Αλλ', ώς προείρηται, διὰ τὸ μὴ κτήσασθαι αὐτοὺς τὴν ἀπάθειαν τῆς σαρκὸς, καὶ τὴν καθαρό τητα τῆς φύσεως, νομίσαντες οἱ αἱρετικοί, ὅτι πᾶτε σὰρξ, καθ' ὁμοιότητα αὐτῶν ὑπὸ τοῦ βορβόρου των ἡδονῶν ἐνεργεῖται, παρητήσαντο ὁμολογεῖν, ἀνθρω πίνην φύσιν, καὶ τὰ τῆς φύσεως ἐν τῷ Χριστῷ. Τι οὖν φησι Νεστόριος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ὁμολογοῦντες φύσιν, καὶ πάντα τὰ τῆς φύσεως ἡμῶν ἐν Χριστῷ Πνεύματος ἁγίου οἱ τοιοῦτοι μετέχουσιν; Απαγε τῆς ἀτοπίας ! μάλιστα μὲν γὰρ καὶ αὐτοὶ, διὰ τὸ μή οἰκεῖν εἰς αὐτοὺς τὴν θεότητα, τούτου χάριν τρει σαντο ὁμολογεῖν Θεὸν ἀληθῶς τὸν Χριστὸν, καὶ Θεο τόκον κυρίως την Μαρίαν ἁγίαν. es Matth. v.8. • 1 Cor. 1, 7. 9³ 1 Cor. xv, 49. 6; Joan. x, 31. 39 Juan. siv, 25. × 1 Cor. 144, 16, 6 Rom. vi, 29, 271 Cor. vi, 17. s Galat. 111, 27. 95 Pal. 2555, S. ANASTASII SINAITE

col. 257–258page 5 of 31

PG 89:257QUESTIONES. Θεοῦ, ἀναιρεῖται δὲ οὗτος πάλιν παρὰ τῶν ἀρχόν πληρωτής πονηροῦ πράγματος ο γενόμενος. Καὶ ἀσθενείαις δὲ σωματικαῖς διηνεκέσιν, αἷς A Αμαρτωλοί | περιπείρονται, καὶ δίκαιοι πολλάκις ἄνδρες ] περιπίπτουσι, τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος καὶ βουλομένου· καὶ ἐν πάθεσι τοιούτοις καὶ θανάτοις πονηροῖς ἐπιδεῖξαι πᾶσιν ἡμῖν τὸ δοκίμιον τῆς τῶν δικαίων πίστεως καὶ ὑπομονῆς, ὅτι καὶ τὰ ἐπίπονα καὶ θλιβερά πράγματα εὐχαρίστως δεξάμενοι, καὶ θανάτους χαλεπούς ὑπομείναντες, οὐκ ἠλλοιώθησαν ἔν τινι τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης, καθὼς καὶ Ἰσαάκι ἐν τῷ γήρᾳ αὐτοῦ, στερηθεὶς τοῦ προσκαίρου τούτου φωτός, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης οὐκ ἐξέστη 5. Καὶ των πάλιν μεγάλοις πειρασμοῖς παραδοθείς, ἔμει νεν ἀκίνητος. Ἔτι δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος, ἀσθένειαν ἔχων ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ διὰ παντὸς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης οὐκ ἔληξεν ἥντινα ἀσθένειαν μηνύων, λέγει· • Καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἀποκαλύψεων, ἐδόθη " μοι σκόλου τῇ σαρκί, ἄγγελος Σαταν, ἵνα με κολαφίξῃ, ἵνα • μὴ ὑπεραίρωμαι. Ὑπὲρ τούτου τρὶς τον Κύριον παρεκάλεσα, ἵνα ἀποστῇ ἀπ' ἐμοῦ· καὶ εἴρηκέ μοι· Αρκεί σοι ή χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. » Καὶ πάλιν περὶ ταύτης τῆς ἀσθενείας πρὸς Γαλάτας φησί· « Καὶ τὸν πειρασμὸν τὸν ἐν τῇ σαρκί μου οὐκ ἐξουθενήσατε, οὐδὲ ἐξεπτύσατε, ἀλλ' ὡς ἄγγελον Θεοῦ ἐδέξασθέ με, ὡ; Χριστὸν Ἰησοῦν. Ἐπεὶ οὖν, ὡς δέδεικται, καὶ ἁγίοις ἀνδράσι συμβαίνουσι περιστατικά τινα πρά γματα, ἀσθένειαί τε σωματικαὶ, καὶ θάνατοι χαλεποί, οὐ δυνάμεθα προπετῶς καὶ ἀπολύτως κατακρίνειν ὡς ἁμαρτωλοὺς τοὺς πάσχοντάς τι τοιοῦτον· ὅπως μὴ ἀποφαντικώς διατιθέμενοι τὰ εἰρημένα πράγματα, C καὶ οὐκ ἀληθῶς, ὁμοιωθῶμεν τοῖς Ἰὼβ φίλοις, οἵτινες [ 3 ] μὲν φρικώδες ἔλκος καὶ τὸν ἐσμὸν τῶν σκο λίκων ἰδόντες, καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ « ἀγνοήσαντες, καθ' ήν συνεχώρησεν αὐτῷ τοιούτους πειβασμούς δέξασθαι παρὰ τοῦ διαβόλου, κατέκριναν εὐτὸν ὡς ἁμαρτωλὸν, καὶ ἔμελλον ἂν φοβερὴν ἀπώλειαν κληρονομεῖν, ὡς παρὰ τὴν ἀλήθειαν φθεγξάμενα, εἰ μὴ θάττον ἡ προσευχὴ τοῦ Ἰὼβ ίλεων αὐτ τοῖς ἐποιήσατο τὸν Θεόν. Ὁ δὲ φανεὺς ἀναιρεῖ μὲν τὸν ἐμπεσόντα » αὐτῷ ἄνθρωπον κατὰ συγχώρησιν των, κατὰ τὸν νόμον Κυρίου, ὡς ἐπιθυμητὴς καὶ Λεμεσίου επισκόπου Εμέσης ἐκ τοῦ περὶ Προς νοίας. Πῶς οὖν, φησίν, ἄνδρες ὅσιοι πικροῖς περιπί- D' πτουσι θανάτοις, καὶ σφαγαῖς ἀναιτίοις; Εἰ μὲν γὰρ ἀδίκους, διατί μὴ ἐκώλυσεν ἡ δικαία Πρόνοια τὴν φίνει; εἰ δὲ δικαίως, ἀναίτιοι πάντως οἱ φονεύσαντες. Πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν, ὅτι ὁ φονεύων, ἀδίκως τονεύει, καὶ ὁ φονευόμενος εἰ 4 δικαίως φανεύεται, * συμφερόντως· δικαίως μὲν, ἔσθ' ὅτε διὰ πράξεις ατόπους, ἡμῖν δὲ ἀδήλους· συμφερόντως δὲ, προκαταλαμβανούσης τῆς Προνοίας τὰς μελλούσας ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ κακουργίας, καὶ ὅτι καλὸν αὐτῷ μέχρι τούτου στῆσαι ο τὴν ζωήν. Ὁ δὲ φονεύσας, ἀδίκως - καθε κ Ισλάν ἡ εὐχαριστίας οὐκ έληξε. · ὅπως • Κυρίου. Η έκπεσόντα. - δράματος. Η 4. ο στήναι.

Quinetiam quando infrmitatibus. corporalibus et assiduis configuntur peccatores, et viri justi sape in eas incidunt, Deo permittente et volente, patefacere nobis vult Deus probationem fidei et patientiæ justorum; ut qui res asperas et laboriosas grato animo subierint, mortemque crudelem sustinuerint, nulla in re a Dei dilectione abstracti; ut videre est in Isaac, qui in senectute privatus hac luce temporali, non recessit a charitate in Deum. Et Job traditus magnis tentationibus, mansit immobilis. Præterea Apostolus quoque, cum in carne sua perpetuam haberet infirmitatem, non cessavit agere Deo gratias. Quam quidem infirmitatem significans, dicit : « Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meæ, angelus Satanæ, ut me colaphizet, ne extollar; propter quod ter rogavi Dominum ut discederet a me, et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea ; nam virtus in infirmitate perficitur ". » Et rursus de eadem infirmitate dicit ad Galatas: ‹ Et tentationem quæ est in carne mea non sprevistis, neque respuistis, sed sicut angelum Dei accepistis mne, sicut Jesum Christum *. . Quoniam ergo, ut ostensum est, etiam viris sanctis accidunt quidam casus, et corporales imbecillitates, et graves mortes, non possumus temere et absolute condeinnare tanquam peccatores eos quibus illa accidunt; ne, si de rebus hujusmodi non vere pronuntiemus, fianus similes amicis Job, qui cum vidissent ulcus terribile, et examen vermium, quatenus Deus permisit ut a diabolo talem susciperet tentationem, condemnabant eum tanquam peccatorem: et horribilis exitii futuri erant hæredes, ut qui locuti essent præler veritatem, nisi statim Jobi preces eis propitium Deum effecissent. Qui autem interfcit, Dei quidem permissione tollit de medio hominem qui in ipsum incidit. Is aulem rursus lege Dei de medio tollitur a magistratibus, ut qui sceleratain actionem concupierit et impleverit. Ex sermone Nemesii episcopi Emeseni de Providentia. > 7-9. ok Galat. ιν, 15, 14. • [[ Cor. 31, Quomodo ergo, inquit, viri sancti in acerbas mortes incidunt, et in cades, cum sint insontes? Nam si injuste, cur 271 non cadem prohibuit justa Providentia? Sin autem juste, nulli culpæ sunt affines qui cædem fecerunt. Ad hæc dicemus quod qui occidit, injuste occidit; et qui occiditur, aut juste occiditur, aut utiliter. Juste quidem nonnunquam, propter male commissa, nobis ignota ; utiliter, quia Providentia anticipat, vel potius amputat peccata quæ perpetraturus erat; et ideo prodest ei ut vita hoc termino finiatur. Qui autem VARIE LECTIONES,

QUESTIONES. Θεοῦ, ἀναιρεῖται δὲ οὗτος πάλιν παρὰ τῶν ἀρχόν πληρωτής πονηροῦ πράγματος ο γενόμενος. Καὶ ἀσθενείαις δὲ σωματικαῖς διηνεκέσιν, αἷς A Αμαρτωλοί | περιπείρονται, καὶ δίκαιοι πολλάκις ἄνδρες ] περιπίπτουσι, τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος καὶ βουλομένου· καὶ ἐν πάθεσι τοιούτοις καὶ θανάτοις πονηροῖς ἐπιδεῖξαι πᾶσιν ἡμῖν τὸ δοκίμιον τῆς τῶν δικαίων πίστεως καὶ ὑπομονῆς, ὅτι καὶ τὰ ἐπίπονα καὶ θλιβερά πράγματα εὐχαρίστως δεξάμενοι, καὶ θανάτους χαλεπούς ὑπομείναντες, οὐκ ἠλλοιώθησαν ἔν τινι τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης, καθὼς καὶ Ἰσαάκι ἐν τῷ γήρᾳ αὐτοῦ, στερηθεὶς τοῦ προσκαίρου τούτου φωτός, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης οὐκ ἐξέστη 5. Καὶ των πάλιν μεγάλοις πειρασμοῖς παραδοθείς, ἔμει νεν ἀκίνητος. Ἔτι δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος, ἀσθένειαν ἔχων ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ διὰ παντὸς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης οὐκ ἔληξεν ἥντινα ἀσθένειαν μηνύων, λέγει· • Καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἀποκαλύψεων, ἐδόθη " μοι σκόλου τῇ σαρκί, ἄγγελος Σαταν, ἵνα με κολα- φίξῃ, ἵνα • μὴ ὑπεραίρωμαι. Ὑπὲρ τούτου τρὶς τον Κύριον παρεκάλεσα, ἵνα ἀποστῇ ἀπ' ἐμοῦ· καὶ εἴρηκέ μοι· Αρκεί σοι ή χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. » Καὶ πάλιν περὶ ταύ- της τῆς ἀσθενείας πρὸς Γαλάτας φησί· « Καὶ τὸν πειρασμὸν τὸν ἐν τῇ σαρκί μου οὐκ ἐξουθενήσατε, οὐδὲ ἐξεπτύσατε, ἀλλ' ὡς ἄγγελον Θεοῦ ἐδέξασθέ με, ὡ; Χριστὸν Ἰησοῦν. Ἐπεὶ οὖν, ὡς δέδεικται, καὶ ἁγίοις ἀνδράσι συμβαίνουσι περιστατικά τινα πρά γματα, ἀσθένειαί τε σωματικαὶ, καὶ θάνατοι χαλεποί, οὐ δυνάμεθα προπετῶς καὶ ἀπολύτως κατακρίνειν ὡς ἁμαρτωλοὺς τοὺς πάσχοντάς τι τοιοῦτον· ὅπως μὴ ἀποφαντικώς διατιθέμενοι τὰ εἰρημένα πράγματα, C καὶ οὐκ ἀληθῶς, ὁμοιωθῶμεν τοῖς Ἰὼβ φίλοις, οἵτι νες [ 3 ] μὲν φρικώδες ἔλκος καὶ τὸν ἐσμὸν τῶν σκο λίκων ἰδόντες, καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ « ἀγνοή- σαντες, καθ' ήν συνεχώρησεν αὐτῷ τοιούτους πει- βασμούς δέξασθαι παρὰ τοῦ διαβόλου, κατέκριναν εὐτὸν ὡς ἁμαρτωλὸν, καὶ ἔμελλον ἂν φοβερὴν ἀπ- ώλειαν κληρονομεῖν, ὡς παρὰ τὴν ἀλήθειαν φθεγξά- μενα, εἰ μὴ θάττον ἡ προσευχὴ τοῦ Ἰὼβ ίλεων αὐτ τοῖς ἐποιήσατο τὸν Θεόν. Ὁ δὲ φανεὺς ἀναιρεῖ μὲν τὸν ἐμπεσόντα » αὐτῷ ἄνθρωπον κατὰ συγχώρησιν των, κατὰ τὸν νόμον Κυρίου, ὡς ἐπιθυμητὴς καὶ Λεμεσίου επισκόπου Εμέσης ἐκ τοῦ περὶ Προς νοίας. Πῶς οὖν, φησίν, ἄνδρες ὅσιοι πικροῖς περιπί- D' πτουσι θανάτοις, καὶ σφαγαῖς ἀναιτίοις; Εἰ μὲν γὰρ ἀδίκους, διατί μὴ ἐκώλυσεν ἡ δικαία Πρόνοια τὴν φίνει; εἰ δὲ δικαίως, ἀναίτιοι πάντως οἱ φονεύσαν τες. Πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν, ὅτι ὁ φονεύων, ἀδίκως τονεύει, καὶ ὁ φονευόμενος εἰ 4 δικαίως φανεύεται, * συμφερόντως· δικαίως μὲν, ἔσθ' ὅτε διὰ πράξεις ατόπους, ἡμῖν δὲ ἀδήλους· συμφερόντως δὲ, προκα- ταλαμβανούσης τῆς Προνοίας τὰς μελλούσας ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ κακουργίας, καὶ ὅτι καλὸν αὐτῷ μέχρι τούτου στῆσαι ο τὴν ζωήν. Ὁ δὲ φονεύσας, ἀδίκως - καθε κ Ισλάν ἡ εὐχαριστίας οὐκ έληξε. · ὅπως • Κυρίου. Η έκπεσόντα. - δράματος. Η 4. ο στήναι.

col. 259–260page 6 of 31

Caput XV

PG 89:259S. ANASTASII SINAITÆ έκειτο ἐν τῇ φάτνῃ. » Αὐλῶ ὑμῖν πάλιν, καὶ ὀρχή σασθε, καὶ θρηνῶ ὑμᾶς, καὶ ὑμεῖς κόψασθε. Λέγω ἐγώ· ὁ Χριστὸς ἐπειράσθη σαρκί. » Ὑμεῖς ὀρχοίμενοι λέγετε· « Ἡ Τριὰς ἐπειράσθη ἐν τῇ σαρκί. Εγώ φάσκω Χριστοῦ σαρκικὴν περιτομήν. Σευήροι αὐλοῦσιν Τριάδος περιτομήν. Εγώ λέγω Χριστὸς ραπίζεται. ο Η ορχήστρα βοᾷ, ότι ο Η Τριάς ραπίζεται. » Εγώ φάσκω · ο Χριστός κατάρα γέγο νεν. » Αποκρίνονται Σευήρο: · . Η Τριάς κατάρα γεγο νεν. » Η Εκκλησία λέγει ο Χριστός προδίδοται. Σευήροι λέγουσιν· Η Τριάς προεδόθη. » Ημεῖς λέγομεν, ὅτι « Εδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς σαρκὶ, καὶ ἐχου πίασε. • Σευήροι λέγουσιν· . Η Τριὰς ἐδάκρυσεν, καὶ ἐκοπίασεν. » Εγώ λέγω ο Χριστός σαρκὶ έπαθε. » Σευήροι φάσκουσιν· « Η Τριάς πέπονθεν. Η Εκκλησία λέγει ο Χριστός τέθνηκε. ο Σεντροι φάσκουσιν· Ἡ Τριὰς τέθνηκεν· ο ὅτι πάντα τὰ ἐπὶ Χριστοῦ λεγόμενα εἰς αὐτὴν ἀνατρέχει. Ἐγὼ δὲ καὶ συντάττων ταῦτα, δέδοικα, μὴ ὑποβρύχιος γένωμαι τῷ μεγέθει τῆς βλασφημίας. Α φάτνη. Η θυμέλη λέγει, ὅτι « Η Τριάς νήπιος ἀνΑλλ᾽ ἴσως ἀνανεύων πρὸς ταῦτα ὁ ᾿Ακέφαλος φάσκει, ὅτι μόνα τὰ οὐσιωδῶς ἐν Χριστῷ λεγόμενα, ἐπιγράφομεν ὁμοίως τῇ πάσῃ Τριάδι. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τοῦτο ἀνθυπαντήσας ἐρῶ, ὅτι δυσσεβὲς ἡμῖν τὸ δόγμα καὶ παράνομον. Πῶς γὰρ δυνηθείητε φά σκειν μίαν Τριάδος φύσιν σεσαρκωμένην; Πῶς ἐκ δύο φύσεων μία ὑπόστασις ή Τριάς; Πῶς δύο γεν νήσεις ἐπὶ τῆς Τριάδος; Πῶς δύο φύσεις καὶ ἰδιότητες; Πῶς ὁρατὴ καὶ ἀόρατος ἡ Τριὰς ὥσπερ Χριστός; Εἰ δὲ πάντα τὰ ἐν τῷ Χριστῷ ὁρῶνται, καὶ ἐπὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος, πρόδηλον, ὅτι καὶ πάντα τὰ ἐν ἐκείνοις νοοῦνται, καὶ ἐν τῷ Χριστῷ. Καὶ λοιπὸν ἔσεται μία φύσις ὁ Χριστὸς, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι καὶ προσώποις ὑπάρχων. Ὁ αὐτὸς καὶ γεννητὸς, καὶ ἐκπορευτός. Καὶ γεννήτωρ, καὶ γέννημα, κατὰ τὴν Σαβελλίου τοῦ μικροῦ δυσσέβειαν· εἰς ἣν ἐκ παντὸς τρόπου περιπίπτουσιν οἱ ταυτὸν λέγοντες εἶναι τὴν φύσιν καὶ τὴν ὑπόστασιν. Ὅμοιον γὰρ αὐτοῖς ἐστι τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἡ φύσις τῆς Τριάδος ἐσαρκώθη, είπερ ταὐτὸν φύσις καὶ ὑπόστασις. 'Αλλ', ὡς ἔοικεν, ᾑρετίσαντο, ώς οἴονται, οἱ αἱρετι καὶ μυρίοις κρημνοῖς ἑαυτοὺς καταποντῶσαι, καὶ μόνον Μωμόν τινα κατὰ τῆς ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως φλυαρῆσαι. Ἡ δὲ ἔστηκε παγία καὶ ἀκράδαντος ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῆς ὀρθοδόξου πέτρας, πρὸς ἢν αἱ πύλαι τοῦ ᾅδου, τοῦτ᾽ ἔστιν, αἱ τῶν αἱρέσεων γλῶσσ σαι προσκρούουσι μὲν, οὐκ ισχύουσι δὲ αὐτῆς τῇ κά ριτι τοῦ θελήσαντος (57) αὐτὴν Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ, τοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. θεμελιώσαντος. * Matth. xxvΙ, 67. * Galat. 11, 13. * 1 Petr. IV,

bramus Jesu nativitatem in Bellicem in præsepio ; thymelici aiunt: Ipsam Trinitatem infantem in præsepio jacuisse. › Tibiis vobis iterum eano, el saltastis. Lugeo vos, et vos planxistis. Dico ego : « Christus carne tentatus est; vos saltantes respondetis : « Trinitas carne tentata est. Ego, carnis Christi circumcisionem profiteor ; Severiani, circumcisionem Trinitatis occinunt. › Ego dico : e Christus colaphis cæditur ; » Scena Severi occlamat : « Trinitas colaphis cæditur. Ego dico Christus factus est maledictum respondent Severiani : Trinitas maledictum facta est. Ecclesia dicit : « Christus proditur ; » Severiaui aiunt : c Trinitas prodita est. » Nus dicimus Christum in carne lacrymas fudisse, et molestias laboresque subiisse ; » Severiani dicunt : ‹ Trinitas flevit, et labores tulit. Ego dico: • Christus carne passus est *;, Severiani dicunt : « Trinitas passa est. › Ecclesia dicit : « Christus mortuus est;, Severiaui oggerunt : c Trinitas mortua est; quia omnia quæ dicuntur de Forte Acephalus caput quassans respondebit ad hæc solum illa quæ de Christo essentialiter dicuntur, toti Trinitati attribuenda esse. Sed in promptu est regerere nihilominus dogma vestrum impietate et improbitate non vacare. Quomodo enim poteritis dicere : c Unam Trinitatis personam incarnatam esse ?, Quomodo T'riuitas est una hypostasis in duabus naturis ? Quomodo duæ generationes in Trinitate? Quomodo duæ naturæ et proprietates? Quomodo Trinitas visibilis est et invisibilis, sicut Christus ? Si vero omnia, quæ in Christo insunt, insunt etiam in Patre et Spiritu sancto, sequitur omnia etiam, quæ in illis insunt, inesse et in Christo. Ex quo confit Christum esse unam naturam in tribus hypostasibus sive personis subsistentem ; ita ut ipse Christus sit simul, et genitus, et procedens; genitor, et quod genitum, ut impius ac scelestus volebat Sabellius: in cujus impietatem nccessario incurrunt, qui asserunt unum idemque esse naturam et hypostasin. Perinde enim illis est D dicere: 133 naturam Trinitatis incarnatam esse ; si uuum idemque sunt natura et hypostasis. Sed, ut videtur, hæretici nihil pensi habent, etiamsi in infinita præcipitia sese dejiciant, dummodo orthodoxam fidem calumniis incessere ac lancinare queant. Illa vero immota ac inconcussa super orthodoxæ petræ firmamento consistit : in quam portæ inferorum, hoc est hæreticorum linguæ, impressionem quidem faciunt; ei tamen nequaquam prævalent, gratia illius qui eam fundavit, Jesu Christi, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. (37) Lego, talia vel in litteras referens, vereor ne tantæ bla- Christo in Trinitatem redundant. Ego vero hæc sphemiæ participem me efficiam.

S. ANASTASII SINAITÆ έκειτο ἐν τῇ φάτνῃ. » Αὐλῶ ὑμῖν πάλιν, καὶ ὀρχή σασθε, καὶ θρηνῶ ὑμᾶς, καὶ ὑμεῖς κόψασθε. Λέγω ἐγώ· ὁ Χριστὸς ἐπειράσθη σαρκί. » Ὑμεῖς ὀρχοί- μενοι λέγετε· « Ἡ Τριὰς ἐπειράσθη ἐν τῇ σαρκί. Εγώ φάσκω Χριστοῦ σαρκικὴν περιτομήν. Σευήροι αὐλοῦσιν Τριάδος περιτομήν. Εγώ λέγω Χρι- στὸς ραπίζεται. ο Η ορχήστρα βοᾷ, ότι ο Η Τριάς ραπίζεται. » Εγώ φάσκω · ο Χριστός κατάρα γέγο νεν. » Αποκρίνονται Σευήρο: · . Η Τριάς κατάρα γεγο νεν. » Η Εκκλησία λέγει ο Χριστός προδίδοται. Σευήροι λέγουσιν· Η Τριάς προεδόθη. » Ημεῖς λέγομεν, ὅτι « Εδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς σαρκὶ, καὶ ἐχου πίασε. • Σευήροι λέγουσιν· . Η Τριὰς ἐδάκρυσεν, καὶ ἐκοπίασεν. » Εγώ λέγω ο Χριστός σαρκὶ έπαθε. » Σευήροι φάσκουσιν· « Η Τριάς πέπονθεν. Η Εκκλησία λέγει ο Χριστός τέθνηκε. ο Σεντροι φάσκουσιν· Ἡ Τριὰς τέθνηκεν· ο ὅτι πάντα τὰ ἐπὶ Χριστοῦ λεγόμενα εἰς αὐτὴν ἀνατρέχει. Ἐγὼ δὲ καὶ συντάττων ταῦτα, δέδοικα, μὴ ὑποβρύχιος γένω- μαι τῷ μεγέθει τῆς βλασφημίας. Α φάτνη. Η θυμέλη λέγει, ὅτι « Η Τριάς νήπιος ἀν- Αλλ᾽ ἴσως ἀνανεύων πρὸς ταῦτα ὁ ᾿Ακέφαλος φάσκει, ὅτι μόνα τὰ οὐσιωδῶς ἐν Χριστῷ λεγόμενα, ἐπιγράφομεν ὁμοίως τῇ πάσῃ Τριάδι. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τοῦτο ἀνθυπαντήσας ἐρῶ, ὅτι δυσσεβὲς ἡμῖν τὸ δόγμα καὶ παράνομον. Πῶς γὰρ δυνηθείητε φά σκειν μίαν Τριάδος φύσιν σεσαρκωμένην; Πῶς ἐκ δύο φύσεων μία ὑπόστασις ή Τριάς; Πῶς δύο γεν νήσεις ἐπὶ τῆς Τριάδος; Πῶς δύο φύσεις καὶ ἰδιότη τες; Πῶς ὁρατὴ καὶ ἀόρατος ἡ Τριὰς ὥσπερ Χρι- στός; Εἰ δὲ πάντα τὰ ἐν τῷ Χριστῷ ὁρῶνται, καὶ ἐπὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος, πρόδηλον, ὅτι καὶ πάντα τὰ ἐν ἐκείνοις νοοῦνται, καὶ ἐν τῷ Χριστῷ. Καὶ λοιπὸν ἔσεται μία φύσις ὁ Χριστὸς, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι καὶ προσώποις ὑπάρχων. Ὁ αὐτὸς καὶ γεννητὸς, καὶ ἐκπορευτός. Καὶ γεννήτωρ, καὶ γέννη μα, κατὰ τὴν Σαβελλίου τοῦ μικροῦ δυσσέβειαν· εἰς ἣν ἐκ παντὸς τρόπου περιπίπτουσιν οἱ ταυτὸν λέγον- τες εἶναι τὴν φύσιν καὶ τὴν ὑπόστασιν. Ὅμοιον γὰρ αὐτοῖς ἐστι τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἡ φύσις τῆς Τριάδος ἐσαρκώθη, είπερ ταὐτὸν φύσις καὶ ὑπόστασις. 'Αλλ', ὡς ἔοικεν, ᾑρετίσαντο, ώς οἴονται, οἱ αἱρετι καὶ μυρίοις κρημνοῖς ἑαυτοὺς καταποντῶσαι, καὶ μόνον Μωμόν τινα κατὰ τῆς ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως φλυαρῆσαι. Ἡ δὲ ἔστηκε παγία καὶ ἀκράδαντος ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῆς ὀρθοδόξου πέτρας, πρὸς ἢν αἱ πύλαι τοῦ ᾅδου, τοῦτ᾽ ἔστιν, αἱ τῶν αἱρέσεων γλῶσσ σαι προσκρούουσι μὲν, οὐκ ισχύουσι δὲ αὐτῆς τῇ κά ριτι τοῦ θελήσαντος (57) αὐτὴν Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ, τοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. θεμελιώσαντος. * Matth. xxvΙ, 67. * Galat. 11, 13. * 1 Petr. IV,

col. 261–262page 7 of 31

PG 89:261VIE DUX. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. Σενηριανοῦ ἐπισκόπου Γαβαλῶν εἰς τὸ ἀποστολικών λόγιον, τὸ περὶ Χριστοῦ φάσκον, ὅτι « Εν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότι τος σωματικώς. Καὶ μὴν εἰ ἀπερίγραπτος τυγχάνει ή θεότης καὶ ἄποτος, οὐδὲ πλήρωμα δυνατόν λέγεσθαι ἐπ᾿ αὐτῆς οὐδὲ πεν. Καὶ γὰρ τὸ πληρούμενον, καὶ πλήρωμα ἔχον, πρόδηλον, ὅτι καὶ ποσότητα ἔχει, καὶ περιγραφὴν, καὶ στάσιν· ὡς ὅτ' ἂν λέγῃ, Πλήρωμα νόμου Χριστὸς, τοῦτ' ἔστι, τέλος τοῦ νόμου Χριστός. Και πάλιν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, καὶ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν τῆς γῆς· οὐ δύναται εἶναι ὑπὲρ τὸ πᾶν. Τὸ γὰρ πᾶν, ποσότητός έστι σημαντικόν· οἷόν ἐστι τὸ πᾶν τοῦ χρόνου, καὶ τὸ πᾶν τοῦ κόσμου, καὶ τὸ πἂν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸ πᾶν ὕδωρ· ἡ θεότης Β ὑπὲρ τὸ πᾶν, καὶ ἔστι, καὶ λέγεται, οὐ πλήρωμα Πῶς οὖν νοήσωμεν τὸ πᾶν πλήρωμα τῆς θεότητος ἐν Χριστῷ; Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς εἰρηκεν, ὅτι ο Οὐκ εἰμὶ μόνος, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου μετ' ἐμοῦ ἐστι. » Και· • Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με. » Καί τί ἐροῦμεν λοιπόν; Αρα τὸ πλήρωμα τῶν τριῶν ὑποστάσεων προσωπικῶς σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν ; Οὐδαμῶς. Ο λόγος γὰρ σὰρξ γενόμενος ἐπεφάνη ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ εὐδοκίᾳ, καὶ ἀποστολῇ τοῦ Πατρὸς, καὶ συνεργίᾳ, καὶ ἐπισκιάσει τοῦ παναγίου Πνεύματος, τὸ μυστήριον τῆς σαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ γέγονε· τούτου δὴ χάριν ἐν αὐτῷ λέγεκαι εἶναι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, ταῖς φυσι καῖς πάσαις ἰδιότησι τῆς Τριαδικῆς θεότητος, οὐ ταῖς Γ ὑποστατικαῖς· οὐ γὰρ τὸ ἀγέννητον πρόσωπον τοῦ Πατρός επαρκώθη· οὔτε μὴν ἡ ἐκπορευτικὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑπόστασις· ἀλλὰ τὸ ἀχώριστον τῆς Τριάδος μυστήριον (59). Οὕτω καὶ ὁ ἅγιος Διονύσιος εἶπεν κατὰ τὴν κοινὴν θέλησιν εἶναι ἐν Χριστῷ τὸν Πατέρα, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ήτοι κατὰ τὴν εὐδοκίαν, καὶ συναίνεσιν· οὐχ ὥσπερ Αβραάμ, καὶ 1322, καὶ Ἰακώβ· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ ἅγιον Πνεύμα τοπικὰς περιγραφὰς, καὶ διαι φέσεις, καὶ τρεῖς οἴκους, καὶ χωρισμούς ἔχουσιν, ἀλλ' ἀλληλοφυῶς, καὶ συμφυῶς, καὶ φεραλλήλως τὸ μυστήριον τῆς Τριάδος καθέστηκεν. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ, καὶ ἐπιφανείᾳ τοῦ Λόγου, Χριστὸς μὲν γέγονεν αὐτὸς ὁ Υἱός, καὶ Λόγος, χρίστης δὲ τούτου ὑπάρχει ὁ Πατήρ, χρίσμα δὲ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τούτου χάριν λέγεται, ἐν αὐτῷ κατοικεῖν πᾶν το πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Καὶ γὰρ ἐν ἑκάστῳ γενομένῳ χριστῷ, τριῶν τινων συνεργία καὶ σύνοδος γίνεται, τοῦτ' ἔστι, τοῦ χρίοντος, καὶ τοῦ χρισμένου, καὶ τοῦ χρίσματος· ἄτινα εἰ καὶ μὴ υποστατικῶς ἐνοῦνται, ἀλλὰ τῇ συνεργίᾳ ὁμαδικῶς ΝΟΤΕ. Έχουσα (58). sterium Incarnationis peractum sit, eapropter in Dionysius dixit, in Christo esse Patrem et Filium ham, 134 et Isaac, et Jacob, ita et Pater, et Filius, est, indiscretum, ac prorsus indivulsum. Sed cum unguen, ipse Spiritus sanctus; idcirco dicitur in * Coloss. 11, 9. IV, 18. * Rom. xi, 10. • Galat IV, 4. Ron. xt, 25. 1 Joan. viii, 29. 13 Luc. (58) in marg. C. A. notantur ista : Αλλως, ὑπερα πλήρης υπάρχουσα. (59) Intellige, in Filio seu per Filium. CAP. XVI.

Severiani episcopi Gabatorum in illud Apostoli : ‹ Quoniam in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter 7. › Si divinitas est incircumscripta, et quantitatis expers, fieri non potest ut plenitudo de illa dicatur, aut vox omnis. Etenim id quod plenum est, et plenitudinem habet, habet etiam quantitatem, et circunscriptionem, et statum ; ut cum appellatur Chri stus plenitudo legis 8, hoc est finis legis. Sic plenitudo temporis, et plenitudo gentium terra 10 non potest esse supra omne; omne enim quantitatem significat : ut, omne tempus, omnis mundus, omne calum, omnis aqua. Αt divinitas et est, et dicitur supra omne, nullam habens plenitudinem, sed omnem plenitudinem exsuperans. Quomodo igitur accipiemus omnem in Christo plenitudinem ? Elenin ipse etiam dixit : Οιτία solus non sum, sed Pater meus mecum est 11: > et Spiritus Domini super me, propter quod et unxit.me ". › Quid ergo dicemus? Num plenitudo trium hypostaseon caro personaliter facta est, et habitavit in nobis? Nam Verbum caro factum apparuit in terra. Sed cum voluntate missuque Patris et Spiritus sancti operatione et obumbratione myipso dicitur esse omnis plenitudo divinitatis cum omnibus naturalibus proprietatibus non personalibus, sed diving Trinitatis natura communibus. Neque enim ingenita Patris persona incarnata est : neque Spiritus sancti procedens bypostasis, sed inseparabile Trinitatis mysterium. Sic et sanctus (59) secundum communein voluntatem, vel secundum beneplacitum et approbationem : neque sicut Auraet Spiritus sanctus locali circumscriptione et divisione tanquam tribus sedibus separantur et sejunguntur, quia Trinitatis mysterium a semutuo indivisum in' adventu et apparitione Verbi Filius, qui et Verbum, factus sit Christus ; hoc est, unctus ; is autem, qui cum unxit, fuerit Pater; chrisma vero seu illo omnis plenitudo divinitatis inhabitare corporaliter. Etenim in quovis, qui eficitur. christus, hoc est, unctus, trium actio et concursus requiritur ; nimirum ungentis, uncti et unguenti, quæ licet hypostatice simul non uniantur, mutua-tamen operatione conjunguntur. Quamobrem Patrum quidam

VIE DUX. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. Σενηριανοῦ ἐπισκόπου Γαβαλῶν εἰς τὸ ἀποστο- λικών λόγιον, τὸ περὶ Χριστοῦ φάσκον, ὅτι « Εν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότι τος σωματικώς. Καὶ μὴν εἰ ἀπερίγραπτος τυγχάνει ή θεότης καὶ ἄποτος, οὐδὲ πλήρωμα δυνατόν λέγεσθαι ἐπ᾿ αὐτῆς οὐδὲ πεν. Καὶ γὰρ τὸ πληρούμενον, καὶ πλήρωμα ἔχον, πρόδηλον, ὅτι καὶ ποσότητα ἔχει, καὶ περιγρα φὴν, καὶ στάσιν· ὡς ὅτ' ἂν λέγῃ, Πλήρωμα νόμου Χριστὸς, τοῦτ' ἔστι, τέλος τοῦ νόμου Χριστός. Και πάλιν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, καὶ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν τῆς γῆς· οὐ δύναται εἶναι ὑπὲρ τὸ πᾶν. Τὸ γὰρ πᾶν, ποσότητός έστι σημαντικόν· οἷόν ἐστι τὸ πᾶν τοῦ χρόνου, καὶ τὸ πᾶν τοῦ κόσμου, καὶ τὸ πἂν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸ πᾶν ὕδωρ· ἡ θεότης Β ὑπὲρ τὸ πᾶν, καὶ ἔστι, καὶ λέγεται, οὐ πλήρωμα Πῶς οὖν νοήσωμεν τὸ πᾶν πλήρωμα τῆς θεότητος ἐν Χριστῷ; Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς εἰρηκεν, ὅτι ο Οὐκ εἰμὶ μόνος, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου μετ' ἐμοῦ ἐστι. » Και· • Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν έχρισέ με. » Καί τί ἐροῦμεν λοιπόν; Αρα τὸ πλήρωμα τῶν τριῶν ὑποστάσεων προσωπικῶς σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνω σεν ἐν ἡμῖν ; Οὐδαμῶς. Ο λόγος γὰρ σὰρξ γενόμενος ἐπεφάνη ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ εὐδοκίᾳ, καὶ ἀποστολῇ τοῦ Πατρὸς, καὶ συνεργίᾳ, καὶ ἐπισκιάσει τοῦ παναγίου Πνεύματος, τὸ μυστήριον τῆς σαρκώ σεως τοῦ Υἱοῦ γέγονε· τούτου δὴ χάριν ἐν αὐτῷ λέγε- και εἶναι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, ταῖς φυσι καῖς πάσαις ἰδιότησι τῆς Τριαδικῆς θεότητος, οὐ ταῖς Γ ὑποστατικαῖς· οὐ γὰρ τὸ ἀγέννητον πρόσωπον τοῦ Πατρός επαρκώθη· οὔτε μὴν ἡ ἐκπορευτικὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑπόστασις· ἀλλὰ τὸ ἀχώριστον τῆς Τριάδος μυστήριον (59). Οὕτω καὶ ὁ ἅγιος Διονύσιος εἶπεν κατὰ τὴν κοινὴν θέλησιν εἶναι ἐν Χριστῷ τὸν Πατέρα, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ήτοι κατὰ τὴν εὐδο- κίαν, καὶ συναίνεσιν· οὐχ ὥσπερ Αβραάμ, καὶ 1322, καὶ Ἰακώβ· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ ἅγιον Πνεύμα τοπικὰς περιγραφὰς, καὶ διαι φέσεις, καὶ τρεῖς οἴκους, καὶ χωρισμούς ἔχουσιν, ἀλλ' ἀλληλοφυῶς, καὶ συμφυῶς, καὶ φεραλλήλως τὸ μυστήριον τῆς Τριάδος καθέστηκεν. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ, καὶ ἐπιφανείᾳ τοῦ Λόγου, Χριστὸς μὲν γέγονεν αὐτὸς ὁ Υἱός, καὶ Λόγος, χρίστης δὲ τούτου ὑπάρχει ὁ Πατήρ, χρίσμα δὲ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τούτου χάριν λέγεται, ἐν αὐτῷ κατοικεῖν πᾶν το πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Καὶ γὰρ ἐν ἑκάστῳ γενομένῳ χριστῷ, τριῶν τινων συνεργία καὶ σύνοδος γίνεται, τοῦτ' ἔστι, τοῦ χρίοντος, καὶ τοῦ χρισμένου, καὶ τοῦ χρίσματος· ἄτινα εἰ καὶ μὴ υποστατικῶς ἐνοῦνται, ἀλλὰ τῇ συνεργίᾳ ὁμαδικῶς ΝΟΤΕ. Έχουσα (58). sterium Incarnationis peractum sit, eapropter in Dionysius dixit, in Christo esse Patrem et Filium ham, 134 et Isaac, et Jacob, ita et Pater, et Filius, est, indiscretum, ac prorsus indivulsum. Sed cum unguen, ipse Spiritus sanctus; idcirco dicitur in * Coloss. 11, 9. IV, 18. * Rom. xi, 10. • Galat IV, 4. Ron. xt, 25. 1 Joan. viii, 29. 13 Luc. (58) in marg. C. A. notantur ista : Αλλως, ὑπερα πλήρης υπάρχουσα. (59) Intellige, in Filio seu per Filium. CAP. XVI.

col. 263–264page 8 of 31

Caput XVICaput XVII

PG 89:263μυρίαι τῶν ἡλικιῶν τε καὶ ἀξιωμάτων διαφοραὶ τὸ? μὴ πάντας ἀλλήλους κατὰ ταυτὸν τῇ γενέσει συν ενεχθῆναι διαμαρτύρονται. Εἰ οὖν ὁ μὲν τῆς γενέ σεως χρόνος ἑκάστῳ διάφορος, ἡ δὲ τῶν συμφορῶν ταυ τότης οὐδεμίαν παραλλαγὴν ἐκ τῆς κατὰ τὴν γένεσιν αἰτίας ἐδέξατο, ἄρα καὶ διὰ τούτων τὸ περὶ τὴν πρόββησιν ἀπαγὲς καὶ ἀσύστατον διελέγχεται. Τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ φιλοπτωχίας. Εντεῦθεν καὶ οἱ μὲν τύχην καὶ αὐτόματον ἐδογμάτισαν· ὄντως αυτόματον, καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀναπλασθέντα ἐπινοήματα· Οἱ δὲ ἀστέρων τινῶν δυναστείαν, αλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται, τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγ κασμένων, καὶ πλανητῶν δέ τινων καὶ ἁπλανῶν συν ἔδους, καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν· οἱ δὲ, ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐφαντάσθησαν τῷ τα λαιπώριν γένει τῶν ἀνθρώπων ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτῆς τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας καὶ προσηγορίας αὐτὰ μερίσαν δες. Αλλ' ο Ἐματαιώθη, φησίν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία, καὶ φάσκοντες εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ,» μύθοις καὶ σκιαῖς τὴν διαπαντός Πρόνοιαν καθυβρίσαντες. Ἡμεῖς δὲ ταῦτα μὴ τερατενώμεθα, μηδὲ τοὺς ολο μένους ἀποδεχώμεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ τέρπωσιν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Κ'. Εκ ποίας δυνάμεως οἱ τὰ ἐναντία φρονοῦντες καὶ πράττοντες προφητεύουσι πολλάκις καὶ θαυματουργεῖσιν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τα σημεῖα, καὶ αἱ θαυματουργίαι, καὶ αἱ προφ βήσεις, πωλάκις καὶ δι' ἀναξίων κατά τινα χρείαν ἡ οἰκονομίαν γίνονται, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Βαλαὰμ καὶ τῆς ἐγγαστριμύθου. Καὶ πάλιν, οἱ ἀπόστολοι, εὑρόντες τινά άπιστον, κ ἐν τῷ ὀνόματι Χριστοῦ ἐκβάλλοντα δαιμόνια, ο καὶ κωλύσαντες αὐτὸν, εἶπον τῷ Χριστῷ· καὶ εἶπε· «Μή κωλύετε αὐτόν ὁ μὴ ν γὰρ καθ' ὑμῶν, φησίν, ὑπὲρ ὑμῶν ἐστιν. › Οὐκοῦν ἐτόταν ἴδῃς, καὶ δι' αἱρετικῶν, καὶ διὰ πιστῶν σημείόν τι κατά κρίμα Θεοῦ γινόμενον, μὴ θαμβη Ο ΧΧ. μετά παλευθῇς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Πολλά καὶ γὰρ καὶ ἡ πίστις τοῦ προσερχομένου ἐστὶν, ἡ τὸ σημείον ποιήματα, καὶ οὐχ ἡ ἀξία τοῦ ποιήσαντος. Καὶ γὰρ Ἰωάννης, ο μείζων πάντων ἐν γεννητοίς γυναικῶν, οὐ φαίνεται τι σημεῖον πεποιηκώς· ὁ δὲ Ἰούδας πάντως πεποίηκε· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς μετά τῶν ἄλλων ἦν τῶν πεμφθέντων νεκροὺς ἐγείραι, καὶ τους καθάραι. Διὰ μὴ μέγα τι νομίσῃς, ἐάν τινα ανάξιων, ἢ κακόπιστων, σημεῖον ποιοῦντα θεωρήσῃς. ι αυτούς. δι' ἀπίστων,

Cancer, lancque sortem eis destinavit Atqui eta b c, p Lum et dignitatum innumerabiles differentiæ testantur omnes simul in ortu non convenisse. Si ergo nativitatis tempus est unicuique diversum, eadem autem calamitas ex parte nativitatis nullam accepit mutationem; annon per hoc prædictionem 277 vanitatis, inconstantiæ et levitatis arguere licebit? Ex Theologo de amore in pauperes. Ex quo factum est ut alii casum et fortunam fortuito sane temereque confictam, induxerint; alii siderum principatum quemdam rationis ex pertem atque indissolubilem, res arbitratu suo, imo etiam necessario conterentium, et errantium quarumdam atque ſixarum stellarum congressus et recessiones, ac motionem quæ mundo domine tur; alii, quod quisque sibi animo objicit, ærum noso hominum generi invexerint, quidquid nimi rum ex ipsa Providentia comprehendi conspicique nequit, in varias opiniones variaque nomina partientes. Sed. Obscuratum est insipiens cor eorum; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei ",» figmentis quibusdam atque unbris Pro videntiam ad omnia sese porrigentem contume liose proscindentes. Nos autem neque hujusmodi dogmatum portenta confingamus, nec iis qui hæc putant assentiamur, tametsi in absurdis sermo nibus et dogmatibus celerem et expeditam lin guam habeant, animosque novitate delectent. QUAESTIO Quanam virtute ft ut qui a fide vera alieni sunt, et improbe vivunt, sæpe prophetent et miracula fu ciant. Signa, et miracula, et futurorum prædictiones sæpe fiunt propter necessitatem aliquam aut dis pensationem; sicut in Bataam ", et Pythonissa Εt apostoli, cum iuvenissent infidelem in nomine Domini dæmonia ejicientem, et cum prohibuis sent, id indicarunt Domino; ille vero dixit Nolite eum prohibere; nam qui non est adversum vos, pro vobis est 78 › Quando ergo vi deris et per hæreticos, et per incredulos, divino aliquo judicio fieri aliquod signum, ne obstupe scas, aut a recta fide dimovearis. Sæpe enim ejus etiam qui accedit, fides ea est quæ signum facit, non ejus qui fecit, dignitas seu meritum. Joannes certe, qui fuit major omnibus inter natos mulie rum 16-17, nullum signum fecisse cernitur, Judas autem omnino fecit: nam ipse quoque crat cum aliis qui missi sunt ad mortuos suscitandos et le prosos mundandos. Quamobrem ne magnum quid existimes, si videris 278 aliquem indignum, aut 75 Marc. 1, 57, 58; Luc. 1x, 49,50. 76-77 Matth. ” Rom. 1, 21-23. 10 Num. xxi. * 1 Reg. xxvi. Ita Cod.. sed leg. ut legit interpres.

μυρίαι τῶν ἡλικιῶν τε καὶ ἀξιωμάτων διαφοραὶ τὸ? μὴ πάντας ἀλλήλους κατὰ ταυτὸν τῇ γενέσει συν ενεχθῆναι διαμαρτύρονται. Εἰ οὖν ὁ μὲν τῆς γενέ σεως χρόνος ἑκάστῳ διάφορος, ἡ δὲ τῶν συμφορῶν ταυ τότης οὐδεμίαν παραλλαγὴν ἐκ τῆς κατὰ τὴν γένεσιν αἰτίας ἐδέξατο, ἄρα καὶ διὰ τούτων τὸ περὶ τὴν πρόβ‐ βησιν ἀπαγὲς καὶ ἀσύστατον διελέγχεται. Τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ φιλοπτωχίας. Εντεῦθεν καὶ οἱ μὲν τύχην καὶ αὐτόματον ἐδο γμάτισαν· ὄντως αυτόματον, καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀναπλα σθέντα ἐπινοήματα· Οἱ δὲ ἀστέρων τινῶν δυναστείαν, αλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται, τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγ κασμένων, καὶ πλανητῶν δέ τινων καὶ ἁπλανῶν συν ἔδους, καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν· οἱ δὲ, ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐφαντάσθησαν τῷ τα λαιπώριν γένει τῶν ἀνθρώπων ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτῆς τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας καὶ προσηγορίας αὐτὰ μερίσαν δες. Αλλ' ο Ἐματαιώθη, φησίν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία, καὶ φάσκοντες εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ,» μύθοις καὶ σκιαῖς τὴν διαπαντός Πρόνοιαν καθυβρίσαντες. Ἡμεῖς δὲ ταῦτα μὴ τερατενώμεθα, μηδὲ τοὺς ολο μένους ἀποδεχώμεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ τέρπωσιν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Κ'. Εκ ποίας δυνάμεως οἱ τὰ ἐναντία φρονοῦντες καὶ πράττοντες προφητεύουσι πολλάκις καὶ θαυματουργεῖσιν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τα σημεῖα, καὶ αἱ θαυματουργίαι, καὶ αἱ προφ βήσεις, πωλάκις καὶ δι' ἀναξίων κατά τινα χρείαν ἡ οἰκονομίαν γίνονται, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Βαλαὰμ καὶ τῆς ἐγγαστριμύθου. Καὶ πάλιν, οἱ ἀπόστολοι, εὑρόν τες τινά άπιστον, κ ἐν τῷ ὀνόματι Χριστοῦ ἐκβάλ λοντα δαιμόνια, ο καὶ κωλύσαντες αὐτὸν, εἶπον τῷ Χριστῷ· καὶ εἶπε· «Μή κωλύετε αὐτόν ὁ μὴ ν γὰρ καθ' ὑμῶν, φησίν, ὑπὲρ ὑμῶν ἐστιν. › Οὐκοῦν ἐτόταν ἴδῃς, καὶ δι' αἱρετικῶν, καὶ διὰ πιστῶν σημείόν τι κατά κρίμα Θεοῦ γινόμενον, μὴ θαμβη Ο ΧΧ. μετά παλευθῇς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Πολλά καὶ γὰρ καὶ ἡ πίστις τοῦ προσερχομένου ἐστὶν, ἡ τὸ σημείον ποιήματα, καὶ οὐχ ἡ ἀξία τοῦ ποιήσαντος. Καὶ γὰρ Ἰωάννης, ο μείζων πάντων ἐν γεννητοίς γυναικῶν, οὐ φαίνεται τι σημεῖον πεποιηκώς· ὁ δὲ Ἰούδας πάντως πεποίηκε· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς μετά τῶν ἄλλων ἦν τῶν πεμφθέντων νεκροὺς ἐγείραι, καὶ τους καθάραι. Διὰ μὴ μέγα τι νομίσῃς, ἐάν τινα ανάξιων, ἢ κακόπιστων, σημεῖον ποιοῦντα θεωρήσῃς. ι αυτούς. δι' ἀπίστων,

col. 265–266page 9 of 31

PG 89:265εἰσιν ιδιότητες. Αλλ' ἐπειδὴ πάντα τὰ κοινά, καὶ φυσικὰ τοῦ ἀνθρώπου εκουσίως κατεδέξατο, τοῦτ' ἔστι, τὸ κτιστὸν, τὸ ὁρατὸν τὸ φθαρτόν, τὸ θνητόν, καὶ ὅσα ἄλλα ἐν ἡμῖν ἀδιάβλητα, καθὰ Παῦλος βοᾷ, τούτου χάριν αὐτὸν τέλειον καὶ ἐν ἀνθρωπότητι γινώσκομεν. Ταίς οὖν φυσικαῖς ἰδιότησι πᾶν τὸ πλή ρωμα τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος ὁρᾶται ἐν τῷ Χριστῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν τὸν ἴδιον ὄνυχά τις πορφυροβαφήσῃ, ἤδη καὶ τὴν σάρκα, καὶ τὸ ὀστοῦν τοῦ δακτύλου συνεπορφυροβάφησε, καίπερ ἀδιαιρέτων τῶν τριῶν ὑπαρχόντων. Οὐκοῦν οὐδὲ ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καθ' ὑπόστασιν συνεδάφη, καὶ συναιματώθη τῷ Υἱῷ. Πλὴν ὡς ἐνώπιον Θεοῦ εὐαγ γελίζομαι ἀρὰν μεγάλην παντὶ λέγοντι τὴν φύσιν, ὑπόστασιν· ὅτι καὶ Σαβελλίου, καὶ ᾿Αρείου, καὶ Νεστορίου δυσσεβείαις περιπίπτει· οὔτε γὰρ ἐὰν εἷς Εωσφόρος ἀμφιέσηται νεφέλην, δυνάμεθα εἰπεῖν, ὅτι πάντες οἱ ἀστέρες συνημφιέσθησαν τοῦτο κατὰ τὰς ἰδίας ὑποστάσεις, ἀλλ᾽ ἢ μόνον κατὰ τὴν κοινὴν τῆς φύσεως τοῦ φωτὸς ιδιότητα. Σχόλιον. Εἰς τὸ ἔσχατον τετράδιον κεῖται τὰ ἀκόλουθα. Ταύταις ταῖς δυσσεβείαις περιπίπτουσιν οἱ αἱρετικοὶ, ἐκ τοῦ ᾿Αριστοτελικῶς (64) αὐτοὺς νοεῖν τὴν φύσιν καὶ τὴν ὑπόστασιν· ἐκεῖνος γὰρ εἶπεν, ἰδικὰς φύσεις εἶναι τὰς ὑποστάσεις. Οἱ μὲν οὖν μακάριοι Πατέρες εἰς εἰκόνα τυπικὴν λαμβάνουσι τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, βουλόμενοι ὡς ἔν τινι σκιαγραφία δεῖξαι τὸ ἐρατὸν αὐτοῦ, καὶ τὸ ἀόρατον, καὶ τὸ θνητὸν, καὶ ἀθά νατον, καὶ τὸ ψηλαφητὸν, καὶ ἀψηλάφητον. Οἱ δὲ και κόφρονες τῶν μονοφυσιτῶν παῖδες, λαβόντες τὴν ἀφορμὴν ἐκ τῶν ἁγίων Πατέρων κατ' αὐτὴν εἰς εἰκόνα τινὰ τυπικήν, ἀλλ' ισότητα φυσικὴν ἐπὶ Χριστοῦ κέχρηνται τῷ τοῦ ἀνθρώπου παραδείγματι. ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. Κεφάλαιον περὶ τοῦ ὑποδείγματος τῆς τοῦ ἀν θρώπου κατασκευῆς, καὶ συνθέσεως, καὶ ὅτι κακῶς αὐτὰ νοοῦσι οι Σευήρου σύμφρονες, βουλόμενοι ἐκ δύο μερικῶν καὶ ἀτελῶν φύ σεων μίαν φύσιν εἶναι τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπου παράδειγμα. Σευήρου γὰρ ἤκουσαν λέγοντος, ὅτι ο Ὥσπερ ἐπὶ τῆς μιᾶς τοῦ ἀνθρώπου φύσεως μέρος μὲν ταύτης ἐστὶν ἡ ψυχὴ, μέρος δὲ τὸ σῶμα, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς μιᾶς αὐτοῦ φύσεως, μέρους τάξιν ἐπέχει ἡ θεότης, καὶ μέρους τὸ σῶμα. » Τοῦτο δὲ οὐ δὲν ἕτερόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ὁμολογεῖν ἐκ δύο ἀτελῶν πραγμάτων εἶναι τὸν Χριστὸν, ἐξ ἀτελοῦς θεότητος, καὶ ἐξ ἐλλειποῦς ἀνθρωπότητος, καὶ μὴ εἶναι αὐτὸν τέλειον ἐν θεότητι, ἀλλ' ἡμίθεον Θεὸν, καὶ ἡμιμερή ΝΟΤ.Ε. A Sed quia omnia quæ hominibus sunt communia et in Christo inest, quod ad naturales proprietates In has impietatis voragines incidunt hæretici, eo quod, Aristotelis more, de natura et hypostasi phimentionem fecerunt; ut tanquam in figura quaallata, sed naturalem æqualitatem inde evincere contendunt. Audiverunt enim Severum asserentem: ‹ Quem- (63) Non male Aristoteles; sed male hæretici, qui Aristotelem non intellexerunt. PATROL. GR. LXXXIX. VIE DUX. CAP. XVIII.

naturalia assumpsit, hoc est, creatum, aspectabile, corruptibile, mortale, et similia nulli reprehensioni in nobis obnoxia, sicut docet Paulus, idcirco ipsum in humanitate etiam perfectum confitemur. Omnis igitur plenitudo divinitatis et humanitatis attinet : neque enim si quis purpureo colore proprium unguem tingat, propterea carnem quoque et ossa digiti purpureo colore inficit, quamvis hæc tria inseparabiliter sibi mutuo cohærescant. Igitur neque Pater neque Spiritus sanctus secundum bypostasin simul cum Filio quasi carne tincti et corpore vestiti sunt. Verumenimvero tanquam in conspectu Dei anathema universasque diras denuntio omni illi, qui naturam asserit esse hypostasin: quod cum Sabellii, Arii et Nestorii impietate colludit ; neque enim si verus Lucifer nebula circumdetur, dicere potes omnes stellas secundum proprias hypostases nebula circumdatas esse, sed solum secundum communem naturæ luminis proprietatem. Scholium. Reliqua invenientur in ultimo tetradio seu quaternione. losophentur; iHe enim dixit proprias naturas esse hypostases. Sancti igitur Patres hominis in Christo dam et umbratili delineatione, demonstrarent in Christo tam id quod est aspectabile ; quam id quod inaspectabile; tam mortale, quam immortale ; tam quod sub tactum cadit, quam quod tactum effugit. At vero improbi Monophysitarum sectatores, arrepla 136 ex sanctis Patribus occasione, non utuntur amplius hoc exemplo hominis, tanquam imagine quadam ad rem utcunque declarandam Caput de exemplo ex constitutione et compositione hominis petilo: quodque illi Severi asseclæ perperam accipiant et interpretentur, docentes ex duabus partialibus et imperfectis naturis unam naturam divinitatis et humanitatis in Christo constilulam esse secundum allatum de homine exemplum. admodum unius in homine naturæ alia pars est animna, alia corpus; sic et in Christo, ejusque una natura, unam partem esse divinitatem, alteranı corpus. › Hoc vero nihil est aliud, quam ex duabus rebus imperfectis, constitutum esse Christum, ex imperfecta nimirum divinitate, et ex imperfecta humanitate: neque divinitate perfectum esse sed semi-deum quemdam et semi-hominem. Nos vero "

εἰσιν ιδιότητες. Αλλ' ἐπειδὴ πάντα τὰ κοινά, καὶ φυσικὰ τοῦ ἀνθρώπου εκουσίως κατεδέξατο, τοῦτ' ἔστι, τὸ κτιστὸν, τὸ ὁρατὸν τὸ φθαρτόν, τὸ θνητόν, καὶ ὅσα ἄλλα ἐν ἡμῖν ἀδιάβλητα, καθὰ Παῦλος βοᾷ, τούτου χάριν αὐτὸν τέλειον καὶ ἐν ἀνθρωπότητι γινώσκομεν. Ταίς οὖν φυσικαῖς ἰδιότησι πᾶν τὸ πλή ρωμα τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος ὁρᾶται ἐν τῷ Χριστῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν τὸν ἴδιον ὄνυχά τις πορφυροβαφήσῃ, ἤδη καὶ τὴν σάρκα, καὶ τὸ ὀστοῦν τοῦ δακτύλου συνεπορφυροβάφησε, καίπερ ἀδιαιρέ- των τῶν τριῶν ὑπαρχόντων. Οὐκοῦν οὐδὲ ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα καθ' ὑπόστασιν συνεδάφη, καὶ συναιματώθη τῷ Υἱῷ. Πλὴν ὡς ἐνώπιον Θεοῦ εὐαγ γελίζομαι ἀρὰν μεγάλην παντὶ λέγοντι τὴν φύσιν, ὑπόστασιν· ὅτι καὶ Σαβελλίου, καὶ ᾿Αρείου, καὶ Νεστορίου δυσσεβείαις περιπίπτει· οὔτε γὰρ ἐὰν εἷς Εωσφόρος ἀμφιέσηται νεφέλην, δυνάμεθα εἰπεῖν, ὅτι πάντες οἱ ἀστέρες συνημφιέσθησαν τοῦτο κατὰ τὰς ἰδίας ὑποστάσεις, ἀλλ᾽ ἢ μόνον κατὰ τὴν κοινὴν τῆς φύσεως τοῦ φωτὸς ιδιότητα. Σχόλιον. Εἰς τὸ ἔσχατον τετράδιον κεῖται τὰ ἀκό- λουθα. Ταύταις ταῖς δυσσεβείαις περιπίπτουσιν οἱ αἱρετι κοὶ, ἐκ τοῦ ᾿Αριστοτελικῶς (64) αὐτοὺς νοεῖν τὴν φύσιν καὶ τὴν ὑπόστασιν· ἐκεῖνος γὰρ εἶπεν, ἰδικὰς φύσεις εἶναι τὰς ὑποστάσεις. Οἱ μὲν οὖν μακάριοι Πατέρες εἰς εἰκόνα τυπικὴν λαμβάνουσι τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, βουλόμενοι ὡς ἔν τινι σκιαγραφία δεῖξαι τὸ ἐρατὸν αὐτοῦ, καὶ τὸ ἀόρατον, καὶ τὸ θνητὸν, καὶ ἀθά νατον, καὶ τὸ ψηλαφητὸν, καὶ ἀψηλάφητον. Οἱ δὲ και κόφρονες τῶν μονοφυσιτῶν παῖδες, λαβόντες τὴν ἀφ- ορμὴν ἐκ τῶν ἁγίων Πατέρων κατ' αὐτὴν εἰς εἰκόνα τινὰ τυπικήν, ἀλλ' ισότητα φυσικὴν ἐπὶ Χριστοῦ κέχρηνται τῷ τοῦ ἀνθρώπου παραδείγ ματί. ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. Κεφάλαιον περὶ τοῦ ὑποδείγματος τῆς τοῦ ἀν θρώπου κατασκευῆς, καὶ συνθέσεως, καὶ ὅτι κακῶς αὐτὰ νοοῦσι οι Σευήρου σύμφρονες, βουλόμενοι ἐκ δύο μερικῶν καὶ ἀτελῶν φύ σεων μίαν φύσιν εἶναι τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπου παράδειγμα. Σευήρου γὰρ ἤκουσαν λέγοντος, ὅτι ο Ὥσπερ ἐπὶ τῆς μιᾶς τοῦ ἀνθρώπου φύσεως μέρος μὲν ταύτης ἐστὶν ἡ ψυχὴ, μέρος δὲ τὸ σῶμα, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς μιᾶς αὐτοῦ φύσεως, μέρους τάξιν ἐπέχει ἡ θεότης, καὶ μέρους τὸ σῶμα. » Τοῦτο δὲ οὐ δὲν ἕτερόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ὁμολογεῖν ἐκ δύο ἀτελῶν πραγμάτων εἶναι τὸν Χριστὸν, ἐξ ἀτελοῦς θεότητος, καὶ ἐξ ἐλλειποῦς ἀνθρωπότητος, καὶ μὴ εἶναι αὐτὸν τέλειον ἐν θεότητι, ἀλλ' ἡμίθεον Θεὸν, καὶ ἡμιμερή ΝΟΤ.Ε. A Sed quia omnia quæ hominibus sunt communia et in Christo inest, quod ad naturales proprietates In has impietatis voragines incidunt hæretici, eo quod, Aristotelis more, de natura et hypostasi phi- mentionem fecerunt; ut tanquam in figura qua- allata, sed naturalem æqualitatem inde evincere contendunt. Audiverunt enim Severum asserentem: ‹ Quem- (63) Non male Aristoteles; sed male hæretici, qui Aristotelem non intellexerunt. PATROL. GR. LXXXIX. VIE DUX. CAP. XVIII.

col. 267–268page 10 of 31

Caput XVIIICaput XIX

PG 89:267QU.ESTIONES. ὁ Ἰουλιανός, καὶ ᾿Απολλώνιος, καὶ Πολέτος " οἱ μάγα, ἐπὶ Δομετιανοῦ τοῦ βασιλέως, διαφόρους φαντασίας εἰργάσαντο, ὧν μία εργασία τοιαύτη φαίνεται ἐν τοῖς τῶν ἀρχαιοτέρων ἀνδρῶν διηγήμασι. Λοιμικῆς ποτε νόσου καταλαβούσης τὴν Ῥώμην, καὶ πάντων σποράδην ἀπολλυμένων, προτρέποντο οἱ μάγοι οὗτοι ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν μεγιστάτων αὐτοῦ βοηθῆσαι τῇ πόλει ἀπολλυμένῃ. Φησὶ δὲ Απολέῖος · Ἐγὼ τὴν ἐν τῷ τρίτῳ μέρει τῆς πόλεως ἐνδημήσασαν λοιμικὴν φθορὰν καταπαύσω ιε' ήμερῶν. Εἶτα καὶ ὁ ᾿Απολλώνιος · Καὶ ἐγὼ τὴν ἐν τῷ ἄλλω τρίτῳ μέρει ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, φησί, κατα παύσω. Αποκριθεὶς καὶ ὁ ἀκροθήνιος παρ' = αὐτοὺς, καὶ πλεῖον ἐγγίων τῷ διαβόλῳ διὰ τῆς ματαιότητος, Ἰουλιανός, ἔφη· Ἑντὸς ιε' ἡμερῶν πᾶσα ἡ πόλις ἀπόλλυται, μὴ περιμένουσα τὴν ἐξ ἡμῶν βοήθειαν. Η Ἐμοὶ τοίνυν τὰ ἐπιβάλλον τρίτον ἕτερον μέρος της πόλεως ἐντεῦθεν ἤδη παυέσθω τῆς λοιμικῆς φθορᾶς. Καὶ δὴ ἐπαύθη. Ὡς οὖν λοιπὸν παρακληθέντος αύτ τοῦ ὑπὸ τοῦ βασιλέως, κατέπαυσε καὶ ἄλλων δύο μερῶν τὸ τάχος τῆς νόσου. Απολλωνίου δὲ μέχρι καὶ νῦν ἔν τισι τόποις ἐνεργοῦσι τὰ τελέσματα ἱστάμενα, τὰ μὲν εἰς ἀποτροπὴν ζώων τετραπόδων καὶ πετεινῶν δυναμένων βλάπτειν ἀνθρώπους· τὰ δὲ εἰς ἐποχὴν ευμάτων ποταμῶν ἀτάκτως φερομένων ἄλλα δὲ εἰς ἕτερά τινα ἐπὶ φθορᾷ ° καὶ βλάβῃ ἀνθρώπων ὑπάρχοντα, ἀποτρόπαια ίστανται. Οὐ μόνον δὲ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ ταῦτα εἰργάσαντο δι᾿ αὐτοῦ οἱ δαίμονες, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον αὐτοῦ παραμένοντε; τῷ μνήματι αὐτοῦ, σημεῖα τινα ἐπετέλεσαν ἐξ ὀνόματος αὐτοῦ, πρὸς ἀπάτην τῶν ῥᾳδίως βλαπτομένων ἢ εἰς τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν κατὰ Μανέθωνα μαγικῶν ἔργων, ὃς τοιοῦτος ἄκρος γέγονε τῇ μαντικῇ ἀπάτῃ, ὅτι ἀεὶ ἔσκωπτε τὸν Τυανέα Απολλώνιον, ὡς μή κατ' αὐτοὺς τὴν ἀκριβῆ ἔντεχνον έμπειρίαν ἐσχηκότα ; Έδει γὰρ αὐτόν, φησί, καθάπερ ἐγώ, λόγῳ μόνῳ ποιεῖν, ἅπερ ἐβούλετο, καὶ μὴ τελέσμασί τισιν ἐπιτρέπειν τὰ παρ' αὐτοῦ πραττόμενα. Ιερεμίου. Ο . • Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦσι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Καὶ, ο Οὐκ ἀπέστελλον αὐτοὺς προφήτας, καὶ αὐτοὶ ἔτρεχον. » Και, • Ουκ ελάλησα πρὸς αὐτούς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευ-D σαν, λέγει Κύριος. » Τοῦ 'Εκκλησιαστού. • Οὐκ ἔστιν άνθρωπος ἐξουσιάζων ἐν πνεύματι, καὶ γινώσκων, τί τὸ ἐσόμενον· καὶ εἶδον ἐγὼ σύμπαντα τα ποιήματα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ δυνήσεται ἄν θρωπος τοῦ εὑρεῖν τὸ ποίημα τὸ πεποιημένον ὑπὸ τὸν ἥλιον, ὅσα ἂν μοχθήσῃ ἄνθρωπος τοῦ ζητῆσαι, καὶ οὐχ ευρήσει. Καί γε ὅσα ἂν εἴπῃ ὁ σοφὸς τοῦ γνώναι, οὐ δυνήσεται τοῦ εὑρεῖν. » Καὶ, ο Ωσπερ ἐστὶ ἐν γαστρὶ τῆς κυοφορούσης, οὕτως οὐ γνωσθή και τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ. - Απολέτος, η ακροθίνιος Hesychio. · ἐπίφθονα. Η υποκλεπτομένων ἀνθρώπων.

A Julianus, Apollonmus, et Αpuleius magi tempore Domitiani imperatoris, diversa spectra effecerunt; ex quibus a senioribus hujusmodi fascinatio commemoratur. Cum morbo pestilentiali Roma aliquando laboraret, et passim omnes interirent, hos magos hortati sunt imperator ejusque proceres ut pereunti civitati opem ferrent. Dixit autem Apuleius : Ego pestiferam perniciem, quæ tertiam partem civitatis pervagata est, intra quindecim dies sedabo. Deinde Apollonius : Ego quoque eam qua in alia tertia parte civitatis est grassata, intra decem dies sedabo. Respondens autem qui apud eos erat summus, et per hanc vanitatem propius ad diabolum accedebat, Julianus, dixit : Intra quindecim dies tota peribit civitas, vestrum non exspectans auxilium; quæ vero ad me pertinet alia pars civitalis, jam nunc a pestifera contagione libera sit. Atque ita cessavit pestis. Deinde, cum eum rogasset imperator ut aliarum quoque duarum partium civitatis compesceret pestem, protinus eas a morbo liberavit. Apollonii autem in hodiernum usque diem in nonnullis locis peraguntur sacra: alia quidem ad avertendas bestias quadrupedes et volucres quæ possunt homines lædere; alia ad sistendos cursus fluminum, cum extra alveum evagantur; alia ad avertenda alia quæ sunt ad perniciem et interitum hominum comparata. Non solum autem in vita ejus hæc per ipsum fecerunt dæmones; sed etiam post ejus mortem ad ejus monumentum manentes, quæ- C dam fecerunt signa in ejus nomine, ad eos decipiendos quos dæmon facile seducit, et furtim pellicit ad res hujusmodi. Quid vero dixerimus de magicis Manethonis operibus, qui in hac deceptione magica tantus exstitit, ut sape rideret Apollonium Tyaneum, quasi in bac arte ad perfectionis culmen non pervenisset. Aiebat enim requiri ut, sicuti ipse verbo solo 282 faceret quæ volebat, et non quibusdam sacris (sacrificiis peragendis) permitteret ea quæ ab ipso efficiebantur. Ex Jeremia. • Væ illis, quia ex corde suo loquuntur, et non ex ore Domini 88. » Et : « Non mittebam eis prophetas, et ipsi currebant ". . Et : « Non locutus sum eis, et ipsi prophetabant, dicit Dominus ". Ex Ecclesiaste. • Non est homo qui liberam habeat potestatem in spiritus, et cognoscat quid sit futurum; et vidi ego omnia opera Dei, quoniam non poterit homo invenire opus quod factum est sub sole. Quantumcunque laboraverit homo, ut quærat, non inveniet. i Et quæcunque dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire ". . . . Et : « Sicut ossa in utero prægnantis, ita non cognoscentur opera Dei ". » * Jerem. XXm, 16. ss ibid. 21. so ibid. οι Eccle. vni, 7, 8. . Eccle. x, 5. VARIE LECTIONES.

QU.ESTIONES. ὁ Ἰουλιανός, καὶ ᾿Απολλώνιος, καὶ Πολέτος " οἱ μά- γα, ἐπὶ Δομετιανοῦ τοῦ βασιλέως, διαφόρους φαν- τασίας εἰργάσαντο, ὧν μία εργασία τοιαύτη φαίνε- ται ἐν τοῖς τῶν ἀρχαιοτέρων ἀνδρῶν διηγήμασι. Λοιμικῆς ποτε νόσου καταλαβούσης τὴν Ῥώμην, καὶ πάντων σποράδην ἀπολλυμένων, προτρέποντο οἱ μάγοι οὗτοι ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν μεγιστά- των αὐτοῦ βοηθῆσαι τῇ πόλει ἀπολλυμένῃ. Φησὶ δὲ Απολέῖος · Ἐγὼ τὴν ἐν τῷ τρίτῳ μέρει τῆς πόλεως ἐνδημήσασαν λοιμικὴν φθορὰν καταπαύσω ιε' ήμε- ρῶν. Εἶτα καὶ ὁ ᾿Απολλώνιος · Καὶ ἐγὼ τὴν ἐν τῷ ἄλλω τρίτῳ μέρει ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, φησί, κατα παύσω. Αποκριθεὶς καὶ ὁ ἀκροθήνιος παρ' = αὐτοὺς, καὶ πλεῖον ἐγγίων τῷ διαβόλῳ διὰ τῆς ματαιότητος, Ἰουλιανός, ἔφη· Ἑντὸς ιε' ἡμερῶν πᾶσα ἡ πόλις ἀπόλλυται, μὴ περιμένουσα τὴν ἐξ ἡμῶν βοήθειαν. Η Ἐμοὶ τοίνυν τὰ ἐπιβάλλον τρίτον ἕτερον μέρος της πόλεως ἐντεῦθεν ἤδη παυέσθω τῆς λοιμικῆς φθορᾶς. Καὶ δὴ ἐπαύθη. Ὡς οὖν λοιπὸν παρακληθέντος αύτ τοῦ ὑπὸ τοῦ βασιλέως, κατέπαυσε καὶ ἄλλων δύο μερῶν τὸ τάχος τῆς νόσου. Απολλωνίου δὲ μέχρι καὶ νῦν ἔν τισι τόποις ἐνεργοῦσι τὰ τελέσματα ἱστά- μενα, τὰ μὲν εἰς ἀποτροπὴν ζώων τετραπόδων καὶ πετεινῶν δυναμένων βλάπτειν ἀνθρώπους· τὰ δὲ εἰς ἐποχὴν ευμάτων ποταμῶν ἀτάκτως φερομένων ἄλλα δὲ εἰς ἕτερά τινα ἐπὶ φθορᾷ ° καὶ βλάβῃ ἀν- θρώπων ὑπάρχοντα, ἀποτρόπαια ίστανται. Οὐ μόνον δὲ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ ταῦτα εἰργάσαντο δι᾿ αὐτοῦ οἱ δαίμονες, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον αὐτοῦ παραμέ‐ νοντε; τῷ μνήματι αὐτοῦ, σημεῖα τινα ἐπετέλεσαν ἐξ ὀνόματος αὐτοῦ, πρὸς ἀπάτην τῶν ῥᾳδίως βλα- πτομένων ἢ εἰς τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν κατὰ Μανέθωνα μαγικῶν ἔργων, ὃς τοιοῦτος ἄκρος γέγονε τῇ μαντικῇ ἀπάτῃ, ὅτι ἀεὶ ἔσκωπτε τὸν Τυανέα Απολλώνιον, ὡς μή κατ' αὐτοὺς τὴν ἀκριβῆ ἔντεχνον έμπειρίαν ἐσχηκότα ; Έδει γὰρ αὐτόν, φησί, καθάπερ ἐγώ, λόγῳ μόνῳ ποιεῖν, ἅπερ ἐβούλετο, καὶ μὴ τελέσμασί τισιν ἐπι- τρέπειν τὰ παρ' αὐτοῦ πραττόμενα. Ιερεμίου. Ο . • Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦσι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Καὶ, ο Οὐκ ἀπ- έστελλον αὐτοὺς προφήτας, καὶ αὐτοὶ ἔτρεχον. » Και, • Ουκ ελάλησα πρὸς αὐτούς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευ-D σαν, λέγει Κύριος. » Τοῦ 'Εκκλησιαστού. • Οὐκ ἔστιν άνθρωπος ἐξουσιάζων ἐν πνεύματι, καὶ γινώσκων, τί τὸ ἐσόμενον· καὶ εἶδον ἐγὼ σύμ- παντα τα ποιήματα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ δυνήσεται ἄν θρωπος τοῦ εὑρεῖν τὸ ποίημα τὸ πεποιημένον ὑπὸ τὸν ἥλιον, ὅσα ἂν μοχθήσῃ ἄνθρωπος τοῦ ζητῆσαι, καὶ οὐχ ευρήσει. Καί γε ὅσα ἂν εἴπῃ ὁ σοφὸς τοῦ γνώναι, οὐ δυνήσεται τοῦ εὑρεῖν. » Καὶ, ο Ωσπερ ἐστὶ ἐν γαστρὶ τῆς κυοφορούσης, οὕτως οὐ γνωσθή και τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ. - Απολέτος, η ακροθίνιος Hesychio. · ἐπίφθονα. Η υποκλεπτομένων ἀνθρώπων.

col. 269–270page 11 of 31

PG 89:269καταλιπών τοὺς τῶν θείων Γραφῶν περὶ Χριστοῦ τύ- Α πους, καὶ ἰδίους αναπλάττεται μύθους. Τύπος μὲν γὰρ πρωτότυπος καὶ θεοχάρακτος ἐν τῇ θείᾳ Γραφή τυγχάνει τοῦ Χριστοῦ ὁ θεῖος Ἰσαάκ, καὶ ὁ ἀντ᾽ αὐτοῦ σφαγιασθείς κριός, τῶν δύο προσώπων τῶν ἑτερογενῶν αὐτοῦ σαφῶς τὴν εἰκόνα προδιαγράφον τες. Οὐ τοῦτον δὲ καὶ μόνον τὸν τύπον ὁ χορὸς τῶν ἀοιδίμων Πατέρων οἶδεν εἰς Χριστὸν ἀναφέρειν ἀλλὰ καὶ ἑτέρους πλείονας, λέγω δὴ τὸν ἱερὸν Μωσέα, καὶ τὴν θήκην, εἰς ἣν κατακλεισθεὶς ἀπερρίφη ὑπὸ τῆς ἰδίας μητρὸς ἐν τῷ ῥείθρῳ τοῦ ποταμοῦ. Δύο πάλιν ἡμῖν τὰς Χριστοῦ ὑποστάσεις κηρύττουσα Η θεία Γραφή, διὰ τοῦ Μωσέως καὶ τῆς κιβωτού, καθάπερ, καὶ ἡ ἑτέρα κιβωτός, ἡ ἐκ ξύλων ἀσήπτων καὶ χρυσίου συγκειμένη, τύπον ἐνεργή φέρει ἡμῖν τῶν ἑτερουσίων φύσεων ήγουν Χριστοῦ ὑποστά - σεων. Τί δὲ ἄρα δοκεῖ τῷ Σευήρῳ αἰνίττεσθαι καὶ ἡ στάμνος ή χρυσῆ, ἡ τὸ οὐράνιον ἔχουσα μάννα, εἰ μὴ τοὺς ἀλλοφύλους καὶ ἑτεροφυεῖς τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσει;; Ωσαύτως καὶ αἱ δύο τρυγόνες; ή θυρ μένη, καὶ μὴ θυομένη, δύο Χριστοῦ προσώπων εἰσὶ δηλωτικά σαφῶς, λέγω δὴ τῆς ἀπαθοῦς αὐτοῦ θεότητος, καὶ τῆς παθητῆς αὐτοῦ σαρκός. Ώσπερ πάλιν καὶ οἱ δύο τράγοι, ὁ σφαζόμενος, καὶ ὁ εἰ; τὴν ἔρημον ἐκπεμπόμενος, σαφῶς ἡμῖν τὸ διάφορον τῶν τοῦ Ἐμμανουὴλ λαλοῦσι χαρακτηριστικῶν ὑποστάσεων, τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ, καὶ ἐν μορφῇ ἀνθρώπου ὑπάρχοντης. Εἰ δὲ δάκνεται καὶ κρεουργεῖται τούτων ἀκούων Σευήρος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἀπαρνούμενοι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρώπησιν, πάντως λέξουσι, μὴ ἐξ- C ομοιοῦσθαι τὰ παραδείγματα αὐτοῖς τοῖς πράγμασιν. Οὐκοῦν, ὦ ἀνόητοι, μηδὲ τὸ τοῦ ἀνθρώπου ὑπόδειγμα ἐν ἀπαραλλάκτῳ ἰσότητι τῆς ἑνώσεως καὶ ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ κηρύττετε, ἐπὶ ἀθετήσει τῶν ἐκετέρων αὐτοῦ φύσεων. Σχόλιον. Ἐκ δύο ἀθανάτων, λόγου, καὶ ψυχῆς, καὶ θνητοῦ σώματος σύγκειται ὁ Χριστός· καὶ πῶς λαπὸν ἐπὶ τοσαύτης ἑτερουσίας, καὶ παραλλαγῆς ἀσυγχύτου, μία φύσις δύναται είναι ; Τούτων ἐξ αἱρετικῶν πρὸς αἱρετικοὺς εἰρημένων οὐ βλάπτει ἔχειν τὴν αὐτῶν εἴδησιν, καὶ ἥλῳ τὸν ἦλον συντρίβειν τῶν κακοτρόπων. ΚΕΦΑΛ. Κ'. Κεφάλαια συλλογιστικὰ κατὰ Σενηριανών ἀφρόνων. Ερώτη τι; ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ. Καθ' ὑπόστασιν ἀδιαίρε τον καὶ ἄῤῥητον ὁμολογεῖς ἐν τῇ σαρκώσει ενωθέντα τὸν Θεὸν Λόγον τοῖς σπλάγχνοις, καὶ τοῖς στέρνοις τῆς παναμώμου Θεοτόκου καὶ 'Αειπαρθένου Μαρίας, Η κατενοίκησιν ψιλήν, καθ' ὁμοιότητα τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων, ὡς ἐν σκηνῇ τινι καὶ οἴκῳ, καθὰ λέγει Νεστόριος ; Ο ΑΚΕΦΑΛΟΣ. Πρόδηλον, ότι καθ' ὑπόστασιν ἄρρητον καὶ ἀδιαίρετον ὁμολογοῦμεν ενωθέντα τον Θεόν Λόγον τῇ οὐσία, και γαστρὶ καὶ τοῖς σπλάγχνοις αὐτῆς, καθὰ καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες ἐχήρυξαν. ** Gen. xx11, 12, 13. 1º Exod. 11, 3. 10 Εxod. xxν, 10 seqq. Num. vi, 10, 11. 21 Num. ΑΧΝΗ, 15 seqq. ; Levit. xvi,15,21. • Hebr. II, 4. Levit. v, 7 segg. VIE DUX. CAP. XX.

27) de Christo disserit, oblitus a sacris Litteris tradita exempla usurpare, proprias sibi comminiscitur fabellas. In divina enim Scriptura typum Christi, imo et prototypum a Deo expressum, et delineatum gerit divinus Isaac, et qui loco ejus immolatus est, aries 16, duæ scilicet personæ, diversa natura, et substantia constantes. Neque hunc solum typum retulerunt sancti Patres ad Christum, sed et alios, Moysen, inquam, et fiscellam ", in qua abjectus est a matre in fluvium. Ubi divina Scriptura rursus duas hypostases deprædicat, per Moysen videlicet ac fiscellam seu arcam, quemadmodum et alia arca ex lignis imputribilibus, et auro 138 confecta 18, manifestum typum nobis exhibet diversarum in Christo naturarum sive hypostaseon. Et quidnam Severo insinuare videtur arca aurea, in qua cœlesto manna asservabatur t, nisi diversas et nullo cognationis vinculo inter se colligatas Christi hypostases ? Similiter et duo turtures, quorum alter sacrificabatur, alter non sacrificabatur *, manifestissimam gerunt duarum in Christo personarum figuram; impassibilis, inquam, divinitatis, et passibilis carnis illius. Quemadmodum et duo hirci, quorumi suus immolabatur, alter in desertan dimittebatur", elare nobis repræsentaut characteristicarum hypostaseon diversitatem in Emmanuelo nostro tam in forma Dei, quam in forma hominis subsistente. Si vero ista Severum, omnesque illos, qui Salvatoris incarnationem inficiantur, mordent et lancinant, omnino necesse est, ut fateantur, exempla nou semper omni ex parte rebus respondere. Quocirca, o stolidi, neque hominis exemplum invariabili similitudine et æqualitate, ad unionem et incarnationena Cliristi accommodate, ilque eo line, ut alterutram ipsius naturam evertatis. Scholium. Ex duobus immortalibus, Verbo nimirum et anima, et ex mortali corpore constat Christus; et quomodo ex tanta substantiæ differentia, et diversitate potest una natura constitui ? Haec ab hæreticis adversus hæreticus prolata, 1106- se, et clavum improborum clavo pellere expedit. Varia quæstiones contra Acephalos. Quæstio ORTHODOXI. Num confiteris Verbum divinum secundum hypostasin indivisibilem et ineffabilem in Incarnatione unitum visceribus, et præcordiis integerriæ Deiparæ et semper Virginis Mariæ, an secundum solam inhabitationem, ad similitudinem aliorum hominum, tanquam in tabernaculo et dome quadam, ut vult Nestorius ? ACEPHALUS. Constat nos confteri Verbum divinum secundum ineffabilem, et indivisam suam hypostasin substantiæ, ventri et visceribus matris unitum fuisse, ut sancti Patres tradiderunt. " so 15,

καταλιπών τοὺς τῶν θείων Γραφῶν περὶ Χριστοῦ τύ- Α πους, καὶ ἰδίους αναπλάττεται μύθους. Τύπος μὲν γὰρ πρωτότυπος καὶ θεοχάρακτος ἐν τῇ θείᾳ Γραφή τυγχάνει τοῦ Χριστοῦ ὁ θεῖος Ἰσαάκ, καὶ ὁ ἀντ᾽ αὐτοῦ σφαγιασθείς κριός, τῶν δύο προσώπων τῶν ἑτερογενῶν αὐτοῦ σαφῶς τὴν εἰκόνα προδιαγράφον τες. Οὐ τοῦτον δὲ καὶ μόνον τὸν τύπον ὁ χορὸς τῶν ἀοιδίμων Πατέρων οἶδεν εἰς Χριστὸν ἀναφέρειν ἀλλὰ καὶ ἑτέρους πλείονας, λέγω δὴ τὸν ἱερὸν Μω- σέα, καὶ τὴν θήκην, εἰς ἣν κατακλεισθεὶς ἀπερρίφη ὑπὸ τῆς ἰδίας μητρὸς ἐν τῷ ῥείθρῳ τοῦ ποταμοῦ. Δύο πάλιν ἡμῖν τὰς Χριστοῦ ὑποστάσεις κηρύττουσα Η θεία Γραφή, διὰ τοῦ Μωσέως καὶ τῆς κιβωτού, καθάπερ, καὶ ἡ ἑτέρα κιβωτός, ἡ ἐκ ξύλων ἀσήπτων καὶ χρυσίου συγκειμένη, τύπον ἐνεργή φέρει ἡμῖν τῶν ἑτερουσίων φύσεων ήγουν Χριστοῦ ὑποστά - σεων. Τί δὲ ἄρα δοκεῖ τῷ Σευήρῳ αἰνίττεσθαι καὶ ἡ στάμνος ή χρυσῆ, ἡ τὸ οὐράνιον ἔχουσα μάννα, εἰ μὴ τοὺς ἀλλοφύλους καὶ ἑτεροφυεῖς τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσει;; Ωσαύτως καὶ αἱ δύο τρυγόνες; ή θυρ μένη, καὶ μὴ θυομένη, δύο Χριστοῦ προσώπων εἰσὶ δηλωτικά σαφῶς, λέγω δὴ τῆς ἀπαθοῦς αὐτοῦ θεότη- τος, καὶ τῆς παθητῆς αὐτοῦ σαρκός. Ώσπερ πάλιν καὶ οἱ δύο τράγοι, ὁ σφαζόμενος, καὶ ὁ εἰ; τὴν ἔρη- μον ἐκπεμπόμενος, σαφῶς ἡμῖν τὸ διάφορον τῶν τοῦ Ἐμμανουὴλ λαλοῦσι χαρακτηριστικῶν ὑποστάσεων, τοῦ ἐν μορφῇ Θεοῦ, καὶ ἐν μορφῇ ἀνθρώπου ὑπάρχον- της. Εἰ δὲ δάκνεται καὶ κρεουργεῖται τούτων ἀκούων Σευήρος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἀπαρνούμενοι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρώπησιν, πάντως λέξουσι, μὴ ἐξ- C ομοιοῦσθαι τὰ παραδείγματα αὐτοῖς τοῖς πράγμασιν. Οὐκοῦν, ὦ ἀνόητοι, μηδὲ τὸ τοῦ ἀνθρώπου ὑπόδειγμα ἐν ἀπαραλλάκτῳ ἰσότητι τῆς ἑνώσεως καὶ ἐνανθρω πήσεως τοῦ Χριστοῦ κηρύττετε, ἐπὶ ἀθετήσει τῶν ἐκετέρων αὐτοῦ φύσεων. Σχόλιον. Ἐκ δύο ἀθανάτων, λόγου, καὶ ψυχῆς, καὶ θνητοῦ σώματος σύγκειται ὁ Χριστός· καὶ πῶς λαπὸν ἐπὶ τοσαύτης ἑτερουσίας, καὶ παραλλαγῆς ἀσυγχύτου, μία φύσις δύναται είναι ; Τούτων ἐξ αἱρετικῶν πρὸς αἱρετικοὺς εἰρημένων οὐ βλάπτει ἔχειν τὴν αὐτῶν εἴδησιν, καὶ ἥλῳ τὸν ἦλον συντρίβειν τῶν κακοτρόπων. ΚΕΦΑΛ. Κ'. Κεφάλαια συλλογιστικὰ κατὰ Σενηριανών ἀφρόνων. Ερώτη τι; ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ. Καθ' ὑπόστασιν ἀδιαίρε τον καὶ ἄῤῥητον ὁμολογεῖς ἐν τῇ σαρκώσει ενωθέντα τὸν Θεὸν Λόγον τοῖς σπλάγχνοις, καὶ τοῖς στέρνοις τῆς παναμώμου Θεοτόκου καὶ 'Αειπαρθένου Μαρίας, Η κατενοίκησιν ψιλήν, καθ' ὁμοιότητα τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων, ὡς ἐν σκηνῇ τινι καὶ οἴκῳ, καθὰ λέγει Νεστόριος ; Ο ΑΚΕΦΑΛΟΣ. Πρόδηλον, ότι καθ' ὑπόστασιν ἄρρητον καὶ ἀδιαίρετον ὁμολογοῦμεν ενωθέντα τον Θεόν Λόγον τῇ οὐσία, και γαστρὶ καὶ τοῖς σπλάγχνοις αὐτῆς, καθὰ καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες ἐχή- ρυξαν. ** Gen. xx11, 12, 13. 1º Exod. 11, 3. 10 Εxod. xxν, 10 seqq. Num. vi, 10, 11. 21 Num. ΑΧΝΗ, 15 seqq. ; Levit. xvi,15,21. • Hebr. II, 4. Levit. v, 7 segg. VIE DUX. CAP. XX.

col. 271–272page 12 of 31

Caput XX

PG 89:271Ο Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὕτως ἔχει ἡ ἀλήθεια, καὶ οὕτω πιστεύομεν, καὶ οὕτως κηρύττομεν. Ειπέ μοι λοιπόν, παρακαλῶ, ὦ βέλτιστε, τοῦ Θεοῦ Λόγου καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένου τοῖς σπλάγχνοις, καὶ σαρκί, καὶ μυελοῖς τῆς πανυμνήτου Θεοτόκου, καὶ ἀδιαιρέτως καὶ ἀχωρίστως σαρκωθέντος, καὶ συμπλακέντος τῇ παναχράντῳ ὑπάρξει αὐτῆς, ὅτε ἔφερεν αὐτὸν ἐν τα στρὶ, καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένον ἐν αὐτῇ τὸν ἐννεαμη ναῖον χρόνον, πότερον μία φύσις ἦν ἡ Παρθένος, καὶ ὁ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένος τῇ σαρκὶ αὐτῆς Θεὸς λό γος, ἢ δύο φύσεις; Καὶ εἰ μὲν μίαν φύσιν εἴπῃς τῆς γυναικὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, εἰπέ μοι, πόσον μέσ ρος ταύτης τῆς μιᾶς φύσεως ἐν τῷ τόκῳ λαβὼν ὁ Χριστός, διέστη ἐξ αὐτῆς; καὶ πόσον ἀπέμεινεν ἐν αὐτῇ; Εἰ δὲ οὐκ ἔστι μία, ἀλλὰ δύο φύσεις, ή Παρ θένος καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, μετὰ τὸ γενέσθαι τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτῆς, τί μάτην προσ φασίζεσθε φάσκοντες, ἀδύνατον είναι δύο φύσεις μετά τὴν καθ' ὑπόστασιν, ἕνωσιν; Αλλος λόγος. Ἡ ἐκ τόπου εἰς τόπον ἐκπορευτικὴ μετάστασις οὐκ ἔστιν ἀπεριγράπτου φύσεως. Τον οὐρανὸν γὰρ καὶ τὴν γῆν πληροῖ ὁ Λόγος καὶ Θεός σαρκωθεὶς τοίνυν, καὶ τεχθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου, πῶς προήλθε, καὶ ἐχωρίσθη ἐξ αὐτῆς ὁ Χρισ στός; Κἂν γὰρ κατὰ σάρκα ψιλήν εἴπῃς αὐτὸν χωρισθέντα ἐν τῷ τόκῳ, ἐκ τῆς μητρός, ἰδοὺ τὰ Νε στορίου φρονείς. Εἰ δὲ σαρκὶ καὶ θεότητι χωριό σμὸν ἐκ τῆς μητρὸς πεποίηκε, πῶς ἡ καθ' ὑπό στασιν ἡνωμένη θεότης τοῖς σπλάγχνοις καὶ στέρ νοις τῆς ἁγίας Παρθένου εχωρίσθη τεχθεῖσα ἀπ' αὐτῆς; "Αλλως περὶ αὐτοῦ ἐρωτήσεως. Πῶς φρονεῖς τὸ πανάγιον Πνεῦμα κατελθὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ μεῖ ναν ἐν Χριστῷ; κατ' οὐσίαν καὶ κατ' ἀλήθειαν ὑποστατικῶς, ἢ κατὰ χάριν τινὰ καὶ ἁγιασμὸν, ὡς ἐφ' ἑνὸς τῶν προφητῶν καὶ ψιλῶν ἀνθρώπων, καθά φη σιν οἱ αἱρετικοί; Ο ΑΚΕΦΑΛΟΣ. Πρόδηλον, ὅτι οὐσιωδῶς, καὶ οὐχ ὡς ἐφ' ἑνὸς τῶν προφητῶν ὁμολογοῦμεν τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐπιδημήσαν, καὶ μεῖναι ἐν τῷ Χριστῷ. Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Λέγε μοι λοιπόν, παρακαλώ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποστατικῶς, ὡς λέγεις, μείναντος ἐν τῷ Χριστῷ, ὁ Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, μία φύσι; εἰσὶν, ἢ δύο; ΝΟΤΑ.

ORTHODOXUS. Sic se habet veritas; sic 139 crelimus, sic docemus. Dic amplius, o bone, Verbo divino secundum hypostasin visceribus, carni et medullis decantatissimæ Deiparæ unito, indivisi biliter itidem et inseparabiliter incarnato, et exsi stentiæ ejus immaculatæ et illibatæ quasi adnato et concreto; quando ferebat Verbuïn in utero sibi se cundum hypostasin conjunctum, et quidem novem mensium spatio. Num una natura erat Virgo, et Verbum divinum secundum hypostasin illi unitum, an duæ naturæ? Et si matris et Verbi divini unam naturam arbitraris esse, cedo, quamnam partem hujus unius naturæ accipiens Christus in partu a matre sejunctus est? et quænam pars remansit in Virgine? Si vero Virgo et Verbum non sunt una, sed duæ naturæ post unionem hypostaticam in utero Virginis peractam, cur ergo incassum perpe tim vociferamini, fieri non posse, ut post unionem bypostaticam sint naturæ duæ? Alia quæstio. Si transitio de loco ad locum in circumscriptæ naturæ non convenit; Verbum enim cœlum et terram implet; quomodo incarnatus, et ex sanctissima Virgine natus Christus ex eadem processit, et ab eadem sejunctus est? Nam si di cas eum in partu sola et nuda carne a matre se paratum esse, jam in Nestorii errorem incurris. Si vero carne ct divinitate, a matre sejunctus est, quo modo divinitas secundum hypostasin visceribus et præcordiis sanctissimæ Virginis unita, per nativi tatem ab illa separari potuit? Alia quaestio. Quomodo existimas Spiritum sau ctuun, Christo in Jordane baptizato, descendentem mansisse in Christo? num hypostatice secundum substantiam et veritatem, an secundum gratiam quamdam et sanctificationem quemadmodum in prophetis, iisque qui tantum sunt nomines, manere solet, ut placet hæreticis? ACEPHALUS. Manifestum est Spiritum san ctum substantialiter ad Christum venisse, inque eo mansisse, non autem ut in aliquo propheta. ORTHODOXUS. Dic ergo mili, cum, ut ais, Spiritus sanctus in Christo hypostatice manserit, num Verbum et caro, et Spiritus sanctus una sunt natura an duæ? Verbum divinum non fuit hypostatice uni tum visceribus et utero beatæ Virginis, sed corpori ex beata Virgine assumpto: quod corpus cum Ver bo bypostatice unitum, aliter sanctissimæ Virgini non uniebatur, quam quomodo infans in utero ma terno cum matre sua uniri solet. Dicit tamen Ana stasius Verbum hypostatice cum diva Virgine fuisse unitum; quia hypostatice unitum fuit carni ex D. Virgine assumpie, et non tantum secum dum inhabitationem gratie et gloriæ; ut volebat Nestorius. Quapropter merito etiam Deiparæ no men tulit, cum Deum incarnatum seu humanæ na turæ secundum hypostasin unitum vere pepererit. Id est, carne cum divino Verbo bypostatice non unita. ld est, carne cum Verbo bypostatice unita. Divinitas non fuit sejuncta a Virgine per partum; sed corpus hypostatice cum Deo Verbo conjunctum. Cum enim divinitas seu bypostasis Verbi ubique præsens sit, localiter moveri nequit. Et tamen Deus seu Verbuin vere ex utero Virginis exiit, sed Deus seu Verbum secundum humanamu naturam seu qua home.

Ο Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὕτως ἔχει ἡ ἀλήθεια, καὶ οὕτω πιστεύομεν, καὶ οὕτως κηρύττομεν. Ειπέ μοι λοιπόν, παρακαλῶ, ὦ βέλτιστε, τοῦ Θεοῦ Λόγου καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένου τοῖς σπλάγχνοις, καὶ σαρκί, καὶ μυελοῖς τῆς πανυμνήτου Θεοτόκου, καὶ ἀδιαιρέτως καὶ ἀχωρίστως σαρκωθέντος, καὶ συμπλακέντος τῇ παναχράντῳ ὑπάρξει αὐτῆς, ὅτε ἔφερεν αὐτὸν ἐν τα στρὶ, καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένον ἐν αὐτῇ τὸν ἐννεαμη ναῖον χρόνον, πότερον μία φύσις ἦν ἡ Παρθένος, καὶ ὁ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένος τῇ σαρκὶ αὐτῆς Θεὸς λό γος, ἢ δύο φύσεις; Καὶ εἰ μὲν μίαν φύσιν εἴπῃς τῆς γυναικὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, εἰπέ μοι, πόσον μέσ ρος ταύτης τῆς μιᾶς φύσεως ἐν τῷ τόκῳ λαβὼν ὁ Χριστός, διέστη ἐξ αὐτῆς; καὶ πόσον ἀπέμεινεν ἐν αὐτῇ; Εἰ δὲ οὐκ ἔστι μία, ἀλλὰ δύο φύσεις, ή Παρ θένος καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, μετὰ τὸ γενέσθαι τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτῆς, τί μάτην προσ φασίζεσθε φάσκοντες, ἀδύνατον είναι δύο φύσεις μετά τὴν καθ' ὑπόστασιν, ἕνωσιν; Αλλος λόγος. Ἡ ἐκ τόπου εἰς τόπον ἐκπορευτικὴ μετάστασις οὐκ ἔστιν ἀπεριγράπτου φύσεως. Τον οὐρανὸν γὰρ καὶ τὴν γῆν πληροῖ ὁ Λόγος καὶ Θεός σαρκωθεὶς τοίνυν, καὶ τεχθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ νου, πῶς προήλθε, καὶ ἐχωρίσθη ἐξ αὐτῆς ὁ Χρισ στός; Κἂν γὰρ κατὰ σάρκα ψιλήν εἴπῃς αὐτὸν χωρισθέντα ἐν τῷ τόκῳ, ἐκ τῆς μητρός, ἰδοὺ τὰ Νε στορίου φρονείς. Εἰ δὲ σαρκὶ καὶ θεότητι χωριό σμὸν ἐκ τῆς μητρὸς πεποίηκε, πῶς ἡ καθ' ὑπό στασιν ἡνωμένη θεότης τοῖς σπλάγχνοις καὶ στέρ νοις τῆς ἁγίας Παρθένου εχωρίσθη τεχθεῖσα ἀπ' αὐτῆς; "Αλλως περὶ αὐτοῦ ἐρωτήσεως. Πῶς φρονεῖς τὸ πανάγιον Πνεῦμα κατελθὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ μεῖ ναν ἐν Χριστῷ; κατ' οὐσίαν καὶ κατ' ἀλήθειαν ὑπο στατικώς, ἢ κατὰ χάριν τινὰ καὶ ἁγιασμὸν, ὡς ἐφ' ἑνὸς τῶν προφητῶν καὶ ψιλῶν ἀνθρώπων, καθά φη σιν οἱ αἱρετικοί; Ο ΑΚΕΦΑΛΟΣ. Πρόδηλον, ὅτι οὐσιωδῶς, καὶ οὐχ ὡς ἐφ' ἑνὸς τῶν προφητῶν ὁμολογοῦμεν τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐπιδημήσαν, καὶ μεῖναι ἐν τῷ Χριστῷ. Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Λέγε μοι λοιπόν, παρακαλώ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποστατικῶς, ὡς λέγεις, μείναντος ἐν τῷ Χριστῷ, ὁ Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, μία φύσι; εἰσὶν, ἢ δύο; ΝΟΤΑ.

col. 273–274page 13 of 31

PG 89:273Άλλως πρὸς τοὺς αὐτούς. Ο θείος Απόστολος Α φησιν, ὅτι ὁ Ἐν Χριστῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, ο Πρόδηλον οὖν ὅτι ἐν τῇ ενώσει τῇ γενομένῃ τῇ ἁγία Παρθένω, τότε ᾤκησεν ἀῤῥήτως ἐν αὐτῇ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος. Υπάρχοντος τοίνυν παντὸς τοῦ πληρώματος τῆς θεότητος ἐν αὐτῇ ἀδιαιρέτου, πότερον μία φύσις ἦν τῆς Παρθένου καὶ τοῦ πληρώματος παντὸς τῆς θεό τητας διὰ τὴν ἔνωσιν, ἢ δύο φύσεις ; *Αλλως. Εἰ διὰ τὸ ἀχώριστον καὶ ἀδιαίρετον τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς ἐμψύχου αὐτοῦ σαρκὸς μία φύσ σις ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σάρξ τυγχάνει, πάντως ὅτι διὰ τὸ ἀχώριστον αὐτὸν εἶναι τοῦ θρόνου Χερουβικοῦ μία λοιπὸν φύσις, ο θρόνος, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος ὁ ἐν αὐτῷ ἐστιν. Αλλως. Τὸ ἀσώματον πρὸς τὸ ἀσώματον, καὶ τὸ Εῦλον πρὸς τὸ ἄϋλον οἰκειοτέραν πάντως, καὶ εύχερεστέραν, καὶ ἀχωριστοτέραν τὴν ἔνωσιν ἔχει, ὡς ὁμοφυές, καὶ πνευματικὸν, καὶ ὁμοούσιον πρὸς τὸ ὁμοούσιον· ὑπὲρ τὴν ἕνωσιν τοῦ ἀσωμάτου πρὸς τὸ ὑλικόν· καὶ τοῦ ἀφθάρτου πρὸς τὸ φθαρτόν· καὶ τοῦ ἀπαθοῦς πρὸς τὸ παθητόν· καὶ τοῦ ἀπεριγράπτου πρὸς τὸ περιγραπτόν. Εἰ οὖν μία φύσις, διὰ τὴν ἀχώριστον ἔνωσιν, ἔστι τῆς περιγεγραμμένης καὶ θνητῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ ἀπεριγράπτου ἐν αὐτῇ Θεοῦ Λόγου, πολλῷ πλέον μία λοιπὸν ὑπόστασις ἔσται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ ἀχωρίστου τῶν κόλπων αὐτοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ, εἴπερ ἀχώριστον δοξάζεις τὸν Υἱὸν τῶν κόλπων τοῦ Πατρός. Οσας γὰρ ἂν ἐνώσεις εἴπῃς τοῦ κτιστοῦ πρὸς τὸ ἄκτιστον, οὐκ οἶμαι εἶναι C ταύτας ἐνωτικωτέρας τῆς σὺν ἀλλήλοις ὑπάρξεως τῶν ὁμοφυῶν καὶ ἀΰλων ὑποστάσεων τοῦ Θεοῦ. Εἰ καὶ τὰ μάλιστα ἐν τρισὶν ἀσυγχύτοις ὑποστάσεσι τὴν ἐμούσιον Τριάδα πιστεύομεν. Δάλως. Σευήρου, καὶ Τιμοθέου, καὶ ὑμῶν λεγόντων, ότι φύσις Χριστοῦ μόνη θεότης ἐστί· λέγοντος δὲ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τοὺς μαθητάς, περὶ Λαζάρου, ότι ο ᾿Απέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ, ο πῶς Θεός ὧν οὐκ ἦν ἐκεῖ; Ποῦ οὐκ ἔστιν ὁ Θεός; Πάντως ἀληθῶς ἐν τῇ καρδίᾳ Σευήρου, καὶ ὑμῶν, οὐκ ἔπιν ὁ Θεός. Διὸ περὶ τῶν ὑμετέρων καρδιῶν λέγει καὶ ὁ ἅγιος ἄγγελος, ὅτι Ηγέρθη, οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς. Σχόλιον. Διὰ συντόμου χρησίμως. Αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ταυτολογούντων καὶ προβαλλομένων τῶν Μονοφυσιτῶν, ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ταῦτα λέγειν, τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνὰς πρὸς αὐτούς. Καθὰ οὖν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ πρὸς αὐτοὺς διαλέξει πρόκειται, ἐν τῷ τρίτῳ τετραδίῳ, πάλιν διὰ συντόμου ἐροῦμεν ερωτώμενοι παρ' ὑμῶν, πᾶσαν εὐαγγελικὴν, καὶ ἀποστολικὴν, καὶ προφητικήν, καὶ Μωσαϊκὴν πτωχοπρεπή φωνὴν ἁρμόζουσαν τῇ ἀνθρωπίνη φύσει τοῦ Χριστοῦ· οἷον τὸν ο Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος. » Καὶ τὸ « Εγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος. » Καὶ τὸ « Ιδού συνήσει ὁ παῖς μου. • Καὶ τὸ, ο "Ανθρωπός ἐστι, καὶ τί; γνώσεται st Coloss. 11, 9. sa Juan. st, 13. 2: Marc. xvi, G. 28 Deut. xviii, 15. 16 Psal. Lxxxvu, 5. VIE DUX.

Alia quæstio ad eosdem. Divinus Apostolus ait : ‹ In Christo habitare omnein divinitatis plenitudinem corporaliter "., Planum igitur fit, in unione facta in sacratissimæ Virginis utero, ineffabiliter habitasse in illa omnem divinitatis plenitudinem. Cum igitur in illa omnis plenitudo indivisæ divinitatis exstiterit; quæro utrum 140 fuerit una natura Virginis, et omnis illius plenitudinis indivisæ divinitatis propter unionem, an duæ naturæ ? · . Alia quæstio. Si una est Verbi divini et carnis as sumptæ natura, eo quod inseparabili et indivulso nexu cohæreant, sequitur thronum Cherubicum et Verbum, quod in illo residet, unam eamdemque paturam esse; quia a se mutuo separari non possunt. Alia quaestio. Incorpereum cum incorporeo ; et quod materia caret, cum eo, quod materiæ est expers, convenientius, facilius et inseparabilius uniri potest, tanquam cognatum, spirituale, et consuh stantiale cum consubstantiali, quam uniatur incorporeum cum materiali, et corruptionis expers cum corruptibili, et impatibile cum patibili, et incircumscriptum cum circumscripto. Si igitur propter inseparabilem unionem una est natura circuntscriptæ et mortalis carnis, et incircumscripti Verbi in carne habitantis, multo magis una erit hypostasis Dei Patris, et ejus, qui ab ipso indivulsus est, unigeniti Filii. Si, tuo judicio, a sinu Patris Filius est inseparabilis. Quascunque enim uniones creati cum increato enumeres, non arbitror illas arctiores esse, quam nexum illum mutuum subsistentiæ cognatarum et materiæ expertium divinarum hypostaseon, tametsi maxime in tribus inconfusis hypostasibus consubstantialem Trinitatem subsistere credimus. Alia quaestio. Severo, Timotheo, et vobis asseve rantibus Christi naturam esse solam divinitatem : Christo autem de Lazaro dicente: : Mortuus est, et gaudeo, quia non eram ibi a;, quomodo, cum Deus esset, non erat ibi? Ubinam non est Deus? Vere in corde Severi et vestro non est Deus. Quare et de cordibus vestris sacer ait angelus: Surrexit, non est s in animabus vestris. Scholium. Breviter, sed utiliter. Porro cum eadem de iisdem sæpius repetant et oggerant Monophysitæ, necesse est ut et nos sanctorum Patrum testimonia adversus illos iteremus. Quemadmodum igitur jam in secunda cum illis disceptatione (quam in tertio tetradio seu quaternione invenies) fecimus, omnia illis Scripturæ evangelicæ et apostolicæ, propheticæ et Mosaicæ testimonia, humilitatis Christi indicia et naturæ humanæ convenientia proponemus; ut illud : e Prophetam suscitabit vobis Dominus "., Et illud: • Factus sum sicut homo sine adjutorio 6. ο Et illud : : Ecce intelligit puer meus ". » Et : « llomo 27 1:2.

Άλλως πρὸς τοὺς αὐτούς. Ο θείος Απόστολος Α φησιν, ὅτι ὁ Ἐν Χριστῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, ο Πρόδηλον οὖν ὅτι ἐν τῇ ενώσει τῇ γενομένῃ τῇ ἁγία Παρθένω, τότε ᾤκησεν ἀῤῥήτως ἐν αὐτῇ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος. Υπάρχοντος τοίνυν παντὸς τοῦ πληρώματος τῆς θεότητος ἐν αὐτῇ ἀδιαιρέτου, πότερον μία φύσις ἦν τῆς Παρθένου καὶ τοῦ πληρώματος παντὸς τῆς θεό τητας διὰ τὴν ἔνωσιν, ἢ δύο φύσεις ; *Αλλως. Εἰ διὰ τὸ ἀχώριστον καὶ ἀδιαίρετον τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς ἐμψύχου αὐτοῦ σαρκὸς μία φύσ σις ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σάρξ τυγχάνει, πάντως ὅτι διὰ τὸ ἀχώριστον αὐτὸν εἶναι τοῦ θρόνου Χερουβικοῦ μία λοιπὸν φύσις, ο θρόνος, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος ὁ ἐν αὐτῷ ἐστιν. Αλλως. Τὸ ἀσώματον πρὸς τὸ ἀσώματον, καὶ τὸ Εῦλον πρὸς τὸ ἄϋλον οἰκειοτέραν πάντως, καὶ εύχε- ρεστέραν, καὶ ἀχωριστοτέραν τὴν ἔνωσιν ἔχει, ὡς ὁμοφυές, καὶ πνευματικὸν, καὶ ὁμοούσιον πρὸς τὸ ὁμοούσιον· ὑπὲρ τὴν ἕνωσιν τοῦ ἀσωμάτου πρὸς τὸ ὑλικόν· καὶ τοῦ ἀφθάρτου πρὸς τὸ φθαρτόν· καὶ τοῦ ἀπαθοῦς πρὸς τὸ παθητόν· καὶ τοῦ ἀπεριγράπτου πρὸς τὸ περιγραπτόν. Εἰ οὖν μία φύσις, διὰ τὴν ἀχώριστον ἔνωσιν, ἔστι τῆς περιγεγραμμένης καὶ θνητῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ ἀπεριγράπτου ἐν αὐτῇ Θεοῦ Λόγου, πολλῷ πλέον μία λοιπὸν ὑπόστασις ἔσται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ ἀχωρίστου τῶν κόλπων αὐτοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ, εἴπερ ἀχώριστον δοξάζεις τὸν Υἱὸν τῶν κόλπων τοῦ Πατρός. Οσας γὰρ ἂν ἐνώσεις εἴπῃς τοῦ κτιστοῦ πρὸς τὸ ἄκτιστον, οὐκ οἶμαι εἶναι C ταύτας ἐνωτικωτέρας τῆς σὺν ἀλλήλοις ὑπάρξεως τῶν ὁμοφυῶν καὶ ἀΰλων ὑποστάσεων τοῦ Θεοῦ. Εἰ καὶ τὰ μάλιστα ἐν τρισὶν ἀσυγχύτοις ὑποστάσεσι τὴν ἐμούσιον Τριάδα πιστεύομεν. Δάλως. Σευήρου, καὶ Τιμοθέου, καὶ ὑμῶν λεγόν- των, ότι φύσις Χριστοῦ μόνη θεότης ἐστί· λέγοντος δὲ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τοὺς μαθητάς, περὶ Λαζάρου, ότι ο ᾿Απέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ, ο πῶς Θεός ὧν οὐκ ἦν ἐκεῖ; Ποῦ οὐκ ἔστιν ὁ Θεός; Πάν- τως ἀληθῶς ἐν τῇ καρδίᾳ Σευήρου, καὶ ὑμῶν, οὐκ ἔπιν ὁ Θεός. Διὸ περὶ τῶν ὑμετέρων καρδιῶν λέγει καὶ ὁ ἅγιος ἄγγελος, ὅτι Ηγέρθη, οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς. Σχόλιον. Διὰ συντόμου χρησίμως. Αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ταυτολογούντων καὶ προ- βαλλομένων τῶν Μονοφυσιτῶν, ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ταῦτα λέγειν, τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνὰς πρὸς αὐτούς. Καθὰ οὖν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ πρὸς αὐτοὺς διαλέξει πρόκειται, ἐν τῷ τρίτῳ τετραδίῳ, πάλιν διὰ συντόμου ἐροῦμεν ερωτώμενοι παρ' ὑμῶν, πᾶσαν εὐαγγελικὴν, καὶ ἀποστολικὴν, καὶ προφητικήν, καὶ Μωσαϊκὴν πτωχοπρεπή φωνὴν ἁρμόζουσαν τῇ ἀν- θρωπίνη φύσει τοῦ Χριστοῦ· οἷον τὸν ο Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος. » Καὶ τὸ « Εγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος. » Καὶ τὸ « Ιδού συνήσει ὁ παῖς μου. • Καὶ τὸ, ο "Ανθρωπός ἐστι, καὶ τί; γνώσεται st Coloss. 11, 9. sa Juan. st, 13. 2: Marc. xvi, G. 28 Deut. xviii, 15. 16 Psal. Lxxxvu, 5. VIE DUX.

col. 275–276page 14 of 31

PG 89:275τό, « Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι. ο Καὶ τὸν • Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν. » Και, • Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε. » Και, « Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν εἶπον ὑμῖν; » Καὶ, ο Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ. Καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου λεγόμενον, ὅτι • Ηγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε. » Και, « Ὁ Ἰησοῦς ὁ παῖς προέκοπτε σοφίᾳ, καὶ ἡλικίᾳ, καὶ χάριτι. Και, • Ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσιν. ο Καὶ τὸ . Ο Θεός καὶ τὸν Κύριον ήγειρε, ο Καὶ τὸ, « Εδόξασε τὸν παῖδα αὐτοῦ, Ἰησοῦν, τοῦτ' ἔστι, τὸν δοῦλον αὐτοῦ. Καὶ ὅπως συντόμως είπω, οἷον δή ποτε ῥῆμα πτω χοπρεπές Χριστοῦ ἐκ θείας Γραφῆς ἐρωτήσωμεν αὐτούς, ὅτι κατὰ ποίαν φύσιν τοῦ Χριστοῦ ταῦτα τα πεινὰ εἴρηνται, αὐτοὶ ἀποφεύγοντες τὸ εἰπεῖν τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, λέγουσιν, ὅτι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ ταῦτα λέγονται, κατὰ τὸ πρόσλημμα, κατὰ τὸ δρώμενον, κατὰ τὸ σῶμα, κατὰ τὴν σάρκα, καὶ ἁπλῶς μυρίας ἄλλας προσηγορίας ὀνομάζουσι τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ· φύσιν δὲ οὐδα μῶς αὐτὴν λέγειν ἀνέχονται. Εἶτα ἐρωτῶμεν αὐτοὺς, ὅτι Τίνος χάριν παραιτεῖσθε τὸ ὀνομάσαι φύσιν τὴν ἀνα θρωπότητα τοῦ Χριστοῦ; καὶ ἀποκρίνονται λέγοντες, ὅτι ἡ Ἐὰν εἴπωμεν αὐτὴν φύσιν, ἐξ ἀνάγκης πάσης λέγωμεν αὐτὴν καὶ πρόσωπον. Καὶ εὑρισκόμεθα δύο πρόσωπα ὁμολογοῦντε;, ὥσπερ ὁ Νεστόριος· οὐκ ἔστι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. » αὐτόν; ι Καὶ πάλιν τὰς εὐαγγελικὰς φωνάς, οἷον • Ει : • Ερώτησις ὀρθοδόξου πρὸς ταῦτα. Τί οὖν, ὦ ἄνδρες; Πᾶς ὁ λέγων τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, καθὼς καὶ ἡ σύνοδος Χαλκηδόνος αὐτῆς εἶπεν, Νεστοριανὸς ὑπάρχει; Αποκρίνονται πρὸς ταῦτα οἱ Σευήρου λέγοντες· « Ναί, οὐκ ἔστι γάρ φύσις ἀπρόσωπος. » Οτε οὖν ταῦτα εἴπωσι, τότε προφέρομεν αὐτοῖς τὰς προειρημένας ἐν τοῖς ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων Πατέρων χρήσεις, τὰς ὀνομαζούσας τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν· καὶ ἐλέγχομεν αὐτοὺς, ὅτι οὐ τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἀκολουθοῦσιν, ἀλλὰ τῇ νομοθεσία Σευήρου στοιχοῦντες ἀποῤῥίπτουσι τὰς φωνὰς τῶν ἁγίων Πατέρων, Νεστοριανούς αὐτοὺς δεικνύντες, διὰ τὸ ὄνο μάζειν αὐτοὺς φύσιν τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ. Ταῦτα δὲ πάντα κατὰ ἀντιπάθειαν τῆς συνόδου Χαλ 11, κηδόνος ποιοῦσι, δι' αὐτὴν ἀρνούμενοι τοὺς ἁγίους Πατέρας, καὶ στοιχοῦντες μᾶλλον Σευήρῳ τῷ οἰκείῳ διδασκάλῳ κακῶς, τῷ νομοθετήσαντι αὐτοῖς, καὶ εἰπόντι, ὅτι Κἂν αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐστὶ φωνὴ λέγουσα δύο φύσεις ἐν Χριστῷ, μὴ δέξασθε ταύτην. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, γινώσκων ὁ Σευῆρος τὴν φωνὴν τῶν δύο φύσεων τῶν ἀδιαιρέτων Χριστοῦ πατρικὴν οὖσαν καὶ ἀδιάβλητον, καὶ ἀπορῶν πρὸς τὴν ταύτης ανατροπὴν, προφασίζεται προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, φάσκων προς Νηφάλιον καὶ πρὸς Συμπλίκιον, ὅτι « ἕως τῶν χρόνων Νεστορίου δεκτικὴ ἦν ἡ φωνὴ τῶν δύο φύσεων, ἀπὸ δὲ ** Jerem. xvn, 9, sec. LXX. 32 Joan, xiv, 28. * Joan. x1, 13. »Matth. XXVER, 6. 20 Lule. ** Joan. v, 30. at Joan. sui, 8. st Joan. vni, 40 52. 36 ibid. 51. 27 Act. 11, 15. sn ibid. 13. S. ANASTASII SINAIT E

est, et quis cognoscet illumn "8 ? » 141 Item dicla A evangelica, ut : Pater mieus major me est s. » « Non possum a meipso facere quidquam ”. › Et illud : Me autem non semper habetis ”. . Et : c Quid quæritis me interficere hominem, qui veritatem dixi Lazarus mortuus est; et gaudeo, vobis 3 ? » Ει : « quia non eram ibi s. » Et illud angeli : • Surrexit, non est hic ". » El : • Puer Jesus proficiebat sa- Subditus erat pientia, et ætate, et gratia ”. • Ει : « parentibus 8. . Et illud : • Deus etiam Dominum suscitavit sr. Glorificavit puerum suum Jesum s, hoc est, servum suum. Et ut rem in pauca conferam ; qualemcunque locum in abjectionis Christi testimonium ex divina Scriptura proferamus, semper rogabimus: secundum quam naturam Christi, hæc vilia et despicabilia dicta accipi et intelligi debeant, Ipsi abnuentes carnem Christi appellare naturam, aiunt hæc de Christo dici secundum humanitatem ; secundum id, quod assumptum est, et sub aspectum cadit; secundum corpus, et secundum carnem; innumerabilia nomina humanitati tribuunt; sed ut humanitatem naturæ nomine afficiant, induci nequeunt. Deinde quæramus, qua de causa nolint humanitati appellationem na- Luræ concedere, qui mox respondebunt : • Si no+ minemus naturam, necessario etiam nominabimus hypostasin et cum Nestorio duas hypostases seu personas in Christo constituemus, neque enim est ulla natura absque persona. » Orthodoxi ad hæc quæstio. Quid igitur, o viri? An omnis, qui confitetur carnem Christi esse naturam, sicut et synodus Chaleedlonensis dixit, Nestorianus erit? Respondent Severiani : c Utique; nulla enim natura est personae expers. » Quando hæc effutiunt, tunc adferimus jam antea allata sanctorum Patrum dicta : quæ etiam post unionem carnem Christi nominant naturam; et redarguimus illos, tanquam a sanctorum Patrum semita deerrantes, et Severi vestigiis insistentes; sanctorum enim Patrum doctrinam repudiant, eosque Nestorianos nominant ; eo quod carmem Christi appellent naturam. Hæc autem omnia faciunt odio Chalcedonensis synodi. Propter illam a sanctis Patribus desciscunt, et Severo magistro suo D improbe adhærescunt; qui ipsis tradidit ac persuasit, ut assertionem iftam, quæ duas in Christo naturas statuit, repudient, quantumvis ab ipso sancto Cyrillo assertam. Postquam ergo, ut antea dixi, Severus animadvertit appellationem duarum et indivisarum naturarum in Christo a Patribus profectam esse, onnique reprehensione 142 vacare : dubitans quomodo eam everteret, ac e medio tolleret, comminiscitur excusationes in peccatis, et ad Nephalium ac Simplicium seribens ait potuisse appellationem dua-

τό, « Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι. ο Καὶ τὸν • Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν. » Και, • Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε. » Και, « Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν εἶπον ὑμῖν; » Καὶ, ο Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ. Καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου λεγόμενον, ὅτι • Ηγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε. » Και, « Ὁ Ἰησοῦς ὁ παῖς προέκοπτε σοφίᾳ, καὶ ἡλικίᾳ, καὶ χάριτι. Και, • Ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσιν. ο Καὶ τὸ . Ο Θεός καὶ τὸν Κύριον ήγειρε, ο Καὶ τὸ, « Εδόξασε τὸν παῖδα αὐτοῦ, Ἰησοῦν, τοῦτ' ἔστι, τὸν δοῦλον αὐτοῦ. Καὶ ὅπως συντόμως είπω, οἷον δή ποτε ῥῆμα πτω χοπρεπές Χριστοῦ ἐκ θείας Γραφῆς ἐρωτήσωμεν αὐτούς, ὅτι κατὰ ποίαν φύσιν τοῦ Χριστοῦ ταῦτα τα πεινὰ εἴρηνται, αὐτοὶ ἀποφεύγοντες τὸ εἰπεῖν τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, λέγουσιν, ὅτι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ ταῦτα λέγονται, κατὰ τὸ πρόσλημμα, κατὰ τὸ δρώμενον, κατὰ τὸ σῶμα, κατὰ τὴν σάρκα, καὶ ἁπλῶς μυρίας ἄλλας προσηγορίας ὀνομάζουσι τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ· φύσιν δὲ οὐδα μῶς αὐτὴν λέγειν ἀνέχονται. Εἶτα ἐρωτῶμεν αὐτοὺς, ὅτι Τίνος χάριν παραιτεῖσθε τὸ ὀνομάσαι φύσιν τὴν ἀνα θρωπότητα τοῦ Χριστοῦ; καὶ ἀποκρίνονται λέγοντες, ὅτι ἡ Ἐὰν εἴπωμεν αὐτὴν φύσιν, ἐξ ἀνάγκης πάσης λέγωμεν αὐτὴν καὶ πρόσωπον. Καὶ εὑρισκόμεθα δύο πρόσωπα ὁμολογοῦντε;, ὥσπερ ὁ Νεστόριος· οὐκ ἔστι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. » αὐτόν; ι Καὶ πάλιν τὰς εὐαγγελικὰς φωνάς, οἷον • Ει : • Ερώτησις ὀρθοδόξου πρὸς ταῦτα. Τί οὖν, ὦ ἄνδρες; Πᾶς ὁ λέγων τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, καθὼς καὶ ἡ σύνοδος Χαλκηδόνος αὐτῆς εἶπεν, Νεστοριανὸς ὑπάρχει; Αποκρίνονται πρὸς ταῦτα οἱ Σευήρου λέγοντες· « Ναί, οὐκ ἔστι γάρ φύσις ἀπρόσωπος. » Οτε οὖν ταῦτα εἴπωσι, τότε προφέρομεν αὐτοῖς τὰς προειρημένας ἐν τοῖς ἔμ- προσθεν τῶν ἁγίων Πατέρων χρήσεις, τὰς όνομα ζούσας τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν· καὶ ἐλέγχομεν αὐτοὺς, ὅτι οὐ τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἀκολουθοῦσιν, ἀλλὰ τῇ νομοθεσία Σευήρου στοιχοῦντες ἀποῤῥίπτουσι τὰς φωνὰς τῶν ἁγίων Πα- τέρων, Νεστοριανούς αὐτοὺς δεικνύντες, διὰ τὸ ὄνο μάζειν αὐτοὺς φύσιν τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ. Ταῦτα δὲ πάντα κατὰ ἀντιπάθειαν τῆς συνόδου Χαλ 11, κηδόνος ποιοῦσι, δι' αὐτὴν ἀρνούμενοι τοὺς ἁγίους Πατέρας, καὶ στοιχοῦντες μᾶλλον Σευήρῳ τῷ οἰκείῳ διδασκάλῳ κακῶς, τῷ νομοθετήσαντι αὐτοῖς, καὶ εἰπόντι, ὅτι Κἂν αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐστὶ φωνὴ λέγουσα δύο φύσεις ἐν Χριστῷ, μὴ δέξασθε ταύτην. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, γινώσκων ὁ Σευῆρος τὴν φωνὴν τῶν δύο φύσεων τῶν ἀδιαιρέτων Χριστοῦ πατρικὴν οὖσαν καὶ ἀδιάβλητον, καὶ ἀπο- ρῶν πρὸς τὴν ταύτης ανατροπὴν, προφασίζεται προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, φάσκων προς Νηφάλιον καὶ πρὸς Συμπλίκιον, ὅτι « ἕως τῶν χρόνων Νεστο ρίου δεκτικὴ ἦν ἡ φωνὴ τῶν δύο φύσεων, ἀπὸ δὲ ** Jerem. xvn, 9, sec. LXX. 32 Joan, xiv, 28. * Joan. x1, 13. »Matth. XXVER, 6. 20 Lule. ** Joan. v, 30. at Joan. sui, 8. st Joan. vni, 40 52. 36 ibid. 51. 27 Act. 11, 15. sn ibid. 13. S. ANASTASII SINAIT E

col. 277–278page 15 of 31

PG 89:277τῶν χρόνων Νεστορίου απεδοκιμάσθη ἡ τοιαύτη φωνή, ἐκ διφυούς μονοφυούς γενομένου τοῦ Χριστοῦ. πτούσας αἱρέσεις, τα δόγματα Χριστοῦ μεταλλάτο τειν καὶ μεταρυθμίζεσθαι. ο 'Αναγκαίως πάλιν καὶ ἐκ τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἐπὶ τοῦ θεσπεσίου Κυρίλλου γενομένης τὴν αὐτοῦ κακεντρέχειαν καὶ πανουργίαν ἐλέγξαι ἐσπούδασα, δεικνύς, ὅτι πρὸ διακοσίων ἐτῶν τοῦ Νεστορίου γεγόνασιν αἱρέσεις, αἱ λέγουσαι κακῶς ἐπὶ Χριστοῦ τὴν διαίρεσιν. Καὶ οὐδαμῶς οἱ μακάριοι Πατέρες οἱ ἐπ' αὐτῶν τῶν αἱρεσιαρχῶν γενόμενοι παρητήσαντο φάναι δύο ἀδιαιΑρτέμων αἱρεσιάρχης τὸν Χριστὸν εἰς δύο διείλε, πρὸ τῆς συνόδου τῆς ἐν Νικαία χρόνους διακοσίους γενόμενος. Μεθ᾽ ἂν καὶ Ὠριγένης ψιλόν ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν δογμάτισε· μεθ᾽ ἂν Παῦλος Σαμωσατεὺς πρὸ ὀγδοήκοντα ἐτῶν τῆς ἁγίας συνόδου, την Αρτέμωνος ἀνεκαίνισεν αίρεσιν. Ανθίς τε μετὰ δύο τὸν Χριστὸν ἐδογμάτισεν. Εἶθ' οὕτως μετ' αὐτ λων καὶ ἐγκρίτων Πατέρων, μεταξὺ τῶν χρόνων αὐτῶν παρητήσατο τὴν τῶν δύο ἡνωμένων ἐν Χρι στῷ φύσεων φωνήν; Καὶ ὅτι ταῦθ' οὕτως ἔχει, άκουσον τὴν ἀρχὴν καὶ ὑπόθεσιν τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Ἐφέσῳ τάδε περιέχουσαν. Διαμαρτυρία προτεθεῖσα δημοσίως παρὰ τῶν C κληρικών Κωνσταντινουπόλεως, καὶ κατά Νεστόριος Παύλου τοῦ Σαμωσατέως. • Ορκίζω τὸν λαμβάνοντα τόδε τὸ χαρτίον, κατὰ τῆς ἁγίας Τριάδος, ὥστε φανερὸν αὐτὸ ποιῆσαι ἐπισκόποις, πρεσβυτέροις, διακόνοις, αναγνώσταις, λαϊ κοῖς, οἰκοῦσι Κωνσταντινούπολιν, ἔτι τε καὶ τὸ ἴσον μίου, ὅτι ὁμόφρων ἐστὶ τοῦ ἀναθεματισθέντος Παύλου τοῦ Σαμωσατέως, πρὸ ἐτῶν ρξ' ἀπὸ τῶν ὀρθοδόξων Πατέρων Α τισκόπων, Εστι δὲ τὰ παρὰ ὁποτέρων εἰρημένα οὕτως. Παῦλος εἶπεν· Μαρία τον λόγον οὐκ Έτικε. Νεστόριος εἶπεν· Οὐκ ἔτεκεν, ὦ βέλτιστε, Μαρία τὴν θεότητα. Παῦλος εἶπεν· Οὔτε γὰρ ἦν πρὸ δημιουργῷ τῶν χρόνων ἐφιστῶσι θεότητι. Παῦλος Μαρία τὸν ἑαυτῆς ἀρχαιότερον ἔτεκεν; Παῦλος εἶ πεν· Μαρία Ετεκεν ἄνθρωπον ἡμῖν ἴσον. Νεστόριος εἶπεν· Ανθρωπος ὁ τεχθεὶς ἐκ Παρθένου. Παῦλος εἶπεν· Κρείττονα δὲ κατὰ πάντα, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου, καὶ ἐξ ἐπαγγελιῶν, καὶ ἐκ τῶν γεν τραμμένων ἡ ἐπ' αὐτοῦ χάρις. Νεστόριος εἶπεν· Τεθέαμαι γάρ, φησί, τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, τὸ τὴν ἀνάλη Καὶ δεῖ, φησί, πρὸς τοὺς καιρούς, καὶ τὰς ἀνακιμέσους ἐπὶ Χριστοῦ τάς φύσεις. Καὶ γοῦν πρῶτος Παῦλον καὶ τὴν ἁγίαν σύνοδον Θεόδωρος ὁ ᾿Αντιοχείας, ὁ Νεστορίου καθηγητής, και Διόδωρος, εἰς τοὺς ὁ δυσσεβὴς Νεστόριος. Πάντων οὖν τῶν μεγά Αρτέμωνος, καὶ Νεστορίου γενομένων, πῶς οὐδεὶς Ἐκκλησίαν ἐμφανισθεῖσα, ὡς ὅτι ὁμόφρων ἐστὶ αὐτοῦ ἐκδοῦναι πρὸς ἔλεγχον τοῦ αἱρετικοῦ Νεστο αἰώνων. Νεστόριος εἶπεν· Καὶ μητέρα χρονικὴν τῇ εἶπεν· Μαρία τὸν Λόγον ὑπεδέξατο, καὶ οὐκ ἔστι πρεσβυτέρα τοῦ Λόγου (69). Νεστόριος εἶπεν· Πῶς (69) Pelt. legit. καὶ οὐκ ἔστι πρεσβύτερος ὁ Λόγος. VIE DUX.

Nestorii, postea vero penitus rejici ac improbari debere; ex duplici natura Christi ona jam facta; doctrinam enim de Christo pro varia temporis ra. tione, immutandam et inflectendam esse. » Operæ pretium autem me facturum duxi, si improbitatem et nequitiam Severi ex Ephesina synodo, sub divini Cyrilli praesidio celebrata, refellerem denuo, demonstraremque, ducentis ante Nestorium annis viguisse hæreses, quæ perfide divisionem in Christo introducerent ; et tamen sanctos Patres, qui ipsorum hæresiarcharum ætate vivebant, nihilominus dwas in Christo indivisas naturas libere prædicasse. Primus ergo Christum in duos divisit Artemon, quisynodum Nicænam ducentis annis antecessit. Post quem Origenes etiam Christum tantummodo hominem esse docuit: quem secutus Paulus Samosatensis octoginta anuis ante synodum Nicænain, Artemonis hæresin resuscitavit. Post Paulum et synodum Nicænam Theodorus Antiochenus, Nestorii magister; et Diodorus Christum duos esse tradiderunt. His suecessit impius Nestorius. Et qua ratione accidit, ut temporibus inter Artemonem, et Nestorium interjectis, nullus omnino sanctorum Patrum modum loquendi, qui duas in Christo na - turas asserit, repudiarit ? Et ut rem ita sese habere intelligas, audi principium et argumentum sancta Ephesine synodi, ubi hæc leguntur. A rum naturarunt recipi et probari usque ad tempora Contestatio Constantinopoli publice proposita : qua catholicus civitatis illius clerus pulam ostendit, Nestorium ejusdem esse sententiæ cum Paulo Samosateno. • Quicunque schelam hanc accepturi sunt, eos per sacrosanctain Trinitatem adjuro, obtestorque, ut eamden episcopis, presbyteris, diaconis, lectoribus, necnon laicis quoque Constantinopoli habitantibus ostendant, ejusdemque, si fieri potest, exemplum ad evidentem hæretici Nestorii reprehensionem iisdem impertiantur: ut, qui eadem prorsus, quæ Paulus Samosatenus ante centum sexaginta annos a catholicis episcopis anathemate condemnatus docere, ac sapere, aperte convincatur. Quæ autem ab utroque dicta doctaque comperiuntur, ea ad hunc modum se habent. Paulus Samosatenus ait: Maria Verbum non peperit. Nestorius ab hujus sensu non recedens: Heus tu, inquit, bone vir; Maria divinitatem non edidit. Addit Paulus : Neque 143 enim erat ante secula. Nestorius ait: Divinitati, quæ tempora condidit, matrem temporaneam assignant. Rursum Paulus : Maria Verbum suscepit: neque hoc illam ætate antecessit. Nestorias ait: Qui feri queat, ut Maria ex se genuerit seniorem se? Paulus ait : Maria edidit hominem, nullam in partem nobis dissimilem. Nestorius dicit: Qui ex Virgine natus est, tantum NOTÆ.

τῶν χρόνων Νεστορίου απεδοκιμάσθη ἡ τοιαύτη φωνή, ἐκ διφυούς μονοφυούς γενομένου τοῦ Χριστοῦ. πτούσας αἱρέσεις, τα δόγματα Χριστοῦ μεταλλάτο τειν καὶ μεταρυθμίζεσθαι. ο 'Αναγκαίως πάλιν καὶ ἐκ τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἐπὶ τοῦ θεσπε σίου Κυρίλλου γενομένης τὴν αὐτοῦ κακεντρέχειαν καὶ πανουργίαν ἐλέγξαι ἐσπούδασα, δεικνύς, ὅτι πρὸ διακοσίων ἐτῶν τοῦ Νεστορίου γεγόνασιν αἱρέσεις, αἱ λέγουσαι κακῶς ἐπὶ Χριστοῦ τὴν διαίρεσιν. Καὶ οὐδαμῶς οἱ μακάριοι Πατέρες οἱ ἐπ' αὐτῶν τῶν αἱ- ρεσιαρχῶν γενόμενοι παρητήσαντο φάναι δύο ἀδιαι- Αρτέμων αἱρεσιάρχης τὸν Χριστὸν εἰς δύο διείλε, πρὸ τῆς συνόδου τῆς ἐν Νικαία χρόνους διακοσίους γενόμενος. Μεθ᾽ ἂν καὶ Ὠριγένης ψιλόν ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν δογμάτισε· μεθ᾽ ἂν Παῦλος Σαμωσα- τεὺς πρὸ ὀγδοήκοντα ἐτῶν τῆς ἁγίας συνόδου, την Αρτέμωνος ἀνεκαίνισεν αίρεσιν. Ανθίς τε μετὰ δύο τὸν Χριστὸν ἐδογμάτισεν. Εἶθ' οὕτως μετ' αὐτ λων καὶ ἐγκρίτων Πατέρων, μεταξὺ τῶν χρόνων αὐτῶν παρητήσατο τὴν τῶν δύο ἡνωμένων ἐν Χρι στῷ φύσεων φωνήν; Καὶ ὅτι ταῦθ' οὕτως ἔχει, άκουσον τὴν ἀρχὴν καὶ ὑπόθεσιν τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Ἐφέσῳ τάδε περιέχουσαν. Διαμαρτυρία προτεθεῖσα δημοσίως παρὰ τῶν C κληρικών Κωνσταντινουπόλεως, καὶ κατά Νεστόριος Παύλου τοῦ Σαμωσατέως. • Ορκίζω τὸν λαμβάνοντα τόδε τὸ χαρτίον, κατὰ τῆς ἁγίας Τριάδος, ὥστε φανερὸν αὐτὸ ποιῆσαι ἐπι- σκόποις, πρεσβυτέροις, διακόνοις, αναγνώσταις, λαϊ κοῖς, οἰκοῦσι Κωνσταντινούπολιν, ἔτι τε καὶ τὸ ἴσον μίου, ὅτι ὁμόφρων ἐστὶ τοῦ ἀναθεματισθέντος Παύλου τοῦ Σαμωσατέως, πρὸ ἐτῶν ρξ' ἀπὸ τῶν ὀρθοδόξων Πατέρων Α τισκόπων, Εστι δὲ τὰ παρὰ ὁποτέρων εἰρημένα οὕτως. Παῦλος εἶπεν· Μαρία τον λόγον οὐκ Έτικε. Νεστόριος εἶπεν· Οὐκ ἔτεκεν, ὦ βέλτιστε, Μαρία τὴν θεότητα. Παῦλος εἶπεν· Οὔτε γὰρ ἦν πρὸ δημιουργῷ τῶν χρόνων ἐφιστῶσι θεότητι. Παῦλος Μαρία τὸν ἑαυτῆς ἀρχαιότερον ἔτεκεν; Παῦλος εἶ πεν· Μαρία Ετεκεν ἄνθρωπον ἡμῖν ἴσον. Νεστόριος εἶπεν· Ανθρωπος ὁ τεχθεὶς ἐκ Παρθένου. Παῦλος εἶπεν· Κρείττονα δὲ κατὰ πάντα, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου, καὶ ἐξ ἐπαγγελιῶν, καὶ ἐκ τῶν γεν τραμμένων ἡ ἐπ' αὐτοῦ χάρις. Νεστόριος εἶπεν· Τεθέαμαι γάρ, φησί, τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, τὸ τὴν ἀνάλη Καὶ δεῖ, φησί, πρὸς τοὺς καιρούς, καὶ τὰς ἀνακι- μέσους ἐπὶ Χριστοῦ τάς φύσεις. Καὶ γοῦν πρῶτος Παῦλον καὶ τὴν ἁγίαν σύνοδον Θεόδωρος ὁ ᾿Αντιο- χείας, ὁ Νεστορίου καθηγητής, και Διόδωρος, εἰς τοὺς ὁ δυσσεβὴς Νεστόριος. Πάντων οὖν τῶν μεγά Αρτέμωνος, καὶ Νεστορίου γενομένων, πῶς οὐδεὶς Ἐκκλησίαν ἐμφανισθεῖσα, ὡς ὅτι ὁμόφρων ἐστὶ αὐτοῦ ἐκδοῦναι πρὸς ἔλεγχον τοῦ αἱρετικοῦ Νεστο αἰώνων. Νεστόριος εἶπεν· Καὶ μητέρα χρονικὴν τῇ εἶπεν· Μαρία τὸν Λόγον ὑπεδέξατο, καὶ οὐκ ἔστι πρεσβυτέρα τοῦ Λόγου (69). Νεστόριος εἶπεν· Πῶς (69) Pelt. legit. καὶ οὐκ ἔστι πρεσβύτερος ὁ Λόγος. VIE DUX.

col. 279–280page 16 of 31

Caput XXI

PG 89:279S. ANASTASII SINAITE CAP. XXI. ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'. Α' ψιν αὐτῷ χαρισάμενον. Εντειλάμενος, φησί, τοῖς ἀποστόλοις, οὓς ἐξελέξατο διά Πνεύματος ἁγίου, ἀνελήφθη. Τοῦτο δὲ τὸ τηλικαύτην Χριστῷ χαρισάμενον δόξαν. Παῦλος εἶπεν· Ἵνα μήτε ὁ ἐκ Δαυΐδ χρισθεὶς, ἀλλότριος εἴη τῆς σοφίας, μήτε σοφία ἐν ἄλλῳ οὕτως οἰκεῖ. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς προφήταις ἦν· μᾶλλον δὲ ἐν Μωσῇ, καὶ ἐν πολλοῖς κυρίοις· μᾶλλον δὲ ἐν Χριστῷ, ὡς ἐν οὐρανῷ. Καὶ ἀλλαχοῦ λέγει, ἄλλον εἶναι τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ ἄλλον τὸν Λόγον. Νεστόριος εἶπεν· Μὴ ἐγχωρεῖ τὸν πρὸ πάντων αἰώνων γεννηθέντα ἄλλο ἅπαξ γεννηθῆναι, καὶ ταῦτα θεότητι. Ἰδοὺ ἐξ ἁγίας, καὶ συνοδικῆς παραστάσεως ἐλέγ χεται ὁ Σευῆρος ψεύστης, λέγων, Νεστόριον τὸν μικρὸν εἶναι ἀρχηγὸν τῆς διαιρέσεως. Οὐκοῦν οἱ μὲν ἅγιοι Πατέρες, ἐπὶ ᾿Αρτέμωνος, καὶ Παύλου, καὶ Διοδώρου, καὶ Θεοδώρου ὄντες, εὐσεβῶς καὶ ἡνωμένως τὰς δύο Χριστοῦ φύσεις εἶπον, καθὰ καὶ ἡμεῖς Αρτέμων, καὶ Παῦλος, καὶ Θεόδωρος, καὶ Διόδω ρος, καὶ Νεστόριος διῃρημένας, ὥστε οὐ τὸ λέγειν δύο, κακὸν, ἀλλὰ τὸ διελεῖν αὐτὰς ἰδίᾳ καὶ ἀνὰ μέρος, καὶ μὴ πρεσβεύειν τὴν καθ' ὑπόστασιν γέ νεσιν. Ανατροπὴ τῆς ματαίας καὶ δυσσεβοῦς ἐκθέ σεως καὶ νομοθεσίας Σευήρου, ἧς πρὸς Νη φάλιον καὶ ἄλλους τινὰς ἐξέθετο λέγων· "Οτι ο Πρὸς ἀνακυπτούσας νόσους, ἤτοι αἱρέσεις δεῖ καὶ τὰ φάρμακα τῶν δογμάτων κατασκευάζειν· οὔτε γὰρ εἴ τις ἰατρὸς, φησὶν, τὴν τοῦ ὕδατος πόσιν διακωλύσει, λοιμικῆς νόσου καταλαβούσης, δύναται τις πρὸς αὐτὸν λέγειν, ὅτι καὶ μὲν οἱ πρὶν ἰατροὶ τὴν τοῦ ὕδατος οὐ διεκώλυον πόσιν. Ακούσεται γάρ, φησὶν, εὐθέως ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ· Εμβρόντητε, ὁρᾷς τὴν νόσον ἐπινεμομένην, καὶ ἐκ τῆς ὑγιούς ζωῆς βούλῃ κανονίζεσθαι τὴν νόσον ; ο Τοιαῦτά τινα ὁ γενναῖος ἐνομοθέτησε Σευήρος, ὃν προφητικῶς ὁ θεόφρων Βασίλειος καταλύει καὶ ἐπιστομίζει ἐν τῇ πρὸς Ὀλύμπιον σχολαστικὸν ἐπιστολῇ, Αρειανὸν ὑπάρχοντα, καὶ τοιαύτας τινὰς ἀφορμολογίας συρράπτοντα, οἵας καὶ Σευήρος. Πρὸς ἂν ὁ ἱερὸς Θεοῦ Βασίλειός φησιν ἐπὶ λέξεως οὕτως - • Αλλ' ἔχουσι τι σοφὸν δόγμα πρὸς τὰς τοιαύτας αὐτῶν μεταβολὰς, ὅτι τοῖς ῥήμασι τῆς πίστεως, ὡς ἰατροὶ κέχρηνται ἄλλοτε ἄλλως πρὸς τὰ ὑποκείμενα πάθη μεθαρμοζόμενοι. Τούτου δὲ τοῦ σοφίσματος τὸ σαθρὸν οὐκ ἐμὲ ἐλέγχειν προσήκει, ἀλλ' ὑμᾶς νοεῖν. Δώσει γὰρ ὑμῖν ὁ Κύριος σύνεσιν πρὸς τὸ νοεῖν, τίς μὲν ὁ εὐθὺς λόγος, τίς δὲ ὁ σκολιὸς καὶ διεστραμμένος. Εἰ γὰρ ἄλλας πίστεις δεῖ συγγράφειν, καὶ μετὰ τὸν καιρὸν ἀλλοιοῦσθαι, ψευδῆς ἡ ἀπόφασις τοῦ εἰρηκότος· Εἰς Κύριος, μία πίστις. 89 Joan. 1, 32, 40 Act. 1, 9.

hono est. Paulus ait : Atqui per omnia nobis præstantior est. Nam, juxta Scripturas, de Spiritu saneto est, divinoque decreto, uberrima gratia donotus est. Nestorius ait: Vidi Spiritum sanctum des endentem quasi columbam, manentem super illum ; necnon ascensionis vim illi impertientem : quandoquidem præcipiens apostolis, quos elegerat, per Spiritum sanctum assumptus est. Hic igitur ille idem, qui hanc tantam gratiam Christo impertitus est. Paulus ait: Quare, qui genere ex David ducto, inunctus est, a sapientia alienus censendus non est : neque tantam sapientiam in alio quopiam, En tibi ex sanctæ synodi testimonio, et assertione B mendax esse convincitur Severus, quando dicit exsecrandum Nestorium fuisse primum, qui Christum diviserit. Igitur sancti Patres, qui temporibus Artemonis, Pauli, Diodori et Theodori forebant, duas in Christo naturas pie et unite professi sunt, quemadmodum Artemon, Paulus, Theodorus, Diodorus et Nestorius divisas. Itaque duas statuere impium non est ; sed duas ita divisas, ut unio hypostatica salva non permaneat. Refutatio vana el impie Severi sententiæ, qua dicit: . Ad enatas hæreses pharmaca, et medicamenta doctrina accommodanda esse : neque enim, inquit, si quis medicus aquæ potum prohibuerit, pestifero ingruente morbo, dicere licebit : antegressos medicos aquæ potum non vetuisse. E vestigio enim a medico audiet : Fatue; morbum longe lateque grassari vides ; et ex norma valetudinis prosperæ, metiri vis agritudinem? Talia sanxit ac decrevit generosus ille Severus, quem prophetice confutat, et 144 ore obturato silere jubet divinus Basilius in epistola ad Olympium scholasticum Arianum, iisdem ferme excusa- Lionum pretestibus, quibus Severus utitur, usum. Ad quem hæc ad verbum sanctus Basilius : e Sed excogitarunt sapiens quoddam consilium, quo hujusmodi mutationes suas excusent : nimirum, vocabulis fidei utendum esse, medicorum more, qui alias aliter, prout morbi conditio et occasio tulerit, sese gerunt. Hujus commenti vanitatem non me decet refellere, sed vos intelligere. Dabit enim vobis Deus intellectum, ut percipere valeatis, quænam sit vera, quænam prava et perversa doctrina. Si enim alias fides conscribere licet, et pro tempore mutare, mentitur ergo qui dixit: Unus Dominus, quanta in ipso, exstitisse putandum est. Sane, fuit illa ampla in prophetis; uberior ampliorque in Moyse, et aliis nonnullis: at vero in Christo, tanquam in quodam Dei templo, amplissima exstitit. Idem, in alio loco, alium docet esse Jesum Christum; alium rursum, Deum Verbum. Nestorius ait: Fieri nequit eum, qui ante omnia sæcula natus est semel, denuo nasci, idque secundum divinitatem. >

S. ANASTASII SINAITE CAP. XXI. ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'. Α' ψιν αὐτῷ χαρισάμενον. Εντειλάμενος, φησί, τοῖς ἀποστόλοις, οὓς ἐξελέξατο διά Πνεύματος ἁγίου, ἀνελήφθη. Τοῦτο δὲ τὸ τηλικαύτην Χριστῷ χαρισά μενον δόξαν. Παῦλος εἶπεν· Ἵνα μήτε ὁ ἐκ Δαυΐδ χρισθεὶς, ἀλλότριος εἴη τῆς σοφίας, μήτε σοφία ἐν ἄλλῳ οὕτως οἰκεῖ. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς προφήταις ἦν· μᾶλλον δὲ ἐν Μωσῇ, καὶ ἐν πολλοῖς κυρίοις· μᾶλλον δὲ ἐν Χριστῷ, ὡς ἐν οὐρανῷ. Καὶ ἀλλαχοῦ λέγει, ἄλλον εἶναι τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ ἄλλον τὸν Λό- γον. Νεστόριος εἶπεν· Μὴ ἐγχωρεῖ τὸν πρὸ πάντων αἰώνων γεννηθέντα ἄλλο ἅπαξ γεννηθῆναι, καὶ ταῦτα θεότητι. Ἰδοὺ ἐξ ἁγίας, καὶ συνοδικῆς παραστάσεως ἐλέγ χεται ὁ Σευῆρος ψεύστης, λέγων, Νεστόριον τὸν μικρὸν εἶναι ἀρχηγὸν τῆς διαιρέσεως. Οὐκοῦν οἱ μὲν ἅγιοι Πατέρες, ἐπὶ ᾿Αρτέμωνος, καὶ Παύλου, καὶ Διοδώρου, καὶ Θεοδώρου ὄντες, εὐσεβῶς καὶ ἡνωμέ νως τὰς δύο Χριστοῦ φύσεις εἶπον, καθὰ καὶ ἡμεῖς Αρτέμων, καὶ Παῦλος, καὶ Θεόδωρος, καὶ Διόδω ρος, καὶ Νεστόριος διῃρημένας, ὥστε οὐ τὸ λέγειν δύο, κακὸν, ἀλλὰ τὸ διελεῖν αὐτὰς ἰδίᾳ καὶ ἀνὰ μέρος, καὶ μὴ πρεσβεύειν τὴν καθ' ὑπόστασιν γέ νεσιν. Ανατροπὴ τῆς ματαίας καὶ δυσσεβοῦς ἐκθέ σεως καὶ νομοθεσίας Σευήρου, ἧς πρὸς Νη φάλιον καὶ ἄλλους τινὰς ἐξέθετο λέγων· "Οτι ο Πρὸς ἀνακυπτούσας νόσους, ἤτοι αἱρέσεις δεῖ καὶ τὰ φάρμακα τῶν δογμάτων κατασκευάζειν· οὔτε γὰρ εἴ τις ἰατρὸς, φησὶν, τὴν τοῦ ὕδατος πόσιν διακωλύσει, λοιμικῆς νόσου καταλαβούσης, δύναται τις πρὸς αὐτὸν λέγειν, ὅτι καὶ μὲν οἱ πρὶν ἰατροὶ τὴν τοῦ ὕδατος οὐ διεκώλυον πόσιν. Ακούσεται γάρ, φησὶν, εὐθέως ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ· Εμβρόντητε, ὁρᾷς τὴν νόσον ἐπινεμομένην, καὶ ἐκ τῆς ὑγιούς ζωῆς βούλῃ κανονίζεσθαι τὴν νόσον ; ο Τοιαῦτά τινα ὁ γενναῖος ἐνομοθέτησε Σευήρος, ὃν προφητικῶς ὁ θεόφρων Βασίλειος καταλύει καὶ ἐπι- στομίζει ἐν τῇ πρὸς Ὀλύμπιον σχολαστικὸν ἐπι- στολῇ, Αρειανὸν ὑπάρχοντα, καὶ τοιαύτας τινὰς ἀφορμολογίας συρράπτοντα, οἵας καὶ Σευήρος. Πρὸς ἂν ὁ ἱερὸς Θεοῦ Βασίλειός φησιν ἐπὶ λέξεως οὕτως - • Αλλ' ἔχουσι τι σοφὸν δόγμα πρὸς τὰς τοιαύτας αὐτῶν μεταβολὰς, ὅτι τοῖς ῥήμασι τῆς πίστεως, ὡς ἰατροὶ κέχρηνται ἄλλοτε ἄλλως πρὸς τὰ ὑποκείμενα πάθη μεθαρμοζόμενοι. Τούτου δὲ τοῦ σοφίσματος τὸ σαθρὸν οὐκ ἐμὲ ἐλέγχειν προσήκει, ἀλλ' ὑμᾶς νοεῖν. Δώσει γὰρ ὑμῖν ὁ Κύριος σύνεσιν πρὸς τὸ νοεῖν, τίς μὲν ὁ εὐθὺς λόγος, τίς δὲ ὁ σκολιὸς καὶ διεστραμμένος. Εἰ γὰρ ἄλλας πίστεις δεῖ συγγρά φειν, καὶ μετὰ τὸν καιρὸν ἀλλοιοῦσθαι, ψευδῆς ἡ ἀπόφασις τοῦ εἰρηκότος· Εἰς Κύριος, μία πίστις. 89 Joan. 1, 32, 40 Act. 1, 9.

col. 281–282page 17 of 31

PG 89:281Ταῦτα ὡσανεί προφητικῶς ὁ Πατὴρ ἐξέθετο πρὸς ἡ αἰσχύνην καὶ κατάλυσιν τῆς Σευήρου νομοθεσίας, πρὸ πολλῶν Σευήρου χρόνων ὑπάρχων. Ανακεφαλαίωσις κατ' ἐπιτομὴν δηλοῦσα τὸν σκοπὴν τοῦ ἐξηγητοῦ, ὅπως φρονεῖ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Χριστοῦ. Όπως δὲ ἡμᾶς μή τις τῶν ἀφρόνων δόξῃ διὰ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων τῇ Νεστορίου τοῦ δυσσεβοῦς περ ριτρέπεσθαι φρενοβλαβείᾳ, ὅπερ ψυχῇ, καὶ σώματι, καὶ πνεύματι περὶ Χριστοῦ φρονῶ, συντόμως ἐρῶ. Όμοι λογῶ τὴν πανάμωμον αὐτοῦ ἀνθρωπότητα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος οὕτω καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένην τῇ ἀχράντῳ αὐτοῦ θεότητι, ὥσπερ ὅλη δι' ὅλου ήνεται ἡ ψυχὴ ἡμῶν τῷ ἡμετέρῳ σώματι. Καὶ ὥσπερ ἐκεῖ τῆς ὁ ἐν τῇ καμίνῳ εἰς τύπον Χριστοῦ ὀφθεὶς τῷ Ναβουχοδονόσορ ἐν ὁμοιώματι Υἱοῦ Θεοῦ, ὅλος ἦν δι' ὅλον ἐν σχήματι ἀνθρώπου, ἔμπυρος, καὶ σύμπυρος, καὶ ὁλόκυρος, καὶ ὁλόφλογος, οὕτως ἦν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀνθρωπότης, ὅλη δι᾿ ὅλου ὁλόθεος, καὶ ἔνθεος, καὶ σύνθεος. Καὶ ὥσπερ εἴ τις εἰσελθὼν ἐν τῇ καμίνῳ ἐκείνῃ, περιέτεμεν, ἢ ἐῤῥάπισεν, ἢ ἐδέσμης σεν, ἢ ἔχειρεν, ἢ ἐκέντησεν ἐκεῖνον, τὸν ἐν μορφῇ Υἱοῦ Θεοῦ ὄντα, οὐδαμῶς τὸ πῦρ ἀπ' αὐτοῦ ἐχώριζεν, ἢ ἀπέσβεσε, διὰ τὸ ὅλον δι᾿ ὅλου τῷ πυρὶ συγκεκράσθαι, οὕτω καὶ ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ, ἐξ ἧς εἴρηκεν ὁ ἄγγελος, ο Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετὰ σοῦ, ν οὐκ ἐχωρίσθη τὸ πῦρ τῆς θεότητος ἐκ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἐν οἴῳ δήποτε καιρῷ, ἢ πράγματι, οὐδὲ χωρισθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Σχόλιον. Δόξης διαφορὰν εἶπεν, οὐ φύσεως. Αλλάγε καὶ τοσαύτην ἔχειν διαφορὰν δόξης καὶ λαμπρότητος ὁμολογοῦμεν τὸ πανάγιον σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ Χριστοῦ παρὰ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς καὶ τὰ σώματα, ὅσην εἶχεν ἡ μορφή ἐκείνη, ἡ ἐν τῇ καμίνῳ παρὰ τὰ λοιπὰ σώματα, τὰ ἐκτὸς πυρὸς καὶ τῆς καμίνου τυγχάνοντα. "Οθεν καὶ τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα ἔνθεον λέγομεν, καὶ πάντα τὰ τοῦ σώ ματο; ἔνθες, καὶ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ ψυχὴν σύν θεον, καὶ πάντα ταύτης ίδια, ένθεα καὶ ὁμόθεα, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως φυλαττούσης ἑκατέρας φύσεως τὴν οἰκείαν ιδιότητα ἐν ἑνὶ συνθέσῳ προσώπῳ, καθὰ οἱ μακάριοι Πατέρες ἡμῖν εὐ σεβῶς παρέδωκαν. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ὑποταττομένην D καὶ χαλιναγωγουμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὴν καθ᾽ ὑπό στασιν ἠνωμένην αὐτῷ ψυχὴν καὶ σάρκα ὁμολογοῦμεν, καὶ πάντα τὰ ἰδιώματα αὐτῶν, ὑπὲρ πᾶσαν ὑποταγὴν τῆς κτίσεως, ὡς ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἡνωμένων αὐτῷ τῷ Θεῷ λόγῳ. Προεξήγησις τοῦ σκοποῦ τῶν ἑξῆς ὑποτεταγμέ των κεφαλαίων. Ο τῆς οὐρανίου βασιλείας καὶ συνώνυμος καὶ συμμέτοχος Βασίλειος φησιν, « ἁπλοῦν εἶναι τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, » τοῦτ' ἔστιν ἀπάνουργον, καὶ ἀπλούστατον καὶ ἀπόνηρον. Πάντα γὰρ ἐνώπια καὶ Ephes. iv, 5. * Dan. 11, 92. * Luc. 1, 28. VIE DUX.

una fides ". » Haec quasi prophetice sanctus Paler protulit, ut longe ante quam Severus nasceretur, Severi doctrinam refelleret ac profligaret. Brevis repetitio, qua ostenditur, quid auctor de incarnatione sential. Ne quis autem ex simpliciorum numero arbitretur nos, propter prædicta, impii Nestorii infamia teneri, paucis exponam, quid animo et corpore de Christo sentiam. Confiteor igitur integerrimam illius bumanitatem, hoc est, animam et corpus, ita secundum hypostasin divinitati ejus unitam esse, sicut tota anima, toti nostro corpori unita est. Et quemadmodum ille, qui ut figura Christi in specie Filii Dei, apparuit Nabuchodonosori in fornace ignis, totus totius hominis formam prae se ferebat", igneus et igni cognatus, imo totus igneus, totusque flammeus, sic et Christi humanitas erat, tola per totumn, divinitate perfusa, divinaque et Deo cognata. Et quemadmodum si quis in fornacem illam ingressus, circumcidisset, aut alapis cecidisset, aut vinxisset, aut totondisset, aut transfixisset ilium, qui in forma Filii Dei apparebat ; ignem nequaquam ab illo separasset, aut exstinxisset, eo quod totus per totum cum igne unitus fuerit: sic et a Christo Filio Dei, ex quo angelus ad Mariam dixit: c Ave, gratia plena ; Dominus tecum";, ignis divinitatis ab humanitate nullo unquam tempore, aut ulla in re separatus est, aut etiam unquam in omnem æternitatem separabitur. Scholium. Gloriæ differentiam dixit, non turæ. na- Confitemur præterea sanctissimum Christi corpus et animam gloria et splendore tantum antecedere nostras animas et corpora, quantum species illa in camnino 145 ignis splendore suo exsuperal al alia corpora, quæ extra fornacem erant. Unde sacratissimum ejus corpus nominamus divinum), et omnia corporis, divina, et immaculatam ejus animam, Deo cognatam ; et omnia, quæ animæ competunt, divina, et simul cum Deo units : utraque natura proprietates suas in una divina persona, inconfuse, immutabiliter et indivisibiliter conservante quemadmodum a sanctis Patribus religiose traditum est. Confitemur etiam animam et corpus, quæ Verbo bypostatice unita sunt, Verbo subjici, simulque cum omnibus proprietatibus suis a Verbo magis regi ac duci, quam ulla alia creatura eidem subjiciatur, et ab eodem regatur: cum longe arctius cum verbo conjuncta sint, quam ulæ aliæ res creatæ. Explicatio, quorsum tendant spectentque subjecta capitula. Ait cœlestis regni cognominis et consors Basilius: • Veritatis orationem esse simplicem ; hoc est, omnis fraudis, imposturæ ac nequitiæ expertem. Omnia enim divina eloquia prudentibus, et a malitia

Ταῦτα ὡσανεί προφητικῶς ὁ Πατὴρ ἐξέθετο πρὸς ἡ αἰσχύνην καὶ κατάλυσιν τῆς Σευήρου νομοθεσίας, πρὸ πολλῶν Σευήρου χρόνων ὑπάρχων. Ανακεφαλαίωσις κατ' ἐπιτομὴν δηλοῦσα τὸν σκοπὴν τοῦ ἐξηγητοῦ, ὅπως φρονεῖ τὴν οἰκο- νομίαν τοῦ Χριστοῦ. Όπως δὲ ἡμᾶς μή τις τῶν ἀφρόνων δόξῃ διὰ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων τῇ Νεστορίου τοῦ δυσσεβοῦς περ ριτρέπεσθαι φρενοβλαβείᾳ, ὅπερ ψυχῇ, καὶ σώματι, καὶ πνεύματι περὶ Χριστοῦ φρονῶ, συντόμως ἐρῶ. Όμοι λογῶ τὴν πανάμωμον αὐτοῦ ἀνθρωπότητα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος οὕτω καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένην τῇ ἀχράντῳ αὐτοῦ θεότητι, ὥσπερ ὅλη δι' ὅλου ήνεται ἡ ψυχὴ ἡμῶν τῷ ἡμετέρῳ σώματι. Καὶ ὥσπερ ἐκεῖ τῆς ὁ ἐν τῇ καμίνῳ εἰς τύπον Χριστοῦ ὀφθεὶς τῷ Ναβουχοδονόσορ ἐν ὁμοιώματι Υἱοῦ Θεοῦ, ὅλος ἦν δι' ὅλον ἐν σχήματι ἀνθρώπου, ἔμπυρος, καὶ σύμ- πυρος, καὶ ὁλόκυρος, καὶ ὁλόφλογος, οὕτως ἦν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀνθρωπότης, ὅλη δι᾿ ὅλου ὁλόθεος, καὶ ἔνθεος, καὶ σύνθεος. Καὶ ὥσπερ εἴ τις εἰσελθὼν ἐν τῇ καμίνῳ ἐκείνῃ, περιέτεμεν, ἢ ἐῤῥάπισεν, ἢ ἐδέσμης σεν, ἢ ἔχειρεν, ἢ ἐκέντησεν ἐκεῖνον, τὸν ἐν μορφῇ Υἱοῦ Θεοῦ ὄντα, οὐδαμῶς τὸ πῦρ ἀπ' αὐτοῦ ἐχώριζεν, ἢ ἀπέσβεσε, διὰ τὸ ὅλον δι᾿ ὅλου τῷ πυρὶ συγκεκρά- σθαι, οὕτω καὶ ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ, ἐξ ἧς εἴρηκεν ὁ ἄγγελος, ο Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετὰ σοῦ, ν οὐκ ἐχωρίσθη τὸ πῦρ τῆς θεότητος ἐκ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἐν οἴῳ δήποτε καιρῷ, ἢ πράγματι, οὐδὲ χωρισθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Σχόλιον. Δόξης διαφορὰν εἶπεν, οὐ φύσεως. Αλλάγε καὶ τοσαύτην ἔχειν διαφορὰν δόξης καὶ λαμπρότητος ὁμολογοῦμεν τὸ πανάγιον σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ Χριστοῦ παρὰ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς καὶ τὰ σώματα, ὅσην εἶχεν ἡ μορφή ἐκείνη, ἡ ἐν τῇ καμίνῳ παρὰ τὰ λοιπὰ σώματα, τὰ ἐκτὸς πυρὸς καὶ τῆς καμίνου τυγχάνοντα. "Οθεν καὶ τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα ἔνθεον λέγομεν, καὶ πάντα τὰ τοῦ σώ ματο; ἔνθες, καὶ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ ψυχὴν σύν θεον, καὶ πάντα ταύτης ίδια, ένθεα καὶ ὁμόθεα, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως φυλαττούσης ἑκατέρας φύσεως τὴν οἰκείαν ιδιότητα ἐν ἑνὶ συν- θέσῳ προσώπῳ, καθὰ οἱ μακάριοι Πατέρες ἡμῖν εὐ σεβῶς παρέδωκαν. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ὑποταττομένην D καὶ χαλιναγωγουμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὴν καθ᾽ ὑπό στασιν ἠνωμένην αὐτῷ ψυχὴν καὶ σάρκα ὁμολο- γοῦμεν, καὶ πάντα τὰ ἰδιώματα αὐτῶν, ὑπὲρ πᾶσαν ὑποταγὴν τῆς κτίσεως, ὡς ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἡνωμένων αὐτῷ τῷ Θεῷ λόγῳ. Προεξήγησις τοῦ σκοποῦ τῶν ἑξῆς ὑποτεταγμέ των κεφαλαίων. Ο τῆς οὐρανίου βασιλείας καὶ συνώνυμος καὶ συμμέτοχος Βασίλειος φησιν, « ἁπλοῦν εἶναι τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, » τοῦτ' ἔστιν ἀπάνουργον, καὶ ἀπλούστατον καὶ ἀπόνηρον. Πάντα γὰρ ἐνώπια καὶ Ephes. iv, 5. * Dan. 11, 92. * Luc. 1, 28. VIE DUX.

col. 283–284page 18 of 31

PG 89:283Α εὐθεῖα τὰ θεῖα λόγια τοῖς σοφοις, καὶ ἀκάκοις, καὶ " ἐν ὀρθῇ καρδίᾳ ζητοῦσι τὸν Κύριον. Εἰς δὲ ἀσυν έτους καρδίας σοφία Θεοῦ οὐκ εἰσελεύσεται. Καὶ ἐκ τούτου πάντα, ὅσα ἂν ἀκούσωσιν, ἢ ἀναγνώσουσι, ραδίως, καὶ ὀξέως, ἐξ ἀνθρωπαρέσκου καὶ ὑπερηφάνου γνώμης, καταμέμφεσθαι καὶ ἀναλύειν σπουδάζουσι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ἀσφαλέστερον, ἢ θειότερον, ἢ ἀλη θέστερον τοῦ ῥήματος τοῦ Θεολόγου, τοῦ φάσκοντος, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος; » Καὶ μὴν ὑπὸ τοῦ διαβόλου καταπωθεὶς ὁ ᾿Αρειος ἐπελάβετο τῆς τοιαύτης θεολογίας λέγων, ὅτι ο Καλῶς εἶπεν ὁ Ἰωάννης, Ερ ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ· οὐ γὰρ εἶπεν· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός, ἀλλ' ὁ λόγος ὁ προφορικὸς τοῦ Θεοῦ. » Ωστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, ὁ ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ διαβόλου ενεργούμενος ἐστι, εἰς τὸ πάσης γραφικῆς καὶ διδασκαλικῆς λέξεως ἐπιλαβέσθαι· καὶ τοῦτο εὐθέως κατάδηλον ποιῆσαι πειράσομαι διὰ τοὺς μέλλοντας ἐπιλαβέσθαι κακοθελώς τῆσδε ἡμῶν τῆς ἐκθέσεως, ὧν τὸ κρῖμα ἔνδιχον, καὶ ἡ κόλασις ἀπαραίτητος. ΚΕΦΑΛ. ΚΒ'. Σκοπός διαλέξεως πανούργος, πρὸς τοὺς κακούρ πως διαστρέφοντας, και παρερμηνεύοντας τὰς Εὐαγγελικάς, καὶ Πατρικὰς περὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν Γραφάς. Σοφός λόγος νομοθετεῖ τοῖς σοφῶς τὰ σοφὰ τοῦ Θεοῦ λαλεῖν βουλομένοις λόγια φάσκων· . Μὴ ἀπο κρίνου ἄφρονι πρὸς τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ, ἵνα μὴ δόξῃ πως ἑαυτῷ φρόνιμος εἶναι. ο Ο δὲ λέγει στ φός Σολομῶν, τοῦτό ἐστιν· Ἐὰν ἀφρόνως τις τὰς θείας Γραφάς διαστρέφειν βουλόμενος, τὰ ἄῤῥητα καὶ ἀκατάληπτα εισπράττῃ σε λέγων· Πόθεν δήλον, ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ γεννητός ἐστι, τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα ἐκπορευτόν; ἢ πῶς δυνατὸν, τὸ γενόμενον συνάναρχον εἶναι τῷ Γεννήτορι ; καὶ ἁπλῶς, ἡνίκα κακοτρά πως ἐπιζητεῖ τὰ ἀκατάληπτα καὶ πίστει μόνῃ νοούμενα, μᾶλλον δὲ ὁμολογούμενα καὶ μὴ νοούμενα, μὴ ἀποκρίνου αὐτῷ κατὰ τὴν τοιαύτην περίεργον ἀπιστίαν αὐτοῦ, συνεπαγόμενος αὐτῷ καὶ σὺ ἐπι ζητεῖν τὰ ζητήσεως ἁπάσης καὶ ἐρεύνης βαθύτερα καὶ πάσῃ κτίσει ἀγνώριστα · ἀλλὰ ἀποκρίνου αὐτῷ • πρὸς τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ, ο προφέρων αὐτῷ τὰ κοι νῶς ὑπὸ πάντων Χριστιανῶν ὁμολογούμενα, πίστει δὲ ἀπεριέργῳ τῇ Ἐκκλησίᾳ φρονούμενά τε καὶ κηρυττόμενα, καὶ λαλούμενα, ἅπερ καὶ διηπόρησεν ἡμῖν κατὰ τὴν Ἀνατολὴν οἱ νῦν τοῦ Χριστιανισμού ἀποστάντες, πεῖραν πλείστην νομικῶν τε καὶ εὐαγ γελικῶν καὶ διδασκαλικών λόγων ἔχοντες, ἐξ ὧν εἰσι ταῦτα. α'. Πόθεν δῆλον, ὅτι κτιστή ἐστι ἡ ἡμετέρα ψυχή, ἢ ἀθάνατος μένει, μηδαμοῦ τῆς νομικής γραφής τοῦτο μαρτυρούσης ; β'. Δευτέρα απορία ἀποστατῶν τῆς Ἐκκλησίας πρὸς Χριστιανούς. Τίς μοι λέγει, ὅτι Μωσέως ἐστὶ σύγγραμμα ή Γένεσις; οὐ γὰρ ἐπιγέγραπται, καθά- ** Joan. 1, 1. ** Prov. xxvi, 4, 5. S. ANASTASII SINAITE 146 CAP. XXII. ista.

alienis et recto corde Deum quærentibus, recta sunt, et manifesta. At vero in cor insipientis, non intrat sapientia Dei. Quocirca confestim quidquid audiunt vel legunt, mentis arrogantia impulsi, id reprehendere ac refutare student. Quid enim, obsecro, t11- tius, divinius et verius, quam illud Theologi dictum: In principio erat Verbum ". Et tamen a diabolo instigatus Arius divinum illud dictum non reliquit intactum et incorruptum : ‹ Bene, inquiens, dixit Joannes: In principio erat Verbum: hoc est, sermo seu dictum Dei ; non enim dixit : In principio erat Filius, sed Verbum, quod Deus effert ac pronuntiat. » Itaque, charissimi fratres mei, a maligno spiritu incitatus est, ut omnia tam Scripturæ, quam doctorum dicta perverteret; el hoc jam planum facere conabor propter illus, qui nostram explicationem malevola mente carpent : quorum judicium manifestum est, et suppliciumn inevitabile. Cur astute et vafre disputandum cum illis, qui Scripturæ et Patrum de Christo dicta pervertunt, et in alienum sensum rapiunt. Sapienter monot divina sapientia eos, qui sapientiam Dei aliis loqui instituunt: Ne respondeas stalto secundum stultitiam suam, ne videatur sibi esse sapiens "., Quod vero sapientissimus Salomon significare vult, id hujusmodi est. Si quis insipienter ac stolide divinas Scripturas depravare conatus, ineffabilia et incomprehensa mysteria Dei profert, hunc in modum sciscitans: unde constat Filium Dei generari; sanctumn vero Spiritum procedere? el quomodo fieri potest ut genitum æque ac generans initio careat? et, uno verbo, quoties quis mala mente, arcana ista et abdita, solaque fide intellecta, vel potius credita ac confessa, non autem intellecta, in medium producit, ne respondeas ad hanc illius curiosam infidelitatem, ne et ipse incipias cum illo scrutari ea, quæ omnem scrutationem et investigationem exsuperant, omniumque creaturarum cognitionem fugiunt; sed responde illi ‹ secundum suam stultitiam, › proſerens, quae communiter ab omnibus Christianis D conceduntur, et lide simplici in Ecclesia tenentur, prædicantur et explicantur, cujusmodi dubitationes nobis quoque proposuerunt in Oriente novitii desertores fidei, multa ex lege, Evangeliis, et doctoribus accumulantes; ex quorum numero etiam 1. Unde constat animam nostram esse creatam, vel immortalem permanere, cum hoc in lege nusquam proditum sit ? 2. Secunda dubitatio seu quæstio ab Ecclesiæ desertoribus proposita : . Unde cognoscam librum, qui Genesis inscribitur, esse Moysis? non cuim ejus-

Α εὐθεῖα τὰ θεῖα λόγια τοῖς σοφοις, καὶ ἀκάκοις, καὶ " ἐν ὀρθῇ καρδίᾳ ζητοῦσι τὸν Κύριον. Εἰς δὲ ἀσυν έτους καρδίας σοφία Θεοῦ οὐκ εἰσελεύσεται. Καὶ ἐκ τούτου πάντα, ὅσα ἂν ἀκούσωσιν, ἢ ἀναγνώσουσι, ρα- δίως, καὶ ὀξέως, ἐξ ἀνθρωπαρέσκου καὶ ὑπερηφάνου γνώμης, καταμέμφεσθαι καὶ ἀναλύειν σπουδάζουσι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ἀσφαλέστερον, ἢ θειότερον, ἢ ἀλη θέστερον τοῦ ῥήματος τοῦ Θεολόγου, τοῦ φάσκοντος, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος; » Καὶ μὴν ὑπὸ τοῦ διαβό λου καταπωθεὶς ὁ ᾿Αρειος ἐπελάβετο τῆς τοιαύτης θεολογίας λέγων, ὅτι ο Καλῶς εἶπεν ὁ Ἰωάννης, Ερ ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ· οὐ γὰρ εἶπεν· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός, ἀλλ' ὁ λόγος ὁ προφορικὸς τοῦ Θεοῦ. » Ωστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, ὁ ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ διαβόλου ενεργούμενος ἐστι, εἰς τὸ πάσης γραφικῆς καὶ διδασκαλικῆς λέξεως ἐπι- λαβέσθαι· καὶ τοῦτο εὐθέως κατάδηλον ποιῆσαι πει- ράσομαι διὰ τοὺς μέλλοντας ἐπιλαβέσθαι κακοθελώς τῆσδε ἡμῶν τῆς ἐκθέσεως, ὧν τὸ κρῖμα ἔνδιχον, καὶ ἡ κόλασις ἀπαραίτητος. ΚΕΦΑΛ. ΚΒ'. Σκοπός διαλέξεως πανούργος, πρὸς τοὺς κακούρ πως διαστρέφοντας, και παρερμηνεύοντας τὰς Εὐαγγελικάς, καὶ Πατρικὰς περὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν Γραφάς. Σοφός λόγος νομοθετεῖ τοῖς σοφῶς τὰ σοφὰ τοῦ Θεοῦ λαλεῖν βουλομένοις λόγια φάσκων· . Μὴ ἀπο κρίνου ἄφρονι πρὸς τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ, ἵνα μὴ δόξῃ πως ἑαυτῷ φρόνιμος εἶναι. ο Ο δὲ λέγει στ φός Σολομῶν, τοῦτό ἐστιν· Ἐὰν ἀφρόνως τις τὰς θείας Γραφάς διαστρέφειν βουλόμενος, τὰ ἄῤῥητα καὶ ἀκατάληπτα εισπράττῃ σε λέγων· Πόθεν δήλον, ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ γεννητός ἐστι, τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα ἐκπορευτόν; ἢ πῶς δυνατὸν, τὸ γενόμενον συνάναρ- χον εἶναι τῷ Γεννήτορι ; καὶ ἁπλῶς, ἡνίκα κακοτρά πως ἐπιζητεῖ τὰ ἀκατάληπτα καὶ πίστει μόνῃ νοού- μενα, μᾶλλον δὲ ὁμολογούμενα καὶ μὴ νοούμενα, μὴ ἀποκρίνου αὐτῷ κατὰ τὴν τοιαύτην περίεργον ἀπιστίαν αὐτοῦ, συνεπαγόμενος αὐτῷ καὶ σὺ ἐπι ζητεῖν τὰ ζητήσεως ἁπάσης καὶ ἐρεύνης βαθύτερα καὶ πάσῃ κτίσει ἀγνώριστα · ἀλλὰ ἀποκρίνου αὐτῷ • πρὸς τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ, ο προφέρων αὐτῷ τὰ κοι νῶς ὑπὸ πάντων Χριστιανῶν ὁμολογούμενα, πίστει δὲ ἀπεριέργῳ τῇ Ἐκκλησίᾳ φρονούμενά τε καὶ κηρυττόμενα, καὶ λαλούμενα, ἅπερ καὶ διηπόρησεν ἡμῖν κατὰ τὴν Ἀνατολὴν οἱ νῦν τοῦ Χριστιανισμού ἀποστάντες, πεῖραν πλείστην νομικῶν τε καὶ εὐαγ γελικῶν καὶ διδασκαλικών λόγων ἔχοντες, ἐξ ὧν εἰσι ταῦτα. α'. Πόθεν δῆλον, ὅτι κτιστή ἐστι ἡ ἡμετέρα ψυχή, ἢ ἀθάνατος μένει, μηδαμοῦ τῆς νομικής γραφής τοῦτο μαρτυρούσης ; β'. Δευτέρα απορία ἀποστατῶν τῆς Ἐκκλησίας πρὸς Χριστιανούς. Τίς μοι λέγει, ὅτι Μωσέως ἐστὶ σύγγραμμα ή Γένεσις; οὐ γὰρ ἐπιγέγραπται, καθά- ** Joan. 1, 1. ** Prov. xxvi, 4, 5. S. ANASTASII SINAITE 146 CAP. XXII. ista.

col. 285–286page 19 of 31

Caput XXII

PG 89:285περ καὶ αἱ λοιπαὶ βίβλοι, αἱ τῶν προφητῶν· πλὴν ὅτι καὶ πλεῖστα φαίνεται, μὴ ἀληθεύουσα· ἐξ ὧν εἰσι καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Θεοῦ, ἡ περὶ τῆς βρώσεως, καὶ ἡ περὶ τῶν ὑετῶν τῆς κακώσεως τοῦ Ἰσραήλ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ· ἕκαστον γὰρ τεσσαράκοντα χρό τους εταλαιπώρησαν, τοῦτ' ἔστι μετὰ τὸν θάνατον Ἰωσήφ. Ομοίως οὔτε ὁ ὅρος, ἂν εἶπεν ὁ Θεὸς περὶ τῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων, γέγονεν ἐπὶ τοῦ Νῶε. Εἰ τον γάρ ρα χρόνους μέχρι τοῦ κατακλυσμού ζην τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. γ. Πάλιν δὲ ἐντειλάμενος τὸ πολύκρεων ἐκεῖνο Λεμετικόν, ύστερόν φησιν ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου, καὶ Ιερεμίου, ὅτι οὐδὲν περὶ θυσιῶν ἐνετείλατο τῷ Ἰσραήλ, οτε περὶ τῶν ὁλοκαυτωμάτων. δ. Πάλιν τε ὑποσχόμενος νόμιμον αιώνιον εἶναι τὸν νόμον· πῶς οὐκ ἔστησε τὰ προστάγματα αὐτοῦ τα νομικά αἰώνια; ε'. Καὶ συνταξάμενος διδόναι τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἀπὸ Αἰγύπτου ἕως τοῦ Εὐφράτου κατάσχεσιν, οὐδὲ τὸ δέκατον μέρος τῆς ὑποσχέσεως δέδωκεν αὐτοῖς. Ταῦτα ἐκ τῆς Παλαιᾶς. Επαπόρησις ἐκ τῶν αὐτῶν ἀπίστων, ἐκ τῆς Και τῆς Διαθήκης. α'. Τοῦ Εὐαγγελίου μὴ λέγοντος, ὅτι ἐσφραγισμένου τοῦ τάφου ἀνέστη ὁ Χριστὸς, πόθεν ὑμεῖς τοῦτε δεικνύετε; β. Τοῦ Εὐαγγελίου ἄνω καὶ κάτω ἄνδρα Μαρίας καλοῦντος τὸν Ἰωσήφ, διατί ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέ γετε; γ. Καθὼς εἶπεν τὸ Εὐαγγέλιον τὴν ἄσπορον σύλ ληψιν τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐκ εἶπεν καὶ τὴν ἄφθορον ἐκ Παρθένου κύησιν, ὡς ὑμεῖς λέγετε; 8. Τοῦ Ἰωάννου λέγοντος Μάρθαν ἀδελφὴν Μαρίας τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν, πῶς ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέγετε ε΄. Πῶς εἰπὼν ὁ Χριστὸς ποιῆσαι ἐν τῷ ᾅδῃ ἀπαρ αλλάκτως, ὡς Ἰωνᾶς, τρεῖς ἡμέρας ολοκλήρους καὶ τρεῖς νύχτας, οὐ πεποίηκεν αὐτὰς ὡς Ἰωνᾶς, καθά περ προείρηκεν; 5. Πῶς δὲ πάλιν ἐν μὲν τῷ ἑνὶ Εὐαγγελιστῇ παρ αγγέλλει ὑμῖν, φορεῖν καὶ ὑποδήματα, καὶ ῥάβδον, ἐν δὲ τῷ ἄλλως εὐαγγελιστῇ κωλύει τὴν ῥάβδον καὶ τὰ ὑποδήματα; 5. Τῶν εὐαγγελιστών μηδαμοῦ λεγόντων πότ θεν έγνωτε, ὅτι ἐν σπηλαίῳ ἐτέχθη ὁ Χριστός; οὐκ εἴρηται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Γ΄. Εἰ, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν, ταῦτα ἐδίδαξε, πῶς ῥαπισθεὶς εἰς τὴν σιαγόνα οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν ἄλλην, ἀλλὰ καὶ ἐνεκάλεσε τῷ ῥαπίσαντι; Η ΙΧ, ΝΟΤΑ.

modi inscriptionem habet, qualem aliorum prophe tarum libri, præterquam quod multa in illo conti nentur, quæ a veritate aliena videri possint; ut est illa ob esum vetiti pomi prolata a Deo sententia 4 et quod traditur de ærumnis et afflictionibus, quas Israelitæ in Ægypto per quadringentos annos per pessi sint 4, tantum enim centum et quadraginta annos in Ægypto post mortem Josephi implerunt. Præterea neque terminus ille, quem vitæ humane præstituit Deus, locum habuit in Noe. Decreverat enim 48 ut vitæ humanæ cursus usque ad diluvium centum viginti annis terminaretur. 147 3. Rursus cum in Levitico de variis illis vi ctimarum oblationibus varia imperasset, postea per Isaiain et Jeremiam we prophetas dicit: se nihil de sacrificiis Israeli præcepisse, neque de ho locaustis. 4. Iterum pollicitus fore ut lex legitimum sempi Cernam foret "; quomodo promnissa non fecit, præ ceptaque sua legalia æterna effecit? 5. Pollicitus se Israelitis possessionem daturum ab Ægypto usque ad Euphraten *, ne decimam qui dem partem promissi sui exsolvit. Hæc ex Veteri Testamento objiciunt. Sequuntur, quæ ex Novo Testamento adducunt. 1. Cum Evangelium non dicat 5 Christum clauso ac signato sepulcro resurrexisse, unde id pro balis? 2. Cum Evangelium passim vocet Josephum, vi rum Mariæ “, quare hoc vos non profitemini! 3. Cur Evangelium ut Christi conceptionem absque semine, ita, salva integritate ex Virgine ortum, ut vos dicitis, non tradidit? 4. Cum Evangelium dicat Martham st esse soro rem Mariæ Matris Domini nostri; qui fit, ut vos idem non dicatis? 5. Quomodo cum Christus dixerit ve se tres dies integros acturum in sepulcro, et tres noctes, instar Jone, nor egit tot dies noctesque ut Jonas, quem admodum prædixerat? 6. Quomodo rursus in Evangelio hortatur, ut fe ramus calceos et virgam 57. Apud alium vero evan gelistam prohibet, tam calceamenta, quam vir Gen. 111. 14 gam a8? 7. Unde scitis Christum in spelunca natum esse, cum id a nullo evangelista proditum sit? 8. Si, quæ cœpit Jesus facere, prius docuit ", quomodo una maxilla cæsus non præbuit alteram, quin et cædentem reprehendit **? s Gen. vi, 3. • Isa. Lvil, 1 seq. * Act. vu, 6; Galat. m, 17. seng. * Exod. 45. ** Deut. xt. 21. * Matth. XXVII, 66. * Matth. rem. ILIV, 1 seqq. ss Matth. x, 10. Luc. 1, 27. 50 Act. 1, 1. Joan. x1, 5. so Matth. x1, 40. 67 Marc. vi, 8. En imperitiam similem illi, quæ hodie per pewo clamat: Scrutamini Scripturas. so Se 6o Joan. En questiones plane Luthieranas et Calvi nianas.

περ καὶ αἱ λοιπαὶ βίβλοι, αἱ τῶν προφητῶν· πλὴν ὅτι καὶ πλεῖστα φαίνεται, μὴ ἀληθεύουσα· ἐξ ὧν εἰσι καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Θεοῦ, ἡ περὶ τῆς βρώσεως, καὶ ἡ περὶ τῶν ὑετῶν τῆς κακώσεως τοῦ Ἰσραήλ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ· ἕκαστον γὰρ τεσσαράκοντα χρό τους εταλαιπώρησαν, τοῦτ' ἔστι μετὰ τὸν θάνατον Ἰωσήφ. Ομοίως οὔτε ὁ ὅρος, ἂν εἶπεν ὁ Θεὸς περὶ τῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων, γέγονεν ἐπὶ τοῦ Νῶε. Εἰ τον γάρ ρα χρόνους μέχρι τοῦ κατακλυσμού ζην τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. γ. Πάλιν δὲ ἐντειλάμενος τὸ πολύκρεων ἐκεῖνο Λεμετικόν, ύστερόν φησιν ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου, καὶ Ιερεμίου, ὅτι οὐδὲν περὶ θυσιῶν ἐνετείλατο τῷ Ἰσραήλ, οτε περὶ τῶν ὁλοκαυτωμάτων. δ. Πάλιν τε ὑποσχόμενος νόμιμον αιώνιον εἶναι τὸν νόμον· πῶς οὐκ ἔστησε τὰ προστάγματα αὐτοῦ τα νομικά αἰώνια; ε'. Καὶ συνταξάμενος διδόναι τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἀπὸ Αἰγύπτου ἕως τοῦ Εὐφράτου κατάσχεσιν, οὐδὲ τὸ δέκατον μέρος τῆς ὑποσχέσεως δέδωκεν αὐτοῖς. Ταῦτα ἐκ τῆς Παλαιᾶς. Επαπόρησις ἐκ τῶν αὐτῶν ἀπίστων, ἐκ τῆς Και τῆς Διαθήκης. α'. Τοῦ Εὐαγγελίου μὴ λέγοντος, ὅτι ἐσφραγισμέ νου τοῦ τάφου ἀνέστη ὁ Χριστὸς, πόθεν ὑμεῖς τοῦτε δεικνύετε; β. Τοῦ Εὐαγγελίου ἄνω καὶ κάτω ἄνδρα Μαρίας καλοῦντος τὸν Ἰωσήφ, διατί ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέ γετε; γ. Καθὼς εἶπεν τὸ Εὐαγγέλιον τὴν ἄσπορον σύλ ληψιν τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐκ εἶπεν καὶ τὴν ἄφθορον ἐκ Παρθένου κύησιν, ὡς ὑμεῖς λέγετε; 8. Τοῦ Ἰωάννου λέγοντος Μάρθαν ἀδελφὴν Μαρίας τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν, πῶς ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέγετε ε΄. Πῶς εἰπὼν ὁ Χριστὸς ποιῆσαι ἐν τῷ ᾅδῃ ἀπαρ αλλάκτως, ὡς Ἰωνᾶς, τρεῖς ἡμέρας ολοκλήρους καὶ τρεῖς νύχτας, οὐ πεποίηκεν αὐτὰς ὡς Ἰωνᾶς, καθά περ προείρηκεν; 5. Πῶς δὲ πάλιν ἐν μὲν τῷ ἑνὶ Εὐαγγελιστῇ παρ αγγέλλει ὑμῖν, φορεῖν καὶ ὑποδήματα, καὶ ῥάβδον, ἐν δὲ τῷ ἄλλως εὐαγγελιστῇ κωλύει τὴν ῥάβδον καὶ τὰ ὑποδήματα; 5. Τῶν εὐαγγελιστών μηδαμοῦ λεγόντων πότ θεν έγνωτε, ὅτι ἐν σπηλαίῳ ἐτέχθη ὁ Χριστός; οὐκ εἴρηται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Γ΄. Εἰ, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν, ταῦτα ἐδίδαξε, πῶς ῥαπισθεὶς εἰς τὴν σιαγόνα οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν ἄλλην, ἀλλὰ καὶ ἐνεκάλεσε τῷ ῥαπίσαντι; Η ΙΧ, ΝΟΤΑ.

col. 287–288page 20 of 31

PG 89:287θ'. Τοῦ Εὐαγγελίου κτιστὸν ἤτοι γεννητόν λέγοντος τὸν Χριστόν, πῶς ὑμεῖς μέρος μὲν αὐτοῦ λέγετε κτιστὸν, μέρος δὲ ἄκτιστον; ὁ γὰρ Ματθαῖός φησιν· Βίβλος γενέσεως, ήγουν ποιήσεως ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ 'Αβραάμ. ι'. Εἰ ἀπερίγραπτον λέγετε τὸν Θεόν, πληροῦντα ὁμοίως τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, πῶς ἐξ οὐρανοῦ κατῆλθεν ὁ Λόγος, καὶ πάλιν ἐκεῖ ἀνῆλθεν ; ια΄. Εἰ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν ὁ Θεὸς Λόγος τῇ θεότητι, καὶ πρὸ σαρκώσεως, ὡς λέγει Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστὴς, πῶς κατελθόντα αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ λέγετε ἐν τῇ μήτρα τῆς Μαρίας; Ἐὰν γὰρ ὧδε ἦν καὶ πρὸ σαρκώσεως, πρόδηλον ὅτι οὐ κατῆλθεν· εἰ δὲ ἐν τῇ σαρκώσει κατῆλθεν, εὔδηλον ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ περιγεγραμμένος ἦν, καθὰ καὶ οἱ ἄγγελοι. ιβ'. Εἰ ἐκ τοῦ Πατρός ἐστι καὶ ό Υιός (72) καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, εὔδηλον ὅτι Πατὴρ ἀμφοτέρων ἐστί· καὶ γέννημά ἐστι καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εἰ δὲ τοῦτο οὐ καταδέχεσθε ὁμολογεῖν, εἴπατε ἡμῖν, ποῖον πρώ τον, καὶ ποῖον δεύτερον προῆλθεν ἐκ Πατρός; ὁ Υἱός, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ; Εἰ δὲ ἐν τῷ ἄμα προῆλθον, είδηλον ὅτι διδυμότοκός ἐστιν ὁ Πατήρ. Καὶ ἀδελφοθείαν ἔχουσιν ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα. Τίς δέ ἐστι καὶ ἡ διαφορά γεννήσεως, καὶ ἐκπορεύσεως, ἐπὶ τῆς ἀπεριγράπτου καὶ ἀχωρίστου θεότητος ; ιγ'. Πόθεν δῆλον, ὅτι ὁ μὲν Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐνυπόστατος Θεός ἐστιν, ὁμοίως καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, Θεός ἐστι, καὶ ὑπόστασις Θεοῦ· ὁ δὲ νοῦς τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔστιν ἄλλος Θεὸς, καὶ ἄλλη ὑπόστασις· οὐδὲ ἡ καρδία τοῦ Θεοῦ· οὐδὲ ἡ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ· οὐδὲ ὁ βραχίων, καὶ τὰ λοιπά, ὅτα λέγει ἡ Γραφὴ ἐπὶ Θεοῦ ; ιδ. Πῶς ἔνδεκα ὄντων τῶν μαθητῶν πρὸ τῆς Χριστοῦ ἀναλήψεως, λέγει ὁ Παῦλος, ὅτι ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν ὄφθη τοῖς δώδεκα μαθηταῖς; οὔπω γὰρ ἦν ὁ Ματθίας συγκαταριθμηθεὶς αὐτοῖς, οὐδὲ ὁ Παῦ λος. ιε'. Πῶς ὑποσχόμενος ὁ Χριστὸς τοῖς δι' αὐτὸν ἀποτασσομένοις ἀγρῶν, καὶ γυναικὸς, καὶ τέκνων, καὶ χρημάτων, ἑκατονταπλασίονα διδόναι ἐν τῷ Ο αἰῶνι τούτῳ, οὐ παρέσχεν αὐτοῖς ταῦτα, καθὼς ὑπ έσχετο ; Κείσθωσαν ταῦτα τὰ ὅπλα τοῖς φρονίμοις κατά ἀφρόνων, ἡνίκα εἴδετε αὐτοὺς κακοθελῶς πρὸς ἡμᾶς διαλεγομένους, καὶ ἐπιλαμβανομένους κακοθελῶς τῆς δε τῆς βίβλου. Οὐκοῦν πίστις ἀπερίεργός ἐστιν ὁ Χριστιανισμός, καὶ δέον, ἐν ἁπλότητι καὶ εὐθύτητι καρδίας δέχεσθαι καὶ ἀκούειν πᾶσαν θείαν Γραφὴν, καὶ μάλιστα τὰς διδασκαλικάς. Αἱ μὲν γὰρ εὐαγγελικαὶ, καὶ ἀπο ΝΟΤΑ. increatam ? Nam Matthäus ait: Liber generationis, hoc est, effectionis Christi, filii David, filii Abraerat in mundo, etiam ante incarnationem, ut scribit Joannes evangelista ", quomodo dicitis illud etiam ante incarnationem ibi erat, clarum est non que et Spiritum sanctum in divinitate quasi fratres esse: Et quænam est generationis et processionis Deum et hypostasin Dei : mentem vero Dei non dum enim Matthias illis adnumeratus fuerat, ut ligne et fraudulenter nobiscum disceptare, et hunc pluram recipere et audire consueta; maxime vero οι Luc. 1, 31; Joan. 1, 14. es Matth. 1, 1. 63 Jerem. xxi, 24. * Ephes. 1, 9. 68 Joan. 1, 10. * Genes. vi, 5; Marc. 1, 12, Act. v, 5, 7; Luc. 1, 33 et seqq.; Baruch n, 11; et alibi passim. 671 Cor. xv, 5, 6. 6s Matth. xis, 29. (72) Quaestiones Ariana, Eunomians, Severiane. S. ANASTASII SINAITÆ

9. Cum Evangelium dicat Christum esse quid- A dam creatum aut genitum " ; quomodo vos partem quidem illius dicitis creatam, alteram partem ham 69 ? 10. Si Deum incircumscriptum esse profitemini, qui cœlum et terram æqualiter impleat "; quomodo Verbum descendit de cœlo, rursumque in cœlum ascendit « ? 11. Si Verbum divinum, per divinitatem suam ex cœlo in uterum Virginis descendisse? Si enim descendisse si vero in incarnatione descendit, clarum est coelo circumscriptum fuisse, sicut et angelos. 148 12. Si Filius et Spiritus sanctus est ex Patre, manifestum est utriusque eumdem Patrem esse : ipsumque adeo Spiritum sanctum esse genitum. Quod si hoc non admittitis, dicite nobis, quis prior, quisve posterior ex Patre processerit, Filius an Spiritus sanctus ? Si vero simul processerunt, jam hoc ipso liquet Patrem geminos peperisse, Filiumdifferentia in divinitate incircumscripta, immulabili et inseparabili ? 13. Unde constat Verbum Dei esse hypostatice C subsistentem Deum, similiter et spiritum Dei esse esse alium Deum, neque aliam hypostasin, neque cor Dei, neque dexteram Dei, neque brachium Dei, neque reliqua, quæ Scriptura Deo tribuit o ? 14. Quomodo cum undecim essent discipuli ante Domini ascensionem, dicit Paulus resurgentem ex mortuis apparuisse duodecim apostolis " ? necnec Paulus. 15. Quomodo Christus pollicitus illis, qui sui causa agros, uxores, filios et pecuniam desererent, centuplum se redditurum in hac vita ", fidem non servat, sicut promisit? llæc arma prudentes contra imprudentium fraudes in promptu habeant ; quoties viderint eos malibrum invicta mente carpere. Igitur fides Christianorum est incuriosa, in simplicitate et rectitudine cordis totam divinam Scridoctrinam a Patribus traditam. Dicta enim evan-

θ'. Τοῦ Εὐαγγελίου κτιστὸν ἤτοι γεννητόν λέγον τος τὸν Χριστόν, πῶς ὑμεῖς μέρος μὲν αὐτοῦ λέγετε κτιστὸν, μέρος δὲ ἄκτιστον; ὁ γὰρ Ματθαῖός φησιν· Βίβλος γενέσεως, ήγουν ποιήσεως ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ 'Αβραάμ. ι'. Εἰ ἀπερίγραπτον λέγετε τὸν Θεόν, πληροῦντα ὁμοίως τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, πῶς ἐξ οὐρανοῦ κατῆλθεν ὁ Λόγος, καὶ πάλιν ἐκεῖ ἀνῆλθεν ; ια΄. Εἰ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν ὁ Θεὸς Λόγος τῇ θεότητι, καὶ πρὸ σαρκώσεως, ὡς λέγει Ἰωάννης ὁ εὐαγγελι στῆς, πῶς κατελθόντα αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ λέγετε ἐν τῇ μήτρα τῆς Μαρίας; Ἐὰν γὰρ ὧδε ἦν καὶ πρὸ σαρκώσεως, πρόδηλον ὅτι οὐ κατῆλθεν· εἰ δὲ ἐν τῇ σαρκώσει κατῆλθεν, εὔδηλον ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ πε ριγεγραμμένος ἦν, καθὰ καὶ οἱ ἄγγελοι. ιβ'. Εἰ ἐκ τοῦ Πατρός ἐστι καὶ ό Υιός (72) καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, εὔδηλον ὅτι Πατὴρ ἀμφοτέρων ἐστί· καὶ γέννημά ἐστι καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εἰ δὲ τοῦτο οὐ καταδέχεσθε ὁμολογεῖν, εἴπατε ἡμῖν, ποῖον πρώ τον, καὶ ποῖον δεύτερον προῆλθεν ἐκ Πατρός; ὁ Υἱός, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ; Εἰ δὲ ἐν τῷ ἄμα προῆλθον, είδη- λον ὅτι διδυμότοκός ἐστιν ὁ Πατήρ. Καὶ ἀδελφοθείαν ἔχουσιν ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα. Τίς δέ ἐστι καὶ ἡ διαφορά γεννήσεως, καὶ ἐκπορεύσεως, ἐπὶ τῆς ἀπε ριγράπτου καὶ ἀχωρίστου θεότητος ; ιγ'. Πόθεν δῆλον, ὅτι ὁ μὲν Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐνυπό στατος Θεός ἐστιν, ὁμοίως καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, Θεός ἐστι, καὶ ὑπόστασις Θεοῦ· ὁ δὲ νοῦς τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔστιν ἄλλος Θεὸς, καὶ ἄλλη ὑπόστασις· οὐδὲ ἡ καρδία τοῦ Θεοῦ· οὐδὲ ἡ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ· οὐδὲ ὁ βραχίων, καὶ τὰ λοιπά, ὅτα λέγει ἡ Γραφὴ ἐπὶ Θεοῦ ; ιδ. Πῶς ἔνδεκα ὄντων τῶν μαθητῶν πρὸ τῆς Χριστοῦ ἀναλήψεως, λέγει ὁ Παῦλος, ὅτι ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν ὄφθη τοῖς δώδεκα μαθηταῖς; οὔπω γὰρ ἦν ὁ Ματθίας συγκαταριθμηθεὶς αὐτοῖς, οὐδὲ ὁ Παῦ λος. ιε'. Πῶς ὑποσχόμενος ὁ Χριστὸς τοῖς δι' αὐτὸν ἀποτασσομένοις ἀγρῶν, καὶ γυναικὸς, καὶ τέκνων, καὶ χρημάτων, ἑκατονταπλασίονα διδόναι ἐν τῷ Ο αἰῶνι τούτῳ, οὐ παρέσχεν αὐτοῖς ταῦτα, καθὼς ὑπ έσχετο ; Κείσθωσαν ταῦτα τὰ ὅπλα τοῖς φρονίμοις κατά ἀφρόνων, ἡνίκα εἴδετε αὐτοὺς κακοθελῶς πρὸς ἡμᾶς διαλεγομένους, καὶ ἐπιλαμβανομένους κακοθελῶς τῆς δε τῆς βίβλου. Οὐκοῦν πίστις ἀπερίεργός ἐστιν ὁ Χριστιανισμός, καὶ δέον, ἐν ἁπλότητι καὶ εὐθύτητι καρδίας δέχε- σθαι καὶ ἀκούειν πᾶσαν θείαν Γραφὴν, καὶ μάλιστα τὰς διδασκαλικάς. Αἱ μὲν γὰρ εὐαγγελικαὶ, καὶ ἀπο ΝΟΤΑ. increatam ? Nam Matthäus ait: Liber generationis, hoc est, effectionis Christi, filii David, filii Abra- erat in mundo, etiam ante incarnationem, ut scri- bit Joannes evangelista ", quomodo dicitis illud etiam ante incarnationem ibi erat, clarum est non que et Spiritum sanctum in divinitate quasi fratres esse: Et quænam est generationis et processionis Deum et hypostasin Dei : mentem vero Dei non dum enim Matthias illis adnumeratus fuerat, ut ligne et fraudulenter nobiscum disceptare, et hunc pluram recipere et audire consueta; maxime vero οι Luc. 1, 31; Joan. 1, 14. es Matth. 1, 1. 63 Jerem. xxi, 24. * Ephes. 1, 9. 68 Joan. 1, 10. * Genes. vi, 5; Marc. 1, 12, Act. v, 5, 7; Luc. 1, 33 et seqq.; Baruch n, 11; et alibi passim. 671 Cor. xv, 5, 6. 6s Matth. xis, 29. (72) Quaestiones Ariana, Eunomians, Severiane. S. ANASTASII SINAITÆ

col. 289–290page 21 of 31

PG 89:289ο Ο ΓΑΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ πῶς εὑρίσκομεν πολλούς ἁγίων Πατέρων λέγοντας ἄφθαρτον τὸ σῶμα Χρι στού ; Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Τὸ ἄφθαρτον, καὶ ἡ φθορά, και θὼς καὶ ἐν τοῖς ὅροις εἰρήκαμεν, κατά δύο τρόπους ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς εἴρηται, ποτὲ μὲν σωματικῶς, ποτὲ δὲ καὶ ψυχικῶς. "Οθεν φησὶν ἡ Γένεσις, ὅτι • Εἶδεν ὁ Θεὸς, καὶ ἰδοὺ πᾶσα ἡ γῆ κατεφθαρμένη ο τοῦτ' ἔστι, πάντες οἱ ἄνθρωποι παράνομοι, περὶ ὧν καὶ ὁ Δαυΐδ φησιν, ὅτι « Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθη. σαν ἐν ἀνομίαις, καὶ ἐν ἐπιτηδεύμασι. » Προς ταύτην οὖν τὴν φθορὰν τῆς ἁμαρτίας, ἄφθαρτον, τοῦτ' ἔστιν, ἀναμάρτητον λέγομεν τὸ πανάγιον και πανάμωμον σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ κατὰ πάντα τρόπον ἐν ἀφθαρσία, ὡς ὑμεῖς λέγετε, οὐδεὶς τῶν ἐξ αἰῶνος ἁγίων Πατέρων είρηκεν. "Οθεν καὶ ὁ τρισμακάριος Αθα νάσιος οὕτως ἐπὶ λέξεως περὶ τοῦ Κυριακού, σύ ματός φησι· ο φθαρτὸν ἦν τὸ σῶμα, ὅτι καὶ ἡ Μαρία κτιστή ἦν. » Πῶς δὲ δυνατὸν εἰπεῖν τὸ σῶμα Χρι στοῦ ὁμοούσιον ἡμῶν, ἢ ὅτι πρὸς τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος; ἢ ὅτι σπέρματος ᾽Αβραὰμ ἐπελάβετο ; ἢ, ὅτι πεπείραται κατά πάντα τρόπον καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν, εἴπερ ἄρα ἄφθαρτος ἦν ἐξ αὐτῆς ἄκρας ἑνώσεως, ὡς ὑμεῖς κηρύττετε ; Καντεῦθεν δὲ μανθάνομεν, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ πάν θους, φθαρτὸν ἦν τὸ τοῦ Χριστοῦ πανάγιον σῶμα· μετὰ δὲ τὴν τριήμερον ἔγερσιν, ἄφθαρτον, λέγω δὴ, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ πάθους, διαφόρους φύσεις, ὡς δεν στὸν, ἐποιήσατο, τοῦτ' ἔστιν, αἵματος, ἱδρῶτος, πού σματος, και δακρύου. Μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ἀνάστασιν, εἰ καὶ ἔφαγεν οἰκονομικῶς πρὸς πίστωση τῶν μαθητῶν· ἀλλ' ὅμως οὐδὲ μίαν ὅλως έκκρισιν, ἢ φύσιν, ἢ ἀποβολήν εὑρίσκομεν αὐτὸν πεποιηκότα, οὐ πτύσαντα, οὐ δακρύσαντα, οὐχ ιδρώσαντα, οὐχ αἱμοββοήσαντα· ἀλλ' οὐδὲ ἁμαρτωλοῖς τοῦ λοιποῦ συναναστραφέντα, οὐχ ὑπνώσαντα, οὐ διψήσαντα, ἀλλ᾽ οὔτε πεινάσαντα· ἀλλ' οὕτω μετὰ τὴν ἀνάστασιν φαγόντα ὥσπερ ἐσθίει τὸ πῦρ τὸν κηρῶν· καὶ ὥσπερ ἔφαγον ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ οἱ ἄγγελοι. Ὅθεν πρὸ μὲν τοῦ πάθους οὔτε ὤφθη ὁ Χριστὸς ἐν διαφή ρος μορφαῖς, καὶ σχήμασι προσώπου παρηλλαγμένοις, ὥσπερ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἐν ἑτέρα μορφῇ ἐφάνη τῇ Μαγδαληνή, καὶ ἐν ἑτέρῳ σχήματι τοῖς περὶ Κλεόπαν, καὶ πάλιν ἄλλως ἐπὶ τῆς θαλάττης τῆς Τιεριάδος. Πάλιν τε πρὸ τοῦ πάθους, καίπερ δυνάμενος, οὐχ ὡράθη κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν ἐν διαφόροις τόποις· ἵνα μὴ πάλιν φαντασία νομισθῇ, ἀλλὰ κατὰ τὴν καινὴν τῶν σωμάτων φύσιν ἐποιεῖτο τὰς τοπικές μετα στάσεις. Μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἔγερσιν, κούτου και πὸν, καὶ πνευματικοῦ, καὶ λεπτοτάτου, καὶ ἀφθάρ τοῦ ἀναστάντος, καὶ ἀποτελεσθέντος τοῦ παναγίου αὐτοῦ σώματος, ἀκωλύτως λοιπὸν, καὶ τάφου ἐσφρ γισμένου ἐξῆλθε, καὶ θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθεν, καὶ ἐν μιᾷ ὥρᾳ οὔσης οψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐν ᾗ ἀνέστη, το ibid. 18. * ibid. 17, 18; ιν,

S: ANASTASII SINAITA 154 GAIANITA. El quomodo multi ex sanctis A Patribus alirmant corpus Christi esse incorrupti bile? ORTHODOXUS. Incorruptibile et corruptibile bifariam in divinis Litteris usurpantur, sicut jam antea in definitionibus dictum est. Interdum secundum corpus; interdum secundum animaın. Unde in Genesi dicitur : • Vidit Deus, et ecce omnis caro corrupta erat "; » hoc est, omnes homines sceleribus addicti erant : de quibus canit David Corrupti et abominabiles facti sunt in iniquitatibus et studiis suis ". » Respectu igitur hujus corruptionis, incorruptibile, hoc est, peccati expers, profitemur sacratissimum et integerrimum corpus Christi. Αt vero corpus Christi omni penitus alio modo incorruptibile esse, nullus sanctorum Patrum unquam asseruit. Unde beatissimus Athanasius hæc ad verbum scribit: Corruptibile erat corpus, quia et Maria erat creata. Qua vero ratione affirmare licebit, corpus Christi substantia nobiscum, aut Christum cum pueris carnis et sanguinis participem effecium ”; aut, semen Abrahæ assumpsisse 78, aut ad similitudinem nostram per omnia tentatum ac probatum esse", si a primo unionis momento incorruptibile erat, ut vos contenditis ? esse ejusdem Et ex his liquet, sacratissimum Christi corpus ante passionem corruptioni obnoxium fuisse : post resurrectionem vero, incorruptibile, quia ante passionem variis quasi defluxionibus subjiciclatur, C sanguinis, inquam, sudoris, sputi et lacrymarum. At post resurrectionem a mortuis, tametsi per dispensationem manducavit, ut discipulorum fidem confirmaret: attamen ab omni egestione ac secre tione immune erat: neque enim expuisse, lacrymasse, sudasse, aut sanguinem fudisse legitur ; neque etiam cum peccatoribus amplius vitam egisse; nec somnum cepisse; nec siţiisse, nec famuisse : sed sic post resurrectionem comedisse, sicut ignis absumit ceram : et sicut angeli Abrahamo hospitio excepti manducarunt. Quamobrem ante passionem non apparuit Christus diversis formis indutus, et varia vultus specie, quemadmodum post resurrectionem, alia specie sese ob- - tulit Magdalenæ; et alia Cleophae cum socio : et alia ad mare Tiberiadis. Rursus ante passionem nunquam visus est in diversis locis, tametsi poterat ne inane spectrum ac phantasma censeretur: sed communi corporum more de loco ad locum movebatur. At post resuscitationem ex mortuis, corpore jam agilitate, tenuitate et incorruptione prædito, absque ullo obstaculo potuit et clauso sepulcro egredi, et per clausas januas ingredi : et eadem hora illius diei, quo surrexit, 155 cum jam sero esset, Ilierosolyme, et discipulis euntibus in Eminaus apparuit. Si autem ab . ™³ Gen. v³, 12. το Psal. 111, 2. 75 Hebr. 1, 16. 45.

ο Ο ΓΑΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ πῶς εὑρίσκομεν πολλούς ἁγίων Πατέρων λέγοντας ἄφθαρτον τὸ σῶμα Χρι στού ; Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Τὸ ἄφθαρτον, καὶ ἡ φθορά, και θὼς καὶ ἐν τοῖς ὅροις εἰρήκαμεν, κατά δύο τρόπους ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς εἴρηται, ποτὲ μὲν σωματικῶς, ποτὲ δὲ καὶ ψυχικῶς. "Οθεν φησὶν ἡ Γένεσις, ὅτι • Εἶδεν ὁ Θεὸς, καὶ ἰδοὺ πᾶσα ἡ γῆ κατεφθαρμένη ο τοῦτ' ἔστι, πάντες οἱ ἄνθρωποι παράνομοι, περὶ ὧν καὶ ὁ Δαυΐδ φησιν, ὅτι « Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθη. σαν ἐν ἀνομίαις, καὶ ἐν ἐπιτηδεύμασι. » Προς ταύτην οὖν τὴν φθορὰν τῆς ἁμαρτίας, ἄφθαρτον, τοῦτ' ἔστιν, ἀναμάρτητον λέγομεν τὸ πανάγιον και πανάμωμον σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ κατὰ πάντα τρόπον ἐν ἀφθαρσία, ὡς ὑμεῖς λέγετε, οὐδεὶς τῶν ἐξ αἰῶνος ἁγίων Πατέρων είρηκεν. "Οθεν καὶ ὁ τρισμακάριος Αθα νάσιος οὕτως ἐπὶ λέξεως περὶ τοῦ Κυριακού, σύ ματός φησι· ο φθαρτὸν ἦν τὸ σῶμα, ὅτι καὶ ἡ Μαρία κτιστή ἦν. » Πῶς δὲ δυνατὸν εἰπεῖν τὸ σῶμα Χρι στοῦ ὁμοούσιον ἡμῶν, ἢ ὅτι πρὸς τὰ παιδία κεκοι νώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος; ἢ ὅτι σπέρματος ᾽Αβραὰμ ἐπελάβετο ; ἢ, ὅτι πεπείραται κατά πάντα τρόπον καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν, εἴπερ ἄρα ἄφθαρτος ἦν ἐξ αὐτῆς ἄκρας ἑνώσεως, ὡς ὑμεῖς κηρύτ τετε ; Καντεῦθεν δὲ μανθάνομεν, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ πάν θους, φθαρτὸν ἦν τὸ τοῦ Χριστοῦ πανάγιον σῶμα· μετὰ δὲ τὴν τριήμερον ἔγερσιν, ἄφθαρτον, λέγω δὴ, ὅτι πρὸ μὲν τοῦ πάθους, διαφόρους φύσεις, ὡς δεν στὸν, ἐποιήσατο, τοῦτ' ἔστιν, αἵματος, ἱδρῶτος, πού σματος, και δακρύου. Μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ἀνάστασιν, εἰ καὶ ἔφαγεν οἰκονομικῶς πρὸς πίστωση τῶν μαθητῶν· ἀλλ' ὅμως οὐδὲ μίαν ὅλως έκκρισιν, ἢ φύσιν, ἢ ἀποβολήν εὑρίσκομεν αὐτὸν πεποιηκότα, οὐ πτύσαντα, οὐ δακρύσαντα, οὐχ ιδρώσαντα, οὐχ αἱμοββοήσαντα· ἀλλ' οὐδὲ ἁμαρτωλοῖς τοῦ λοιποῦ συναναστραφέντα, οὐχ ὑπνώσαντα, οὐ διψήσαντα, ἀλλ᾽ οὔτε πεινάσαντα· ἀλλ' οὕτω μετὰ τὴν ἀνάστα σιν φαγόντα ὥσπερ ἐσθίει τὸ πῦρ τὸν κηρῶν· καὶ ὥσπερ ἔφαγον ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ οἱ ἄγγελοι. Ὅθεν πρὸ μὲν τοῦ πάθους οὔτε ὤφθη ὁ Χριστὸς ἐν διαφή ρος μορφαῖς, καὶ σχήμασι προσώπου παρηλλαγμέ νοις, ὥσπερ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἐν ἑτέρα μορφῇ ἐφάνη τῇ Μαγδαληνή, καὶ ἐν ἑτέρῳ σχήματι τοῖς περὶ Κλεό παν, καὶ πάλιν ἄλλως ἐπὶ τῆς θαλάττης τῆς Τι6ε- ριάδος. Πάλιν τε πρὸ τοῦ πάθους, καίπερ δυνάμενος, οὐχ ὡράθη κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν ἐν διαφόροις τόποις· ἵνα μὴ πάλιν φαντασία νομισθῇ, ἀλλὰ κατὰ τὴν και- νὴν τῶν σωμάτων φύσιν ἐποιεῖτο τὰς τοπικές μετα στάσεις. Μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἔγερσιν, κούτου και πὸν, καὶ πνευματικοῦ, καὶ λεπτοτάτου, καὶ ἀφθάρ τοῦ ἀναστάντος, καὶ ἀποτελεσθέντος τοῦ παναγίου αὐτοῦ σώματος, ἀκωλύτως λοιπὸν, καὶ τάφου ἐσφρ γισμένου ἐξῆλθε, καὶ θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθεν, καὶ ἐν μιᾷ ὥρᾳ οὔσης οψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐν ᾗ ἀνέστη, το ibid. 18. * ibid. 17, 18; ιν,

col. 291–292page 22 of 31

PG 89:291ροντες, οὐκ ὀλίγας χρήσεις, ὡς τοῦ θεόφρονος Γρη γορίου τοῦ Νύσσης, καὶ τοῦ Θεολόγου ὑπαρχούσας, καὶ ταύτας πρὸς τὸ αὐτοῖς δοκοῦν ἑρμηνεύοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐκ εἰκῆ οὐδὲ μάτην εἴρηται, ἀλλ᾽ ἐκείνους αινίττομαι, τοῖς λεξειδίοις καὶ χρησειδίοις τῶν Πατέρων προσκόπτοντας, καὶ φῶς γνώσεως μὴ ἔχοντας, καὶ σκοτουμένους, καὶ πίπτοντας, καὶ συντάγματα φλυαριῶν συντάττοντας κατὰ τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας, τὴν ἐνανθρώπησιν τὴν ἐκ Παρ θένου τοῦ Θεοῦ Λόγου αρνούμενα καὶ ἀνατρέποντα. Προφέρουσιν οἱ ριγενισταὶ χρήσεις ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ Θεοφάνια τοῦ Θεολόγου· καὶ πάλιν, τοῦ Νύσης (Νύσσης], ἐκ τοῦ περὶ ἀρετῆς, καὶ τοῦ εἰς τὴν Γένναν, καὶ εἰς τοὺς Μακαρισμούς, καὶ εἰς τὰ ᾿Ασματα, καὶ εἰς ἑτέρους λόγους. Προσθήσω δε τοῖς εἰρημένοις πρὸς ἐντελεστέραν ἀπόδειξιν, ὅτι χρὴ μετὰ φόβου Θεοῦ καὶ ἀπλότητος ψυχής τους λό γους τῶν ἁγίων Πατέρων ἀκούειν καὶ ἐρευνῶν. Προβαλλομένων ἄνω καὶ κάτω τὸν ἅγιον Κύριλλον Γαϊανιτῶν τε καὶ Θεοδοσιανῶν, καὶ Εὐτυχιανιστών, ὡς μίαν φύσιν λέγοντα ἐπὶ Χριστοῦ, διισχυριζόμενος ἐν τῇ ἑαυτοῦ συγγραφῇ, ὅτι μᾶλλον τῷ Νεστορί συνηγορεί Κύριλλος, εἰ καὶ τὰ μάλιστα, φησί, λέ ληθεν ἑαυτὸν, εἰς ὃν φεύγει βρόχον, εἰς αὐτὸν ἀγρευθείς· ἐν οἷς προσήγαγεν εὐθὺς ἐκ προοιμίων τὸ τέταρτον κεφάλαιον τοῦ αὐτοῦ μακαρίου Κυρι λου, τὸ λέγον· Εἴ τις προσώποις δυσὶν ήγουν ὑποστάσεσι διαιρεῖ τὸν Χριστὸν, ἀνάθεμα έστω. Καὶ πρὸς ταῦτά φησιν ὁ ᾿Ανδρέας ο Εύγε όντως τῆς ὀρθῆς κρίσεως· καὶ ὑπερεῦγε τῆς εὐσεβοῦ; τῶν δογμάτων Κυρίλλου ἐκθέσεως. Ἰδοὺ γὰρ πατρικώς, καὶ μάλα συνοδικῶς, πρόσωπα εἶναι τὰς ὑποστάσεις ορίζεται, τοῖς ἐν Νικαίᾳ ἁγίοις Πατράσιν ἐπόμενος τοῖς λέγουσιν τρεῖς ὑποστάσεις, ήτοι πρόσωπα ἐπὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Εἰ οὖν πρόσωπα εἶναι τὰς ὑποστάσεις καλῶς διισχυρίζεται, πῶς ἐν πᾶσιν αὐτοῦ σχεδὸν τοῖς διδάγμασι τας φύσεις υπο στάσεις εἶναι ἐκήρυξε ; Λέγων γὰρ τὰς φύσεις ὑποστάσεις, τὰς δὲ ὑποστάσεις πρόσωπα, τί ἄλλο ὁμολογῶν εὑρεθήσεται, ἀλλ' ἡ διάφορα ἐν Χριστῷ πρόσωπα, ὡς ὅτ᾽ ἂν λέγῃ, Ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις. Δὲ ὑποστάσεις τίνος, ὦ γεννάδα Κύριλλε; Πρόδηλον αἱ τοῦ Χριστοῦ. Εἰ καὶ ὅλως ὑποστάσεις ορίζῃ. Εἰ γὰρ μὴ σὺ τὸν τοιοῦτον δρον δέδωκας, τοῦτ' ἔστι, πρόσωπα τις αποστάσεις εἶναι, τάχα ἂν ἡδύνατό τις ὑπὲρ σοῦ ἀπολογούμενος λέγειν, ὅτι οὐ πρόσωπα Κύριλλος νοεῖ τὰς ὑποστάσεις, ἀλλ' ὑπάρξεις τινάς πραγματ των ἐνουσίων. Σοῦ δὲ καθ' ἑαυτοῦ τὸν τοιοῦτον ἐξενεγκόντος ὅρον, ἀποκέκλεισταί και λοιπὸν πᾶσα περί τούτου ἀπολογία. Οὐκοῦν ὅτε λέγεις, ἀσύγχυτοι μας μενήκασιν αἱ Χριστοῦ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις, οὐδὲν ἕτερον λέγεις, ἀλλ᾽ ἤ, ὅτι σύγχυται μεμενήκασιν αἱ Χριστοῦ ὑποστάσεις, ἤτοι τὰ πρόσω Ε.Σ. Ὅθεν κατὰ τοῦτόν σου τὸν δρον καὶ νόμον, τον τε σκοντα, τὴν φύσιν ὑπόστασιν ἤτοι πρόσωπον εἶναι, εὑρεθήσῃ τρεῖς μὲν φύσεις λόγων Αρειανικώς το τοῖς τρισί προσώποις τῆς ἁγίας Τριάδος, δύο δ πρόσωπα ἐπὶ τῶν δύο, ὧν ὁμολογεῖς φύσεων Πρ ' S. ANASTASII SINAITE

mine, ut penas aeternas aliquando finem habituras A omniumque rerum in pristinum statum reparationém demonstrent:et hæc opinioni suæ convenienter interpretantur. Ista neque temnere, neque frustra disserui, sed intuitu ad illos, qui ad dicta Patrum, scientiæ lumine destituti, impingunt, tenebrisque immersi præcipites ruunt, vanissimosque libellos adversus catholicam Ecclesiam componunt, quibus Verbi incarnationem ex Virgine la.. befactare ac evertere nituntur. Proferunt Origenista dicta Theologi ex Oratione in Theophaniam ; et Nysseni ex sermone de virtute, et in Nativitatem Christi, et in Beatitudines, et in Cantica, et ex aliis sermonibus. Ut autem 150 magis elucescat monumenta Patrum cum timore Dei et simplici animo legenda et audienda esse; addam prædictis sequentia. Cum Gaianitæ et Theodosiani et Eutychianista perpetim Cyrillum objiciant, quasi qui unam duntaxat in Christo naturam agnoscat: contendens hæreticus Cyrillum quam maxime Nestorio patrocinari, etiamsi ignorans id faciat; laqueo, quem ipse tetendit, capitur ; hoc ipso, quod ex principio quarti capitull a beato Cyrillo conscripti hæc citat: • Si quis duabus personis sive hypostasibus Christum dividit, anathema sit. › Ad hæc ita respondet Andreas; ‹ Quam præclarum judicium. Quam pia est hæc Cyrilli de dogmatibus explanatio. Ecce, Patrum, et maxime synodorum more, hypostases tradit esse personas, seculus Patres Nicaui concilii, qui aiunt : Tres esse hypostases sive personas in sacratissima et consubstantiali Trinitate. Si igitur recte asseverat hypostases esse personas, qua ratione in omnibus propemodum lucubrationibus suis appellat ipse naturas hypostases? Nam quando naturas vocat hypostases; hypostases vero personas : quid aliud profitetur, nisi diversas in Christo personas? ut -cum ait naturas, sive hypostases mansisse incoufusas. Cujus hypostases, o eximie Cyrille? Clarum quod Christi; siquidem tu ita hypostases definis. Quod si definitio hæc personas esse hypostases a te non est profecta, potuisset fortasse quis tui defen- D dendi gratia dicere, Cyrillum nomine hypostaseon non intelligere personas, sed subsistentias quasdan rerun, substantialium; sed cum tu adversus te ipsuu definitionem llar attuleris ; nullus de catero defensionis locus tibi relinquitur. Quare quando dicis Christi naturas, sive hypostases mansisse inconfusas, nihil aliud dicis, quam mansisse inconfusas hypostases sive personas. Unde ex hac a te lata lege, nimirum, naturas esse hypostases sive personas, sequitur tres esse naturas in tribus sanclissimæ Trinitatis personis, ut Ariani contendunt; duas vero personas in duabus unigeniti Filii naturis. Itaque cum ais tractatu De adoratione in spiritu : duarum Christi naturarum sive hypostaseon c

ροντες, οὐκ ὀλίγας χρήσεις, ὡς τοῦ θεόφρονος Γρη γορίου τοῦ Νύσσης, καὶ τοῦ Θεολόγου ὑπαρχούσας, καὶ ταύτας πρὸς τὸ αὐτοῖς δοκοῦν ἑρμηνεύοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐκ εἰκῆ οὐδὲ μάτην εἴρηται, ἀλλ᾽ ἐκείνους αινίττομαι, τοῖς λεξειδίοις καὶ χρησειδίοις τῶν Πατέρων προσκόπτοντας, καὶ φῶς γνώσεως μὴ ἔχοντας, καὶ σκοτουμένους, καὶ πίπτοντας, καὶ συντάγματα φλυαριῶν συντάττοντας κατὰ τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας, τὴν ἐνανθρώπησιν τὴν ἐκ Παρ θένου τοῦ Θεοῦ Λόγου αρνούμενα καὶ ἀνατρέποντα. Προφέρουσιν οἱ ριγενισταὶ χρήσεις ἐκ τοῦ λό- γου τοῦ εἰς τὰ Θεοφάνια τοῦ Θεολόγου· καὶ πάλιν, τοῦ Νύσης (Νύσσης], ἐκ τοῦ περὶ ἀρετῆς, καὶ τοῦ εἰς τὴν Γένναν, καὶ εἰς τοὺς Μακαρισμούς, καὶ εἰς τὰ ᾿Ασματα, καὶ εἰς ἑτέρους λόγους. Προσθήσω δε τοῖς εἰρημένοις πρὸς ἐντελεστέραν ἀπόδειξιν, ὅτι χρὴ μετὰ φόβου Θεοῦ καὶ ἀπλότητος ψυχής τους λό γους τῶν ἁγίων Πατέρων ἀκούειν καὶ ἐρευνῶν. Προβαλλομένων ἄνω καὶ κάτω τὸν ἅγιον Κύριλλον Γαϊανιτῶν τε καὶ Θεοδοσιανῶν, καὶ Εὐτυχιανιστών, ὡς μίαν φύσιν λέγοντα ἐπὶ Χριστοῦ, διισχυριζόμε νος ἐν τῇ ἑαυτοῦ συγγραφῇ, ὅτι μᾶλλον τῷ Νεστορί συνηγορεί Κύριλλος, εἰ καὶ τὰ μάλιστα, φησί, λέ ληθεν ἑαυτὸν, εἰς ὃν φεύγει βρόχον, εἰς αὐτὸν ἀγρευθείς· ἐν οἷς προσήγαγεν εὐθὺς ἐκ προοιμίων τὸ τέταρτον κεφάλαιον τοῦ αὐτοῦ μακαρίου Κυρι λου, τὸ λέγον· Εἴ τις προσώποις δυσὶν ήγουν ὑποστάσεσι διαιρεῖ τὸν Χριστὸν, ἀνάθεμα έστω. Καὶ πρὸς ταῦτά φησιν ὁ ᾿Ανδρέας ο Εύγε όντως τῆς ὀρθῆς κρίσεως· καὶ ὑπερεῦγε τῆς εὐσεβοῦ; τῶν δογμάτων Κυρίλλου ἐκθέσεως. Ἰδοὺ γὰρ πατρικώς, καὶ μάλα συνοδικῶς, πρόσωπα εἶναι τὰς ὑποστάσεις ορίζεται, τοῖς ἐν Νικαίᾳ ἁγίοις Πατράσιν ἐπόμενος τοῖς λέγουσιν τρεῖς ὑποστάσεις, ήτοι πρόσωπα ἐπὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Εἰ οὖν πρόσωπα εἶναι τὰς ὑποστάσεις καλῶς διισχυρίζεται, πῶς ἐν πᾶσιν αὐτοῦ σχεδὸν τοῖς διδάγμασι τας φύσεις υπο στάσεις εἶναι ἐκήρυξε ; Λέγων γὰρ τὰς φύσεις ὑποστάσεις, τὰς δὲ ὑποστάσεις πρόσωπα, τί ἄλλο ὁμολογῶν εὑρεθήσεται, ἀλλ' ἡ διάφορα ἐν Χριστῷ πρόσωπα, ὡς ὅτ᾽ ἂν λέγῃ, Ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις. Δὲ ὑποστάσεις τί- νος, ὦ γεννάδα Κύριλλε; Πρόδηλον αἱ τοῦ Χριστοῦ. Εἰ καὶ ὅλως ὑποστάσεις ορίζῃ. Εἰ γὰρ μὴ σὺ τὸν τοιοῦτον δρον δέδωκας, τοῦτ' ἔστι, πρόσωπα τις αποστάσεις εἶναι, τάχα ἂν ἡδύνατό τις ὑπὲρ σοῦ ἀπολογούμενος λέγειν, ὅτι οὐ πρόσωπα Κύριλλος νοεῖ τὰς ὑποστάσεις, ἀλλ' ὑπάρξεις τινάς πραγματ των ἐνουσίων. Σοῦ δὲ καθ' ἑαυτοῦ τὸν τοιοῦτον ἐξ- ενεγκόντος ὅρον, ἀποκέκλεισταί και λοιπὸν πᾶσα περί τούτου ἀπολογία. Οὐκοῦν ὅτε λέγεις, ἀσύγχυτοι μας μενήκασιν αἱ Χριστοῦ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις, οὐδὲν ἕτερον λέγεις, ἀλλ᾽ ἤ, ὅτι σύγχυται μεμενή κασιν αἱ Χριστοῦ ὑποστάσεις, ἤτοι τὰ πρόσω Ε.Σ. Ὅθεν κατὰ τοῦτόν σου τὸν δρον καὶ νόμον, τον τε σκοντα, τὴν φύσιν ὑπόστασιν ἤτοι πρόσωπον εἶναι, εὑρεθήσῃ τρεῖς μὲν φύσεις λόγων Αρειανικώς το τοῖς τρισί προσώποις τῆς ἁγίας Τριάδος, δύο δ πρόσωπα ἐπὶ τῶν δύο, ὧν ὁμολογεῖς φύσεων Πρ ' S. ANASTASII SINAITE

col. 293–294page 23 of 31

PG 89:293VLE DUX. στοῦ. ὡς ὅταν λέγῃς ἐν τοῖς ἐν πνεύματι λατρείας, & ὅτι Τύπος ἡμῖν ἔσται ἡ κιβωτός τῶν Χριστοῦ φύσεων, ἔχουν ὑποστάσεων· καὶ πάλιν ἐν ἑτέρω τόπῳ φάσκεις αὕτω ξηρᾷ τῇ φωνῇ, ἐκ δύο φύσεων, ήγουν αποστάσεων, ἤτοι προσώπων πρεσβεύεις είναι Χρι στόν. Εύδηλον, ὅτι προϋποστάν, καὶ προμορφωθὲν ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου λέγεις τὸ σῶμα Χριστοῦ. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐνωθὲν ἐν αὐτῷ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου, καθὰ πάλιν, καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τῶν δώδεκα φάσκεις· Εἴ τις μετὰ τὴν ἄφραστον ἔνωσιν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, καὶ ἐν ἄλλοις δὲ μυ ρίοις τόποις τὰς φύσεις υποστάσεις προσαγορεύων· ἐν τοῖς πρὸς Ερμείαν ἑαυτῷ ἐναντιοῦσαι, καὶ περιπίπτεις, ἕτερον λέγων εἶναι τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον. Πῶς δὲ επιλαβομένου Θεοδωρήτου των δώδεκά σου κεφα- Β λαίων, ἐν ταῖς σαῖς ἀπολογίαις οὐδὲν ἀπελογήσω περὶ τῶν τοιούτων ὑποστάσεων, ὧν ἐν Χριστῷ εἴρη καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ; Τοίνυν παλίμβολος ὢν ἑαυτῷ ἐναντιοῦσαι, καὶ περιπίπτεις· ποτὲ μὲν μίαν τὸν Χριστὸν λέγων φύσιν, ποτὲ δὲ δύο πρόσωπα. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς γεγραμμένοις σχολίοις ἑρμηνεύων τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ στατήρα, ὃν εὗρεν ὁ Πέτρος ἐν τῷ στόματι τοῦ ἰχθύος, οὕτω λέγεις· Οὐκοῦν ὁ στα Ἠκούσατε, ἀδελφοί, τοῦ πονηροῦ δράκοντος Αν δρέου, όποια ηρεύξατο ἐκ τοῦ ἱοῦ τῆς Νεστορίου καρδίας, κατὰ τοῦ πανσόφου διδασκάλου Κυρίλλου · διὰ τῆς φωνῆς τῆς λεγούσης τὰς φύσεις υποστάσεις. Εἰ μὲν οὖν τοῦ ὁσίου Πατρός εἰσιν αἱ τοιαῦται φωκαι, ἡ ἑτέρων τινῶν, οὐκ ἔχω λέγειν. Καὶ γὰρ ἅπας ὁ τῶν Πατέρων χορός, καὶ αὐτὸς ὁ μέγας Κύριλλος ἐν διαφόροις τόποις, ἕτερόν τι λέγουσιν εἶναι τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον, τὴν ὑπόστασιν, καὶ τούτῳ τῷ κανόνι στο λούσα ἡ καθολική Εκκλησία δύο μὲν ενωμένας φύσεις λέγει εἶναι τὸν Χριστόν· δύο δὲ υποστάσεις, ἦτο πρόσωπα ἐπ' αὐτοῦ λέγειν οὐκ ἀνέχεται, ἀλλ᾽ ούπ μὴν ἐκ δύο αὐτὸν ὑποστάσεων, ήταν προσώπων συντεθέντα κηρύττει· ὑπόστασις γὰρ τὸ ἰδιάζον καθ' ἑαυτὸ πρόσωπόν ἐστιν. Οὐδαμοῦ δὲ ἡμεῖς ἔγνωμεν χωρὶς τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν ἁγίαν Σάμπα· οὐ γὰρ προϋπέστη τῇ μήτρα, ἀλλ᾽ ἅμα συν ῆλθεν ἡ θεότης, καὶ ἡ σὰρξ ἔμψυχος λογική. Αύτη η γὰρ ἐστιν ἡ λεγομένη καθ' ὑπόστασιν ἔνωσις. Τὰς μὲν οὖν προειρημένας κατηγορίας ἐποίησεν, ὡς εἶπεν, ὁ μικρός Ανδρέας κατὰ τοῦ θεοσόρου Πατρός Κυρίλλου. Μάρων δὲ πάλιν ὁ Εδεσσηνὸς, καὶ αὐτὸς τὰ Νεο στορίου φρονών, καταγράφων κατὰ Σευήρου τοιαῦτά φησιν · • Ἡμεῖς οἱ τῆς εὐσεβείας τὸ ἀνατολικὸν φέγγος έχοντες, οὗ τοσοῦτον ἀποστρεφόμεθα Διόστ ευρόν τε καὶ Σευήρον, καὶ Θεοδόσιον ὅσον, βδε λυπτόμεθα ἀξίως τὴν βλάσφημον Χαλκηδόνος σύν οδον. Εκείνη μὲν γὰρ οὐκ εἴρηκεν ὑποστάσεις ἐν Χριστῷ, καθ' οἷον δή ποτε τρόπον. Σευῆρος δὲ, καὶ ὁ τούτου πατὴρ Κύριλλος, καὶ Διόσκορος, καὶ ΘεοΖοιος διά πλάτους ἡμῖν ἐν Χριστῷ ὑποστάσεις όμοι τὴρ ὁ ἀληθινὸς ὑπάρχει Χριστός. Αὐτὸς γάρ ἐστι γράφω Κυρίλλῳ ὅλως καθ' οἷον δήποτε τρόπο σεις διαφόρους. ο ὁ διπλούς χαρακτήρ. Πολλή τοίνυν χάρις τῷ λογοὁμολογοῦντι ἐν Χριστῷ χαρακτῆρας καὶ ὑποστά

duabus naturis sive hypostasibus, sive personis constitui Christum obscurum non est te fateri Christi corpus in utero Virginis prius exstitisse ac formatum esse, et postea demum cum persona Verbi divini conjunctum. Quod et in tertio capitulo affirmas hunc in modum. Si quis post ineffabilem unionem dividit hypostases; cumque infinitis aliis locis naturas nuncupes hypostases, in libris ad Hermiam tibi ipse adversaris, et a te dissentis, asserens aliud esse naturam, et aliud bypostasin, sive personam. Et quomodo 151 cumn Theoloretus duodecim capitula tua refutare aggressus esset, nunquam defendisti id, quod de hujusmodi bypostasibus in tertio capitulo asseveras? Quamobrem inconstans tibi ipse repugnas, et tua vineta cædis; aliquando quidem unam Christi naturam asserens, aliquando duas personas. Etenim in scholiis quoque tuis interpretans staterem, quem reperit Petrus in ore piscis, ita scribis: Igitur verus stater est Christus. Ipse enim est geminus character. Magnæ gratiæ disertissimo Cyrillo, qui ubique diversos in Christo characteres ac hypostases confitetur. arcan fuisse Gguram; et alibi his ipsis verbis: Es Audistis, fratres, draconis nequissim. Andrex convicia, quæ ex pectore Nestoriani veneni plenissimo adversus sapientissimum doctorem Cyrillum eructavit, eo quod dixerit naturas esse hypostases. Ego, num talia dicta sint vere sancti illius Patris, an aliorum, non habeo dicere. Universus enim sanctorum Patrum cœtus, et ipse sanctus Cyrillus non uno loco aliud esse dicunt naturam, et aliud hypostasin; et hanc regulam secula catholica Ecclesia, docet Christum esse duas naturas unitas; duas vero hypostases sive personas in illo profiteri, vel constituere nequaquam audet; quin neque ex duabus hypostasibus, sive personis ipsum componi tradit ; nam bypostasis nihil est aliud, quam propria secundum seipsam persona. Nusquam vero nos sanctam carnem absque divino Verbo subsistere novimus. Non enim prius exstitit in utero, sed simul convenerunt divinitas, et caro, animna rationis participe informata. Hæc namque est, quæ dici solet, hypostatica unio. Prædictas igitur calumnias effudit contra sanctum Cyrillum exsecrandus Andreas. Maro [Maris] autem Edessenus, et ipse Nestori sectator, scribens contra Severum, sic loquitur : ‹ Nos, quibus lumen pietatis exortum est, non tantum aversamur Dioscorum et Theodosium, quantum jure optimo detestamur blasphemam synodum Chalcedonensem. Illa enim non dixit hypostases in Christo, sicuti Severus, et pater ejus Cyrillus, et Dioscorus, et Theodosius duas libere in Christo hypostases confitentur, eumque ex duabus hyposlasibus, sive personis constare dicunt; quin et

VLE DUX. στοῦ. ὡς ὅταν λέγῃς ἐν τοῖς ἐν πνεύματι λατρείας, & ὅτι Τύπος ἡμῖν ἔσται ἡ κιβωτός τῶν Χριστοῦ φύσεων, ἔχουν ὑποστάσεων· καὶ πάλιν ἐν ἑτέρω τόπῳ φά- σκεις αὕτω ξηρᾷ τῇ φωνῇ, ἐκ δύο φύσεων, ήγουν αποστάσεων, ἤτοι προσώπων πρεσβεύεις είναι Χρι στόν. Εύδηλον, ὅτι προϋποστάν, καὶ προμορφωθὲν ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου λέγεις τὸ σῶμα Χριστοῦ. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐνωθὲν ἐν αὐτῷ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου, καθὰ πάλιν, καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τῶν δώδεκα φάσκεις· Εἴ τις μετὰ τὴν ἄφραστον ἔνω- σιν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, καὶ ἐν ἄλλοις δὲ μυ ρίοις τόποις τὰς φύσεις υποστάσεις προσαγορεύων· ἐν τοῖς πρὸς Ερμείαν ἑαυτῷ ἐναντιοῦσαι, καὶ περιπίπτεις, ἕτερον λέγων εἶναι τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον. Πῶς δὲ επιλαβομένου Θεοδωρήτου των δώδεκά σου κεφα- Β λαίων, ἐν ταῖς σαῖς ἀπολογίαις οὐδὲν ἀπελογήσω περὶ τῶν τοιούτων ὑποστάσεων, ὧν ἐν Χριστῷ εἴρη καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ; Τοίνυν παλίμβολος ὢν ἑαυτῷ ἐναντιοῦσαι, καὶ περιπίπτεις· ποτὲ μὲν μίαν τὸν Χριστὸν λέγων φύσιν, ποτὲ δὲ δύο πρόσωπα. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς γεγραμμένοις σχολίοις ἑρμηνεύων τὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ στατήρα, ὃν εὗρεν ὁ Πέτρος ἐν τῷ στόματι τοῦ ἰχθύος, οὕτω λέγεις· Οὐκοῦν ὁ στα Ἠκούσατε, ἀδελφοί, τοῦ πονηροῦ δράκοντος Αν δρέου, όποια ηρεύξατο ἐκ τοῦ ἱοῦ τῆς Νεστορίου καρδίας, κατὰ τοῦ πανσόφου διδασκάλου Κυρίλλου · διὰ τῆς φωνῆς τῆς λεγούσης τὰς φύσεις υποστάσεις. Εἰ μὲν οὖν τοῦ ὁσίου Πατρός εἰσιν αἱ τοιαῦται φω- και, ἡ ἑτέρων τινῶν, οὐκ ἔχω λέγειν. Καὶ γὰρ ἅπας ὁ τῶν Πατέρων χορός, καὶ αὐτὸς ὁ μέγας Κύριλλος ἐν διαφόροις τόποις, ἕτερόν τι λέγουσιν εἶναι τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον, τὴν ὑπόστασιν, καὶ τούτῳ τῷ κανόνι στο λούσα ἡ καθολική Εκκλησία δύο μὲν ενωμένας φύσεις λέγει εἶναι τὸν Χριστόν· δύο δὲ υποστάσεις, ἦτο πρόσωπα ἐπ' αὐτοῦ λέγειν οὐκ ἀν- έχεται, ἀλλ᾽ ούπ μὴν ἐκ δύο αὐτὸν ὑποστάσεων, ήταν προσώπων συντεθέντα κηρύττει· ὑπόστασις γὰρ τὸ ἰδιάζον καθ' ἑαυτὸ πρόσωπόν ἐστιν. Οὐδαμοῦ δὲ ἡμεῖς ἔγνωμεν χωρὶς τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν ἁγίαν Σάμπα· οὐ γὰρ προϋπέστη τῇ μήτρα, ἀλλ᾽ ἅμα συν ῆλθεν ἡ θεότης, καὶ ἡ σὰρξ ἔμψυχος λογική. Αύτη η γὰρ ἐστιν ἡ λεγομένη καθ' ὑπόστασιν ἔνωσις. Τὰς μὲν οὖν προειρημένας κατηγορίας ἐποίησεν, ὡς εἶπεν, ὁ μικρός Ανδρέας κατὰ τοῦ θεοσόρου Πα- τρός Κυρίλλου. Μάρων δὲ πάλιν ὁ Εδεσσηνὸς, καὶ αὐτὸς τὰ Νεο στορίου φρονών, καταγράφων κατὰ Σευήρου τοιαῦτά φησιν · • Ἡμεῖς οἱ τῆς εὐσεβείας τὸ ἀνατολικὸν φέγγος έχοντες, οὗ τοσοῦτον ἀποστρεφόμεθα Διόστ ευρόν τε καὶ Σευήρον, καὶ Θεοδόσιον ὅσον, βδε λυπτόμεθα ἀξίως τὴν βλάσφημον Χαλκηδόνος σύν οδον. Εκείνη μὲν γὰρ οὐκ εἴρηκεν ὑποστάσεις ἐν Χριστῷ, καθ' οἷον δή ποτε τρόπον. Σευῆρος δὲ, καὶ ὁ τούτου πατὴρ Κύριλλος, καὶ Διόσκορος, καὶ Θεο- Ζοιος διά πλάτους ἡμῖν ἐν Χριστῷ ὑποστάσεις όμοι τὴρ ὁ ἀληθινὸς ὑπάρχει Χριστός. Αὐτὸς γάρ ἐστι γράφω Κυρίλλῳ ὅλως καθ' οἷον δήποτε τρόπο σεις διαφόρους. ο ὁ διπλούς χαρακτήρ. Πολλή τοίνυν χάρις τῷ λογο- ὁμολογοῦντι ἐν Χριστῷ χαρακτῆρας καὶ ὑποστά

col. 295–296page 24 of 31

Caput XXIII

PG 89:295VIE DUX. ** Deut. xt. 21. περ καὶ αἱ λοιπαὶ βίβλοι, αἱ τῶν προφητῶν· πλὴν ὅτι καὶ πλεῖστα φαίνεται, μὴ ἀληθεύουσα· ἐξ ὧν εἰσι καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Θεοῦ, ἡ περὶ τῆς βρώσεως, καὶ ἡ περὶ τῶν ὑετῶν τῆς κακώσεως τοῦ Ἰσραήλ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ· ἕκαστον γὰρ τεσσαράκοντα χρό τους εταλαιπώρησαν, τοῦτ' ἔστι μετὰ τὸν θάνατον Ἰωσήφ. Ομοίως οὔτε ὁ ὅρος, ἂν εἶπεν ὁ Θεὸς περὶ τῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων, γέγονεν ἐπὶ τοῦ Νῶε. Εἰτον γάρ ρα χρόνους μέχρι τοῦ κατακλυσμού ζην τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. γ. Πάλιν δὲ ἐντειλάμενος τὸ πολύκρεων ἐκεῖνο Λεμετικόν, ύστερόν φησιν ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου, καὶ Ιερεμίου, ὅτι οὐδὲν περὶ θυσιῶν ἐνετείλατο τῷ Ἰσραήλ, οτε περὶ τῶν ὁλοκαυτωμάτων. δ. Πάλιν τε ὑποσχόμενος νόμιμον αιώνιον εἶναι τὸν νόμον· πῶς οὐκ ἔστησε τὰ προστάγματα αὐτοῦ τα νομικά αἰώνια ; ε'. Καὶ συνταξάμενος διδόναι τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἀπὸ Αἰγύπτου ἕως τοῦ Εὐφράτου κατάσχεσιν, οὐδὲ τὸ δέκατον μέρος τῆς ὑποσχέσεως δέδωκεν αὐτοῖς. Ταῦτα ἐκ τῆς Παλαιᾶς. Επαπόρησις ἐκ τῶν αὐτῶν ἀπίστων, ἐκ τῆς Και τῆς Διαθήκης. α'. Τοῦ Εὐαγγελίου μὴ λέγοντος, ὅτι ἐσφραγισμένου τοῦ τάφου ἀνέστη ὁ Χριστὸς, πόθεν ὑμεῖς τοῦτε δεικνύετε ; β. Τοῦ Εὐαγγελίου ἄνω καὶ κάτω ἄνδρα Μαρίας καλοῦντος τὸν Ἰωσήφ, διατί ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέγετε ; γ. Καθὼς εἶπεν τὸ Εὐαγγέλιον τὴν ἄσπορον σύλ ληψιν τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐκ εἶπεν καὶ τὴν ἄφθορον ἐκ Παρθένου κύησιν, ὡς ὑμεῖς λέγετε ; 8. Τοῦ Ἰωάννου λέγοντος Μάρθαν ἀδελφὴν Μαρίας τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν, πῶς ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέγετε (70); ε΄. Πῶς εἰπὼν ὁ Χριστὸς ποιῆσαι ἐν τῷ ᾅδῃ ἀπαραλλάκτως, ὡς Ἰωνᾶς, τρεῖς ἡμέρας ολοκλήρους καὶ τρεῖς νύχτας, οὐ πεποίηκεν αὐτὰς ὡς Ἰωνᾶς, καθάπερ προείρηκεν ; 5. Πῶς δὲ πάλιν ἐν μὲν τῷ ἑνὶ Εὐαγγελιστῇ παραγγέλλει ὑμῖν, φορεῖν καὶ ὑποδήματα, καὶ ῥάβδον, ' ἐν δὲ τῷ ἄλλως εὐαγγελιστῇ κωλύει τὴν ῥάβδον καὶ τὰ ὑποδήματα ; 5. Τῶν εὐαγγελιστών μηδαμοῦ λεγόντων (71), πότ θεν έγνωτε, ὅτι ἐν σπηλαίῳ ἐτέχθη ὁ Χριστός ; οὐκ εἴρηται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Γ΄. Εἰ, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν, ταῦτα ἐδίδαξε, πῶς ῥαπισθεὶς εἰς τὴν σιαγόνα οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν ἄλλην, ἀλλὰ καὶ ἐνεκάλεσε τῷ ῥαπίσαντι ; Η Gen. 111. 14 ΝΟΤΑ. , 1, 16; nianas.

A modi inscriptionem habet, qualem aliorum prophetarum libri, præterquam quod multa in illo continentur, quæ a veritate aliena videri possint ; ut est illa ob esum vetiti pomi prolata a Deo sententia 4 et quod traditur de ærumnis et afflictionibus, quas Israelitæ in Ægypto per quadringentos annos perpessi sint 4, tantum enim centum et quadraginta annos in Ægypto post mortem Josephi implerunt. Præterea neque terminus ille, quem vitæ humane præstituit Deus, locum habuit in Noe. Decreverat enim 48 ut vitæ humanæ cursus usque ad diluvium centum viginti annis terminaretur. 147 3. Rursus cum in Levitico de variis illis victimarum oblationibus varia imperasset, postea per Isaiain et Jeremiam we prophetas dicit : se nihil de sacrificiis Israeli præcepisse, neque de holocaustis. 4. Iterum pollicitus fore ut lex legitimum sempi- Cernam foret "; quomodo promnissa non fecit, præceptaque sua legalia æterna effecit? 5. Pollicitus se Israelitis possessionem daturum ab Ægypto usque ad Euphraten *, ne decimam quidem partem promissi sui exsolvit. Hæc ex Veteri Testamento objiciunt. Sequuntur, quæ ex Novo Testamento adducunt. 1. Cum Evangelium non dicat 5 Christum clauso ac signato sepulcro resurrexisse, unde id probalis ? 2. Cum Evangelium passim vocet Josephum, virum Mariæ “, quare hoc vos non profitemini ! 3. Cur Evangelium ut Christi conceptionem absque semine, ita, salva integritate ex Virgine ortum, ut vos dicitis, non tradidit ? 4. Cum Evangelium dicat Martham st esse sororem Mariæ Matris Domini nostri ; qui fit, ut vos idem non dicatis ? 5. Quomodo cum Christus dixerit ve se tres dies integros acturum in sepulcro, et tres noctes, instar Jone, nor egit tot dies noctesque ut Jonas, quemadmodum prædixerat? 6. Quomodo rursus in Evangelio hortatur, ut fe ramus calceos et virgam 57. Apud alium vero evan- D gelistam prohibet, tam calceamenta, quam virgam a8? 7. Unde scitis Christum in spelunca natum esse, cum id a nullo evangelista proditum sit? 8. Si, quæ cœpit Jesus facere, prius docuit ", quomodo una maxilla cæsus non præbuit alteram, quin et cædentem reprehendit ** ? s Gen. vi, 3. • Isa. Lvil, 1 seq. * Act. vu, 6; Galat. m, 17. seng. * Exod. ΙΧ, 45. * Matth. XXVII, 66. * Matth. rem. ILIV, 1 seqq. ss Matth. x, 10. Luc. 1, 27. 50 Act. 1, 1. XVIII, 25. • Joan. x1, 5. so Matth. x1, 40. 67 Marc. vi, 8. (70) En imperitiam similem illi, quæ hodie perpewo clamat : Scrutamini Scripturas. so Se- 6o Joan. (71) En questiones plane Luthieranas et Calvi-

VIE DUX. ** Deut. xt. 21. περ καὶ αἱ λοιπαὶ βίβλοι, αἱ τῶν προφητῶν· πλὴν ὅτι καὶ πλεῖστα φαίνεται, μὴ ἀληθεύουσα· ἐξ ὧν εἰσι καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Θεοῦ, ἡ περὶ τῆς βρώσεως, καὶ ἡ περὶ τῶν ὑετῶν τῆς κακώσεως τοῦ Ἰσραήλ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ· ἕκαστον γὰρ τεσσαράκοντα χρό τους εταλαιπώρησαν, τοῦτ' ἔστι μετὰ τὸν θάνατον Ἰωσήφ. Ομοίως οὔτε ὁ ὅρος, ἂν εἶπεν ὁ Θεὸς περὶ τῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων, γέγονεν ἐπὶ τοῦ Νῶε. Εἰ- τον γάρ ρα χρόνους μέχρι τοῦ κατακλυσμού ζην τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. γ. Πάλιν δὲ ἐντειλάμενος τὸ πολύκρεων ἐκεῖνο Λεμετικόν, ύστερόν φησιν ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου, καὶ Ιερεμίου, ὅτι οὐδὲν περὶ θυσιῶν ἐνετείλατο τῷ Ἰσραήλ, οτε περὶ τῶν ὁλοκαυτωμάτων. δ. Πάλιν τε ὑποσχόμενος νόμιμον αιώνιον εἶναι τὸν νόμον· πῶς οὐκ ἔστησε τὰ προστάγματα αὐτοῦ τα νομικά αἰώνια ; ε'. Καὶ συνταξάμενος διδόναι τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἀπὸ Αἰγύπτου ἕως τοῦ Εὐφράτου κατάσχεσιν, οὐδὲ τὸ δέκατον μέρος τῆς ὑποσχέσεως δέδωκεν αὐτοῖς. Ταῦτα ἐκ τῆς Παλαιᾶς. Επαπόρησις ἐκ τῶν αὐτῶν ἀπίστων, ἐκ τῆς Και τῆς Διαθήκης. α'. Τοῦ Εὐαγγελίου μὴ λέγοντος, ὅτι ἐσφραγισμέ νου τοῦ τάφου ἀνέστη ὁ Χριστὸς, πόθεν ὑμεῖς τοῦτε δεικνύετε ; β. Τοῦ Εὐαγγελίου ἄνω καὶ κάτω ἄνδρα Μαρίας καλοῦντος τὸν Ἰωσήφ, διατί ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέ- γετε ; γ. Καθὼς εἶπεν τὸ Εὐαγγέλιον τὴν ἄσπορον σύλ ληψιν τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐκ εἶπεν καὶ τὴν ἄφθορον ἐκ Παρθένου κύησιν, ὡς ὑμεῖς λέγετε ; 8. Τοῦ Ἰωάννου λέγοντος Μάρθαν ἀδελφὴν Μαρίας τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν, πῶς ὑμεῖς τοῦτο οὐ λέγετε (70); ε΄. Πῶς εἰπὼν ὁ Χριστὸς ποιῆσαι ἐν τῷ ᾅδῃ ἀπαρ- αλλάκτως, ὡς Ἰωνᾶς, τρεῖς ἡμέρας ολοκλήρους καὶ τρεῖς νύχτας, οὐ πεποίηκεν αὐτὰς ὡς Ἰωνᾶς, καθά- περ προείρηκεν ; 5. Πῶς δὲ πάλιν ἐν μὲν τῷ ἑνὶ Εὐαγγελιστῇ παρ- αγγέλλει ὑμῖν, φορεῖν καὶ ὑποδήματα, καὶ ῥάβδον, ' ἐν δὲ τῷ ἄλλως εὐαγγελιστῇ κωλύει τὴν ῥάβδον καὶ τὰ ὑποδήματα ; 5. Τῶν εὐαγγελιστών μηδαμοῦ λεγόντων (71), πότ θεν έγνωτε, ὅτι ἐν σπηλαίῳ ἐτέχθη ὁ Χριστός ; οὐκ εἴρηται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Γ΄. Εἰ, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν, ταῦτα ἐδίδαξε, πῶς ῥαπισθεὶς εἰς τὴν σιαγόνα οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν ἄλλην, ἀλλὰ καὶ ἐνεκάλεσε τῷ ῥαπίσαντι ; Η Gen. 111. 14 ΝΟΤΑ. , 1, 16; nianas.

col. 297–298page 25 of 31

PG 89:297QUESTIONES. ειωθόσιν, ἀποκαλύπτει Θεός, ] καὶ δι' ὧν ἤκι- 1 στα χρή. Εσθ' ὅτε τὰ λεγόμενα ἀποκαλύπτει Θεός, ἐνηχοῦντο 5 κατὰ τὸ εἰκὸς ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἀνθρώπινον νοῦν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Μ'. ΤΙ ἦν τὸ ἐμούδ, δι' οὗ ἐπηρώτα ὁ ἱερεὺς τὸν Θεόν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τὸ μὲν ὄνομα αὐτοῦ ἑρμηνευόμενον, δήλωσιν ἢ λύτρωσιν σημαίνει, τὸ δὲ εἶδος αὐτοῦ σπιθαμιαῖον ὕφασμα ἦν, δίκην περιστηθίου ἐκ χρυσονήμου καὶ τέχνης ποικίλης πεποιημένον. Καὶ ἐν μὲν τῷ μέσῳ εἶχεν ὥσπερ ἀστέρα ολόχρυσον, ἑκατέρωθεν (δὲ αὐτ τοῦ) δύο σμαράγδους, ἔχοντας ἀνὰ ἐξ γεγραμμένας τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, ἐν δὲ τῷ μεταξὺ Β τῶν δύο σμαράγδων λίθον ἀδάμαντα. Ηνίκα γοῦν ἔμελλεν ἐρωτᾷν ὁ ἱερεὺς τὸν Θεὸν περί τινος κεφα λαίου, ἐδέσμει αὐτὸ ἐν τῇ ἐπωμίδι, κατὰ μέσον τοῦ στέρνου, καὶ ὑπετίθει τὰς χεῖρας αὐτοῦ ὑποκάτωθεν, καὶ εὑρίσκετο ἐξηπλωμένον ἐν ταῖς παλάμαις αὐτοῦ, ὥσπερ πυξίον, καὶ ἀποβλέπων εἰς τὸ ἐφούδ, ἠρώτα τὸν Θεὸν τὸ ἐρώτημα. Καὶ εἰ μὲν εὐάρεστον ἦν τῷ Θεῷ τὸ ἐρώτημα, εὐθέως ήστραπτεν ὁ ἀδάμας λίθος, καὶ ἐφεγγοβόλει, ἀκτῖνας ἐκπέμπων· εἰ δὲ οὐκ ἦν εὐάρεστον, ἔμενεν ἐν τῇ ἰδίᾳ τάξει ὁ λίθος. Εἰ δὲ ἔμελλεν ὁ Θεὸς εἰς μάχαιραν παραδιδόναι τόν λαόν, ἐγίνετο αἱματώδης· εἰ δὲ θανατικὸν ἐπιέναι ἔμελλεν, ἐγίνετο μέλας. Τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τὸ ἔνδυμα τοῦ ἱερέως. Ἐνεδιδύσκετο δὲ ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ, εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσιών, ποδήρη, τουτέστιν ἱμά τὴν ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν ἀπεωρημένον τ', καὶ ἐπωμίδα, ἕτερων επενδύτην μέχρι μόνων τῶν μηρών κατερχόμενον, καὶ περισκελῆ, καὶ τὸ λεγόμενον λῶμε ὑπὸ τὸ κράσπεδον, καὶ ἄνθη ῥοᾶς, καὶ ῥοΐσκους, καὶ κώδωνας. Ἐπὶ δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφέρει τιάραν, τουτέσι, χορυβάντιον, καὶ πέταλον χρυσοῦν, ἐν ᾧ Εκτετύπωτο γραμμαῖς τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, ἐπὶ δὲ των ώμων δύο σμαράγδους, ἔχοντας ἐξ φυλὰς ἐν τεῦθεν, καὶ τὰς ἐξ φυλὰς ἐντεῦθεν· ἐπὶ δὲ τοῦ στήθους το λογείον *, ἐκκεκολαμμένους ἔχον τοὺς δώδεκα λίθους. Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἄλλα μὲν τὰ σχήματα, ἄλλα δὲ τὰ νήματα. Οὐ γὰρ πάντως ὁ Θεὸς ἀναπαύεται ὑακίνΟι καὶ πορφύρα, ἀλλ' ἐν τοῖς σωματικοῖς ἄνθεσι διαγράφει τῶν ἀρετῶν τὴν εἰκόνα. Εἰ γὰρ ἀληθῶς ταῖς ἐνδόξοις στολαῖς ἐκείναις ἀνεπαύετο, διατί που του Ααρών τον Μωϋσῆν οὐκ ἐνέδυσεν ; Ἀλλ᾽ ἦν Μωϋσῆς καὶ γεγυμνωμένος τῆς ἐσθῆτος ἐκείνης, καὶ ἐνδύων αὐτὴν τοὺς ἱερεῖς. Μωϋσῆς γὰρ οὐκ ἐλούσθη. ὕδατι, καὶ ἔλουεν, οὐκ ἐχρίσθη ἐλαίῳ, καὶ ἔχριεν, οὐκ ἐφόρεσεν ἱμάτιον Ιερατικών, λῶμα κ ἐσόμενα. Η ενηχούντων, τ' ἀπαιωρούμενον. ε τὸ λόγιον. « ἐλούθη. ΝΟΤ.Ε. " Exod. xxvm. 18 ibid. PATROL. Ga. LXXXIX.

convenit. Est cum futura revelat Deus per angeles rei futuræ imaginem menti hominis ostendentes. QUAESTIO XL. Quid erat ephod, per quod sacerdos Deum interrogabat? RESPONSIO. Ipsum quidem nomen, interpretatur, manifesta tionem significat, aut solutionem sen liberationem. Ejus autem forma erat unius palmi textura, instar pectoralis, ex filo aureo et varia arte confecto. In medio habebat velut auream stellam; ex utraque ejus parte duos smaragdos, quibus erant inscript: duodecim tribus Israel : in medio duorum sinaragdorum adamantem. Quando ergo sacerdos consu!- turus erat Deum de aliquo capite, alligabat ipsum in superhumerali, in medio pectoris (34), et supponebat manus suas, et expandebatur in palmis ejus tanquam pixidula. Et aspiciens ad eplod Deum consulebat. [Si quæstio Deo grata essel], statim fulgurabat adamas, et lucem ejaculantes emittebat radios. Si autem Deo non placebat, manebat lapis in suo ordine. Si autem erat populum gladio traditurus, fiebat sanguinolentus. Sin autem mortiferum quidpiam erat eventurum, fiebat niger ”. Ex Chrysostomo in indumentum sacerdotis. Induebatur olim summus pontifex, intrans in Sancta sanctorum, veste talari, quæ a capite descendebat usque ad pedes; et superhumerali, quod erat alterum indumentum descendens usque ad femora solum, et tibialibus, et ornamento, quod dicitur sub fimbria, ubi erant fores et mala mali punici. In capite gestabat tiaram seu mitram, et laminam auream in qua Dei nomen expressum erat. In humeris habebat duos smaragdos; in quibus videlicet hinc sex tribus, et illinc sex; in pectore, rationale, quod exsculptos habebat duodecim lapides 78. Verum hic aliud quiddam est figura externa, et aliud mysticus intellectus. Non enim 317 Dens quiescit in hyacintho et purpura; sed in corporeis floribus describit virtutum imaginem. Nam si vere quiescebat in gloriosis illis vestibus, cur iis ante Aaronem non induit Moysen? Sed erat quidem Μoyses illa veste nudatus, ipse induens sacerdotes. Nam Moyses non fuit aqua lotus, sed lavit. Non fuit unctus oleo, sed unxit. Non gestavit vestem sacerdotalem, sed sacerdotes induit : ut discas, ei qui VARIE LECTIONES. · (34) Confundit iste auctor ephod cum rationali, non recte, quia distinguuntur, Exodi xxv. Vide Serapium, in eap. viit Judicum.

QUESTIONES. ειωθόσιν, ἀποκαλύπτει Θεός, ] καὶ δι' ὧν ἤκι- 1 στα χρή. Εσθ' ὅτε τὰ λεγόμενα ἀποκαλύπτει Θεός, ἐνηχοῦντο 5 κατὰ τὸ εἰκὸς ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἀν- θρώπινον νοῦν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Μ'. ΤΙ ἦν τὸ ἐμούδ, δι' οὗ ἐπηρώτα ὁ ἱερεὺς τὸν Θεόν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τὸ μὲν ὄνομα αὐτοῦ ἑρμηνευόμενον, δήλωσιν ἢ λύτρωσιν σημαίνει, τὸ δὲ εἶδος αὐτοῦ σπιθαμιαῖον ὕφασμα ἦν, δίκην περιστηθίου ἐκ χρυσονήμου καὶ τέχνης ποικίλης πεποιημένον. Καὶ ἐν μὲν τῷ μέσῳ εἶχεν ὥσπερ ἀστέρα ολόχρυσον, ἑκατέρωθεν (δὲ αὐτ τοῦ) δύο σμαράγδους, ἔχοντας ἀνὰ ἐξ γεγραμμένας τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, ἐν δὲ τῷ μεταξὺ Β τῶν δύο σμαράγδων λίθον ἀδάμαντα. Ηνίκα γοῦν ἔμελλεν ἐρωτᾷν ὁ ἱερεὺς τὸν Θεὸν περί τινος κεφα λαίου, ἐδέσμει αὐτὸ ἐν τῇ ἐπωμίδι, κατὰ μέσον τοῦ στέρνου, καὶ ὑπετίθει τὰς χεῖρας αὐτοῦ ὑποκάτω- θεν, καὶ εὑρίσκετο ἐξηπλωμένον ἐν ταῖς παλάμαις αὐτοῦ, ὥσπερ πυξίον, καὶ ἀποβλέπων εἰς τὸ ἐφούδ, ἠρώτα τὸν Θεὸν τὸ ἐρώτημα. Καὶ εἰ μὲν εὐάρεστον ἦν τῷ Θεῷ τὸ ἐρώτημα, εὐθέως ήστραπτεν ὁ ἀδά- μας λίθος, καὶ ἐφεγγοβόλει, ἀκτῖνας ἐκπέμπων· εἰ δὲ οὐκ ἦν εὐάρεστον, ἔμενεν ἐν τῇ ἰδίᾳ τάξει ὁ λίθος. Εἰ δὲ ἔμελλεν ὁ Θεὸς εἰς μάχαιραν παραδιδόναι τόν λαόν, ἐγίνετο αἱματώδης· εἰ δὲ θανατικὸν ἐπιέναι ἔμελλεν, ἐγίνετο μέλας. Τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τὸ ἔνδυμα τοῦ ἱερέως. Ἐνεδιδύσκετο δὲ ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ, εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσιών, ποδήρη, τουτέστιν ἱμά τὴν ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν ἀπεωρημένον τ', καὶ ἐπωμίδα, ἕτερων επενδύτην μέχρι μόνων τῶν μηρών κατερχόμενον, καὶ περισκελῆ, καὶ τὸ λεγόμενον λῶ- με ὑπὸ τὸ κράσπεδον, καὶ ἄνθη ῥοᾶς, καὶ ῥοΐσκους, καὶ κώδωνας. Ἐπὶ δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφέρει τιάραν, τουτέσι, χορυβάντιον, καὶ πέταλον χρυσοῦν, ἐν ᾧ Εκτετύπωτο γραμμαῖς τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, ἐπὶ δὲ των ώμων δύο σμαράγδους, ἔχοντας ἐξ φυλὰς ἐν τεῦθεν, καὶ τὰς ἐξ φυλὰς ἐντεῦθεν· ἐπὶ δὲ τοῦ στή- θους το λογείον *, ἐκκεκολαμμένους ἔχον τοὺς δώ- δεκα λίθους. Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἄλλα μὲν τὰ σχήματα, ἄλλα δὲ τὰ νήματα. Οὐ γὰρ πάντως ὁ Θεὸς ἀναπαύεται ὑακίν- Οι καὶ πορφύρα, ἀλλ' ἐν τοῖς σωματικοῖς ἄνθεσι διαγράφει τῶν ἀρετῶν τὴν εἰκόνα. Εἰ γὰρ ἀληθῶς ταῖς ἐνδόξοις στολαῖς ἐκείναις ἀνεπαύετο, διατί που του Ααρών τον Μωϋσῆν οὐκ ἐνέδυσεν ; Ἀλλ᾽ ἦν Μωϋσῆς καὶ γεγυμνωμένος τῆς ἐσθῆτος ἐκείνης, καὶ ἐνδύων αὐτὴν τοὺς ἱερεῖς. Μωϋσῆς γὰρ οὐκ ἐλούσθη. ὕδατι, καὶ ἔλουεν, οὐκ ἐχρίσθη ἐλαίῳ, καὶ ἔχριεν, οὐκ ἐφόρεσεν ἱμάτιον Ιερατικών, λῶμα κ ἐσόμενα. Η ενηχούντων, τ' ἀπαιωρούμενον. ε τὸ λόγιον. « ἐλούθη. ΝΟΤ.Ε. " Exod. xxvm. 18 ibid. PATROL. Ga. LXXXIX.

col. 299–300page 26 of 31

PG 89:299QUESTIONES τιαζόντων βασιλέων, κατάδικοί εἰσι καὶ βιαζόμενοι. θύσαντες δὲ ἀρνούς = καὶ ἐκδείραντες ρίπτουσιν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν πετρῶν εἰς τὸ χάος τῆς φάραγγος, καὶ κολλῶσιν οἱ λίθοι ἐν τοῖς κρέασιν ἐκείνοις. Αετοὶ οὖν ἐν ταῖς πέτραις ἄνωθεν κατοικοῦντες, πρὸς τὴν ὀσμὴν τῶν χρεῶν κατέρχονται, καὶ ἀναφέρουσι τοὺς ἀρνοὺς ἔχοντας τοὺς λίθους. Ἐν δὲ τῷ ἐσθίειν τὰ κρέα οἱ λίθοι μένουσιν ἐν τῇ ἀκρωρείᾳ τῶν ὀρέων. Οἱ δὲ κατάδικο: σκοπήσαντες, ποῦ ἀνα ήχθησαν ὑπὸ τῶν ἀετῶν τὰ κρέα, απέρχονται, καὶ οὕτω φέρουσι τοὺς λίθους. Ἔχουσι δὲ ἐνέργειαν το:- άντε βαλλόμενο: γὰρ ἐπ' ἀνθράκων πυρὸς, αὐτοὶ μὲν οὐ βλάπτονται, τοὺς δὲ ἄνθρακας κατασβεννύουσιν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ λαμβάνων τις τὸν λίθον, καὶ περιειλίσας ἐν ὀθένῃ, τινὶ ἐπιθεὶς ἐπ' ἄνθρακας, κρατῶν αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς πυρᾶς φλογίζεται, ἡ δὲ βθόνη ἀβλαβής μένει. Λέγεται δὲ καὶ ταῖς τικτούσαις γυναιξὶν εὐτοκίας χάριν χρησιμεύειν. Αχάτης ὑποκυανίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ καὶ οὗτος περὶ τὰς Σκυθίας χώρας εκείνας. Τρισόμενος δὲ ἐπὶ τῷ μετώπῳ, δήγματος αποτρέπει πό τον σκορπίων τε καὶ ἐχιδνῶν. Αμέθυσος • φλογίζων μέν ἐστι βαθέως, ἐν δὲ τοῖς βρεσιν εὑρίσκεται Λιβύης προς ταῖς ὄχθαις τῆς θαλάσσης. Χρυσόλιθος χρυσίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ ἐν τῇ ᾿Αφραίτιδι πέτρα, παρὰ τὸν χείλος τῆς Ἀχεμενίδας Βαβυλῶνος. Τὴν γὰρ Βαβυλῶνα καὶ τὸ φρέαρ ἐκεῖνο τῆς πέτρας Αχεμενίδα καλοῦσι. Τριβόμενος δὲ, στοχαστικούς (καὶ κωλικοίς) καὶ κοιλιακοίς ιατρικός υπάρχει. Βηρύλλιον γλαυκίζων μὲν ἐστι, γίνεται δὲ παρὰ τα σπέρματα - τοῦ ὄρους τοῦ καλουμένου Ταύρου. Ὀνύχιου ξανθόν μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ καὶ οὗτος ἐν τῷ αὐτῷ ὄρει. (Θεοδωρήτου επισκόπου Κύρου, εἰς τὸ ῥητόν της εξόδου, ο "Ονομά μου Κύριος, καὶ οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς. ») . Διδάσκει, πόσης αὐτὸν τιμῆς καὶ εὐμενείας ἠξιώ σεν. Ὁ γὰρ τοῖς πατριάρχαις οὐκ ἐδήλωσεν ὄνομα, τούτη τῷ Μωυτῇ δῆλον ἐποίησεν· ἔφη γὰρ πρὸς αὐτόν • Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν. » Τοῦτο δὲ παρ᾽ Εβραίοις ἄφραστον μὲν ὀνομάζεται · ἀπείρηται γὰρ παρ' αυτ τοῖς τοῦτο διὰ γλώσσης προφέρειν. Γράφεται δὲ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων, ὅθεν καὶ τετράγραμμον : αὐτὸ λέγουσι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῷ πετάλῳ ἐγέγραπτο τῷ χρυσῷ, ὅ τῷ μετώπῳ τοῦ ἀρχιερέως επετίθετο, τῇ ταινίᾳ τῆς κεφαλῆς προσδεσμούμενον. Καλοῦσε δὲ αὐτὸ Σαμαρεῖται μὲν Ἰαβές", Ἰουδαῖοι δὲ 'Ατά. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΑ'. Πώς νοητέον τὸ, ο Ελάλησεν ὁ Σολομών περί τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐν τῷ τοίχῳ ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Καὶ τὰς φύσεις, καὶ τὰς δυνάμεις τῶν βοτανών, τετραγράμματον, Ίπως. ο άριας. • Ίσως Αμέθυστος. Η φρεάτιδι. 4 προς το * στομαχικοῖς haud dub. leg. " τέρματα, rep κ λαβέ. ” Exod. vi, 3.

fossæ quibus carnibus agglutinantur lapides. Aquila vero superne in rupibus habitantes, descendunt ad odorem carnium, et sursum ferunt agnos habentes lapides. Dum carnes comedunt, lapides manent in vertice montis. Cum porro damnati illi intuentur, quo ab aquilis carnes elate sunt, illuc eunt, et lapides auferunt qui habent hanc efficaciam : si jaciantur super carbones ignis, ipsi quidem non læduntur, carbones autem exstinguunt. Nec hoc solum; sed etiam si quis capiat lapidem, et involvat in aliquo linteo, et ponat super carbones; ipse quidem qui tenet, ab ignis calore in manu uritur; linteum autem omnino manet illæsum. A nati sunt. Cum autem agnos sacrificaverint et excoriaverint, eos dejiciunt ex rupibus in chidos Dicitur etiam parturientibus facilem partum conci. liare. Achates est subcærulei coloris. Invenitur is quoque in illis Scythiæ regionibus. Si teratur super frontem, avertit dolorem morsus scorpionum et viperarum. Amethystus flammeus est profunde. Invenitur in montibus Libyæ in littore maris. Chrysolithus est auro similis. Invenitur in rupe Phreatide ad os Achemenidis Babylonis. Babylonem enim, et illum rupis puteum appellant Achemenidem. Si teratur, medeur iis qui stomachi et ventris dolore laborant. 319 Beryllum est glauci coloris. Nascitur in summitatibus montis qui dicitur Taurus. Onychinus est fulvus. Invenitur in codem monte. Ex Theodoreto cpiscopo (Cyri) in illud Exodi : « Nomen meum non indicavi eis 70. Docet, quanto honore cum affecerit, et quanta fuerit in eum benevolentia. Quod enim nomen non indicavit patriarchis, hoc Moysi manifestavit. Ei enim dixit: ‹ Ego sum qui sum 8°. Hoc autem apud eos quidem nominatur ineffabile; est euim eis interdictum id lingua proferre. Scribitur per D quatuor elementa. Unde ctiam dicitur tetragrammaton. Idem nomen in lamina aurea inscriptum erat, quæ vittæ capitis alligata, pendebat ad frontem pontificis. Samaritani vocant nomen illud Jabe; Judzi vero Ja. QUÆSTIO XLI. Quomodo est intelligendum illud : « Locutus est Salomon de lignis, a cedro usque ad hyssopum quæ est in pariete " ?, RESPONSIO. De herbarum et arborum naturis ac virtutibus, 60 Exod. ni, 14. * III Reg. 1, 53. VARIE LECTIONES. Sidetur ea Hesych.

QUESTIONES τιαζόντων βασιλέων, κατάδικοί εἰσι καὶ βιαζόμενοι. θύσαντες δὲ ἀρνούς = καὶ ἐκδείραντες ρίπτουσιν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν πετρῶν εἰς τὸ χάος τῆς φάραγγος, καὶ κολλῶσιν οἱ λίθοι ἐν τοῖς κρέασιν ἐκείνοις. Αετοὶ οὖν ἐν ταῖς πέτραις ἄνωθεν κατοικοῦντες, πρὸς τὴν ὀσμὴν τῶν χρεῶν κατέρχονται, καὶ ἀναφέ ρουσι τοὺς ἀρνοὺς ἔχοντας τοὺς λίθους. Ἐν δὲ τῷ ἐσθίειν τὰ κρέα οἱ λίθοι μένουσιν ἐν τῇ ἀκρωρείᾳ τῶν ὀρέων. Οἱ δὲ κατάδικο: σκοπήσαντες, ποῦ ἀνα ήχθησαν ὑπὸ τῶν ἀετῶν τὰ κρέα, απέρχονται, καὶ οὕτω φέρουσι τοὺς λίθους. Ἔχουσι δὲ ἐνέργειαν το:- άντε βαλλόμενο: γὰρ ἐπ' ἀνθράκων πυρὸς, αὐτοὶ μὲν οὐ βλάπτονται, τοὺς δὲ ἄνθρακας κατασβεννύουσιν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ λαμβάνων τις τὸν λίθον, καὶ περιειλίσας ἐν ὀθένῃ, τινὶ ἐπιθεὶς ἐπ' ἄνθρακας, κρατῶν αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς πυρᾶς φλογίζεται, ἡ δὲ βθόνη ἀβλαβής μένει. Λέγεται δὲ καὶ ταῖς τικτούσαις γυναιξὶν εὐτοκίας χάριν χρησιμεύειν. Αχάτης ὑποκυανίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ καὶ οὗτος περὶ τὰς Σκυθίας χώρας εκείνας. Τρισό- μενος δὲ ἐπὶ τῷ μετώπῳ, δήγματος αποτρέπει πό τον σκορπίων τε καὶ ἐχιδνῶν. Αμέθυσος • φλογίζων μέν ἐστι βαθέως, ἐν δὲ τοῖς βρεσιν εὑρίσκεται Λιβύης προς ταῖς ὄχθαις τῆς θαλάσσης. Χρυσόλιθος χρυσίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ ἐν τῇ ᾿Αφραίτιδι πέτρα, παρὰ τὸν χείλος τῆς Ἀχε- μενίδας Βαβυλῶνος. Τὴν γὰρ Βαβυλῶνα καὶ τὸ φρέαρ ἐκεῖνο τῆς πέτρας Αχεμενίδα καλοῦσι. Τριβόμενος δὲ, στοχαστικούς (καὶ κωλικοίς) καὶ κοιλιακοίς ιατρικός υπάρχει. Βηρύλλιον γλαυκίζων μὲν ἐστι, γίνεται δὲ παρὰ τα σπέρματα - τοῦ ὄρους τοῦ καλουμένου Ταύρου. Ὀνύχιου ξανθόν μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ καὶ οὗτος ἐν τῷ αὐτῷ ὄρει. (Θεοδωρήτου επισκόπου Κύρου, εἰς τὸ ῥητόν της εξόδου, ο "Ονομά μου Κύριος, καὶ οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς. ») . Διδάσκει, πόσης αὐτὸν τιμῆς καὶ εὐμενείας ἠξιώ σεν. Ὁ γὰρ τοῖς πατριάρχαις οὐκ ἐδήλωσεν ὄνομα, τούτη τῷ Μωυτῇ δῆλον ἐποίησεν· ἔφη γὰρ πρὸς αὐτόν • Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν. » Τοῦτο δὲ παρ᾽ Εβραίοις ἄφραστον μὲν ὀνομάζεται · ἀπείρηται γὰρ παρ' αυτ τοῖς τοῦτο διὰ γλώσσης προφέρειν. Γράφεται δὲ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων, ὅθεν καὶ τετράγραμμον : αὐτὸ λέγουσι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῷ πετάλῳ ἐγέγραπτο τῷ χρυσῷ, ὅ τῷ μετώπῳ τοῦ ἀρχιερέως επετίθετο, τῇ ταινίᾳ τῆς κεφαλῆς προσδεσμούμενον. Καλοῦσε δὲ αὐτὸ Σαμαρεῖται μὲν Ἰαβές", Ἰουδαῖοι δὲ 'Ατά. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΑ'. Πώς νοητέον τὸ, ο Ελάλησεν ὁ Σολομών περί τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐν τῷ τοίχῳ ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Καὶ τὰς φύσεις, καὶ τὰς δυνάμεις τῶν βοτανών, τετραγράμματον, Ίπως. ο άριας. • Ίσως Αμέθυστος. Η φρεάτιδι. 4 προς το * στομαχικοῖς haud dub. leg. " τέρματα, rep κ λαβέ. ” Exod. vi, 3.

col. 301–302page 27 of 31

PG 89:301καὶ εἰς τήν Ἱερουσαλήμ, καὶ εἰς τὴν Ἐμμαοῦν ὤφθη Α τοῖς μαθηταῖς. Εἰ δὲ ἐξ αὐτῆς ἄκρας ἑνώσεως κατά πάντα τρόπον, ὁμοίως ἣν ἄφθαρτον, τί δή ποτε, μὴ καὶ πρὸ τοῦ πάθους, παντὶ [πάσῃ] ἐν μιᾷ ὥρᾳ σαρκί ἐφαίνετο ὁ Χριστὸς ἐν διαφόροις τόποις, καὶ ἰδέαις, καὶ σχήμασι προσώπου; τί δή ποτε μὴ καὶ μετὰ τὴν αὐτοῦ ἀνάστασιν καὶ ἔπτυσε, καὶ ἔκλαυσεν; Ὅθεν ἐκ πάντων τούτων δῆλόν ἐστι, φθαρτὸν μὲν εἶναι τὸ ἅγιον Χριστοῦ σῶμα πρὸ τοῦ πάθους· μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ, ἄφθαρτον. Ο ΓΑΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰ καὶ ἐδάκρυσεν ὁ Χριστὸς τὸν Λάζαρον, ἀλλ' ὅρα, ὅτι ὡς ἄφθαρτον τὸ δάκρυον αὐτοῦ, καὶ θεῖον, τὸν νεκρόν ἤγειρεν. Εἰ καὶ ἔπτυσεν, ἀλλὰ τὸ παύσμα αὐτοῦ τὸν τυφλὸν ἀνέβλεψεν. Εἰ καὶ ἐξήγαγεν αἷμα ἐκ τῆς πλευρᾶς, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ τὸν κόσμον ἔσωσεν. Εἰ καὶ ἐσταυρώθη, ἀλλ' ὡς Θεὸς τὸν ἥλιον ἐσκότισεν. Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Ὅτι μὲν τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόο γον ἐνώσει, ἅγιον, καὶ θεῖον, καὶ παντοδύναμον, καὶ δημιουργόν, τὸ πανάμωμον σῶμα αὐτοῦ τυγχάνει, οὐ δεῖ ἀμφιβάλλειν. Πλὴν ἀκούομεν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου του Νυσταέως λέγοντος, ὅτι οὔτε ζωοποιεῖ ἀν Λάζαρον ἡ ἀνθρωπεία Χριστοῦ φύσις, οὔτε κλαίει τὸν κείμενον ἡ ἀπαθὴς ἐξουσία· ἀλλ᾽ ἴδιον μὲν τοῦ ἀνθρώπο, τὸ δάκρυον, ἡ δὲ ζωὴ τῆς ὄντως ζωῆς. Ε δὲ, καθὼς ὑμεῖς δογματίζετε, οὐ τῆς θεότητος, ἀλλὰ τοῦ σώματος Χριστοῦ αἱ θαυματουργίαι ὑπῆρχαν δει αὐτὸν εὐθέως ἐκ σπαργάνων τὰ θαύματα ἐνδείξεσθαι. Καὶ γὰρ μυριάκις νηπιοπρεπῶς ἔκλαυσεν, μυριάκις ὡς ἄνθρωπος γενόμενος ἔπτυσεν· πεπείρα- C καὶ γὰρ τῶν καθ' ἡμᾶς πάντων, ὥς φησιν ὁ Παῦλος, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας. Ἰδοὺ γοῦν περιτομὴν και ταδεξάμενος οὐδὲν θαῦμα διὰ τῆς αἱμοβοίας ἐκείνης της Θεοσάρκου ποιῆσαι ἠθέλησε. Περὶ δὲ τοῦ προ φέρειν ὑμᾶς εἰ, ε Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διατρένο αφορά ἐστι παντελής οὐσίας αφανισμός· Έντονα τα υπέστη σεν τῷ τάφῳ τὸ σῶμα τὸ Δεσπο των, ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος φυλαχθέν, καὶ με τα παρθενεῖς ἀφθαρσίαν, καὶ ἀποκατασταθὲν τοιοῦ το, ότι ἦν τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ πρὸ τῆς παραβάσεως. Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης (73) ἐκ τοῦ περὶ Διαστάσεως καὶ ἀφθαρσίας λόγου. φησίν, ἐν τῇ ἀναστάσει οἱ ἄνθρωποι, ὡς σε Αγγελοι τοῦ θεοῦ, ἐν ἀφθαρσίᾳ δηλονότι, καὶ ἀθα πετίς, καὶ ἀμουσία. Αφθαρτος γὰρ οὐσία οὐ γεννα, να γεννάται, οὐκ αύξει, οὐχ ὑπνοί, οὐ διψᾷ, ού και τις, οὐ πάσχει, οὐ θνήσκει, οὐ τιτρᾶται ὑπὸ ἥλων καὶ λόγχης, οὐχ ἱδρεῖ, οὐχ αἱμοβ οεί. Τοιαῦται οὐσίαι εἰσιν, ή τε τῶν ἀγγέλων, ἥ τε τῶν ψυχῶν, τῶν ἐκ Σωμάτων ἀπηλλαγμένων. Ἐπειδὴ καὶ ἀμφότεραι έτεβαγενεῖς εἰσε, καὶ ἀλλότριαι τῆς ὀρωμένης, καὶ φθει γεμένης ταύτης του κόσμου κτίσεως. » Ο ΑΙΡΕΤΙ ΔΟΣ. 'Αλλ' ἀντιλέγει ὁ δι' ἐναντίας φάσκων, ότι ΝΟΤΕ. » Hebr. 1, 15. " Psal. xv, 10. cadere non poterat: sed immortalitate donatum Hippolyti episcopi Romant, ex sermone de resur» (73) Non fuit episenpus Romanus. Aliqui Portuensem vocant. VLE DUX.

cur non etiam ante passionem omni carni eadem hora, in diversis locis, formis ac figuris couspiciendum sese eshibuit ? Cur non post resurrectionem quoque exspuit et flevit? Quocirca ex omnibus istis planum relinquitur, sacratissimum corpus Christi ante passionem fuisse corruptioni obnoxium; post resurrectionem vero corruptionis expers. ipso unionis exordio prorsus erat incorruptibilis, • Esra:, GAIANITA. Etiamsi Christus Lazarum defleverit, attamen lacrymæ illius, tanquam incorruptibiles ac divinæ mortuum excitarunt. 'Et quamvis exspuerit; at sputum ejus coco lumen restituit. Et quamvis sanguinem profuderit; attamen illo mundum redemit. Et quamvis crucifixus sit, attamen, ut Deus soli tenebras induxit. ORTHODOXUS. Illibatum corpus Christi per unionem cum Verbo evasisse sanctum et divinum, et omnipotens, et ad mira patranda aptum, nemo ambigit. At audianus Gregorium Nysscruin, qui asserit, neque humanam naturam Christi viviņicasse Lazarum; neque impatibilem potentiam le. visse exanimem; sed lacrymas hominis proprias esse ; vitam vero vera site. Si autem, ut vobis placet, miracula non fuerunt divinitatis, sed corporis Christi, necesse erat ut statim ab incunabulis miracula patiarel. Atqui infinities, infantium instar, ferit; infinities, ut homo, exspuit. Τρι tatus enim et prolatus est per omnia nostra, ut dicit Paulus 78, excepto solo peccato. Vide igitur, circumcisus nullum miraculum per sanguinem illum a divina carne effusum, operatus est. Quod vero profertis illul : Non dabis sanctum tuum videre corruptionem "; » noveritis corruptionem esse totius substantive abolitionem ; quæ in corpus Domini in sepulcro a divinitate custoditum est ac ejusmodi effectum, quale crat corpus Adami ante transgressionem. rectione et incorruptione. • Erunt, inquit, bomines in resurrectione, sicut angeli Dei, nimirum corruptionis expertes, immortales, nihil defluxu aliquo deperdere soliti. Nam immortalis natura non generat, non generatur, non augetur, non dormit, non esurit, non sitit, non fatigatur, non patitur, non moritur, neque a clavis et lancea perforatur, non sudat, non fundit sanguinem. Ejusmodi naturis constant angeli, et 156 animæ corporeis vinculis exsoluta. Ambe enim istæ naturæ sunt alterius generis, et diversæ a creaturis hujus mundi, quæ sub aspectum Ra-

καὶ εἰς τήν Ἱερουσαλήμ, καὶ εἰς τὴν Ἐμμαοῦν ὤφθη Α τοῖς μαθηταῖς. Εἰ δὲ ἐξ αὐτῆς ἄκρας ἑνώσεως κατά πάντα τρόπον, ὁμοίως ἣν ἄφθαρτον, τί δή ποτε, μὴ καὶ πρὸ τοῦ πάθους, παντὶ [πάσῃ] ἐν μιᾷ ὥρᾳ σαρκί ἐφαίνετο ὁ Χριστὸς ἐν διαφόροις τόποις, καὶ ἰδέαις, καὶ σχήμασι προσώπου; τί δή ποτε μὴ καὶ μετὰ τὴν αὐτοῦ ἀνάστασιν καὶ ἔπτυσε, καὶ ἔκλαυσεν; Ὅθεν ἐκ πάντων τούτων δῆλόν ἐστι, φθαρτὸν μὲν εἶναι τὸ ἅγιον Χριστοῦ σῶμα πρὸ τοῦ πάθους· μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ, ἄφθαρτον. Ο ΓΑΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰ καὶ ἐδάκρυσεν ὁ Χριστὸς τὸν Λάζαρον, ἀλλ' ὅρα, ὅτι ὡς ἄφθαρτον τὸ δάκρυον αὐ- τοῦ, καὶ θεῖον, τὸν νεκρόν ἤγειρεν. Εἰ καὶ ἔπτυσεν, ἀλλὰ τὸ παύσμα αὐτοῦ τὸν τυφλὸν ἀνέβλεψεν. Εἰ καὶ ἐξήγαγεν αἷμα ἐκ τῆς πλευρᾶς, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ τὸν κόσμον ἔσωσεν. Εἰ καὶ ἐσταυρώθη, ἀλλ' ὡς Θεὸς τὸν ἥλιον ἐσκότισεν. Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Ὅτι μὲν τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόο γον ἐνώσει, ἅγιον, καὶ θεῖον, καὶ παντοδύναμον, καὶ δημιουργόν, τὸ πανάμωμον σῶμα αὐτοῦ τυγχάνει, οὐ δεῖ ἀμφιβάλλειν. Πλὴν ἀκούομεν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου του Νυσταέως λέγοντος, ὅτι οὔτε ζωοποιεῖ ἀν Λάζαρον ἡ ἀνθρωπεία Χριστοῦ φύσις, οὔτε κλαίει τὸν κείμενον ἡ ἀπαθὴς ἐξουσία· ἀλλ᾽ ἴδιον μὲν τοῦ ἀνθρώπο, τὸ δάκρυον, ἡ δὲ ζωὴ τῆς ὄντως ζωῆς. Ε δὲ, καθὼς ὑμεῖς δογματίζετε, οὐ τῆς θεότητος, ἀλλὰ τοῦ σώματος Χριστοῦ αἱ θαυματουργίαι ὑπῆρχαν δει αὐτὸν εὐθέως ἐκ σπαργάνων τὰ θαύματα ἐνδεί- ξεσθαι. Καὶ γὰρ μυριάκις νηπιοπρεπῶς ἔκλαυσεν, μυριάκις ὡς ἄνθρωπος γενόμενος ἔπτυσεν· πεπείρα- C καὶ γὰρ τῶν καθ' ἡμᾶς πάντων, ὥς φησιν ὁ Παῦλος, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας. Ἰδοὺ γοῦν περιτομὴν και ταδεξάμενος οὐδὲν θαῦμα διὰ τῆς αἱμοβοίας ἐκείνης της Θεοσάρκου ποιῆσαι ἠθέλησε. Περὶ δὲ τοῦ προ φέρειν ὑμᾶς εἰ, ε Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν δια- τρένο αφορά ἐστι παντελής οὐσίας αφανισμός· Έντονα τα υπέστη σεν τῷ τάφῳ τὸ σῶμα τὸ Δεσπο των, ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος φυλαχθέν, καὶ με τα παρθενεῖς ἀφθαρσίαν, καὶ ἀποκατασταθὲν τοιοῦ το, ότι ἦν τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ πρὸ τῆς παραβάσεως. Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης (73) ἐκ τοῦ περὶ Διαστάσεως καὶ ἀφθαρσίας λόγου. φησίν, ἐν τῇ ἀναστάσει οἱ ἄνθρωποι, ὡς σε Αγγελοι τοῦ θεοῦ, ἐν ἀφθαρσίᾳ δηλονότι, καὶ ἀθα πετίς, καὶ ἀμουσία. Αφθαρτος γὰρ οὐσία οὐ γεννα, να γεννάται, οὐκ αύξει, οὐχ ὑπνοί, οὐ διψᾷ, ού και τις, οὐ πάσχει, οὐ θνήσκει, οὐ τιτρᾶται ὑπὸ ἥλων καὶ λόγχης, οὐχ ἱδρεῖ, οὐχ αἱμοβ οεί. Τοιαῦται οὐσίαι εἰσιν, ή τε τῶν ἀγγέλων, ἥ τε τῶν ψυχῶν, τῶν ἐκ Σωμάτων ἀπηλλαγμένων. Ἐπειδὴ καὶ ἀμφότεραι έτε- βαγενεῖς εἰσε, καὶ ἀλλότριαι τῆς ὀρωμένης, καὶ φθει γεμένης ταύτης του κόσμου κτίσεως. » Ο ΑΙΡΕΤΙ ΔΟΣ. 'Αλλ' ἀντιλέγει ὁ δι' ἐναντίας φάσκων, ότι ΝΟΤΕ. » Hebr. 1, 15. " Psal. xv, 10. cadere non poterat: sed immortalitate donatum Hippolyti episcopi Romant, ex sermone de resur» (73) Non fuit episenpus Romanus. Aliqui Portuensem vocant. VLE DUX.

col. 303–304page 28 of 31

PG 89:303Χριστός. Τὰ δὲ ἑκουσίως γινόμενα καὶ γνωμικώς, εἰς νόμον οὐκ ἀναφέρονται φύσεως. » Εκουσίως καὶ γνωμικῶς τὰ πάθη κατεδέξατο δ Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ πρὸς ταῦτα. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἐκουσίως κατῆλθεν ὁ Θεὸς Λόγος ἐξ οὐρανοῦ, μὴ λεγέσθω ἀληθῆς ἡ κατάβασις αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ἐκουσίως εσαρκώθη, μὴ λεγέσθω φύσις τὸ σῶμα αὐτοῦ, μηδὲ τόκος ὁ τόπος αὐτοῦ, μηδὲ χρόνος, ο χρόνος αὐτ τοῦ, μήτε γένος τὸ γένος αὐτοῦ, μήτε πάθος, τὸ πάθος αὐτοῦ, μήτε θάνατος, ὁ θάνατος αὐτοῦ, μή τε ἀνάστασις, ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ, μήτε ἀνάληψις, ἡ ἀνάληψις αὐτοῦ. Πάντα γὰρ ταῦτα ἑκουσίως, καὶ οἰκείᾳ γνώμῃ, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἀνάγκης τινὸς ὑπέμεινεν, Β καὶ κατεδέξατο, ἐνανθρωπῆσαι ἐπὶ τῆς γῆς. Αὕτη δὲ ἡ ἐφεύρεσις Μανιχαίων καθέστηκεν. 'Ετέρα τις απολογία, καὶ ἐπίλυσις σαφῆς ὑπὲρ τῆς φωνῆς τῆς λεγούσης, ο Μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην πρὸς τοὺς τὰ Σενήρου φρονοῦντας. "Ωσπερ τριῶν τίνων ὁμοουσίων, καὶ ἀπεριγράπτων ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ φωστήρων όντων, αὐτ δεὶς τῶν εὐφρονούντων τρεῖς φωτὸς αὐτοὺς φύσεις προσαγορεύει, ἀλλὰ τρεῖς φωτὸς ὁμοουσίου ὑποστάσεις, συμφυές, καὶ ὁμοφυές, καὶ ὁμογενές, καὶ συγγενὲς ἀδιαίρετον φῶς ἐχούσας· οὕτω δὴ ἐπὶ τοῦ Τριαδικοῦ λόγου ὑπόστασις, ἀλλ' οὐ φύσις προσαγορεύεται ὁ Θεὸς Λόγος, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὥσπερ δὲ πάλιν εἰ δόξει τὸν ἕνα τῶν τοις ύτων φωστήρων ἑνωθῆναι τῇ νεφέλῃ, καὶ ταύτην ἀμφιάσασθαι ἀπεριγράπτως· λέγεται λοιπὸν ὁ ἐν αὐτῇ φωστήρ, καὶ ὑπόστασις, ὡς εἰς ὑπάρχων τῶν τριῶν τοῦ φωτὸς ὑποστάσεων. Λέγεται δὲ καὶ φύσις, ὡς πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑνωθείσης αὐτῷ ἑτερογενούς καὶ ἑτεροουσίου νεφέλης. Οὕτω δὴ νόησον τὴν τοῦ Θεοσόφου Κυρίλλου φωνήν, ἡνίκα ἐν τῇ ἐνώσει τῆς σαρκὸς λέγει, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην. Εἰ δὲ ἀπερισκέπτως κατατρέχεις τῇ φωνῇ ἀγωνιζόμενος, φύσιν ὀνομάζειν τὴν ὑπόστασιν τοῦ Λόγου, ἀνάγκη σε πᾶσαν φύσιν ὁμοίως προσαγορεύειν δικὴν, καὶ τὸν Πατέρα τοῦ Θεοῦ Λόγου· ὁμοίως καὶ ἄλλην ἑτέραν φύσιν ἰδιάζουσαν, τὸ πανάγιον Πνεῦμα. Οὕτω γὰρ δογματίσας καὶ νοήσας ὁ Σευήρος, εἰς τὸ ᾿Αρειανὸν τῆς τριθείας βάραθρον ἐξεκυλίσθη. Και ἄνθρωπος δὲ γυμνὸς ὢν ὑπόστασις λέγεται μία τῶν πάντων· ἐὰν δὲ ἐνδύσηται ἐσθῆτα, δύναται καὶ φύσις λέγεσθαι διὰ τὸ ἑτεροφυὲς τῆς ἐσθῆτος τῆς ἑτερογενοῦς, ἧς ἡμφιάσατο. Καὶ ὁ Γαβριὴλ δὲ, φέρε εἰπεῖν, μία τῶν ἀγγελικῶν ὑποστάσεων ὑπάρχων, εἰ ἐνεδύσατο σάρκα, ηδύνατο καὶ φύσις προσαγορεύεσθαι, διὰ τὴν ἔνωσιν τῆς ἑτερογενούς αὐτοῦ σαρκός. Καὶ ἡ ψυχὴ δὲ ἡ λογική, οἷον του Παύλου, γυμνή καθ' ἑαυτὴν καὶ ἄσαρκος νῦν ὑπάρχουσα, μία ὑπόστασις τῆς κοινῆς οὐσίας τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν λέγεται, καὶ οὐ φύσις. Εἰ δὲ νῦν ἡνώθη τῷ ἑαυτῆς σώματι πρὸ ἀναστάσεως, δύναται διὰ τὸ ἑτεροφυές, καὶ γηγενὲς τῆς σαρκὸς τρόπῳ τινὶ εὐσεβεῖ, καὶ φύσις προς αγορεύεσθαι. Διό καὶ ἐκ δύο φύσεων των ανθρωπιν S. ANASTASII SINAITE

dunt, et corruptioni subjiciuntur. » Caterum bic A • occurrit adversarius, aitque : • Christum sponte, et ex certa sententia passionem et cruciatus subiisse; ea autem, quæ sponte et ex libera potestate fiunt, ad leges naturæ nequaquam pertinere. › ORTHODOXI responsio. Igitur cum Christus sponte sua de cœlo descenderit, descensus ejus nequaquam verus erit. Et cum sponte incarnatus sit, non poterit corpus ejus dici natura; neque partus, partus ejus; neque tempus, tempus ejus; neque genus, genus ejus; neque passio, passio ejus; neque mors, mors ejus; neque resurrectio, resurrectio ejus; neque ascensio, ascensio ejus; omnia enim hæc vel subiit, vel suscepit sponte et propria voluntate; nullaque prorsus necessitate adactus hominem induit. Hæc autem evasio a Mac nichæis excogitata est. Contra Severianos alia explicatio et solutio dicti illius: Unam divini Verbi naturam esse incarnatam. › Quemadmodum, si in firmamento cœli tria lu- ·minaria ejusdem substantiæ et incircumscripta lucerent, nemo, qui saperet, ca tres naturas appellaret, sed tres lucis consubstantialis hypostases, camdem cognatam, ejusdemque generis, modi ac rationis, indivisamque lucem habentes: sic et in Trinitatis mysterio, Verbum divinum non appel- “latur natura, sed hypostasis, quemadinodum Pater quoque et Spiritus sanctus. Et quemadmodum, si quod ex tribus illis luminaribus uniretur nebulæ, eamque incircumscripte assumeret; vocaretur de cætero ipsum luminare etiam hypostasis, tanquam una ex tribus lucis hypostasibus; vocaretur præterea natura, comparatione ad unitam sibi alterius generis et rationis nebulam : sic et tu sapientissini Cyrilli dictum accipe; quando dicit in unione carnis unam naturam Verbi divini incarnatam esse. Quod si dictum hoc inconsiderate arripias, contendasque ipsam Verbi hypostasin nominari naturam, necessario cogeris etiam divini Verbi Patrem appellare naturam propriam ; et similiter ipse Spiritus sanctus alia propria natura erit. Quod cum Severus asseruisset et docuisset, ia Arianismi de tribus diis impiam voraginem præcipitatus est. Homo etiam nudus merusque hypostasis appellatur, et una quidem omnium ; si vero vestem induat, poterit et natura dici propter vestem 157 diversi generis, et alterius a scrationis, quam induit. Εt Gabriel, qui est una ex angelicis lypostasibus, si carnem assumeret, posset quoque natura vocari, propter unionem cum carne, quæ est diversæ a Gabriele substantiæ. Et anima rationis particeps, Pauli, v. gr, præcise secundum seipsam spectata, et a carnis concretione libera, appellatur una quædam communis naturæ humanarum animarum hypostasis, et non natura; si vero ante resurrectionem corpori uniatur, poterit propter diversitatem et terream molem carnis, pio

Χριστός. Τὰ δὲ ἑκουσίως γινόμενα καὶ γνωμικώς, εἰς νόμον οὐκ ἀναφέρονται φύσεως. » Εκουσίως καὶ γνωμικῶς τὰ πάθη κατεδέξατο δ Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ πρὸς ταῦτα. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἐκου- σίως κατῆλθεν ὁ Θεὸς Λόγος ἐξ οὐρανοῦ, μὴ λεγέ- σθω ἀληθῆς ἡ κατάβασις αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ἐκουσίως εσαρκώθη, μὴ λεγέσθω φύσις τὸ σῶμα αὐτοῦ, μη- δὲ τόκος ὁ τόπος αὐτοῦ, μηδὲ χρόνος, ο χρόνος αὐτ τοῦ, μήτε γένος τὸ γένος αὐτοῦ, μήτε πάθος, τὸ πάθος αὐτοῦ, μήτε θάνατος, ὁ θάνατος αὐτοῦ, μή τε ἀνάστασις, ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ, μήτε ἀνάληψις, ἡ ἀνάληψις αὐτοῦ. Πάντα γὰρ ταῦτα ἑκουσίως, καὶ οἰκείᾳ γνώμῃ, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἀνάγκης τινὸς ὑπέμεινεν, Β καὶ κατεδέξατο, ἐνανθρωπῆσαι ἐπὶ τῆς γῆς. Αὕτη δὲ ἡ ἐφεύρεσις Μανιχαίων καθέστηκεν. 'Ετέρα τις απολογία, καὶ ἐπίλυσις σαφῆς ὑπὲρ τῆς φωνῆς τῆς λεγούσης, ο Μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην πρὸς τοὺς τὰ Σενή- ρου φρονοῦντας. "Ωσπερ τριῶν τίνων ὁμοουσίων, καὶ ἀπεριγράπτων ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ φωστήρων όντων, αὐτ δεὶς τῶν εὐφρονούντων τρεῖς φωτὸς αὐτοὺς φύσεις προσαγορεύει, ἀλλὰ τρεῖς φωτὸς ὁμοουσίου ὑποστά σεις, συμφυές, καὶ ὁμοφυές, καὶ ὁμογενές, καὶ συγ- γενὲς ἀδιαίρετον φῶς ἐχούσας· οὕτω δὴ ἐπὶ τοῦ Τρια- δικοῦ λόγου ὑπόστασις, ἀλλ' οὐ φύσις προσαγορεύε ται ὁ Θεὸς Λόγος, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὥσπερ δὲ πάλιν εἰ δόξει τὸν ἕνα τῶν τοις ύ- των φωστήρων ἑνωθῆναι τῇ νεφέλῃ, καὶ ταύτην ἀμ- φιάσασθαι ἀπεριγράπτως· λέγεται λοιπὸν ὁ ἐν αὐτῇ φωστήρ, καὶ ὑπόστασις, ὡς εἰς ὑπάρχων τῶν τριῶν τοῦ φωτὸς ὑποστάσεων. Λέγεται δὲ καὶ φύσις, ὡς πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑνωθείσης αὐτῷ ἑτερογενούς καὶ ἑτεροουσίου νεφέλης. Οὕτω δὴ νόησον τὴν τοῦ Θεοσόφου Κυρίλλου φωνήν, ἡνίκα ἐν τῇ ἐνώσει τῆς σαρκὸς λέγει, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμέ νην. Εἰ δὲ ἀπερισκέπτως κατατρέχεις τῇ φωνῇ ἀγωνι ζόμενος, φύσιν ὀνομάζειν τὴν ὑπόστασιν τοῦ Λόγου, ἀνάγκη σε πᾶσαν φύσιν ὁμοίως προσαγορεύειν δι- κὴν, καὶ τὸν Πατέρα τοῦ Θεοῦ Λόγου· ὁμοίως καὶ ἄλλην ἑτέραν φύσιν ἰδιάζουσαν, τὸ πανάγιον Πνεῦμα. Οὕτω γὰρ δογματίσας καὶ νοήσας ὁ Σευήρος, εἰς τὸ ᾿Αρειανὸν τῆς τριθείας βάραθρον ἐξεκυλίσθη. Και ἄνθρωπος δὲ γυμνὸς ὢν ὑπόστασις λέγεται μία τῶν πάντων· ἐὰν δὲ ἐνδύσηται ἐσθῆτα, δύναται καὶ φύσις λέγεσθαι διὰ τὸ ἑτεροφυὲς τῆς ἐσθῆτος τῆς ἑτερογε νοῦς, ἧς ἡμφιάσατο. Καὶ ὁ Γαβριὴλ δὲ, φέρε εἰπεῖν, μία τῶν ἀγγελικῶν ὑποστάσεων ὑπάρχων, εἰ ἐνεδύ σατο σάρκα, ηδύνατο καὶ φύσις προσαγορεύεσθαι, διὰ τὴν ἔνωσιν τῆς ἑτερογενούς αὐτοῦ σαρκός. Καὶ ἡ ψυχὴ δὲ ἡ λογική, οἷον του Παύλου, γυμνή καθ' ἑαυτὴν καὶ ἄσαρκος νῦν ὑπάρχουσα, μία ὑπόστασις τῆς κοινῆς οὐσίας τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν λέγεται, καὶ οὐ φύσις. Εἰ δὲ νῦν ἡνώθη τῷ ἑαυτῆς σώματι πρὸ ἀναστάσεως, δύναται διὰ τὸ ἑτεροφυές, καὶ γη- γενὲς τῆς σαρκὸς τρόπῳ τινὶ εὐσεβεῖ, καὶ φύσις προς αγορεύεσθαι. Διό καὶ ἐκ δύο φύσεων των ανθρωπιν S. ANASTASII SINAITE

col. 305–306page 29 of 31

PG 89:305QUESTIONES. Ἐὰν ποιήσῃς, ἀλλὰ, Ποίησον θυσιαστήριον, καὶ θύε Α διηνεκῶς· ἐπιλήσμων γὰρ τυγχάνεις καὶ ἀχάριστος. Οὐκοῦν διὰ τὴν σκληροκαρδίαν αὐτῶν ἐπέδησεν αύτ τοὺς ἐπί τε βρωμάτων καὶ ζώων διαφοράν, καθαρῶν, ἀκαθάρτων διαστολήν ποιησάμενος, καίτοι παντὸς ζώου καθαρού τυγχάνοντος, ἵνα διὰ τοῦ θύειν, καὶ ἀργεῖν, καὶ ἀγνίζεσθαι, καὶ τὰ τοιάδε παρατηρεῖ. σθαι, εἰς ἔννοιαν ἔλθωσι του ταῦτα διαταξαμένου αὐτοῖς Θεοῦ, καὶ μὴ ἐπιλάθωνται αὐτοῦ. Θεοδωρήτου ἐκ τῆς θεραπευτικῆς. Ἐν γὰρ δὴ γῇ Αἰγύπτῳ πλεῖστον ὅσον τὸν Ἰσραὴλ διατρίψαντα χρόνον, καὶ τὰ πονηρὰ τῶν ἐγχωρίων εἰσδεξάμενον ἤθη, καὶ θύειν εἰδώλοις καὶ δαίμοσι παρ' ἐκείνων μεμαθηκότα, καὶ παίζειν, καὶ χορεύειν, καὶ ὀργάνοις μουσικοῖς ἐπιτέρπεσθαι, καὶ τούτων ἓν ἕξει γενόμενον ἐλευθερῶσαι θελήσας ὁ Θεὸς, θύειν μὲν συνεχώρησεν, ἀλλ' οὐ πάντα θύειν, οὐδὲ τοῖς ψευδωνύμοις Αἰγυπτίων θεοῖς, ἀλλὰ αὐτῷ μόνῳ τους Αἰγυπτίων προσφέρειν θεούς. Εθεο ποίουν γάρ τοι πάλαι ποτὲ καὶ τὸν βοῦν Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ πρόβατον, καὶ τὴν αἴγα, καὶ τὴν περιστερὰν, καὶ τὴν τρυγόνα, καὶ ἄλλα τῶν οὐκ ἐδωδίμων, ἀλλὰ καὶ ἀκαθάρτων καλουμένων. Ἵνα τοίνυν μή δυσχε. ραίνωσιν, ὡς τῶν θεῶν 1 ἐκείνων πάμπαν κεκωλυμένοι, τὸ μὲν τοῖς δοκοῦσι θεοῖς ἀπηγόρευσε θύειν, αὐτῷ δὲ θύειν ἐνομοθέτησε τὰ πρώην πρὸς αὐτὸν προσαγόμενα τ· ἐκ μὲν τῶν χερσαίων τὸν βοῦν, καὶ την αἶγα, καὶ τὸ πρόβατον, ἐκ δὲ τῶν πτηνῶν τὴν τρυγόνα, καὶ τὴν περιστεράν· καὶ θύειν μὲν διὰ τὴν τῶν θυόντων ἀσθένειαν συγχωρήσας, τὰ δὲ σεβόμενα c παρ' αὐτῶν θύεσθαι κελεύσας, ἵνα ἐκ τοῦ θύειν μά θωπ μὴ θεοὺς νομίζειν τὰ θυόμενα. Διά τοι τοῦτο καὶ χοιρείων αὐτοὺς μεταλαμβάνειν κρεῶν διεκώλυσεν, ἐπειδὴ τούτων μόνον Αἰγύπτιοι μετελάμβαναι, τῶν ἄλλων ὡς θεῶν ἀπεχόμενοι. Ακάθαρτα γὰρ κομίζειν ταῦτα νομοθετήσας, ἐσθίειν ἐκέλευσε τὰ δειπνούμενα, ἵνα ευκαταφρόνητα φαίνηται, ώς παρ' αὐτῶν ἐσθιόμενα. Οὐ τοίνυν θυσιῶν καὶ ὀργάνων Έχους δεόμενος ὁ Θεὸς θύειν προσέταξε καὶ ὀργανίζειν, ἀλλὰ τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν συγκαταβαίνων, καὶ τὰ παλαιὰ πάθη αὐτῶν ἰατρεύων, ταῦτα ἐνομοθέτηδεν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΖ'. Πέα καὶ πόσα εἰσὶ τοῦ θείου Ηλιου καὶ 'Ἐλισσαίου τὰ ἐν πνεύματι ἐνεργήματα; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ηλίας επτά πεποίηκεν ἐνεργήματα, ἅπερ εἰσὶ 15:2· Πρῶτον μὲν τριετή " ἐπήγαγεν αὐχμόν, αλεύρου αὔξησιν βραχέως, καὶ Ελισσαίου τὴν χάριν πλείστην ἐποιήσατο, τὸν παῖδα τῆς χήρας ἀνέστησε, τὰς ἐξ οὐρανοῦ κατήγαγεν ἐπὶ τὴν θυσίαν, τὸν ὑτὸν κατήνεγκε °, πυρὶ τοὺς πεντηκοντάρχους μετά τῶν τῶν αὐτοῖς κατέφλεξε, καὶ Ἰορδάνην διείλεν. θυσιῶν. τα παρ' αὐτῶν προσκυνούμενα, η τρία έτη, η κατήγαγε. carent, discerent non nominare, nec existimare

animalium differentiam, facta distinctione mundoruin et immundorum; etiamsi mundum esset omne animal, ut sacrificando, feriando, se expiando, et quæ sunt hujusmodi observando, Deus cis veniret in mentem, qui hæc eis præcepit, nec ejus obliviscerentur. eorum duritiem eos astrinxit et ad ciborum et ad n » III Reg. xvu, xvm; IV Reg. 1, L1. m Ex Theodoreto, de curandis affectionibus Græcanicis. Populum enim Israeliticum, qui plurimum tempus in Ægypto contriverat, et indigenarum pravos mores acceperat, et idolis, et demonibus sacrificare ab eis didicerat, ludereque, et choros ducere, et musicis oblectari organis, et ad pravum corum habitum pervenerat, volens Deus liberare, sacrifcare quidem concessit; at non iis qui falso nominabantur, Ægyptiorum diis, sed ipsi soli offerre deos Ægyptiorum. In deorum enim numerum olim referebant Ægyptii et bovem, et ovem, et capram, et columbam, et turturem, et quædam alia ex iis quæ non sunt esculenta, sed et quæ etiam appellantur immunda. Ne ergo egre ferrent, ut quibus illis diis omnino esset interdictum qui videntur, diis quidem sacrificare prohibuit, ipsi autem ut sacrificarent ea quæ ab ipsis nuper adorabantur, lege sanxit : ex terrestribus quidem boven, et capram, et ovem; ex volucribus autem turturem et columbam sacrificare quidem concedens, propter eorum imbecillitatem ; jubens autem sacrificare ea quæ ab ipsis colebantur, ut ex eo quod sacrifideos ea quæ sacrificabantur. Propter hoc cos quoque jussit non vesci suillis carnibus, 326 quoniam iis solis vescuntur Ægyptii, ab aliis, tanquam diis, abstinentes. Cum enim ea immunda existimare lege sanxisset, jussit vesci iis quæ pro diis com lebantur, ut viderentur contemptibilia quæ ab ipsis comederentur. Non ergo sacrificiis, aut or ganorum sonis indigens Deus jussit sacrificare et organa pulsare; sed ad imbecillitatem eorum, veteres curans affectus, hæc lege sanxit. QUASTIO XLVII. Qualia et quanta sunt quæ in spiritu fecerunt divinus Elias et Elisœus? RESPONSIO. Elias septem fécit opera, quæ sunt hæc. Trium annorum induxit siccitatem. Exiguam farinam auxit, et Elisæum maxima gratia donavit. Excitavit filium viduæ. Ignem deduxit e cœlo super sacrificium. Reduxit pluvias. Igne combussit quinquagenarios, et eos qui cum ipsis erant, et divisit Jordanem " VARLE LECTIONES. 1 forte,

QUESTIONES. Ἐὰν ποιήσῃς, ἀλλὰ, Ποίησον θυσιαστήριον, καὶ θύε Α διηνεκῶς· ἐπιλήσμων γὰρ τυγχάνεις καὶ ἀχάριστος. Οὐκοῦν διὰ τὴν σκληροκαρδίαν αὐτῶν ἐπέδησεν αύτ τοὺς ἐπί τε βρωμάτων καὶ ζώων διαφοράν, καθαρῶν, ἀκαθάρτων διαστολήν ποιησάμενος, καίτοι παντὸς ζώου καθαρού τυγχάνοντος, ἵνα διὰ τοῦ θύειν, καὶ ἀργεῖν, καὶ ἀγνίζεσθαι, καὶ τὰ τοιάδε παρατηρεῖ. σθαι, εἰς ἔννοιαν ἔλθωσι του ταῦτα διαταξαμένου αὐτοῖς Θεοῦ, καὶ μὴ ἐπιλάθωνται αὐτοῦ. Θεοδωρήτου ἐκ τῆς θεραπευτικῆς. Ἐν γὰρ δὴ γῇ Αἰγύπτῳ πλεῖστον ὅσον τὸν Ἰσραὴλ διατρίψαντα χρόνον, καὶ τὰ πονηρὰ τῶν ἐγχωρίων εἰσδεξάμενον ἤθη, καὶ θύειν εἰδώλοις καὶ δαίμοσι παρ' ἐκείνων μεμαθηκότα, καὶ παίζειν, καὶ χορεύειν, καὶ ὀργάνοις μουσικοῖς ἐπιτέρπεσθαι, καὶ τούτων ἓν ἕξει γενόμενον ἐλευθερῶσαι θελήσας ὁ Θεὸς, θύ- ειν μὲν συνεχώρησεν, ἀλλ' οὐ πάντα θύειν, οὐδὲ τοῖς ψευδωνύμοις Αἰγυπτίων θεοῖς, ἀλλὰ αὐτῷ μόνῳ τους Αἰγυπτίων προσφέρειν θεούς. Εθεο ποίουν γάρ τοι πάλαι ποτὲ καὶ τὸν βοῦν Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ πρόβατον, καὶ τὴν αἴγα, καὶ τὴν περιστερὰν, καὶ τὴν τρυγόνα, καὶ ἄλλα τῶν οὐκ ἐδωδίμων, ἀλλὰ καὶ ἀκαθάρτων καλουμένων. Ἵνα τοίνυν μή δυσχε. ραίνωσιν, ὡς τῶν θεῶν 1 ἐκείνων πάμπαν κεκωλυ μένοι, τὸ μὲν τοῖς δοκοῦσι θεοῖς ἀπηγόρευσε θύειν, αὐτῷ δὲ θύειν ἐνομοθέτησε τὰ πρώην πρὸς αὐτὸν προσαγόμενα τ· ἐκ μὲν τῶν χερσαίων τὸν βοῦν, καὶ την αἶγα, καὶ τὸ πρόβατον, ἐκ δὲ τῶν πτηνῶν τὴν τρυγόνα, καὶ τὴν περιστεράν· καὶ θύειν μὲν διὰ τὴν τῶν θυόντων ἀσθένειαν συγχωρήσας, τὰ δὲ σεβόμενα c παρ' αὐτῶν θύεσθαι κελεύσας, ἵνα ἐκ τοῦ θύειν μά θωπ μὴ θεοὺς νομίζειν τὰ θυόμενα. Διά τοι τοῦτο καὶ χοιρείων αὐτοὺς μεταλαμβάνειν κρεῶν διεκώ- λυσεν, ἐπειδὴ τούτων μόνον Αἰγύπτιοι μετελάμβα- ναι, τῶν ἄλλων ὡς θεῶν ἀπεχόμενοι. Ακάθαρτα γὰρ κομίζειν ταῦτα νομοθετήσας, ἐσθίειν ἐκέλευσε τὰ δειπνούμενα, ἵνα ευκαταφρόνητα φαίνηται, ώς παρ' αὐτῶν ἐσθιόμενα. Οὐ τοίνυν θυσιῶν καὶ ὀργάνων Έχους δεόμενος ὁ Θεὸς θύειν προσέταξε καὶ ὀργανί- ζειν, ἀλλὰ τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν συγκαταβαίνων, καὶ τὰ παλαιὰ πάθη αὐτῶν ἰατρεύων, ταῦτα ἐνομοθέτη- δεν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΖ'. Πέα καὶ πόσα εἰσὶ τοῦ θείου Ηλιου καὶ 'Ελισ σαίου τὰ ἐν πνεύματι ἐνεργήματα; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ηλίας επτά πεποίηκεν ἐνεργήματα, ἅπερ εἰσὶ 15:2· Πρῶτον μὲν τριετή " ἐπήγαγεν αὐχμόν, αλεύρου αὔξησιν βραχέως, καὶ Ελισσαίου τὴν χάριν πλείστην ἐποιήσατο, τὸν παῖδα τῆς χήρας ἀνέστησε, τὰς ἐξ οὐρανοῦ κατήγαγεν ἐπὶ τὴν θυσίαν, τὸν ὑτὸν κατήνεγκε °, πυρὶ τοὺς πεντηκοντάρχους μετά τῶν τῶν αὐτοῖς κατέφλεξε, καὶ Ἰορδάνην διείλεν. θυσιῶν. τα παρ' αὐτῶν προσκυνούμενα, η τρία έτη, η κατήγαγε. carent, discerent non nominare, nec existimare

col. 307–308page 30 of 31

Caput XXIV

PG 89:307• Σχόλιον. "Ηνωμένην, καὶ διακεκριμένην λέγει την ἁγίαν Τριάδα, διὰ τὸ κοινὸν τῆς οὐσίας, διαιρετὸν δὲ τῶν ὑποστάσεων. Ἐπὶ δὲ τὴν λύσιν τῶν εἰρημένων χωρήσωμεν. Ολος ὁ νοῦς τοῦ Πατρὸς, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον Υπόδειγμα εἶπεν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τριών τινων λύχνων, ἢ κηρῶν ἁπτόντων, ἔν τινι ναῷ, ἢ οἴκῳ, ταῖς μὲν ὑποστάσεσι διακεκριμένων, ήγουν κεχωρισμένων ἐξ ἀλλήλων. "Αλλος γάρ, καὶ ἄλλος λύχνος ἐστὶν ἰδικῶς ὁ καθ' εἷς, τῷ δὲ φωτί, ἡνωμένην ἔχουσι και ἀχώριστον τὴν κοινωνίαν τῆς φύσεως, καὶ τῆς ἐνερ γείας· καὶ οὐδείς δύναται ἐν τῷ ἀέρι τοῦ οἴκου δια κρίναι, καὶ εἰπεῖν, ποῖον μὲν φῶς ἐστι τοῦδε τοῦ λύχνου, ποῖον δὲ τοῦ ἑτέρου. Ταῦτα ὁ διδάσκαλος εἶπεν. Μετέρχεται λοιπὸν ἐκ τοῦ Τριαδικοῦ, εἰς τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον (ἔξοδον ἐπὶ Θεοῦ μηκέτι τοπικὴν νοήσῃς), καὶ τὴν ἔξοδον τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν τοῦ Πατρὸς κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνὴν τὴν φάσκουσαν, ὅτε • Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός μου ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα μου ὑπάγω. » Διονυσίου· . ᾿Αλλὰ καὶ εἰ τὸν ἕνα τις τῶν πυρσῶν ὑπεξαγάγοι του δωματίου, συν εξελάσεται, καὶ τὸ οἰκεῖον ἅπαν φῶς, οὐδέν τι τῶν ἑτέρων φωτῶν ἐν ἑαυτῷ συνεπισπώμενον, ἢ τοῦ ἑαυ τοῦ ταῖς ἑτέροις καταλιπών. » Εξελθών, φησίν, ὁ Υἱὸς ἐκ Πατρὸς, καὶ ἐπιδημήσας ἐν τῷ κόσμῳ, οὔτε τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα συνεξήγαγε σὺν ἑαυτῷ, οὔτε μὴν τῶν οἰκείων τι ὁ ἐξελθὼν ἐκείνοις κατέλιπεν· ἀλλ᾿ ἰδιαίτερον τῆς ἑαυτοῦ μόνης υποστάσεως ἐποιήσατο ἔξοδον. Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς τρανοῖ τὰ εἰρη μένα λέγων· ι Διακέκριται δὲ τῆς ἀγαθοπρεποῦς εἰς ἡμᾶς θεουργίας τὸ καθ' ἡμᾶς ἐξ ἡμῶν ὁλικῶς καὶ ἀληθῶς οὐσιωθῆναι τὸν ὑπερούσιον Λόγον. » Ερμη νεία. Διακέκριται, τοῦτ' ἔστι κεχώρισται τοῦ Τριαδικοῦ καὶ θεολογικοῦ λόγου, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἐξ ἡμῶν ὁλικῶς καὶ ἀληθῶς σαρκωθῆναι (τοῦτ' ἔστιν, δ τῆς ἐνανθρωπήσεως καὶ σαρκώσεως Χριστοῦ λόγος), καὶ ὁρᾶσαι, καὶ παθεῖν, ὅσα τῆς ἀνθρωπικής αὐτοῦ θεουργίας ἐστὶν ἔγκριτα καὶ ἐξαίρετα. Εγ κριτα, φησί, καὶ ἐξαίρετα, τοῦτ' ἔστι, καθαρὰ καὶ αδιάβλητα τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ φύσεως· ἅτινά είσι, τόκος, νηπιότης, αύξησις, πείνα, δίψα, κόπος, λύπη, δάκρυα, πτύελοι, ἱδρῶτες, τρῆσις, φθορά, λύο σις, Ονήσις, νέκρωσις, ἀφθεγξία, ἀκινησία. Επιτρέ ρει γὰρ ἀκολούθως λέγων· « Τούτοις γὰρ ὁ Πατήρ, Ο καὶ τὸ Πνεῦμα κατ' ουδένα κεκοινώνηκε λόγον. ο Αισχυνέσθω Σευήρος. Αἰσχυνέσθω Διόσκορος, καὶ Τιμόθεος, καὶ Εὐτυχής. Αἰσχυνέσθω Θεοδόσιος, καὶ Ἰάκωβος. Αἰσχυνέσθω το δεκαπέρατον τοῦ Ἀντιχρίστου, τὸ λέγον, ὅτι ο Πάντα, τὰ ἐν τῷ Χριστῷ λεγόμενα, ταῦτα καὶ τῇ πάσῃ Τριάδι ἁρμόζουσιν. ο Ἰδοὺ γὰρ σαφῶς ὁ ἀποστολικὸς φωστήρ τῆς οἰκουμένης φησίν, ὅτι τοῖς ἐν σαρκί, ἢ διὰ σαρχές Χριστῷ πεπραγμένοις, ή προσειλημμένοις, ὁ Θεὸς, καὶ Πα τὴρ, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατ' οὐδένα κεκοινώνηκαν τρόπον· . Εἰ μή πού τις φαίη, φησί, κατὰ τὴν Ενα πειδὴ καὶ φιλάνθρωπον βούλησιν, ο Μόνη, φησί, Jean, xII, 3. S. ANASTASII SINAITE

Scholium. Unitam et discretam vocat sanctissi - A mam Trinitatem, propter communem naturam et hypostaseon distinctionem. Nunc ad solutionem dictorumn accedamus. Sensus Patris ejusmodi est. It niysterio Trinitatis explicando usus est exemplo trium cereorum vel lucernarum in aliquo templo vel domo accensarum quæ bypostasibus quidem secernuntur, et a se mutuo separantur. Alia enim et alia lucerna est secundum individuam rationem: luce autem conjunctam habent, et inseparabilem naturæ, et operationis communionem; neque ullus potest in circumfuso aere discernere ac dicere: Quodnam lumen sit hujus lucernæ, et quod illius. Hæc doclor ille. Postea transit a sermone de Trinitatis mysterio ad incarnationis rationem ; et ad processionem in Deo (processionem vero cum audis, ne hcalem existimes, sed illam, de qua hæc ipsemet Christus : . Ego a Patre exivi, et ad Patrem vado 82. »)Dionysius : Si quis ex domo aliquama Jucernam efferat, simul exibit totum, quod ab illa manat, lumen, nihil de aliis luminibus secum extrahens; aut aliquod sui aliis relinquens. » Egres. cas, inquit, Filius a Patre, neque Patrem, neque Spiritum sanctum secum traxit; neque quidquam ex propriis is, qui egressus est, aliis reliquit; sed secundum solam hypostasin suam exivit. Deinde explicans quæ dixerat, ita scribit: ● Discretum est autem a divinis operibus in nos benigne manantibus, quod secundum nos atque ex nobis integre ac vere substantiam sumpsit supersubstantiale Verbum. . Explicatio. Discretum est, hoc est, sejunctum est 159 a Trinitatis theologico mysterio, per hoc, quod naturam nostram totam per incarnationem assumpsit (hæc enim est incarnationis et assumptionis humanae nature ratio): quodque agit, et patitur quæcunque humanæ naturæ cum divina conjunctæ sunt consentanea Consentanea, inquam, et consona; hoc est, pura seu munda, et non digna rejici ab humana natura : cujusmodi sunt partis, infantia, incrementum, fames, sitis, labor, tristitia, lacryma, sputa, sudores, sanguis, transtisio, corruptio, dissolutio, Vil: amissio, loquendi seque movendi impotentia. Quibus adjungit Dionysius: Horum enim nulla ratione Pater et Spiritus sanctus participes effecti sunt,▸ et consona. Erubescat Severus. Erubescat Dioscorus, Timotheus et Eutyches. Erubescat Theodosius, et Jaco- Lus. Erubescal decicornis illa Antichristi colors, quæ dicit omnia, quæ de Christo dicuntur, convenire in totam Trinitatem. Ecce apostolicum i'ud universi orbis lumen Dionysius diserte profivetur, eorum quæ Christus in carne et per carnem Kessit, vel assumpsit, Deum Patrem et Spiritum sanctum nullo pacto participein factu:n esse: • Nisi forte quis asserat, inquit, benignitate, clemesia et communione voluntatis. Solo, inquit,

• Σχόλιον. "Ηνωμένην, καὶ διακεκριμένην λέγει την ἁγίαν Τριάδα, διὰ τὸ κοινὸν τῆς οὐσίας, διαιρετὸν δὲ τῶν ὑποστάσεων. Ἐπὶ δὲ τὴν λύσιν τῶν εἰρημένων χωρήσωμεν. Ολος ὁ νοῦς τοῦ Πατρὸς, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον Υπόδειγμα εἶπεν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τριών τινων λύχνων, ἢ κηρῶν ἁπτόντων, ἔν τινι ναῷ, ἢ οἴκῳ, ταῖς μὲν ὑποστάσεσι διακεκριμένων, ήγουν κεχωρισμένων ἐξ ἀλλήλων. "Αλλος γάρ, καὶ ἄλλος λύχνος ἐστὶν ἰδι- κῶς ὁ καθ' εἷς, τῷ δὲ φωτί, ἡνωμένην ἔχουσι και ἀχώριστον τὴν κοινωνίαν τῆς φύσεως, καὶ τῆς ἐνερ γείας· καὶ οὐδείς δύναται ἐν τῷ ἀέρι τοῦ οἴκου δια κρίναι, καὶ εἰπεῖν, ποῖον μὲν φῶς ἐστι τοῦδε τοῦ λύχνου, ποῖον δὲ τοῦ ἑτέρου. Ταῦτα ὁ διδάσκαλος εἶπεν. Μετέρχεται λοιπὸν ἐκ τοῦ Τριαδικοῦ, εἰς τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον (ἔξοδον ἐπὶ Θεοῦ μηκέτι τοπι κὴν νοήσῃς), καὶ τὴν ἔξοδον τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν τοῦ Πατρὸς κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνὴν τὴν φάσκουσαν, ὅτε • Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός μου ἐξῆλθον, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα μου ὑπάγω. » Διονυσίου· . ᾿Αλλὰ καὶ εἰ τὸν ἕνα τις τῶν πυρσῶν ὑπεξαγάγοι του δωματίου, συν εξελάσεται, καὶ τὸ οἰκεῖον ἅπαν φῶς, οὐδέν τι τῶν ἑτέρων φωτῶν ἐν ἑαυτῷ συνεπισπώμενον, ἢ τοῦ ἑαυ τοῦ ταῖς ἑτέροις καταλιπών. » Εξελθών, φησίν, ὁ Υἱὸς ἐκ Πατρὸς, καὶ ἐπιδημήσας ἐν τῷ κόσμῳ, οὔτε τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα συνεξήγαγε σὺν ἑαυτῷ, οὔτε μὴν τῶν οἰκείων τι ὁ ἐξελθὼν ἐκείνοις κατέλι- πεν· ἀλλ᾿ ἰδιαίτερον τῆς ἑαυτοῦ μόνης υποστάσεως ἐποιήσατο ἔξοδον. Εἶτα ἐν τοῖς ἑξῆς τρανοῖ τὰ εἰρη μένα λέγων· ι Διακέκριται δὲ τῆς ἀγαθοπρεποῦς εἰς ἡμᾶς θεουργίας τὸ καθ' ἡμᾶς ἐξ ἡμῶν ὁλικῶς καὶ ἀληθῶς οὐσιωθῆναι τὸν ὑπερούσιον Λόγον. » Ερμη νεία. Διακέκριται, τοῦτ' ἔστι κεχώρισται τοῦ Τρια- δικοῦ καὶ θεολογικοῦ λόγου, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἐξ ἡμῶν ὁλικῶς καὶ ἀληθῶς σαρκωθῆναι (τοῦτ' ἔστιν, δ τῆς ἐνανθρωπήσεως καὶ σαρκώσεως Χριστοῦ λό- γος), καὶ ὁρᾶσαι, καὶ παθεῖν, ὅσα τῆς ἀνθρωπικής αὐτοῦ θεουργίας ἐστὶν ἔγκριτα καὶ ἐξαίρετα. Εγ κριτα, φησί, καὶ ἐξαίρετα, τοῦτ' ἔστι, καθαρὰ καὶ αδιάβλητα τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ φύσεως· ἅτινά είσι, τόκος, νηπιότης, αύξησις, πείνα, δίψα, κόπος, λύπη, δάκρυα, πτύελοι, ἱδρῶτες, τρῆσις, φθορά, λύο σις, Ονήσις, νέκρωσις, ἀφθεγξία, ἀκινησία. Επιτρέ ρει γὰρ ἀκολούθως λέγων· « Τούτοις γὰρ ὁ Πατήρ, Ο καὶ τὸ Πνεῦμα κατ' ουδένα κεκοινώνηκε λόγον. ο Αισχυνέσθω Σευήρος. Αἰσχυνέσθω Διόσκορος, καὶ Τιμόθεος, καὶ Εὐτυχής. Αἰσχυνέσθω Θεοδόσιος, καὶ Ἰάκωβος. Αἰσχυνέσθω το δεκαπέρατον τοῦ Ἀντι- χρίστου, τὸ λέγον, ὅτι ο Πάντα, τὰ ἐν τῷ Χριστῷ λε- γόμενα, ταῦτα καὶ τῇ πάσῃ Τριάδι ἁρμόζουσιν. ο Ἰδοὺ γὰρ σαφῶς ὁ ἀποστολικὸς φωστήρ τῆς οἰκουμέ νης φησίν, ὅτι τοῖς ἐν σαρκί, ἢ διὰ σαρχές Χριστῷ πεπραγμένοις, ή προσειλημμένοις, ὁ Θεὸς, καὶ Πα τὴρ, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατ' οὐδένα κεκοινώνηκαν τρόπον· . Εἰ μή πού τις φαίη, φησί, κατὰ τὴν Ενα πειδὴ καὶ φιλάνθρωπον βούλησιν, ο Μόνη, φησί, Jean, xII, 3. S. ANASTASII SINAITE

col. 309–310page 31 of 31

PG 89:309τῇ βουλῇ καὶ εὐδοκίᾳ, καὶ συναινέσει κεκοινώνηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῷ τῆς σαρκώσεως Χριστοῦ λόγῳ, καὶ τρόπῳ. Ἀκοινώνητοι καὶ ἀλλο τριοι κατὰ τὰς ἰδίας ὑποστάσεις μείναντες πάντων ὅσων ἐκ τῆς Παρθένου προσελάβετο ὁ Θεὸς Λόγος σαρκωθείς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. Συγγνώμην αἰτ.ῦμαι παρὰ τῶν φιλοπόνων· ἐκ μέρους γὰρ γινώσκομεν, ὡς ὁ Παῦλος βοᾷ, καὶ ἐκ μέρους νοοῦμεν, καὶ ἐκ μέρους λαμβάνομεν, καὶ ἐκ μέρους δογματίζομεν· ὅσον γὰρ ἐρευνᾶται τὸ θεῖον, τοσοῦτον ἐπὶ πλέον ἀγνοεῖται. Οὔτε γὰρ αὐτοὶ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι τελείως τὰ περὶ Θεοῦ ἐπίστανται. Προσθήσω δὲ ὥσπερ τινὰ στεφάνην ἐπινίκιον νυμφικὴν τῇ βίβλῳ, καὶ τάδε· Νόμος θεῖος παλαιός τε καὶ νέος διακελεύεται, ο ἐπὶ στόματος δύο καὶ τριῶν μαρτύρων ἵστασθαι πᾶν ῥῆμα. Ἐν τοίνυν τη ἁγίᾳ συνέδῳ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαία, ἐῤῥέθη, μὴ ταυτὸν εἶναι τὴν φύσιν, καὶ τὴν ὑπόστασιν, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν παρεστήσαμεν. Ομοίως καὶ ἡ ἁγία σύνοδος ἡ ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον, τῶν διακοσίων ἁγίων Πατέρων, διὰ τοῦ πανσόφου Κυρίλλου, δημοσίως ὥρισεν, ἕτερον εἶναι καὶ τὴν φύσιν, παρὰ τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον. Αρκοῦσι τοίνυν τῇ ἁγίᾳ ἡμῶν καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ οἱ πεντακόσιοι δέκα ὀκτὼ Πατέρες εἰς συνηγορίαν καὶ ὑπερμαχίαν κατὰ τῶν Ακεφάλων· οὔτε γὰρ ἄνθρωπος, οὔτε πᾶσαι αἱ δυο νάμεις τῶν οὐρανῶν ἰσχύουσ! ποτε & ὥρισαν, καὶ ἐθέσπισαν οἱ τῶν τοιούτων ἁγίων συνόδων Πατέρες λῦσαι ἡ ἀνατρέψαι. Λοιπὸν ἡνίκα ἡμῖν οἱ ᾿Ακέρα λοι προβάλλονται, ἓν πολλάκις ῥῆμα, ἢ δύο λέγοντα C τὴν φύσιν πρόσωπον, προβαλλώμεθα αὐτοῖς τὸν τῶν πεντακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων χορόν. Τῶν πλειόνων γάρ ισχύει ἡ ψῆφος ἐπὶ παντὶ πρά γματι, καθὼς οἱ κανόνες τῶν ἁγίων ἀποστόλων Χριστού διετάξαντο· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΕΛΟΣ. * I Cor. 1111, 9, 12. * Deut. xix, 15; Matth. xvi, 16. Laus Deo Virginique Matri. VIÆ DUX.

A consilio, beneplacito et approbatione Pater et Spi ritus sanctus communicarunt de ratione et modo incarnationis Christi. Secundum proprias vero hypostases nihil omnino participarunt de illis, quæ Verbum incarnatum ex Virgine assumpsit. Ipsi gloria in saecula sæculorum. Amen. Veniam peto a studiosis; ex parte enim cognoscimus, ut Paulus clamat **, et ex parte intelligimus, et ex parte rem assequimur, et ex parte dogmatizamus; quanto enim magis investigatur Deus, tanto magis ignoratur; neque enim ipsi angeli res divinas perfecte intelligunt. Adjungam et ista libro huic tanquam coronam triumphalem et victricem, sponsæ impositam. Lex divina vetus et nova præcipit, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum **. › Itaque in sancta synodo Nicæna trecentorum decem et octo Patrum dictum est, naturam et hypostasin non esse unum et idem, quemadmodum antea demonstravimus. Similiter et synodus Ephesina ducentis Patribus constans, per sapientissimum Cyrillum publice statuit: naturam ab bypostasi scu persona distingui. Suficiunt igitur sancta, calolicæ et apostolicæ Ecclesiæ quingenti decem et oclo Patres 160 pro defensione et subsidio adversus Acephalos ; neque enim ullus homo, neque ipsæ cœlorum virtutes universæ poterunt aliquando solvere aut evertere ea, quæ tales ac tanti Patres decreverunt. De cætero, quando Acephali sæpius nobis unum vel alterum dictum objectant quod naturam nominet personam ; objiciamus nos quingentorum decem et octo Patrum chorum. Suffragium enim plurium omni in negotio valet : sicut sanctorum apostolorum canones decreverunt. Deo gloria et imperium in sæcula saculorum. Amen.

τῇ βουλῇ καὶ εὐδοκίᾳ, καὶ συναινέσει κεκοινώνηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῷ τῆς σαρκώσεως Χριστοῦ λόγῳ, καὶ τρόπῳ. Ἀκοινώνητοι καὶ ἀλλο τριοι κατὰ τὰς ἰδίας ὑποστάσεις μείναντες πάντων ὅσων ἐκ τῆς Παρθένου προσελάβετο ὁ Θεὸς Λόγος σαρκωθείς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. Συγγνώμην αἰτ.ῦμαι παρὰ τῶν φιλοπόνων· ἐκ μέρους γὰρ γινώσκομεν, ὡς ὁ Παῦλος βοᾷ, καὶ ἐκ μέρους νοοῦμεν, καὶ ἐκ μέρους λαμβάνομεν, καὶ ἐκ μέρους δογματίζομεν· ὅσον γὰρ ἐρευνᾶται τὸ θεῖον, τοσοῦτον ἐπὶ πλέον ἀγνοεῖται. Οὔτε γὰρ αὐτοὶ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι τελείως τὰ περὶ Θεοῦ ἐπίστανται. Προσθήσω δὲ ὥσπερ τινὰ στεφάνην ἐπινίκιον νυμ- φικὴν τῇ βίβλῳ, καὶ τάδε· Νόμος θεῖος παλαιός τε καὶ νέος διακελεύεται, ο ἐπὶ στόματος δύο καὶ τριῶν μαρτύρων ἵστασθαι πᾶν ῥῆμα. Ἐν τοίνυν τη ἁγίᾳ συνέδῳ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαία, ἐῤῥέθη, μὴ ταυτὸν εἶναι τὴν φύσιν, καὶ τὴν ὑπόστασιν, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν παρεστήσαμεν. Ομοίως καὶ ἡ ἁγία σύνοδος ἡ ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον, τῶν διακοσίων ἁγίων Πατέρων, διὰ τοῦ πανσόφου Κυρίλλου, δημοσίως ὥρισεν, ἕτερον εἶναι καὶ τὴν φύσιν, παρὰ τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον. Αρκοῦσι τοίνυν τῇ ἁγίᾳ ἡμῶν καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ οἱ πεντακόσιοι δέκα ὀκτὼ Πατέρες εἰς συνηγορίαν καὶ ὑπερμαχίαν κατὰ τῶν Ακεφάλων· οὔτε γὰρ ἄνθρωπος, οὔτε πᾶσαι αἱ δυο νάμεις τῶν οὐρανῶν ἰσχύουσ! ποτε & ὥρισαν, καὶ ἐθέσπισαν οἱ τῶν τοιούτων ἁγίων συνόδων Πατέρες λῦσαι ἡ ἀνατρέψαι. Λοιπὸν ἡνίκα ἡμῖν οἱ ᾿Ακέρα λοι προβάλλονται, ἓν πολλάκις ῥῆμα, ἢ δύο λέγοντα C τὴν φύσιν πρόσωπον, προβαλλώμεθα αὐτοῖς τὸν τῶν πεντακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων χορόν. Τῶν πλειόνων γάρ ισχύει ἡ ψῆφος ἐπὶ παντὶ πρά γματι, καθὼς οἱ κανόνες τῶν ἁγίων ἀποστόλων Χριστού διετάξαντο· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΕΛΟΣ. * I Cor. 1111, 9, 12. * Deut. xix, 15; Matth. xvi, 16. Laus Deo Virginique Matri. VIÆ DUX.

Continue reading PG 89: Interrogationes et Responsiones (Quaestiones et Responsiones CLIV) →≣ entire volume

← prev work Index next work →

Notebook