PG 89Anastasius of Sinai
Questions and Answers (154 Questions and Answers)
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — OCR floor from page-view (megaspan gap-fill) — PG column chips mark the printed columns.
« first‹ prevPage 2 of 2
col. 585–586page 138 of 270
PG 89:585ειωθόσιν, ἀποκαλύπτει Θεός, καὶ δι' ὧν ἥκιστα χρή. Εσθ' ὅτε τὰ λεγόμενα ἀποκαλύπτει Θεός, ἐνηχοῦντο 5 κατὰ τὸ εἰκὸς ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἀν θρώπινον νοῦν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Μ'. ΤΙ ἦν τὸ ἐμούδ, δι' οὗ ἐπηρώτα ὁ ἱερεὺς τὸν Θεόν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τὸ μὲν ὄνομα αὐτοῦ ἑρμηνευόμενον, δήλωσιν ἢ λύτρωσιν σημαίνει, τὸ δὲ εἶδος αὐτοῦ σπιθαμιαῖον ὕφασμα ἦν, δίκην περιστηθίου ἐκ χρυσονήμου καὶ τέχνης ποικίλης πεποιημένον. Καὶ ἐν μὲν τῷ μέσῳ εἶχεν ὥσπερ ἀστέρα ολόχρυσον, ἑκατέρωθεν (δὲ αὐτ τοῦ) δύο σμαράγδους, ἔχοντας ἀνὰ ἐξ γεγραμμένας τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, ἐν δὲ τῷ μεταξὺ τῶν δύο σμαράγδων λίθον ἀδάμαντα. Ηνίκα γοῦν ἔμελλεν ἐρωτᾷν ὁ ἱερεὺς τὸν Θεὸν περί τινος κεφα λαίου, ἐδέσμει αὐτὸ ἐν τῇ ἐπωμίδι, κατὰ μέσον τοῦ στέρνου, καὶ ὑπετίθει τὰς χεῖρας αὐτοῦ ὑποκάτωθεν, καὶ εὑρίσκετο ἐξηπλωμένον ἐν ταῖς παλάμαις αὐτοῦ, ὥσπερ πυξίον, καὶ ἀποβλέπων εἰς τὸ ἐφούδ, ἠρώτα τὸν Θεὸν τὸ ἐρώτημα. Καὶ εἰ μὲν εὐάρεστον ἦν τῷ Θεῷ τὸ ἐρώτημα, εὐθέως ήστραπτεν ὁ ἀδά μας λίθος, καὶ ἐφεγγοβόλει, ἀκτῖνας ἐκπέμπων· εἰ δὲ οὐκ ἦν εὐάρεστον, ἔμενεν ἐν τῇ ἰδίᾳ τάξει ὁ λίθος. Εἰ δὲ ἔμελλεν ὁ Θεὸς εἰς μάχαιραν παραδιδόναι τόν λαόν, ἐγίνετο αἱματώδης· εἰ δὲ θανατικὸν ἐπιέναι ἔμελλεν, ἐγίνετο μέλας. Τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τὸ ἔνδυμα τοῦ ἱερέως. Ἐνεδιδύσκετο δὲ ὁ ἀρχιερεὺς ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ, εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσιών, ποδήρη, τουτέστιν ἱμά τὴν ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν ἀπεωρημένον τ', καὶ ἐπωμίδα, ἕτερων επενδύτην μέχρι μόνων τῶν μηρών κατερχόμενον, καὶ περισκελῆ, καὶ τὸ λεγόμενον λῶ με ὑπὸ τὸ κράσπεδον, καὶ ἄνθη ῥοᾶς, καὶ ῥοΐσκους, καὶ κώδωνας. Ἐπὶ δὲ τὴν κεφαλὴν ἐφέρει τιάραν, τουτέσι, χορυβάντιον, καὶ πέταλον χρυσοῦν, ἐν ᾧ Εκτετύπωτο γραμμαῖς τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, ἐπὶ δὲ των ώμων δύο σμαράγδους, ἔχοντας ἐξ φυλὰς ἐν τεῦθεν, καὶ τὰς ἐξ φυλὰς ἐντεῦθεν· ἐπὶ δὲ τοῦ στή θους το λογείον *, ἐκκεκολαμμένους ἔχον τοὺς δώ δεκα λίθους. Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἄλλα μὲν τὰ σχήματα, ἄλλα δὲ τὰ νήματα. Οὐ γὰρ πάντως ὁ Θεὸς ἀναπαύεται ὑακίν Οι καὶ πορφύρα, ἀλλ' ἐν τοῖς σωματικοῖς ἄνθεσι διαγράφει τῶν ἀρετῶν τὴν εἰκόνα. Εἰ γὰρ ἀληθῶς ταῖς ἐνδόξοις στολαῖς ἐκείναις ἀνεπαύετο, διατί που του Ααρών τον Μωϋσῆν οὐκ ἐνέδυσεν; Ἀλλ᾽ ἦν Μωϋσῆς καὶ γεγυμνωμένος τῆς ἐσθῆτος ἐκείνης, καὶ ἐνδύων αὐτὴν τοὺς ἱερεῖς. Μωϋσῆς γὰρ οὐκ ἐλούσθη. ὕδατι, καὶ ἔλουεν, οὐκ ἐχρίσθη ἐλαίῳ, καὶ ἔχριεν, οὐκ ἐφόρεσεν ἱμάτιον Ιερατικών, λῶμα κ ἐσόμενα. Η ενηχούντων, τ' ἀπαιωρούμενον. ε τὸ λόγιον. «ἐλούθη. ΝΟΤ.Ε.
i ] 1 convenit. Est cum futura revelat Deus per angeles rei futuræ imaginem menti hominis ostendentes. " Exod. xxvm. 18 ibid. Quid erat ephod, per quod sacerdos Deum interro gabat? Ipsum quidem nomen, interpretatur, manifesta tionem significat, aut solutionem sen liberationem. Ejus autem forma erat unius palmi textura, instar pectoralis, ex filo aureo et varia arte confecto. In medio habebat velut auream stellam; ex utraque ejus parte duos smaragdos, quibus erant inscript duodecim tribus Israel: in medio duorum sinara gdorum adamantem. Quando ergo sacerdos consu! turus erat Deum de aliquo capite, alligabat ipsum in superhumerali, in medio pectoris et suppo nebat manus suas, et expandebatur in palmis ejus tanquam pixidula. Et aspiciens ad eplod Deum consulebat. [Si quæstio Deo grata essel], statim fulgurabat adamas, et lucem ejaculantes emittebat radios. Si autem Deo non placebat, manebat lapis in suo ordine. Si autem erat populum gladio tradi turus, fiebat sanguinolentus. Sin autem mortiferum quidpiam erat eventurum, fiebat niger”. Ex Chrysostomo in indumentum sacerdotis. Induebatur olim summus pontifex, intrans in Sancta sanctorum, veste talari, quæ a capite descendebat usque ad pedes; et superhumerali, quod erat alterum indumentum descendens usque ad femora solum, et tibialibus, et ornamento, quod dicitur sub fimbria, ubi erant fores et mala mali punici. In capite gestabat tiaram seu mitram, et laminam auream in qua Dei nomen expressum erat. In humeris habebat duos smaragdos; in quibus videlicet hinc sex tribus, et illinc sex; in pectore, rationale, quod exsculptos habebat duo decim lapides 78. Verum hic aliud quiddam est figura externa, et aliud mysticus intellectus. Non enim 317 Dens quiescit in hyacintho et purpura; sed in corporeis floribus describit virtutum imaginem. Nam si vere quiescebat in gloriosis illis vestibus, cur iis ante Aaronem non induit Moysen? Sed erat quidem Μoyses illa veste nudatus, ipse induens sacerdotes. Nam Moyses non fuit aqua lotus, sed lavit. Non fuit unctus oleo, sed unxit. Non gestavit vestem sacer dotalem, sed sacerdotes induit: ut discas, ei qui Confundit iste auctor ephod cum rationali, non recte, quia distinguuntur, Exodi xxv. Vide Sera pium, in eap. viit Judicum. PATROL. Ga. LXXXIX.
col. 587–588page 139 of 270
Quæstio XL
PG 89:587Α καὶ τοὺς ἱερεῖς ἐνέδυσεν, ἵνα μάθῃς, ὅτι τῶν κατὰ Θεὸν τελείων ἀρκεῖ ἡ ἀρετὴ πρὸς κόσμον. Ὥστε οὖν ἐν τῷ σχήματι τοῦ ἱερέως ἐξεικονίζει τὰς ἀρετάς. Ανω μὲν δ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ὄνομα Θεοῦ, ἐπὶ δὲ τοῦ στήθους λόγος, καὶ κάτω ἄνθη και καρποί. [Τοῦ ἁγίου Επιφανίου περὶ τῶν ἐν τῷ λογίῳ τοῦ ἱερέως ἐμπεπηγμένων ιβ' λίθων. ] Σάρδιον, τὸ Βαβυλώνιον καλούμενον, πυρωπός μέν ἐστι καὶ αἱματώδης, γίνεται δὲ ἐν Βαβυλῶνι τῇ πρὸς Ασσυρίους γῇ. Διαυγής δέ ἐστι, δυνάμεως θεραπευτικῆς, ᾧ κέχρηνται οἱ ἰατροὶ πρὸς οὐδήματα καὶ πληγὰς ἀπὸ σιδήρου γενομένας ἀποχριόμενοι 4. Τοπάζιον έρυθρὸς μὲν ἐστιν ὑπὲρ τὸν ἄνθρακα λίθον, γίνεται δὲ ἐν Τοπάζῃ πόλει τῆς Ἰνδικῆς. Τριβόμενος δὲ ἐν ἰατρικῇ ἀκόνῃ, οὐκ ἐρυθρὸν ἀποδίδωσι κατὰ τὸ χρῶμα χυμόν, ἀλλὰ γαλακτώδη. Ἐμπίπλησι δὲ κρατῆρας καὶ πολλοὺς, ὅσους ἂν ἐθέλῃ ὁ ὑποτρίβων, καὶ οὔτε τῷ στάθμῳ, οὔτε τῇ περιφέρεια ἐλαττοῦται. Χρησιμεύει δὲ ὁ τριβόμενος) ἐξ αὐτοῦ χυμὸς εἰς πάθη ὀφθαλμῶν, καὶ πρὸς τὰς ὑδρομανίας πινόμενος, καὶ τοῖς ἀπὸ σταφυλῆς θαλασσίας μαινομένοις. Σμάραγδος χλωρός μέν ἐστιν, ἐν δὲ ταῖς ὄρεσι τοῖς Ἰνδικοῖς ὁρύγοντες οἱ βάρβαροι, κόπτουσιν αὐτόν. Ἡ δὲ δύναμις αὐτοῦ, εἰς τὸ ἐσοπτρίζεσθαι τὰ πρόσωπα. *Ανθραξ ὀξυφοινισσὸς μέν ἐστι τῷ εἴδε:, γίνεται δὲ ἐν Καρχηδόνι της Λιβύας, στις Αφρική, λέγεται. Φασὶ δὲ αὐτὸν οὐκ ἐν ἡμέρᾳ, ἀλλ' ἐν νυκτὶ εὑρί σκεσθαι· πόρρωθεν γάρ δίκης λαμπάδος ἢ ἄν Ορακος σπινθηρακίζων, ἐπὶ ὥραν καταπαύεται 6. Ἐπιγνόντες δὲ οἱ τοῦτον ζητοῦντες, ὅτι οὗτός ἐστιν, ἀπέρχονται πρὸς τὴν αὐγὴν αὐτοῦ, καὶ εὑρίσκουσιν αὐτόν. Βασταζόμενος δὲ ὁποίοις ἂν ἱματίας κατα λυφθῇς, ἡ αὐγὴ αὐτοῦ ἔξω τῆς παρεμβολής φαίνει. Σάπφειρος πορφυρίζων μέν έστι, γίνεται δὲ ἐν Αἰθιοπίᾳ καὶ Ἰνδίᾳ. Τριβόμενος δὲ, φύματα και ψύδρας: ἰᾶται σὺν γάλακτι ἐπιχριόμενος ταῖς ελλ κωμένοις τόποις. Καὶ ἡ ἐν τῷ ὄρει δὲ τῷ Μωϋση δοθεῖσα νομοθεσία, ἐπὶ λίθω σαπφείρω λέγεται πιο φηνέναι. Ιάσπις σμαραγδίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ παρὰ τὸ στόμα Μερ όδοντος τοῦ ποταμοῦ, καὶ παρὰ ᾿Αμαθουντίῳ Κύπρου. Χρησιμεύει δὲ εἰς τὰς Ο επιλήψεις. Υάκινθος ὑποπυρίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται ε ἐν τῇ ἐσωτέρᾳ Βαρδαρία της Σκυθίας'. Σκυθίαν δι ειώθασι καλεῖν οἱ παλαιοὶ τὸ κλίμα ἅπαν τὸ βόρειον, ἔνθα εἰσὶν οἱ Γότθοι καὶ Δάνεις». Ἐκεῖ τοίνυν ἔνδον ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς μεγάλης Σκυθίας ἐστὶ φάραγί λίαν βαθυτάτη, καὶ ἀνθρώποις ἄβατος, ὄρεσι πετρῶν ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν περιστοιχισμένη, ὥστε ἄνωθεν ἀπ' ἄκρων τῶν ὀρέων παρακύψαντά τινα, ὡς ἀπὸ τειχῶν, μὴ δύνασθαι κατοπτεύειν τὸ ἔδαφος τῆς φάσ ραγγος, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ βάθους ἐσκοτίσθαι ὥσπερ τι χάος· ἐν ᾗ οἱ ἀπεσταλμένοι ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε πληδρακος. κ Θερμοδόντος. 1 Συρίας. το Δαΰνες. VARIE LECTIONES. · ἄνωθεν. ο πυρρωτός. Αδήγματα. • ἐπιχριόμενοι. δίκην. καταπαυόμενος. Η καλυφθή. φάλα
est secundum Deum perfectus, ornamentum virtutis sufficere. In habitu igitur sacerdotis virtutes eflingit et exprimit. Superne quidem in capite visitur nomen Dei; in pectore ratio; inferne flores et fructus. Εs sancto Epiphanio de duodecim lapidibus rationali Ex pontificis insertis. Lapis Sardius, cognomento Babylonius, est igneus et sanguineus. Nascitur in terra Babylonis apud Assyrios. Est perspicuus; vim habet medendi. Lo utuntur medici ad tumores, vibices plagasque ferro illatas, si illinatur. Topazius est rubeus plus quam lapis carbunculus. Nascitur Pazi [Topazi], quæ est urbs Indiæ. Tritus in medico mortario, rubrum succum non emittit, cum tamen ruber sit, sed lacteum. Implet multos crateres, nempe quot vult is qui terit, neque pondere minuitur, neque circumferentia. Succus inde expressus conducit ad vitia oculorum curanda et ad hydromanias, si bibatur; medetur et his qui ex uva marina furore corripiuntur. Smaragdus est viridis. In Indiæ montibus fodientes barbari cum secant. Ejus virtus eo servit, ut tanquam in speculo vulius aspiciatur. Carbunculus est forma admodum puniceus. Nascitur Carthagine urbe Libyæ, quæ dicitur Africa. Dicunt eum inveniri non interdiu, sed noctu. Nam procul instar lampadis aut carbonis igniti scintillat ad horam et ad horam desinit. Quem talis naturæ esse cum non ignorent qui quærunt, ad ejus splendorem abeunt, et inveniunt. Cum gestatur, quibuscunque tectus sit vestibus, splendor ejus extra amictum apparet. Sapphirus purpureum colorem præfert. Nascitur in India et Æthiopia. Tritus medetur tuberculis, si cum lacte illinatur locis ulceralis. Lex quæ Moysi 318 data est in monte, in sapphiro exarala fertur. Jaspis est smaragdo similis. Invenitur in ostio Aluvii Thermodontis, et apud Amathuntem in Cypro. Confert morbo comitiali curando. Hyacinthus est subrutilus. Invenitur in interiore Scythiæ Barbaria. Scythiam soliti sunt vocaṛe veteres omnem regionem borealem ubi sunt Gothi et Dani. Illic ergo intrinsecus in magnæ Scythiæ solitudine est barathrum seu fossa profundissima, hominibus inaccessa, et rupibus hinc et illinc circumdata adeo ut quis superne ex summis montibus tanquam ex mœnibus despiciens, non possit fossæ fundum aspicere, sed ex profunditate, velut chaos quoddam, obtenebratam esse : ubi degunt qui a propinquis regibus ad perpetuos carceres condemd k S. ANASTASII SINAITE
col. 589–590page 140 of 270
PG 89:589τιαζόντων βασιλέων, κατάδικοί εἰσι καὶ βιαζόμενοι. θύσαντες δὲ ἀρνούς = καὶ ἐκδείραντες ρίπτουσιν καὶ κολλῶσιν οἱ λίθοι ἐν τοῖς κρέασιν ἐκείνοις. Αετοὶ οὖν ἐν ταῖς πέτραις ἄνωθεν κατοικοῦντες, πρὸς τὴν ὀσμὴν τῶν χρεῶν κατέρχονται, καὶ ἀναφέρουσι τοὺς ἀρνοὺς ἔχοντας τοὺς λίθους. Ἐν δὲ τῷ ἐσθίειν τὰ κρέα οἱ λίθοι μένουσιν ἐν τῇ ἀκρωρείᾳ τῶν ὀρέων. Οἱ δὲ κατάδικο: σκοπήσαντες, ποῦ ἀνα ήχθησαν ὑπὸ τῶν ἀετῶν τὰ κρέα, απέρχονται, καὶ οὕτω φέρουσι τοὺς λίθους. Ἔχουσι δὲ ἐνέργειαν το:- άντε βαλλόμενο: γὰρ ἐπ' ἀνθράκων πυρὸς, αὐτοὶ μὲν οὐ βλάπτονται, τοὺς δὲ ἄνθρακας κατασβεννύουσιν. καὶ περιειλίσας ἐν ὀθένῃ, τινὶ ἐπιθεὶς ἐπ' ἄνθρακας, κρατῶν αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς πυρᾶς φλογίζεται, ἡ δὲ βθόνη ἀβλαβής μένει. Λέγεται δὲ καὶ ταῖς τικτούσαις γυναιξὶν εὐτοκίας χάριν χρησιμεύειν. Αχάτης ὑποκυανίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ καὶ οὗτος περὶ τὰς Σκυθίας χώρας εκείνας. Τρισόμενος δὲ ἐπὶ τῷ μετώπῳ, δήγματος αποτρέπει πό τον σκορπίων τε καὶ ἐχιδνῶν. θαλάσσης. Χρυσόλιθος χρυσίζων μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ μενίδας Βαβυλῶνος. Τὴν γὰρ Βαβυλῶνα καὶ τὸ φρέαρ ἐκεῖνο τῆς πέτρας Αχεμενίδα καλοῦσι. Τριβόμενος δὲ, στοχαστικούς (καὶ κωλικοίς) καὶ κοιλιακοίς ιατρικός υπάρχει. Βηρύλλιον γλαυκίζων μὲν ἐστι, γίνεται δὲ παρὰ τα σπέρματα - τοῦ ὄρους τοῦ καλουμένου Ταύρου. Ὀνύχιου ξανθόν μέν ἐστιν, εὑρίσκεται δὲ καὶ οὗτος ἐν τῷ αὐτῷ ὄρει. (Θεοδωρήτου επισκόπου Κύρου, εἰς τὸ ῥητόν της εξόδου, ο "Ονομά μου Κύριος, καὶ οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς. ») Διδάσκει, πόσης αὐτὸν τιμῆς καὶ εὐμενείας ἠξιώ τούτη τῷ Μωυτῇ δῆλον ἐποίησεν· ἔφη γὰρ πρὸς αὐτόν • Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν. » Τοῦτο δὲ παρ᾽ Εβραίοις ἄφραστον μὲν ὀνομάζεται · ἀπείρηται γὰρ παρ' αυτ αὐτὸ λέγουσι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῷ πετάλῳ ἐγέγραπτο τῇ ταινίᾳ τῆς κεφαλῆς προσδεσμούμενον. Καλοῦσε δὲ αὐτὸ Σαμαρεῖται μὲν Ἰαβές", Ἰουδαῖοι δὲ 'Ατά. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΑ'. τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐν τῷ τοίχῳ ; Καὶ τὰς φύσεις, καὶ τὰς δυνάμεις τῶν βοτανών, κ λαβέ. πιαζόντων βασιλέων, χατάδικοί εἰσι χαὶ βιαζόμενοι, Θύσαντες δὲ ἀρνοὺς » χαὶ ἐγδείραντες ῥίπτουσιν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν πετρῶν εἰς τὸ χάος τῆς φάραγγος, καὶ κολλῶσιν οἱ λίθοι: ἐν τοῖς χρέατιν ἐχείνοις. ᾿Αετοὶ οὖν ἐν ταῖς πέτραις ἄνωθεν χατοιχοῦντες, πρὸς τὴν ὀσμὴν τῶν κρεῶν χατέρχονται, καὶ ἀνατ - ρύσσι τοὺς ἀρνοὺς ἔχοντας τοὺς λίθους. Ἐν δὲ τῷ ἐσθίειν τὰ χρέα οἱ λίθοι μένουσιν ἐν τῇ ἀχρωρείᾳ τῶν ὀρέων. Οἱ δὲ κατάδικοι σκοπέσαντες, ποῦ ἀνἤχθησαν ὑπὸ τῶν ἀετῶν τὰ χρέα, ἀπέρχονται, χαὶ οὕτω φέρουσι τοὺς λίθους. Ἔχουσι δὲ ἐνέργειαν τοῖς ἄνδε" βαλλόμενοι γὰρ ἐπ᾽ ἀυθράχων πυρὸς, αὐτοὶ μὲν οὐ βλάπτονται, τοὺς δὲ ἄνθρανας κατασθεννύουσιν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ λαμδάνων τὶς τὸν λίθον, καὶ περιειλίσας ἐν ὀθόνῃ, τινὶ ἐπιθεὶς ἐπ’ ἄνθρακας, «ρατῶν αὐτὸν μὲν ἀτὼ τῆς πυρᾶς φλογίζεται, ἡ δὲ ὀδόνη ἀθλαθὴς μένει. Λέγεται δὲ χαὶ ταῖς τικτούσαις γυναιξὶν εὐτοχίας χάριν χρησιμεύειν. ᾿Αχάτης ὑποχυανίζοιν μέν ἔστιν, εὑρίσχετα! δὲ καὶ οὗτος περὶ τὰς Σκυθίας χώρας ἐκείνας. Τριθόμένος δὲ ἐπὶ τῷ μετώπῳ, δήγματος ἀποτρέπει πόνον σκορπίων τε χαὶ ἐχιδνῶν. ἐλμέθυσος " φλογίζων μέν ἔστι βαθέως, ἐν δὲ τοῖς ὄρεσιν εὑρίσκεται Αιθύης πρὸς ταῖς ὄχθαις τῆς θαλάσσης. Χρυσόλιθος χρυσίζων μὲν ἔστιν, εὑρίσχεται ἔΣ ἐν τῇ ᾿Αφραΐτιδιν πέτρᾳ, παρὰ τὸ χεῖλος τῆς 'Ἄχεβενίδος Βαθυλῶνος. Τὴν γὰρ Βαδυλῶνα χαὶ τὸ φρέαρ ἐχεῖνο τῆς πέτρας ᾿Αχεμενίδα καλοῦσι. Τριδόμενος δὲ, στοχαστιχοῖς τ (ταὶ κωλικοῖς) καὶ χοιλιακοῖς ἰατρικὸς ὑπάρχει. Βηρύλλιον γλαυπίζων μέν ἔστι, γίνεται δὲ παρὰ τὰ σπέρματα 5 τοῦ ὄρους τοῦ καλουμένου Ταύρου. ᾿Ὀνύχιον ζανθὸν μέν ἔστιν, εὑρίσχεται δὲ χαὶ οὗτος ἐν τῷ αὐτῷ ὄρει, (Θεοδωρήτου ἐπισχόπου Κύρου, εἰς τὸ ῥητὸν τῆς ᾿ιἰξόδου, « "θγομὰ μου Κύριος, καὶ οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς. ν) Διδάσχει, πόσης αὐτὸν τιμῆς καὶ εὐμενείας ἠξιώσεν. Ὃ γὰρ τοῖς πατριάρχαις οὐκ ἐδήλωσεν ὄνομα, τοῦτο τῷ ΔΙιωσῇ δῆλον ἐποίησεν" ἔφη γὰρ πρὸς αὐτὸν " « Ἔγῴ εἰμι ὁ ὧν, ν Τοῦτο δὲ παρ' Ἕδραίοις ἄφραστων μὲν ὀνομάξεται " ἀπείρηται γὰρ παρ᾽ αὖτοῖς τοῦτο διὰ γλώσσης προφέρειν. Γράφεται δὲ διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων, ὅθεν καὶ τετράγραμμον ὁ αὐτὸ λέγουσι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐτὴ τῷ πετάλῳ ἐγέγραπτο τῷ χρυσῷ, ὃ τῷ μετώπῳ τοῦ ἀρχιερέως ἐπετίθετο, τῇ ταινίᾳ τῆς κεφαλῆς προσδεσμούμενον, Καλοῦσι δὲ αὐτὸ Σαμαρεῖται μὲν Ἰαδὲς α, Ἰουδαῖοι δὲ "ΑἸά.
fossæ quibus carnibus agglutinantur lapides. Aquila vero superne in rupibus habitantes, descendunt ad odorem carnium, et sursum ferunt agnos habentes lapides. Dum carnes comedunt, lapides manent in vertice montis. Cum porro damnati illi intuentur, quo ab aquilis carnes elate sunt, illuc ciam : si jaciantur super carbones ignis, ipsi quidem non læduntur, carbones autem exstinguunt. ipse quidem qui tenet, ab ignis calore in manu uritur; linteum autem omnino manet illæsum. excoriaverint, eos dejiciunt ex rupibus in chidos Dicitur etiam parturientibus facilem partum conci. Achates est subcærulei coloris. Invenitur is quofrontem, avertit dolorem morsus scorpionum et viperarum. Amethystus flammeus est profunde. Invenitur in Chrysolithus est auro similis. Invenitur in rupe Phreatide ad os Achemenidis Babylonis. Babylonem enim, et illum rupis puteum appellant Achemenidem. Si teratur, medeur iis qui stomachi et ventris dolore laborant. 319 Beryllum est glauci coloris. Nascitur in summitatibus montis qui dicitur Taurus. Onychinus est fulvus. Invenitur in codem monte. Ex Theodoreto cpiscopo (Cyri) in illud Exodi : « Nomen meum non indicavi eis 70. Docet, quanto honore cum affecerit, et quanta fuerit in eum benevolentia. Quod enim nomen non apud eos quidem nominatur ineffabile; est euim eis interdictum id lingua proferre. Scribitur per erat, quæ vittæ capitis alligata, pendebat ad frontem pontificis. Samaritani vocant nomen illud Jabe; eunt, et lapides auferunt qui habent hanc effica- Nec hoc solum; sed etiam si quis capiat lapidem, et A nati sunt. Cum autem agnos sacrificaverint et . liare. indicavit patriarchis, hoc Moysi manifestavit. Ei enim dixit: ‹ Ego sum qui sum 8°. Hoc autem D quatuor elementa. Unde ctiam dicitur tetragrammaton. Idem nomen in lamina aurea inscriptum Judzi vero Ja. 60 Exod. ni, 14. * III Reg. 1, 53. QUESTIONES involvat in aliquo linteo, et ponat super carbones; que in illis Scythiæ regionibus. Si teratur super montibus Libyæ in littore maris. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUÆSTIO XLI. Quomodo est intelligendum illud : « Locutus est Salomon de lignis, a cedro usque ad hyssopum quæ est in pariete " ?, RESPONSIO. De herbarum et arborum naturis ac virtutibus, VARIE LECTIONES.
col. 591–592page 141 of 270
PG 89:591καὶ τῶν δένδρων, καὶ μέντοι καὶ τῶν ζώων πάντων Οτα τέ ἐστι κρυπτὰ καὶ ἐμφανῆ, ἔγνων· ἡ γὰρ πεφυσιολογηκέναι αὐτὸν εἴρηκεν. Εντεῦθεν, ὡς ἔοικε, καίτοι τὰς ἰατρικές βίβλους συγγεγραφότας ερευνή - σασθαι πάμπολλα, καὶ τῶν ψυχρῶν, καὶ τῶν θερμών, καὶ μέντοι καὶ τῶν ξηρῶν, καὶ τῶν ὑγρῶν συνθεῖναι τὰς τάξεις, καὶ τῆσδε τῆς βοτάνης ποίῳ τινὶ μέτρῳ θερμότερα, ἢ ψυχρότερα, καὶ τοῦδε τοῦ ζώου τόδε τὸ μόριον ἀλεξιφάρμακόν τινος πάθους, οἷον ἡ τῆς ὑαίνης χολή, ἢ τὸ λεόντιον στέαρ, ἢ τὸ ταύριον αἷμα, ἢ τῶν ἐχιδνῶν αἱ σάρκες. Περὶ τούτων γὰρ οἱ σοφοὶ τῶν ἰατρῶν συγγεγράφασιν, ἐκ τῶν τοῦ Σολομῶντος συγγεγραμμένων τὸ πρῶτον ειληφότες τὰς ἀφορμάς. "Οτι δὲ περὶ τούτων πάντων περισιολόγηκεν, άκουσον αὐτοῦ ἐν τῇ Σοφία λέγοντος • • Ἐν χειρὶ τοῦ Θεοῦ καὶ ἡμεῖς, καὶ οἱ λόγοι ἡμῶν· καὶ αὐτό; μοι ἔδωκεν τὴν γνῶσιν τῶν ὄντων ἀψευδῆ, εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ενεργείας στοι χείων, ἀρχὴν καὶ τέλος, καὶ μεσότητα χρόνων, τρό πων τις ἐναλλαγάς, καὶ μεταβολὰς χρόνων, ἐνιαυτῶν κύκλους, καὶ ἀστέρων θέσεις, φύσεις ζώων, καὶ θυμούς θηρίων, πνευμάτων βίας, καὶ διαλογισμούς ἀνθρώπων, διαφοράς φυτῶν, καὶ δυνάμεις ῥιζῶν. πάντων τεχνίτης ἐδίδαξέ με Σοφία. » για τροπικών, τρισχιλίας, 2 τις ύλη, 'Εκ τῆς τρίτης τῶν Βασιλειῶν. • Καὶ ἐπληθύνθη ή σοφία Σολομώντος σφοδρώς ὑπὲρ τὴν φρόνησιν πάντων ἀνθρώπων, καὶ ὑπὲρ πάντας φρονίμους Αἰγύπτου, καὶ ἐσοφίσατο ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους. Καὶ ἐλάλησε τρεις χιλιάδας παραβολάς· καὶ ἦσαν ᾠδαὶ αὐτοῦ πεντακισχίλιαι. Καὶ ἐλάλησε περὶ τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου τῆς ἐν τῷ Λιβάνῳ, ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐκπορευομένης διὰ τοῦ τοίχου. Καὶ ἐλάλησε περὶ τῶν κτηνῶν, καὶ περὶ τῶν πετεινῶν, καὶ περὶ τῶν ἑρπετῶν, καὶ περὶ τῶν ἰχθύων, καὶ περὶ πάντων ἐπὶ γῆς. Ιππολύτου ἐκ τοῦ εἰς τὸ 'Ασμα ασμάτων. Καὶ τοῦ πᾶσα ἡ πλουσία αὕτη γνώσις ; ποὺ δὲ τὰ μυστήρια ταῦτα ; καὶ ποῦ αἱ βίβλοι ; "ἀναφέρονται γὰρ μέναι αἱ Παροιμίαι, καὶ ἡ Σοφία, καὶ ὁ Εκκλησιαστής, καὶ τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων. Τί οὖν; ψεύδεται ἡ Γραφή ; Μη γένοιτο. ᾿Αλλὰ πολλὴ μὲν τῆς ὕλης 2 γεγένηται τῶν γραμμάτων, ὡς δηλοῖ τὸ λέγειν 'Ασμα ασμάτων· σημαίνει γάρ, ὅτι, ἅπερ εἶχον αἱ πεντακισχίλιαι ᾠδαὶ, ἐν τῷ ἑνὶ διηγήσατο. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις Εζεκίου τὰ μὲν τῶν βιβλίων εξελέχθησαν, τὰ δὲ καὶ περιώφθησαν, ὅθεν φησὶν ἡ Γραφή · « Αὗται αἱ παροιμίαι Σολομώντος, αἱ ἀδιάκριτοι, ἃς ἐγράψαντο οι φίλοι Εζεκίου τοῦ βασι λέως. » Πόθεν δὲ ἐξελέξαντο, ἀλλ᾽ ἢ ἐκ τῶν βιβλίων τῶν ἐγκειμένων, ἐν οἷς λέγοι τὰς τρισχιλίας παρα βαλάς, καὶ πεντακισχιλίας ᾠδά;; Ἐξ αὐτῶν οὖν τούτων οἱ φίλοι Εζεκίου τοῦ βασιλέως σοφοὶ ὑπάρ χοντες ἐξελέξαντο τὰ πρὸς οἰκοδομὴν Ἐκκλησίας. Ευσεβίου Παμφίλου, ἐκ τῆς ἀρχαιολογικής Ιστορίας. Τὰς δὲ βίβλους τοῦ Σολομῶντος, τὰς περὶ τῶν
S. ANASTASII SINAITÆ Ex tertio Regum. et de omnibus quoque animantibus Salomnonem A philosophatum esse et disseruisse dixit. Unde est verosimillimum eos qui libros conscripserunt medicinæ, plurima decerpsisse, calidorumque et frigidorum, siccorum et humidorum ordinem indagasse hæc herba illa herba quanam proportione sit frigidior aut calidior; et hujus animalis hæc particula cui morbo afferat remedium, utpote fel hyænæ, aut adeps leonis, aut sanguis tauri, aut carnes viperæ. De his enim scripserunt docti medici, accepta occasione ab iis quæ primo scripsit Solomon. Quod autem de his omnibus Salomon disserucrit, audi eum in Sapientia loquentem: . In manu Dei et nos, et nostri sermones; et ipse mihi dedit eorum quæ sunt cognitionem, ut scirem mundi constitutionem, elementorum operationes, Β initium et finem, et medium temporum, annorum circulos, et stellarun situs, animalium naturas, et ferarum iram, et spirituum violentiam, et hominum disputationes, plantarum differentias, et 320 radicum virtutes, et quæcunque sunt occulta et aperta, novi. Nam omnium artifex me docuit Sapientia **. • Multiplicata est sapientia Salomonis valde supra prudentiam omnium hominum, et super omnes prudentes Ægypti, sapientiamque exercuit super omnes homines; et locutus est ter mille parabolas: et erant ejus cantica quinquies mille. Et locutus est de lignis a cedro quæ est in Libano, usque ad C hyssopum, quæ egreditur ex muro; et locutus est de pecoribus, et volucribus, et de reptilibus et piscibus, et de omnibus quæ sunt super terram Ex Hippolyto in Canticum canticorum. Et ubinam est copiosissima illa scientia? ubi illa mysteria? et ubi libri ? exstant enim sola Proverbia, et Sapientia, et Ecclesiastes, et Canticum canticorum. Quid ergo? falsumne dicit Scriptura ? Absit ! Sed fuit quidem magna eorum quæ scripsit materia et diversitas, idque ostendit dicendo : Canticum canticorum; significat enim se, id quod continebatur ter mille odis seu canticis, hoc uno comprehendisse. In diebus autem Ezechiæ alii quidem libri fuerunt electi, alii vero neglecti. Unde dicit Scriptura : e Hac sunt proverbia Salomonis discreta, quæ scripserunt amici Ezechiæ regis. » Unde autem selegerunt, nisi ex libris, qui inerant in ter mille proverbiis, et quinquies mille odis seu canticis? Ex ipsis sapientes amici Ezechi: elegerunt ea quæ pertinebant ad ædificationem Ecclesiæ. Ex Eusebio Pamphili de prisca historia. Libros Salomonis, qui scripti erant de prover- 8 Sap. vu, 16-21. 85 III Reg. IV, 30-33. VARIE LECTIONES.
col. 593–594page 142 of 270
PG 89:593σας αὐτῷ, ἀφανεῖς ἐποίησεν Εζεκίας, διὰ τὸ τὰς μις. τὴν ἑαυτοῦ σάρκα οἰκοδομήσας. • Ο Λόγος • Ἐκέρασεν εἰς κρατῆρα τὸν ἑαυτῆς οἶνον, ο εἰς χύτως θεὸς καὶ ἄνθρωπος. • Ήτοίμασε τὴν ἑαυτῆς λομένην. ο 'Απέστειλε τοὺς ἑαυτῆς δούλους, ο συγκα Πώς νοητέον, ὅτι « Οὐκ ἔστιν ἀγαθὸν ἐν ἀνθρώπαραβολῶν καὶ ᾠδῶν, ἐν οἷς περὶ φυτῶν καὶ παντοίων ζώων φυσιολογήσας, χερσαίων, πετεινῶν τε καὶ νηττῶν, καὶ ἰαμάτων πάθους παντός, γραφεί θεραπείας τῶν νοσημάτων ἔνθεν κομίζεσθαι τὸν λαὸν, καὶ περιορᾷν αἰτεῖν, καὶ παρορᾷν ἐντεῦθεν παρὰ Θεῷ τὰς ἰάσεις. Χριστός, ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός σοφία καὶ δύνα σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο καὶ, ο Υπο έρεισε στύλους ἑπτά, ο τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑβδομάδα, ὡς φησιν Ησαΐας • Καὶ ἀναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἑπτὰ πνεύματα τοῦ Θεοῦ. » « Εσφαξε τα ἑαυτῆς θύματα, ο τους προφήτας κατὰ καιρὸν ἀναι ρουμένους ὑπὸ τῶν ἀπίστων ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, καὶ βοώντας· « "Ενεκά σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν· ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς. ο τὴν Παρθένον τὴν ἑαυτοῦ θεότη τα ενώσας τῇ σαρκί, ὡς οἶνον ἄκρατον, ὁ Σωτὴρ ἐγεννήθη ἐξ αὐτῆς ἀσυγ τράπεζαν, ο τὴν ἐπίγνωσιν τῆς Τριάδος, καταγγέλλουσα μετὰ ὑψηλοῦ κηρύγματος· ο Ος ἐστιν 2- τρων, ἐγκλινάτω πρός με, ο τοὺς ἀποστόλους εἰς τὴν σύμπαντα κόσμου προσκαλούμενος • πάντα Εθνη εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ Θεοῦ. ι Καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρενῶν εἶπε, ο τοῖς μήπω κεκτημένοις τὴν δύνα μὲν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· « Ελθετε, φάγετε τὸν ἐμὴν ἄρτον, καὶ πίετε οἶνον, ὃν κεκέρακα ὑμῖν. ο Τὴν θείαν αὐτοῦ σάρκα καὶ ἅγιον αὐτοῦ αἷμα ἔδωκεν ἡμῖν ἐσθίειν καὶ πίνειν εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΓ΄. πῳ, εἰ μὴ ὁ φάγεται, καὶ πίεται, καὶ δείξει τῇ ψυχῇ αὐτοῦ ἀγαθὸν ἐν μόχθῳ αὐτοῦ; » Οι σαρκικῶς ἐσθίειν καὶ πίνειν προστάσσει ὁ Ἐκκλησιαστής, ἀλλὰ πνευματικῶς. Ἐπεὶ ὁ ἐν ταῖς Παροιμίαις εἰπών, « Μὴ ἀπατᾶσθε χορτασίᾳ κοιλίας, καὶ, ο ᾿Αγαθόν πορεύεσθαι εἰς οἶκον πένθους, ἢ εἰς οἶκον πάτου, ο και, ο Καρδία σοφῶν ἐν οἴκῳ πένθους, καὶ καρδία ἀφρόνων ἐν οἴκῳ εὐφροσύνης, ο πῶς ἐνταῦθα ἐπὶ ἀνατροπῇ τῶν οἰκείων λόγων προσέταττεν εὐφραίνεσθαι καὶ γαστρίζεσθαι; Εσθίει δέ τις καὶ πίνει πνευματικῶς, ἐργαζόμενος τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου, προσκαλουμένους. • Ει : QUESTIONES. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΒ. Τί ἐστιν· « Η σοφία οικοδόμησεν ἑαυτῷ οἶκον ; ν ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. 321 QUÆSTIO XLII. RESPONSIO. QUÆSTIO XLII. VARIA LECTIONES.
• - tarum, et omni genere animalium, et de curatione omnium morborum, de medio sustulit Ezechias, propterea quod morborum medelas inde acciperet populus, et nihili faceret a Deo petere curationes. Quid est: Sapientia ædificavit sibi domum **? › > Christus Dei et Patris sapientia et virtus ædificavit sibi domum, nempe carnem; nam • Verbum • Fundavit columnas septem 8,, nempe sancti Spiritus septenarium, ut dicit Isaias: Et quie scent super eum septem spiritus Dei ". » - c Im. tale, et clamabant : . Propter te mortificamur tota die, æstimati sumus tanquam oves occisionis **. utero sacratissimæ Virginis divinitatem suam carni, tanquam vinum merissimum, univit, et ex illa inconfuse Deus et homo natus est. Paravit mensam illos elata voce : « Si quis est parvulus, veniat ad me, nimirum apostolos, qui universum muntibus locuta est ", nempe iis qui nondum possidebant virtutem sancti Spiritus : Venile, comvobis . » Divinam suam carnem, et sanctum sanguinem dedit nobis comedendum et bibendum in remissionem peccatorum (35). ' Quomodo intelligendum illud: Nihil homini melius esse quam comedere et bibere, et ostendere animæ suæ bona de laboribus suis ”? › tris 97 ; » et : « Melius est ire in domum luctus, quam in domum convivii 98; » el : e Cor sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo lætitiæ, quomodo ad ea quæ dixit evertenda jubet Intari, et ventri indulgere? Comedit autem et bibit quispiam spiritualiter, operans mandata Dei, cibum manentem in vitam æternam. • Meus est o NOTE. . A biis et odis, in quibus tractabatur de natura plan. * Prov. 15, 1. * Prov. loc. cit. * Eccle. vi, 3. ** Joan. 1, 14. 8 et ibidl. ss ibid. 3. ** ibid. 5. caro factum est, et habitavit in nobis **. molavit suas hostias 88. > nempe prophetas, qui suo tempore perimebantur ab incredulis pro veri- - Miscuit in cratere vinum suum , quia in suam , nempe Trinitatis, qua annuntiabatur, cognitionem. • Misit servos suos ",, convocans dum ad agnitionem Dei advocarunt. ‹ Et insipienedite panem meum, et bibite vinum, quod miscui Non carnaliter comedere et bibere jubet Ecclesiastes, sed spiritualiter. Nam qui dixit in Proverbis : « Ne decipiamini in saturitate ven- 87 Isa, x1, 2, 3. 84 Prov. 15, 2. 89 Psal. XLIII, ibid. es ibid. 5. Prov. loc. cit. 93 ibid. 4. 22. * Eccle. 1, 21. * Prov. xx11, 20. (35) In editione ferreti sumuntur sex alie questiones, quae in nostro codice non comparent.
col. 595–596page 143 of 270
PG 89:595τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εις ζωήν αιώνιον. ο Εμέν minum. Nemo autem miretur si, cum dixerit Scriptura fuisse longitudinem quadraginta cubitorum, viginti meminit, dicens Sancta sanctorum, quæ quidem quadraginta cubitorum; Sancta autem altitudinem fuisse centum viginti cubitorum. Ita sio, et latitudo cubitorum viginti, et altitudo cenγάρ, φησί, βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα του Τὸ μὲν μῆκος ἦν ἑξήκοντα πηχῶν, τὸ δὲ εὗρος κ'. Ἐτέτραπτο δὲ οὐ πρὸς ἕω, ἵνα οι προσευχόμενοι Γραφής με πηχῶν εἰρηκυίας τὸ μῆκος, ἑξήκοντα μάζει. Οὐκοῦν τὰ μὲν ἅγια μ' πηχῶν ἦν, τὰ δὲ Αγια ναὸν γεγενῆσθαι λέγει, καὶ πᾶν τὸ ὕψος ρκ' πήχεις δεδήλωκε, λέγουσα· ι Καὶ ἤρξατο Σολομών του οἰκοδομῆσαι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Μήκος πηχῶν ἡ διαμέτρησις ή πρώτη ξ, καὶ εὗρο; πηχῶν κ', καὶ ύψος ρκ'. Καὶ κατεχρύσωσεν αὐτὸν ἔσωθεν Ἐκ τῆς προκειμένης ἱστορίας καταμαθεῖν ἔστιν Έκτήσατο γάρ, φησί, Αμβρὴ ὁ βασ αὐτὸ, καὶ ἐπεκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σομερών. ο Τοιγαγοῦν ἀπὸ τοῦ Σεμὴρ ὠνομάσθη το όρος Σο μορών· ἀπὸ δὲ τοῦ ὄρους, ἡ πόλις Σαμάρεια. Στο μάρεια δέ ἐστιν ἡ νῦν Σεβάστεια προσαγορευομένη. Ἐνταῦθα γὰρ ἦν τῶν δώδεκα φυλῶν τὰ βασίλεια. πόλεως ἐρήμου γενομένης, μετέστησαν ἐκ τῶν έῴων μερῶν εἰς ἐκείνας τὰς πόλεις τῶν Ασσυρίων οἱ βασιλεῖς, πρὸς φυλακὴν τοῦ τύπου, ἔθνη τέσσαρα, Somoron; a monte autem urbs Samaria. Samaria autem est quæ nunc appellatur Sebastea. Hic enim Isti autem, et ex Samaria, et ex custodia nominati sunt Samaritani, qui lingua Chaldæorum interpre- D σιαίους c, Somoron quidem mons fuit appellatus, et loca , autem venissent custodes, appellati sunt SamariΣαμαρείας, ἔκ τε τῆς φυλακής, ὠνομάσθησαν Σαν Επιφανίου ἐκ τοῦ πρὸς Διόδωρον. φυλακῶν, ἐκλήθησαν Σαμαρείται, τουτέστι, φύλα- . Πατρός μου. » μὴ τὸν ἥλιον ἀνίσχοντα προσκυνῶσιν, ἀλλὰ τὸν τοῦ ἡλίου Δεσπότην. Θαυμαζέτω δὲ μηδεὶς, εἰ, τῆς εἶπον ἐγώ· μετ' ὀλίγα γὰρ καὶ τῶν ἄλλων κ' ἐπιτῶν ἁγίων ἄλλων κ'. Ὁ δὲ Ἰώσηπος διόροφον τὸν εἶναι. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων βίβλος χρυσίῳ καθαρῷ. εὐκόλως b. 4 σιλεὺς τὸ ὄρος Σομορών, παρὰ Σεμής κυρίου του δρους δύο ταλάντων ἀργυρίου, καὶ ᾠκοδόμησεν Εξανδραποδισθεισῶν δὲ τῶν δέκα φυλῶν, καὶ τῆς Χαλδαίων γλῶσσαν. ἢ ἐπιβῆναι τὸν ᾿Αβραὰμ τῇ γῇ. Ελθόντων δὲ τῶν ΝΟΤΑ. μέμνηται τὰ "Αγια τῶν ἁγίων, ἃ καὶ Δαβεὶρ ἀνατοὺς Κυδιαίους, καὶ τοὺς Κουθιαίους, καὶ Σερρα erat sedes regia decem tribuum. In captivitatem καὶ ᾿Αναγαβαίου; 4. Οὗτοι δὲ ἔκ τε τῆς ροῦντα, ἀπὸ Σεμὴρ ἑνὸς υἱοῦ τῶν Χαναναίων, πριν ' Joan. iv, 34. ' II Paral. 111, 1, 3,4. 'III Reg. xvi, 24. VARIE LECTIONES. ὁ εὐπετῶς. • Σεπφαρουσίους. Η Αναγογαυρίου;. (35) Vulgata : De Gutha, Avah, Emath, Sepharvaim. S. ANASTASII SINAIT 322 QUÆSTIO XLIV. RESPONSIO. QUESTIO XLV. Undenam habuerint Samaritani hanc appellationem ? ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΔ'. Πόσος ἦν, τὸ μέγεθος, ὁ Σολομώντιος ναός. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΕ΄. Πόθεν οι Σαμαρεῖται τὴν προσηγορίαν ταύτην ἐσχήκασι ; μαρεῖται, οἱ ἑρμηνευόμενοι φύλακες κατὰ τὴν τῶν Σομερών μὲν οὖν ἐκλήθη τὸ ὄρος, καὶ τὰ ὁμο
enim, inquit, cibus, ut faciam voluntatem Patris A awei Quanta magnitudinis erat templum Salomonis? Longitudo erat quadraginta cubitorum ; altitudo, viginti. Conversum autem erat non ad orientem, ne precantes adorent solem orientem, sed solis Doego dixerim sexaginta: nam paulo post aliorum Dabir quoque nominat. Longitudo ergo templi erat sanctorum erant aliorum viginti. Josephus dicit templum fuisse duarum contignationum, et totam enim significavit etiam liber Paralipomenon, διcens: Et cœpit Salomon ædificare templum Dei. Longitudo cubitorum sexaginta erat prima dimentum viginti; et deauravit ipsum intrinsecus auro puro'. › Ex proposita historia hoc facile possumus discere. • Acquisivit enim Ambri rex montem Somoron a Semer domino montis duobus talentis argenti, et aedificavit ipsum, et appellavit nomen ejus Somoron., A Semer ergo nominatus fuit mons autem abductis decem tribubus, et deserta urbe, ex regionibus orientalibus in illas civitates, ad locum custodiendum transmigrare fecerunt reges Assyriorum quatuor gentes, nempe Cutthiæos, Catthiæos, et Sepharvæos, et Anagogavæos (35°). fantur custodes. 323 Ex Epiphanio ad Diodorum. Ninitima, a Semer uno Glio Chananæorum, priusquam ad illam terram ascenderet Abraham. Cum
col. 597–598page 144 of 270
PG 89:597κες. Φύλακες δὲ ἦσαν οὐ μόνον τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τοῦ ο νόμου · ἐφύλαττον γὰρ τὴν Πεντάτευχον μόνην, ἣν ἔλαβον διὰ Εσδρα τοῦ βασιλέως δ', ἵνα ἐκ τούτου · διακρίνηται τὸ σπέρμα τοῦ ᾿Αβραάμ. Αλλ' οὐ τε λείως τὸν νόμον ἐφύλαττον· διό φησιν ἡ Γραφή «Έμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ προστ κυνοῦντες τὰ εἴδωλα, ο Τοῦ δὲ νόμου κελεύοντος είδωλα μὴ προσκυνεῖσθαι, πῶς ἔτι πληρωθήσεται ; Έχει δὲ ἡ ὑπόθεσις τὸν τρόπον τοῦτον· Γνόντες γὰρ οἱ μιερεῖς τῶν τεσσάρων ἐθνῶν, ὅτι ἐνεδήμησεν Εσδρας, βδελυττόμενος τὰ εἴδωλα κατὰ τὸν νόμον Θεοῦ, σπεύσαντες ἔκρυψαν τὰ εἴδωλα ἐν τῷ Γαρίζη ὄρει ἐν μυχῷ τινι, καὶ ἀπέστρεψαν 4 τὴν καρδίαν τῶν Σαμαρειτῶν πρὸς τὸ ὄρος εὔχεσθαι. Οθεν, ὅπου δ' ἀνῶσι, πρὸς τὸ ὄρος εὔχονται οἱ ἀπὸ ἀνατολῆς πρὸς δυσμάς ἀποστρεφόμενοι, καὶ ἀπὸ δυσμῶν πρὸς ἀνατολάς, καὶ ἀπὸ βοββᾶς πρὸς τὴν μεσημβρίαν, πρὸς τὸ ἀρκτεον τῷ ὄρει προσέχοντε; εὔχονται, ἵνα πλη μωθῇ ἡ Γραφή, ἡ λέγουσα· « Έμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ προσκυνοῦντες αὐτῶν τὰ εἴδωλα. » Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ ἀγνοοῦσι κειμένων τῶν εἰδώλων ἐκεῖσε, ἀλλ' οὐ δυνατόν ἐστι τὴν θείαν Γρα τὴν ψεύσασθαι. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΟ'. Πῶς ὁ Θεὸς, διὰ τοῦ νόμου τῷ Ἰσραὴλ τὰς θυ σίας προσφέρειν κελεύσας, διὰ ῾Ιερεμίου φησί· • Οὐκ ἐλάλησα πρὸς πατέρας ὑμῶν περὶ θυ σιῶν, οὐδὲ περὶ διοκαυτωμάτων ἐνετειλάμην αὐτοῖς ; » ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τοῦτο καὶ διὰ Ησαίου ὑπεμφαίνει, λέγων· «Αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; › Οθεν φησὶν ὁ Δαυΐδ· ο θυ σίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. » Εντεῦθεν οὖν δῆλον μὴ προηγουμένην εἶναι τὴν τῶν θυσιῶν πρᾶ ξινα, μηδὲ περὶ ὁλοκαυτωμάτων εἶναι τὸ βούλημα τοῦ τεθεικότος τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ συγκαταβαίνων τῇ ἐκείνων ἀσθενείᾳ. "Οτε γὰρ ἐμοσχοποίησαν, καὶ θυσιάζειν ἐπεχείρουν τοῖς μή οὖσι θεοῖς, τότε δὴ μετὰ τὸν νόμον καὶ ἡ περὶ τῶν θυσιῶν τέ θεῖται ἐντολὴ, ἵνα τὴν ἅπαξ εἰς τὰ μὴ ὄντα μελετηθεῖσαν διάνοιαν αὐτῶν, ταύτην εἰς τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν ἀληθῶς μεταφέρωσιν. "Οτε δὲ διὰ σημείων πλείστων καὶ τεράτων, χρόνου προκόψαντος, τὴν εἰς αὐτὸν γνῶσιν ἐσχήκασιν, εἰ καὶ μὴ ἀκραιφνῆ, τότε διὰ τῶν προφητῶν ἀναστέλλει τὰς τῶν ἀλόγων θυστων προσφοράς, καί φησι· . Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴ που σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων χιμάρους.» Και, « Μη φάγομαι κρέα ταύρων, ἢ αἷμα τράγων δίομαι; Μὴ ἔτη τεσσαράκοντα θυσίαν προσηνέγκατέ μαι, οἶκος Ισραήλ, ἐν τῇ ἐρήμῳ ;» — Ελεον γὰρ θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. » Και, ο Θυσία αινέσεως δοξέσει με, ο Και, « Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως.»
A tani, id est, custodes. Eranique custodes nen solum terræ, sed etiam Legis. Servabant enim Pentateuchum solum, quem acceperunt per Esdram dicit Scriptura : • Manserunt facientes legem Dei, et adorantes idola *. » At cum lex prohibeat adorare idola, quomodo cultu idololatrico implebitur? quatuor gentium quod venisset Esdras, abominars idola secundum legem Dei, festinantes absconderunt idola in monte Garizim in quadam spelunca, et averterunt cor Samaritanorum, ut orarent ad montem : qui ab oriente quidem ad occasum, et qui ab occidente ad orientem, et qui a septentrione ad meridiem, et qui a meridie ad septentrionem, ad montem precantes orant, ut impleantur quæ Scriptura dicit: Manserunt, facientes legem Dei, et adorantes sua idola. Nam etsi ipsi ignorant sita illic esse idola, fieri tamen non potest ut falsum dicat Scriptura. Quomodo Deus, qui per legem mandavit Israeli offerre sacrificia, dicit per Jeremiam Non locutus sum ad patres vestros de sacrificiis, neque de holocaustis mandavi eis* ? › - Hoc etiam per Isaiam subindicat, dicens : Sar guinem taurorum et hircorum nolo; quis enim hæc requisivit e manibus vestris :, Unde dicit David: • Sacrificium et oblationem noluisti, holocaustum et pro peccato non postulasti". Hinc perspicuum fit primarium scopum legis non esse sacrificiorum oblationem, neque Deum præcipue holocausta quærere; sed eum se demittere ad illorum imbecillitatem. Quando enim vitulum fecerunt, et diis qui non erant sacrificare aggrediebantur, tunc post legem, datum quoque est præceptum de sacrificiis; 324 ut qui semel ad ea quæ non erant, animi sui studium transtulerant, illud vere transferrent ad eum qui est revera Deus. Quando autem per D signa plurima et prodigia, procedente tempore, ejus habuerunt etiam cognitionem, tametsi obscuram et tenuem, tunc per prophetas reprimit obla- Liones brutorum animalium, et dicit : e Non accipiam ex domo tua vitulos, neque ex gregibus tuis hircos '. . Et : « Num comedam carnes taurorum, et sanguinem hircorum bibam ? Et : « Nunquid annis quadraginta sacrificium obtulistis mihi in deserto, domus Israel 10 ?, • Misericordiam enim volo, et non sacrificium 11. . Ει : « Ecco sacerdotem, ut ex eo agnoscerentur semen Abrahæ; sed legem non servabant perfecte. Quamobrem Res sic se habet. Cum cognovissent sacerdotes IV Reg. xv, 41. "Jerem. vii, 22. "Amos v, 25. " Matth.1x, 15; xn, 7. • Fsa. 1, 11, 12. 7 Psal. xxxix, 7. * Psal. XLIX, 9. ibid. 13. VARA LECTIONES. 4' ιερέως ο μιερείς fort, ἡμιερεῖς, semisacerdotes. Η απέτρεψαν. Η πρόσταξεν. QUESTIONES. QUAESTIO XLVI. RESPONSIO.
col. 599–600page 145 of 270
PG 89:599Α Διό φησιν, ο Αἰνέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' " ᾠδῆς, μεγαλυνῶ αὐτὸν ἐν αἰνέσει, καὶ ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον· θυσία γὰρ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. » Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ, Οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν περὶ θυσιῶν, τουτέστιν, οὐ ταύ ταις ἠρεσκόμην, ἀλλὰ συγκατέβαινον αὐτῶν τῇ ἀσθενίᾳ. "Οθεν πάλιν διὰ Ἰεζεκιήλ φησι· « Εδωκε αὐτοῖς προστάγματα οὐ καλὰ, καὶ δικαιώματα, ἐν οἷς οὐ ζήσονται ἐν αὐτοῖς, καὶ μιανῶ αὐτοῦ, ἐν τοῖς δόγμασιν αὐτῶν, ο τουτέστιν, Οὐκ ἄξια τῆς ἐμῆς συμπαθείας, οὐδὲ τῷ ζυγῷ τῷ χρηστῷ, ὅνπερ αυ τοῖς περιβαλεῖν ὁ ἐβουλόμην ἁρμόττοντα, σκληρά δὲ, καὶ οὐ τῇ πραότητι τοῦ νομοθέτου, ἀλλὰ τῇ τῶν νομοθετουμένων ἀλαζονείᾳ ἀναγκαῖα καὶ πρέποντα. Πῶς γὰρ οὐ σκληρὸν τὸ φεύγειν νεκρόν, ὅπερ πάντες γενόμεθα ; ἢ τὸ τὴν τεκοῦσαν γυναῖκα ἡμέρας πολύ λὰς ἐν ἀκαθάρτοις τάττεσθαι, ἥτις ὄργανον τοῦ δη μιουργοῦ Θεοῦ δημιουργίας γεγένηται ; ἢ τὸ λύειν οἶκον ἐν ᾧ τις οὐλὴ τοῖς τοίχοις ἢ ταῖς δοκεῖς ἐγένετο ; Μή γάρ τις ήμαρτηκέναι τους τοίχους ἢ τὰς δοκοὺς ἐρεῖ, ἀλλὰ σκληρῷ χαλινῷ τὸν σκληροτράχηλον λαὸν τῶν Ἰουδαίων διὰ τούτων δαμάσαι βουλόμενος. • ὁ ἐπιβαλείν. Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν διαταγμάτων. Νόμος ἐστιν ἡ Δεκάλογος, ήν, πρὸ τοῦ τὸν λαὸν μοσχοποιῆσαι τὸν παρὰ Αἰγυπτίοις Απιν, ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἐνομοθέτησεν ἀκουστῇ φωνῇ. Διὸ καὶ νόμος λέγεται, διὰ τὸ φύσει δικαίως τὰς κρίσεις ποιεῖσθα:. Αγαθὸς γάρ ἐστι καὶ ἀκαταναγκαστος· ὅθεν φησίν • Εάν ποιήσῃς μοι θυσιαστήριον. » Οὐκ εἶπε, ποίησον, ἀλλ', ἐὰν ποιήσῃς μοι· οὐκ ἀνάγκην περιέθηκεν, ἀλλὰ τῇ ἐξουσίᾳ ἐπέτρεψεν, ὅτε ἐλευθέρα. Ο γὰρ θυσιῶν δεῖται ὁ Θεὸς, ἀνενδεής ὑπάρχων, ἀλλὰ γινώσκων, καθάπερ καὶ ᾔδει πρότερον, τὸν φιλόθεον Αβελ, καὶ Νώε, καὶ ᾿Αβραάμ, καὶ τοὺς καθεξής οὐκ ἀπαιτηθέντας, ἀλλὰ φυσικῷ νόμῳ κινηθέντας ἀφ' ἑαυτῶν προσενέγκαι θυσίαν τῷ Θεῷ, ἀπὸ γνώ μης εὐχαρίστου. Επιτρέπει τοίνυν : Ἑβραίοις, οὐ προστάτσων, ἀλλ' εἰ βουληθῶσι, συγχωρεῖ, καὶ εἰ ἀπὸ ὀρθῆς προσοίσουσι γνώμης, εὐδοκῶν ἐπὶ ταῖς θυσίαις αὐτῶν. Διὰ τοῦτό φησι· Εἰ θύειν ἐπιθυμεῖς, οὐ δεομένῳ μοι, θύε· οὐδενὸς γὰρ ἐν χρείᾳ καθέστη - και ο Εμὴ γάρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. » Οπότε δὲ τούτων ἀμνήμονες ὑπῆρξαν, καὶ μόσχον ἀντὶ Θεοῦ ἐπεκαλέσαντο, καὶ τούτῳ τὴν α τίαν τῆς ἐξ Αἰγύπτου πορείας ἐπέγραψαν, λέγοντες" • Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ, οἱ ἐξαγαγόντες σε ἐκ τῆς Αἰγύπτου, ο καὶ τὴν διὰ Μωσέως ἐπισκεψάμενον αὐτοὺς ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν Θεὸν ἡρνήσαντο τότε δὴ ὀργισθεὶς ὁ Θεὸς, ἦτε ἀχαριστηθεὶς ὑπ' αὐτῶν, ἔδησεν αὐτοὺς δεσμοῖς ἀλύτοις, σταδώσει κ φορ τισμοῦ, καὶ σκληρότητι κλοιοῦ. Καὶ οὐκέτι εἶπεν, 31.
obedientia est supra sacrificium ". . Et : « Sacrificium laudis glorificabit me ''., Quamobrem dicit: • Laudabo nomen Dei mei cum cantico, magnificabo ipsum in laude ''; » et : • Placebit Deo super vitulum novellum 15; sacrificium enim Deo est spiritus contritus ". Hoc est ergo quod locutus sum ad patres vestros de sacrificiis, hoc est, Non delectabar eis, sed ad eorum imbecillitatem we demittebam. Unde rursus dicit per Ezechielum : « Dedi eis pracepta non bona, et justificaipsos in eorum dogmatibus "; » hoc est : Non sunt convenientia bono jugo, quod eis volebam impofini, sed eorum quibus ferebantur leges, insolentiæ fugere mortuum, quod quidem omnes futuri sumus; aut mulierem, quæ peperit, inter immunda censeri multis diebus, quæ fuit instrumentum operis Dei opificis; aut domuin solvere, in qua fuit aliqua cicatrix seu rima in parietibus aut trabibus? Non enim dicet quispiam peccasse parietes, aut trabes; sed duro freno voluit per hæc domare duri cordis populum Hebræorum. b Ex Constitutionibus apostolicis (lib. vi, c. 21 ). Lex est Decalogus, quam, antequam populus vitulum (hoc est, Apimn Egyptium) faceret, Deus eis tulit voce quæ audiretur. Et ideo lex dicitur, propterea quod secundum naturam juste facit judicium; est enim bona, et minime afferens necessitatem. Unde dicit • Si feceris mihi altare 18. . Non dixit : Fac: sell, Si feceris. Nec necessitatem imposuit, sed po- Deus sacrificiis, ut qui minime sit indigens; sed ut qui sciat, jam prius pium Abelem, et Noe, et Abraham, et qui deinceps sunt secuti, non jussos, sed naturali lege motos, 325 ex se ipsis Deo obtulisse sacrificium, quod grati est animi. Nunc quoque perhabens eorum sacrificia. Et ideo dicit : Si cupis sacrificare, non mihi egenti, sacrifica : nullius enim egeo: ‹ Meus est enim orbis terræ, et plenitudo D > Quando autem horum fuerunt immemores, et vitulum pro Deo invocarunt, et ei ascripsesunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt ex Ægypto", et negarunt Deum qui per Mosen eos visitavit in ingrati, eos vinxit vinculis insolubilibus, onerum appressione, et catenæ duritia. Nec dixit amplius : Ei feceris; sed : Fac altare, et assidue sacrifica; es enim immemor et ingratus. Propter cordis ergo tiones, in quibus non vivent in cis, et polluam præcepta digna mea lenitate et clementia, neque aere : dura autem, et non legislatoris consuetunecessaria et convenientia. Annon est enim durum testati permisit, ut quæ sit libera: non enim eget mittit llebræis, non imperans, sed, si velint, concedens; et, si recta mente obtulerint, grata et accepta ejus 19. runt causam exitus ex Ægypto, dicentes : Hi afictione, tune iratus Deus, ut in quem fuissent '' 1 Reg. xv. 22. 18 Psal. xLIX, 95. ** Exod. xx, 25. - "Psal. xlix, 12. ss ibid. 32. 16 Psal. L, 19 17 Ezech. xx, º5, 26 1 Psal. LXVIII, 20 Exod. xxx11, 4. VARIE LECTIONES. 1 xal 959. × Sic est in Græco Clemente, non soɓist, ut habet Godex noster. S. ANASTASH SINAITE
col. 601–602page 146 of 270
PG 89:601Ἐὰν ποιήσῃς, ἀλλὰ, Ποίησον θυσιαστήριον, καὶ θύε Α τοὺς ἐπί τε βρωμάτων καὶ ζώων διαφοράν, καθαρῶν, ἀκαθάρτων διαστολήν ποιησάμενος, καίτοι παντὸς ζώου καθαρού τυγχάνοντος, ἵνα διὰ τοῦ θύειν, καὶ ἀργεῖν, καὶ ἀγνίζεσθαι, καὶ τὰ τοιάδε παρατηρεῖ. σθαι, εἰς ἔννοιαν ἔλθωσι του ταῦτα διαταξαμένου αὐτοῖς Θεοῦ, καὶ μὴ ἐπιλάθωνται αὐτοῦ. διατρίψαντα χρόνον, καὶ τὰ πονηρὰ τῶν ἐγχωρίων εἰσδεξάμενον ἤθη, καὶ θύειν εἰδώλοις καὶ δαίμοσι παρ' ἐκείνων μεμαθηκότα, καὶ παίζειν, καὶ χορεύειν, καὶ ὀργάνοις μουσικοῖς ἐπιτέρπεσθαι, καὶ τούτων ποίουν γάρ τοι πάλαι ποτὲ καὶ τὸν βοῦν Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ πρόβατον, καὶ τὴν αἴγα, καὶ τὴν περιστερὰν, καὶ τὴν τρυγόνα, καὶ ἄλλα τῶν οὐκ ἐδωδίμων, ἀλλὰ τρυγόνα, καὶ τὴν περιστεράν· καὶ θύειν μὲν διὰ τὴν θωπ μὴ θεοὺς νομίζειν τὰ θυόμενα. Διά τοι τοῦτο δειπνούμενα, ἵνα ευκαταφρόνητα φαίνηται, ώς παρ' αλεύρου αὔξησιν βραχέως, καὶ Ελισσαίου τὴν χάριν διηνεκῶς· ἐπιλήσμων γὰρ τυγχάνεις καὶ ἀχάριστος. Θεοδωρήτου ἐκ τῆς θεραπευτικῆς. Ἐν γὰρ δὴ γῇ Αἰγύπτῳ πλεῖστον ὅσον τὸν Ἰσραὴλ ἓν ἕξει γενόμενον ἐλευθερῶσαι θελήσας ὁ Θεὸς, θύειν μὲν συνεχώρησεν, ἀλλ' οὐ πάντα θύειν, οὐδὲ τοῖς ψευδωνύμοις Αἰγυπτίων θεοῖς, ἀλλὰ αὐτῷ μόνῳ καὶ ἀκαθάρτων καλουμένων. Ἵνα τοίνυν μή δυσχε. μένοι, τὸ μὲν τοῖς δοκοῦσι θεοῖς ἀπηγόρευσε θύειν, τῶν θυόντων ἀσθένειαν συγχωρήσας, τὰ δὲ σεβόμενα c καὶ χοιρείων αὐτοὺς μεταλαμβάνειν κρεῶν διεκώλυσεν, ἐπειδὴ τούτων μόνον Αἰγύπτιοι μετελάμβαναι, τῶν ἄλλων ὡς θεῶν ἀπεχόμενοι. Ακάθαρτα γὰρ κομίζειν ταῦτα νομοθετήσας, ἐσθίειν ἐκέλευσε τὰ Έχους δεόμενος ὁ Θεὸς θύειν προσέταξε καὶ ὀργανίδεν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΖ'. 15:2· Πρῶτον μὲν τριετή " ἐπήγαγεν αὐχμόν, πλείστην ἐποιήσατο, τὸν παῖδα τῆς χήρας ἀνέστησε, ὑτὸν κατήνεγκε °, πυρὶ τοὺς πεντηκοντάρχους μετά τῶν τῶν αὐτοῖς κατέφλεξε, καὶ Ἰορδάνην διείλεν. ᾿Κὰν ποιήσῃς, ἀλλὰ, Ποίησον θυσιαστήριον, καὶ θύς διηνεκῶς " ἐπιλήσμων γὰρ τυγχάνεις καὶ ἀχάριστος, Οὐκοῦν διὰ τὴν σχληροκαρδίαν αὐτῶν ἐπέδησεν αὐτοὺς ἐπί τε βρωμάτων καὶ ζῴων διαφορὰν. καθαρῶν, ἀκαθάρτων διαστολὴν ποιησάμενος, καίτοι παντὸς ζώου καθαροῦ τυγχάνοντος, ἵνα διὰ τοῦ θύειν, χαὶ ἀργεῖν, χαὶ ἀγνίζεσθαι, χαὶ τὰ τοιάδε παρατηρεῖσθα!, εἰς ἔννοιαν ἔλθωσι τοῦ ταῦτα διαταξαμένου αὐτοῖς Θεοῦ, καὶ μὴ ἐπιλάθωνται αὐτοῦ. ϑεοδωρήτου ἐκ τῆς θεραπευτικῆς, Ἐν γὰρ δὴ γῇ Αἰγύπτῳ πλεῖστον ὅσον τὸν Ἰσραὴλ βιατρίψαντα χρόνον, γαὶ τὰ πονηρὰ τῶν ἐγχωρίων εἰσδεξάμενον ἤθη, καὶ θύειν εἰδώλοις καὶ δαίμοσι παρ᾽ Ἐχτίνων μεμαϑηκότα, χαὶ παίζειν, χαὶ χορεύειν, χαὶ ὀργάνοις μουσιχοῖς ἐπιτέρπεσθαι,, καὶ τούτων ἐν ἔξει γενόμενον ἐλευθερῶσαι: θελήσας ὁ Θεὺς, θύεἰν μὲν συνεχώρησεν, ἀλλ᾽ οὐ πάντα θύειν, οὐδὲ τοῖς φευδωνύμοις Αἰγυπτίων θεοῖς, ἀλλὰ αὐτῷ μόνῳ τοὺς Αἰγυπτίων προσφέρειν θεούς. Ἐθεοποίουν γάρ το: πάλαι ποτὲ χαὶ τὸν βοῦν Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ πρόδατον, καὶ τὴν αἴγα, κοὶ τὴν περιστερὰν, χαὶ τὴν τρυγόνα, καὶ ἄλλα τῶν οὐχ ἐδωδέμων, ἀλλὰ καὶ ἀχαθβρτων χαλουμένων. Ἵνα τοίνυν μὴ ὄυσχεραΐνωσιν, ὡς τῶν θεῶν 1 ἐχείνων πάμπαν κεχωλυς μένοι, τὸ μὲν τοῖς δοκοῦσι θεοῖς ἀπηγόρευσε θύειν, αὐτῷ δὲ θύειν ἐνομοθέτησε τὰ πρώην πρὸς αὑτὸν προσαγόμενα τ" ἐκ μὲν τῶν χερσαίων τὸν βοῦν, γχαὶ τὴν αἶγα, καὶ τὸ πρόθατον, ἐχ δὲ τῶν πτηνῶν τὴν πρυγόνα, καὶ τὴν περιστεράν" χαὶ θύειν μὲν διὰ τὴν πῶν θυόντων ἀσθένειαν συγχωρήσας, τὰ δὲ σεθόμεγα παρ᾽ αὐτῶν θύεσθαι κελεύσας, ἵνα ἐκ τοῦ θύτιν μάθωσι μὴ Πεοὺς νομίζειν τὰ θυόμενα, Διά τοῖ τοῦτο χαὶ χοιρείων αὐτοὺς μεταλαμθάνειν κρεῶν διεχώλυσεν, ἐπειδὴ τούτων μόνον Αἰγύπτιοι μετελάμθαγον, τῶν ἄλλων ὡς θεῶν ἀπεχόμενοι. ᾿Ακάθαρτα γὰρ νομίζειν ταῦτα νομοθετήσας, ἐσθίειν ἐκέλευσε τὰ θεοποιούμενα, ἵνα εὐκαταφρόνητα φαίνηται, ὡς παρ᾽ αὐτῶν ἐσθιόμενα. Οὐ τοίνυν θυσιῶν γαὶ ὀργάνων ἤχους δεόμενος ὁ Θεὸς θύειν προσέταξε χαὶ ὀργανίζεῖν, ἀλλὰ τῇ ἀσθενείᾳ αὑτῶν συγκαταθαίνων, καὶ τὰ παλαιὰ πάθη αὐτῶν ἰατρεύων, ταῦτα ἐνομοθέτη- QUESTIONES. Πέα καὶ πόσα εἰσὶ τοῦ θείου Ηλιου καὶ 'Ἐλισσαίου τὰ ἐν πνεύματι ἐνεργήματα; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ηλίας επτά πεποίηκεν ἐνεργήματα, ἅπερ εἰσὶ QUASTIO XLVII. RESPONSIO.
animalium differentiam, facta distinctione mundoruin et immundorum; etiamsi mundum esset omne animal, ut sacrificando, feriando, se expiando, et quæ sunt hujusmodi observando, Deus cis veniret in mentem, qui hæc eis præcepit, nec ejus obliviscerentur. eorum duritiem eos astrinxit et ad ciborum et ad n m Ex Theodoreto, de curandis affectionibus Græcanicis. Populum enim Israeliticum, qui plurimum tempus in Ægypto contriverat, et indigenarum pravos mores acceperat, et idolis, et demonibus sacrificare ab eis didicerat, ludereque, et choros ducere, et musicis oblectari organis, et ad pravum corum habitum pervenerat, volens Deus liberare, sacrifcare quidem concessit; at non iis qui falso nominabantur, Ægyptiorum diis, sed ipsi soli offerre deos Ægyptiorum. In deorum enim numerum olim referebant Ægyptii et bovem, et ovem, et capram, et columbam, et turturem, et quædam alia ex iis quæ non sunt esculenta, sed et quæ etiam appellantur immunda. Ne ergo egre ferrent, ut quibus illis diis omnino esset interdictum qui videntur, diis quidem sacrificare prohibuit, ipsi autem ut sacrificarent ea quæ ab ipsis nuper adorabantur, lege sanxit : ex terrestribus quidem boven, et capram, et ovem; ex volucribus autem turturem et columbam sacrificare quidem concedens, propter eorum imbecillitatem ; jubens autem sacrificare ea quæ ab ipsis colebantur, ut ex eo quod sacrificarent, discerent non nominare, nec existimare deos ea quæ sacrificabantur. Propter hoc cos quoque jussit non vesci suillis carnibus, 326 quoniam iis solis vescuntur Ægyptii, ab aliis, tanquam diis, abstinentes. Cum enim ea immunda existimare lege sanxisset, jussit vesci iis quæ pro diis com lebantur, ut viderentur contemptibilia quæ ab ipsis comederentur. Non ergo sacrificiis, aut or ganorum sonis indigens Deus jussit sacrificare et organa pulsare; sed ad imbecillitatem eorum, veteres curans affectus, hæc lege sanxit. Qualia et quanta sunt quæ in spiritu fecerunt divinus Elias et Elisœus? Elias septem fécit opera, quæ sunt hæc. Trium annorum induxit siccitatem. Exiguam farinam auxit, et Elisæum maxima gratia donavit. Excitavit filium viduæ. Ignem deduxit e cœlo super sacrificium. Reduxit pluvias. Igne combussit quinquagenarios, et eos qui cum ipsis erant, et divisit Jordanem "
col. 603–604page 147 of 270
PG 89:603Ἡ εἰκὼν ἐκείνη τύπος ἦν τῆς βασιλείας παντός Πέρσαι, ὡς ἄργυρος · εἶτα Ἕλληνες ἀπὸ ᾿Αλεξαν εἰκόνος, ἐν οἷς ὁ σίδηρος ἀναμεμιγμένος τῷ ὀστράκῳ. ** Dan. n. 31. . α΄. Διεῖλε τὸν Ἰορδάνην. β'. Ἰάσατο τὰ ἀτεχνοῦντα καὶ θανατοῦντα ὕδατα. γ'. Τοὺς παῖδας ἐφυβρίζον τας διὰ τῶν δύο ἄρκτων ἀπέκτεινε, τεσσαρακονταδύο. δ'. Ποταμὸν ὑδάτων ἐπήγαγεν ἐν ἀνδρία, ἅμα καὶ νίκην διὰ τοῦτο κατὰ (τῶν) Μωαβιτῶν ἐργασάμενος. ε'. Ελαιον βραχὺ εἰς πλεῖστον ηύξησεν. 5. Ατεκνον γυναῖκα τεκνοποιῆσαι πεποίηκε. ζ'. Καὶ τοῦτον ἀποθανόντα ἀνέστησε. η'. Εψημα θανάσιμον Ιάσατο, μετὰ τοῦ θρέψαι ἑκατὸν ἄνδρας ἐν λιμῷ ἄρτοις κ' καὶ κιχρῷ Ρ, ὡς καὶ περιστεῦσαι. θ'. Νεεμὰν τὸν Σύρον τῆς λέπρας ἠλευθέρωσε. ι'. Γιεξὶ τὸν λειτουργὸν ἡ τοῦ Νεεμὰν λέπρα περιέβαλε. ια'. Σ. δηρον ἐξ ὕδατος ἀναπλεῦσαι ἐποίησεν. ιβ'. "Αορασία τοὺς πολέμους 4 περιέβαλλεν. ιγ'. Αφθονίαν σίτου κριθῆς, φυγαδεύσας τοὺς πολεμίους, εἰργάσατο, προειπὼν καὶ τὸν θάνατον τοῦ ἀπιστήσαντος, ιδ'. Τὸν ἐπιῤῥιφθέντα νεκρὸν τῷ ἑαυτοῦ σώματι ἀν έστησε. Πεπλήρωται δὲ καὶ τὸ, φθαρήσεσθαι πολλούς ὑπὸ Αζαήλ, καὶ τὰ περὶ τούτου. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΗ'. τοῦ κόσμου, ἐν οἷς ἐβασίλευσαν τότε Βαβυλώνα, ὡς κεφαλή χρυσῆ τῆς εἰκόνος ὑπάρχοντες· ἔπειτα δρείας α', ὡς χαλκός· μετὰ τούτων Ῥωμαῖοι, ὡς σίδηρος, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς ἰσχυρούς. Εἶτα δάκτυλοι ποδῶν, ἵνα δειχθῶσιν αἱ δημοκρατίας, αἱ μέλλουσαι γίνεσθαι, διαιρούμεναι εἰς τοὺς δέκα δακτύλους της Μετὰ ταῦτα ἐτμήθη λίθος ἄνευ χειρῶν, καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα. Τοῦ γὰρ σιδήρου μετὰ τοῦ ὀστράκου μια γέντος, καὶ ἐπὶ τὰ ἄκρα τῶν δακτύλων χωρήσαντος, καὶ ἀσυμφώνων τῶν ἀνθρώπων ἐν ἀλλήλοις ὄντων, τί δεῖ λοιπὸν περιμένειν, ἀλλ' ἡ Χριστὸν ἐξ οὐρανοῦ ἐρχόμενον, ἵνα τὰς τοῦ κόσμου βασιλείας μεταστήσῃ, καὶ ἀναστήσῃ τὴν ἐπουράνιον βασιλείαν τῶν ἁγίων τὴν αἰώνιον, ἥτις οὐ διαφθαρήσεται ; Ἱππολύτου ἐκ τοῦ εἰς τὸν Δανιήλ. Τῶν γὰρ σιδηρῶν κνημῶν, τῶν νῦν ἐπικρατουσῶν, ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν καὶ τοὺς δακτύλους – χωρησάντων, κατὰ τὴν τοῦ φοβεροῦ θηρίου δεῖξιν, καθὼς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν καιροῖς σεσήμανται, ἥξει ἀπὸ οὐρανῶν ὁ λίθος, ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτὴν, καὶ μεταστήσας πάσας τας βασιλείας· καὶ δώσει τὴν βασιλείαν ἁγίοις Ὑψίστου Γ. Οὗτος ὁ γεννηθεὶς ὅρος μέγα, καὶ πληρώσας τὴν γῆν, περὶ οὗ εἴρηται· . Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτός· καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρω χόμενος ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου, καὶ ἕως τοῦ Παλαιού τῶν ἡμερῶν ἔφθασε· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες λαοί, φυλαί, γλῶσ Τ' Αλεξάνδρου, εὑρίστοις. Έρη, η πολεμίους. τ' Αλεξάνδρα. S. ANASTASII SINAITE 327 QUAESTIO XLVIII. RESPONSIO. Ex Hippolyto in Danielem. Ελισσαίος ιδ'. Τίς ἡ ὀφθεῖσα εἰκὼν τῷ Ναβουχοδονόσορ ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.
Elisæus autem quatuordecim. 1. Divisit Jordanem. 2. Curavit aquas steriles et letales. 3. Pueros insolentes et maledicos per duos ursos occidit, quadraginta duos. 4. In aquæ penuria fluvium induxit, eoque etiam simul parta est victoria contra Moabitas. 5. Olei perparum, auxit plurimum. 6. Effecit, ut mulier sterilis pareret filium. 7. Εt hunc ipsum mortuum excitavit. 8. Mortiferam decoctionem reddidit salubrem, postquam aluit in fame centum viros viginti panibus, et paucis leguminibus, adeo ut superesset. 9. Naaman Syrum a lepra liberavit. 10. Ministro suo Giezi lepram Naaman intulit. 11. Effecit, ut ferrum ex aqua enataret. 12. Effecit, ut hostes nihil viderent. 13. Effecit, ut esset magna frumenti et hordei abundantia, ſugatis hostibus, prædicta etiam morte ejus, qui non credidit. 14. Projectum mortuum suo corpore excitavit. Impletum est et quod prædixerat, fore ut mulli interirent ab Hazael, et alia, quæ de co diserat . Qualisnam statua quæ apparuit Nabuchodonosor **? Statua illa erat figura regnorum totius mundi: in iis autem regnis tunc regnarunt Babylonii, ut qui essent aureum caput statuæ; deinde Pers, tanquam argenteum; deinde Græci ab Alexandro, tanquam as; post eos Romani, tanquam ferrum, propterea quod essent fortes ac validi; postea digiti pedum, ut ostendantur futuræ democratiæ, divisæ in decem digitos statuæ, in quibus erat ferrum terrae mistum. Tandem abscissus fuit lapis sine manibus, et percussit statuam; ferro enim cum testa misto, cum id processisset ad summos usque digitos, et essent homines inter se non consentientes, quid aliud exspectari decebat quamı Christus veniens c cœlo, ut mundi regna transferret, et excitaret regnum cœleste, æternum regnum scilicet sanctorum, quod non interibit? Cum enim tibiæ ferreæ, quæ nunc dominatum obtinent, ad vestigia pedum et digitos processerint, congruenter terribilis bestiæ ostensioni, sicut est significatum prioribus temporibus, e cœlis veniet lapis qui (percussa statua et contrita) transferret omnia regna, et dabit regnum sanctis Altissimi. Hic est, qui factus est mons magnus, et implevit terram; de quo dictum est: Contemplabar in visione noctis; et ecce cum nubibus coeli veniens tanquam Filius hominis, et usque ad Antiquuin dierum pervenict; et ei datus est principatus et honor, et regnum; et omnes populi, tribus et linguæ servient ipsi. Potestas ejus "IV Reg. 11, III, IV, V, VI, VII, VIII. VARIÆ LECTIONES.
col. 605–606page 148 of 270
PG 89:605Ωριγένους. Responsio Origenis. σαι, δουλεύσουσιν αὐτῷ. Ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αυ τοῦ οὐ διαφθαρήσεται. ο Ωριγένους ἐκ τοῦ πρὸς Μεγέθιον τὸν Μαρκιων/την διαλόγου. Μεγέθιός φησι· Δανιήλ λέγει, « Λίθος ἐτμήθη ἄνευ χειρῶν, καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα, καὶ ἐποίησεν αὐτὴν ὡς κονιορτόν, καὶ ἐξεφυσήθη ὑπὸ ἀνέμου. » Δείκνυκαι ο εξν, Χριστὸν μήπω ἐληλυθέναι· εἰ γὰρ ἐληλύθει, οὐκ ἂν ἦν ἑτέρα βασιλεία ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς ἐδή λωσεν ὁ Δανιήλ. Εἰ δὲ τοῦ ' πάσας τὰς βασιλείας συστήκειν ι', πρόδηλον, μήπω ἐληλυθέναι τὸν διὰ νό μου καὶ προφητῶν κηρυττόμενον Χριστόν. 'Αλλ', ὡς ἔοικε, ψιλὰς εἶναι λέγεις τας Γραφάς, καὶ οὐχὶ νοητάς. Οἱ γὰρ προφῆται καὶ τὸ Εὐαγγέλιον δύο Χριστοῦ παρουσίας διασαφοῦσι· μίαν ἐν ταπεινοφροσύνη, τὴν πρώτην, καὶ μετὰ ταῦτα δευτέραν Ενδοξον. Καὶ περὶ μὲν τῆς πρώτης Ησαΐας οὕτω φησί • • Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχε κάλλος, οὔτε εἶδος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. » Καὶ, ο Ἰδοὺ ὁ παῖς μου, ὃν ᾑρετισάμην ", ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησεν Η ψυχή μου. Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ κραυγάσει ἐν ταῖς πλατείαις· κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενον οὐ σβέσει. » Καὶ ὁ Ζαχαρίας • Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσιλήμ. Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι πραΰς, καὶ ἐπιβεβηκώς < ἐπὶ ὄνον·, εἰσῆλθεν ν ἐν Ἱερου. σαλήμ. Ο δε δὲ καὶ ὁ Παῦλος τὴν δευτέραν καὶ ἔνεξον, λέγων· · Ἐν κελεύσματι Θεοῦ, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι καταβήσεται Κύρος ἀπ᾿ εὐρανοῦ, ο καθώς φησι ὁ Δανιήλ « Είδον ὡς τῶν ἀνθρώπου ἐπὶ ε τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενον. » Λέγει δὲ καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Ὥσπερ ἡ ἀστραπὴ ἐκβαίνει ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνεται ἕως δυσμών, οὕτως ἔσται ἡ ἔλευσις τοῦ Υἱοῦ ἀνθρώπου ο Δέδειχται οὖν ἡ μὲν πρώτη αὐτοῦ ἔλευσις ἐν ταπεινοφροσύνῃ γεγονυία, ἡ δὲ δευτέρα ἐν δόξῃ· ὥστε περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας εἴρηκεν δ Δανιὴλ τοῦτο· « Τότε γὰρ πᾶσα βασιλεία καὶ δυναστεία καταλυθήσεται, καὶ βασιλεύσει Κύριος μόνος εἰς τοὺς αἰῶνας. » Ὑμεῖς δὲ σφόδρα ἀπατᾶσθε, μὴ νοῦντες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν αὐτῶν (τοῦ Θεοῦ), ἀλλὰ πάντα συγχέοντες, καὶ τοὺς καιρούς, καὶ τὰ πράγματα. Τοὺς γὰρ εὐσεβῶς τὰς θείας Γραφές κεῖν βουλομένους ἀνακρίνειν προσήκει, μετὰ πολλῆς ἀκριβείας, τοὺς καιρούς, καὶ τὰ πρόσωπα, καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λαλοῦντος. Ὁ γὰρ μὴ ταῦτα διακρίνων, ἐν πολλαῖς ἀτοπίαις ο περιπίπτει. συστῆναι. Η ᾑρέτισα. * πρᾶος, ἐπιβεβηκώς. ο εἰς πολλὰς ἀτοπίας.
A potestas æterna, quae non transibit, et regnum ejus non interibit “., Ex dialogo Origenis cum Megethio Marcionita. Megethius ait: Daniel dicit : • Lapis excisus est ex monte sine manibus, et percussit statuam, et fecit eam tanquam pulverem, et efflata est a vento **. » Ostenditur ergo Christum nondum venisse: nam si venisset, non esset aliud regnum in 328 terra, ut demonstrat Daniel. Ex eo autem quod subsistunt omnia regna, perspicuum relinquitur nondum venisse Christum, per legem et prophetas prædicatum. Ut videtur, nudas dicis esse Scripturas, nec ejusmodi ut cadant sub intelligentiam. Prophetæ enim et Evangelium duos Christi adventus aperte indicant, unum, primum scilicet, in humilitate; se cundum, in gloria. De primo sic dicit Isaias D regnabit Dominus solus in sæcula s , fos autem Vidimus eum, et non habebat pulchritudinem, neque formam; sed forma ejus erat indecora, deficiens præter filios hominum **, » Et : 4 Ecce filius meus, quem elegi, dilectus, qui placuit anim ane meæ. Non contendet, neque clamabit, neque audiet quispiam vocem ejus in plateis. Calamum contritum non confringet, et linum fumigans non exstinguet ". » El Zacharias : « Lætare valde, filia Sion, prædica, filia Jerusalem : Ecce Rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super asinum *. » Et in Evangelio ostensum est quod insidens asino ingressus sit Jerusalem ". Paulus quoque secundum eumque gloriosum adventum Christi novit, ita scribens : « In jussu Dei, in voce archangeli descendet Dominus de coelo . . Et Daniel vidit tanquam Filium hominis, per nubes venientem ". Dicit etiam in Evangelio : e Sicut fulgur exit ab oriente, et apparet usque in occidentem, ita erit adventus Filii hominis "., Ostensum est ergo fuisse quidem primum ejus adventun in humilitate; secundum autem in gloria. Quamobrem de secundo ejus adventu hoc dixit Daniel: Tunc enim omne regnum et potentia dissolvetur, et valde decipimini, non intelligentes Scripturas, ncque virtutem Dei, sed omnia confundentes, et res et tempora. Eos enim qui pie volunt Scripturas intelligere, oportet exacte et accurate dijudicare tempora, et personas, et scopum ejus qui loquitur. Hæc vero qui non dijudicat, in multa incidit absurda. y llic videntur Graca QUAESTIONES. * Dan. vi, 13, 14. 28 Dan. 11, 34. 35. 26 Isai. LIII, 2, 3. 27 Isa. xt.II, 1-5 ; Matth. xxr, 18. Ksa. Lxx, 11; Matth. xxr, 5, 29 Matth. ibid.; Joan. xu, 14; Luc. xix, 55; Marc. xi, 7. "Dan. vi, 13. 3 Matth. χειν, 27. as Dan. vi, 14, 18. VARIE LECTIONES. 98 Zach. 1, 30 I Thess. IV, 15. • δείκνυσιν. · ἐκ δὲ τοῦ. t' fort. quaedam deesse, ut apparet es interprete.
col. 607–608page 149 of 270
PG 89:607Εστι μὲν ἄλογον, φησί, καὶ σκαιὸν τὸ μὴ τῇ δυο νάμει τοῦ σκοποῦ προσέχειν, ἀλλὰ ταῖς λέξεσι. Καὶ τοῦτο οὐκ ἔστι τῶν τὰ θεῖα νοεῖν ἐθελόντων ἴδιον, ἀλλὰ τοὺς ἤχους ψιλοὺς εἰσδεχομένων, καὶ τούτους ἄχρι τῶν ὠτῶν ἀδιαβάτους ἔξωθεν συνεχόντων», και οὐ θελόντων εἰδέναι, τί μὲν ἡ τοιαύτη λέξις σημαίνει, πῶς δὲ αὐτὴν χρὴ καὶ δι' ἑτέρων ὁμοδυνάμων καὶ ἐκφαντικωτέρων λέξεων διασαφήσαι, προσπασχόντων δὲ στοιχείοις καὶ γραμμαῖς ἀνοήτοις, καὶ συλλαβαῖς, καὶ λέξεσιν ἀγνώστοις, μὴ διαβαινούσαις εἰς τὸ τῆς ψυχῆς αὐτῶν νοερόν, ἀλλ᾽ ἔξω περὶ τὰ χείλη καὶ τὰς ἀκοὰς αὐτῶν διαβομουμέναις. Τοῦ ἁγίου Βασιλείους. Δεῖ γὰρ τὸν ἀκροατὴν ἀ τοὺς παιδευομένους ταῖς θείαις Γραφαῖς δοκιμάζειν τὰ παρὰ τῶν διδασκάλων λεγόμενα, καὶ τὰ μὲν σύμφωνα ταῖς Γραφαῖς δέχε σθαι, τὰ δὲ ἀλλότρια ἀποβάλλεσθαι, καὶ τοῖς τοιού τοῖς ἐπιμένοντας διδάγμασιν ἀποστρέφεσθαι στο δρότερον. «Οὐαὶ γὰρ, φησί, τῷ ἀνθρώπῳ, δι' οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται.» ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΘ'. Τίνες εἰσὶν αἱ ἑπτὰ ἐπαρυστρίδες ἃς εἶδε Ησαΐας; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Καὶ ἐπέστρεψε με ὁ ἄγγελος, ὁ λαλῶν, φησὶ, ἐν ἐμοὶ ε, καὶ εἶπε πρός με· «Τί σὺ βλέπεις; Καὶ εἶπον ἐγώ, Εώρακα, καὶ ἰδοὺ λυχνία χρυσῆ ἔλη, καὶ τὸ λαμπάδιον ἐπάνω αὐτῆς, καὶ ἑπτὰ λύχνοι, καὶ ἐπτά ἐπαρυστρίδες, καὶ δύο ἐλαῖαι ἐπάνω. Καὶ εἶπέ μοι δ ἄγγελος· Οὗτος ὁ λόγος Κυρίου.» Τίς οὖν ἐστιν ἡ λυχνία; Η ἁγία Μαρία. Διὰ τί δὲ λυχνία; Οτι τὸ ἄϋλον φῶς Θεὸν σαρκωθέντα ἐβάστασε. Διὰ τί δι χρυσῆ ὅλη; Ότι μετὰ τόκον παρθένος ἔμεινε· φησὶ γάρ' «Η πύλη αὕτη κεκλεισμένη ἔσται, καὶ οὐδεὶς μή διέλθῃ δι' αὐτῆς, ἀλλὰ Κύριος ὁ Θεὸς μόνος εἰσελεύσεται καὶ καθιεῖται, ὅτι αὐτός ἐστιν ἡγού μενος, καὶ ἐξελεύσει, καὶ κλείσει τὰς θύρας όπισθεν αὐτοῦ. Ὅτι δὲ ἡ μήτρα πύλη λέγεται, μάρτυς 16, λέγων· «Διὰ τί δὲ οὐκ ἐνέκλεισας 4 πύλας γαστρός μητρός μου;» Τί δὲ τὸ λαμπάδιον; Ο σαρκωθείς Θεός Λόγος. Φησὶ γὰρ Ησαΐας· «Διὰ Στὴν οὐ σιωπήσομαι, καὶ διὰ Ιερουσαλὴμ οὐκ ἀνήσω, ἕως οὗ ἐξέλθῃ ὡς φῶς ἡ δικαιοσύνη μου, τὸ δὲ σωτήριόν μου ὡς λαμπές καυθήσεται.» Τίνες δὲ οἱ ἑπτὰ λύχνοι; Οἱ κατὰ μέρος νόμοι. Φησί γάρ' «Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καὶ λύχνος ἐντολὴ νόμου καὶ φῶς.» Ότι δὲ ἑπτὰ νόμοι εἰσιν, ἄκουτον. Πρῶτος νόμος ὁ ἔμφυτος, περὶ οὗ Παυλός φησιν· «Όταν ἔθνη τὰ μὴ νόμο ἐχόντων. ὁ τῶν ἀκροατών. ο Ζαχαρία ε· ἐπέστρεψεν ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμοί. Η συνέκλεισα;.
ratione alienum est et absurdum insti tuti ac scopi vim non attendere, sed dictiones; estque boc proprium non eorum qui divina vo lunt intelligere, sed eorum qui nudos admittunt sonos, et eos usque ad aures suscipiunt extrin secus, non transeuntes; neque volunt scire quid ca dictio significet, et quomodo eam oporteat declarare per alias quæ æqualem vim habent, et sunt significantiores et clariores; affiguntur enim 329 elementis et litteris intelligentiæ haud per viis, et syllabis ac verbis ignotis, neque animæ intelligentiam penetrantibus, sed extra circum la bia et aures perstrepentibus. Ex magni Basilii Dialogico. Oportet ex auditoribus eos qui divinis Scripturis instituti sunt, examinare ea quæ docentur a docto ribus, et ea quidem admittere quæ consonant sacris Scripturis, aliena rejicere; et eos qui in ejusmodi Scripturæ adversantibus placitis manent, vehementer aversari. «Væ, inquit, homini, per quem scandalum venit "., Quænam sint septem infusoria quæ vidit Za charias? Et convertit me angelus qui loquebatur mihi, et dixit ad me: «Quid tu vides? Et dixi: Vidi, et ecce candelabrum aureum totum, et lucernula super ipsum, et septem lucernæ, et septem infuso ria, et duæ oliva super illud. Et dixit mihi ange Jus Hoc est verbum Domini 15., Quis est ergo candelabrum? Sancta Maria. Cur autem candela brum? Quoniam materiæ expertem lucem gestavit, Deum incarnatum. Cur candelabrum totum au reum? Quoniam post partum mansit virgo. Dicit enim: «Hæc porta erit 'clausa, et nemo intrabit per can 36;» sed Dominus Deus solus intrabit, et sedebit, quoniam ipse est dux, et egredietur, ct claudet portam post se. Quod autem uterus sit porta, testatur Job, dicens: «Cur non conclusisti portas uteri matris meæ "?, , Quid est autem lucernula? Deus verbum incar natum; dicit enim Isaias: Propter Sion non lacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec b egressa fuerit, tanquam Iumen, justitia mea; salu tare autem meum tanquam lucerna ardebit”. › Quænam sunt septem lucernæ? Septem leges sin gulares. Dicit enim: ‹ Lucerna pedibus meis lex tua, et lucerna mandatum legis et lux 3. Quod sint septem leges, audi. Prima les est ea, quam ss Matth. xv, 7. 35 Zach. IV, 1-3, 6. f 36 Ezech. XLIV, 2. 37 Job m, 10. 38 Isa. LXII, 1. s Psal. d e Ita habet C. G. nihil aliud. Hervetus addidit Dialogico. Sequentia ascribuntur sancto Dionysio Aren pagite in editione Herveli; nec comparet apud Origenem, dial. primo contra Marcionitas, Sere enim sunt Areopagite in lib. De divinis nominibus.
col. 609–610page 150 of 270
PG 89:609336 QUÆSTIO LVI. ΕΡΩΤΗΣΙΣ NG. οὔτε ὁ σωζόμενος ἄξιός ἐστι μισθοῦ, οὔτε ὁ ἀπολλύμενος κολάσεως, καὶ μάτην γέγραπται, ὅτι ο Σὺ ἀπο δώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· καὶ, ο Ἕκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, ο καὶ μὴ εἴρηται, ὅτι ο Πάντας ἀνθρώπους ὁ Θεὸς θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. » Περὶ δὲ πάλιν τό, « Οὐ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέ χοντος, διὰ τὸν Ἡσαῦ λέγει, περὶ οὗ καὶ τοῦτο εἶ ρηται, ὅτι οὐ τοῦ θέλοντος Ισαῦ τὴν εὐλογίαν λα δεῖν τοῦ πατρὸς, καὶ τρέχοντος κατὰ τὴν θέλησιν ε αὐτοῦ εἰς τὸ πεδίον θηρεῦσαι θήραμα, ὅπως φαγών εὐλογήσει αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦ ἐλεηθέντος Ἰακὼς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ ἄπλαστον αὐτὸν εἶναι καὶ ἀγαθόν. Ο δὲ Ἡσαῦ τῆς εἰκόνος ταύτης ἀπέτυχε, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν πόρνον καὶ βέβηλον. Εἰ δὲ καὶ ἐφ' ἡμῶν τοῦτό τις ἐκλάβοι, οὐχ άμαρτήσει τοῦ πρέποντος· καὶ γὰρ οὐ τοῦ θέλοντος μό νον τὴν ἀρετὴν, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος καὶ ἀγωνιζομένου ταύτην κατορθῶσαι, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐλεοῦντος καὶ συνεργοῦντος Θεοῦ. • Οὐ δύνασθε γάρ, φησί, χωρίς ἐμοῦ ποιῆσαι οὐδέν. » Διό φησιν ὁ ᾿Απόστολος - • Μετὰ φόβου καὶ τρόμου τὴν ἑαυτοῦ ὁ σωτηρίαν ἐργάζεσθε· ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐνεργων ἐν ὑμῖν καὶ τὸ θέλειν, καὶ τὸ ἐνεργεῖν ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας. » Καὶ ὁ Ἐκκλησιαστής· « Οὐ τοῖς κούφοις ὁ δρόμος, οὐδὲ τοῖς δυνατοῖς ὁ πόλεμος. » Καὶ ὁ Δαβίδ· . Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οι οἰκοδομοῦντες· ο Καὶ, ο Ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ Ο πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησαν οἱ φυλάσσοντες. » Πώς νοητέον τον Εἴ τινος τὸ ἔργον κατακαής σεται, ζημιωθήσεται, αὐτὸς δὲ σωθήσεται, ὡς διὰ πυρός ; » ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Τουτέστιν, οὐκ οἴσει τοῦ πυρὸς τὴν ρύμην, ἀλλ' ὥσπερ εἴ τις χρυσὰ ὅπλα ἔχων διέλθῃ ποταμόν πιο ρός, φαιδρότερον διαμένει ο, εἰ δὲ χόρτον ἔχων διέλθῃ, συγκατακαίεται· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων ἐστί. Διὸ καὶ λέγει τ· ο Ζημιωθήσεται·, ἰδοὺ μία κόλασις - • Αὐτὸς δὲ σωθήσεται, οὕτως δὲ, ὡς διὰ πυρό;· ο ἰδοὺ καὶ δευτέρα κόλασις. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐχὶ καὶ αὐτὸς οὕτως ἀπολεῖται, ὡς τὰ ἔργα, εἰς τὸ μηδὲν χωρῶν, ἀλλὰ μένει ἐν τῷ πυρί. Σωτη ρίαν οὖν τὸ πρᾶγμα καλεῖ, τὴν διηνεκὴ ἐπιμονὴν ἐν τῷ πυρί. Διὰ τοῦτό φησι, « ὡς διὰ πυρά . ο Και γὰρ ἡμεῖς ἔθος ἔχομεν λέγειν δ, ἐν τῷ πυρὶ σώζε σθαι περὶ τῶν μὴ κατακαιομένων ῥᾳδίως καὶ τεφρουμένων. · κέλευσιν, ὁ ἑαυτῶν. • διαβαίνει. 1 Ελεγε. β ἡμῖν ἔθος λέγειν.
S. ANASTASII SINAITE neque qui salvatur dignus est mercede, neque qui A perit supplicio ; et frustra scriptum est: «Tu reddes unicuique secundum opera sua "; » et: «Unusquisque accipiet mercedem secundum'opera sua ”. › Scriptum quoque est : Deus vult omnes homincs salvos esse, et ad agnitionem veritatis venire 3. Illud : ‹ Non volentis, neque currentis ”, › dicit propter Esau, cui recte accommodatur: Non est volentis Esau, patris accipere benedictionem ; et currentis, jussu patris sui, in campum ad venationem, ut, cum comedisset, ei benediceret. Sed Jacob benedictio hæc competebat, cujus Deus misertus est, quod candidis et sinceris moribus præditus esset; non autem Esau hanc benedictionem est assecutus, quod esset for- Β nicator et profanus. Quod si quis hoc etiam nobis applicare velit, ab eo quod decet minime aberrabit: etenim non volentis solum virtutem, neque currentis et contendentis est se recte gerere; sed et miserentis et adjuvantis Dei. Non potestis enim, inquit, sine me quidquam facere '. . Propterea dicit Apostolus: Cum metu et tremore salutem vestram operamini Deus enim est qui operatur in vobis et velle, et perficere, pro bona voluntate '. . Et Ec- - clesiastes : Non velocibus est cursus, neque David : • Nisi Dominus bellum potentibus '., Ει œdificaverit domum, in vanum laboraverunt qui dificant ean *.. Et : Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam *. » Quomodo est intelligendum illud: Si cujus opus arserit, detrimentum puttetur ipse auttusopus erit, quasi per ignem • ?» RESPONSIO SANCTI CHRYSOSTOMI. Hoc est, non patietur ignis violentiam; sed quemadmodum si quis arma habens aurea transeat fluvium ignis, permanet clarior et limpidior; sin autem transeat fenum habens, comburetur: ita eliam in operibus. Et ideo dicebat: • Damnum patietur. » Ecce una pæna, • Ipse autem salvus erit, sed sic quasi per ignem. » Ecce altera pœna. Quod autem dicit, est ejusmodi : Non ipse quoque peribit ut opera, in nihilum rediens; sed manebit in igne. Rem ergo vocat salutem, nempe perpetuam in igne mansionem. Propterea dicit, ‹ tanquam per ignem. Etenim nobis quoque mos est dicere: in igne servari, de iis quæ non facile uruntur, et rediguntur in cinerem. 08 1 Tim. 11, 4. 1 Cor. ut, 15. xv, 5. • ibid. 2. o Panl. Lx1, 13. 1 Cor. 11, 8 ; Galat. vi, 5; Matth. xνι, 27. • Philipp. ", 12, 13. • Eccle. 1x, 11. Psal. cxxvι, 1. VARIE LECTIONES. » Rom. 15, 16. Joar.
col. 611–612page 151 of 270
PG 89:611".» ματα δὲ, ὅτα, κρίναντος τοῦ Θεοῦ καὶ δικαιώσαντος, ο sτιν, σε σε ἐγράφη, ὡς ἐπὶ τοῦ βλασφημήσαντος τὸ φοβερὸν όνομα, Μωϋσῆς ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναφέρει, οὐκ ἐπιτρέ. μας ἑαυτῷ τὴν κρίσιν. Εκείνου δὲ λιθοβοληθέντος, κατὰ τὴν θείαν πρόσταξιν, ὄρος οὗτος, καὶ κρῖμα κατὰ τῶν ἄλλων βλασφήμων ἐγένετο· «Ονομάζων δὲ τὸ ὄνομα Κυρίου, θανάτῳ θανατούσθω.» Δικαιώματα δὲ τὰ τοιαῦτα προστάγματα· «Ἐὰν κτήσῃ παῖδα Ἑβραῖον, φησὶ, ἐξ ἔτη δουλεύσει σοι,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα γὰρ δικαιοσύνης υπερβαλλούσης έχεται κλοπῆς, καὶ φόνου, καὶ μοιχείας απαγόρευσις, γονέων τιμή, όρκων φυλακή, καὶ τὰ ὅμοια, & καὶ παρὰ τῶν ἀνόμων φυλάττεται. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΑ. Τίνες ἐν τῇ Γραφῇ ἕτερα ἔχοντες ονόματα, ὕστερον μετωνομάσθησαν, καὶ διατί; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τὰς μετωνυμίας ἐπὶ τῶν ἁγίων εὑρίσκομεν. Εναν μὲν πρῶτον γυναῖκα ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς ε ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς, φησί, αὐτῆς ἐλήφθη.» Μετὰ δὲ τὴν παρά βασιν μετωνόμασε αὐτὴν ζωὴν, «ὅτι αὐτὴ μήτηρ πάντων τῶν ζώντων. Ὅτε δὲ ἔγνω αὐτὴν, ἐκά λεσεν αὐτὴν Εὔαν. Δεύτερος Αβραάμ, "Αβραμ ἐκαλεῖτο πρότερον, μετωνομάσθη δὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὕστερον ᾿Αβραάμ, ὅτι πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν ἔμελλεν ἔσεσθαι. 1 Σάρα ἐκαλεῖτο Σάρα, μετωνόμασε δὲ αὐτὴν ὁ Θεὸς Σάββα, ὅτι ἔμελλε τίκτειν τὸν Τέταρτον Ἰακώβ, Ἰακὼβ ἐκαλεῖτο, μετωνόμασε δι αὐτὸν ὁ παλαίων Κύριος Ἰσραήλ·. Οτι ἐνίσχυσας, φησί, μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων ἔσῃ δυνατός. Πέμπτον, Ησαῦ, Ἡσαῦ ἐκαλεῖτο, ἐκλήθη δὲ ὕστε ρον καὶ Ἐδὲμ ὑπὸ τῶν συνηλικιωτῶν, ὅ ἐστι πύρρος. Εκτον Ἰωσὴφ ἐκαλεῖτο Ἰωσήφ· ὁ δὲ Φαραώ θαυ μάσας τὸ ἐν αὐτῷ πνεῦμα, ἐκάλεσεν αὐτὸν Αἰγυπτιστὶ Ψονθομφανήχ. Εβδομον, Ἰως Ἰωδάμ έκαι λεῖτο· μετὰ δὲ τὴν πληγὴν Ἰὼβ ἐκλήθη, διὰ τὴν ἀγάπην, ἣν εἶχε πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ. Ογδοον, Αὐτὴ ἐκαλεῖτο ὁ υἱὸς Ναυή· ὁ δὲ Μωϋσῆς ἡνίκα ἀπέστειλεν αὐτὸν κατασκοπῆσαι τὴν γῆν, μετωνόμασεν αὐτὸν Ἰησοῦν, ὅ ἐστι σωτηρία λάου. Εννατον, Δανιὴλ ἐκαλεῖτο Δανιήλ· ὁ δὲ Ναδου χοδονόσορ εκάλεσεν αὐτὸν Βαλτάσαρ, κατὰ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, ὅτι Πνεῦμα ἅγιον εἶδεν ἐν αὐτῷ. Δέκατον, Ανανίαν, 'Αζαρίαν, καὶ Μισαὴλ ἐκαλοῦντο οἱ τρεῖς παῖδες· ὁ δὲ Ασφανές, ὁ εὐνοῦχος τοῦ Ναο βουχοδονόσορ, ἐκάλεσεν αὐτοὺς Σεδράχ, Μισάχ, καὶ ᾿Αβδεναγώ, διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτῶν. Ἐνδέκατον, Σίμων ἐκαλεῖτο Πέτρος· ὁ δὲ Κύριος πρὸς αὐτόν Σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος, ο διότι ἔμελλε λέγειν· «Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν.» Δωδέκατον, σε σε Αδάμ. 1 τρίτον. 47: Οὐ κληθήσεται τὸ ὄνομα αὐτῆς Σάρα, Σάρρα ἔσται τὸ ὄνομα αὐτῆς.
ram Judicia vocantur, quæ scripsit judicante et approbante Deo; ut liquet in illo qui terribile Def nomnen blasphemaverat ", quod sacrilegium Moyses ad 331 Deum retulit; noluit enim sibi de eo judicium sumere. Blasphemo autem, Dei jussu, obruto lapidibus "; hoc decretum, et judicium adversus alios blasphemos edidit: Qui blasphem maverit nomen Domini, morte moriatur s'. Justi ficationes sunt hæc præcepta: «Si possederis, inquit, servum llebræum, sex annos serviet **, › clc. Haec enim sunt summæ justitiæ: furti, et cedis, et adulterii prohibitio, honor parentum, jurisjurandi observatio, et similia, quæ etiam observantur ab iis qui carent lege. Quizam in Scriptura alia habentes nomina, ca mutarunt et quam ob rem! Nominum mutationes invenimus in sanctis. Nam Evam quidem primum viraginem vocavit Deus; Quoniam, inquit, sumpta fuit ex viro suo Post transgressionem mutato nomine, eam vocavit Vitam: Quoniam ipsa est mater omnium viven tium 60. Quando cognovit cam, vocavit illam Evam. Secundus est. Abraham. Hic prius voca batur Abram; mutato a Deo nomine, vocatus est Abraham: ‹ Quoniam futurus crat pater multarum gentium 6'.. Tertio, Sara appellabatur Sara; mu tato nomine appellata est Sarra, quoniam paritura eral Isaac 8. Quarto, Jacob vocabatur Jacob; mutato autem nomine, eum luctans Dominus postea vocavit Israel: Quoniam, inquit, cum Deo fuisti fortis, et cum hominibus eris potens Quinto Esau ap ellabatur Esau; vocatus est autem postea etiam Edom ab æqualibus, quod est, ru fus s. Sexto, Joseph appellabatur Joseph: Pharao autem admiratus, qui in eo erat, spiritum, vocavit eum Egyptiace Psonthomphanech ". Septimo, Job Jobam vocabatur: post plagam autem vocabatur Job, propter charitatem quam habebat in Deum, et ejus tolerantiam. Octavo, Osee vocabatur filius Nave: Moyses autem, quando eum misit ad terram speculandam, mutato nomine, eum vocavit Jesum, quod est, salus populi er. Nono, Daniel vocabatur Daniel Nabuchodonosor autem vocavit eum Bal Lasar 68, convenienter nomini Dei sui; quoniam in eo vidit Spiritum sanctum ". Decimo, tres pueri vocabantur Ananias, Azarias, Misael: Asphanez autem, eunuchus Nabuchodonosor, vocavit eos Sidrach, Misach, et Abdenago ", propter eorum virtutem. Undecimo, Petrus apostolus vocabatur Simon; Dominus autem ei dicit: Tu vocaberis s6 Dent. xxx, 19. 56 Levil. 11. ibid. Gen. xvu, 5. * Num. xis, 17. Dan. 1. 7. i.k, Ἰσaix. ss ibid. 16. 88 Exod. xxi, 2. * Gen. 11, 23. Gen. * Gen. xxxii, 28. Gen. xxv, 30. ** Gen. xli, 45. 86 ibid. 23. 63 ibid. 15, 19. * Dan. IV, 5. 1º Dan. 1, 6, 7. i.k m Gen. Edit. vulg. Surai uxorem tuam non vocabis Sarai, sed Sara.
col. 613–614page 152 of 270
PG 89:613βασιλεία αὐτοῦ βασιλεία διηνεκής, καὶ ἐξουσία αὐτοῦ εἰς γενεὰς καὶ ἔτη, ἥτις οὐ παρελεύσεται. » Εἰ δὲ λέγεις, ὦ Ἰουδαῖε· Ακμὴν οὐ παραγέγονεν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ περὶ τὰ τελευταῖα τοῦ χρόνου αὐτὸν ἔρχεσθαι, τί ἔτι ἵνα ποιήσῃ ἀφανιζομένων τῶν χρόν νων; 'Αλλ' ίσως ἐρεῖς, ὅτι τὰ ἐξαφανιζόμενα ἵνα ἀνα κτήσηται, ήγουν τὰ ἔθνη τῶν Ἰουδαίων. Καὶ πῶς ἔχει τοῦτο λόγον, & τῇ προστάξει αὐτοῦ καὶ βουλῇ ἀφανίζεται, ταῦτα πάλιν ἀνακτίζειν; Οὕτως ἀσύστα τον τὸ διήγημα τὸ τοιοῦτον. Οὐδαμῶς γὰρ εἴρηται, ὅτι μετὰ τὴν τοῦ κόσμου τούτου κατάλυσιν ἑτέρα τις πάλιν τῶν Ἰουδαίων τοιαύτη κατασκευὴ ἀνίσταται. Τοῦτο δὲ ὁ προφήτης ὑμῖν λέγει· « Πέμψω ὑμῖν Ἡλίαν τὸν Θεσβίτην, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυμή] ἐλθὼν πατάξω τὴν ρίου τὴν μεγάλην, καὶ [add. γῆν άρδην. » Εἰ μὲν οὗτος ὂν προσδοκάτε Χριστὸν Ἠλίας ἐστὶν ὁ μὴ ἀνακτίσαι· ἐρχόμενος, ἀλλὰ πα τάξαι· λοιπὸν νοήσατε πῶς οὐ λέγεται Χριστὸς, ἀλλά Ηλίας· καὶ οὐκ ἐκ Βηθλεὲμ γεννᾶται, ὡς προφήτης ὑμῖν ἐμήνυσεν, ἀλλ' ἐκ Θεσσῶν γεννηθείς. Ο γὰρ εἰπών, « Πέμψω ὑμῖν Ηλίαν, ο ἕτερός ἐστι παρὰ τὸ πεμπόμενον· καὶ ὅτι εἶπε, « Μὴ ἐλθὼν πατάξω την γῆν άρδην, ο δι' ἐκείνου πρῶτον διαμαρτύρεται, ἤγουν τοῦ Ἡλίου, καὶ τότε ἐξαίρει πᾶν τὸ συνεστηκός τοῦτο, ήγουν ποιεῖ τὴν συντέλειαν. Τί οὖν τῷ Χριστῷ λοιπὸν ὄφελος γεννᾶσθαι τότε ; ἵνα τίνι ἀρέσῃ Η χρησιμεύσῃ τῆς συντελείας γενομένης; Καὶ γὰρ ἄλλος ἐστὶν ὁ Χριστὸς καὶ ἄλλος Ηλίας. Ο γὰρ προφήτης Δανιήλ λίθον αὐτὸν ἐθεώρησε τῷ βασιλεῖ τῶν Βαβυλωνίων, ὃς καὶ ἐγένετο ὄρος μέγα. Λέγει " γὰρ οὕτως· ι Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις τῶν βασιλέων ἐκείνων ἀναστήσει ὁ Θεὸς βασιλείαν, ἥτις εἰς τὸν αἰῶνα οὐ διαφθαρήσεται· καὶ αὕτη, φησίν, ἀναστήσεται εἰς τοὺς αἰῶνας· κ καὶ ὅτι ο Εἶδεν ὁ βασιλεὺς ὅτι ἐξ ὅρους ἐτμήθη λίθος ἄνευ χειρῶν καὶ επάταξε τὴν εἰκόνα· ἐγενήθη δὲ ὁ λίθος εἰς ἄρος μέγα, καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. » Τέσσαρας δὲ βασιλεῖς λέγει τὰ ἔνδοξά τε καὶ ἐπίσημα βασίλεια Βαβυλωνίων. Μήδων, καὶ τὸ τρίτον λῃστρικὸν καὶ δυσεπιχείρητον τὸ Μακεδονικὸν ᾿Αλεξάνδρου, ήγουν τῶν Ἑλλήνων. Ταῦτα τὰ τρία τὰ δυνατά· καὶ τὸ τέταρ τον τοῦτο τὸ θρασὺ συνηριθμημένον τοῖς τρισί. Μετὰ γὰρ ταύτας τὰς βασιλείας ανεφύη αὕτη, ήγουν ἡ Χριστοῦ βασιλεία, ἣν ὁ Δανιὴλ ἄφθαρτον καὶ ἀδιά- D δοχον ἔρησεν. Εἰ δὲ εἴπῃς τὴν σιδηρᾶν Αὐγούστου Καίσαρος, τίνα ἐλέπτυνεν ἢ ἐδάμασεν ἡ Αὐγούστου καὶ τῶν λοιπῶν βασιλέων, οἵτινες καὶ ἐνίκησαν καὶ ηττήθησαν ; Εἰ γὰρ ὑμᾶς τοὺς Ἰουδαίους καὶ ἄλλα πολλὰ ἔθνη ἐνίκησαν, ἀλλὰ πάλιν ηττήθησαν· καὶ παρῆλθεν ἡ τοῦ Αὐγούστου Καίσαρος ἀρχή· ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ βασιλεία εἰς τὸν αἰῶνα τέλος οὐχ ἕξει. Τὸ γὰρ λεπτύνον, αήττητον καὶ ἀδάμαστον μένει καὶ ἀδιάδοχον, ὅπερ ἐστὶ τὸ ὄνομα καὶ ἡ βασιλεία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ πίστις ἡμῶν ἡ εἰς αὐτόν. Πόσοι Ελληνες καὶ κακόδοξοι βασιλεῖς καὶ ἔθνη ἐπολέμησαν τὴν πίστιν ἡμῶν τῶν
DISPUTATIO ADVERSUS JUDEOS. abolebuntur tempora? Sed forte respondebis ideo Judzorum, restituat. Quam vero rationem haberet, ea quæ ipsius jussu et consilio abolita sunt, renodissolutionem, talis Judæorum constitutio resur- Christus est Elias, Elias, inquam, qui non resti- Alexandri, sive Græcorum, regnum : hæc tria sunt potentissima ; quartum regnum hoc ipsum est, inest. Hoc enim, post illa regna natum est, Christi indomitumque, nec successionem recipit: quale A guum ejus, regnum æternum, et potestas ejus in generationes el annos, quie non pertransibit 39. Judae: Nondum venit Chri- Quod si dixeris, ο stus, ipsum contendens in consummatione temporis venturum, quid igitur facturus venit, cum jain vare? Talis itaque explicatio subsistere non potest. Minime enim dictum est, quod post hujus mundi rectura sit; imo propheta vobis dicit: « Mittam vobis Eliam Thesbiten, ne veniens percutiam terram penitus *. › Porro si ille, quem exspectatis, tuturus, sed percussurus veniet, perpendite jam, non Christum, sed Eliam illum vocari, neque in Bethleem nasci, sicut de Christo vobis a propheta significatum est, sed Thesbis. Cui enim dixit: Mittam vobis Eliam, alius sane est ab eo quod mittitur. Dicendo autem: ‹ Ne veniens percutiam terram penitus, » per illum, Eliam videlicet, primum testificatur, et tunc universi hujus compaginem dissolvit, id est, consummationem facit. Cui jam bono tunc temporis natus fuisset? Cui gratifcandi aut quem juvandi gratia, consummatione facta? Et enim alius est Christus, et alius est Elias. Christum enim interpretatus est Daniel lapidem a rege Babyloniorum visum, qui mons 5. 18, magnus factus est. Sic enim loquitur: « In diebus illis reguın illorum suscitabit Deus regnum, quod in sæculum non corrumpetur, et ipsum suscitabitur in sæcula; et vidit, inquit, rex lapidem e monte excisum) sine manibus et percussit statuam, et factus est lapis in montem magnum, et replevit universam terram ". › Quatuor porro reges regna gloriosa et celebria interpretatur regnum, scilicet Babyloniorum, Medorum; tertium vero prædatorium fuit et indomitum, Macedonicum, iuquam, victum, quod tribus præcedentibus connumeratum scilicet regnum, quod nec corruptioni nec successioni obnoxium esse pronuntiavit Daniel. Et si dixeris regnum ferreum Caesaris Augusti fuisse, quem aliorum regum comminuit et perdomuit Augusti regnum, quem, inquam, aliorum regum qui modo vicerunt, modo victi sunt? Si enim vos Judæos et multas alias gentes vicerunt, sed et vicissim victi sunt, et transiit Augusti Caesaris imperium; Christi vero dominatio in seculum non habebit finem : quod enim comminuit, invictum manet, est nomen et regnum Domini nostri Jesu Christi, 45. venturum ut abolita tempora, id est, nationem • Dan. vis, 13, 14. 30 Malach. οι Dan. 1, 44,
col. 615–616page 153 of 270
PG 89:615333 QUAESTIO LIII. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΓ. Quomodo est intelligendum : Cogitatio hominis confitebitur tibi * (37)? › RESPONSIO. Ex Basilio in Isaiam. λογήσει σοι; ο ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΔ. Πῶς νοητέον τὸν « Εάν τις ἴδῃ τὸν ἀδελφὸν Πῶς νοητέον, ὅτι « Ενθύμημα ἀνθρώπου ἐξομο Ἡ μὲν ἑορτὴ εὐφραινομένων ἐστὶν, ἡ δὲ ἐξομολόγησις ἑορταζομένων ° (58) · καὶ τὸ μέν ἐστι λύπης, τὸ δὲ χαρᾶς. Τοῦτο οὖν λέγει, ὅτι ἐν τῇ κρίσει ἀντεισηκούμενον Ρ τὸ παροδικὸν καὶ ἀτελὲς τοῦ ἀγα θοῦ ἐνθύμημα τῷ πονηρῷ καὶ ἀπηρτισμένῳ ἐνθυμήματι τὸ πλεῖον ἔχει. Τὸ μὲν γὰρ ἐξετάζεται, τὸ δὲ ἑορτῆς καὶ χαράς γίνεται πρόξενον. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῆς ἑρμηνείας Ησαίου. Ἐπιμελέστερον ἑαυτοῖς προσέχωμεν, μή τινα ἀσεβῆ ἄνθρωπον δικαιώσωμέν ποτε λόγῳ ἢ ἔργῳ, κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς χάριν προσαχθέντες αὐτοῦ τῇ συγκαταβάσει. « Οὐαὶ γὰρ, φησί, οἱ λέγοντες τὸ πο νηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς· οἱ τιθέντες τὸ πιο κρὸν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκύ πικρόν. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ εἰς τὸν Σαούλ. Οὐ α τὸ ζηλοῦν κακίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ τοὺς ἐν αὐτῇ ζητοῦντας : ἐπαινεῖν φέρει κόλασιν χαλεπωτέραν τῶν ἐν πονηρίᾳ ζώντων. Τοῦ γὰρ ἁμαρτάνειν, τὸ ο ἐπαινεῖν τοὺς ἁμαρτάνοντας, πολύ μείζον εἰς κολάσεως λόγον· καὶ μάλα εἰκότως· διεφθαρμένης γάρ ἐστι γνώμης καὶ ψυχῆς ἀνίατα νοσούσης ἡ ψῆφος αὕτη. Ο γὰρ ἐπαινῶν πονηρίαν, τῆς ἐκ τοῦ μεταξ νοῆσαι θεραπείας αὐτὸν ἀπεστέρησεν, ὥστε εἰκότως τοῦτο ἐκείνου χαλεπώτερον ὁ Παῦλος εἶναι ἐνομοθέτ τησε. Διὰ τοῦτο οὐχ οἱ τὰ φαύλα πράττοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τούτους εγκωμιάζοντες, τῆς αὐτῆς ἢ καὶ χαλεπωτέρας ἐκείνοις κοινωνήσουσι κολάσεως. αὐτοῦ ἁμαρτάνοντα ἁμαρτίαν μὴ προς θάνατον, αιτήσει, καὶ δώσει αὐτῷ ζωὴν, τοῖς ἁμαρ τάνουσι μὴ πρὸς θάνατον; Μὴ πρὸς θάνατον μὲν ἁμαρτίαν λέγει τὴν ἐν ἀγνοίᾳ, πρὸς θάνατον δὲ τὴν ἐν γνώσει, ὅθεν ἐπάγει Οὐ περὶ ἐκείνης λέγω, ἵνα ἐρωτήσῃ, ὁ ἐν γὰρ τῇ οἰκείᾳ γνώμῃ ἀπόκειται τὸ ἐπιστρέψαι ἑαυτόν, ( πάλιν) μὴ ἐπιστρέψαι· ἢ πάλιν ἁμάρτημα πρὸς θάνατόν ἐστιν ἡ εἰς τὸν Θεὸν διαβαίνουσα, καὶ οὐκ εἰς τὸν ὁμοφυῆ ἄνθρωπον, περὶ ἧς γέγραπται· Ἐὰν ἁμάρτῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξητα: περὶ αὐτοῦ πρὸς Κύριον· καὶ ἐὰν πρὸς Κύριον ἁμάρτῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ; » Οὐκοῦν τὴν ξονται. · κα!. ! ἁμαρτία. " και προσεύ τὸ μὲν γὰρ ἐξετάζεται. Ibid, ν, 20. 83 Rom. 1, 52. 83 | Joan. V, *t ibid. 68 1 Reg. 11, 25. VARIA LECTIONES. ἐξεταζομένων. ἡ ἀντεισηγούμενον. 9 μόνον. · ζώντας. • Leg. 90 Psal. LSEV, NOTÆ (57) Videntur in Graeco deesse sequentia psalmi : responsin his verbis congruit, quæ in Vulg. repe 16. (58) Εορταζομένων. Lego εξεταζομένων, gtpaulo ἀντεισηκούμενον, lego αντεισηγούμενον. (ALEMANN.)
S. ANASTASII SINAITÆ Festum est eorum qui lætantur; confessio eorum qui examinantur ; et hoc tristitiæ est, illud gaudii. Hoc ergo dicit, allatam et auditam in judicio etiam prætervolantem et imperfectam cogitationem de bono longe præstare cogitationi malæ, etiam absolutæ el consummatæ: bæc enim in examen vocatur : illa vero diem festum et lætitiam conciliat. Diligenter nobis attendamus ne impium aliquem hominem verbo vel facto justificemus, per ejus in nos gratiam inducti ad ei assentiendum. Va B enim, inquit, iis qui dicunt bonum malum, et malum bonum; qui ponunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui ponunt amarum dulce, et dulce amarum 81. › Ex Chrysostomi oratione in Saulem. Non solum æmulari vitium, sed etiam eos laudare qui vivunt in vitio, gravius affert supplicium quam sit eorum qui vivunt in nequitia. Nam laudare peccatores, ad rationem supplicii, longe majus est quam peccare; et merito. Corruptæ enim mentis et animi incurabilis hec sententia. Nam qui laudat vitium, eum qui vitio laborat privat medicina, quæ habetur ex pœnitentia. Quamobreni merito hoc gravius esse illo statuit Paulus. Propter- G ea non solum, qui mala agunt, sed etiam qui eos laudant ss, ejusdem, aut etiam gravioris, quan illi, erunt supplicii participes. QUESTIO LIV. Quomodo est intelligendum illud: «Si quis scit fratrem suum peecare peccaium non ad mortem, petet et dabit ci vitam peccantibus non ad mortem '?, Peccatum non ad mortem appellat id quod fit ignoranter; peccatum vero ad mortem, quod fit scienter. Unde subjungit: Non pro illo dico, ut • roget quis , in suo enim est arbitrio seipsum convertere, 334 aut non convertere. Aut peccatum ad mortem est cujus injuria ad Deum, non ad hominem, qui est ejusdem natura, transit, de quo peccato scriptum est: Si peccaveritvir in virum, • orabitur pro coad Dominum ; si peccaverit in Dominum, quis orabit pro eo 65?, Proprie ergo si- Et reliquiæ cogitationis diem festum agent tibi. Quia riuntur. post
col. 617–618page 154 of 270
PG 89:617" Ἐλεύσονται οἱ Ρωμαῖοι καὶ ἀροῦσιν ὑμῶν τὸ ἔθνος καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ βασίλειον· ἆρα γέγονε τοῦτο ὑπὸ Ουεσπασιανοῦ καὶ Τίτου, ἢ οὐ γέγονεν ; Εἶπεν, ὅτι ο Ο νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, καὶ παύσονται· ο ἆρα οὐ γέγονε τοῦτο; Τις προφήτης παρ' ὑμῖν μετὰ Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν; Επίδειξόν μοι λοιπὸν ἀφ' οὗ ἐσταύρωσας τὸν Χριστίν, ποῖος προφήτης παρ' ὑμῖν εὑρέθη; ποῖον βασίλειον ἔχετε σήμερον; Ποῦ εἰσιν οἱ κριταὶ ὑμῶν; που οἱ ἄρχοντες ; πάντες ἐξέλιπον. Ποῦ ὁ ναὸς ὑμῶν; ἰδοὺ κεῖται ἔρημος. Ποῦ εἰσὶν αἱ πλάκες ἂς ἐλάβετε; ἰδοὺ οὐκ εἰσί. Ποῦ αἱ θυσίαι ὑμῶν; ἰδοὺ ἐξέλιπον. Ποῦ ἡ κιβωτός τῆς διαθήκης ; ἰδοὺ οὐ φαίνεται. Ποῦ τὸ θυσιαστήριον ὃ ἐποίησε Μωσῆς ; ποῦ ἡ ῥάβδος ἡ βλαστήσασα; ποῦ ἡ στάμνος καὶ τὸ μάννα ; ποῦ ἐπισκίασις ἐν τῷ ναῷ καὶ ὁ καθαρισμὸς τοῦ ἁγιάσματος; ποῦ τὸ πῦρ τὸ κατερχόμενον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ; Ποῦ ἕνα προφήτην έχετε σήμερον ; οὐδένα ἀληθῶς ἔχετε, κατὰ τὴν φωνὴν τῶν τριῶν παίζων τὴν ὑπὲρ ὑμῶν λέγουσαν, ὅτι « Οὐκ ἔστιν ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ ἄρχων προφήτης καὶ ἡγούμενος, ο καὶ τὰ ἑξῆς, « ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ εὑρεῖν ἔλεος. ο Ποῖον γὰρ τόπον, ἐξ ὧν ἔδωκεν ὑμῖν ὁ Θεὸς, ἔχετε σήμερον; ᾿Αλλὰ πάντας ἐξ ὑμῶν ἐπῆρε, καὶ ἡμῖν αὐτοὺς ἔδωκε· κἂν τὸ Σινᾶ εἴπῃς ὅπου τὸν νόμον ἐδέξω καὶ οὐ κατεδέξω, ἀλλ' ὁ Χριστὸς ἐκεῖ δοξάζει ται σήμερον· κἂν τὸν Ἰορδάνην ὅπου ἐπέρασεν ὁ τότε λαὸς ὑμῶν εἴπῃς, ἀλλὰ Χριστοῦ ἐκεῖ βαπτισθέντος, αὐτὸς παρ' ἡμῶν ἐκεῖ δοξάζεται· κἂν τὴν Ἱερουσαλήμ καὶ τὴν Σιών εἴπῃς, ἀλλὰ Χριστοῦ ἐκεῖ C σταυρωθέντος, τὰ αὐτοῦ παθήματα ἐκεῖ προσκυνοῦνται σήμερον· εἴτε τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν εἴπῃς, ἀλλὰ Χριστοῦ ἐκεῖθεν ἀναληφθέντος, αὐτὸς ἐκεῖ δο ξάζεται· κἂν τὴν Βηθλεὲμ πόλιν Δαβὶδ εἴπῃς, ἀλλὰ Χριστοῦ ἐκεῖθεν γεννηθέντος, ὡς ἐν οὐρανῷ κἀκεῖ δοξάζεται πάντοτε. Καὶ τί λέγω Βηθλεὲμ, καὶ Σιών. καὶ Ἰορδάνην; Παρελθε Δύσιν, ἐπισκόπησον ᾿Ανα τολήν, ἐκζήτησον τὴν ὑπ' οὐρανὸν, αὐτὰς τὰς Βρε - ταννικὰς νήσους, αὐτὰ τὰ ἑσπέρια καὶ ἔσχατα τοῦ κόσμου· τὰ μὲν Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων παλαιωθέντα καὶ ἀφανισθέντα, τὰ δὲ Χριστοῦ πάντα πιο στευόμενα καὶ τιμώμενα καὶ βεβαιούμενα. Καὶ μὴ εἴπῃς, ὅτι σήμερον καταπονούμεθα οι Χριστιανοὶ καὶ αἰχμαλωτιζόμεθα· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μέγα, ὅτι καὶ ὑπὸ τοσούτων διωκομένη και που λεμουμένη ἡ πίστις ἡμῶν, ἵσταται καὶ οὐ παύεται, οὐδὲ τὸ βασίλειον ἡμῶν καταργείται, οὐδὲ αἱ ἐκκλησίαι ἡμῶν κλείονται· ἀλλὰ ἀναμέσον τῶν ἐθνῶν τῶν κρατούντων καὶ διωκόντων ἡμᾶς ἐκκλησίας ἔχομεν, καὶ σταυρούς πήσσομεν, καὶ ἐκκλησίας οἰκοδομοῦμεν, θυσίας ἐπιτελοῦμεν. Εἶπεν, ὅτι «Κηρυχθήσεται τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ· ο ἆρα γέγονεν, ἢ οὐ ; Εἶπε, Πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι τῆς αὐτοῦ Ἐκκλησίας, ήγουν τῆς πίστεως ἡμῶν· ἄρα ἐψεύσατο ; οὐκ ἐγένοντο "Ελληνες καὶ αἱρεσιάρ και πολλοὶ, καὶ τύραννοι ισχυροί, καὶ ἀσεβεῖς βασιλεῖς πολεμήσαντες τὴν πίστιν ἡμῶν, καὶ οὐκ ἠδυνή 48. '
DISPUTATIO ADVERSUS JUDÆOS. A iterum : . Venient Romani, et tollent gentem ve stram, et civitatem, et regnum : factum illud est per Vespasianum et Titum, vel non factum est? Dixit Lex et prophetæ usque ad Joannem Bapti stam, et cessabunt se :, nonne et illud est imple tum? Ecquis inter vos propheta post Joannem Baptistam? imo indica mihi quis propheta apud vos inventus sit, ex quo crucifixisti Christum ; quale habetis hodie regnum ? ubi sunt judices vestri ? ubi principes? Omnes defecerunt. Ubi teniplum vestrum ? ecce desolatum jacet. Ubi sunt tabulæ quas accepistis? ecce non exsistunt. Ubi sacrificia vestra ? ecce defecerunt. Ubi arca testamenti ? ecce non comparet. Ubi est altare quod fecit Moyses? ubi virga quæ germinavit? ubi urna et manna ? ubi illa in templo ἐπισκίασις et lustratio sanctificationis? ubi ignis de cœlo descendens? Ubi vel unum prophetam hodie habetis? Certe nullum habetis, juxta sermonem trium puerorum, qui, personam vestram assumentes, dicebant: Non est in tempore hoc princeps, et propheta, et dux, et quæ sequuntur, coram Domino, ut possimus invenire misericordiam "., Quem enim locorum quos dedit vobis Deus, hodie habetis? Omnes vobis abstulit, et nobis ipsis dedit. Si enim montem Sinai dicas ubi legem accepisti, non autem suscepisti : at ibi Christus hodie glorificatur; si Jordanis regionem, ubi transivit olim populus vester: at Christo ibi baptizato, ipse a nobis ibidem colitur; si Jerusalem et Sion : al, Christo ibi crucifixo, ipsius Olivarum at, Christo inde in cœlos assumpto, ipse ibi glorificatur; si Bethleem, civitatem David : at, Christo ibi incarnato, ibi, sicut in caelo, semper glorificatur. Sed quid dico Bethleem, et Sion, et Jordanem? Percurre Occidentem, Orien tem considera, omnem quæ sub cœlo est, terram investiga, ipsas Britannicas insulas, ipsas occidentales et extremas mundi plagas: quæcunque ad Judæorum gentiumque religionem spectant, antiquata et abolita; omnia vero Christi mysteria, credità, honorata et confirmata reperies. Nec dicas, nos hodie Christianos alligi, captivosque teneri; etenim illud ipsum est maxime D mirandum, quod fides nostra, a tantis hostibus vexata et impugnata, stat et non deficit; imo neque regnum nostrum cessat neque ecclesiæ notræ clauduntur, sed inter medias gentes, in medio eorum qui nobis dominantur persequunturque, ecclesias habemus, cruces figimus, novas ecclesias ædificamus, sacris operamur. Dixit Evangelium prædicatum iri universo mundo os : Utrum et illud factum est, necne ? Dixit : • Porte inferi non przvalebunt adversus eam , id est, adversus fidem nostram an et in hoc falsum locutus est? Annon exstiterunt gentiles et hæresiarchæ multi, tyrannique potentes et reges impii, qui fidem nostram passiones ibidem hodie adorantur; si montem • Joan. xi, 50 Luc. xvj, 16. * Dan. 1, 38, 39. σε Matth. Isν, 14. vs Matth. xvr, 18.
col. 619–620page 155 of 270
PG 89:619• Οὐκ ἔστι κεφαλὴ ὑπὲρ κεφαλὴν ἔφέως, καὶ οὐκ ἔστι κακία ὑπὲρ κακίαν γυναικός. Καὶ συνοικῆσαι λέοντι καὶ δράκοντι εὐδόκησον, ἢ συνοικῆσαι μετὰ πονηρᾶς γυναικός· ἀχλεύει τὴν ὅρασιν αὐτῆς, καὶ σκοτοῖ τὸ πρόσωπον αὐτῆς, ὡς ἄρχος Β., Καὶ, «Ωσπερ ἀνάβασις ἀμμώδης ἐν ποσὶ πρεσβυτέρου, οὕτω γυνή γλωσσώδης ἀνδρὶ ἡσύχῳ. Και, ο Βοοζύγιον σαλευόμενον γυνὴ πονηρά· ὁ κρατῶν αὐτῆς, ὡς δρασσόμενος σκορπίου, ο Καὶ, « Μὴ προσπέσῃς ἐπὶ κάλλος γυναικὸς, καὶ γυναῖκα μὴ ἐπιθυμήσῃς. «Μὴ δῷς ὕδατι διέξοδον, μηδὲ γυναικὶ πονηρᾷ παρρησίαν ἐπὶ σέ, εἰ μὴ πορεύηται κατά χεῖράς σου, ἀπὸ τῶν σαρχῶν σου ἀπότε με αυτήν. Καὶ, « Οργή μεγάλη γυνή μέθυσος, καὶ ἀσχημοσύνην αὐτῆς οὐ μὴ συγ καλύψῃ. » Και, ο Ὡς διψῶν ὁδοιπόρος στόμα ἀνοίξει, καὶ ἀπὸ παντὸς ὕδατος του σύνεγγυς πίεται, καὶ κατέναντι παντὸς πασσάλου καθίσεται, καὶ ἔναντι βέ λους ἀνοίξει φαρέτραν. 3 Και, ο Πορνεία γυναικὸ; ἐν μετεωρίσματι ὀφθαλμῶν καὶ ἐν τοῖς βλεφάροις αὐτῆς γνωσθήσεται.» Και, « Εἰ θυγατέρες σοί εἰσι, πρόσ έχει τῷ σώματι αὐτῶν, καὶ μὴ ἱλαρώσῃς πρὸς αὐτὰς τὸ πρόσωπόν σου. » Καί, « Ἐπὶ θυγατρὶ ἀδιατρέπτῳ στερέωσον φυλακήν, ἵνα μὴ εὑροῦσα ἄνεσιν, ἑαυτῇ χρήσεται, και ποιήσει σε επίχαρμα ἐχθροῖς, καὶ λαλιὰν ἐν πόλει, καὶ καταισχύνῃ σε ἐν πλήθει πολλῶν. ο - ο Γυνή πονηρά, μερίς πονηρὰ, καὶ ἀνδρὶ ἁμαρτωλῷ δοθήσεται.» Εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ Θεὸς πρὸς αὐτὴν μετὰ τὴν παράβασιν· • Πληθύνων πληθυνῶ τὰς λύπας σου, καὶ τοὺς στεναγμούς σου. » Πολλῆς γὰρ λύπης, στεναγμού, καὶ ὀδύνης, καὶ στενοχωρίας ἡμῖν ἐγένετο πρόξενος· ἔθεν φησίν· ὁ Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἐπιστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει.» Καὶ διὰ τοῦτο νομοθετεῖ ὁ ᾿Απόστολος, λέγων· ο Α γυναίκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ὑποτασσέσθωσαν €, ὡς ἡ Ἐκκλησία τῷ Κυρίῳ· ὅτι κεφαλὴ τῆς γυναικός ἐστιν ὁ ἀνὴρ, ὡς ὁ Χριστὸς τῆς Ἐκκλησίας· καὶ ὥσπερ + Εκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ἐν παντί. » Καὶ, • Θέλω ὑμᾶς εἰδέναι, ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλή ἔστι ὁ Χριστός· κεφαλὴ δὲ τῆς γυναικὸς ὁ ἀνήρ. » Και, « Ανήρ μὲν γὰρ οὐκ ὀφείλει κατακαλύπτεσθαι τὴν κεφαλήν, εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων· γυνὴ δὲ δόξα ἀνδρός ἐστιν. Οὐ γάρ ἐστιν ἀνὴρ ἐκ γυναικός, ἀλλ' ἡ γυνὴ ἐξ ἀνδρός· καὶ γὰρ οὐκ ἐκτίσθη ἀνὴρ διὰ τὴν γυναῖκα, ἀλλὰ γυνὴ διὰ τὸν ἄνδρα. » Και, • Αἱ γυναῖκες ὑμῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις σιγάτωσαν· οὐ γὰρ ἐπιτέτραπται αὐτοῖς λέγειν ', ἀλλ' ὑποτάσσεσθαι, καθὼς ὁ νόμος λέγει. Εἰ δέ τι μαθεῖν ἐθέ λουσιν, ἐν οἴκῳ τοὺς ἰδίους ἄνδρας επερωτάτωσαν· αἰσχρὸν γάρ ἐστι γυναιξὶν ἐν ἐκκλησίᾳ λαλεῖν. » Και, • Γυνὴ ἐν ἡσυχία μανθανέτω ἐν πάσῃ ὑποταγῇ. Γυα Ει : • · ἀχρειῖ, ὁ ἄρκτος Lxx, ὡς σάκκον. πρόσχες. χρήσηται, ο υποτάσσεσθε. · αὐταῖς λαλεῖν.
A iniquitatem mulieris 45. » Ει : « Non est, inquit, c3- put supra caput serpentis, et non est malitia supra malitiam mulieris. Habitare cum leone et dracone est melius quam habitare cum muliere : iniquitas enim mulieris obducit caligine ejus aspectum, et obscurat ejus faciem, sicut ursus. . Et : « Sicut ascensus arenosus in pedibus senis, ita mulier lin- Jugumn boum 341 quod guas viro quieto s. » Ει : « labascit, est mulier nala ; qui eam tenet, sicut qui Ne procideris ad apprehendit scorpium ". . Ει : • pulchritudinem mulieris, et mulieremn ne concupiveris s. » Et : • Ne des transitum aquæ, nec linguaci mulieri dicendi libertatem adversus te. Si non ambulet secundum manus tuas, abscinde eam a te 3º. › Et : ‹ Ira magna mulier ebriosa, et non conteget suam turpitudinem "'. Εt : « Sicut sitiens viator os aperiet, et ex omni aqua propinqua bibet ; ex adverso cujusvis valli sedebit, et contra telum aperiet pharetram ". » Et : « Fornicatio mulieris in elatione oculorum, et in superciliis ejus agnoscetur ³³. › Et : « Si sint tibi filiæ, attende corpori earum, et ne exhilaraveris ad ipsas faciem tuam *. Super filiam instabilem adhibe custodiam, ne si invenerit remissionem, se ipsa utatur, et te faciat ludibrium inimicis, et fabulam in civitate, et te dedecore afficiat in multitudine multorum 8. Et: : Mulier mala, portio mala, et dabitur viro peccatori ". » Jure ergo ei dixit Deus post transgressionem ; Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et gemitum tuum 87 : › magnum enim dolorem, et gemitui, et angustian nobis conciliavit. Unde dicit : • In doloribus paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tibi dominabitur 58. › Propterea legem statuit Apostolus dicens: Mulieres viris suis subdite sint, sicut Domino; vir caput est mulieris, sicut Christus caput est Ecclesiæ; et sicut Ecclesia subjecta est Christo, ita etiam mulieres suis viris in omnibus 89., Et: Volo vos scire quod omnis viri caput est Christus, caput autem mulieris vir 6º. › Et : ‹ Vir non debet velare caput, quoniam imago et gloria Dei est : mulier est gloria viri: non enim vir ex muliere est, sed mulier ex viro: etenim non creatus est vir propter mulierem, D sed mulier propter virum ". . Ει : « Mulieres vestræ in ecclesiis taceant; non enim permissum est eis loqui, sed subjici; sicut etiam dicit lex. Si quiet autem velint discere, domi suos viros interrogent; turpe est enim mulieribus in ecclesialoqni › El ⚫ Mulier in silentio discat in omni subjectione; mulieri autem docere non permitto, neque dona nari in virum, sed esse in silentio "., EX: V dua eligatur non minus sexaginta announen, 49 Eccli. xxv, * Ecci. vil, 56 Eccli. Nas. 26. 30 Ecoli. ALII, 11. Ephes. r, QUÆSTIONES.. ** Eccli. xxv, 26. * Eccli. XXVI, 67 ibisl. 27. ** Eccli. xxvi, 10. 8° ibid. 95. 68 ibid. 12. Cor. xiv, 34, 5. no 1 Cor. 1, 53. et ibid. 7-9. * ibid. 22-21. σε ibid. 15. sr Gen. 1, 14. *9 1 Tim. 1, 11, 12. 68 ibid. VABLE LECTIONES.
col. 621–622page 156 of 270
PG 89:621Πώς νοητέον τό, ο Ειρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ, εἴτε τὰ ἐπὶ γῆς, εἴτε τὰ ἐν οὐρανοῖς ; » ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τὰ μὲν ἐπὶ γῆς, εἰκότως· ἔχθρας γὰρ ἐμπέπληστο, καὶ εἰς πολλὰ διῄρητο, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἕκαστος ἡμῶν ἐστασία,ε ο μὲν καὶ πρὸς τοὺς πολλούς· τὰ δὲ ἐν οὐρανίοις, πῶς εἰρηνοποίησεν ; 'Αρα καὶ ἐκεῖ πόλεμος ἦν, καὶ μάχη; Καὶ πῶς εὐχόμεθα, • Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ; » Τί οὖν ἐστιν; Απέσχιστο ἡ γῆ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐκπεπολεμωμένοι ἦσαν οἱ ἄγγελοι πρὸς τοὺς ἀν θρώπους, τὸν ἑαυτῶν Δεσπότην ὁρῶντες ὑβριζόμε τῷ Χριστῷ, ο τὰ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς. » Πώς; Μετέστησεν ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀνήγαγεν αύτοῖς τὴν ἐχθρὸν καὶ μισούμενον· τοῦτο εἰρήνη βαθεία. "Αγγελοι πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς ἐφαίνοντο και λοι πῖν, ἐπειδὴ καὶ ἄνθρωπος ἐν οὐρανῷ ἐφάνη. Βούλει μαθεῖν τῶν ἀγγέλων τὸ μῖσος, 8 εἶχον πρὸς ἡμᾶς, καὶ πῶς ἀποστρέφονται ἀεί; Εἰ; τιμωρίαν ἐπέμποντο ἐπὶ τῶν Σοδομιτῶν, ἐπὶ τῆς κοιλάδος τοῦ κλαυθμώνος· ἀλλὰ νῦν οὐχ οὕτως. Ἐπὶ τῆς γῆς ὕμνουν καὶ σφόδρα χαίροντες· καὶ τούτους κατα ήγαγε πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἡμᾶς ἀνήγαγεν ἐκεῖ. Διὰ τοῦτο εὐχαριστοῦμεν λέγοντες· · Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Τὰ πρῶτον κατὰ ἀριθμὸν ἐθνῶν ἦσαν οἱ ἄγγελοι, νῦν δὲ οὐ κατὰ ἀριθμὸν [ἐθνῶν, ἀλλὰ] πιστῶν. Εκαστος γὰρ πιστὸς ἄγγελον ἔχει φυλάσσοντα αὐτὸν, ὡς γέγραπται· . Παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. » Ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς ἕκαστος ἀνὴρ τῶν εὐδοκίμων ἄγγελον ἔχει, καθώς φησιν Ἰακώβ · Ὁ ἄγγελος ὁ βυόμενός με ἐκ νεότητός μου. » Βασιλείου ἐκ τοῦ εἰς τὸν λγ ψαλμόν. Παντί πεπιστευκότι εἰς τὸν Κύριον ἄγγελος παρεδρεύει, ἐὰν μή ποτε αὐτὸν ἡμεῖς διὰ τῶν πονηρῶν ἔργων ἀποδιώξωμεν. ὡς γὰρ τὰς μελίσσας καπνὸς φυγαδεύει, καὶ τὰς περιστερὰς ἐξελαύνει δυσωδία, οὕτω καὶ τὸν φύλακα τῆς ζωῆς ἡμῶν ἄγγελον ἡ που λυδάκρυος καὶ δυσώδης ἀφίστησιν ἁμαρτία. δῷς γάρ, φησί, εἰς σάλον τὸν πόδα σου, καὶ οὐ μὴ νυστάξῃ ὁ φυλάσσων σου. » Μὴ Επιφανίου ἐκ τῶν Παναρίων. Εκάστῳ ἔθνει ἄγγελον ἐφεστάναι τησὶ ἡ Γραφή. Ο γὰρ τῷ Δανιήλ προσδιαλεγόμενος ἄγγελος και Έρχοντα Περσῶν εἴρηκε, καὶ ἄρχοντα Ελλήνων, καὶ τὴν Μιχαήλ ἄρχοντα τῶν Ἰουδαίων. Φησὶ δὲ Μωϋσῆς, • Έστησεν ἔρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ.» Οθεν καὶ Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀποκαλύψει φάσκει· " ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΖ. QUESTIO LVII. RESPONSIO.
Ex Epiphanio in Panariis. Quomodo est intelligendum illud: ‹ Pacificans per sanguinem crucis suæ, sive quæ sunt in terra, sive quæ sunt in cœlis"? › Quæ sunt supra terram merito pacificavit; plena divisa, et unusquisque et a se et ab aliis dissidebat. At ca quæ sunt in cœlis quomodo pacificavit ? An illic quoque erat bellum et pugna? Et quomodo precamur: Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terraº? › Disjuncta erat terra a cœlo, et belligerabantur angeli adversus homines, videntes Dominum suum probris et contumelia aflici. ‹ luslaurare, inquit, volens, » seu in summam redigere omnia, ‹ quæ sunt in cœlis, et quæ in terra º. › tulit eum, qui erat ipsis angelis inimicus et exosus : hoc est, pax profunda. Angeli rursus apparebant in terra, quandoquidem homines quoque apparebant in cœlo. Vis scire quo odio nos prosequebantur angeli, et quemadmodum nos aversa - bantur? Mittebantur ad infligendas pœnas Sodo⚫ bymnos canebant lætantes plurimum, et eos ad nos deduxit, et nos illuc reduxit. Propterea gratias agimus, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in Lerra pax hominibus bonæ voluntatis . Prius pro numero gentium erant angeli; nunc autem non pro numero gentium, sed pro numero fide- ſium; nam unusquisque fidelis habet angelum suum custodem; et, ut scriptum est: Immittet angelus Domini in circuitu timentium 337 eum, et liberabit eos ''., Nam etiam ab initio quilibet vir probus habebat angelum, sicut dicit Jacob: Angelus qui me liberat a juventute mea 19. G Cuilibet credenti in Dominum assistit angelus, nisi nos ipsum per mala nostra opera effugaverimus. Nam sicut apes fugat fumus, et columbas abigit malus odor; ita etiam vitæ nostra custodem angelunı amovet, et abducit lacrymabile fetidum- D pedem tuum, et non dormitabit, qui te custodit angelus 13. Unicuique genti præesse angelum dicit Scriptura. Nam qui cum Daniele loquebatur angelus, et Persarum dixit principem, et principem Græco- Moyses quoque dicit: Statuit terminos secundum QU.ESTIONES νον. ο 'Ανακεφαλαιώσασθαι, ο ἱ τὰ παντάπασιν ἐν enim inimicitiarum et in multas factiones erant Quomodo ? Hominem illuc traduxit, in altum susmitis in valle luctus; sed nunc non sic. In terris Ex Basilio in Psalmum xXXIII. que peccatum. . Ne des, inquit, in commotionem • Coloss. 1, 20. * Matth. vi, 10. • Coloss. 1, 20. 13, 16. 18 Psal. cxx, 5, 4. * Dan. x, 15, 20, 21. rum, et Michaelem principem Judæorum “. 1 numerum angelorum Dei 15 (39). Unde etiam di- 10 Luc. 11, 14. 11 Psal. xxxi, §. » Gen. XLVII, ** Deut. xxxn, 8. Η διεστασίαζει. 1 φησί 1 φησί 1 φαίνεται. VABLE LECTIONES, NOT.E. (59) Ita 1.XX interpr. Vulg, edit, juxta rua ezm filsa in Lattel
col. 623–624page 157 of 270
PG 89:623> λῦσον τους τέσσαρας ἀγγέλους τοὺς ἐπὶ τοῦ Εὐ νου;, ἐπιτρέπειν ἐν ἔθνεσιν εἰς πόλεμον, ἕως μακροθυμίας Κυρίου· καὶ προστάξει δι' αὐτῶν ἐκδικίαν γενέσθαι τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Κρατούνται γὰρ οἱ ἐφα τοὺς ἁγίους ὕβρεως. Λύονται γὰρ οἱ τοιοῦτοι, καὶ ἐπέρχονται τῇ γῇ, ὥς φησιν Ἰωάννης καὶ οἱ προφῆται· κινούμενοι δὲ οἱ ἄγγελοι, κινοῦσε τὰ ἔθνη εἰς ὁρμὴν ἐκδικήσεως. , Κυρίλλου ἐκ τῆς περὶ τῆς ἐν πνεύματι λατρείας. Τοὺς ἁγίους ἀγγέλους ἴσμεν παρὰ Θεοῦ τεταγμένους εἴς γε τὸ δεῖν τοῖς πεπιστευκόσιν ἐπικουρεῖν, καὶ αἱονεὶ καθηγεῖσθαι λαῶν. " Θεοδωρήτου ἐκ τῆς Θεραπευτικής. Ἐπειδὴ δὲ καὶ δαιμόνων εμνήσθην πρώτην, οἶμαι [προύργον εἶναι καὶ περὶ τούτων] ἅ γε δόξωμεν ἐπι δεῖξαι. Τούτους γὰρ καὶ τὸν τούτων ἄρχοντα Σατανᾶν τὰ θεῖα προσαγορεύει Λόγιαδηλοῖ δὲ τούνομα m τὸν ἀποστάτην, κατὰ τὴν Εβραίων φωνήν. Καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ διάβολον, ὡς τὸν Θεὸν παρὰ τοῖς ἀνθρώποις συκοφαντοῦντα καὶ διαβάλλοντα, καὶ αὐτοῖς γε ἐκβάλλοντα. Τούτους ἡμεῖς οὐ πονηροὺς ἐξ ἀρχῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δημιουργηθῆναι φαμεν, ἀλλὰ τῇ παρατροπῇ τῆς γνώμης ἀπὸ τῶν ἀμεινόνων εἰς τὰ χείρονα μεταπεσεῖν, καὶ τοῖς παρὰ τοῦ πεποιηκότος παρασχεθεῖσιν οὐκ ἀρκεσθέντας, ἀλλ' ὁρεχθέντας μείζονα εἰσδέξασθαι μὲν τοῦ τύφου τὸ πάθος, έκπεσεῖν δὲ καὶ γυμνωθῆναι τῆς ἀρχῆθεν αὐτοῖς δοθείσης τιμής, εἶτα κατὰ τῶν ἀνθρώπων, ὡς εἰκόνι ἀναδέξασθαι πόλεμον. Τὸν δὲ ποιητὴν μὲν τῶν ἀγ ἵνα δείξῃ τοὺς ἀρίστους ἡ πάλη, καὶ γένωνται ἀν δραγαθίας ἀρχέτυπα. Οὗ δὴ ἕνεκα τὴν βιαίαν ἐκεί τὴν τῶν λογισμῶν συνεχώρησεν ἀγωνίαν, όπως τους ἀξιονίκους ἀποφήνῃ τῶν στεφάνων ἀξίους, οὐκ αύτὸς μὲν ἐκεῖνον εἰς ἀντιπάλου τάξιν ἀποκληρώσας, περ οἱ ἰατροὶ τῇ ἐχίδνῃ εἰς νοσημάτων ἀπαλλαγήν. Ισμεν δὲ καὶ πιστεύομεν, ὅτι τὰς εἰς Θεὸν δοξολογίας ἡμῶν διὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσάγεσθαι, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς τὸ, « Οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διὰ παν « Αὔσον τοὺς τέσσαρας ἀγγέλους τοὺς ἐπὶ τοῦ Εὖφράτου, » ἐπισταμένους 1 δηλονότι, καὶ ἐπεχομένους, ἐτοιτρέπειν ἐν ἔθνεσιν εἰς πόλεμον, ἕως μακροθυμίας Κυρίου: καὶ προστάξει δι' αὐτῶν ἐκδιχίαν γενέσθαι τῶν ἁγίων αὐτοῦ, Κρατοῦνται γὰρ οἱ ἔφἱστάμενοι ἄγγελοι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, μὴ ἔχοντες χαιρὸν ἐπιδρομῆς, διὰ τὸ μηδέπω λύτιν αὐτοὺς τὴν δίκην τοῦ τὰ λοιπὰ ἔθνη λύεσθαι, ἕνεχεν τῆς εἰς ποὺς ἁγίους ὕδρεως. Αὐονται γὰρ οἱ τοιοῦτοι, καὶ ἐπέρχονται τῇ γῇ, ὥς φησιν Ἰωάννης καὶ οἱ προφῆται " κινούμενοι δὲ οἱ ἄγγελοι, κινοῦσ! τὰ ἔθνη εἰς ὀρμὴν ἐκδικήσεως. Βυρίλλου ἐκ τῆς περὶ τῆς ἐν αγεύματι λατρείας. Ῥοὺς ἁγίους ἀγγέλους ἴσμεν παρὰ θεοῦ τεταγμένοὺς εἷς γε τὸ δεῖν τοῖς πεπιστευχόσιν ἐπιχουρεῖν, χαὶ οἵηντι χαθηγεῖσθαι λαῶν. Θεοδωρήτου ἐκ τῆς Θεραπευτικῆς. Ἐπειδὴ ὃὲ καὶ δαιμόνων ἐμνήσθην πρώην, οἶμαι προῦργον εἶναι καὶ περὶ τούτων] ἃ γε δόξωμεν ἐπιδεῖξαι. Τούτους γὰρ καὶ τὸν τούτων ἄρχοντα Σατανᾶν τὸ θεῖα προσαγορεύει Δήγια. δγλοῖ δὲ τοὔγομα τὸν ἀποστάτην, χατὰ τὴν Ἑραίων φωνήν, Καλεῖ δὲ αὐτὸν χοὶ διάθολον, ὡς τὸν Θεὸν παρὰ τοῖς ἀνθρώποῖς συκοφαντοῦντα γαὶ διαβάλλοντα, καὶ αὐτοῖ; γε τοῖς ἀνθρώποις ἔριν πρὸς ἀλλήλους χαὶ διὰ μάχην 5 ἐχθάλλοντα. Τούτους ἡμεῖς οὐ πονηροὺς ἐξ ἀρχῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δημιουργηθῆναί φαμεν, ἀλλὰ τῇ παρατριπῇ τῆς γνώρης ἀπὸ τῶν ἀμεινόνων εἰς τὰ χείρονα μεταπεσεῖν, καὶ τοῖς παρὰ τοῦ πεποιηχότος παρασχεθεῖσιν οὐχ ἀρχεσθέντας, ἀλλ᾽ ὀρεχθέντας μείζονα εἰσδέξασθαι μὲν τοῦ τύφου τὸ πάθος, ἔχπεσεῖν δὲ καὶ γυμνωθῆναι τῆς ἀρχῆθεν αὐτοῖς ζοθείσης τιμῆς, εἶτα κατὰ τῶν ἀνθρώπων, ὡς εἰκόν: θείᾳ τετιμημένων, λυττῆσαι, καὶ τὸν χατ᾽ αὐτῶν ἀναδέξασθαι πόλεμον. Τὸν δὲ ποιητὴν μὲν τῶν ἀγγέλων διαστασίᾳ φρουρῆσαι τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, ὅπως μὴ βίᾳ χαὶ τυραννίδι χρώμενος, δοράτως ἐπιῶν, οὺς διὰ φθόνον ἐμίσησεν, ἀδεῶς διαφθείρει, τὴν δὲ ἀγωνιστυκὴν οὐχέτι διὰ μάχην " καταλῦσαι ν, ἵνα δείξῃ τοὺς ἀρίστους ἢ πϑλη, χαὶ γένωνται ἀνδραγαθίας ἀρχέτυπα. Οὗ δὴ ἕνεκα τὴν βιαίαν ἔχείνου προσθολὴν δισκωλύσας τῇ τῶν ἀγγίλων φρουρᾷ, τὴν τῶν λογισμῶν συνεχώρησεν ἀγωνίαν, ὅπως τοὺς , ἀξιονίκους ἀποφήνῃ τῶν στεφάνων ἀξίους, οὐκ αὖτὸς μὲν ἐκεῖνον εἰς ἀντιπάλου τάξιν ἀποχληρώσας, εἰς δέον δὲ τῇ ἐκείνου πονηρίᾳ χρησάμενος 4, χαῦάπερ οἱ ἰατροὶ τῇ ἐχίδνῃ εἰς νοσημάτων ἀπαλλαγήν. Νρωγρέρου Κωνστοντιγουπόλεως, ἐκ τοῦ κατὰ Εἰκογομάχων. Ἴσμεν ὃὲ χαὶ πιστεύομεν, ὅτι τὰ; εἰς Θεὸν δοξολογῆς ἡμῶν διὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσάγεσθαι, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς τὸ, «Οἱ ἄγγελος αὑτῶν διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου, τοῦ ἐν
cut Joannes in Apocalypsi : Solve quatuor angelos A • qui Euphrate presunt 14, et detinentur, ut per mittant gentibus bellum usque ad tempus Dei longanimitatis, donec imperet ut per ipsos fial ultio sanctorum suorum. Detinentur enim a Spi• ritu angeli qui præsunt, nec eis ultionis tempus conceditur; propterea quod justitia eos nondum solverit, ut solvant reliquas gentes propter injuriam in sanctos. Gentes enim solvuntur et invadunt terram, ut dicit Joannes et prophete: noti autem angeli movent gentes ad appetitum ulciscendi. Ex Cyrillo, de adoratione in spiritu. Scimus sanctos angelos esse ordinatns ad opem ferendam credentibus, et ut sint veluti duces populorum. Ex Theodoreto de curandis Gracanicis affectionibus. Quoniam paulo ante memini dæmonum, operæ pretium esse existimo ea ostendere quæ de iis sentimus: eos enim et corum principem divina eloquia Satanam appellant. Significat autem no.. men sermone Hebræo apostatam, id est, eum qui defecit. Vocatur quoque diabolus, ut qui apud homines Deum calumnietur, 338 et ipsis hominibus inter se immittat litem et contentionem. Eos nos dicimus ab initio a Deo creatos esse non malos; sed mentis aversione a melioribus ad deteriora esse prolapsos, et iis non contentos quæ praebucrat Creator, majora appetiisse; superbiæ autem et arrogantia vitium suscepisse; excidisse vero, et esse privatos honore qui eis fuerat datus ab initio. Deinde adversus homines, ut qui divina essent honorati imagine, rabic esse percitos, et adversus cos suscepisse bellum. Creatorem autem angelorum praesidio custodisse hominum genus, ne (vi utens ac tyrannide) dum sub aspectum non cadit, ex occulto invadens, secure cos perderet quos propter invidiam odio haberet; sed contra euin certamen et pugnam non prohibuisse ut optimos et præstantissimos lucta ostenderet, magnique et fortis animi essent exemplaria. Quamobrem, cum angelorum præsidio illius violentam prohibuisset irruptionem, rationis, et cogitationum concessit certamen, ut victores pronuntiaret corona dignos ; non ipsum quidem asciscens tanquam adversarium, sed ad id quod oportuit, utens ejus scelere ae nequitia, quemadmodum medici, ad propulsandos morbos, vipera uti solent. Ex Nicephoro Constantinopolitano adversus Iconomachos. Scimus et credimus nostras in Deum glorificationes et laudes per sanctos offerri angelos; siquidem verum est illud: Angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui est in cœlis ", › quid S. ANASTASII SINAIT.E
col. 625–626page 158 of 270
PG 89:625agentes, aut quid operantes, nisi quod nostras pe οὐρανοῖς, ο τί πράττοντες, ἢ τί ἐργαζόμενοι, ἢ πάν- Α βαώθ εἰσάγοντες, ἵλεων ἡμῖν αὐτὸν ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις κατασκευάζουσιν ; Περὶ τῶν εἰδωλοθύτων φησί· . Οίδαμεν, ὅτι πάντες γνῶσιν ἔχομεν. » Πολλοὶ γὰρ παρὰ Κορινθίοις μαθόντες, ὅτι ο Οὐ τὰ εἰσερχόμενα κοινοῖ τὸν ἄν ὠφελῆσαι δυνάμενα, ἀμέτρως τελειότητι τῆς γνώείχαν τῶν δείπνων ἐκείνων, ἐπειδὴ τοὺς τελεωτέ Ὥσπερ • οὖν δηλῶν, ἔλεγεν· . Εἰ δέ τις ἀγαπᾷ τὸν Θεόν, οὗτος ἔγνωσται ὑπ' αὐτοῦ. » Ωστε οὐ τὸ τελείαν, φησί, γνῶσιν ἔχειν κωλύω, ἀλλὰ τὸ μετὰ ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΘ'. Οτι ἐδίδαξεν ἅπαξ κακῶς τὸν ᾿Αδάμ. Πρὸ τῆς παρακοῆς ὁμότιμος ἦν τῷ ἀνδρὶ ἡ γυνή. Οἷς ἐχρήσατο ζήμασιν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς διαπλάσεως τοῦ ἀνδρός, τούτοις καὶ ἐπὶ τῆς δημιουργίας τῆς γυναικός. Ωςοὐκ εἶπε· Γενηθήτω ἄνθρωπος· οὕτω καὶ ἐπὶ ταύτης οὐκ εἶπε· Γενηθήτω γυνή, ἀλλὰ ἐνταῦθα, « Ποιήἁμαρτίαν, ο Πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἀποστροφή σου, τιμον, καὶ οὐκ ἐχρήσω καλῶς τῇ ἀρχῇ· μετάβηθι τοίδέξη: ε τὴν δουλείαν. Οὐκ οἶδας ἄρχειν, γενοῦ τοίνυν αὐτός σου κυριεύσει. • Πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἀπο τρέπω, οὐδὲ αὐθεντεῖν ἀνδρός· καὶ γὰρ ἐδίδαξεν ἅπαξ titiones ad aures Domini Sabaoth omnino addu- De idolothytis dicit: Scimus quod omnes habemus scientiam 16. › Multi enim apud Corinthios tunc, cum didicissent quod, « Non quæ intrant in os, ædes ingrediebantur, et mensarum quæ illic sterbantur, neque sciebant ea despicere, cœnas illas et hinc maxime ledebantur. Ideo dicit : « Scientia,, ficat '9'. . Quod declarans dicebat: . Si quis diligit Deum, is cognitus est ab ipso . . Quamobrem non prohibeo perfectam habere scientiam, sed cum Ante inobedientiam in eodem honore erat mulier quo vir etenim quibus verbis usus est Deus in viri formatione, iisdem usus est etiam in creatione et non dixit Fiat homo: ita etiam in hac non non recte usa es virtute ; transi ad subjectionem : • Ad virum tuum conversio tua, : hoc est, refumitto, o neque auctoritatem in virum exercere : etτως γε τάς αἰτήσεις ἡμῶν εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐκπορευόμενα, ο καί, ὅτι τὰ εἴδωλα, ξύλα, καὶ λίθοι, καὶ δαίμονες, οὔτε βλάψαι, οὔτε σεως ταύτης ἐκέχρηντο, καὶ εἰς τὴν ἑτέρων, καὶ εἰς ἑαυτῶν βλάβην. Καὶ γὰρ εἰδωλεῖα εἰσῄεσαν, καὶ τῶν αὐτόθι μετεῖχον τραπεζῶν, καὶ μέγαν ἐντεῦθεν τὸν ὄλεθρον ἔτιχτον. Οἵ τε γὰρ ἐπὶ τῶν εἰδώλων ἔχοντες ρους ἑώρων τοῦτο ποιοῦντας, καὶ τὰ μέγιστα ἐντεῦ περ γὰρ εἶπεν ἐπ' ἐκείνῳ· « Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ὁμοίωσιν, καὶ σωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ' αὐτόν ", ο Μετὰ δὲ τὴν καὶ αὐτός σου κυριεύσει. » Ἐποίησά σε, φησιν, ὁμό νυν ἐπὶ τὴν ἐπιταγήν. Οὐκ ἤνεγκας τὴν ἐλευθερίαν, στροφή σου, ο τουτέστιν, ἡ καταφυγή σου, ὁ λιμήν σου, ἡ ἀσφάλειά σου. κακῶς, καὶ ηὐθέντησε, καὶ πάντα κατέστρεψεν Γ ἔτι. τον φόβον, καὶ οὐκ εἰδότες αὐτῶν καταφρονεῖν, μεττῶν ἀρχομένων, καὶ τὸν ἄνδρα ἐπίγνωθι κύριον, καὶ 1* 1 Cor. vitı, 1. » Gen. 11, 18. hac perfectissima cognitione usi sunt immoderate, 20 ibid. 3. 1 1 Tim. 1, 12. 13 Gen. 1. 19 Matth. xv, 11. 19 1 Cor. VIII. 1. 3. Gen. m, 16; 1 Cor. 14, 54. VARIE LECTIONES. • ἤπερ, ' ἐπιτρέπω. κ καὶ αὐτόν. * κατάδεξαι. QUESTIONES. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΗ. Πως νοητέον τό, « Η γνώσις φυσιοῖ, ἡ δὲ ἀγάπη οικοδομεῖ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. θεν ἐβλάπτοντο. Φησίν, « Η γνῶσις αὕτη, ο ἡ τῆς θεν τελειότης, ο φυσιοῖ, ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεί. ἀγάπης ταύτην ἔχειν, καὶ πρὸς οἰκοδομήν, Διατί φησιν ὁ Ἀπόστολος· « Οὐκ ἐπιτρέπειν ! γυναῖκα διδάσκειν ν ; Διὰ τοῦτο τοίνυν, « Διδάσκειν γυναικὶ οὐκ ἐπισ QUESTIO LVIII. Quomodo est intelligendum illud : «Scientia infαι, charitas ædificat ¹8 ? RESPONSIO. ipsa scilicet perfectio, inflat; charitas autem ædicharitate et ædificatione conjuncta:n. QUESTIO LIX.
€26 2j. centes, eum reddunt propitium propter ea quæ gessimus? • coinquinant hominem, sed quæ exeunt ; et, quod idola sunt ligna, et lapides, et damones, 339 qui [qua] nocere non possent, nec prodesse ; et in aliorum et in suum damnum. Idolorum enim nebantur participes erant; et hinc magnum afferebant exitium. Nam qui idolorum metu adhuc teneinibant, quoniam hoc facere videbant perfectiores, . Cur dicit Apostolus: Mulieri docere non permitto 31 ? Propterea quod semel male docuit Adamum. mulieris. Sicut enim dixit in illo : e Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ", › dixit : Fiat mulier; sed : « Faciamus homini adjutorium simile sibi s. . Post peccatum autem : Ad virum tuum conversio tua, et ipse dominabitur tibi ". » Feci, inquit, te honore æqualem, et non tulisti libertatem, suscipe servitutem: nescivisti imperare, sis ergo ex iis qui parent imperio. Virum agnosce dominum, et ipse tibi dominabitur. gium tuum, portus tuus, tutela tua. Propterea ergo dicit: Mulieri docere non perenim semel docuit, et usa est auctoritate, et evertit
col. 627–628page 159 of 270
PG 89:627ἀλλ' εἶναι ἐν ἡσυχίᾳ. Καὶ τὸν ὁμόζυγον αὐτῇ Ἀδόμ ἔκπτωτον τοῦ παραδείσου γενέσθαι πεποίηκε. Λέ γει δὲ τὴν αἰτίαν· « Αδάμ γὰρ, φησίν, οὐκ ἠπατήθη, ἡ γυνὴ ἀπατηθεῖσα, ἐν παραβάσει γέγονε. » Διὰ τοῦτο, φησὶν, ἀπὸ [τοῦ] τῆς διδασκαλίας αὐτὴν κατεβίβασα θρόνου. Ο γὰρ διδάσκειν οὐκ εἰδὼς, μανθανέτω· εἰ δὲ μὴ βούλοιτο μανθάνειν, ἀλλὰ διδάσκειν, καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς μανθάνοντας προσαπολλύει. "Οπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς τότε γέγονε, καὶ διὰ τοῦτό φησι· « Γυνὴ ἐν ἡσυχίᾳ μανθανέτω, καὶ ἐν πάσῃ ὑποταγῇ. » Η γὰρ ἀνυποταξία αὐτῆς καὶ αὐθάδεια παγκόσμιον ὄλεθρον καὶ ναυάγιον ἐπήνεγκεν, ὅθεν φησὶν ὁ Σοφός ο Απὸ γυναικὸς ἀρχὴ ἁμαρτίας, καὶ δι' αὐτὴν ἀποθνήσκομεν πάντες. » λέγει δὲ καὶ ὁ Παροιμιαστής· • Πολλούς τρώσασα καταβέβληκε, καὶ ἀναρίθμητοί εἰσιν, οὓς πεφόνευσε. Διὸ καὶ παρακινεῖ τε λέγων· ε Μή πότε, ε φαύλη γυναικί· μέλι γὰρ ἀποστάζει ἀπὸ χειλω γυναικός πόρνης, ἢ πρόσκαιρον λιπαίνει σὸν φάρυγγα, ὕστερον μέντοι πικρότερον χολῆς εὑρήσεις, καὶ ἠκονημένον μᾶλλον μαχαίρας διστόμου.» Και, «Γυνὴ ἀνδρῶν ψυχάς τιμίων ἀγρεύειν, ἀνεπτερωμένη ἐστὶ καὶ ἄσωτος, • ἐν οἴκῳ οὐχ ἡσυχάζουσιν οἱ πόδες αὐτῆς· χρόνον γάρ τινα έξω ῥέμβεται, χρόνον δὲ ἐν πλατείαις παρὰ πᾶσαν πλατείαν διέρχεται. καὶ παρὰ πᾶσαν γωνίαν ἐνεδρεύει. » Και, ο Οδοι ᾅδου ὁ οἶκος αὐτῆς, κατάγουσαι εἰς ταμιεῖα θανάτου, καὶ οὐκ ἐπίσταται αἰ· ύνην. « Εσθίει 2 γὰρ ἐπὶ θύραις τοῦ ἑαυτῆς οἴκου ἐπὶ δίφρου ἐμφανῶς, ἐν πλατείαι. προσκαλουμένη ρ τοὺς παριόντας. » Καὶ, ο "Αόης, καὶ ἔρως γυναικός, και Τάρταρος, καὶ γῆ, οὐκ ἐμπιπλαμένη ὕδατος, καὶ πῦρ, οὐ μὴ εἴπωσιν· Αρκεῖ. » – • Τοιαύτη ὁδὸς μοιχαλίδος, ή, ὅταν πράξῃ, ἀπονιασμένη, οὐδὲν φησι πεπραχέναι ἄτοπον. » Και, « Κρείσσον οἰκεῖν ἐν γῇ ἐρήμῳ, ἢ μετά γυναικὸς γλωσσώδους και μαχμου. » Καὶ, ιΩσπερ σκώληξ ἐν ξύλῳ, οὕτως ἄνδρα ἀπόλλυσι γυνὴ κακοποιός. Καὶ, ο Ωσπερ σταγόνες ἐκβάλλουσιν ἄνθρωπον ἐν ἡμέρᾳ χειμερινῇ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ, οὕτω γυνὴ λοίδορος ἀπὸ τοῦ ἰδίου οἴκες. Και, « Ὥσπερ ἐνώτιον χρυσοῦν ἐν ῥινίοις συός, οὕτω γυναικὶ κακόφρονι κάλλος. Καὶ ὁ Ἐκκλησιαστής • Ευρίσκω, φησί, πικρότερον ὑπὲρ θάνατον συνετὴν γυναῖκα, ἥτις ἐστὶ θήρευμα και σαγήνη καρδίας. Δεσμοί ἐν χείλεσιν τ' αὐτῆς· καὶ ἀγαθὸς πρὸ προδο ώπου Θεοῦ ἐξαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς, ὁ δὲ ἁμαρτάνων συλληφθήσεται ἐν αὐτῇ., Καὶ, ε"Ανδρα ἕνα ἀπὸ χιλίων εὗρον ἀγαθὸν, γυναῖκα δὲ ἐν πᾶσι τούτοις οὐχ εὗρον. Κρείσσων γὰρ πονηρία ἀνδρός, ἢ ἀγαθοποιός γυνή. Και, « Πᾶσαν πληγήν, καὶ μὴ πληγὴν καρδίας, καὶ πᾶσαν πονηρίαν καὶ μὴ πονηρίαν, γυναικός, ο Και, Μικρά πάσα κακία προς κακίαν γυναικός. » Και, Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ Σειράχ παραινεί, λέγων· « Μή δῷς γυναικὶ ἐπιβῆναι ἐπὶ τὴν ἰσχύν σου. Καὶ. γεπήγαγεν. * παρακαλεῖ, ἐκάθισε. lta 70. Cod. N. Ισθίει, comedit. "' καρδία αὐτῆς. Δεσμὸς εἰς χεῖρας.
S ANASTASII SINAITE omnia; sed esse in silentio : quandoquidem fecit A ut conjux suus Adam paradiso excideret. Addit causam : ‹ Adam, inquit, non est seductus; mulier autem seducta in prævaricationem fuit 15 : : propterea eam dejecit a sede doctrinæ; qui enim nescit docere, discat. Si nolit discere, et se et eos qui discunt perdit; quod tunc quoque accidit in muliere; ideo dicit: Mulier in silentio discat cum omni subjectione”: › ejus enim inobedientia et arrogantia toti mundo intulit exitium et naufragium. Dicit enim Sapiens: A muliere initium peccati, et propter ean 340 morimur omnes In eamdem sententiam scriptor Proverbiorum : • Multos vulneratos dejecit, et innumerabiles sunt quos occidit s. Et ideo adhortatur dicens : « Noli attendere malæ mulieri: mel enim distillat a labris mulieris meretricis, quæ ad tempus mollit guttur tuum, postea autem invenies felle amarius, et magis acutum quam sit gladius anceps”. » Et : ‹ Mu · lier venatur animas virorum pretiosorum 30; › est alata et prodiga, cin domo non quiescunt pedes ejus : aliquando enim foris vagatur, aliquando in plateis in omni angulo insidiatur "; » et : « Viæ inferi, domus ejus deducens ad penetralia mortis *, › et neseit pudorem. ‹ Sedet enim in foribus domus sue, super sella in plateis accersens prætereuntes ". » Et : « Infernus, et arnor mulieris, et Tarlarus, et terra non repleta aqua, et ignis, nequaquanı dixerint : Sufficit ".» Et : ‹ Talis est via adulteræ, quæ patrato flagitio tergens os suum dicit : Non sum operata malum **. • Et : « Melius est habitare in terra deserta, quam cum muliere linguace et pugnace . . Quomodo vernis in ligno s, ita virum perdidit mulier maligna. Et : Quomodo stillæ ejiciunt hominem in die hiberno e domo sua, ita mulier maledica a domo sua 38. , Ε: : « Quomodo inauris aurea in naribus porci, ita malignæ mulieri pulchritudo . . Et Ecclesiastes : • Invenio, inquit, morte auariorem mulierem, quæ la.. queus venatorum est, et sagena cor ejus; vincula sunt manus illius. Qui placet Deo, effugiet illam ; qui autem peccator est, capietur ab illa *. · Ε: : Hominem unum ex mille inveni, bonam autem mulierem in his omnibus non inveni ". > Similiter etiam Sirach admonet, dicens: ‹ Non dederis mulieri ut ascendat super vires tuas ". Et Melior est enim viri iniquitas, quam mulier • benefaciens 4. EL : Omnem plagam, et non plagam cordis, et omnem nequitiam, et non nequitiam mulieris“. › Et : ‹ Omnis iniquitas parva est ad • VARIE LECTIONES. ss ibid. 11. s Eccli. xxv. 33. 18 Prov. vul, 26. 3 Prov. v. 2-1. 20 Prov. vi, 20. ss ibid. 27. ** Prov. ix, 14, 15. » Prov. XXX, 16. 28 ibid. 20. 2* Prov. 5x1, 10. 38 Prov. xix, 13. so Prov. XI, 22. to Eccle. vit, 27. As ibid. 29. * Eccli. IX, 2. * Eccli. xxv, 18, 19. 95 | Tim. ut, 14. 21 Prov. vu, 11, 12. 7 Prov. xxv, 20. **Eccli. XLII, 14.
col. 629–630page 160 of 270
PG 89:629• Οὐκ ἔστι κεφαλὴ ὑπὲρ κεφαλὴν ἔφέως, καὶ οὐκ ἔστι κακία ὑπὲρ κακίαν γυναικός. Καὶ συνοικῆσαι λέοντι καὶ δράκοντι εὐδόκησον, ἢ συνοικῆσαι μετὰ πονηρᾶς γυναικός· ἀχλεύει τὴν ὅρασιν αὐτῆς, καὶ ἀνάβασις ἀμμώδης ἐν ποσὶ πρεσβυτέρου, οὕτω γυνή γυναικὸς, καὶ γυναῖκα μὴ ἐπιθυμήσῃς. «Μὴ δῷς ὕδατι διέξοδον, μηδὲ γυναικὶ πονηρᾷ παρρησίαν ἐπὶ σέ, εἰ μὴ πορεύηται κατά χεῖράς σου, ἀπὸ τῶν γυνή μέθυσος, καὶ ἀσχημοσύνην αὐτῆς οὐ μὴ συγ κατέναντι παντὸς πασσάλου καθίσεται, καὶ ἔναντι βέ μετεωρίσματι ὀφθαλμῶν καὶ ἐν τοῖς βλεφάροις αὐτῆς τὸ πρόσωπόν σου. » Καί, « Ἐπὶ θυγατρὶ ἀδιατρέπτῳ στερέωσον φυλακήν, ἵνα μὴ εὑροῦσα ἄνεσιν, ἑαυτῇ λαλιὰν ἐν πόλει, καὶ καταισχύνῃ σε ἐν πλήθει πολλῶν. ο - ο Γυνή πονηρά, μερίς πονηρὰ, καὶ ἀνδρὶ ἁμαρτωλῷ δοθήσεται.» παράβασιν· • Πληθύνων πληθυνῶ τὰς λύπας σου, καὶ τοὺς στεναγμούς σου. » Πολλῆς γὰρ λύπης, στεναγμού, καὶ ὀδύνης, καὶ στενοχωρίας ἡμῖν ἐγένετο πρόξενος· ἔθεν φησίν· ὁ Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἐπιστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει.» Καὶ διὰ τοῦτο νομοθετεῖ ὁ ᾿Απόστολος, λέγων· ο Α ἡ Ἐκκλησία τῷ Κυρίῳ· ὅτι κεφαλὴ τῆς γυναικός ἐστιν αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ἐν παντί. » Καὶ, Και, « Ανήρ μὲν γὰρ οὐκ ὀφείλει κατακαλύπτεσθαι τὴν κεφαλήν, εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων· γυνὴ δὲ δόξα ἀνδρός ἐστιν. Οὐ γάρ ἐστιν ἀνὴρ ἐκ γυναικός, ἀλλ' ἡ γυνὴ ἐξ ἀνδρός· καὶ γὰρ οὐκ ἐκτίσθη ἀνὴρ διὰ τὴν γυναῖκα, ἀλλὰ γυνὴ διὰ τὸν ἄνδρα. » Και, • Αἱ γυναῖκες ὑμῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις σιγάτωσαν· λουσιν, ἐν οἴκῳ τοὺς ἰδίους ἄνδρας επερωτάτωσαν· • Γυνὴ ἐν ἡσυχία μανθανέτω ἐν πάσῃ ὑποταγῇ. Γυα Ει : • πρόσχες. σκοτοῖ τὸ πρόσωπον αὐτῆς, ὡς ἄρχος Β., Καὶ, «Ωσπερ γλωσσώδης ἀνδρὶ ἡσύχῳ. Και, ο Βοοζύγιον σαλευόμενον γυνὴ πονηρά· ὁ κρατῶν αὐτῆς, ὡς δρασσόμενος σκορπίου, ο Καὶ, « Μὴ προσπέσῃς ἐπὶ κάλλος σαρχῶν σου ἀπότε με αυτήν. Καὶ, « Οργή μεγάλη καλύψῃ. » Και, ο Ὡς διψῶν ὁδοιπόρος στόμα ἀνοίξει, καὶ ἀπὸ παντὸς ὕδατος του σύνεγγυς πίεται, καὶ λους ἀνοίξει φαρέτραν. 3 Και, ο Πορνεία γυναικὸ; ἐν γνωσθήσεται.» Και, « Εἰ θυγατέρες σοί εἰσι, πρόσ έχει τῷ σώματι αὐτῶν, καὶ μὴ ἱλαρώσῃς πρὸς αὐτὰς χρήσεται, και ποιήσει σε επίχαρμα ἐχθροῖς, καὶ Εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ Θεὸς πρὸς αὐτὴν μετὰ τὴν γυναίκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ὑποτασσέσθωσαν €, ὡς ὁ ἀνὴρ, ὡς ὁ Χριστὸς τῆς Ἐκκλησίας· καὶ ὥσπερ + Εκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ • Θέλω ὑμᾶς εἰδέναι, ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλή ἔστι ὁ Χριστός· κεφαλὴ δὲ τῆς γυναικὸς ὁ ἀνήρ. » οὐ γὰρ ἐπιτέτραπται αὐτοῖς λέγειν ', ἀλλ' ὑποτάσσεσθαι, καθὼς ὁ νόμος λέγει. Εἰ δέ τι μαθεῖν ἐθέ αἰσχρὸν γάρ ἐστι γυναιξὶν ἐν ἐκκλησίᾳ λαλεῖν. » Και, ** Eccli. xxv, 26. * Eccli. XXVI, suis subdite sint, sicut Domino; vir caput est 67 ibisl. 27. ** Eccli. xxvi, 10. 49 Eccli. xxv, 8° ibid. 95. 68 ibid. 12. * Ecci. vil, 26. 30 Ecoli. ALII, 11. Ephes. r, 22-21. Cor. xiv, 34, 5. no 1 Cor. 1, 53. et ibid. 7-9. * ibid. 22-21. σε ibid. 15. sr Gen. 1, 14. *9 1 Tim. 1, 11, 12. 68 ibid. VABLE LECTIONES. · ἀχρειῖ, ὁ ἄρκτος Lxx, ὡς σάκκον. χρήσηται, ο υποτάσσεσθε. · αὐταῖς λαλεῖν.
A iniquitatem mulieris 45. » Ει : « Non est, inquit, c3- 26. put supra caput serpentis, et non est malitia supra malitiam mulieris. Habitare cum leone et dracone est melius quam habitare cum muliere : iniquitas enim mulieris obducit caligine ejus aspectum, et obscurat ejus faciem, sicut ursus. . Et : « Sicut ascensus arenosus in pedibus senis, ita mulier lin- Jugumn boum 341 quod guas viro quieto s. » Ει : « labascit, est mulier nala ; qui eam tenet, sicut qui Ne procideris ad apprehendit scorpium ". . Ει : • pulchritudinem mulieris, et mulieremn ne concupiveris s. » Et : • Ne des transitum aquæ, nec linguaci mulieri dicendi libertatem adversus te. Si non ambulet secundum manus tuas, abscinde eam a te 3º. › Et : ‹ Ira magna mulier ebriosa, et non conteget suam turpitudinem "'. Εt : « Sicut sitiens viator os aperiet, et ex omni aqua propinqua bibet ; ex adverso cujusvis valli sedebit, et contra telum aperiet pharetram ". » Et : « Fornicatio mulieris in elatione oculorum, et in superciliis ejus agnoscetur ³³. › Et : « Si sint tibi filiæ, attende corpori earum, et ne exhilaraveris ad ipsas faciem tuam *. Super filiam instabilem adhibe custodiam, ne si invenerit remissionem, se ipsa utatur, et te faciat ludibrium inimicis, et fabulam in civitate, et te dedecore afficiat in multitudine multorum 8. Et: : Mulier mala, portio mala, et dabitur viro peccatori ". » ' Jure ergo ei dixit Deus post transgressionem ; Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et gemitum tuum 87 : › magnum enim dolorem, et gemitui, et angustian nobis conciliavit. Unde dicit : • In doloribus paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tibi dominabitur 58. › Propterea legem statuit Apostolus dicens: Mulieres viris mulieris, sicut Christus caput est Ecclesiæ; et sicut Ecclesia subjecta est Christo, ita etiam mulieres suis viris in omnibus 89., Et: Volo vos scire quod omnis viri caput est Christus, caput autem mulieris vir 6º. › Et : ‹ Vir non debet velare caput, quoniam imago et gloria Dei est : mulier est gloria viri: non enim vir ex muliere est, sed mulier ex viro: etenim non creatus est vir propter mulierem, D sed mulier propter virum ". . Ει : « Mulieres vestræ in ecclesiis taceant; non enim permissum est eis loqui, sed subjici; sicut etiam dicit lex. Si quiet autem velint discere, domi suos viros interrogent; turpe est enim mulieribus in ecclesialoqni › El ⚫ Mulier in silentio discat in omni subjectione; mulieri autem docere non permitto, neque dona nari in virum, sed esse in silentio "., EX: V dua eligatur non minus sexaginta announen, 28. 56 Eccli. Nas. 11. . QUÆSTIONES..
col. 631–632page 161 of 270
PG 89:631ναικὶ δὲ διδάσκειν οὐκ ἐπιτρέπω, οὐδὲ αὐθεντεῖ, 6. ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ εἶναι ἐν ἡσυχίᾳ. » Και, ο Χήρα καταλεγέσθω μὴ ἐλάττων τῶν ἑξήκοντα γεγονυία, ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή, ἐν ἔργοις καὶ λόγοις καλοίς μαρτυἁγίων πόδας ένιψεν, εἰ θλιβομένοις ἐπήρκεσεν, εἰ παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ ἐπηκολούθησε.» Και, « Ἡ ὄντως ευχαῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας· ἡ δὲ σπαταλῶσα, ζῶσα τέθνηκε. » Και, ο Νεωτέρας δὲ χώρας παραιτοῦ· ὅταν γὰρ καταστρηνιάσωσι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν ἐθέτησαν· ἅμα δὲ καὶ ἀργαὶ, μανθάνουσι περιερχόμεναι τὰς οἰκίας, οὐ μόνον δὲ ἀργαί, ἀλλὰ καὶ φλύαροι, καὶ περίεργοι, λαλοῦσαι τὰ μὴ δέοντα. Και, « Γυ θυμίαις ποικίλαις, πάντοτε μανθάνοντα, καὶ μηδέ ποτε εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν δυνάμενα. Οὐδὲν τοίνυν θηρίου ἐφάμιλλον γυναικός πονηρᾶς και γλωσσώδους. Τί γὰρ λέοντος δεινότερον ἐν τετράποσιν; ἢ, τί ὠμότερον δράκοντος ἐν ἑρπετεῖς; ἀλλ᾽ οὐδὲν πλὴν γυναικός πονηρᾶς. "Οτι δὲ λέων καὶ δρά κων ἐν τῷ κακῷ ἐλάττω τυγχάνουσι, μαρτυρεῖ ὁ σοφός Σολομών, λέγων· «Συνοικήσαι λέοντι καὶ δρά κοντι ευκολώτερον, ἢ μετά γυναικός πονηράς. ο Καὶ γὰρ λέοντες τὸν Δανιὴλ ἐν τῷ λάκκῳ ἡδέσθησαν, τὸν Ναβουθ Ιεζάβελ ἐφόνευσε. Τὸ κῆτος ἐν τῇ κοιλία τὴν Ἰωνᾶν ἐφύλαξε, Δαλιλὰ δὲ τὸν Σαμψών ξυρίσασα τοῖς ἀλλοφύλοις παρέδωκε. Δράκοντες, καὶ ἀσπίδες, καὶ κεράσται ἐν τῇ ἐρήμῳ τὸν Ἰωάννην ἐτρόμαξαν, Ηρωδιάς δὲ αὐτὸν ἐν ἀρίστῳ ἀπέτεμεν. Οἱ κόρακες τὸν Ἡλίαν ἐν τῷ ὄρει διέθρεψαν, ἡ δὲ Ιεζάβελ αὐτόν, μετὰ τὴν εὐεργεσίαν τοῦ ὑετοῦ, πρὸς φόνον κατ εδίωκε· καὶ φοβηθεὶς ἔφυγεν εἰς τὴν ἔρημον, αλλ τεσσαράκοντα ἡμερῶν, καὶ ῥαθυμήσας ᾐτήσατο ἀπο θανεῖν, λέγων· « Κύριε ὁ Θεός μου, ἱκανούσθω, νῦν δὴ λάβε τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι οὐ κρείσσων ἐγώ εἰμι ὑπὲρ τοὺς πατέρας μου. » Οίμοι, ὁ προφήτης ἐξοβήθη γυναῖκα, ὁ τῆς οἰκουμένης ὅλης τὴν ὑετὴν ἐν τῇ γλώσσῃ βαστάζων. Ο πῦρ οὐρανόθεν βήματα κατενέγκας, καὶ δι' εὐχῆς νεκρὸν ἐγείρας, γυναίκα ἐφοβήθη. Οὐδεμία γὰρ κακία συγκρίνεται γυναικ! πονηρά. Μαρτυρεῖ μοι τῷ λόγῳ καὶ ὁ Σοφὸς λέγων· • Οὐκ ἔστι κακία ὑπὲρ κακίαν γυναικός, ο ἢ τὸ κακλεί τῷ διαβόλῳ καὶ ὀξύτατον ὅπλον. Διὰ γυναικὸς γάρ ἐξ ἀρχῆς τὸν Ἀδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ κατέστρεψε διὰ γυναικὸς τὸν Ἰωσὴφ ἐν φυλακῇ κατέκλεισε διὰ γυναικὸς τὸν Δαβὶδ πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου δολοφονίαν ἐξέμεινεν *· καὶ διὰ γυναικὸς τὸν σοφώτατον Σολομώντα πρὸς παράβασιν κατέστρεψε· διὰ γυναικὸς τὸν Σαμψών ετύφλωσε· διὰ γυναικὸς Ηλίαν ἐδίωξε· διὰ γυναικὸς τὸν τοῦ Χριστοῦ πρόδρομου ἀπέτεμε· διά γυναικός πάντας κατασφάζει, πάντας σε 11 • 65 ibid. 11-15. es | Tim. v, 9-11. es ibid. 5, Eccli. xxv, 2º, 25. · τικεν. h σε σωρευμένα. ρευμένη· εἰ ἐτεκνοτρόφησεν, εἰ ἐξενοδόχησεν, εἰ χήρα, και μεμονωμένη, ἤλπισεν δ ἐπὶ Κύριον τὸν Θεόν, καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι καὶ ταῖς προσο λουσιν, ἔχουσαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἡθέ να κάρια σε σαρωμένα ἡ ἁμαρτίαις, ἀγόμενα ἐπι Tim. ut, 6, 7. 7 Eccli. xxv, 23. ** III Reg. CARLE LECTIONES. 18 th xxxón. Η εξάμηνο. S. ANASTASH SINAITE Εἰς τὴν 'Ηρωδιάδα.
fuerit unius viri uxor, in operibus et sermonibus & bonis habens testimonium. Si filios educavit, si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit, si afflictis succurrit, si omne bonum opus est secuta ". » Et : « Quæ vere vidua est, et desolata, speret in Deum, et instet in obsecrationibus et orationibus nocte et die : nam quæ in deliciis est, vivens mortua est 65. , Et Juniores viduas devita cum enim luxuriatæ fuerint in Christo, volunt nubere, habentes 342 damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt; simul autem et otiosæ discunt circuire domos, non solum autem otiosæ, sed et verbose, et curiose, loquentes quæ non oportet 63*. » Et : • Mulierculas oneratas peccatis, quæ ducuntur variis desideriis, semper discentes, et nunquam ad B scientiam veritatis pervenientes". › In Herodiadem. (Ex Chrysostomo.) Nulla fera potest comparari cum muliere mala et verbosa. Quid enim est leone terribilius in quadrupedibus? aut quid dracone sævius in reptilibus ? sed nihil sunt ad malam mulierem. Quod autem leo et draco in malo mulieri sunt inferiores, testatur Sapiens : « Habitare cum leone et dracone potius elige, quam cum mala muliere ". » Leones enim Danielem reveriti sunt in lacu; Naboth vero interfecit Jezabel. Cetus in ventre conservavit Jonam ; Dalila tondens Samsonem tradidit alienis. Dracones, et aspides, et ceraste Joannem in solitudine formidarunt, Herodias ipsi caput amputavit in prandio. Corvi aluerunt Eliam in solitudine; Jezabel ipsum post pluviæ beneficium persecuta est, ut occideret; et timore perterritus fugit in solitudinem iter quadraginta dierum, et fatigatus petiit ut moreretur, dicens : • Domine Deus, satis sit; nunc suscipe animam a me, quoniam non sum melior quam patres mei 68., Heu mihi! Propheta timuit mulierem, qui totius orbis terræ pluviam gestabat in lingua ! qui ignem e cœlo fecerat verbo descendere, et oratione mortuum excitaverat, timuit mulierem! Nulla enim malitia conferri potest cum mala muliere. Id testatur Sapiens his verbis : • Non est caput super caput serpentis, et non est D malitia super malitiam mulieris . . O malum diaboli, et arma acutissima! Per mulierem ab initio everlit Adamum in paradiso ; per mulierem Joseph. inclusit in carcere; per mulierem concitavit furore Davidem ad dolosam Uriæ cædem; per mulierem sapientissimum Salomonem impulit ad transgressionem ; per mulierem excxcavit Samsonem; per mulierem persecutus est Eliam; per mulierem Christi præcursori amputavit caput; per mulicrem omnes occidit, omnes jugulat, omnes delionestat, omnes XX, 4. F.
col. 633–634page 162 of 270
PG 89:633ατιμάζει, πάντας φονεύει, πάντας ψέγει, πάντας ὑβρίζει. Γυνὴ γὰρ ἀναιδὴς οὐδενὸς φείδεται· οὐ προφήτην αἰδεῖται, οὐχ ἱερέα ἐντρέπεται, οὐ πολιὰν τιμα. Ο κακὸν κακοῦ κάκιστον γυνὴ πονηρά. Κάν σος, ἀνήμερον θηρίον. Ἐγὼ γὰρ δὲν καὶ ἀσπίδας και λακευομένας πραΰνεσθαι· γυνὴ δὲ πονηρὰ ὑβριζομένη μαίνεται, καὶ κολακευομένη ἐπαίρεται. Κἂν ἄν δρα ἔχῃ ἄρχοντα, νύκτωρ καὶ καθ' ἡμέραν τοῖς λόγοις αὐτὸν ἐκμοχλεύουσα, πρὸς δολοφονίαν οξύνει, ὡς Ηρωδιάς τὴν Ἡρώδην· καν πένητα ἔχῃ τὸν ἄνδρα, πρὸς ὀργές και μάχας αὐτὸν διεγείρει· κἂν χήρα τυγχάνῃ, αὐτὴ δι' ἑαυτῆς τοὺς πάντας ὑβρίζει καὶ διασύρει. Φόβῳ γὰρ Θεοῦ οὐ χαλινοῖ τὴν γλῶσσαν, καὶ οὐκ εἰς τὸ μέλλον κριτήριον ἀποβλέπει, οὐ πρὸς θεὸν ἀνανεύει, οὐ φιλίας οἶδε φυλάττειν θεσμών. Οὐδέν έστι γυναικὶ πονηρᾷ παραδούναι τὸν ἴδιον ἄν δρα εἰς θάνατον· καὶ γὰρ τὸν δίκαιον Ἰὼβ ἡ ἰδία γυνὴ πρὸς θάνατον παρεδίδου λέγουσα· «Εἶπόν τι ῥῆς μα προς Κύριον, καὶ τελεύτα.» Ὦ προαιρέσεως που νηρᾶς! ὦ γνώμης ἀνοσίου ! Οὐκ ἠλέησεν, ὁρῶσα τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς τὰ σπλάγχνα ὑπὸ τῶν ἀναξεουσῶν φλυκτίδων = ὥσπερ ἐπ' ἄνθρακα καιόμενα, καὶ ὅλας Έλκη φέροντα. Οὐκ ἐμαλάχθη πρὸς εὐσπλαγχνίαν, θεωροῦσα τὸν ποτε ἐν βασιλικῇ πορφυρίδι, ἄρτι ἐπὶ κοπρίας κείμενον γυμνὸν καὶ σηπόμενον. Οὐκ ηθείας, καὶ ὅσα δι' αὐτὸν ἐμεγαλύνθη καὶ ἐδοξάσθη, ἀλλ', ο Εἶπόν τι βήμα προς Κύριον, καὶ τελεύτα. ἡ χάρις γυναικός! ὢ μάλαγμα ὀδυνῶν πρατήριον! ὦ φιλίας ὁμοζύγου! οὐκ ἤρχει γὰρ αὐτῷ ἡ πρός. καιρος οδύνη, ἀλλὰ καὶ αἰώνιον αὐτῷ· προξενεῖ διὰ της βλασφημίας τὴν κόλασιν. Θέλεις ἰδεῖν καὶ ἄλλην τῆς πονηράς ταύτης όμο ζύγου γυναίκα; Ιδε μοι τὴν Δαλιδά, πῶς τὸν ἴδιον άνδρα ξυρίσατα, τοῖς ἀλλοφύλοις παρέδωκε, τὸ ἴδιον ἔθαλπε ἀγαπῶσα, σήμερον ἔθαπτεν ἁπατῶσα. Και μὴ οὐκ ἦν ὡραῖος; Καὶ τίς αὐτοῦ ὡραιότερος ὅ; γε ἑπτὰ βοστρύχους ἐπὶ κεφαλῆς ἔφερε, τῆς Επταφώτου χάριτος τὴν εἰκόνα βαστάζων. Καὶ μὴ οὐκ ἦν ἀνδρεῖος; Καὶ τίς ἦν αὐτοῦ ἀνδρειότερος; ὅσπερ λέοντα φοβερὸν ἐν ὁδῷ μόνος επάταξε, και μια σιαγόνι όπου χιλίους ἀλλοφύλους κατα έστρωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ οὐχ ἅγιος ἦν ; Τοσοῦτον ἦν ἅγιος, ὡς διψήσαντα αὐτόν ποτε ἐν σπάνε! ὕδατος εὖΝΟΥ. μέν ἐστι πενιχρά, τῇ κακίᾳ πλουτεῖ· ἐὰν δὲ καὶ πλουτεῖν' ἔχῃ, τῇ πονηρίᾳ αὐτῆς συνεργοῦσα m, διστὸν τὴ κακόν. Αφόρητον ζῶον, αθεράπευτος νό τὰς σάρκας αὐτοῦ σκώληξι συνελισσομένας. Οὐ κατα εκάμφθη πρὸς οἶκτον, βλέπουσα αὐτὸν δι᾿ ὅλου στενάζοντα, καὶ ἀγωνιῶντα, καὶ συνεχῶς ἐκ λαγόνων ἐμνημόνευσε τῆς πρὸς αὐτὸν ἀρχαίας φιλίας καὶ συν μέλος, τὸν ἴδιον σύνευνον, ὃν ὑπεκρύβετο, ὃν χθὲς ** Job 11, 9. VARLE LECT τι συνεργούνται η φλυκταινών, " αὐτόν. · πλούτου. m (40) Desunt in ms. Græco paucala,
A vituperat, omnes probris afficit. Mulier enim inpu ; p dens nulli parcit, non reveretur prophetam, nihili facit sacerdotem, cano non habet honorem. O malum malorum pessimum, mulier mala! Etsi sit quidem pauper, est 343 dives malitia ; sin abundat divitiis, quæ adjumentum ferant ejus malitiæ, est duplex malum. Est animal intolerabile, morbus immedicabilis, ferum et immansuetum animal. Ego enim vidi etiam aspides blanditiis cicurari; et leones, et tigres, et pardos, si demulceantur, mitescere (40); mala autem mulier et contumelia affecta insanit et adulatione effertur, et si habeat inaritum principem, noctu et interdiu suis dolis eum irritans ad cædem faciendam incitat, ut Herodias Herodem. Si habet pauperem maritum, ad iram et pugnas eum excitat. Si sit vidua, ipsa per se omnes probris et contumeliis afficit: nam Dei metu non refrenat linguam, non ad futurum aspicit judicium, Deum non respicit, amicitiæ nescit servare vinculum. Pro nihilo est mulieri ad mortem tradere suum maritum: justum enim virum Job uxor sua tradebat ad mortem, dicens : « Benedic Domino, et morere 70. . O malum animi propositum ! O mentem impiam! Non mota est miseratione, videns sui mariti membra ex ebullientibus pustulis tanquam a carbonibus exuri, et totas carnes ipsius involvi vermibus. Non inflexa fuit ad misericordiam, eum videns perpetuo ingemiscere, et angi, ac perpetuo (tanquam) ex utero aliquo ulcera progignere. Non emollita fuit ad commiserationem, cernens eum, qui aliquando fuerat indutus purpura, modo nudum jacere, et putrescere in sterquilinio. Non meminit amicitiæ et consuetudinis quæ sibi cum illo intercesserat, et quanta propter ipsum fuerit ejus magnificentia et gloria ! Sed : Dic, inquit. Domino verbum aliquod, et morere. O gratia mulieris 0 medicamentum dolores afferens et aegritudines ! Ο amicitiam conjugis ! Non enim ei sufficiebat dolor qui erat ad tempus, sed per maledictum ei æternum conciliabat cruciatum. Vis videre adhuc aliam hujus malitiæ conjugalis mulierem? Vide mili Dalilain, quomodo maritu suum totonderit, et vinctum tradiderit alienigenis, membrum suum, sui tori consortem, quem fovebal, cui blandiebatur, quem deosculabatur, queni simulabat se plus quam se ipsam diligere; quem heri diligebat, hodie decipiebat; quem heri diligens fovebat, hodie decipiens sepeliebat. An non erat pulcher? Quis eo pulchrior? qui in capite gestabat septem crines, portans imaginem gratiæ septemplicis. An non erat fortis? Quis eo fortior? qui fortem leonem in via solus confccit, et una asini maxilla mille stravit alienigenas. An non el - QUESTIONES
col. 635–636page 163 of 270
PG 89:635• γόνος νεκρᾶς ὕδωρ πηγάσαι, κἀκεῖθεν τὸ ἴαμα της δίψης ἀρύσασθαι. Καὶ τὸν οὕτως ὡραῖον, τὸν οὕτως ἀνδρεῖον, τὴν οὕτως ἅγιον ἡ ἰδία γυνή, ὡς πολέμιον δήσασα, τοῖς ἀλλοφύλοις παρέδωκε. Καὶ πόθεν ἄρα γυνὴ τοῦ οὕτως ἀνδρείου κατίσχυσεν; Ἐκ τῆς οἰ κείας τοῦ ἀνδρὸς ἀγαθότητος. Τὸ γὰρ μυστήριον αὐτ τοῦ τῆς ἰσχύος νύκτωρ ἀποσυλήσασα, γυμνὸν αὐτὸν ἱμᾶσιν ἰσχυροῖς κατέστρεψε. Ειπέ μοι, θηρίον κατά τοῦ ἰδίου ἄρρενος τοιαῦτα ἐμελέτησε πώποτε ; ποία δρά καινα τὸν ἴδιον ομόζυγον ἀπολέσθαι θέλει; πεία λέαινα τὸν ἴδιον ἄνδρα πρὸς σφαγὴν παραδίδωσιν ; • Οντως ἀληθῶς, οὐκ ἔστι κακία ὑπὲρ κακίαν γυα ναικός. ο Οὐκοῦν ὁ ἔχων γυναῖκα πονηράν, για σκέτω ἤδη τοὺς τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ κεκομίσθαι μισθούς. Φησὶ γὰρ Σολομών· « Γυνὴ πονηρὰ ἀνδρὶ ἁμαρτωλῷ δοθήσεται. ο Α ξασθαι, καὶ ἐκ τῆς κατεχομένης τῇ χειρὶ αὐτοῦ πια , Τοῦ αὐτοῦ, εἰς τὸ, « Πᾶς ὁ ἐμβλέψας γυναικί. 1 « Πᾶς ὁ ἐμβλέψας, φησί, γυναικί, πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσα: αὐτὴν, ἤδη ἐμοίχευσεν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Οντως φοβερὸν τὸ παράγγελμα, καὶ πολλῆς χρεία τῆς νήψεως. Τί γάρ ἐστι γυνή; Παγὶς κεκοσμημένη, καὶ ἐξαπατῶσα τοὺς ἀνθρώπους ἐν ἡδοναῖς, φαιδρῷ μὲν τῷ προσώπῳ, καὶ ὑψηλῳ τῷ τραχήλω, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐννεύουσα, καὶ τῇ γλώσσῃ μελωδούσα, καὶ τῇ φωνῇ μιαίνουσα. • Πολλούς γάρ, φησί, τρώ σασα καταβέβληκε, καὶ ἀναρίθμητοί εἰσιν, οὓς περ φένευκε. » Διὸ λέγει ο Κάλλει γυναικός πολλοί ἐπλανήθησαν, καὶ ἡ ἐκ τούτου φιλία ὡς πῦρ ἀνακοί ται. » Τί γυνή; Ἐπὶ γῆς ναυάγιον, πηγή καxia:, θησαυρός ρυπαρίας, θανατηφόρος συντυχία, ὀφθαλμῶν ὄλισθος, ψυχῶν ὄλεθρος, καρδίας λόγχη, νέων ἀπώλεια, σκήπτρον ᾅδου, κρημνώδης πόθος. Τί γυνή ; Αγίων διαβολή, ἀνάπαυσις όψεως, διαβόλου παρα μυθία, ἀπαρηγόρητος οδύνη, ὑποκατημένη κάμενος. σωζομένων σκάνδαλον, ἀθεράπευτος κακία, καθ ημερινή λέσχη, ξενοδοχεῖον ἀσώτων, εργαστήριο δαιμόνων. Τί γυνή; Φίλτρον πονηρόν, ἀναίσχυντον θηρίον, ἀκράτητος όρμή, ἀχαλίνωτον στόμα, μυστηρίων θρίαμβος, σκοτίας ὁδηγὸς, παραπτωμάτων διδάσκαλος, ἀπόλαυσις πονηρά, ακόρεστος ἐπιθυμία, καλά σεως αἰωνίου πρόξενος. Τί γυνή; Γεῖνον φρόνημα, ἀνδρὸς ῥᾳθυμία, συγκοιμωμένη ἀκρασία, συνεγειραμένη μέριμνα, ἱματισμένη ἔχιδνα, αυθαίρετος μάχη, καθημερινή ζημία, οἰκίας χειμών, ἀνδρὸς ναυάγιο ἀνήμερον θηρίον, μοιχῶν καταγώγιον, ὅπλον διαδό λου, ἐπιθυμητή λύσσα, παγκόσμιος θάνατος. Εικ τως ἔλεγεν ὁ Σοφός· « Μικρὰ πᾶσα κακία πρὸς και κίαν γυναικός. » Σὺ δὲ, εἰ βούλει τοιούτον θερία
sanctus ? Erat adeo, ut, cum ipse aliquando siti- (quain manu 344 tenebat mortuam) aqua enanarit, et ex ea hauserit. Et tamen tam pulchrum, tam fortem, tam sanctum, ejus uxor, tanquam hostein, vinctum tradidit alienigenis. Unde autem hoc potuit? Ex mariti bonitate. Nam cum virium tanquam nudum jugulavit. Propterea propheta tibi aliquid apud eam deponas ". Quænam vero bellua, dic, quæso, adversus suum masculum hæc unquam est machinata? Quænam dracæna vult suum, perire conjugem? Quænam leæna suum conjugem tradit occidendum? Revera non est malitia supra malitiam mulieris 72. Qui ergo habet malam mulierem, sciat se jam recipere mercedem suæ iniquitatis dicit enim Sapiens : • Mulier mala dabitur viro peccatori 7, Ex eodem in illud: Omnis qui aspexerit mulierem , etc. Omnis qui aspexerit, inquit, mulierem ad concupiscendam eam, jam mæchatus est eam in corde suo ".Terribilis revera denuntiatio, ac proinde magna opus est sobrietate. Nam quid est mulier? Laqueus ornatus, et decipiens viros in voluptatibus. Lato quidem vultu, et erecto collo, oculis annuens, lingua modulans, voce inquinans, verbis incantans, pedibus ludens, figura et corporis liabitu placens, et factis occidens (42). « Multos, inquos interfecit ", » Ideo dicit : « In pulchritudine tanquam ignis, accenditur 1. » Quid est mulier? In terra naufragium, fons sceleris, thesaurus cedium, letalis occursus, lapsus ocu!orum, animarum exitium, cordis lancea, juvenum pernicies, sccptrum inferorum, præceps desiderium. Quid mulier ? Sanctorum calumnia, quies serpentis, diaboli solatium. aegritudo inconsolabilis, succensa forma, corum qui servantur scandalum, vitium immedicabile, diurnæ nugæ, prodigorum hospitium, officina demonm. Quid mulier? Malum amatorium medicamentum, impudens fera, inexpugnabilis impetus atque ap- D petitio, os efrenatum, triumphus mysteriorum, dux tenebrarum, magistra delictorum, scelerata oblectatio, cupiditas insatiabilis, sempiterni cruciatus causa. Quid mulier ? Terrena prudentia, viri socordia, simul dormiens intemperantia, simul experfisceus sollicitudo, vestita vipera, voluntaria pugna, diurnum damnum, domus tempestas, viri naufragium, immitis fera, adulterorum receptaculum, arma diaboli, rabies desiderabilis, mors totius mundi. Merito dicebat Sapiens: Parva est omnis NOT.E. visset, precatus sit in aquæ penuria, et ex maxilla suarum arcanum dolo noctu ab eo subripuisset, precipit, dicens : (41) c A tori consorte cave, ne quit, vulneratos dejecit, et sunt innumerabiles mulieris multi sunt decepti; et ex ea amicitia, 75 Matth. v, 23. το ibid. 76 Prov. vn, 26. * Eli. * Mich. vu, 5. 7 Eccli. xxv. 20. 73 ibid. 23. IX, 9. (41) Haec desunt in Graco nostro codice. (82) Bæc non sunt in Græco nostro codice. S. ANASTASII SINAITE
col. 637–638page 164 of 270
PG 89:637Πῶς, νοητέον τό· Δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ ; ν Quomodo est intelligendum illud : ‹ Duo erunt RESPONSIO EX SANCTO EPHRÆM Ηκουσας, ὅτι ο Δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ · ὁ εἷς ἑξῆς. Καὶ οἱ μὲν ἐπὶ τοῦ σώματός εἰσιν, οἱ ἐν ὕψει δυνασταί. Ἔστι γὰρ καὶ κριτής ἄδικος, ( καὶ ἔστι δίκαιος. ) Ο μὲν δίκαιος, ἐστὶν ἡγούμενος τοῦ πυρὸς, καὶ ὁ ἄδικος ἀφίεται. Οἱ δὲ ἐν τῷ ἀγρῷ· ἐν τῷ πυρί. Αἱ δὲ ἀλήθουσαι ἐν τῷ μυλῶνί εἰσι τὸ Ὅθεν φησίν, ὅτι • Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης, ο τὴν 377 Audivisti, quod lectum est : . Duo erunt et principes. Est porro injustus judex, est et justus. Justus judex est dux populi Christiani. Et relinquitur. Versantes in agro, in hoc mundo scilibiles et ignobiles. Ex his alii sunt justi, alii injuassumuntur, et injusti dimittuntur. Quomodo aufuturum ignem inexstinguibilem punitionis, neque nacein absque lignis. Cogita uxorem Lot, quomodo justitia unumquemque sua sorti tradidit. Sic etiam in judicio, justi quidem assumuntur, sicut Lot; Quomodo latro ante resurrectionem ingressus est ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΒ'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΕΦΡΑΙΜ. Ἐκ τοῦ Περί κρίσεως. παραλαμβάνεται, καὶ ὁ ἕτερος ἀφίεται. Καὶ δύο ἀλήθουσαι ἐν τῷ μυλῶνι · μία παραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται. Καὶ δύο ἐπὶ τοῦ σώματος, καὶ τὰ ὄντες κριταί, καὶ ἡγούμενοι, καὶ βασιλεῖς, καὶ λαοῦ Ἐκκλησίας. Δίκαιος δὲ παραλαμβάνεται ἀπὸ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ δηλαδή εἰσιν οἱ ἄγροικοι, καὶ οἱ ἰδιῶται, καὶ ἐλάχιστοι · γένει (δέ) καὶ πλούτῳ ἔνδοξοι, καὶ ἄδοξοι. Οἱ μὲν δίκαιοι, οἱ δὲ ἄδικοι · καὶ οἱ μὲν δίκαιοι παραλαμβάνονται, οἱ δὲ ἄδικοι ἀφίενται πλῆθος τῶν γυναικῶν, ἐν μέρει δὲ, καὶ αἱ ψυχαί, αἱ ενυλικῶς λαχούσαι ζυγὸν, καὶ ἐν ἀσθενείᾳ τὴν ζωὴν τελέσασαι. Εἰσὶ γὰρ γυναῖκες δίκαια:, καὶ εἰσὶν άδικοι. Εἰσὶν ἀσθενεῖς δίκαιοι, ὡς ὁ Ἰώβ, καὶ ὁ ἀσθένειαν, αὐτῶν ἐπεμφαίνων· οἱ δίκαιοι παραλαμΕάνονται, καὶ οἱ ἄδικοι ἀφίενται. Πῶς δὲ παραλαμ Εξονται οἱ δίκαιοι, λεγέτω Παῦλος, • Οἱ ζῶντες ἐν Κυρίῳ ἐν νεφέλαις ἁρπαγήσονται εἰς ἀέρα, καὶ - άντοτε σὺν Κυρίῳ ἔσονται. . Πῶς ἀφίενται οἱ ἄδικοι ; • Συνάξουσιν οἱ ἄγγελοι τοὺς μὲν ἐκλεκτούς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέμων· τοὺς δὲ ἀσεβεῖς ἡ κατα καύσεως πυρὶ ἀπέστῳ. Μὴ οὖν ὑπολάβης, ξύλοις ἀσβέστοις ἔσεσθαι τὸ πῦρ τῆς κολάσεως · μηδὲ τοὺς νομίζουσιν, ἀλλ' ἀπόβλεψον εἰς * Σόδομα, καὶ τῆς κάμινον δίχα ξύλων. Εννόησον τῆς γυναικὸς Λὼτ τὴν ἀπολίθωσιν, καὶ θαύμασον τοῦ πυρὸς ἀπειλήν. Αμα γὰρ ἦν ὅ τε Λωτ, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ α! δύο θυγατέρες. Καὶ οὔτε ὁ Λὼτ ἐπυρπολήθη συν ταῖς θυγατράσιν αὐτοῦ· οὔτε ἡ γυνὴ διέδρα του πυ ρὸς τὴν ἀπειλὴν· ἀλλ᾽ ἕκαστον ἡ δίκη ἰδίῳ κλήρῳ ἀπέδωκεν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κρίσεως, οἱ μὲν δίκαιοι παραλαμβάνονται ὡς Λώτ· οἱ δὲ ἄδικοι ἀφίενται, ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΓ . Πῶς ὁ Λῃστὴς πρὸ τῆς ἀναστάσεως εἰσῆλθεν εἰς τὸν παράδεισον ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οἱ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν ἐξαρνούμενο! (51), Η πρός. ΝΟΤΑ. (51) Οἱ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν ἐξαρνούμενο: · έζαρος, καὶ εἰσὶν ἄδικοι, ὡς Κάϊν, καὶ ὁ Γιεζί. ὑποκείοντας δημίους τινάς, ὡς οἱ λῆροι τῶν πολλῶν ὡς ἡ γυνὴ αὐτοῦ. οι Matth. xxιν, 40. Bs' Marc. IX, 378 Qui corporum negant resurrectionem, obji- ” Matth. xxiv, 40, 41. 93 Luc. xvi, 34. 25 I Thess. IV, 16. 35 Matth. χχιν, 31. VARIE LECTIONES.
' in agro " ? » De judicio. D injusti autem dimittuntur, sicut ejus uxor. in agro. Unus assumitur, et alter dimittitur, et dur. molentes in pistrino, una assumitur, et altera dimittitur, et duo´super tectum ", › et quæ deinceps sequuntur. Qui supra tectum, sunt illi qui excelsum locum obtinent, ut judices, duces, reges justus quidem assumitur ex igne, injustus in igne cet, sunt rustici, idiotæ, et omnium minimi et abjectissimi; sunt et clari genere ac divitiis, nosti i justi assumuntur, injusti relinquuntur in igne. Quæ in una mola molunt, significant multitudinem mulierum; in particulari vero illos quibus sors servilis et vita laboriosa et infirmitatibus obnoxia obtigit. Sunt autem mulieres justæ, et sunt injustæ. Sunt imbecilli justi, ut Job et Lazarus, et sunt injusti, ut Cain et Giezi. Unde dicit : . Duo erunt in lecto,infirmitatis, subindicans quod justi tem justi assumantur, dicat Paulus : • Qui vivunt, cum Domino rapientur in nubibus in aera, et seinper crunt cum Domino". At quomodo relinquuntur injusti? • Congregabunt angeli, electos quidem ex quatuor ventis "; impios autem exurent igne inexstinguibili ". Ne ergo existimes in lignis lictores aliquos, qui accendant, ut nugæ multorum existimant : sed aspice ad Sudomarn, et vide foruxor Lot in lapidem (salis) versa fuerit, et mirare minas ignis. Simul enim erat Lot et uxor, et duæ filiæ. Et neque Lot fuit combustus cum suis filiabus, neque ejus uxor effugit minas ignis; sed k paradisum ? 41. í Locus mancus. Istorum error Græcis ansam prabuit oρί QUESTIONES. QUAESTIO LXXII. QUESTIO LXXIII. RESPONSIO.
col. 639–640page 165 of 270
PG 89:639Ει Ει Ει Ει Ο Σολομών παραινεί, λέγων· «Υΐέ, μή σε πλα νήσωσιν ἀσεβεῖς ἄνδρες· οἱ γὰρ πόδες αὐτῶν εἰς και κίαν τρέχουσι, καὶ ταχινοί εἰσι τοῦ ἐκχέαι αἷμα. ο Μή κτήσῃ [κατα] κακῶν ἀνδρῶν ἐνείδη, μηδὲ ζηλώσῃς τὰς ὁδοὺς αὐτῶν· οὐ γὰρ μὴ ὑπνώσουσιν, ἐὰν μὴ κακοποιήσωσι.» Και· «Διεστραμμένη καρ δία τεκταίνεται κακά· ἐν παντὶ καιρῷ ὁ τοιοῦτος ταραχὰς συνίστησι. Διὰ τοῦτο ἐξαπίνης ἔρχεται ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ, διακοπή, καὶ συντριβὴ ἀνίατος, ο ὅτι χαίρει ἐν πᾶσιν, οἷς μισεῖ ὁ Κύριος, συντριβήσεται δὲ δι' ἀκαθαρσίαν ψυχῆς. Καί· ι ' ἐννεύων ὀφθαλμὸν μετὰ δόλον, συνάγει ἀνδράσι λύπας.» Και Ανήρ παράνομος ἀποπειρᾶται φίλων,» καὶ ἀπάγει αὐτοὺς ὁδοὺς ἀγαθάς· στηρίζων δὲ ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, λογίζεται διεστραμμένα, καὶ ὁρίζει τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ πάντοτε κακά. Καί·. Ἔστι κάμινος κακίας καὶ βόθρος βαθὺς στόμα παρανόμου· ὁ δὲ μισηθείς ὑπὸ Κυρίου ἐμπεσεῖται εἰς αὐτό. ο Καί·. Εάν σου δέηται ὁ ἐχθρός σου μεγάλῃ τῇ φωνῇ, μὴ πεισθῇς αὐτῷ· ἑπτὰ γὰρ εἰσι πονηρίαι ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ. ο Και· «Αξιοπιστότερα τραύματα φίλου, ἢ ἑκούσια φιλήματα ἐχθροῦ.» Και· «"Αγιον Πνεῦμα φεύξεται δόλον, καὶ ἀπαναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων καὶ ἐλεγχθήσεται ἀπελθούσης ἀδικίας. Ωσαύτως καὶ Σειράχ παραγγέλλει 9, λέγων Συντήρησον, καὶ φύλαξον ἀπὸ πονηροῦ, καὶ πρόσ εχε σφόδρα, ότι μετὰ τῆς πτώσεώς σου περιπατείς. ο Και· «Επίγνωθι, ὅτι ἐν μέσῳ παγίδων διαβαίνεις, καὶ ἐπὶ ἐπάλξεων πόλεων περιπατεῖς.» Καί «ΕΙ κτήσῃ φίλον, ἐν πειρασμῷ κτῆσαι αὐτὸν, καὶ μὴ τα χέως ἐμπιστεύσῃς αὐτῷ. Εστι γὰρ φίλος ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ παραμένῃ ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς σου καὶ ἔστι φίλος μετατιθέμενος εἰς ἔχθραν, καὶ μά χην ὀνειδισμοῦ σου ἀποκαλύψει· καὶ ἔστι φίλος κοινωνός τραπέζης, καὶ μὴ παραμείνῃς ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ ἐὰν ταπεινωθῇς, Εσται κατὰ σοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου κρυβήσεται. ο Και·. Μή ὑποστρώσῃς ἀνθρώπῳ μωρῷ σεαυτὸν, καὶ μὴ ἐξ αναστῇς ἀπὸ προσώπου ὑβριστοῦ, ἵνα μὴ ἐγκαθίσῃ ἐνέδραι τῷ στόματί σου.» Καί· ο 'Απὸ ἐχθρῶν σου διαχωρίσθητι, καὶ ἀπὸ φίλων σου πρόσεχε, καὶ υἱῷ, και η γυναικί, καὶ = ἀδελφῷ μὴ ἐῷς ἐξουσίαν ἐπὶ σὲ ἐν ζωῇ σου.» Καί· «Μὴ δῶς ἑτέρῳ τὰ χρήματά σου, ἵνα μὴ μεταμεληθῇς, δέῃ παρ' αὐτῶν. Κρεῖς σου γάρ ἐστι τὰ τέκνα δεηθῆναι σοῦ τ, ἢ σὲ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας υἱῶν σου.» Κα! ι Πρόσεχε ἀπὸ κακοῦ· πο νηρὰ γὰρ τεκταίνει· μή ποτε μῶμον εἰς τὸν αἰῶνα δώσῃ» Καί· «Μή πιστεύσῃς τῷ ἐχθρῷ σου εἰς τὸν αἰῶνα· ὡς γὰρ χαλκὸς ἰοῦται, οὕτω καὶ ἡ πονηρία αυτ τοῦ· καὶ ἐὰν ταπεινωθῇ, καὶ πορεύεται κεκυφώς.. το οι καιν. οι βρον, τι, 4 παραίνει. ο καιρός, ο παραμενει. ' ἔνεδρον, ή τη κ χή. Η μεταμεληθείς δεήσῃ αὐτῶν. συγκεκυφώς.
Salomon quoque admonet: ‹ Fili, ne decipiant ▲ te viri impii pedes enim eorum currunt ad ma lum et festinant ut effundant sanguinem 88.» Et Ne possideas malorum virorum probra, neque æmuleris vias eorum; non enim dormient, nisi malum fecerint *.» Et: ‹ Cor perversum fabricatur mala in omni tempore; qui est ejusmodi, efficit tumultus *. Propterea repente venit interitus, diruptio, et contritio immedicabilis ";» quoniam lætatur omnibus quæ odit Deus; conteritur autem propter immunditiam animæ. Et: ‹Qui dolose annuit oculo, congregat viris dolores "., Et ‹ Vir iniquus tentat amicos, et abducit eos in vias non bonas; obfirmans autem oculos suos cogitat perversa, et labiis suis definit omnia mala 98. Et Est fornax sceleris, et fossa profunda os îniqui; qui autem odio habetur a Domino, in cidet in eam 94 › Et: ‹ Si te roget inimicus tuus magna voce, ne ei credas: sunt enim septem im probitates in anima ejus 95. Meliora sunt vulnera amici quam voluntaria oscula inimici”. «Sanctus Spiritus fugiet dolosum, et auferet se a cogitationibus quæ sunt sine intellectu, el recedet a cogitationibus insipientibus *7. Similia præcipit Sirach: Conserva te, et cave a malo, et attende valde, et observa quod cum ruina tua ambulas 98..: «Agnosce, quod in medio laqueorum ingrederis, et super propugna culum civitatum ambulas ".» Et:. Si possides amicum, in tentatione posside eum, et ne cito credideris ei: est enim amicus in tempore suo, et non permanebit in tempore afflictionis tuæ; et est amicus qui traducitur ad odium, et pugnam opprobrii tui revelabit; et est amicus socius men sæ, et non permanebit in die afflictionis; et si humiliatus fuerit, adversus te erit, et a facie tua abscondetur '.. Et:. Ne homini stulto te subji cias; et ne assurrexeris a facie insolentis et con tumeliosi; ne ori tuo struat insidias s..: «Ab inimicis tuis separare, et ab amicis tuis attende *; et filio, et uxori, et fratri ne des potestatem adver sus te in vita tua F.. Et: «Ne des alteri pecunias twas, ne pœnitentia ductus ab eo roges: melius est enim, ut filii tui te rogent, quam ut aspicias ad manus filiorum tuorum. Et: Attende a viro malo; mala enim fabricatur, ne forte des reprehensionem in sæculum 7. Ne credas inimico tuo in æternum: nam quomodo æs rubi gine obducitur, ita etiam ejus improbitas " 08 Prov. 1. 15, 16. 80 Prov. iv, 14-16. Prov. vi, 14. Prov. vi, 15, 22. * Prov. x. 10. 12-14. ** Prov. xxi, 14. 65 Prov. xxv, 25. * Prov. XVII, 6. 67 Sap. 1, 5. "Eccli. XII, 16. * Eccl. ix. 20. • Eccli. vi. 7 10, 12. 3. Eccli. xxi, 14. • Eccli, vi. 13. * Eccli. xxx!!T, * 1 id, et 23. * Eccli. xi. 35. * Eccli. sui, 10. lucusque Hervetus in manuscripto cod. Sequebantur plures sententiæ ex Ecclesiastico et aliis
col. 641–642page 166 of 270
PG 89:641μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλοις, μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ ὀπτανόμενος ἐπὶ ἡμέρας τεσσαράκοντα, μέσ λει αὐτοῖς τὰ περὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν οἵτινες καὶ ὑμῖν εὐηγγελίσαντο καὶ ἡμῖν ὁμοίως εὐαγγελίζοντας τὴν πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν γενομένην, ὅτι ταύτην ὁ Θεὸς ἐκπεπλήρωκε τοῖς τέκνοις αὐτῶν, ἡμῖν ἀναστήσας Ἰησοῦν· ὡς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ γέγραπται. ο Υιός μου εί σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε. ο “Οτι δὲ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν μηκέτι μέλ λοντα ὑποστρέφειν εἰς διαφθοράν, οὕτως εἰρήκασιν Οτι δώσω ὑμῖν τὰ ὅσια Δαβίδ τὰ πιστά· διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει· «Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν δια φθοράν.» Δαβὶδ μὲν γὰρ τῇ ἰδίᾳ γενεᾷ ὑπηρετήσας τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ, ἐκοιμήθη καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, καὶ οἶδε διαφθοράν· ἂν δὲ ὁ Θεὸς ἤγειρεν, οὐκ οἶδε διαφθοράν. Γνωστὸν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοὶ, ὅτι διὰ τοῦτο ὑμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλεται, καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ἡδυνήθητε ἐν τῷ νόμῳ Μωϋσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούς τῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιοῦται· βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλ θῃ ἐφ' ὑμῖν τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις· «Ιδετε, οἱ καταφρονηται, καὶ θαυμάσατε καὶ ἀφανίσθητε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, δ οὐ μὴ πιστεύσητε ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν.» Ησαΐας δὲ κράζει ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ λέγων·· Ἐὰν ᾗ δ᾿ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ ὡσεὶ ἄμμος τῆς θαλάσσης, το κατάλειμμα σωθήσεται· λόγον γὰρ συντετμημένον ποιήσει Κύριος ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς ἄνωθεν προεἶδεν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ τοὺς τῇ πίστει προσό ελθόντας, καὶ τοὺς τῇ ἀπιστία νενοσηκότας· ἐπειδὴ γὰρ λέγουσιν ὀλίγους ἐξ αὐτῶν δεχθῆναι τὸ κήρυγμα, τοὺς δὲ ἄλλους ἅπαντας ἐξ ἀπάτης φεύγειν, ἔδειξεν ἄνωθεν ταῦτα προρηθέντα· οὐκ ἂν ὑπερβάλλωσι τῷ πλήθει τῶν ἀριθμῶν καὶ μιμούνται τῆς θαλάσσης τὸν ψάμμον· οὐχ ἅπαντες τεύξονται τῆς σωτηρίας, ἀλλ' οἱ τῇ πίστει κοσμούμενοι· τοῦ γὰρ συντετμημένου λόγου ὂν ποιήσει Κύριος, τὴν πίστιν ἐκάλεσε καὶ οἱ τῇ πίστει προσελθόντες, οὗτοι ὑπάρχουσιν οἱ ὑπὸ τοῦ προφήτου εγκατάλειμμα κακούμενοι, οι τινες διὰ πίστεως σωθήσονται. Η οὐκ οἴδατε καὶ ἐν Ἠλίᾳ τί λέγει η Γραφή; ὓς ἐντυγχάνει τῷ Θεῷ κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ λέγων «Κύριε, τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν, καὶ τὰ θυσιαστήρια σου κατέσκαψαν, κἀγὼ ὑπελείφθην μόνος, καὶ ζητοῦσι τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ· ἀλλὰ τί λέγει αὐτῷ ὁ χρηματισμός; Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχι λέους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάλλ' κατ' ἐκεῖνον, φησί, τὸν καιρὸν πολλαὶ μυριάδες ἦσαν τῷ Ἰσραήλ, καὶ πάντες Ισραηλῖται ὠνομάζοντο· ἀλλ' ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τῶν ἑπτακισχιλίων ἑαυτὸν Θεὸν προσηγόρευσε, τοὺς δὲ ἄλλους ἀπεδοκίμασεν ἅπαν τας ὁ μέντοι προφήτης καὶ τοῦτο ἡγνόει, καὶ ἐν αὐτῷ μόνῳ τὰ λείψανα σώζεσθαι τῆς εὐσεβείας ἐνό μιζεν οὐδὲν οὖν καινὸν καὶ παράδοξον, εἰ καὶ ὑμεῖς ἀγνοεῖτε, τοὺς ἐξ ὑμῶν τῷ Σωτῆρι πεπιστευκότας, οὐ; λαὸν ὁ τῶν ὅλων προσαγορεύει Θεός· οὕτως οὖν καὶ ἐν νῦν καιρῷ λείμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος γέν
bis nuntiaverunt et nobis similiter nuntiant earr quæ ad patres vestros repromissio facta est, quo niam hane Deus adimplevit filiis eorum, nobis re suscitans Jesum; sicut et in Psalmo scriptum est Filius meus es tu, ego hodie genui te **.› Quod autem suscitavit eum a mortuis minime reversurum in corruptionem, ita dixit: Quia dabo vobis sancta David fidelia. Ideoque alias dicit Non dabis sanctum tuum videre corruptionem. › David enim in sua generatione, cum obseculus fuisset voluntati Dei, dormivit et appositus est ad patres suos, et vidit corruptionem; quem vero Deus suscitavit, non vidit corruptionem. Notum sit vobis, viri fratres, quia propter hoc vobis remis sio peccatorum annuntiatur, et ab omnibus qui bus non poteratis in lege Moysi justificari; in hoc, omnis qui credit, justificatur. Videte ergo ne su perveniat vobis quod dictum est in prophetis Videle, contemptores, et admiramini et disperdi mini; quia opus operor ego in dicbus vestris, quod non credetur, si quis enarraverit vobis 8, Isaias autem clamat super Israel, dicens: «Si fuerit numerus filiorum Israel ut arena maris, reliquiæe salvabuntur; verbum enim abbreviatum faciet Do minus super terram 90, nt a principio prævidit totius mundi Deus et eds qui in fidem ingrede rentur, et eos qui infidelitate laborarent. Quod enim dicant paucos ex illis recepisse prædicationem, alios autem omnes ut ab errore fugere, ostenderunt a principio hæc prædicta. Non superant multitudine numeri nec adæquant arenam maris; non tamen omnes adipiscentur salutem, sed qui fide ornan tur; abbreviatum enim verbum quod faciet Do minus fidem indicat; et qui in fidem ingrediuntur, hi sunt a propheta reliquiae vocati, et per fiden solvabuntur. Nonne scitis quid in Elia dicit Scriptura? qui Deo contra Israel dicit: «Domine, prophetas tuos oeciderunt, altaria tua everterunt, et ego relictus sum solus, et quærunt animam meam a me. Sed quid dicit ei revelatio? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal Illo, inquit, tempore multa millia erant in Israel, et omnes Israelitæ appellabantur. Sed totius mundi Deus septem millium Deum se esse dixit, cæteros autem omnes rejecit. Propheta tamen hoc igno rabat, et in se solo reliquias salvari pietatis exi stimabat. Minime igitur mirum el extraneum, si vos ipsi ignoratis, eos qui ex vobis in Salvatorem crediderunt, quos populum totius mundi Deus vocal. Ita ergo et in hoc tempore reliquiæ per gratiæ electionem facta sunt; gratia autem non ex operibus, cum quæ ex operibus non sit gratia ". ** Act. x:11, 17-53. ** ibid. 34-41. ** Isa. x, 22, 23; Rom. ix, 27, 28. 1III Reg. xix, 30 ct, 19; Rum. x1, 2-1. ** Rom. x1, 5, 6
col. 643–644page 167 of 270
PG 89:643Α κατὰ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἡ τοῦ Κάϊν κατὰ τοῦ ᾿Αβελ τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ ἡ τῆς Ἱεζάβελ κατὰ τοῦ Ναβουθαί καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων κατὰ τοῦ Κυρίου ψευδομαρτυρία. Καὶ περὶ μὲν τοῦ μικροῦ δόλου καὶ ψεύδους πολλὰ καὶ διὰ τῶν Γραφῶν, καὶ διὰ τῶν ἀεὶ πρεςτομένων ἔστιν ὁρᾶν παραδειγμάτων. Περὶ δὲ τῆς δικαίας μεθόδου, τῆς οὐ κακῶς, ἀλλὰ δικαίως τε καὶ ἀληθῶς • ἀποκρυπτούσης τἀληθὲς, καὶ σχῆμα μὲν προβάλλεσθαι τεχνικόν, αὐτὰ τἀναντία πράττονται τοῖς ἐπιβούλοις, καὶ δολεροῖς, καὶ ψεύσταις ἀνθρώποις, τὴν ὠφέλειαν ἑαυτοῦ καὶ ἑτέρων σκοπῶν, ἐπικρύπτει τε καὶ τεχνάζει, πρῶτον ἔστω παράδειγμα Μωσῆς, ὅτι γε, κατὰ Θεοῦ πρόσταγμα, σχήμα προ εβάλλετο πρὸς τὸν βασιλέα, ὡς δὴ τριῶν ἡμερῶν ὁδῶν ἀπάξων τὸν λαὸν ἐπὶ λατρείαν Θεού, καίτοι προκει Τοιοῦτον δὲ τὸ τοῦ Σαμουήλ, ὃς ἐπὶ τῷ χρίσαι Δαβιδ εἰς βασιλέα πεμφθεὶς ὑπὸ Θεοῦ, κελεύεται σχήματι γνωσθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι βασιλεὺς ἀντ᾿ αὐτοῦ καθε ίσταται, καὶ κινδυνεῦσαι τὸν Σαμουήλ. Καὶ Ἰωνάθαν δὲ, ὡς θέλων τὸν Δαβὶδ ἐκ τῆς τοῦ Σαούλ ἐπι βουλῆς δ', φησί· « Διὰ τοῦτο οὐκ ἀπήνεγκεν ἐπὶ τὴν τράπεζαν τοῦ βασιλέως, » κατὰ τὸ σύνηθες, ὅτι πρὸς τὴν πατρίδα αὐτοῦ Βηθλεὲμ ἀπελήλυθε. Φεύγων δὲ τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἔλεγε προς Ἀβιμέλεχ τὸν ἱερέα, ὡς παρὰ τοῦ Σαούλ πεμπόμενος ἐπί τι πράγμα σπουδαῖον, σωτηρίαν ἑαυτῷ διὰ τοῦ δόλου κατασκευάζων, οὐ βλάβην ἑτέρων. Καὶ ἡνίκα πρὸς τὸν Ἀχους ἦλθε τὸν βασιλέα, μανίαν ἐσκήπτετο, σχῆμα προβαλλόμενος οὐκ ἀληθὲς, εἰς τὴν ἀποφυγὴν τοῦ παρὰ τοῖς ἀλλοφύλοις θανάτου. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ δικαίας ἔνεκε • τῶν ἐχθρῶν τιμω ρίας, δόλοι πολλάκις ηὐδοκίμησαν, ὅπου [ἂν] ἦν ἡ τοῦ ᾿Αώδ πρὸς τὸν Αἰγλῶν ἀναίρεσις, καὶ ἡ τῆς Ἰαὴλ τοῦ Σισάρα, καὶ ἡ τῆς Ἰουδίθ πρὸς τὸν Ὅλο - φέρνην, πρὸς σωτηρίαν τοῦ λαοῦ 1. Οὕτω γοῦν μετά δόλου προσῆλθε τοῖς Ἰουδαίοις ὁ Παῦλος, καὶ γέγο νεν ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα Ἰουδαίους κερδήσει, διό φησι· • Υπάρχων πανούργος, δήλῳ ὑμᾶς ἔλαβον. · Ἐπὶ τοιούτοις οὖν δύλοις καὶ ψεύδεσιν οὐ ψεύστας, οὐδὲ δολεροὺς τοὺς ἁγίους δεῖ καλεῖν, ἀλλὰ σοφοὺς μὲν πρὸς τὸ ἀγαθὸν, ἀκεραίους δὲ πρὸς τὸ κακόν. Φυ λακτέον δὲ, εἴποτε χρεία γένοιτο τοῦ τοιούτου ψε δους πρὸς τὴν ἐν ἀνθρώποις κακίαν άρμοζό ενον ἐν ἡμῖν, μή προστίθεσθαι τῷ τοιούτῳ λόγῳ καὶ ὅρκον. • Οὐ γὰρ λήψῃ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ. » Και, ο Ορκον ψευδὴ μὴ ἀγαπᾶτε. ο Καὶ μὴ συνεφέλκου ταῖς ἐν κόσμῳ περιστάσεσιν τὸ θεῖον ὄνομα, ὅτε διὰ μάχην πονηρῶν, ἢ διὰ τοὺς ἐπιόντας κινδύνους ἡμῖν τε καὶ φίλοις, ἢ ὅλως διά τινα περίστασιν ἀνάγκη ψευδολογία χρήσασθαι, ἀλλ occidit Sisaram; et Judith, quæ interemit Holoμένου ἦν αὐτῷ παντελῶς ἐλευθερῶσαι ὁ καὶ μετα· στῆσαι πρὸς Ιουδαίαν ἐξ Αἰγύπτου τὸν Ἰσραήλ. χρήσασθαι, ὡς τὴ θυσίας ἕνεκα, πρὸς τὸ μὴ ἐπι· 1º ] Reg. xxvii. * Judic. i et iv ; Judith xiit. ** II Cor. 35 Eccli. xi, 10% 19 Exod. ii. 19 IR g. xvi. 19 "J Reg. xx, 29. XII, 16. 13 Exod. xx, 7. a Zach, vui, 17. VARIE LECTIONES. • σοφώς. Η Ελευθερούνται. Η δ. διασώσαι. Η Ισραήλ.
sus hominem, et Cain adversus Abelem, et Jezabel adversus Naboth, et falsa Judæorum adversus Christum testimonia. Atqui de malo, et scelerato dolo, et de mendacio multa licet videre exempla, et per Scripturas, et per ea quæ semper geruntur. De justis autem insidiis et dolo, qui non male, sed juste et sapienter celat, 348 et abscondit, et artificiosam præ se fert speciem, et contraria faciens insidiosis et fallacibus hominibus suam et aliorum utilitatem, tanquam scopum sibi propo · nens, occultat suas tendiculas. Primum exemplum sit Moyses ", quoniam jussu Dei apud Regem præ se tulit, quod viam trium dierum abducturus esset populum ad Deum colendum; quanquam ejus esset propositum omnino Israeliticum populum liberare, et traducere ex Ægypto in Judzam. Β Tale est et quod fecit qui ad ungendum David in regem missus est a Deo 18, præ se ferens quod esset sacrificaturus, ne Saul cognosceret quod regem pro se constituisset, et ne in periculum veniret Samuel. Porro Jonathas quoque, cum vellet servare Davidem ab insidiis Saulis, Propterea, inquit, non venit ad mensam regis ',, ut solebat, quia abiit in patriam suam Bethleem. Sauiem autem fugiens David dicebat Achimelech sacerdoti ", quod mittebatur a Saule ad rem aliquam seriam; per dolum salutem sibi parans, non damnum aliorum. Et quando venit ad regem Achis, simulavit se insanire, quod non erat verum ; sed insani personam induit, ne ab alienigenis interficeretur. Jam vero ad sumendam quoque justam de inimicis ultionem saepe doli sunt probati; cujusmodi fuit de Aud, qui interfecit Eglon, et Jahel, quæ fernem ad salutem populi Israelitici “. Sic etiam accessit cum bono dolo Paulus ad Judæos, et faclus est tanquam Judæus, ut Judæos lucrifaceret. • Quamobrem, inquit, cum essem astutus, dolo vos cepi”. › Propter hos ergo dolos et mendacia non sunt sancti appellandi mendaces ac dolosi, sed sapientes quidem ad bonum, simplices et innocui ad malum. Cavendum est autem, si quando opus fuerit cjusmodi mendacio adversus hominum malitiam, ne sermoni etiam addamus jusjurandum: Non enim assumes nomen Dei tui in vanum . . Et : • Falsum juramentum ne diligatis "., El : « Ne ad mundi negotia attrahas omnen Dei”, » quando propter malorum contentionem,aut propter pericula nobis et amicis imminentia, aut propter aliquod negotium, necesse est omnino uti b d S. ANASTASII SINAITE
col. 645–646page 168 of 270
PG 89:645Έστω τον σεβάσμιον ὄνομα κεχωρισμένον ἀπὸ τούτων, ἐπὶ ἀληθείας μόνης καλούμενον, καὶ ἐπὶ ἀνάγω κης και μεγάλων πραγμάτων. Θεοδωρήτου ἐκ τοῦ εἰς τὴν Ωσηέ. Ἱστέον ὡς τῷ σκοπῷ τό τε ἀγαθὸν καὶ τὸ κακὸν γίνεται. Τούτῳ γὰρ ὁ γάμος τῆς μοιχείας κρίνεται, καίτοι συνουσίας οὐδεμίαν ἐχούσης διαφοράν, τῷ σκοπῷ καὶ τῷ νόμῳ τὸ διάφορων κρίνεται. Καὶ τὸ μὲν ἔννομον, τὸ δὲ παράνομον κρίνεται, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ φόνου. ᾿Αναιρεῖ γὰρ καὶ ὁ ἀνδροφόνος, ἀναι μεῖ καὶ ὁ δικαστής· ἀλλ' ὁ μὲν ἐννόμως, ὁ δὲ παρα νόμως, καὶ τὸ μὲν ἔργον τὸ αὐτὸ, τῷ δὲ σκοπῷ δια φέρει. Καὶ ἵνα σαφέστερον ἀπὸ τῆς Γραφῆς τοῦτο καταμάθωμεν, σκοπήσωμεν οὕτως· Ἐφόνευσεν ὁ Κάϊν, ἀλλὰ βασκήνας καὶ δόλῳ χρησάμενος. Εφόσ γευσε Φινεές, ἀλλὰ ζηλώσας καὶ τῆς εὐσεβείας ὑπερμαχήσας· καὶ τὸ μὲν ἔργον τὸ αὐτὸ, ὁ δὲ σκοπὸς ἐναντίος ἐκ διαμέτρου. Έκλεψεν ὁ Ἰακὼβ τὴν εὐ λογίαν. 6 'Αλλ' ὁ μὲν ἐπηνέθη, ὁ δὲ ἐλιθοβολήθη. Ἐνήστευσεν Ἠλίας, ενήστευσαν καὶ οἱ τὸν Ναβουθαί καταλεύσαντες· ἀλλ' ὁ μὲν εὐσεβείας ἕνεκα, οἱ δὲ συκοφαντίας χάριν καὶ φόνου. Ἠλέησεν ὁ Σαούλ τὸν ᾿Αγαγ παρανόμως, καὶ ἐγυμνώθη τῆς βασιλείας. Εσφαξεν ὁ Σαμουὴλ τὸν αὐτὸν, καὶ θεῖον νόμου ἐπλήρωσεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΞΑ. Πῶς νοητέον τὸ « Ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσι ἐπὶ τῆς γῆς;» ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Περικοπή αὕτη τοῦτο σαφηνίζει· περὶ γὰρ τοῦ ἐλέγχοντος καὶ τοῦ ἐλεγχομένου ποιεῖται τὸν λόγον. Ἐὰν γὰρ ὁ ἐλεγχθείς κατανυγῇ καὶ συνέλθῃ τῷ σκοπῷ τοῦ ἐλέγχοντος, περὶ παντὸς ἁμαρτήματος, οὗ ἐὰν αἰτήσωνται τὴν ἄφεσιν, δοθήσεται αὐτοῖ; παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ μὴ συμφωνήσῃ ὁ ἐλεγχόμενος τῷ ἐλέγχοντι, οὐκέτι ἄφεσις γίνεται, ἀλλὰ δεσμὸς κατὰ τὸ ἐπιφερόμενον, ὅτι ο Οσα ἂν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔστα: δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. » Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. • Εάν, φησίν, ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἔλεγξον αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου. Ἐάν D σου ἀκούσῃ, εκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου· ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετὰ σοῦ ἔτι ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο ή τριών μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Ἐὰν δὲ καὶ αὐτῶν παρακούσῃ, εἰπὲ τῇ Ἐκ κλησίᾳ· ἐὰν δὲ καὶ τῆς Ἐκκλησίας παρακούσῃ, ἔστω σος ὥσπερ ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης. Αμήν, ἀμὴν λέ. γω ὑμῖν, ὅσα ἂν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ὅσα ἂν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ἐὰν γὰρ δύο συμφωνήσω
A falso sermone (45). Sed sit tibi nomen Dei vo (45) Ambiguo, amphibologico. nerandum ab iis separatum, in veritate solum ppellatum, et in necessitate et rebus magnis. lum fieri; hac enim separatur ab adulterio matrimonium, et quamvis conjunctio utrinque nullum habeat discrimen, fine tamen ac lege ostenditur differentia; et hoc quidem judicatur legitimum, illud vero illegitimum, et præter leges. Quo modo etiam in homicidio interficit enim homicida, interficit et judex ; sed hic juste ac legitime, ille quidem inique et præter legem, et factum quidem est idem, differt autem scopo. Et ut hoc apertius discamus ex Scriptura, sic consideremus. Occidit Cain, sed notus invidia, et dolo usus; occidit et Phinees, sed zelo ductus, et causam tutatus pietatis et religionis; et factum quidem est idem, scupus contrarius, et pugnans ex diametro. Suffuratus Israel ; sed ille fuit laudatus, hic vero obrutus lapidibus. Jejunavit Elias, jejunaverunt et qui Naboth obruerunt lapidibus; sed ille causa pietatis, illi propter calumniam et cædem. Misertus est Agag Saul inique et contra leges, et fuit regno privatus; eumdem occidit Samuel, et Dei legem adimplevit. Quomodo est intelligendum illud: ‹ Si duo simul consenserint super terram 26 ? › RESPONSIO SANCTI BASILII. eo Ipse locus hoc indicat ; nam de qui arguit et arguitur, verba facit. Nam si is qui arguitur fuerit compunctus, et convenerit cum scopo et instituto arguentis, de omni peccato, cujus petierint remissionem, dabitur eis a Deo. Sed si non convenerit qui arguitur, cum eo qui arguit, non datur ei remissio, sed vinculum mjicitur, juxta illud, quod subditur : c Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata et in cœlo ". , • Si, inquit, peccaverit in te frater iuus, vade, et argue ipsum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum; sin autem te non audierit, accipe tecum adhuc unum, aut duos, ut in ore duorum vel trium stet omne verbum. Sin autem eos quoque non audierit, die Ecclesiae. Quod si Ecclesiam quoque non audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus. Amen, amen dico vobis, quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata in colo, et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in cœlo. Si enim duo ex vobis consense- NOTE. * Matth. xvi, 49. 17 ibid. 18. * Hic deest aliquid. Sciendum est fine ac intentione bonum et maest Jacob benedictionem, suffuratus et Achan in Ex Chrysostomo in Matthæum. VARIE LECTIONES. QUESTIONES. 349 Ex Theodoreto in Osee. QUASTIO LXI.
col. 647–648page 169 of 270
PG 89:647Α σιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος, ὅσα ἂν σι τήσωνται, γενήσεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ Πατρός μου ἐν οὐρανοῖς. » , ι δεσμεύσαντος. Οὐ περὶ τῶν προέδρων τοίνυν τῆς Ἐκκλησίας εἴρηκε τό, ο Οσα ἂν δήσητε, ἔσται δεδεμένα, ο ἀλλὰ περὶ τοῦ προσκαλεσαμένου τὸν ἁμαρτήσαντα πρὸς τὸ διαλλαγῆναι. τῷ γὰρ ἂν δήσῃ αὐτὸν μὴ πειθόμε- . νον, ἄλυτα μένει τὰ δεσμὰ, καὶ ἐν τῇ ἐνταῦθα τι μωρίᾳ, καὶ ἐν τῇ ἐκεῖ κολάσει καταδεσμῶν αὐτόν. Εἰκότως οὖν ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστολος· « Μὴ ἐπιδυέτω ὁ ἥλιος ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΒ. Του Κυρίου λέγοντος πρὸς τοὺς ἁγίους αὐτοῦ, • Οσα ἂν δήσητε, ἔσται δεδεμένα. ν καὶ έαν τις παροργίσῃ ἄνδρα ἅγιον, καὶ ἀποστείλη νίσον, ἢ θάνατον, ἢ ἄλλην τινὰ τιμωρίαν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, εἰ ἄρα δύναται άνθρωπος παρακαλέσαι ἕτερον ἅγιον αὐτοῦ ἐκφυγεῖν τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἁγίου ἀνδρός; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Εἰ ἅγιός ἐστιν ὁ τὴν τιμωρίαν ἀποστείλας εἰς τὸν οἶκον τοῦ παροργίσαντος αὐτὸν, εὔδηλον, ότι βουλήσει Θεοῦ τοῦτο πεποίηκε, καὶ δεδεμένος ἐστὶν ὁ ἄν θρωπος ἐκεῖνος, οὐ μόνον ἐν τῇ γῇ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, κατὰ τὸν Κυρίου λόγον. Πλὴν οὐδὲ οἱ ἅγιοι ἀλλήλων ἐναντιοῦνται, γινώσκοντες τὸν τῆς ἀγάπης τοῦ πνεύματος δεσμὸν, καὶ ὅτι οὐκ εἰσακούσει Κύ ριος ἁγίου, κἂν εὔξηται ἀναλῦσαι ἁγίου ἄλλου εὐσ χήν, ἢ κατάραν. • Τίς γάρ, φησίν, εγκαλέσει κατά ἐκλεκτῶν Θεοῦ; Θεὸς ὁ δικαιῶν. Τί; ὁ κατακρίνων ; ι Καὶ γὰρ Ἠλιοὺ δεσμήσαντος ὁ τὸν οὐρανὸν ἔτη τρία καὶ μῆνας ἓξ, οὐδεὶς τῶν ἁγίων ἐδυνήθη λύσαι αὐτ τὸν, εἰ μὴ Ἠλίας· καίπερ ἔχοντος τοῦ Θεοῦ τότε ἑπτακισχιλίους ἁγίους, ι οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ ὁ Βάαλ. » Καὶ Παύλου τὸν ἐν Κορίνθιο πεπορνευκότα παραδόντος τῷ Σατανᾷ εἰς ἔλεθρον τῆς σαρ κίς, οὐδεὶς ἴσχυσεν ἀπολῦσαι αὐτὸν τοῦ δεσμοῦ, πλὴν Παύλου, τοῦ καὶ δεσμεύσαντος *. Οὐ γὰρ εἴω θεν ὁ Θεὸς ἀνατρέπειν τὰ τῶν ἁγίων 1 αὐτοῦ θεσπίσματα, ἀλλὰ μᾶλλον [καὶ] εὐθύνας ἀπαιτεῖ τοὺς εἰς αὐτοὺς πλημμελοῦντας. Καὶ ἄκουσον, τί φησι πρὸς Άγγελοι τον βασιλέα, διὰ τὴν γυναῖκα του 'Αβραάμ· ο 'Απόδος τὴν γυναῖκα τῷ ἀνθρώπῳ, ὅτι προφήτης ἐστί, καὶ προσεύξεται περὶ σοῦ, καὶ ζή κις. Εἰ δὲ μὴ ἀπ' ἐῷς, γνῶθι, ὅτι ἀποθανῇ σὺ καὶ πάντα τα σά. — • Καὶ προσηύξατο ᾿Αβραάμ, καὶ ἰάσατο ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αβιμέλεχ, καὶ τὴν γυναῖκα αί τοῦ, καὶ τὰς παιδίσκας αὐτοῦ, καὶ ἔτεκον· ὅτι συγ κλείων συνέκλεισεν ὁ Θεὸς πᾶσαν μήτραν ἐν τῷ οἴκῳ Αβιμέλεχ ένεκα Σάββας τῆς γυναικὸς 'Αβραάμ. Ορᾶς, ὅπως διεκδικῶν ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα στείρωσιν καὶ θάνατον ἐπήγαγεν, εἰ μὴ θᾶττον ὁ ἅγιος διὰ προσευχῆς τὴν εὐχὴν ἔλυσεν, ὁ καὶ δεσμεύ 23. Εἰ ἅγιός ἐστιν ὁ τὴν τιμωρίαν ἀποστείλας εἰς τὸν οἶκον τοῦ παροργίσαντος αὐτὸν, εὔδηλον, ὅτι βουλήσει Θεοῦ τοῦτο πεποίηκε, καὶ δεδεμένος ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, οὐ μόνον ἐν τῇ γῇ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, κατὰ τὸν Κυρίου λόγον. Πλὴν οὐδὲ ο! ἅγιοι! ἀλλήλων ἐναντιοῦνται, γινώσκοντες τὸν τῆς ἀγάπης! ποῦ πνεύματος δεσμὸν, χαὶ ὅτι οὐχ εἰσαχούσει Κύ-. ρίος ἁγίου, κἂν εὔξηται ἀναλῦσαι ἁγίου ἄλλου εὐχῆν, ἢ χατόραν. ε Τίς γὰρ, φησὶν, ἐγκαλέσει κατὰ ἐχλεχτῶν Θεοῦ; Θεὸς ὁ δικαιῶν, Τίς ὁ κατακρίνων ;» ᾿ Καὶ γὰρ Ἡλιοὺ δεσμήσαντος ν τὸν οὐρανὸν ἔτη τρία καὶ μῆνας ἔξ, οὐδεὶς τῶν ἁγίων ἐδυνήθη λῦσαι αὖτὸν, εἰ μὴ Πλίας" καίπερ ἔχοντος τοῦ Θεοῦ τότε ἐτταχισχυίους ἁγίους, « οἵτινες οὐκ ἔχαμψαν γόνυ τῇ 1 Βάαλ, ν Καὶ Πούλον τὸν ἐν Κορίνθῳ πεπορντυκότα παραδόντος τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρχὸς, οὐδεὶς ἴσχυσεν ἀπολῦσαι αὐτὸν τοῦ δεσμοῦ, πλὴν Παύλου, τοῦ χαὶ δεσμεύσαντος Κ, Οὐ γὰρ εἴωθεν ὁ Θεὸς ἀνατρέπειν τὰ τῶν ἁγίων 1 αὐτοῦ θεσπίσματα, ἀλλὰ μᾶλλον [χοὶ] εὐθύνας ἀπαιτεῖ τοὺς εἰς αὐτοὺς πλημμελοῦντας. Ικαἱ ἄχουσον, τὶ φησι πρὸς ᾿Αδιμέλοχ τὴν βασιλέα, διὰ τὴν γυναῖχα τοῦ ᾿Αθραάμ᾽ «᾿Απύδος τὴν γυναῖχα τῷ ἀνθρώπῳ, ὅτε προφήτης ἐστὶ, χαὶ προσεύξεται περὶ σοῦ, καὶ ζῆὁ σεις, Κὲ ἐὲ μὴ ἀπ ἤῷς, γνῶθι, ὅτι ἀποθανῇ σὺ καὶ πάντα τὰ σά. ν -- « Καὶ προσηύξατο ᾿Αθραὰμ, χαὶ ἰάσατο ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αδιμέλεχ, χαὶ τὴν γυναῖκα αἷτοῦ, καὶ τὰς παιδίσκας αὐτοῦ, καὶ ἔτεκον" ὅτι συγχλείων συνέχγεισεν ὁ θεὸς πᾶσαν μήτραν ἂν τῷ οἴχῳ ἸΑδιμέλεχ ἕνεκα Σάῤῥας τῆς γυναικὸς ᾿Αδραάμ. ν Ὁρᾶς, ὅπως διεχδικῶν ὁ Θεὸς τὸν ἑχυτοῦ θεράποντα στείρωσιν καὶ θάνατον ἐπήγαγεν, εἰ μὴ θᾶττον ὁ ἅγιος διὰ προσευχῆς τὴν εὐχὴν ἔλυσεν, ὁ χαὶ δεσμεύ-
petierint, 350 Non ergo dixit de præsidibus Ecclesi illud: Quæcunque ligaveritis, erunt ligata insolubilia ei manent vincula, ligans eum et in praesenti supplicio, et in futuro. Jure ergo dicebat Apostolus Sol non occidat supra iracundiam vestram s. taverit virum sanctum, et is miserit morbum, vel B dæmonem, vel mortem, vel aliquod aliud supplicium in domum ejus; an potest homo, cum alium sanctum rogaverit, viri sancti effugere sententiam? qui noverint vinculum charitatis Spiritus ; et quoget, ut dissolvat alterius sancti preces aut maledidemnet ”? › Etenim cum Elias ligasset cœlum anmos tres et sex menses, nullus sanctus id potuit solvere, nisi Elias : etiamsi tunc haberet Deus seante Baal". Et cum Paulus fornicatorem Corinnemo cum potuit solvere a vinculo præter Paulum, · qui eum ligaverat; neque solet Deus evertere deregi Abimelech propter uxorem Abrahæ : Redde pro te, et vives; sin minus autem reddideris, scias futurum ut moriaris tu, et omnia tua 88. — El oravit Abraham, et sanavit Deus Abimelech, et uxo- D rem ejus, et ancillas ejus, et iterum pariebant. Deus enim concluserat omnem matricem in domo Abimelech propter Sarram uxorem Abrahæ ". Vides quod Deus ulciscens suum famulum sterilitatem et mortem intulisset, nisi confestim sanctus iram precibus solvisset, qui etiam omnes ligaverat. 351 Sic etiam qui Job exacerbaverant, et condemnarunt tres ejus amici, futuri erant terribilis Raan, vin. 73. i tō. SOTE S. ANASTASHI SINAITE QUESTIO LXII. RESPONSIO (ATHANASII].
col. 649–650page 170 of 270
PG 89:649οἱ τρεῖς φίλοι αὐτοῦ, ἔμελλον φοβερὰν ἀπώλειαν κληρονομεῖν, εἰ μὴ διὰ προσευχῆς ταύτην ἔλυσεν ὁ στ' ἄνδρες, τῷ 'Ααρών διαστήσαντες, θείου πυρὸς παρανάλωμα γεγόνασι· καὶ Μαρία ὀνειδίσασα καὶ λοιδορήσασα Μωϋσῃ παραχρῆμα ἐλεπρώθη. Ο δέ γε Ιερεμίας, λοιδορηθεὶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ Ἰσραήλ, ἐπηράτο, λέγων· « Εἰσάκουσον, Κύριε, τῆς φωνῆς τοῦ δικαιώματός μου, εἰ ἀνταποδίδοται ἀντὶ ἀγαθῶν Μνήσθητι ἑστηκότος μου κατὰ πρόσωπόν σου, τοῦ θυμόν σου ἀπ' αὐτῶν. Διὰ τοῦτο δὸς αὐτοὺς εἰς λι- Β καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ἀπὸ προσώπου σου μὴ ἐξαλείψῃς, ὅτι ἐνεχείρησαν λόγον εἰς σύλληψίν μου, καὶ παγίδα ἔκρυψαν ἐπ' ἐμέ. Καὶ τότε είπε Κύριοςπρός με · Ιδού, ἐγὼ ἐπάγω ἐπ' αὐτοὺς κακά, ὥστε παντὸς ἀκούοντος αὐτὰ, ἠχήσει αμφότερα τὰ ὦτα Στοὺλ δὲ καταδιώκων καὶ ἐκθλίβων τον Δαβιδ λέγοντα πρὸς αὐτόν· • Ινα τί καταδιώκεις τὴν ἐμοῦ καὶ σοῦ, καὶ ἐκδικήσαι με ἐκ χειρός σου, ο απο Ὅθεν ψάλλων ὁ Δαβίδ ἔλεγεν · . Η ρομφαία αὐτοῦ εἰσέλθοι εἰς καρδίαν αὐτοῦ. Καί Ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτοῦ συνελήφθη ὁ ἁμαρτωλός, » καὶ τὸν ᾿Αβεσσαλώμ, εἰς ἀναίρεσιν αὐτοῦ παρασκευάτὴν ζωήν ὁ ἀπέρρηξεν. Αξιον οὖν αὐτῶν ἐπιτάφιον ἀναγραφόμενος Σολομών, περὶ μὲν τοῦ ᾿Αχιτόφελ αὐτῆς, ο Κα! · ς παρασκευάζεται ἐπὶ πρόσωπον τοῦ ἑαυτοῦ φίλου δίκτυον, περιβαλεῖ αὐτὸς τοῖς ἐπ τοῦ του. » Περὶ δὲ ᾿Αβεσσαλώμ' ο Οφθαλμόν και ταγελώντα πατρός εκκό αιταν αὐτὸν κόρακες ἐκ τῶν Καί · « Κακολογοῦντος πατέρα σβεσθήσεται λαμπτήρ· αἱ δὲ κόρας τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ὄψονται ἀδίκοις · παρὰ γὰρ Κυρίῳ πάντα δίκαια. ἄρχοιν ἐκ τοῦ δρυμοῦ, καὶ ἀνέρρηξαν αὐτῶν μβ παιδία. Εἰκότως οὖν εἴρηται, ὅτι ο θάνατος καὶ ζωή ἐν χειρὶ γλώσσης. » Και · . Πεσούνται δι' ἀπαιδευ σταν γλώσσης αὐτῶν. • Ωσαύτως τοίνυν καὶ ὁ τοῦ ο σας πάντας " ; Οὕτω καὶ τὸν Ἰὼβ παραπικράναντες δεσμεύσας * [αὐτὴν] τάχα δίκαιος. Δαθᾶν τε · καὶ Αβηρών, οἱ ἀντιπρόσωποι γενόμενοι Μωσῇ, κατεπόντισαν εἰς γῆν ζῶντες. Ὡσαύτως καὶ οἱ Κορίται κακά, ὅτι συνελάλησαν η ῥήματα κατὰ ψυχῆς μου. λαλῆσαι ὑπὲρ αὐτῶν ἀγαθὰ, καὶ ἀποστρέψαι 9 τὸν μὲν καὶ μάχαιραν, καὶ μὴ ἀπαθωώσῃς τὰς ἀδικίας αὐτοῦ. ο ledictis Moysen affecerat, illico facta est leprosa ". adversus faciem tuam, ut loquerer pro eis bona, et ψυχήν μου λαβεῖν αὐτήν; Δικάσαι Κύριος ἀναμέσον τοφονευτής γενόμενος Σαούλ, τὸν βίον κατέστρεψεν. Οὕτω καὶ ᾿Αχιτόφελ βουλὰς κατ' αὐτοῦ σκευάζων r, ζων· ὁ μὲν ἀγχόνῃ τὴν ζωὴν κατέλυσεν, ὁ δὲ ξέφει φησίν · « Ος δ' ἂν ἐκκαύσῃ κακίαν, ἀπολεῖται ὑπ' φαράγγων, καὶ καταφάγαισαν αὐτὸν νεοττοὶ ἀετῶν. σκότος. ο Καὶ γὰρ εἰς κόλπον ἐπέρχονται πάντα τοῖς Καταπαίζοντα δὲ Ελισσαίον τα παιδάρια, καὶ καταρώμενα 1 αὐτὰ ἐν λόγῳ Κυρίου, ἐξῆλθον δύο so ibid. 2. 40 Num. xii. 10. “ Jerem. xvu, 19-22, τις, 3. “ ] R23. **Psal. xxxv, 45. 68 Psal. 15, 17. ibid. η 17 Reg. xv. 23. ** Prov. xxx, 17. * II Reg. xvII » IV Røg. 11, 24. 8 Prov. 18, 21. 8 Eculi. σε Job sc. 8-10, 38 Num. xv, 52. xuv, 12, 13. 63 1 Reg. xxxi, 4. • Lout. xxvi, 19. 15. VARIE LECTIONES. - ὃς καὶ δεσμήσας που πάντως. ο δεσμήσας. • ψυχήν, ο καταρωμένου. · ἄρκτοι. PATROL. GR. LXXXIX. · δέ. ἡ διὰ ἐλάλησαν. 9 ἀπόστρεψον. • δέ. • συσκευάζων
. A interitus haeredes, nisi eum avertisset justus ", quo etiam ligati fuerant. Lathan autem et Abiron, stantes ex adverso Moysis, devorati sunt vivi a terra 38. Similiter et Corite viri ducenti et quinquaginta, cum ab Aarone defecissent 3, consumpti sunt a divino igne ; et Maria, quæ probris et mia- Jeremias autem maledicto appetitus a populo Israelitico, exsecratur ac maledicit, dicens : e Exaudi, Domine, vocem justificationis meæ, si redduntur pro bonis mala, quoniam simul locuti sunt verba adversus animam meam. Memento mei, qui steti ut averteres iram tuam ab eis; propterea da eos in famem et gladium, et ne relinquas inultas ecorum iniquitates, et peccata corum a facie tua ne deleas; quoniam inierunt rationem ad me comprehendendum, et laqueum absconderunt adversum super ipsos mala, ut, quolibet audiente ea, tiumiant me. Et tunc dixit Dominus ad me : Ecce induco ambæ aures ejus “. › Saul autem, persequens et affligens Davidem ei dicentem : « Cur persequeris animam meam, ut accipias eam? Judicet Dominus inter me et te, et me defendat a manu tua ", › mortem sibi consciscens excessit e vita ". Unde dicebat psallens David : • Gladius ejus ingrediatur cor ejus ". . El : c In factis manuum suarum comprehensus est peo cator us. Ita etiam Achitophel adversus ipsunt consilium capiens, et Absalonem ad eum interimendum instruens, ille quidem laqueo vitam finiit 4, hic vero ense occubuit s. Dignum itaque eis epitaphium inscribens Salomon, de Achitophei quidemn dicit : « Qui accenderit vitium, peribit ab ipso 18. › Et : Qui adversus faciem amici sui parat rele, is ipsum circumdabit pedibus suis *. » De Absalone • Oculum irridentem patrem effodient cum corvi ex convallibus, et exedent euin pu.li aqui- Jarum ". » Et : Maledicentis patri exstinguetur lucerna ; pupillæ autem oculorum ejus videbunt te nebras ". Elenim in sinum omnia redeunt iniquis. A Domino enim omnia justa. › 352 Irridentibus autem pueris Eliseum, cum is in verbo Domin! eos esset exsecratus, egressl sunt ex silva duo ursi, et laceraverunt ex eis quadraginta duos ". Merito ergo dictum est : « Mors et vita în manu linguæ ejus ”, s´Et : ‹ Cadent ob procacitatem linguæ sure". Similiter ejus quoque Xavin, 39. to · QUAESTIONES.
col. 651–652page 171 of 270
PG 89:651του διδάσκαλος Ηλίας τοὺς πεντηκοντάρχους μετά τῶν σὺν αὐτοῖς οὐρανίῳ πυρὶ κατέφλεξε. Τί δὲ οἱ θαυμάσιοι Πέτρος καὶ Παῦλος ; Οὐχὶ δ μὲν θάνατον ἐπὶ ᾿Ανανίαν καὶ Σαπφείραν ἐπήγαγεν ; ὁ δὲ πήρωσιν Ελύμᾳ τῷ μάγῳ ἐπαγόμενος ἐπήνεγκεν, ὃς καὶ παραχρήμα περιάγων ἐζήτει χειραγωγοὺς; Ορᾶς πῶς ὁ Θεὸς τοὺς ἑαυτοῦ τιμῶν δούλους, ὑπακούει τῆς εὐχῆς αὐτῶν, καὶ τῆς κατάρας ; θέα λημα γὰρ αὐτῶν ποιεῖ, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούει Σ. Καὶ διὰ τοῦτο παραινεῖ ὁ Σοφός λέγων· • Μὴ δῷς τόπον ἀνθρώπῳ καταρᾶσθαι σε, τουτέστι, δικαίῳ· καταρωμένου γάρ σε ἐν πικρία ψυχῆς αὐτ τοῦ, τῆς δεήσεως αὐτοῦ εἰσακούσεται Κύριος. – • Οφθαλμοὶ γὰρ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. » Διὸ καὶ οἱ μισοῦντες καὶ ἐξου- ' Β θενοῦντες δίκαιον, εἰς τὸν Θεὸν πλημμελοῦσι, καὶ > αὐτὸν ἐξουθενοῦσι. Φησὶ γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Σαμουήλ περὶ τοῦ σκληροτραχήλου Ισραήλ· «Οὐ σὲ ἐξουθενήκασιν, ἀλλ' ἐμέ. » Καὶ πρὸς τοὺς ἀποστόλους · ι Ο ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει. » "Οθεν φησὶν ᾿Απόστολος· Οὕτω δὲ ἁμαρτάνοντες εἰς τοὺς ἀδελφούς, καὶ τύπτοντες αὐτῶν τὴν συνείδησιν, εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνετε. » Οὕτω τοίνυν οἱ ἅγιοι τοῖς μὲν ἀγαθοῖς ἀνθρώποις καὶ εὐσεβέσι φωστηρές εἰσιν καὶ σωτήριοι, ὥς φησί Κύριος πρὸς αὐτοὺς «Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὸ ἅλας τῆς γῆς, » τοῖς δὲ πονηροῖς καὶ παρανόμοις ολέθριοι καὶ πονη ρίας πρόξενοι. Ωσπερ γὰρ ὁ ἥλιος τοὺς μὲν τὰς δίψεις υγιαίνοντας φωτίζει, ἀμαυροῖ δὲ τοὺς ἀσθε νεῖς, οὕτω καὶ οἱ ἅγιοι. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ ᾿Απόστο λος, ἔλεγε ο Χριστοῦ εὐωδία εσμέν τῷ Θεῷ ἐν τοῖς σωζομένοις, [καὶ ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις,] οἷς μὲν ὀσμὴ ζωῆς εἰς ζωήν, οἷς δὲ ὀσμὴ θανάτου εἰς θά νατον. » Οὕτω δὴ καὶ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιφανείας ἐτυφλώθησαν μὲν τῶν Ἰουδαίων οἱ πλεῖστοι, ἀνέβλεψαν δὲ τὰ ἔθνη. Διό φησιν ὁ Κύριος « Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον] ἦλθον τ, ἵνα of μὴ βλέποντες βλέψωσι, καὶ οἱ βλέποντες τυφλοί — Κεῖται δὲ εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν. Εἰς πτῶσιν μὲν τοῖς ἀπίστοις, εἰς ἀνάστασιν δὲ τοῖς πιστεύουσι καὶ τοῖς μὲν ἔστι λίθος προσκόμματος καὶ πέτρα σκανδάλου· τοῖς δὲ λίθος ἀκρογωνιαίος καὶ πέτρα ἐπαινουμένη. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ ο σταυρὸς αὐτοῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία τους δὲ σωζομένοις δύναμις Θεοῦ ἐστι ο καὶ Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ελλησι δὲ μωρία, ἡμῖν δὲ σωτηρία. - • Ἐξ Εξόδου. • Διεγόγγυζε δὲ πᾶσα ἡ συναγωγὴ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, φησὶν, ἐπὶ Μωϋσῆν καὶ Ααρὼν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς αὐτούς · Τίνες ἐστὶ ὑμεῖς σ' ὅτι γογγύζετε καθ᾿ ἡμῶν ; οὐ γὰρ καθ' ἡμῶν ἐστιν ὁ γογγυσμὸς ὑμῶν, ἀλλὰ κατὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ πάλιν, « Είπε Μωσης · Τί λοιδορεῖσθέ μοι, καὶ τι πειράζετε Κύριον ; » σε * ὑπακούσει. · ἐλήλυθα. σ' ἡμεῖς δὲ τί ἐσμεν.
6B2 magister Elias quinquagenarios præfectos, et eos A Quid vero admirabiles illi Petrus et Paulus? An non ille mortem attulit Ananiæ et Sapphiræ **? hic autem Elymam magum exsecratus orbavit oculis, qui etiam protinus circumiens quærebat qui eum ducerent se ? Vides quemadmodumn Deus, suos honorans famulos exaudit eorum preces el exsecrationem? facit enim eorum voluntatem, et exaudit orationem eorum. Et ideo Sapiens admonet dicens : • Ne des locum homini, nempe justo, ut tibi maledieat ejus enim te exsecrantis in amaritudine aninike site preces exaudiet Dominus 87. › - —‹ Oculi enim Domini sunt super justos, et aures ejus ad preces eorum *. Quamobrem et qui oderunt, et qui condemnant justum, delinquunt in Deum, et ipsum contemnunt. Dicit enim Deus ad Samuel de Israele, qui erat dure cervicis : • Non te spreveront, sed.me . . Et ad apostolos : « (Qui vos sper- 1t, me speruit;) et qui vos audit, me audit 60. Unde Apostolus : . Sic autem peccantes in fratres, el percutientes in eorum conscientiam, in Christum peccatis . Sic ergo sancti bonis quidem homiuibus et piis sunt luminaria et salutares, ut Domimus dicit ad eos : . Vos estis lux mundi, et sal terræ "; sceleratis autem et iniquis exitiosi, et conciliantes supplicium. Quomodo enim sol sanos oculos illuminat, imbecillos obscurat, et facit caligare; ita etiam sancti. Idque significans dicebat Apostolus: Christi bonus odor sumus Deo in iis qui servantur, et rursus in iis qui pereunt; aliis quidem odor vitæ ad vitam; aliis autem odor mortis ad mortem ". » Ita ctiam per Servatoris adventum obcæcati quidem sunt plurimi ex Judæis; gentes autem visum receperunt. Quamobrem dicit Dominus: ‹ Ad judicium ego veni in hunc mundum, ut non videntes videant, et videntes cæci fiant **. : Positus est autem et ad ruinam, et resurrectionem . » Ad ruinam incredulis quidem, ad resur- γένωνται. - rectionem vero credentibus: et aliis quidem est lapis offensionis et petra scandali **; aliis lapis anguiaris, et petra quæ laudatur ". Quinetiam ejus quoque ‹Crux iis qui pereunt est stultitia; iis autem qui salvi fiunt, est virtus Dei ";, et Judzis quidem scandalum, Græcis autem stultitia, nobis vero D salus. Murmurabat autem omnis congregatio filiorum Israel adversus Moysen et Aaron in deserto, et dixit, eis Moyses : • Quinam estis vos, quod murmuratis contra nos? Non enim contra nos est murmuratio vestra, sed adversus Deum “. > Et dixit eis Moyses : Cur me maledirursus : . Ει ctis insectamimi, et tentatis Dominum ?, x. 16. qui cum ipsis erant, igne coelesti exussit ". * Luc * Luc. ", 34. " IV Reg. 1, 14. 3 Act. V. Act.xm,11Eccli. 1, R. * Psal. ΣΥΣΗ, 16. " 1 Reg. vικ, 7. Matth. v, 13, 14. 6 jl Cor. 1, 16. 6. Joan. ix. 39. 68 1 Cor. 1, 18. "Exod. xv, 7. * Exod. xv, 2. σε 1 Cor. vi. 12. σε 1 Petr. 11, 8. 67 ibid. 6. VARIE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITE 353 Ex Exodo.
col. 653–654page 172 of 270
PG 89:653στευόντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ, ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ καταποντ τισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης. » Και· « Οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, δι᾿ οὗ σκάνδαλον ἔρχεται· › περὶ δὲ τῶν σκανδαλιζομένων καὶ λοιδορουμένων · « Μα κάριοι έστε, ὅταν ὀνειδίσωσιν ' ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἀφορίσωσι, καὶ ἐκβάλωσι τὸ ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρόν, ἕνεκεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Χαίρετε ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ καὶ σκιρτήσατε· ἰδοὺ γὰρ ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Κατὰ ταῦτα γὰρ ἐποίουν πατέρες αὐτῶν τοῖς προφήταις. Οὐαὶ δὲ ὑμῖν, ὅταν καλῶς ὑμᾶς εἴπωσι πάντες άνθρωποι κατὰ ταῦτα γὰρ ἐποίουν τοῖς ψευδοπροφήταις οι πατέρες αὐτῶν. » Τοιγαροῦν τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος, ἐπανίστανται ἡμῖν πολλάκις οι ποτε φίλοι, ἢ καὶ ὑποχείριοι, λοιδοροῦντες καὶ ἀδικοῦντες ἡμᾶς· ὑπὲρ ὧν, εἰ μακροθυμήσωμεν, μεγάλα ἀγαθὰ παρὰ Κυ ρίου ἀποληψόμεθα. Οθεν καὶ ὁ Δαβὶδ ὑβριζόμενος ὑπὸ τοῦ Σεμεί, ἔλεγε τοῖς διεκδικεῖν αὐτῷ δ βουλομένοις · ε "Αφετε αὐτὸν καταράσασθαι 1, εἴπως ἴδῃ Κύριος ὁ Θεὸς τὴν ταπείνωσίν μου, καὶ ἀποδώσει μοι ἐν τῇ ταπεινώσει μου, καὶ ἀποδώσει ἀγαθὸν ἀντὶ τῆς κατάρας αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν ψάλλων Ελε γεν· « Ο Θεὸς τὴν αἴνεσίν μου μή παρασιωπήσης. ὅτι στόμα δολίου ἐπ' ἐμὲ ἠνοίχθη. Ελάλησαν κατ' ἐμοῦ γλώσσῃ δολίᾳ 1, καὶ λόγοις μίσους ἐκύκλωσάν με, καὶ ἐπολέμησαν με δωρεάν. Αντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσηυχόμην. Καί, [ί' τί λέγων; ] . Καταράσονται, καὶ σὺ εὐλογήσεις, Κύριε· οἱ Α δ' ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα [των μικρών τούτων τῶν πιο επανιστάμενοί μοι αἰσχυνθήτωσαν, ὁ δὲ δοῦλός σου εὐφρανθήσεται. » Και, ὅτι « Οἱ εὐλογοῦντες τὸν Κύ ριον *, κληρονομήσουσι γήν, οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν, ἐξολοθρευθήσονται. ο Διό φησιν ὁ Θεὸς πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ' « Ὁ εὐλογῶν σε, ευλογημένος, καὶ ὁ καταρώμενός σε, κεκατήρατο 1'. ο Λέγει δὲ πρὸς τοὺς ἀποστόλους τοὺς ἀποστόλους ·· Οταν εἰσέρχησθε εἰς οἶκον, λέγετε· Εἰρήνη τῷ οἴκῳ τούτῳ· καὶ ἐὰν μένῃ ἐκεῖ 1 υἱὸς εἰρήνης, εἰρήνη ὑμῶν ἐπαναπαύεται ἐπ' αὐτούς· ἐὰν δὲ μὴ ἡ ἄξιος, ἡ εἰρήνη ὑμῶν Εἰ οὖν ἡ εἰρήνη ἐπ' πρὸς ὑμᾶς ἐπαναστρέψει m. » ἐκείνου - πάλιν ἐπιστρέφει, διὰ τὸ μὴ εὑρεῖν ἄξιον αὐτῆς, πολλῷ μᾶλλον ἡ κατάρα επιστρέφει εἰς κε· φαλὴν τοῦ ἀδίκως αὐτὴν ἐκπέμψαντος, ὡς οὐκ ἀξίου ὄντος λαμβάνειν αὐτὴν ἐκείνου, πρὸς ἐν ἀπεστάλη. Πῶς γάρ ; Ο μάτην λοιδορών, ἑαυτὸν καταρᾶται, καθώς φησιν ὁ Σολομών · . Ωσπερ όρνεα πέτονται, καὶ στρουθοί, οὕτως ἀρὰ ματαία οὐκ ἐλεύσεται ἐπ' οὐδενί. ο Παραχωροῦντος οὖν, ὡς εἴρηται, τοῦ Θεοῦ, ἐπι εγείρονται οι άφρονες ἐπὶ τοὺς φρονίμους, καὶ οἱ ἀσεβεῖς ἐπὶ τοὺς εὐσεβεῖς, καὶ οἱ ἄδικοι ἐπὶ τοὺς δικαίους, ἐξουθενοῦντες αὐτοὺς ἀδίκως [ καὶ ἀδι Η μισήσωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἀφορίσωσι, καὶ ὀνειδίσωσι, καὶ ἐκβάλωσι, 1 γλώσσαι δόλιας. στρέψει. » ἐπ᾿ ἐκεῖνον. * δίκαιον. · ἐπικατάρατος. 1 μὲν ἡ ἐκεῖ. τι ὑπο
S. ANASTASII SINAITA vandalizaverit mum ex pusillis istis qui credunt in me, expedit ei ut mola asinaria suspendatur. a collo ejus, et demergatur in mare 16. « Et : » V homini illi per quem scandalum venit ”. De iis autem qui scandalizantur, et convitiis proscinduntur, « Beali, inquit, estis, quando vos oderint pter Filium hominis. Gaudete in illa die, et exsultate : ecce enim merces vestra copiosa est in cœlis. Similiter enim faciebant patres eorum prophetis. Væ autem vobis, quando vos benedixerint omnes homines; similiter enim faciebant pseudoprophetis patres corum ". » Deo itaque permittente, sæpe in nos insurgunt qui aliquando fuerunt amici, aut et injuria afficientes: quæ, si leni et patienti animo toleremus, magna bona a Deo accipiemus. Unde etiam David, dum eum contumelia afficeret Semei, dicebat iis qui volebant eum ulcisci : Sinite eum mihi maledicere, ut Dominus videat bunilitatem meam, et reddat mihi in humilitate mea, et reddat bona pro ejus maledictione "., Rursus psallens dicebat : • Deus, lauden mean ne lacueris : quoniam os peccatoris et os dolosi in me aperta sunt; locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et oppugnaverunt me gratis. Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi, ego autem orabam "., Quid dicam? ‹ Maledicent illi, et tu benedices, Domine : qui insurgunt in une, confundantur, servus autem C tuus laetabitur. Et : • Qui benedicunt Dominum] justum, hæreditabunt terram ; qui autem exsecrantur ipsum, exterminabuntur ". . Quamobrem dicit Deus justo Abraham : • Qui te benedicit, benedictus est; et qui maledicit tibi, is maledictus est"., Dicit autem aliis quoque apostolis : Quando ingrediemini in domum, dicite : Pax sit huic dom mui; et si sit quidem ibi filius pacis, pax vestra requiescet super ipsum; si autem non sit dignus, pax vestra ad vos revertetur *ª. › Si ergo pax ad illos revertitur, propterea 355 quod non inveperit dignum se; multo magis maledictio in caput ejus redundabit qui injuste ea einiserit, utpote quod non sit dignus eam accipere: ille ad quem, est missa. Quicunque temere probris et maledietis aflicit, aliquem, seipsum exsecratur: et sicut dicit Salomon : « Quomodo aves volant, et · passeres, ita inanis exsecratio ad nullum accedet”., Permittente ergo Deo, ut dictum est, excitantur imprudentes adversus prudentes, et impii adversus pios, et injusti adversus justos, cos spernentes c injuria afficientes. Dicit enim justus Job: Justi et • homines, et segregaverint, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum, proetiam nobis subjecti, nos maledictis incessentes, B * Matth. xvın, 6. " ibid. 7. " Luo. VI, 02.28. " II Reg. xvi, 14, 12. * Psal. cvin, 2-4. ** ibid. 28. 81 Psai. xxxvi, 22. • Gen. xii, 3. » Luc. x, 5,6. *Prov. xxvi, 2. VARIE LECTIONES. i Videntur intrusa, nec coherent. σ αὐτόν. Η καταράσθαι.
col. 655–656page 173 of 270
PG 89:655τρίτον εἰρήνην. ἐρωτήσαντι. 12. Περὶ Σαββάτου καὶ πρὸς Συμεὼν ἐπίσκοπον Βόστρης. ( λόγιο. 14. Εἰς ὑπαπαντήν. Πάλαι Συμεὼν ἐν ἀγκάλαις βαστάζει τὸν Συμεών. κῆς μνήμης. ἐπισκοπῆς ἐπιστολῆς 17. Διήγησις περὶ τοῦ πάπα Ρώμης Γρηγορίου τοῦ διαλόγου καὶ θαυματουργοῦ. Διηγήσατο ἡμῖν τις πρεσβύτερος ονόματι Πέτρος. 425. [. 899, 18. Απόδειξις, ὅτι μέγα καὶ ἀγγελικὸν τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα. Εξήγησις περὶ τῶν ἐν Περσίδι πραχθέντων. πολλάκις. χρονική Ἀπὸ μὲν τῆς μεγάλης ημέρας του Περί μήκους καὶ βραχύτητας ζωής και περὶ ποικίλων καὶ αἰφνιδίων θανάτων. θαμβεῖται πᾶσα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις.
ad eum alludere putat Gregorium Magnum, lib. iv, epistola 37. Incipit: Elphvny zał máliv elphvny, xal 11. Epistola ad Scholasticum, qua ad objectum sibi dubium (anopiav) respondet, citatur in actione quarta synodi septimæ tom. VII Labbei, p. 247. (Harduin. tom. IV, p. 202.) Incipit: El pávo, De Sabbato ad Symeonem episc. Bostrensem. tatur a Jo. Damasceno, orat. 2 et 3 de imaginibus, tom. I edit. novæ, p. 344, 386, et in synodo Nicæna secunda, actione 4, tom. VII Labbei p. 249. (Harduin. tom. IV, p. 205.) Incipit: 'E; marépaç dɛi xatà ch 13. Adversus Joannis Philoponi &tattŋthy sive librum Tep! ¿vósεw;, quem Arbitrum inscripserat, ex quo Anastasii opere fragmentum Latine ex Turriani versione vulgavit Gretserus præf. ad Hodegum.´ Laudat et sanctus Maximus, tom II, p. 124, 125, 126. FABR. Conf. infra in h. vol. cap. de Philopona, § 9, de ejus scriptis ineditis, et Walch. Histor. hæresium, etc. citat. tom. VIII, p. 829, qui tamen dubitat num Anastasius, patriarcha Antiochenus, ejusmodi librum eristicum contra Philoponum reliquerit. Hart.. In Visitationem Maria. Meminit Allatius libro De Simeonibus, p. 114. 15. Græca versio libri De cura pastorali Gregorii Magni, quem videsis lib. x, epist. 22; et plures ad eum dem Gregorium et alios Epistolæ. 16. Pro Leonis Magni, episcopi Rom., epistola, "Tip the insole Aéovτos лána toữ tñç àñOSTO! Citatur in synodo Lateranensi a. 649, actione 5. Male pro excusun tom. VI Labbei, p. 308. Quod apud Harduinum, tom. III, pag. 885 emendatum. Narratio de papa Gregorio. Incipit Ms. Lambec. VIII, p. p. n. 42, cod. 44. ed. Koll.] FABR. Hanc narrationem editam esse, et facere partem homiliæ de sacra synaxi, monet Oudin. 1. c. tom. II, p. 573, n. 7. At negat Kollar. ad vol. III, pag. 485. Lambec. Comment. (de cod. Vindob. 99, n. 1); aitque ea in oratione tam in Auctario Patrum Combefisiano, quam etiam in Canisio Basnagiano, tem. I, hujus narrationis nostræ nec volam esse, nec vestigium. Sine nomine auctoris Florent. in cod. Laurent. 1, n. 21, plut. 10. V. Bandin. 1. c. I. p. 469. Harl. Demonstratio historica, magnam et an gelicam esse summi sacerdotis dignitatem, nec sacerdotem judicari posse a laico, sed tantum a majori sacerdote. Ms. Lambec. III. p. 196; IV, p. 65 ct 169; VIII, p. 425 Bibl. Coisliniana pag. 400 [cod.. 283; add. pag. 277, cod. 228]: et Labbei Bibl. nova mss., pag. 82. Incipit: 'Ev tỹ èxzhqsiastizỹ lotopix Þihovo; ou pihooóçou cupó ɩ totoutov. Philonis hujus mentio etiam apud Glycam in Annalibus, qui ex ejus Historia Ecclesiastica profert nonnulla, p. 292 seq. 19. Sermones varii, in Dominicam palmarum in decollationem Joannis, et Encomium S. Nicolai episcopi, mss. in bibl. Parisiensi publ., teste Labbeo p. 82 Bibl. novæ mss. 21. Narratio de disceptatione Christianorum praesulum cum ethnicis sive Græcis et Judæis, judice Aphrodisiano, regis Persarum archimagiro, cui etiam se Anastasius interfuisse dicit et quisiem solum ex Romani imperii episcopis. Incipit: Bastedove; 'Apr,vá tou tŷg lapsizŏs yopas. Memorat Allatius, p. 83, De Simeonibus, voluitque Gr. et Lat. edere in libro vIE:, Enguixtus, et Gretserus reperit in eodem codice Augustano ex quo Anastasii Sinaita Hodegum edidit; exstat etiam in codice Paris. bibl. 1370, teşte Labbeo: sed Gretserus hanc narrationem, ait, olera nescio quid fabularum, ut difficile creditu sit, ex Anastasii Antiocheni episcopi, circa an. 599 exstin Hoc fragmentum supra editum, inter Opera S. Anastasii Sinaita. Vol. III, p. 484, n. 20. cod. 89, ubi vero Kollarius adnotat demonstrationem hanc historicam esse revera epilogum orationis Anastasii Sinaitæ De praitentia, quam ipsamet Fabricius eidem Sinaitæ attribuit, et citat reliquos codd. Cæsareos, in qui bus illa demonstratio habetur: n. in libro et vol. IV. p. 147; cod. 115. n. 4, p. 311 seq. cod. 432, 6, p. 377; peripue 373 seq. cod. 168, 5. vol. V. pag. 90 seg. cod. 214, 4. – P. 245. cod. 246, 8. In vol. Vill, pag. 897 seq. cod. 44, 41. Exstat etiam. Mosque in cod. 590, n. 5. V. Matthei, Notit. codd. gr. Mosq. p. 191; Oxon. in cod. Barroc. 185, HARL. In In codd. Barroc. 197, inc. Axumok th top/o quipx; in cod. Th. Gale 28, n. 5862, Cat. miss. Augie etc. toan. II. by Bandini Catal. codd. Gr. Laurent, infadice, p. 117, Anastasio tri buitur sermo In decollationem Joannis; sed. in Cat. ipso tom. I, p. 456, n. 43, nominatur Anatolius. V. in h. vol. pag. 259. Aliæ orat. e Gr. in cod. Barroc. 196. Anastasii Sinaitæ homil. Hapt al. expu hotspoy. Inc. П où av póño Anastasii archiepiscopi 616xxania init. you lisya, Venet. in ced. Naniano 228, n. 10. V. cat codd. Græc. Nan. pag. 420. Anastasii Sinait Inc. In cod. Mosquen si 279. V. Matthæi Notit. cit. pag. 182, n. 43. V. Reiseri Indic. mss. Libl. Augustan. pag. 12. fin., sine nomine auctoris. Paris, in bibl. pubi. 1991, n. 6; et ibid. in tribus aliis codd. HARI.
col. 657–658page 174 of 270
PG 89:657κοῦντες ]. Φησὶ γὰρ ὁ δίκαιος Ἰώβ· ι Δίκαιοι κατα- Α γελώνται καὶ παραδίδονται εἰς χεῖρας ἀσεβῶν, καὶ δίκαιος ἀνὴρ καὶ ἄμεμπτος ἐγενήθη εἰς χλευασμόν. Εἰ; χρόνον γὰρ τακτὸν ἡτοίμαστο πεσεῖν °, οἴκους σε αὐτῶν ἐκπορθεῖσθαι ὑπ' ἀνόμων. Καὶ Σολομών· • Οψονται τὸν δίκαιον, καὶ ἐξουθενήσουσιν αὐτόν· αὐτοὺς δὲ ὁ Κύριος ἐκγελάσεται· καὶ ἔσονται εἰς ὕβριν ἐν νεκροῖς αἰῶνος. » Και· «Τότε στήσεται ἐν παρρησίᾳ πολλῇ ὁ δίκαιος κατὰ πρόσωπον τῶν θλιψάντων αὐτὸν, καὶ τῶν ἀθετούντων τοὺς πόνους αὐτοῦ. Καὶ ἰδόντες ταραχθήσονται φόβῳ δεινῷ, καὶ ἐκστήσονται ἐπὶ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας. Ἐροῦσιν ἐν ἑαυτοῖς μετανοοῦντες καὶ στένοντες· Οὗτός ἐστιν, ὃν εἴχομέν ποτε εἰς γέλωτα καὶ εἰς παραβολὴν ἀνει δισμοῦ· οἱ ἄφρονες βίον αὐτοῦ ἐλογισάμεθα μανίαν, καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἄτιμον. Πῶς κατελογίσθη ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ ἐν ἁγίοις ὁ κλῆρος αὐτοῦ ἐστιν ; Αρα επλανήθημεν ἀπὸ ὁδοῦ ἀληθείας, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς οὐκ ἐπέλαμψεν ἡμῖν. » Και· «Δίκαιοι εἰς τὸν αἰῶνα ζῶσι, καὶ ἐν Κυρίῳ ὁ μισθὸς αὐτῶν. ὁ Καί· ι ας κρίνει δίκαιον τὸν ἄδικον, ἄδικον δὲ τὸν δίκαιον, ἀκάθαρτος καὶ βδελυκτὸς παρὰ Θεῷ. » Και «"Ανδρες αἱμάτων μέτοχοι μισοῦσι δίκαιον. Και • Οπιος ἀκάθαρτος παρὰ κακούργοις. Καὶ ὁ Σει ράχο « Βδέλυγμα ἁμαρτωλῷ θεοσέβεια. Διό φησιν Ησαΐας πρὸς ἁγίους· «Μη φοβείσθε ονειδισμόν ἀνθρώπων, καὶ τῷ φαυλισμῷ αὐτῶν μὴ ἡττᾶσθε. ο Τοῦ Χρυσοστόμου Ρ ἐκ τοῦ πρὸς ᾿Αθανάσιον. Παραδίδονται γὰρ δίκαιοι πολλάκις εἰς χεῖρας ἀσεβῶν, οὐχ ἵνα ἐκεῖνοι τιμηθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα οὗτοι δοκιμασθῶν. Καὶ φαῦλοι μὲν ἐν θανάτῳ ἐξαισίῳ, κατὰ τὸν Ἰώβ, καταγελώνται δ' ὅμως πρὸς τὸ παρὸν εὐσεβεῖς, ἕως ἡ χρηστότης τοῦ Θεοῦ καλύπτηται, καὶ τὰ μεγάλα σημεῖα τῶν ὕστερον ἑκατέροις ἀπο κειμένων, ἡνίκα καὶ λόγος καὶ πρᾶξις καὶ διανόημα τοῖς δικαίοις τοῦ Θεοῦ σταθμοῖς ταλαντεύηται, ὅταν ἀναστῇ κεἶναι τὴν γῆν, τὰς βουλὰς καὶ τὰ ἔργα συνάγων, καὶ γυμνῶν τὰ ἐσφραγισμένα παρ' αὐτῷ καὶ σωζόμενα. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου ἐκ τῶν Ασκητικῶν. Οὐκ ἔστι σοι καλὸν ἐκδικεῖν ἑαυτόν· ἀλλ' ἄμεινον ἐπιρρίψει τῷ θεῷ τὴν δίκην ἐπάγοντι τοῖς ἀδικοῦσι. Διὰ τοῦτο, ε Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, φησὶν, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ γέγραπται γὰρ, Ἐμοὶ ἐκδί κησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. ο 'Ανεξικακία γὰρ Χριστοῦ τὴν τοῦ διαβόλου θρασύτητα κατέβαλεν. Οὐκ ὠργίσθη τοῖς ἐξυβρίζουσιν, ἀλλ' ἐπιπαρ εδίδη, τῷ κρίνοντι δικαίως· τουτέστιν, κρίσιν ἐδέξατο, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον σχῆμα. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ Μωϋσῆς καὶ Δαβίδ, ὁ μὲν τὸν ἀδελφὸν καὶ τὴν ἀδελ τὴν, ὁ δὲ τὸν Σεμεί ἔφερεν 4 εξυβρίζοντας καὶ λοι- • παισίν, κ τοῦ Θεολόγου. 4 έφερον.
QUESTIONES. 356 Ex Basilii Asceticis. irridentur, et traduntur in manus implorum ; et vir justus et nulli affinis reprehensioni, faetus est in subsannationem. Tempore enim constituto pe ratus fuerat ut caderet, et ædes ejus diriperentur ab iniquis **. > Et Salomon • Videbunt justum, Quamobrem Isaias dicit sanctis : « Nolite timere exprobrationem hominum, et eorum contemptu ne vincamini ". et nihili facient eum; ipsos autem irridebit Dominus, et erunt postea in ruinam probrosam, et in contumeliain inter mortuos sæculi ". › Et : ‹ Tune stabit justus in multa confidentia ex adverso eorum qui ipsum allixerunt, et qui abstulerunt labores ejus ; et videntes turbabuntur timore vehe menti, et stupebunt propter inopinatam ejus salutem ; et inter se dicent poenitentiam agentes, et gementes : Hic est quem habuimus aliquando in derisum, et in similiwdinem improperii; insipientes ejus vitam existimabamus insaniam, et finem ejus sine honore : quomodo reputatus est in filiis Dei, et inter sanctos est sors ejus? Igitur aberravimus a via veritatis, et justitiæ lumen non illuxit nobis "., Et : • Justi in perpetuum vivunt, et in Domino est merces eorum . . Et : • Qui injustum justum judicat, justum autern injustum, est immundus, et abominandus apud Deum ". . Et : e Viri sanguinum participes oderunt justum s. » Et : • Sanctus est immundus apud sceleratos ". . Sirach : « Abominatio peccatori est pietas, et Dei cultus ". ) Ex Gregorio Theologo in magnum Athanasium. Traduntur sæpe justi in manus impiorum, non ut illi honorentur, sed ut ipsi probentur. Et mali quidem sunt in morte infami et turpi, ut Job ait : irridentur tamen pii in præsentia, quandiu abscondita fuerit Dei benignitas, et magna illa præmia quæ utrisque sunt reposita, quo tempore et sermo, et actio, et cogitatio justis Dei lancibus trutinabitur, quando surrexerit ad judicandam terram, consilia et facta congregans, et aperieus ea quæ apud eum obsignata servantur. D est id ad Deum remittere qui penam irrogat is Non est bonum seipsum ulcisci; sed mellus qui faciunt injuriam. Propterea, « Non vos ulciscentes, inquit, sed date locum iræ ; scriptum est enim : Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus *. » Christi enim tolerantia dejecit audaciam diaboli. Non fuit iratus iis qui illum affi ciebant contumellis ; sed tradidit ei qui fuste judicat; hoc est, accepit judicium quod ad humanam attinet figuram. Propterea enim Moyses ot David, ille quidem fratrem et sororem, hic vero VARIE LECTIONES. "! Job sit, 4 et passim alibi. "Prov. xxix. 10. οι Ibid. 27. Sap. IV, 18, 19. or Sap. v, 1-6. ss ibid. 16. • Prov. tvn, 4. * Eccli. 1, 32. 'Isa. LI, 7." "Rom. x11, 19; Hebr. x, TO.
col. 659–660page 175 of 270
PG 89:659Κύριος. Θεοῦ τοίνυν μακροθυμοῦντος μακροθύμει καὶ σύ· Χριστοῦ δὲ φέροντος, ὑποφέρειν δεῖ καὶ τὸν Χριστοῦ διάκονον. Καὶ πάντως ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν ἐν καιρῷ, καὶ συντελέσει πονηρίαν ἁμαρτωλῶν και κατευθύνει δίκαιον. δοροῦντας αὐτούς· ᾔδεισαν γάρ, ὅτι θεὸς ἐκδικήσεων η Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Αλλ' ἠδίκησε, καὶ ὕβρισε, καὶ διέβαλέ σε ὁ πλη σίον. Οὐκοῦν ἐλέησον αὐτὸν, καὶ δάκρυσον, καὶ θρή νησον· οὐ γὰρ σὺ εἶ ὁ προσκεκρουκώς τῷ Θεῷ, ἀλλ' ἐκεῖνο εννόησον, ὅτι σταυροῦσθαι μέλλων ὁ Χριστός, ὑπὲρ ἑαυτοῦ μὲν ἔχαιρεν, ὑπὲρ δὲ τῶν σταυρούντων ἔκλαιεν [Αλλ' εἰς πολλούς σε διέβαλε, καὶ ἐλοιδόρησε;] Καὶ τί τοῦτο, τοῦ Θεοῦ εἰδότος, τοῦ μέλ λοντος ἀπαιτεῖν τὰς εὐθύνας, ἀλλ' οὐκ ἐκείνων τῶν ἀκουσάντων; ἑαυτὸν γὰρ ὑπέθηκε τῆς κακίας, τιμω ρίας ὑπόθεσιν, ἵνα μὴ μόνον ὑπὲρ τῶν ἰδίων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν περὶ σοῦ διελεγχθῇ, καὶ παράσχῃ λόγου τῷ Θεῷ. Φησὶ γὰρ ὁ Κύριος· «Μη κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε· ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε. κριθήσεσθε, καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν.» Και Πᾶν ῥῆμα ἀργόν, ὃ ἐὰν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωπο ἀποδώσουσι περὶ αὐτοῦ λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν ἔργων σ σου κατακριθήσῃ.. Καὶ ὁ Ἀπόστολος, Διὸ ἀναπολόγητος εἶ, ὦ ἄνθρωπε πᾶς ὁ κρίνων· ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνεις τὸν ἕτερον, σεαυτὸν κατακρίνεις· τὰ γὰρ αὐτὰ πράσσεις ὁ κρίνων. Εἰ δὲ οὐκ ἀρκεῖ σοι τοῦτο, ἐννόησον, ὅτι καὶ ὁ Δεσπότης σου διεβλήθη ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ καὶ ὑπὸ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων, διὸ καὶ ἔλεγεν· «Εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβούλ ἐκάλεσαν, πόσῳ μᾶλλον τοὺς οἰκιακούς αὐτοῦ; Μὴ οὖν φοβηθῆτε αὐτούς.» Καὶ οὐ διέβαλε μόνον ' ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ἀλλὰ καὶ ἐπιστεύθη· καὶ διέβαλεν οὐ τὰ τυχόντα, ἀλλὰ τὰ μέγιστα ὀνείδη καὶ ἐγκλήματα· καὶ γὰρ δαιμονον αὐτὸν ἔφησε, καὶ πλάνον εἶναι, καὶ ἀντίθεον, καὶ Σαματ ρείτην, καὶ ἐκ πορνείας γεγενήσθαι. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΔ. Τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, «Οὐ τὰ εἰσερχόμενα διά τοῦ στόματος κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, διὰ τί οἱ Πατέρες ὥρισαν, μὴ ἐσθίειν κρέα ἐν ταῖς ἁγίας νηστείαις ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οὐ περὶ βρωμάτων εἴρηκεν ὁ Κύριος τούτο. Οίδα μεν γάρ, ὅτι ἡ πολυφαγία καὶ ἡ πολυποσία κοινοῦσε τὸν ἄνθρωπον, ἐπεγείροντες κατ' αὐτοῦ τὰ πάθη της σαρκὸς πρὸς ἀσέλγειαν. Καὶ γὰρ ἡ δύναμις του Σατανά, κατὰ τὸν Ἰὼβ ἐπ' ἐμφαλού γαστρός. Αλλο ἐπειδὴ οἱ Φαρισαῖοι κατέγνωσαν τῶν ἀποστόλων, ὡς ἀνίπτοις χερσὶν ἐσθιόντων, πρὸς ταῦτα ἀποκριθεὶς ὁ Η προσηύχετο, ο λόγων. ' αὐτόν.
Semei ferebant, contumeliis et maledictis. aficien tes: sciebant enim Deum esse Dominum ultionum. Cum ergo Deus sit lenis et patiens, tu quoque sis patiens et lenis; cum autem Christus ferat, opor tet etiam sufferre Christi ministrum. Et faciet omnino vindictam in tempore, et consummabit pravitatem peccatorum, et diriget justum. Ex Chrysostomo in Matthæum. At te injuria el contumelia affecit, et tibi de traxit proximus? Bjus ergo miserere, lacrymare et luge: non enim tu es qui Deum offendisti, sed ille. Cogita quod Christus in crucem agendus pro se quidem gaudebat; febat autem pro iis qui cruci afligebant. At apud multos te est calumniatus, probrisque et maledictis insectatus? Quid tum, cum id sciat Deus, qui sumpturus est pœnas, an nor. et de illis qui audierunt? Nam seipsum statuit materiam et argumentum supplicii, ut non solum de suis propriis, sed etiam de iis quæ ad te per tinent, convincatur, et Deo reddat rationem. Dicit enim Dominus: • Nolite judicare, et non judica bimini. In quo enim judicio judicatis, judicabimini; et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vo bis s.» Et: «O:une verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii: nam ex verbis tois justificaberis, et cx verbis tuis condemnaberis "., Et Apostolus Quamobrem inexcusabilis es, o homo omnis quisquis judicas: in quo enim judicas alterum, teipsum condemnas: eadem enim agis quæ judi cas ".» Quod si hoc tibi non sufficit, cogita quod Dominus quoque tuus a Satana et sceleratis homini bus est calumniis appetitus: quamobrem dicebat:
col. 661–662page 176 of 270
PG 89:661Κύριος φησί· Οὐ πᾶν τὸ εἰσερχόμενον υ διὰ τοῦ στόματος κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, τουτέστιν, ὁ ρύπος τῶν χειρῶν, ὃν ὑμεῖς παρατηρεῖσθε *, ἀλλὰ τὰ ἐκ τοῦ ἀνθρώπου εκπορευόμενα ἁμαρτήματα, ἐκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον. "Οθεν ἐπάγει· . Τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶν ἐσθίειν, οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον. » Πλήν εἰ πάντα ὑμῖν ἔξεστιν ἐσθίειν, ἀλλ᾽ οὐ πάντα συμφέρει, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· φησί γάρ· . Πάντα μοι Εξεστιν, ἀλλ᾽ οὐ πάντα συμφέρει, τουτέστι, τὸ φαγεῖν, καὶ πιεῖν. ι Αλλ' οὐκ ἐγὼ ἐξουσιασθήσομαι ὑπό τινος, » τουτέστιν, οὐκ ὀφείλω ὑπὸ τῶν βρωμάτ των δηλαδή καὶ τῆς ἀπ' αὐτῶν τ ἐπιθυμίας κυριεύεσθαι. Πολλοὶ γὰρ οὐ προσέχοντες τοῦτο, ἀλλ᾽ εἰς ἐκείνους • βλέποντες, ὅτι καὶ φαγεῖν, καὶ πιεῖν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν γαστέρα πληροῦν, ὡς δεδωκότος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἀπὸ γῆς καὶ θαλάσσης προς ἀπόλαυσιν τῶν βρωμάτων, ἐξ ὧν ἔστιν ὑπὸ τοῦ Πάσα τοίνυν νηστεία, καὶ χαμευνία καὶ σκληρο αγωγία, δύο σκοποί εἰσιν εὐσεβείας. Ο μέν, ἵνα τῶν ἡδέων τοῦ κόσμου τούτου μὴ ἀπολαύσαντες, τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἀντ᾿ αὐτῶν ἀπολαύσωσιν· ὁ δὲ, οὕτω ταπεινωθέντος τοῦ σώματος, συνταπεινωθῇ καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ λογισμός. Ταπεινουμένης δὲ τῆς ψυχῆς, εὐκατανύκτως παρακαλεῖ τὸν Θεὸν ὁ ἄνθρωπος, καὶ λαμβάνει συγχώρησιν. Εἰ δέ τις τῶν χρεῶν μὲν ἀπεχόμενος, δι' ἄλλων δὲ βρωμάτων καὶ πομάτων τρέφων και λιπαίνων τὸ σῶμα, οὐδὲν ὠφελεῖται νηστεύων. Ιστέον δὲ, ὅτι ὡς οὐ δεῖ νηστεύειν ἑβδομάδας ὀκτὼ (47) ἐν τῇ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ, ὡς οἱ 'Αρεια - νος, ὑπερβαίνοντες τὸν παρὰ τοῦ Κυρίου δεδομένον ἡμῖν ἀριθμὸν τῶν μ' ἡμερῶν, ἐν τῷ προστιθέναι ἑβδομάδα μίαν, μὴ ἀκούοντες τοῦ Μωϋσέως λέγοντος· • Καὶ φυλάξῃ τὸ ῥῆμα, ὃ ἐντέλλομαί σοι· οὐ προσο θήσεις ἐπ' αὐτῷ, οὐδὲ μὴ ἀφέλῃς ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ τοῦ Παροιμιαστοῦ· Μὴ προσθῇς τοῖς λόγοις αὐτοῦ, μή ποτέ σε ἐλέγξῃ, καὶ ψευδής γένῃ. Καὶ τοῦ Βαπτιστοῦ· «Μηδὲν πλέον παρὰ τὸ διατεταγμένον ὑμῖν πράσσετε. » Καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου· . Ἐὰν ἐγώ, ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν, παρ' δ εξηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα ἔστω. » Οὕτω γὰρ καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐγένετο. Εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αδάμ « Τό δε ποίησον, καὶ τόδε μὴ πράξης. · Ἐκεῖνος δῆθεν, ὡς πλεῖόν τι νομίζων εὑρίσκειν, παρήκουσε, καὶ ὅπερ εἶχεν, ἀπώλεσεν. Οὐ δεῖ τοίνυν πλάσσειν κόπον ἐπὶ πρόσταγμα, ἀλλὰ στοιχεῖν τοῖς παραδεδομένοις. Η εισπορευόμενον. * παρατηρείτε. ν ἐπ' αὐτοῖ;. 2 ἐκεῖνο. ο βλάπτονται. (47) Οὐ δεῖ νηστεύειν ἑβδομάδας οκτώ. Septem ἑπτὰ ἑβδομάδων habeat ἑπτὰ ἡμερῶν. Ariani ola κόρου καὶ τῆς ἡδονῆς, οὐ τὰ τυχόντα βλάπτεσθαι 4, τοῖς βρώμασιν· ὁ δὲ Θεὸς καὶ ταύτην καὶ ταῦτα περὶ ὧν φησι· « Τὰ βρώματα τῇ κοιλίᾳ, καὶ ἡ κοιλία καταργήσει. ο
QUAESTIONES. nuum, quas vos observatis; sed peccata, qua: exeunt ex homine, illa coinquinant hominem. Unde subjungit : « Illotis autem manibus comedere, non coinquinat hominem *. Ceterum, etiamsi omnia nobis licet comedere, non tamen expedit omnia, ut dicit Apostolus. Ait enim : « Omnia mili licent, nempe et comedere et bibcre, sed ego in nullius potestatem redigar ';, hoc est, non habent mihi dominari cibi, et eorum desiderium. Multi enim non hoc attendentes, sed illud aspicientes, quod licet hominibus comedere et bibcre, et ventrem implere, cum Deus nobis dederit et quæ capiuntur ex terra, et quae ex mari, ad frucndum cibis, a saturitate et voluptate non parum et non leviter læduntur. De quibus dieit : « Ventri esca, et venter A intrat coinquinat hominem : utpote sordes maescis, Deus autein et eum, et eas abolebit *. › In omni ergo jejunio, et huni dormitione, quæ aspere duriter agitur vita, et duo sunt scopi pietatis. Alter quidem, ut cum ab iis quæ sunt in hoc mundo jucunda abstinuerit, pro iis fruatur bonis futuris. Alter, ut cum humile et dejectum fuerit corpus, humilis quoque sit anima et cogitatio; humili autem effeeta anima, facile cum cordis compunctione Deum rogat homo, et accipit remissionem. Si quis autem a carnibus abstinet, auis vero cibis et potu se ingurgitet, corpusque pingue- C facit, et adipe repletum reddit, nihil prodest jejunium. 358 Sciendum est autem quod non oportet jejunare octo hebdomadas in magna Quadragesima, ut Ariani, qui non transcendunt numerum quadraginta dierum, quem nobis dedit Dominus; quia addunt unam hebdomadam, non audientes Moysen dicentem: Custodies verbum quod mande tibi. Ad id nihil addes, neque ab eo auferes *., Neque Proverbiorum scriptorem, qui dicit: « Non addes verbis ejus; ne te arguat, et sis mendax ., Neque Baptistam, qui dicit: Nolite facere præter id quod est vobis constitutum 7. Neque Apostolum, qui sic habet: «Si ego aut angelus e cœlo vobis evangelizet præter id quod evangelizavimus, sit anathema . Sic eliam ab initio facturn est, cum dixit Deus Adamo: Hoc fac, et hoc ne feceris °. › Ille utique, ut qui plus se existimaret inventurum, non obediit et quod habebat perdidit. Non oportet ergo fingere laborem ad præceptum, sed ordinate pro- VARLE LECTIONES. NOTE. vam addebant, ut absolutus esset quadraginta dierum numerus, demptis Dominicis diebus et Sabba - Damascenus. (ALEMANN.) * Matth. xv, 11.' I Cor. x, 22, 23; 1 Cor. n. 12. * Luc. ui, 13. 8 Gal. 1, 8. • Gen. 1, 16, 17. * 1 Cor. vi, 13. * Deut. xi, 32. • Prov. xxx, 6 solummodo numerant Athanasius, M. Basilius κατά Damasc. ad Comet. Anastasius noster μεθυόντων: In Epistola Dogmal. Petrus Hierosolyn. Epiphan. fib. ut Hæres. lin., licet editio Basiliensis male pro tis, quibus Græci non jejunant; occurrit objectioni
col. 663–664page 177 of 270
PG 89:663λει Τεσσαρακοστὴ ὀνομάζεσθαι, ἀλλὰ τεσσαρακοστή ἐνδόμη, ήτης Τεσσαρακοστή πληροῦται εἰς τὴν ἑορτὴν τῶν Βαΐων. Τὴν γὰρ μεγάλην εβδομάδα χάριν του πάθους τοῦ Κυρίου καὶ τοῦ Πάσχα νηστεύομεν, καὶ οὐχ ἕνεκεν Τεσσαρακοστῆς· αἱρετικὸν ὁ οὖν ἐστιν, ὡς εἴρηται, τοῦτο τὸ δόγμα. καὶ οὐκ ὀρθόδοξον Ως καί τινες πάλιν τῶν Εὐσταθιανών νηστεύουσι Τετ σαρακοστὴν ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακή, κατὰ τὸ δόγμα τῶν λεγομένων Ευσταθιανῶν, καὶ Μαρκιωνιστῶν, καὶ Λαμπετιανῶν, καὶ Μασσαλιανῶν, τῶν ἐν Παφλαγονία ποτὲ ἀναφανέντων. Τὸ γὰρ Σάββατον καὶ ἡ Κυριακὴ ἡμέραι ἅγιαί εἰσι καὶ ἑορτάτιμος, καὶ οὐκ ἔξεστιν ἐν αὐταῖς νηστεύειν. Τὸ μὲν γὰρ ηυλόγηται, διὰ τὴν κατάπαυσιν τῶν ἔργων του ; Εἰ γὰρ ὀκτὼ ἐβδομάδας χρὴ νηστεύειν, οὐκέτι ὀφεί Θεοῦ, ἡ δὲ ἡγίαστα: διὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου. Ἐκ τῶν ἀποστολικών Διαταγμάτων. Τὰς ἡμέρας τῶν τοῦ Κυρίου ἑορτῶν φυλάσσεσθε καὶ πρώτην μὲν τὴν Γενέθλιον, μεθ᾿ ἣν τὴν Ἐπιφανείων, εἶτα τῆς νηστείας τῆς Τεσσαρακοστῆς, μνή μην περιέχουσαν τῆς τοῦ Κυρίου πολιτείας καὶ νομοθεσίας. Επιτελείσθω δὲ ἡ νηστεία αὕτη προ τῆς νηστείας τοῦ Πάσχα, ἀρχομένη μὲν ἀπὸ δευτέρας, πληρουμένη δὲ εἰς Παρασκευήν· μεθ᾿ ἂς ἀπο νηστεύσαντες ὰ ἄρχεσθε τῆς ἁγίας ἐβδομάδος τοῦ Πάσχα, νηστεύοντες περὶ τῶν ἀπολλυμένων του δαίων. Οὕτω γὰρ παρήγγειλεν ἡμῖν ὁ Κύριος νη στεύειν τὰς ἓξ ἡμέρας ταύτας διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων παρανομίαν, πενθεῖν αὐτοὺς παρακελευσάμενος ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς αὐτοὺς ἐδάκρυσεν. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις τοῦ Πάσχα νηστεύετε, ἀρχόμενοι ἀπὸ τῆς δευτέρας μέχρι του Σαββάτου, ἡμέρας Εξ, μόνῳ χρώμενο: ἄρτῳ, καὶ λαχάνοις, καὶ ὕδατι· ἡμέν και γάρ εἰσι πένθους, καὶ οὐχ ἑορτῆς. Αὐτὸ δὲ νη στεύετε τὸ Σάββατον, οὐχ ὅτι διὰ· τὸ Σάββατο, νησ στεύειν, κατάπαυσις δημιουργίας ὑπάρχον, ἀλλ' ὅτι μόνον ἐκείνῳ χρὴ νηστεύειν, τοῦ Δημιουργοῦ ἐν αὐτῷ ἔτι ὑπὸ γῆν ὄντος. Ἐν αὐτῇ γὰρ αὐτῶν τῇ ἑορτῇ κατέσχον τὸν Κύριον, ὅπως πληρωθῇ τό ο Εθεντο σημεῖα σ' ἐν μέσῳ τῆς ἑορτῆς αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνω Τὴν μέντοι Παρασκευὴν καὶ τὸ Σάββατον ὁλόκληρον νηστεύετε, εἰ δυνατόν, μηδενὸς γενόμενοι, μέχρι ἀλεκτρυοφωνίας νυκτός. Εἰ δέ τις ἀδυνατεῖ τὰς δύο συνάπτειν ὁμοῦ, φυλασσέσθωσαν κατὰ τὸ Σάββατον. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος περὶ αὐτοῦ·. Ὅταν ἀπαρθῇ ὁ νυμφίος ἀπ' αὐτῶν, τότε νηστεύσουσιν ἐν ἐκεῖναις ταῖς ἡμέραις.» Εν ταύταις οὖν ήρθη ἀφ' ἡμῶν ὑπὸ τῶν παρανόμων Ἰουδαίων, καὶ τῷ σταυρῷ προσ επάγη. Διὸ παραινοῦμεν καὶ ὑμῖν νηστεύειν ταύταις ο Η αἱρετικῶν. ὁ ὀρθοδόξων, ὁ ἀπονηστεύοντες. ὁ δεῖ. σ' αὐτῶν σημεία. Η ταύτας.
c. cedere in iis quæ sunt tradita si enim jejunandæ sunt octo hebdomadæ, non debet amplius nomi nari Quadragesima, sed quadragesima septima, quæ Quadragesima finitur ad festum Palmarum. Magnam enim hebdomadem jejunamus propter Christi passionem et Pascha, non propter Quadra gesimam. Est enim, ut diximus, dogma hoc hæreti corum, non Catholicorum. Sicut etiam nonnulli jejunant Quadragesimam in Sabbato et Dominica, convenienter dogmati eorum quos Eustathianos nominant, et Marcionistarum Lampetianorum et Massal anorum, qui aliquando apparuerunt in Pa phlagonia. Sabbatum enim et dies Dominicus sunt dies sancti et festi, neque licet in eis jejunare illud enim dedicatum et consecratum est, pro pterea quod in eo cessaverit Deus ab omni opere quod patrarat ": at dies Dominicus propter resur rectionem Domini sanctificatus est Ex Constitutionibus apostolicis (lib. v, c. 12). Dies festorum Domini custodite. Primo quidem Natalem, postea Epiphaniam; deinde Quadrage simam, quæ continet memoriam vitæ a Domino actæ, et legislationis. Finiatur autem hoc jejunium ante jejunium Pascha, incipiens a secunda feria, desinens vero in feriam sextam (ante Palmarum solemnia). Hos dies cum jejunio impenderitis, in cipite jejunium sanctæ hebdomadæ Paschatis pro Judæis pereuntibus. Præcepit enim nobis Dominus sex istos dies jejunare propter Judæorum iniquita tem, quos ob exitium deplorari voluit; nam et ipse lacrymas fudit. Diebus vero Paschæ jejunare in cipitote a feria secunda usque ad Sabbatum, solo pane, oleribus et aqua victitantes: sunt enim dies luctus, non solemnitatis. Ipso Sabbato 359 jcju nate, non quod oporteat Sabbato jejunare, cum sit pausa et requics a creatione mundi; sed quia in hoc solo jejunare necesse est, eo quod rerum om nium conditor hoc Sabbato terræ intima et infima subierit: nam in ipso suo festo Dominum coni prehenderunt, ut impleretur illud: Posuit signa sua in medio festi sui, et non cognoverunt ". p Parasceven et Sabbatum totum jejunate, și fileri potest, nihil gustantes usque ad gallicinium. Si cujus vires học non ferunt, iş saltem Sabbatum obṣervet; de se enim dicit Dominus: «Quando̟ spensus ablatus fuerit, tunc jejunabunt in diebus illis '', His ergo diebus ablatus est a nobis impro .bitate sceleratorum Judæorum, crucique suffixus. Quamobrem suademus ut his diebus jejunelis, quemadmodum et nos jejunavimus. Reliquis vero 10 Gen. n, 2. 1 Psal. LXXII, 4, 5. 13 Marc. 1, 20. De jejunia Sabbati vide Bellarm, lib. 11 De 57. Hine caute lege; nam hoc sunt e rity Gree bonis operib. cap. 18, et tem. I Annal. cccles. A. C. canio.
col. 665–666page 178 of 270
PG 89:665[ὡς ἡμεῖς ἐνηστεύσαμεν]. Ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς ταῖς πρὸ τῆς Παρασκευῆς ἑσπέρας ἕκαστος ἐσθιέτω, ἢ ὅπως ἄν τις δύνηται, ἀπὸ τῆς δευτέρας μέχρις αλε κτρυοφωνίας ἀπονητιζόμενοι. Ἐπιφωσκούσης [δὲ] μιᾶς Σαββάτων, ἥτις ἐστὶ Κυριακή, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως ἀλεκτρυοφωνίας ἀγρυπνεῖτε 6 προσευχόμενοι, καὶ ἀναγινώσκοντες τὸν νόμον, καὶ τοὺς προφήτας, καὶ τοὺς Ψαλμούς, μέχρις ἀλεκτρυοφωνῶν κραυγῆς, καὶ παυσάμενοι τοῦ πένθους ὑμῶν, δεήθητε του Θεοῦ, ἐπιστραφῆναι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ λαβεῖν αὐτὸν μετανοίας τόπον, καὶ τῆς ἀσεβείας ἄφεσιν. Διότι ὁ μὲν ἀλλόφυλος κριτής, νιψάμενος τὰς χεῖρας, εἶπεν· • Αθωός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου • ὑμεῖς ὄψεσθε·, ὁ δὲ Ἰσραὴλ ἐβόησε· « Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. » Καί • Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα. » Αναστάντος δὲ τοῦ Κυρίου, προσενέγκατε τὴν θυσίαν ὑμῶν, περὶ ἧς ὑμῖν δι' ἡμῶν ἐτάξατο λέγων· • Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. » Καὶ λοι τὸν ἀπονηστεύετε εὐφραινόμενοι καὶ ἑορτάζοντες, ὅτι ἀῤῥαβὼν τῆς ἀναστάσεως ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν. Καὶ τοῦτο ὑμῖν ἐστι νόμιμον αἰώνιον, ἕως τῆς συντελείας, μέχρις ἂν ἔλθῃ ὁ Κύ ριος. Καὶ πάλιν, Ἀπὸ τῆς πρώτης Κυριακῆς ἀριθμήσαντες ἡμέρας μ', ἑορτάσατε τὴν ἑορτὴν τῆς ᾿Αναλή ψεως τοῦ Κυρίου· ἥτις ἀπὸ τῆς πρώτης Κυριακῆς Πεντηκοστή γίνεται, ἑορτὴ μεγάλη ὑμῖν ἔστω. Εν αὐτῇ γὰρ, ὥρᾳ τρίτῃ, ἀπέστειλεν εἰς ἡμᾶς ὁ Κύριος τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ μετὰ τὸ ἑορ τάσαι ὑμᾶς τὴν Πεντηκοστήν, ἑορτάσατε μίαν ἑβδο- C μάδα, καὶ μετ' ἐκείνην νηστεύσατε· δίκαιον γὰρ καὶ εὐφρανθῆναι, καὶ ἐπὶ τῇ ἐκ Θεοῦ δωρεά, και νηστεῦσαι μετὰ τὴν ἄνεσιν κ. Καὶ γὰρ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας ἐνήστευσαν ἡμέρας μ', καὶ Δανιὴλ ἑβδομάδας τρεῖς ἄρτον ἐπιθυμιῶν οὐκ ἔφαγε, καὶ κρέας καὶ εἶνος οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ. Μετὰ δὲ τὴν νηστείαν ταύτην, πᾶσαν τετράδα καὶ παρασκευὴν προστάσσομεν ὑμῖν νηστεύειν, καὶ τὴν περισσείαν ὑμῶν τῆς νηστείας πένησιν ἐπιχορηγεῖν. Πᾶν μέντοι Σάββατον ἄνευ τοῦ ἑνὸς, καὶ πᾶσαν Κυριακήν, τελοῦντες σύνοδον, εὐφραίνεσθε. Ενοχος γὰρ ἐστιν ἁμαρτίας ὁ τὴν Κυριακὴν νηστεύων, ἀναστάσεως ἡμέραν οὖσαν, ἢ την Πεντηκοστήν, ἢ ὅλως ἡμέραν ἑορτῆς Κυρίου κατηφῶν· εὐφρανθῆναι γάρ δεῖ ἐν αὐταῖς, καὶ οὐ πενθῆσαι. Αἱ δὲ νηστείαι ὑμῶν μὴ ἔστωσαν μετὰ τῶν ὑποκριτῶν· νηστεύουσι γὰρ δευτέραν, καὶ πέμπτην, καὶ Σάββατον· ὑμεῖς δὲ τὰς τέντε νηστεύετε ἡμέρας, ή τετράδα καὶ παρασκευὴν, ὅτι τῇ μὲν τετράδι ἡ κατὰ τοῦ Κυρίου κρίσις ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἐμελετήθη, τῇ δὲ παρασκευῇ, ὅτι ἐν αὐτῇ πέπονθε. Το Σάββατον μέντοι καὶ τὴν Κυρια τὴν ἑορτάζετε, ὅτι τὸ μὲν δημιουργίας ἐστὶν ὑπό μνημα, ἡ δὲ ἀναστάσεως. "Εν δὲ μόνον Σάββατον ὑμῖν φυλακτέον, ὡς εἴρηται, ἐν ὅλῳ τῷ ἐνιαυτῷ, τὸ τῆς η Ο άγρυπνος της. Η ἀνάστασιν.
A diebus ante Parasceven vespere quilibet comedat, " aut prout occasio dabit, jejunio a secunda feria usque ad gallicinium protracto. Illucescente autem una Sabbatorum, quæ est Dominica, a vespera usque ad galli cantum vigilate, orationi et lectioni legis ac prophetarum et Psalmorum, instantes usque ad gallicinium, luctuque soluti, rogate Deum ut Israel revertatur, et accipiat locum pœnitentiæ, et impietatis relaxationem. Quocirca judex ille alienigena, lolis manibus, dixit: • Innocens ego sum a sanguine justi bujus, vos videritis "., Αι Israel clamavit: ‹ Sanguis ejus super nos, et super filios nostros 1, Et: «Non habemus regem, misi Casarem 18. Christo autem ex mortuis resurgente, afferte sacrificium vestrum, de quo vobis per nostrumi ministerium hoc præcepit: Hoc facite in meam. commemorationem "., His peractis solvite jejunium cum lætitia, et diem festum agite; quia Jesus Christus, nostræ resurrectionis pignus, a mortuis resurrexit. Et hoc erit vobis legitimum sempiternum, usque ad consummationem mundi, usque dum veniat Dominus. Rursus: A prima Dominica numeratis quadraginta diebus, celebrate festum Ascensionis Domini; quæ autem a prima Dominica quinquagesima est, ea erit vobis magna solemnitas. In hac enim, hora tertia, misit in nos Dominus donum sancti Spiritus. Post celebratam Pentecosten celebrate unam hebdomadeni, et post illam jejunate : par enim est et Dei munere lætari, et post remissionem jejunare. Nam Moyses et Elias jejunarunt quadraginta dies, et Daniel tribus 360 septimanis panem desideriorum non com edit, et nec caro nec vinum in os ejus intravit. Sancimus ut post hoc jejunium omnibus feriis quartis et sextis jejunetur, et ut id quod de jejunio superest pauperibus erogetur. Omni Sabbato, excepto uno, et omni die Dominica conventus cum exsultatione celebrate; nam peccati reus erit qui die Dominica, quæ est dies Resurreetionis, vel in Pente coste, vel alio quocunque die Domino nostro dicato jejunaverit (masto et in terram dejecto vultu incedens). Lælari enim in illis oportet, non lugere. Festa autem nostra non obeantur cum hypocritis ; jejunant enim feria secunda, quinta, et Sabbato. Vos vero quinque diebus jejunate, vel feria quarta et sexla; quia Judæi feria quarta contra Dominum consilium inierunt; feria autem sexta, quia in hac passus est. Sabbatum et Dominicam festive obite, quia illud est monumentum creationis, hæc resurrectionis. Porro unum solummodo Sabbatum toto anno vobis observandum est, nempe illud quo Christus in sepulcro Matth. XXVII, 24. το ibid. 25. 18 Joan. xix, 15. "Luc. xx, 49; 1 Cor. xi, 24, 25. QUESTIONES. VARLE LECTIONES.
col. 667–668page 179 of 270
PG 89:667Α τοῦ Κυρίου ταφῆς, ὅπερ νηστεύειν προσήκεν, ἀλλ οὐχ ἑορτάζειν. Της Εξόδου. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν· «Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, λέγων· Τρεῖς καιροὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ φυλάξετέ μοι· τὴν ἑορτὴν τῶν Αζύμων, ἐν τῷ πρώτῳ μηνί, ἀπὸ τῆς τεσσαρακαιδεκάτης τοῦ μηνός· ἡμέ ρας ζ' ἔδεσθε άζυμα ἐπὶ πικρίδων ἄρτων κακώσεως ἐν γὰρ τούτῳ ἐξήλθετε ἐξ Αἰγύπτου. » -- • Καὶ ἀριθμήσατε ὑμῖν ἀπὸ τῆς ἑβδόμης ἑβδομάδος ἑπτὰ 1 ὁλοκλήρους ἡμέρας πεντήκοντα, καὶ καλέσατε αὐτὴν κλητὴν ἁγίαν ἡμέραν. » — « Καὶ τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ ἑβδόμου μηνός, μεσοῦντος τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἡμέρα ἐξιλασμοῦ, καὶ ἑορτὴ Σκηνοπηγίας κλητή ἁγία ἔσται ὑμῖν, καὶ ταπεινώσετε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Πάσα δὲ ψυχή, ἥτις οὐ ταπεινωθήσεται, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτῆς. Ἡμέρας δὲ ζ' προσάξετε όλο καυτώματα, ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες, ὅπως ἴδωσιν αἱ γενεαὶ ὑμῶν, ὅτι ἐν σκηναῖς κατώκησα τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῷ ἐξαγαγεῖν με ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. » Καντεῦθεν, ὡς ἔοικε, καὶ παρ' ἡμῖν εἰκότως φυ λάττονται αἱ τρεῖς Τεσσαρακοσταί, ἂς προετύπουν αἱ ἑορταὶ ἐκεῖναι, καὶ προσθήκην τοῦ τριακοστοῦ ἀρι θμοῦ μηδαμῶς ἐπιδεχόμεναι. Διάταξις τῶν ἀποστόλων Πέτρου και Παύλου. Ἡμεῖς Πέτρος καὶ Παῦλος διαταττόμεθα ἐργάζεσθαι τοὺς δούλους ἡμέρας ε', Σάββατον, καὶ Κυριακήν σχολαζέτωσαν ἐν τῇ ἐκκλησία, διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας. Τὸ μὲν γὰρ Σάββατον είπομεν δημιουργίας λόγον ἔχειν· τὴν δὲ Κυριακὴν, ἀναστάσεως. Τὴν δὲ μεγάλην εβδομάδα πᾶσαν, καὶ τὴν μετ' αὐτὴν ἀργείτωσαν, ὅτι ἡ μὲν πάθους ἐστί, ἡ δὲ ἀναστάσεως, καὶ χρεία διδασκαλίας, τίς ὁ παθών, καὶ ἀναστάς· τίς ὁ συγχωρήσας. Τρίτον, τὴν ᾿Ανάληψιν ἀργείτωσαν, διὰ τὸ πέρα; τῆς εἰς Χριστὸν οἰκονομίας. Την Πεντηκοστήν ἀργείτωσαν, διὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος - τὴν Γενέθλιον ἀργείτωσαν, διὰ τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθῆναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐκ τῆς Παρθένου. Τὴν Ἐπιρινειαν ἀργείτωσαν, διὰ τὸ ἐν αὐτῇ ἀνάδειξιν γενέσθα: τῆς τοῦ Χριστοῦ θεότητος, μαρτυρήσαντος αὐτῷ τοῦ Πατρὸς ἐν τῷ βαπτίσματι, καὶ τοῦ Παρακλήτου ἐν εἴδει περιστερᾶς ὑποδείξαντος τοῖς παριστῶσι των μαρτυρηθέντα. Τὰς ἡμέρας τῶν ῾Αγίων Αποστόλων ἀργείτωσαν· διδάσκαλοι γὰρ ὑμῶν εἰς Χριστὸν γεγόνασι, καὶ Πνεύματος ἁγίου ὑμᾶς ἠξίωσαν. Εὐχὰς δὲ ἐπιτελεῖτε ὄρθρου, καὶ τρίτης, καὶ ἔκτην, καὶ σαρα; ἑορτά;.
S. ANASTASII SINAITA Ex Exodo. fuit; in hoc enim jejunare couvenit, sed non festum sgere (49). Et dixit Dominus Moysi: Loquere filiis Israel, dicens: Tria anni tempora mihi observate: festum azymorum in primo mense, a decimo quarto autem die; septem diebus comedetis azyma cum laclucis agrestibus, et pane afflictionis: in eo enim egressi estis de Ægypto ".—‹ Et numerate vobis a septima hebdomada septem totos dies quinquaginta, et vocate eum inclytum et sanctum diem 18.) — • El decima quarta dies mensis septimi, anno jam media ex parte elapso, celebrabitur dies propitiationis, et festum Tabernaculorum, inclytus et sanctus erit vobis iste dies, et humiliabitis animas vestras. Omnis vero anima quæ non humiliabitur, delebitur de populo suo. Dies autem septem adducite holocausta, in tabernaculis habitantes, ut videant generationes vestræ quod in tabernaculis habitare feci filios Israel, cum eos educerem e terra Ægypti. Ego Dominus Deus vester "., Hinc merito, ut videtur, etiam apud nos observantur tres Quadragesima (50), quas præsignabant illa festa Hebræorum quæ additamentum tricenarii numeri nullo modo admittunt. 361 Constitutio apostolorum Petri et Pauli (Constitutionum apostolicarum lib. vult, cap. 33). Ego Petrus et Paulus constituimus ut servi operentur quinque dies, Sabbato autem et die Dominico ferientur in ecclesia propter doctrinam pietatis. C Sabbatum enim dicimus habere rationem creationis ; diem Dominicum, resurrectionis. Magna hebdmade tota, et ea quæ subsequitur, ferientur, quoniam illa est passionis, hæc resurrectionis argumentumn, et opus est ut doceatur quis sit qui passus est et resurrexit, et quis sit qui ve- Rian nobis concessit, nosque secum suscitavit. In Ascensione ferientur propter finem dispensationis Christi. In Pentecoste ferientur propter adventum sancti Spiritus. In Natali ferientur propter nativitatem Verbi ex sancta Virgine. In Epiphania ferientur, propterea quod in ea facta sit ostensio Christi divinitatis, cum testimonium ei præbuit later in baptismate, et Paracletus in specie columbæ indicavit præsentibus eum cui datum est testimonium. Diebus Apostolorum ferientur; ſuerunt enim vestri doctores in Christo, et Spiritu sancto vos dignati sunt. Preces peragile nane, et hora tertia, sexta, nona, vesperi, et in rum in Augusto Assumptionem B. Virginis. tertium Nativitateni Domini. Quanquam de numero dierum hujus duplicis jejunii inter se Græci non consen tiunt. Hervetus vertit tria festa, forte legit : Τέσ Sed cod. noster espresse : Τρεις τεσ 17 Exod. xxIII, 14, 15. 10 Levit. xxi, 15, 16. " ibid. passim a versu 27 ad 43. VARIE LECTIONES. i Videtur redundare, tametsi interpres expressit. NOT.E. (49) Caule lege; nam hæc sunt e rilu Græcanico. Vide supra, not. 48. (50) Quid hæc sibi velint, quis facile explicet ? Montanista olim tres Quadragesimas servabant: nisi forte auctor iste respiciat ad tria solemnia Græcorum jejunia; quorum unum antecedit Pascha, alte-
col. 669–670page 180 of 270
PG 89:669οὕτως οἱ ἐναγεῖς μιαίνουσιν. ἐνιάτης, καὶ ἑσπέρας, καὶ ἀλεκτρυοφωνίας. Όρθρου μὲν εὐχαριστοῦντες, ὅτι ἐφώτισεν ἡμᾶς ὁ Κύριος, παραγαγὼν τὴν νύκτα, καὶ ἐπαγαγὼν τὴν ἡμέραν. Ἡ ρίτης δὲ, ὅτι ἐν αὐτῇ ἀπόφασιν ἀπὸ Πιλάτου έλαδεν ὁ Κύριος. Εκτῃ δὲ, ὅτι ἐν αὐτῇ ἐσταυρώθη. Εννάτῃ δὲ, ὅτι πάντα κεκίνητο τοῦ Δεσπότου ἐσται· ρωμένου φρίττοντα την τόλμαν τῶν παρανόμων Ἰουδαίων, μὴ φέροντα Κυρίου τὴν ὕβριν. Εσπέρας δὲ, εὐχαριστοῦντες, ὅτι δέδωκεν ἡμῖν ἀνάπαυσιν τῶν ἡμερινῶν κόπων, τὴν νύκτα. Αλεκτρυόνων δὲ κραυγῇ, διὰ τὸ τὴν ὥραν ἐκείνην εὐαγγελίζεσθαι τὴν παρουσίαν τῆς ἡμέρας, εἰς ἐργασίαν τῶν τοῦ φωτό; ἔργων. Καὶ εἰ μὴ δυνατὸν ἐν ἐκκλησία προσ είναι διὰ τοὺς κακοπίστους, ἐν οἴκοις γενέσθω ἡ σύναξις, ἵνα μὴ εἰσέρχηται εὐσεβῆς εἰς ἐκκλησίαν ἀσεβῶν. Οὐ γὰρ ὁ τόπος τὸν ἄνθρωπον ἁγιάζει, ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος τὸν τόπον, 1 φευκτέον ἔστω, διὰ τὸ βεβηλῶσθαι ὑπ' αὐτῶν· ὡς γὰρ οἱ θεῖοι ἱερεῖς ἁγιάζουσιν, Ἐκ τῆς συνόδου ἔκτης κανὼν πθ'. Τὰς τοῦ σωτηρίου πάθους ἡ ιέρας ἐν νηστεία, καὶ προσευχῇ, καὶ κατανύξει καρδίας ἐπιτελεῖν χρή περὶ μέσας τῆς μετὰ τὸ μέγα σούς Χριστιανούς m, Σάββατον τῆς νυκτὸς ὥρας, ἀπονηστίζεσθαι, τῶν θείων εὐαγγελιστῶν Ματθαίου, και Λουκᾶ· τοῦ μὲν, διὰ τοῦ, ὑψὲ Σαββάτων, προσρήματος, τοῦ δὲ, διὰ τοῦ Ὄρθρου βαθέος, ὴν βραχύτητα τῆς νυκτὸς ἡμῖν προγράφοντος. Τοῦ Λευϊτι • Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσῆν λέγων· Ἐν τῷ πρώτῳ μηνὶ τῆς ιδ' ἡμέρας τοῦ μηνός, ἀναμέ τον τῶν ἑσπερινών, Πάσχα τῷ Κυρίῳ, Βασιλείου ἐκ τῶν Ἀσκητικῶν. Ορα, μή σε πλανήσῃ ὁ ἐχθρὸς τῇ τοῦ προπάτορος ἁμαρτίᾳ, καὶ τὸ τάχος ἐ κάλῃ τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς. Ὁ γὰρ τὸν Ἀδὰμ τῇ τῆς βρώσεως κλοπῇ ἐφελκύσας τῆς ζωῆς, προσδοκήσις δὲ καὶ Ἰησοῦν ὑποσκελίζειν, οὐκ ἐντραπήσεται πολλῷ μπλο λον καὶ σοὶ κεράσαι ο πρῶτον αἴτιον τῶν κακῶν, Ισχυρό δηλητήριον τοῦτο γινώσκων. Γαστριμαργία τοίνυν τὸν ᾿Αδάμ θανάτῳ παρέδωκε, καὶ τῷ κόσμῳ συντέλειαν ἐπήγαγε. Νῶς δὲ γελᾶται, καὶ Χαμ κεπατήραται. Ησαν τῶν πρωτοτοκίων εκπίπτει, καὶ τοῖς Χαναναίοις ἐπιγαμβρεύεται. Λὼτ θυγατρόναο μας γίνεται γαμβρός ἑαυτοῦ καὶ πενθερὸς, ὁ πατὴρ ἀνὴρ, καὶ ὁ πάππος πατήρ, ἑκατέρωθεν τους νό μους της φύσεως ενυβρίζων. Αὕτη καὶ τὸν Ἰσραὴλ εἰδώλου ο προσκυνητὴν ἐποίησε, καὶ τούτων τὰ κῶλα ἐν τῇ ἐρήμῳ πεσεῖν παρεσκεύασεν. Αὕτη καί τινα τῶν προφητῶν ἐπὶ ἐλέγχῳ 9 ἀνοσιουργοῦ βασιλέως παρὰ Θεοῦ ἀποσταλέντα, ἀγρίου θηρὸς βοράν πε ποίηκε. Καὶ ἐν οὐκ ἴσχυσεν Ιεροβοάμ ὁ βασιλεὺς συν πάσῃ τῇ βασιλικῇ δυνάμει ἀμύνασθαι, τῇ τῆς γαστριμαργίας ἀπάτῃ ληφθεὶς ἐλεεινὸν θάνατον ἀποφέρεται. Η δυσσεβών. φάται. ο όρος. Εἰ τοίνυν ἀτεθεῖς κρατοῦσι τὸν τόπου. Επιτ. Γ εἰδώλων. 9 ἐπὶ ἐλέγχων. η πιστούς.
QUESTIONES. Ex Levitico. Ex Basilii Asceticis. die. Tertia, quoniam in ea Pilati sententiam accepit Dominus. Sexta, quoniam in ea fuit confixus. Nona, quoniam omnia mota sunt Domino crucifixo, horrentia audaciam impiorum Judæorum, non ſerentia Domini contumeliam. Vesperi, quoniam diurnorum laborum requiem dedit nobis noctem. In gallorum cantu propterea quod ea hora annuntietur diei adventus, ad operandum opera lucis. Si fieri non potest ut ad ecclesiam prodeamus propter eos qui sunt male fidei, doni fiat synaxis, ne ingrediatur pius in ecclesiam impiorum. Non enim locus hominem sanctificat, sed homo locum. Si ergo impii locum teneant, est fugiendum propterea quod sit ab iis profanatus: sicuti enim divini sacerdotes sanctificant, ita exsecrandi contaminant. A galli cantu. Mane quidem agentes gratias quod vos Dominus illuminavit, abducta nocte et adducto Ex synodo sexta (seu Trullana) canon 89. Salutaris passionis dies in jejunio, et oratione, el compunctione cordis peragentes, oportet fideles solvere jejunium circa mediam noctis, post Sabbatum; divinis evangelistis 362 Matthæo et Luca : illo quidem per adverbium, Vespere Sabbati ; hoc auten per, Valde diluculo ", indicante nobis brevitatem noctis. Et locutus est Dominus Moysi dicens: In primo mense die quarta decima mensis, circa medium vespertinorum, Pascha Domino erit ". » Vide ne te decipiat inimicus peccato primi parentis, et te cito ejiciat ex paradiso deliciarum. Nam qui furto Adamum a vila abstraxit, speravit autem se etiam Jesum supplantaturum, multo magis non verebitur tibi quoque miscere primam maloruin causam; scit enim eam esse præpotentem illecebram. lugluvies ergo Adamum morti tradidit, et in mundum induxit consummationem. Noe autem irridetur, et Cham fuit maledictus ". Esau excidit a primogenitura ", et cum Chananæis contrahit matrimonium ". Lot fit conjux suarum filiarum suus gener, et socer, pater, maritus, et avus, utrinque probro et dedecore afficiens leges naturæ. Ea etiam fecit Israelem idolorum cultorem, ut eorum membra caderent in deserto. Ipsa quoque quemdam prophetam ad redarguendum impium regem missum, truculentæ bestiæ objecit ". Et a quo cum omnibus suis copiis Jeroboam non poterat ultionem sumere, is gastrimargiæ pellacia captus, miserabili morte vitam fniit. I excidisse videtur, ** Matth. xxviti, 1. " Luc. xxiv, 1. 19 Lex. sxull, 5. 13 Gen. ix, 22, 23. 24 Gen. xxvi, 35. ** Gen. xix, 33-38. 27 III Reg. xi, 24. • Gel. III, 2. VARIE LECTIONES.
col. 671–672page 181 of 270
PG 89:671Πως νοητέον το, ο Πᾶς γραμματεὺς μαθητευθείς Τοῦ αὐτοῦ περὶ νηστείας. 6:2 Νηστεία ἐν τῷ παραδείσῳ νενομοθέτηται . Την πρώτην ἐντολὴν ἔλαβεν ᾿Αδάμ· « Ἀπὸ τοῦ ξύλου, τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν, οὐ φάγεσαι. » Το δὲ, οὐ φάγεσαι, νηστείας ἐστι, καὶ ἐγκρατείας και μοθεσία. Εἰ ενήστευσεν ἀπὸ τοῦ ξύλου ἡ Εὐα, οὐκ ἂν ταύτης ἐδεήθημεν τῆς νηστείας. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον. Καὶ γὰρ καὶ τὸν ᾿Αδάμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρός ἐξήγαγεν [ἐκ τοῦ παραδείσου] καὶ τὸν κατακλυσμὸν αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγε. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας τὸ ἔγκλημα, ἀλλο ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη. Οπερ καὶ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος, ἔλεγε· . Πλήν τοῦτο ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν πλησμονῇ ἄρτου, καὶ εὐθηνίᾳ οἴκου ἐσπατάλων. » Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι, τὰ μέγιστα εἰργάσαντο κακὰ καὶ ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τρυφῆς, ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. Διὰ δὴ τοῦτο Χριστός νηστεύει τεσσαράκοντα, ἡμέρας ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΞΕ. εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ . Γραμματέα λέγει τὸν, διὰ τῆς ἐπιπόνου ἀναγνώσεως τῶν θείων Γραφών, ἑαυτῷ θησαυρὸν γνώσεως ἀποθέμενον τῆς Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, καὶ ἐκβάλλων ἐξ αὐτοῦ ἐν καιρῷ διαλέξεως. Ὥστε, όσοι ἄπειροί εἰσι τῶν θείων Γραφῶν, οὐκ ἂν εἶεν οίχο δεσπόται· μήτε αὐτοὶ ἔχοντες, μήτε παρ' ἑτέρων λαμβάνοντες, ἀλλὰ παρορῶντες ἑαυτοὺς ὑπὸ λιμού ἀγνωσίας φθειρομένους· ὥσπερ γάρ γῆν μὴ βρεχομένην οὐκ ἔστι, καν μυρία τις βάλλη σπέρματα, στα χνας ἐξενεγκεῖν, οὕτω καὶ ψυχὴν οὐκ ἔστι μὴ ταῖς Γραφαῖς ποτισθεῖσαν, κἂν μυρία τις ἐκγέῃ βήματα, καρπόν τινα ἐπιδείξασθαι. Μέγα τοίνυν κακόν, ἀγνοεῖν Γραφάς, καὶ δίκην ἀλόγων περιφέρεσθαι. Καὶ γὰρ ἐντεῦθεν μυρία ἔφυ κακά, ἀπὸ τῆς τῶν Γραφῶν ἀγνοίας. Ἐντεῦθεν πολλὴ τῶν αἱρέσεων εβλάστησε λύμη. Εντεῦθεν οἱ ἡμελημένοι βίοι, οι ἀκηδεῖς πόνοι, τῆς ψυχῆς ἡ τύφλωσις, τοῦ διαβόλου ή πλάνη. Ως γὰρ οἱ τοῦ φωτὸς τούτου ἐστερημένοι, οὐκ ἂν ὀρθὰ βαδίσαιεν, οὕτω, οἱ τῶν θείων Γραφών έστερημένοι, καὶ πρὸς τὴν ἀκτῖνα τούτων μὴ βλέ ποντες, πολλὰ προσκόπτουσι, καὶ ἀναγκάζονται συνεχῶς ἁμαρτάνειν, ἅτε δὴ ἐν σκότει χαλεπώ ' βαδίζοντες. Διὰ τοῦτο παραινῶν ὁ ᾿Απόστολος Τιμο θέῳ, έλεγε· . Πρόσεχε τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδασκαλία. Μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, οὗ ἐδόθη σοι μετὰ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου. Ταῦτα μελέτα, ἐν τούτοις ἴσθι, ἵνα προκοπή σου φανερά ᾗ ἐν πᾶσιν. Επεχε σεαυτήν,
Ejusdem ex sermone de jejunio. Jejunium in paradiso lege fuit constitutum. Primum mandatum accepit Adam: «De ligno scientiæ Loni et mali ne comedatis ", . illud, ne comedatis, lex est de jejunio et continentia. Si a ligno abstinuisset Eva, non opus habuissemus eo, quod nunc est, jejunio. Etiam Adamum ex paradiso exegit ventris intemperantia, ipsumque effecit diluvium, et Sodom morum deduxit fulmina. Nam etsi eis crimini quoque datur libido, et fornicatio, utriusque tamen supplicii radix hinc est exorta. Quod quidem Ezechiel tacite significans, dicebat : . Hæc 363 est Iniquitas Sodomorum, quia in panis abundantia et vini copia deliciabantur ". Ita etiam Judæi pessima quæque patrarunt, et ab ebrietate et voluptatibus in impietatem inciderunt 3. Propterea Christus jejunat quadraginta dies ", nobis ostendens medicamenta salutis. QUÆSTIO LXV. Quomodo est intelligendum illud : « Omnis scriba doctus in regno cœlorum similis est patriſamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera "?, Scribam dicit eum qui per laboriosam divinarum Veteris et Novi Testamenti, et ex eo expromit tempore disputationis. Quamobrem quicunque sunt imperiti divinarum Scripturarum, non possunt esse patresfamilias, ut qui neque a se habeant, neque ab aliis accipiant, sed seipsos decipiant et fane ignorantiæ corrumpant. Nam sicut fieri non potest ut terra non irrigata, etiamsi millies in eam dejiciantur semina. spicas ferat, ita etiam fieri non potest ut animus divinis Scripturis non irrigatus, etiamsi quispiam mille verba effundat, ullum fructum ostendat. Magnum est ergo malum ignorare Scripturas, et sicut bruta animantia circumferri. Εt- Scripturarum. Hinc germinavit magna pestis hæresum. Hinc vita neglecta, labores inutiles, animæ cæcitas, deceptio dæmonis. Quemadmodum enim D qui hac luce sunt privati, recta non possunt ingredi, ita etiam qui divinis sunt privati Scripturis, et ad earum radios non aspiciunt, sæpe offendunt, et coguntur assidue peccare. Propterea exhortans hortationi, doctrinæ. Noli negligere, quæ in te est, gratiam, quæ data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum presbyterii. Hæc meditare, ut profectus tuus sit manifestus in omnibus. Attende tibi, et doctrinæ . . Et : « Mali autem homines et Ex Chrysostomo in Matthæum. Scripturarum lectionem sibi recondit thesaurum enim oriuntur mala innumerabilia ex ignoratione Paulus dicebat Timotheo : • Attende lectioni, adas Matth. σοι, 39. » | Tia. 1 Gen. 1, 17. ” Ezech. xvi, 49. 3º Exod. xxx11, 6. at Matth. v, 2. Iv, 13-16. VARIE LECTIONES. ε ενομοθετήθη. Χρυσοστόμου. ' χαλεπώς. S. ANASTASII SINAITE RESPONSIO.
col. 673–674page 182 of 270
PG 89:673καὶ τῇ διδασκαλία. ο Πονηροί γὰρ ἄνθρωποι, καὶ γόητες προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανώντες καὶ πλανώμενοι. Σὺ δὲ μένε, ἐν οἷς ἔμαθες, καὶ ἐπιστώθης, εἰδὼς παρὰ τίνος ἔμαθες· καὶ ὅτι ἀπὸ βρέφους τὰ ἱερὰ Γράμματα οἶδας, τὰ δυνάμενα σε σοφίσαι εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ ; Ἰησοῦ. Πᾶσα γὰρ Γραφὴ θεόπνευστος, καὶ ὠφέλιμος πρὸς διδασκαλίαν, πρὸς ἔλεγχον, πρὸς ἐπανός θωσιν, πρὸς παιδείαν τὴν ἐν δικαιοσύνῃ, ἵνα ἄρτιος ᾗ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἐξυρτημένος.» Καὶ Μωϋσῆς νομοθετῶν, ἔλεγε· ι Καὶ ἔσται τὰ βήματα ταῦτα, ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον ἐν τῇ καρδίᾳ σου, καὶ ἐν τῇ ψυχῇ σου· καὶ προβιβάσεις αὐτὰ τοῖς υἱοῖς σου, καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς, καθήμενος ἐν οἴκῳ, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, καὶ κοιταζόμενος, καὶ διανιστάμενος.» Ο δὲ Κύριος παραγγέλλων, έφασκεν· «Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχετε· καὶ ἐκεῖνα: εἰσιν, αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ.» Διό φησιν ὁ Δαυΐδ· ο Μακάριοι οἱ ἐξερευνῶντες τὰ μαρτύρια αὐτοῦ, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητήσουσιν αὐτόν.» Οθεν παραινεί, λέγων· «Συνέτισόν με, καὶ ἐξερευνήσω τὸν νόμον σου, καὶ φυλάξω αὐτὸν ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου. Καί· [ Ἐν τοῖς δικαιώμασί σου μελετήσω τὰς ἐντολάς σου. [] Ἐν τοῖς δικαιώμασί σου μελετήσω, οὐκ ἐπιλήσομαι τῶν λόγων σου.» Και· «Θαυμαστά τα μαρτύριά σου, διὰ τοῦτο ἐξηρεύνησεν αὐτὰ ἡ ψυχή μου. ο Καί· Ὡς γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου.» Καί· ο Ἐπι θυμητά ὑπὲρ χρυσίον, καὶ λίθον τίμιον πολύν, καὶ *, γλυκύτερα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον.» Παρεγγυᾷ δὲ καὶ ὁ τούτου υἱὸς Σολομών, ὁ σοφώ τατος, λέγων·. Υιέ, ἐὰν ζητήσῃς τὴν σοφίαν, ὡς ἀργύριον, καὶ ὡς θησαυρὸν ἐκζητήσεις αὐτήν· τότε συνήσεις φόβον Κυρίου, καὶ ἐπίγνωσιν Θεοῦ εὑρή σεις, ότι Κύριος δίδωσι σοφίαν, καὶ ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ γνῶσις καὶ σύνεσις. ο Καί· ο Ἐὰν σοφὸς γένῃ σεαυτῷ, σοφός ἔσῃ καὶ τῷ πλησίον σου. Ἐὰν δὲ και κὸς ἀποβῇς, μόνος ἀνατλήσεις τὰ κακά.» Και Εἶδον ἐγώ, ὅτι περισσεία τῇ σοφίᾳ ὑπὲρ τὴν ἀφρο σύνην, ὡς περισσεία τῷ φωτὶ ὑπὲρ τὸ σκότος. ο Τοῦ σοφοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ ἐν κεφαλῇ αὐτοῦ.» Και . Ὁ ἄφρων ἐν σκότει πορεύεται.» Και· η Σοφία ἀνθρώπου φωτιεῖ πρόσωπον αὐτοῦ. Καί· • Είπα ἐγώ, 'Αγαθὴ σοφία ὑπὲρ δύναμιν.» Και· «Εἰς και κότεχνον ψυχήν οὐκ εἰσελεύσεται σοφία, οὐδὲ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας· ἅγιον γὰρ Πνεῦμα παιδείας φεύξεται δόλον, καὶ ἀπαναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων,» Και· ο Σοφίαν, καὶ παιδείαν ἐξουθενῶν ταλαίπωρος, καὶ κενὴ ἡ ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ οι κόποι ἀνόητοι, καὶ ἄχρηστα τὰ μέλη Εργαζ αὐτοῦ, καὶ ἐπικατάρατος ἡ γένεσις αὐτοῦ. ο Καί· ο Τιμήσατε σοφίαν, ἵνα εἰς τὸν αἰῶνα βασι Ει Ει Εἰ το κ τοῦ φωτός.
» -- præstigiatores proficient in pejus, errantes, et in errorem mittentes. Tu autem mane in iis quæ didi cisti, et quæ sunt credita, sciens a quo didiceris, et quod ab infantia sacras Litteras noveris, quæ te possunt servare ad salutem quæ est in Christo Jesu. Omnis enim Scriptura a Deo inspirata, est utilis ad docendum, ad arguendum, ad corrigen dum, ad disciplinam quæ est in justitia, ut perfe clus ac integer 364 sit homo Dei ad omne opus bonum paratus "., Et Moyses legem ferens dicebat: • Et erunt verba hæc, quæ mando tibi hodie, in corde tuo et in anima tua, et proferes ea animæ tuæ; magis autem filiis tuis, et inter eos dices sedens in dome, et ambulans in via, et cubans in lecto, et sur gens 35., tum, et suavia supra mel et favum Dominus autem præcipiens dicebat: • Scrula mini Scripturas, quoniam in eis vilain terna:n habetis, et illæ sunt quæ testimonium perhibext de me.» Quamobrem dicit David: • Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum ".» Unde rogat dicens: c Da mihi intelle ctum, et scrutabor legem tuam, et custodiam eam in toto corde meo "., Et: In justificationibus tuis meditabor; non obliviscar sermonis tui”. › Et Mirabilia testimonia tua, ideo scrutata est ea anima mnea '.. Et:. Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo "!, El: «Deside rabilia super aurum, et lapidem pretiosum mul t Præcipit quoque filius ejus Salomon, sapientissi mus ille, dicens: • Fili, si quæsieris sapientiat, tanquam argentum et tanquam thesaurum exqui sieris eam: tunc intelliges timorem Domini et agnitionem Donini invenies, quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus cognitio et intelligen tia ''.» Pt: «Si fueris sapiens, tibi eris sapiens, et propinquis. Sin autem evaseris malus, solus hauries mala ".»: «Vidi quod sapientia plus est quam insipientia, sicut lux plus est quam lene bra 48. Et Sapientis oculi sunt in capite ejus.» Et: e Insipientes in tenebris ambulant " Et: «Sapientia hominis illuminabit vultum ejus ".» Dixi ergo: Sapientia bona est supra poten tiam,» Et: In malignam animam non intrabit sapientia, neque habitabit in corpore obnoxio pec calis; sanctus enimn Spiritus disciplinæ efugiet co lum, et recedet a cogitationibus insipientibus Qui sapientiam et disciplinam asperiatur, est infelix, et vana est spes ejus, et labores inutiles, ct inutilis this ejus, et exsecrandus est ortus ejus Εt: • Honorate sapientiam, ut in æternum regne Et 37 Psal. cxvIII. 2. so ibid. 54. ** Hid. 3. Recl. 1, ** Prov. 15, 12. * II Tim. 1, 13-17. Deut. vi, 6, 7 "Joan. v, 39. 16. ibid. 129. es ibid. 103. "Psal. xvm. 11. us Prov * ibid. 14. » Eccle. vult, 1. * Eccle. 18, 16. 1* Inclusa redundare videntur. Sap. 1, 4, 5. Sap. m, 11.
col. 675–676page 183 of 270
PG 89:675λεύσητε, ὅτι, καὶ ὁ πάντων Δεσπότης ηγάπησεν αὐτήν· μύστις γάρ ἐστι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιστήμης, καὶ αἱρέτις τῶν ἔργων αὐτοῦ. μένης;» Και· . Εἰ δικαιοσύνην ἀγαπᾶ τις, οἱ πέτ νοι αὐτῆς εἰσὶν ἀρεταί· σωφροσύνην γὰρ καὶ φρό νησιν ἐκδιδάσκει, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἀνδρείαν, ὧν χρησιμώτερον οὐδέν ἐστιν ἐν βίῳ ἀνθρώποις. Εἰ δὲ καὶ πολυπειρίαν ποθεῖ τις 5, οἶδε τὰ ἀρχαῖα, καὶ τα μέλλοντα εἰκάζειν. Ἐπίσταται στροφάς λόγων, καὶ λύσεις αἰνιγμάτων - σημεῖα καὶ τέρατα προγινώσκει, καὶ ἐκβάσεις καιρῶν καὶ χρόνων. • . Καὶ Σειράχ δὲ ὡσαύτως φησί Κύριος έκτισε σοφίαν, καὶ χορηγήσει αὐτὴν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Και· « Εἰ ἐπεθύμησας σοφίαν, διατήρησον ἐντολάς, καὶ Κύριος χορηγήσει σοι αὐτήν., Και· « Τέκνον, ἐκ νεότητός σου ἐπίλεξαι = παιδείαν, καὶ ἕως που λιῶνα εὑρήσεις σοφίαν. ὡς ὁ ἀροτριῶν, καὶ ὡς ὁ σπείρων πρόσελθε αὐτῇ, καὶ ἀνάμενε τοὺς ἀγαθοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ἐν γὰρ τῇ ἐργασίᾳ αὐτῆς ὀλίγον κοπιάσεις, καὶ ταχὺ φάγεσαι τῶν γεννημάτων αὐτῆς. Ως τραχεῖα ἐστι σφόδρα τοῖς ἀπαιδεύτοις, καὶ οὐκ ἐμμενεῖ αὐτῇ ἀκάρδιος. — Σοφία γὰρ κατὰ τὸ ὄνο μα αὐτῆς ἐστι καὶ οὐ πολλοῖς ἐστι φανερά. Ακουσον οὖν, τέκνον, καὶ ἔκδεξαι τὴν γνώμην μου, καὶ μὴ ἀπαναίνου τὴν συμβουλήν μου. Και, Εἰσένεγκε τους πόδας σου εἰς τοὺς πόδας 5 αὐτῆς, καὶ εἰς τὸν κλοιόν αὐτῆς τὸν τράχηλόν σου. Υπόθες σου τὸν νόμον, καὶ βάστασιν αὐτὴν, καὶ μὴ προσοχθίσῃς τοῖς δεν σμοῖς αὐτῆς. Ἐν πάσῃ τῇ ψηχῇ σου πρόσελθε αὐτῇ, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ δυνάμει σου συντήρησον τὰς ὁδοὺς αὐτῆς. Ἐξιχνίασον, καὶ ζήτησον, καὶ γνωσθήσεται σοι, καὶ ἐγκρατής γενόμενος, μὴ ἀφῇς αὐτήν. Ἐπ' ἐσχάτων γὰρ εὑρήσεις τὴν ἀνάπαυσιν αὐτῆς, καὶ στραφήσεταί σοι εἰς εὐφροσύνην. Ἐὰν οὖν ἀγαπήσῃς αὐτὴν, καὶ κλίνῃς τὸ οὖς σου, σοφὸς ἔσῃ. Εν πλήθει δὲ πρεσβυτέρων στῆθι· καὶ [ει] τις σοφός, αὐτῷ προσκολλήθητι· πᾶσαν διήγησιν· θείαν θέλε ἀκροᾶσθαι· καὶ παροιμίαι συνέσεως μὴ ἐκφευγέ τωσάν σε. Ἐὰν ἴδῃς ἄνδρα συνετὸν ὄρθριζε 4 πρὸς αὐτὸν, καὶ βαθμούς θυρῶν αὐτοῦ ἐκτιθέτω ὁ ποὺς σου. Διανοῦ ἐν τοῖς προστάγμασι Κυρίου, καὶ ἐν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ μελέτα διαπαντός. Αὐτὸς γὰρ στηρίζει την καρδίαν σου, καὶ ἡ ἐπιθυμία σοφίας » 1) σου δοθήσεταί σοι. » Και· « Μή παρίδης διηγήματα ὅτι παρ' αὐτῶν μαθήσῃ παιδείαν. ο Καί· «Μὴ ἀπό σχῇ ο διηγήματα γερόντων· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἔμαθον παρὰ τῶν πατέρων αὐτῶν. » Καί 1· «Παρ' αὐτῶν μαθήσῃ σύνεσιν, καὶ ἐν καιρῷ χρείας δοῦναι ἀπόκρισιν. » Και· «Μή κωλύσης λόγιους ἐν καιρῷ σωτηρίας· ἐκ γὰρ λόγων γνωσθήσεται σοφία, καὶ παιδεία ἐν ῥήματι γλώσσης. Και· . Ε ἔστι σοι δ ὅτι. Β΄ λόγο. 16. Λ λεύσητε᾽» ὅτι, καὶ ὁ πάντων Δεσπύτης ἠγάπησεν αὐτήν" μύστις γάρ ἔστι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιστήμης, χαὶ αἰρέτις τῶν ἔργων αὐτοῦ. «ΤΊ δὲ σοφίας πλουσιώτερον, τῆς πάντα ἐργαΐομένης ;ν Καί" « Βὲ δικαιοσύνην ἀγαπᾷ τις, οἱ πός νοι αὐτῆς εἰσὶν ἀρεταί" σωφροσύνην γὰρ χαὶ φρόνησιν ἐχδιδδαχε!, χαὶ δικαιοσύνην, καὶ ἀνδρείαν. ὧν χρησιμώτερον οὐδέν ἐστιν ἐν βίῳ ἀνθρώποις. 1 δὲ χαὶ πολυπειρίαν ποθεῖ τις χ, οἷδε τὰ ἀρχαῖα, κυὶ τὰ μέλλοντα εἰκάζειν, Ἐπίστατα: στροφὰς λόγων, καὶ λύσεις αἰνιγμάτων " σημεῖα καὶ τέρατα προγινώσκει, χαὶ ἐχβάσεις χαιρῶν καὶ χρόνων. Καὶ Σειρὰχ δὲ ὡσαύτως φησί" «Κύριος ἔχτισε σοφίαν, καὶ χορηγέσει αὐτὴν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» Καί" «Εἰ ἐπεθύμητας σοφίαν, διατήρησον ἐντολὰς, καὶ Κύριος χορηγήσει σοι αὐτὴν.» Καί" ε Ῥέκνον, ἐκ νεότητός σου ἐπίλεξαι: παιδείαν, χαὶ ἕως πος λιῶν α εὑρήσεις σοφίαν. Ὡς ὁ ἀροτριῶν, καὶ ὡς ὁ σπείρων πρόσελθε αὐτῇ, καὶ ἀνάμενε τοὺς ἀγαθοὺς καρποὺς αὑτῆς. Ἐν γὰρ τῇ ἐργασίᾳ αὐτῆς ὀλίγον κοπιάσεις, χαὶ ταχὺ φάγεσαι τῶν γεννημάτων αὐτῆς. Ὡς τραχεῖά ἐστ' σφόδρα τοῖς ἀπαιδεύτοις, καὶ οὐκ ἐμμενεῖ αὐτῇ ἀκάρδευς. »-ττε Σοφία γὰρ χατὰ τὸ ὄνομα αὐτῆς ἔστι καὶ οὐ πολλοῖς ἔστι φανερά. "Αχουσον οὖν, τέχνον, καὶ ἔχδεξαι τὴν γνώμην μου, καὶ μὴ ἀπαναίνον τὴν συμθουλὴν μου. Καὶ, Εἰσένεγκε τοὺς πόδας σου εἰς τοὺς πόδας» αὐτῆς, καὶ εἰς τὸν χλοιὸν αὑτῆς τὸν τράχηλόν σου. Ὑπόθες σου τὸν νόμον, καὶ βάστασον αὐτὴν, καὶ μὴ προτοχθέσῃς τοῖς ὃεσμοῖς αὐτῆς. Ἐν πάσῃ τῇ Ψηχῇ σου πρόσελθε αὐτῇ, χαὶ ἐν ὅλῃ τῇ δυνάμει σον συντέρησον τὰς ὁδοὺς αὐτῆς. Ἐξιχνίασον, χαὶ ζέτησον, χαὶ γνωσθήσεταί σο!, καὶ ἐγκρατὴς γενόμενος, μὴ ἀφῇς αὐτήν. Ἐπ' ἐσχάτων γὰρ εὑρήσεις τὴν ἀνάπαυσιν αὐτῆς, καὶ στραφήπεταί σο: εἰς εὐφροσύνην. Ἐὰν οὖν ἀγαπήσῃς αὐτὴν, καὶ κλίνῃς τὸ οὖς σου, σοφὺς ἔσῃ. Ἔν πλήθει δὲ πρεοδυτέρων στῆθι " χαὶ [ε[] τις σοφὸς, αὐτῷ προσχολλήθητι" πᾶσαν διέγησιν ὑείαν θέλς ἀχροᾶτθα!- χαὶ παροιμίαι συνέσεως μὴ ἐχφευγέτωσάν σε. Ἐὰν ἴδῃς ἄνδρα συνετὸν ὄρθριζε ἃ πρὸς αὐτὸν, χαὶ βαθμοὺς θυρῶν αὐτοῦ ἐχτριξέτω ὁ ποῦς σον. Διανηοῦ ἐν τοῖς προστάγμασι Κυρίου, καὶ ἐν παῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ μελέτα διαπαντός. Αὐτὸς γὰρ στηρίζει τὴν χαρδίαν σου, καὶ ἡ ἐπιθυμία σοφίας σον δοθήσεταί σοι.» Καί "« Μὴ παρίδῃς διηγήματα, σοφῶν, καὶ ἐν ταῖς παροιμίαις αὐτῶν ἀναστρέφου, ὅτι παρ' αὐτῶν μαθήσῃ παιδείαν, » Καὶ" «Μὴ ἀπόσχῇ " διηγήματα γερόντων" καὶ γὰρ αὑτοὶ ἔμαθον παρὰ τῶν πατέρων αὐτῶν. ν Καί [τ «Παρ᾽ αὑτῶν μαθήσῃ σύνεσιν, καὶ ἐν καιρῷ χρείας δοῦναι ἀπόχρισιν, ν Καξ" «Μὴ χωλύσῃς λόγιονβ ἐν καιρῷ σωτηρίας " ἔχ γὰρ λόγων γνωσθέσεται σοία, χαὶ τ ΠΛΆΣΗ τῇ ΙΖ κκεν ΩΝ ήρνεματει τι: ἀμρρνεε, ΤΥ ΩΤ τσοὶ
tis ut ;, quoniam omnium etiam Dominus dilexit A eam : est enim mystes Dei scientiæ, et inventrix operum ejus. Quid autem est sapientia ditius, quæ omnia operatur?, Et : « Si quis diligit justitiam, labores docet, et justitiam et fortitudinem, 365 quibus nihil est hominibus in Vita utilius. Si quis autem etiam diligit magnam rerum experientiam, novit prisca, et futura exquirit. Scit strophas verborum, noscit, et eventus temporum . Similiter Sirach quoque dicit : ‹ Deus creavit sapientiam, et suppeditabit eam iis qui ipsum diligunt ”., Et : ‹ Si concupiisti sapientiam, serva mandata, et Deus tibi suppeditabit eam *., Ει : ‹ Fili, a juventute tua elige disciplinam, et amplius invenies sapientiam. Tanquam autem qui aral et qui seminat, accede ad eam, et exspecta bonos ejus et cito comedes germiha ejus. Quam valde est • Sapientia enim secundum ejus nomen, et non est multis manifesta. Audi ergo, fili, et excipe Et, Immitte pedes tuos in compedes ejus, et in ejus Investiga, et quære, et cognosces earn, votique compos factus, ne dimitte eam. In novissimis enim inve- Si dilexeris eam, et aurem tuam inclinaveris, sapiens eris. In multitudine presbyterorum sta; et si quis sapiens, illi adhæresce; omnem de divinis non effugiant te. Si videris sapientem, diluculo adeas eum, et gradus ostiorum ejus exterat pes ptis ejus meditare semper. Ipse enim firmabit cor proverbiis eorum versare, quoniam ab illis disces spernas, ipsi enim didicerunt a patribus suis **. opportuno dare responsum "., Et : « Ne prohibeas sermonem in tempore salutis; ex sermonibus proximo; sin minus, manus tua sit super os ineruaidoue tua confundere ". . Et : • Quemad- S. ANASTASII SINAITÆ
col. 677–678page 184 of 270
PG 89:677σύνεσις, ἀποκρίθητι τῷ πλησίον· εἰ δὲ μή, ἡ χείρ τον ἔστω ἐπὶ τῷ στόματί σου. » Καί · « Μὴ ἀντίλεγε τῇ ἀληθείᾳ, καὶ περὶ τῆς ἀπαιδευσίας του έντραπήθητι Α. » Και· « Ὥσπερ οἶκος ήφανισμένος, οὕτω μωρῷ σοφία, καὶ γνῶσις ἀσυνέτῳ. Ἀδιεξόδευτοι λόγοι, και έγκατα μωροῦ, ἀγγεῖον συντετριμμένον, καὶ πᾶσαν γνῶσιν, οὐ συγκρατήσει· καὶ οὐ χρείαν ἔχει σοφίας ἐνδεής φρενῶν· μᾶλλον γὰρ ἄγεται ἀφροσύνῃ· καὶ ἀπὸ στόματος μωροῦ ἀποδοκιμασθήσεται παραβολή· οὐ γὰρ μὴ εἴπῃ αὐτὴν ἐν καιρῷ αὐτῆς. Καί· ι Εστιν ἐν καιρῷ ἀνὴρ παιδευτής πολλῶν καὶ τῇ ἰδίᾳ ψυχῇ ἐστιν ἄχρηστος. » Καί· 4 Εστι σοφιζόμενος ἐν λόγοις μισητός· οὐ γὰρ ἐδόθη αὐτῷ παρὰ Κυρίου χάρις. » Και· « Σοφία ταπεινοῦ Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἀληθοῦς σοφίας, καὶ τῶν Β ταύτης τροφίμων. Περὶ δὲ τῆς ψευδωνύμου, καὶ τῶν αὐτῆς διδασκάλων, ὥς φησιν ὁ ᾿Απότολος· « Η γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστι. Γέγραπται γάρ "Ο δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Κύριος γινώσκει τοὺς διαλογισμοὺς τῶν σοφῶν, ὅτι εἰσὶ μάταιοι, ο Καί· « Φάσκοντες είναι σοφοί, ἐμωράνθησαν. » Και· Γέγραπται, Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω. Που σοφός; ποῦ Γραμματεύς; που συζητητής τοῦ αἰῶνος τούτου; Οὐχὶ ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τού του; Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τὸν Θεόν. » Και· «Βλέ πετε, μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγωγῶν διὰ τῆς φιλοσοφίας, καὶ κενῆς ἀπάτης, κατὰ τὴν παράδοσιν C τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου. Ωσαύτως γοῦν καὶ ὁ σοφὸς Σολομών φησι περὶ αὐτῶν· « Μάταιοι μὲν γὰρ φύσει, οἷς πάρεστι Θεοῦ ἀγνωσία, καὶ ἐκ τῶν ὁρωμένων ἀγαθῶν οὐκ ἴσχυσαν εἰδέναι τὸν ὄντα· οὔτε τοῖς ἔργοις προσέχοντες, ἐπέγνωσαν αὐτὸν τεχνίτην· ἀλλ᾽ ἢ πῦρ, ἢ πνεῦμα, Η ταχινὸν ἀέρα, ἢ κύκλον ἄστρων, ἢ βίαιον ὕδωρ, ἢ φωστῆρες οὐρανοῦ, πρυτάνεις κόσμου καὶ θεοὺς ἐνόμισαν. Καὶ γὰρ αὐτοὶ τάχα πλανῶνται Θεὸν ζητοῦντες, καὶ θέλοντες εὑρεῖν. Ἐν γὰρ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν ἀναστρεφόμενοι, διερευνῶσι. -- Τα λαίπωροι δὲ, καὶ ἐν νεκροῖς αἱ ἐλπίδες αὐτῶν. » Καί · • Σποδός ή καρδία αὐτῶν, καὶ γῆς εὐτελεστέρα ή ἐλπὶς αὐτῶν, καὶ πηλοῦ ἀτιμότερος ὁ βίος αὐτῶν, ὅτι ἡγνόησαν τὸν Ποιήσαντα αὐτούς. » Βασιλείου ἐκ τοῦ εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν Παροιμιών. Οὐ χρὴ τοῖς τυχούσι ἑαυτὸν μαθήμασιν ἐπιβάλλειν, ἀλλὰ γνῶναι την χρησιμωτάτην παιδείαν οὐ μικρὰν πρὸς σωτηρίαν. Εἰσὶ γάρ τινες ή γεωμετρία σχολάζοντες, ἣν ἐξεῦρον Αἰγύπτιοι, ἢ ἀστρολογία, τῇ παρὰ τῶν Χαλδαίων τετιμημένῃ, ἢ ὅλως περί Η απαιδείας σου ἐντράπηθι. 1 άδιεξέταστοι. ἀνυψώσει κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν μέσῳ μεγιστάνων καθίσει αὐτόν. » Καί· «Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐν σοφίᾳ τελευτήσει, καὶ ὅς ἐν συνέσει αὐτοῦ διαλεχθήσεται. »
QUESTIONES. A modum domus exterminata, sic stulto sapientia. et scientia insipienti. Inexplicabiles sunt ejus sermones, et viscera stulti velut vas confractum, nec sapientiam continebit: nec indiget mentis inops sapientia; magis enim ducitur insipientia, et ab ore stulti reprobabitur parabola; non enim proferet cam in tempore opportuno “. › Et : ‹ Est in opportunitate qui multos erudiat, animæ vero sua inutilis sit "*., Et: ‹ Est 366 eruditus in sermonibus, qui odiasus sit; non enim data est ei a Domino gratia 65. . Ει : : Sapientia humilis exaitabit caput ejus, et in medio magnatum constituet eum". » Et : « Beatus vir qui in sapientia morietur, et qui in intellectu suo disseret ". › El hæc de vera sapientia, ejusque alumnis. De falsi autem nominis sapientia, ejusque doctoribus dicit Apostolus: ‹ Sapientia hujus mundi est stultilia apud Deum. Scriptum est enim : Comprehen dam sapientes in astutia eorum. Iterum : Doninus scit cogitationes sapientum, quoniam vanæ sunt. » El : • Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt . - « Scriptum est : Perdam sapientiam sapientum, et intelligentium intelligentiam abolebo. Ubi sapiens? ubi Scriba? ubi inquisitor hujus sæculi? An non infatuavit Deus sapientiam mundi hujus? quoniam in sapientia Dei non cogno - vit mundus per sapientiam Deum 69 * › Et : ‹ Videte ne quis vos decipiat per philosophiam, et inanen fallaciam, secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi 1. Similia Salomon: Vani sunt natura, in quibus non subest scientia Dei, et de his quæ videntur bona, non potuerunt intelligere eum qui est; neque operibus attendentes agnoverunt quis esset artifex; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut nimiam aquam, vel luminaria cœli rectores orbis terrarum, et deos hi fortasse errant, Deum quærentes, putaverunt. Ει et volentes invenire. Etenim cum in operibus illius conversentur, inquirunt *, » etc. • Infelices sunt, et inter mortuos spes illorum est ". » Et : • Cinis cor eorum, spes eorum terra vanior, et vita illorum luto inhonoratior, quia ignoraverunt Conditorem suum 18. > Ex Basilio in initium Proverbiorum. Non oportet se ad quaslibet conferre disciplinas; sed utilissimam nosse disciplinam non parum facit ad salutem. Nonnulli enim vel geometriæ vacantes, quam invenerunt Ægypti, aut astrologiæ, quæ in honore fuit apud Chaldæos, vel, ut semel dicam, VARIE LECTIONES. * Eccli. xx1, 17, 21; xx, 22. 81 Cor. m, 19, 20. 6. Rom. 1, 22. 40. " Sap. xv, 10, 11. es ibid. 24. se Eccli. st, 1. • Eccli. κιν, 29. Sap. xn, 1, 2, 6, 7. 64 Ecli. ΧΧΧνιι. 21. " 1 Cor. 1, 19-21. το Coloss, 11, 8. 1 ibid.
col. 679–680page 185 of 270
PG 89:679σχήματα καὶ σκιὰς καὶ μετεωρολογίας έχοντες, την ἐκ τῶν θείων λογίων παιδεύσεως ὑπερεῖδον. ᾿Αλλὰ καὶ ποιητικὴ, καὶ ῥητορικὴ, καὶ ἡ τῶν σοφισμάτων εὕρεσις πολλοὺς ἀπησχόλησεν, τῶν κ ὕλη καὶ ψευδές ἐστιν. Οὔτε γὰρ ποιητική συστῆναι δύναται ἄνευ τοῦ μύθου, ούτε ρητορικὴ ἄνευ τῆς ἐν τῷ λέγειν τέχνης. οὔτε σοφιστικὴ ἄνευ τῶν παραλογισμῶν. Ἐπεὶ οὖν πολλὴ περὶ ταῦτα σπουδή, τῆς περὶ Θεοῦ γνώσεως κατημέλησαν, ἐν τῇ τῶν ματαίων ερεύνῃ καταγηράσαντες, ἀναγκαία ἡ τῆς παιδείας ἐπίγνωσις, πρός γε τὴν ἀποφυγὴν τῆς ἀνοήτου καὶ βλαβεράς σοφι στείας. Του Θεολόγου ἐκ τοῦ εἰς τὴν πληγὴν τῆς χαλάζης. Σοφία πρώτη, σοφίας ὑπεροράν τῆς ἐν λόγῳ κειμένης, καὶ στροφαῖς λέξεων, καὶ ταῖς κιβδήλοις καὶ περιτταῖς ἀντιθέσεσιν. Ἐμοὶ δὲ γένοιτο πέντε λόγως ἐν ἐκκλησίᾳ λαλῆσαι μετά συνέσεως, ή μυρίους λόγ γους ἐν γλώσσῃ καὶ φωνῇ σάλπιγγος ἀσήμῳ. Ταύτ τὴν ἐπαινῶ τὴν σοφίαν ἐγώ· ταύτην ἀσπάζομαι, δι' ἧς ἀγενεῖς ἐδοξάσθησαν, εἰς ἣν ἐξουδενωμένοι προετιμήθησαν, καὶ μεθ᾿ ἧς τὴν οἰκουμένην ὅλην τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου δεσμοῖς ἐσαγήνευσαν· τῷ συνο τετελεσμένῳ λόγῳ τὴν καταργουμένην σοφίαν νικήσαντες. Οὐδὲ γὰρ ὁ ἐν λόγῳ σοφὸς οὗτος ἐμοὶ σοφός οὐδ᾽ ὅστις γλῶσσαν μὲν εύστροφον έχει ψυχήν οι ἀπαίδευτον, ὥσπερ τῶν τάφων, ὅσοι τὰ ἔξωθεν όντες εὐπρεπεῖς καὶ ὡραῖοι, μυδῶσι νεκροῖς τὰ ἔνδον, καὶ πολλὴν δυσωδίαν περικαλύπτουσιν. Αλλ' ὅστις ὀλίγα μὲν περὶ ἀρετῆς φθέγγεται, πολλὰ δὲ, οἷς ἐνεργεῖ παραδείκνυσι, καὶ τὸ ἀξιόπιστον τῷ λόγῳ διὰ τοῦ βίου προστίθησι. Κρείσσον γὰρ ἐμοὶ εὐο μορφία θεωρουμένη τῆς λόγῳ ζωγραφουμένης, καὶ πλοῦτον, ὃν αἱ χεῖρες ἔχουσιν, ἢ ἐν ὄνειρα πράττουσι, καὶ σοφία, οὐχ ἡ λόγῳ λαμπρυνομένη, ἀλλ᾽ ἡ διὰ τῶν ἔργων ελεγχομένη. Σύνεσις δὲ ἀγαθὴ πᾶσι τοῖς ποιοῦσιν αὐτὴν, ἀλλ' οὐ τοῖς κηρύττουσιν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ [κατὰ Ἰουλιανοῦ. Σόν, τὸ Ἑλληνίζειν, εἰπέ μοι; Τί δέ; οὐ Φοινίκων τὰ γράμματα, ὡς δέ τινες, τῶν Αἰγυπτίων, ἢ τῶν ἔτι τούτων σοφωτέρων Ἰουδαίων 1; οἱ καὶ πλαξι θεοχαράκτοις ἐγγραφῆναι τὸν νόμον = τοῦ Θεοῦ πιστεύουσι; Σόν, τὸ Ἀττικίζειν; τὸ ἀριθμεῖν δὲ καὶ λογίζεσθαι δακτύλοις μέτρα τε καὶ στάθμας; Ούκ Εὐβοέων ; Εἴπερ Εὐδοεὺς ὁ Παλαμήδης, ὁ πολλῶν εὑρετής, καὶ διὰ τοῦτο ἐπίφθονος. Σὰ τὰ ποιήματα, Τί δέ; οὐ τῆς γραός μάλλον· ἐκείνης ἢ τὸν ὡμον σεισθεῖσα παρά τινος συντόνως αντιπαρόντος, ὡς λό γος, εἶτ' ἐνυβρίζουσα τῷ σφοδρῷ τῆς ὁρμῆς, ἔπος ἀφθέγγετο, καὶ τοῦτο ἀρέσαν τῷ νεανίς λίαν, καὶ φιλοπονώτερον μετρηθέν, τὴν θαυμασίαν σου τας την ἐδημιούργησας ο ποίησιν. Αὐτὸ δὲ, πόθεν σοι, κών. 1 Εβραίων. Η παρά. ο εδημιούργησε.
S. ANASTASII SINAITA circa figuras et umbras, et rerum meteorologicarum & contemplatione 367 occupati, divinorum eloquiorum eruditionem neglexerunt. Sed et poetica, et rhetorica, et sophismatum inventio multos occupatos tenuerunt, quorum materia est mendacium. Neque enim poetica consistere potest absque fabula, neque rhetorica absque arte dicendi, neque sophistica absque paralogismis. Quoniam ergo multi propter nimium studium quod in iis ponunt, neglexerunt Dei cognitionem, in rebus vanis scrutandis conseņescentes; necessaria est disciplinæ agnitio, ad effugiendam stultam et noxiam sophisticam. Ex Theologi oratione in plagam grandinis. Prima sapientia est, sapientiam in sermone ac B dictionum strophis, atque adulterinis et supervacaneis disputationibus aspernari. Mihi autem utinam potius quinque verba cum prudentia eloqui contingat, quam sexcenta in lingua et voce tubæ obscura ! Hanc ego sapientiam laudo, hanc amplector, per quam ignobiles gloriam consecuti sunt, et ad quam ii qui nullo in pretio erant cæteris prælati sunt, et cum qua piscatores universum orbem Evangelii vinculis tanquam retibus implicuerunt, ac per consummatum et abbreviatum verbun sapientiam eam quæ destruitur superarunt; neque enim qui in sermone sapiens est, hic mihi sapiens est, nec qui volubilem quidem linguam, imperitum autem animum habet, illis utique sepulcris non absimilis, quæ, cum foris pulchra et de- C cora sint, intus tamen cadaveribus scatent, atque ingentem fetorem tegunt. Verum is demum qui loquitur, pauca de virtute, cæterum per ea quæ agit, multa demonstrat, ac fidem et auctoritatein sermoni suo per vitam conciliat. Præstantior quidem, meo judicio, est pulchritudo illa quæ oculis cernitur, quam quæ sermone pingitur; et divitiæ Ejusdem (ex Invectiva prima) in Julianum. Quid ais? Tuum est Græcari? Quid? Nonne Phonicum sunt litteræ, vel, ut nonnullis placet, Ægyptiorum, aut bis adhuc sapientiorum Hebræorum, qui etiam legem in tabulis a Deo inscriptam esse per- D suasum habent? Tuum, Attice loqui, numerare et digitis supputare, mensuræ item et pondera? Nonne Eulorum? Sj modo Eubœus erat ille multarum rerum inventor Palamedes, invidiaque ob id appeltus. Tua sunt poemata? Quid? An nou potius anus Illius quæ, cum quidam concitatiori gressu ex adver so incedens, 368 ipsius humerum concussisset (sic enim narrant), ipsaque postea eum conviciis incesscret, impetus vehementia carmen eludit. Quod cum juveni valde arrisisset, atque accuratius in nu- VARIE LECTIONES. quas manus tenent, quam quas somnia effingunt; et quæ sermone nitet ac splendescit : intellectus enim bonus omnibus facientibus eum, non autem prædicantibus. sapientia quæ per operam demonstratur, quam
col. 681–682page 186 of 270
PG 89:681τὸ μεῖσθαι, καὶ μυεῖν, καὶ θρησκεύειν; Οὐ παρὰ Θραχῶν, καὶ ἡ κλῆσις πειθέτω σε. Τὸ θύειν δὲ, οὐ παρὰ Χαιοσίων, ήτουν ο Κυπρίων; Τὸ ἀστρονομεῖν ει, ο Βαβυλωνίων; Τὸ δὲ γεωμετρεῖν, οὐκ Αἰ γυπτίων, Τὸ δὲ μαγεύειν, οὐ Περσικόν ; Τὴν δὲ Ενείρων μαντικήν, τίνων ἢ τολμήσεων ἀκούεις; Τὴν οἰωνιστικὴν δὲ ποίων; Οὐκ ἄλλων ἢ Φρυγών τῶν πρώτων περιεργασμένων ορνίθων πτήσεις τε, καὶ κινήματα. Καὶ, ἵνα μὴ μακρολογώ, πόθεν σα τὸ καθ᾿ ἕκαστον; οὐχ ἓν ἐξ ἐκάστων; ἂν ἀπάντων εἰς ταυτό συνελθόντων, ἓν δεισιδαιμονίας συνέστη μυστήριον; Τί οὖν δεξόμεθα; Πάντων ἀποχωρησάντων εἰς τοὺς πρώτους εὑρομένους, μηδὲν ἔχειν ὑμέτερον, πλὴν τῆς κακίας, καὶ τῆς περὶ τὸ θεῖον ταύτης καινοτομίας; Η γὰρ τοῦ Λόγου δύναμις, τοῖς μὲν ἐπιεικέσιν ἀρετῆς ὅπλον, τοῖς δὲ μοχθηροῖς, Β κέντρον κακίας γίνεται. Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν Διατάξεων. Τῶν ἐθνικῶν βιβλίων πάντων ἀπέχου. Τί γάρ σοι, καὶ ἀλλοτρίοις λόγοις, ή νόμοις, ή ψευδοπροφήταις, Ο καὶ παρατρέπει τῆς πίστεως τοὺς κουφοτέρου;; Τί γάρ σοι καὶ λείπει ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, ἵνα ἐπέκεινα • τὰ ἐθνόμυθα ὁρμήσῃς; Είτε γὰρ ἱστορικὰ θέλεις εἰσέρχεσθαι, ἔχεις τὰς Βασιλείας· εἴτε σοφιοτικὰ καὶ ποιητικά, ἔχεις τους προφήτας, τὸν Ἰώβ, τὸν παροιμιαστήν· ἐν οἷς πάσης ποιήσεως, καὶ σοφίας πλείονα ἀγχίνοιαν εὑρήσεις· ὅτι Κυρίου τοῦ μόνου σοφοῦ εἰσι φθέγματα. Εἴτε ἀσκητικῶν C Φρέγῃ, ἔχεις τοὺς Ψαλμούς· εἴτε ἀρχαιογονίας, ἔχεις τὴν Γένεσιν· εἴτε νομίμων παραγγελμάτων, τὸν ἕνα δοξον Κυρίου τοῦ Θεοῦ νόμον. Πάντων οὖν τῶν ἀλλοτρίων, καὶ διαβολικῶν ἰσχυρῶς ἀπέχου. Ευσεβίου ἐκ τῆς Αρχαιολογίας. Ἐπειδὴ καὶ Ἕλληνες σοφίαν ἔχειν παραγγέλλονται, αἱρετικοὶ δὲ νομίζουσι παιδείαν ἔχειν, διὰ τοῦτο καὶ Σολομῶν τὴν ἀληθῆ σοφίαν, καὶ παιδείαν διδάσκει, ἵνα μή, τῇ ομωνυμίᾳ τῆς σοφίας, εἰς τὰ σοφίσματα τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν αἱρέσεων τις ἐμπί πτει. Καὶ γὰρ Ἕλληνες μὲν φάσκοντες εἶναι σοφοί ἐμωράνθησαν. Αιρετικοὶ δὲ, οιόμενοι παιδεύεσθαι, ἐξεστράφησαν. Τῶν δὲ θείων λογίων ἀκούσας σοφός, σοφώτερος ἔσῃ. Τῶν γὰρ νομίμων τοῦ Θεοῦ ἀκούσας, καὶ ταῦτα φυλάξας, ἐπὶ τῇ παιδεία Κυρίου μὴ δι χωρήσας, μηδὲ ἐκλυθεὶς ἐπ' αὐτῇ υἱὸς σοφός γενήσεται, καὶ πεπαιδευμένος γενόμενος, ταχέως καὶ τὴν Θεοῦ γνῶσιν εἰσδέξεται. Ἐπεὶ γὰρ Ελλήνων οἱ μὲν σῶμα τὸν Θεὸν λέγουσι, οἱ δὲ καὶ εἰδώλοις ὁμοιοῦσιν, αἱρετικο! δὲ καὶ αὐτοὶ περὶ αὐτοῦ οὕτως παρεφρόνησαν· διὰ τοῦτο καὶ ἀληθῇ περὶ Θεοῦ γνῶσιν, οὔτως καὶ τὸ προνοητικὸν αὐτοῦ ἐξηγεῖται φάσκων· • Εν παντί τόπῳ οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ Κυρίου σκοπεύ- VARIE LECTIONES. • ἴσως ἢ τῶν. » Περσικῶν; περσῶν. η τελμησέων. τίνων, ο ἐπ' ἐκεῖνα,
QUÆSTIONES. PATROL. GR. LXXXIX. Reg poesim creavit. Hoc ipsum initiari, atque initiare, et deos colere, unde ad te promanavit? Nonne a Thracibus, ut ipsum quoque nomen ostendit? Sacrificare autem, nonne a Chaldæis, aut Cypriis? Astronomia nonne Babyloniorum inventum est? Nonne geometria Ægyptiorum? Nonne magia Persarum? Porro divinatio illa quæ in somnis sita est, a quibus aliis quam a Telmessibus orta est? Augurandi item disciplina a quibus aliis quam a Phrygibus, qui primi avium volatum ac motum curiosius observarunt? Ac, ne sim longior, unde singula babes? Nonne unum ab unoquoque ? Quibus omnibus in unum coactis, unum superstitionis mysterium conflatum et constitutum est? Quid igitur A meros astrictum fuisset, admirabilem tibi hane omnibus ad primos auctores revocalis nostrum erit, præter nalitiam, et circa divinum Numen novationem? Verbi enim virtus mansuetis et modestis ad virtutem armatura est, improbis vero stimulus ad nequitiam. Ex Constitutionibus apostolicis. Ab ethnicis libris omnibus abstine. Quid enim tibi rei est cum libris alienis, aut legibus, aut pseudoprophetis, qui etiamn leviores evertunt a fide? Quid enim tibi deest in lege Dei, ut ad illas gentium fabulas te conferas ? Nam si velis legere listorias, habes libros Regum; ad sapientiam speclantes, vel poeticam, habes prophetas, Job, et Proverbiorum scriptorem, in quibus majorem invenies subtilitatem, solertiam et acumen, quam in quavis alia poesi vel sapientiæ institutione; quo niam Domini, qui solus est sapiens, sunt effata. Si desideres cantica, habes Psalmos; si antiquita - tem, habes Genesim ; si legitima præcepta, habes illustrem Domini Dei legem. Ab omnibus ergo alicnis et diabolicis fortiter abstine. Ex Eusebii prisca Historia. Quoniam Græci quoque se sapientiam habere profitentur, hæretici autem existimant se habere disciplinam, propterea docet Salomon veram sapientiam et disciplinam, ne propter sapientiae nominis convenientiam (homonymiam, inquam), incidat in sophismata Græcorum et hæresium. Nam Græci quidem sapientes se esse dicentes, stulti facti sunt *. Hæretici autem pulantes se esse eruditos, a recto tramite aversi sunt. Divinis vero auditis eloquiis, sapiens erit sapientior". Nam cum Dei leges audierit, et eas custodierit,.et disciplį. nam Domini non despexerit, nec ab ea recesserit, filius sapiens flet, jamque institutus et eruditus, 369 cito etiam suscipiet Dei cognitionem. Quoniam enim ex Græcis alii quidem Deum corpus esse dixerunt, alii autem cum etiam simulacris assini- Jarunt, hæretici autem ipsi quoque de eo perperam senserunt, propterea veram de Deo cognitio-
col. 683–684page 187 of 270
PG 89:683' ἠθικοῦ μᾶλλον ἐπεμελήθη τρόπου, παραινῶν μὲν καὶ ἄλλα πλεῖστα, εξαιρετώτερον δὲ περὶ τὰ μαθήματα, ὅτι ἐπιτρίβει τὴν ψυχὴν μᾶλλον, ἢ ὠφελεῖ, φάσκων· • Μή σπεῦᾶς ἐπὶ στόματί σου, καὶ καρδιά σου μὴ ταχυνάτω τοῦ ἐξενεγκεῖν λόγον ἀπὸ προσώπου του Θεοῦ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐν τῇ γῇ κάτω. Διὰ τοῦτο ἔστωσαν οἱ λόγοι σου ὀλίγοι· εἰσὶ γὰρ λόγοι πολλοί πληθύνοντες ματαιότητα. Καὶ ὅτι ἡ ἄγαν σπουδὴ καὶ φιλομαθία ἐπιβλαβής γίνεται, διδάσκει λέγων· «Μὴ γίνου δίκαιος πολύ· ἔστι γάρ ἀπολλύμενος ἐν δικαίῳ αὐτοῦ.» ή ουσι κακούς τε καὶ ἀγαθούς. • Πλήν οὔς με του , Επισημαίνεται δὲ τίνα τρόπον εἰς περιουσίας ἐπιχειρίσας φείσασθαι" ἐπὶ τὴν ἀσέβειαν ἐξώκειλεν καὶ ἐφίστησιν ἡμᾶς προσέχειν, ὅπως μὴ τῷ αὐτῷ ὑποπέσωμεν, λέγων· «Μὴ σοφίζου περισσά, μή ποτε ἐκκλίνας, ἀσεβήσῃς. » Λέγει δὲ καὶ περὶ τοῦ ὀλίσθου τοῦ πρὸς γυναῖκας· • Εύρον πικρότερον ὑπὲρ τὸν θάνατον τὴν γυναῖκα, ἥτις ἐστὶ θήρευμα καὶ σαγήνη καρδίας. » Καὶ τὸ ἀνέφικτον δὲ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τῆς τῶν ὅλων ἀληθοῦς καταλήψεως παρίστησι, λέγων· εἶδον σύμπαντα τα ποιήματα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ δυνή σεται ἄνθρωπος εὑρεῖν σὺν τὸ ποίημα τὸ πεποιημένον ὑπὸ τὸν ἥλιον. Οσα ἂν μοχθήσῃ ἄνθρωπος τοῦ ζητῆσαι, καὶ οὐχ εὑρήσει. Όπερ νηστεύειν προσήκεν, ἀλλ' οὐχ ἑορτάζειν. Μαξίμου ἐκ τῶν Ἀσκητικῶν κεφαλαίων. Καλὴ δὲ ἐστιν ἡ ἀνάγνωσις φύσει, ὥσπερ καὶ ύγεία, καὶ πλοῦτος, ἀλλὰ τἀναντία τοὺς πολλοὺς, ἢ τοιαῦτα ὤνησε. Τοῖς γὰρ φαύλοις ἡ γνῶσις οὐκ εἰς καλὸν συμβαίνει, εἰ καὶ φύσει, ὡς εἴρηται, ἐστὶ καλή, ὅμως δὲ, οὔτε ὑγεία, οὔτε πλοῦτος, οὔτε χαρὰ καὶ δόξα. Οὐ γὰρ συμφερόντως τούτοις κέχρηνται. "Οθεν φησίν· ι Οὐ συμφέρει άφρονι τρυφή. ο "Αμα οὖν τἀναντία τούτοις συμβαίνει. Ισιδώρου ἐκ τῶν Ἀποστολικῶν. Ὥσπερ δὲ οὐκ ἀσφαλὲς μετὰ μαχίμου διοδεύειν ἀοίκητον, οὕτως οὐκ εὐχερὲς πρὸς ἀμαθῆ λόγους κινῆσαι παιδεύσεως· ὁ μὲν γὰρ πάσῃ δυνάμει χρή σεται ἐπ' ἐρήμῳ, εἴ τι τῶν οὐκ αὐτῷ φίλων λεχθείη. ἡ πραχθείς· ὁ δὲ εἰκῇ πάντα λέγει πρὸς τὴν αὐτοῦ ἀπαιδευσίαν· πάντα γὰρ ἐκκλίνει τῆς οἰκουμένης, καὶ λόγους φιλοσόφου;, καὶ ἀνδρείας φιλαρέτους. Φιλεῖ γὰρ, ὡς τὰ πολλὰ, ἀνδρίζεσθαι ἡ ἀλογία (ἧς ἐλευθερωθήναι σπουδάσωμεν.).
nem, et itidem ejus providentiam exponit Salomon dicens: In omni loco oculi Domini considerant malos et bonos 7. › Cæterum de moribus majorem curam gessit, et alia quidem plurima suadens et præcipiens, præcipue autem de disciplinis, nempe · quod animum magis affligunt et conterunt quam juvant, dicens : « Ne festina in ore tuo, et cor tuum rion properet elerre sermonem a facie Dei, quoniam Deus est in cœlo sursum, et tu in terra deorsum. Propterea sint verba tua pauca ; sunt enim multa verba multiplicantia vanitatem ”. ▸ Nimium autem studium et discendi desiderium esse noxium, docet his verbis : • Ne sis nimium justus, est etenim justus qui perit in justitia sua 78. › Indicat etiam quomodo ex curiositate et nimio studio sapientiam indagare aggressus, in impieta- Β tem inciderit, nosque ut attendamus monet ne in illud ipsun barathrum incidamus, dicens : « Ne plus sapias quam necesse est, ne a recta via exorbitans, in impietatem incurras 19. Dicit etiam de lubricitate erga mulieres: In - vcni amariorem supra mortem impudentem¸ mulierem, quæ est captio et sagena cordis 80. Ostendit insuper, humanam naturam non posse consequi accuratam et exactam universorum comprehensionen : « Vidi, inquit, universa opera Dei, et intellexi quod omnium operum Dei homo nullam possit invenire rationem eorum quæ fiunt sub sole. Εt quanto plus laboraverit ad quaerendum, tanto minus inveniet ". » Quare sapere oportet ad sobrietatem, nec nimium indulgere sciendi desi- C derio. Muximi ex Asceticis capitibus. Natura sua pulchra est scientia, sicut sanitas et divitia, sed contraria pluribus quam hæc profuerunt. Malis enim non recte cedit scientia, etiamsi sit bona, ut dictum est, natura. Similiter autem neque sanitas, neque divitie, neque lælitia, neque gloria. Neque enim iis utiliter utuntur. Unde dicit : › Contraria • Insipienti non conducunt delicia". igitur eis eveniunt. Quemadmodum tutum non est ut cum viro pugrace iter faciat is qui caret edibus; 370 ita non est facile cum indocto movere verba doctrinæ : hic enim omnibus viribus utetur contra solum el ab omnibus desertum, si quidquam ei ingratum dictum aut factum fuerit; ille autem temere cum imperitia ejus verba facit; omnia enim totius orbis testimonia refugit, nempe et sermones philosophiparte audax esse et animosa ignorantia (a qua nos liberari studeamus). U cos, et ex virtute actiones. Solet enim magna ex "Prov. xv, 3. " Eecle. v, 1, 2. * Eccle. vi, 16, 17. 79 ibid. et Rom. xi, 3. ** Ecek. Yu, 27, * Eccles. vii. 47. *² Prov. xvi, 16. Ο πλήν γε. Η σοφίσασθαι VARIE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITE. Ex Isidoro.
col. 685–686page 188 of 270
PG 89:685ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ξ QUESTIO LXVI. Πως νοητέον τό· ' Εἰσὶν εὐνοῦχοι, οἵτινες εὐνού. χισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐ· ρανών ; ο 'ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Οὐ τῶν μελῶν τὴν ἐκκοπὴν ν λέγει, ἄπαγε! ἀλλὰ τῶν πονηρῶν λογισμῶν τὴν ἀναίρεσιν· ὡς ὄγε τὸ μέσ λος εκκόπτων, ἀρᾶς ἐστιν ὑπεύθυνος, καθώς φησι ὁ ᾿Απόστολος · ο Ὤφιλον καὶ ἀποκόψονται οἱ ἀναστατοῦντες ὑμᾶς! » Καὶ γὰρ τὰ τῶν ἀνδροφόνων ὁ τοιοῦ της τολμά, καὶ τοῖς διαβάλλουσι τοῦ Θεοῦ τὴν δημι ουργίαν δίδωσιν ἀφορμὴν, καὶ τῶν Μανιχαίων ἀνοίγει τα στόματα, καὶ τοῖς παρ' Ελλησιν ἀκρωτηριαζομένοις, τὰ αὐτὰ παρανομεί. Τὸ γὰρ ἀποκόπτειν τὰ μεστὴ δαιμονικῆς συνεργείας, καὶ Σατανικῆς ἐπιβουλῆς B ἐξ ἀρχῆς γέγονεν ἔργον, ἵνα τὸ τοῦ Θεοῦ ἔργον διαβάλωσι, καὶ τὸ ζῶον τοῦτο λυμήνωνται· ἵνα μὴ τῇ προαιρέσει, ἀλλὰ τῇ τῶν μελῶν φύσει τὸ πᾶν λογισάμενοι, ἀδεῶς λοιπὸν ἁμαρτάνωσιν οἱ δείλαιος, ὡς ἀνεύθυνοι. Ταῦτα δὲ ὁ διάβολος ἐνομοθέτησεν, ἵνα καὶ τὰ περὶ εἰμαρμένης εισαγάγῃ, καὶ τὴν παρά Θεοῦ δοθεῖσαν ἡμῖν ἐλευθερίαν λυμήνηται, καὶ πείσῃ, φυσικὰ εἶναι τὰ κακά. Καὶ πρὸς ἐπὶ κ τούτοις μᾶλ λον διαφθείρει τὴν φύσιν, καὶ τὴν γνώμην τῶν τοιού των. Ταῦτα γὰρ τοῦ διαβόλου τα δηλητήρια. Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ, φεύγειν τὴν τοιαύτην παρα-, νομίαν· μετὰ γὰρ τὸ ἐκτεμεῖν τὸ μέλος, οὐδὲ τὰ τῆς ἐπιθυμίας ἡμερώτερα ἐντεῦθεν, οὔτε τὰ τῆς γνώμης, ἀλλὰ καὶ χαλεπώτερα γίνεται. Οὐκοῦν εὐχαρίστει τῷ Θεῷ σὺ, ὅτι μετὰ μισθοῦ καὶ στεφάνων τοῦτο C ὑπομένεις, 8 χωρίς στεφάνων ἐκεῖνοι, οἱ ἐξ ἀνθρώπων εὐνουχισθέντες, · καὶ μὴ δὲ τὴν ἐπιθυμίαν οὕτω ζουσαν). Επιφανίου, ἐκ τοῦ κατὰ Οὐκληδίων τῶν ἑαυτοὺς εὐνουχιζόντων. Οσοι δὲ εἰς τὸ πρόχειρον τοῦτο ἔργον εὔτολμοι, ἀπὸ πάντων ἑαυτοὺς ἠθέτησάν τε, καὶ ἡλλοτρίωσαν οὔτε γὰρ ἔτι ἄνδρες εἰσὶ, διὰ τὸ ἀφηρημένον, οὔτε γυναῖκες, διὰ τὸ παρὰ φύσιν· προλαβε δὲ καὶ ἡ τοῦ στεφάνου τοῦ ἀγῶνος, καὶ βραβείου τούτου ἐπωνυμία· οὐδ' ὁπότεροι γὰρ φανήσονται οὗτοι τῶν τριῶν τάξεων τῶν ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένων ευνούχων. γάρ, φησίν, εὐνοῦχοι, οἱ ἐκ κοιλίας μητρός αὐτῶν οὕτως ἐγεννήθησαν. ὁ Ἐκεῖνοι γὰρ ἀναίτιο! εἰσι τῆς τοιαύτης εὐνουχίας, καὶ οὔτε μισθὸν ἔχοντες διὰ τὸ οὕτως γεγενῆσθαι. Οὔτε πάλιν ἁμαρτίαν, μὴ δυνάμενοι πράττειν τὰ τῶν ἀνδρῶν, ὑστερημένοι τὰ ἐκ Θεοῦ παιδοποιά μόρια. Ε: δὲ καὶ ἐπιθυμιῶν μεμύηνται οι τοιοῦτον, μὴ δυνάμενοι πράττειν ἢ μὴ δεῖ πράττειν, καὶ μὴ πράττοντες, μισθὸν οὐκ ἔχουσι. Οὐ γὰρ διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι οὐ πράττουσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, καὶ αὕτη μὲν ἡ πρώτη αγωγή τῆς ὑπὸ Κυρίου εἰρημένης ευνουχίας. • ἐντομήν. * Γ. κυμαινομένην, καὶ λυσσῶσαν ἔσχον, καὶ παρλά
QUAESTIONES. • Elst Quomodo intelligendum illud : ‹ Sunt eunuchi qui se castraverunt propter regnum Dei **? › RESPONSIO CHRYSOSTOMI. Non membrorum dicit abscissionem, absit! sed malarum cogitationum ablationem; nam qui membrum quidem abscindit, est obnoxius exsecrationi, sicut dicit Paulus : ‹ Utinam abscindantur, qui vos conturbant * ! » Is enim ea audet quae sunt homicidarum, et dat maledicendi materiam et occa - sionem iis qui calumniantur Dei creationem, et ora aperit Manichæorum, et eodem scelere se obstringit quo illi qui apud Græcos membra detruncant. Membra enim exscindere fuit ab initio ομως dæmoniacæ operationis, et insidiarum Satan:e, ut Dei opus criminaretur; hocque animal mutilaretur ut non libero arbitrio, sed membrorum naturæ totum tribuentes, de cætero secure peccarent miseri, ut qui reddendæ rationi non essent obnoxii. Hoc autem excogitavit diabolus, ut et fatum introduceret, et nobis a Deo datam libertatem toileret. et naturalia esse mala persuaderet, et eorum præterea naturam corrumperet et mentem. Talia sunt diaboli blandimenta venenifera. Propterea rogo vos ut hoc scelus fugiatis; nam postquam membra exsciderint, neque cupiditas, neque mens est ex eo pacatior, sed fit etiam gravior et molestior. Tu ergo Deo age gratias quod cum mercede et coronis tu illa sustines quæ sustinent absque coronis ii qui sunt castrati ab hominibus. Ex sancto Epiphanio contra Valesios, qui seipsos ca-- sirabant. Qui ad hoc opus quod est in promptu sunt audaces, hi se ab omnibus resciderunt et abalienarunt : neque enim sunt amplius viri propter id quod ablatum 371 est. neque mulieres, quia il præter naturam est; sed et coronæ certaminis ac præmii hujus cognomen anteverterant; neque possunt esse ex tribus illis ordinibus eunuchorum quos nominavit Dominus. Sunt, inquit, eunuchi, D qui sic nati sunt cx utero matris ". » Isti suæ castrationis culpan nullam sustinent, neque ullam accipiunt mercedem, propterea quod sic nati sunt. Neque rursus habent peccatum, ut qui non possint agere quæ sunt virorum, privati iis instrumentis quæ Deus dedit ad procreandos liberos. Sed neque mercedem habent castrationis regnumi cœlorum, propterea quod certamini non sunt ini. tiati. Quod si tamen etiam concupiscentiis conflictentur, cum non possint agere quæ non sunt enim non agunt propterea quod nolint, sed proagendə, et non agant, mercedem non habent. Non p'erea quod non possint. Atque hic est primus ordo eunuchorum quos Dominus nominavit. ss Matth. xix, 12. ss Galat. v. 12. es Matth. xix. 12. VARLE LECTIONES. redundat. 7 flee non sunt in Herveti versione. • Ο αλητίων.
col. 687–688page 189 of 270
PG 89:687- ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΛΟΓΟΙ ΤΕΣΣΑΡΕΣ. ΛΟΓΟΣ Α'. Εἰς τὴν Μεταμόρφωσιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ο φιλάνθρωπος Ἰησοῦς, ἐπιφανείς τῷ κόσμῳ Β διδάσκαλος ἀγαθὸς, ἐπεὶ καὶ Θεὸς, εἶπε τοῖς μα θηταῖς αὐτοῦ· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Ὃς γὰρ ἂν θέλοι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ' ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν. Τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὑτοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων αὐτοῦ· τότε ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Εἰ τις γὰρ θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησά σου ἑαυτόν· τουτέστι, πᾶν ἀνθρώπινον φρόνημα καὶ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ, Ομοίως ἐμοί, 'Αράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Τοῦτο δὲ τὸν Παῦλον ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ πεποιηκότα κατα ειλήραμεν· οὐ μόνον γὰρ ἐσταυρώθη τῷ κόσμῳ, καὶ τὸν κόσμον ἑαυτῷ ἐσταύρωσεν· ἀλλὰ καὶ τὴν ζωὴν αὐτὴν μετεποίησε, μηκέτι ζῶν αὐτὸς, καὶ ἰδίως κινούμενος ἢ ἐνεργῶν· ἀλλ' αὐτὸ τὸ ζῆν Χριστὸν εἶχεν ἐν αὐτῷ ἐνεργοῦντα. Παρῆκεν γὰρ ἑαυτὸν **
SERMO I. autem iterum eodem corpore Christus judex vivo- ▲ ad me ipsum adducam ". Tunc et inimicı subjirum et mortuorum, sicut angeli dixerunt discipulis, cum in illo ad calos ascensu mirabantur, et in eum aspiciebant: Viri, inquiunt, quid statis aspicientes in cœlum ? hic Jesus qui assumptus est a vobis in cœ- lum, sic veniet, quemadmodum vidistis eum ascendentem in calum 1. IX. Itaque iterum cum corpore resurrectionis aderit, sicut angeli sancti voce sua dixerunt, cum quo nunc proprio Patri considet. Hoc autem cum ad Patrem adduxerit naturæ nostræ primitias, eliam universum in totum adducet: siquidem hoc promisit, cum dixit: Cum exaltatus fuero, omnes cientur sub pedibus ejus, sicut ei promissum est: Dixit enim Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ". Ponuntur autem partim invite, partim sponte ; necessario enim oportet omnes peccatores sceleratos de terra deleri, ut non amplius exsistant. Tunc nova laudatio et perpetuus hymnus per omnium ora adhibebitur Patri temporum et sæculorum; et omne genu flectetur, cœlestium, terrestrium et infernorum; et omnis lingua confitebitur, quod Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Pa… tris 35. Cui gloria in sæcula sæculorum. Anen. EJUSDEM Interprete Francisco Combefisio. (GALLAND, Veterum Patrum Bibliotheca, tom. XII, pag. 258.) In Transfigurationem Domini nostri Jesu Christi. 1. Benignus ac clemens Jesus, bonum se mundo præceptorem exhibens (quippe qui Deus pariter esset), ait discipulis suis : Si quis vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam, et sequatur me. Si quis enim voluerit animam suam salvam facere, perdat eam. Si quis autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Quid enim proderit homini, si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum angelis suis : tunc reddet unicuique secundum opera cjus *. II. Si quis vult venire post me, abneget semetipsum, hoc est, omnem humanum sensum ; nec id tantum, sed et eadem mecum ratione, Tollat cru cem suam, et sequatur me. Hoc plane intelligimus fecisse Paulum ex ejus scriptis. Nedum enim crucifixus est mundo", sibique ipse mundum crucifixit: sed et vitam ipsam in aliam mutavit, ut qui jam ipse non viveret, aut velut a se moveretur vel operaretur, sed ipsum vivere " Christum haberet in ipso operantem. Quippe se ex toto dimiserat, IN TRANSFIGURATIONEM D. N. J. C. 35 Act. 1, 11. es Joan. xii, 32. » Psal. cix, 1. * Philipp. gr, 10, 11. SERMONES QUATUOR. SERMO 1. 30 Matth. xv, 21-27. 1 Galal. vi, 14. * Philipp. 1, 21. SANCTI ANASTASII
col. 689–690page 190 of 270
PG 89:689ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ. Πῶς δὲ τοῦτο gestum sit, intelligemus ex sequentibus. Έρχεται γὰρ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, τῶν λειτουργικῶν αὐτοῦ πνευμάτων· οὐκέτι μὴ ἔχων εἶδος, ἢ κάλλος, ὡς νῦν ἐπεφάνη τῷ κόσμῳ, ἀλλ' ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τὸ ἴδιον σῶμα μετα ποιήσας εἰς ἀφθαρσίαν· καὶ τὸ μετὰ ἀναστάσεως μεταστοιχειωθὲν ἐπὶ τὸ πνευματικὸν καὶ ἐπουράνιον ὑποδεικνύς· δ καὶ ἡμεῖς ἀῤῥαβῶνα τῆς ἡμῶν αὐτῶν μεταστοιχειώσεως καὶ μετασχηματισμοῦ τῶν σωμάτων ἔχομεν. Καὶ ἵνα τὸ ἀφανὲς τῆς ἐλπίδος ταύτης ἔχωμεν ἐν βεβαίῳ, βούλεται καὶ νῦν ὑποδεῖξαι τοῖς ἐγκρίτοις τῶν μαθητῶν, τὴν τότε γινομένην ἀλλοίωσιν. Ἐν ἀτόμῳ, φησὶν ὁ Παῦλος, καὶ ἐν ριπῇ ὀφε θαλμοῦ. Διό φησιν· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν· Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου γεγένηται εἰσόμεθα ἐκ τῶν ἑξῆς. Καὶ ἐγένετο μεθ' ἡμέρας ἕξ, παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον, καὶ τὸν Ἰάκωβον, καὶ τὸν 'Ιωάννην τὴν ἀδελφὸν αὐτοῦ· καὶ ἀνάγει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατιδίαν, καὶ μεταμορφωθείς ὁ Ἰησοῦς ἔμπροσθεν αὐτῶν. Ελαμψε τὸ πρόσ ωπον αὐτοῦ ὡς ἥλιος. Τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγέ νοντο λευκὰ ὡς χιών. Καὶ ἰδοὺ ὠφθήσαν αὐτοῖς Μωϋσῆς καὶ Ηλίας συλλαλοῦντες αὐτῷ. Τούτων οὐ ψιλῶς ἀκουστέον· οὐδὲ μέχρι τῶν ῥημάτων νομιστέον εἶναι τὴν ἱστορίαν, αὐτῷ μόνῳ 6 δηλοῦ. σαν το δηλούμενον διὰ τῶν λέξεων· ἀλλά τινα μυσταγωγία, διῃρημένην, καὶ τῶν μελλόντων ἡμῖν ὑπάρξαι μετὰ τόνδε βίον τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν μᾶλλον δὲ τοῖς ἁγίοις, καὶ οὐχ ἡμῖν. Οθεν μετὰ ἓξ ἡμέρας τῆς ὑποσχέσεως τὴν ἐπαγγελίαν πληροί, τὴν πρὸς τοὺς μαθητάς εἰρημένην. Ἡ δ' ὑπόσχεσις ἦν, ὅτι Τινές εἰσι τῶν ὧδε ἑστώτων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἣν δεῖ μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ παχυτέρου κόσμου φανερωθήναι. Διὸ μετὰ ἐξ ἡμέρας, παρέλαβεν ἐκείνους, οὓς ἔδει γνῶναι τὰ θειότερα τῆς βασιλείας μυστήρια πρὶν θανάτου γεύσασθαι. Μετὰ δὲ τὰς ἐξ, ἡ ἑβδόμη ἐστὶν, ἡ κατά παυσις ἡ ἁγία, ἐν ᾗ οὐκ ἔστιν ἐργάσασθαι. Ἐπειδὴ ἐν ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσε, καὶ ἡγίασεν D αὐτήν. Ὥστε τῇ πρώτῃ γέγονεν ὑπόσχεσις· ἡ πρώτ τη μ πάλιν ἡ τῆς ὑποσχέσεως πλήρωσης. Σύστοιχος οὖν ἐστιν ὁ ἐξ ἀριθμὸς τῷ παχυτέρῳ κόσμῳ τούτῳ, ὃς συντεθειμένος ἐκ τῶν ἰδίων ἡμερῶν συμπληρούται, γενέσεως ὢν σύμβολον, ἔχων δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸ ἄρ μεν καὶ τὸ θῆλυ, ὧν ἡ συμπλοκὴ ποιεῖ τὴν ἐκ σωμάτ των γένεσιν. Μετὰ δὲ τούτων γένεσιν [μετὰ δὲ τούτων] ἔρχεται ἑξῆς ἡ ἑβδόμη, ἐν ᾗ οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γεμίζουσιν, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι Θεοῦ ἐν τῷ • Η πρώτη. Forte, τῇ πρώτη.
SERMO I. IN TRANSFIGURATIONEM D. N. J. C. - distributionem reddet. Est enim venturus in gloria Patris sui cum sanctis angelis** administratoriis illis spiritibus ss : non jani habens speciem aut decorem "uti modo ac priori adventu apparuit mundo : sed formosus pulchritudine præ fliis hom minum " ; suum ipse corpus in incorruptionem A facere, eo quod Filius hominis sit ", dignam cuique transmutans; ac cum resurrectione transmutatum illud in spiritale ac coeleste ostendens : quod et ipsi future nostra transmutationis ac transfigurationis corporum habemus pignus. Atque ut ejus spei obscuram promissionem certam habeamus, nunc quoque præcipuis inter discipulos futuram id temporis mutationem ostendere in animum inducit. In momento, inquit Paulus, in ictu oculi sn. Idcirco ait : Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo ". Qui autem hoc III. Et factum est post dies sex : assumit Jesus Peo trum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et ducit illos in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos. Et resplenduit facies ejus sicut sol : vestimenta ejus facta sunt alba sicut nix. Et ecce apparuerunt eis Moyses et Elias loquentes cum eo ". Non sunt hæc quæ levius audiri debeant, nec putandum nihil ultra quam quod verba præferunt habere historiam, id tantum significantem quod per voces designatur: sed magis arcaniorem quamdam doctrinam, ac nobis post hujus vitæ cursum repositorum bonorum fruitionem, quin imo-repositorum sanctis, non nobis. Quocirca, post diem sextum a promissione, promissionem implet quam ad discipulos dixerat. Erat autem illa ejusmodi : Sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei * ; quod post crassi hujus mundi consummationem oportet manifestari. Quapropter post dies sex eos assumpsit, quos diviniora regni mysteria scire oportebat, prius quam gustarent mortem. Porro, post sextam diem sequitur septima, sancta illa requies in qua operari non licet quod nimirum Deus diebus senis cœlum et terram creaverit, dieque septima requieverit, eamque sanctificaverit. Quamobrem prima die contigit promissio : eademque iterum priua promissionis fuit impletio. Seuarius ergo numerus affinis est crassiori isti mundo, qui compositus, ex diebus propriis completur, generationis exsistens symbo lum, ac in se habens marem ac feminam, quorum congressus corporum generationem facit. Post horum autem generationem veniet deinceps septima, in qua nec nubent, nec tradent nuptui, sed erunt sicut angeli Dei in cœlo ". Unde etiam septenarius numerus virgo dicitur; ac dies septima, sancta, * Joan. v, 27. *** Matth. xv, 27. 35 Hebr. 1, 13. 3ª Isa. Lili, 2. " Psal. XLIV, 3. 18 1 Cor. xv, 52. * Matth. xvi, 28. * Matth. xvul, 1-3. 8 Αὐτῷ μόνῳ. Leg. αυτό μόνον. * Matth. xvi, 28. * Matth. xxi, 30. VARIE LECTIONES.
col. 691–692page 191 of 270
PG 89:691Κάνε γὰρ ὁ κερατιστής βοῦς ἀποτμηθεῖς τὰ κέρατα, εώ;. οὐχὶ τῇ ἀφαιρέσει τῶν κεράτων ἵππος ἐγένετο, ἀλλ' ἔτι βοῦς ἐστι, κἂν μὴ ἔχῃ τὰ κέρατα· οὕτω καὶ ὁ ἄρσην ἀποκεψάμενος τὰ μορία πάντα, οὐ τῇ ἀφαιρέσει γέγονεγυνὴ, ἀλλ' ὅτι ἄρσην ἐστὶ τῇ φύσει, κἂν μὴ ἔχῃ τὰ μέρια, καὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ πάθους δεδουλωμένος. "Οθεν ὑπὸ σφοδράς μανίας ἑλκόμενος, καὶ πρὸς τὴν συμπλοκὴν ὁρμῶν, κἂν μὴ φθείσῃ τῷ μέρει ἐκείνῳ, ἐν ᾧ παρθενοχλεῖ τῇ ταλαιπώρῳ, ὅμως, αὐτὸς μὲν ὡς φθείρας, τὴν ἐπιθυμίαν οὕτως ὑπὸ τῆς φαντασίας διάκειται, τὴν δὲ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν πικρότερον ἐρεθίζων, φθείρει μὲν ὅλον τὸν νοῦν, τὸ δὲ σῶ- 1 μα πρὸς τὴν τῆς φθορᾶς ἐξαστρον πράξιν. Διὸ δὴ καὶ τοῖς ὁδοῦσι πολλάκις, ὡς τῇ σαρκὶ τῆς μίξεως τὴν λύσσαν τοῖς δήγμασιν ἀγρίως ἐμφαίνοντες. Τοίνυν μηδὲ ἐπὶ σωφροσύνῃ ἐπαινεῖσθαι προσήκει τους ἀποκοπτομένους τὰ μόρια· οὐδὲ γὰρ τοὺς ἵππους, ὡς μὴ κερατίζοντας ἐπαινοῦμεν, ἀλλ', εἰ μὴ λακτίζουσιν, ἐπαινέσομεν· τοὺς δὲ βόας μὴ κερατίζοντας, τῆς ἡμερότητος ἀποδεξόμεθα. Οὐ γὰρ ἐν ᾧ με εύ ναται, ἀλλ' ἐν ᾧ δυνάμενος, οὐκ εἰς ἀδικίαν κεχρήσθαι, ἐπαινεῖται. Εκκοψάτωσαν οὖν καὶ τοὺς ὀφθαλ.. μούς, καὶ τὴν γλῶσσαν, χεῖράς τε, καὶ πόδας, καὶ τὴν ἀκοὴν ἐπιβυσάτωσαν, ἵνα μηδὲν τούτων ὄργανον ἁμαρτία; γένηται, κατὰ τὴν αὐτῶν ὑπόνοιαν. Πῶς νοητέον τόι Ορᾶτε, μὴ σκανδαλίσητε ἕνα τῶν μικρῶν τούτων; » Σκανδαλίζει μέν τις παρανομών λόγω, ἢ ἔργῳ, καὶ ἕτερον πρὸς ἀνομίαν ἐνάγων, ὡς ὁ ὄφις τὴν Εὔαν. καὶ ἡ Εὐα τὸν ᾿Αδάμ, ή κωλύων ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὡς ὁ Πέτρος τὸν Κύριον, εἰπών· « Ιλεώς σης, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο. » Καὶ ἀκούει, «Ὕπαγε ὀπίσω μου Σατανά, σκάνδαλόν μου εἶ· ὅτι οἱ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων » Η οἰκοδομῶν τὸ φρόνημα τοῦ ἀσθενοῦντος, εἴς τι τῶν ἀπηγορευμένων, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος" • Εάν τις ἴδῃ σε τὸν ἔχοντα γνῶσιν ἐν εἰδωλείω κατακείμενον. οὐχὶ ἡ συνείδησις αὐτοῦ ἀσθενοῦς ὄντος οἰκοδομηθής σεται εἰς τὸ τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίειν ;, Ἐν οἷς ἐπά γει • Διόπερ, εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τὸν ἀδελφόν μου, οὐ μὴ φάγω κρέα εἰς τὸν αἰῶνα, ἵνα μὴ τὸν ἀδελφόν μου σκανδαλίσω. » Γίνεται δὲ τὸ σκάνδαλον κατὰ πλείονας αιτίας, Η γὰρ παρὰ τὴν σκανδαλίζοντα τὸ σκανδαλίζεσθαι συμβαίνει, καὶ ἐν τούτοις πάλιν διαφόρως. Ποτὲ μὲν γὰρ κατά κακίαν, ποτὲ δὲ κατὰ ἀπειρίαν, ἢ τούτου, ἢ ἐκείνου. Εστι δ' ὅτε ἐν τῇ ὀρθοτομίᾳ τοῦ λόγου, ἡ τῶν σκανδαλιζομένων, κακία ἐκδηλοτέρα γίνεται. Καὶ ἐν τοῖς πράγμασι δ' ὁμοίως· ἡ γὰρ ἐντολὴν Θεοῦ ποιοῦντος, ἢ τοῖς ἐν ἐξουσία κειμένοις ἐπ'
Scandalizat quis alium, quandocunque dictis æternum, ne fratrem meum scandalizem ⁹7. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΖ· bas, licet illi praecidantur cornua, non tamen sub- A Matis cornibus equus efficitur, sed adhuc manet bos, quamvis cornibus carcat; ita et mas abscissis genitalibus omnibus, ea tamen mutilatione non est factus mulier, sed adhuc natura sua mas est (licet partibus illis careat), et obnoxius cupiditati conjunctionis venerea. Quapropter vehementi insania abreptus ad congressum ruit, et quamvis ea parte qua miseræ violentus incumbit eam non corrumpat, ipse tamen ac si corruperit, ita sceleris imagine affectus est. Eam vero ad peccatum vehementius irritans, totum quidem corrumpit animum, corpusque ad corruptionis actum vehementer incendit. Sæpe etiam dentibus carni concubitus infixis, ra- Diem qua ardent, morsibus manifestant. Quocirca abscissos a temperantia laudare non convenit: quia neque equos, quod cornibus non feriant laudamus, sed si calcibus neminem 374 impetant, tunc laudamus; boves vero non cornupetas mansuetudinis gratia suscipimus. Non enim quo quisque non potest, sed quo, cum possit, non ad injuriam utitur, admirationi habetur. Exscindant igitur isti etiam oculos, linguam, manus, pedes, et aures obturent, ne quid horum fiat peccati instrumentum, secun dum istorum existimationem. QUESTIO LXVII. Quomodo sit intelligendum illud : « Videte ne scanfactisve legem violat, et exemplo sro alium ad legis violationem inducit: ut serpens Evam, et Eva Adamum, vel quando prohibet exsequi voluntatem Dei; ut Petrus Dominum, quando dixit : « Propitius esto tibi, Domine, non erit hoc tibi”. › Cui tum dictum est : • Vade post me, Satana, scanda- Jum es mihi, quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed quæ hominum 98. »Vel quando ædificat animum imbecilli ad aliquid eorum quæ vetita sunt; convenienter illi quod scriptum est ab Apostolo: • Si quis viderit te, qui habes scientiam, in idolio recunbentem, nonne conscientia ejus, cum sit infrma, ædificabitur ad manducandum idolothyta ** ? › Quibus mox adjungit : « Quapropter si esca scandalizat fratrem nicum, non manducabo carnes in Oritur autem scandalum pluribus ex causis. Vel enim ab eo qui scandalizat scandalum nascitur, et hoc variis modis. Fit enim aliquando ex malitia, aliquando ex imperitia hujus vel illius. Ille etiam qui scandalizatur, quando veram et orthodoxam doctrinam proponi videt, malitiæ suæ abundantiam evidenter manifestat. Idem contingit in rebus : vel enim cum mandata Dei servas, aut his quæ in 93 Matth. xvm, 6; Marc. ix, 41; Luc. xvu, 2. 97 ibid. 15. ** Matth. xvt, 22. o ibid. 25. * 1 Cor. vult, ja VABLE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITÆ dulizetis unum ex his pusillis *3?, RESPONSIO BASILII. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ.
col. 693–694page 192 of 270
PG 89:693ἀδείας χρωμένου, ὁ σκανδαλιζόμενος σκανδαλια ζεται. Ὅταν μὲν οὖν τοῖς κατ' ἐντολὴν γινομένοις, ἢ λε γομένοις προσκόπτωσιν ἄνθρωποι, καὶ σκανδαλίζωνται, ὡς οἱ Φαρισαῖοι, εἰς τὸν λόγον τοῦ Κυρίου θόντες οἱ μαθηταὶ, εἶπον αὐτῷ· Οἶδας, ὅτι οἱ Φαμεσαῖοι ἀκούσαντες τὸν λόγον, ἐσκανδαλίσθησαν, ο πρὸς οὓς φησι· . Πᾶσα φυτεία, ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατήρ μου ὁ οὐράνιος, ἐκριζωθήσεται· ἄφετε αὐτούς· ὁδηγοί εἰσι τυφλοί τυφλών. Οταν δὲ ἐπὶ τοῖς ἐν ἐξ. ζηται, εἰς ἀνάμνησιν ἐλθεῖν καὶ τότε δεῖ τῶν τοῦ Κυ ἐλεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοι· ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτ τους, πορευθεὶς εἰς τὴν θάλασσαν, βάλε ἄγκιστρον, ο φαγεῖν κρέα, μηδὲ δὲ πιεῖν οἶνον, μηδὲ ἐν ᾧ ὁ ἀδελφός σου προσκόπτει, ἢ σκανδαλίζεται, ἢ ἀσθενεῖ. ἕν, ύπαγε μετ' αὐτοῦ δύο ; » Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· . Πάντα δοκιμάζοντες, τὸ καλὸν κατέχετε, ἀπὸ παντὸς εἴδους πονηρού ἀπέχεσθε· ν καί · ι Λογισμούς καθαιροῦντες, καὶ πῶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπα· λέγοντος, εὔδηλον, ὅτι ἐὰν μέν τοι συνεμπίπτον τῇ ἐντολῇ τοῦ Κυρίου, ἢ συμβαλλόμενον ἐπιταχθῶμεν, ὡς Θεοῦ θέλημα σπουδαιότερον καὶ ἐπιμελέστερον καταδέχεσθαι χρή. πληροῦντας τὸ εἰρημένον · 'Ανεχάμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπῃ Χριστοῦ. Όταν δέ τι ἐναντίον τῆς ἐντολῆς τοῦ Χριστοῦ, καὶ παραφθείρον, * μολύνον αὐτήν, ἐπιταχθῶμεν παρά τινος, καιρὸς • Αλλοτρίῳ δὲ μὴ ἀκολουθήσουσι τὰ ἐμὰ πρόβατα, ἀλλὰ φεύξονται ἀπ' αὐτοῦ· ὅτι οὐκ οἶδασιν τὴν φωνὴν τῶν ἀλλοτρίων. » ποιθέναι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ. Απαγορεύτας γὰρ ὁ λέγων· . • Οἶδε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν, ὧν χρείαν έχετε περὶ τῶν τοιούτων ἀποκριναμένου, ἡνίκα προσελ ρίου πρὸς τὸν Πέτρον ῥημάτων εἰπόντος· « Αρα γε καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ τῶν τοῦ ᾿Αποστόλου· « Καλὸν τὸ μὴ κοὴν τοῦ Χριστοῦ·, ταῦτα τοίνυν, τοῦ Ἀποστόλου C θρώποις, ο μνημονεύοντες καὶ τοῦ Κυρίου λέγοντος Ἡ ἐντολὴ αὕτη διδάσκει, ἐφ' ἑαυτοὺς ὁ μὴ πεπρὸς τοῦ ὑμᾶς αὐτῆσαι αὐτόν. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Από mini. ° ? . • Rom. XIV, 21. • Matth. v, 41. * Joan. 1, 5. * Luc. xii, 22. ** Matth. xv, 12. ibid. 13,14. ' Matth. xvu, 25, 26. 21. R. II Cor. x, 4, 5. . Ephes. 15, 2. 7 Act. v, 29. . 32. 4 αυτοί;. • αἰτήσασθαι τοιοῦτον ἦν ὁ ἀπό, π I These. V, 10 Matth. QUAESTIONES. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΞΗ ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΘ'. Πῶς ντητέον τό, « Μὴ μεριμνᾶτε, τί φάγητε, τί πίνητε, ἢ τί περιβάλλησθε;» QUAESTIO LXVIII. Quomodo intelligitur : « Si quis te angariaverit unum milliare, vade cum eo ulia duo' ? › RESPONSIO. QUESTIO LXIX. Quomodo intelligendum illud: Nolite esse sollicité VARIE LECTIONES.
ουσίᾳ ἡμετέρα κειμένοις προσκόπτη τις, Η σκανδαλί Πως νοητέον τή, «Εάν ἀγγαρεύσῃ σε τις μίλιον εἰπεῖν τότε· ι Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον, ἢ ἀνα Κύριος τὴν μέριμναν, ἐπισυνάπτει τὴν ἐπαγγελίαν, στολος ο λέγων· . Τὸ ἀπόκριμα τοῦ θανάτου ἐσχή scandalizatur quispiam. Quando igitur offendiculum patiuntur homines cum enim discipuli dixissent: Scis quia Pharisai hoc audito scandalizati sunt ? » respondit ipse Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis eradicabitur. Sinite illos, caeci sunt, et duces cæcorum. › Cum vero scandalizantur ob usum 375 corum quæ in potestate nostra posed ne scandalizemus cos, vade ad mare, et mitte lamum ', » etc. Item illud Apostoli : • Bonum est Monet Apostolus: Omnia probate, quod bonum • Consilia destruentes, et omnem altitudinem extoltem redigentes omnem intellectum, in obsequium Christi". » Haec igitur cum Apostolus moneat, manifestum relinquitur, si quid precepto Domini conimpleatur monitum Apostoli : • Supportantes invicem in charitate Christi. Si quid vero præcipiatur quod præcepto Christi adversetur, aut illud illudque Domini in memoriam reducendum : « Aliequia non norunt vocem alienorum³. › sed in Deo. Nam cum prohibuisset Dominus solliciquam vos ab eo petatis. Talis erat Apostolus dicens : • Responsum mortis habuimus, ne simus conβden- A libero arbitrio posita sunt, libere et secure uters, " d • vel ob recte dicta vel ob recte facta, usurpandum est contra illos illud Domini adversus Pharisæos : sita sunt, tune in memoriam revocanda sunt illa verba Christi ad Petrum : ‹ Ergo liberi sunt filii, non manducare carnes, nec bibere vinum, nec aliud facere in quo frater tuus offenditur, aut scan- .dalizatur, aut indirmatur. est tenete: ab omni specie mala abstinete *. » Et : Jentem se adversus scientiam Dei, et in captivitasentaneum, aut ad illud conducens, imperetur, illud omni studio et diligentia acceptare oportet, ut violet ac contaminet, tunc tempus est dicere: • Oportet Deo magis obedire quam hominibus 7; › num non sequuntur oves meæ, sed fugiunt ab illo, quid comedalis, aut quid bibalis, aut quid indua Mandatum hoc docet, in seipso non confidere, tudinem, adjungit promissionem dicens: Scit enim Pater vester quibus opus habeatis ", prius-
col. 695–696page 193 of 270
PG 89:695ex quibus a senioribus hujusmodi fascinatio comται ἐν τοῖς τῶν ἀρχαιοτέρων ἀνδρῶν διηγήμασι. quando laboraret, et passim omnes interirent, hos Λοιμικῆς ποτε νόσου καταλαβούσης τὴν Ῥώμην, magos hortati sunt imperator ejusque proceres ut καὶ πάντων σποράδην ἀπολλυμένων, προτρέποντο οἱ μάγοι οὗτοι ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν μεγιστάτων αὐτοῦ βοηθῆσαι τῇ πόλει ἀπολλυμένῃ. Φησὶ δὲ tem civitatis pervagata est, intra quindecim dies Απολέῖος · Ἐγὼ τὴν ἐν τῷ τρίτῳ μέρει τῆς πόλεως sedabo. Deinde Apollonius : Ego quoque eam qua in alia tertia parte civitatis est grassata, intra decem ρῶν. Εἶτα καὶ ὁ ᾿Απολλώνιος · Καὶ ἐγὼ τὴν ἐν τῷ dies sedabo. Respondens autem qui apud eos erat παύσω. Αποκριθεὶς καὶ ὁ ἀκροθήνιος παρ' = αὐτοὺς, lum accedebat, Julianus, dixit : Intra quindecim καὶ πλεῖον ἐγγίων τῷ διαβόλῳ διὰ τῆς ματαιότητος, dies tota peribit civitas, vestrum non exspectans Ἰουλιανός, ἔφη· Ἑντὸς ιε' ἡμερῶν πᾶσα ἡ πόλις ἀπόλλυται, μὴ περιμένουσα τὴν ἐξ ἡμῶν βοήθειαν. Η Atque ita cessavit pestis. Deinde, cum eum rogasset imperator ut aliarum quoque duarum partium Καὶ δὴ ἐπαύθη. Ὡς οὖν λοιπὸν παρακληθέντος αύτ liberavit. Apollonii autem in hodiernum usque diem μερῶν τὸ τάχος τῆς νόσου. Απολλωνίου δὲ μέχρι καὶ νῦν ἔν τισι τόποις ἐνεργοῦσι τὰ τελέσματα ἱστάad avertendas bestias quadrupedes et volucres quæ μενα, τὰ μὲν εἰς ἀποτροπὴν ζώων τετραπόδων καὶ avertenda alia quæ sunt ad perniciem et interitum θρώπων ὑπάρχοντα, ἀποτρόπαια ίστανται. Οὐ μόνον hominum comparata. Non solum autem in vita ejus C dam fecerunt signa in ejus nomine, ad eos decipiendos quos dæmon facile seducit, et furtim pelliἐξ ὀνόματος αὐτοῦ, πρὸς ἀπάτην τῶν ῥᾳδίως βλαcit ad res hujusmodi. Quid vero dixerimus de mamagica tantus exstitit, ut sape rideret Apollonium ἀεὶ ἔσκωπτε τὸν Τυανέα Απολλώνιον, ὡς μή κατ' non pervenisset. Aiebat enim requiri ut, sicuti ipse αὐτοὺς τὴν ἀκριβῆ ἔντεχνον έμπειρίαν ἐσχηκότα ; verbo solo 282 faceret quæ volebat, et non qui- • Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦσι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Καὶ, ο Οὐκ ἀπγνώναι, οὐ δυνήσεται τοῦ εὑρεῖν. » Καὶ, ο Ωσπερ ἐστὶ ἐν γαστρὶ τῆς κυοφορούσης, οὕτως οὐ γνωσθή και τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ. • Væ illis, quia ex corde suo loquuntur, et non phetas, et ipsi currebant ". . Et : « Non locutus sum eis, et ipsi prophetabant, dicit Dominus ". ego omnia opera Dei, quoniam non poterit homo invenire opus quod factum est sub sole. Quantumcunque laboraverit homo, ut quærat, non inveniet. i Et quæcunque dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire ". . . . Et : « Sicut ossa in utero - Απολέτος, η ακροθίνιος Hesychio. · ὁ Ἰουλιανός, καὶ ᾿Απολλώνιος, καὶ Πολέτος " οἱ μάγα, ἐπὶ Δομετιανοῦ τοῦ βασιλέως, διαφόρους φαντασίας εἰργάσαντο, ὧν μία εργασία τοιαύτη φαίνεἐνδημήσασαν λοιμικὴν φθορὰν καταπαύσω ιε' ήμεἄλλω τρίτῳ μέρει ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, φησί, κατα Ἐμοὶ τοίνυν τὰ ἐπιβάλλον τρίτον ἕτερον μέρος της πόλεως ἐντεῦθεν ἤδη παυέσθω τῆς λοιμικῆς φθορᾶς. τοῦ ὑπὸ τοῦ βασιλέως, κατέπαυσε καὶ ἄλλων δύο πετεινῶν δυναμένων βλάπτειν ἀνθρώπους· τὰ δὲ εἰς ἐποχὴν ευμάτων ποταμῶν ἀτάκτως φερομένων ἄλλα δὲ εἰς ἕτερά τινα ἐπὶ φθορᾷ ° καὶ βλάβῃ ἀνδὲ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ ταῦτα εἰργάσαντο δι᾿ αὐτοῦ οἱ δαίμονες, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον αὐτοῦ παραμένοντε; τῷ μνήματι αὐτοῦ, σημεῖα τινα ἐπετέλεσαν πτομένων ἢ εἰς τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν κατὰ Μανέθωνα μαγικῶν ἔργων, ὃς τοιοῦτος ἄκρος γέγονε τῇ μαντικῇ ἀπάτῃ, ὅτι Έδει γὰρ αὐτόν, φησί, καθάπερ ἐγώ, λόγῳ μόνῳ ποιεῖν, ἅπερ ἐβούλετο, καὶ μὴ τελέσμασί τισιν ἐπιτρέπειν τὰ παρ' αὐτοῦ πραττόμενα. Ιερεμίου. Ο . έστελλον αὐτοὺς προφήτας, καὶ αὐτοὶ ἔτρεχον. » Και, • Ουκ ελάλησα πρὸς αὐτούς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευ-D σαν, λέγει Κύριος. » Τοῦ 'Εκκλησιαστού. • Οὐκ ἔστιν άνθρωπος ἐξουσιάζων ἐν πνεύματι, καὶ γινώσκων, τί τὸ ἐσόμενον· καὶ εἶδον ἐγὼ σύμπαντα τα ποιήματα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ δυνήσεται ἄν θρωπος τοῦ εὑρεῖν τὸ ποίημα τὸ πεποιημένον ὑπὸ τὸν ἥλιον, ὅσα ἂν μοχθήσῃ ἄνθρωπος τοῦ ζητῆσαι, καὶ οὐχ ευρήσει. Καί γε ὅσα ἂν εἴπῃ ὁ σοφὸς τοῦ ἐπίφθονα. Η υποκλεπτομένων ἀνθρώπων.
A Julianus, Apollonmus, et Αpuleius magi tempore Domitiani imperatoris, diversa spectra effecerunt; memoratur. Cum morbo pestilentiali Roma alipereunti civitati opem ferrent. Dixit autem Apuleius : Ego pestiferam perniciem, quæ tertiam parsummus, et per hanc vanitatem propius ad diaboauxilium; quæ vero ad me pertinet alia pars civitalis, jam nunc a pestifera contagione libera sit. civitatis compesceret pestem, protinus eas a morbo in nonnullis locis peraguntur sacra: alia quidem possunt homines lædere; alia ad sistendos cursus fluminum, cum extra alveum evagantur; alia ad hæc per ipsum fecerunt dæmones; sed etiam post ejus mortem ad ejus monumentum manentes, quægicis Manethonis operibus, qui in hac deceptione Tyaneum, quasi in bac arte ad perfectionis culmen busdam sacris (sacrificiis peragendis) permitteret ea quæ ab ipso efficiebantur. Ex Jeremia. Ex Ecclesiaste. in spiritus, et cognoscat quid sit futurum; et vidi prægnantis, ita non cognoscentur opera Dei ". » * Jerem. XXm, 16. ss ibid. 21. so ibid. οι QU.ESTIONES. Eccle. vni, 7, 8. . Eccle. x, 5. VARIE LECTIONES. ex ore Domini 88. » Et : « Non mittebam eis pro- • Non est homo qui liberam habeat potestatem
col. 697–698page 194 of 270
PG 89:697SERMO II. IN ANNUNTIATIONEM S. MARIE. nus est. Si autem non est sempiterna oculis hæc μενος κόσμος, ὡς ἀποδέδεικται. Δήποθεν εἰκὸς ἦν, Α γήσασαν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, ἄρξασθαι τῆς δημηγο- [καὶ] τῆς περὶ τὰ διακρινόμενά τε καὶ διαιρούμενα τοῦ δικαίου ", καὶ τῆς εἰς ἄκρον ισομοιρίας, ἣν ἡ τοῦ ἔαρος ἀρχὴ ἐκ πρώτης ἔλαβε, καὶ μέχρι νῦν πρὸς φωτὸς ἐπικράτειαν. "Εδει γάρ, ἔδει τὸ φῶς, τοῦ ὑφίσταται· τὸ δὲ πρώτῃ θεοῦ φωνῇ, μὴ ὂν πρότεἘκεῖθεν καὶ πρῶτον μῆνα λέγουσι τοῦτον οἱ Ἑβραῖοι, ἄνωθεν ἴσως, καὶ ἐκ πατέρων, καὶ διὰ Μωϋσέως δὲ ἔστω ὑμῖν πρῶτος ἐν τοῖς μησὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, νεαρᾶς κτίσεως ἀρχῆς, καὶ τῶν ἐξ ἀρχῆς γενομέ ἔλαβεν ἀρχὴν εἰδέναι χρόνου τὸν μῆνα τοῦτον. Εν τοῖς περὶ κατακλυσμού σαφῶς εὑρίσκομεν δεύτερον αὐτοῖς ὁ πρῶτος ὀνομάζεται μὴν, ὁ παρὰ μὲν Ρω· μαίοις ᾿Απρίλιος, παρὰ δὲ Μακεδόσι Ξανθικός. Ερπαρ' 'Εβραίοις τὸ ἄνθος. Τάχα δὲ καὶ ὁ Ξανθικές, ἀέρι ἐξανθήσεως τοῦτο χρηματίζει. principium creationis, ut probatum fuit. Unde jam justitia creavit condiditque, creationem inchoaret, statim æqualitate, quod ad discriminationem ac divisionem temporis spectat, atque a summa parris et æstus, ac quod parte utraque excessu molestum est, fugiente: quæque postmodum plus luci mensem dicunt; olim puto, ac ex Patribus, perque Moysen ejus eis sancita religione. Hic enim, inquit, mensis sit vobis primus in mensibus anni *³ : qu mn Patribus accepit, ut mensem istum nosset princicue expressum invenimus, appellatum esse eum mensem secundum, qui consequitur Nisan. Sic enim apud eos primus mensis appellatur, qui apud Rofloridus, adjectione litteræ X ita appellatus. Sive etiam Xanthicus, Anthicus Græce dicitur, id est autem Anthicus, sive Xanthicus: ex aeris, quæ Οὐκοῦν πρῶτος μήν ἐστιν ὁ ἀπὸ ισημερίας ἐαρι νῆς ἀρχόμενος, φύσει πρῶτος ὑπάρχων, ὡς ἀρχὴ Εστι δὲ ἰσημερία, ὅτι οὐδὲν ἀπομένει προϋπάρχον τοῦ λεγομένου βισέξτου, εἰς τελείαν ἡμέραν ἀπαρ- D τίζει την κίνησιν. Ἐν γὰρ τοῖς ἄλλοις τρισὶν ἔτεσι, ss Exod. xi, 4. VI. Itaque primus mensis ab æquinoctio verno pium temporis, una cum rerum productione creatus. Tunc vero est æquinoctium, cum nihil prætenus quoque occurrit cum quadriennium bissexti, quod vocant, in diem perfectum motum ab- VARIE LECTIONES ET NOTÆ. Pari cum creatis deincepsque sexto mense ac eo currente factam Dominicam annuntiationem, nulla ejus certa dies signari tam, ut illo potissimum die recolendam sancirent: contra quos male Scaliger, Beroaldus ac similes novatores deblaterant. Consentit Anastasio auctor Quæstionum ad Antiochum quæst. 54 inter opera Athanasii, quem tamen liquet magno Athanasio esse sequiorem. Quippe Nisa apud Hebræos flos apπάντα ἐν τάξει καὶ δικαιοσύνῃ κτίσασαν, και δημιουρρίας 4, ἢ καὶ ἀρχὴν τῷ χρόνῳ διδόναι· ἐπεὶ καὶ αὐτ τὸς συνεισῆλθε τοῖς κτίσμασιν· ἢ ἐξ ἰσότητος εὐθὺς, ἔχει, γενέσεως· ψύξει καὶ καύματι μεσιτευούσης, καὶ διαφευγούσης τὸ ἐν ἑκατέρῳ λυπηρόν, τῇ ἀμε τρίᾳ· εἶτα τὸ πλεῖον τῷ φωτὶ καὶ τῷ ἡμερινῷ δια στήματα χαριζομένης, καὶ συλαγωγού]σης το σκότος σκότους κριθῆναι τιμιώτερον. Επεὶ τὸ μὲν οὐχ ρον, γέγονε, καὶ ἐμαρτυρήθη περὶ αὐτοῦ ὅτι καλόν. νομοθετηθέντα αὐτοῖς· Ο μὲν γὰρ οὗτος, φησίν, δν καὶ μῆνα νέον • ἄλλῃ που ονομάζει ὁ Μωϋσῆς, νων, ὄντα μνημόσυνον. Ὁ δὲ καὶ ἐκ πατέρων παρμῆνα τὸν μετὰ τὸν Νισσαν λεγόμενον. Οὕτω γὰρ παρ' μηνεύεται δὲ Νισσάν, ὁ ἀνθῶν. Νίσσα γὰρ λέγεται *Ανθικός λέγεται, τῇ προσθήκῃ προσαγορευθεὶς Ξανθικός. Είτε δὲ ᾿Ανθικής, εἴτε Ξανθικὸς, ἐκ τῆς ἐν τῷ τος χρόνου μόριον ἐν τῷ ἡλιακῷ δρόμῳ, τῇ εἰκάδι [πέμπτῃ] τοῦ Μαρτίου, ἤτοι Δύστρου μηνός. Οὕτω γὰρ καὶ μέχρι σήμερον συμφθάνει, ὅτε ἡ τετραετία διὰ τὸ ἐναπομένον τέταρτον, οὐκέτι τῇ εἰκάδι, [ἀλλὰ * Δημηγ. Leg. δημιουργίας. * Δικαίου. Forte, καιρού. • Νέον. Lego νέων. : Συνεισήλθε τοῖς κτίσμασιν. subjecta moles, plane habuit principium ess ac χρόνου, τῇ τῶν ὄντων παραγωγῇ συνδημιουργηθείς.
- 13:2 par erat, ut Dei sapientia quæ universa ordine ac seu etiam tempus initiaret: nam et ipse pari tium æquabilitate, quam veris initium a prima creatione habuit, hactenusque habet : media illa frigotribuat dieique spatio, ac tenebras deprædetur að lucis victoriam. Plane enim oportebat ut præ tenebris lux potior haberetur, siquidem tenebre non subsistunt : lux autem, cum prius non esset, prima Dei voce condita est **, habuitque testimonium, bonam esse. Hinc etiam primum felræi lunc etiam quodam alio loco Moyses mensem novorum dicit, tanquam novæ creationis principii, ac corum quæ initio facta sunt, memoriale. Sed et is a pium temporis. Sane in Hiluvii historia "s perspimanos dicitur Aprilis, apud autem Macedones Xanthicus. Porro Nisan exponitur florens : quippe Nisa apud Hebræos flos appellatur ". Forte vero tunc est, efflorescentia ita nuncupatur. ss Gen. 1, 3. 83 Exod. XII, 2. incipit, primus natura exsistens, tanquam princi exsistentis temporis remanet in solari cursu, die vicesima Martii sive Dystri mensis. Sic enim hacsolvit. In aliis enim tribus annis, propter quartam residuam, non jam vicesima, sed vicesima prima, 88 Gen. vit, 11. Pulchra haec ar bona ad conjecturam : haud vero satis firnia ad historiam : ut vel si concepti Joannis oraculum, dederimus contigisse quo die ponit Anastasius, possit. Nec forte qui primi 25 illa Martii celebrandam censuerunt, certius aliud quam hic Anastasius signilicet, habuerunt : satisque fuerit, sic pie, ac eo fundamento persuasum habuisse, tunc esse facpellatur. Voluit forte dicere Nisar. Nec enim Nisa videtur Hebraicum, aut significare florem ; 3) autem a LXX, et a Vulg. flos, Isa. xt, 1, ubi alii germen, alii surculus : longe tamen hoc est melitur ἄνθος - ', quo omnine primum illum mensen appellant. Quamobrem verius videtur, quod adnotatur ad earn vocem in Thesauro Pagnini, esse ejusmodi mensium nomina barbaris accepta, cum non legantur nisi in libris scriptis in captivitate, et rabbinorum. cum creatis tempore ingressus est 1 : quam ab ipsa tempore ingressus est.
col. 699–700page 195 of 270
PG 89:699προβάλλονται, λέγοντες ὅτι δίχα των σωμάτων απ ψυχαὶ ἀπολαμβάνουσι τὰς ἀμοιβάς. Εἰσῆλθε γάρ, φησὶν, ὁ λῃστὴς εἰς τὸν παράδεισον, οὐ μετὰ σώμα τος, καὶ δῆλον, ὡς σωμάτων ἀνάστασις οὐκ ἔστιν. Εἶτα, ὅταν ὁ μὲν ἀγωνίζεσθαι ἔδει, τὸ πλέον ἐδέξατο τῶν ιδρώτων τὸ σῶμα· ὅτε δὲ στεφάνων καιρός, μόνη ψυχή στεφανοῦται; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι ο Παραστῆναι ἡμᾶς δεῖ τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσητα: ἕκαστος τὰ διὰ του σώματος; καί· Δεῖ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθα νασίαν; Οὐκοῦν περὶ τοῦ ἀντιῤῥήτως μέλλοντος γίνε σθαι, εἶπεν ὁ Κύριος τῷ λῃστῇ· «Σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ· ο καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν·. (πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἤδη κέκριται, Καίτοι οὔπω ἀνάστασις, οὐδὲ κόλασις, πῶς οὖν ἤδη κέκριται; Ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας πάντως. Καὶ πάλιν Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανά του εἰς τὴν ζωήν.» Καὶ οὐκ εἶπε, μεταβήσεται, ἀλλὰ μεταβέβηκεν, τῶν μελλόντων ἀντιῤῥήτως ἐκε βήσεσθαι, ὡς γεγενημένων, λέγει. Οὕτω καὶ τῷ λῃ στῇ προείπε τὰ πάντως ἐσόμενον. Καὶ γὰρ καὶ ἰατροὶ, ἐπὰν ἴδωσί τινα ἀπεγνωσμένον, λέγουσιν, "Ηδη τέθνηκεν, καὶ νεκρός έστι, καίτοι ἐμπνέοντα ἔτι βλέποντες· καὶ ὥσπερ ἐκεῖνος σωτηρίας ἐλπίδα οὐκ ἔχει, καὶ τέθνηκε τοῖς ἰατροῖς, οὕτω καὶ ὁ λῃστής, ἐπειδὴ προσδοκίαν οὐκέτι εἶχεν ὑποστροφής της απώλειαν, εἰσελήλυθεν εἰς τὸν παράδεισον τῇ ἀπο φάσει, οὗ τῇ πείρᾳ. Οὕτω καὶ ὁ ᾿Αδάμ ήκουσεν, Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε. › Ὅτι οὖν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ τέθνηκεν; οὐδαμῶς. Εζησε γὰρ ἔτη τριάκοντα καὶ ἐννακόσια μετὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Πῶς οὖν εἶπεν ὁ Θεὸς, ὅτι Αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ ἀποθανεῖσθε; ν τῇ ἀποφάσει, οὐ τῇ πείρα. Οὕτω μοι νόει καὶ περὶ τοῦ λῃστοῦ· διύει οὔπω καιρὸς τῆς τῶν ἔργων ἀνταποδόσεως. Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος περὶ τῶν δικαίων· «Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ ἐκομ. σαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ κρεϊττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν. ο τ', ο Σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ, 1 ὅτε. = ίδια. Τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ εἰς Καισάριον. Μικρὸν δὲ ὕστερον, καὶ τὸ συγγενές σαρκίον ἀπολαβοῦσα ἡ ψυχή, ᾧ τὰ ἐκεῖθεν συνεφιλοσόφησε, παρὰ τῆς καὶ δοκούσης, καὶ πιστευθείσης γῆς, τρό που, οἷον οἶδεν ὁ ταῦτα συστήσας, καὶ διαλύσας Θεός, τούτῳ συγκληρονομεί τῆς ἐκεῖθεν δόξης. Καὶ καθάπερ τῶν μοχθηρίων αὐτοῦ μετέσχε διὰ τὴν συμφυΐαν, οὕτω καὶ τῶν τερπνῶν ἑαυτῆς μεταδίδωσιν, ὅλον εἰς ἑαυτὴν ἀναλώσασα, και γενομένη των ΝΟΤΑ..
m ciunt. illud: «Hodie mecum eris in paradiso ",»» dicentes quod sine corporibus animæ recipiunt re tuunerationes. Ingressus est enim, inquiunt, latro in paradisum, non cum corpore. Unde planum sit non esse resurrectionem, quasi sancti beatitudinem non consequantur ante communem resurrectio nem. An vero quando oportebat quidem certare, plus sudoris accepit corpus: quando autem tem pus est coronarum, sola coronatur anima? Non audis Paulum dicentem: Oportet nos sisti ante tribunal Christi, ut referat unusquisque, qu gessit per corpus 97 De eo ergo quod futurum est absque ulla contradictione dixit Dominus la troni: «Hodie mecum eris in paradiso;» sicut etiam dicit alibi: • Qui non credit in Silium, jam judicatus est *. Atqui nondum est resurrectio, neque punitio; quomodo ergo jam est judicatus? Omnino per peccatum. Et rursus: ‹ Qui credit in Filium, transiit a morte ad vitam”. • Non dixit, transibit, sed transiit, de iis quæ sine contradi ctione eventura sunt tanquam de jam factis loqui tur. Ita etiam prædixit latroni quod omnino erat futurum. Etenim medici quando viderint aliquem deploratum, dicunt eum jam esse mortuum, et esse cadaver, licet eum videant adhuc spirantem; et quomodo ille non habet spem salutis, et mortuus est medicis, ita etiam latro, quoniam non amplius exspectabat reditum ad interitum, ingressus est paradisum sententia non experien tia. Ita etiam Adam audivit: «Quo die coinede ritis ex ligno, morte moriemini ".» Quid igitur? Comedit, et mortuus est? Nequaquam; vixit enim annos nongentos et triginta post illum diem. Quomodo ergo dixit Deus: e ipso die moriemini?, sententia, non experientia. Ita mihi intellige et de latrone, propterea quod nondum est tempus ope rum remunerationis. Dicit enim Apostolus de justis Et hi omnes testimonio fidei probati, non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis con summarentur “.. ' Ex Theologi oratione in Cæsarium. Post etiam aliquanto, cum cognatam carnem, cum qua de divinis philosophata est, a terra quæ et dederat, et in fidem 379 acceperat, receperit (quod quo modo fiat, is novit qui ea inter se conjunxit atque disjunxit), tum eam quoque ad gloriæ cœlc stis hereditatem secum· admissuram. Et quemad modum ob naturæ conjunctionem ærumnarum ipsius particeps fuerat, sic etiam jucunditates suas 16 Luc.xsm, 43. 27 II Cor. v, 10; Rom. xiv, 10. * Hebr. xi, 59, 40. 3 fol. 111, ss Juan. v, ** Geu. 11, 17. nandi, sanctorum animas corpornm váy exspectare, ut divina simul beatitate fruantur; in quain sententiam ivisse Anastasius videtur hie et alibi. (ALEMANN.) Oportet corruptibile hoc induere incorruptio nem (1 Cor. xv, 55). Ino, statim ut mortuus est, eodem die vidit clare divinam essentiam.
col. 701–702page 196 of 270
PG 89:701ΤΟΥ τούτῳ ἐν καὶ πνεῦμα, καὶ νοῦς, καὶ Θεὸς, κατα ποθέντος ὑπὸ τῆς ζωῆς τοῦ θνητοῦ τε, καὶ βέοντος. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΔ Οτι εἰς τρεῖς τάξεις οἱ σωζόμενοι, καὶ καταστάσεις διαιρεθήσονται. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Φησὶ γὰρ ὁ 'Ησαΐας· ο "Ον τρόπον οὐρανὸς και νὸς, καὶ γῆ καινὴ, ἃ ἐγὼ ποιῶ μένειν η ενώπιόν μου, λέγει Κύριος, οὕτω στήνεται τὸ σπέρμα ὑμῶν, καὶ τὸ ὄνομα ὑμῶν.» Καὶ ὁ Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀποκαλύψει 3., φησίν· «Εἶδον οὐρανὸν καινὸν, καὶ γῆν καινήν. Καὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν Ἱερουσαλήμ καινὴν εἶδον κατα βαίνουσαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἡτοιμασμένην, ὡς νύμφην κεκοσμημένην τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς. Καὶ ἤκουσα φωνῆς μεγάλης λεγούσης· Ἰδοὺ ἡ σκηνὴ τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ σκηνώσει μετ' αὐτῶν, καὶ Θεὸς μετ' αὐτῶν ἔσται, καὶ ἐξαλείψει πᾶν δάκρυον ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ θά νατος οὐκ ἔσται ἔτι, ὅτι τὰ πάντα ἀπῆλθε. Καὶ εξ δον· τὴν πόλιν Ἱερουσαλὴμ ἔχουσαν τὴν δόξαν ἀπὸ Θεοῦ· καὶ οἱ θεμέλιοι τοῦ τείχους αὐτῆς λίθῳ τι μίῳ κεκοσμημένοι, καὶ ἡ πλατεία χρυσίῳ καθαρῷ Ρ, ὡς ύελος διαυγής. Καὶ ναὸν οὐκ εἶδον ἐν αὐτῇ, ὅτι Κύριος ναός αὐτῆς ἐστι, καὶ οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτὴν πᾶν κοινὸν, καὶ πᾶς ποιῶν ἐν αὐτῇ βδέλυγμα, καὶ ψεῦδος, εἰ μὴ οἱ γεγραμμένο: ἐν τῇ βίβλῳ τῆς ζωῆς. Καὶ ἡ πόλις οὐ χρείαν ἔχει τοῦ ἡλίου, οὐδὲ τῆς σελήνης, ἵνα φαίνωσιν ἐν αὐτῇ· ὅτι ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ ἐφώτισεν αὐτήν. Καὶ νύξ οὐκ ἔσται ἐκεῖ ἔτι, γάρ Κύριος φωτιεῖ ἐπ' αὐτῆς 4, καὶ βασιλεύσει εἰς τὸν αἰῶνα τῶν αἰώνων. Τότε γὰρ οἱ μὲν καταξιωθέντες τῆς ἐν οὐρανῷ πολιτείας ἐκεῖσε χωρίσουσιν, οἱ δὲ τῆς τοῦ παρα δείσου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν· οἱ δὲ τὴν ἁγίαν γῆν καὶ τὴν λαμπρότητα τῆς πόλεως καθέξουσι σύν πᾶσι τοῖς περὶ αὐτὴν ἀγαθοῖς, ἐπιχωρηγουμένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Πανταχοῦ γὰρ ὁ Σωτὴρ ὁραθήσεται, καθὼς ἄξιοι ἔσονται οἱ ἐρῶντες αὐτόν. Εἶναι δὲ τὴν διαστολὴν ταύτης τῆς οἰκήσεως τῶν τὰ ἑκατὸν καρποφορούντων, καὶ τῶν τὰ ἐξήκοντα, καὶ τῶν τὰ τριάκοντα· ὧν οἱ μὲν εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀναληφθήσονται, οἱ δὲ ἐν τῷ παραδείσῳ διατρίψουσι· οἱ δὲ τὴν πόλιν κατοικήσουσι. Καὶ διὰ τοῦτο εἰρηκέναι τὸν Κύριον, ο Ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου μονας εἶναι πολλάς· ι τὰ πάντα γὰρ τοῦ Θεοῦ, ὅς τοῖς πᾶσιν ἁρμόζουσαν οίκησιν παρέχει. ή μένει, ο ιδών, η χρυσίον καθαρόν. 9 ἐπ' αὐτοῖς. η διατριβής. ΝΟΤ.Ε. Οτ: εἰς τρεῖς τάξεις, πρὸς ταῦτα αποβουκολείς
cum ipso communicaturam, totum videlicet corpus in seipsam absumentem, et cum eo unum effe ctam et spiritum et mentem et 'Deum, absorpto nimirum a vita eo, quod mortale et caducum erat. Quod in tres ordines et status dividentur qui salvantur. Dicit Isaias Quomodo cœlum novum et terra nova, quae ego facio, manent coram me, dicit Dom minus, ita stabit semen vestrum, et nomen ve strum Joannes in Apocalypsi e Vidi calum r, s' Adv, hares. l. v. Isa, Lxvi, 22. novum et terram novam. Et civitatem sanctam Jerusalem novam vidi descendentem de cœlo, a Deo paratam, tanquam sponsam ornatam viro suo; et audivi vocem magnam dicentem: Ecce taber naculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis, et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, et mors ultra non erit, quoniam priora abierunt. Et vidi civitatem magnam Jerusa lem habentem gloriam a Deo, et fundamenta parie tum ejus lapide pretioso ornata, et platea aurum purum, sicut vitrum pellucidum. Et templum non vidi in ea, quoniam Dominus templum ejus est, el non ingredietur in eam omne commune et omnis qui facit abominationem et mendacium, præter quam qui scripti sunt in libro vitæ. Et civitas non habet opus sole, nec luna, ut appareant ei, quia glo ria Dei illuminabit eam. Et nox non erit illic am plius; Dominus enim illucescet super eos, et re gnabit in sæcula sæculorum”. Tunc enim qui digni fuerint ut in cœlo versen tur, illuc provehentur. Alii fruentur deliciis para disi; alii tenebunt sanctam terram, et splendorem. civitatis, cum omnibus quæ in ca suppeditantur a Deo. Ubique videbitur Servator, sicut digni erunt, qui eum videbunt. Esse autem hanc differentiam habitationis, inde liquet, quod alii centesimum fructum ferant, alii sexagesimum, alii triresinum. Quorum alii assunientur in cœlos, alii versabuntur in paradiso, alii habitabunt 380 civitatem. Ideo dixit Dominus: In ædibus Patris mei mansiones multæ sunt *; › Dei enim sunt omnia, qui præbet habitationem omnibus convenientem. *ª Apoc. xx1, 1-4, 10, 21-25; xxn, 5 "Joan. xiv, 2. facile fuit 9zt ante ecumenicoruum conciliorum sanctiones. Sic aberravit Eulogius apud Phot. in Bibliɔth. p. 468, edit. Hœschel. (ALEMANN.)
col. 703–704page 197 of 270
PG 89:703Quæstio hæc similis est illi qua quis ex prægnante ut ab alio id discat, quippe quæ ex seipsa et in habet ab alio discere quando Christus per Spiritum Spiritum salutis tuæ, quem fecimus super tervosmetipsos, quia Christus Jesus in vobis est ? nisi forte reprobi estis". > dere concessum est, de quibus Christus ait : . Ego ciemus " bulat, omnis itidem cognitio inhabitat. Scire namque Christum vixerunt, dictum esse : « Quæ oculus non nemo vidit ". . Non addidit : Neque videbit. qui sunt vidisse, et etiamnum videre, quæ oculus eorum qui sub lege degebant non vidit, nec auris ὁ Χριστὸς ἐν αὐτῇ διὰ Πνεύματος ἁγίου· εὐθέως γὰρ Χριστιανοῦ θεάσηται, τότε καὶ αὐτὴ μετὰ τοῦ προφήτου Πνευματοφόρου γινομένη λέγει πρὸς τὸν τοῦτό ἐστι σύσσημον τοῦ ἀληθοῦς Χριστιανοῦ, ἄκουσον Παύλου τοῦ ἀποστόλου λέγοντος· « Η οὐκ θρώπου οὐκ ἀνέβη;» ἀλλὰ καὶ κτήσασθαι. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι αὐτοῖς ποιησόμεθα·, ὅπου γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνοικεῖ τῶν πρὸ Χριστοῦ δικαίων, ἐστὶ τὸ εἰρημένον . Α έψεται · ὥσπερ ὁ Χριστός φησιν, ὅτι • Πολλοί προ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν· , ' ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΕ. Τοῦτο τὸ ἐρώτημα όμοιόν ἐστι τοῦ ἐρωτῶντος τὴν ἔγκυον γυναῖκα, ὅτι Πόθεν οἶδας εἰ συνέλαβες ἐν γαστρί ; "Ωσπερ οὖν ἐκείνη οὐ δεῖται παρ' ἑτέρου γνῶναι τοῦτο· ἀλλ' αὐτὴ ἐξ αὐτῆς οἶδεν ἐν αὐτῇ, ἐκ τε τῆς ἀναστολῆς τῶν αἱμάτων, ἔκ τε τῶν ἔνδον τοῦ βρέφους σκιρτημάτων, ἔκ τε λοιπὸν καὶ τῆς ἀποχῆς τῶν πολλῶν βρωμάτων, ὅτι συνέλαβεν· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ οὐ δεῖται παρ' ἑτέρου μαθεῖν, ἡνίκα ἐνοικήσει καὶ αὐτὴ ὁρᾷ τὰ ἀκάθαρτα αἵματα τῶν κατὰ συνήθειαν αὐτῆς παθῶν ἀναστελλόμενα, καὶ τὴν τῶν πολλῶν βρωμάτων ὄρεξιν παυομένην, καὶ μάλιστα τὴν γλυκύτητα τῆς ἡδονῆς ὑπὲρ πάντα μισουμένην μισητὴ γὰρ πάσῃ ἐγκύῳ γυναικὶ ἡ τοῦ μέλιτος γλυκύτης καθέστηκεν. Οτε οὖν ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα τεκμήρια καὶ σύστημα ἐν ἑαυτῇ ἡ ψυχὴ τοῦ Θεόν· 1 Διὰ τὸν φόβον σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλά βομεν, καὶ ὠδινήσαμεν, καὶ ἑτέκομεν πνεῦμα σα τηρίας σου, ὃ ἐποιήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς. Ὅτι εξ Ο εἰ μήτι ἄρα ἀδόκιμοί ἐστε. » ΕΡΩΤΗΣΙΣ 09. Δύναται τις εξηγήσασθαι· « Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀν • Οὐ μόνον ἐξηγήσασθαι ταῦτά τινες ἠξιώθησαν, • Ελευσόμεθα ἐγὼ καὶ Πατὴρ, καὶ μονὴν παρ' καὶ ἐμπεριπατεῖ, καὶ πᾶσα γνῶσις κατοικεῖ. Εἰδέναι γὰρ προσήκει, ὅτι περὶ παρωχηκότων, τοῦτ' ἔστι, ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, » οὔτε φῆται, καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ὦ εἴδετε, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. » Καὶ πάλιν φησίν, ὅτι ο Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν. » Οὐκ εἶπε δὲ, Οὐ μὴ θεάσηται. ο Μακάριοι, φησίν, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. » Οὐκοῦν, εἰ δοκεῖ, πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας, καὶ γνώσῃ, ὅτι, και τὰ Παῦλον, ὅσοι εἰσὶν, εἶδον, καὶ νῦν ὁρῶσιν, 1 ὀφθαλμὸς τῶν ἐν νόμῳ οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου τῆς παλαιάς διαθήκης οὐκ 8. S. ANASTASII SINAITE QUESTIO LXXV. RESPONSIO. QUÆSTIO LXXVI. Num possit quis explicare ea ‹ Quæ nec oculus vidit, Nonnullis non solum hæc explicare, sed et possividit, neque auris audivit " › neque videbit ; Οθεν γινώσκει ὁ ἄνθρωπος εἰ ἐνοίκησεν ἐν αὐτῷ ὁ Χριστός ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ἐπιγινώσκετε · ὅτι Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οἰκεῖ ἐν ὑμῖν ;
Unde homo cognoscal num in ipso habitet Christus? ex feming percontaretur unde sciat se in utero concepisse. Quemadmodum igitur illa opus non habet scipsa novit, ex compressione menstruorum subsaltatione infantis, et ex abstinentia a multis esculentis, sese concepisse ; ita et anima opus non sanctum in ipsa habitet; mox enim et ipsa videt impuros fluxus pravarum affectionum ex prava consuetudine manantes sisti ac comprimi, et variorum ciborum appetitionem sopiri, et dulcedinem voluptatis super omnia odio haberi : dulcedo enim mellis omni pregnanti mulieri invisa est. Quando igitur anima Christiani talia in sc argumenta et signa deprehendit, tunc et ipsa cum propheta Spiritus divini pleno constituta, dicit ad Deum : e Propter timorem tuum, Domine, in utero accepimus, et parturivimus, et peperimus rain ”. › Porro hoc veri Christiani indicium esse, audi Apostolum dicentem: An non cognoscitis nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt 37 ? . et Pater veniemus, et mansionem apud ipsos fa- ; › nbi enim Christus inhabitat et inamoportet, de præteritis, hoc est, de justis, qui ante prout Christus dicit : • Multi prophetæ et reges voluerunt videre quæ vos 381 videtis, et audire quæ auditis, et non audierunt . . Rursus ait : c Deum • Beati, inquit, mundo corde, quoniam ipsi Deun videbunt ". » Igitur, si placet, adverte animum diligenter, et intelliges, ex sententia Pauli, omnes audivit, nec in cor hominis sub veteri testamento ascenderunt, quæ Deus preparavit iis qui diligunt FUS Luc. x, 24. VARIE LECTIONES. * Isa. LXIV, 4; 1 Cor. u, 9 35 Isa. χλντ, 18. 3 II Cor. xur, 5, 27 I Cor. 11, 9. ss Juan. χιν, 25. 1 Joan. 1, 18. to Malth. v, • ἑαυτούς.
col. 705–706page 198 of 270
PG 89:705καὶ εὐθέως ἐπήγαγε λέγων ὑμῖν δὲ ἀπεκάλυψε αὐτὰ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος. Τὸ γὰρ Πνεῦμα έρευνα καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ωστε γνωστὰ μέν εἰσι τοῖς ἀξίοις, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε. Πλὴν ἄῤῥητά εἰσιν καὶ ἀνέκφραστα, διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας· ἐπάγει γὰρ εὐθέως ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ, λέγων ὁ Παῦλος, ὅτι ο Ψυχικός ἄνθρωπος οὐ δέχε καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι. Τῷ γὰρ πνεύματι, καὶ τοῖς πνευματικοῖς γνωρίζονται, καὶ ἀποκαλύπτονται. ο Διδ ἀγώνισαι ἔργῳ καὶ πείρα μαθεῖν ταῦτα, καὶ μὴ λόγῳ ψιλῷ ἀνωφελῶς. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΖ'. Ποῖὰ εἰσι τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα, τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ δωρηθέντα ἡμῖν, «Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι, καθώς φησιν ό κορυφαῖος Πέτρος; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οι μέν φασιν, ὅτι αὐτά εἰσιν, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ του οὐκ ἀνέβη. Αλλοι δὲ λέγουσιν, ὅτι τὸ μυστή στον τῆς μεταλήψεως ἡμῶν. ᾿Αλλὰ ποῦ τοῦτο ὅπως ἔχει λόγον; ἡ γὰρ ἀναίμακτος ἡμῶν θυσία, δι' ἁγίων ἀγγέλων τελεσιουργεῖται, καὶ δορυφορεῖται, καὶ πράττεται. Οὐκοῦν ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι ἐπιθυμοῦσιν οἱ ἄγγελοι, ἵνα καὶ ἐν τῇ φύσει αὐτῶν, ὥσπερ καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ σαρκὶ ἐνοικήσῃ κατ' οὐσίαν ὁ Θεοῦ Λόγο; ὁ ποιήσας αὐτήν. Επιθυμοῦσι πάλιν, ἵνα καὶ ἡ φύσις αὐτῶν ὑφ' ἡμῶν προσκυνηταὶ, καὶ δοξολογῆται, καὶ καθεζομένη ἐν τῷ θρόνῳ τῷ χερουβικῷ ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, ὡς καὶ ἡ ἡμετέρα φύσις ἐν Χριστῷ προσκυνεῖται ὑπ' αὐτῶν, καὶ ὑπὸ πάσης ὁρατῆς, καὶ ἀοράτου κτίσεως. "Αλλην δὲ ἐπιθυμίαν αὐτοὺς ἔχειν τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ καθεσθῆναι ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες ὡς Χριστὸς ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, καθώς μέλλουσι κρίνειν οἱ ἁλιεῖς. Λέγω δὲ ἐγώ, ὅτι ἐπιθυμοῦσι τὰ Χερουβὶμ, καὶ τὰ Σεραφίμ πρὸς Χριστὸν παρρησίαν τοιαύτην ἔχειν, οἵαν ἔσχεν ὁ ἀνακλιθείς ἐπὶ τοῦ στήθους αὐτοῦ, καὶ αἱ ἀλείψασαι, καὶ μυρί καται αὐτὸν γυναίκες ἁμαρτωλαί. Εἴπω σοι τὸ πάντων μείζον. Εἴρηκεν ὁ Χριστός. Οταν ἔλθῃ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, αἱ μὲν δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται τῷ φόβῳ καὶ τῷ τρόμῳ αὐτοῦ· τοὺς δὲ δικαίους ἀνακρίνει καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς ὁ πλάσας αὐτούς. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτά εἰσι τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ δωρηθέντα ἡμῖν ἀγαθά, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι, τοῦτ' ἔστιν, εἰσελθεῖν. χχιν, ΣΚΙ, 20. ἡμῖν. Το μυστήριον τῆς μεταλήψεως, κοινωνίας, συνάξεως, εὐχαριστίας. οὐκοῦν, αυτ χουν, "Αλλην δὲ επιθυμίαν, πάλιν δὲ ἐπιθυμοῦσιν αὐτοὺς ἔχειν τὰς κλεῖς, (ΑΠΕ Ανακρίνει. κλινεί, (ΑΠΕΝΑΝ.
' illum. Statimque adjunxit: • Nobis autem reveia vit per Spiritum suum; Spiritus enim omnia » scrutatur, etiam profunda Dei ".» Itaque ea quæ oculus non vidit cognoscuntur ab illis qui digni et idonei sunt: quæ tamen ineffabilia et inexplicabilia nominantur, propter illos scilicet qui talium sunt in capaces: nam in eodemsermone e vestigio addit Apo stolus: Animalis homo non percipit ea quæ sunt Spiritus;stultitia enim est illi; hæc enim spiritu et a spiritualibus cognoscuntur, iisdemque patefiunt., Quapropter enitere ut hæc opere et experientia, non nudo verbo infructuose discas. Qualia sunt illa bona a Christo nobis donata, «In quæ angeli desiderant prospicere ",» sicut apo stolorum princeps Petrus dicit? Aliqui dicunt ea esse quæ oculus non vidit, nec auris audivit, et in cor hominis non ascenderunt*. Alii dicunt mysterium Eucharistiæ a sancto Petro significatum esse. Sed quæ hujus ratio? nam in cruentum sacrificium ab angelis perficitur, immo latur, et quasi satellitio quodam cingitur. Mili ergo videtur angelos desiderare ut in eorum na tura Deus Verbum, qui naturam illam condidit, inhabitet, quemadmodum in nostra carne secun dum substantiam inhabitat. Iterum desiderant ut et natura eorum a nobis adoretur et glorificetur sedens in throno cherubino in sinu Patris, sicuti nostra natura in Christo ab illis, et ab omni tam visibili quam invisibili creatura adoratur. Quin et aliud desiderium habent, nimirum accipiendi cla ves regni cœlorum ", et sedendi supra duodecim sedes ", ut judicent instar Christi, in die judicii, quemadmodum piscatores judicaturi sunt. Ego dixerim Cherubinos et Seraphinos desiderare ut tali libertate erga Christum donentur, quam habuit qui supra pectus ejus recubuit “, itemque muliercs peccatrices quæ eum 382 unxerunt, et aromatibus perfuderunt. Sed quod omnium maximum est, tibi aperiam. Dixit Christus: Quando venerit in die judicii, virtutes caelorum commovebuntur præ timore et tremore ejus *; justos autem interrogat et recognoscit; ét transiens ministrabit illis **, qui creavit illos. Ilæc et talia sunt bona, a Christo no bis donata, in quæ angeli desiderant prospicere, hoc est, introire. 1 Cor. 11, 9. *7 Matth. xvi, 19. ss Matth. XIX, 43 1 Cor. 11, 10. st ibid. 14, 15. “] Petr. 1, 12. * Juan. xxi, 20. ** Matth. xxvi, 7; Marc. xiv, 3; Luc. vii, 37, 38. 21 Matth. 19; Luc. as Luc. xi, 57. il est Ibid. lego aon infert solum, sed cliam negat. legerem etc. Εt sic om:ia cohærent. Nihil minus ad rem; lego av faciet discumbere, Luc. xi.
col. 707–708page 199 of 270
PG 89:707Καὶ εἰ δήποτε τὴν ἡμετέραν φύσιν, ὑπὲρ τῶν ἀγγέλων, ἐδόξασε καὶ ἀγαπᾷ ὁ Χριστός; Ἠθέλησαν περὶ τούτου τινὲς λέγειν· «Ινα, φησίν, ὅπου ἐπλεόνασεν ἡ ἁμαρτία, υπερπερισσεύῃ ἡ χάρις Πρὸς οὓς δύναταί τις ἀντιθεῖναι, λέγων· Οὐκοῦν ἐχρῆν μᾶλλον καὶ τοὺς δαίμονας σωθῆναι· ἐν αὐτοῖ; γὰρ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐπλεόνασε, καὶ πλεονάζει ἡ ἁμαρτία. Οὐκοῦν ἄκουσαν Παύλου σε διδάσκοντος τὸν τρόπον τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐνανθρωπήσεως, καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοῦ πολλῆς ἀγαθότητας. Λέγει γάρ· . Τὸ μυστή μεν, 8 προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων, τοῦτ' ἔστι πρὸς ἀνθρώπους ἐπιδημίαν, και χρηστότητα. Ως τε οὖν πρόσκειται τῷ ἀνθρωπίνῳ, ὁ Θεὸς ὑπὲρ πᾶσαν κτίσιν, κατά δύο τρόπους· πρῶτον μὲν ὡς ἰδιόχειρον αὐτοῦ πλάσμα, καὶ προτύπωμα τῆς οἰκος νομίας αὐτοῦ, ζῶον ὁρατὸν, καὶ ἀόρατον, θνητὸν, καὶ ἀθάνατον ὡς καὶ ὁ Χριστός. Δεύτερον δὲ, ὡς ὁμογενὴς * ἡμῶν, καὶ ὁμοούσιος, καὶ σύμφυλος, καὶ σύμμορφος γεγονώς ἄνθρωπος, ὡς καὶ φυσικῷ τιν λόγῳ καὶ τρόπῳ, πρόσκειται καὶ ἀγαπᾷ τὸ ὁμότυ λον, καὶ συγγενές, καὶ ὁμοούσιον αὐτοῦ. Εάν τις ἄπιστος, καὶ Ἰουδαῖος, η Σαμαρείτης ποιήσει πολλὰ ἀγαθὰ, ἄρα εἰσέρχεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν; Τοῦ Κυρίου πρὸς Νικόδημον λέγοντος, ὅτι ο 'Αμήν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύ ματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν, ο εὔδηλον μὲν ὅτι εἰς βασιλείαν οὐκ εἰσέρχεται. Ομως οὐκ ἀπήλλει ν τὸν μισθὸν αὐτοῦ δι' εὐημερίας καὶ πλούτου, καὶ τρυφῆς, καὶ τῆς λοιπῆς ἀπάτης τοῦ βίου κατ' ἐκεῖνον τὸν ἀκούσαντα, ο Μνήσθητι, ότι ἀπέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου. » Καὶ πάλιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι διαφορὰν ἔχει πολλὴν ὑπὲρ τὸν μὴ ποιήσαντα ἀγαθά. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν δικαίων πολλαὶ μοναὶ παρὰ τῷ Θεῷ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἁμαρ τωλῶν πολλα! κολάσεων διαφορα!. Καὶ πῶς εἴρηται, ὅτι «Ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβούμενος τὸν Θεὸν, καὶ ἐργαζόμενος δικαιοσύνην δεκτὸς αὐτῷ ἐστιν; ν. Οτε ὁ λόγο; οὗτος ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πέτρου ἐῤῥέθη, ὅλος ὁ κόσμος σχεδὸν ἄπιστος ὑπῆρχε, καὶ πάντα τὰ 5. S. ANASTASII SINAITÆ QUESTIO LXXVIII. RESPONSIO. QUESTIO LXXIX, QUASTIO LXXX. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΗ. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΘ'. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Π'.
poni potest, multo magis dæmonibus salutem redodare quia recepisti bona in vita tua ",, 383 quί Cur Christus naturam nostram supra angelos glorifificavit, et dilexit? Quidam volunt id factum, ut ‹ ubi abundavit peccatum, ibi superabundet et gratia ss. » Sed his opnandam fuisse; in illis enim plusquam in nobis igitur Paulum, qui tibi modum incarnationis Chrienim: Mysterium, quod Deus præordinavit ante sæcula ", hoc est Dei ad homines adventum et benignitatem. Duobus igitur modis ades!, et quasi adjacet Deus humane naturae plusquam omni alii Β creatura : primum, ut figmento suo propriis manibus efflicto, et ut exemplari dispensationis seu Incarnationis suæ, ut animali (57) aspectabili et inaspectabili (58), mortali et immortali, quemaddem nobiscum generis, substantiæ, ordinis seu tribus, et formæ seu figuræ per hoc quod homo factus est ut proinde etiam naturali quadam ra- Si quis infidelis, Judæus vel Samaritanus, multa bona fecerit, num introibit in regnum cœlorum ? Amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum calorum 58. Claruin est igitur talem in regnum cœlorum non introiturum. Nihilominus non perdet mercedem positam in felicitate, divitiis, deliciis, et cæteris hujus vitae fallaciis: juxta illum qui audiit : «Recorin sæculo futuro præ illo qui nihil bonorum operum mansiones apud Deum, ita et pro peccatoribus varia suppliciorum genera constituta sunt. Quomodo dictum est: In omni gente, qui timet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi * ?» Quando sanctus Petrus prædicta verba protulit, totus ferme mundus infidelitati, et omnes populi abundavit et etiamnum abundat peccaturn. Audi sti, et copiosæ erga nos benignitatis exponit. Dicit modum ipse etiam Christus est. Secundo, ut ejustione ad id quod sibi cognatum et consubstantiale est propendeat, illudque impensius diligat (59). Definitio est Christi Domini ad Nicodemum : gessit, diversam admodum retributionem repositan habet. Quemadmodum enim pro justis sunt variæ 83 Ron. v, 20. 5 Rom. xv, 26; Coloss. 1, 26. μονογενής. ν Γ. ἀπολεῖ. • Cod. vitiose & (57) Secundum corpus. (58) Sccundum animam. ss Joan. 113, 36 Luc. xvi, 25. . 37 Aol. x, 35. VARIE LECTIONES. NOTÆ. (59) Quast. 100, ad Antioch
col. 709–710page 200 of 270
PG 89:709Εθνη ἄνομα. Τῷ οὖν καιρῷ ἐκείνῳ ὁ φοβούμενος τὸν Θεόν, καὶ ἐργαζόμενος δικαιοσύνην, καθάπερ καὶ ὁ Κορνήλιος, καὶ ὁ ἑκατόνταρχος δεκτὸς ἦν τῷ Θεῷ καὶ εἴτε Ἰουδαῖος, εἴτε Ελλην, θεοσεβής ὑπῆρχεν, ὥσπερ ὑπῆρχον καὶ Νινευῖται καὶ οἱ φίλοι τοῦ Ἰώδ. Τοῦ κηρύγματος δὲ τοῦ Χριστοῦ κηρυττομένου, καὶ τῶν ᾿Αποστόλων βαπτίζεσθαι ἡμᾶς διδασκόντων, ἄκουσον, τί φησιν ὁ Χριστὸς πρὸς αὐτούς· «Εἰς οἷαν πόλιν εἰσέλθητε, καὶ μὴ δέξωνται τὸν λόγον ὑμῶν, ἐξερχόμενοι καὶ τὸν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ὑμῶν ἐκτινάξατε αὐτοῖς. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν· γῇ Σοδόμων, καὶ Γομόρρων ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρα κρίσεως, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ.» Πῶς λοιπὸν δεκτὸς ἔσται τῷ Θεῷ ὁ μὴ πιστεύων, καὶ τιμῶν τῷ κη ρύγματι αὐτοῦ; Ο τοιοῦτος γὰρ οὔτε φοβεῖται τὸν Θεόν, οὔτε ἐργάζεται δικαιοσύνην. Οὕτω νόησον καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου εἰρημένον, ὅτι πρὸ τοῦ κηρύ. γματος εδόξα καὶ τιμὴ παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθὸν, Ἰουδαίῳ τε πρώτῳ, καὶ Ελληνι. Μετά δὲ τὸ κήρυγμα, ο Κἂν ἄγγελος, φησίν, ἐξ οὐρανοῦ, εὐαγγελίσηται ὑμῖν, παρ' ὅ εὐαγγελισάμεθα ὑμᾶς, ἀνάθεμα ἔστω. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΑ Που λέγομεν, ἀπέρχεσθαι τὰ παιδία τὰ ἄκακα πενταετή, ἢ τετραετῆς Ἰουδαίων καὶ ἀβαπτίστων; εἰς κρίσιν, ἢ εἰς παράδεισον; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τοῦ Θεοῦ ἀναλύσαντος τὴν ἰδίαν ἀπόφασιν τὴν λέγουσαν, μὴ ς ἐπέρχεσθαι ἁμαρτίας πατρῶν ἐπὶ τέκνα· καὶ εἰπόντος διὰ τῶν προφητῶν, ὅτι «Οὐκ ἀπολοῦνται τέκνα ὑπὲρ ἁμαρτημάτων πατρῶν αὐτῶν· ο ἐμοὶ δοκεῖ, οὐκ εἰσέρχεσθαι αὐτὰ εἰς γέενναν. Πλὴν οὐ καλὸν τὰ κρίματα τοῦ Θεοῦ ψηλαφάν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΒ'. Δρά ἐστι δι' ἑνὸς ἔργου ἀγαθοῦ λαβεῖν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ναί· καὶ γὰρ Ρααβ ἡ πόρνη διὰ τὴν ὑποδοχὴν τῶν κατασκόπων ἐσώθη· καὶ ὁ λῃστὴς διὰ πίστεως, καὶ ἡ πόρνη διὰ κλαυθμοῦ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΓ΄. Ἐὰν ἄνθρωπος ποιήσῃ ἁμάρτημα, καὶ ποιήση τινὰς μισθούς διὰ τὸ συγχωρηθῆναι αὐτόν εἶτα πάλιν μετὰ τοὺς μισθοὺς ἁμαρτήσῃ, ἆρα ἀπώλεσε τους μισθούς, οὓς ἐποίησεν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Έστι ἁμαρτίας καταλύων τὰ ἀγαθεί· καὶ καταλύουσα. ΝΟΤΑ. Ἔστιν ἁμαρτία καταλύων ἀμέρα τημα καταλύον μὴ καταλύον.
iniquitati dediti erant. Eo igitur tempore, qui Deum G timebat et operabatur justitiam, prout fecit Cor. nelius et Centurio, is acceptus erat Deo, Deique cultor vocabatur, sive Judaeus, sive Græcus esset, sicuti etiam Ninivitæ et amici Job Dei cultores erant. Doctrina vero Christi promulgata, et apo stolis ad instituendum nos de 'aptismo missis, audi quid dicat Dominus ad eos: ‹ In quamcunque civitatem intraveritis, neque audierint sermones vestros, exeuntes foras etiam pulverem pedum vestrorum in illos excutite. Amen dico vobis tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomorrhæo rum in die judicii, quam illi civitati 8. Quomodo igitur acceptus erit Deo qui nec credit, nec defert doctrinæ Christi? Talis enim neque Deum timet, neque operatur justitiam. In camdem sententiam accipitur etiam Pauli dictum: Ante praedicationem Evangelii fuisse gloriam et honorem omni ope ranti bonum, Judæo primum, el Greco *., Pust prædicationen vero, Si angelus, inquit, ex coelo evangelizaverit vobis præterquam quod evangeli zavimus vobis, anathema sit 60.» Quorsum abeunt infantes, malitiæ adhuc experles, utpote quinquennes, vel quadriennes, Judæorum et baptismo carentium? num in damnationem, un in paradisum? Cum Deus suam sententiam jam protulerit, iniqui tales patrum non transire in filios, perque prophe tas annuntiarit filios non perituros pro peccatis patrum suorum ", mihi videtur tales infantes in gehennam conjici Verum non decet ut judi cia Dei quasi manibus attrectare velimus. Num potest quis unico bono opere remissionem ™ Matth. x, 11,14, 15.» Rom. 11, 10. ** Galat. 1, 8. peccatorum consequi? 384 Utique: nam et Rahab meretrix propter susceptionem exploratorum salvata est; et latro per fidem ", et meretrix per fletum et lamenta “, Si homo peccaverit, et postea quædam merita ad veniam impetrandam fecit, et deinceps post merita iterum delinquat, num merita quæ fecit, penitus perdidit? Est peccatum dissolvens ac dissipans bona; el * Ezech. xv, 20; Deut. xxiv, 46; IV Reg. xIV, 6; II Paral. xxv, 4. 6 Josue 11, 4; Jac. m, 25. ** Lue. xxı, 42. “Luc. vii, 48; Matth. ix, 2. > Particula negans, quæ in cod. deerat, necessario adjici debet. * Aliter se res habet: nam si tales peccato perperam. mortali actuali careant, ad domicilia infantibus et statim (ALENANτ.) propria, seu ad puerorum limbum destinabuntur.
col. 711–712page 201 of 270
PG 89:711et magnitudinis quæ in merito. Ceterum, si a peccato non desistat, sed in eo vitam finiat, remissio omnis tollitur. Verum hæc talia judicia solus Deus Variæ euam de hoc apud Deum differentiæ sunt: nam ex scientia et prudentia judicatur quilibet; ali! quidem ex ætatis duodecimo anno; alii quoque Quam ob causam, cum fornicatio majus judicium habeat quam hæreticorum blasphemia, conversis ad quandiu a cætu fidelium segregal? Quia alterum peccatum est voluntarium; alterum per ignorantiam. Ad hæc, ut hæretici alacrius ad conversionem accingantur, fornicatores autem τοῦ ἐλαττώματος, καὶ τὸ μέγεθος τοῦ μισθοῦ. Πλην ἐὰν μὴ ἀποστῇ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τοιαῦτα κρίματα μόνος ὁ Θεὸς ἐπίσταται. πρὸς γὰρ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν φρόνησιν κρίνεται φέντων εἰς μετάνοιαν ἀμφοτέρων, τὸν μὲν κατὰ ἄγνοιαν. Λοιπὸν δὲ, ἵνα καὶ τοὺς αἱρετικούς προθυμοτέρους εἰς ἐπιστροφὴν ποιήσηται· τοὺς δὲ πόρνους ὀκνηροτέρους πρὸς τὴν ἁμαρτίαν. Διὰ τί ἐπιστρέφοντας τοὺς αἱρετικοὺς ἐν τῇ Si hoc consuetudine receptum esset, non facile quis ab hæresi pedem referret, anabaptismi formidine. Cæterum etiam per impositionem manuum sanctum descendere notum est, et pro testimonio Celebris et ferme in toto mundo pervulgata quæstio descripta est, fieri non potest ut quis noctem priorem die statuat. Nam prima die Deus veræ lucis naturam condidit, et postniodum facta est vespera, occidente luce. Et facta est nox, et factum est Apostolus appellat ", Christi nimirum Ecclesia, Mosaicis decretis non amplius subjacet. Verum Ἐὰν τοῦτο ἐγένετο, οὐ ταχέως ἄνθρωπος ἐξ καθὰ μαρτυροῦσιν αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων. τὸ ἔμπαλιν ἡ νὺξ προτάττεται τῆς ἡμέρας; Κατὰ μὲν τὴν Μωσαϊκὴν τοῦ κόσμου κοσμοποιίαν, ἡμέρας. Πρώτη γὰρ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς φύσιν ἐδη 7!1 Α ἔστι μὴ καταλύων· λοιπὸν δὲ καὶ πρὸς τὸ μέγεθος τελευτήσει, ἀσυγχώρητόν ἐστι τὸ πρᾶγμα. Όμως τὰ ἕκαστος· οἱ μὲν ἐκ δωδεκαετούς· οἱ δὲ καὶ μεί ζονος. αἱρετικὸν εὐθέως δέχεται ἡ Ἐκκλησία εἰς κοινωνίαν, τὸν δὲ πόρνον ἀφορίζει τῆς ΕκἘπειδὴ τὸ μὲν ἑκούσιόν ἐστι, τὸ δὲ τοῦ αἱρετικοῦ . αἱρέσεως ἐπεστρέφετο, τὸ ἀναβαπτισθῆναι αἰσχυνόμενος. Πλὴν καὶ δι' ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ ἱερέως δι' εὐχῆς οἶδεν ἐπιφοιτᾶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Πολυθρύλλητος ζήτησις ἐστι σχεδὸν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, εἰ ἡμέρα προτερεύει τῆς νυκτός, ἢ ἀδύνατόν ἐστι εἰπεῖν, τὴν νύκτα προτερεύειν τῆς μιούργησε, καὶ λοιπὸν ἐγένετο ἑσπέρα δύσαντος τοῦ φωτός. « Καὶ ἐγένετο νύξ, καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα μία. • Ἐπειδὴ δὲ ἥτις ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις, ὡς σία « τῇ Μωσαϊκῇ ἐπιστήμῃ ἀκολουθεῖ. Ἐπεὶ sed pro ratione magnitudinis quæ est in delicto, in communionem recipit, fornicatorem vero aliΤίνος χάριν, μεῖζον τῆς πορνείας (62) εχούσης κρίμα τῆς τῶν αἱρετικῶν βλασφημίας, ἐπιστρα κλησίας ἐπὶ χρόνον; "καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ οὐκ ἀναβαπτίζομεν αὐτ τούς ; 385 sacerdotalium, precibus adjunctis, Spiritum Spectando creationem mundi prout a Moyse φησιν ὁ ᾿Απόστολος, οὐκ ἔτι ἡ Χριστοῦ Ἐκκλη VARIE LECTIONES. generatio vel ælas. • f. melius γενεά ἢ ἡλικία, ἡ Χριστοῦ Ἐκκλησία οὐκ ἔτι (62) Εχούτης, Βen ad vocem πορνείας referendum, sed βλασφημίας. (ALEMANS.) S. ANASTASII SINAITE est peccatum non dissolvens quæ bene gesta sunt, QUESTIO LXXXIV. Ex qua ætate æstimantur peccata hominis apud Deum? RESPONSIO. QUESTIO LXXXV. pænitentiam utrisque, Ecclesia hæreticum statim segniores ad flagitium reddantur. QUASTIO LXXXVI. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΔ΄. Εκ ποίας κείρας : κρίνονται παρὰ Θεῷ τὰ ἁμαρτ τήματα τοῦ ἀνθρώπου; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Πολλαὶ καὶ περὶ τούτου διαφοραί εἰσι παρὰ θεῷ· ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΕ. Cur hæreticos ad catholicam Ecclesiam regressos non C rebaptizamus ? QUÆSTIO LXXXVII. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΖ΄. • χειρα Hesychio
novit. ex ulteriore. sunt apostolorum Acta. est, num dies sit prior nocte, an, vice versa, nox prior die ? mane, dies unus . » At vero nova creatura, ut • Gen. 1, 5. 66 II Cor. v. 17; Galat. vi, 45. NOTÆ.
col. 713–714page 202 of 270
PG 89:713εὑρεθήσεται ὁ Χριστός Σαββάτῳ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, τοῦτ' ἔστι μετὰ τὸ Σάββατον· διὸ ᾠκονόμησε, καὶ προσέταξεν ὁ Θεὸς καὶ Ἰουδαίους ἀπὸ ἑσπέρας ἄρχε σθαι του Σαββάτου, τοῦτ' ἔστιν, ἀπὸ ἡλίου δυσμῶν τῆς Παρασκευῆς, ἵνα μὴ ἔχωσιν εύλογον πρόφασιν καθ' ἡμῶν ἀρχομένων ἀπὸ ἑσπέρας του Σαββάτου τῆς Κυριακῆς. Τοῦτο δὲ πεποίηκεν ὁ Θεὸς, ἵνα μάτ θῃς, ὅτι ἀπὸ σκότους εἰς φῶς ἤλθομεν. Διὰ τοῦτο ἀπὸ σκότους μὲν ἀρχόμεθα, εἰς φῶς δὲ καταπαύομεν τῆς ἡμέρας. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΗ'. Εστι καὶ ἕτερον μετὰ τοῦτο παγκόσμιον ζήτημα, τοῦτ' ἔστιν, εἰ ἔχει ὅρον ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου, ἢ ου; οἱ μὲν γάρ φασιν, ἔχειν· οἱ δὲ, μὴ ἔχειν. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Πρὸς ταῦτα ἡμεῖς ἐροῦμεν, ὅτι ὅρος οὐκ ἔστι παν τὸς ἀνθρώπου προγεγραμμένος, ἢ ἀριθμὸς ἐτῶν, ἀλλ᾽ ἡ βουλὴ καὶ πρᾶξις τοῦ Θεοῦ, ὅτε κελεύει, καὶ ὡς κελεύει. Πρὸς δὲ τοὺς φιλονεικοῦντας ἐκ παντός τρόπου προορισμόν παρὰ τῷ Θεῷ δεῖξαι ἐτῶν παν τὸς ἀνθρώπου, ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅτι εὑρεθήσεται ὁ Θεὸς αὐτὸς λοιπὸν ὁ ποιῶν, ὅπερ ἄτοπόν ἐστι καὶ ἐννοῆσαι τοῦτο. Καὶ πάλιν εἰ προπεπηγμένος καὶ ἀμετάθετός ἐστι προορισμός τῶν ἑκάστου χρόνων, μηδεὶς ἀσθενῶν εἰς ἀντίληψιν ἁγίους ἐπικαλέσεται μηδεὶς Ιατρούς προ[σ]καλέσεται. "Ο γὰρ προώρισεν ὁ Θεὸς, πάντως γενήσεται. Όμως καὶ ἕτερον πονηρὸν δόγμα Μανιχαϊκόν ἔνθεν ἡμῖν ἐντίκτεται. Ποιον; Τοῦτο, ὅτι προγνώστης ὢν ὁ Θεός, προγινώσκων πάντα πριν γενέσεως αὐτῶν, εἰ ἄρα θέλει πάντα ἄνθρωπον σωθῆναι, καὶ μηδένα ἀπολέσθαι διὰ τί προγινώσκων τὴν ἀποστασίαν τοῦ Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου, καὶ τὴν ἄρνησιν Ἰούδα τοῦ Ἰσκαριώτου, μὴ μᾶλλον κολοβω τέραν αὐτοῖς προώρισε ζωήν, ἵνα πρὸ τῆς ἑαυτῶν ἀπωλείας ἀποθανόντες ἐσώθησαν; Καὶ ἐφ' ἑκάστου δὲ μοναχοῦ, ἡ ἀνθρώπου καλῶς ἔχοντος, ὕστερον δὲ ἐκπεσόντος καὶ ἀπολωλότος, πρὸς Θεὸν ἡ αἰτία ἀνατρέχει. Καὶ ἀνάγκη λοιπὸν ἐκ τῶν ὁποτέρων εἰπεῖν, ἢ ὅτι οὐ προέγνω ὁ Θεὸς, ἢ ἐὰν προέγνω, εὔδηλον, ὅτι οὐκ ἠβουλήθη αὐτοὺς σωθῆναι, ἀλλ' ἀπολέσθαι. Εἰ γὰρ σωθῆναι βούλεται, ἐχρῆν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐκπτώσεων τοὺς ὅρους τῆς ζωῆς προορί σασθαι. Οὐκοῦν, ὡς προείπον, καλῶς ἔχει λέγειν, ὅτι ὄρος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἐστιν ἡ ἀκατάληπτος κέλευσις τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ προορισμός απαράβατος τῶν ἐτῶν τῷ ἀνθρώπῳ προπέπηκται καὶ προτετύπωται, πῶς φησιν ὁ ᾿Απόστολος πρὸς Κορινθίους, ὅτι διὰ τὸ ἀναξίους αὐτοὺς κοινωνεῖν, ἀσθενοῦσιν καὶ τελευτῶσιν; Εἰ γὰρ ὄρος ζωῆς ἐστιν, οὐκ ἂν παρήνει ὁ λείπον, ελλειπές, ΝΟΤΑ.
resurrexit ex mortuis, idcirco Deus lege lata Ju dæis præcepit sabbatum a vespera inchoare, hoc est, a solis occasu Parasceves, ne probabilem ad versus nos prætextum haberent, qui Dominicam a vespera Sabbati auspicamur. Hoc vero fecit Deus ut discas nos ex tenebris in lucem migrasse. Eapro pter a tenebris quidem incipimus, sed in lucem diei desinimus. quia Christus sabbato, hoc est, post sabbatur 67 1 Tim. 11, 4; Joan. 1, 15. 68 1 Cor. x1, 30. Est et aliud pervulgatum quæsitum, num vita homi nis habeut terminum, an non (65)? Alii namque affirmant, alii negant. Ad ista nos respondemus terminum vitæ aut numerum annorum non esse cuilibet homini præfixum, sed hæc omnia in voluntate et actione Dei posita esse, quando jubet, et prout jubet illis vero qui omni modo contendunt prædefinitionem annorum apud Deum omnibus hominibus certam et immotam esse, hoc reponimus, hinc consequi Deum aliquid mutilum et defectuosum fecisse, quod vel cogitare absurdum est. Rursus, si cujuslibet vita fixo et immutabili termino circumscribitur, nullus ergo æger sanctorum opem imploret, nullus medicos advocet. Nam quod Deus prædefinivit, id omnino fiet. Adde hinc itidem Manichæum quoddam dogina pullulare. Quale? Istud. Si Deus, qui præcognitor est, et omnia ante ortum suum præcognoscit, omnem 386 hominem vult salvum fieri, et neminem per ire 6, quare, præcognita Juliani transgressoris apostasia, et Judæ Iscariotæ negatione, non pra stituit et præfinivit illis breviorem terminum vitæ? mortui enim ante lapsum in perniciem, salvati fuissent. Quod similiter de quovis monacho aut homine rectam vitam agente, et postea a virtutis tramite excidente et in exitium ruente objici po test. Itaque necessario alterutrum dicendum erit aut Deum non præcognovisse, aut, si præcognovit, dilucidum est eum noluisse ut salutem conseque rentur, sed ut perirent. Si enim eos vellet salvos feri, debebat ante lapsum limites vitæ præ figere. Non igitur, ut prius dicebam, recte asseri tur terminum vitæ unicuique præfinitum, esse in comprehensibilem jussionem Dei. Quod si omnis humanæ vitæ præfinitio, quam transire non licet, præfixa et depacta est, quomodo dicit Apostolus ad Corinthios, illos propter indignam Eucharistiæ sumptionem, infirmari et mori **? Si vitæ termi-. b Lege, idem quod mancum, mutilum, defectuosum. Sinilis quaest. 112, ad Antioch. Argumentum hoc exigui momenti est. Vul Deus omnes salvos fieri, si et ipsi velint, gratiæ di vinæ cooperando et a peccatis abstinendo. Si no lint, nil contra bonitatem suam erit, si aut liber arbitrii, aut vitæ cursum non abrumpat.
col. 715–716page 203 of 270
PG 89:715Σολομών· Μη γίνου σκληρός, μηδὲ ἀσεβήσῃς ἐπὶ το ο Βασίλειον. πολύ, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου. Ἐν απο τοῖς κατάρας τῶν γονέων λέγει ἐπιφέρειν θάνατον ἐπὶ τέκνα. Ομως περὶ τούτων πλατύτερον, εἰ τῶ Θεῷ φίλων ἐστὶ, διδαχθησόμεθα, δηλοῦντες καὶ πλεί στας αἰτίας, δι' ὧν δίκαιοι ὀλιγοχρόνιοί εἰσιν, ἁμαρ τωλοὶ δὲ πολυχρόνιοι γίνονται. Καὶ ἐκ πόσων χρισ νων τὰ νήπια τελευτῶσι. Καὶ πάλιν ἕτεροι, ναι, εὐσεβεῖς οἰκοδομεῖν ἐπιβαλλόμενοι, ἢ ἕτερα ψυ ωφελῆ ἔργα, πρὸ τῆς τούτων τελειώσεως πρὸς Κύριο πορεύονται. Τέως καὶ περὶ τοῦ ζητουμένου διὰ βρα χέων εἰρήκαμεν. Τοὺς δὲ φέροντας τὸν μέγαν βασι λέα ο προορισμόν ζωῆς λέγοντα, ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅτι προορισμόν ὁ Πατὴρ εἶπε τὴν θείαν ἀπόφασιν τὴν λέγουσαν, ὅτι «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΠΘ'. Διψᾶται παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις, ὡς ὕδωρ, μικρὸν τοῦ μαθεῖν, καὶ ἀκριβῶς γνῶναι, τί ἐστι ψυχὴ ἀνθρώπου, καὶ ὁποία ἐστὶ, καὶ πόθεν συνίσταται, καὶ πῶς ἐν τῷ σώματι ἐνες γεῖ, καὶ ποῦ μετὰ τὸν χωρισμὲν τοῦ σώματος πορεύεται. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ὅτι μὲν οὐ δεῖ τὰ σεσιωπημένα τῇ θείᾳ Γραφῇ ἐρευνᾶν, πρόδηλον. Τὰ γὰρ συμφέροντα ἡμῖν μαθεῖν, ἐδήλωσεν ἡμῖν· τὰ δὲ μὴ συμφέροντα πάλιν ἀπέκρυψεν. Αλλ' ἐπειδὴ ἐμφιλόνεικον καὶ περίεργον ζῶον ὁ ἄνθρωπος, ἀμυδρῶς πως, εἴ τι ἐκ τῶν ἁγίων Πα τρῶν μαθεῖν ἡδυνήθημεν, τοῦτο ὑμῖν κατάδηλον ποιῆσαι πειράσομαι. Πᾶσιν οὖν γνώριμον, ὅτιπερ τούτου χάριν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν εἴρηται ὁ ἄνθρωπος, ὅτι πολλὰ τῶν ἐν τῇ θείᾳ φύσει οὐσιωδῶς ὑπαρχόντων γνωρίζεται σκιωδῶς ἐν εἰκόνι τινὶ καὶ τύπῳ κατὰ χάριν, ἀλλ' οὐ κατὰ φύσιν, ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ψυχῇ. Οἷόν τι λέγω· ᾿Ακατάληπτον, καὶ ἀνώνυμον, καὶ ἀόρατον, καὶ ἀψηλάφητον, καὶ ἄφθαρτον κατά φύσιν τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ὁμολογοῦμεν καὶ πιστεύο μεν. Διὰ τοῦτο ἡ ψυχὴ, ὡς κατ' εἰκόνα Θεοῦ ὑπάρ χουσα, οὐ φύσει, ἀλλὰ χάριτι, ἀκατάληπτος, κατ' οὐσίαν ἡμῖν τοῖς ἀνθρώποις ἐστὶ καὶ ἀόρατος, καὶ ἀνερμήνευτος, καὶ ἀψηλάφητος, ἄφθαρτός τε καὶ ἀθάνατος. ᾿Αλλὰ καὶ δημιουργὸς χάριτι· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον γεννα, καὶ δημιουργεί οἴκους, πόλεις, φυτά, τέχνας, λόγους, επιστήμας, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ὑπάρχων. Διδ, ὥσπερ οὐδεὶς τῶν ἐξ αἰῶνος ἀνθρώπων δύναται εἰπεῖν, τίς καὶ ὁποία ἐστὶν ἡ τῆς κατ' εἰκόνα Θεοῦ ὑπαρχούσης ψυχῆς οὐσία, οὕτως οὐδὲ ΝΟΤΑ. Διψᾶται.
nus praefinitus esset, non monuisset Salomon: « Noli esse durus, et ne inpie agas multum, ne moriaris in tempore non tuo 6.. Idem dicit, filiis per parentum maledictiones mortem inferri 70. Verun de his copiosius, Deo favente, alias dispu tabimus, allatis plurimis causis ob quas justis ali quando vita brevis, improbis autem longa obtin git. Et quoto anno quis in infantia mori censendus sit. Cur item, qui templa Christianæ pietati dicata exstruere, et alia multis in commune profutura opera perficere cogitant, hinc prius excedant quam cceptis finem imponant. Interim breviter hoc etiam loco de hac quæstione disseruimus. Illis qui oggerunt magnum Basilium, quasi prædefinitionem vitæ statuerit, respondemus sanctum hunc Patrem hoc nomine intellexisse definitivam illam senten Liam: «Terra es, et in terram reverteris 7. Omnes cupidissime et quasi ingenti siti @stuantes, ve! parum discere et accurate cognoscere avent quid sit anima hominis, qualis et unde subsistat. Et quando, et quomodo in corpore operatur, et quo post separationem a corpore abeat? Manifestum est ea quæ in divinis Litteris tacen tur, non esse curiosius perscrutanda: nam quorum scientia nobis prodest, ea patefacit: quorum 387 vero cognitio nihil utilitatis affert, ea abs condit. Sed quia homo contentiosum et curiosum c est animal, si quid obscure ex sanctis Patribus super hac re discere potui, id ego vobis explica tum dare conabor. Notum est hominem ad ima ginem Dei et similitudinem creatum dici, quia multa quæ sunt in natura divina per essentiam, insunt quasi per umbram in imagine et figura, in anima videlicet nostra non per naturan. Exempli causa: Deum credimus et confitemur per propriam suam naturam esse incomprehen sibilem, innominabilem, invisibilem, inattrecta bilem et incorruptibitem: ideo et anima, tan quam ad imaginem Dei subsistens, nobis homi nibus incomprehensibilis est, inaspectabilis, in explicabilis, tangi nescia, corruptionis et mortis expers. Quin et producendi vim habet: nam homo hominem generat, adificat ædes et civitates; plan tat arbores, artes, scientias, et dicendi facultatem mente complectitur, utpote ad imaginem Dei con ditus. Quapropter sicut nullus hominum post ho ris Eccle. vi, 18. Eccli. ut, 11. 71 Gen. in, 19. Hæc et alia quæ in hoc opere la bentur, ostendunt multa illius ætatis doctores plane opinatos esse de anima. Gregorius Magn. cotaneus fatetur in epistola ad Secundinum: De origine, inquit, animæ inter sanctos Patres requisi tio non parva versata est; sed utrum ipse ad Adum descenderit, an certe singulis detur, incertum reman sit, cam insolubilem fassi sunt esse quæstionem in hac vita (ALEMANN.). Vide Questiones ad Antiochum, a quæst. 16 usque ad 26. Item, quæst. 52, 35, 34, 35, Per gratiam.
col. 717–718page 204 of 270
PG 89:717ἀνθρώπου. Ωσπερ δὲ ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἐν ὅλων κτισμάτων τῶν ὁρωμένων τὰς οἰκείας αὐτοῦ δυνά μεις καὶ ἐνεργείας δείκνυσι, λέγω δὴ οὐρανοῦ το καὶ ἀέρων, ἡλίου, καὶ σελήνης, καὶ ὑετῶν, καὶ σεισμών, και θαλάσσης, ἀόρατος ὑπάρχων αὐτός οὕτω δὴ καὶ ἡ κατ' εἰκόνα αὐτοῦ ἀόρατος ἡμῶν ψυχή, διὰ τοῦ ἰδίου αὐτῆς σώματος τοῦ ἐρωμένου, ὥσπερ κόσμου τινὸς, τὰς οἰκείας ἐκφανίζει ἐνερ γείας· ἐν· μὲν τὸν ἐγκεφάλου ἄνωθεν, του λεγομένου οὐρανίσκου, εἰς τύπον Θεοῦ τοῦ ὑπεράνω του οὐρανοῦ ἔχουσα τὸν ἡγεμόνα νοῦν, διοικοῦντα καὶ κυβερνώντα, ὡς γένη τινὰ κοσμῶν τὸ σῶμα 1. Διότ περ εἰ δόξει ποτὲ χαλεπήν τινα πληγὴν κατὰ κεφαλῆς λαβεῖν, εὐθέως πάσχει ὁ νοῦς, καὶ οὐκ ἔτι διακρίνειν, ἢ μνημονεύειν, ὡς τὸ πρὶν, ὁ ἄνθρωπος δύνα ται. Τὸ δὲ λογιστικὴν πάλιν ἡ ψυχὴ διὰ τῆς καρδίας ἐνεργεῖ, τὸ δὲ ἐπιθυμητικὸν διὰ τοῦ ἤπατος, τὸ δὲ μειδιαστικὸν διὰ τοῦ σπληνός, τὸ δὲ ἀναπνευστικὴν διὰ τοῦ πνεύμονος, τὸ δὲ γόνιμον διὰ τῶν νεφρών, τὸ δὲ θυμικὸν διὰ τοῦ αἵματος, τὸ δὲ γνωριστικών διὰ τῶν ὀφθαλμῶν, τὸ δὲ λαλητὸν διὰ τῆς γλώττης. Διδ καὶ τεμνομένης αὐτῆς, οὐκ ἔτι ὁ ἄνθρωπος λαλεῖν δύναται· οὐκοῦν ὡσαύτως καὶ χωριζομένης αὐτῆς, λέγω δὴ τῆς ψυχῆς, ἐξ ὅλου τοῦ σώματος, οὐ λαλεῖν, οὐ μιμνήσκεσθαι, οὐ θυμοῦσθαι, οὐ καθορᾷν· ἀλλ' ἐν συννοία τινὶ δ καθ᾿ ἑαυτὴν ὑπάρχει ἀθάνατος ή ψυχή διαμένουσα, ἄχρις ἂν πάλιν τὸ οἰκεῖον σῶμα ἀπολαβοῦσα ἄφθαρτον, ἀφθάρτου; λοιπὸν καὶ τὰς ἐνεργείας ἀποτελεῖν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἴρηται περὶ τῶν ἐν ἁμαρτίαις τελευτώντων. Ἐπεὶ αἱ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κτησάμεναι ψυχαί, ώσανεί σῶμα καὶ ὄργα μην αὐτῷ γενόμεναι, ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι διὰ τῆς ἐλλάμψεως αὐτοῦ, καὶ μετὰ θάνατον εὐφραίνονται, καὶ τῷ Θεῷ καὶ λόγῳ νοερῶς δοξολογοῦσι, καὶ ὑπὲρ ἀλλήλων πρεσβεύουσιν, ὡς ἐκ τῶν Γραφών μανθάνομεν. Εἰδέναι μέντοι προσήκει, ὅτι πᾶσαι αἱ ὀπτασίαι, αἱ γινόμεναι ἐν τοῖς ναοῖς, ἢ σοροῖς τῶν ἁγίων, δι' ἁγίων ἀγγέλων ἐπιτελοῦνται, δι' ἐπιτροπῆς Θεοῦ. Ἐπεὶ πῶς δυνατὸν μήπω τῆς ἀναστάσεως τῶν σωμάτων γεγενημένης, ἀλλ᾽ ἔτι τῶν ὀστῶν καὶ τῶν ταρκῶν τῶν ἁγίων διεσκορπισμένων εἴδεσθαι του τους, εἴδη η ολοκλήρους ἄνδρας, πολλάκις ἐφ᾽ ἵπποις ὀπτανομένους καθωπλισμένους; Εἰ δ᾽ ἀντιλέγειν νομίζεις, είπέ μοι σύ, πῶς εἰς ὑπάρχων Παῦλος, ἢ Πέτρος, ἢ ἄλλος ἀπόστολος, ἢ μάρτυς, κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν πολλάκις ἐν πολλοῖς τόποις ὀπτάνεται; οὔτε γὰρ ἄγγελος δύναται ἐν διαφόροις τόποις ἐν αὐτῇ τῇ τοπῇ, εἰ μὴ μόνος ὁ ἀπερίγραπτος Θεός. 4 ἐνύλων. ε ένα. 1 ὡς τύνην τινὰ κόσμον τὸ σῶμα. τύπος συνέχ τινί, συνείᾳ, συνεχῇ. είδει,
d minum memoriam exstitit qui potuerit explanate ratione glorificant, et pro se mutuo orant, ut ex quæ et qualis sit substantia animæ ad Dei imaginem subsistentis; ita nec hominis naturam ullus expli care valet. Quemadmodum antem Deus per mate riales creaturas sub aspectum cadentes pro priam suam virtutem et actiones patefacit, sie et anima secundum imaginem ejus condita, quae a nobis in se et per se videri nequit, per proprium suum corpus, quod cernitur, velut per mundam, proprias suas operationes manifestat, quæ supra cerebrum (quod uraniscus seu cella ad modum coeli effigiata appellatur), instar Dei supra calum residentis, ducem et præsidem habet, videlicet mentem, quæ corpus, ceu parvum quemdam mun dum, administrat et gubernat. Quocirca, si quis grave vulnus in capite accipiat, statim mens quo que patitur, neque amplius judicio et memoria, ut antea, pollet. Vim ratiocinandi exercet anima per cor, vim concupiscendi per hepar, vim ridendi per splenem, vim respirandi per pulmonem, vim generandi per renes, vim irascendi per sanguinem, vim agnoscendi per oculos, vim loquendi per li guam. Quare, si lingua dissecetur aut exsecetur, Ιoquendi facultas desinit. Si animna penitus a corpore sejungatur, non amplius loquitur, neque reminiscitur, neque irascitur, neque videt; sed in cogitatione quadam secundum seipsam immortalis permanet, donec, resumpto corpore proprio, jam corruptionis experte, operationes quoque incor ruptas exerceat Verum haec de illis dicta sunto, 388 qui vitam in peccatis finierunt: nam animæ quæ Spiritumn sanctum possident, eidemque velut corpus et instrumentum effectæ sunt, per illius illustrationem, judicio meo, etiam post (cor poris) mortem exhilarantur, Deumque mente ac Scripturis discimus. Nosse oportet omnes apparitiones quæ in tem plis et ad sepulcra sanctorum contingunt, per an gelos sanctos, permissu Dei, perfici: nam quo modo fieri potest ut corporum resurrectione nec dum peracta, ossibusque et carnibus sanctorum adhuc dispersis, videamus ipsos sanctos cum interdum integri viri, et quidem equestres armati que se oculis intuendos objiciant? Si his contra dicere velis, dic, oro, qua ratione, qui unus est, Paulus, vel Petrus, vel alius apostolus, vel martyr, eodem tempore cademque hora aliquando multis in locis appareat? neque enim angelus potest simul eodem momento in pluribus locis præsens esse, sed hoc soli incircumscripto Deo competit. Lege Est autem idem quod parvus. ex quo feci nisi malis b fort. specie, forma. Cœluni nempe, aera, solem, lunam, pluvias, terræmotus, et mare, invisibilis ipse persistens. Anima separata sive apud inferos, sive apud superos, habet intellectum, memoriam, voluntaten, et sui ipsius facultatem motricem. Sccus se res habet. Ipsi sancti ordinarie apparent. 5 Cod. Non mirum. Formant sancti corpus ex aere vel aliunde, prout ipsi etiam angeli faciunt.Quod si angeli hoe possunt, cur non etiam animæ sanctorum.? Potest, non sua, sed omnipotentis Dei vire
col. 719–720page 205 of 270
PG 89:719Καὶ ἵνα μὴ δόξωοί τινες Ιατρικὰς ἡμᾶς μυθολογίας ἀναπλάττειν, ἄκουσον Γραφικὰς περὶ ψυχῶν θεολογίας· ὅτι γὰρ στερεῖτα: τοῦ διαλογίζεσθαι χω ριζομένη τοῦ σώματος ψυχὴν ἄκουσον, τί φησιν ὁ Ψαλμῳδὸς περὶ τῶν τελευτώντων, ότι ο Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, φησίν, ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογισμοί αὐτῶν. • "Οτι δὲ οὐδενὸς μιμνήσκονται, λέγει πάλιν, ὅτι «Οὐκ ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σοῦ τοῦ Θεοῦ. › Εἰ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐ μιμνήσκονται, εύδηλον λοιπόν, ὅτι οὐδὲ εύχονται. • Οὐδὲ νεκροί, φησίν, αινέσουσί σε, Κύριε, οὐδὲ πάντες οἱ καταβαίνοντες εἰς ᾅδου.» Οτι δὲ οὐδὲ τὸν κόσμον καθορῶσιν, ἄκουσον τοῦ προφήτου περὶ τοῦ ἀνθρώπου, λέγοντος· «Ότι Πνεῦμα διῆλθεν ἐν αὐτῷ, καὶ οὐχ ὑπάρ ξει, καὶ οὐκ ἐπιγνώσεται ἔτι τὸν τόπον αὐτοῦ.» Πῶς δὲ ὅλως ἐκεῖ ἀλλήλας νῦν ἀναγνωρίζουσιν αἱ ψυχαί, αἱ μηδέποτε γυμνὰς ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀλλή λας θεασάμεναι; Ο γὰρ ἐπίγνωρισμὸς ἐκ τῆς δια φορᾶς καὶ τῶν συσσήμων τῶν παρηλλαγμένων γίνεται· ψυχὴ νῦν ἐκεῖ παραλλαγὴν εἴδους, ἢ μορφ φῆς παρὰ τὴν ἑτέραν, οὐ κέκτηται· ἀλλὰ πᾶσα οὐσιώδης ὁμοιότης, καὶ ἰσότιμος παρ' αὐταῖς. Ἀλλ᾿ οὐδὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀλλήλους ἐπιγνωσόμεθα φυσικῷ ἐπιγνωρισμῷ· οὐ γάρ ἐστιν ἐκεῖ σμικρό της, ἢ μεγαλειότης σωμάτων· οὐ λευκότης, οὐ μελανό τῆς, οὐ νηπιότης, καὶ γηραλαιότης· ἀλλ᾽ οἷος γέγο νεν ὁ 'Αδάμ, τοιοῦτοι πάντες οἱ ἀπ' αἰῶνος κεκοιμημένοι ἀνιστάμεθα, ὥσπερ οἱ ἀπὸ στάχυος παραπεσόντες, καὶ εἰς γῆν ταφέντες σμικρότατοι κόκκοι, οὐ σμικροὶ ἀνίστανται, ἀλλὰ πεπληρωμένοι στάχνες γίνονται, οἷοι ὑπῆρχον πρὸ εκπτώσεως. ᾿Ανάστασιν γὰρ εἶναι οἱ ἅγιοι Πάτρες ορίζονται τὴν πρὸς τὸ ἀρχαῖον τοῦ πρώτου ἀνθρώπου ἀποκατάστασιν. Τῷ μὲν οὖν φυσικῷ λόγῳ οὐδεὶς τὸν ἕτερον ἐπιγινώσκει θεϊκῇ δὲ ἐπιτροπῇ πολλοὶ πολλοὺς ἐπιγνώσονται. Καὶ γὰρ καὶ περὶ Ἰουδαίων εἴρηται, ὅτι ἔψονται, εἰς ἄν ἐξεκέντησαν. το το ΝΟΤΑ.
Cæterum, ne aliqui opinentur me fabulas medi cas comminisci, audiant quid de animabus sacra Scriptura tradat: separatam enim a corpore ani `mam ratiocinandi facultate destitui testatur beatus David, qui de mortuis, cln illa die, inquit, per 'In ibunt omnes cogitationes eorum ". Deesse me moriam idem testatur: Non est, inquiens, in morte, qui memor sit tui 78.» Si nulla est memo ria Dei, perspicuum est eos neque orare. Neque mortui, inquit, laudabunt te, Domine, neque oni nes qui descendunt in infernum *. Easdem ani mas a corpore abjunctas mundum non videre te stis est idem Propheta de homine loquens: ‹ Quo niam spiritus pertransivit in illo, et non subsistet, et non cognoscet amplius locum suum › Quomodo autem in altera vita animæ se invicem cognoscent, quæ se in hac vita nudas, hoc est, a corpore segregatas, nunquam viderunt? Agnitio enim ex differentia 389 et ex diversis signis ex sistit; at in illo sæculo nulla anima diversitatem formæ vel figuræ qua ab altera discriminetur ha bet; sed omnibus est una et æqualis essentiæ si militudo. At neque post resurrectionem nos mutuo natu rali cognitione agnosceinns: non enim erit ibi par vitas vel magnitudo corporum; non albedo, non nigredo, non infantia, non senectus: sed qualis exstitit Adam, tales universi illi qui a condito mundo vita functi sunt resurgent: quem admodum grana, quæ ex spica decidunt, et in ter ram minima conduntur, non parva resurgunt, sed perfectæ spicæ fiunt, cujusmodi videlicet illæ erant ex quibus deciderunt. Sancti Patres enim definiunt resurrectionem esse primi hominis in antiquum statum restitutionem. Naturali igitur ratione nul lus alium cognoscit; divina vero permissione multi multos cognoscunt. Nam et de Judæis dictum est ‹ Videbunt, in quem transfixerunt Psal. cxLv, 4. 73 Psal. vi, 6. Psal, cxit, 17. tnte. Sanctus Hieronymus contra Vigilantium ‹ Tu apostolis vincula injicies, ut usque ad diem judicii teneantur custodia, nec sint cum Domino sno, de quibus scriptum est: Sequuntur Agnum quocunque ierit (Apoc. xiv, 4). Si Agnus ubique, ergo et hi qui cum Agno sunt ubique esse credendi sunt. Et cum diabolus et dæmones toto vagentur orbe, et celeritate nimia ubique præsentes sint, martyres post effusionem sanguinis sui arca operientur in clusi, et inde exire non poterunt? Non est ita. Naturaliter intelligere, velle, meminisse, et seipsam movere potest. Testimonia Scripturæ nihil ad rem faciant. Primi loci sensus est, tempore mortis cessare omnia consilia homi nis, et intercidere quidquid in posterum agere de creverat. Secundi sensus est, non esse in morte, hoc est, in damnatione, qui memor sit Dei cum affectu amoris et reverentie. Tertium similiter ad 7s Psal. cu, 16. 76 Joan. xix, 37; Zach. xu, damnatos pertinet, qui Deum non laudant. Quar tum non satis apte huc advocatur. Nam sensus est Spiritus vitalis, seu ipsa vita corporalis, non permanebit in homine, sed transiens in eo erit, el nunquam subsistet in eodem statu, quia semper mutabitur de infantia ad pueritiam, de pueritia ad adolescentiam, etc. Et non cognoscet amplius lo cum suum, id est, non redibit ad locum unde disces sit, nec videbit amplius ætatem, quam semel di misit. Ita Card. Bellarm. in Psal. cu. Animas separatas se mutue etiam naturaliter cognoscere, quod auctor iste negat, disces ex tractatu Conimbri censium De anima separata, disp. 5, art. 1, concl. 2. Etiam post communem omnium resurrectionem naturaliter cognoscet quis quos in hac vita noverat, et quos hic non noverat, ìbi naturaliter quoque, qui et quales fuerint et sint, cognoscere poterit.
col. 721–722page 206 of 270
PG 89:721ΕΡΩΤΗΣΙΣ Κ. Πῶς δὲ νῦν ὅλως θέλομεν λέγειν ὑπάρχειν τὰς ψυχὰς; καὶ εἰ ὁμοῦ καὶ ἅμα πᾶσαι ὑπάρ χουσιν. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οὐδεὶς μὲν περὶ τούτου σαφῶς ἐπήγγειλεν. Όμως ἐκ τῶν τοῦ Χριστοῦ λόγων μανθάνομεν, ὅτι αἱ μὲν τῶν δικαίων ψυχαί, μετὰ τὴν τῆς ψυχῆς τοῦ ἁγίου λῃστοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὑπάρχουσι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ θεῖος Αντώνιος δεηθεὶς Θεοῦ περὶ τοῦ τόπον τῶν ψυχῶν, οὕτως ἐν τῷ παραδείσῳ ἑώρακεν ὑπάρχειν τὰς ἁγίας ψυχάς. Ωσαύτως καὶ ὁ θεοφόρος Σαμψών καὶ ἕτεροί τινες τῶν Πατέρων. Πάλιν τε τῶν ἁμαρτωλῶν τὰς ψυχὰς, πᾶσα καὶ Παλαιά, καὶ Καινή Διαθήκη, ἐν τῷ τοῦ ᾅδου δεσμωτηρίῳ παρα πέμπεσθαι ὡς ἐν φυλακῇ μαρτυρεί, καθὰ καὶ περὶ τοῦ πλουσίου ἐκείνου τοῦ κατὰ τὸν Λάζαρον ὁ Κύριος εἴρηκεν. Ομοίως καὶ ὁ Δαβίδ φησιν, ὅτι «Οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην τ.» Και ο Κύριε, ἀνήγαγες ἐξ ᾅδου τὴν ψυχήν μου. Καὶ πάλιν φησίν Αποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸν ᾄδην.» Τὸ δὲ εἰπεῖν, ἀποστραφήτωσαν, ο σημαίνει, ὅτι ἐκεῖ αἱ ψυχαί τούτων ὑπάρχουσιν· εἶτα ἀνέρχονται, καὶ ἀπολαμβάνουσι τὰ ἴδια σώματα, καὶ εἶθ' οὕτως ή ἀπόφασις τοῦ κριτοῦ κατ' αὐτῶν ἐξέρχεται, λέγουσα Αποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸν ᾄδην. Ὁ δὲ ἀποστραφείς, πρόδηλον, ὅτι ὅθεν ἐξῆλθεν, ὑποστρέφει. Ὁ δὲ ᾅδης τόπος ἐστὶ κατώτατος τῶν κατωτά των καταχθονίων, τόπος κατώδυνος φύσει, ἐν ᾧ καὶ ὁ Χριστὸς κατελθών, διὰ τῆς ἀχράντου αὐτοῦ ψυχῆς καὶ ἐνθέου, ἐπεσκέψατο, τοὺς ἐν σκότει καὶ σκια θανάτου καθημένους. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑ'. Εἰ οὐκ ἐπιγινώσκουσιν ἀλλήλους οἱ ἀπελθόντες ἐκεῖ, πῶς ὁ πλούσιος ἐπέγνω, καὶ ἐδυσώπει τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ τὸν Λάζαρον, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ μέμνηται τῶν ἰδίων αὐτοῦ πέντε ἀδελφῶν τῶν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Διὰ πάντων κατὰ τὸν πλούσιον καὶ τὸν Λάζαρον μανθάνομεν, ὅτι παραβολικῶς καὶ τυπικῶς, ἀλλ᾽ οὐ πραγματικῶς, ὁ Χριστὸς τὴν διήγησιν ἐκείνην ἀνα επλάσατο. Ότι γὰρ παραβολή ἐστιν, ἐκεῖθεν δῆλον πρῶτον, ὅτι οὐδεὶς οὐδέπω οὐδὲ ἐν γεέννῃ, οὐδὲ ἐν βασιλείᾳ εἰσῆλθεν ἕως τοῦ καιροῦ τῶν σωμάτων ἀναστάσεως. Τοῦ οὖν σώματος ἐν τῷ τάφῳ τυγχάνοντος, ποίαν γλῶσσαν εἶχεν ὁ πλούσιος φθεγγομένην, καὶ ῥανίδα ὕδατος αἰτοῦσαν, ὅπως δυνηθῇ κατα σβέσαι αὐτοῦ τὴν φλόγα; το Η είδου. 74) Πῶς δέ, τοῦ δὲ νῦν
* Psal. xv, 10. Psal. XXIX, 4. 19 Psul. 15, Quid omnino nunc de animabus sentire oportet? an simul omnes una versantur? Nullus perspicue hac de re aliquid tradidit. Ni hilominus aliquid ex Christi verbis intelligere li cet, nempe justorum animas cum anima sanct Jatronis in paradiso degere. Nam et divinus Antoi nius, cum rogaret Deum ut sibi locum animarum revelaret, sanctas animas in paradiso esse vidit. Similiter etiam divinus Samson, et alii nonnulli ex Patribus. Animas autem impiorum ad inferos, tanquam in custodiam et vincula ablegari, Vetus et Novum Testamentum testatur, prout etiamn Domi nus de divite illo in Lazarum tam duro asseruit. In eamdem sententiam beatus David: Non dere linques animam meam in inferno ''.» Et: «Domni eduxisti ab inferno animam meam ". > Iterum Convertantur peccatores in infernum 7. Qui porro dicit Convertantur seu revertantur, is si gnificat, animas impiorum prius in inferno fuisse; postea inde reverti, et propria corpora resumere, et sic adversus illos sententiam a judice pronun-. tiari: Revertantur peccatores in infernum. Cla rum vero est eum qui revertitur, unde exierat reverti. Est autem infernus infimus infimorum subterraneorum locus, natura tristificus, quo et Christus immaculata et divina sua anima descen dit, ut visitaret eos qui in tenebris et in umbra snortis sedebam. 390 Si, qui ad inferos descendunt, non agnoscunt se mutuo qua ratione dives ille Abrahamo et Lazaro preces fudit, neque hoc solum, sed et quin que fratrum suorum, quos superstites domi suus reliquerat, meminit **? Ex tota illa de divite et Lazaro narratione di scimus Christum non historiam, sed parabolam afferre voluisse. Parababolam enim, et figuratum orationis genus esse, inde primum liquet, quod nullus neque gehennam subiturus neque in re gnum coelorum ingressurus est usque ad communem corporum resurrectionem Dum igitur corpus in sepulcro jacet, qualem linguam divitis illius esse oportet, quæ loquitur, et guttam aquæ postulat us possit exstinguere flainniam (78)? 60 Luc. xvj, 27, 28. lego (ALEMANN.). An est ille Samson presbyter, cujus memo na agitur in Martyrologio Rom. 23 Junii? Supponit quaestio falsum, nempe damnatos se mutuo non agnoscere. Error veterum quorumdam, et recentioris Graciæ. Quem fuse refutal Bellarm. lib. 1 De cap clis, cap. 1 et seq. Locutio fuit intellectualis; ergo et lingua.
col. 723–724page 207 of 270
PG 89:723Δεύτερον, ὅτι οὐδὲ ὁρῶσιν ἐν τῷ ᾅδῃ παραπεμπόμενοι τους δικαίους, τοὺς ἐν νεφέλαις ἀρταζομένους, καὶ ἐν βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἄνω ἢ τῶν οὐρανῶν ὑπάγοντας· πλην, ὡς προείπον, οὐδὲ γέγονε τελεία κόλασις, ἢ ἀνταπόδοσις, οὔτε ἁμαρτωλοῖς, οὔτε δικαίοις. Ποία γὰρ αὕτη δικαιοσύνη, ἵνα, τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐν τῷ ἅμα ἁμαρτησάντων, κολασθῇ χωρὶς τοῦ σώματος ἢ στεφανωθῇ ψυχή; Καὶ ἄκου σου Παύλου τοῦ διδάσκοντος. Περὶ μὲν γὰρ δικαίων οὕτω λέγει, ὅτι «Μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὔπω τὰς ἐπαγγελίας ἐπεκομίσαντο· τοῦ Θεοῦ, φησί, περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι.» Καὶ πάλιν φησίν ἕκαστος ἡμῶν κομίσηται τὰ διὰ τοῦ σώματος που πραγμένα, ο δεικνύς, ὅτι χωρίς τοῦ σώματος οὐδὲν τοιοῦτον ἡ ψυχή διαπράττεται. Πλὴν καὶ αἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ψυχαὶ ἐν μερικῇ ὀδύνῃ καὶ λυπηρά προσδοκίᾳ εἰσίν. Ομοίως καὶ αἱ τῶν δικαίων ψυχαὶ ἐν χαρᾷ τινι καὶ εὐθυμίᾳ τυγχάν νουσι. Καὶ ὅπως καὶ ἐπτασίας τινάς ποιοῦνται πρὸς τοὺς περιόντας ἐν σαρκὶ, ἐπιμνησθήσομαι. διηγήσατο μοί τις, ὅτι Επιμελῶς καὶ ἐμπόνως παρακαλέσαντος κ τὸν Θεὸν περὶ τῆς διαγωγής και κατα στάσεως τῆς ψυχῆς τῆς χωριζομένης ἐκ τοῦ σώμα τος, ἐθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς ἑαυτὸν εἰς ἀμπελῶνά τινα ὑπάρχοντα, τὸ δὲ σῶμά μου κεχω ρισμένον ἀπ' ἐμοῦ, καὶ ἀπὸ μικροῦ διαστήματος νεκρὸν κείμενον. Καὶ ἐπεγίνωσκον μὲν, ὅτι ἐχωρίσθην τοῦ σώματος, καὶ νηφάλιον ἔχων τὸν νοῦν καὶ τὴν φρένα. Οὐ μέντοι γε διανήψασθαι ἐκ τοῦ ὀνείρου ηδυνάμην [οὐ δὲ τυπῶσαι ἢ ἐπιγνῶναι, ὁποίῳ σχή ματι καὶ μορφῇ ὑπῆρχαν ἐκ[σὸς] τοῦ σώματος· πλην ὅτι ἀνυπόστατος 1 καὶ ἀφαντασίαστος ἡ ἐμῆς τῆς ψυχῆς ὕπαρξις. Μὴ γάρ τις νομίσῃ, ὅτι δίκην τινός καπνοῦ, ἢ νέφους, ή ψυχή διαλύεται καὶ ἀπόλλυται μετά θάνατον, ὥσπερ ἡ τῶν ἀλόγων ψυχὴ καὶ πνοή. Καὶ ἄκουσον τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἐνυπόστατον καὶ ἀθά νατον τῆς ἡμετέρας ψυχῆς ἡμᾶς διδάσκοντος, καὶ λέγοντος· «Μή φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων ὑμῶν τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀπο κτεῖναι.» Ωστε ἐν οὐσίᾳ μὲν εἰσιν αἱ ψυχαί μετά τὸν θάνατον τοῦ σώματος, [κατὰ τοὺς Ωριγένους μύθους Οὐ γὰρ ἄνθρωπον ἡμῖν ἄψυχον σπείρε ἐν τῇ μήτρᾳ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ τέλειον, ἐρχόμενον έμψυχον ἄνθρωπον. Οὔτε γὰρ σῶμα πρὸ τῆς ψυχῆς ὑφίστατο, οὔτε ψυχὴ πρὸ τοῦ σώματος ". Εἰ δὲ ο περί αἱρετικὸν λέγουσι, Σῶμα ἄψυχον σπείρει και κατα βάλλεται. ᾿Αλλὰ ψυχὴ μὲν τοῦ ἀλόγου ἐστὶν, ἡ δια πνεύματος τοῦ ἀέρος γινομένη ἐν τῷ αἵματι ζωτική Η ὑπεράνω. * παρακαλεσάμενος. 1 ἐνυπόστατος. κατά τους. Ωριγένους μύθους σε δέ, βιο, εἰ δέ
Secundo quia in orcum dejecti neque vident justos in nubibus raptos, et in regno Dei supra cœ lorum verticem constitutos; ut taceam, quod jam dixi, neque improbis supplicium, neque justis perfectam retributionem hucusque datam esse. Quæ enim hæc esset justitia, cum anima et corpus simul peccaverint, anima aut puniatur, aut core netur sine corpore? Audi Paulumn de justis hæc astruentem: Testimonio fidei probati, non acceperunt repromissiones, Deo pro nobis aliquid melius providente, ut non sine nobis consumma rentur 8.» Alibi: • Ut unusquisque nostrum re ferat quæ per corpus gessit > Quibus ostendit in anima a corpore soluta nihil horum peragi. Cæterum improborum animæ particulari quodam angore et tristi exspectatione cruciantur. At ani mæ justorum gaudio et tranquillitate perfruuntur, et aliquando viventibus se conspiciendas præbent. Quod quidam mihi retulit, inquiens: Cum Deum diligenter et studiose invocassem, ut mihi statum et conversationem animæ a corpore segregatæ patefaceret, videbam me noctis tempore in vineam ductum, et corpus meum a me separatum et exi guo temporis intervallo jacere exanime. Sciebam quidem me a corpore sejunctum esse, mentemque ac rationem sobriam habere; non tamen ex som nio eluctari licuit. Neque potui efforniare, aut cognoscere quali specie et figura extra corpus fue riu. lloc tantum intellexi, animam 391 mcam separatam subsistentiam habere, et sub imagina tionem non cadere. Ne quis enim arbitraretur ani mam instar fumi aut nebulæ dissolvi et interire post mortem, quemadmodum bestiarum anima et spiritus perit, Christus ejusdem subsisten tiam et immortalitatem sequentibus verbis astru xit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, ani mam vero non possunt occidere 83. Itaque animæ etiam post corporis mortem in esse substantiæ permanent, neque homo hominem inanimatum in utero serit et quasi condit, sed perfectum et ani matum neque enim corpus ante animam fait, neque anima ante corpus, ut Origenes som niat. At heretici aiunt hominem corpus inanima tum seminare et fabricare. Cæterum anima bruti ratione carentis est illa quæ per acreum spiritum in sanguine efficitur vitalis motio, quæ cum ex elements constet. in eadem iterum, bruto ano 81 Hebr. x1, 39, 40. «lva m.] 62 II Cor. v, 10. es Matth. x, 28. fors. Lego, m Verba hæc non videntur buc spe clare. n Hic inserenda videntur verba ilia:; nam Origenes dicebat, Ruits prius exsistere quam corpora. • Lego Lazarus visus ab epulone, non erat in cœ 1. sed in limbo justorum. Islama olyectionem solvit Bellarminus. Generat quidem hominem vivum et perte ctum, sed non ideo generat animam, que a solo Deo creatur.
col. 725–726page 208 of 270
PG 89:725κίνησις, ἥτις ἐκ τῶν στοιχείων τὴν ὕπαρξιν ἔχουσα, Λ ἐν αὐτοῖς πάλιν διαλύεται τοῦ ζώου θνήσκοντος. Ψυχὴ δὲ ἀνθρώπου ἐστὶν οὐσία λογική, ἀθάνατος, νοερά, οὐκ ἐκ στοιχείων, ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχουσα. Οἷον Ρ οἶδεν αὐτὸς μόνος, καὶ ὅθεν οἶδε, καὶ ὡς οἶδε συστησάμενος, οὐκ ἄναρχον μὲν ὑπάρχου ταν, ἀτελεύτητον δὲ διαμένουσαν πᾶσαν ψυχὴν σώματι ἐνωθεῖσαν· καὶ γὰρ καὶ ἐκ τῶν ἐμβρύων, ἢ ἐκτρωμάτων μετὰ τὸν ἐξεικονισμόν αἱ ψυχαὶ οὐ θανατοῦνται, οὐδὲ ἀπόλλυνται, ἀλλὰ σὺν ἡμῖν προς τὸν Θεὸν ἐν τῇ ἀναστάσει ἐπισυνάγονται, τῇ ἀῤῥήτω Ενεργείᾳ καὶ παντοδυνάμῳ τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα διά βραχέων ὑμῖν περὶ τῆς ψυχῆς, οὐ δογματικῶς, ἀλλ' ἀγαπητικῶς, εἴρηται. Τὰ δὲ λοιπά, δυσωποῦμεν τοὺς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς, καὶ διδασκάλους τους καθ ἡμᾶς διορθοῦντας, ἀναπληρῶσαι περὶ τῶν ψυχῶν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΒ'. Πολλαὶ καρδίαι πιστῶν ἔχουσι κρυπτὸν σκάν δαλον, καὶ δειγμὸν ν' περὶ τῆς τῶν σωμάτων ἡμῶν ἀναστάσεως, εννοούμενοι, πῶς τὸ σῶμα τὸ ὑπὸ μυρίων θηρίων καὶ πετεινῶν καταβρω θέν, καὶ ὑπὸ ἀμετρήτων ἰχθύων ἀναλωθὲν, καὶ ἐν τῷ βυθῷ ἀξοδευθὲν καὶ διαλυθέν, πῶς συνάγεται καὶ εἰς ἀνάστασιν ἔρχεται; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ολος ὁ Χριστιανὸς, καὶ τὰ μυστήρια τοῦ Χρι στιανοῦ, πίστις ἐστί. Πίστις δὲ ἀληθῆς ἐστιν ἡ ἀπερίεργος συγκατάθεσις. Ἐπεὶ ἐὰν θέλωμεν περι εργάζεσθαι τὰ δήματα καὶ πράγματα τῆς Γραφῆς τοῦ Θεοῦ, ἀπολλύμεθα, καὶ εἰς βυθούς ἀπιστίας πορτιζόμεθα. Οὐ λέγω σοι μόνον περὶ ἀναστάσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτῆς ἡμῶν τῆς ἀρχαίας διαπλάσεως, ἐὰν μὴ μετὰ ἁπλῆς καρδίας καὶ πίστεως ἀπερίεργον α τὴν Γραφὴν ἐκδεξώμεθα. Ἰδοὺ γὰρ λέγει· ι Καὶ ἔλαβεν ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρός ωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής.» Καὶ πάλιν λέγει, ὅτι «Τῆς φωνῆς σου ήκουσα ἐν τῷ παραδείσῳ περιπατοῦντος.» Εἶτα χεῖρας μὴ ἔχοντος τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἀσωμάτου ὑπάρχοντος, πῶς ' ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτ τοῦ πνοὴν ζωῆς; Πόδας αὐτοῦ μὴ ἔχοντος, μηδὲ γλώσσαν, πῶς ἤκουσε τῆς φωνῆς αὐτοῦ περιπατοῦντος, καὶ ἐφοβήθη ὁ 'Αδάμ; Ορᾶς, ὅτι μετὰ πίσ στεως ἀπεριέργου δεῖ τὰς θείας δέχεσθαι Γραφάς; Ἐπεὶ ἐὰν δῷς τῷ Σατανᾷ ἄδειαν λογισμού σου περιεργίας καὶ ἀπιστίας ὑποσπείρειν, οὐ φείσεται καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ σκάνδαλά σοι ὑποτίθεσθαι. Οὕτως οὖν, παρακαλῶ, καὶ τὸν περὶ ἀναστάσεως τῶν σωμάτων λόγον πίστει δεξώμεθα, ὁμολογοῦντες, ὅτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκού σωσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀναστήσου οἷαν. Γ' Γ' δισταγμόν, ἡ ἀπεριέργου. •: ἔλαβε χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ πῶς στόμα οὐκ ἔχοντας ἐνεφύσησεν. ΝΟΤΑΕ.
riente, resolvitur At anima hominis est sul stantia rationis particeps, immortalis, intellectua lis, non ex elementis, sed ex Deo subsistentiam habens, qualem, unde, et quomodo, ipse Conditor solus novit. Illud liquet, omnem animam quæ corpori unitur, principium habere, et finis exper tem esse: nam et animæ embryonum et abor tuum, postquam ad imaginem Dei eflictæ sunt, nec moriuntur, nec intereunt, sed etiam nobiscum in resurrectione ad Deum inelabili ejusdem opera tione et omnipotentia adducentur. Hæc breviter vobis de anima non dogmatice, sed amice disserere voluimus. De cætero oramus fratres in Christo, et magistros nostros orthodoxos, ut suppleant quae huic de animabus disputationi desun:. Multorum fidelium corda patiuntur scandalum, et gravi dubitatione pulsantur, cum de corporum resurrectione cogitant: quomodo scilicet corpus. quod ab infinitis bestiis et volucribus devoratum, et ab innumeris piscibus consumptum, et in pro fundo maris sepultum et dissolutum est, redin:e gretur, et ad resurrectionem perduci possit? Totus Christianus, et omnia mysteria Christiani, fides sunt. At fides vera est curiositatis expers assen sus. Quare cum curiose verba et facta Dei divinæ que 392 Scripture scrutari volumus, perimus, et in profundum infidelitatis demergimur: neque hoc solummodo de corporum resurrectione, sed et de prima nostra creatione locum habet, si Scripturam simplici corde et fde incuriosa non amplectamur. Ecce Scriptura dicit: Accepit Deus pulverem ex terra, formavitque hominem, et inspiravit in fa ciem ejus spiraculum vitæ “. Iterum dicit Audivi vocem tuam deambulantis in paradiso 85. › At cuin Deus manibus careat, utpote incorporeus, quomodo accepit pulverem, et cum os non ha beat, quomodo insulavit in faciem ejus spiracu lam vitæ? Et cum nec pedes nec linguam habeat, quomodo vocem ejus deambulantis audivit, ti muitque Adam? Num animadvertis divinas Scri pturas fide simplici, absque omni curiositate ac cipiendas esse? Quia si locum dederis Salane s fen. 11, 7, 6 Gen. ut, 10. ut menti tuæ curiositatem et infidelitatem injiciat, non omittet quo minus de ipso etiam Deo scandala et offensiones immittat. Moneo igitur ut doctrinam quoque de corporum resurrectione pura et sincera fide amplectamur, confitentes quia ‹ venit hora, et nunc est, quando mortui audient voceni Filii hominis, et resur Lego Videtur hic deesse tale quid De substantia animæ tam rationalis quam irrationalis, vide Conimbricenses ad libros De anima. Similis est questis 113, ad auliocl.
col. 727–728page 209 of 270
PG 89:727• Α ται ο Εἰ γὰρ πιστεύσομεν, αὐτὸν παντοδύναμον εἶναι, πάντως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὸν ἄνθρωπον ἀγαγών, εὐκοπώτερον τὸ πλάσμα τὸ ὑπ' αὐτοῦ πλα σθεν, καὶ διὰ θανάτου διαχυθέν, ἀναπλάσαι καὶ ἀνακαινίσασθαι δυνήσεται. Εἰ πιστεύομεν, καθὼς εἶπεν ὁ Δαβίδ, ὅτι ἐν τῇ χειρὶ τοῦ Θεοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, ὅπου δ' ἂν καὶ ἀπέλθῃ τὸ σῶμα, καὶ διαλυθή, κἂν καταβρωθῇ, ἐν τῇ χειρὶ τοῦ Θεοῦ ὑπάρχει καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸ πῦρ, καὶ τὰ θηρία, καὶ ἐξάγει ἐξ αὐτῶν τὸ σῶμα, ὃ ἔλαβον, καὶ ἔφαγον, καὶ ὁ κατ έπιον, καὶ 8 κατεπόντισαν. Οὐ γὰρ εἰς ἀπώλειαν ὑπάγει τὸ νεκρούμενον τὸ σῶμα· ἀλλὰ κἂν ὑπὸ μυρίων ἢ ἄλλων αἰτιῶν ἀναλωθῇ, εἰς τὰ τέσσαραστοιχεῖα, ἔθεν συνέστηκεν, ἐκεῖ καὶ ἀπέρχεται, τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὸ τοῦ ἡλίου τὸ θερμὸν, καὶ εἰς τὰ ὕδατα τὸ ὑγρὸν, καὶ εἰς τὴν γῆν τὸ ξηρόν· καὶ ὡς ἐν παραθήκῃ τινὶ ἐν αὐτοῖς ἀπόκειται, καὶ φυλάττεται ἕως τῆς ἡμέρας τῆς ἀναστάσεως, ἐν ᾗ δύνα μις τοῦ Θεοῦ ἐξ αὐτῶν αὐτὸ πάλιν ἀνίστησι, καθὰ καὶ ἀπ' ἀρχῆς ὅτε αὐτὸ πεποίηκε. Καὶ ὅπως ἐκ φυσικής τινος ἀκολουθίας πείσω, ὅτι εἰς τὰ στοιχεῖα ἀναλύεται καὶ διαιρείται τὸ ἀπο θνήσκον σῶμα, ἄκουσον. Τὸ ζωτικὸν καὶ ζωοποιόν στοιχεῖον καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοις, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἐν παντὶ ἐμψύχῳ κινουμένῳ τὸ αἷμά ἐστι, τοῦτ' ἔστιν ἡ θερμὴ τοῦ πυρὸς τοῦ στοιχείου ἐνεργητικὴ κίνησις· ἐν μὲν τοῖς ἀλόγοις δεσμοῦσα, καὶ συνέχουσα, καὶ κινοῦσα τὰ τρία στοιχεῖα. Καὶ διὰ τοῦτο ὡς δεσμοῦ τυγχάνοντος τοῦ αἵματος, ἐὰν κε νωθῇ καθ' ὑπερβολὴν, εἴτε ἐκ τοῦ ἀνθρώπου, εἴτε ἀπὸ παντὸς ζώου, εὐθέως ἀποθνήσκει τὸ ζῶον, και ο ἄνθρωπος· κἂν δὲ μὴ κενωθῇ, ἐξέλθῃ δὲ ἡ θερμή καὶ ζωτικὴ αὐτοῦ κίνησις καὶ ἐνέργεια, ὁμοίως εύθέως ἀποθνήσκει. Ὅτι δὲ τὸ θερμὸν στοιχεῖόν ἐστι τὸ ζωτικὸν, πειθέτωσάν σε τὰ τῶν ὀρνίθων ὡὰ διὰ της θάλψεως ζωοποιούμενα. Ομοίως καὶ ὁ λέβης τοῦ ὕδατος διὰ τοῦ πυρὸς ἀναζῶν καὶ κινούμενος, καὶ φωνήν τινα τῇ βράσει ποιούμενος. Αἱ γὰρ θείαι Γραφαι, καὶ ὁ Κύριος πρὸς τὴν Σαμαρείτιδα, ύδωρ ζῶν τὸ κινούμενον καὶ ἐξαλλόμενον καὶ ἡγοῦν ὄνο μάζουσι. Καὶ τάχα διὰ τοῦτό φησιν ὁ Θεὸς τῷ Θεῷ, ὅτι ο Παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Ὁ Ἐπειδὴ πᾶσα πηγή μιμεῖται τὴν ἡμετέραν ζωὴν, καὶ τὸν θάνατον, και τὴν ἀνάστασιν. Τίκτεται μὲν γὰρ τὸ τῆς πηγής ὕδωρ, ὥσπερ νήπιον ἐν σκοτεινοῖς γαστρὸς τῆς ἀδύσ 14. σου, διαλυόμενον καὶ εἰς φῶς προερχόμενον, κα κινούμενον, καὶ φωνὴν εὐθέως ἀφιέμενον. Εἶτα ἐν λέβητι ἀντλούμενον, ὥσπερ μέλος τεμνόμενον, εὐθέως γίνεται νεκρούμενον, καὶ μὴ κινούμενον, μηδὲ φωνήν τινα ποιούμενον. Ἐπὰν δὲ τὸ πῦρ ὑπὸ τὸν λέβητα ὑποβάλης, ὡς ἂν ἴδια τοῦ θερμοῦ στοιχείου ψυχούμενα, εὐθέως εἰς τὸ πρότερον αὐτοῦ τῆς πηγῆς σχῆμα επανέρχεται, ἀναζῶν καὶ ἀναπηδῶν, καὶ φως νὴν ἐν τῷ ἀναζὴν ἀφιέμενον. Ωσαύτως καὶ τὰ φυτά, καὶ τὰ δένδρα, καὶ πᾶν σπόριμον, ἐὰν μὴ διὰ τῆς ΝΟΤΑ.
gent ". . Nam si credimus eum omnipotentem esse qui hominem ex nihilo ad esse eduxit, facilius utique figmentum quod finxit, quodque mors alisjecit, refingere et reparare poterit. Si credimus in manu Dei esse fines terræ, prout David canit 87 quocunque corpus deferatur, imo licet dissolvatur, exuratur, devoretur, semper in manu Dei sunt et aqua, et ignis, et bestiæ, ex quibus educit corpus, quod acceperunt, comederunt, devorarunt, et submerserunt. Non enim in perditionem abit corpus morti datum; sed licet a mille animalibus aliisve causis consumatur, in quatuor clementa, ex quibus constat, resolvitur, hoc est, in calorem calor, in aquam humor, in terram siccitas; et in his elementis velut in deposito quodam asservatur et custoditur corpus usque ad diem resurrectionis, quando potentia Dei ex ipsis illud iterum excitabit, quemadmodum fecit et ab initio, quando illud condidit. Et ut physico quodam argumento ostendam corpus exanime in elementa discedere, animum adverte. Vitalo et vivificum elementum in brutis, in hominibus et in omni animato quod movetur, est sanguis, hoc est calida et operatrix motio elementi ignis; in brutis colligans, 393 continens et movens tria reliqua elementa. Cumque sanguis vinculum sit, hinc evenit ut, si nimium effundatur vei evacuetur, sive ex homine, sive ex quocunque alio animali, confestim moriatur animal. Si vero non effundatur, effluat vero calida et vitalis ejus motio et operatio, similiter animal vitam finit. Porro calorem esse elementum vitale, fidem tibi faciant volucrum ova, quæ fotu calido excludun - tur et vivificantur. Lebes quoque plenus aqua, subjecto igne quasi reviviscit et movetur, et bulliendo vocem quamdam edit. Divina insuper Scriptura, ubi de muliere Samaritana agit ", aquam vivam appellat illam,´ quæ movetur, et exsilit cum somita. Ob hoc forte Deus ad Deum dicit : Quoniam apud te est fons vitæ "., Omnis enim fons vitam, mortem et resurrectionem nostram imitatur. Nam fontis aqua nascitur, velut infans, in tenebroso quasi utero abyssi; quæ, ubi maturum tempus advenit, in lucem progreditur, movetur, D statimque vocem emittit. Postea cum in caldariam imponitur, velut membrum amputatum, subito amissa motione emoritur (84). Αt ubi lebeti ignem subjeceris, quasi proprium sit calidi elementi animatum reddere, absque mora ad habitudinem quam ad fontem habebat revertitur; reviviscit enim et subsilit, vocemque dum reviviscit, emittit. Similiter plante, arbores, et omnia quæ seminantur, si a solis calore non foverentur, nec radices mitterent, nec vita donarentur. Quod si in lucem se Joan. v, 28. * Psal. xciv, 4. ss Joan. 1V, * Psal. xxxv, 10. (84) Simile quid invenies quæst. 134, ad Antioch. S. ANASTASII SINAIT.E
col. 729–730page 210 of 270
PG 89:729ηλιακής θέρμης καταθαλφθῇ, οὐ ῥιζον, οὐδὲ ζωογο- Α νεῖται. Εἰ δὲ εἰς φῶς προέρχεται, οὐδὲ γονὴν ἐργάζεται. Καντεῦθεν ὁ χειμών διὰ τοῦ ψυχροῦ στοι χείου, τὴν ἀκαρπίαν μὲν τοῖς φυτοῖς, τὴν ἀγονίαν δὲ καὶ ἀτεχνίαν τοῖς ζώοις ποιεῖ· ἐν οἷς τρόπῳ τινὶ μιμεῖται τὴν τοῦ θανάτου κατήφειαν. Υποχωρεῖ τῷ ψύχει ή τρυγών, καὶ κρύπτεται ἡ χελιδών, σιγᾷ ἡ ἀηδών, καὶ ὡς ἐν τάφοις τισὶν, οὕτω τοῖς ἐνσωμάτοις ταμείοις οἱ ἄνθρωποι κατακρύπτονται, πρὸς τὴν Θέρμην, ὥσπερ πρὸς ζωὴν καταφεύγοντες· καὶ τῆς χωριζομένης τοῦ ἡμετέρου σώματος, διὰ τῆς ἀποψύξεως καὶ ὑποχωρήσεως τῆς τοῦ αἵματος θερμότητος, ο χωρισμὸς τῆς ψυχῆς γίνεται. Διόπερ ἐὰν ἀνασχέσῃς τὸ νεκρωθεν εὐθέως σῶμα, χολὴν μὲν, καὶ χυμόν, καὶ φλέγμα ἐν αὐτῷ εὑρή σεις· αἷμα δὲ οὐδαμῶς. Πρῶτον γὰρ τὸ θερμὸν στοι χεῖον ὑποχωρεῖ ἐκ τοῦ σώματος· δεύτερον τὸ ὑγρόν, καὶ τρίτον τὸ ψυχρόν· λοιπὸν, οὐκ ἀπομένει ἐν τῷ τάτῳ καὶ ἐν τῇ γῇ, εἰ μὴ τὸ ξηρόν, τοῦτ' ἔστιν ὁ χούς, ἂν ἔλαβεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τῆς γῆς. Ἡ γῆ μόνον τὸ ἴδιον αὐτῆς κρατεῖ. Τὰ δὲ ἄλλα τρία στοιχεῖα, εἰς τοὺς ἰδίους τόπους ἀπέρχονται· τὸ θερμόν, εἰς πῦρο τὸ ψυχρόν, εἰς τὸν ἀέρα· τὸ ὑγρὸν, εἰς τὰ ὕδατα. ὑπηνίκα γοῦν ἡ ἀνάστασις γίνεται, συντρέχουσι κελεύσει Θεοῦ τὰ στοιχεῖα πρὸς ἑαυτά. Πάλιν ὁμοίως καὶ ἡ ψυχὴ ἔρχεται ἐν αὐτοῖς, καὶ ἀνίσταται ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος. Οταν οὖν δισταγμός τίς σοι περὶ ἀναστάσεως γίνηται, ὁρῶντός σου τὸν χοῦν τὸν ἄψυχον ἐν τῷ τάφι, καὶ διαποροῦντός σου, πῶς ἡ σποδός αὕτη ἡ σ οικτρά δύναται γενέσθαι ἔμψυχος, ολόκληρος ἄνθρω. πος· εὐθέως ἀπόβλεψον εἰς αὐτὸν, καὶ ὄψε: ἐν σοὶ τὸν τύπον τῆς τῶν σωμάτων ἀναστάσεως ἤδη γεγενημένον. Πόθεν γάρ, εἰπέ μοι, σὺ ἀνέστης, καὶ ὁλόκληρος ἄνθρωπος γέγονας; οὐκ ἀπὸ σπορᾶς οἰκτρᾶς, καὶ ῥυπαρᾶς, καὶ μικρᾶς, ὥσπερ ἐκ τάφου ἐκ μήτρας δυνάμει Θεοῦ ἀνέστης; Εἰ δὲ τὸ ἄψυχόν σε τῆς κόνις * τῶν σωμάτων εἰς ἀπιστίαν περιβάλλει, φά σκοντός σου, Πῶς τὸ ἄψυχον ἀναγεννᾶται ἔμψυχον; Έχεις περὶ τούτου ἀπ' αὐτῆς τῆς κοσμοποιίας μέχρι καὶ νῦν πολλὰς ἀναστάσεως γεννήσεις ἐξ ἀψύχων ἐμψύχους οὖσας. Αψυχος ὁ ἥλιος, ἀλλ' ἐξ αὐτοῦ, ὡς πολλάκις εἶπον, προέρχεται ἡ τῶν σωμάτων πάνε των έμψυχος κίνησις. Αψυχα τὰ ὕδατα, ἀλλ' ἐξ αὐτ τῶν καὶ γέγονε, καὶ γίνεται ἕως νῦν ἐμψύχων ζώων γέννησις, καὶ πετεινῶν ἀνάπτησις καὶ ἀνάστασις. Αψυχός ἐστιν ἡ γῆ, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς γέγονε πάντων εμψύχων κτηνῶν καὶ ἑρπετῶν ἡ ἀνάστασις. "Αψυχός ἐστι ὁ ἀὴρ, ἀλλὰ μέχρι νῦν τίκτει ἔμψυχον ζωύφιον, πετεινῶν ἀνάστασιν. Λοιπὸν πρὸς τὰς τ[οι]αύτας πάσας τὰς ἐξ ἀψύχων εμψύχους ἀναστάσεις ἀποβλέπων, πίστευε δυνάμει μόνῃ Θεοῦ, καὶ τῆς γῆς ἀψύχου σιν. Ο γάρ βουλήσει, καὶ λόγῳ μόνῳ, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι συστησάμενος τὰς ἀσωμάτους τῶν ἀγγέλων δυνάμεις, καὶ οὐρανὸν καὶ γῆν, καὶ θάλατο ταν, καὶ πᾶσαν τὴν ὁρατὴν καὶ ἀόρατον κτίσιν, surrectionis et regenerationis animatorum ex in- VARIÆ LECTIONES. κόνεως, καὶ σαρκὸς ἔμψυχον γίνεσθαι τὴν ἀνάστα ο κόνεως.
prodeant, neque fractum, neque semen ferre μας. sunt. Hinc hiems per frigidum elementum infe- | cunditatem plantts, et animalibus sterilitatem adducit; quibus quadamtenus mortis tetram mastitudinem et obscuritatem imitatur. Cedit frigori turtur, hirundo occulitur, silet luscinia; et homines, ceu in sepulcris, ita suis in hibernaculis latitant, et ad calorem velut ad vitam confugiunt; cumque vita a corpore nostro per refrigerationem et recessum caliditatis quæ est in sanguine sejungitur, animæ itidem separatio exsistit. Quapropter, si jamjam mortuum corpus aperias, choleram quidem, succum et phlegma in ipso invenies; sed nequaquam sanguinem. Primo enim calidum elementum ex corpore abscedit, deinde humidum, tertio frigidum : nec tumulo et terre aliquid præter siccum relinquitur, hoc est, pulvis quem Deus ex terra accepit. Sola terra quod suum est recipit. Alia tria elementa ad propria loca 394 abeunt : calor in ignem, frigidum in aerem, humidum in aquam. In resurrectione igitur convenient elementa jussu Dei in unum, et ipsa itidem anima cum iisdem copulabitur, resurgetque totus et integer homo. Quando igitur dubitatio suboritur tibi aspicienti exanimem limum et terram in sepulcro, ambianimari, integerque et solidus homo elici queat, statim oculos ad teipsum verte, videbisque in te imaginem quamdam venturæ corporum resurreclionis jam præcessisse. Unde enim, cedo, tu surrexisti, et integer homo efectus es? nonne ex vili, sordido et exiguo semine formatus, ex ulero, tanquam ex sepulcro, virtute Dei, prodiisti ? Cate rum, si te a fide et ab assensu abducit quod pulvis sit exanimis, dictitesque : Quomodo id quod exanime est producit id quod anima præditum est? si circumspicere velis, multa a condito mundo reanimatis exempla reperies. Sol inanimatus est, et tamen ab ipso procedit, ut sæpius dictum, om- Bisque quomodo cinis ille miserabilis vivifcari, D nium corporum animata motio. Inanimes sunt aquæ, et tamen ex illis et olim, et etiamnum nata sunt et nascuntur varia animalia, et yolucres in altum subvolantes, et quasi resurgentes. Inanimata est terra, el tamen ex illa omnia jumenta et reptilia surrexerunt. Inanimatus est aer, nihilominus ad hoc usque tempus animatam avium resurrectionem nobis exhibet. Consimiliter ad alias ex inanimatis animatas resurrectiones oculos vertens, crede, sola virtute Dei, ex tuo etiam inanimato pulvere et carne animatam resurrectionem fore: qui enim sola voluntate soloque verbo ex non esse ad esse omnes incorporeas angelorum virtutes, QUESTIONES.
col. 731–732page 211 of 270
PG 89:731et in mundo degens, absque intermissione oret. Non intellexit hoc Apostolus de sola oratione Unde et qui fit ut sape apud Christianos plures quam Iræc responsio non placet omnibus. Ego arbitror ab aere pendere testantur Aulesii, a quorum requibus et generis origo sana est, quique in soli- Audi quid Christus de quibusdam obsessis dicat: Τι ἐστι τὸ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι; Οὐ γὰρ Οι πάντως περὶ τῆς διὰ λόγου προσευχῆς τοῦτο κατὰ Θεὸν διακονίας, οὗτος ἀδιαλείπτως προσεύχε ἐκ γένους, καὶ ἐξ ἀέρων ἐρημικῶν καὶ ξηρῶν τυγγά λούς, καὶ λεπροὺς καὶ δαιμονιῶντας ἔχουσι; καὶ • Τὸ γένος τοῦτο οὐκ ἐξέρχεται, εἰ μὴ ἐν προσευχή μόνῳ καὶ ἐπιτροπῇ ἀναστήσει καὶ ἀναπλάσει καὶ τὰ τῶν νεκρῶν σωμάτων, οἴῳ τρόπῳ κελεύει, ὡς αὐτὸς μόνος Δημιουργὸς αὐτῶν ἐπίσταται. Α πολλῷ μᾶλλον εὐκολωτέρως καὶ ἀκωλύτως, λόγῳ δυνατὸν ἀνθρώπῳ, οἴκου καὶ τέκνων ἐπιμελουμένῳ, καὶ ἐν κόσμῳ διάγοντι, ἀδιαλείπτως ὁ ᾿Απόστολος εἴρηκε, καθὰ καὶ ὁ Χριστός φησιν, ὅτι ι Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾽ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. . Αλλ' ὁ διηνεκῶς τὰ καλὰ ἐργαζόμενος, εἴτε εἰς εὐποιίας, εἴτε καὶ ἄλλας ται. Καὶ γὰρ καὶ ἐν κλίνῃ, καὶ ἐν ὁδῷ, καὶ ἐν τρα πέζῃ, καὶ ἐν ἀγορᾷ, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ, δύναται Δ. Πόθεν ὁρῶμεν παρ' ἡμῖν τοῖς Χριστιανοῖς ὑπὲρ ἄλλα τινὰ ἔθνη άπιστα, πολλούς πολλάκις κολοβούς, καὶ ποδαλγούς, καὶ λεπρούς, καὶ ἐπιληπτικούς, καὶ ἄλλαις τισὶν νόσοις κατ Τινὲς μὲν ἔδοξαν περὶ τούτου, ὅτι ὡς ἀγαπῶν ἡμᾶς ὁ Θεὸς, τὰ τοιαῦτα πάθη συνεχώρησεν ἡμῖν. Αλλ' οὐ πᾶσι δεκτή ἐστιν ἡ τοιαύτη ἀπολογία. Οὐκ οὖν ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι καὶ ἐκ γένους, καὶ ἐξ ἀέρων, καὶ ἐκ διαίτης πολυποικίλου καὶ καθύγρου, καὶ πολυοινίας, καὶ πολυφαγίας. Καὶ ὅτι μὲν εἰσὶν ἀέρες τοιούται, δηλοῦσιν Ἀηλείσιοι ', μηδέποτε ποδαλγὸν ἔχον τες. "Οτι δὲ ἔστι καὶ δίαιτα τροφῶν καὶ ποτῶν να σοποιός, μαρτυρεῖ τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ τρυφηλῆς καὶ πολυκρέου, καὶ πολυσίνου καὶ πολυζώμου διαίτης ὑπάρχοντες, λοιπὸν δὲ, καὶ νοντες, οὐ τοσούτους ἀσθενεῖς, ποδαλγούς, καὶ κυλο ἕτερα δὲ πλεῖστα ἔθνη εἰσὶ καὶ εἰδώλοις λατρεύοντα καὶ οὐχ, ὡς ἔτυχε, τὰς τοιαύτας νόσους ἔχοντα, διὰ τὴν ξηρότητα καὶ ἀέρων εὐκρατῶν καθαρότητα. 'Αλλ' ἴσως ἐρεῖς, Τί οὖν ; ἔστι ἐκ τρυφῆς και στι τάλης, καὶ ἄλλων ἐδεσμάτων ἐπιληπτικοὺς καὶ δαιμονιῶντας γενέσθαι; Περὶ τούτου ἄκουσον τοῦ Χριστοῦ λέγοντος περί τινων δαιμονιώντων, ότι καὶ νηστεία. » Οὐκοῦν ἐὰν ἐκ νηστείας εξέρχεται πολλάκις, καὶ ἐκ σπατάλης, καὶ ἐκ τρυφῆς, καὶ ἐτέρων σωματικῶν αἰτιῶν εἰσέρχεται, κατά Θεοῦ συγχών ρησιν. Καὶ γοῦν πρὸ ὀλίγου χρόνου τῆς ἁλώσεως S. ANASTASII SINAITE QUESTIO XCIII. Quid est indesinenter orare? Neque enim fieri potest RESPONSIO. orat qui indesinenter aliquid boni operatur, sive QUESTIO XCIV. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΓ. προσεύχεσθαι. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. καρδία προσεύχεσθαι. ΕΡΩΤΗΣΙΣ εχομένους ;
calum, terram, mare, et omnem tam aspectabilem quam inaspectabilem creaturam eduxit, multo facilius, et absque ullo impedimento, solo verbo et arbitrio excitabit et reformabit corpora mortuorum, eo modo quem ipse communis omnium Conditor perspectum habet, ut homo rei familiaris et filiorum cura districtus, quæ vocc perficitur. Nam et Christus ait : « Non omnis, 395 qui dicit mihi : Domine, Domine, introibit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem ejus qui misit me . . Sed ille perpetuo id fiat beneficentia in egenos, sive aliqua alia Deo mensa, in foro, et in omni loco cor preces concipere potest. apud infideles inveniantur manci, podagrici, leprosi, epileptici, aliisque morbis distenti? Aliquibus visum est Deum hæc mala nobis im- C mittere ex peculiari erga nos amoris affectu. Sed hæc talia contrahi ex semine et sanguine, ex aere, ex varia nimiumque humida victus ratione, ex vinolentia, ex voracitate. Et hos morbos etiam gione podagra perpetim exsulat. Victus quoque rationein parere morbos, Judæi docent; nam et ipsi deliciis, vorandis carnibus, potandis vinis, et corporibus saginandis dediti erant. De cætero, tario et sicco acre degunt, pauciores infirmos, podagricos puta, claudos, curvos, leprosos, et a dæmone obsessos habent. Sunt et idolorum cultores non pauci qui his morbis careant propter siccitatem, et aeris temperati puritatem. Forte dicas Num quis ex delicata vivendi ratione et ex esculentis ac poculentis in morbum caducum incidere et energumenus fieri potest? Hoe genus dæmoniorum non exit, nisi in oratione et jejunio . . Igitur, si demon jejunio sæpe expellendus est, sequitur eumdem permissu Dei ob voluptates, delicias, gulam, aliasque corporales causas in hominem ingredi posse. Cum consentanea actione. Nam et in lecto, in via, in Matth. xvu, 20; Marc is, 28 • Matth. vn, 21. οι * forte Αυλήσιοι. VARIE LECTIONES.
col. 733–734page 212 of 270
PG 89:733Κύπρου παραγενόμενός τις φιλόσοφος καὶ ἰατρὸς σοφιστὴς, ἐν τῷ μαρτυρίῳ τοῦ ἁγίου Επιφανίου, καὶ θεωρήσας τὸ πλῆθος τῶν πασχόντων, ἔλεγε· Δύνασθε τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ διὰ διαίτης τινὸς καὶ διά τινων καθαρσίων καὶ ἀφαιμάξεων ἰάσασθαι, καὶ δὴ κατὰ κέλευσιν τοῦ ἀρχιεπισκόπου ἐπιχειρήσας τοὺς πλείους Τάσατο. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΕ. Πάνυ πολυζήτητον παρὰ πᾶσιν ἐστι τὸ, Πόθεν ἐξ αὐτῆς τῆς γεννήσεως καὶ νεαρᾶς ἡλικίας εύ ρίσκονται φυσικῶς πραεῖς; ἄλλοι ὀργίλοι; ἕτεροι φιλόδιοι καὶ πόρνοι; ἄλλοι μισογύναιοι καὶ ἐγκρατεῖς; καὶ εἰσί τινες πάλιν φύσει εὐμετάδοτοι; οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ςυσικῶς τι νες εὑρίσκονται ευνούστατοι, καὶ διανοητικοί; ἄλλοι δὲ νωθροί, ἀνόητοι, καὶ ἑξῆς; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Περὶ τούτου εἴρηται μὲν ἡμῖν ἐν ἰδιωτικῷ πονή ματι, ἐν ᾧ ἀρξάμενοι ἀπ' αὐτῆς τῆς τοῦ ἡλίου ἀνα τολῆς τὰς χώρας, καὶ μέχρι τῆς δύσεως, καὶ πάλιν ἀπ' αὐτῆς δὴ κύκλῳ μέχρι τοῦ βοριά, καὶ καθεξής, καὶ ἕως αὐτὴν τὴν ἀνατολήν, ἐδείξαμεν, ὡς ὅτι οὐχ ὁ Θεός ἐστιν ὁ ποιῶν τόνδε τὸν ἄνθρωπον σώφρονα, Στερον δὲ πάλιν πόρνον· οὐδὲ μὴν τοῦτον μὲν ὀργ! λον, τὸν δὲ ἄλλον μακρόθυμον· ἀλλὰ γένη τινά εἰσι, καὶ κράσεις χωρῶν, καὶ τόποι, καὶ στοιχείων, καὶ αέρων, καὶ καιρῶν τροπας, καὶ παραλλαγαί. Λοιπὸν δὲ καὶ αἰτίαι φυσικαί, καὶ τοῖς στοιχείοις του σώμα τις παρακολουθοῦται, δι᾿ ὧντινων καὶ τροπῶν καὶ αὐτῶν καὶ καιρῶν καὶ κράσεων ἐὰν εὑρεθῇ πλημ μύρα του θερμοῦ στοιχείου ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς συλλήψεως τοῦ βρέφους, γίνεται τὸ τικτόμενον θερμής κράσεως, καὶ φιλόβιον, καὶ εὐμετάδοτον. Εἰ δὲ πάν δεν τῇ κινήσει τοῦ ψυχροῦ στοιχείου ή σύλληψις για νεται, ἀγνοτέρας έξεως καὶ ψυχροτέρας τὸ γεννώμε ναν εὑρίσκεται. Ομοίως λοιπὸν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δύο στοιχείων· τὸ μὲν ξηρόν, μηνιαστὴν, καὶ πικρόν, και νηφάλιον, καὶ δεινὸν ἀποτίκτει ἄνθρωπον· τὸ δὲ ὑγρόν, νωθρὸν, καὶ ὑλαῖον, καὶ γαστρίμαργον, καὶ ξυπαρόν. Ἐὰν γὰρ θείᾳ κελεύσει εἴπωμεν γεννώμε του και γινόμενον τοῦτον μὲν τὸν ἄνθρωπον πίνη μῖν· οὐ μόνον δὲ, ἀλλ᾽ οὔτε ὁ σώφρων ἄνθρωπος ἄξιος εὑρεθήσεται μισθοῦ Ο γὰρ Θεὸς ἐποίησεν αὐτὸν σώφρονα· οὔτε μὴν ὁ πόρνος, ἢ ὁ ὀργίλος Εξις ἐστι κολάσεως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τοιοῦτος γενόμε ας. (Δεν τὰ τοιαῦτα ἐκ φύσεως, ή φρόνησις καὶ ἡ σωφροσύνη, ἃ οὐκ ἀρεταὶ λέγονται ὑπὸ ἁγίων Πατέ ρων, αλλά φυσικά προτερήματα καὶ πλεονεκτήματα,
paulo ante captam Cyprum philosophus qui dam et medicus ad oratorium seu ecclesiam sancti Ephiphanii venisset, vidissetque ingentem agrorum multitudinem: Potestis, aiebat, Deo adjuvante, curari per recte institutam diætam, per purga tiones quasdam, et per sanguinis missionem; rem que jussu archiepiscopi aggressus, multos optatæ sanitati restituit. Vulgatissima et apud omnes tritissima quæstio est, qui fiat quod alii a primo suo ortu et ab infantia sint natura sua mites, alii iracundi, alii vitæ hujus amatores et scortatores, alii mulierum osores et continentes, alii natura sua liberales. Nec hoc solum, sed et alios naturaliter sagacissimos et so lertissimos videmus, alios vero stolidos et stupi dos, etc. De hoc argumento disputavimus in commenta rio proprio, in quo pervagati regiones quæ sunt ab ortu solis usque ad occasum, et ab hoc ad septentrionem, et rursus in orbem usque ad orien tem, ostendimus Deum non esse qui facial hunc hominem temperantem, illum fornicatorem; hunc iracundum, alium longanimem et patientem; sed hoc in qualitatibus et temperamento regionum, elementorum, aeris, et in temporum mutatione ac varietate positum esse. Quin et causæ physica sunt quæ corporis elementa comitantur, ex qua calidum elementum abundet et exsuperet, effi cietur infans temperamenti calidi, vitæ amans et liberalis; si conceptio fiat, frigido elemento domi nante, id quod nascetur frigidioris et castioris com plexionis seu constitutionis erit. Eadem de duobus rum causarum concursu, si tempore conceptionis aliis elementis ratio est. Nam siccitas efficit ho minem iracundum, amarulentum, sobrium, acrem; humiditas pigrum, segnem, materiae immersum, voracem et sordidum. Quod si dicamus hunc di vino nutu natum et factum esse improbum, non solum iste, sed et temperantiæ studiosus a mer cede excludetur; nam Deus fecit illum temperan tem: sed nec scortator neque iracundus pœnam merebitur, quandoquidem talis a Deo conditus est. Unde prudentia et temperantia a natura sunt; quæ a sanctis Patribus non vocantur virtutes, sed na turales quædam prærogativæ et præcellentiæ, quas vanissimi astrologi ex astrorum situ et motu ho minibus obvenire nugantur. Sed, ut prius dixi, co Capta est Cyprus a Saracenis anno 7 Con stutis imper., qui est Christi 617 (Histor. Miscell. lib. xix). Similis questio ad Antioch. 118. Non recte hoc. Natura enim ad temperan tiam reliquasque virtutes propensa, vere a Deo est; quia omne dulum optimum et omne donum perfectum a Deo est, teste sancto Jacobo (1, 17), tametsi ne Bandam non est, caeli et regionis constitationem non parum ad id conferre. Mercede dignus est temperans, quia, licet talis a Deo factus sit, libere tamen temperantiam sequitur et amplectitur, a qua, si vellet, desciscere posset. Hinc dignus præmio est. Sic poena dignus est scortator, quia, licet calidiorem naturam sor titus sit, libere tamen fornicatur, et sponte sua in flagitium ruit.
col. 735–736page 213 of 270
PG 89:735QUÆSTIO XCVI. RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ἅτινα οἱ τῶν Ἑλλήνων μωρολόγοι ἀστρολόγοι κατά τὴν ἄστρων κίνησιν ἐμυθολόγησαν τοῖς ἀνθρώποις γίνεσθαι. Ὡς γοῦν προείπον, ἐν ἑτέρῳ πλατύτερον περὶ τούτων εἰρήκαμεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ 19. • Ότι θαμβεῖται πᾶσα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις πολλὰ φοβερὰ καὶ κατάπληκτα ἐπὶ τοῖς θανάτοις τῶν ἀνθρώπων γινόμενα. Διὸ παρακαλοῦμεν, εἰ δυ νατόν, κἂν ἐκ μέρους μαθεῖν, τί δήποτε πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἢ καὶ ἀρχόντων καὶ βασιλέων, πονηροί ὄντες, καὶ πονηρῶν πολλάκις μαθημάτων καὶ αἱρέ σεων καὶ ἀσεβειῶν διδάσκαλοι, πᾶσαν σχεδὸν τὴν οἰκουμένην καταβλάπτοντες, πολυχρόνιοι ἐπὶ πολύ γίνονται, ἐπ' ἀπωλείᾳ ψυχῶν πολλῶν καὶ λαῶν τὸ μακροχρόνιον κομισάμενοι. Ετεροι δὲ εὐσεβεῖς, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν καὶ θερσέβειαν τῷ κόσμῳ κηρύττοντες, καὶ αἴτιοι πολλῶν ψυχῶν εἰς σωτηρίαν γινόμο νοι, ὀλιγοχρόνιοι βιοῦσι, καὶ ἐν νεότητι τελευτῶσι . Αλλοι πάλιν ἐξ Ἑλλήνων βουλευσάμενοι βαπτισθῆς ναι, πρὸ μιᾶς πολλάκις, ἢ δευτέρας ἡμέρας τοῦ βαπτισθῆναι καὶ σωθῆναι, ἐτελεύτησαν ἐν ταῖς ἰδίαις ἁμαρτίαις ἀπελθόντες ἐν γεέννῃ. Ετεροι δὲ ἐπὶ πεντήκοντα ἢ ὀγδοήκοντα χρόνους σημείοις καὶ τέρασε διαλάμποντες, εὐθέως ἀπέθανον ἐν κακοῖς διαλης φθέντες. Καὶ ὁ μὲν δυνάστης δυσσεβής, ἀσθενείᾳ περιπεσών, ἢ ἐν πολέμῳ ἀνελθών, συνετάξατο καθ' ἑαυτὸν, ὅτι εἴπερ ἐὰν μετὰ νίκης ὑποστρέψῃ, ἢ τῆς κλίνης ἐξαναστῇ, κλείει μὲν τὰς ἐκκλησίας, ἀνοί γει δὲ τοὺς τῶν εἰδώλων ναούς· καὶ ὁ ταῦτα βου λευσάμενος έζησε, καὶ τὰ εἴδωλα ήνοιξεν. Ετερος δὲ τύραννος τοὐναντίον συνετάξατο, ὅτι ἐὰν τῆς καβα νης καὶ τῆς νόσου ἀπαλλαγῇ, ἀνοίγει μὲν τὰς ἐχε κλησίας, κλείει δὲ τὰ εἰδωλεῖα, καὶ δίδωσιν εὐποιίας, ἐλευθεροῦ αἰχμαλωσίας· εἶτα καὶ τὴν διατύπωσιν πάντων τούτων τῶν ἀγαθῶν ἔγραψε, καὶ μάρτυρας ἀνατέθεικε· καὶ δὴ οὐκ ἀνέστη, ἀλλ' ἐν ἁμαρτίαις ῶν, ἐτελεύτησε, καὶ οὐδὲν τῶν τοσούτων ἀγαθῶν γέν γονε· καὶ ἕτερα δὲ μυρία τ[οι]αῦτα ἔστι καθ' ἡμέραν είδεσθαι γινόμενα. Διὸ οἱ μὲν Ἕλληνες ἀποροῦνται, ἀπρονόητον εἶναι τὸν κόσμον ἐνόμισαν. Οἱ δὲ πιστοὶ δισταγμὸν πολλάκις τινὰ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοκρισίαν κατὰ ψυχὴν ἔχοντες, τινὶ μὲν τοῦτο ἐξειπεῖν οὐ τολμῶσι μόνον δὲ ὅτι ἔσωθεν ἔσω σκανδαλιζόμενοι τὴν καρδίαν κατακαίονται. ο Ὅτι μὲν νόμος ἐστὶ Γραφικὸς, ὁ λέγων· ο Χαλε πώτερά σου μὴ ἐκζήτει, καὶ ἰσχυρότερα σου μή ἐξέταζε, ο· οἴδαμεν, ὅμως κἂν γέγραπται, ὅτι ο Τα κρίματα τοῦ Θεοῦ ἄβυσσος πολλή. ο 'Αλλ' ἔστι πά λιν ὁ λέγων, ὅτι « Γνωρίζει ὁ Θεὸς δικαιώματα καὶ κρίματα αὐτοῦ τῷ Ἰσραήλ, ο λέγω δὴ τὸν πνευματικὸν κατά Χριστόν. Ἰσραήλ δὲ ἑρμηνεύεται τους ἐρῶν τὸν Θεόν. Οὐκοῦν ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν, δύναται παρ' αὐτοῦ ἑλλαμπόμενος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, μας θεῖν τινα τῶν κριμάτων καὶ μυστηρίων Χριστοῦ· • Τὸ γὰρ Πνεῦμα, φησί, πάντα έρευνα. καὶ τὰ βάθη οι
S. ANASTASII SINAITE piosius de hoc in proprio commentario disputa- A tum est. • Omnes merito mirantur et obstupescunt multa admiranda et stupenda quæ 397 circa mortem hominum contingunt. Quapropter cupimus, saltem aliquatenus, discere quid causæ sit cur multi hominum, etiam principum et regum, qui improbi sunt, et sepe etiam ad improbitatem, impietatem et hæreses allis duces et magistri fiunt, et universo propemodum mundo nocumenta inferunt, ut plurimum ad multos annos vitam prorogent, quorum longaevitas ad plurimorum perniciem redundat; alii autem pietatis, virtutis et religionis præcones, multisque causa salutis effecti, exiguo tempore vivant, et florente ætate moriantur. Rursus alii ex ethnicis baptismum desiderantes, interdum uno vel altero die prius quam salutaribus undis abluerentur, et salutem consequerentur, supremum diem obierunt, et sic peccatis propriis onusti ad inferos abierunt. Alii quinquaginta vel octoginta annis vitam sancte traducentes, et miraculis etiam collucentes, in hæresin vel fornicationem inciderunt, statimque fagitiis adhuc implicati hinc excesserunt. Alius prin-' eeps impius in morbum delapsus, vel in belle constitutus, animo statuit, si ex ægritudine resurgat, vel domum cum victoria revertatur, se Christianorum ecclesias clausurum, et templa idolorum aperturum; et hæc mente proponens convaluit, et idola restituit. Alius vero princeps contrarium decrevit, nimirum se, si a morbo liber evadat, aperturum Christianas ecclesias, occlusurum idolorum delubra, eleemosynas largiturum, et captivos liberaturum; et, quo omnia firmiora sint, testamentum condidit, testesque adhibuit: nec tamen pristinam valetudinem recuperavit, sed peccatis obnoxius animam exhalavit, et nihil eorum quæ bene constituerat, ad rem collatum est. Infinita hujus generis exempla quotidie intueri licet. Quocirca alieni a fide hæsitant, mundum absque Providentia ferri et regi rati : fideles autem de justitia Dei dubitationem quamdam patiuntur, quam nemini patefacere audent, sed tacito sub pectore scandalo gravi sauciantur. › Scripturæ lex et præceptum est : ‹ Altiora te ne quæsieris, et fortiora te ne scrutatus fueris”. Scimus etiam scriptum, e judicia Dei esse abyssum multam. Vicissim tamen non ignoramus illum qui dicit, justitias et judicia sua manifestare Israeli "; » Israeli, inquam, spirituali in Christo : Israel vero, si interpreteris, est mens cernens Deum. Igitur qui Deum videt, potest, Spiritu sancto illustratus, nonnulla judicia et mysteria Christi percipere. Nam Spiritus omnia scrutatur, etiam profunda Dei . . Licet enim dictum sit : • Quis co- Eccli. 11, 22. » Psal. xxx, 7. » Psal. cxLvit, 19. 1 Cor. ", 10.
col. 737–738page 214 of 270
PG 89:737τοῦ Θεοῦ. » Εἰ γὰρ καὶ εἴρηται· « Τίς ἔγνω νοῦν βίου;, ἀλλ' ὁ Παῦλος καὶ οἱ κατὰ Παῦλον λέγουσιν, ὅτι ο Ἡμεῖς νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο καθὰ καὶ Ιερεμίας φησίν, ὅτι οὐ μὴ ποιήση Κύριος πράγμα, ὅπερ οὐκ ἀποκαλύψει τοῖς δούλοις αὐτοῦ προφήταις. Εἰ δὲ τοῖς ἐν νόμῳ ἐδήλου, ὥς φησιν ὁ Δαβίδ, « Τα ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια της καρδίας σου εδήλωσάς μοι, ο πολλῷ πλέον τοῖς ἐν τῇ χάριτι, οἵτινες ἔμαθον, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρ δίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη· οἵτινες καὶ εἰσῆλθον, καὶ ἀνεπαύσαντο, εἰς θεῖά τινα πράγματα, « εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι, ο ὡς μαρτυρεῖ ἡ θεία Γραφή· οἵτινες ἔχοντες σὺν τῷ Πνεύματι καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸν Πατέρα, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν Χριστοῦ τὴν λέγουσαν, ὅτι ο Ελευσόμεθα ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Καὶ πάλιν φησίν, ὅτι « Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψαι. Ἡ Εἰ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς καὶ παντοκράτωρ Πατήρ, τρόπῳ τινὶ πνευματικῷ ἀῤῥήτως ἀποκαλύπτεται τοῖς δι καίοις, πόσω γε μᾶλλον οἱ λόγοι καὶ τὰ μυστήρια τῶν κτισμάτων αὐτοῦ; Εἰ γὰρ τοῖς Ἕλλησι τοῖς ἀξίοις πρὸς ἐπιστροφὴν καὶ θεογνωσίαν, σχεδόν εἰπεῖν, τοῦ οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ ἄστρων, καὶ ἡλίου, καὶ θαλάσσης, καὶ στοιχείων, καὶ σωμάτων, καὶ πνευμάτων, τὸ μυστήριον ἐκ μέρους εγνώρισε καὶ ἀπεκάλυψε αὐτὰ ὁ Θεὸς, πόσῳ γε μᾶλλον τοῖς ἔνοικον αὐτὸν ἔχουσι ; Πολλαὶ μὲν οὖν περὶ τούτων καὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων ἐξ αἰώνων γεγόνασι ζητήσεις τε καὶ διερωτήσεις· καὶ οὐ περὶ τούτων μόνον, ἀλλὰ καὶ τίνος χάριν ἀνὴρ ὅσιος περιπατῶν ἐν ὁδῷ, ἄφνω ἐτελεύτησεν, ἕτερος ἐν βαλανείῳ ὁμοίως τὴν ψυχὴν παρἔδωκεν, ἕτερος ἐν τραπέζῃ τὸ ποτήριον δεξάμενος, σὺν αὐτῷ καὶ τὸ ποτήριον τοῦ θανάτου ἔπιεν· ἄλλη γυνή τίκτουσα, ἄλλη ἐν τῷ θαλάμῳ ἁγνὴ καὶ παρθένος, τῇ ὥρᾳ τοῦ γάμου καὶ τῆς χαρᾶς ἐτελεύτησεν· ἄλλος εἰς ἱερωσύνην δικαίως προχειρισθεὶς, καὶ ψυχὰς δυ νάμενος σώσας, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ νοσήσας ἀπέθανε. Περὶ ὧν ἁπάντων, ὁ μετά πίστεως χωρῶν, χωρείτω, καὶ τὴν λύσιν ἀδιστάκτως κατὰ τὴν Πατέρων διδαχὴν ἀκουέτω. Ει : : Ἐν ἀρχῇ ποιήσας ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πᾶσαν ταύτην τὴν όρω μένην κτίσιν, ἐκ τεσσάρων στοιχείων αὐτὴν παραδόξως κατεσκεύασε, καθὼς καὶ ἤδη προλαβὼν εἶπον, ἐκ πυρὸς, καὶ ὕδατος, γῆς, καὶ ἀέρος· ἐξ ὧν καὶ τὸ σώμα τὸ ἡμῶν καὶ τῶν ζώων σύγκειται. Δέδωκεν οὖν ὁ Θεὸς τούτοις τοῖς τέσσαρσι στοιχείοις, ώσπερ τισὶ στρατηγοῖς καὶ ἠνιόχοις, καθὼς καὶ αὐτὸς βούλεται, διοικεῖν καὶ ἄγειν, κυβερνᾷν τὴν ἐξ αὐτῶν, ὥσπερ ἐκ πατέρων τινών γεννηθεῖσαν καὶ σχεδιασθεῖσαν τῶν σωμάτων φύσιν. Οθεν καὶ ἔστιν εἶδε σθαι ἀεὶ πάντα τὰ ἐπίγεια σώματα, καὶ φυτά, καὶ ζῶα, καὶ ἅπαν ἔμψυχόν τε καὶ ἄψυχον πρὸς τὴν τῶν ἀέρων καὶ τῶν στοιχείων κρᾶσιν ἀγόμενα και ποιούμενα, καὶ μεταποιούμενα, καὶ παλαιούμενα, ἢ
Ku- A gnovit. 398 sensum Domini "?, Paulus tamen et imitatores Pauli dicunt : . Nos sensum Christi habemus "; » quemadmodum etiamn Jeremias Instatur Deum non facturum aliquam rem quam non patefacturus sit servis suis prophetis . **. Porro si his qui sub lege erant manifestavit occulta, Davide canente ‹ Incerta et occulta, cordis tui manifestasti mihi "; › multo magis patefaciet ea illis qui sub gratia degunt; qui didicerunt quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt ; qui ingressi sunt in divina quædam adyta, in quæ angeli desiderant prospi cere, › ut ait divina Scriptura * : qui cum sancto Spiritu Filium quoque et Patrem possident, juxta hanc Christi promissionem: Ego et Pater venie - mus ad eum, et mansionem apud eum faciemus . Nemo cognoscit Patrem, nisi Filius, et cui Filius voluerit revelare *. . Si igitur ipse Deus et omnipotens Pater modo quodam spirituali ineffabiliter justis revelatur, quanto magis iisdem quæ circa creaturas ipsius geruntur patefaciet? Et si olim Græcis hoc beneficio dignis, ad conversionem Deique agnitionem notificavit omnia ex parte quæ ad coelum, terram, astra, solem, mare, elementa, corpora et spiritus spectant, quanto magis hoc beneficium præstabit illis in quibus, ceu indigena, babitat? A condito mundo de his et id genus aliis quæstiones et variæ dubitationes, interrogationes, et controversiæ exstiterunt : nec de his solum, sed et de aliis ut cujus gratia vir sanctus, dum deambularet, subito exstinctus est, alius in balneo exspiravit, alius in mensa, poculo accepto, simul cum illo poculum mortis ebibit ; alia mulier in partu, alia in thalamo inviolata virgo, ipso nuptialis gaudii tempore, animam efflavit; alius sacerdotio initiatus, et multarum animarum lucro destinatus, tertia die, morbo contracto, moritur. De quibus omnibns, qui potest cum fide capere, capiat, et singulorum solutionem ex doctrina sanctorum Patrum audiat. In principio, quando Deus cœlum et terram, mare, et universam hanc aspectabilem creaturam D condidit, ex quatuor elementis eam mirifice coagmentavit, ut prius etiam dictum, ex igne, aqua, terra, æere. Ex quibus etiam corpus nostrum et animalium constat. Dedit igitur Deus his quatuor elementis velut ducibus 399 et aurigis, prout ipsius voluntas fert, potestatem administrandi, agendi, et gubernandi corpoream naturam ex ipsis, velut ex patribus quibusdam progenitam et compactam. Hinc videre est omnia terrestria corpora, plantas nimirum, et animalia, et omnia tam animata quam inanimata, ad aeris et elementorun misturam et temperamentum circumagi, transmutari, senescere, reviviscere, corrumpi. Si de bis dubitas, cedo, unde "1 Cor.11,16; Rom. x1, 34. " I Cor. 11, 16. ** Jerem. xxv, 4, et alibi sæpe. 1, 9. 'I Petr. 1, 12. • Joan. XIV, 23. • Matth. xr, 27. "Psal. L, 8. ' I Cor. QUESTIONES.
col. 739–740page 215 of 270
PG 89:739Α ψυχούμενα, καὶ ζωογονούμενα, ή φθειρόμενα. Γ: εε ἀμφιβάλλειν δοκεῖς τοῖς εἰρημένοις, εἰπέ μοι, πόθεν πολλάκις θανατικὰ συμβαίνει τοῖς ζώοις, καὶ τοῖς πετεινοῖς, καὶ τοῖς ἰχθύσι τῆς θαλάσσης, τοῖς μηδὲν πρὸς Θεὸν ἁμαρτήσασιν ; Οὐκοῦν καὶ τὸ ἀνθρώπινον ἡμῶν τὸ ἐκ τῆς γῆς ληφθὲν σῶμα, ὁμοούσιον αὐτοῖς ὑπάρχον, θνητόν καὶ φθαρτόν, ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων καὶ τὴν σύ στασιν ἔχον, ἐξ ὧν καὶ τὰ ζῶα συνέστηκεν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, θείᾳ καὶ ἀρχεδότῳ προστάξει, ὑπὸ τῶν στοι χείων ώσανεί τινων γεννητήρων αὐτοῦ, λόγῳ Θεοῦ διοικεῖται, καὶ ἄγεται, καὶ αὔξει, καὶ τῇ, καὶ νοσεῖ, καὶ τελευτᾷ. Ζωὴν δὲ καὶ τελευτὴν λέγω τὴν θεία δυνάμει φυσικῶς ἐκ τῆς τῶν στοιχείων ενώσεως καὶ διαιρέσεως συνισταμένην. Τρεῖς γὰρ οἶδα τάξεις λέγειν θανάτου" μίαν τὴν κατὰ κοινοῦ ἰδίῳ, θανάτῳ συνισταμένην· δευτέραν δὲ ὡς τὴν Κορινθίων ποτὲ ἀναξίως κοινωνούντων, καὶ κατὰ θείαν ἀπειλὴν αὐ τοῖς πεμπομένην, οἵαν καὶ εἰς τὸν πρωτότοκον Αία γύπτου, οὐ κατὰ φυσικὴν ἀκολουθίαν ἀέρων ἢ στο: χείων γεγενημένην, ἀλλὰ καὶ κατὰ θείαν ὀργήν. Τρίτην δὲ τὴν τῶν κατὰ ἄῤῥητον κρίμα Θεού κρημνιζομένων, ἢ πνιγομένων, ἢ καταχωννυμένων, ἀδίκων τε καὶ δικαίων, ὡς ἐπὶ τῶν υἱῶν τοῦ Ἰώβ, Ομοίως καὶ ζωῆς δύο είναι διαφορὰς ἐπιστάμεθα. Μίαν μὲν τὴν κατὰ κοινοῦ φυσικῶς, ὡς πολλάκις εἶπον, ἐκ προνοίας Θεοῦ διὰ τῆς τῶν στοιχείων εὐτάκτου καὶ εὐκράτου διοικήσεως συνισταμένην. Ἑτέραν δὲ τὴν Θεοδώρητον, λέγω δὴ τὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαριζομένην, οἷα ἦν Εζεκίου κατὰ τὴν νόσον ζωὴ τῶν πεντεκαίδεκα χρόνων, καὶ ἡ Λαζάρου μετά τὴν ἀνάστασιν, καὶ ἑτέρων τοιούτων. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς πρὸς τούτοις ἐπίστασθαι, ἔτιπερ ὡς δεσπόζων ὁ Θεὸς τῶν ζώων " καὶ τοῦ θανάτου, καὶ τῶν φύσεων, και των στοιχείων, καὶ πάντων, ὅπου μὲν βούλεται, προστίθησι ζωήν. Ὅπου δὲ κελεύει, ἐπάγει καὶ ἐπὶ δικαίους θάνατον, ὥς φησι πρὸς Μωϋσέα· ο Ότι προστεθήτω Ααρών πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ· ἡ καὶ πάλιν αὐτῷ τῷ Μωϋσῃ· • Ανάβηθι εἰς τὸ ὄρος, καὶ τελεύτα. · Ἐμοὶ δοκεῖ. ὅτι ὥσπερ καὶ ὁ Ναβουχοδονόσορ, καὶ Δαβίδ, και ἄλλοι τινὲς πολλάκις πατέρες λαῶν, καὶ ἐθνῶν βασι λεῖς μεγάλοι, πρὸς τὴν τοῦ λαοῦ ἀξίαν καὶ προσθήκας καὶ ὑφαιρέσεις τῶν ἐκ Θεοῦ κομίζονται, πολ λάκις δὲ καὶ δικαίοις τισὶν ἐπὶ πλείω προκοπαὶ διὰ τῆς προσθήκης του χρόνου μέλλουσι, προστίθησιν ὁ Θεὸς ὑπὲρ τὴν φυσικήν ζωήν, τὴν τοῦ σώματος ζωήν. Αλλ' οὐ περὶ τούτων ἡμῖν νῦν τῶν σπανίων ὑπὸ Θεοῦ ἐν τισι προσθηκῶν καὶ ὑφαιρέσεων ζωής καὶ θανάτου ὁ λόγος ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς κατά κοινοῦ ἐν ὅλῳ τῷ γένει τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως ζωῆς τε καὶ θανάτου τῶν ἡμετέρων σωμάτων. Πώς ἔν τισι μὲν χώραις ὑγιεινὰ ταῦτα καὶ πολυχρόνια 21.
fit, ut saepe mortifera lues invadat brula, volatilia et pisces maris, qui nullo peccato sese obstrinxerunt ? Igitur et humanum corpus nostrum, ex terra sumptum, ejusdem cum illis substantive, mortale et corruptibile, ex illis ipsis elementis compositum, ex quibus etiam animalia constant, divino quodam et primævo mandato, ut mihi videtur, ab his clementis, velut a primogenitoribus quibusdam, nutu Dei, administratur, regitur, augescit, vivit, ægrotat, tandem moritur. Vitam vero et mortem appello, quæ divina virtute naturaliter ex elementorum conjunctione vel dissolutione oritur. Cæterum tres species mortis statuo, unam communem et vulga- Β tam, qua plerique defunguntur; alteram spiritua- Jem, qualis erat Corinthiorum indigne communicantium³, quæ ipsis a Deo per comminationem immissa est; qualem subierunt quoque primogenita Ægypti *; neque enim naturali aeris vel elementorum ordine et constitutione, sed ex divina indignatione, mors eis illata est. Tertia est illa quæ inexplicabili judicio Dei tam justis quam injustis aliquando obvenit, dum præcipitantur, suffocantur, vel terra obruuntur ac defodiuntur, prout accidit filiis Job '. Similiter duas vitæ differentias agnoscinus: altera est communis et vulgata, quæ, ut sæpius dixi, Dei providentia, ex elementorum apta et bene temperata gubernatione exsistit; altera est divinitus concessa, singulari munere Dei obveniens, qualis erat Ezechiæ, quindecim annorum vita post morbum, cœlitus impertita, qualis Lazari post resuscitationen ', et quorundam similium. rein Scire enim oportet Deum, tanquam Dominum vitæ et mortis, naturæ, elementorum, et omniuni, interdum, quando et ubi lubet, vitæ vitam adjicere ; et ubi etiam lubet, mortem inferre, justis quoque; prout ad Moysen ait : « Apponatur Aaron ad patres suos 10;, et ad ipsum Moysen : • Ascende in montem, et morere ". » 400 Meo judicio, quemadmodum Nabuchodonosori, Davidi, et aliis quibusdam populorum patribus et gentium magnis regibus, ad populi dignitatem et splendoaccessiones et successiones, incrementa a D Deo obligerunt: ita crebro justis itidem addisiones annorum obvoniunt; nam Deus supra naturalem vitam, vitam corporis apponit. Verum in præsenti non est nobis sermo de raris istis additionibus et subtractionibus, quibus vitam vel producere vel contrahere potest; sed disputatio est de communi vitæ et mortis cursu, cui.corpora omnium ex elementis compacta subjacent : quomodo scilicet nonnullis in regionibus sana et diuturna subsistant; in aliis contra ægrotent, et cxi- #1 Cor. xi, 29, 30. • Exod. sit, 29. " Job. 1, 19. * IV Reg. xx, 6. * Joan. x1, 41. 10 Num. Xs, 11 Num. xxv, 12, 13. Lego ζωων α ζωή. VARIE LECTIONES. S. ANASTASII SINAITE
col. 741–742page 216 of 270
PG 89:741γίνονται, ἐν ἄλλαις δὲ, νοσερὰ καὶ ὀλιγοχρόνια. Πῶς τινὲς τόποι συχνῶς θανατικὰ ὑφίστανται· ἄλλαι δὲ χῶραι ἐθνῶν ἀσεβῶν οὐδόλως θανατικῶν πεῖραν γινώσκουσι. Καὶ πόθεν ἐν τῷ αὐτῷ πολλάκις Ελλήνων, ἢ Βαρβάρων, ἢ πιστῶν γένει τινὲς μὲν πολυτεχνοῦσι, πονηροὶ ὄντες, ἄλλοι δὲ ἀτεχνοῦσι, ἀγαθοὶ ὑπάρχοντες. Καὶ πάλιν τινὲς εὐσεβοῦντες ολιγοχρό. νιοι γίνονται, ἕτεροι δὲ πονηροί, πολυχρόνιοι τελευτῶσι. Καὶ τίνος χάριν οἱ μὲν ἄφωνο: καὶ ἀδιάθετοι ἁρπάζονται καὶ ἐνήσκουσιν· ἄλλοι δὲ, ἐπὶ χρόνον ἀσθενοῦντες, οὐ τελευτῶσι. Καὶ ὅπως σαφεστέρα ή διάγνωσις καὶ ἡ ἀπόδειξις τῶν προκειμένων ζητημάτων Θεοῦ χάριτι γένηται, ὑποθώμεθα πάλιν τινὰ ἢ χώραν ἀσεβῆ καὶ παράνομον τῷ διαβόλῳ λατρεύουσαν, καὶ ὅλως, τί ἐστι Θεός, μὴ γινώσκουσαν, ἀλλὰ λίθοις, καὶ ξύλοις μυσηροῖς, καὶ μύαις ", καὶ πιθήκοις προσκυνοῦσαν καὶ δουλεύουσαν· εἰπέ μοι λοιπὸν σὺ ὁ λέγων προορισμὸν τῆς ζωῆς ἑκάστου ἀνθρώπου προγεγραμμέ την παρὰ Θεῷ πρὸς τὸ συμφέρον, πῶς καὶ διὰ τί τινὲς τῆς ἀσεβοῦς πόλεως ἐκείνης, οἱ μὲν ἑκατον ταετεῖς τελευτώσιν. οἱ δὲ πεντηκονταετεῖς; οἱ μὲν ἄτεκνοι, οἱ δὲ πολύτεκνοι ; οἱ δὲ περιπατοῦντες, Στεροι δὲ ἐπὶ πέμπτῃ πολλάκις, ἢ καὶ δεκάτῃ ἡμέρα ψυχομαχούντες, καὶ ταραττόμενοι, οὕτω τοῦ σώμα τος χωρίζονται; ἄλλοι δὲ εἰρηναίως καὶ γαληνῶς τὴν ψυχὴν παραδιδοῦσιν. Εἰπέ μοι λοιπὸν σύ, πάν των αὐτῶν ἀσεβῶν καὶ πονηρῶν ὄντων, πόθεν τι νὸς αὐτῶν ὑγιεῖς τὸν ἅπαντα χρόνον διῆξαν, οἱ δὲ C κασεροί και πολυπαθεῖς; καὶ οἱ μὲν πολύτεκνοι, οι δὲ ἄτεχνοι; καὶ οἱ μὲν περιπαθοῦντες ἀπέθανον, οἱ δὲ ἐπὶ χρόνον νοσήσαντες; καὶ οἱ μὲν ἑκατοντα ετεῖς, οἱ δὲ διακοσιονταετεῖς; ἄλλοι νήπιοι, καὶ ἔτε ροι θηλάζοντες τοῦ βίου ἐπορεύθησαν; Ο γοῦν προορισμόν ζωῆς χρόνων δοξάζων καὶ λέγων, ἐπ' αὐτοῖς προσκρούει τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ πρόγνωσίς ἐστιν, ὥσπερ οἶν ἔστι, τίνος χάριν, τούτῳ μὲν τῷ εἰδωλολάτρη ἀνθρώπῳ πεντακόσια έτη ζωής προώρισεν, ώς λέγεις, τούτῳ δὲ πάλιν ἑκατόν; τοῦτο δὲ νήπιον καθαρόν καὶ ἀθῶον τῆς πατρικῆς αὐτοῦ εἰδωλολατρείας ἐπΤσιν ἐκ τοῦ βίου; Εἰ γὰρ κατὰ προορισμόν ταῦτα Αλλ' οὐκ ἔστι ταῦτα, μὴ γένοιτο· οὐδέ ἐστι κακού D αἴτιος ὁ Θεὸς κατὰ τοὺς τῶν Μανιχαίων μύθους. Ἐκεῖνοι γάρ φασιν, ὅτι τοῖς μὲν ἀγαθοῖς καὶ δικαίοις ὁ ἀγαθὸς καὶ δίκαιος Θεὸς προώρισε την ζωήν τοῖς δὲ ἀσεβέτι καὶ πονηροῖς ἀνθρώποις ὁ πονηρός, φας, Θεὸς ποιεῖ, καὶ τὴν γέννησιν, καὶ τὸν θάνατο». Ο δὲ ἱερὸς καὶ ἀποστολικὸς διδάσκαλος Κλήμης ἐν τῷ Περὶ προνοίας καὶ δικαιοκρισίας Θεοῦ πρώτῳ λόγῳ τοιοῦτόν τι λέγει· Ὥσπερ δυνατὸν καὶ νῦν ἄνθρωπον πλάττειν ἀνθρώπους κατὰ τὴν προτέραν τοῦ Ἀδὰμ διάπλασιν, οὐκ ἔτι οὕτω ποιεῖ διὰ τὸ περιπατοῦντες. γέγονε, προσωπολήπτης ευρεθήσεται ὁ Θεὸς, ὃς τὸν μὲν καθαρὸν λαβὼν ἀπὸ τοῦ βίου, τὸν δὲ προωρίσας πεντακοσίους χρόνους ζωής, προγινώσκων, ὅτι ἐν εἰδωλολατρεία τους τοσούτους καταναλώσει χρόνους.
QUESTIONES. A guo tempore durent, et quomodo quaedam loca sint sanitati exitiosa, alia vero impiorum incolarum vix quidquam bona valetudini adversumn ferant : qua insuper ratione contingat ut in eodem loco degentes non pauci et Græci et Barbari, impietatis studio dediti, liberis abundent; alii vero pietatis cultores omni prolis solatio destituantur. Item cur nonnulli probitatis studiosi exiguo tempore vivant; alii autem, iique scelerati, vitam ad multos annos prorogent. Ad hac, qua de causa alii vocis expertes, nulloque testamento condito, abripiantur et moriantur; alii autem diuturno morbo conflictati, vitam non finiant. Et, ut disquisitio ac demonstratio propositarum quæstionum dilucidior fat, faciamus esse provinciam ab omni pietate et æquitate alienam, diabolico cultui mancipatam, verique Dei prorsus nesciam, sed lapides, detestanda ligna, muscas et simias adorantemn, cedo age, tu qui singulis terminum vitæ, prout utile est, a Deo præstitui affirmas, quomodo et qua de causa alii ex impiæ illius civitatis indigenis centenarii hinc excedant, alii quinquagenarii; alii sine liberis, alii multa sobole ditati, alii obambulantes, alii crebro quinque vel etiam decem dies cum morte luctati, ægre animam efflent; alii e contrario placide et quiete exspirent. Illud præterea responde, quomodo, cum omnes æque impietatis rei sint, quidam totum vitæ spatium prospera valetudine, alii variis ægritudinibus obnoxii decurrant : et illi quidem multa prole relicta, isti nulla : illi inter ambulandum, isti sat longo tempore decumbentes ; illi centum, isti ducentorum annorum; alii in infantia et matris sub ubere supremum diem obeant. Si enim prænotio seu præfinitio est, cur homini idololatriæ dedito quingentos annos vitæ præstituit, ut tu asseris, alteri centum; hunc vero infantili aetate, et paterni sceleris 401 purum innocentemque ex vitæ hujus statione educit? Nam si hæc ex præfinitione contingunt, Deus erit acceptor personarum, utpote qui hunc illibatum intactumque rebus humanis eximit, alteri quingentos annos admetitur, non ignarus omnes in idololatria consumplum iri. Sed absit ut hæc ita se habeant! Non est Deus auctor malorum, ut Manichæi delirant, qui docent bonis et justis Deum bonum et justum vitæ terminos posuisse, impiis vero et sceleratis Deum malum tam ortus quam mortis effectorem esse. Ce terum sanctus et apostolicus doctor Clemens in primo de providentia et justo judicio Dei sermone, ejusmodi quid scribit : Quemadmodum fieri potest ut et nunc homo formet hominem, eo pacto quo Adam formatus est, id tamen non fit eo quod homini vim generandi homines concesserit, verbis VARIE LECTIONES. * μυίαις. - Interpres legerit
col. 743–744page 217 of 270
PG 89:743ἅπαξ χαρίσασθαι τῷ ἀνθρώπῳ ἀνθρώπους γεννάν, εἰπὼν πρὸς τὴν φύσιν ἡμῶν τὸ, « Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε γῆν, οὕτω, φησί, τῇ παντεξουσίῳ καὶ προνοητικῇ αὐτοῦ δυνάμει, καὶ τὴν τῶν σωμάτων διάλυσιν καὶ τελευτήν, φυσικῇ τινε ἀκολουθίᾳ καὶ τάξει, τῇ τῶν στοιχείων μεταβολή ᾠκονόμησε γίνεσθαι, κατὰ τὴν οὐσιώδη αὐτοῦ θεο γνωσίαν καὶ κατάληψιν. "Ηκουσα φωνῆς ἱερᾶς καὶ τῇ προνοητικῇ αὐτοῦ δυνάμει ὁ Θεὸς οὐσιωδῶς ἐντέθεικε τῇ ἡμετέρᾳ φύσει καὶ τὴν διὰ σαρκός γέννησιν, τὴν ἐκ στοιχείων δυνάμει Θεοῦ συνισταμένην· ὁμοίως καὶ τὴν διάλυσιν καὶ ἀποβίωσιν· οὐχ οὖν ὁπηνίκα ἴδῃς τινὰς ἀνθρώπους ὑπεργηρῶντας ἀσεβεῖς ὄντας, τινὰς δὲ θεοσεβεῖς ὀλιγοχρονίους, μην στοιχείων καὶ ἀέρων φύσιν καὶ κρίσιν ᾠκονόμησεν ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια διοικεῖν, καὶ κυβερνᾷν, κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ῥοπὴν, πᾶσαν τὴν ὁρωμένην κτηνῶν τε καὶ πετεινῶν, καὶ ἰχθύων, καὶ ἀνθρώπων φύσιν, καὶ γέννησιν, καὶ διάλυσιν, καὶ σωμάτων θνησιν. "Οθεν ὁρῶμεν, ότιπερ ἡνίκα περὶ τὸ ὑγρόν στοιχεῖον ἡ πλήθη· ὅτε δὲ περὶ τὸ τῆς γῆς ξηρόν, πίπτουσι τὰ κτήνη. Ἐὰν δὲ τὸ τοῦ ἀέρος ψυχρόν πλεονάσῃ, φθείρει τὰ πετεινά· εἰ δὲ τὸ τοῦ πυρὸς ὑπερζέσει στοιχεῖον, συνειδήσει τοῦ ποιητοῦ τελευτῶσιν ὑπὸ θανατικοῦ ἄνθρωποι δι' αὐτῶν. Διὸ · λοιπὸν τὰς τῶν στοιχείων προνοίᾳ Θεοῦ κινήσεις, καὶ πλημμύρας, καὶ ἐλαττώσεις, καὶ κράσεις, καὶ ποιότητα;, τινὲς χῶραι ἀπείραστοι θανατικών τυγχάνουσι, ξηροτέρων πολλάκις καὶ καθαρῶν καὶ ἀρύπων », καὶ ὑγιοποιῶν ἀέρων καὶ ὑδάτων ὑπάρχουσαι. Καὶ μαρτυρούσι τὰ Ιεριχούντια ἐπὶ Ἑλισαιέ ἄγονα καὶ θανατηφόρα ὑπάρχοντα. "Οθεν ἰώμενος αὐτὰ ὁ προφήτης έλεγε· • Τάδε λέγει Κύριος· Ιαμαι τὰ ὕδατα ταῦτα, καὶ εις, ὁ τοὺς προορισμούς ἡμῖν προβαλλόμενος, προ φητικῆς καὶ θείας φωνής μαρτυρούσης, καὶ ὑδάτων γίνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις θανάτους καὶ ἀτεχνίας, καθὰ πάλιν καὶ τὰ Αἰγύπτια ὕδατα μαρτυρούσι πολύγονα καὶ εἴτεχνα τυγχάνοντα. Εἰ δὲ ἐξ ὑδάτων θνήσεις σωμάτων συνειδήσει Θεοῦ γίνονται, πάντως ἂν καὶ τῶν λοιπῶν στοιχείων κατά τινας αὐτοῦ πλεονασμούς, ἢ ἐλαττώσεις. Ο Εἰ δὲ μὴ ταῦτα οὕτως, εἰπέ μοι, τίνος χάριν ὁ Θεὸς τὴν ἰατρικῆς ἐπιστήμην τοὺς ἀνθρώπους ἐσόφισε, καὶ τὰς βοτάνας, καὶ τὰ εἴδη πάντα θεραπευτικά προηυτρέπισε ; "Οθεν, καθάπερ ἐγὼ οἶμαι, καὶ σώζουσι πολλάκις, Θεοῦ προνοίᾳ οἱ ἰατροὶ ἐκ θανά του άνθρωπον. Αμέλει γοῦν οἱ τῶν ἀρχαίων ἐπιστήμονες ἐπυνθάνοντο τους φιλοσόφους, καὶ ιατρού; τοὺς ἐπιστήμονας εἰς ἀκρίβειαν αὐτοὺς ὁ διαγγέλλεις ἐκ ποίας γῆς. Δι' ὧν εἰς τε τὰ εἰς ἀνατολὴν ὑγεία Πατρὸς Πατέρων διδασκούσης, ὅτιπερ τῇ παναγάθω δὲν ἀπρεπὲς περὶ Θεοῦ ἐννοησίας 7 μαθών, ὅτι τὴν τῶν φθορά περιγένηται, θνήσκουσιν ἰχθύων αὐτομάτων οὐκ ἔσται ἐν αὐτοῖς θάνατος, ἢ ἀτεκνοῦσα . › Ακού 13 Gen. 1, 28. ¹¹ IV R‹g. 11, St. * (. ήκουσας. · ἐννόησον. • Τ.Α. τὰς ποιότητας, καὶ τῶν στοιχείων τῶν χωρῶν, καὶ VARIE LECTIONES. » Γ. ἀλουπάρων. • LXX interp. ἀτεκνουμένη. d Γ. αὐτοῖς.
Crescite, et A ilis ad naturam liumanam prolatis : multiplicamini, et replete terram '' ;, ita, inquit omnipotente et provida sua virtute, corporum resolutionem et corruptionem, naturali quadam serie et consecutione, elementorum mutationi permisit, et commisit secundum insitam essentiæ illius cognitionem et comprehensionem. Audivi quæ nos Pater Patrum doceat, nempe Deum bonitate et providentia sua naturæ nostræ essentialiter indidisse tam carmis generationem, ex elementorum virtute coalitam, quam resolutionem vitæque exstinctionem. Igitur, si videris aliquos ex impiorum numero ad summam ætatem provehi, alios autem pietati addictos paucis annis superesse, nihil absurdi de Deo in animum admitte; sed cogita divinam providentiam elementorum et aeris naturam et temperamentum secundum divinæ mentis momenta administrare et gubernare decrevisse ; omnem, inquam, quæ sub aspectum cadit, pecorum, volucrum, piscium et hominum naturam, et tam ortum quam interitum corporum. Quocirca, quando humidum et liquidum elementum aliqua lue inficitur, pisces intereunt; quando terra, jumenta contabescunt. Si aer nimio frigore exasperetur, volucribus pernicies affertur, si elementum ignis, nutu Dei, nimis incalescat, hominibus fatale exitium paritur. Ergo propter elementorum divino nutu motiones, accessus, recessus, mistiones et 402 qualitates provinciæ nonnulla mortiferis malis carent, cum fruantur aere sicco et puro, aquis itidem puris, et ad sanitatem conservandam accommodatis. Testantur hoc aquæ Jerichuntinæ temporibus Elisei prophetæ, quæ sterilitatem et mortem pariebant. Quare propheta curaturus illas aiebat: Hæc dicit Dominus: Sanavi aquas has, et non erit in eis amplius mors neque sterilitas 's. » Audis, tu, qui præfinitiones nobis affers, vocem propheticam et divinam, perspicue attestantem, mortem et sterilitatem ex aquis hominibus obtingere, sicut e contrario vitam et fecunditatem ex aqua provenire planum faciunt aquæ Ægyptiæ admodum feraces et fecundæ. Quod si ex aquis corpora, permissu Dei, intereunt, sequitur, idem ex reliquis elementis, secundum quædam incrementa, vel decrementa, accidere posse. D Si vero hæc aliter se habent, cedo, quare Deus scientiam medicinæ hominibus tradidit, herbasque et omnis generis alia ad curationem apta præparavit? Hinc, ut ego quidem arbitror, medici hominem saepius, annuente Deo, a morte liberant. Itaque veterum sapientes diligenter apud philosophos et medicos instabant, ut quam aecuratissime exponerent quæ in qualibet regione elemensorum et ipsius terræ qualitates essent; quibus f' ut mancipia quæ in orientem transportantur, d S. ANASTASII SINAITÆ
col. 745–746page 218 of 270
PG 89:745λοντα μεταπιπράσκεσθαι σωμάτια μὴ ταχέως, ἀποθνήσκειν· ἐκ ποίας δὲ πάλιν εἰς Βοῤῥᾶν · καὶ οὕτω καθεξῆς περὶ πασῶν διηρώτων τῶν χωρῶν, ὡς ἐκ πείρας μαθόντες εἶναί τινας ἀστέρας, καὶ χώρας, καὶ ὕδατα συντόμως φθείροντα τὰ ἐξ ἑτέρων χωρῶν μετακομιζόμενα ἐκεῖσε σωμάτια. Καὶ γοῦν πρό ὀλίγων χρόνων παραγενόμενος εἰς τὴν νεκρὰν θάλασσαν εἰς τὰ μέρη Ζωηρῶν καὶ Τετραπυρίας 5, ἔνθα χαλεποί τινες, καὶ φθοροποιοὶ καὶ καυσώδεις καὶ σηπτικοί καθ' ομοιότητα Κύπρου τυγχάνουσι οἱ ἀέρες, εὗρον πάντας τοὺς αἰχμαλώτους τῶν κατά σπορῶν τοῦ δημοσίου Κυπρίους τυγχάνοντας· κἀμοῦ θαυμάσαντος, καὶ τὴν αἰτίαν ἐρωτήσαντος, οἱ τὰ αὐτόθι διοικήσαντες, ταύτην πρός με τὴν ἀπόκρισιν δεδώκασιν, ὅτι οὐ προσδέχονται οἱ ἐνταῦθα ἀέρες Στερα σώματα, εἰ μὴ τὰ ἀπὸ Κύπρου. Καὶ γὰρ πολλάκις, φασί, πεμφθέντες ὧδε ἐκ διαφόρων χωρῶν αἰχμάλωτοι, ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ἐφθάρησαν, καὶ ἀπέθανον. Οὐκοῦν ἐντεῦθεν ἐστι σαφῶς διαγνώναι, ὅτι ὁ πάν των δημιουργός, καὶ ποιητὴς ὁ Θεός, ὁ ἀπ' ἀρχῆς δοὺς ἑκάστῃ φύσει τῶν κτισμάτων τὴν οἰκείαν ἐνέρ γειαν, αὐτὸς δέδωκε καὶ τοῖς στοιχείοις, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν καὶ γνῶσιν καὶ ῥοπὴν, διοικεῖν τὴν τῶν ἡμετέρων σωμάτων γέννησιν τε καὶ αὔξησιν καὶ ζωὴν, καὶ τὸν θάνατον καὶ, διὰ τῆς αὐτῶν, λέγω δή τῶν τεσσάρων στοιχείων κινήσεως, ἢ ἐκλείψεως, ή αυξήσεως, ἡ διαιρέσεως, ὁ τοῦ σώματος γίνεται θάνατος. Καθ᾽ ἦν γὰρ ὥραν, καὶ ῥοπήν, ἡ θερμὴ καὶ ζωογονικὴ τοῦ σώματος ἐνέργεια Εκ τινος αἰτίας ( ἐκλείψει ἐκ τοῦ σώματος, εὐθέως ἀποθνήσκει ὁ ἄν θρωπος ὁ ἐκ στοιχείων τὸ σῶμα συγκείμενος, καὶ ὑπὸ θείας δι' αὐτῶν δυνάμεω; ζωοποιούμενος, και λυόμενος λοιπόν. Διὰ τούτων καί τινες νήπιοι ἀποθνήσκουσι· διὰ τούτων καί τινα καὶ ἔμβρυα τελευτώσι, κατά τινα φυσικήν στοιχείου αἰτίαν καὶ ἀντιπάθειαν ἀσθενησάσης καὶ ἐκλειψάσης τῆς ζωτικῆς Θέρμης τοῦ αἵματος ενεργείας, καὶ μὴ ἰσχυσάσης ἐπὶ πολὺ ζωογονῆσαι τὸ σῶμα. Ὡς γὰρ καὶ ἤδη προεῖς που, οἷα ὥρᾳ ἐκλείψει ἡ ἐν τῷ αἵματι θερμὴ καὶ κινητική ενέργεια, εὐθέως ἡ ζωὴ τοῦ σώματος χωρί ζεται. Καὶ διὰ τοῦτό τινες ἐν ὁδῷ ἐξαίφνης πεσόντες ἐξέπνευσαν. Διὰ τοῦτο ἄλλοι ἐν τραπέζῃ τελευτῶσι. Διὰ τοῦτό τινες ἀσεβεῖς ὑπεργηρῶσι. Διὰ τοῦτό τινες ἀγαθὸν ποιῆσαι σκεψάμενοι οὐκ ἔφθασαν, ἀλλὰ προσεφθάρησαν. Διὰ τοῦτο καὶ τινες ὅσιοι παρα πεσόντες οὕτως ἀπέθανον. Δοκεῖ γάρ μοι, ὅτι πᾶ και χώραι φυλάττουσι πολυχρόνια τὰ βρώματα, καὶ τὰ σπέρματα πάντως ὅτι καὶ τὰ ἀνθρώπινα σώματα, ὥσπερ καὶ τὸ ἐναντίον. Καὶ διὰ τοῦτό τινες ἀσεβεῖς τέκνα συντόμως θάπτουσι· τινῶν δὲ ἀσεβῶν τέκνα πολυχρονοῦσι. Διὰ τοῦτο ἐν ταύτῃ μὲν τῇ πόλει, θανατικού γενομένου, τὰ νήπια τελευτῶσιν, ἐν ἑτέρα δὲ πόλει οἱ τέλειοι ἄνθρωποι, καὶ πάλιν ἐν ἄλλῃ αἱ γυναῖκες, καὶ οἱ γέροντες· καὶ ποτὲ μὲν λοιμική νόσος, ποτὲ δὲ πυρεκτική. Καὶ ἄλλοτε δὲ βρασμοῦ, Β Γ. Τετραπυργίας. λοντα μεταπιπράσχεσθαι σωμάτια μὴ ταχέω;» ἀποὑνέσκειν" ἐκ ποίας δὲ πάλιν εἰς Ποῤῥᾶν - καὶ οὕτω χαθεξῆς περὶ πασῶν διηρώτων τῶν χωρῶν, ὡς ἐκ πείρας μαθόντες εἶναί τινας ἀστέρας, χαὶ χώρας, καὶ ὕδατα συντόμως φθείροντα τὰ τξ ἑτέρων χωρῶν μεταχομιζόμενα ἐκεῖσε σωμότια, [Καὶ γοῦν πρὸ ὀλίγων χρόνων παραγενόμενος εἷς τὴν νεκρὰν θάλασσαν εἰς τὰ μέρη Ζωηρῶντ καὶ Ἡετραπυρίας 8, ἔνθα χαλεποί τινες, καὶ φθορυποιοὶ καὶ καυσώδεις χαὶ σηπτιχοὶ καθ᾽ ὁμοιότητα Κύπρου τυγχάνουσι οἱ ἀέρες, εὗρον πάντας τοὺς αἰχμαλώτους τῶν κατὰ σπορῶν ποῦ δημοσίου Κυπρίους τυγχάνοντας" κἀμοῦ θαυμάσαντος, καὶ τὴν αἰτίαν ἐρωτήσαντος, οἱ τὰ αὐτόθι διοικέσαντες, ταύτην πρός με τὴν ἀπόκρισιν δεδώκασιν, ὅτι οὐ προσδέχοντα! οἱ ἐνταῦθα ἀέρες ἕτερα σώματα, εἰ μὴ τὰ ἀπὸ Κύπρου. Καὶ γὰρ πολλάκις, φασὶ, πεμφθέντες ὧδε ἐκ διαφόρων χωρῶν αἰχμάλωτον, ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ἐφθάρησαν, καὶ ἀπέθανον, Οὐχοῦν ἐντεῦθέν ἔστι σαφῶς διαγνῶναι, ὅτι ὁ πάνπῶν δεμιουργὺς, καὶ ποιητὴς ὁ Θεὸς, ὁ ἀπ᾽ ἀρχῆς δοὺς ἐχάστῃ φύσει τῶν κτισμάτων τὴν οἰκείαν ἐνέργείαν, οὐτὸς δέδωχε καὶ τοῖς στοιχείοις, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν καὶ γνῶσιν καὶ ῥοπὴν, διοικεῖν τὴν τῶν ἡμετέρων σωμάτων γέννήσίν τε χαὶ αὔξησιν χαὶ ζωὴν, καὶ τὸν θάνατον καὶ, διὰ τῆς αὐτῶν, λέγω δὴ τῶν τεσσάρων στοιχείων χινήσεως, ἢ ἐκλείψεως, ἢ αὐξήσεως, ἢ διαιρέσεως, ὁ τοῦ σώματος γίνεται θὰ νατος. Καθ᾽ ἣν γὰρ ὥραν, καὶ ῥοπὴν, ἡ θερμὴ καὶ ζωογονικὴ τοῦ σώματος ἐνέργεια ἔχ τίνος αἰτίας, ἐχλείψει ἐκ τοῦ σώματος, εὐθέως ἀποῦνήσχει ὁ ἄνὥρωώπος ὁ ἐχ στοιχείων τὸ σῶμα συγχείμενος, καὶ ὑπὸ θείας δι' αὐτῶν δυνάμτως ζωοποιούμενος, καὶ λυόμενος λοιπόν. Διὰ τούτων καί τινες νήπιοι ἀποθγέσχουσι " διὰ τούτων καί τινα καὶ ἔμδρυα τελευτῶσι, κατά τινα φυσικὴν στοιχείου αἰτίαν χαὶ ἀνπιπάθειαν ἀσθενησάσης καὶ ἐχλειψάσης τῆς ζωτικῆς θέρμης τοῦ αἵματος ἐνεργείας, χαὶ μὴ ἰσχυσάσης ἐπὶ πολὺ ζωσγονῆσαι τὸ σῶμα, Ὡς γὰρ καὶ ἤδη προεῖς πον, οἵᾳ ὥρᾳ ἐκλείψει ἡ ἐν τῷ αἴματι θερμῇ καὶ χινητικὴ ἐνέργεια, εὐθέως ἢ ζωὴ τοῦ σώματος χωρίζεται, Καὶ διὰ τοῦτό τινες ἂν ὁδῷ ἐξαίφνης πεσόντες ἐξέπνευταν. Διὰ τοῦτο ἄλλοι ἐν τραπέζῃ τελευτῶσι, Διὰ τοῦτό τινες ἀσεθεῖς ὑπεργηρῶσι. Διὰ τοῦτό πίνες ἀγαθὴν ποιΐσοι σχεφάμενοι οὐχ ἔφθασαν, ὀλλὰ προσεφθάρησαν, Διὰ τοῦτο καί τινες ὅσιοι παραπεσόντες εὕτως ἀπέθανον. Δοκεῖ γάρ μοι, ὅτι τᾶς σαι χῶροι φυλάττονοι πολυχρόνια τὰ ϑρώμοτα, καὶ πὰ σπέρματα πάντως ὅτι καὶ τὰ ἀνθρώπινα σώματα, ὥσπερ χαὶ τὸ ἐναυτίον, Καὶ διὰ τοῦτό τινες ἀσεθεῖς πέννα συντόλως θάπτουσι" τινῶν ὃὲ ἀσεθῶν τέχνα πολυχρονοῦσι. Διὰ τοῦτο ἔν ταύτῃ μὲν τῇ πόλει, θανατικοῦ γενομένου, τὰ νήπια τελευτῶσιν, ἐν ἐτὲμᾷ δὲ πόλει οἱ τέλειοι ἄνθρωποι, καὶ πάλιν ἐν ἄλλῃ αἱ γυναῖκες, χαὶ οἱ γέροντες" καὶ ποτὲ μὲν λοιμιχὴ γνύσος, ποτὲ ξὲ πυρεχτικὲ. Καὶ ἄλλοτε δὲ θρασμοῦ.
quæ est ad Boream, et ita ordine de singulis rerent esse stellas, provincias et aquas quæ brevi tempore illuc delatos absumant. Atqui, cum non Zoerorum et Tetrapyriæ profectus essem, ubi aer est exitiosus, æstuosus, et ad putrefactionem generandam idoneus, instar ejus qui est in Cypro, illic inveni omnes captivos et servos eorum qui publicis agris colendis præsunt, Cyprios esse ; cunque ego admirarer, et eausam hujus rei intelligere cuperem, ii qui rebus agendis præfecti erant, huc ex diversis aliis regionibus crebro captivos morte commutasse. 403. Ex his ergo manifestum evadit omnium conditorem et creatorem Deum, qui a principio cuilibet natur: propriam operationem indidit, dedisse etiam ex sua providentia, scientia et nutu, quatuor elementorum motum, vel decrementum, desinit, statim meritur ex elementis compositus et deficit, sic ut corpus diu vivificare nequeat. Ut enim jam prædictum est, quandocunque calida illa et motrix operatio in sanguine evanescit, e vestigio vila cessat. Propterea quidam, dum in via mensa animam efflant. Eam ob causam scelerati quidam ad summam senectutem provehuntur. Inde tramite cum excidissent, eo in statu hinc migraesculenta, semina, atque adeo ipsa humana corliberos suos inmaturo funere mersos cito sepeut, cum in hac urbe contagiosa lues exsistit, moriantur infantes, in alia homines adulti, in alia QUESTIONES.
col. 747–748page 219 of 270
PG 89:747σκουσιν ἐν τοῖς θανατικοῖς κατὰ τὴν τοῦ ἀέρος, καὶ τῶν στοιχείων κίνησιν, καὶ πλεονασμόν, καὶ ἔκλειψιν τῶν τόπων, καὶ τῶν χωρῶν· καὶ οὐκ ἐκτὸς μὲν γνώσεως τοῦ Θεοῦ· ἄπαγε! ὅμως διὰ τῆς ἀρχεδότου παρ' αὐτοῦ στοιχείων κινήσεώς τε καὶ διοικήσεως. καὶ ἄλλοτε πλευριτικῇ διαθέσει οἱ ἄνθρωποι ἀποθνή 3. Δι' ἧς πάλιν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, πολλάκις καί τινες γυναῖκες εὐσεβεῖς στεῖραι εὑρίσκονται, καθάπερ ἡ Σάρρα, καὶ ἡ Ρεβέκκα, καὶ ῎Αννα· τινὲς δὲ πάλιν ἀσεβεῖς πολύτεκνοι. Τάχα δὲ τολμῶ λέγειν, ὅτι καὶ κατά τινα τοιαύτην φυσικὴν καὶ θεόκτιστον ἀκο λουθίαν, καὶ αἰτίαν τῶν σωμάτων. Πολλάκις γὰρ γυνὴ δέκα ἀνδράσι συζευχθεῖσα κατά πρόσβασιν πάντας αὐτοὺς ἔθαψε δριμυτάτου τινὸς καὶ δρα στηρίου εὑρεθεῖσα χυμοῦ, καὶ σπορᾶς. Ωσαύτως δὲ καὶ ἀνὴρ ἐκ τῆσδε τῆς αἰτίας κατὰ πρόσβασιν πολλάκις ἑνωθεὶς γυναιξί, τὰς πάσας ἔθαψε. Φασί δέ τινες, ὅτι τῷ αὐτῷ τρόπῳ, τουτέστι κράσει, καὶ αἰτίᾳ, καὶ διαφορᾷ τῶν στοιχείων, οἱ μὲν πολλάκις ἐπὶ πλείο στας ὥρας καὶ ἡμέρας ψυχομαχούντες, ὅσιοι ὄντες, οὕτω τὴν ψυχὴν τοῦ σώματος ἀποῤῥήσσουσιν· οἱ δὲ, πάλιν πονηροὶ ὄντες, εἰρηναίως καὶ ἀσιάντως ἡ τοῦ σώματος χωρίζονται. Καὶ μαρτυρεῖ τοῦτο ὁ τῶν πλευριτικῶν θάνατος· οὗτοι γὰρ κἂν ἀσεβεῖς, κἂν θεοσεβεῖς ἔσονται, ἀσιάντως, ἐσθίοντες, καὶ πίσ νοντες, καὶ λαλοῦντες τελευτῶσι. Διὰ γὰρ τοῦ ψυχροῦ στοιχείου ἡ πλευριτική νόσος συνισταμένη, συντόμως τὴν τοῦ αἵματος θέρμην τὴν ζωτικὴν ἀναστέλλουσα, ἀλυπότερον αὐτῶν τὸν χωρισμὸν τῆς ψυχῆς εργάζεται. "Οτι δὲ κατὰ πλεονασμὸν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τοῦ αἵματος τὰ πολλὰ τῶν θανατικῶν συνίσταται, ἐρῶ σοι καὶ τρίτην καὶ τετάρτην παράστασιν. Πρώτ τον μὲν, ὅτι ὡς θερμότερα όντα τὰ νήπια πολλάκις αὐτὰ τελευτῶσι. Δεύτερον, ὅτι τοῦ ἀέρος ὁ ἀρχομένου ἐπὶ τὸν τοῦ Πάσχα καιρόν, ότε ὁ τοῦ αἵματος πλεονασμὸς, καὶ ἀφαιμάξεις γίνονται, τότε τὸ διάφορες τολμικὸν γίνεται τῆς φύσεως 1. Τρίτον, ὅτι οἱ πολλοὶ τῶν τελευτώντων κλίνοντος τοῦ ἡλίου τῇ νυκτὶ ἀποθνήσκουσι, τῆς ψυχούσης τὸν ἄνθρωπον. Οθεν καὶ ἐὰν ἀνασχέσῃς τὸν ἀποθανόντα ἄνθρωπον, τὰ τρία στοιχεῖα τοῦ φλέγματος, τοῦ χυμοῦ, καὶ τῆς Ο χολῆς εὐρήσεις ἐν τῷ σώματι, αἷμα δὲ οὐχ εὑρήσεις. ᾿Αλλὰ μὴ καταδράμῃ τοῖς εἰρημένοις ὁ φθονερός ἀκροατής, νομίσας ἡμᾶς, καὶ εἱμαρμένην διὰ τῶν εἰρημένων παρεισάγειν. Πάρεστι γὰρ ὁ λέγων, Οὐδὲ ἓν στρουθίον πεσεῖται ἐπὶ τῆς γῆς ἄνευ εἰδήσεως τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἐν γὰρ τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς, καὶ ἐν πάσῃ τῇ γῇ τὰ κρίματα αὐτοῦ· καὶ φέρει και μεταφέρει πάντα τῷ νεύματι καὶ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Ἀλλ' ΝΟΤΑ.
tione, interdum laterum dolore homines intereunt, morte orta ex aeris et aliorum elementorum metione, incremento et decremento, pro variarum absque Dei scientia et nutu, absit! cum hæc omnia eveniant ex primæva illa elementorum motione et constitutione quam Deus illis indidit. Ex qua fit, meo judicio, ut aliquando mulieres, pietatis cultrices eximiæ, sterilitate laborent, ut, exempli gratia, Sara, Rebecca, Anna; aliæ vero improbæ, numerosa sobole ditentur. Quanquam fortassis audax non fuero, si dicam illud contingere ex naturali quadam 404 et a Deo insita dispositione et causa. Sæpe enim mulier, decem viris successive nupta, illos omnes in tumulum B intulit acerrimo et nimis actuoso humore et semine plena. Similiter et vir eadem de causa successive pluribus feminis matrimonio junctus, omnes sepetemperamento et differentia elementorum accidere ut nonnulli sanctimonia conspicui multos dies cum morte luctentur, et ægre tandem animam a corpore abrumpant; alii vero multis sceleribus cooperti quiete et sine lucta animam exhalent. Testimonio sunt qui pleuritide moriuntur; isti tia, edentes, bibentes et loquentes exstinguuntur. Cum enim morbus pleuriticus ex frigida materia constet, statim vitalem calorem sanguinis oppri- C mit, et hac ratione faciliorem exitum anim♥ parat. Quod vero, ut plurimum, mortiferæ causæ ex redundantia sanguinis enascantur, tribus vel quatuor documentis demonstrabo. Nam primo infantes, ut calidioris naturæ, frequenter moriuntur. Deinde, circa Paschale tempus, vere ineunte, quando sanguis nimium copiosus secta vena minuitur, varia mortis genera potissimum exsistunt. Tertio, quia complures morientium, occaso jam sole, sub noctem expirant, frigore hujus temporis vitalem sanguinis operationem expellente, et frigefaciente grolum. Hinc, si mortuum disseces, tria illa, phlegma, atram et nigram bilem reperies in corpore ; at sanguinem non reperies. fatum introducere asserat. Adest enim qui dicit, neque unum passerculum cadere in terram iuscio Patre nostro qui est in cœlis "; in manu enim ejus sunt fines terræ 13, fertque et transfert omnia et nistrator et provisor Deus, qui omnia potentiæ suæ nutu fert et gubernat, hominem ab initio condidit pestis, aliquando febris. Interdum nimia inflamma- A regionum diversitate ac conditione; non tamen livit. Quidam volunt (89) eodem modo, scilicet ex cnim sive pii sint, sive impii, absque violen- Sed nolo hic invidus quispiam accurrat, nosque verbo virtutis suae 1. Sed iste ipse omnium admi- * Matth. x, 29. 10 Psal. sciv, 4. 16 febr. 1, VARIE LECTIONES. h Ita ms. Sed videtur legendum βιάστως, sine vi. 1 Lego προς. θνήσεως. (89) Quæst 104 ad Antioch. S. ANASTASII SINAITÆ
col. 749–750page 220 of 270
PG 89:749οὗτος δὴ αὐτὸς ὁ πάντων διοικητὴς καὶ προνοητής ὁ Θεὸς, ὁ φέρων καὶ διοικῶν τὰ πάντα τῷ νεύματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, διττὸν τὸ ζῶον ἀπ᾿ ἀρχῆς κατα σκευάσας τὸν ἄνθρωπον, λέγω δὴ ἐκ ψυχῆς ἀθανά του καὶ νοερᾶς, καὶ σώματος συνθέτου καὶ ὑλικοῦ, δύο αὐτῷ διοικήσεις φυσικές, καὶ οὐσιώδεις εντέ θηκε· τὴν μὲν ψυχήν κυβερνήτην δούς, τὴν αὐτεξού στον προαίρεσιν, καθὼς ἂν βούληται, εἴτε ἐπὶ ἀρετὴν, εἴτε ἐπὶ κακίαν ἀπάγειν τὴν ψυχὴν, ἀναιτίου ὄντος τοῦ ἐν τούτῳ· τὸ δὲ σῶμα πρὸς ζωὴν διὰ τῶν στοιχείων αὐτῶν, συνειδήσει Θεοῦ κυβέρνησίν τε καὶ διοίκησιν. Καὶ, ὥσπερ δέδωκεν ὁ Θεὸς ἄνωθεν, καὶ ἀπ' ἀρχῆς, τῷ μὲν ἡλίῳ τὴν θερμοτικὴν ἐνέρ γειαν, τὴν δὲ σελήνην τῇ νυκτὶ φωτεινὴν δύναμιν, τῇ δὲ γῇ τὴν σπερμογονικήν αύξησιν, τοῖς δὲ φυτοῖς τὴν καρποφόρον τελείωσιν, τοῖς δὲ ζώοις τὴν διὰ Β συνουσίας σύστασιν, καὶ ἑκάστῃ ἁπλῶς φύσει τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν· οὕτω δέδωκε καὶ στοιχείοις τὴν τῶν σωμάτων, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, κατὰ τὴν αὐτοῦ γνώ σιν, πρὸς ζωὴν καὶ θάνατον, διοίκησίν τε καὶ κυβέρνησιν. Τοῦτο δὲ ἀναγκαῖον πάνυ ἐστὶν ὑμᾶς ἐπίστασθαι, ἵν᾿ ὁπηνίκα θεάσῃ ἀσεβεῖς μὲν πολυχρονιοῦντας, * πάλιν μὲν τοῦτον ἄφνω τελευτῶντα, τοῦτον δὲ ἐξαπέ νης κ τὴν ὁμιλίαν κρατηθέντα· τοῦ δὲ τοῦ ὁσίου νήπια πάντα τὰ τέκνα τελευτῶντα· τούτου δὲ τοῦ δυσσεβοῦς τοὺς υἱοὺς ὑπεργηρῶντας· καὶ τοῦτον ἂν τὸν θεάρεστον ἐπὶ πολλὰς τὰς ἡμέρας ψυχο μαχοῦντα, τὸν δὲ Ἕλληνα εἰρηνικῶς καὶ ἀταράχως τελευτήσαντα· καὶ ταύτην μὲν τὴν ἁγίαν γυναῖκα στεῖραν οὖσαν, ταύτην δὲ τὴν Ἑλληνίδα πολύτεκνον. Ο ἐν ταύτῃ μὲν τῇ θεοσεβεῖ χώρᾳ ἀδιάλειπτα θανατικά γινόμενα, ἐκείνῃ δὲ Ἑλληνικῇ ἐνορίᾳ οὐδέποτε λοιμικὸν καταφθάνοντα· καὶ ἁπλῶς ἡνίκα ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα φοβερὰ καὶ παράδοξα θεάσῃ γινόμενα, μὴ θαμβηθῇς, μηδὲ μὴν ἀπρεπές τι ἢ βλάσφημον κατὰ Θεοῦ ἐννοήσῃς, μαθὼν ἀκριβῶς ἐκ τῶν προειρημένων, ὅτι πάντα ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα οὐκ ἐκτὸς μὲν τῆς παντεπόπτου καὶ προνοητικῆς τοῦ Δημι ουργοῦ, καὶ διαπράττοντος γνώσεως, ὅμως οὐχ ἑτέρῳ τινὶ τρόπῳ, ἀλλὰ διὰ τῆς τῶν θεοκτίστων στοιχείων ὀρχεδότου, καὶ θεοσδότου εὐτάκτου κυβερνήσεως, καὶ τάξεως, και φυσικῆς διοικήσεως. Πλὴν οὐχ όρι στικών. οὐδὲ ἐριστικὸν, ἀλλὰ γνωμικὸν καὶ εἶχαστικὸν εἰρήκαμεν, δυσωποῦντες τοὺς γνωστικωτέρους, συγγνώμην διδόντας, καὶ ἀναπληροῦντας ἡμῶν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΖ'. Τὸ ὅλως ἔχειν τὸν ἄνθρωπον ἐν ἑαυτῷ, ὅ τι πράττειν ἀγαθὸν, μὴ νοουμένου τοῦ λέγοντος, ὅτι • Πάσα δικαιοσύνη ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ὡς ῥάκος QUESTIONES. Τι ἐστιν ὑπερηφανία; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Quid sit superbia ? RESPONSIO.
ἀποκαθημένης ἐστίν. ο dentia, gubernationem et administrationem. Quemprimitus a Deo constitutam gubernationem, ordi- QUÆSTIO XCVII. illo qui dicit • Omnis justitia vestra est in conspe- A compositum ; nam ex anima immortali et rationali, tum etiam ex corpore, ex elementis coagmentato et materiali constat. Cui duas administrationes naturales et essentiales attribuit, animam scilicet, ut sit gubernatrix, et liberum arbitrium, quod animamn sive ad virtutem, sive ad vitium ducat, Deo hujus rei nullam penitus culpam sustinente; corpus insuper dedit ad vitam per elementorum, divina proviadmodum 405 autem Deus a primo rerum ortu soli indidit vim calefaciendi, lunæ ad illuminationem noctis vim illustrandi, terræ vim genitalem seu seminałem ad rerum incrementum, plantis vim fructus proferendi, animalibus, ut maris et femella conferam, sicuti cuilibet naturæ suam propriam congressu progenerentur, et, ut rem in compendium agendi facultatem impertiit ", ita quoque, mea sententia, dedit corporum elementis ut vitæ et mortis administrationem et gubernationem sub providentia sua habeant. Hæc nosse valde necessarium est, ut-quandocunque videris impios ad multos annos vitam producere, hunc velociter exstingui, illum in ipsa familiari collocutione opprimi, hujus viri boni et pii, liberos omnes in infantia a morte abripi, alterius scelerati filios ætatem ferre; hunc Deo gratum et charum pluribus diebus cum leto luctari; ethnicum vero et a recta fide alienum, quiete et absque perturbatione animam eflare; hanc mulierem, vitæ innocentia spectabilem, sterilitate premi; illam, religione vera aversam, multa prole exhilarari; rursus in hac Deo dedita regione, omnis generis morbos assidue grassari; aliam autem provinciam, veræ fidei expertem, nulla contagione unquam infestari; uno verbo, cum hæc tam stupenda et admiranda videris, ne obstupescas, neve contra Deum indecens quid ant blasphemum animo concipias, accurate ex prædictis edoctus, hæc talia non fieri quidem absque Conditoris providentia et scientia; sed tamen non alio modo quam per elementorum nem et naturalem administrationem. Cæterum ea quæ diximus, non definiendi aut contendendi studio protulimus, sed ceu probabilia, et in conjecturis posita adduximus, rogantes ut doctiores nobis ignoscant, et defectus nostros suppleant. Est opinio, quasi quis quidquid boni in semetipso facit, a seipso id habeat; non in mentem revocato ctu Dei quasi pannus menstruatæ ¹ª 18. υστερήματα. 17 Gen. 1. 18 Isa. LXIV, 6. * Videtur deesse κατά. VARIE LECTIONES.
col. 751–752page 221 of 270
PG 89:751sit, et an illum culpate oporteat? Diabolus neminem cogit, sed tantum suggerit. deterior et valentior sit. Quare nosmetipsos repre- Num decet ut qui recens est a congressu conjugis suæ, aut a nocturna illusione, aqua se abluat, et in ecclesiam intret? "Αρα πάσης αμαρτίας καὶ πορνείας ὁ διάβολές ἐστιν αίτιος, καὶ αὐτὸν χρὴ καταμέμφεσθαι; ὑποσπείρει. Η δὲ κακή συνήθεια βιάζει τὸν ἀνθρωπον (ὥστε καὶ τοῦ διαβόλου πονηροτέρα καὶ ἰσχυ ιόντα, ἢ πάλιν ἀπὸ ἐνυπνιασμοῦ λούσασθαι enim fluenta ex corpore manant, alterum quod sanctificat, alterum quod inquinat, hoc est, seminis effusio, et lacryma. Et quemadmodum omne peccatum quod homo fecerit est extra corpus πᾶσα ἁμαρτία, ἣν ἂν ποιήσοι ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ sic et bona quæ fecerit homo extra corpus sunt. At ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας ἡμῶν προσάγεται θυσία τῷ Θεῷ, dationem condita est. Qui igitur spirituali lavacro animam purgare negligunt, carnem aquis abluunt, Οἱ γοῦν ἀποροῦντες διὰ τοῦ πνευματικοῦ λουτρού et ita ad divina mysteria accedunt, ne ea penitus " contemptui habere videantur. Num par sit ut qui illusionem nocturnam passus est, Meo judicio, sæculares qui in mediis mundi ſluctibus versantur, nihil damnationis inde contratum erit Christianis (90) ? Cum Apostolus dicat : • Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; similiter vir non habet potestatem 407 sui corporis, sed mulier "; › perspicue conficitur, si viro fas sit aliam mulierem cum priore ducere, fas itidem esse mulieri alium Εἰ ἄρα πρέπει τὸν ἐνυπνιαζόμενον μεταλαμβάνει Τῶν ἐν τῷ νόμῳ πολλάκις ἐχόντων δύο γυναίκας στιανοῖς τοῦτο; Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ότι ο Η γυνὴ τοῦ ἰδίου ὁμοίως πάλιν καὶ ὁ ἀνὴρ, φησί, τοῦ ἰδίου σώματος VARIA LECTIONES. Η. Ὁ μὲν διάβολος τινα οὐ βιάζεται, ἀλλὰ μόνον ροτέρα ὑπάρχει). Διὸ χρὴ ἑαυτοὺς μέμφεσθαι. ὕδατι, καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν εισέρχεσθαι; Τὸ μὲν ἀληθὲς τοῦ Χριστιανοῦ λουτρόν, τὸ δάκρυον αὐτοῦ ἐστι· δύο γάρ εἰσι ῥύσεις 1 ἀνυπόστατοι ἐκ τοῦ σώματος, μία ἁγιάζουσα, καὶ μία μολύνουσα, τουτέστιν ή σπορά, καὶ τὸ δάκρυον. Καὶ ὥσπερ σώματός ἐστιν· ὁ δὲ πορνεύων, ὡς ἂν ἐκ τῆς οἰκείας σαρκὸς προσάγοι θυσίαν τῷ διαβόλῳ τὴν ἑαυτοῦ σποράν· οὕτως καὶ ὅσα ἂν ἀγαθὰ ποιήσει ὁ ἄν θρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστι. Τὸ δὲ δάκρυον καθάπερ καὶ τὸ τῶν μαρτύρων αἷμα. Διὸ ὡς προεῖπον, τὸ πνευματικὸν λουτρὸν τὸ δάκρυόν ἐστιν, ὅμως καὶ τὰ ὕδατα πρὸς τὸ καθαίρειν τὸ σῶμα γεγόνασιν. την ψυχήν καθαρίζειν, ἀποπλύνουσι τὴν σάρκα κἂν τοῖς ὕδασι, καὶ εἶθ' οὕτως τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνουσιν, ἵνα μὴ εἰς παντελή καταφρόνησιν Ελθωσιν. 4. · βεύσεις ἐνυπόστατος. τῶν θείων μυστηρίων ; Ως ὑπολαμβάνω, οἱ ἐν μέσῳ κόσμῳ οἰκοῦντες οὐ κατακρίνονται ἐκ τούτου, είγε καὶ τὰ λοιπὰ φυλά ξουσιν. ἅμα, καὶ μὴ κατακριθέντων, ἆρα έξεστι Χριαὐτῆς σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ὁ ἀνὴρ αὐτῆς · οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ἡ γυνή, εὔδηλον λοιπόν, ὅτι ἐὰν ἐξὸν λαβεῖν τῷ ἀνδρὶ ἑτέραν σὺν αὐτῇ, ἔξεστιν ΝΟΤ.Ε. S. ANASTASII SINAITE 406 QUAESTIO XCVIII. RESPONSIO. QUÆSTIO EXTRA ORDINEM. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ. Εἰ ἄρα καλὸν τὸν ἀπὸ κοίτης τῆς ἰδίας γυναικὸς QUAESTIO XCIX. Cum in lege antiqua multi duas simul uxores habuerint, nec condemnati idcirco fuerint, an idem liciΕΡΩΤΗΣΙΣ· ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΘ'.
Num omnis peccati et fornicationis diabolus auctor At mala consuetudo cogit hominem, ita ut diabolo hendere oportet. Verum Christiani lavacrum sunt lacrymæ : duo ipsius, fornicator autem quasi ex propria carne, diabolo sacrificium immolat, semen nimirum suum : lacrymæ ex ipsa substantia nostra Deo in sacrificium educuntur, sicuti et sanguis martyrum. Quare, ut jam dixi, spirituale lavacrum sunt lacrymæ. Nihilominus aqua etiam ad corporis emundivina mysteria percipiat? hent, si cætera diligenter servent. 19 I Cor. VII, (S) Quæst. 97 ad Antioch.
col. 753–754page 222 of 270
PG 89:753ἐμοίως καὶ αὐτῇ λαβεῖν ἕτερον ἄνδρα συν αὐτῷ, καὶ οὐκ ἔτι ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν, ἀλλ' ἢ τρεῖς, ἢ τέσσαρες. Οἱ δὲ βουλόμενοι κατὰ τοὺς ἐν τῷ νόμῳ ζῇν, τῆς Χριστοῦ χάριτος ἐκπίπτουσιν· ἐκεῖνοι μὲν γὰρ, ἐπειδὴ ἄκροι ἀσεβεῖς ὑπῆρχον, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας θύοντες τοῖς δαιμονίοις, οὐδὲν πλέον ζητεῖ παρ' αὐτῶν ὁ Θεὸς, εἰ μὴ θεοσέβειαν, καὶ δικαιοκρισίαν, ὡς ἔστι γνῶναι ἐξ ὅλων τῶν τοῦ νόμου Γραφῶν. Ἡμεῖς δὲ, οἱ τῷ αἴματι τοῦ Χριστοῦ ἀγορασθέντες, χρεωστοῦμεν πα σαν ἐνδείξασθαι σωφροσύνην καὶ φιλοσοφίαν (91). Τύ πως γὰρ πάσης τῆς ἀνθρωπότητος ὑπῆρχον ὁ ᾿Αδάμ, καὶ ἡ Εύα. Τὸ δὲ ἐπιθυμεῖν διαφόρων γυναικῶν ἀπὸ στρήνου καὶ ἀφοβίας Θεοῦ γίνεται. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ρ'. Εάν τις νιπτόμενος τὸ στόμα, ἢ πάλιν ἐν βαλα νείῳ καταπιεῖ ὕδωρ, μὴ θέλων, ὀφείλει κοινων νῆσαι, ἢ οὐ; Ναί. Ἐπεὶ εὑρὼν ὁ Σατανᾶς ἀφορμὴν τοῦ κωλύειν αὐτὸν τῆς κοινωνίας, ποιεῖ αὐτὸν συχνῶς τὸ αὐτό τ Διὰ τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον καὶ οἱ Πατέρες οὐκ ἀποκόπτουσιν, οὐδὲ τὸν ἐνυπνιασθέντα μεταλαμβάνειν. Όμως προσερχόμενοι τοῖς μυστηρίοις, ἐν φόβω προσέλθωμεν, ὡς ἡ αἱμοῤῥοοῦσα τῷ Χριστῷ προσο ἦλθεν.) ΕΡΩΤΗΣΙΣ. Αρα καλὸν τὸ κοινωνεῖν καθ' ἡμέραν, ἢ ἐκ διαλειμμάτων, ἢ κατὰ Κυριακὴν καὶ μόνον ; Τοῦτο τὸ ἐρώτημα οὐκ ἔχει μίαν ἀπόκρισιν. Εἰσὶ γάρ τινες, οἷς πρέπει τὸ καθ' ἡμέραν, καὶ εἰσὶν ἕτεροι, οἷς οὐχ ἁρμόζει τοῦτο, καὶ ἄλλοι, οἷς οὐ πρέπει ὅλως κοινωνεῖν. Αμφιβάλλουσι τινες λέγοντες ὅτι οὐκ ὠφελοῦνται οι νεκροὶ ἐκ τῶν γινομένων συνάξεων ὑπὲρ αὐτῶν. Περὶ τούτου ἐρῶ σοι λόγον, οὐκ ἐμὸν, ἀλλὰ τοῦ ᾿Αποστολικοῦ πατρὸς Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου· οὕτω φησί· Ἐν τῷ μοναστηρίῳ (919) τῶν κεκοιμη ΝΟΤΑ. (91) Ἐν τῷ μοναστηρίῳ. ** Gen. 11, 24. "Psal. cv, 37. τοῦτο παθεῖν. VARIE LECTIONES. (91) Φιλοσοφίαν. Vox a sanctis Patribus varie translata ad Christianorum δίαιταν et πολιτείαν. Dionys. Areop. ad monachorum institutum τὴν τε λεωτάτην ἐμφαίνει τῶν μοναχῶν φιλοσοφίαν. Eccles. hier. cap. 6. Soz. lib. 1. cap. 12: Εἰς αὐτοὺς ἐλβοῦσα παρὰ Θεοῦ ἡ τοιαύτη φιλοσοφία. Asterius ad Christianorum religionem ἡ Παρθένος ἐν φαιῷ χιτῶνι καὶ ἱμπτίῳ τὴν φιλοσοφίαν σημαίνουσα. Greg. Naz. opponit gradui sacerdotali epist. 26. Idem epistola 36 vocat longo usu acquisitam virtutem. Epist. 38, φιλοσοφήσω τὸ καθυβρίζεσθαι. Vocen λαχοῦ leges et πολλαχώς. (ALEMANN.) Perperam. Lege ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν ὑδῶς (videtur σφάλμα] κεκοιμημένων, quod est ultimum eccles. hierarchie. (ALEMANY.) (92) Vide quaest. 34, ad Antioch.
QU ESTIONES. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUÆSTIO C. RESPONSIO. QUESTIO EXTRA ORDINEM. Α.virum cum priore accipere, et ita non erunt amplius duo in carne una ", sed tres, aut quatuor. At qui vivere volunt ad normam illorum qui sub lege vixerunt, ii a gratia Christi excidunt; nam illi ad summun impietatis culmen provecti, filios suos et filias dæmoniis immolabant ", a quibus Deus plus non exigit quam veram religionem et rectum judicium, prout ex tota lege liquet. Nobis vero, qui Christi sanguine redempti sumus, hoc incumbit, ut omnem temperantiam, sancteque vivendi rationem sectemur, et reipsa exhibeamus. Nam Adamus et Eva totius humani generis figuram gesserunt. Cæterum diversas feminas appetere, ex immodico voluptatis studio, divinique timoris penuria proficiscitur. Si quis os abluens, aut in balneo aquam invitus deglutiat, an communicare debet, an non? Utique. Alioqui diabolus hac occasione a communione avocandi arrepta, sæpius illum retrahet. Quocirca Patres talem, ut nec nocturno phantasinate inquinatum, a sacræ Eucharistiæ sumptione non arcent. Nihilominus ad divina mysteria cum timore accedamus, sicuti hemorrhoissa ad Christum accessit. An expediat communicare quotidie, an ex intervallo, an tantum diebus Dominicis? Hæc quæstio variam habet responsionem. Sunt enim quibus quotidiana communio convenit; sunt alii quibus non convenit; et sunt quibus communio penitus non convenit. QUÆSTIO Quidam dubitantes aiunt mortuos nullam utilitatem ex sacrificiis quæ pro ipsis Deo offeruntur capere. De hoc exponam tibi, non quid ego, sed quid Apostolicus Pater Dionysius Areopagita sentiat (92), cujus 408 sunt isthæc. Si quis in monasterio banc apud eumdem et sanctum Basilium πολ-
col. 755–756page 223 of 270
PG 89:755μένων, ὅτι εἰ μὲν ψιλά τινα καὶ εὐτελῆ τυγχάνουσι, τὰ τοῦ τελευτήσαντος ἁμαρτήματα προσλαμβάνεται τινα ὠφέλειαν ἐκ τῶν ὑπὲρ αὐτῶν τελουμένων συνάξεων· εἰ δὲ βαρέα καὶ χαλεπά εἰσι, συνέκλεισε τὰ κατ' αὐτοὺς ὁ Θεός. Πλὴν οὐ δεῖ ἡμᾶς φροντίζειν μετά θάνατον. ΕΡΩΤΗΣΙΣ. Εάν τις συνεθισθεὶς τῇ σωματικῇ ἁμαρτίᾳ, ἐν αὐτῇ καταγηράσῃ, καὶ θεωρήσῃ ἐν αὐτῷ, ὅτι οὔτε νηστεῦσαι, ἢ ἀσκῆσαι, ἢ χαμευνῆσαι δύναται, πῶς οὖν λοιπὸν δύναται σωθῆναι ἐν γήρᾳ ὑπάρχων; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τοῦ Κυρίου λέγοντος, ὅτι «Ο ζυγός μου χρηστός, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν, ο εύδηλον, ὅτι ὁ γέ ρων, καὶ ἀδύνατος δύναται φυλάξαι τὸν νόμον αὐτ τοῦ· οὔτε παρθενίαν ἡμῖν ὥρισεν, οὔτε πάντων τῶν ἐν κόσμῳ ἀναχώρησιν· ἀλλ᾽ οὔτε ἀποχὴν κρεῶν ἢ οἴνου· ἀλλ' ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν, καὶ τὸν πλησίον, μὴ μνησικακεῖν, ταπεινοφρονεῖν, συμπαθεῖν τὸ κατὰ δύναμιν, ὑπομένειν τὰς θλίψεις, πρᾶον εἶναι καὶ εἰρηνικόν. Ταῦτα οὖν καὶ ὁ ἀσθενῶν, καὶ ὁ γέρων, καὶ ὁ ἐν κόσμῳ γυναιξί συνεζευγμένος δύναταιποιῆσαι, καὶ ποιήσας πάντως σωθήσεται, ἐὰν ἐποίησε τὰς ἁμαρτίας τοῦ Μανασσῆ ἐκείνου τοῦ βασιλέως. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑ'. Εάν τις δύο τινὰς, ἢ καὶ πλείονας ἄνδρας φο νεύσῃ, εἶτα κρατηθῇ, καὶ ἀποθάνη, ἆρα συν εχωρήθη, ἢ οὔ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. τοῦ κόσμου Διδάσκαλον, τὸν μακάριον Παῦλον Τοῦ νόμου, καὶ τοῦ Θεοῦ λέγοντος, «Οφθαλμόν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ψυχὴν ἀντὶ ψυχῆς, ο ἐγὼ οὐ δύναμαι εἰπεῖν· Ψυχὴν μίαν ἀντὶ ψυχῶν πολλῶν. Ἔστι γὰρ ἄνθρωπος διαφέρων μυρίων ανθρώπων, εἴτε διδάσκαλος, εἴτε πτωχοτρόφος· ὅντινα ὁ φου νεύων, οὐχ ἕνα ἄνθρωπον ἐφόνευσεν, ἀλλὰ λαὸν, καὶ μυρίων φόνων ἐστὶν ὑπεύθυνος λοιπόν, ὥσπερ Πρώ δης φονεύσας τὸν Πρόδρομον, καὶ οἱ λοιποὶ ἄνομος τοὺς ἀποστόλους ἀποκτείναντες· συνέφερε γὰρ Νέο ρωνα φονεῦσαι πᾶσαν 'Ρώμην ἄπιστον οὖσαν, ἢ τὸν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΒ΄. Δεκτά εἰσιν ἄρα τῷ Θεῷ τὰ ἀπὸ κλεμμάτων προσ αγόμενα αὐτῷ χρήματα; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Εστι κλέμμα, καὶ κλέμμα, καὶ ἀδικία, καὶ ἀδι κία· ἄλλο γάρ ἐστι τὸ παράψασθαι ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ, ἕτερον τὸ ἐκ προσοδιῶν γῆς, ἡ θαλάττης, ἀνδρῶν ἀπίστων. Καὶ ἄλλο τὸ ἀδικήσαι ἀπόρους, γεωργούς, Σιν,
obeat, defunctique peccata fuerint levia et exilia, & emolumentum utique ex synaxibus pro se celebra tis (hoc est, ex sacrificiis pro se oblatis) capiet; si autem fuerint gravia et enormia, nihil utilitatis percipiunt, quia Deus jam iis quæ ad ipsos spectant, finem imposuit. Sed necesse non est ut de statu post nortem, nimia sollicitudine nos cruciemus. Si quis in flagitiis carnalibus jam in consuetudinem adductis consenescat; videatque se neque jejuniis, neque aliis exercitationibus, neque humicubationi bus operam dare posse, quomodo salvari poterit jam senex? Cum Dominus dicat: «Jugum meum suave est, et onus leve ",» planum fit senem quoque et im. becillum legi Christi satisfacere posse; neque enim præcepit nobis virginitatem, neque secessionem ab omnibus quæ in mundo sunt, neque abstinentiam a carne el vino; sed hoc, ut diligamus Deum et proximum, ut injuriæ acceptæ memoriam depona mus, ut humiles simus, ut aliis pro viribus compa tiamur, ut aerumnas toleremus, ut mites et paci ficos nos præstemus. Quæ omnia et infirmus, et senex, et matrimonio copulatus facere potest et faciendo salutem consequetur, licet omnia scelera regis Manassæ perpetrasset. Si quis duos vel plures homines occidat, captusque morte multetur, num remissionem obtinebit, an non? Cum lex et Deus dicant: • Oculum pro oculo; animam pro anima ", ego non possum dicere Animam pro animabus multis. Est enim homo qui mille hominibus præstet, sive sit aliorum doctor, sive egenorum munificus nutritor: quem qui occidit, non unum hominem occidit, sed integrum populum, et mille homicidiorum reus est, quemad modum Herodes, qui precursorem interemit *, et alii scelerati, qui apostolos interfecerunt; melius que fuisset Neroni totam Romam a fide Christi aversam, quam Doctorem orbis, beatum Paulum, gladio percutere. Num Deo placeant munera quæ ipsi ex furtis et ini quitatibus offeruntur? Differt furtum a furto, et injustitia ab injustitia aliud enim est rapere aliquid ex saero, aliud ex proventibus terra vel maris, hominum infdelium. Aliud est injuria afficere egenos, agricolas et men *ª Matth. xı, 30. * Exod. xxɩ, 24. * Malth, 10; Marc. vi, 27. Quaest. 91 ad Antioch. Similis est quaestio quinta, superius jam posita.
col. 757–758page 224 of 270
PG 89:757καὶ πτωχού,· καὶ ἕτερον τὸ ἐπᾶραι ἀπὸ εὐπόρων, καὶ φιλαργύρων. Πλὴν οὐ τὰ πολλὰ ζητεῖ ὁ Θεὸς, ἀλλὰ μόνον τὴν πρόθεσιν. Εἰ δὲ ὅλως παρὰ τὸ ἀδι κῆσαι οὐ δύνασαι, συμφέρει τὰ ἀπὸ κακοῦ εἰς καλά δαπανηθῆναι. Μέντοιγε τὰ ἀπὸ ἀδικίας πτωχῶν καὶ γεωργῶν ὑπάρχοντα, ἀπρόσδεκτα τῷ Θεῷ καὶ κατα ηραμένα ὑπάρχουσιν. Ἐπειδὴ συχνῶς ἀκούομεν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, οὐ ποιοῦμεν δὲ τὸ ἔργον, ἄρα μὴ κατάκριμα ἡμῖν γένηται ; • Εἰ καὶ οὐ ποιοῦμεν, ἀλλ' ὅμως οὐ· εἰ μὴ μεμψόμεθα ἑαυτοὺ;, ὅτι ἀκούομεν καὶ παρακούομεν· καὶ γὰρ τὸ μέμψασθαι ἑαυτὸν μέρος σωτηρίας ἐστίν. Πόσοι τρόποι εἰσὶ τῶν σωζομένων, καὶ συγχωρήσεις ἐκ Θεοῦ, ἁμαρτιῶν κομιζομένων; Τρεῖς. Ὁ πρῶτος τὸ μηκέτι ἁμαρτῆσαι· ὁ δεύτερος, τὸ ἀξίως μετανοήσαι. Ἔστι καὶ τρίτος τοῖς ἁμαρτήσασι σωτηρίας τρόπος, διὰ πειρασμῶν, καὶ θλίψεων, καὶ ὑπομονῆς κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι « Εν κημῷ, καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξαι, τῶν μὴ ἐγγιζόντων πρὸς σέ, ο ὅπερ ἔπαθεν ὁ Ναβουχοδονόσορ. Εστι γὰρ ότε ὁ Θεὸς τὸν ἁμαρτάνοντα, καὶ μὴ μετανοοῦντα περιβάλῃ εἰς πειρασμὸν, καὶ διὰ τῶν πειρασμῶν ἔρχεται εἰς ταπείνωσιν. Καὶ διὰ τῆς τα- C πεινώσεως σώζεται χωρὶς ἀσκήσεως, ὡς ὁ τελώνης καὶ ὁ λῃστής. Τι ποιήσωμεν, ὅτι πολλάκις ἱστάμενοι ἐν τῇ ἐκε κλησίᾳ ἐπιθυμοῦμεν κλαῦσαι τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ οὐ δυνάμεθα ; Ο κλαυθμὸς ὁ διὰ Θεὸν, δῶρον Θεοῦ ὑπάρχει, διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου διδόμενον τῷ ἀνθρώπῳ δεύτερον βάπτισμα, καὶ τολμῶ εἰπεῖν τοῦ τῆς και λυμβήθρας βαπτίσματος ἀναγκαιότερον. Τὸ πρῶτον γὰρ βάπτισμα, σχεδόν πάντες αὐξοῦντες μολύνομεν, διὰ δὲ τοῦ δακρύου πάλιν, ὥσπερ ἐξ ὕδατο; καὶ Πνεύματος, καθαιρόμεθα. Διόπερ καὶ ἐντεῦθεν πάλιν D ἐλέγχομεν Ιουδαίους, καὶ ᾿Αραβας, ὅτι οὐκ ἔχουσι Πνεῦμα ἅγιον. Οὐδεὶς γὰρ αὐτῶν ἐν τῇ προσευχῇ ποτε προχέει ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δάκρυον. Εἰσὶ δὲ παρ' ἡμῖν φυσικῶς τινες καρδίαι σκληρότεραι καὶ ξηρότεραι, μάλιστα ὅσοι θυμώδεις, καὶ πικροί, καὶ μηνιασταὶ ὑπάρχουσι. Καί εἰσι πάλιν τινὲς καρδίαι ἀπαλότεραι φυσικῶς καὶ εὐκατάνυκτοι. Ο᾽ οὖν ἐκ φύσεως σληροκάρδιος, καὶ ἀκατάνυκτος ὑπάρχων, Ο QUAESTIONES. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΓ'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΔ. QUAESTIO CIII. RESPONSIO. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΕ. QUÆSTIO CIV. QUAESTIO CV.
positum. Si autem nihil omnino, nisi ex injuste partis oferre potes, expedit ea in res bonas et honestas insumere. Attamen injuste rapta ab egea Deo remissionem peccatorum ? Tres. Primus est nunquam peccasse; secundus, quod Nabuchodonosori accidit ". Aliquando enim Quid faciendum quando in ecclesia male facta nostra sma ferme ab omnibus, ælatis progressione, ma- Spiritu mundamur. Quare hinc etiam Judaeos et stitutos. Nullus enim eorum, dum preces fundit, Cæterum Deus non multa exigit, sed solum pronis et agricolis, Deo grata non sunt, sed detestabilia. Cum frequenter audiamus verbum Dei, nec opere asciscimus? Licet verbum Dei non faciamus, nihilominus (94), nisi reprehendamus nos ipsos quod audiamus, ne- B que opere perficiamus: nam seipsum reprehen- Quot sunt modi salutem adipiscendi, et impetrandi dignam pœnitentiam egisse. Est et tertius salutis obtinendæ modus per tentationes, ærumnas et patientiam juxta illud: In camo et freno maxillas Deus peccatorem qui non agit pœnitentiam conjicit ad humilitatem pervenit, et ex humilitate ad salutem, sine multis asceticis actionibus, ut videre est in publicano et latrone. deflere volumus, nec tamen possimus ? Fletus propter Deum donum Dei est per Spiritum sanctum homini concessum, alterum baptisma, ausinique 410 dicere, fere magis necessarium quam sit piscina baptismalis; nam primum bapticulatur; per lacrymas vero. tanquam ex aqua et Arabas redarguimus, tanquam Spiritu sancto devel unam lacrymulam pro sceleribus suis effundit. tura durioribus et siccioribus, præcipue illi qui sunt iracundi, amarulenti, et cholerici. Reperiunflexibili præditi. Qui igitur a natura duro et ferreo A dicos ; aliud accipere aliquid ab opulentis et avaris. compleamus, an non damnationem nobis inde dere pars est salutis. se Dan. IV, 31 sqq. 36 Psal. XXXI, 9. - Locus corruptus. (94) Deest aliquid. eorum constringe, qui non approximant ad te ;) in tentationes et affictiones, quarum interventu Sunt autem apud nos quidam cordibus a natur rursus nonnulli naturaliter corde tenero et VARIA LECTIONES. Vide quaest. 70, ad Antioch. NOTE.
col. 759–760page 225 of 270
PG 89:759καὶ μήτε ἐπὶ νεκροῖς, μήτε ἐπὶ τοῖς ἰδίοις τέκνοις, μηδὲ ἐπ' ἄλλῃ συμφορᾷ δακρύσαι δυνάμενος, ἢ στι γνάται πρὸς τὸν Θεὸν, τὸ στῆθος τύψει, τὸν γέλωτα περικόψει, τοὺς ὀφθαλμούς ταπεινώσει, οὕτως χαρί ζεται αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ τὸ δάκρυον. Χρὴ δὲ ἐπίστασθαι, ὅτι πολύ συμφέρει ἡ προσευχὴ ἡ ἐν τῷ ταμείψ σου γενομένη, ὑπὲρ τὸν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ενώπιον πάντων ἐπιτελουμένη. ΕΡΩΤΗΣΙΣ. Καλὸν ἄρα τὸ ἐξομολογεῖσθαι ἁμαρτίας; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Καλόν, και πάνυ ὠφέλιμον, ἀλλὰ μὴ τοῖς πᾶσιν, ἐπεὶ οὔτε σοι τοῦτο ὠφελεῖ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀκούοντας μολύνεις. Ἐὰν οὖν εὕρῃς ἄνδρα πνευματικόν δυνά μενόν σε Ιατρεῦσαι, καὶ εὔξασθαι ὑπὲρ σοῦ, ἐκείνῳ μόνῳ ἐξομολόγησον. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Πόθεν γινώσκει ὁ ἄνθρωπος, ἔτι συνεχώρησεν δ Θεὸς τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, καὶ ὅτι εὑρίσκει Έλεος πάντως ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ἐκ τῆς ἰδίας συνειδήσεως, καὶ ἐκ τῆς παῤῥησίας, ἧς ἔχει ἡ ψυχὴ ἐν προσευχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Ὅταν γὰρ ὁ ἄνθρωπος ὑπεύθυνός ἐστι κολάσεως, η δίκην καταδίκου τινὸς παρισταμένου τῷ ἄρχοντι μὴ ἔχον τος παντοίαν παρρησίαν, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ παρίσταται τῷ Θεῷ ἐν τῇ προσευχῇ, οὐκ ἔτι ὡς κατάδικος, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος χρεωστῶν, καὶ παρακαλῶν συγ χωρηθῆναι ἀπὸ ταύτης της τάξεως, ἐὰν φροντίσῃς αὐτοῦ. Πάλιν παρίσταται ὡς δοῦλος φιλοδέσποτος, καὶ ἀπὸ τούτου προκόπτων συλλαλεῖ τῷ Θεῷ ὡς μία σθιος, μὴ ἔχων χρέος ἐπάνω αὐτοῦ καὶ λοιπὸν κατά πρόσβασιν κουφιζομένη τοῦ βάρους ἡ ψυχή, συλλα ή λεῖ, καὶ παρίσταται ὡς φίλος πρὸς φίλον, καὶ ὡς νύμφη τῷ ἰδίῳ νυμφίῳ, καὶ ὡς υἱὸς τῷ ἰδίῳ πατρί, ὅπου οὐκ ἔστι φόβος λοιπόν, οὐδὲ χρέος, οὐδὲ ἔννοια οἷας δήποτε κολάσεως, ἀλλὰ πᾶσα ἀγάπη, καὶ χαρὰ διηνεκής, καὶ παρρησία άπαυστος, καὶ ψυχῆς εὐ φροσύνη καὶ σκιρτήματα, καὶ ἀγαλλίασις ἀκατάπαυστος, καθάπερ ἡμῖν διηγοῦνται οἱ τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ εἰς τοιαῦτα καταντήσαντες μέτρα. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΖ. Εάν θελήσω πρᾶξαι πρᾶγμα, ὡς νομίζω, πόθεν ἐφείλω μαθεῖν, εἰ ἀρέσκει τῷ Θεῷ, ἢ οὐ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τῶν τελείων καὶ πνευματικῶν ἀνδρῶν ἐστι τὸ πάντα ἀκριβῶς διακρίνειν, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστο λος. Τελείων γάρ ἐστιν ἡ στερεά τροφή, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια ἐχόντων γεγυμνασμένα προς παρίσταται τῷ Θεῷ.
ccrde est, ita ut neque propter vila functos, ne que propter proprios liberos, neque ob ullam aliam calamitatem lacrymari vel ad Deum gemere queat, hic pectus lundet, risum compescet, ocu Josque demittet, et hac ratione lacrymas a Deo impetrabit. Sciendum autem multo fructuosiorem esse orationem, in abdito conclavi institutam, quam quæ fit coram omnibus in ecclesia. Num bonum est peccata confiteri? Bonum et admodum utile est confiteri, sed ita ut confessio non fiat cuilibet, quando neque tu utilitatem inde capis, et insuper audientes infcis. Si autem invenias virum spiritualem, qui tibi me dicinam facere, et pro te preces ad Deum fundere possit, huic soli confiteberis. Unde cognoscit homo sibi a Deo peccata remissa esse, et se misericordiam in die judicii consecuturum? Ex propria conscientia, et ex libertate quam habet anima in oratione ad Deum. Quando enim homo est alicujus pœnæ reus, tunc astat Deo instar damnati, qui assistit judici, omnis fiducia expers sic et anima in oratione assistit Deø, non jam ut damnationi obnoxia, sed ut homo debitor, qui de bitum sibi condonari, et ab hoc ordine transferri cupit. Deo insuper astat, tanquam servus Domini amans et observans, et ab hoc gradu ulterius pro cedens colloquitur cum Deo instar mercenarii, ab omni debito soluti et liberi. 411 Tandem anima pondere quo premebatur, progressu temporis levala, Joquitur et assistit Deo velut amicus amico, et ut sponsa proprio sponso, et ut filius suo patri, ubi nihil amplius loci relinquitur timori, neque ulla est de supplicio infligendo cogitatio, sed omnia aliud non sunt quam charitas, juge gaudium, li bertas indeficiens, animæ lætitia, tripudium, et exsultatio interminata, prout nobis tradunt illi qui gratia Christi ad hoc fastigium evecti sunt. Si quod opus aggrediar, unde conjiciam, num Deo placeat, an non? Perfectorum et spiritualium virorum est omnia accurate dijudicare ", ut ait Apostolus. Solidus enim cibus est perfectorum 38, qui propter ha bitum habent sensus ad dijudicationem boni et 27 I Cor. II, 15. 18 febr. V, c PG Videntur hic desiderari haec vel similia verba Similis quaest. 121 ad Antiochum, et quaest. 151.
col. 761–762page 226 of 270
PG 89:761διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Ὅσα οὖν ποιήσει ἄνθρωπος διὰ Θεὸν, ἐν ἁπλῇ καρδίᾳ καὶ ἀγαθῷ σκοπῷ οὐκ ἔχει κατάκριμα ἐξ αὐτῶν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΗ. Πρέπει ἄρα τὸν Χριστιανὸν ἀνοίγειν ἐν λαχνι στηρίῳ ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οὐδαμοῦ εὑρίσκομεν ἐπιτροπὴν τοῦτο ποιεῖν, ἀλλ' οἱ Πατέρες διὰ τὸ μὴ εὑρίσκεσθαι πιστοὺς εἰς φαρμακεῖς καὶ μάντεις, ἐπενόησαν τὸ λαχνιστήριον. Ο οὖν βουλόμενος ἀνοίξαι, πρῶτον δι' εὐχῆς παρακαλείτω τὸν Θεὸν, καὶ μετὰ τὴν εὐχήν, ἀνοίξει ἐρωτῶν τὸν Θεὸν, εἰ ἄρα καλεῖ αὐτὸν ἀνοίξαι περὶ τοῦ πρά γματος αὐτοῦ· καὶ ἐὰν ἐπιτρέψῃ σοι, ἄνοιξον, εἰ δὲ ἀποτρέψει σε, μὴ ἀνοίξῃς. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΘ'. Ἐὰν ἔχω ἄνθρωπον πιστὸν θλίψαντά με, καὶ οὐ δύναμαι διαλλαγῆναι, ἢ ἀσπάσασθαι αὐτὸν ἐξ όλης καρδίας, ἀλλὰ μόνον τῇ γλώττη, τι ποιήσω; Διαλλαγῶ αὐτὸν κἂν τῇ ἐξύδῳ, ἢ κόψων ἑαυτὸν ἐξ αὐτοῦ 4; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Διαλλάγηθι αὐτῷ κἂν τῷ στόματι· πολλάκις γὰρ ἀπὸ τούτου κατὰ πρόσβασιν ἔχεται ἡ τελεία ἀγάπη. Συμφέρει γάρ σοι ἡμίξηρον εἶναι, ἢ ὁλόξηρον. ΕΡΩΤΗΣΙΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον νοήσωμεν, ὅτι Ἐὰν δύο, τρεῖς ἐξ ἡμῶν συμφωνήσωσι περὶ παντὸς αὐτή ματος, οὗ ἐὰν αιτήσωνται, γενήσεται αὐτοῖς;» ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ὁ Κύριος τὸ πολυφάνταστον, καὶ ὑπερήφανον τοῦ ἀνθρώπου ἐπιστάμενος, βούλεται μὴ πεποιθέναι ἡμᾶς ἐφ' ἑαυτοῖς, κἂν ἐνάρετον βίον καὶ ἀγιωσύνην κεκτήμεθα, ἀλλ' ἐπὶ τοῖς αἰτήμασιν ἡμῶν τοῖς πρὸς αὐτὸν ἀξίοις λογιζομένοις ἑαυτοὺς προσλαμβάνεσθαι, καὶ ἄλλους ὁμοψύχους ἐπὶ τὸ συμπαρακαλέσαι, καὶ συμφωνῆσαι ἡμῖν. Ο γὰρ καταμόνας αἰτῶν καὶ 1 ή κόψω έμαυτὸν ἐξ αὐτοῦ. ΝΟΤΑ. ᾿Ανοίγειν ἐν λαχνιστηρίῳ συντυχία, ἐκ συντυχίας ὑπόθεσιν, Εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα, λαχμητήριον, λαχείν, λαχνὸς λαχνιστήριον, λαχνοστήριον, λαχνιστήριον,
mali exercitatos. Ex illis igitur quæ fecerit homo * Matth. xvın, 19. Lego, propter Deum simplici corde et bono fine, nihil damnationis subibit. Num deceat Christianum sortes ducere? Nuspiam invenimus hoc a Patribus permissum esse, quippe qui sortilegos, tanquam a fide vera alienos,veneficis et fatidicis annumerent. Qui igitur sortes ducere cogitat, is ante omnia Deum invocet, precibusque finitis sortiatur, consulto tamen prius Deo, num id hujus vel illius negotii gratia facien dum sit: et si permiserit, sortieris; sin minus, abstinebis. Si quis sit fidelis qui me exagitet, nec possum illi reconciliari, neque eumdem ex toto corde salutare, sed solo ore, quid faciam? num reconciliabo eum etiam obiter solum, vel penitus me ab illo sejun gam? Reconciliare ei etiam solo ore. Sæpe enim ab his initiis ad perfectam charitatem pervenitur. Satius enim est ut sis semiaridus, quam ut sis totus aridus. Qua ratione intelligendum est illud: ‹ Quia si duo vel tres ex vobis consenserint super terram, de omni re, quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo 10 9 Dominus, qui varias cogitationes et superbiam hominis probe novit, vult ut non habeamus fidu ciam in nobis, licet virtuti deditam sanctamque vitam agamus, sed ut, cum quid petimus, indignos arbitremur nos qui voti compotes reddamur, ac proinde alios ejusdem mentis et sententiæ ascisca mus. Nam qui solus orat et accipit, sæpe in ela est Psalmorum vel Evangeliorum codices non certo loco, sed Ex aperire, ut ex occurrente prima fronte sententia intelligas, quid agendum, vel non agen dum tibi sit ea in re de qua ambigis, anne de sistendum ab ea quam aggrederis. Origenes, licet invitatus, prius destitit quam inchoavit concionem, ubi quærenti in Psalmis concionis illa venit obviam (post factum idolis sur fitum): Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enar ras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Nicelas Choniates in Thesauro. Mlem innuit Gregor. Naz. in oral. multique Graeci ductures opinati sunt Jobius monach. apud Photium, pag. 330 editionis Hoschel. Theod. Abucara, quæst. 1 in fin. et 17; Joannes Damascenus oratione de defunctis et lib. 1 De imag. et lib. 11 De fide orthod.; sed quid de hac opinatione sentiendum sit, explicatum invenies apud Card. Bellarm. lib. iv De Christo, cap. 16. (ALEMANN.) Videtur legendum quod Eusia thius derivat a quod est sortiri; aut syno nyma erunt hæc duo vocabula: nam Grecis recentioribus sors est; unde forsan vel locus sortibus ducendis destina tus. Aperire ergo videtur esse ingre di locum ubi sortes ducuntur et consuluntur.
col. 763–764page 227 of 270
PG 89:763tionem incidit : pluribus autem orantibus, et accipientibus, intra humilitatis metam se continet. Hoc igitur cum crebro, adjunctis aliis, sociis prestitissem, obtinui quod volui, et suadeo vobis ut in enim duo vel tres ex toto animo orant, vel aliquando ad alterum tertiumque diem jejunant, omnino sive per visionem, sive alio modo is qui Utique. Quando enim Apostolus jussit orare pro Adde quod etiam in sacra oblatione sacerdos sic precatur : « Memento, Domine, omnis animæ cujus Quid igitur? an et pro ethnicis, ante Christi adventum mortuis, orare oportet, eosque nequaquam diris δὲ εὐχομένων καὶ εἰσακουομένων ἐν ταπεινότητο ἐπέτυχον, καὶ ὑμῖν τὸ αὐτὸ νῦν συμβουλεύω ἐπὶ τοῖς κατὰ Θεὸν αἰτήμασιν· ἡνίκα γὰρ δύο, ἢ τρεῖς όλο ψύχως εύχονται περὶ πράγματος, ἢ καὶ νηστεύουσι πολλάκις ἐπὶ δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν, πάντως εἴτε δι' δράματος, εἴ τε : ἡ καρδία τοῦ βουλομένου Ναί. "Οτι γὰρ ἔγραψεν ὁ ᾿Απόστολος, προσεύχε προσκομιδῇ, ὁ ἱερεὺς οὕτω δυσωπεῖ τὸν Θεὸν λέγων· Τί οὖν; καὶ τοῖς Ἕλλησι τοῖς τελευτήσασι πρὸ Μηδαμῶς ἀναθεματίσῃς ἄνθρωπον πρὸ τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ τελευτήσαντα · καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ προσο ἀπαξ καὶ μόνον ἐγένετο τὸ Χριστοῦ κήρυγμα. Προτὸν Χριστόν· καὶ ἄκουσον τοῦ ἁγίου Πέτρου λέγον καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ 1 πνεύμασι τοῖς ποτε ἀπειθήσασι. » σχολαστικός πολλὰ κατηράσατο τὸν Πλάτωνα τὸν φιλόσοφον. Φαίνεται οὖν αὐτῷ καθ᾿ ὕπνους ὁ Πλάτων λέγων· "Ανθρωπε, παῦσαι τοῦ καταρασθαί με, σεαυτὸν γὰρ βλάπτεις, ὅτι μὲν ἄνθρωπος ἁμαρτωλός γέγονα· οὐκ ἀρνοῦμαι. Πλὴν κατελθόντος τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ ᾅδῃ, ὄντως οὐδεὶς ἐπίστευσε πρὸ ἐμοῦ εἰς ἐν τῷ ᾅδῃ μετάνοιαν· ἅπαξ γὰρ καὶ μόνον τοῦτο Nequaquam diris devovebis hominem qui ante Christi adventum defunctus est; nam et ad inferos prædicatio Salvatoris pervenit. Primum quidem Joanne præcursore Christum illic annuntiante; dequid sanctus Petrus scribat : In quo et his qui in carcere erant spiritibus, veniens prædicavit, qui increduli fuerant aliquando "., Fertur antiqua traditio de scholastico quodam qui nulla probra in Platonem philosophum jacicbat, cui secundum quietem apparuit Plato, eumque sic affatus est : Heus tu, desine a maledictis in me vibrandis, ne quid mali tibi accersas. Peccator fui, non nego. Cæterum, quando Christus ad inferos descendit, ante omnes alios ego in illum credidi. Hec cum audis, ne censeas in inferno semper dari pœnitentia locum. Semel id accidit, quando Redemptor D qui a condito mundo obierant inviseret. Utique, quia in potestate diaboli erant omnes tam justorum quam injustorum animæ, donec Christus ad inferos profectus, iis qui in vinculis attinebantur dixit : Exite. Audi Paulum, qui ait λυθε, τοὺς ἀπ' αἰῶνος κεκοιμημένους επισκέ Ναί, ὑπὸ τὴν χεῖρα τοῦ διαβόλου ὑπῆρχον πᾶσαι αἱ ψυχαί, τῶν ἁγίων καὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ἕως οὗ Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς κατεχομένοις, Ελευθερώθητε. Καὶ 76$ Α λαμβάνων, πολλάκις εἰς τύφον ἐμπίπτει· πλειόνων μένουσι. Τοῦτο οὖν πολλάκις μεθ' ἑτέρων ποιήσας πρᾶξαι πληροφορείται. • Μνήσθητι, Κύριε, πάσης ψυχῆς ὧν ἐμνήσθημεν, καὶ πάντας ἐλέησον, καὶ πάντας συγχώρησον. » ἀναθεματίζειν; λαβὼν γὰρ Ἰωάννης ὁ πρόδρομος ἐκήρυξε κἀκεῖσε αὐτόν. Ταῦτα δὲ ἀκούων, μὴ νομίσης εἶναι πάντοτε 11. S. ANASTASII SINAITÆ vestris ad Deum precibus idem factitetis : quando QUAESTIO CX. Quando principes nostri sunt Judæi, vel infideles, vel hæretici, núm pro illis in ecclesia preces fundere oportet ? RESPONSIO. regibus et omnibus illis qui sunt in sublimitate 30, principes mundi veræ religionis exsortes erant. QUAESTIO CXI. devovere ? ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙ. Εάν εἰσιν οἱ ἄρχοντες ἡμῶν Ἰουδαῖοι, ἄπιστοι, ἢ αἱρετικοί, δεῖ εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἢ οὔ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. σθαι ὑπὲρ βασιλέων, καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχή ὄντων. Πάντες οἱ βασιλεῖς, καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ κόσμου ἐλεεινοὶ ὑπῆρχαν. Πλὴν ὅτι καὶ ἐν τῇ ἁγίᾳ ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΑ΄. τῆς Χριστοῦ παρουσίας, δεῖ εὔχεσθαι, καὶ μὴ τος περὶ Χριστοῦ, ὅτι «Πορευθεὶς, φησίν, ἐκήρυξε Καὶ νῦν φέρεται εἰς ἀρχαίας παραδόσεις, ὅτι τις γέγονεν, ὅτι Χριστὸς ἐν τοῖς καταχθονίοις κατελή QUAESTIO CXII. Num verum est mulierem illam pythonissam, Saulis rogatu, Samuelem vere excitasse "?" ψασθαι. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΒ'. Αρα ἀληθὲς ὅτι τὴν Σαμουὴλ ἡ ἐγγαστρίμυθος ἀνήγαγεν ἐπὶ τοῦ Σαούλ; κατελθὼν ἐν τῷ ᾅδῃ ὁ Χριστὸς, εἶπε τοῖς ἐν δεσμοῖς,
memoriam fecimus; omnium miserere, et omnibus veniam concede. › inde ipso Christo prædicante, 413 de quo audi noster ad loca subterranea descendit, ut omnes aliquid instituit agere certior fiet. 30 | Tim. 11, 2. 3 1 Petr. 11, 19. Hic deest aliquid. s φυλακή. ** ] Reg. xxvini, VARIA LECTIONES.
col. 765–766page 228 of 270
PG 89:765Έχου του Παύλου λέγοντος, ὅτι «Εβασίλευσεν ὁ θάνα τος, ο τουτέστιν ὁ διάβολος, «ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωϋσέος, ήγουν τοῦ πληρώματος του νόμου, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐν τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως Αδάμ,» τουτέστι καὶ ἐπὶ τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΓ'. Καλὸν τὸ βαστάζειν κοινωνίαν ἁγίαν ἐν σκευο φορίῳ, ἀπερχόμενόν τινα ἐπὶ ξένης, ἢ κοινων νεῖν, ὅπου δ' ἂν καὶ εὕρωμεν κοινωνίαν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τὸ μὲν πανάγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ οὐ καθυβρίζεται ἀπὸ τούτου περιαγόμενον καὶ περιφερόμενον αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ Χριστὸς πρὸς πάντας περιφερόμενος, καὶ ὡς εἶπον, οὐ καθυβρίζεται ἀπὸ τούτου, ἢ μὴ ἀπὸ ῥυπαρᾶς καρδίας· ὅτι δὲ οὐ δεῖ κοινωνεῖν παντὶ ἐκτὸς τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ὁ θεῖος Απόστολος ἡμᾶς διδάσκει λέγων· Εἷς Κύριος, τουτο ἐστιν ὁ ἀληθὴς Κύριος, μία πίστις, τουτέστιν, ἡ εὐσεβής· αἱ γὰρ λοιπαὶ οὐκ εἰσὶ πίστεις, ἀλλὰ θνήσεις· ὥσπερ οὖν ἀποδημούντες τῆς ἰδίας γαμε. τῆς, ἐὰν συγγενώμεθα ἄλλῃ, οὐκ ἔστι γάμος, ἀλλὰ πορνεία. Πολλῷ μᾶλλον φυλάξομεν τὴν σωφροσύνην ἡμῶν, καὶ τῆς ἁγίας ἡμῶν ἀμιάντου συζύγου του Χριστοῦ Ἐκκλησίας μὴ χωρισθῶμεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΔ'. Εδοξέ τισι λέγειν· Αδύνατόν ἐστι φεύγοντά τινα ἀπὸ θανατικοῦ τόπου εἰς ἕτερον τόπον διασωθῆναι ἐκ θανάτου. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ὁ τῶν θανατικῶν λόγος, καὶ τὸ τούτου μυστήριον, βαθὺ καὶ δυσκατάληπτον, καὶ ὀλίγοις χωρούμενον ἐστιν, οὐ γὰρ πάντως ὅσα χωρεῖ ὁ νοῦς τοῦ διδάσκοντος, δύναται χωρῆσαι καὶ ὁ νοῦς τοῦ διδα σκομένου λαοῦ. Όμως ήκουσα παρὰ ἀνθρώπων 1 μυστήρια Θεοῦ καὶ παιδείαν τοῦ λαοῦ. Δεύτερος δὲ ἀπὸ φθορᾶς ἀέρων καὶ ἀτμῶν, καὶ ἀναθυμιάσεων τῆς γῆς, καὶ ὑδάτων και η θνησιμαίων, καὶ κονιορ τῶν, καὶ δυσωδίας, καὶ ῥύπου, καὶ τὸ μὲν κατὰ ἀπειλὴν Θεοῦ γινόμενον θανατικὸν, οὐδεὶς δύναται καταλαβέσθαι, ποίῳ καιρῷ γίνεται, καὶ μάλιστα ἐν ταῖς πολυανδρούσαις, καὶ καθύγροις χώραις, καὶ κατάλσει να ὅθεν ἔστιν εἰδέσθαι, πολλὰς ἐθνῶν ἀσε δῶν καὶ δυσσεβῶν ἐρημικάς, μηδέποτε πείραν θανα τικοῦ ἐσχηκυίας. Τί οὖν; 'Αρα διὰ τὴν δικαιοσύνην αὐτῶν; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ διὰ τὴν κρᾶσιν τῶν ξηρο ποιῶν, καὶ ὑγιοποιῶν ἀέρων. Νομίζω οὖν, δυνατὸν μέσι. ᾿Απὸ θανατικοῦ. τὸ θανατικών καί ἡ λοιμική νόσος, ἢ ὁ λοιμός, και. καθαλ
mortem, hoc est, diabolum, regnasse ab Adam usque ad Moysen, hoc est, usque ad complemen tum legis, etiam in illos qui non peccaverant in similitudinem prevaricationis Adæ ", hoc est, etiam in animas sanctorum. An consultum sit, cum quis peregre proficiscitur, Eucharistiam in vasculo secum deferre vel commu nicare ubique et a quocunque communio admi nistratur? Sanctissimum Christi corpus nulla injuria afli citur ex hoc quod circumfertur nam ipse Christus olim ad omnes circuibat et circumfere batur ergo nullam injuriam ex hoc patitur, ut 14.» Ephes. IV, 5. as Rom. V, dixi, sed tantum ex inpuro corde. Porro com munionem non esse accipiendam extra catholicam Ecclesiam, divinus Apostolus docet cum ait Unus Dominus, hoc est, verus Doninus, una fides 3,, hoc est, pia et religiosa; nam reliquæ non sunt fides, sed mortes. Quemadmodum igitur, si, dum a propria conjuge absumus, cum alia consuetudinem habeamus, id nequaquam matri monium, sed scortatio censeri 414 debet: ita et hic danda opera est ut temperantiam custo diamus, et a sancta illibataque sponsa Christi Ecclesia non separemur. Quibusdam visum est fieri non posse ut qui ex loco contagioso fugit ad alium, liberetur a morte. Quæstio de causis contagionis ardua est, com prehensu difficilis, paucisque pervia: neque enim omnia quæ magister capit, capit quoque populus auditor nihilominus dicam quæ audivi. Prima hujus ratio ad occulta Dei judicia et ad instru… ctionem populi pertinet. Secunda oritur ex cor ruptione aeris, vaporum et exhalationum letifera rum terræ et aquæ, ex pulveribus, ex fetore et sordibus. Et quidem quali tempore illa contagio quæ nascitur ex comminatione et indignatione Dei exsistat, nemo intelligere valet, præsertim in urbibus populosis et humidis, ac salsugine infectis regionibus. Quare videmus solitaria quædam im piorum et sceleratorum hominum domicilia pe stiferæ luis penitus expertia esse. Quid igitur? An hoc fit propter justitiam qua pollent? Minime vero. Sed propter temperaturam sicci et salutiferi * Hic sine dubio aliqua desunt ut patet ex sequentibus. Hodie Græcis ad verbum, mortas litas. (ALEMANN.) Videtur delendum Lego Similis ad Antioch. quaest. 111. Ad Antioch. quæst. 102 et 105.
col. 767–768page 229 of 270
PG 89:767aeris. Arbitror igitur fieri posse ut quis, voluntate Dei, contagionem illam quæ est ex aere effugiat, quando se ad alia loca salubria transfert; iltam vero quæ ex comminatione Dei infertur, non effugies quocunque fugias, etiamsi sub ima terræ necdum adversus illum decreta est, non morietur. Nemo vero cum audit nos asserere pestiferam contagionem ex aere oriri, existimet eam absque seres dipondio veneunt, et unus ex illis non cadit super terram absque voluntate Patris mei qui in cœlis est 38. Quamobrem omnia quæ stellæ et Num debet Christianus illo die quo Eucharistiam sumpturus est, a propriæ uxoris congressu abstipanes propositionis, qui corporis Christi figuram gerebant, 415 hoc ante omnia ex Davide percontatus est Abiathar [Abimelech] pontifex : « Si panes 3. Verum, quoniam res nostra ad summam miseriam adductæ sunt, si ex itinere aut peregre rediit, fortassis veniam merebitur ob cocateris emendet. Loqui de fide non solum tibi, qui ignorans es, sed clesiam, et ibi veram pietatem disces. De hoc accipe brevem disputatiunculam, non ita pridem Alexandriæ institutam. Congregati enim dam indoctum quidem sermone, prudentem vero de fide disceptabant. Interrogavit igitur illos, si ἐὰν φύγῃ. Εἰ δὲ οὐκ ἐπεφάνθη > θάνατος νῦν κατ' αὐτοῦ, οὐκ ἀποθνήσκει. Μηδεὶς δὲ ἀκούσας ἡμῶν αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τῆς γῆς ἄνευ τοῦ Πατρός μου ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΕ. Αρα ἀπαιτεῖται Χριστιανὸς τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐν ᾗ μέλλει μεταλαμβάνειν παραφυλάξασθαι ἐκ τῆς τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως, οἵτινες ὑπῆρχον προτύ καθαροί εἰσιν ἀπὸ κοίτης γυναικός ;» καὶ ὅτε ἔγνω, ἡμᾶς, εἰ μὲν ἀπὸ ὁδοῦ τινος καὶ ξένης ἐλήλυθεν, ἴσως συγγνώμης τινός, ἑαυτὸν κατακρίνων ἐπὶ τῷ ΕΡΩΤΗΣΙΣ PIG. Ἐὰν ἐρωτῶμαι περὶ πίστεως ὑπὸ αἱρετικῶν, καὶ οὐκ ἐπίσταμαι δογματίσαι, τι ποιήσω; ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΖ΄. Βαρσανουφίου πρός τινα ιδιώτην μὲν τῷ λόγῳ, φρό νιμον δὲ ἐν Κυρίῳ, τὴν πίστιν τῆς καθολικῆς Ἐκ Α πολλάκις βουλήσει Θεοῦ διαφυγεῖν ἐκ τόπου εἰς ἑτέ * ἀπεφάνθη. Η 'Αβιμέλεχ. ρους ὑγιοποιοὺς ἀέρας καὶ τόπους, τὴν ἐκ φθορᾶ; ἀέρων γινομένην θνησιν. Τὴν δὲ κατὰ Θεοῦ ἀπειλὴν ἐπιφερομένην, ἐὰν οὖν ἄρα καὶ εἰς θνήσκοντας κατά ετάγη ὁ φεύγων, ἀδύνατον αὐτὸν μὴ ἀποθανεῖν, όπου εἰρηκότων ἐξ ἀέρων γινομένην θνῆσιν, νομίσει χωρίς Θεοῦ ταύτην γίνεσθαι. Εἰρήκαμεν γάρ, ότι ο Δύο, ὡς γέγραπται, στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται, καὶ ἓν ἐξ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Διόπερ, καὶ ἅπερ οἱ ἀστέρες καὶ ἡ κτίσις πᾶσα φυσικῶς ἐνεργεῖ, νεύματι θεοῦ ίδιας γυναικός, καὶ μὴ προσεγγίσαι αὐτῇ; Οτε ἔμελλεν ὁ Δαβίδ, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐσθίειν πωσις τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τοῦτο εὐθὺς πρώτης σεν Αβιάθαρ τ ὁ ἀρχιερεὺς τὸν Δαβὶδ λέγων, « Εξ ὅτι ναι, τότε δέδωκεν αὐτοῖς τοὺς ἄρτους. Όμως ἐπειδὴ εἰς ἄκραν ταλαιπωρίαν κατήγησαν τὰ καθ' συνδυασμῷ, ἀξιωθήσεται, ἐν τοῖς λοιποῖς ἑαυτὸν διορ θούμενος. Οὐ μόνον σοι τῷ μὴ ἐπισταμένῳ κίνδυνος, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπισταμένοις τὸ περὶ πίστεως λαλεῖν. Εἰπὶ ᾿Αλλὰ ἐὰν ἄρα καὶ ἐν ἀληθείᾳ τὴν ἀλήθειαν ἐπιζη τῇς, ἐλθὲ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, κἀκεῖ μανθάνεις τὴν εὐσέβειαν. Περὶ τούτου ἄκουσόν τινος διαλέξεως συντόμου γενομένης ἐν 'Αλεξανδρείᾳ πρὸ ὀλίγου χρόνου. Συν αθροισθέντες γὰρ οἱ ἀπὸ Σεβήρου, καὶ Γαϊανοῦ, καὶ κλησίας κηρύττοντα, διεμάχοντο πρὸς αὐτόν. Πρώ ΝΟΤΑ. S. ANASTASII SINAITE QUÆSTIO CXV. nere ? RESPONSIO. QUÆSTIO CXVI. Quid faciam, si ab hæreticis de fide interroger, nec valeam respondere ? aliquid ex te: Ego homo idiota et indoctus sum. QUAESTIO CXVII (1). An non est aliqua compendiosa ratio qua homo rudis instructus hæretico occurrere possit ? ἐπιτελεῖται. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. οὖν τῷ ἐρωτῶντί σε· Ἐγὼ ἄνθρωπος ιδιώτης εἰμι. Εἶτα οὐκ ἔστιν ὅλως μέθοδός τις, δι' ἧς δυνή σεται ιδιώτης αντειπεῖν τῷ αἱρετικῷ;
penetres; sed moriendum erit. Si tamen mors Dei nutu oriri. Scriptum est enim : c Duo pasaliæ creaturæ naturaliter efficiunt, Dei nutu efſiciuntur. Quando David et socii ejus manducaturi erant mnunda sunt vasa puerorum a mulieribus ?, Ει quando munda esse cognovit, tunc impertiit illis pulam, dummodo seipsum ob hoe damnet, et in et eruditis periculum affert. Dic igitur sciscitanti Sed, si in veritate veritatem quæris, veni ad Ec- Severiani, Gaianitæ et Barsanuphiani, apud quemin Domino, catholicæ fidei sectatorem, cum eodem 38 Luc. XII, 6. 36 | Reg. xx1, 4-6. VARIE LECTIONES. (1) Vide quæst. 44 ad Antiochum.
col. 769–770page 230 of 270
PG 89:769τησεν οὖν αὐτοὺς λέγων· Ἐὰν ἔχῃ ὁ βασιλεὺς ταμεία, Α καὶ οίκους τιμίους, ένθα διαπράττονται τὰ ἀναγκαῖα μυστήρια αὐτοῦ, τίνι πιστεύει, αὐτοῖς τοῖς πιστοῖς ἀνθρώποις αὐτοῦ, ἢ τοῖς ἀπίστοις; Λέγουσι πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνοι· Πρόδηλον, ὅτι τοῖς πιστοτέροις ὅλων τῶν ἀνθρώπων αὐτοῦ πιστεύει τους τοιούτους οἴκους ὁ βασιλεύς. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ ὀρθόδοξος, εἶπε πρὸς αὐτούς· « Ωστε μάθετε, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐπὶ γῆς πίστις ὀρθόδοξος, εἰ μὴ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Καὶ διὰ τοῦτο ἐνεπίστευσεν ἡμῖν ὁ Θεὸς πάντας τοὺς ἁγίους καὶ ἀναγκαίους οίκους αὐτοῦ, ἐν οἷς ἐπιδημήσας τὰ μυστήρια αὐτοῦ πεποίηκε· τουτέστι τὴν Ναζαρέτ, τὸ Ταβώρ, την Βηθλεὲμ, τὸν Ἰορδάνην, τὴν Σιών, τὸ Γολγοθα, τὴν ᾿Ανάστασιν, καὶ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ Σινᾶ, καὶ ἁπλῶς πάντας τοὺς ἄλλους τόπους τῆς καινῆς, καὶ τῆς παλαιᾶς, οἱ τῆς " καινῆς καὶ καθολικῆς Ἐκκλησίας κατέχομεν. Ἐὰν οὖν κακόδοξοι ἐσμεν, ὑμεῖς ὀρθόδοξοι υπάρχετε, οὐ καλῶς ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἡμῖν πιστεύσας τοὺς ἁγίους τόπους αὐτοῦ. Κἂν εἴπητε, ὅτι χειρὶ βασιλικῇ καὶ τυραννικῇ τούτους κατέχομεν, ελέγχεσθε ψευδόμενοι. Ἰδοὺ γὰρ βαρβάρων κρατούντων τὴν χώραν τῶν ἁγίων τόπων, οὐκ ἐπῆρεν αὐτοὺς ἐξ ἡμῶν ὁ Θεός. Εἰ δὲ καὶ, ὡς εἰκὸς, δόξετε λέγειν, ὅτι ἐκράτησαν ποτὲ οἱ 'Αρειανοὶ πρὸ ὀλίγων χρόνων τοὺς ἁγίους τόπους, ἰδοὺ ἀληθῶς ἐκεῖνοι διά χειρός βασιλικῆς καὶ τυραννίας ήρπασαν τοὺς ἁγίους τόπους, ἀλλ' οὐδὲν ἴσχυσαν· εὐθέως γὰρ πάλιν ὁ Θεὸς ἡμῖν τοῖς ὀρθοδόξοις παρέδωκεν αὐτούς. Ἰδοὺ λοιπὸν ἑπτακόσιοι χρόνοι. Καὶ ταῦτα ἀκούσαντες οἱ αἱρετικοί, αἰσχυνθέντες ἀνεχώρησαν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΗ. Τίνος χάριν οὐ πεποίηκεν ὁ Σατανᾶς τοσαύτας αἱρέσεις, καὶ σχίσματα, ἐν ἑτέρᾳ πίστει, εἰ μὴ ἐν τῇ τῶν Χριστιανών; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Οτι πᾶσαι αἱ λοιπαὶ τῶν ἀβαπτίστων ἐθνῶν πίστεις ἀγαπηταὶ τῷ διαβόλω εἰσὶ, καὶ οὐδεὶς αὐτῷ λόγος πολεμήσει ἰσχύσει αὐτὰς, εἰ μὴ τὴν πίστιν τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀντικειμένην, καὶ πολεμοῦσαν, καὶ πολλάκις, καὶ κατάρχουσαν αὐτοῦ. Καὶ ὅτι ἀληθῶς οὕτως ἐστὶν, ἐκεῖθεν ἔστι μαθεῖν. Πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἦν ἔθνος θεοσεβές, εἰ μὴ τὸ τοῦ Ισραήλ. Οὐκ ἴσχυσεν ὁ Σατανᾶς ἄλλο ἔθνος πολεμῆσαί ποτε, εἰ μὴ αὐτό. "Οθεν καὶ αἱ φυλαὶ διῃρέθησαν, καὶ ἡ βασιλεία αὐτῶν, καὶ πολλάκις ἑαυτοὺς ἐπολέμησαν, καὶ μυρίας πίστεις, καὶ αἱρέσεις κέκτηνται, καὶ εἴθε 1 καν περὶ Θεοῦ ἐμάχοντο ἐν ταῖς αἱρέσεσι, καὶ ἐν τοῖς σχίσμασιν αὐτῶν, ἀλλὰ περὶ εἰδώλων, καθὼς ἔστιν ἐκ τῶν Βασιλειῶν, καὶ ἐκ τῶν προφητῶν μαθεῖν. Λέγει οὖν ὁ Ἱερεμίας, ὅτι « κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν πόλεων Ἰσραὴλ ὑπῆρχον οἱ θεοὶ αὐτῶν, καὶ αἱ αἱρέσεις τῆς ματαίας πίστεως ΝΟΤΑ.
Jordanem, montem Sion, Golgotham, Resurrectiostiana? (2) Quaest. 43 ad Antioch. ubi peragerentur omnia ejus arcana consilia, quibus ea credet? Num sibi fidis, an infidis? Responderunt illi manifestum esse hujusmodi loca non nisi fidelibus a rege concreditum iri. Tunc ad illos orthodoxus Discite ergo nullam in terris reperiri veram fidem, nisi illam quam catholica Ecclesis profitetur. Eapropter commisit nobis Deus omnia loca sancta, et domicilia necessaria, in quibus tempore peregrinationis suæ mysteria sua peregit. Hoc est, Nazareth, montem Thabor, Bethleem, nem : neque hæc tantum, sed et montem Sina, uno verbo, omnes alios locos Novi et Veteris Testamenti, nos, qui catholicam Ecclesiam sequimur, quis res haberet conclavia, domosque pretiosas, possidemus. Si igitur nos male de rebus divinis sentimus, vos autem bene, haud 416 recte egit Deus cum saucta sua loca nobis tradidit. Si oggeratis nos manu̟ regia et tyrannica hæc loca obtinere, nullius negotii erat vos falsitatis redarguere. Ecce enim cum Barbari regionem in qua loca sancta sunt occupent, haud Deus ea a nobis auferri passus est. Si vero, ut probabile est, dicturi estis Arianos non ita pridem loca sancta tenuisse, res spondemus hoc plane violentia tyrannica evenisse. Sed frustra fuere: continuo enim Deus nobis orthodoxis loca sancta restituit. Et jam septingentesimus annus agitur. His auditis, hæretici pudefacti recesserunt. Cur Satanas in nulla alia professione tam multas hæreses et schismata excitavit, quam in fide chri- Quia omnes sectæ gentium baptismo destitutarum diabolo gratæ sunt et acceptæ. Quocirca adversus illas pugnare supersedet. In solain Christi fidem, ceu sibi oppositam et adversariam sibique sepe dominantem, spicula sua dirigit. Rem ita se habere, vel inde disces. Ante Christi adventum non erat gens quæ Deum coleret. D exceptis Israelitis. Hinc Cacodamon non potuit 13. . bella movere, nisi in istos. Ea de causa tribus illorum divisas, regnum scissum, ipsosque sæpe mutuis bellis attrilos, et in varias sectas ac hareses dissectos novimus. Neque pro Deo pugnarunt in suis hæresibus et schismatis, sed pro idolis, ut apparet ex libris Regum, et ex prophetis, ex quibus Jeremias ait, • secundum numerum civitatum Israel multiplicatos esse deos eorum hæreses et schismata. Propterea ut nunc, ita et * Leg. καὶ οὔτε. 8. Jerem. 11, 28 ; ΧΙ, . vanasque VARIA LECTIONES. QUESTIONES.. QUÆSTIO CXVIII (2). RESPONSIO.
col. 771–772page 231 of 270
PG 89:771Dictum est a Salomone: Somnia extollunt imnonnullis contigit. Porro somnia sæpe nascuntur variæ phantasiæ excitantur. Sed et Deum aliquando somnia nos dirigunt, vel perterrefaciunt. Ad haec carnem fidelem, et prophetabunt filii vestri, et filiæ vestræ somniabunt 38. Sola igitur illa sominducunt. nuptis et liberis, sed de illis qui jam ante susceστέφανοι, οὐδὲ μισθοί γίνονται. Εἴρηται ἐν τῷ Σολομῶντι, ὅτι ο Ενύπνια ἀναπτε ἄδειαν ἐντεῦθεν οἱ δαίμονες λαβόντες πλανήσοντες ἢ λογισμῶν, ὧν ἐν ἡμέρα ἔχομεν. Γίνονται δὲ καὶ ἀπὸ δαιμόνων· γίνονται δὲ καὶ ἀπὸ στομάχου φαντα θυγατέρες ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται. ο Όσα οὖν ἐνύπνια ὄψει, ποιοῦντά σοι κατάνυξιν, διόρθωσιν, ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ, ἐν σῶμα γίνεται, ὁμοίως Α αὐτῶν, καὶ τῶν σχισμάτων αὐτῶν. Διὸ καθάπερ νῦν, οὕτω καὶ τότε ἑκάστου ἔθνους ἀσεβοῦς μίαν πίστιν ἔχοντος, τὸ ἔθνος τὸ θεοσεβὲς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς μυρίας πίστεις ὁ σατανᾶς ἔσχισεν. Διὰ τί δὲ τὸν Σατανᾶν ὅλως πολεμεῖν τοῖς ἀνθρώποις ὁ Θεὸς συνεχώρησε, καὶ τοῦτον οὐκ ἐξήλειψεν ; Εχθροῦ μὴ φαινομένου, οὐ φανεροῦνται οἱ δόκιμοι στρατιῶται, καὶ φίλοι τοῦ βασιλέως. Καὶ μάχης, καὶ πάλης μὴ γενομένης, οὐδὲ νίκη γίνεται, οὐδὲ ἀληθινά ; ροῦσιν ἄφρονας. » Καὶ διὰ τοῦτο παραγγελλόμεθα, μὴ πιστεύειν, μηδὲ καταδέχεσθαι αὐτὰ, ἵνα μὴ ἀπατήσωσιν ἡμᾶς, ὥσπερ τινὲς ὑπέμειναν. Ομοίως λοι δι' ἐνυπνίων ὁδηγοῦσιν, ἢ ἐκφοβοῦσιν ἡμᾶς. Πολλὰ δὲ καὶ ἡ ψυχὴ ὡς λογικὴ καὶ νοερά προγε νώσκει, καὶ προδείκνυσι τῷ ἀνθρώπῳ τινά, μάλιστα ἡ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔχουσα. Φησὶ γὰρ ὁ Θεὸς, ὅτι • Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα πιστὴν, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν, καὶ αἱ ἐπιστροφὴν, καὶ φόβον Θεοῦ, ταῦτα μόνα ἀγάπης σου. Τοῦ ἀποστόλου λέγοντος ὅτι ἡγίασται ὁ ἀνὴρ ὁ ἄπιστος, ἐάν ἐστιν ἡ γυνὴ αὐτοῦ πιστή, ὁμοίως καὶ ἡ γυνὴ ἡ ἄπιστος, ἐὰν ἐστιν ὁ ἀνὴρ απ τῆς πιστός, ἄρα λοιπὸν ἔξεστι τῷ Χριστιανῷ λαβεῖν γυναῖκα ἄπιστον, ἢ ἐθνικήν; Ο θείος Απόστολος οὐ περὶ ἀγάμων ταῦτα εἶπε, ἀλλὰ περὶ τῶν ἤδη πρὸ τοῦ πιστεῦσαί τινα ἐκ τῶν δύο συνεζευγμένων ἀλλήλοις, ἴσως = μέρους βαπτισθέντος, τὸ ἕτερον μέρος οὔτε βαπτισθῆναι, ούτε χωρισθῆναι βούλεται, μὴ ἀναγκαζέτω δὲ, μηδὲ δια κέτω αὐτὸν ὁ πιστεύσας· ἐπεὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ ὁ κολλώμενος τῷ ἀπίστῳ 5. S. ANASTASII SINAITÆ QUAESTIO CXIX (3) RESPONSIO. QUAESTIO CXX (4). Unde somnia, et quomodo sæpe vera fiunt ? QUAESTIO CXXI. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΙΘ'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚ. Πόθεν τὰ ἐνύπνια, καὶ πῶς πολλάκις γίνονται συμβαίνουσι τὰ ἐνύπνια πολλάκις ἐκ τῶν πράξεων, σία: · γίνονται καὶ ἀπὸ Θεοῦ. Πολλάκις γὰρ οἱ ἄγγε ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΑ.
olim, cum qualibet impia gens unam fdem haberet, gens pia Israelitarum in complures sectas discissa est. Cur Deus permisit ut diabolus oppugnaret homines? cur eum de medio non sustulit? Quando nullus hostis infestat, legitimi milites et regis amici non innotescunt. Si nulla sit pugna vel 417 lucta, nulla erit victoria, nulla corona, nulla merces. prudentes ". Quocirca monemur ut neque credamus, neque assentiamur illis, ne dæmones circumveniendi nos ansam inde accipiant, prout occupati fuimus. Immittuntur etiam a dæmonibus; clevantur insuper ex stomacho vapores quibus auctorem habent. Crebro quoque angeli per inanima tanquam rationalis et intellectualis erealura C præcognoscit et prænuntiat quædam homini, maxime si Spiritum sanctum possideat. Ait enim Deus: Effundam de spiritu meo super omnem emendationem, conversionem, Deique timorem Cum Apostolus dicat sanctificari virum infidelem per mulierem fidelem, et similiter mulierem infidelem per virum fidelem ", num fas erit Christiano ducere mulierem infidelem vel ethnicam? Divinus Apostolus hæc non prænuntiavit de inptam fidem matrimonium inierant. Si una pars baptizetur, et altera pars neque baptizari, neque separari velit, ne cogat illam aut exagitet fidelis; quia, sicut qui post baptismum meretrici adhæret, ret infideli [fideli]. b ex actionibus et cogitationibus quibus interdiu nia amplectere et dilige, quæ te ad contritionem, unuin corpus cum illa efficitur 40, ita et qui adbæ- 37 Eccli. XXXIV, 1. 38 Isa. XLIV, 3; Joel. 11, 28; Act. 11, 17. " I Cor. VII, 14. "I Cor. vī, 16. • Lego εἰ ἑνός. Videtur leg. πιστῷ. (5) Quaest. 11 ad Antioch. VARIÆ LECTIONES. NOTÆ. (4) Quaest. 98 et 99 ad Antioch.
col. 773–774page 232 of 270
PG 89:773ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΒ'. PKB'. QUAESTIONES. Εἰ ἄρα ἁμαρτάνει ὁ φεύγων ἐν καιρῷ διωγμοῦ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΓ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΔ΄. Πίσαι μοιχεῖαί εἰσι σωματικαί, ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΕ. QUAESTIO CXXII. Num peccat qui tempore persecutionis fugit? RESPONSIO. QUÆSTIO CXXIII. Cum videamus mulieres quasdam servas in ipsa itidem captivitate scortari, quid de illis dicendum? QUESTIO CXXIV. Quot sunt adulteria corporalia? QUÆSTIO CXXV (6). RESPONS10. διατρίψαντας. Ὁ μὲν Κύριος εἶπεν· ι "Οτε διώκουσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην. » ΕΠ μὲν οὖν εἰς ἀπώλειαν τῆς ψυχῆς συντείνει ὁ διω γμὸς, ἐξουσίαν ἔχει ἕκαστος, πρὸς ὅ δοκιμάζεται, αὐτὸν ποιῆσαι. Εἰ δὲ περὶ σωματικάς ζημίας ἐστὶν ὁ διωγμὸς ὑπὲρ Χριστὸν, ὀφείλομεν ἀπομεῖναι. Ἐπειδὴ ὁρῶμέν τινας καὶ ἐν αἰχμαλωσίᾳ ὑπαρχούσας δούλας παρεξερχομένας, τι χρὴ περὶ αὐτῶν λέγειν; Αἱ μὲν οὖν καθ᾽ ἡδονὴν καὶ στρῆνον παρεξερχό μεναι, μείζονι κρίματι ὑποπίπτουσιν· αἱ δὲ ἀπὸ στε νώσεως, ἐλάττονι · ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν κλεπτῶν, ὅτι κουφοτέραν ἁμαρτίαν ἔχει, ὁ ἀπὸ πείνης κλέπτων τροφὰς ὑπὲρ τῶν μὴ δεομένων, καὶ συλούντων. Εφ' ἑκάστης δὲ ἁμαρτίας ἔστι κατανοῆσαι πολλὰς διαφοράς. Καὶ γὰρ ἄλλην συγγνώμην εἶχον αἱ καλλωπιζόμεναι, καὶ κοσμούμεναι γυναῖκες ἐν ἰδίᾳ χώρα, ὑπὲρ τῆς νῦν ἐν μέσῳ τῆς αἰχμαλωσίας τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν σιδηροφορουσῶν, αὗται ἐνώπιον αὐτῶν χρυσοφοροῦσαι, καὶ μὴ αἰσχυνόμεναι. Καὶ πᾶσα δὲ ἄλλη ἁμαρτία, και σπατάλη, καὶ τρυφή, ἣν ποιοῦμεν ἐν μέσῳ τῆς αἰχμαλωσίας ὄντες, χαλεπωτέρα ἐστὶν ὑπὲρ τὰς ἀνομίας τῶν ἐν ἀνέσει ὄντων καὶ ἁμαρτανόντων. Δύο. Ο μὲν ἄγαμος, ἐὰν εἰς ὕπανδρον ἁμάρτῃ, μοιχεία ἐστί, ὅτι τὴν κοίτην τῆς ἰδίας γυναικός ἐμοίχευσεν. Εἰ δὲ ὁ μὴ ἔχων γυναῖκα εἰς μὴ ἔχου σαν άνδρα ἁμαρτήσῃ, πορνεία, οὐ μοιχεία ἐστίν. ὺ ὑπὸ ζυγὸν ὑπάρχων, ἐὰν πρὸς ὕπανδρον ἁμάρτῃ, δύο μοιχείας ποιεῖ. Τοῦ Θεοῦ λέγοντος πρὸς τὸν ὄριν. ῾Ο ἄνθρωπος τηρήσει σου κεφαλὴν, η τουτέστι, τὴν ἀρ- D χὴν παντὸς λογισμοῦ· σὺ δέ, τουτέστιν, όπου νηρός, τηρήσεις αὐτοῦ· πτέρναν, ν λέγω δὴ τὰ ἔσχατα τοῦ βίου αὐτοῦ· πόθεν γινώσκει ὁ Σατανᾶς τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου ; Καὶ γὰρ πολ λοὺς ἑωράκαμεν ὅλον μὲν τὸν χρόνον αὐτῶν εἰς αὐτὰ δὲ τὰ τέλη καλώς διαστέψαντας c, τῆς ζωῆς παραπεσόντας· ἐξ ὧν εἰς ὑπάρχει Ἰουλιανὸς ὁ μιαρὸς παραβάτης, Τινὲς μὲν γραώδεις μύθους λαλοῦντες, λέγουσιν,
infligat, manendum erit (5). (5) Etiam hoc casu fugere licet, ut docet sanctus Athanasius in Apologia de sua fuga. (6) Quaest. 98 ad Antioch. Dominus dixit: « Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam 4. Si igitur persecutio tcndit ad 418 perditionem animæ, cuilibet inte grum est ut quod expedire videbitur agat. Si vero persecutio tantum corporales poenas pro Christo Quæ se prostituunt ex solo voluptatis et deliciarum studio, majori judicio subjacent quam quæ id faciunt quadam necessitate coarctatæ, ut et in furibus videre licet. Leviore enim culpa sese astringit qui fame coactus alimenta furatur, quam qui templa expilat, aut nulla indigentia compulsus furatur: quemadmodum illæ etiam mulieres quæ in patria sua sese comebant et fucabant venia digniores sunt quam quæ nunc in medio captivitatis idem faciunt, cum interea sorores suas ferro et compedibus onustas videant. Εt quaelibet alia exorbitatio, quælibet lascivia et luxuria în medio captivitatis commissa plus gravitatis habet quam fagilium quod quis in otio et pace patrat. Duo. Alterum, quando persona libera cum conjugala peccat, quia propriæ uxoris torum violavit. Si vero non conjugatus cum non conjugata consuetudinem habeat, fornicatio est, non adulterium. Si connubio junctus cum maritata se misceat, duplex adulterium committitur. Quidam fabulas aniles secuti, dictitant dæmo- • forte VARLE LECTIONES Cum Deus dicat ad serpentem: Homo observabit caput tuum, hoc est principium omnis consilii tui; tu vero observabis calcaneum ejus ", » hoc est novissima vitæ ejus. Unde cognoscit Satanas finem hominis ? Etenim novimus multos qui, cum sancle et laudabiliter vixissent, sub ipsum vitæ terminum corruerunt; ex quorum numero unus est detestandus ille apostata Julianus.
col. 775–776page 233 of 270
PG 89:775ὅτι εἰς τὸν ἀέρα διατρίβων ὁ διάβολος, προσακροά. 4 ἀνάγκη έσται. ται τὰς παρὰ Θεοῦ γενομένας κατὰ ἀνθρώπων ἀπο φάσεις. 'Αδύνατον δὲ τοῦτο· οὐ γὰρ κραυγητική φω νῇ, ἀλλ' ἀφθέγκτῳ καὶ ἀῤῥήτῳ βουλῇ τὰ πάντα ποιεῖ ὁ Θεός. Οὐκοῦν ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι πνεῦμα λεπτὸν καὶ ἀσώματον ὑπάρχων ὁ Σατανᾶς, ἐπίσταται καὶ διερευνά ὑπὲρ πᾶσαν ἰατρικὴν ἐπιστήμην ἀνθρώπων, τὰς δυνάμεις καὶ ἐνεργείας, καὶ τοὺς πλεονασμοὺς, καὶ τὰς ἐλλείψεις τῆς ζωτικῆς τοῦ σώματος διὰ τοῦ αἵματος ὑπάρξεως. Κἀκεῖθεν λοιπὸν στοχαστικῶς, ἀλλ' οὐκ ἀκριβῶς τεκμαίρεται την τελευτήν τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔστιν εἰπεῖν, καὶ ἐπὶ τῶν μάντεων καὶ ἐγγαστριμύθων· ὅτι πνεύματα λεπτά τυγχάνοντες οἱ δαίμονες θεωροῦσι, τίς ὁ κλέψας τὸν δεῖνα ἄνθρωπον, καὶ ποῦ τὰ κλαπέντα παρέθετο. Καὶ δύναται ταῦτα εἰπεῖν, ὥσπερ πολλάκις θεωρήσαντες πολυομβρίαν ἐν τῇ Ινδική χώρα γεγενημέν την προλέγουσι τισιν ἐν Αἰγύπτῳ, μεγάλην ἔσεσθαι τὴν τοῦ Νείλου ἀνάβασιν. Εἰ δέ τις ερωτήσει τούτους τὸν πηχισμὸν καὶ τοὺς δακτύλους τῆς ἀναβάσεως, ἐλεγχόμενοι ἀποροῦσι, μηδὲν τῶν μελλόντων ἐπι στάμενοι. ΕΡΩΤΗΣΙΣ θέλουσιν εἰπεῖν τινες, ὅτι διὰ τὸ μὴ προσκυνῆσαι τὸν ἄνθρωπον ἐξέπεσεν ὁ Σατανᾶς. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Ἑλλήνων καὶ ᾿Αράβων εἰσὶν οἱ τοιοῦτοι μῦθοι καθὼς γὰρ ἐκ τῶν προφητῶν ἔστι μαθεῖν, καὶ μάτ λιστα παρὰ τοῦ μεγάλου Ἰεζεκιήλ, διὰ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ ἐξεῤῥίφη ὁ Σατανᾶς πρὸ τοῦ γενέσθαι τὸν ᾿Αδάμ. Δημιουργοῦντος γὰρ τοῦ Θεοῦ ταύτην τὴν ὁρωμένην κτίσιν, ἐνόμισεν ὁ διάβολος, ὅτι αὐτὸν καθίστησι βασιλέα αὐτῆς. Ὅτε οὖν εἶδεν, ὅτι ἐποίησ σεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αδάμ, καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ πάντα ὑπέταξεν ὑπο κάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, τότε ὡπλίσθη κατ' αὐτοῦ, καὶ ἠπάτησεν αὐτόν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΖ΄. Εἶπας ἐν τῇ προλαβούσῃ περὶ τῶν στοιχείων φυσιολογία ότι πολλάκις ἐκ φυσικής τινος ἀκολουθίας καὶ χυμῶν αἰτίας γίνονται τινες μὲν γυναῖκες ἄτεκνοι, τινὲς δὲ εὔτεκνοι, ἄλλε δὲ πάλιν ὀλιγότεκνοι· τὸν δὲ τρόπον τῆς αι τίας οὐκ ἐσήμανας. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Εἰ ταῦτα καὶ τοιαῦτα βουλόμενοι λεπτολογεῖν, ἀναγκάζονται ὰ εἰς Ιατρικάς τινας ἔρχεσθαι φυσιολογίας, μὴ πάνω ἁρμοζούσας τῇ κοινῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ ἀκροάσει· ὅμως ἀμυδρώς πως τὸ εἰρημένον σαφηνίσαι πειράσομαι. Εν πολλοῖς τόποις τῆς ἱερᾶς Γραφῆς εὐρίσκομεν προσαγορευομένην τὴν ἀνθρωπίνην σάρκα. "Ωσπερ οὖν ἐστι γῆ καρποφόρος συμ μέτρως ποτιζομένη, οὕτω πολλάκις γίνεται καὶ ἐπὶ τῆς μήτρας, καὶ τῆς γονῆς. Αἱ μὲν καταῤῥυπούμε και τη σπατάλη, καὶ τῷ πολλῷ συνδυασμῷ ἀπορρί
nem in aere versantem audire decreta Dei contra bomines. 419 Sed hoc fieri nequit: non enim sono vocis, sed insono et ineffabili consilio Deus omnia agit. Meo igitur judicio, cum Satan sit spiri tus tenuis et corporis expers, novit et perscruta tur plusquam ullus medicus facultates, operationes, incrementa et decrementa vitalis subsistentiæ quam corpus per sanguinem habet. Et inde non certo, sed probabiliter conjectat de vita hominis. Idem dicendum de fatidicis et ventriloquis (pytho nissis). Nam, cum dæmones sint spiritus exiles et subtiles, facile intuentur quis hunc vel illum per pla gium abstulerit, et quo res furto ablatas abstruserit. Hæc et similia indicare possunt. Sicuti sæpe etiam, quando in India copiosos imbres decidere vident, prædicunt aliquibus Ægypti incolis Nilum alte ascen surum. Si quis vero ex illis sciscitetur mensuram, hoc est ad quotum cubitum vel digitum Nilus ascensurus sit, enimvero tum obmutescunt, nec quod futurum est prænuntiare norunt. Quidam dicunt dæmonem excidisse, quod noluerit adorare hominem. Fabulæ istæ ex Græcorum et Arabum officina procedunt; nam, ut ex prophetis discimus, potis simum ex magno Ezechiele, propter superbiam abjectus est Satanas, priusquam Adam conderetur. Cum enim Deus aspectabilem hanc rerum universi tatem crearet, sperabat dæmon se illius regem constitutum iri. Quando igitur animadvertit Ada mum a Deo esse procreatum, et constitutum super opera manuum ejus, et omnia subjecta sub pe dibus ejus, tunc adversus illum armatus, eumdem prostravit. Dixisti supra, in dissertatione de elementis, crebro accidere ut ex naturali quadam connexione et humorum causa mulieres quædam sint steriles, quadam fecundæ, quadam paucorum liberorum; sed causam non explicasti. Si hæc et similia nimis minutatim persequi ve linus, necessarium erit medicas quasdam disputa tiones, neque communi Ecclesiæ, neque auditori bus valde congruentes ingredi. Nihilominus, quod 420 obscurius dictum est, nonnihil declarare conabor. In multis sacræ Scripturæ locis nomina tur cɔro humana. Quemadmodum ergo terra me diocriter irrigata, fertilis efficitur; ita eadem mediocritate, eadem fecunditas sæpe utero obtin git: nam mulieres quæ in deliciis sordescunt, et is Psal. vi, 7, Lege ΡKG. d
col. 777–778page 234 of 270
PG 89:777πτουσι τὴν γονὴν, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἑταιρίδων γί- Α νεται· δυσχερῶς γὰρ ἐκεῖναι συλλαμβάνονται. Διὰ τοῦτο οὖν διαφόροις τόποις τινὲς πλούσιοι καὶ ἁβροδίαιτοι ἐπιποθοῦσι τέκνων, καὶ οὐ τυγχάνουσιν. Οἱ δὲ πένητες πολλάκις πολύτεκνοι γίνονται· ἀναξη ραινομένη γὰρ ἡ φύσις ὑπὸ τῆς ἐνδείας, ὥσπερ γῆ διψῶτα, εὐθέως δράσσεται τῆς ὑγρότητος τῆς κατα βαλλομένης γονῆς, καθὰ πάσχουσι καὶ οὗτοι, οἱ παρ' ἡμῖν πανάποροι, καὶ πτωχοί, ἐρημῖται, καὶ Αραδες, ἄρτου μὲν σχεδὸν μὴ εὐποροῦντες, πλῆθος δὲ τέκνων καθ' ὑπερβολὴν ἔχοντες. Καὶ γοῦν, ὡς φασι. καὶ οἱ τὰς ἱατρικὰς ἐπιστήμας εἰς ἄκρον ἐξησκημέναι, καὶ γάλα πολλάκις εὑρίσκεται κακοῦ χυμοῦ καὶ κράσεως διαφθείρον τὸ νήπιον. Εἰ δὲ λέγεις μοι, ὁ δι' ἐναντίον; Τίοὖν ; ἔστιν ἐκτὸς Θεοῦ πολυτεχνῆσαι, ἢ ζητῆσαι ε, ἡ ἀποθανεῖν ἄν- Β θρωπον; ἐνῶ σοι κἀγώ, ὅτι καὶ τὰ διὰ τῶν κτισμάτων, καὶ στοιχείων, καὶ ἀέρων, καὶ κράσεων, καὶ ὑδάτων, και γάλακτος φυσικῶς γινόμενα, οὐ χωρὶς Θεοῦ λέγεται γίνεσθαι. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἔλασεν ἀπ' ἀρχῆς πάντα τὰ κτίσματα αὐτοῦ, κατὰ τοῦ αὐτοῦ βούλησιν καὶ πρόνοιαν, καὶ τὰς οὐσιώδεις αὐτ τῶν καὶ φυσικὰς ἐνεργείας. Επει, πόθεν, εἰπέ μοι, πρόσεστι τῷ βασιλίσκῳ ἡ ἀναιρετική δύναμις, ἢ καὶ τῇ ἐχίονῃ ὁ θανατηφόρος ιός, ἄλλων δὲ ζωϋφίων ἡ Ιαματικὴ τοῦ θανατηφόρου Ενέργεια; Βοτάναι θανατηφόροι, ἕτεραι δὲ καθαρτικαί, καὶ ἀβλαβεῖς, καὶ Ιαματικαί. "Οθεν ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα καλῶς καὶ Θεοδείκτως ἀναψηλαφήσαντες, ἐπ᾽ ἂν ποτε εἶδόν τινες τῶν προκειμένων αὐτοῖς γονέων τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ τρίτον τέκνον 1 θηλάσασαν τελευτῆσαι, υνεβούλευον, μηκέτι αὐτὴν θηλάζειν τὰ παρ' αὐτῆς τικτόμενα. Όμως ἐπὶ πᾶσιν καλὸν τὸ λέγειν· ο Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε ! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, κ Όμως καὶ ἑτέραν τινὰ πρὸς ταῖς εἰρημέναις ἐν υπόστατον καὶ ἀψευδῆ παραγάγω παράστασιν, πείθουσαν καὶ τὸν λίαν φιλόνεικον, ὅτι διὰ τῶν στοιχείων ᾠκονόμησεν ὁ Θεὸς διοικεῖσθαι καὶ ζωογονεῖσθαι, ἢ και τελειοῦσθαι τὸ ἡμέτερον σῶμα· τάχα δὲ, οὐ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς, τῆς ἀσωμάτου ψυχῆς τάς κινήσεις καὶ τὰς ἑνεργείας. "Ορα γάρ, ὅτι ἀρχομένης μὲν τῆς ἡμέρας, ἐπειδὴ εὐθέως ή κίνησις τῆς χολῆς πρωίας ειώθει γίνεσθαι, πικρό. τεροι καὶ ὀξύτερος άνθρωποι τὰς πρωΐας υπάρχομεν. Εἶσα γενομένης τροφῆς καὶ οἴνου συμμέτρου μεταλήψεως, ἀγαθωτέραν καὶ ἡμερωτέραν τὴν ψυχήν ἔχομεν. Πάλιν τε ὁδοιποροῦντες, καὶ κοπιῶντες ἐπὶ πολύ, εὐθέως ἐξατονοῦσαν τὴν ψυχὴν καὶ χαυνουμέ νὴν ἔχομεν. Καὶ ποτὲ μὲν νύκτωρ ήσυχάζοντα καὶ έφοντα τὸν νοῦν ἡ ἡσυχία τὴν θόρυβον ἐργάζεται ποτὲ δὲ ὑπὸ θορύβων, ή καύτωνός τινος συνερχομέκαι του σώματος, διαχεῖσθαι καὶ ὡς ἀσώματος ὁ νοῦς ἡμῶν πέφυκεν. Αμέλει γοῦν νηπίου καὶ ἀτελούς εντος τοῦ σώματος, νήπιος καὶ ἀτελὴς ἡμῶν καὶ ἄφρων ὁ νοῦς καθέστηκε, μηδὲν σχεδόν διακρίνειν ζηται.
ד ad lasciviam frequenti coitu se abjiciunt, genitu- PATROL. Cn. LXXXIX. ram non retinent, ut et meretricibus accidit ; difficulter enim concipiunt. Propterea variis locis opulenti quidam et deliciis affluentes, petunt liberos, nec obtinent. Pauperes vero frequenter multam prolem numerant: natura enim ob egestatem exsiccata, subito, instar terra sitientis, arripit immissæ genituræ humiditatem. Testimonio sint qui apud nos egentissimam vitam ducunt mendici, solivagi et Arabes, quibus cum vis panis suppetat, innumera sobole stipantur. Sepe etiam lac, ut rerum medicarum peritissimi tradunt, perversi succi el temperamenti perdit infantem. Si adversarius dicat: Quid ergo ? An extra Dei notitiam est ut homno pluribus liberis abundet, vival, moriatur? respondebo, ea quæ per creaturas, elementa, aerem, temperamenta, aquas et lac naturaliter fiunt, haud absque nutu Dei effici; ab ipso enim statim a primo ortu omnes creaturæ, sccundum voluntatem et providentiam ejus, naturales et ab essentia fluentes actiones acceperunt. Dic mibi, unde inest basilisco vis interinendi, et vieræ mortiferum venenum, aliis vero animalculis facultas medendi, et venenifera mala depellendi? Unde plantæ et herbæ aliæ quidem perniciales, aliæ innosiæ, ad purgandum et medendum aptæ? Hæc et his similia postquam parentes nonnulli quasi divinitus edocti animadver terunt, videruntque primam, alteram, tertiamqu prolem a se lactatam, supremum diem obiisse, natos ex se lactare deinceps destiterunt, Nihilominus in his omnibus exclamandum est: ‹ Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti “,, Cæterum aliam quoque probationem solidam et efficacem, et quæ vel valde contentiosum convincat, adducam ad demonstrandum decreto Dei corpus nostrum per elementa administrari, vivificari et perfici; fortassis autem non corpus solum, sed et nos ipsos, et incorporeæ animæ motiones et actiones : adverte 421 enim : sub exordium diei, quando motio bilis mane contingere solet, acriores et vehementiores sumus. Deinde, sumpto cibo et moderato vino, pacatiorem et quietiorem animum induimus. Cum iter facimus, multoque labore fatigamur, tum anima nostra languescit et laxatur ; et aliquando noctu cum mens quiescit et plane sobria est, ipsa quies tumultum ciet. Interdum a tumultu vel æstu quodam concurrentis corporis, mens velut extra corpus diffundi solet. Igitur, quando corpus adhuc infantile et imperfe ctum est, infantilis itidem, imperfecta et insipiens niens nostra est, ita ut nulla discernendi facultate valeat: membris vero augescentibus et crescentibus, mens quoque nostra progressione quadam ** Psal cini, 24. f Locus corruptus. VARIE LECTIONES. QUAESTIONES.
col. 779–780page 235 of 270
PG 89:779δυνάμενος. Προκοπτόντων δὲ τῶν μελῶν καὶ αὐξομένων, οὕτω κατὰ πρόσβασιν καὶ ὁ νοῦς συναύξει καὶ φωτίζεται. Εἰ οὖν καὶ αὕτη ἡ ἀσώματος καὶ ἀόρατος τῆς ψυχῆς ἡμῶν καὶ τοῦ νοὸς δύναμις, ὑπὸ τῆς συγκράσεως τῶν στοιχείων καὶ τοῦ σώματος αυβερνᾶται, καὶ αὔξεται, καὶ ἀκολουθεῖ, καὶ κατακρίνεται, εἰ κατακυριεύεται κελεύσει Θεοῦ, μηκέτι μοι ἀμφιβάλῃς, ηνίκα ἀκούσῃς καὶ τὴν τοῦ σώματος τοῦ ὑλικοῦ γέννησίν τε καὶ αὔξησιν καὶ σύστασιν, καὶ διάλυσιν προνοίᾳ Θεοῦ, διὰ τῆς τῶν στοιχείων κυβερνήσεως γενομένην. Αμέλει γοῦν καὶ αὐτὰ τὰ ἄψυχα πρὸς τὴν τῶν στοιχείων καὶ ἀέρων είωθε στοιχεῖν ἀκολουθίαν. Καὶ διὰ τοῦτο αὕτη μὲν ἡ χώρα οὐ ζωογονεί φοίλακας αὕτη δὲ οὐ ποιεῖ ἐλαιῶνας· ἐκείνη δὲ πάλιν οὐ καρ παγονεῖ ἀμπελῶνας, καὶ ἄλλη οὐ κέκτηται βάλανον. Ὅθεν καὶ θέλουσι λέγειν οἱ ἀκριβεῖς τῆς οἰκουμένης κοσμογράφοι, ὅτι ἀνατολικώτερο; πάσης τῆς οίκους μένης, ὥσπερ θυσιαστήριον αὐτῆς τυγχάνει ο παράδεισος. Εφύτευσε γάρ, φησίν, ὁ Θεὸς παράδεισον κατὰ ἀνατολὰς ἐν Ἐδέμ· καὶ τούτου χάριν πλησιάζει αὐτῷ ἡ τῶν Ἰνδῶν χώρα· καὶ πάντες σχεδόν οἱ καρποὶ τῶν εὐωδεστάτων αρωμάτων εἰσὶ, διὰ τῆς αὔρας τῶν ἀνέμων μετακομιζομένης και μεταδιδομένης αὐτοῖς τῆς εὐωδίας ἐκ τῶν τοῦ παραδείσου εὐωδεστάτων φυτῶν, καθ' ομοιότητα τῶν ἀλλήλοις διὰ τῶν ἀνέμων ἐκ τῶν ἀῤῥένων τὸ σπερμό. γονον άνθος δ. Πᾶσα δὲ εὐωδία, καὶ μάλιστα ἡ διὰ τῶν Ἰνδικῶν ἀρωμάτων, χωρὶς ὑγρᾶς τινος ελαίου, ἢ ἄλλων τῶν τοιούτων σκευαζομένη υγροποι καὶ συγκρατικὴ τοῦ ἀνθρωπείου σώματός ἐστιν, ὥσπερ πάλιν ἡ δυσωδία φθοροποιός. Ὅθεν φάσκει τις τῶν φιλοσοφιστών, Εἰ καταλάβοι τὸν ἀποθνήσκοντα πρὸ τοῦ ἀπολέσαι τὸν νοῦν, δύναται διά τινος κατασκευῆς ἀρωμάτων, ἐπὶ ἡμιώριον αὐτοῦ τηρῆσαι νηφάλιον τὸν λογισμόν, ὅπως καὶ τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν διαθέσθαι δυνήσηται. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΗ. Τι ἐστι τὸ τάλαντον, ὅπερ λέγει αἱρεῖν ὁ Κύριος ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐκ τοῦ πονηροῦ δούλου, καὶ παρέχειν αὐτὸ τοῖς καλῶς ἐργασαμένοις τὰ πέντε τάλαντα ; Οἱ μὲν λέγουσι, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπερ ἔλεγενί ἐν τῷ βαπτίσματι. Πρὸς οὓς ἀντιλέγω, ὅτι ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβών, εἶχε καὶ αὐτὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὐκ ἰδαίετο ὁ ἑτέρου πνεύματος. Οὐκοῦν ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι καὶ ἀλλοπίστοις πολλάκις παρέχει ὁ Θεός χαρίσματα, ὅπως αἰδεσθέντες τὸν δεδωκότα, πρὸς ἀρετὴν ἔλθωσιν. Αλλὰ τοῦτό τινες ἀγνοήσαντες πονηροὶ ὄντες, ἐνόμισαν ἑαυτούς δικαίους εἶναι, καὶ διὰ τοῦ ἔχειν τὸ χάρισμα, τυφωθέντες οὖν ὁμοῦ καὶ τυφλωθέντες ἐκεῖ τούτου στερούμενοι ἐν γεέννη ἀπέρχονται.
S. ANASTASII SINAITÆ QUÆSTIO CXXVIII. RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. simul augetur et illustratur. Si igitur incorporea A et inaspectabilis animæ nostræ atque mentis facultas ab elementorum et corporis temperamento gubernatur, augetur, ducitur et regitur, jussu Dei, ne amplius ambigas, quando audis, corporis ex materia concreti generationem, incrementum, coagmentationem et dissolutionem ex Dei providentia elementis ascribi. . Certe ipsa eliam inanimes (7) plant ad elementorum et aeris constitutionem conformantur. Propterea hæc quidem regio non producit palmas ; alia non fert oliveta; alia nullas vineas ; alia glan- Β dibus caret. Ilinc accuratiores cosmographi affirmant paradisum cæteris omnibus universi hujus partibus magis ad orientem tendere, iliusque velut altare quoddam esse. Nantavit enim Dominus paradisum ad orientem in Eden " ; cui propinqual Indorum regio, et omnia ferme fragrantissima et odoratissima aromata fragrantiam et suaveolentiam suam ex odoratissimis paradisi plamis aeeipiunt, ventis fragrantiam deferentibus et dividentibus, ad similitudinem eorum qui per ventos a maribus acceptum semen aliis infundunt. Omnis vero suaveolentia, præcipue illa quam aromata Indica efflant, absque humiditate olei et similium præparata, salubris est, et corpus humanum conservat ; sicus, vice versa, graveolentia corrumpit. C Unde ait philosophus quidam : Si incideris in moribundum, antequam mentem amittat, poterit paratura quadam aromatum ad semihoram ratio ejus illæsa servari, ut de rebus suis disponere valeat. 422 Quid est talentum quod Dominus in consummatione mundi se a malo servo ablaturum minatur, daturumque illis qui quinque talentis præclare negotiati fuerant " ? Quidam dieunt esse Spiritum sanctum, quem in baptismo adeptus est. Quibus non assentior: nam qui quinque talenta acceperat, habebat utique et ipse Spiritum sanctum et non egebat altero spiritu. Hinc discimus Deum aliquando indignis quoque et a vera fide aversis gratias nonnullas et dona largiri, ut datorem reveriti, ad virtutis semitam se transferant. Cæterum, cum improbi quidam hoc ignorarent, arbitrati sunt seipsos suopte studio justos esse, donoque quo insigniebantur inflati et excrcati, inque altera vita eodem privati, in gebennam descenderunt. VARIE LECTIONES. * Gen. 11, 8. se Matth. xxv, 28. 6 φοίνικας. Η deest hic vocula : μεταδιδόντων, vel similis. NOTÆ. (7) Lanimnes anima sensitiva et rationali, non vegetativa. : ἔλαβεν. ἐδεῖτο.
col. 781–782page 236 of 270
PG 89:781μένης τῆς χάριτος, ἢ κατά τινα τῶν εὐαγγελιστῶν, παρεῖναι δοκεῖ πως τοῖς ἅπαξ ἐσφραγισμένοις, τὴν μὲν ἐξ ὅλου τῆς βεβηλωτάσης αὐτοῦ τὴν χάριν ψυχῆς ἀποτμηθήσεται. γὰρ ἐστιν ἀμέτοχος τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος. Διόπερ ὁ οταν δήποτε χάριν Θεοῦ παρακατασχὼν εἰς ἀπόλαυ Ού, καθὰ νομίζουσί τινες, ἐκ τῶν ἀπὸ ἀδικίας συναγομένων ἐπιτρέπει ἡμῖν ὁ Κύριος ποιεῖν φίλους πένητας, ἵνα δέξωνται ἡμᾶς ἐκεῖ εἰς τὰς αἰωνίους σκηνάς ἀλλ' ὅλον τὸν ἐκτὸς τῆς ἡμῶν χρείας ἀποκείμενον πλοῦτον, μαμμωνᾶν ἀδικίας εκάλεσεν· ὁ χρέους, ἢ αἰχμαλωσίας ἀπολλύμενον, καὶ μὴ σώζων, οὗτος ὁ ἄδικος, καὶ φονευτής, καὶ δικαίως, καταΕΡΩΤΗΣΙΣ Τὰ μὲν ἐν γνώσει εἰσὶν, ὅσα τὸ ἴδιον συνειδός In splendoribus sanctorum multæ mansiones sunt apud Patrem *, hoc est, differentiæ dignitatum. • Ει enim stella differt a stella in claritate, sic et resurrectio mortuorum "., Qui igitur Spiritu sancto usque in diem redemptionis intactas illibatasque lista loquitur, in duas partes dividentur *, hoc est, illis qui semel consignati sunt, salutem eorum ex conversione exspectans. Quod si anima Spiritus Arbitror parabolam de talentis intelligi de omni dono Dei, ut quilibet eam gratiam quam a Deo enim gratiæ Dei exsors est. Itaque quicunque quastus ut ex inique partis pauperes nobis concilie. mus, ut recipiant nos in æterna tabernacula; sed omnes illas divitias repositas, quæ nostrum ad nominavit ; nam qui opibus alterum fame, debitis, liberal, is iniquus et homicida, nec immerito, re Βασιλείου ἐκ τῶν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐν γὰρ ταῖς λαμπρότησι τῶν ἁγίων πολλαὶ μου ναί εἰσὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, τουτέστιν, ἀξιωμάτων διαφοραί. ο Ως γὰρ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν. » (ἱ τοίνυν σφραγισθέντες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως καὶ ἦν ἔλαβον ἀπαρχὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀκεραίαν καὶ ἀμώμητον διασώσαντες ἀκούσονται, « Εὔ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω. » Ομοίως δὲ καὶ οἱ λυπήσαντες τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐπιτηδευμάτων· ἢ οἱ μὴ ἐπεργασάμενοι τῷ δοθέντι, ἀφαιρεθήσονται ὁ εἰλήφασιν, εἰς ἑτέρους μετατιθεκαὶ διχοτοιιηθήσονται, τουτέστιν, ἀπαλλοτριωθήσονκαι παντελῶς ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Νῦν μὲν γὰρ καὶ μὴ ἀνακέκραται τοῖς ἀξίοις *, ἀλλ᾽ οὖν ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς σωτηρίαν αὐτῶν ἀναμένον. Τότε Λογίζομαι την παραβολὴν τῶν ταλάντων πρὸς πᾶσαν Θεοῦ δωρεάν εἰρῆσθαι, ἵνα ἕκαστος ἣν καταμάλῃ ἔχειν χάριν παρὰ τοῦ Θεοῦ, ταῦτα πολλαπλα διάσῃ εἰς ἐργασίαν καὶ ὠφέλειαν πλειόνων· οὐδεὶς σιν ἑαυτοῦ, μὴ ἄλλους εὐεργετῶν, ὡς κρύψας τὸ τάλαντον κατακριθήσεται. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΚΘ'. γὰρ εὐπορῶν θρέψαι, ἢ σῶσαι τὸν ἀπὸ λιμοῦ, ἡ κριθήσεται. Λ'. Ποιά εἰσι τὰ ἐν γνώσει, καὶ ποῖα εἰσι τὰ ἐν ἀγνοίᾳ ἁμαρτημάτων, καὶ ποῖα ποίων εἰσὶ βαρύτερα ; ἐλέγχει σε, ὅτι κακῶς πράττεις· τὰ δὲ ἐν ἀγνοίᾳ, ὅσα νομίζεις, ὅτι καλῶς πράττεις, πονηρὰ ὄντα. · ἀναξίοις. QUESTIONES. Τί ἐστιν ὁ μαμμωνᾶς τῆς ἀδικίας, ὃν εἶπεν ὁ Κύριος ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUESTIO CXXIX (8). Quid est mammona iniquitatis, de quo Dominus ** ? RESPONSIO. usum necessariæ non sunt, mammonam iniquitatis QUAESTIO CXXX. VARIE LECTIONES.
Sancti Basilii ex libro de Spiritu sancto“. ' signali, primitias sancti Spiritus, quas acceperunt *, custodiere, audient illud : « Euge, serve bone et constituam ". › Similiter illi qui improbitate et nequitia vitæ ac studiorum suorum Spiritum sanclum contristarunt", vel accepto talento nihil lucri fecerunt 53, ii eo quod acceperant privabuntur, gratia ad alios translata, vel, ut alius evangea Spiritu sancto penitus abalienabuntur. Licet enimi nunc indignis non misceatur, adesse tamen videtur gratiam penitus conculcet ac profanet, tunc omnino ab anima resecabitur. In alio codice hæc adduntur. habet, ad plurium utilitatem multiplicet ; nullus lemcunque gratiam in usum suum accepit, et inde non meretur bene de aliis, is 423 condemnabitur, tanquam qui talentum absconderit. Non, ut nonnulli sibi persuadent, permittit Chripulabitur. ignoranter committuntur ? utra utris graviora ? Peccata scienter facta sunt illa quæ propria conscientia, tanquam male facta, redarguit. Ignoranter admissa censentur illa quæ bona existimas, 30. NOTÆ. Ἐν ἄλλῳ. âdelis, quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te vel captivitate periturum liberare potest, et non Qualia sunt peccata quee scienter, et quala quæ 10 Rom. VIII, 23. 51 Matth. xxv, 21. * Ephes. iv, • Cap. 46. 48 joer χιν, 2. 49 I Cor. xv, 41, 42. Luc. XII, 52. 16 Luc. xvi, 9. 53 Matth. xxv, 1 18. (8) Bæc quæstio jam supra posita est, quæst. 12.
col. 783–784page 237 of 270
PG 89:783- - Ιερουσαλήμ· καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων. Τὸν δὲ σταυρὸν ἐν Ασσυρίοις ἀπῴκισιν. Ωσαύτως καὶ ὁ Σαούλ, παραλογισάμενος τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, ἐματαιώθη, καὶ τῆς βασιλείας ἐξέπεσεν, καὶ οἴκτιστον θάνατον ἀπενέγκατο· καὶ πολλὰ πενθῶν περὶ αὐτοῦ ὁ προφή της Σαμουήλ, καὶ τὸν Θεὸν παρακαλῶν, οὐδὲν αὐτὸν ὤνησεν, ἀλλ᾽ ὕστερον ήκουσεν παρὰ τοῦ προφήτου • Αγαθὴ ὑπακοὴ ὑπὲρ θυσίαν, καὶ ἀκρόασις ὑπὲρ στέαρ κριῶν. » Ταῦτα μὲν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ. Ἐπεὶ καὶ ἀνήκοος μαθητής, ὥσπερ ξύλον διεστραμμένον, καὶ οὐ μὴ ὀρθωθῇ, ἐλεγχόμενος συνεχῶς. Καὶ ὁ ἀσύμφωνος ἀδελφὸς, ὡς ἀπηχοῦσα αὖρα ἀνέμου, τῇ ἀσυμφωνίᾳ λυομένη τοῦ καινοῦ μέλους, καὶ ὥσπερ ἡ σφίκη τους πόνους τῶν μελισσῶν ἐσθίει, οὕτως και μάθυμος ἀδελφὸς, ἀχρεῖον συνοδίας εναρέτων πράσ ξεων. Καὶ ὥσπερ δειλός στρατιώτης τὰς χεῖρας τῶν πολεμιστῶν ἐκλύει, οὕτως καὶ μοναχὸς ἀμελὴς τὴν τῶν ἀδελφῶν προθυμίαν χαυνοί. Φοβηθῶμεν οὖν, ἀδελφοί, τὰ τοσαῦτα παραδείγματα, καὶ φύγωμεν τὸν ὄλεθρον τῆς παρακοῆς, ἵνα μὴ σὺν τοῖς προλαβοῦσιν κατακριθῶμεν. Ποῖον γὰρ ὄφελος ἔσται τῷ τὸ σῶμα παρθένον τηρήσαντι, τὴν δὲ ψυχὴν ὑπὸ τῆς παρακοῆς μεμοιχευμένῳ δαίμονος; "Η πῶς στεφανωθήσεται ὁ γαστριμαργίας μὲν, καὶ πάσης ἐπιθυμίας κρατήσας, οιήσεως δὲ καὶ φιλοδοξίας μὴ ἐπιμελησάμενος ; Λέγει δὲ καὶ ὁ Παροιμιαστής ο Υιός πανούργος, ὑπήκοος πατρί· υἱὸς δὲ ἀνήκοος, ἐν ἀπωλείᾳ ἔσται. » Καὶ αὖθις· « Ἐπειδὴ ἐκάλουν, καὶ οὐχ ὑπηκούσατε, ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιήσατε ἐμοὺς λόγους, τοιγαροῦν κἀγὼ τῇ ὑμετέρᾳ ἀπωλείᾳ ἐπιγελάσομαι. Εσται γὰρ ὅταν ἐπικαλέσησθέ με, ἐγὼ δὲ οὐκ εἰσακούσομαι· ζητήσουσι γάρ με κακοὶ, καὶ οὐχ εὑρήσουσιν, ὅτι τὸν φόβον Κυρίου οὐ προείλον το. Τοιγαροῦν ἔδονται καὶ τῆς ἑαυτῶν ὁδοῦ τοὺς καρπούς. » Καὶ πάλιν· . Μὴ ἀσεβήσῃς πολλὰ, καὶ μὴ γίνου σκληρός, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου. » Καὶ πάλιν· . Ὁ ἐκκλίνων τὸ οὖς αὐτοῦ, τοῦ μὴ εἰσακοῦσαι νόμου, καὶ αὐτὸς τὴν προσευχὴν αὐτοῦ ἐβδέλυκται. Καὶ ἄλλος. Ὁ ἀπολιπόμενος φυλάξαι παιδείαν πατρός, μελετήσει ρήσεις κακάς. » Καὶ πάλιν· ο Ο σπείρων φαῦλα, θερίσει κακά. Απαι δεύτῳ γὰρ συναντᾷ θάνατος, ο Λέγει δὲ καὶ ὁ Ἱερεμίας· . Επιστράφητε πρός με, λέγει Κύριος · καὶ οὐκ ἦν ὁ εἰσακούων. » Καὶ ὁ ᾿Απόστολος · « Εἰ δὲ τις οὐχ ὑπακούει ἡμῶν, διὰ τῆς ἐπιστολῆς τοῦτον σημειοῦσθε, καὶ μὴ συναναμίγνυσθε αὐτῷ, ἵνα μὴ ἐντραπῆτε. » Καὶ πρὸς Τιτόν φησιν · • Eloly yàp πολλοὶ ἀνυπότακτοι, ματαιολόγοι, καὶ φρεναπάται, οὓς δεῖ ἐπιστομίζειν. » Καὶ πρὸς Εβραίους · Περισσοτέρως δὲ δεῖ προσέχειν ἡμᾶς μή ποτε παρα ρυῶμεν, › Αποστῶμεν οὖν, ἀγαπητοί, ἀπὸ τῆς θανατηφόρου ταύτης παρακοῆς, καὶ ὑπήκοοι γενώμεθα ἐν ἅπασιν, τοῖς πνευματικοῖς Πατράσιν ἡμῶν, ἵνα ἀκούσωμεν παρὰ τοῦ Κυρίου· · Ὁ ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται · ὁ Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. . 18. τον βίον, Σλα, 9. * Prov. xv, 5. 67 Prov. Χα, 8. >.
HOMILIA XXXVIII. DE INOBEDIENTIA. in ore gladii Chaldæi ceciderunt, nec est qui sepecrucem vero Syri velut in coloniam secum dientia quam victima, et auscultatio præ adipe sum; tametsi continenter arguatur, ne sic quidem unquam se ad rectitudinem recipiet. Frater amans apis exedit ac depascitur, ita et frater segni otio istius inobedientiæ perniciem, ne cum istis qui enim ad te resiliet emolumenti, si virginitatem indelibatam quidem conservasti corporis, ad ani- D non obedivistis, sed irrita fecistis consilia mea, δὲ ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. ν quærent me mali, nec invenient, quia timorem acie gladii conciderunt, Domino vindice, qui et arcam in manus tradidit alienigenarum. Ad hanc exemplarem formulam divinæ ultionis nune nobis quoque contigit. Circumcirca Jerusalem, populum in exportarunt. Consimilem in modum Saul Dei mandatum venatoria atque subdola interpretatione eludens, mente mota vesanire coepit atque excidit regno, ac demum miserabili concidit morte 50 1089 tametsi hunc propheta Samuel multo tempore lugeret, proque salute ejus venerabundus ac supplex precaretur, adeo nihil juvit, nt audierit tandem illud voce prophetica: Melior est obearietum ". » Hæc sane divina continet Scriptura. Discipulus proinde male audiens dicto superioris, perinde ac lignum obtortum et oblique interverdiscordiæ et litis, ut lenis ventus sed stridulus ac dissonus, suo illo discordi stridore concordem aliorum in commune vitiat ac perdit concentum; utque fucus labores ad industriam argumentos lentescens, totius congregationis operationem alioqui efficacem reddet inutilem. Ut nuiles ignavus ac timidulus manus commilitonum dissolvit atque enervat, ita monachus securus curæ omnis et iners, fratrum alacritatem emollit. Tot ac tantis eruditi exemplis timeainus, charissimi, ac vitemus ætatem nostram anteverterunt, damnemur. Quid mam dæmoni per inobedientiam prostituisti? Aut qua fronte speres te donatum iri corona, qui ventris ingluviem et reliquam omnem concupiscentiam temperantiæ freno suppressisti; uni autem superbiæ et ambitioni ex animo deturbandæ nullam impendisti diligentiam ? Dicit Parciniastes : 4 Filius solers obedit patri suo, filius autem inobediens in perditione erit ". » Rursus : c Quia vocavi, et A noluer nt, una cum filiis Israel in * 1 Reg. iv, 11. "I Reg. xv seqq. VU, igitur et vestra perditioni insultabo : erit enim quando invocabitis me, ego autem non exaudiam : Domini noluerunt: comedent igitur fructus viæ sua 69. » lterum : • Ne impie egeris multum, et ne sis durus : ut ne moriaris in tempore non tuo 6. Rursum : « Qui declinat aurem ne audiat. legem, ipse quoque in oratione sua exsecrabilis ”. Alius Qui renuit custodire disciplinam patris sui, excogitabit locutiones malas *. . Et: • Seminans perversa, metet mala: inerudito enim occurrit mors "., Jeremias : « Convertimini ad me, • Prov. 5, 1. 8 Prov. 1, 24-31. ³¹ I Reg. xv, 22. liat ; ss Eccle
col. 785–786page 238 of 270
PG 89:785ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑΓ΄. Τίς, είπέ μοι, πονηρότερος του Μανασσή γέγονε, πεντήκοντα καὶ πέντε χρόνους ποιήσαντος αὐτοῦ ὅλον τὸν Ἰσραὴλ προσκυνῆσαι τοῖς εἰδώλοις ; καὶ μετανοήσας ἐδέχθη παρὰ τῷ Θεῷ δι' ἐξομολογήσεως. Ἐπειδὴ αἰχμάλωτος γεγονώς, οὐκ ηπόρει διὰ χρημάτων καὶ ἐλεημοσύνης ἐξευμενίσασθαι τῷ Θεῷ. Ἐπὶ δὲ τῶν ὅλων πονηρῶν κατὰ Ναβουχοδονόσορ, ὡς εὐποροῦντα διὰ τῆς ἐλεημοσύνης σώζεσθαι, ὁ Δανιὴλ 1 ἐφάνη, λένων αὐτῷ· « Βασιλεῦ, ἡ βουλή μου ἀρεσάτω σοι, τὰς ἁμαρτίας σου ἐλεημοσύναις λύχρωσαι, καὶ τὰς ἀδικίας του ἐν οικτιρμοίς πενήτων. » Ποίαν δὲ ἀπολογίαν ἔχομεν ἐν ἡμέρα κρίσεως, καὶ μάλιστα ἡ παρούσα γενεὰ ἐν τοιαύτῃ ἀνάγκῃ καὶ B περιστάσει, ὁρῶντες τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ ὁμοπίστους· γυμνότητι ", καὶ καμάτῳ, καὶ κόπῳ ; Ἠχμαλωτίσθη μὲν γάρ ποτε καὶ Ἰσραὴλ, ἀλλ' οὐκ εἰς ἐρήμους κατο εδικάσθη, ἀλλ' ἐν πόλεσι καὶ λαοῖς. Ὅμως ἐὰν μὴ εὐπορήτας αὐτοῖς, λέγω δὴ τοῖς ἀδελφοῖς σου, διὰ χρημάτων συμπαθῆσαι, συμβουλεύω σοι συμβουλίαν πᾶσιν ἀνθρώποις ὄντως εὐπόροις τε καὶ ἀπόροις σωτήριον. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Ιν' ὁπόταν ἐπὶ τῆς τῆς τραπέζης ανακλιθῇς, καὶ τὴν δαψίλειαν τῶν διαφόρων εδεσμάτων του παρατεθείσαν θεάση, στενάξης, καὶ ἑαυτὸν κατακρίνων, εἴπης· Ο Θεός, ἀκατάκριτόν με ποίησον τὸν ἁμαρτωλὸν ἐπὶ ταῖς τοσούτοις ἀγαθοῖς! Πόσοι ἄρτι ἀδελφοὶ ἡμῶν μικροῦ κλάσματος ἐπιθυμοῦσι ! πόσοι ἐν ἐρήμοις, ἄρτι οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ ὕδωρ εἰς πλησμονὴν ἔχουσιν, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ ἡλίου συγκαίονται ! Ομοίως καὶ ἐπὶ τῆς τῆς κλίνης ὅτε καθεύδῃς, τοὺς αὐτοὺς ἀνακύλισον λόγους, ὡσαύτως καὶ ἐν βαλανείῳ, καὶ ἐν ἀγορᾷ, καὶ ἐν ἐκκλησίᾳ, ταλανίζων " καὶ κατακρίνων ἑαυτὸν, καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι πᾶς ὁ μετὰ τῶν τοιούτων λογισμῶν ἐξομολογούμενος, καὶ κατακρίνων ἑαυτὸν, εὑρίσκει μέρος ἐλέους παρὰ τῷ Θεῷ. Οἱ δὲ λέγοντες, ὅτι Διὰ τοῦτό μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ἵνα φάγω, καὶ πω. καὶ ἀπολαύσω, καὶ εἰ ἐβούλετο, καὶ πάντως ἂν ὅτι καὶ πτωχῷ, ὡς ἐμοί, παρείχεν ἐσθίειν, καὶ πιο νειν, καὶ ἀπολαύειν, ἑαυτοῖς τὴν θύραν τῆς βασιλείας ἀπέκλεισαν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑΔ. Πόθεν ὁρῶμέν τινας πολλάκις νῦν προθύμως ἑαυτοὺς προδιδόντας εἰς θάνατον ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, καὶ ἐρχομένους εἰς τὸ αὐτὸ ἀποθανεῖν, εἴτε ἀπὸ παρακλήσεως ἀνθρώπων, εἴτε καὶ αὐτοὶ οἱ τύραννοι μεταβαλλόμενοι απολύουσιν αὐτούς; πόθεν χρὴ λογί ζεσθαι εἶναι τὴν τοιαύτην ἀπόλυσιν; ἐκ Θεοῦ, ἢ ἐξ ἀνθρώπων ; Πολλοὶ καὶ διάφοροι εἰσιν οἱ τρόποι καὶ τὰ κρί ματα τοῦ Θεοῦ. δι' ὧν ἀπολύονται οἱ ἄνθρωποι ἐκ
QUESTIONES. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUÆSTIO CXXXIII. RESPONSIO. QUAESTIO CXXXIV. “IV Reg. xx1; Il Paral. xxxiu. 6 Dal. . 1, 94. Quis, cedo, pejor fuit rege Manasse, cujus improbitate factum est ut Israelita quinquaginta quinque annis idola adorarent? Hic tamen pænitentia peracta per confessionem a Deo receptus est “ In captivitate constitutus, non-poterat pecuniis et eleemosynis reconciliari cum Deo. Al Nabuchodonosorem divitiis affluentem monet Daniel ut peccata et scelera sua eleemosynis redimat. Placeat tibi consilium meum, inquit, peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum ". Quæ vero defensionis ratio nobis suppetet in die judicii, præsertim præsenti generationi, quando videmus fratres nostros et dome· sticos fidei tanta necessitate premi in nuditate, laboribus et erumnis? Etiam Israelitæ olim in captivitatem venerunt; at non in solitudines, 425 sed in populosas civitates translati sunt. Nihilominus, si egestate impeditus fratribus tuis pecunia subvenire nequeas, consilium omnibus tam opulentis quam egenis salutare suggeram. Et quodnam est istud consilium ? Ut quotiescunque mensæ tuæ accumbis, et diversitatem eduliorum tibi appositam contemplaris, ingemiscas, Deus; ne mili ad leque condemnans dicas: Ο damnationem imputetur tanta bonorum, quibus me cumulasti, copia ! Quet jam sunt fratres nostri, qui exiguum panis frustillum desiderant ! Quot in solitudinibus ne ipsam quidem aquam ad satietatem bibunt, sed a solis æstu exuruntur ! Similiter, quando cubitum vadis, eadem in lectulo cum animo tuo reputa. Idem fac in balneo, in foro, in ecclesia, semper quasi in statera teipsum appendens, et damnationis reum pronuntians. Nec vane mihi persuadeo omnem illum, qui talem confessionem ediderit, et contra se damnationis sententiam tulerit, misericordiam coram Deo inventurum. Qui vero oggerunt : Ideo dedit mibi Deus divitias, ut comedam et bibam, et voluptatibus fruar, et, si voluisset, potuisset utique etiam mendico edendi, bibendi et deliciis fruendi materiam subministrare, illi januam coeli sibimetipsis occluserunt. Multi et diversi admodum sunt modi et judicia Dei quibus homines ab hujusmodi morte libe VARIÆ LECTIONES. Lorus e rruptus. viletur deesse vocula v. f. ταλαντικων.. Qua de causa fit ut multi qui pro orthodoxa fide alacriter ad mortem se offerunt, et usque ad limen mortis progressi, revocentur et liberentur postea, sive precibus hominum, sive mutatione tyrannorum? Unde existimandum est hanc liberationem provenire ? a Deo, an ab hominibus ?
col. 787–788page 239 of 270
PG 89:787426 QUÆSTIO CXXXV. Quid est vera humilitas ? et quomodo illam, Deo adjuvante, exercere valemus ? RESPONSIO. Τι ἐστιν ἀληθινή ταπείνωσις ; καὶ πῶς αὐτὴν σὺν Θεῷ κατορθῶσαι δυνάμεθα ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Α τῶν τοιούτων θανάτων. Του; μὲν γὰρ πολλάκις ή Θεός λυτροῦται, ίσως διδασκάλους ἢ πτωχοτρόφους τυγχάνοντας· καὶ τὴν μὲν πρόθεσιν αὐτῶν ἀπεδέξατο, πρὸς δὲ τὴν σωτηρίαν ἄλλων τούτους ἐλυτρώσατο. Αλλους πάλιν λυτροῦται, ἐπειδὴ ἴσως οὐκ ἔχει τοιοῦτον μισθὸν τὸ πρᾶγμα, δι' ὃν ἀποθνήσκουσιν, οἷον αὐτοὶ νομίζουσι. Πολλάκις δὲ καὶ ὁ διάβολο; ἀντικοτεῖ, ἵνα μὴ στεφανωθῇ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἄλλοι δὲ πλεῖστοι τρόποι εἰσὶν, οὓς οὐκ ἀνάγκη λέγειν διὰ τοὺς μὴ χωροῦντας. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑΕ. Οὐκ ἔστιν, ὥς τινες νομίζουσι, τὸ ἁμαρτάνειν, καὶ ἔχειν ἑαυτὸν ἁμαρτωλὸν καὶ ἄξιον κολάσεως. Ταύτην γὰρ τὴν ἔννοιαν πᾶ ἄνθρωπος ἁμαρτωλός ἔχει, τάχα δὲ καὶ οἱ δαίμονες· διὸ καὶ ἔλεγον τῷ Χριστῷ, ὅτι ο "Ηλθες πρὸ καιροῦ ἀπολέσαι ἡμᾶς. Εἰπόντες δὲ τὸ, πρὸ καιροῦ, ἐσήμαναν, ὅτι γινω σκουσι, καὶ ἐλπίζουσιν, ὡς ἐν γεέννῃ ἐκεῖ κατακριθήσονται. Διό, ὥς φησιν ἡ Γραφή, ὅτι ο Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός· καὶ γὰρ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίττουσιν. » Οὐκοῦν ταπεινοφροσύνη ἀληθής ἐστι τὸ πράττειν τὰ ἀγαθὰ, λογίζεσθαι δὲ ἑαυτὸν ἀκάθαρτον καὶ ἀνάξιον τοῦ Θεοῦ, διὰ μόνην τὴν φιλανθρωπίαν αὐτοῦ σωθῆναι νομίζοντά. Όσα γάρ ἀγαθὰ ἐὰν ποιήσωμεν, οὐκ ἀπολογούμεθα τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόνου αὐτοῦ τοῦ ἀέρος τοῦ ἀναπνεομένου. Οταν γὰρ καὶ πάντα, ὅσα ἔχομεν, προσενέγκωμεν αὐτῷ, οὐ χρεωστεῖ ἡμῖν μισθόν. Αὐτοῦ γάρ ἐστι τὰ σύμπαντα· οὐδεὶς δὲ τὰ ἴδια λαμβάνων, χρεωστεί μισθὸν δοῦναι τοῖς προσφέρουσιν αὐτῷ αὐτά. Λοιπὸν τί ἀνταποδώσωμεν τῷ Κυρίῳ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς γενέσεως ἡμῶν; ὑπὲρ τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἀξίως ἐχαρίσατο ἡμῖν; ὑπὲρ τέκνων, ὑπὲρ πλούτου, ὑπὲρ κινδύνων, ἐξ ὧν πολλάκις ἐῤῥύσατο ἡμᾶς; ὑπὲρ τοῦ αἵματος, οὗ ἐξέχευεν ὑπὲρ ἡμῶν; καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν; καὶ τότε ὑπὲρ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἧς ὑπε ἔσχετο ἡμῖν ; Εἰ οὖν τοσαῦτα χρεωστοῦντες, καὶ μηδὲν ἀπολεδόντες, ἐν ποίᾳ ταπεινώσει και συντριβή καρδίας ὀφείλομεν εἶναι διαπαντός ; μηδενὸς κατεπαιρόμεν νοι, μηδένα κατακρίνοντες, μηδένα λοιδοροῦντες, μηδενὶ μνησικακοῦντες, πάντας ἀγαπῶντες, πᾶσι συμπαθοῦντες. Ποθήσωμεν τὸν Δεσπότην, καν ὡς πεθοῦμεν τὰς ἑταιρίδας. Πολλάκις γάρ τις ποθήσας γυναῖκα, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ὕπαρξιν ἐδαπάνησεν, ἵνα τῆς ῥυπαρίας αὐτῆς ἐπιτύχῃ. Διὸ φοβηθῶμεν τὸν Θεόν, κἂν ὡς τοὺς θῆρας, ἢ τοὺς κύνας. Κλέψαι γὰρ πολλάκις ἀπερχόμενοι, καὶ φωνῆς κυναρίων ἐν τῷ τόπιῳ ἀκούσαντες, εὐθέως ὑποστρέψαντες, μὴ φοβηθέντες τὸν Θεὸν, ἀλλὰ τοὺς κύνας. Διὸ φοβηθώμεν αὐτόν. Γενώμεθα τῇ ψυχῇ ὥσπερ οἱ κατάδικοι, οἱ ὄντες ἐν ταῖς φυλακαῖς, διαπαντός μεριμνώντες, πότε ἔρχεται ὁ ἐξεταστὴς, καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ
S. ANASTASII SINAITE tur: sepe enim Deus liberat illos, qui sunt aliorum doctores et institutores, et pauperum curatores, quorum bonam voluntatem approbat quidem Beus, sed illos ad multorum salutem conservat. Alios liberat, quia res propter quam mori statuunt, non est tantæ mercedis quante sibi persuadent, Crebro itidem diabolus invidet, ne homo coronetur. Sunt insuper alii modi quos sigillatim explicare necesse non est, propter eos qui non capiunt. Non consistit humilitas in hoc ut quis peccet, seque peccatorem et supplicio dignum agnoscat : hanc enim de se existimationem quilibet peccator habet, forsan et dæmones; ideo dicebant Christo : « Venisti ante tempus nos perdere 63. Dicendo autem, ante tempus, significarunt constare sibi se in gehenna judicatum iri. Hinc ait Scriptura : c Credis unum esse Deum ? Eliam damones credunt et contremiscunt ".Igitur vera humilitas est bonis operibus insistere, se vero immundum, Deique favore indignum reputare, neque salutem, nisi ex Dei benignitate sibi polliceri. Quæcunque enim bona opera patremus, non rependimus Deo vicem pro solo aere quem respiramus. Nam licet universa quæ suppetunt offeramus Deo ; nullam nobis mercedem debet, ipsius enim omnia sunt ; nullus autem qui, quæ sua sunt accipit, offerenti debitor effeitur. De cætero, quid retribuamus Domino pro ipso ortu nostro ? pro bonis quibus nos cumulare dignatus est ? pro liberis, pro divitiis, pro periculis ex quibus sæpius nos liberavit? pro sanguine quem pro nobis effudit? Et post hæc pro peccatis nostris, quæ clementer condonavit, el pro regno coelorum quod nobis promisit? Cum igitur tot et tanta debcamus, neque quidquam persolvamus, quanta in humilitate cordisque contritione perpetim versari debemus? ita ut nemini nos anteponamus, neminem condemnemus, neminem calumniemur, memoriam illalæ injuria " deponamus, omnes diligamus, et omnibus compa- Liamur. Desideremus Dominum co affectu quo multi amicas desiderant. Non raro enim accidit ut qui alicujus mulieris cupiditate tenebatur, omnes suas facultates insumpserit, quo sordibus ejus po- Liretur. Timeamus Deum, saltem ut feras et catulos. Sæpe enim contingit ut dum aliqui furatum tendunt, caniculum latrantem audiant, pedenique e vestigio referant, non timore Dei, sed catelli. Quapropter timeamus Deum. Animo afficiamur sicuti ad mortem damnati, qui vinculis adstricti, "Matth. v, 29. "Jac. I, 19.
col. 789–790page 240 of 270
PG 89:789κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Ὁ γάρ οὕτως μεριμνῶν, ἔρχεται εἰς ἀληθινὴν ταπείνωσιν. Τι ἐστιν τὸ λεγόμενον, ὅτι · Ἐὰν ψωμίσω τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ παραδῶ τὸ σῶμά μου. ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφε ποῦμαι ; » Πως ψωμίζει τις πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ ἐκτὸς ἀγάπης; Εἰσί τινες τῶν ἀνθρώπων δοκοῦντες μὲν ποιεῖν πολλὰς ἐλεημοσύνας, ὑπάρχουσι δὲ μισάδελφοι, λο δοροι, ὑπερήφανοι, ἄδικοι, μνησίκακοι, φθονεροί. Καὶ διὰ τῶν τοιούτων παθῶν ἀνόνητος λοιπὸν γίνε ται ἡ ἐλεημοσύνη αὐτῶν· ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ, ὅτι διὰ τῶν τοιούτων παθῶν ἐσβέσθησαν αἱ λαμπάδες τῶν πέντε παρθένων, λείψασαι τοῦ τοιούτου πνευματικοῦ ἐλαίου. Έχει δρον χρονικὸν ἡ συντέλεια τοῦ κόσμου, ἢ εἴ; Ο μὲν Θεός προγινώσκει τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν. Ομως φασὶν οἱ ἅγιοι Πάτρας F, [ὅτι όταν πληρωθῇ ὁ ἄνω κόσμος, τότε γίνεται ἡ συντελείᾳ,] ὅτι ὅταν πληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαίων ἀνὁρῶν κατὰ ἀριθμὸν τῶν ἐκπεσόντων ἀγγέλων. Όπως ἂν πληρωθῇ ὁ ἄνω κόσμος, τότε γίνεται ἡ συντέλεια. Πληρωθῆναι δεῖ τὸν ἄνω κόσμον, ὡς καὶ Γρηγόριος βοᾷ. Τὸ δὲ τοῦ ᾿Αποστόλου ῥητὸν τὸ λέγον· « Εἴ τινος τὸ ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται, αὐτὸς δὲ σωθήσεται, ὡς διὰ πυρὸς, ὁ τοῦτο λέγει, ὅτι ἡ μὲν ἁμαρτία ἀπόλλυται ἐκεῖ, καὶ οὐκ ἔσται· ὁ δὲ πράξας ἄφθαρτος υπάρχων ἐν τῇ ἀναστάσει σώζεται ἐν τῷ πυρί, τουτέστι, διαμένει, καὶ οὐ φθείρεται ἐν αὐτῷ. Βαρέως τινὲς ἀκούουσι τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, τὸ φάσκον. ὅτι « Ἐν τῇ ἀναστάσει, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ Πατρὶ, τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα. » Αρειανῶν καὶ Νεστοριανῶν ὑπάρχει τὸ τοιοῦτον πρόβλημα, βουλομένων ἐλάττονα καὶ δοῦλον δεῖξαι καὶ κτιστὸν τὸν Θεόν. Ἐρωτητέον τοίνυν αὐτοὺς, πῶς ὑποταγήσεται ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ ἐν τῇ ἀναστάσει, ὡς νῦν ἀνυπότακτος; Καταισχύνει αὐτοὺς ὁ αὐτὸς ᾿Απόστολος λέγων· « Τὸν Χριστὸν ὑπήκοον καὶ ὑποτεταγμένον τῷ αὐτῷ Πατρὶ μέχρι θανάτου, θα νάτου δὲ σταυροῦ. » Ο οὖν ἕως θανάτου ὑπακούτας τῷ ἑαυτοῦ Πατρί, μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ- · αὐτῶν. •
QUESTIONES. PAG. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑΟ'. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑΖ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΛΗ. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ, 427 QUAESTIO CXXXVI. RESPONSIO. QUESTIO CXXXVII. Num consummatio mundi certum terminum habet, an non ? QUÆSTIO CXXXVIII. Egre accipiunt aliqui dictum illud Apostol : « Tunc, in resurrectione scilicet, subjicietur et ipse Filius A semper solliciti sunt, plenique curarum et augustiis, sciscitantes quandonam quæsitor et judex venturus, ipsisque pro operibus debitam mercedem persoluturus sit. Nam qui hujusmodi curis sese occupat, is ad genuinam humilitatem provehitur. "I Cor. x, 3. "1 Cor. ut, 15. Quid significat illud: Si facultates meas in pauperes distribuero, et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest 65 ? . Quomodo potest quis extra charitatem omnes suas facultates in egenorum cibos expendere ? Reperiuntur nonnulli qui videntur multas elcemosynas facere; interim sunt fratrum osores, conviciatores, superbi, injusti, injuriarum memores, invidi. Propter quæ vitia, eleemosynæ quas faciunt inutiles redduntur, meoque judicio, per hujusmodi pravas affectiones exstinctæ sunt quinque virginum lampades, hujusmodi spiritali oleo destituta. Deus omnia etiam prius quam oriantur, præcognoscit. Dicunt tamen sancti Patres, tunc fore finem mundi quando inundus superior et justorum numerus secundum numerum angelorum qui ceciderunt, implebitur et complebitur. Superiorem mundum impleri oportet, ut Gregorius quoque testatur. Illud Apostoli dictum : c Si cujus opus arserit, detrimentum patietur, ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem ", hanc habet subjectam sententiam : peccatum illic periturum, et non su perfuturum amplius ; eum vero qui peccatum com misit, cum jam sit corruptionis expers in resurrectione, salvatum iri in igne, hoc est, in igne sempe permansurum absque ulla corruptione. Putri, qui ei omnia subjecit ". Hujusmodi problema seu quæstio est Arianorum. et Nestorianorum, qui contendunt, Filium esse minorem Patre, servum et creatam Deum. Sed quærendum ex illis est quomodo in resurrectione Filius Patri sit subjiciendus? An quia jam non ess subjectus ? At refellit hoc ipse Apostolus cum ait : • Christum Patri obedientem et subjectum fuisse usque ad mortem, mortem autem crucis ". » 428 Quomodo in resurrectione magis subjici poterit ? VARIE LECTIONES. 67 I Cor. xv, 28. « Philipp. 1, 8. Videntur ista redundare, vitio librarii.
col. 791–792page 241 of 270
PG 89:791Α ροῦ, τι πλέον ἐν τῇ ἀναστάσει δύναται αὐτῷ ὑποτα θον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. » ἀποκρίνεσθαι; γῆναι; Οὐκοῦν τὸ σῶμα Χριστοῦ, ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία τῶν σωζομένων, ὡς καὶ Παῦλος μαρτυρεί, αὐτῷ ὑποταγήσεται διὰ Χριστοῦ, καὶ σὺν Χριστῷ προσκυνοῦσα τῷ Πατρὶ ἐν τῇ ἀναστάσει, λέγοντος τοῦ Υἱοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ὁ πρός με τὸν Υἱόν σου εἰπών· • Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ ν ὡς γνήσιος, ο καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ποιμανεῖς αὐτοὺς ἐν δυνάμει κραταιά, ο Ερωτῶσι πολλοὶ τῶν ἀπίστων, οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ τινες τῶν πιστῶν προσκείμενοι τῇ πολυγαμίᾳ τῇ νομίμῃ, προσφέροντες ἡμῖν τὸ τοῦ Κυρίου λόγιον, τὸ φάσκον, ὅτι ὁ Οὐκ ἦ.ιΤί οὖν χρὴ ἡμᾶς πρὸς αὐτοὺς περὶ τούτου Ἐν πολλοῖς καὶ διαφόροις τόποις ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίες φαίνεται, τὴν κατάπαυσιν τοῦ νόμου ἡμᾶς διδάσκων, ὅτι ο ῾Ο νόμος, καὶ οἱ προφῆται ἕως Ιωάννου. » Καὶ πάλιν φησὶ πρὸς Ἰουδαίους, ὅτι • Αρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ὁ ἀμπελών, τουτέστιν, ἡ νομική γεωργία καὶ λατρεία, καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τὸν καρπὸν αὐτοῦ. ὁ Καὶ, « Ελεύσονται οι Ῥωμαῖοι, καὶ ἀροῦσιν ὑμῶν τὴν πόλιν, καὶ τὸ βασί λειον. » Καὶ, ο Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη μος. » Καὶ πάλιν, ὅτε λέγει τοῖς μαθηταῖς· . Τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα τὸ τῆς καινῆς διαθήκης, ο είδηλον, ὅτι ἀπεβάλλετο τὴν παλαιὰν θυσίαν. "Οτε οὖν λέγει πρὸς Ἰουδαίους, ὅτι οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, εἴπερ ἐπιστεύσατε εἰς ἐμὲ διὰ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν προκηρυχθέντα. Ἐπειδὴ δὲ ἐμὲ τὸν νομοθέτην θανάτῳ κατεκρίνατε, ὑμεῖς λοιπὸν κατα ελύσατε τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας. Πλὴν ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ φαίνεται ὁ Θεὸς τὴν κατάπαυσιν τῆς νομικῆς λατρείας δηλώσαι, διὰ πάντ των μὲν τῶν προφητῶν, μάλιστα δὲ διὰ Ἱερεμίου ἐνωμότως εἰπών· . Ἰδοὺ ὤμοσα τῷ ὀνόματί μου μεγάλῳ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, εἰ ἔσται τοῦ λοιποῦ ὀνομαζόμενον τὸ ὄνομά μου ἐν παντὶ στό ματι Ἰούδα. » Εἰ δὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἶπε περιαιρεῖν ἀπὸ Ἰουδαίων, εύδηλον λοιπόν, ὅτι καὶ τὸν νόμον. 'Εάν τις ἐν ἐρήμῳ ἢ αἰχμαλωσίᾳ ὑπάρχων από στενώσεως καὶ λιγοῦ γεύηται κρεών καμήλου, ἢ ὄνου ἀγρίου, ἢ ἄλλου τῶν τοιούτων, κρίμα αὐτῷ λογίζεται, ἢ οὐ; Ἐγὼ ὡς νομίζω, ἐάν τις φυλάξῃ τὴν πίστιν τοῦ Χριστοῦ καλῶς, καὶ τὰς λοιπὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, οὐ κατακρίνεται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, περὶ τοῦ τοιούτου κεφαλαίου. Τῷ δὲ ἀντιλέγοντι [ἀπολογεῖται ὁ εἰπὼν] ὅτι οὐ τὰ εἰσερχόμενα διὰ τοῦ στόματος κοινοῖ τὴν ἄνθρωπον· μάλιστα τοὺς ἐν ἀνάγκῃ, καὶ ἐρήμῳ, καὶ
S. ANASTASII SINAITE QUAESTIO CXXXIX. Multi non solum infideles, sed et fideles, legali polyga- RESPONSIO. 429 QUAESTIO CXL. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΑΘ. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜ. Igitur corpus Christi, quod est Ecclesia eorum qui salutem consequentur, ipso etiam sancto Paulo teste, Patri 'subjicietur per Christum, et cum Christo Patrem in resurrectione adorans, cum Filius Deum et Patrem ita compellabit: Ecce ego, et filii nei, quos mihi dedit ille Deus, qui ad me dixit : • Postula a me, » tanquam genuinus et consubstantialis Filius, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ, Pasces et reges eos manu forti et valida “. › mie addicti, objiciunt nobis illud Domini: Non veni solvere legem, sed adimplere vo. . Quid ergo illis respondendum est ? In multis Evangelii locis docet Dominus legem jam abrogatam esse : quia lex et prophetæ usque ad Joannem ", 71 , et ad Judaeos : • Auferetur a vobis vinea, » hoc est, legalis cultura, e et dabitur genti facienti fructum ejus ". » Ει: . Venient Romani, tollentque civitatem vestram, et regnum 7. F: : « Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta". » Iterum, quando discipulis suis dicebat : • Hic est sanguis meus novi testamenti " quibus perspicue liquet eum vetera sacrificia abjecisse et abolevisse. Sensus igitur verborum Christi ad Judæos erit iste: Non veni solvere legem, si in me, quem lex et prophetæ prænuntiarunt, credidissetis. At cum me, qui ipse legislator sun, morti adjudicastis, vos legem et prophetas solvistis. Caterum etiam ante Christi adventum legalium cæremoniarum abolitio et desitio cum per omnes alios prophetas, tum maxime per Jeremniam prædicta est, et quidem cum juramento : ‹ Ecce juravi in nomine meo magno, dicit Dominus omnipotens, si nominabitur aniplius nomen meum in omni ore Juda, › Quod si nomen suum a Judæis ablatum iri testatur, clarum est legem quoque ab illis ablatain esse. Si quis in solitudine, vel in captivitate, egestate et fame pressus comedat carnes cameli, vel asini silvestris, vel alius hujus generis, num ad judicium ei imputabitur ? Meo judicio, qui fidem Christi et reliqua ejus mandata accurate servat, is in die judicii ex hoc capite damnationi non subjicictur. Si quis contradicat, in promptu erit defensio, ea quæ in os intrant non coinquinare hommes ” ; maxime illos qui in necessitate, solitudine, fame et afflictione 69 Psal. 11, 8, 9. 7 Matth. v, 17. vs Matth. xi. 15 ; Luc. xvi, 16. *ª Joan. x', 48.” Luc. xi, 35. " Matth. xxvi, 28; Mare. xiv, 24. Matth. xxi, 41, 45; Luc. xx. 16. το Jerem. ALTV, 26. 17 Matth. xv,17, 20.
col. 793–794page 242 of 270
PG 89:793λιμῷ καὶ στενώσει ὑπάρχοντας· ὧν τὴν βίαν καὶ τὸν κλαυθμὸν [καὶ τὴν περίστασιν, καὶ τὸν σκοτισμὸν], μόνος ὁ ἀκοίμητος τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμὸς ὁρᾷ καὶ ἐπί σταται, ὁ καὶ πλάσας, καὶ παιδεύσας, καὶ παραδοὺς αὐτοὺς, καὶ ἐν τάχει ἐπισκέψηται [ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, ἐπιφᾶναι τοὺς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένους, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ), ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΛ' Εάν τις ορίζῃ παρ' ἑαυτοῦ, ὅπερ νομίζῃ καλέν ἀποσχέσθαι: οἴνου, ἢ κρέατος, ἢ γυ ναικός ιδίας πρὸς χρόνον, ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, εἶτα μὴ ἰσχύσῃ πληρῶσαι τὴν ἰδίαν συνταγήν, ἀλλ' ἐλιγωρήσει, τί ὀφείλει ποιή σαι; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Πρῶτον μὲν καταγνῶναι τῆς ἰδίας ἀσθενείας, καὶ ταλαιπωρίας, ὡς ἐπιχειρησάσης, καὶ μὴ πληρωσάσης. Επειτα καὶ ἔστιν εὐχὴ εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐν τῷ Εὐχολογία λύουσα διὰ τοῦ ἱερέως τὸν δεσμή σαντα ἑαυτόν· οἱ γὰρ ἱερεῖς ἔχουσι παρὰ Θεοῦ ἐξου σίαν καὶ δῆσαι καὶ λῦσαι ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Ωσαύτως καὶ πάλιν, ἐὰν κακόν τί ποτε παρὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ὀμόσῃ ἄνθρωπος ποιῆσαι, λύεται διὰ τῆς ἑαυτοῦ μετανοίας, καὶ διὰ τῆς εὐχῆς τοῦ ἱερέως. Ο οὖν Πέτρος ὀμέσας, ὡς ἐνόμιζε και λῶς, ὅτι «Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου,» ὁ Χριστός ἐπιγνούς, ὅτι κακῶς ὥρισεν, εὐθέως τὸν ὅρον ἔλυ σεν. Ο δὲ 'Ηρώδης ὁρίσας ἐπὶ κακῷ, καὶ ὁμόσας ἐπὶ τῆς Ηρωδιάδος, στήσας τὸν ἴδιον ὅρκον εἰς ἀπώλειαν γέγονε. Διὰ τοῦτο καλόν, μήτε εἰς ἀγαθὸν, μήτε εἰς πονηρὸν δεσμεῖν ἑαυτόν· ὅπου γὰρ δεσμός, ἐκεῖ καὶ παράβασις. Οἷον καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αδάμ γέγονεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΒ'. Πώς φησιν δ Απόστολος, ποτὲ μὲν, «Μὴ γίνεσθε ἄφρονες, ο ποτὲ δὲ, «Μὴ γίνεσθε φρόνιμοι καθ' ἑαυτούς;» ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Εκαστον πρᾶγμα • ἴδιον ἔχει τὸν ὅρον. Τῷ γὰρ, Μη γίνεσθε άφρονες, ο επιφέρει • Αλλά συν ιέντες, τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· καὶ τὸ, «Μὴ ἔσθη φρόνιμος παρά σεαυτῷ, φοβοῦ δὲ τὸν Κύριον, καί Εκκλινον ἀπὸ παντὸς κακοῦ· ὥστε ἄφρων μέν έστιν ὁ μὴ συνιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· φρόνιμος δὲ παρ' ἑαυτῷ πᾶς ὁ λογισμοῖς ἰδίοις χρώμενος, καὶ μὴ κατὰ πίστιν στοιχῶν τοῖς ῥήματι τοῦ Κυρίου, καὶ ο αἰχμαλωτίζων πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν αὐτοῦ. ο χιν, νι, πρόσταγμα ἴσθιο 4 τοῖς ἐν ἀνάγκαις, καὶ στενώσει διάγουσιν ὧν την βίαν. ἀπέχεσθαι. Ευχολογίῳ.
9, versantur; quorum violentiam, quam patiuntur, ōr, ploratum, pressuram et tenebras, solus Dei oculus, qui nunquam sopitur, videt, qui illos etiam crea vit, castigavit, et in has ærumnas tradidit, qui cele riter quoque eosdem visitabit oriens ex alto, ut illuminentur hi qui in tenebris et in umbra mortis sedent, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula. Si quis sibi id quod bonum censet proponat, exempli causa, abstinere ad tempus a vino, vel carne, vel propria uxore, vel quid simile, postea vero hoc propositum ex negligentia non exsequatur, quid facto opus erit? Primum damnare debet suam infirmitatem et mi seriam, ut qui aliquid decreverit, nec tamen opere perfecerit. Deinde in Euchologio exstat oratio ad hunc finem, qua sacerdos obligatum solvit: nam sacerdotes acceperunt a Deo potestatem ligandi et solvendi ca quae sunt in cœlo, et quæ in terra. Similiter, si juravit homo se aliquid mali contra præceptum Dei designaturum, liberatur tam per propriam penitentiam, quam per precationem sa cerdotis. Cum igitur Petrus, ut ipse quidem arbi trabatur, admodum recte jurasset: • Non lavabis mihi pedes in æternum 80, › Christus videns quod perperam hoc decrevisset, decretum statim solvit. Caterum Herodles, qui malum proposuerat, idque Herodiadi jurejurando confirmaverat ", ratum ha bens proprium juramentum, in exitium ruit. Quo circa consultum est ut neque ad bonum, neque ad malum te obstringas; ubi enim obligatio, ibi et transgressio est, ut et Adamo contigit.. Quomodo dicit Apostolus, interdum quidem: «Nolite fieri insipientes *; interdum: ‹ Nolite fieri pru dentes apud vosmetipsos 63, Quodlibet mandatum proprio termino circum scribitur. Quare, cum dixisset: • Nolite fieri insi pientes, statim subjunxit: sed intelligentes quæ sit voluntas Dei, et: «Non esto sapiens apud temetipsum, time vero Dominum 8*, › et: «Declina ab omni malo: ut insipiens sit qui voluntatem Dei non intelligit; prudens autem apud semetipsum omnis ille qui suis cogitationibus ducitur, nec con venienter fidei ambulat in verbis Domini, ‹ capti vans omnem cogitationem in obsequium ejus *., 18 Luc. i, 78; Matth. iv, 16. ** Matth. xvi, 18. 80 Joan. XIII, 8. 8t Matth. 7; Marc. 23. ** Ephes. v, ss Rom. XII, 85 Rom. xr, 20. Ephes. xv,15, 17. 86 [[ Cor. x, 5. r Index Inter sacros ecclesiasticus li quos Pontificale et Sacerdotale vocamus usu Roma Lros Græcorum est Euchologium, respondetque iis no. (ALEMANN.)
col. 795–796page 243 of 270
PG 89:795ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΓ. Του Αποστόλου λέγοντες· « "Ωσπερ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χρι στῷ πάντες ζωοποιηθήσονται, ν διὰ τί ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκοντες, πατρικὴν εὐΟύνομεν δίκην, ἐν δὲ τῷ Χριστῷ ζωοποιηθείς ὁ ἐμὸς πατὴρ, τῆς ἰδίας πλημμελείας ού μετ Εξετάσαι χρή, πῶς εἰς ἡμᾶς ὁ προπάτωρ παρέπεμψε τὴν ἐπενεχθεῖσαν αὐτῷ διὰ τὴν παράβασιν δίκην. Ηκουσεν, ὅτι ο Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ.» Καὶ φθαρτὸς ἐξ ἀφθάρτου γέγονε, καὶ ὑπηνέχθη τοῖς τοῦ θανάτου δεσμοῖς. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τοῦτο πετών ἐπαιδοποίησεν, οἱ ἐξ αὐτοῦ γεγονότες ὡς ἀπὸ φθαρΑδάμ κατάρας κληρονόμοι. Οὐ γὰρ πάντως ὡς σὺν τετιμωρήμεθα, ἀλλ' ὅτι, ὡς ἔφην, θνητός γεγονώς, εἰς τὸ ἐξ αὐτοῦ σπέρμα παρέπεμψε τὴν ἁμαρτίαν. Θνητοί γάρ γεγόναμεν ἐκ θνητού. Ο δέ γε Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, χρηματίσας δεύτερος 'Αδάμ, καὶ ἀρχὴ τοῦ γένους ἡμῶν, ἀνεμόρφωσεν ἡμᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, καὶ λέλυται τῆς ἀρχαίας ἀρᾶς ἡ δύναμι; ἐν αὐτῷ. Ὅθεν φησίν· ο Ὥσπερ δι' ἀνθρώπου ο θάνατος, οὕτως καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις ζωῆς.» Αδάμ παραβάσεως, φθορὰ καὶ ὁ θάνατός ἐστιν· νικωτάτη λύτρωσις τελεῖται. Απελύσατο γὰρ ἐν αὐτῷ ἡ ἀνθρώπου φύσις τὸν ἐπιῤῥιμέντα αὐτῇ θά νατον διὰ τὸ γενέσθαι ἐκ φθορᾶς ἄνθρωπον τὸν πρῶ τον άνθρωπον. Ο δὲ ἕκαστος ἡμῶν πατὴρ, κἂν ἁγιασθῇ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ κομίσηται τῶν πλημμελημάτων τὴν ἄφεσιν, οὐ παραπέμψει εἰς ἡμᾶς τὸ δῶρον. Εἰς γάρ ἐστιν ὁ πάντας ἁγιάζων εἰς ἀφθαρσίαν, δ Κύριος ἡμῶν, καὶ εἰς πάντας ἐν ἴσῳ δι' αὐτοῦ τὸ δῶρον ἔρχεται. Ἕτερον δέ ἐστιν ἁμαρτίας ἄφεσις, καὶ ἕτερον θανάτου λύτρωσις. Καὶ ἕκαστος μὲν τῶν ἰδίων πλημμελημάτων κερδαίνει τὴν ἄφεσιν ἐν Χρι στῷ, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Κοινῇ δὲ ἅπαντες ἀπαλλαττόμεθα τῆς ἀρχαίας φθορᾶς καὶ δίκης. • Ἐβασίλευσε γὰρ ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδάμ μέχρι Μωϋσέως · ο μέχρι νόμου κεκράτηκεν ἡ τοῦ θανά Συνοδικὸν κεφάλαιον " (ρθ', γι'). Ομοίως ήρεσεν, ἵνα ὅστις τὰ μικρὰ καὶ νεογένητα η βαπτιζόμενα ἀρνεῖται, ἢ λέγει, μὴ βαπτίζεσθαι γονικῆς ἁμαρτίας, ἀνάθεμα ἔστω. Ἐπεὶ οὐκ ἄλλως δεῖ νοῆσαι τὸ, ο Δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία είσο ήλθεν εἰς τὸν κόσμον [καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνα ἐδωκέ μοι τῆς καθαρότητος ; Β τοῦ φθαρτοι γεγόναμεν. Οὕτω γεγόναμεν τῆς ἐν formavit et reparavit nos ad incorruptionem, inque prævaricationem Adami inflicta, est corruptio et genuerit. sanctificat in incorruptionem, Dominus noster, per 109, 110.) (11) 47 I Cor. xv, 22. «s Gen. 1, 19. " τῆς ἐν Καρθαγένη. * νεογέννητα. ἐκείνῳ παρακούσαντες τῆς θείας ἐκείνης ἐντολῆς Οὐκοῦν ἡ καθόλου καὶ γενικωτάτη δίκη διὰ τῆς ἐν ὁμοίως [καὶ ἐν τῷ Χριστῷ] ἡ κατὰ πάντων καὶ γε αὐτὰ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καὶ κάθαρσιν τῆς προ 89 1 Cor. xv, 13. ** Rom. v, 44. VARIE LECTIONES. (11) Apud Balsamonem est cap. 111.
enim punimur, quasi simul cum ipso mandatum Capitulum synodale ex concilio Carthaginensi. (Cap. του δίκη. Cum Apostolus dicat : • Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo amnes vivificabuntur³, cur in Adamo patriam culpam expiantes, omnes morimur, in Christo autem vivificatus et a proprio delicto mundatus pater meus de puritate sua nihil ad me derivat? Disquirere oportet quomodo primus parens irrogatam sibi damnationem, ob violatum Dei præceptum, ad nos transmiserit. Cui dictum est : « Terra es, et in terram ibis **; » qui ex incorruptibili corruptibilis mox evasit, mortisque leges subiit. Post lunc casum, cum liberos procreasset, illi, ut a corruptibili, corruptibiles prodierunt. Ita maledictionis in Adamum prolatæ hæredes facti sumus. Non illud Dei violaverimus, sed quia, ut diceban, mortalis effectus, in semen suum transfudit peccatum. Mortales enim ex mortali nati sumus. At Dominus noster Jesus Christus, alter Adam nuncupatus, reipso vis et potestas antique maledictionis soluta. est. Unde ait : « Quemadmodum per hominem mors, sic et per hominem resurrectio vite. » Igitur universalis et communissima damnatio nobis ob mors: sicuti per Christum contingit omnibus gcneratim, nemine excepto, perfecta redemptio; exuit enim in ipso natura nostra irrogatam sibi mortem, C eo quod primus homo ex corruptione hominem 431 At vero cujuslibet nostrum pater, licet per Spiritum sanctum sanctificetur, et remissionem pcccatorum obtineat, non ideo ad nos donum hoc suum transmittit. Unus namque est, qui omnes quem et a quo in omnes æqualiter donum hoc derivatur. Aliud porro est peccati remissio, aliud redemptio a morte. Quivis propriorum peccatorum remissionem in Christo per Spiritum sanctum consequitur. Communiter autem omnes ab antiqua corruptione liberamur. Regnavit enim mors ab Adamo usque ad Moysem ", hoc est, usque ad legem viguit lata sententia mortis. Similiter placuit ut quicunque parvos et recens natos infantes, qui statim ab utero matris baptizantur, neget in remissionem peccatorum baptizari, neque ex primi parentis Adami peccato quidquam trahere, quod debeat lavacro regenerationis purgari, anathema sit. Neque enim aliter intelli- NOTÆ. S. ANASTASII SINAITE QUÆSTIO CXLIII. RESPONSIO. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ.
col. 797–798page 244 of 270
PG 89:797κατὰ τοῦ πλησίον, ἐπεὶ οὐ παραμένει σοι ἡ χάρις ' Α οὐ βδελύττεται γὰρ τοὺς τοιούτους. Χάρισμα ἔχειςπαρὰ Κυρίου, διακόνησον τοῖς πνευματικοῖς, τοῖς γινώσκουσιν, ὅτι ἃ λέγεις, Κυρίου ἐστὶν, εἰς οἰκοδομὴν τῆς ἐν Χριστῷ ἀδελφότητος, ἐν πάσῃ ταπεινοφροσύνῃ καὶ πραότητι· ὅπερ ἐστὶ καλὸν καὶ ὠφέλιμον τοῖς ἀνθρώποις. Γέγραπται δὲ ἐν ταῖς Παροιμίαις· « Μὴ ἐπαινέσῃς ἄνδρα ἐν κάλλει αὐτοῦ, καὶ μὴ βδελύξῃς ἄνθρωπον ἐν δράσει αὐτοῦ. Μικρά ἐν πετεινοῖς ἡ μέλισσα, καὶ ἀρχὴ γλυκάσματος ὁ καρπὸς αὐτῆς. » Καὶ πάλιν · . Πολλοί τύραννοι ἐκάθισαν ἐπ' ἐδάφους· ὁ δὲ ἀνυπονόητος ἐφόρεσε διάδημα. » Καὶ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν, περὶ τῶν υἱῶν Ἰεσσαὶ εἶπεν Κύριος πρὸς Σαμουήλ • Μὴ ἐπιβλέψῃς εἰς τὴν ὄψιν αὐτοῦ, μηδὲ εἰς τὴν ἕξιν τοῦ μεγέθους αὐτοῦ, ὅτι ἀπώσομαι αὐτόν· ὅτι Β οὐχ ὡς ἴδοι ὁ Θεὸς, ὄψεται ἄνθρωπος· ὅτι ἄνθρωπος ἄψεται εἰς πρόσωπον, ὁ δὲ Θεὸς εἰς καρδίαν. » Καὶ παρήγαγεν Ἰεσσαὶ τοὺς ἑπτὰ υἱοὺς αὐτοῦ, τοὺς δυνατούς. Καὶ οὔτε ἕνα ἐξ αὐτῶν ἐξελέξατο ὁ Κύ ριος, εἰ μὴ τὸν μειρακίσκον Δαυΐδ, τὸν παρ' ανθρώτοις αψήφιστον, παρὰ δὲ Θεῷ ψηφιστών· τὸν πρῶτον, καὶ ταπεινὸν, ὃ καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Θεὸς, μετὰ ταῦτα λέγων, ο Εὗρον Δαυΐδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατά τὴν καρδίαν μου. » Καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης πρὸς Ἐζεκίαν· « Τάδε λέγει Κύριος - Εξουδένωσέν σε παρθένος, θυγά τηρ Σιὼν ἐπὶ σὲ κεφαλὴν ἐκίνησεν. » Καὶ ἐπάγει· • Οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν πόλιν ταύτην. Καὶ ἐξῆλθεν Άγγελος Κυρίου, καὶ ἀνεῖλεν ἐκ τῆς παρεμβολῆς τῶν Ασσυρίων ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας Ο δὲ Δαυΐδ · « Κἀγὼ ἐγενήθην όνειδος αὐτοῖς· ἴδοσάν με, καὶ ἐσάλευσαν κεφαλὰς αὐτῶν. » Και· • Ωσεί τέρας έγενήθην τοῖς πολλοῖς· καὶ σὺ βοηθός μου κραταιός. » Καὶ ὁ Ἰώβ ; • Νυνὶ δὲ κιθάρα εἰμὶ αὐτῶν, καὶ ἐμὲ θρύλλημα ἔχουσιν. » Καὶ ἐπειδὴ θρύλλημα αὐτὸν ἔσχον, ὁ δὲ θεὸς ὕψωσεν αὐτὸν πολλαπλασίως. Ο δὲ Παροιμιαστής· ο Πλούτος προστίθησιν φίλους πολλούς· ὁ δὲ πτωχὸς καὶ ἀπὸ τοῦ ὑπάρχοντος διαχωρίζεται. » Ταῦτα τῶν κολάκων καὶ κοιλιαδούλων εἰσὶν, οἳ τὰ πρόσκαιρα ἀφορῶντες μόνον· καὶ ἡ σοφία τοῦ πένητος ἐξουδένωται, οἱ πεφυσιωμένων. Καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ·. Ελθών, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ· ἐδίδασκεν τοῖς Σάββασιν ἐν τῇ Συναγωγῇ αὐτῶν, καὶ ἔλεγον, Πόσ δεν τούτῳ ταῦτα, καὶ τίς ἡ σοφία ἡ δοθεῖσα αὐτῷ, καὶ δυνάμεις τοιαῦται διὰ τῶν χειρῶν αὐτοῦ γίνονται; Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τέκτων ὁ υἱὸς Μαρίας, ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου καὶ Ἰωσήφ ; καὶ ἐσκανδαλίζοντο ἐν αὐτῷ. » 'Ο δὲ ἀμνησίκακος Κύριος πάντα ἔφερεν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.
HOMILIA XLVIJ.-NEMINEM DEBERE CONTEMNI. λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. Καὶ ταῦτα τῶν perto, quia quæ dicis tu, Domini utique sunt, idvirgo filia Sion ; super te caput movit ". » inducit: qui in hæc solum quæ temporaria sunt, defigunt accepisti spirituale donum, pula, sermonem sapientiæ, aut scientia, aut doctrinae, aut prophetize, aut ministrationis, benedictus Deus per omnia dives : « Deus, inquam, qui dat omnibus hominibus, nec improperat. Tibi interim prospiciendum, ne quando hoc nomine elevere adversus proximum sit, non est penes te unum permansura. Tales Dominus abominationi habet et exsecratur. Donum quodpiam sortito accepisti, Dei benignitate, fac illud impertiare cornuniter et administres spiritualibus. Utique isti persuasum habent et pro comsuetudine, quod ad communem omnium cedit magnopere ad commendandam utilitatem. Scriptum quippe est in Proverbiis : Ne laudaveris virum in specie illius, et ne abomineris hominem in visu ejus brevis in volatilibus apis, et initium dulcoris fructus ejus est '. . E - diverso : • Multi tyranni sederunt super pavimentum, insuspicabilis autem portavit diadema *. Sed et in primo Regnorum de filiis Jesse dixit Dominus Samueli : • Ne respicias ad vultum ejus, neque ad habitum magnitudinis ipsius, quia abjeci eum ; quia non sicut viderit Deus, videbit homo : homo enim in faciem prospiciet, Deus autem intuetur cor '. . El adduxit Jesse septem filios suos, utique potentes robore, neminemque ex istis elegit Dominus, nisi adolescentulum illum David, qui in hominum quidem prospectu in nuko videbatur censu numerandus, at apud Deum magni habebatur loco suffragii, uş qui mansuetus erat admodum et modeste humilis ; cui et secundum hæc testimonium reddidit Deus, dicens : Inveni David filium Jesse virum secundum cor meum 1º. › Sed et regnorum quarto dixiį Isaias propheta ad Ezechiam : • Contempsit te, ⚫ Num ingredietur civitatem hanc ? et exiit angelus Domini et interfecit de castris Assyriorum centum octoginta quinque millia *. » David item : « Et ego factus sum opprobrium illis, viderunt me et moverunt capita sua 15. » Et : « Tanquam prodigium factus sum multis, et tu adjutor furtis ". » Job quoque : . Nunc autem cithara sum eorum, et me in proverbium liabent 18. » Cumque hunc in proverbii deridiculi vicem habuissent, tunc illum multo copiosius extulit in sublime. Parremiastes 1104 item : « Divitiæ addunt multos amicos pauper autem etiam ab eo qui erat, destituitur ". › Plane hæc assentatorum sunt et ventri suo servientium, aciem mentis ac suspiciunt venerabundi. Atqui pauperis interim sapientia contemnitur, nec ipsius sermones exaudiuntur. Hæc quis dubitet esse eorum qui toti extuberant ac turgent tumore superbiæ ? simile quid ex Evangelio : ‹ Cum venisset Jesus in patriam suam, docebat Sabbatis in Synagoga eorum, et dicebant: Unde huic talia? et quæ sapientia data est ei? sed et virtutes tales per manus ejus 11 Isa. χχχνμ, 22. IV Reg. " insolentius. Isthæc enim gratia, cum temporaria que ad ædificationem, cum omni modestia et man- • Jac. 1, 5. 7 Eccli. x1, 2. 13 Psal. crui, 95. XIX, 33-35. • ibid. 5. ° 1 Reg. xvi, 7. 10 Act. xi. 22. 19 Pal. Lxx, 7. 15 Job xxx, 9. ** Prov. xix, 4.
col. 799–800page 245 of 270
PG 89:799et instituta præscripsit. Deinceps assumpta humana natura, Spiritus sancti dona in universam terigitur est conversatio et ratio agendi Filii Dei, talis est et animalium figura. Et qualis est animalium species, talis etiam est Evangelii character. Quadriformia quippe animalia, quadrifornie est etiam Evangelium, et Domini conversatio agendique ratio. Eapropter quatuor universalia testamenta homini data sunt : unum in arcu coelesti temporibus Noetici diluvii; alterum Abrahamo per signum circumcisionis; tertium ſuit legislatio per Moysem; quartum per Evangelium a Domino nostro Jesu Christo institutum. Cum hæc ita se habeant, vani prorsus, indocti, quin et audaces sunt, qui statam pauciores Evangeliorum facies introducunt : illi immolatus sit? An non ideo prorsus, ut aeris naturam sanctificaret? Et sicuti immaculatus ejus sanguis cum aqua, tempore passionis in terram impertiit. Onmnino autem modis quos novit ipse vavit, ut illud in resurrectione sua resumeret : ſectus experte corpore constaret : nam et nostrum tum erit. cujus etiam Lucas in apostolorum Actis meminit *. Judaicaruin Antiquitatum testatur, multiplices phantasias prætextu pietatis eructans, neminem gratia. Ex quibus multi, quod Caesarem dominum ταῦτα ἄνθρωπος γενόμενος τὴν δωρεάν τοῦ ἁγίου ματεία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοιαύτη καὶ τῶν ζώων ἡ μορφὴ, καὶ ὁποία ἡ τῶν ζώων μορφή, τοιοῦτος καὶ ὁ τοῦ Κυρίου. Καὶ διὰ τοῦτο τέσσαρες ἐδόθησαν καθολικαὶ διαθῆκαι τῇ ἀνθρωπότητι μία μὲν τοῦ κατα ᾿Αβραὰμ, ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς περιτομῆς· τρίτη δὲ Εὐαγγελίου, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. τονα τῶν εἰρημένων παρεισφέροντες Εὐαγγελίων καὶ σεσιωπημένων περιεργαζόμενοι, τίνος ἕνεκα έφ' ὑψηλοῦ τοῦ ἐκρίου Ούεται Χριστὸς, καὶ οὐχ ὑπ στέγην ; Η πάντως ἵνα τοῦ ἀέρος τὴν φύσιν καθά ρῃ; Καὶ ὥσπερ τὸ ἄχραντον αὐτοῦ αἷμα μετὰ τοῦ ὕδατος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους ἐκάθησε τὴν γῆν, στάξαν ἐν αὐτῇ, οὕτω καὶ ἡ περιτμηθεῖσα ἀκροσυ οἷς οἶδε λόγοις, ὁ ἑκουσίως περιτμηθεὶς ἐφύλαξε τὸ περιτμηθέν, ὅπως κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως στῇ· πλήρης ὑπάρχων καὶ ἄφθαρτος ὅλῳ τῷ σώμα σῶμα πλήρες ἀποληψόμεθα. σαντες Ἰούδα τοῦ Γαλιλαίου, οὗ καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων μέμνηται. "Ην δὲ δόγμα τοῦ Ἰούδα, ὡς καὶ Ἰώσηπος ἐν τοῖς τελευ κύριον δὲ μηδὲ μέχρι στόματος ἔφασκε δεῖν τινα νην. Καὶ πολλοί γε αὐτῶν περὶ τοῦ μὴ εἰπεῖν Καί σαρα κύριον, χαλεπωτάτας αἰκίας ὑπέμειναν· οἱ ἐν τῷ νόμῳ, ἱερατικὴν τάξιν ἀμένημε . Μετὰ δὲ Πνεύματος εἰς πᾶσαν ἐξέπεμψε τὴν γῆν, σκεπάζων χαρακτήρ Εὐαγγελίου. Τετράμορφα γὰρ τὰ ζῶα, τετράμορφον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ἡ πραγματεία κλυσμοῦ τοῦ Νώε 9, ἐπὶ τοῦ τόξου· δευτέρα δὲ τοῦ ἡ τῆς νομοθεσίας διὰ Μωϋσέως · τετάρτη δὲ ἡ τοῦ Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, μάταιοι πάντες και ἀμαθεῖς, προσέτι δὲ καὶ τολμηροί, οἱ ἀθετοῦντες τὴν ἰδέαν τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ εἶτε πλείονα, εἴτε ἐλάτ πρόσωπα· οἱ μὲν, ἵνα πλείονα δόξωσι τῆς ἀληθείας ἐξευρηκέναι, οἱ δὲ, τὰς οἰκονομίας Θεοῦ ἀθετήσωσιν. Εἰπάτωσαν καὶ ἡμῖν οἱ τῶν ἀδήλων, καὶ ἀγράφων, στία κατορυχθεῖσα, ταύτην ἡγίασε. Πάντως δὲ καὶ αὐτοῦ, καὶ κατὰ τοῦτο ἀνελλιπῶς ἔχων αὐτὸ ἀνακαὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ ἀναστάσει τὸ ἡμέτερον τι • Οι Γαλιλαίοι, οἱ καὶ τοῖς δόγμασιν ἐξακολουθή ταίοις τῆς Ἰουδαϊκής Αρχαιογονίας & ἔδειξε, φαντασίαν ἐξαγγέλλων πολλὴν προφάσει δῆθεν εὐσεβείας, λέγειν, μήτε κατά τιμὴν, μήτε κατά φιλοσωφροσύ 1. Ο λει. ν. 37. * Luc. XIII, ἡμᾶς ταῖς ἑαυτοῦ πτέρυξιν. Οποία οὖν ὁ ἡ πραγ βυστία ; VARIÆ LECTIONES. • απένειμε, δοΐα οὖν, τῷ Νώε. Χριστού. Η αρχαιολογίας.
qui sub lege erant, sacerdotalem ordinem, leges A ram emisit, alis suis nos tegens et protegens. Qualis Evangelii formam aspernantur, et seu plures seu quidem, ut videantur plura quam veritas ferat invenisse, isti vero, ut economiam et dispensationem Dei despicatui habeant. non tradita, et silentio involuta curiose scrutantur, cur Christus sublimi in stipite, et non sub tecto destillans, eamdem mundavit; ita et abscissum præputium occultatum, eidem terræ sanclitatem quo ut incorrupto, sic et integro, omnisque decorpus in resurrectione omnibus partibus absolu- Galilei, qui doctrinam Judæ Galilei sectabantur, Docebat autem, ut et Josephus in postremo opere et hoc neque honoris, nec civilitatis et decentiæ appellare detrectarent, gravissimas pœnas sustid S. ANASTASII SINAITÆ 433 QUÆSTIO CXLV. Quid est circumcisum Domini præputium ? RESPONSIO. Exponant nobis quoque illi qui obscura, scripto qui voluntarie circumcisus est, præputium conser- QUAESTIO CXLVI. Quinam fuerunt illi quorum sanguinem Pilatus cum sacrificiis miscuit *? ne labiis quidem titulo domini afficiendum esse, nuerunt; qui etiam docebant sacrificia Deo non ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΕ. Τί ἐστιν ἡ περιτμηθεῖσα τοῦ Κυρίου ἀκρος ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡMG. Τίνες ὑπῆρχεν, ὧν τὸ αἷμα τῶν θυσιών ἔμιξεν ὁ Πιλάτος;
col. 801–802page 246 of 270
PG 89:801καὶ ἐδίδασκον, μηδὲ παρὰ τὰς διατεταγμένας ἐν τῷ Μωϋσέως νόμῳ θυσίας αναφέρειν κ τῷ Θεῷ. "Οθεν [καὶ] ἐκώλυον τὰς ὑπὸ τῆς γερουσίας τοῦ λαοῦ παραδεδομένας γίνεσθαι περὶ τῆς σωτηρίας τοῦ βασι λέως καὶ τῶν Ρωμαίων ἔθνους θυσίας. Εικότως οὖν ἐπὶ τούτοις ἀγανακτοῦντα πρὸς Γαλιλαίους τὸν Πιλάτον κελεῦσαι ἡ παρὰ ταῖς θυσίαις, αἷς ἐδόκουν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΖ΄. Πως πᾶσα βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώ. Πολλὰ γὰρ, φησί, κατ' ἐμοῦ εἰρήκατε, ὅτι πλάνος εἰμὶ καὶ ἀντίθεος. Ταῦτα οὖν φημι ὑμῖν, οὐκ ἀπαιτῶν δίκην ὑμᾶς. Έστω γάρ, ἐμοὶ παραπαίετε διὰ τὴν σάρκα, ἣν περίκειμαι · διὰ τί καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἁμαρτάνετε; Μὴ γὰρ καὶ περὶ αὐτοῦ ἔχετέ τι εἰπεῖν, ὅτι ἀγνοοῦμεν αὐτή; Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα κολασθήσεσθε, καὶ ἐκεῖ. Όσα μὲν οὖν ἐβλασφημήσατε κατ᾿ ἐμοῦ, φησί, πρὸ τοῦ πάθους, ἀφίημι ὑμῖν, καὶ αὐτὸ δὲ τοῦ σταυροῦ τὸ τόλμημα. Οσα δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἁμαρτάνετε, ἐὰν μὴ μετανοήσητε, καὶ ὧδε κολασθήσεσθε, καὶ ἐκεῖ · καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνθρώπων καὶ ἐνταῦθα κολάζονται, καὶ ἐκεῖ, ὡς οἱ Σοδομῖται, καὶ οὗτοι αὐτοί. Καὶ γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἔδωκαν δίκην, ἡνίκα ἔπαθον τὰ ἀνήκεστα ἐκεῖνα τῆς πόλεως αὐτῶν ἁλώσης, καὶ ἐκεῖ χαλεπωτάτην ὑπομενοῦσιν. Οἱ δὲ ἐκεῖ μόνον, ὡς ὁ πλούσιος. Οἱ δὲ ἐνταῦθα μόνον, ὡς ὁ πεπορνευκώς παρὰ Κορινθίους. Οἱ δὲ οὔτε ἐνταῦθα, οὔτε ἐκεῖ, ὥς τινες προφῆται καὶ ἀπόστολοι. Βασιλείου ἐκ τῶν Ἀσκητικῶν. Εκείνος βλασφημεῖ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁ τὰς ἐνεργείας, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸ ἐναντίον ἐπιφημίζων, ὅπερ πάσχουσιν οἱ πολλοί, τὸν μὲν σπουδαῖον πολλάκις ριψοκινδύνως κενόδοξον [καὶ νόθον] ἀποκαλοῦντες· τὸν δὲ ζῆλον ἀγαθὸν ἐπιδεικνύμενον, ὀργίλον, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ἐν ὑπονοίαις καταψευδόμεθα. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΗ. Πώς νοητέον 8 εἶπεν ὁ Κύριος· Ἐὰν μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται·, ἤδη δὲ τὸ Πνεῦμα δίδωσι τοῖς ἀποστόλοις διὰ τοῦ μφυσήματος ; Διὰ μὲν τοῦ ἐμφυσήματος εξουσίαν καὶ χάριν πνευματικὴν παρέχει αὐτοῖς πρὸς τὸ ἀφιέναι ἁμαρσήματα· ἐπάγει γάρ, « Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρ τίας, ἀφίενται· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. ο Διὰ δὲ τῆς ἐπιφοιτήσεως τῆς ἐν τῇ Πεντηκοστή, τὴν τοῦ βαπτίσματος αὐτοῦ χάριν, καὶ τὴν τῶν σημείων ὁ ἀναφέρεσθαι. ἱ κελεύσαντα. Η πάσχομεν. κατὰ τὸν νόμον ἀναφέρειν, ἀναιρεθῆναι, ὥστε ἀναμιχθῆναι ταῖς προσφερομέναις θυσίαις τὸ αἷμα τῶν προσφερόντων.
QUAESTIONES. ποις; ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος οὐκ ἀφεθήσεται; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. QUAESTIO CXLVII. Quomodo omnis blasphemia remittetur hominibus ? quæ vero in Spiritum sanctum est, non remittetur*? RESPONSIO. QUESTIO CXLVIII. A esse offerenda nisi ex prascriplo legis Mosaice. Quapropter sacrificia a senatu pro salute imperatoris et Romanorum imperata prohibebant. Jure igitur Pilatus ob bæc Galilæis succensens, jussit eos inter sacrificia, quæ sibi videbantur ex Moysis instituto offerre, trucidari, ita ut cum oblatis hostiis sanguis quoque offerentium misceretur. Multa, inquit Dominus, contra me dixistis, ut, me esse seductorem, et Deo contrarium. Ilæc dico vobis, 434 non appetens ultionem. Esto enim, in me impegeritis, propter carnem qua indutus som, qua de causa in ipsum quoque Spiritum sanctum delinquitis? Non enim dicere potestis eum a vobis ignorari. Quocirca et hic et illic puniemini. Quæ contra me blasphemastis, inquit, ante passionem, condono vobis, ipsum quoque crucis supplicium quo me affecistis. At delicta vestra in Spiritum sanctum, nisi resipiscatis, et hic et ibi luetis ; nam et ex hominibus quidam hic et illic suppliciis maclantur, ut Sodomitæ, et isti ipsi ; nam et hic dederunt poenas, quando extrema quæque perpessi sunt, capta eorum civitate, et ibi gravissima supplicia subibunt; alii vero ibi solum, sicut dives ille epulo 7. Alii hic solum, sicut fornicator ille apud Corinthios 9. Alii neque hic, neque ibi; quemadmodum prophetæ et apostoli. Sancti Basilii ex Asceticis. Ale blasphemat in Spiritum sanctum, qui operationes et fructus sancti Spiritus contrariis nou:i nibus afficit; ut accidit illis qui sedulum et stu diosum ambitiosum et spurium audacter nominant, illum vero qui bono zelo præditus est, iracundum, et qui multa alia hujus generis tacito sub pectore volvunt. Quomodo intelligendum illud Domini: Si non abiero, Paracletus non veniet '; › cum tamen Spiritum sanctum apostolis per insufflationem impertiat ? Per insulationem præbet illis potestatem et gratiam spiritualem remittendi peccata : addit enim : • Quorum remiseritis peccata, remittentur ; et quorum retinueritis, retenta erunt "., Per descensum vero in Pentecoste gratiam baptismatis et signorum operationem illis largitus est ". Unde VARIE LECTIONES. * Luc. xi, 10. * Luc. xvi. • 1 Cor. v. • Joan. xvi, 7. 10 Joan. xx, 23.
col. 803–804page 247 of 270
PG 89:803Ενέργειαν παρέχει κ Διο φησιν Ημεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· ν και, «Λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος ἐφ' ὑμᾶς.» Πρὸ γὰρ τοῦ πά θους, οὐ Πνεύματι ἁγίῳ τὰς ἰάσεις ἐποίουν οἱ ἀπόστ τολοι, ἀλλὰ τῇ παρὰ Χριστοῦ ἐξουσίᾳ καὶ προστάξει Ούπω γάρ, φησίν, ἦν Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη, ο δεδόξασται δὲ, ἐγηγερμένος ἐπ νεκρῶν. Εἰσεβίου ἐκ τοῦ πρὸς Μαρίνον 1'. Ο Τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ ἐμπνευσθέν 1 Πνεῦμα ἅγιον τοῖς ἀποστόλοις, λυτικὸν καὶ συγχωρητικόν ἦν 1' πάσης ἁμαρτίας. Τὸ δὲ ἐπαγγελτὸν τὸ βα πτισθῆναι ἡ αὐτοὺς ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ μετασχείν δυνάμεως ένεργημάτων, ενεργητικὴν μὲν τῶν μελλόντων δι' αὐτῶν ἀποτελεῖσθαι θαυμάτων· ἐν στατικῶς ἡ δὲ καὶ μαρτυρικῶς 9 τῶν μελλόντων αὐτοῖς ἐπανίστασθαι κινδύνων. Πρὸ γὰρ ταύτης της δυνάμεως κηρύττειν αὐτοὺς τοῖς ἔθνεσιν οὐκ ἐξούς λετο, ἀλλ᾽ ἐκδέχεσθαι καὶ περιμένειν αὐτὴν ἐξ ὕψους μετασχεῖν. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος τὸ χάρισμα ἰδίως ἀφορίζων τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐδίδασκε λέγων· «Αλλῳ δὲ ἐνερ γήματα δυνάμεων *,» καὶ ἡ προφητεία φησί ο Κύρ ριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ· ο ἧς δυνάμεως ὅτε μήπω μετεῖχον, ηρνή σαντο αὐτὸν πάντες, καὶ ἐσκανδαλίσθησαν κατά τὸν καιρὸν τοῦ πάθους. “Οτε δὲ μετέσχον αὐτῆς πάντες ἐπέστρεψαν • ταῖς ὑπὲρ αὐτοῦ μαρτυρίαις τε καὶ ὁμολογίαις· ἀνακαινίζων γὰρ τὸ ἀνθρώπινον ὁ Κύριος, καὶ ἢ " ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ Θεοῦ ταύτην πάλιν ἀποδιδοὺς ἐνεφύσησεν εἰς τὰ πρόσωπα αὐτῶν μαθητῶν λέγων· ο Λάβετε Πνεύμα ἅγιον.» ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΜΘ. Τί ἐστιν ὁ κριτὴς τῆς ἀδικίας; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Λεγέτω Δαβίδ «Ο Θεός κριτής δίκαιος, καὶ ἰσχυ ρὸς, καὶ μακρόθυμος· καὶ ὅτι «Οὔτε ἀπὸ ἐξόδων, οὔτε ἀπὸ δυσμῶν, οὔτε ἀπὸ ἐρήμων ὀρέων, ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστι. Κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει. Ποίᾳ πόλει; ἢ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦν αὕτη ἡ πόλις μίμημά ἐστι; ι Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ.» Αὕτη ἡ πόλις μίμημά ἐστι τῆς οὐρανίου πόλεως, περὶ ἧς φησιν ὁ ᾿Απόστολος· «Αλλά προς εληλύθατε Σιών ὄρει, Θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλήμ ἐπουρανίῳ. — Κριτής τις ἦν, μήτε τὸν Θεὸν φο βούμενος, μήτε ἄνθρωπον ἐντρεπόμενος· ο ὁ γὰρ Θεὸς οὔτε Θεὸν ἔχει, δν φοβηθήσεται, οὔτε ἄνθρωπον, ὃν ἐντραπήσεται· προσωποληψία γὰρ παρ' αὐτῷ οὐκ ἔστι. «Χήρα δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. ο Πάσα γὰρ ψυχή εξουσιαστική, ποτὲς μὲν τὴν διά οι * παρείχεν. κ' ἐκ τοῦ πρὸς Μαρίνον, 1 ἐμπνεύσαν. 1 ἦν @ ἐπηγγελμένον, ο βαπτισθήσεσθαι. • ἐνεργητικής. • Μαὶ ἐκστατικής. 4 Μαϊ μαρτυρικής. ενεργητικής δυνάμεως. • Μαὶ διέτρεψαν. ' Χριστοῦ. Μαὶ ἦν. * ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος του Θεού, αὐτῶν. ν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. ἐκκλησιαστικὴ τόν ποτε,
eit.. Vos vero baptizabimini Spiritu sancto 1.» Et: «Accipietis virtutem Spiritus sancti superve nientis in vos 8. Nam apostoli ante passionem beneficia sanitatis non conferebant Spiritu sancto, sed potestate et mandato Christi: Nondum erim datus erat Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erat glorificatus ";» glorificatus autem est, quando a mortuis resurrexit. Eusebii ad Marinum. Spiritus sanctus apostolis a Christo inspiratus solvebatet remittebat omnia peccata. Quod vero pro missum est, ipsos 435 baptizatum iri Spiritu sancto, et participaturos virtutem operationum, id indicat effectricem facultatem eorum quæ patraturi erant miraculosa, ut et futura pericula ipsis subeunda. Nam ante hanc virtutem poluit ut ethnicis seu gentilibus prædicarent, sed jussit ut virtutis ex alto adventuræ sese participes facerent. Hoc do num Apostolus proprie ab aliis Spiritus sançti operationibus distinctum esse, his verbis docet Alii dantur operationes virtutum, et Prophetia's Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute mulla ':; cujus virtutis cum necdum participes essent, negarunt illum cuncti, et tempore passio nis scandalizati sunt. At, cum virtute hac induti ac roborati fuere, Christo libere, palam et in trepide testimonium perhibuerunt; renovavit enim Dominus humanum genus, et cum gratiamn ex spi raculo divino olim acceptam perdidisset, illam in discipulorum facies insulans, restituit, dicens: c Accipite Spiritum sanctum 17. Quid est judex iniquitatis? Respondeat David: «Deus judex justus, fortis, et longaninis ".» El: «Neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, quoniam Deus judex est 19.» Judex erat in quadam civitate. in qua civitate? An hæc civitas Ecclesiæ Dei imi tatio et exemplar quoddam est? ‹ Gloriosa dicta sunt de te, civilas Dei.» Haec civitas imago est co lestis civitatis, de qua dicit Apostolus: Acces sistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem. calestem st.» — «Judex quidam erat, ncque Deum tirnens, neque hominem reverens ";, nam Deus non habet Deum, quem timeat, neque hominem, quem revereatur: neque enim apud ipsum personarum acceptio locum habet. Erat autem vidua in illa civitate "., Omnis enim ani 4º Aqt. 1, 5. 1 ibid. 8. “Joan. VII, 39. 18 1 Cor. III. 6, 10. 10 Psal. Lxv", 12. 17 Joan. xx. 22. Psal. vi, 12. 18 Psal. LXXIV, 7,8. " Psal. LXXXVI, 3. Hebr. unt, 22. * Luc. xvi, 2. • irid. 3. Verba, desunt in codice Columniensi. deest in cod. Mad Mai Mai Mai Mai ε'Mai
col. 805–806page 248 of 270
PG 89:805maritus erat, et quæ illo repudiato Christum anκαθ' ἑκάστην ἡμέραν καὶ νύκτα τοῦ κριτοῦ, λέγουσα· ο Ἐκδίκησόν με ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου μου.» Τίς Τὴν κατ' αὐτοῦ ἔφοδον τῶν Ἰουδαίων γνωρίσαι τος τῆς μαχαίρας ἐδήλωσεν. Εἰπὼν γάρ, ο Αγορατων δὲ τῶν μαθητῶν· . Ἰδοὺ ὧδε μάχαιραι δύο, ο πίνη βοηθεία κεχρῆσθαι αὐτοὺς ἐβούλετο, οὐδὲ, εἰ ἑκατὸν ἦσαν μάχαιραι, ἱκανὸν ἦν. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, τοῦτο, καὶ ἀφίησι τῇ τῶν πραγμάτων εκβάσει τὸ μετ' αὐτοῦ τὴν κατανόησιν τῶν εἰρημένων ἐπιο ναὸν τοῦ Θεοῦ. τους ἐπιθυμίας αὐτῆς ποιῶν· ὁ δὲ μισῶν αὐτὴν δὲ θέλων τῶσαι αὐτήν ἐστιν ὁ τὴν παρὰ τὸ δέον σωτηρίαν τὴν ἐκ τῶν κινδύνων διαφυγείν εφιέμενος νοις γινομένην ἀπώλειαν σωτηρίαν ὠνόμασεν. Ού τος γάρ, φησίν, εὑρίσκει ὁ αὐτὴν εἰς ζωὴν αἰώνιον. » meo . » Quis est adversarius, adversus quem perpetue dimicamus? dicat sanctus Petrus : e Ficui resistite fortes in fide ** › Quid vero judex ? vindicabo tamen illam, ne veniens suggillet me Subjungit Dominus : « Andis quid dicat judex 436 iniquitatis › et non justitiæ? Judex est injustorum; sus se aggressionen et impressionem indicare vellet, anigmate quodam gladii id fecit. Nam cum diadhuc hoc quod scriptum est, oportet impleri in me : Et cum iniquis deputatus est ". . Igitur nealiqua percellerentur. At cum discipuli dicerent : • Ecce duo gladii hic 80 > nec dictum Christi intelligerent, respondit Dominus : e Salis est "., uti voluisset, ne centum quidem gladii suffecissent. Si nec tot, etiam duo superflui erant. Nihilominus ænigma non dissolvit. Quod et alibi erat, non assequerentur, præterit illud, et ipsi permittit; ut et tunc cum dixit : Solvite tembus obsequitur. Odit illam qui noža suadenti non suam ex periculis salvare nititur, perdet eam. Quemadmodum etiam mortem pro ipso in periculis obitam, salutem vocat. . Hic enim, inquit, invenic eam in vitam æternam ".) δόλον άνδρα έχουσα, καὶ [ὡ;] ἀποῤῥίψασα, και Α Χριστὸν ἐνστερνισαμένη, χήρα τυγχάνει· καὶ δεῖται δέ ἐστιν ὁ ἀντίδικος, καθ' οὗ ἐντυγχάνομεν πάντοτε, λεγέται Πέτρος · ε Τεκνία, γρηγορείτε, ὅτι ὁ ἀντί δικος ὑμῶν ὁ διάβολος, ὡς λέων ωρυόμενος περιπατεῖ, ζητῶν τίνα καταπίῃ ε· ε ᾧ ἀντιστητε στερεοὶ τῇ πίστει. » Τί δὲ εἶπεν ὁ κριτής; «Εἰ καὶ τὸν Θεὸν οὐ φοβοῦμαι, οὔτε ἄνθρωπον ἐντρέπομαι· ἀλλ᾽ οὖν γε ἀναστὰς ἐκδικήσω αὐτὴν, ἵνα μὴ ἐρχομένη ὑπωπιάζῃ με. » Καὶ ἐπιφέρει ὁ Κύριος λέγων· • Ακούεις, τί λέγει ὁ κριτής τῆς ἀδικίας, » καὶ οὐ δικαιοσύνης; Κριτής ἐστιν ἀδίκων, ο Δικαίων » γὰρ νόμος οὐ κεῖται. ο ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΝ'. τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος βουλόμενος, δι' αἰνίγμαμένα περὶ ἐμοῦ τελεσθῆναι, ὅτι Μετὰ ἀνόμων έλαγίσθη. » Οὔτε οὖν τελείως παρεσιώπησεν, ἵνα μὴ τῇ ἀθρόᾳ ἐφόδῳ ταραχθῶσιν, οὔτε πάλιν τελείως ἐγνώρισεν, ἵνα μὴ δειλία τινὶ κατασχεθῶσιν. Εἰπόνκαὶ τὸ λεχθὲν μὴ συνιέντων, αὐτός φησιν· ε Ικανόν ἐστι. ο Καίτοι οὐκ ἦν ἱκανόν· εἰ μὲν γὰρ ἀνθρωκαὶ αἱ δύο περιτταί. Καὶ ὅμως, οὐκ ἐξάλειψεν τὸ αἴνιγμα. Καὶ γὰρ πολλαχοῦ φαίνεται τοῦτο ποιῶν. Ἐπειδὰν δὲ μὴ νοήσωσι τὸ λεχθέν, παρατρέχει τρέπων λοιπὸν, ὥσπερ καὶ ὅτε εἶπεν· « Λύσατε τὸν ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΝΑ'. ἐστιν ὁ μὴ εἴκων αὐτῇ τὰ βλάπτοντα κελευούσῃ. Ο “Luc. xvm, 3. "I Petr. v, 8, 9. ibid. 38. ss ibid. "Joan. 11, 19. 17 1 Tim. 1, 9. 18 Luc. xxi, 36. ss ibid. 26 Luc. XVIII, 4. ss Joan. sit, 25. VARIÆ LECTIONES. ο καταπιεῖν. ὁ δικαίῳ. 5 δικαίῳ. · μετὰ ταῦτα. δεὑρήσει. ss ibid. 37. QUESTIONES. Πως νοητέον: «Ο ἔχων ἱμάτιον, πωλησάτω αὐτὸ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν ; » ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. σάτω μάχαιραν, ο ἐπήγαγεν · . "Οτι δεῖ τὰ γεγραμΠῶς ὁ φιλῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει αὐτήν; Ὁ μὲν φιλῶν τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ἐστιν ὁ τὰς ἀτό οὗτος ἀπολέσει αὐτήν· ὥσπερ αὐτοῦ ἐν τοῖς κινδύ- QUAESTIO CL. Quomodo intelligendum illud : • Qui habet tunicam vendat illam, et emat gladium 28 ? › RESPONSIO. xisset : • Emat gladium, subdidit : . Quoniam rerum eventui veram intelligentiam declarandam QUAESTIO C.I. Quomodo qui amat animam suam perdet eam 33 Amat animam suam qui illicitis ejus cupiditatiobtemperat. Ille vero qui plusquam oportet animanı
ma sub potestatem redacta, cui aliquando diabolus plectitur, vidua est; oratque singulis diebus ac noctibus judicem : Vindica me ab adversario lioli, vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quærens quem devoret; • Etsi Deum non timeo, nee hominem revereor, nam e Justo non est lex posita ". » 28.) ' Cum Dominus discipulis suis Judæorum adverque omnino subticuit, ne improviso impetu turbarentur, neque omnino patefecit, ne formidine Quanquam satis non erat; nam si humana ope sæpius fecit. Nam cum sensum ejus, quod dictum plum hoe ".} b
col. 807–808page 249 of 270
PG 89:807Ο ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΝΒ· Πῶς νοητέον τὴν τοῦ Κυρίου τριήμερον ταφήν, καὶ ἀνάστασιν; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΣΕΒΗΡΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ. Εκάστην ἡμέραν ἀφ' ἑσπέρας ἀριθμεῖν εἰώθαμεν, καὶ μετὰ τῆς προλαβούσης νυκτὸς εἰς ἕν συνάπτειν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐν τῇ ἐξόδῳ τὸ Πάσχα καὶ τὴν τῶν 'Αζύμων ἑορτὴν διαταττόμενος ὁ Μωϋσῆς ἔφησεν· • Αρχομένης της τεσσαρεσκαιδεκάτης τοῦ πρώτου μηνός, ἀφ' ἑσπέρας ἔδεσθε ἄζυμα, » καὶ τὴν ἀρχὴν Αρίθμησε, καὶ τοῦ Σαββάτου δὲ τὴν ἀργίαν οὕτω παρέδωκεν, ὥστε τὴν προλαβοῦσαν νύκτα, καὶ τὴν μέχρι καὶ τήμερον τοῦτο φυλάττοντες, καὶ οὐ τὴν μετὰ τὸ Σάββατον, ἀλλὰ τὴν πρὸ τοῦ Σαββάτου νύχτα τῇ ἁργία καὶ τῇ σχολῇ τιμῶντες. Καὶ ἡμεῖς δὲ τὴν κατὰ τὴν Κυριακὴν ἡμέραν, τὴν προλαβοῦς σαν νύκτα τιμώμεν, ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ μια συναπτονυχθήμερον ἐν, ὡς ἄν τις εἴπῃ ', σῶμά ἐστι, καὶ ὅπερ ἄν τις ποιήσῃ ἐν μιᾷ τῶν εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν, ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ πάσῃ λέγεται πεπραχέναι τὸ πρᾶγο μα. Οἷον όταν τις μικρὰν ἀποδημίαν στειλάμενος, εἰς τὴν ἰδίαν ἐπιστρέψοιεν πατρίδα καὶ πόλιν, ἢ ἐν ὥρα, πάντες λέγουσιν, ὡς Ο δεῖνα τῇ δευτέρα παρ εγένετο, ἢ τῇ τρίτῃ· καὶ τὴν πᾶσαν ἡμέραν, ἥτις ἐστὶ μία μετὰ τῆς προλαβούσης νυκτός, τὴν ἐπιδης μίαν αὐτοῦ προλογίζονται. - Χρὴ οὖν ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἡμᾶς, σκοπεῖν τῆς τριημέρου ταφῆς, τῆς εἰς τὸν ᾅδην καταβάσεως τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου· ἐξ οὗ κατὰ ἀλήθειαν γέγονεν ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς. Γέγονε δὲ μετὰ τὴν Εκπνευσιν « καταβὰς εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς, ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος. ᾿Απὸ ἐκ πνεύσεως δ τοίνυν ἀριθμητέον τα τρία νυχθήμερα· γέγονε δὲ ἡ ἔκπνευσις ἐν τῇ ἐννάτῃ ὥρᾳ τῆς Παρασκευής, λει ἡ Παρασκευὴ τῇ προλαβούσῃ νυκτί συνάπτεται κατά τὴν ἐν τῇ Γραφῇ παραδεδομένην συνήθειαν, πάσαν τὸν Κύριον ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς πεποιηκέναι. Λοι πὸν δὲ μετὰ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν ἀρχὴν λαμβάνει τὸ Σάββατον, καὶ ἡ αὐτοῦ νὺξ παραλαμβάνει τὸ Σάββατον. Καὶ ἡ αὐτοῦ νύξ, ἣν καὶ Ἰουδαῖοι ἁγίαν τιμῶσιν. Ταύτην οὖν ὁ Κύριος μόνην μετὰ τῆς ἑξῆς Τοῦ δὲ Σαββάτου διαγενομένου, καὶ τῇ τοῦ ἡλίου δύσει περαιωθέντος, ήρξατο λοιπὸν ἡ νύξ τῆς Κυ κατὰ τὴν αὐτῆς συνήθειαν τῆς Γραφῆς, ἀκολούθως προλογίζεται. Καὶ εὑρεθήσεται ὁ Κύριος ἐν τῷ τοιού τῳ νυχθημέρῳ τῆς Κυριακῆς ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ γὰρ ὁ τὴν ἀρχὴν τοῦ νυχθημέρου ποιήσας ἐν enim et Moyses, cum in Exodo cæremonias 437 18. " Ephes. rv, 9. τῆς ἑξῆς ἡμέρας ἀπὸ τῆς προλαβούσης ἡμέρας ε ἐφεξῆς ἡμέραν σχολὴν ἄγειν· καὶ δηλοῦσιν Ἰουδαῖοι, μένην, καὶ οὐ τὴν ἐφεξῆς νύκτα. Εκάστου γάρ τῇ δευτέρα, ἢ τῇ τρίτῃ τῆς ἑβδομάδος ἡμέρᾳ, ἢ πομένων τῶν τριῶν ὡρῶν τῆς ἡμέρας. Ἐπεὶ οὖν τὴν τῆς Παρασκευῆς ἡμέραν καὶ νύκτα λογιζόμεθα συνημμένης ημέρας ἐν τοῖς καταχθονίοις πεποίηκε. ριακής. Τῇ δὲ νυκτὶ πάλιν, καὶ τῇ ἐφεξῆς ἡμέρα VARIAE LECTIONES. Exod. XII, videtur una vos in MS. εἑσπέρας. ( εἴποι. & κἡ ἐφεξῆς ἡμέρα.
surrectio Christi ? Quomodo intelligenda sit triduana sepultura, et re- EX SEVERO ANTIOCHENO. Quemlibet diem a vespera computare, et cum præcedente nocte ceu unum copulare solemus. Sic Paschæ et Azymorum solemnitatem describeret, dixit: Incipiente quarta decima die primi mensis a vespera, comedetis panes azymos 35. Ubi initium sequentis diei ab antegressa vespera numeravit, et vacationem a laboribus in Sabbato ita descripsit, ut et præcedente nocte, et sequenti die otium agerent. Testes do Judæos, qui usque in hodiernum diem id observant, quippe qui non illam B noctem quæ Sabbatum subsequitur, sed illam quæ antegreditur, cessatione ab operibus et quiete colunt. Et nos in observatione Dominici diei, praes cedentem noctem, tanquam cum die copulatam, et non sequentem noctem veneramur. Quodlibet enin noctis dieique intervallum est, ut ita loquar, unum corpus, et quidquid aliquis faciat illis vic ginti quatuor horis, id illo die fecisse dicitur. Exempli gratia, cum quis, modica peregrinatione finita, in patriam vel civitatem suam revertitur, sive secunda, sive tertia hebdomadis die aut hora, omnes dicunt hunc secunda vel tertia die rediisse, totamque diem quæ est una cum præcedente nocte, peregrinationi ejus deputant. Oportet igitur nos tempus triduana sepulturæ desumere ab eo tempore quo incarnatus Dei Filius ad inferos descendit : abhinc enim vere et reipsa in corde terræ exstitit. At vero in corde terræ fuit, postquam in cruce exspiravit; tunc enim descendit in inferiores partes terræ ", ut ait Apostolus. Igitur ab emissione spiritus numerandæ tres illæ dies et noctes. Porro spiritum emisit hora nona Parasceves, relictis adhuc ex illa dic tribus horis. Quia igitur Parasceve cum antegressa nocte copiilatur, secundum consuetudinem a sacris Litteris traditam, totam Parasceves diem et noctem Dominum in corde terræ peregisse cogitamus. Deinceps post solis occasum inchoatur Sabbatum et nox ejus quam Judaei quoque religiose observant. lac sola (tota et integra) cum subsequente die in locis subterraneis Dominus versatus est. Peracto Salbato, et per solis occaşum expleto, cœpit nox dici Dominicæ, cui nocti sequens dies ex consuetudine Scripturæ consequenter adnumeratur. Ita videbimus Dominum in noctiduo Dominicæ a mortuis resurrexisse: nam qui partem illius noctidui in corde terrae peregit, totum ibi peregisse censetur : a parte enim totum cognoscitur. Quapropter in Parasceve postremam noctidui partem in subterraneis peregit; S. ANASTASII SINAITÆ QUAESTIO CLII.
col. 809–810page 250 of 270
PG 89:809Εἰ συμφωνοῦσιν οἱ τέσσαρες εὐαγγελισταὶ περὶ τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως, ἢ οὐ; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Num consentiant evangelistæ circa tempus Christi resurrectionis, an non? RESPONSIO τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς· τὸ πᾶν ἐκεῖ νυχθήμερον λογισθήσεται· ἀπὸ μέρους γνωρίζεται. Διὰ τοῦτο τὴν μὲν Παρασκευὴν ἐκ τοῦ πεποιηκέναι γὰρ τὸ ὅλον Τεσσάρων ὄντων [καὶ ὁρῶν i ], καὶ τοσαύτων ἀφίξεων, καθ᾿ ἑνὶ ἐπὶ τὸ μνῆμα ἦλθον αἱ γυναῖκες, ἕκαστον εὐαγγελιστὴν ἕνα καιρόν ᾠκονόμησε κ γράκαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος τὰς ἐμὲ Σαββάτων παραγενομένας ἐπὶ τὸ μνῆμα ιστό- Β ρησε, καὶ ἕνα ἄγγελον καταβεβηκότα ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τὸν λίθον ἀποκυλίσαντα. Ο δὲ Ἰωάννης Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν ἐν τῷ σκότῳ πρὸ τῆς ἔω ἐληλυθέναι μόνην συγγεγράφθαι ', καὶ δύο ἀγγέλους ἔνα δον τοῦ τάφου θεάσασθαι. Λουκᾶς δὲ, ἄλλας κατὰ κ τὸν ὄρθρον. Μάρκος δὲ ἑτέρας ἀνίσχοντος τοῦ ἡλίου, συναναμεμιγμένων τινῶν καὶ τῶν ἤδη παρα· γενομένων· καὶ τὰς μὲν δύο ἄνδρας ἐπιστάντας αὐταῖς· τὰς δὲ καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς νεανίσκον ἰδεῖν· στολαῖς δὲ ἅπαντας ἡμφιεσμένους λευκαῖς. Ὥστε δύνασθαί τινα τῇ τῶν καιρῶν τάξει, τὰ παρ' ἑκάστῳ γεγραμμένα συνιέντα μίαν ἁρμονίαν, καὶ ἐν τὸ σῶμα πάσης ἱστορίας, καθάπερ ἑνὸς τὸ πᾶν γεγραφότος, καὶ οὐ πολλῶν. Εἰ μὲν γὰρ μιᾶς ἀφο ἐξέως τῶν γυναικῶν ἑνὶ καιρῷ γενομένης, οἱ τέσσα- C ρες εμνημόνευσαν, καὶ τοὺς αὐτοὺς εἶπον ἀγγέλους ἐπιφανῆναι, ἢ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιφάνειαν, ήγουν ὀπτασίαν ἅπαντες εἰπόντες, ταύτην ἔφασαν ἐν διαφόροις και ροῖς γεγενῆσθαι, οὐχ ἑνὸς μνημονεύσαντις ἅπαντες χρόνου, διαφωνίας είχε μέμψιν ὁ λόγος. Εἰ δὲ καὶ οἱ καιροι διάφοροι καὶ τὰ πρόσωπα, καὶ αἱ τῶν ἐπιφανέντων ὄψεις οὐχ ἑαυταίη, τοῦ Θεοῦ βουληθέντος διὰ πολλῶν τρόπων πιστώσασθαι τὸ θαῦμα τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῷ ἄλλῳ μὴ λεχθὲν ἑστόρησεν ἄλλος " εὐαγγελιστής, πῶς οὐκ ἔστιν ἡ διήγησις όλη καθαρά, καὶ πάσης μέμψεως Ελευ θέμα; Ἐπειδὴ δὲ πολλῶν Μαρτῶν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις φέρεται μνήμη, τρεῖς εἶναι τὰς πάσας γινώσκειν Οφείλομεν, &ς Ἰωάννης συλλήβδην Αρίθμησεν, εἰπών· • Εἱστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Μαμία ἡ τοῦ Κλωπά, καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή. ο Μα ρίαν γὰρ τὴν Ἰακώβου καὶ Ἰωσὴ μητέρα, παρὰ τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς ὠνομασμένην τὴν θεοτόκον είναι μεμαθήκαμεν. Ὥσπερ γὰρ τὴν οἰκονομίαν, καὶ τὸ ἐπισκιασθῆναι τὸν θεῖον τόκον, καὶ μὴ φανερωθῆναι τοῖς μιαιφόνοις Ἰουδαίοις, ὡς ἄνδρα τῆς Παρθένου χρηματίσαι τὸν Ἰωσήφ· ἀναγέγραπται σφάλματα. Η συνέγραψε, ο κατ' αὐτόν. " οὐχ αἱ αὐταί. έτερος, ὁ καιρῶν ὁ καθ' ς. * Plura bie τελευταίου μέρους τοῦ νυχθημέρου πεποίηκεν ἐν τοῖς καταχθονίοις ὁ Κύριος, τὴν δὲ Κυριακὴν ἐκ τοῦ μέσ ρους τοῦ πρώτου. Τὸ δὲ Σάββατον ὅλον, δι' ὅλου τῶν εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν πένθους ἀποτελῶν ἡμέραν τὴν Ἰουδαϊκὴν ἑορτήν.
QUESTIONES. ut Judaicam solemnitatem perfecte absolveret. A in Dominica primam; Sabbatum vero totam, per totum viginti quatuor horarum 438 luctum, ita QUESTIO CLIII. Cum quatuor sint tempora, et totidem adventus, quibus mulieres ad sepulcrum venisse memorantur, Spiritus sancti afflatu accidit ut singuli evangelist Matthæus quide singula tempora describerent. Ει sero Sabbati mulieres ad sepulcrum venisse, et angelum de coelo descendisse, lapidemque a sepul cro revolvisse scripsit ". Joannes vero refert Marian Magdalenam solam, cum adhuc tenebra essent, ante auroram ad monumentum profectam esse, et intra sepulcrum angelos conspexisse ** Lueas vero alias venisse narrat circa ortum solis* at Marcus alias, orto jam sole, adjunctis aliis quibusdam, quæ jam sepulcrum adierant; et his duos viros astitisse; illas vero juvenem a dextris sedentem vidisse, omnes candidis vestimentis indutos ** ; ita ut possit aliquis, qui, ordine temporum observato, intelligit quæ a quolibet evangelista scripta sunt, unum concentum et unum corpus totius historiæ conficere, quemadmodum quidquid scriptum est unius scriptoris est, et non plurium. Si enim quatuor evangelistæ unius mulierum ad sepulcrum adventus meminissent, eosdemque angelos appa ruisse, vel unam eamdemque visionem diversis temporibus, nulla ejusdem temporis mentione facta, evenisse asseruissent, a dissonantia seu dissidio nequaquam excusari possent. Si autem et tempora diversa sunt, et personæ diverse, itidem apparitiones atque visiones, Deo variis modis miraculum resurrectionis confirmante, et si, quod ab uno omissum est, alius evangelista exposuit, quomodo narratio non est penitus sincera et pura, nullique prorsus reprehensioni obnoxia? Cæterum cum in Evangeliis crebra mentio fiat de p Mariis, nosse oportet tres hujus nominis fuissc, quas sanctus Joaunes breviter his verbis enumeravit : ‹ Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophæ, et Maria Magdalene ". » Mariam enim Jacobi, et Joseph ma - trem, quam evangelistæ memorant ", non aliam quam ipsam Deiparam esse arbitramur. Quemad. modum enim, ut mysterium incarnationis et divi - nus partus occultaretur, neque scelestis Judæis 439 patefieret, Josephus pro marito beatae Virginis et pro patre Christi habitus est; sic mater Jo- PATROL. GR. LXXXIX. * Matth. ΑΙΤΗ. ss Joan. xx. 39 Luc. xX, 40 Marc. xvΙ. s: Juan. XIX, 25. **Matth. ΧΑΤΗ, VARIÆ LECTIONES.
col. 811–812page 251 of 270
PG 89:811και πατέρα τοῦ Ἰησου· οὕτως καὶ Ἰωσὴ καὶ Ἰκώβου παίδων ὄντων τοῦ τέκτονος Ἰωσὴφ ἐκ προτετελευτηκυίας γυναικός, μήτηρ ἡ Θεοτόκος προσηγορεύετό τε καὶ ὠνομάζετο· ταύτῃ τοις καὶ βλασφημοῦντες οἱ Ἰουδαῖοι κατὰ τοῦ Κυρίου, ἔλεγον· « Ούχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαρία, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος, καὶ Ἰωσὴ, καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας; Καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν Ἰωάννης τὴν παρὰ τὸν σταυρὸνα ἐστῶσαν, οἷα δὴ μετὰ παῤῥησίας θεολογών, μητέρα τοῦ Κυρίου προσηγόρευσεν· οἱ δὲ λοιποὶ τῶν εὐαγγελιστῶν, τὰ πολλὰ περὶ τὴν οἰκονομίαν ἀσχοληθέντες, οἰκονομικῶς αὐτὴν Ἰακώβου καὶ Ἰωσὴ ἐπωνόμασαν· αὐτοὶ γὰρ ἦσαν οἱ πρῶτοι καὶ ἐπίσημοι παῖδες τοῦ Ἰωσήφ. Εστι δὲ αὐτὴν παρὰ τοῖς εὐαγγελισταῖς, καὶ Β ἐκ τοῦ ἑνὸς μόνου τῶν παίδων τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομαζομένην εὑρεῖν Μαρίαν * τοῦ Ἰακώβου, καὶ Μαρίαν τοῦ Ἰωσή. Ὁ δὲ Μάρκος Ἰακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσὴ μητέρα εἶπεν αὐτήν, ἐπείπερ ἦν καὶ ἄλλος Ἰάκωβος τοῦ ᾿Αλφαίου ἐκ τῶν δώδεκα. Τοῦ ἁγίου Επιφανίου ἐκ τῶν Παναρίων. Ο Ἰωσὴφ ἀδελφὸς ἦν τοῦ Κλωπᾶ· ἀμφότεροι γὰρ ἀπὸ Ἰακώβου τοῦ ἐπίκλην Πάνθηρος γεννηθέντες. Ἔσχε δὲ ὁ Ἰωσήφ γυναῖκα Σαλώμην ἐκ φυλής Ἰούδα, ἐξ ἧς ἐτέχθησαν αὐτῷ παῖδες ἐξ, τέσσαρες μὲν ἄρρενες, καὶ δύο θήλειαι. Καὶ ἦν πρωτότοκος Ἰάκωβος, ὁ ἐπικληθεὶς δίκαιος [εἶτα Ἰωσὴ καλούμενο;], ἔπειτα Σιμεών, μεθ' ὧν ι ὁ Ἰούδας, καὶ εἶδ οὕτως ἡ Μαρία καὶ ἡ Σαλώμη. Ἡ δὲ Μαρία κα βοῦσα τὸν Κλωπᾶν ἄνδρα, ὡς ἀδελφὴ ἐχρημάτιζε τῆς Θεοτόκου Μαρίας. Οθεν φησὶν ὁ Ἰωάννης, • Εἱστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτ τηρ αὐτοῦ, καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητέρος αὐτοῦ, Μα ρία ἡ τοῦ Κλωπά. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Τρεῖς γοῦν τὰς πάσας Μαρίας τῷ πάθει τοῦ Χρι στοῦ μετὰ τῶν ἄλλων γυναικῶν εὑρίσκομεν. Πρώτην μὲν τὴν Θεοτόκον· δευτέραν δὲ, τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς Μαρίαν τὴν τοῦ Κλωπά· καὶ τρίτην τὴν Μαγδαλη - νήν. Τινὲς δέ φασιν, ἐξ αὐτῶν δύο είναι Μαγδαληνὰς, μίαν μὲν, τὴν ὀψὲ Σαββάτων παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἑτέραν δὲ τήν, παρὰ τῷ Ἰωάννη, πρωΐας ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἐλθοῦσαν. Ταύτην δὲ εἶναι τὴν καὶ Μάρκῳ δηλουμένην, ἀφ' ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια, ὡς γὰρ οὔσας " καὶ ἑτέρας, φησίν, οὐ τοιαύτης Μαγδαληνῆς ἐτήρησεν ὁ Μάρκος τοῦτο εἰπών • Αναστὰς δὲ πρωὶ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, ἐφάνη Μαρία πρῶτον τῇ Μαγδαληνῇ, ἀφ' ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια·, καὶ ταύτην ἴσως εἶναι τὴν ἀκού σασαν • Μή μου ἅπτου, ο ἀλλ' οὐ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα κἀκείνη ἀπὸ τῆς Μαγδαληνής ὥρματος), ἀλλ' οὐ τὰ ὅμοια καὶ αὐτοῖς κ ἡ θεία κατηγορεί Γραφή. Εἰ δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Μαγδαληνή, ο φήσειεν τις, καὶ οὕτως ἀληθεύοι ἂν τὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια, κατ' οὐδένα λόγον διαφωνούντα. Η ταύτη τοίνυν. 9 τῷ σταυρῷ. 1 τήν. ς τήν. ' μεθ᾽ ἂν 4s Matth. xm, 53. ** Marc. xv, 40. se ibid. 60 Joan. xx, 17. XVI, 9. ss Joan. sis, ** Matth. xxvi, 4. 67 Joan. ΣS, 1. **Marc. VARIE LECTIONES. = αὐταῖς. Mai αὐτῆς. * Mai οὔτης. τῇ τοιαύτης. 3. ώρμητο.
S. ANASTASII SINAITÆ Ex Eusebio ad Marinum. sephi et Jacobi, cum alii essent Josephi fabri ex A defuncta uxore, Deipara appellata est, cujus occaslone struxerunt Judæi contra Dominum hanc calumniam : « Nonne hic est fabri Glius? Nonne mater ejus dicitur Maria, et fratres ejus Jacobus, Josephus, Simon et Judas 43? , Idcirco Joannes eam, quæ juxta crucem stetit, libere appellavit matrem Domini. Alii vero evangelistæ, circa Domini œconomiam et dispensationem potissimum cccupaui, Mariam Jacobi et Joseph nominarunt : isti enimn crant primi et illustres filii Josephi, tametsi apud evangelistas uno interdum duntaxat Glio appellationem accipit, ita ut dicatur Maria Jacobi, et Maria Josephi. Marcus autem vocavit eam Jacobi minoris, et Josephi matrem **, quia alius crat Jacobus Alphæi unus ex duodecim. Ex Panurio sancti Epiphanii. Joseph frater erat Cleophæ; uterque enim ex Jacobo, cui cognomentum erat Pantherus, prognatus est. Joseph uxorem habuit Salomen ex tribu Juda, ex qua sex liberos genuit, quatuor masculos, ‹t duas femellas. Primogenitus erat Jacobus cognomine Justus; deinde Joseph, postea Simon, post quem Jddas, tandem Maria et Salome. Maria, ducto in matrimonium Cleopha, soror Deiparæ Mariæ appellata est. Unde ait sanctus Joannes : • Stabant juxta crucem Jesu, mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophs 18, In passione Domini tres Marias cum aliis mulieribus videre licet. Prima est Deipara ; secunda, soror ejus Maria Cleophæ; tertia, Magdalena. Quidam dicunt duas esse Magdalenas, alteram quæ sero Sabbati ad sepulcrum se contulit, ut scribit Matthæus “; alteram, quæ, ut refert sanctus Joannes, mane sepulcrum adiit . Hanc vero esse illam, Marcus quoque meminit, ex qua Dominus septem dæmonia ejecerat *; hoc enim addit, quasi et alia Magdalena sit. Vel hujus Magdalenæ meminit Marcus his verbis : ‹ Surgens autem mane prima Sabbati apparuit Mariæ Magdalenæ, de qua ejeceral septem demonia ". Et forte hæc illa ipsa est cui dictum : « Noli me tangere ";,non autem illa de qua Matthaeus 440 scribit. Quamvis enim ipsa etiam Magdalena vocitetur, at sacra Scriptura dissimilia de illis tradit. Quod si quis unam eamdemnque Magdalenam esse contendat, nihilominus Scriplura sibi constabit, nec ullius dissidii argui poterit. Eamdem aiunt esse Magdalenam quæ Dominum a deest in cod. Colum. Μαγδαληνήν.
col. 813–814page 252 of 270
PG 89:813μὴ ἀπτομένην πρότερον τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔκλαιε, και ἄνθρωπον, ὡς πρότερον, ὅτε ἔκλαις καὶ ἠπίστει. θάλασσαν τῆς Τιβεριάδος, ἐροῦμεν, ὅτι οὐ μόνον εἰς τὸ ὄρος οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. Καὶ ἰδόντες autem, quando cum altera Maria a Domino audiit Ad dubitationem illam, quomodo apud sanctum in monte s', apud Joannem vero circa mare Tiberiadis ws; respondemus, Christum non semel dunapparitionem esse statuas, quam non juxta mare abierunt in Galilæam, in montem quem constitue rat illis Jesus. Et videntes eum adoraverunt *. Vides quoties et quam multis post resurrectionem tum Judæorum, et ante omnes viros Simoni Petro, et ex mulieribus iis quæ cum Magdalena erant **. Quocirca et Lucas dicit eum per dies quadraginta ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΡΝΔ'. κόσμου, καὶ τοῦ αἰσθητοῦ, καὶ τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ λείας τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ τοῦ παντελοῦς τῆς ἀρτ του θρόνου κατάβασις, καὶ ἡ τῶν κατηχουμένων ἐκ· Catholica Ecclesia est figura mundi intelligibilis, rium seu chorum, hominibus imago est quoad aniconsummationem hujus sæculi, et vetusti erroris sus, et catechumenorum expulsio, in mentem nobis revocat secundum Christi ex cœlo adventum et seὡς Θεὸν αὐτὸν προσεκύνησε ἔσχατον, καὶ οὐχ ὡς Περὶ δὲ τοῦ ἐπαπορεῖν πάλιν, πῶς παρὰ μὲν τῷ μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρει, παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ παρὰ τὴν ἅπαξ καὶ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ὦφθαι αὐτόν. Διδ τῷ ὄρει, τοῖς ἕνδεκα πεποιῆσθαι ἀνέγραψεν ὁ Ματ· θαῖος εἰπών· « Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν " τοῖς ἕνδεκα μαθηταῖς ἄμα καὶ τοῖς ἑβδομήκοντα ρεῖ λέγων· < "Οτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφάς· καὶ ὤφθη Κηφᾷ, ἔπειτα τοῖς δώδεκα· ἔπειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφ' ἅπαξ., ὑμᾶς, ὁσάκις, καὶ ὅσοις ὤφθη μετὰ τὴν ἀνάστασιν ; τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων· καὶ πρό γε πάντων ἀνδρῶν Σίμωνι τῷ Πέτρῳ γυναικῶν δὲ, ταῖς ἀμφὶ τῇ Μαγε δαληνῇ δ.Δ. "Οθεν καὶ ὁ Λουκᾶς φησι, Δι' ἡμερῶν c ματα. τοῦ μὲν νοητοῦ κόσμου συμβολόν ἐστι τὸ ἱερατεῖον, τοῦ δὲ αἰσθητοῦ ὁ ναός. Τοῦ δὲ ἀνθρώπου εἰκὼν ἐστι τὸ ἱερατείον μὲν τῆς ψυχῆς· ὁ δὲ ναός, τοῦ σώματ τος. Τῆς δὲ τελουμένης ἐν αὐτῇ ἁγίας συνάξεως, ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν· τὰ δὲ γινόμενα μετά ταύ τοὺς πάντας παιδεύεσθαι καὶ πολιτεύεσθαι σημαίνει. Τὸ δὲ ἅγιον Εὐαγγέλιον συμβολόν ἐστι τῆς συντε χαίας πλάνης ἀφανισμοῦ. 'Η δὲ τοῦ ἀρχιερέως ἀπὸ Τὴν αὐτὴν ὃὲ Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν εἰσάγοντα: μὴ ἀπτομένην πρότερον τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔχλαις, χαὶ ἠπίστει " χαὶ ἀπτομένην αὐτοῦ, ὅτε χαίρειν μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας ὑπ᾽ αὐτοῦ χελεύεται, Ἐπειδὴ γὰρ ὡς Θεὸν αὐτὸν προσεκύνησε ἔσχατον, καὶ οὐχ ὡς ἄνθρωτον, ὡς πρότερον, ὅτε ἔκλαιε χαὶ ἠπίστει, Περὶ δὲ τοῦ ἐπαπορεῖν πάλιν, πῶς παρὰ μὲν τῷ Ματθαίῳ εἰς τὴν Γαλιλαίαν ὥφθα! τὸν Κύριον τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρει, παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Τιθεριάδος, ἐροῦμεν, ὅτι οὐ μόνον ἅπαξ χαὶ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολλάχις ὥφθαι αὐτόν, Διὸ τετάρτην ὀπτασίαν οὐκ ἂν » ἁμάρτοις τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ φήτας εἶναι 5, ἣν οὐ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας [ οὐδὲ τοῖς ὁπτανομένης ], ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὄρει, τοῖς ἔνδεκα πεποιῆσθαι ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος εἰπών " « Οἱ δὲ ἔνδεχα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὸ ὅρος οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. Καὶ ἰδόντες αὐτὸν, προσεκύνησαν, » Καὶ μετὰ τοῦτο οὐχ ἂν σφαλείης εἰπὼν, ὁμοῦ κατ᾽ αὐτὸ συγηγμένοις αὐτοῖς τοῖς ἔνδεχα μαθηταῖς ἅμα χαὶ τοῖς ἐθδομέχοντα ὦφθαι αὐτόν. Ὃ δὲ Ἀπόστολος χαὶ ἔτι ποῦτον ἴ πλείοσιν ἑωρᾶσθαι τὸν Κύριον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἴστορεῖ λέγων "« Ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ χατὰ τὰς Γραφάς" καὶ ὥφθη Κηφᾷ, ἔπειτα τοῖς δώδεχα" ἔπειτα ὥφθη ἐπάνω πενταχοσίοις ἀδελφοῖς ἐφ᾽ ἅπαξ.» "Ὁρᾷς, ὁσάκις χαὶ ὅσοις ὥφθη μετὰ τὴν ἀνάστασιν ; Οὕτω καὶ τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ χρυπταζομένοις διὰ τὸν φόθον τῶν Ἰουδαίων " καὶ πρό γε πάντων ἀνδρῶν Σίμων: τῷ Πέτρῳ γυναικῶν δὲ, ταῖς ἀμφὶ τῇ Μαγδαληνῇ 5.5. Ὅθεν καὶ ὁ Λουχᾶς φησι, Δι’ ἡμερῶν πευσαράχοντα ὀπτανόμενος, καὶ συναλιζόμενος αὖτοῖς, τὰ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ παρεδίδου μαθὴ- QUAESTIONES. Μαξίμου μοναχοῦ, τίνος τύπον καὶ εἰκόνα έχει ἡ καθολική Εκκλησία; ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Η καθολική Εκκλησία τύπος ἐστὶ τοῦ τε νοητοῦ QUÆSTIO CLIV. Ex Maximo monacho, cujus typum et imaginem Ecclesia gerut ? RESPONSIO.
81% non tetigit, quando febat, et non credebat; tetigit illud Avete ", tunc nimirum quando illum adoravit ut Deum, et non amplius pro homine habuit, sicuti prius. cum feret et necdum crederet. Matthæum Dominus discipulis appareat in Galilæa taxat, sed sæpius apparuisse. Quapropter haud aberraveris, si, quam Malthaus narrat, quartam Galilæa, sed in monte undecim discipulis accidisse scribit his verbis: Undecim autem discipuli Nec aberraveris, si dicas post hæc excitatum a mortuis undecim apostolis et 'septuaginta discip::- lis simul congregatis visum esse. Apostolus certe adhuc pluribus apparuisse testatur, cum ait : c Qua resurrexit tertia die secundum Scripturas, et quia visus est Cephæ, et post hoc undecim; deinde visus est plusquam quingentis fratribus simul 55, suam se spectandum præbuerit. Ita etiam apparuit illis qui Hierosolymis abscondebantur propter mediscipulis apparuisse, cibum simul sumpsisse, et documenta cœlestis regni tradidisse ". N./ sensibilis, et homintelligibilis quidem mund: symbolum est sacrarium seu talernaculum. Sen. sibilis, templum seu pars templi 441 extra sacramain, sacrarium; templum, corporis. Quando saera synaxis seu missa perficitur, primus introitus sacerdotis repræsentat primam Christi præsentiam; tatem, ad quam omnes informari et conformari oportet, significant. Sanctum Evangelium exhibet perfectam abolitionem. Episcopi de throno descen-
col. 815–816page 253 of 270
PG 89:815ουσίαν, καὶ τὸν ἀπὸ τῶν ἁγίων ἀφορισμὲν τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ τὴν δικαίαν πρὸς τὴν ἑκάστου ἀξίαν ἀμοιβήν. Ἡ δὲ τῶν θυρῶν κλεῖσις, καὶ ἡ τῶν ἁγίων μυστηρίων εἴσοδος, καὶ ὁ θεῖος ἀσπασμὸς, καὶ ἡ τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως ἐκφώνησις δηλοῖ τὴν τῶν αἰσθητῶν πάροδον, καὶ τὴν τῶν νοητῶν φανέρωσιν, καὶ τὴν καινὴν τοῦ περὶ ἡμᾶς θείου μυστηρίου διαδοχὴν, καὶ τὴν πάντων πρὸς ἑαυτούς τε καὶ τὸν Θεὸν γενησομένην ὁμόνοιαν, καὶ ὁμογνωμοσύνην, καὶ ἀγά πην, καὶ ταυτότητα, καὶ τὴν ἐφ' οἷς ἐσώθημεν τρό ποις εὐχαριστίαν. Ἡ δὲ τοῦ Τρισαγίου τὴν ἀπ' αὐτ τῶν κ τῶν ἀγγέλων ἁγιαστικὴν δοξολογίαν ἐκφαίνει, καὶ τὴν γενησομένην κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων δυνάμεων, ὡς ἦν 1, πολι τείαν καὶ ἀγωγὴν, καὶ συμφωνίαν τῆς δοξολογίας. Β 'Η δὲ μακαρία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπίκλησις, καὶ ἡ τοῦ Εἰς ἅγιος, καὶ τῶν ἑξῆς ἐκφώνησις, καὶ ἡ τῶν ἁγίων μυστηρίων μετάληψις, τὴν ἐπὶ πᾶσι καὶ ἐπὶ πάντων ἐσομένην υἱοθεσίαν καὶ οἰκειότητα δηλοί. Ισιδώρου ἐκ τῶν Ἐπιστολῶν. Εἰρήνην ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καθέδρας τη Εκκλησίᾳ ἐπιφθέγγεται· τὸν Κύριον [ἀπὸ] καθέδρας μιμούμενος, ἀναλαμβανόμενον, εἰρήνην τὴν οἰκείαν, καὶ ἀφιέντα, καὶ διδόντα. Τὰ δέ· Καὶ τῷ πνεύματί σου, παρὰ τοῦ λαοῦ ἀποκρινόμενον, τοῦτο δηλοῖ· Εἰρήνην μὲν ἡμῖν παρέσχες, Κύριε, τὴν ἐν ἀλλήλοις ὁμόνοιαν· εἰρήνην δὲ δὸς ἡμῖν, τὴν πρὸς σὲ ἀδιαίρετον ἔνωσιν, ἵνα τῷ πνεύματί σου είρηνεύοντες, ὁ ἡμῖν ἐν ἀρχῇ τῆς δημιουργίας ἐνέβηκας, ἀχώριστοι τῆς σῆς ἀγάπης τυγχάνωμεν. Ἡ δὲ καθαρὰ σινδὼν ἡ ὑφαπλουμένη τῇ τῶν δώ ρων διακονία, ἡ τοῦ Ἀριμαθαίου ἐστὶν Ἰωσή λειτουργία. Ως γὰρ ἐκεῖνος τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα σινδόνι ἐνειλήσας τῷ τάφῳ παρέπεμψεν, οὕτω καὶ ἐπὶ σινδόνος ἡμεῖς τὸν ἄρτον τῆς προθέσεως ἁγιά ζοντες, σῶμα Χριστοῦ ἀδιστάκτως ευρίσκομεν. Ἡ δὲ οθόνη, μεθ' ἧς λειτουργοῦσιν ἐν τοῖς ἁγίοις οἱ διάκονοι, τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀναμιμνήσκει ταπείνωσιν, νέα ψαντος τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν καὶ ἐκμάξαντος. Τὸ δὲ τοῦ ἐπισκόπου ὠμοφόριον (19) ἐξ ἑρέας ὄν, ἀλλ' οὐ λίνου, τὴν τοῦ προβάτου δορὰν σημαίνει, ὅπερ πλανηθὲν ζητήσας ὁ Κύριος ἐπὶ τῶν ὤμων ἀνέλαβεν. Ο γὰρ ἐπίσκοπος εἰς τόπον ὧν τοῦ Χριστοῦ, τὸ έργον ἐκείνου πληροί, καὶ δείκνυσι πᾶσι διὰ τοῦ σχήματος, ὅτι μιμητής ἐστι τοῦ μεγάλου ποιμένος, καὶ τὰς ἀσθενείας πάντων φέρειν προβεβλημένος. Τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐκ τοῦ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λόγου. Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησία πεφυλαγμένων δογμάτων τὰ μὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου διδασκαλίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παραδόσεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδεξάμεθα. "Απερ ἀμφότερα την * άπαυστον. 1 είς μίαν. VARIÆ LECTIONES. NOTÆ. (12) Ωμοφόριον. Non, ut alii, επωμίδα, superhumerale, sed pallium. (ALEMANN.)
'S. ANASTASII SINAITE parationem peccatorum a sanctis, et dignam pro A cujusque meritis retributionem. At vero januæ occlusio, sanctorum mysteriorum ingressus divina salutatio, et Symboli, quo fidem profitemur, recitatio, indicant sensibilium transitum, intelligibilium manifestationem, novam nobis traditi mysterii successionem; generalem omnium cum Deo et inter se concordiam, consensionem, charitatem et identitatem, et pro modis quibus salutem adepti sumus, gratiarum actionem. Sanctissimus Trisagii hymnus, ab angelis indesinenter decantari solitus, docet nos coelestes et terrestres virtutes consonis vocibus in altera vita Deum laudaturas. Invocatio autem Dei Patris, et pronuntiatio illius: Unus sanctus, et quæ sequuntur, et sanctorum mysteriorum participatio, docet omnes fore filios et quasi cognatos Dei. Isidori Pelusiotæ ex Epistolis (lib. 1, 23, 122, 136). Pacem sacerdos ex cathedræ fastigio Ecclesiæ annuntiat, Dominum scilicet imitans in cœlos assumptum, quando discipulis suis benedictionem et reliquit et dedit. Illud autem, quod a plebe respondetur : Εt cum spiritu tuo, hanc habet sententiam : Pacem quidem nobis præbuisti, Domine, hoc est, mutuam concordiam pacem autem nobis da, hoc est, ejusmodi tecum conjunctionem quæ nullo modo divelli possit, ut cum Spiritu tuo pacati, quen nobis in creationis initio indidisti, a tua charitate distrahi nequeamus. Pura illa sindon quæ sub divinorum donorum ministerio expansa est, Josephi Arimathensis est ministerium. Ut enim ille Domini corpus sindone involutum sepulturæ mandavit ", eodem modo nos propositionis panem in sindone sanctificantes, Christi corpus sine dubitatione reperimus. Linteum illud, cum quo 442 diaconi in sanctis mysteriis munus suum obeunt, humilitatem Domini, qui discipulorum pedes lavit et extersit, nobis in memoriam redigit. Illud autem amiculum quod episcopus humeris gestat, atque ex lana, non ex lino contextum est, ovis illius quam Dominus aberrantem quæsivit, inventamque humeris suis sustulit, pellein designat. Episcopus enim, qui Christi typum, \ gerit, ipsius munere fungitur, ipso etiam habitu illud omnibus ostendit, se boni illius et magni pastoris imitatorem esse, qui gregis infirmitates sibi ferendas proposuit. Sancti Basilii ex libro de Spiritu sancto (cap. 27). Dogmata quæ in Ecclesia prædicantur, quædam habemus e doctrina scriptorum prodita, quædam rursus ex apostolorum traditione in mysterio, id est, in occulto tradita recepimus. Quorum utraque ss Luc. XXIII, 53.
col. 817–818page 254 of 270
PG 89:817Α τὴς, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν. ἐξαιρέτως (17) δὲ μηδὲ ἱερέα Θεοῦ περὶ κρυπτῶν καὶ ἀδήλων πραγμάτων, ὧν εἰς αὐτὸν ἤκουσας, ἀνάκρινε. Μὴ εἴπῃς· 'Αμαρτωλός ἐστιν ὁ προσφέρων, και ταδεδικασμένος ἐστὶν, ἀνάξιός ἐστι, καὶ οὐκ ἐπι· φοιτᾷ ἡ χάρις τοῦ παναγίου Πνεύματος. Μηδὲν τοιοῦ τον ἐννοήσῃς. "Αλλος ἐστὶν ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης καὶ ἐξεταστής. Επίγνωθι σαυτόν, ὅτι σου πᾶς ύψη. λότερος, καὶ παραχώρησον τῷ δικαίῳ κριτῇ τὴν κρίσιν· ἔστω δὲ ὁ ἱερεὺς εἰς τὰ περὶ Θεοῦ μὴ σφαλιά μενος δόγματα· τῶν δὲ λοιπῶν οὐκ εἶ σὺ δικαστής, εἰ ἄρα οὐκ ἐξέστης ἑαυτοῦ, ἀλλ' ἐπιγινώσκεις τὸ οἰκεῖον μέτρον τε καὶ ἀξίωμα. Τί οὖν, φησίν; οὐχ ὑπόκειται ἀνακρίσει καὶ τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς κανόν σιν ἀρχιερεύς; Ναί φημι. Αλλ' οὐ διὰ σοῦ οὗτος ἀνακριθήσεται, ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἢ καὶ πολλάκις καὶ ὑπὸ τοῦ μείζονος ἀρχιερέως. Τί τὸν ποιμένα ανακρίνεις πρόβατον ὑπάρχων; Τί ἁρπάζεις φαρισαϊκῶς τὸ τοῦ Θεοῦ κριτήριον, καὶ τὸ ἱερὸν ἀξίω μα, ὅπερ σοι οὐκ ἐνεχειρίσθη, οὐδὲ ὑπὸ Θεοῦ πεπίστευται; Διὸ παρακαλῶ, μὴ κρίνετέ τινα, ἐξαιρέτως δὲ ἱερέα Θεοῦ, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πρόσελθε, καὶ μετανοίας ἐμπράχτου, καὶ συνειδότος καθαροῦ τοῖς θείοις μυστηρίοις, καὶ τοῦ ἁγιασμοῦ ἐπιτεύξεις πάντων. Ἐπὶ κἂν ἄγγελος Θεοῦ ἐστιν ἡ προσφέρων τὴν ἀναίμακτον θυσίαν, σὺ δὲ ἀναξίως προσέρχῃ, οὐδαμῶς σε ὁ ἄγγελος ἁμαρτημάτων καθαρίσει, καὶ ὅτι τὸ λεγόμενον ἀληθὲς, αὐτὸς ὁ Ἰούδας μαρτυρεῖ. Οὗτος γὰρ ἐξ αὐτῶν τῶν ἀχράντων χειρῶν τοῦ Δε σπότου τὸν θεῖον ἄρτον δεξάμενος, ἐπειδὴ ἀναξίως τοῦτον ἐδέξατο, εὐθέως εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν ὁ Σατανᾶς. Καὶ εἰ βούλεσθέ τινος διηγήματος ἀκοῦσαι, ὅτι τὸ μὴ κρῖναί τινα τῶν ἁμαρτημάτων ἐλευθεροῦ, καὶ Εξαιρέτως δὲ μηδὲ ἱερέα ἀνάκρινε· ἀρχιερέα· οὐχ ὑπόκειται ἀνακρίσει καὶ ἐκκλησιαστικούς κανόσιν ἀρχιερεύς· D Τοῦ ἀρχιερέως ὑπὲρ σοῦ ἐξιλεοῦντος Ms. ἱερέως • ὑπὸ τοῦ μείζονος ἀρχιερέως ἐξετάζεται καὶ κρίνεται ἀξίωμα·
S. ANASTASII SINAITÆ venerit justus judes, qui illuminabit occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cordium st. Ante omnia autem cave ne sacerdotem judices iis in rebus occultis et incertis, quas de illo auditione accepisti. Ne dixeris : peccator est qui offert, damnatus est, indignus est, neque gratia sancti Spiritus descendit. Nil hujuscemodi in animum tuum admitte. Alius est occultorum judex et examinator. Hoc in te agnosce, quemlibet esse te sublimiorem, et justo judici judicium permitte. Sit sacerdos, qui circa divina dogmata non aberret : cæterorum tu noli esse judex; siquidem ex potestate mentis non abiisti, modulumque tuum officiumque agnoscis. Quid ergo? dixerit quispiam. An нon judicio et ecclesiasticis canonibus subjectus est sacerdos? Imo vel maxime. At ille non a te, sed a Deo judicabitur. Et sape etiam a majore autistite. Cur tu, cum ovis sis, pastorem judicas? Cur Pharisæorum more arripis tibi partes munusque judicandi, quod Deo competit, tibique non est concessuun, nec concreditum ? Propterea, moneo ne quemquam judicetis; maxime vero, ne sacerdotem Dei; sed cum fide, pœnitentia efficaci, puraque conscientia accede ad divina mysteria, omniumque sanctificationem consequeris. Et quamvis angelus sit qui incruentum sacrificium offert, tu autem indigne accedas, nequaquam te angelus ille a peccatis expiabit. Et hoc verum esse, ipse Judas testatur. Iste enim, cum ex ipsis immaculatis 460 Domini manibus divinum panem accepisset, quia tamen indigne accepit, statim in eum introivit Satanas. Et si libet narrationem quamdam audire, qua probatur quod abstinere a judicio liberat a pecca- 111 Cor. IV, 5. NOTÆ. (17) Ne sacerdotem judices. Minorem sacerdotem ac episcopo subjectum intelligo, ejusque judicio stantem, nec raro ab eo puniendum, ubi inventus sit esse scandalo subjectæ plebi; nec bene pute postmodum editis mutari ἱερέα in Nonne subjectus est judicio ac ecclesiasticis regulis pontifex ? Ms. ἱερεύς. quod et reddit interpres, sacerdos. Sic supra, ubi de ministro sacris operante, quem ubique Anastasius sacerdotem, ἱερέα, dixerat, edita item: Sacerdote Deum tibi conciliante : quod ejus ut talis proprium munus est, nihil ea parte minus habentis episcopo. Is ergo, sacerdos, ab episcopo, qui est major, in judicium cogitur ac judicatur. At episcopus non ab uno majori, sed a concilio, vel provinciali, vel plenario ac generali, judicari solet; atque etiam relata causa ad Romanum pontificent, cum de eo abdicando agitur, tanquam ea inter majores merito censenda sit : in qua nec Afri olim appellationes ultramarinas graviores habuere. COMBEFIS. (19) Ac sacerdotalis ordinis munus, τὸ ἱερατικὸν ut Dei tantum, ac sacerdotum, sint clericorum judicia, quibus eorum castigantur mores; sive alioqui illa immunitas divino jure illis competat; sive tantum humano, et quia principes consenserint, exemplo Constantini, ut sibi ipsa Ecclesia jus diceret: sic plane decoro exigente, ac ne ovis pastorem judicaret, quam hic rationem urget Anastasius. Quod ait de judicio fidei, ac permittere videtur subditis, sic accipio, ut in lis quæ antiqua fide tenentur, suntque perspicua Ecclesiæ doctrina, si qua oves videant novantem pastorem, ab eo statim tanquam lupo resiliant, eique anathema dicant, quisquis tandem ille pastor sit, aut videatur esse, cum Paulus eo casu, vel angelo de caelo, ut ille sic posset habere, anathema dictum velit, Galat. 1, 8, quo Pauli spiritu, ejus ac Petri φυτεία Romana Ecclesia, eo in Liberium arianizantem, seu visum arianizare, zelo efferbuit, quem Baronius in eo describit, nosque ex eo perstrinximus, in tractatu de Actis vi synodi. Edita sensum nullum potuerunt exhibere interpreti, unde nec reddidit: cum nostra hæc adeo illustria sint, ac sensu plena, sic ut ex Regio representamus, restituta. Cor- BEFIS.
col. 819–820page 255 of 270
PG 89:819καὶ μία λοιπὸν, ἡ αὐτὴ καὶ ὀγδόη τὴν μίαν ὄντως . ἐκεινην καὶ ἀληθινὴν ὀγδόην, ἧς καὶ ὁ Δαυΐδ ἔν τις ἐπιγραφαῖς τῶν Γαλμῶν ἐπεμνήσθη, δι᾿ ἑαυτῆς ἐμφανίζουσα τὴν μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον κατάστασιν, τὴν ἄπαυστον ἡμέραν, τὴν ἀνέσπερον, τὴν ἀδιάδοχο, τὸν ἄληκτον ἐκεῖνον καὶ ἀγήρω αἰῶνα. Αναγκαίως οὖν τὰς ἐν αὐτῇ προσευχὰς ἑστῶτας ἀποπληρούν τοὺς ἑαυτῆς τροφίμους ἡ Ἐκκλησία παιδεύει, ἵνα τῇ συνεχεῖ ὑπομνήσει τῆς ἀτελευτήτου ζωῆς τῶν πρὸς τὴν μετάστασιν ἐκείνην ἐφοδίων μὴ ἀμελῶμεν. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ Πεντηκοστὴ τῆς ἐν τῷ αἰῶνι προσδοκωμένης ἀναστάσεως ἐστιν ὑπόμνημα. Η γὰρ μία ἐκείνη καὶ πρώτη ἡμέρα ἑπτάκις ἑπταπλα σιασθεῖσα, τὰς ἑπτὰ τῆς ἱερᾶς Πεντηκοστῆς ἑβδο μάδας ἀποτελεῖ. Ἐκ πρώτης γὰρ ἀρχομένη, εἰς τὴν αὐτὴν καταλήγει. Καὶ καθ᾿ ἑκάστην δὲ γονυκλισίαν καὶ διανάστασιν ἔργῳ δείκνυμεν, ὅτι καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰς γῆν κατερρύημεν, καὶ διὰ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς εἰς οὐρανὸν ἀνεκλήθημεν. Επιλείψει με ἡ ἡμέρα τὰ ἄγραφα τῆς ἐκκλησίας μυστήρια διηγούμενον. Εῶ τὰ ἄλλα· αὐτὴν δὲ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως πιστεύειν εἰς Πατέρα, Υιόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἐκ ποίων γραμμάτων ἔχου μεν; Εἰ μὲν ἐκ τῆς τοῦ βαπτίσματος παραδόσεως, κατὰ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον, ὡς βαπτιζόμεθα, οὕτως καὶ πιστεύειν ὀφείλοντες, ὁμοίαν τῷ βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν κατατιθέμεθα· συγχωρησάτων σαν ἡμῖν ἐκ τῆς ἀκολουθίας ὁμοίαν τῇ πίστει τὴν δόξαν ἀποδιδόναι. Εἰ δὲ τρόπον τῆς δοξολογίας ὡς ἄγραφον παρωθοῦνται, δότωσαν ἡμῖν τῆς τε κατά τὴν πίστιν ὁμολογίαν, καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ἀπηρ:η - μησάμεθα, ἐγγράφους τὰς ἀποδείξεις. Ἐκεῖνο λέγομεν, ὅτι εἰ μηδὲν ἕτερον ἄγράφον, μηδὲ τοῦτο παραδεχθήτω. Εἰ δὲ τὰ πλεῖστα τῶν μυστικῶν ἀγρά φως ἡμῖν ἐμπολιτεύεται, μετὰ πολλῶν ἑτέρων και τοῦτο κατεδεξάμεθα. Αποστολικὸν δὲ οἶμαι καὶ τὸ ταῖς ἀγράφεις παραδόσεσι παραμένειν, ο Επαινώ γάρ, φησίν, ὑμᾶς, ὅτι πάντα μου μέμνησθε, καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν τὰς παραδόσεις, ἃς παρελά Θετε, εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι' ἐπιστολῆς. » Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ τοῦ ἀγίου Πνεύματος. Εκήρυσσε φανερῶς ἡ Παλαιὰ τὸν Πατέρα· τὸν δὲ ἀμυδρότερον, ἐφανέρωσεν ἡ Καινὴ τὸν Υἱόν, ὑπὸ έδειξε τοῦ Πνεύματος τὴν θεότητα. Οἱ γὰρ ἦν ἀσφα λὲς, μήπω τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητος ομολογηθείση το τὸν υἱὸν ἐκδήλως κηρύττεσθαι· μηδὲ τῆς τοῦ Υἱοῦ παραδεχθείσης τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἵν᾽ εἴπω τι καὶ τολμηρότερον, ἐπιφορτίζεσθαι· μὴ καθάπερ τροφή τῇ ὑπιο δύναμιν βαρυθέντες, καὶ ἡλιακῷ φωτὶ σαΟροτέραν ἔτι προσβαλόντες τὴν ὄψιν, καὶ εἰς τὸ κατά δύναμιν κινδυνεύσωσι· ταῖς δὲ κατά μέρος προσθήκαις, καὶ ὡς εἶπε Δαυΐδ, ἀναβάσεσι, καὶ εἰς δέξαν προόδοις καὶ προκοπαῖς, τὸ τῆς Τριάδος φῶς ἐκλάμψει τοῖς λαμπροτέροις.
quam qui sepe recurrat, et unus sit idem octa- A vus, unum illum singularem ac verum octavum, cujus I'salmista alicubi in Psalmis meminit, per se significans, diem, inquam, post horum temporuia statum nunquam finiendum, ac vesperæ nescium, nec successori cedentem, hoc est æternitatem, quæ nec finem habet, nec senium novit. Necessario igitur in hoc die Ecclesia suos alum - nos docet stantes absolvere preces suas, ut assidua commonitione vitæ illius nunquam desituræ, non negligamus ad eam demigrationem parare viaticum. Quin et totum tempus usque ad Pentecosten, admonitio est resurrectionis quam in illo sæculo exspectamus. Nam unus ille et primus dies septies multiplicatus, septem sacra Pentecostes hebdomadas absolvit. A primo enim incipiens in principium desinit, etc. Insuper quoties genua flectimus, et rursus erigimur, ipso facto ostendimus quod ob peccatum in terram delapsi sumus, et per humanitatem ejus qui creavit nos, in cœlum revocati sumus. Deficiet me dies, si Ecclesiæ mysteria citra scriplum tradita pergam recensere. Omitto cætera, ipsam fidei professionem 444 qua credimus in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, e quibus habemus scriptis? Etenim si quoniam ex baptismi traditione, juxta pietatis congruentiam, ut baptizamur, ita credere debemus, similem baptismo professionem exhibemus, concedant nobis ut juxta eamdem consequentiam similiter glorificemus Deum, ut credimus. Quod si glorificandi modum veluti scripto non traditum rejiciunt, proferant nobis et fidei professionis, et cæterorum quæ commemoramus, probationem e Scripturis. Illud dicimus: Si nihil aliud est receptum absque Scripluris, ne hoc quidem recipiatur. Sin plurina arcana citra scriptum recepta sunt nobis, cum aliis pluribus et hoc recipiamus. Arbitror autem apostolicum esse etiam non scriptis traditionibus inhærere. « Laudo, inquit, vos, quod omnia mea meministis, et quemadmodum tradidi vobis, traditiones obtinetis, quas accepistis sive per sermonem sive per epistolam 60. Ejusdem ex libro de Spiritu sancto. Vetus Testamentum palam prædicavit Patrem; Filium vero obscurius; quem Novum Testamentum manifestavit, et Spirit::s sancti divinitatem ostendit. Non enim tutum erat, Patris divinitate necdum penitus concessa et propalata, de Filio aperte verba facere : nec Filii divinitate nondum recep:a et promulgata, multum de Spiritu sancto, ut audacius aliquid dicam, laborare, ne, quod accidit iilis qui deliciis supra vires gravantur, in lucem solarem debilius oculos conjicerent, deque tota videndi facultate periclitarentur. Cæterum particularibus additamentis, et, ut David appellavit ", ascensionibus et ex gforia in gloriam progressionibus et profectibus lumen Trinitatis illustrioribus luxit. 60 11 Thess. 11, 11. et Psal. LXXSI, G. S. ANASTASII SINAITÆ
col. 821–822page 256 of 270
PG 89:821ὥσπερ γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος τὸ ἀφανὲς τῆς ψυ γῆς βουλευτήριον εἰς φῶς προσφέρει, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ τὸ ἀποκεκρυμμένον ἐν τῷ Πατρὶ πρὸ αἰώνων μυστήριον τῇ οἰκουμένῃ ἐφανέρωσε. Καὶ ὥσπερ ὁ λόγος προϊών, οὐδὲ τὸν λέγοντα γυμνοῖ καὶ τὸν ἀκούοντα πληροῖο ἔρχεται γὰρ εἰς τὸν ἀκούοντα οὐκ ἀφιστάμενος τοῦ λέγοντος· οὕτω καὶ ὁ Θεοῦ Λόγος ὢν ἐν τῷ Πατρὶ, ἦλθε πρὸς ἡμᾶς σαρκί· οὔτε τοῦ Πατρὸς χωρισθεὶς διὰ τὴν φύσιν, καὶ ἡμῖν ἑνωθεὶς διὰ τὴν χάριν, Θεὸς ὢν τῇ φύσει, Λόγος δὲ τὴν προσωνυμίαν. Ωσπερ γὰρ Ιωάννης ἄνθρωπος ὢν τῇ φύσει, φωνὴ βοῶσα ἐκλήθη · διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς φύσεως. « Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ο ἀλλ᾽ εὐ λόγος ἀνυπόστατος· οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι προστάγματα καὶ δικαιώματα τυγχάνουσι Θεοῦ. Ὁ δὲ μου νογενής Υἱός Λόγος ἐστὶν, οὐ συλλαβαῖς καὶ ῥήμασιν ἐκφωνούμενος, ἀλλὰ Λόγος λόγον ζωῆς χαριζόμενος. Φησί γάρ· . Εἴ τις ἀκούει μου τὸν λόγον, ἔχει ζωήν αιώνιον. » Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Εὐάγριον μοναχόν. Ον τρόπον δὲ ὁ προφορικός λόγος ἀδιαίρετος μέν ἐστι τῆς προσενεγκαμένης ψυχῆς, καὶ ταῖς ψυχαῖς δὲ τῶν ἀκροωμένων οὐδὲν ἧττον ἐν ταυτῷ καθίσταται, κἀκείνης μὴ χωριζόμενος, καὶ τούτοις εὑρισκόμενος, ένωσιν δὲ μᾶλλον ἢ διαίρεσιν αὐτῶν τε καὶ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐργαζόμενος· οὕτω μοι νάει καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρὸς μὴ χωρισθέντα C πώποτε, καὶ τούτου δὲ πάλιν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὁμοίως ὡς ἐν τῷ νῷ τὴν ἐνθύμησιν. ὡς γὰρ οὐκ ἔστι μεταξὺ νοῦ καὶ ἐνθυμήσεως, καὶ ψυχῆς διαίρεσιν ἐπινοηθῆναι τινα καὶ τομὴν, οὕτως οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τοῦ Υἱοῦ Πατρὸς ἐν μέσῳ τομήν, ἢ διαίρεσιν ἐπινοηθῆναι ποτε. Διότι τῶν νοητῶν καὶ θείων ἀδιαίρετος ἡ φύσις, ἢ καὶ ἂν τρόπον οὐχ οἷόν τε πάλιν ἐν μέσῳ τοῦ κύκλου, καὶ τῆς ἀκτῖνος τοῦ ἡλίου διαίρεσιν εὑρίσκεσθαι, ἀλλ' ἡ μὲν ἀκτὶς συνῆπτα: τῷ κύκλῳ, καὶ ὁ κύκλος οἷόν τις ὀφθαλμὸς ἀποστέλλει πανταχοῦ τὰς ἀκτῖνας, οὕτως οἷόν τινες τοῦ Πατρὸς ἀκτῖνες ἀπεστάλησαν ἐφ' ἡμᾶς, ὅ τε φθεαγγώδης ο Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. “Ωσπερ γὰρ αἱ τοῦ φωτὸς ἀκτῖνες ἀμέριστον ἔχουσαι κατά φύσιν τὴν πρὸς ἀλλήλας σχέσιν, οὔτε τοῦ φωτός χωρίζονται, οὔτε ἀλλήλων ἀποτέμνονται, καὶ μέχρις ἡμῶν τὴν χάριν τοῦ φωτὸς ἀποστέλλουσιν, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἡ δίδυμος τοῦ Πατρὸς ἀκτίς, καὶ μέχρις ἡμῶν δι ικνεῖται τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, καὶ τῷ Πατρὶ συνήνωται. Ον τρόπον δὲ ἐπί τινος υδάτων πηγής, νεκταριῶδες ἀφθόνως προϊεμένης ὕδωρ συμβαίνει ρεύματι παμπληθές, καὶ ῥεῖθρον ἀκατάσχετον εἰς ποταμούς δύο τῷ ῥεύματι τέμνεσθαι· μίαν ἐξ ἑνὸς ὀφθαλμοῦ τὴν βοὴν ἐξ ἀρχῆς ἐσχηκότας, διμ Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Εὔβουλον, πῶς ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐγεννήθη.
QUESTIONES. genitum sit. A Ejusdem ad Εubulum, quomodo Verbum ex Patre Quemamodum verbum nostrum obscura et arcana mentis consilia in lucem profert, sic Filius et Verbum Dei absconditum in Patre ante sæcula mysterium orbi terrarum patefecit. Et sicuti verbum, quando profertur, loquentem non denudal, et tamen auditoris aures implet, venit enim ad auditorem, non abscedens ab eo qui loquitur : ita etiam Dei Verbum, quod est in Patre, venit ad nos in carne, nec separatum est a Patre propter naturam, nobis tamen conjunctum propter gratiam, Deus exsistens natura, Verbum vero appellatione. Quemadmodum enim Joannes, qui natura homo erat, appellatus est vox clamans “. propter impassibilitatem 445 natura : « In principio erat Verbum ",, sed Verbum subsistens; alia. enim verba sunt mandata et justificationes Dei. At unigenitus Filius Verbum est, non syllabis et dictionibus prolatum, sed Verbum, quod vitam suppeditat : < Si quis sermonem meum audit, babet vitam æternam ".. > Ejusdem ad Evagrium monachum. Quemadmodum sermo qui profertur indivisus est ab anima quæ profert, et nihilominus audientium animis illabitur, ita ut ab illa non separetur, et tamen in illis insit, potiusque inter animos. nostros et illorum, unionem quam disjunctionem efficiat : sic cogita Filium a Patre penitus non esse separatum, ut nec Spiritum sanctum a Filio, prout nee a mente cogitatio sejungitur. Quemadmodum enim nulla est inter mentem, cogitationem et animam divisio seu sectio, ita nec inter Spiritum sanctum, Filium, et Patrem ulla distantia invenitur, quia intellectualium natura indivisa est. Rursus, quemadmodum inter orbem et radium solis nulla divisio intercedit, sed radius cum orbe conjunctus est, et orbis tanquam oculus quidam emittit quoquoversus radios, sic tanquam duo Patris radii ad nos transmissi sunt, Verbum, sen Filius, et Spiritus sanctus : siculi enim lucis radii habent inter se mutuo indivisam habitudinem, ita ut nec a luce nec a se invicem segregentur, et ad nos usque splendorem suum transmittant, codem D modo Filius et Spiritus sanctus, geminus Patris c: Joan. 1, 25. 63 ibid. 1. radius, cum Patre intime uniuntur, et tamen ve ritatis lumen ad nos usque transfundunt. Et sicuti in fonte perpetuis aquis copioso perennis ille fluxus sæpe in duos fluvios abit, qui ab initio ex una scatebra scaturiunt; deinceps duos distinctos cursus tenent, nihil nocumenti substantiæ ex divisione illata, etsi enim cursu et situ facta est divisio, al, si liquoris qualitatem spectes, utrobique unam eamdenique prorsus invenies ; et quamvis predicti ſluvii procul a se invicem dispescantur et ab ori- VARIE LECTIONES. • Aliquis hic deest. rf. φεγγώδης.
col. 823–824page 257 of 270
PG 89:823ῥύτως δὲ τῶν ποταμῶν σχηματισθέντες τοῖς εἰ δεσι, βλαβὲν δ᾽ ὅμως οὐδὲν εἰς τὴν οὐσίαν ἐκ της διαιρέσεως, πῆ μὲν τῶν ποταμῶν θέσει τὸ ῥεῖθρον διήρηται· τὴν δὲ τοῦ χυμοῦ ποιότητα, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κέκτηται· καν γὰρ ἀποτερματίζεσθαι πόρρω που τῶν ποταμῶν ἕκαστος τῶν προειρημένων καὶ τῆς πηγῆς ἀφεστάναι μακράν - τὴν γοῦν ἀρχὴν τῇ μητρὶ πρὸς τὸ διηνεκὲς τῆς πηγῆς συνηνωμένην ἔχει· παραπλησίως οὖν καὶ ὁ Πατήρ, ἡ τῆς ἀειζωίας πηγή, διῤῥυτόν τινα τοῦ τε υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος 4 την νοητήν εἰς ἡμᾶς ἐκείνων ἄφιξιν, καὶ μέχρις ἡμῶν προσεχώρησαν. Καὶ τοῦ Πατρὸς οὐδὲν ἧττον αχώριστοι καθεστήκασιν· ἀμερής γάρ, ὡς ἔφημεν, καὶ τῶν κρειττόνων φύσις. Περὶ διαφορᾶς οὐσίας καὶ φύσεως κατὰ τοὺς έξω. Τὸ μὲν τῆς οὐσίας ὄνομα σημαντικὸν ὑπάρχει τῆς ἁπλῆς τῶν ὄντων ὑπάρξεως· τουτέστιν αὐτοῦ τοῦ ἁπλῶς εἶναι, οὗ κοινῶς πάντα μετέχει σημαντικὸν ἐστι τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα, η Δηλωτικόν τυγχάνει τῆς ἁπλῶς τῶν ὄντων κινήσεως· πᾶσα γὰρ ἐν κινήσει ὁρᾶται, καὶ οὐδέν ἐστιν ἀκίνητον τῶν γεγονότων. Οὐσίαν οὖν καλοῦσι τὴν ἁπλῶς τῶν ὄντων ὕπαρξιν · φύσιν δὲ, τὴν ἁπλῶς τῶν ὄντων κίνησιν πεντάτροπος δὲ αὕτη. Η γὰρ νοερά τυγχάνει, ἢ λου γική, ἢ αἰσθητική. Η φυσική ἢ ἄψυχος. Καὶ νοερά μὲν, ὡς ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐξ αὐτῶν τῶν νοημάτων, ἀλλήλοις συγγινομένων· λογικὴ δέ, ὡς ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων δι᾿ ὀνομάτων καὶ ῥημάτων τὰ ἀφανή τῆς ψυχῆς κινήματα πρὸς τοὺς ἐκτὸς δημοσιεύουσα. Αισθητική δὲ, ἡ ἐν τοῖς ἀλόγοις θεωρουμένη. Πρὸς γὰρ τῇ θρεπτικῇ, καὶ αὐξητικῇ, καὶ γεννητική δυνάμει, καὶ τὴν αἰσθητικήν κέκτηνται, φυ τικὴ δὲ, ἡ ἐν φυτοῖς· κινοῦνται γὰρ καὶ αὐτὰ κατὰ τὴν τρεπτικὴν καὶ αὐξητικήν, καὶ γεννητικὴν δύναμιν. Αψυχος δὲ, ὡς ἐπὶ τῶν λίθων, καθότι αὐτοὶ κινοῦνται κατὰ τὸ πολὺ ', καὶ κατὰ τὸ τοῦ, καὶ κατὰ τὸ ποιὸν μὲν, κατὰ τὸ θερμαίνεσθαι, καὶ ψύχεσθαι, κατὰ τὸ ποῦ δὲ, κατὰ τὴν ἐκ τόπου εἰς τύπου ἑτεροκίνητον μετάθεσιν. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν ἔξω περὶ τῶν ὀνομάτων δόξα. Οἱ δὲ τῆς Ἐκ κλησίας διδάσκαλοι ἀδιαφόρως τοῖς ὀνόμασιν ἐχρήσαντο, καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν καὶ φύσιν ὠνόμασαν, ὥσπερ καὶ τὴν ὑπόστασιν πρόσωπον. Ὁ δὲ πάντα πληρῶν Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. q Videtur hic aliquid deesse. r Ilic videntur deesse hæc vel similia : τὸ δὲ φύσεως όνομα. και καί. ἴσως ποιέν.
S. ANASTASII SINAITÆ gine disten, attamen in uno principio, tanquam A in una matre conveniunt: ad eundem igitur modum Pater, sempiternæ vite fons, geminum quasi fluvium, Filium scilicet et Spiritum sanctum emittit; quorum intellectualis adventus etiam ad nos usque pervenit, nec tamen a Patre separati sunt; nam supernorum natura indivisa est, ut diximus. 446 De differentia substantia et natura secundum externos philosophos. Substantiæ vocabulum significat simplicem entium exsistentiam, hoc est, ipsum esse quod omnes generatim participant. Naturæ vocabulum significat simplicem entium motionem; natura enim tota est in motu, et ex rebus creatis nihil motus expers est. Substantiam igitur vocant simplicem et absolutam entium subsistentiam, naturam autem motum eorum simpliciter, quam quintuplicem slatuunt. Aut enim est intellectualis, aut rationalis, aut sensitiva, aut vegetativa, aut inanimata. Intellectualis in angelis reperitur, qui solis mentis motionibus simul agunt et loquuntur. Rationalis est in hominibus, qui arcanas cordis sui motiones per verba promunt, cumque aliis communicant. Sensitiva invenitur in brutis ; nam præter facultatem nutriendi, augmentandi, vim quoque sensitivam c possident. Vegetativa est in plantis; moventur enim et ipsa secundum facultatem nutritivam, augmentativam et generativam. Inanimis natura est, qualis in lapidibus, cujus vi moventur et ipsi secundum qualitatem, et secundum ubi, seu locum : secundum qualitatem, cum calescunt, aut frigescunt; secundum ubi, cum de loco ad locum transferuntur. Et hæc est externorum philosophorum de his nominibus sententia. At Ecclesiæ doctores indifferenter his nominibus usi sunt, eamdemque substantiam appellarunt naturam, quemadmodum ct spostasin, personam. Ceterum Deo nostro, qui omnia complet, sit gloria nunc et semper et in secula seculorum. Amen. Lege kaf

Oration on the Holy CommunionOratio de Sacra Synaxi

col. 825–826page 258 of 270
PG 89:825ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΣΙΝΑΙΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΥΝΑΞΕΩΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΚΡΙΝΕΙΝ ΚΑΙ ΜΝΗΣΙΚΑΚΕΙΝ. Εὐλόγησον, Πάτερ. 'Αεὶ μὲν ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις διὰ πάσης τῆς τοῦ Θεοῦ Γραφῆς, πρὸς ἐργασίαν τῶν θείων αὐτοῦ «ἐντολῶν ἡμᾶς προτρέπεται· μάλιστα δὲ ἢ διὰ τοῦ προφήτου Δαβὶδ καθ' ἡμέραν ταῖς ψαλ μῳδίαις μελωδουμένη παραίνεσις. Η γὰρ τῶν Ψαλ μῶν βίβλος θεοσέβειαν παιδεύει, περὶ πίστεως νο μοθετεί, σωφροσύνην διδάσκει, εἰς Θεοῦ φόβου όλο ηγεῖ, περὶ κολάσεως διηγεῖται, περὶ κατανύξεως, περὶ ἐγκρατείας, περὶ μετανοίας, περὶ συμπαθείας, περὶ ἀγάπης Θεοῦ, περὶ ὑπομονῆς Θεοῦ περὶ ἁγνείας, περὶ μακροθυμίας, περί νηστείας, περὶ εὐποιίας. Η γὰρ προσεδρία καὶ σχολὴ τῆς προσ ευχῆς, καὶ τῶν θείων Γραφῶν, μήτηρ ὑπάρχει πασῶν τῶν ἀρετῶν. Διὰ μὲν γὰρ τῆς προσευχῆς πᾶν αἴτημα καὶ δώρημα παρὰ Θεοῦ κομιζόμεθα Ἐν ἐκκλησίαις γάρ, φ Θεόν, καὶ, ἐν μέσῳ ἐν "Οθεν ἡμῖν ὁ Προφήτης τη προσεδρίαν ο σχολὴν ὡς ἐκ τ * τῶν τοῦ Θεοῦ. Η Ο εὐλογεῖτε τὸν ὑμνήσω σε. πρὸς Θεὸν Θεοῦ ἀναγ «Γ. καί. ΝΟΤΑ.
ET DE NON IUDICANDO, DEQUE INJURIARUM OBLIVIONΕ (Ex ms. cod. Bibliothecæ Bavaricæ.) b, 1 Psal. LXVII, 2' Quanquam tom. Ili antiquæ le derat, haud tamen me un frustra la Regio lige editis text multis lacur lam, etsi antur quam ac ma ione eodem tuis, si pene no al. XLV, 11. 447-449 Benedic, Pater. Semper quidem sancti Spiritus gratia, per o nem divinam Scripturam, ad observationem man datorum Dei nos cohortatur; maxime autem eo impellit et incitat ca, quæ quotidie in Psalmodiis decantatur, prophetæ Davidis commonitio. Nam liber Psalmorum pietatem docet: de fide instituit, legesque sancit; temperantiam tradit, ad timorein adducit; de punitione disserit,ut et de compunctione, de continentia, de penitentia, de compassione, de dilectione Dei, de patientia Dei, de castitate, de longanimitate, de jejunio, de beneficentia. Assi duitas enim orationis et divinarum Litterarum le ctio mater est omnium virtutum. Nam per oratio nem omne bonum et donum a Deo obtinentur. Ait enim: In ecclesiis benedicite Dominum ', et: In mem dio ecclesiæ laudabo te. Unde propheta quasi ex persona Dei, indesinentem cum Deo familiaritatem et convertionem nobis his verbis ob oculos po nit: V videte, quia ego sum Deus 3. Fieri onem stat in ps rico edi ex deri li exen debe max etur cong perf stris Anas Dian ere. Porro oratio hæc ac sequens idem Canisius ex eodem Bava publici fecerat, tales omnino vi on in paucis ac raris satis ejus librorum curiosiores delitescere mnibus morum magistris, ac praedicatoribus, diurna ae no ri; sic bonis, ac compunetioni ue dilectioni, quæ est vinculum sunt ac refertæ. His ergo no e, lector, fruere, dum pleniora citant alii, operum ejus om at, aut poterunt inveniri, nova ex antiqu
col. 827–828page 259 of 270
PG 89:827καίως ὑποτίθεται (2) λέγων· Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Εκτὸς μὲν γὰρ σχολῆς καὶ πολλῆς προσεδρίας τῆς ἐν ταῖς προσευχαῖς, καὶ ἐν ταῖς θείαις τῶν Γραφῶν ἀναγνώσεσιν, οὐκ ἔστιν οὔτε τὰ αἰτήματα λαβεῖν, οὔτε τὸν Θεὸν ἀληθῶς ἐπιγνῶναι. ραδιδόμεθα εἰς πολλὰς θλίψεις καὶ περιστάσεις, διὰ τὴν κατέχουσαν ἡμᾶς πώρωσιν. Εἰ γὰρ ἐν ταῖς ἀπολλυμέναις τῶν τεχνῶν σχολαῖ; πολλάκις τις χρόνους ἱκανοὺς πεποιηκώς, μόλις ποτὲ τὴν τυχοῦσαν ηδυνήθη μαθεῖν τέχνην, πόσω μᾶλλον ὁ τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν κατορθῶσαι βουλόμενος, οφείλει σχο λάζειν ἐν Θεῷ, καὶ θερμῶς καὶ ἐμπύρως μέχριτέλους ζωῆς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἔχειν πρός αὐτὸν επτερωμένην; Οὐχ ὁρᾷς τοὺς τὰς βιωτικὰς καὶ προκαίρους λαμβάνοντας ἀρχὰς, πῶς ἐπειδὰν και ρού τινος δράξωνται, ὡς ὑπὸ πυρὸς ὠθούμενοι ὑπὸ τῶν ἰδίων λογισμῶν ἐλαύνονται καὶ συνωθοῦνται, ἔκα στὸς αὐτῶν καὶ λέγει· Εφ' ὅσον εὗρον καιρόν ! Εφ' ὅσον κρατῶ ! Εφ᾽ ὅσον ἔχω τὸ ἐπιτάττειν καὶ εἰσακούεσθαι! Εφ' ὅσον τὰ πρὸς τὸν βίον πράγματά μοι εὐθέως ὑπακούει! Πλουτήσω, κτίσω, φυτεύσω, ἀρ πάσω, πλατυνῶ, προλάβω, πρὶν ἢ γένηται καιροῦ παραλλαγή. Μὴ ἀναμενῶ, μὴ ἀμελήσω· οὐ γὰρ οἶδα, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ὑπὸ τούτων καὶ τῶν τοιούτων λογισμῶν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, ὡς ὑπὸ δαιμόνων ἐλαυνόμενοι καὶ συνωθούμενοι, κατα επείγονται ἐν πειρασμοῖς καὶ μερίμναις βιωτικαῖς συμπνιγόμενοι, καὶ οὐ τελεσφοροῦντες. Καὶ οὐδεὶς αὐτοῖς λόγος περὶ ψυχῆς, περὶ θανάτου, περὶ κολά σεως, περὶ κρίσεως. ᾿Αλλὰ σχεδὸν ἑαυτοὺς ἀγνο μεν, καὶ ἀπατῶμεν. Καὶ εἴθε μόνον τοῦτο· ἔλαττον ἂν ἦν τὸ κακόν· ἀλλὰ καὶ ἀλλήλους μισοῦμεν, κα! λοιδοροῦμεν, καὶ ἐπιβουλεύομεν, καὶ φθονοῦμεν, καὶ διαβάλλομεν, καὶ σκώπτομεν· καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν προσέχει ταῖς ἑαυτοῦ ἁμαρτίαις, οὐδεὶς μεριμνᾷ τὸ ἑαυτοῦ φορτίον· ἀλλὰ τὰ τῶν πλησίον ἡμῶν ἁμαρτήματα σκοποῦμεν ἀκριβῶς, ἕως τρα χήλου γέμομεν βορβόρου, καὶ οὐδὲν περὶ τούτου διαμεριμνῶμεν. Εως γήρως τὰ τῶν ἑτέρων μερι μνῶμεν, καὶ οὐδὲ ἐν αὐτῷ τῷ γήρᾳ τὰ ἑαυτῶν κακὰ ἐρευνῶμεν. Καὶ τὰ μὲν μικρὰ ἐλαττώματα των ἀδελφῶν ἡμῶν βλέπομεν, τὴν δὲ δοχὴν τὴν ἐν ὀφθαλμῷ ἡμῶν οὐ βλέπομεν. Ὑπὸ τοῦ φορτίου τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν κατακαμπτόμεθα, καὶ τὰ τῶν ἄλλων ελαττώματα περιεργαζόμεθα· καὶ οὔθ᾽ οὕτως αἰσχυνόμεθα, οὐδενὸς φειδόμεθα, οὐδένα εὐλαβούμεθα· ἀλλὰ πάντας δάκνομεν· πάντας κατεσθίομεν, τους μικρούς, τους μεγάλους, τοὺς αἰτίους, τους ἀναιτίους, τοὺς ἱερεῖς, τοὺς διδασκάλους ἡμῶν, τοὺς ὁδηγοῦντας ἡμᾶς, τοὺς νουθετοῦντας, καὶ ἐπι στρέφοντας. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπέρχεται ἐφ' ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο παιδευόμεθα, καὶ τα (2) 'Αναγκαίως ὑποτίθεται τὴν τῆς πρὸς θεὸν σχολήν το αυuo προσεδρείας σχολήν. Vacate ct cognoscite, etc. Erat in Bavar. προσεδρείαν conjicit Canisius legendum προσ εδρείαν καὶ σχολήν· congruit : ἡ γὰρ προσοδοσία καὶ σχολή. Conueris.
S. ANASTASI SINAIT E en non potest, nisi quis sedulam multamque A operam orationi, sacræque Scripturæ lectioni impendat, ut aut postulata a Deo impetret, aut Deum sere cognoscal. Si enim in pereuntibus artium scholis longo tempore quispiam interdum versatus, vix tandem vulgarem condiscit artem; quanto magis euta qui Dei cognitionem 450 acquirere eique placere studet, vacare oportet Deo, et usque ad finem vitæ animam suam ferventer et ardenter, quasi alis quibusdam ad eum elevare? Nonne vides quomodo illi qui temporale et caducum imperium adepti sunt, oblata rei gerendæ occasione, a propriis cogitationibus velut ab igne incitentur et impellantur, ita ut quilibet illorum dicat: Quantam nactus suin opportunitatem ! Quam late dominor! Quam magno imperio potior! Quam lætis successibus omnia mihi eveniunt! Ditescam, exstruam, plantabo, rapiam, ampliabo, antevertam, antequam fortunæ et occasionis mutatio accidat. Non exspectabo, non cunctabor. Nescio enim quid postera ferat dies. Ab his et id genus aliis cogitationibus plurimi mortalium, quasi a dæmonibus agitati et instincti impelluntur, et in hujus vitæ sollicitudinibus præfocantur, absque ullo profectu. Nec ul- Jam de anima curam suscipiunt. Nec de morte, nec de poenis futuris, nec de judicio. Sed fere nos ipsos ignoramus, et decipimus. Et utinam hoc so- Jum levius malum foret! quin et mutuo nos odio prosequimur, conviciis, insidiis, invidia, calumniis et scommatis appetimus, diveramus, et incessimus: nullusque nostrum ad peccata sua animum advertit: nullus de onere suo sollicitus est; sed proxim morum nostrorum peccata curiose lustramns. Ad collum usque cano obliti sumus, nec quidquam pensi habemus. Ad senectutem usque aliena curamus, neque in ipso senio mala propria expendimus. Minuta fratrum nostrorum errata intuemur; at trabem, quae est in oculo nostro, non videmus. Pondere criminum nostrorum deprimimur et inflectimur. Et tamen curiose in aliorum defectibus delictisque indagandis occupamur. Neque vel hac ratione erubescimus. Nensui parcimus; neminem D reveremur; sed omnes mordemus, omnes devorare nitimur, parvos, magnos, sontes, insontes, sacerdoles, doctores nostros, ductores nostros, admonitores, et qui nos ad meliora revocant. Propterea ira Dei nobis incumbit. Propterea afligimur, ct in multas calamitates et angustias incurrimus, vi- · delicet ob cæcitatem qua detinemur. Non ita bene interpres, nobis his verbis ob oculos ponit, nulli aut præcepti aut necessitatis mentione, cum verba auctoris præceptum sonent, ac inducta auctoritas petat; qua lectio cum superioribus
col. 829–830page 260 of 270
PG 89:829Πολλὴ γὰρ ἡ τύφλωσις ἡμῶν· πολλὴ ἡ ῥαθυμία πολλὴ ἡ ἀμέλεια. Οὐκ ἔστι παρ' ἡμῖν κατάνυξις, οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ, οὐδὲ διόρθωσις, οὔτε μετάνοια ἀλλ' ὅλος ἡμῶν ὁ νοῦς εἰς πονηρίας, καὶ τρυφάς, καὶ μέθην. Καὶ πολλάκις μὲν διὰ πάσης τῆς ἡμέρας ἐν θεάτροις καὶ αἰσχρολογίαις, καὶ λοιποῖς τοῦ δια Γύλου ἔργοις ἀσχολούμενοι, οὐκ ἀκηδιῶμεν, ἀλλὰ και βρώσεως διὰ ταῦτα καταφρονοῦμεν, καὶ οἴκου, καὶ ἑτέρων ἀναγκαίων πραγμάτων· ἐν ἐκκλησία δὲ τοῦ Θεοῦ, καὶ προσευχῇ καὶ ἀναγνώσει, μίαν μόνην ὥραν παραστῆναι τῷ Θεῷ οὐ βουλόμεθα· ἀλλ' ὡς ἀπὸ πυρός, οὕτως τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ ἐξελθεῖν σπεύδομεν· καὶ τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον, μείζονα περι κυπὴν εἰ εἴπῃς 4 ἀγανακτοῦμεν, καὶ περιστα τούμεθα· καὶ ὁ τὰς εὐχὰς ποιῶν ἱερεὺς, ἐὰν ταῦτα σμικρὸν παρεκτείνῃ, στυγνάζομεν καὶ ὀλιγωροῦμεν καὶ ὁ τὴν ἀναίμακτον Ουσίαν προσφέρων, ἐὰν τὸς βραχὺ βραδύνῃ, ἀκηδιῶμεν στυγνάζοντες, καὶ χασμώμενοι, καὶ ὡς ἀπὸ δικαστηρίου, οὕτως συντόμως τῆς προσευχῆς ἀποστῆναι σπουδάζομεν· καὶ ἐπὶ τὶ ταῖς ματαίαις πράξεσι καὶ ἀσωτίαις ἀπέρχεσθαι ὑπὸ τοῦ διαβόλου κατεπειγόμεθα· πολλὴ γὰρ ἡ ἡμετέρα ταλαιπωρία, ἀγαπητοί. Καὶ γὰρ ἐν πάσῃ προσευχῇ καὶ δεήσει θερμῶς καὶ συντόνως οφε! λοντες διατίθεσθαι, ἐξαιρέτως δὲ ἐν τῇ θείᾳ ἱερουργία τῶν ἀχράντων μυστηρίων, τοῦτο ποιεῖν χρεια στοῦντες τὸ μετὰ φόβου καὶ τρόμου παρίστασθαι τῷ Δεσπότῃ ἐν τῇ τοιαύτῃ Συνάξει· οὐδὲ ταύτην προσφέρομεν παρ' αὐτῷ ἐν εἰλικρινεί δεήσει καὶ συντετριμμένῳ • καὶ κατατετριμμένῳ φρονήματι· ἀλλὰ τὰ δικαστήρια ἡμῶν, καὶ τὰς διοικήσεις τῶν πολλῶν καὶ ματαίων ἡμῶν πραγμάτων, ἐν ταῖς τοιαύταις Συνάξεσι ἐπιτελοῦμεν. Καὶ οἱ μὲν οὐ φροντίζουσι, οἷς καθάρσει και μετ τανοίᾳ τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ προσέλθωσιν· ἀλλὰ ποίοις ἱματίοις καλλωπισθῶσιν. Οἱ δὲ ἐλθόντες, οὐ μέχρι τῆς συμπληρώσεως παρίστασθαι ἀξιοῦσιν· ἀλλὰ δι' ἑτέρων ἐρωτῶσι, τί τελεῖται ἐν τῇ Συνάξει, καὶ εἰ ὁ καιρὸς τῆς μεταλήψεως πάρεστι· καὶ τότε εἰσπηδώντες δρομαίως ως κύνες, καὶ τὸν ἄρτον τον μυστικὸν ἁρπάζοντες ἐξέρχονται. "Αλλοι δὲ παρα γενόμενοι ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ, οὔτε μίαν ὥραν τρεμοῦσι, λογολεσχοῦντες πρὸς ἀλλήλους, καὶ φλυαρίαις μᾶλλον, ἡ προσευχαίς συγκροτούμενοι. Ετεροι δὲ τὴν μυσταγωγίαν τῆς θείας λειτουργίας καταλεί- 1 ψαντες, πρὸς τὰς τῆς σαρκὸς ἡδονὰς ἑαυτοὺς ἐκ Ειδόασιν. Αλλοι οὐ σχολάζουσι και προσέχουσι τῷ ἑαυτῶν συνειδότι, καθαίροντες τοῦ τύπου των περικοπὴν εἴπῃ. καταβεβλιμμένῳ. καταβεβλημένῳ. ΝΟΤ.Ε. Μείζονα περικοπὴν εἴπης. ε/η. περικοπή ἐν διή ο συνειδήσει καθαρῷ συνειδότα
d Magna est cæcilas nostra, ingens socordia. Non reperitur apud nos compunctio, non timor Dei, non morum emendatio, non pœnitentia; sed tota mens noзtra conversa est ad malitiam, ad volupta ples, 451 ad ebrietatem. Et sepe fit ut integros dies in theatris, et turpiloquiis, et reliquis diaboli operibus occupati non defatigemur, cibo, domo, cæterisque rebus necessariis propter vana illa et Judicra contemptui et neglectui habitis. At in ec clesia Dei ne unan quidem horam orationi et lectioni dare, Deoque astare volumus; sed ab ecclesia quamprimum, non secus ac ab ardente rogo, expediri contendimus, et si de divino Evan gelio longior instituatur recitatio, indignabundi circumstamus. Et si sacerdos preces paulo diutius protrabat, tristitia allicimur, socordesque effici mur; et si is qui incruentum sacrificium offert, vel paululum cunctetur, fastidimus, et oscitamus, et tam paucis ab oratione quam a tribunali libe rari studemus, utque ad vanas actiones, volupta tesque nos recipiamus, a diabolo impellimur. Grandis est miseria nostra, charissimi. Etenim cum in omni oratione et obsecratione spiritu ar dere, eximie autem tunc, cum immaculata myste ria peraguntur et immolantur, cum timore et tre more Domino assistere deberemus, in tali et tanta Synaxi; neque hoc, quod nostri officii ratio exigit, præstamus sinceris precibus in spiritu contrito et hu miliato, sed res causasque nostras forenses, mul tarumque et inanium rerum administrationes, cum ad sacram Synaxin accedendum est, perficimus. Et multi quidem non laborant qua puritate et poenitentia ad sacran mensam adeant, sed quibus vestimentis exornentur. Alii, qui veniunt, non di gnantur usque ad finem adesse, sed per alios in terrogant quidnəm in Synaxi agatur, et num tem pus Communionis adsit: et tunc præpropere, ca num instar, insiliunt, et pane mystico rapto ex eunt. Alii in templo Dei presentes, ne una qui dem hora quiescunt, mutuis colloquiis institutis, confabulationibus magis quam precibus intenti. Alii relicta sacra Liturgia seu Missa, carnis volupta tibus sese dedunt. Alii nihil curæ et opere sue conscientiæ impendunt, ut a peccatorum sordibus expurgetur per penitentiam; sed plura peccato rum onera sibi comportant, dum pulcųritudinem d Basn. et Combef. e Cod. Reg. Combef. Putem legendumn Vox Graeca clarior, qua et Hieronymus sepe utitur, ut lib. ut adversus Jovinianum, et Epist. ad fammach. Est sententia certo ambitu comprehen s. Hic tota videtur Evangelii lectio recitanda, quæ vel brevior vel longior esse po test. Edita mendosa sunt, ut aliis multis Jocis. Habent tam edita quam ms. codex c: quomodo reddit interpres: sed ego devorare non possui. De ipsa enim oratione est sermo in ter Misse sacrificia, quæ debeat in sincera ac pura conscientia fieri, juxta illud 1 Tim. 1, vers. 8 Volo viros in omni loco orare, levantes puras manus; quod videtur auctor respicere. Sequentia sunt ex Dan. male in editis repræsentata. COMBEFIS.-Com befisius legi vult conscientia, quia his agitur de ipsa oratione, quæ debeat in pura con scientia fieri. Sic inferius Bass.
col. 831–832page 261 of 270
PG 89:831ἁμαρτημάτων διὰ τῆς ἐπιγνώσεως, ἀλλὰ πλείονα ἁμαρτημάτων φορτία ἑαυτοῖς συνάγοντες, τὰ κάλλη καὶ τὰς μορφὰς τῶν γυναικῶν κατασκοποῦσι, πορ νεῖον τὴν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαν διὰ τῆς ἀλόγου ὐτῶν ἐπιθυμίας εργαζόμενοι. Ετεροι περὶ πραγμάτων καὶ κτημάτων συμφωνοῦσιν, ἐμπόριον, καὶ ἀγοράς, τόπον τὴν φρικωδεστάτην ἐκείνην ὥραν ποιούμενοι. Αλλοι εἰς καταλαλιὰς ἀλλήλων, ἢ καὶ αὐτῶν τῶν ἱερέων τὴν θυσίαν προσφερόντων ἐν τῇ Συνάξει ἀπὸ ασχολούνται. Οὐκ ἔξω δὲ τῶν τοιούτων τινὲς τῶν γυναικών ἐφευρίσκονται, ἀλλὰ πρὸς τούτοις ὅσαι τῷ διαθέλῳ δουλεύουσιν, οὐ τοσοῦτον τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ σχολάζουσι δι' εὐχὴν, ὅσον διὰ τὸ ἐφθῆναι, καὶ ἀπο πλανῆσαι πολλοὺς τῶν ἀφελεστέρων. Τῆς οὖν παραινέσεως τὰ δύο γένη προσλαμβανούσης τῶν τε ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς μέθοδον τοῦ λόγου επάνειμι, τοιαῦτα λέγων καὶ θρηνών, οἷα ἡμῖν τοῖς δοκοῦσιν εἶναι Χριστιανοῖς ἡ ἑαυτῶν όλο θυμία καὶ καταφρόνησις εἰργάσατο. Τί γὰρ δεινότερον τοῦ τοιούτου τρόπου, ὅταν, ἁρπαγὰς καὶ που νησίας καὶ πλήθη ἁμαρτημάτων ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντες, ὕδατι μικρῷ τὰς χεῖρας ἀπονιπτόμενος, ούτω τὸ ἅγιον ἐκεῖνο σῶμα, καὶ τὸ θεῖον αἷμα τὸ ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ῥεῦσαν σωτηρίας, ἀκάθαρτοι καὶ ἐβρυ πωμένος ὄντες ἑαυτοῖς προσάγομεν; Οὐχ ὁρᾶς, πῶς Ἰούδας ἀναξίως καὶ δολίως (5) του σώματος μεταλαβὼν τοῦ δεσποτικοῦ, εὐθέως κατεκρίθη, καὶ χώραν πλείονα δέδωκε τῷ πονηρῷ; Φησὶ γάρ Καὶ λαβὼν τὸ ψωμίον, εὐθέως εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν ὁ Σατανᾶς· οὐ τοῦ ἄρτου καταφρονῶν ὁ διάβολος, ἀλλ' ἐκεῖνον τὸν μεταλαβόντα ἐλέγχων, ὅτι εἰς κατά κρίμα ἑαυτοῦ μετέλαβεν. Ποίῳ γὰρ συνειδότι, εἶπε μοι, προσέρχῃ τοῖς μυστηρίοις; ποια ψυγῇ, ποίῳ λογισμῷ, ἔχων ἔνδον τὸ σὸν συνειδος κατήγορον; Εἰπέ μοι, ἆρα εἰ κόπρον φέρων ἐν ταῖς χερσὶν ἐτέλε μησας ἂν ἄψασθαι τῶν ἱματίων τῶν βασιλικῶν; καὶ τί λαλῶ τοῦτο, οὐδὲ τῶν σῶν ἱματίων ἥψω ῥυπαρὰς τὰς χεῖρας ἔχων, ἀλλὰ πρότερον ἀποπλυνάμενος καὶ ἐκμάξας αὐτὰς, τότε ἂν τῶν σῶν ἱματίων ἥψω. Τί οὖν οὐδὲ ὡς ἱματίοις εὐτελέσι καὶ ἐνδύμασι προσάγεις τῷ Θεῷ ' τὴν τιμήν ; Καὶ ποίας ἀπολαύσεις συγγνώμης, εἰπέ μοι; οὐ γὰρ τὸ εἰσέρχεσθαι ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ, καὶ τὰς θείας μορφώσεις τῶν ἁγίων εἰκό. νων (6), καὶ τοὺς τιμίους σταυροὺς ἀσπάζεσθαι, τοῦτο ἀρεστόν δ· οὐδὲ τῷ ὕδατι ἐκπλῆναι τὰς χεῖρας, ΝΟΤΑ. (3) Δολίως. Οὐκ ἔξω δὲ τῶν τοιούτων τινὲς τῶν γυναικῶν ἐφευρίσχονται, ἀλλὰ πρὸς τούτοις ὅσαι τῷ διαθύλῳ δουλεύουσιν, οὐ τοτοῦτον τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ σχολάζουσ: δι’ εὐχὴν. ὅτον διὰ τὸ ὀφθῆναι, χαὶ ἀποπλανῖται πολλοὺς τῶν ἀτελεπτέρων. Ῥῆς οὖν παρ- αἰνέτεως τὰ δύο γένη πρυσλχηθανηύσης τῶν τε ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς μέθοδον τοῦ λόγου ἐπάνειμι, τοιαῦτα λέγων καὶ θρηνῶν, οἷα ἡμῖν τοῖς δοχοῦσιν εἶναι Χριστιανοῖς ἡ ἑαντῶν ῥᾷθυμία χαὶ καταφρόνησις εἰργάφατο. ΤΊ γὰρ δεινόπερον τοῦ τοιούτου τρόπου, ὅταν, ἁρπαγὰς χαὶ πονηρίας χοὶ πλέθη ἁμαρτημάτων ἐν ξαυτοῖς ἔχοντες, ὕδατι μικρῷ τὰς χεῖρας ἀπονιπτόμενοι, οὕτω τὸ ἅγιον ἔχεῖνο σῶμα, καὶ τὸ θεῖον αἷμα τὸ ὑπὲρ τῆς τοῦ χόσμον ῥεῦσαν σωτηρίας, ἀκάθαρτοι χαὶ ἐῤῥυπωμένο! ὄντες ἑαυτοῖς προπάγομεν; Οὐχ ὁρᾷς, πῶς Ἰούδας ἀναξίως χαὶ δολίως (8) τοῦ σώματος μεταλαθὼν τοῦ δεσποτικοῦ, εὐθέως χατεχρίθη, καὶ χώραν πλείονα δέδωκε τῷ πονηρῷ; Φησὶ γάρ᾽ Καὶ λαδὼν τὸ ψωμίον, εὐθέως εἰσῆνιθεν εἰς αὐτὸν ὁ Σατανᾶς" οὐ τοῦ ἄρτου χαταφρονῶν ὁ διάθολος, ἀλλ᾽ ἔχεῖνον τὸν μεταλαθόντα ἐλέγχων, ὅτι εἰς κατάπριμα ἑαντοῦ μετέλαδεν, Ποίῳ γὰρ συνειδότι, εἰπέ μοι, προπέρχῃ τοῖς μυστηρίοις; ποίᾳ Ψυχῇ, ποίῳ λογισμῷ, ἔχων ἔνδον τὸ σὸν συνειδὸς κατήγορον; Εἰπέ μοι, ἄρα εἰ κόπρον φέρων ἐν ταῖς χερσὶν ἐτόλμησας ἂν ἅψασθαι τῶν ἱματίων τῶν βασιλιχῶν; χαὶ τί λαλῶ τοῦτο, οὐδὲ τῶν σῶν Ἰματίων ἤψω ῥυπαρὰς τὰς χεῖρας ἔχων, ἀλλὰ πρότερον ἀποπλυνάμενος χαὶ ἐχμάξας αὐτὰς, τότε ἂν τῶν σῶν ἱματίων ἄφω, Τί οὖν οὐδὲ ὡς ἱματίοις εὐτελέσι καὶ ἐνδύμασι προσάγεις τῷ Θεῷ "τὴν τιμήν; Καὶ ποίας ἀπολαύσεις συγγνώμην εἰπέ μοι; οὐ γὰρ τὸ εἰσέρχεσθαι ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐχχλησίαᾳ, καὶ τὰς θείσς μορφώσεις τῶν ἁγίων εἰχόνων (8), καὶ τοὺς τιμίους σταυροὺς ἀσπάζεσθαι, τοῦτο ἀρεστόν Ε΄ οὐδὲ τῷ ὕδατι ἐκπλῦναι τὰς χεῖρας,
S. ANASTASII SINAITE formasque mulierum contemplantur, et ex ecclesia | Dei lupanar per effrenatas suas cupiditates efficiunt. Alii vero de negotiis aliis et 452 possessionibus suis conferunt, inque forum et emporium, locum illum, tremenda illa hora, vertunt. Alii in Synaxi aliis detrahunt et obloquantur, etiam ipsis sacerdotibus qui sacrificium offerunt. Extra hunc censum collocandæ non sunt mulieres nonnullæ quæ non tantum vacant per orationem ecclesia Dei, quantum diabolo per hoc quod conspiciuntur, multosque ex simplicioribus seducunt. Cum igitur nostra hæc commonitio utrumque sexum, viros scilicet ac mulieres, comprehen- Β dat, redeo ad institutam initio orationis viam ac rationem, et ea queror et deploro, quæ nobis, qui Christiani videmur, propria desidia et contemptus peperit. Quid enim gravius more illo, quod, cum rapinis, improbitate omnique genere scelerum oppleti sumus, paucula aqua manus abluimus, sicque sacrum illud corpus, divinumque sanguinem, pro salute mundi efusum, immundi et sordidati percipimus? Nonne vides quomodo Judas, indigne Christi corpore sumpto, statim damnatus est, plusque loci maligno suppeditavit? Dicit enimn : Et accepta buccella, statim introivit in ipsum Satanas; non quod diabolus panem illum despiceret, sed ut eum qui sumpserat redargueret; in judicium enim suum sumpserat. Qua enim conscientia, dic mihi, accedis ad hæc mysteria, qui in pectore habes conscientiam tui accusatricem? Dic age; si cœnum manibus gestares, auderesne regias vestes altingere? et quid dico? neque tuas vestes tangeres inquinatis manibus, sed lotis prius tersisque manibus, tunc primum vestes tuas attingeres. Cur igitur eum, quem vilibus vestimentis habes honorem, non itidem impertis Deo? Et quam veniam, oro, consequeris? Neque enim ingredi in ecclesiam divinasque sacrarum imaginum figuras, venerandasque cruces honorare et salutare per se Deo placitum est; neque etiam manuum ablutio, purgatio censeri debet. Sed istud Deo gratum acei invidiam, qui eum, suum corpus diceret, et ut incum sie reddidit : Neque venerandas cruces honorare et salutare per se Deo placitum est, Combe-
col. 833–834page 262 of 270
PG 89:833τοῦτο κάθαρσις, ἀλλὰ τὸ ἀποφυγεῖν καὶ ἀποπλῦναι τὸν ῥύπον τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ ἐξομολογήσει, καὶ δάκρυσι, καὶ ψυχῇ τεταπεινωμένῃ ἀποσμήχειν τῶν ἁμαρτημάτων τὰς σειράς καὶ οὕτως προσέρχεσθαι τοῖς ἀχράντοις μυστηρίοις. 'Αλλ' ἴσως ἐρεῖ τις· Οὐκ εὐχαρες μοι τὸ δακρύειν καὶ θρηνεῖν ἑαυτόν. Διὰ τί; Ότι οὐ πονεῖς, ὅτι οὐκ αἰσθάνῃ, ὅτι οὐ λογίζῃ τὴν φοβερὰν ἡμέραν τῆς κρίσεως· ὅμως εἰ οὐ δύνασαι δακρύσαι, κἂν ἐπίσ πονα στέναξον, καὶ στύγνασον, καὶ τὸν γέλωτα περί καψαι, κἂν τὴν ἔπαρσιν ἀπέρριψον, καὶ μετὰ φόβου παράστηθι τῷ Δεσπότῃ, τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς γῆν νενευκώς, καὶ καταβεβλημένῳ τῷ φρονήματι αὐτῷ ἐξομολογούμενος. Οὐχ ὁρᾷς τοὺς τῷ ἐπιγείῳ βασιλεί παρισταμένους, πολλάκις δὲ καὶ ἀσεβεῖ ὄντι, πῶς αὐτῷ παρίστανται μετά πάσης εὐλαβείας, μετὰ φρίκης πρὸς αὐτὸν ἐνατενίζοντες, μήτε φθεγγόμενοι, μήτε παρακινούμενοι, μήτε περισπώμενοι· ἀλλ᾽ ἐν ἡσυχίᾳ καὶ φόβῳ αὐτῷ παριστάμενοι; Ἡμεῖς δὲ, ὡς ἐν θεάτρῳ ἢ βαλανείω, οὕτως ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ παριστάμεθα, γελῶντες, φλυαροῦντες, λογολεσχοῦντες, ἑαυτοὺς ἀπατῶντες, καὶ δοκοῦντες ὅτι ἐν ἐκκλησίᾳ παριστάμεθα. Οὐκ οἶδας, ὅτι ἰατρεῖον καὶ λιμήν ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία; Ἐὰν οὖν ἐν τῷ ἰατρείῳ διαμένης νοσῶν, καὶ μὴ θεραπευόμενος, πότε λοιπὸν ἰαθήσῃ»; καὶ ἐὰν ἐν τῷ λιμένι χειμάζῃ, ποῦ λοιπὸν ἡσυχάσεις; Στήκετε, δυσωπῶ, μετ' εὐλαβείας. Στήκετε μετά φό σου ἐν τῇ φοβερα ὥρα τῆς ἀναφορᾶς· οἷα γὰρ διαθέσει, καὶ οἴῳ λογισμῷ παρίσταται ἕκαστος ὑμῶν κατ' ἐκείνην τὴν ὥραν, οὕτως καὶ προσαναφέρεται τῷ Δεσπότῃ. Αναφορὰ γὰρ λέγεται διὰ τὸ πρὸς Θεὸν ἀναφέρεσθαι. Παράστηθι οὖν τῷ Θεῷ μεθ᾿ ἡσυχίας καὶ κατανύξεως. Εξομολόγησαι τῷ Θεῷ διὰ τῶν ἱερέων τὰς ἁμαρτίας σου. Καταδίκασόν σου τὰς πρά ξεις, καὶ μὴ αἰσχυνθῇς· ἔστι γὰρ αἰσχύνη ἐπάγουσα ἁμαρτίαν, καὶ ἔστιν αἰσχύνη δόξα καὶ χάρις. Κατάκρινον σεαυτὸν ἐνώπιον ἀνθρώπων, ἵνα ἐνώπιον ἀγγέλων καὶ παντὸς τοῦ κόσμου ὁ κριτής σε δι καιώσῃ· αίτησαι ἔλεος, αίτησαι συγγνώμην, αίτησαι ἄφεσιν τῶν παρελθόντων, καὶ λύτρωσιν τῶν μελλόν των, ἵνα πρεπόντως τοῖς μυστηρίοις προσέλθῃς, ἵνα καθαρῷ συνειδότι τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος μεταλάβης, ἵνα σου εἰς κάθαρσιν, καὶ μὴ εἰς κατά κριμα γένηται. Ακουσον τοῦ θείου Παύλου λέγοντος Δοκιμαζέτω δὲ ἕκαστος ἡ ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ὅπου ἐσθιέτω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω. 'Αναφορά Η Ιατρεύσῃ. Χριστῷ. ὁ ἄνθρωπος. ᾿Αποσμήχει» σειράς σπί Σας μὴ δοκοῦντες
inquinamenta, et confessione, et lacrymis, animo que humiliato et demisso delictorum catenas sol vat, sicque ad immaculata mysteria accedat, 1 ceptumque est, ut quis fugiat, et emaculel peccati Eccli. 1, At forte dixerit quis: Meipsum deflere et lamen tari haud jucundum mihi accidit. Qua de causa vero? Quia non laboras, 453 quia non sentis, quia non perpendis terribilem illam judicii diem. Nihilominus si flere non potes, saltem ingemisce, et molestia afficere: risum comprime, elationem abjice. Εt cum timore Domino assiste, oculis humi defixis, spirituque depresso et prostrato ipsi con fitens. Nonne vides illos qui terreno regi astant, et sæpius quidem impio, quomodo ei assistant cum omni reverentia, cum tremore in ipsum re spicientes, absque ulla voce, motione, aut cire cumagitatione, quieti prorsus, pavorisque pleni? At nos in ecclesia aliter non agimus quam in theatro, aut balneo, ridendo, nugando, garriendo. Qua ratione ipsi nos fallimus, rali nos in ecclesia esse. An ignoras ecclesiam Dei officinam medicam esse, et portum? Si igitur in domo medici a morbo tuo non libereris, ubi de cætero curaberis? Et si in portu fluctibus agiteris, ubi postea quiesces? Sta te, obsecro, cum reverentia. State cum timore tremenda illa elevationis hora. Quo enim affectu, et quo animo, quisque illo tempore assistit; sic et ad Dominum sursum fertur. enim, sive elevatio dicitur, quia sursum ad Deum fertur. Assiste igitur Deo quiete et compuncto corde. Con fitere Deo per sacerdotes peccata fua. Condemna actiones tuas, et ne erubescas. Est enim pudor qui adduxit peccatum, et est pudor qui gloriam et gra tiam parit. Condemna te in conspectu hominum, ut coram angelis totoque mundo Judex te justifi cet. Pete misericordiam, pete veniam, pete re missionem præteritorum, et liberationem a futu ris, ut digne ad tanta mysteria accedas, ut pura conscientia corpus et sanguinem participes, ut tibi cedat ad emundationem et expiationem, non ad judicium. Audi divinum Paulum dicentem: Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat. Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans cor Cod. i Can. Haud dubium esse vitiosam litteram, qua est: nec enim catenæ abster guntur a corpore; idcirco legendum putavi ut urgeat Anastasius metaphoram, ac purga tionem, cui insistit toto hoc numero. Interpres Delictorum catenas solvat; sed est hoc alienum valde a verbi illius significatione, nec quidquam consequens: nihil eniin hactenus de vinculis aut solutione ab eis, sed solum de puritate necessaria ad dignam communionem, deque peccatorum eluendis sordibus. COMBEFIS. Haec ex editis, lacuna in ms. Legendum vero ac negative, liquet, quidquid inter pres devoret ex eo enim quod non reputemus esse nos in loco sacro, ac Deo assistere, tanta ili peccamus, ac nos decipimus, ita in eo habentes, ac haberemus in profano loco. CANIS.
col. 835–836page 263 of 270
PG 89:835Ο γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μη διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου. Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί. Ορᾶς ἔτι καὶ ἀσθένεια, καὶ θάνατοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπάγονται, διὰ τὸ ἀναξίως τοῖς θείοις μυστηρίοις προσέρχεσθαι ; ᾿Αλλ' ἴσως ἐρεῖς· Καὶ τίς ἄξιος, φησίν ε; Οίδα του. το κἀγώ. Αλλ' ὅμως ἄξιος γενήσῃ, μόνον εἰ βου ληθῇς. Επίγνωθι σαυτὸν ἁμαρτωλόν. Εκκοψον ἑαυτὸν τῆς ἁμαρτίας. "Απίστηθι τῆς ἁμαρτίας, καὶ τῆς πονηρίας, καὶ τῆς ὀργῆς. Δείξον τὰ τῆς μετανοίας ἔργα ἀναλαβοῦ σωφροσύνην, πραότητα, μακροθυμίαν. Επίδειξαι συμπάθειαν ἀπὸ καρπών :- καιοσύνης ἐπὶ τοῖς δεομένοις, καὶ γέγονας ἄξιος. Δεήθητι τοῦ Θεοῦ ἐν ψυχῇ συντετριμμένῃ, καὶ αὐτὸς πληροφορήσει τὰ αἰτήματά σου· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο ποιήσεις, μάτην σχολάζεις ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ. Ο κ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ δεσποτικὴ ἡ φωνή· Τί γάρ, φησί, λέγετε τὸ, Κύριε, Κύριε, καὶ οὐ ποιεῖτε τὸ θέλημά μου; Καὶ γὰρ ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστι. Καὶ τί, φησὶν, ἐπειδὴ πονηρὰ ἔργα Εχει, οὐ δεῖ προσεύχεσθαι; οὐ δεῖ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία σχολάζειν; Οὐ τοῦτο λέγω, οὐδὲ τοῦτο ἐπιτρέπω· ἀλλά τὸ ὡς δεῖ προσεύχεσθαι παρακαλώ, ἵνα ἐν ταῖς προς ευχαῖς προσερχόμενοι θεοπρεπώς παριστάμεθα· ένα μὴ καὶ πρὸς ἡμᾶς εἴπῃ ὁ Χριστός, ὥσπερ καὶ τοῖς Ἰουδαίο.ς· 'Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται, ὑμεῖς δὲ ἐποιήσατε αὐτὸν σπήλαι λῃστῶν. Εἰ γὰρ οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες ἐν τῷ Ἰουδαϊκῷ ναῷ τυπτόμενο: ὑπὸ Κυρίου ἐδιώ χθησαν, οἱ λοιδοροῦντες ἀλλήλους, καὶ μνησικακοῦν· τες, ποίας ἄρα κολάσεως καὶ γεέννης ἀξιωθήσονται; Τι δὲ πεισόμεθα οἱ τῷ Θεῷ συνταττόμενοι, καὶ τῷ διαβόλῳ ὑποτασσόμενοι ; Ἐπειδὴ γὰρ μεσίτης τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὁ ἱερεὺς τυγχάνει, καὶ ὑπὲρ ἀφέσεως τῶν τοῦ πλή θους ἁμαρτιῶν Θεὸν ἐξιλεοῦται· βλέπε, πῶς πάντας προασφαλίζεται, καὶ διαμαρτύρεται, ὡσανεὶ τῷ λαῷ τοιαῦτά τινα φθεγγόμενος· Ἐπειδήπερ, ὦ ἄνδρες, μεσίτην με πρὸς Θεὸν ὑπὲρ ὑμῶν ἐπὶ τῆς μυστικῆς ταύτης τραπέζης ἐστήσατε, παρακαλώ, σπουδάσατε καὶ ὑμεῖς σὺν ἐμοί· ἀπόστητε πασῶν τῶν βιωτικών ἐννοιῶν. Καταλείψατε πᾶσαν σωματικήν φροντίδα προσευχῆς γὰρ ἐκτενοῦς, ἀλλ' οὐκ ἀσχολίας ματαίας ὁ καιρός. 'Ακούσατε, τί ὁ διάκονος ὑμῖν προσφωνεῖ λέγων· Στῶμεν καλῶς (9), στώμεν μετά φόβου. Προσχῶμεν τῇ ἁγίᾳ ἀναφορὰ (10), κλίνωμεν τους * Γ. ἄξιός ἐστιν ; ΝΟΤΑ. ἄνω σχώμεν τὸν νοῦν καὶ τὰς καρδίας· ἔχομεν πρὸς τὸν Κύριον • "Υμνει μὲν καὶ ἀναφοραί μυστηρίων ἐν
S. ANASTASII SINAITE prus Domini. Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, Α et dormiunt multi . Animadvertis infirmitatem et mortem crebro oriri ex hoc quod indigne ad divina mysteria aditur? Forte dices: Et quisnam dignus est? Novi hoc ct ego. Attamen dignus fies, dummodo velis.Agnosce te peccatorem. Eripe te a peccato. Absiste a peccalo, et 454 a malitia, et ab ira. Ostende opera penitentie. Indue temperantiam, mansuetudinem, longanimitatem. De fructibus justitiæ prome in egenos condolescentiam, et viscera misericordia, dignusque factus es. Preces funde ad Deum animo contrito, et ipse implebit petitiones tuas; quia, nisi hoc feceris, frustra in ecclesia tempus teris. Non mea hæc vox, sed Domini dicentis: Quid enim dicitis: Domine, Domine, et non facitis voluntatem meam? Etenim fides sine operibus mortua est³. Quid crgo? objecerit quis, an quia male factis obstrictus sum, ideo ab oratione cessare, neque in ecclesia Dei versari debeo? Non hæc mea mens, neque huc mea tendit oratio. Sed quomodo orare oporteat, admoneo ut, cum ad orationem accedimus, divinæ majestati convenienter astemus; ne et nobis Dominus dicat quod Judæis: Domus mea domus orationis vocabitur, vos vero facitis illam speluncam latronum. Si enim vendentes et ementes in Judaico templo flagellis a Domino ejecti sunt, quæ pœna et gehenna decernetur illis qui mutuis conviciis se proscindunt, et injuriarum memoriam retinent? Quid supplicii non infligetur nobis, qui de castris Dei censemur, et diabolo subjicimur ? At enim cum sacerdos sit mediator inter Deum et homines, Deumque pro peccatis multitudinis propitiet, considera, oro, quo pacto omnes præmuniat et obtestetur, his quasi verbis populum alloquens. Quandoquidem, charissimi, me inter vos et Deum ad hanc mysticam mensam mediatorem constituistis, etiam atque etiam moneo ut mecum parem diligentiam adhibeatis. Abscedite a cunctis vitæ hujus cogitatis. Valedicite omni corporcarum rerum curæ. Tempus enim est non vanæ occupationis, sed attentæ et intenta orationis. D Auscultate quid diaconus vobis acclamet: State decenter, state cum timore. Attendamus ad sanctam quae, et sequen- I Cor. xi, 28-30. * Matth. vu, 21. * Jac. 11, 20. ' Matth. xxı, 13. VARIE LECTIONES. (9) labentur hac in Jacobi Liturgia usque ad illa verba, κλίνωμεν τοὺς αὐχένας: tia, non exstant in vulgatis liturgiis, saltem omnia, et ut a diacono dicenda. Nam illa, in eadem Jacobi Liturgia sequuntur, sed dicenda a sacerdote; quibus re spondent quæ sequenti numero urget Anastasius. Habemus ad Dominum ; que my Jacobi Liturgia edita desiderantur, utique nutila, quæque ex istis ac Chrysostomi Liturgia sil sarcienda. COMBEFIS. (10) Turrianus apud Canisium hæc verba sic reddidit: Attendamus ad sanctam elevationem. Sed significat oblationem, vel mysteriorum ἀναφορὰ celebrationem. Sic apud Palladium in Vita Chrysostomi : in carceribus perfung. ταῖς φυλακαῖς ἐπιτελοῦντο, bantur mysteriorum celebrationes, et apud Lambe-
col. 837–838page 264 of 270
PG 89:837αὐχένας, κλείσωμεν τὴν διάνοιαν (11), κλείσωμεν τὴν Α γλώσσαν ', πληρώσωμεν (12) τὸν νοῦν, πρὸς οὐρανὸν ἀνέλθωμεν. ᾿Ανω σχῶμεν τὸν νοῦν καὶ τὰς καρδίας, ἄνω πρὸς Θεὸν τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα ἐπάρωμεν, παρέλθωμεν τὸν οὐρανὸν, παρέλθωμεν τοὺς ἀγγέλους, παρέλθωμεν τὰ Χερουβὶμ, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν θρό νον τὸν δεσποτικὸν προσδράμωμεν, αὐτῶν τῶν ἀχράντων τοῦ Χριστοῦ ποδῶν ἐπιλαβώμεθα, δακρύσωμεν, βιατώμεθα τὴν αὐτοῦ εὐσπλαγχνίαν, ἐξω ομολογησώμεθα εἰς τὸ ἅγιον καὶ ὑπερουράνιον καὶ νοερὸν αὐτοῦ θυσιαστήριον. Ταῦτα διαμαρτύρεται ἡμῖν ὁ ἱερεὺς λέγων· Ανω σχῶμεν τὰς καρδίας. Εἶτα τί πρὸς ταῦτα ἡμεῖς ἀποκρινόμεθα ; 'Εχομεν πρὸς τὸν Κύριον. Τί λέγεις ; τί ποιεῖς ; Ὁ νοῦς πρὸς τὰ φθαρτὰ καὶ τὰ πρόσκαιρα μετεωρίζεται· καὶ πρὸς σχήματα, καὶ οὐσίας, καὶ ἡδονὰς, καὶ δίκας ἀσχολεῖται· καὶ λέγεις· Εχω πρὸς τὸν Κύριον; πρόσεχε, παρακαλῶ, μήπως οὐκ ἔχοις ἄνω τὸν νοῦν πρὸς τὸν Κύριον, ἀλλὰ κάτω πρὸς τὸν διάβολον. Τί ποιεῖς, ἄνθρωπε; Ὁ ἱερεὺς τὴν ἀναίμακτον θυσίαν ὑπὲρ σοῦ προσφέρει τῷ Δε σπότῃ, καὶ σὺ καταφρονεῖς; Ὁ ἱερεὺς ὑπὲρ σοῦ ἀγωνίζεται· ὡς ἐν δικαστηρίῳ φοβερῷ οὕτως τῷ θυσιαστηρίῳ παριστάμενος, παρακαλεῖ καὶ ἐπισπεύ δε:, ἄνωθεν τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματός σοι ἐπιφοιτῆσαι, καὶ σὺ ὑπὲρ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας οὐ φρον τίζεις ; Μὴ, παρακαλώ. Κατάλειψον ταύτην τὴν που νηρὰν καὶ ματαίαν συνήθειαν, συμβόησον τῷ ἱερεῖ ὑπὲρ σοῦ ἀγωνιζομένῳ, συγκοπίασον αὐτῷ ὑπὲρ σοῦ προσευχομένῳ. Ἐπίδος σεαυτὸν ὑπὲρ τῆς σῆς σωτηρίας. Πολύ ισχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη. Ενεργεῖται δὲ, ἐὰν καὶ σὺ συναγωνίσῃ τῷ ἱερεῖ, καὶ τοὺς τῆς μετανοίας ἐπιδείξῃ καρπούς· ἐπεὶ εἰς οἰκοδομῶν, καὶ εἰς καταλύων τί ὠφέλησαν, ἀλλ' ἡ κόπους; Ποία γὰρ οὐκ ἔστι ταύτης τῆς καταλύσεως και δεινότης, τὸ μὴ μόνον ψεύδεσθαι τῷ Χριστῷ κατ' ἐκείνην τὴν φοβερὴν ὥραν τῆς θείας Συνάξεως, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἑαυτῶν ἀδελφοῖς μνησικακεῖν, καίπερ λέγοντα ἐν τῇ προσευχῇ τὸ, Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν; ΝΟΤΕ. (11) Κλείσωμεν τὴν διάνοιαν. μου αινέσεώς σου, Κύριε ·
ORATIO DE S. SYNAXI. elevationem. Inclinenus cervices. Occludamus cogitationes, occludamus linguam. Impleamus mentem; at cœlum ascendamus. Sursum levemus animum et corda. Oculos animæ ad Deum extol- Jamus. Transeamus calum, transcamus angelos. Transeamus Cherubim, et ad ipsum Domini thronum accurramus. Ipsos Christi immaculatos pedes apprehendamus: ploremus, et ipsius misericordiam quasi cogamus. Confiteamur in sancto, calesti et intellectuali illius altari. 455 Hæc vobis denuntiat, haec vos obtestatur sacerdos, cum ait : Sursum habeamus corda. Et quid ad hæc nos respondemus? Habemus ad Dominum. Quid ais? quid agis? Mens ad caduca hæc et mortalia suspensa haeret, pecuniisque, et opibus, et voluptatibus, et lilibus forensibus vacat; et dicis : Habeo ad Dominum? Attende, oro, ne forte non habeas sursum cor ad Dominum, sed deorsum ad diabolum. Quid facis, homo? Sacerdos pro te incruentum sacrificium Domino offert, et tu contemnis? Sacerdos pro te pugnat, altari, quasi tremendo tribunali, assistens ; instat et urgel ut superis ah oris gratia sancti Spiritus tibi demittatur; et te salutis tuæ nulla cura tangit? Non ita agas, moneo. Abdica a te hanc malam et vanam consuetudinem. Junge clamorem tuum cum sacerdote pro te decertante; junge lalorem tuum cum sacerdote pro te deprecante. Da teipsum pro tua salute : Mulium valet deprecatio justi assidua et efficax ". Efficax erit, si et tu cum sacerdote partes tuas copules, fructusque penitentiæ demonstres; quia unus adificans, et unus destruens, quid prodest illis, mis labor “? Quam gravis enim hæc destructio, quando non solum tremenda illa divinæ synaxeos et liturgiæ hora Deo mentiris; sed et odium in fratres memor injuriarum retines; quamvis in oratione illud pronunties: Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris 1. quibus ad ascensum illum in Deum provocat. At ** Jac. v, 16. 11 Eccli. XXXIV, 28. ** Matth. vi, 12. VARIÆ LECTIONES. 1 Can. τὴν διάνοιαν. - Combef.; ποία γάρ ἐστι χείρων ταύτης τῆς καταλύσεως. dam sacrificii horam, quando sola mente ac puriori parte animi adire oportet supercoleste illud altare, quo victima Christus Patri æterno offertur. Ut sic exposita hæc Anastasii, lector, habeas, debes Eucologii ac Græcorum Ecclesiæ cæremoniarum insigni illustratori, meo collegæ. COMBEFIS D ac animi cogitatibus abstractionis, sub tremencium l. iv, p. 141 : Εὗρε τὸν Πάπαν "Ρώμης αναφερόΙnvenit papam Roma μενον ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ· celebrantem in magna ecclesia. Fuit quidem elevatio fieri solita apud Græcos, cum populus invitaretur ad communicandum, post Orationem Dominicam ; ; sed fuit prorsus diversa ab illa quam indicare voluit Turrianus. Denique Combefisius ipse vertit per oblationem. Addit Anastasius in ἀναφοράν, clinari debere cervices, cum fit oblatio; de genuflexione ne verbum quidem. Hanc capitis inclinationem apud eos solitam Græci recentiores μetáappellant. Bass. νοιαν Alludit Anastasius ad ea quæ fiunt statim post ea diaconi verba, quando sacerdos obducto velo intra illud secretius oraturus, ac divinam rem peracturus ingreditur ; ut sit illud symbolum eximie cujusdam a sensibus (12) Πτερώσωμεν. Ea vox optime congruit aliis, nec altera displicet, quae est editis, πληρώσωμεν, impleamus, ut forte respicia. illud, quod post angelicum canticum habetur in Liturgia Jacobi, et a quo ponit Amphilochius inchoasse Basilium Liturgiam, cum eain composuit: Πληρωθήτω τὸ στόμα Impleatur os meum laude tua, Domine, etc. COMBEFIS.
col. 839–840page 265 of 270
PG 89:839Ο ο Τί λέγεις, ἄνθρωπε; τί τολμηρῶς κατὰ τοῦ Θεοῦ νεανιεύῃ; Μνησικακεῖς κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου μάτ χαιραν αὐτῷ ἀκονῶν, καὶ δόλους κατ' αὐτοῦ κατα σκευάζων, καὶ τὸν πονηρὸν τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ σου φέρων, καὶ βοᾷς τῷ Θεῷ· Αφες μοι τὰ ὀφειλήματα, ὡς κἀγὼ ἀφῆκα τῷ ὀφειλέτῃ μου; Εύξασθαι ἦλθες ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ, ἢ ψεύσασθαι; χάριν λα θεῖν, ἢ ὀργὴν ἐπισπάσασθαι; ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ποιή σασθαι, ἢ προσθήκην πλημμελημάτων; σωτηρίαν κομίσασθαι, ἢ κόλασιν; Οὐχ ὁρᾷς, ὅτι διὰ τοῦτο ἀσπαζόμεθα ἀλλήλους κατ' ἐκείνην τὴν ὥραν τὴν φοβεράν, ἵνα πάντα σύνδεσμον ἀδικίας καὶ σκληροκαρδίας ρίψαντες ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ τῷ Δεσπότῃ προσέλθωμεν; Τί ποιεῖς, ἄνθρωπε; ἀγγέλων λειτουργούντων ἐξαπτερύγων τὴν μυστικὴν τράπεζαν καλυπτόντων, τῶν Χερουβὶμ παρισταμένων, καὶ τὸν τρισάγιον ὕμνον λαμπρᾷ τῇ φωνῇ κεκραγότων, τῶν Σε ραφὶμ μετ' εὐλαβείας κεκυφότων, τοῦ ἀρχιερέως κ ὑπὲρ σοῦ ἐξιλεουμένου, πάντων φόβῳ καὶ τρόμῳ διανοουμένων ο, τοῦ Ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ σφαγιαζομένου, τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἄνωθεν ἐπιφοιτώντος, ἀγγέλων ἀοράτως πάντα τὸν λαὸν περιτρεχόντων, καὶ τὰς τῶν πιστῶν ἡ ψυχὰς σημειουμένων καὶ πογραφομένων, οὐ φρίττεις καταφρονῶν, καὶ ἀσπα σμὸν Ἰουδαϊκὸν τὸν ἀδελφὸν ἀσπαζόμενος, καὶ που λυχρονίους μνησικακίας καὶ τὸν ὀλέθριον τὸν τοῦ ὄψεως ἐν τῇ καρδίᾳ σου ἐναποκρύπτων κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου; πῶς οὐ φρίττεις καὶ καταπίπτεις, τῷ τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας γινώσκοντι λέγων, "Αφες με ὡς κἀγὼ ἀφῆκα τῷ ἀδελφῷ μου; τί διαφέρει κατ άρας ἡ τοιαύτη σου εὐχή; Ιδού δ λέγει, καθ᾿ ἑαυτοῦ ἀποφαίνῃ· Εἰ ἀφῶ, ἄφες· εἰ συγχωρώ, συγχώρησον εἰσυμπαθῶ, συμπάθησαν· εἰ κρατῶ μνησικακίαν πρὸς τὸν σύνδουλόν μου, κράτησαν· εἰ ὀργίζομαι, ὀργία σθητι· ἐν ᾧ μέτρῳ μετρα, μετρηθήτω μοι· εἰ ἐν ὑπο κρίσει συγχωρῶ, ἐν ὑποκρίσει ἐλεηθῶ. Ἐγὼ τὴν ψῆφον κατ' ἐμαυτοῦ ποιοῦμαι, Δέσποτα· ἤκουσα γὰρ τῆς φοβεράς σου φωνῆς τῆς λεγούσης, ὅτι Ἓν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Καί Ἐὰν μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, οὐ δὲ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ἀφήσει ὑμῖν. Τούτων οὖν τῶν ἀψευδῶν σου φωνῶν ταῖς ἀποφάσεσι πεισθεὶς ἀφῆκα καὶ συνεχώρησα τοῖς πταίσασιν εἰς ἐμὲ, κεκυφότος τοῦ ἀρχιερέως. • διακονουμένων. Ο μυστῶν. ΝΟΤΑ. Τῶν σημειουμένων, πιστεί, πιστών,
Quid ais, homo? cur adeo audacter adversus Deum insolescis? Memoria malorum, quæ frater tibi intulit, apud te viget: ensem in illum exacuis; dolos illi machinaris; et hoc perniciosum virus in corde tuo circumfers; interim tamen ad Deum cia mas Dimitte mihi debita mea, sicut et ego dimitto debitori meo. Venistine ut in Dei ecclesia precare ris, an ut mentirer s? an ut gratiam reciperes, an ut iram seu vindictam tibi accerseres? ut remis sionem peccatorum impetrares, an additamentum pœnarum quæ tuis peccatis debitæ? Venisti deni que ut salutem acciperes, an ut supplicium? Nonne vides quod sub illam tremendan horam propter hoc ipsum nos mutuo in osculo pacis amplexamur, ut omni colligatione impietatis ¹³, et cordis duritie abjecta, puro corde ad Dominum accedamus? homo, quid agis? dum angeli sancle Miss officio ministrant, sed alis volantes sacram et my sticam mensam obvelant, dum Cherubini circumi stant, et Trisagii hymnum clara voce concinunt, Seraphim cum 456 reverentia se inclinant, dum pontifex misericordiam Dei tibi deprecatione con ciliat, omnibus interea timore atque tremore de fixis, dum Agnus Dei sacrificatur, Spiritu sancto desuper superveniente; dum angeli invisibiliter omnem populum circumcunt, fideliumque animos signant et describunt, non perhorrescis animo, quod despicis, et Judæ osculum fratri offers, diu turnamque et tenacen injuriarum memoriam atque perniciosum serpentis venenum erga fratrem tuum in corde tuo intime abscondis? et tu abscondita cordis cognoscenti dicis: Dimitte mihi, sicut et ego dimitto fratri meo? Nunquid talis tua oratio quidquam difert a mala imprecatione? Ecce quod dicis, contra teipsum dicis: Si dimitto, dimitte; si ignosco, ignosce; si compatior, compatere; si reli neo tenaciter injuriarum memoriam adversus con servum nieum, et tu retine; si irascor, irascere: in qua mensura metior, in ea remetiaris mihi: si per simulationem fingo me veniam dare, etiam per simulationem misericordiamn lictamn consequar. Ego contra menetipsum, Domine, sententiam fero. Audivi enim tremendum verbum tuum: In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ". Et: Si non dimiseritis hominibus peccata eorum, neque Pater vester cœlestis dimittet vobis 18. Huic verborum tuo 13 Isa. LVII, 6. 15 Matth. vii, 2. 16 Matth. vi, 15. Canis. Canis. Mala interpunctione, ac unius vocis levi in fine depravatione, male hic edita luxata erant, ac perperam reddita, attributis Cherubinis quæ au ctor consone Scripturæ Isai. vi tribuit Seraphinis, ac Seraphinis, quæ auctor ascribit pontifici ac sacerdoti. Quippe Seraphim Trisagium clamant, sacerdosque reverentia ac metu inclinans ac cer naus, divinum numen sub id tempus conciliat tametsi in Apocal. iv, v. 8, non Seraphim, sed animalia appellantur, qui sic clamant; videntur que ii ipsi significari, quibus regius Psaltes Deum insidere ait, nominatque Cherubim, Psal. Lxx, v. 2, et alibi. eorum qui sacramentorum participes erant, ac nec catechumeni, nec peni tentes, sed fidcles ac sancti, quos solos dia conus jubebat minere, ubi jam ad rem sacram erat procedendum. Vox quam edita habent, videtur magis ex usu ecclesiastico, nihil sensu diversa ab ea quam edimus ex cod. Regio.
col. 841–842page 266 of 270
PG 89:841ἄφες οὖν, Δέσποτα, ὡς ἀφῆκα κἀγὼ τοῖς ὁμοδούλοις. Ταῦτα λέγωμεν· ταῦτα καθ' ἑκάστην προσευχόμεν νοι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς φοβερᾶς καὶ φρικώδους συνάξεως παριστάμενοι, ὅπερ γινώσκων ὁ ἱερεὺς μετά τὸ ἀγιασθῆναι τὴν θυσίαν ἐκείνην τὴν ἀναίμακτον ἀνυψοῖ τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, καὶ πᾶσιν αὐτὸν ὑποδεικνύει. Εἶτα ἐκφωνεῖ ὁ διάκονος, καὶ λέγει· Πρό σχωμεν, ὅπερ ἐστὶ, προσέχετε ἑαυτοῖς, ἀδελφοί, φησίν. Ἰδοὺ πρὸ βραχέως συνέθεσθε· Εχομεν πρὸς τὸν Κύριον τὰς καρδίας. Καὶ πάλιν τὸ καθαρὸν καὶ ἀμνησίκακον ὁμολογοῦντες Θεῷ, εἴπατε, ὅτι Αφες ἡμῖν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν, διὸ καὶ ἀλλήλους ἡσπάσασθε. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἄνθρωπός είμι κἀγὼ, ἀγνοῶν τὰς ἐνθυμήσεις ὑμῶν, ἀπορρίπτω ἀπ' ἐμαυτοῦ τὸ κρίμα· οὐ γὰρ οἶδα, τις ἄξιος, ἢ ἀνάξιος τῆς τῶν μυστηρίων τούτων μεταλήψεως, καὶ διὰ τοῦτο προσφωνῶ, προσέχειν ὑμᾶς ἑαυτοῖς, καὶ ἐπιγινώσκειν, τίνι παρίστασθε. Εἶτα ἐπάγει ὁ ἱερεὺς εὐθέως, καὶ λέγει· Τὰ Ἅγια τοῖς ἁγίοις. Τί δέ φησιν; Ορᾶτε, ἀγαπητοί, πῶς τῇ μεταλήψει τῶν θείων μυστηρίων προσέρχεσθε, μή τις ὑμῶν μεταλαβεῖν προσερχόμενος, ἀκούσῃ· μή μου άπτου, ἀπόστηθι ἀπ' ἐμοῦ ὁ ἐργαζόμενος μνησικακίαν καὶ ἀνομίαν. Απόστα μακρὰν ὁ μὴ συγκ χωρήσας τῷ ἀδελφῷ σου. Καὶ τότε ἐλθὼν πρόφερε τὸ δῶρόν σου, καὶ ἀξιωθήσῃ τῆς μεταλήψεως. Ρίψον πάντα βόρβορον κακίας ἀπὸ σοῦ, καὶ τότε ἐλθὼν ὑπόδεξαι τὴν καθαρτήριον ἄνθρακα. Εἰπὲ πρὸς αὐτ τόν· Οἶδα, Δέσποτα, ὅτι πολλῶν ἁμαρτημάτων καὶ ὀφειλημάτων χρεώστης εἰμὶ, ἀλλὰ διὰ τὴν σὴν ἐντολήν συνεχώρησε τοῖς ἐμοῖς ἀδελφοῖς, ἵνα κἀγὼ τῆς παρὰ σοῦ συγχωρήσεως ἀξιωθώ, Δέσποτα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὑποτίθεται ἡμῖν ὁ ἱερεὺς διὰ τῆς μικρᾶς ἐκείνης Εκφωνήσεως. Διὸ συγχωρήσωμεν τοῖς ἀδελφοῖς ἡμῶν, καὶ ἐξ ἑαυτῶν ἀπορρίψωμεν πάσαν κακίαν καὶ πονηρίαν, οι βουλόμενοι ἀξίως περιπατῆσαι τῆς κλήσεως, ἧς ἐκλήθημεν. Μὴ εἴπῃς, πολλὰ συνεχώρησα τῷ ἀδελφῷ μου, καὶ πάλιν μοι ἥμαρτεν, ἐπεὶ καὶ σὺ τὸ αὐτὸ ἀκούσεις παρὰ τοῦ Δεσπότου. Μὴ εἴπῃς μεγάλα μοι ὁ δεῖνα έπταισεν, τὸν οἶκόν μου ἐπεβούλευσε, τὸν D ἀγρόν μου ιδιοποιήσατο, τὸν υἱόν μου ἀπέκτεινε, πολλὰ κακά μοι ἐνεδείξατο, εἰς δεσμωτήριον ἐνέβαλεν, εἰς θάνατόν με παρέδωκεν, καὶ οὐ δύναμαι τοῦτο συγχωρήσαι. Μή, ἀγαπητέ, μὴ λέγε οὕτως, παρακαλώ. Όσα γὰρ ἀφήσεις τῷ ἀδελφῷ σου, του σαῦτα, καὶ μείζονα « ἀφήσει σοι ὁ Δεσπότης. Μέσ μῆσαι καὶ σὺ Στέφανον ἐκεῖνον τὸν πρῶτον ἐν μάρτυσι. Τί γὰρ ἐκεῖνος ἔλεγε λιθολευστούμενος ; Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Μίμησαι Ιάκωβον τὸν ἀδελφόθεον, οὗ καὶ οἱ Γα-
proclamatione. A rum, quæ falsa esse non possunt, testificationi, 16 Act. v11, 59. * Canis. πλείονα. fidem habui, et dimisi, ignovique illis, qui me Domine, sicut et ego offenderunt : dimitte igitur, ο conservis dimisi. Hæc dicamus, hæc quotidie precemur, dum tempore tremendæ atque sacrosanctæ synaxeos circumstamus, quod cognoscens sacerdos post consecrationem sacrificii illius incruenti, panem vitæ in altum elevat, et omnibus ipsum ostendit. Deinde exclamat diaconus, et dicit : Attendile, hoc est : Attendite vobis, fratres. Ecce paulo ante consensistis, dicentes : Habemus corda ad Dominum. Et mox puro corde, et quod omnem injuriarum memoriam deposuit, confitentes Deo dixistis : Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Propterea et vos invicem amplexi estis in osculo pacis. Sed cum ego sim homo, ignorants vestras cogitationes, illorum abjicio a me judicium : non enim novi quis dignus sit, an indignus horum mysteriorum perceptione. Et ob inc ipsum inclamo, ut vobis attendatis, et cui assistatis, consideretis. Adjungit deinde sacerdos : Sancta sanctis. Quid vero dicit? Videte, charissimi, quomodo ad conmunionem divinorum 457 mysteriorum accedatis, ne quis vestrum communicare tentans, audiat : Ne me tangas, abscede a me, qui injuriæ retinens es, et iniquitatem operaris. Procul abesto, qui fratrem tuum non dignaris venia. Et tunc veniens offer munus tuum, dignusque efficieris communione. Abjice abs te omnes malitiæ sordes, et tunc accedito, emundantemque carbonem illum suscipito. Dic ad illum : Novi, Domine, me multorum scelerum et debitorum debitorem esse; at propter mandatum tuum ignovi fratribus, ut et ego, subjicit anino nostro sacerdos perbrevi illa sua Domine, veniam a te consequar. Hæc tanta et talia Quocirca fratribus nostris ignoscamus, et ex nobis ipsis omnem malitiam et improbitatem exterminemus, cum proposito digne ambulandi ea vocatione, in qua vocati sumus. Ne dixeris : sepius ignovi fratri meo, rursusque in me deliquit; quia illud ipsum a Domino tibi potest objici. Ne dixeris : ingentia damna ille mihi intulit, domui meæ insidias tetendit, agrum meum sibi vindicavit, filium meum occidit; multis incommodis me affecit, in carcerem compegit, in mortem tradidit, nequeo gratiam male commissorum facere. Ne in hæc verba, charissime, erumpas. Quanta enim fratri tuo remiseris, tanta et majora remittet tibi Dominus. Imitare et tu Stephanum illum primum martyrem. Quid enim ille dixit, cum lapidibus obrueretur ? Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Imitare Jacobum fratrem Domini, de quo etiam VARIE LECTIONES. ORATIO DE S. SYNAXI. PATROL GR. LXXXIX.
col. 843–844page 267 of 270
PG 89:843εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται.» Ο δὲ Ἰωάν- "; νης, «Μη θαυμάζετε, φησίν, ἀδελφοί, εἰ μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος· ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι μεταβεβήκαμεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν. Καὶ ὁ Κύριος ἀγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενής πύλης, ὅτι πλατεία ἡ πύλη καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν· καὶ πολλοί εἰσιν οἱ εἰσπορευόμενοι δι' '',: « αὐτῆς, ὅτι στενὴ ἡ πύλη και τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ή ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν, ο [ἧς ἀξιωθείημεν χάριτι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ.] Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Π'. Περὶ ὁμονοίας. Εὐαπόδεκτον Θεῷ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἐκκλησίας φροντίζειν, ἧς οὐδὲν ἄμεινον ἐν ἀνθρώποις. Καὶ τὸ, πάντας βαστάζειν, ὡς καὶ ἡμᾶς ὁ Κύριος, και πάν των ἀνέχεσθαι ἐν ἀγάπῃ. Καὶ οὐ χρὴ εὐλόγῳ δῆθεν προφάσει, ἵνα μὴ εἴπω, καὶ λίαν ἀλόγῳ, ἀποσπάν ἑαυτοὺς τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἰδιάζειν, ἀλλ' ἐπὶ τὸ αὐτὸ μία προσευχή, μία δέησις, εἰς νοῦς, μία ἐλπίς, ἐν ἀγάπῃ, ἐν τῇ χαρᾷ τῇ ἀμώμῳ, ὅ ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός, οὗ οὐδὲν θυμηδέστερον. Πάντες οὖν ἐφείλομεν συντρέχειν ὡς ἐπὶ ἐν θυσιαστήριον, μία ψυχή, κἂν ἐν πολλοῖς τοῖς μέλεσιν μία γνώμη ἐνὶ θελήματι, ὡς ἓν σῶμα ὑπάρχοντες. "Ωσπερ γάρ σμήνος μελισσῶν ἐργάζεται κηρίον, οὕτως σύστημα ἀδελφῶν βασιλεία, Θεοῦ· καὶ ὥσπερ σάλπιγξ διεγεί. ρει προθυμίαν πολεμιστῶν, οὕτως μαθητῶν σπουδή, διδασκαλία πρακτικῆς ἀρετῆς. Ὁ γὰρ χωρίζων ἑαυτόν, ἔοικεν ὀρνέῳ ἐκπετασθέντι τῆς ἰδίας νοσσιᾶς καὶ τόσ τον ἐκ τόπου ἀμείβοντι. "Οπερ εὐεπιβούλευτον γίνεται παντὶ ἐξευτῇ καὶ θηρευτῇ. Πάντοθεν γὰρ παγίδες, καὶ σκάνδαλα ἀνομίας αὐτῷ καταπεπήγασιν οἱ νοητοί !ξευταὶ καὶ θηρευταί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἁρπακταὶ κόρακες ἐξορύσσουσιν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμούς. Κατὰ πάντα οὖν καλὴ καὶ εὐάρμοστος ή συμφωνία τῆς ἀδελφή τητος μετά ὁμονοίας, μάλιστα ὅπου τελεία ἀγάπη ἐβρίζωσεν· καθὼς εὑρίσκομεν Ελισαῖον μετὰ Ηλίου ἀκούσας γὰρ ἅπαξ καὶ δὶς, «Κάθου ἐνταῦθα, αὐτὸς μεθ' ὅρκου ἀπεκρίνατο, ο Ζῇ Κύριος, λέγων, καὶ ζῇ * ψυχή σου, εἰ ἐγκαταλείψω σε. › Ομοίως καὶ Ρούθ ἡ Μωαβίτις, τῇ πενθερᾷ αὐτῆς· «Τάδε ποιήσαι μοι Κύριος, καὶ τάδε προσθείη, λέγουσα, ὅτι ὁ θά νατος διαστελεῖ ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ σοῦ.» Εἰκότως εν ὁ Βοώς, εὐλόγησεν αὐτήν, λέγων· Αποτίσαι Κύριος τὴν έργασίαν σου, καὶ γένοιτο ὁ μισθός σου
dalis ego igitur sic curro, non quasi in incer tum: sic pugno, non quasi aerem verberans; sel castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne » • • forte cum aliis prædicaverim, ipse reprobus effi ciar. Ad Philippenses autem per Epistolam dicit: «Certamen quod vidistis et didicistis in me, ct nunc auditis Ad Hebræos quoque Non dum usque ad sanguinem restitistis adversus pec catum repugnantes, et obliti estis consolationis quæ vobis tanquam filiis loquitur: Fili, ait, noli negligere disciplinam Domini, neque fatiger's dum ab eo argueris: quem enim diligit Dominus, castigat: flagellat autem omnem filium quem reci pit ".» Alios item non mediocri laude commendans, ait: Ita ut nos gloriemur pro patientia vestra et fide in omnibus persecutionibus vestris et tribulationibus, quas sustinetis in exempluri justi judicii Dei, pro qua et patimini 73; quicunque enim volunt pie vivere in Christo, persecutio nem patientur 7. Joannes autem ait: «Nolile mirari (fratres) si odit vos mundus, nos scimus quia translati sumus de morte ad vitam., Dominus vero: Contendite intrare per anguștanı portam, quia lata est porta et spatiosa via quæ ducit ad perditionem, et multi sunt qui vadunt per cam: quam angusta vero porta, et arcta est via quæ ducit ad vitam 78. Ipsi gloria in sæcula. Amen. De concordia. Deo quam acceptum sit tuendæ ecclesiastica unitatis studium, quis oratione consequatur? Hac una nihil usquam inter homines comperietur melius. Sed et porlandi omnes sunt, Domini exem plo qui nos patientissime tulit, omnes (inquam) in charitate tolerandi veniunt. Nec ullo prætextu, quamlibet videri possit rationabilis, ut non dicam quod id a ratione alienum sit, convenit se ab ec clesiastici corporis unitate divellere ac seors'ni de gere; sed in unum coadunatis una sit oratio, de precatio una, mens una, una spes in charitate, in gaudio quod nulli pateat justæ reprehensioni, qui Jesus Christus est, quo quidem nihil potest animo insidere gratius. Debemus igitur omnes nos parili et eodem animo perinde ac ad altare (ita nodo loqui liceat) concurrere. Tametsi sumus multiplici varietate membrorum distincti, eadem sit et sententia et par voluntas, cum unum idem que simus corpus. Quemadmodum enim examen apum favum sibi conficit mellis, ita fratrum con gregatio regnum repraesentat Dei. Sicut tubarun elangor bellantium promovet et excitat alacritatem, ita et practicæ virtutis doctrina studia discipulo rum mire exacuit. Nam quisquis se a cæteris se gregat et in totum avellit, nihil differre videtur ab avi quæ e nido proprio evolavit, eoque cogitur e loco permutare. Avicula quæ talis est nihil dif ficile capitur per aucupis aut venatoris insidias. Omni enim ex parte aucupes illi et spirituales captores laqueos ac scandala iniquitatis præstruunt et agglomerant illi vago, corvique rapaces istius modi excavant et exterebrant oculos. Decora pror sus et aperte per omnia congruens fraternar es 71 1 Cor. 1x, 21. 19 ibid. 26, 27. 14 Fhilipp. 1, 7 Hebr. M, 70 12 Tin. 11, 42. " | Joan. ut, 15. **Matth. Vii, 15, 11; Luc., 13, 21. 13 II Thess. 1 4. 5
col. 845–846page 268 of 270
PG 89:845ἡμεῖς, οὐ μόνον τοῦτο μὴ ποιοῦντες, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἡμῶν μνησικακοῦντες, καὶ τὸν πονηρόν δὲν τοῦ ὄψεως ἐν ἑαυτοῖς ἀποκρύπτοντες; Πολλών ἀκούω πολλάκις λεγόντων· Οἴμοι! πῶς ἔχω σωθῆνα:; νηστεύειν οὐκ ἰσχύω, ἀγρυπνεῖν οὐκ ἐπίσταμαι, παρθενεύειν οὐ δύναμαι, κόσμου ἀναχωρῆσαι αὐ φέρω, πῶς λοιπὸν δύναμαι σωθῆναι; Πῶς; ἐγώ στι λέγω· "Αφες, καὶ ἀφεθήσεταί σοι, συγχώρησον, καὶ συγχωρηθήσεταί σοι· ίδια μία ὁδὸς σύντομος πρὸς σωτηρίαν. Υποδείξω σοι οὖν καὶ δευτέραν. Ποίαν; Μη κρίνετε, φησί, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε. Ἰδοὺ καὶ άλλη χωρίς νηστείας, καὶ ἀγρυπνίας, καὶ κόπου. Μὴ τοίνυν κρίνῃς τὸν ἀδελφὸν, εἰ καὶ ἰδίοις ὀφθαλμοῖς ἴδῃς αὐτὸν ἁμαρτάνοντα. Εἷς γάρ ἐστιν ὁ Κρι τῆς καὶ Δεσπότης, ὃς καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, καὶ μία ἡμέρα τῆς κρίσεως, ἐν ᾗ πα ραστησόμεθα· τετραχηλισμένοι κατὰ τὰς πράξεις ἡμῶν, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἔλεον λαμβάνοντες. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. Ο οὖν κρίνων πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ᾿Αντίχριστός ἐστιν, ὅτι τὸ ἀξίω μα τοῦ Χριστοῦ ἁρπάζει. Μὴ τοίνυν κρίνωμεν τοὺς ἀδελφούς, παρακαλώ, ἵνα συγχωρήσεως ἀξιωθῶμεν. Σὺ μὲν γὰρ ἴσως ὁρᾷς αὐτὸν ἁμαρτάνοντα, οὐκ οἶδας δὲ ποίῳ τέλει τὸν βίον παρέλθοι. Ο λῃστὴς ἐκεῖνος ὁ τῷ Ἰησοῦ συσταυρωθεὶς φονεύς ἦν καὶ ἀνθρωποκτόνος· ὁ δὲ Ἰούδας ἀπόστολος καὶ μαθητής του Ἰησοῦ, καὶ τῶν γνησίων μαθητῶν· καὶ ἐν ὀλίγῳ καιρῷ ἡ ἐναλλαγὴ γέγονεν, ὁ λῃστὴς εἰς βασιλείαν, ο ὁ δὲ μαθητής εἰς ἀπώλειαν. Πλήν ἔστω, ὅτι καὶ ἁμαρτωλός ἐστιν ὁ ἀδελφὸς, πόθεν γινώσκεις τὰς λοιπὰς αὐτοῦ πράξεις; Καὶ γὰρ πολλοὶ πολλάκις ἁμαρτήσαντες φανερώς, μετενόησαν μεγάλως κρυ πτῶς, καὶ ἡμεῖς μὲν ἁμαρτάνοντας αὐτοὺς εἴδομεν, τὴν δὲ μετάνοιαν καὶ ἐπιστροφὴν αὐτῶν οὐκ ἔγνω μεν, καὶ παρ' ἡμῖν μὲν ὡς ἁμαρτωλοί κρίνονται, παρὰ δὲ θεὸς δεδικαιωμένοι τυγχάνουσι. Διὰ παρακαλώ, μή μνησικακῶμεν, μηδὲ κρίνω μεν μηδένα άνθρωπον, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ δίκαιος κρι Τετραχηλισμένοι τετραχηλισμ. κατὰ τὰς πράξεις ἡμῶν λαμβάνοντες,
qui non modo id non facimus, sed et eorum quæ 19 Luc. 1, 37. " ibid. ** Joan. v, 29. fratres in nos commiserunt, memoriam recentem conservamus, et perniciosum hoc serpentis vene num in pectore nostro abscondimus? Multos non raro dicentes audio: Heu mihi, quo pacto salutem consequar? Jejunare non valeo, vigilare nescio, virginitatem custodire non possum, ex mundo ex cedere nequeo; quomodo salutem obtinebo? Quo modo? ostendam tibi. Dimitte, et dimittetur tibi 19 Condona, et condonabitur tibi. En brevis et expe dita ad salutem via. Quin et alteram tibi monstrabo. Qualem? Nolite judicare, et non judicabimini 30. Ecce alia via absque jejunio, vigilia, et labore. Ne itaque fratrem judices, licet propriis oculis delinquentem aspicias. Unus est enim judex et Dominus, qui unicuique reddet secundum opera sua, unaque judicii dies erit in qua astabimus, cunctis actionibus nostris patefactis, ut misericor diam Dei obtineamus. Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio ". Qui igi tur judicat ante Christi adventum, is Antichristus est; 459 quia officium Christi sibi usurpat. Ne ergo fratres judicemus, quæso, ut veniam impetre mus. Tu fortassis peccantem vides; at nescis quo fine vitam hanc sit terminaturus. Latro ille cum Christo crucifixus homicida erat; at Judas aposto lus, et discipulus Jesu, et unus ex veris germanis que discipulis. Cæterum intra exiguum temporis spatium mutatio accidit. Latro in regnum introivit, discipulus ad interitumn ruit. Verumn esto, fratrem tuum peccatorem esse. Unde cæteras ejus actiones compertas habes? Nam multi crebro reperiuntur, qui palam peccarunt; sed clam et occulte magnam pœnitentiam egerunt. Et nos quidem novimus quando peccant; at vero poenitentiam et conversio nem illorum ignoramus: et a nobis quidem judi cantur peccatores: apud Deum autem justificati sunt. Quocirca moneo ut memoriam injuriarum nen conservemus, neque ullum judicemus, quoadusque Dictio est Pauli, per metaphoram ab iis quos resupinatos, ac adversa facie intuemur. Male interpres cum sequentibus jungit ila reddens cunctis actionibus nostris patefactis; cum illa palam respiciant participium di catque auctor recepturos nos pro meritis operum, justa quod ait Paulus, 1 Cor. v, 10: Ut referat nusquisque propria corporis prout gessit, etc., et Rom. 1. 11, 6: Qui reddet unicuique secundum opera ejus; quæ verba proxime retulerat. Putem vero sequentem copulativam redundare, quam ideo uncis clausi: velitque Anastasius ita nobis fore Deum in die illa misericordem, dum tamen dignos nos ejus misericordia ex anteacta vita reddideri mus: quæ est ipsa Panli sententia, inculcantis districtionem ejus judicii, quo nihil novæ gratiae sit sperandum, sed sola retributio operum: quæ quidem Luna, ut Dei donum ac gratia, nostra la men sunt opera, Comberis. Ibid. Vox est a victi marum ritibus desampla; illæ enim resupine sternebantur, ut earum exta facilius inspici pos sent. Sic resupini coram Deo erimus, ut peccato ruin acta et motus facilius dignoscat, omnia enita aperta sunt Omnipotentis oculis. Mutanda igitur non fuit punctuatio, ut fecit Combefisius, qui sententiam hujus loci penitus immutavit.1° Aper tus est sensus: Manifesti sumus Deo secundum actiones nostras, quas perscrutatur et judicat, ut aruspex victimarum præcordia, ut inde omen educeret. 2° Inde sequitur homines non esse mani festos secundum actionum merita, ac Dei misericor diam recepturos; quippe divina misericordia non conciliatur cuin meritis actionum, nec ulla meri torum hic apparent vestigia, nisi in versione La tina. Sic igitur legendus et interpretandus hic locus Manifestabimur secundum actiones nostras, et misericordiam obtinebimus; nam in die judicii in lucem protrahentur omnia mortalium peccata, deinde inisericordia pœnitentibus opem feret, et salvabuntur. Hoc voluit Anastasius, quod sacræ Scripturæ consentaneum est. Basn.
col. 847–848page 269 of 270
PG 89:847τὴς, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν. ἐξαιρέτως δὲ μηδὲ ἱερέα Θεοῦ περὶ κρυπτῶν καὶ ἀδήλων πραγμάτων, ὧν εἰς αὐτὸν ἤκουσας, ἀνάκρινε. Μὴ εἴπῃς· 'Αμαρτωλός ἐστιν ὁ προσφέρων, και ταδεδικασμένος ἐστὶν, ἀνάξιός ἐστι, καὶ οὐκ ἐπι φοιτᾷ ἡ χάρις τοῦ παναγίου Πνεύματος. Μηδὲν τοιοῦ τον ἐννοήσῃς. "Αλλος ἐστὶν ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης καὶ ἐξεταστής. Επίγνωθι σαυτόν, ὅτι σου πᾶς ύψη. λότερος, καὶ παραχώρησον τῷ δικαίῳ κριτῇ τὴν κρί σιν· ἔστω δὲ ὁ ἱερεὺς εἰς τὰ περὶ Θεοῦ μὴ σφαλιά μενος δόγματα· τῶν δὲ λοιπῶν οὐκ εἶ σὺ δικαστής, εἰ ἄρα οὐκ ἐξέστης ἑαυτοῦ, ἀλλ' ἐπιγινώσκεις τὸ οἰκεῖον μέτρον τε καὶ ἀξίωμα. Τί οὖν, φησίν; οὐχ ὑπόκειται ἀνακρίσει καὶ τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς κανόν σιν ἀρχιερεύς; Ναί φημι. Αλλ' οὐ διὰ σοῦ οὗτος ἀνακριθήσεται, ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἢ καὶ πολλάκις καὶ ὑπὸ τοῦ μείζονος ἀρχιερέως. Τί τὸν ποιμένα ανακρίνεις πρόβατον ὑπάρχων; Τί ἁρπάζεις φαρισαϊκῶς τὸ τοῦ Θεοῦ κριτήριον, καὶ τὸ ἱερὸν ἀξίω μα, ὅπερ σοι οὐκ ἐνεχειρίσθη, οὐδὲ ὑπὸ Θεοῦ πεπί στευται; Διὸ παρακαλῶ, μὴ κρίνετέ τινα, ἐξαιρέτως δὲ ἱερέα Θεοῦ, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πρόσελθε, καὶ μετα νοίας ἐμπράχτου, καὶ συνειδότος καθαροῦ τοῖς θείοις μυστηρίοις, καὶ τοῦ ἁγιασμοῦ ἐπιτεύξεις πάντων. Ἐπὶ κἂν ἄγγελος Θεοῦ ἐστιν ἡ προσφέρων τὴν ἀναί μακτον θυσίαν, σὺ δὲ ἀναξίως προσέρχῃ, οὐδαμῶς σε ὁ ἄγγελος ἁμαρτημάτων καθαρίσει, καὶ ὅτι τὸ λεγόμενον ἀληθὲς, αὐτὸς ὁ Ἰούδας μαρτυρεῖ. Οὗτος γὰρ ἐξ αὐτῶν τῶν ἀχράντων χειρῶν τοῦ Δε σπότου τὸν θεῖον ἄρτον δεξάμενος, ἐπειδὴ ἀναξίως τοῦτον ἐδέξατο, εὐθέως εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν ὁ Σατα νᾶς. Καὶ εἰ βούλεσθέ τινος διηγήματος ἀκοῦσαι, ὅτι τὸ μὴ κρῖναί τινα τῶν ἁμαρτημάτων ἐλευθεροῦ, καὶ Εξαιρέτως δὲ μηδὲ ἱερέα ἀνάκρινε ἱερέα ἀρχιερέα· οὐχ ὑπόκειται ἀνα κρίσει καὶ ἐκκλησιαστικούς κανόσιν ἀρχιερεύς ἱερεύς. ἱερέα, Τοῦ ἀρχιερέως ὑπὲρ σοῦ ἐξιλεοῦν τος ἱερέως ὑπὸ τοῦ μείζονος ἀρχιερέως ἐξετάζεται καὶ κρίνεται τὸ ἱερατικὸν ἀξίωμα φυτεία
venerit justus judes, qui illuminabit occulta tene brarum, et manifestabit consilia cordium st. Ante omnia autem cave ne sacerdotem judices iis in rebus occultis et incertis, quas de illo auditione accepisti. Ne dixeris: peccator est qui offert, damnatus est, indignus est, neque gratia sancti Spiritus descendit. Nil hujuscemodi in animum tuum admitte. Alius est occultorum judex et exa minator. Hoc in te agnosce, quemlibet esse te sublimiorem, et justo judici judicium permitte. Sit sacerdos, qui circa divina dogmata non aberret cæterorum tu noli esse judex; siquidem ex pote state mentis non abiisti, modulumque tuum offi ciumque agnoscis. Quid ergo? dixerit quispiam. An нon judicio et ecclesiasticis canonibus subjectus est sacerdos? Imo vel maxime. At ille non a te, sed a Deo judicabitur. Et sape etiam a majore autistite. Cur tu, cum ovis sis, pastorem judicas? Cur Phari sæorum more arripis tibi partes munusque judi candi, quod Deo competit, tibique non est conces suun, nec concreditum? Propterea, moneo ne quemquam judicetis; maxime vero, ne sacerdotem Dei; sed cum fide, pœnitentia efficaci, puraque conscientia accede ad divina mysteria, omniumque sanctificationem con sequeris. Et quamvis angelus sit qui incruentum sacrificium offert, tu autem indigne accedas, ne quaquam te angelus ille a peccatis expiabit. Et hoc verum esse, ipse Judas testatur. Iste enim, cum ex ipsis immaculatis 460 Domini manibus divinum panem accepisset, quia tamen indigne accepit, sta tim in eum introivit Satanas. Et si libet narrationem quamdam audire, qua probatur quod abstinere a judicio liberat a pecca 111 Cor. IV, 5. Ne sacerdotem judices. Minorem sacerdotem ac episcopo subjectum intelligo, ejusque judicio stantem, nec raro ab eo puniendum, ubi inventus sit esse scan dalo subjectæ plebi; nec bene pute postmodum editis mutari in Nonne subjectus est judicio ac ecclesiasticis regulis pontifex? Ms. quod et reddit interpres, sa cerdos. Sic supra, ubi de ministro sacris operante, quem ubique Anastasius sacerdotem, dixe rat, edita item Ms. • Sacerdote Deum tibi conciliante quod ejus ut talis proprium munus est, nihil ea parte minus habentis episcopo. Is ergo, sacerdos, ab episcopo, qui est major, in judicium cogitur ac judicatur. At episcopus non ab uno majori, sed a concilio, vel provinciali, vel plenario ac generali, judicari solet; atque etiam relata causa ad Ro manum pontificent, cum de eo abdicando agitur, tanquam ea inter majores merito censenda sit: in qua nec Afri olim appellationes ultramarinas gra viores habuere. COMBEFIS. Ac sacerdotalis ordinis munus, ut Dei tantum, ac sacerdotum, sint cle ricorum judicia, quibus eorum castigantur mores; sive alioqui illa immunitas divino jure illis compe tat; sive tantum humano, et quia principes con senserint, exemplo Constantini, ut sibi ipsa Eccle sia jus diceret: sic plane decoro exigente, ac ne ovis pastorem judicaret, quam hic rationem urget Anastasius. Quod ait de judicio fidei, ac permittere videtur subditis, sic accipio, ut in lis quæ antiqua fide tenentur, suntque perspicua Ecclesiæ doctrina, si qua oves videant novantem pastorem, ab eo statim tanquam lupo resiliant, eique anathema dicant, quisquis tandem ille pastor sit, aut videatur esse, cum Paulus eo casu, vel angelo de caelo, ut ille sic posset habere, anathema dictum velit, Galat. 1, 8, quo Pauli spiritu, ejus ac Petri Romana Ecclesia, eo in Liberium arianizantem, seu visum arianizare, zelo efferbuit, quem Baronius in eo describit, nosque ex eo perstrinximus, in tractatu de Actis vi synodi. Edita sensum nullum potuerunt exhibere interpreti, unde nec reddidit cum nostra hæc adeo illustria sint, ac sensu plena, sic ut ex Regio representamus, restituta. Cor
col. 849–850page 270 of 270
PG 89:849πάλιν τὸ κρῖναι τὰ ἁμαρτήματα ἐπισφραγίζει*, Α ἀκούσατε. Ετι γάρ, μαρτυροῦντος τοῦ Χριστοῦ καὶ Δεσπότου, ἐν σαρκὶ ζῶσιν οἱ τοῦτο θεασάμενοι. Ανήρ τις τῶν ἐν τῷ μοναχικῷ σχήματι διαπρεπόντων, ἐν ἀμελείᾳ πάσῃ καὶ ῥᾳθυμίᾳ τὸν ἑαυτοῦ βίον διατελέσας, ἠσθένησε τὴν πρὸς θάνατον αὐτοῦ ἀρ ῥωστίαν, καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὰς ἐσχάτας ἀναπνοάς, οὐδαμῶς τὸν ἑαυτοῦ θάνατον ἐφοβήθη, ἀλλὰ μετά πάσης εὐχαριστίας και προθυμίας του σώμα τος αὐτοῦ ἐχωρίζετο. Εἷς οὖν τῶν συγκαθεζομένων θεοφιλεστάτων πατέρων ηρώτησεν αὐτὸν λέγων, Αδελφέ, πίστευσον, ὡς ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν, ἐνομίζομεν, ὅτι ἐν πάσῃ ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἀμελείᾳ τὴν σεαυτοῦ ζωὴν διήνυσας, καὶ πόθεν σοι ἡ τοιαύτη αμεριμνία κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, οὐκ οἴδαμεν. Πρὸς ταῦτα ὁ ἀδελφὸς ἀπεκρίθη "Όντως, τίμιοι πατέρες, ἀληθῶς ἐν πάσῃ ῥαθυμίᾳ τὸν ἐμαυτοῦ βίον διήνυσα 5, καὶ νῦν ἤγαγον τὸ χειρόγραφον τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ· πρός με τῇ ὥρᾳ ταύτῃ, καὶ ὑπο αναγνώσαντες τὰ ἁμαρτήματα, ἅπερ ἔπραξα ἀφ' οὗ ἀπεταξάμην, εἶπον πρός με· Γνωρίζεις ταῦτα; Καὶ εἶπον· Ναὶ, ἀκριβῶς ἐπίσταμαι αὐτά· ἀλλ᾽ ὅμως ἀφ' οὗ ἀπεταξάμην καὶ γέγονα μοναχός, οὔτε ἔκρινά τινα τῶν ἀνθρώπων, οὔτε ἐμνησικάκησα. Καὶ παρακαλῶ φυλαχθῆναι καὶ ἐπ᾿ ἐμοὶ τὸν λόγον τοῦ Χριστοῦ. Είπε γάρ· Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε και· *Αφετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν. Καὶ ὡς ταῦτα εἶπον πρὸς τοὺς ἀγγέλους, ἐσχίσθη εὐθέως το χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ ἰδοὺ μετὰ πάσης χαρᾶς καὶ ἀμεριμνίας ἀπέρχομαι πρὸς τὸν Χριστόν· καὶ ὡς C ταῦτα ὁ ἀδελφὸς τοῖς πατράσι διηγήσατο, παρέδωκε τὸ πνεῦμα ἐν εἰρήνῃ τῷ Κυρίῳ, πᾶσαν ὠφέλειαν καὶ οἰκοδομὴν τοῖς παρεστῶσιν αὐτῷ ποιησάμενος. Πίστινος ὠφελείας, οἰκοδομῆς, καὶ μερίδος ἐκ τοῦ φυλάττειν ἑαυτοὺς ἀτρώτους ἀπὸ πάσης κατακρίσεως και μνησικακίας, καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν, χάριτι, καὶ φιλανθρωπία τοῦ παναγίου καὶ ἐλεήμου νος Θεοῦ ἡμῶν, ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή καὶ προσκύνησις σὺν τῷ μονογενεῖ αὐτοῦ Υἱῷ καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ Μετάσχωμεν· ἐπειδὴ αὐτῶν μικρὰ φυλάξαντες, μεγάλα ἀπολάβωμεν. Τί γάρ, είπέ μοι, εὐκολώτερον τῶν ἐντολῶν τούτων; Αλλ' ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. × Canis. VARIE LECTIONES. ἐπισφραγίζει. Υ διετέλεσα. • φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ κηδόμενος τῆς σωτηρίας ἡμῶν, πολλὰς ὁδοὺς ἔτεμεν ἡμῖν. Ἵνα κἂν ἐξ όμως μεγάλην ἔχει τὴν σωτηρίαν, ἧς ἀγωνισώμεθα καὶ ἡμεῖς τῇ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δυνάμει, ἐπιτυχεῖν ἵνα καταξιωθῶμεν καὶ τῶν αὐτοῦ ἀγαθῶν· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, σὺν τῷ ἀνάρχω Πατρί, καὶ ζωοποιό Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.
ORATIO DE S. SYNAXI. tis, judicare autem peccata quasi obsignat, audite. Adhuc enim, Christo Domino teste, in carne vivunt, qui hoc suis oculis aspexerunt. Monachus quidam, cum vitam summa negligentia et desidia exegisset, in lethalem morbum incidit; cumque ad extremum usque spiritum processisset, mortem nequaquam exhorruit; sed summa cum gratiarum actione et alacritate ex corpore excedebat. Quidam igitur ex assistentium patrum numero interrogavit illum : Frater, aiebat, crede nos, prout videbamus, existimasse te vitam tuam ingenti negligentia et socordia traduxisse; unde ergo tibi tantum securitatis hac hora accesserit, ignoramus. Ad quæ frater ille : Vere, reverendi patres, vere negligentissime vitam meam traduxi, et nunc hac ipsa hora attulerunt ad me angeli Dei chirographum peccatorum meorum, cumque legissent peccata ab eo tempore quo mundo valedixi, dixerunt ad me: Agnoscis hæc ? Respondi : utique agnosco. Attamen ex quo rebus mortalibus nuntium remisi, monachusque factus sum, neque quemquam hominum judicavi, neque injurias alta mente reposui, cupioque ut et in me servetur præceptum Christi, qui dixit : Notite judicare, et non judicabimini s. Et : Dimittite, et dimittetur vobis 13. Et ut hæc ad angelos dixi, e vestigio discerptum est peccatorum meorum chirographum. Et ecce omni cura solutus, quin et plenus gaudiis abscedo ad Christum. Ęt ut hæc frater ille patribus exposuit, spiritum Domino in pace tradidit, praesentibus exemplo ad omnem utilitatem et ædificationem relicto. Cujus utilitatis et ædificationis, et partis ab omni judicio et injuriarum recordatione immunes perstandi utinam et nos participes fiamus, gratia et benignitate sanctissimi et misericordis Dei nostri; quia ei convenit omnis gloria, honor, et adoratio cum unigenito Filio suo, sanctoque et vivifico Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum! Amen. * Luc. vi, 37. ss ibid. Edita Combef. sequentia sic habent :
Continue reading PG 89: Libri XII Anagogicarum Contemplationum in Hexaemeron →≣ entire volume
« first‹ prevPage 2 of 2
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View