S. ANASTASII SINAIT.E nur quo modo Deum placaturi simus. Habet enim A vere pœnitentium nihil fictam humilitatem, con- fessionem, lacrymas, luctum, conversionem, ge- mitum, conscientie turbationem, infirmitatem, con- ceptam ab innumerabilibus peccatis contritionem, salutem ex Dei misericordia partam, nocturnam cum Deo assiduitatem, frequens in lecto ac strato interdiu gestorum perceptum sensum, ac per eum veri Spiritus sancti lacrymarum obtentu visita - tionem. Nec modo hæc veræ pœnitentiæ certa argumenta, sed etiam inde provenientem remissio- nem, ac perfectam veniam, insuperque increpation nem (4), vimque orationis apud Deum, ac dæmoni - *bus illatam per cam confusionem; hominis denique in peccatis inveterati salutem ac reformationem. S.c porro psalmi inscriptio continet : Psalmus Β Davidis, de Octava, Octavam solet vocare Scriptura vitam illam quae post septimam hujus sæculi sub- sequetur: quam et octavo die facta circumcisio presignificavit. Jam de Octava etiam ipse sapien- tissimus Salomon nos admonet, dicens: • Da par- tem septem, nec non octo '; » quasi dicat : Sollicitus turæ vitæ ac manentis, id est æternæ. Sed jam vi- deamus ipsius psalmi exordium. • Domine, ne in furore tuo arguas ne. » Mentis sese oculis propheta, tanquam nudum ac resupinum ante terribile illud futurum tribunal constituens, ae ipsos Dominicos complexus pedes: velut aliquis fiduciam non habens, sed præ verecundia vultum demittens, nee audens aspicere, omnique excusa- Ο Lione, qua sua peccata defendat, carens : nihil jam : judice postulat; sed hoc tantum profert : • Ου mine, ne in furore tuo arguas me. Scio, Domine, hi non grave a horrendum manere me, cum in conspectu angelorum et archangelorum, ommis- que creaturæ posito tribunali, inque terribili ac elevato solio tuo ad judicium præsidens, commissa a nobis peccata omnia manifestabis ac reteges. Nec madeo, Domine, aut pro mea apud te gratia pre- sumo, integram plurimorum meorum peccatorum (4) Insuperque increpationem. esto de futura el permanentis æternæ vitæ. Quære, solet. Viden 1. for Phanda et ali. CamBLƐIS, τρόπῳ τὸν Θεὸν ἐξιλεωσώμεθα. Ἔχει γὰρ τὴν τῶν μετανοούντων ἀληθῶς ἀψευδή ταπείνωσιν, τὴν ἐξ- ομολόγησιν, τα δάκρυα, τὰ πένθος, τὴν ἐπιστροφὴν, τὸν στεναγμὸν, τὴν τοῦ συνειδότος ταραχήν, την ἀσθένειαν, τὴν ἐξ ἀμυθήτων πταισμάτων συντριβὴν, τὴν ἐξ ἐλέους Θεοῦ σωτηρίαν, τὴν ἐν νυκτὶ πρὸς Θεὸν προσεδρείαν, τὴν ἐν τῇ κλίνῃ καὶ στρωματ γινομένην πολλάκις (τῶν καθ' ἡμέραν πραττομένων) συναίσθησιν, καὶ τὴν δι' αὐτῆς τοῦ ἀληθοῦς Πνεύ ματος τοῦ ἁγίου διὰ δακρύων ἐπίσκεψιν. Καὶ οὐ ταῦτα μόνον τῆς ἀληθοῦς μετανοίας τεκμήρια, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκ τούτων προσγινομένην ἄφεσιν, καὶ τὴν τελείαν συγχώρησιν, καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς ἐπισ τίμησιν, καὶ τὴν τῆς εὐχῆς παρὰ Θεοῦ ἰσχύν, και σι;. Ἐν γὰρ τούτῳ τῷ ψαλμῷ διδασκόμεθα ποίῳ τὴν ἐκ ταύτης γινομένην τοῖς δαίμοσιν αἰσχύνην, καὶ τὴν τοῦ παλαιωθέντος ἀνθρώπου ἐν ἁμαρτίαις σωτηρίαν καὶ ἀνάπλασιν. Περιέχει δὲ ἡ ὀγδόη τοῦ ψαλμοῦ ἐπιγραφή, ούτω, Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ, περὶ τῆς ἐγδόης. Ογον ὀφείλει ἡ Γραφὴ ὀνομάζειν τὴν κατὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ παρόντος αἰῶνος ζωὴν καὶ διαγωγήν εν προ εμήνυσεν ἡ ἐκταήμερος περιτομή. Περὶ τῆς Ὀγλης καὶ ὁ σοφὸς Σολομῶν ἡμᾶς νουθετεί λέγων • Δός μερίδα τοῖς ἑπτά, καί γε τοῖς ὀκτώ, ο Ωσανεί λέγων· ἀγαθῆς τῆς μελλούσης καὶ μενούσης ζωής αιω- νίου. 'Αλλ' ίδωμεν αὐτοῦ τοῦ ψαλμοῦ τὸ προοίμιον. • Κύριο, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, ο Ομματι νεροῖς ὁ προφήτης ὡσανεὶ καὶ τετραχιλισμένος πρὸς τὸ φοβερὸν ἐκεῖσε παρεστώς δικαστήριον, καὶ αὐτῶν τῶν τοῦ Κυρίου ποιῶν ἐφαπτόμενο, ὡς οἱα τις ἀπαρρησίαστος καὶ κατηγὴς καὶ ἀπρόσωπος υπάρχων, και μηδεμίαν ἀπολογίαν ὑπὲρ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων εὐπορῶν· οὐδὲν λοιπόν, μετὰ τὸν δικαστὴν ἐξαιτεῖ, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο λέγων, « Κύριε, μή τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, ο Οιδα, Δέσποτα, ὅτι πᾶν δεινὸν καὶ φρικτόν ἀναμένει με, ὅτε συστήσας 24 μέλλεις δικαστήριον ἐνώπιον ἀγγέλων καὶ ἀρχα γέλων * προκαθήμενος, καὶ πάντων τῶν πεπρα γμένων ἡμῖν ἁμαρτημάτων φανέρωσιν, καὶ ἀποκάλυ μιν ποιούμενος. Καὶ οὐ τολμῶν, οὐδὲ εὐπροσωπο τελείαν τὴν συγχώρησιν τῶν πολλῶν μου αμαρτιών παρὰ τοῦ αἰτήσασθαι, Δέσποτα, ὅτι μείζων ἡ ἀμερο Καὶ πάσης κτήσεως, ἐπὶ τοῦ φοῖς οὐ καὶ ἐπηρμένου θρόνου εἰς κρίσιν ΝΟΤΑ. Καὶ τὴν πρὸς αὐ- τοὺς ἐπιτίμησιν. ᾿ς Μεριέχει δὲ ἡ ὀγδόη τοῦ ψαλμοῦ ἐπιγραφὴ οὕτω, Ψαλμὸς τῷ Δαξὶδ, περὶ τῆς ἐγδόης. Ὀγδέην ὀφείλει ἡ Γραφὴ ἐνομάζειν τὴν κατὰ τὴν ἑύδόμτν τοῦ παρόντος αἰῶνος ζιοὴν χαὶ διαγωγήν "ἣν πρὸς ἐμήνυσεν ἢ ὀπταήμερος περιτομή. Περὶ τῆς Ὄγδόης καὶ ὁ σοφὸς Σολομὼν ἡμᾶς νουϑετεῖ λέγων “« Δὸς μερίδα, τοῖς ἐπτὰ, καί γε τοῖς ὀκτώ.» ὭὩσανεὶ λέγων " φρόντισον ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τῆς ἐδδόμης χιλιοντάδος ἀγαθῆς τῆς μελλούσης καὶ μενούσης ζωῆς αἰω- νέου. ᾽Αλλ᾽ ἴδωμεν αὐτοῦ τοῦ ψαλμοῦ τὸ προοίμιον. « Κύρις, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με. » "Ὅμμασι γοεροῖ; ὁ προφήτης ὡσανεὶ χαὶ τετραχιλησμένος πρὸς τὸ φοδερὸν ἐχεῖτε παρεστὼς δικαστήριον, καὶ αὐτῶν τῶν τοῦ Κυρίου ποξῶν ἐφαπτόμενος ὡς οἷά τις ἀπαῤῥησίαστος καὶ χατηφὴς χαὶ ἀπρόσωπος ὑπάρχων, καὶ μηδεμίαν ἀπολογίαν ὑπὲρ τῶν ἰδίων πλημμελημάτων εὐπορῶν " οὐδὲν λοιπὸν, μετὰ τὸν δικαστὴν ἐξαιτεῖ, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο λέγων, « Κύριε, μὴ πῷ θυμῷ σον ἐλέγξῃς με. » Οἴδα. Δέσποτα, ὅτι πᾶν δεινὸν καὶ φρικτὸν ἀναμένει (ις, ὅτε συστήσασθαι μέλλεις δικαστήριον ἐνώπιον ἀγγέλων καὶ ἀρχαγ- Ὑλων Ἐ προχαϑέμενος, καὶ πάντων τῶν πεπρα- γρένων ἡμῖν ἁμαρτημάτων φανέρωσιν, καὶ ἀποχάλυ- ᾧιν ποιούμενος, Καὶ οὔ τολμῶ, οὐδὲ εὐπροσωτεῖ; πελείαν τὴν συγχώρησιν τῶν πολλῶν μου ἁμαρτιῶν παρὰ σοῦ αἰτήσασθαι, Δέσποτα, ὅτι μείζων ἢ ἁμαρ-

τία μου τοῦ ἀφεθῆναι με· ὅτι ενώπιον παντὸς ἀνθρώπου εἰς σὲ ἐπλημμέλησα· ὅτι ὑπὲρ μέτρον τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον παρώξυνα· ὅτι ὑπὲρ τὸν ἄσωτον ἐγὼ ὁ ἄσωτος ἐβίωσα· ὅτι ὑπὲρ τὸν τὰ μύρια τά λαντά σοι χρεωστοῦντα χρεωφειλέτη; σοι γέγονα. Υπὲρ τὸν Τελώνην ὁ ἐχθρὸς κακῶς με ἐτελώνησεν. Ὑπὲρ τὸν λῃστὴν ὁ φονοκτόνος ἐμὲ κακῶς ἐθανά τωσεν. Ὑπὲρ τὴν πόρνην ἐγὼ ὁ φιλότορνος, ἐκ Θεοῦ ἐπόρνευσα. Υπέρ τὴν Νινευή ἀμετανόητα ἐπλημμέλησα. Ὑπὲρ τὸν Μανασσῆ ο αἱ ἀνομίαι μου ὑπερῆσαν τὴν κεφαλήν μου.» Ὑπὲρ τὴν Χαναναίαν, ὡσεὶ φορτίον βαρύ ἐβαρύνθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ τα και χωρήσας κατεκάμφθην ἕως τέλους.» Τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον παρώργισα· τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον ἐλύπητα· τῶν ἐντολῶν σου παρήκουσα. Τὸν πλοῦτόν σου κακῶς διεσκόρπισα, τὸν θησαυρόν σου κακῶς ἐδαπάνησα· τὸν ἀρραβῶνα, ὅν μοι δέδωκας, εἰς ἀνομίας ἀνήλωσα· τὸν ναόν σου τοῦ σώματός μου ἐσπίλωσα· τὴν κατ' εἰκόνα σου ψυχήν μου μολύνας ἐγγείωσα· τὸν χρόνον ὂν μοι δέδωκας, μετὰ τῶν ἐχθρῶν σου ἐβίωσα· τὴν φωνὴν τῆς ἐντολῆς σου οὐκ ἐφύλαξαν τον χιτῶνα ὂν με ἐνέδυσας, ῥυπώσας ἐσπί λύνε τὴν λαμπάδα, ἣν μοι ἐσκεύασας, νυστάξας, ἀπελύεσα· τὸ πρόσωπόν μου ὃ ἐφαίδρυνας, ἁμαρτή σας κατήσχυνα· τοὺς ὀφθαλμούς μου οὓς ἐφώτισας, κακώς πάλιν ἐτύφλωσα, τὰ χείλη μου ἅπερ ἡγία σας, πάλιν ἐξεύπωσα. Καὶ οἶδα ὅτι πάντως τὰ πε πραγμένα μοι ἐλέγξεις, καὶ παρὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν οὗ δαρεύξομαι, ἀλλὰ πάντως ἐλεγχθήσομαι· καὶ εἰ ὅλως ελέγχομαι, Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης ο κἀγὼ κερδήσω παρὰ σοῦ τοῦτο τοῦ μόνου χνη, ΝΟΤΑ. πλείω, Ενώπιον παντὸς ἀνθρώπου. ενώπιον, πλείω, αι και Ετελώνησεν Αἴγυπτον. — Οΰς κακῶς ἐτε λώνησας, διασκόρπισον, που, του Οἶδα ἐμαυτὸν ὑπὲρ τὸν λῃστὴν ληστρικώς ζήσαντα. μολύνας ἐχροίωσα, χροιά, μοι ἐχρείωσα, Η χρεία, Τον χιτώνα, ὅν με ἐνέδυσας ῥυπώτας ἐσπίλωσα, έχροίησα. την κατ' εἰκόνα του αξίαν καθύβριτα, ἠχρείωση αχρειόω. κατηχθείωτα· κατα ήσχυνας, quam ut mihi condonari debeat: quippe coram om nibus in te deliqui: supra modum omnem nomen sanctum tuum irritavi: supra prodigum prodigus ego prodige ac luxuriose vixi'. Supra eum qui decem talentorum millia debebat, debitor tibi fa ctus sum. Supra Publicanum me male hostis vectigalem fecit*. Supra latronem, me ille homi cida male vulneravit ac cecidit 5. Supra mere tricem, fornicarius ego, deficiens a Deo fornicatus sum *. Supra Ninivem impœnitenti animo peccavi 7. Super Manassem iniquitates meæ supergressæ sunt caput meum • et super Chauanæarn ", ‹ sicut onus grave gravatæ sunt: ac miser factus, curvatus sum usque in finem.» Nomen sanctumtunne veniam abs te petere: nam major est mea iniquitas, Birritavi; Spiritum sanctum tuum contristavi; manda tis tuis non obtemperavi; divitias tuas male dissipari; thesaurum tuum male expendi; pignus quod mihi dedisti, in peccata consumpsi; templum tuum, quod est corpus meum,contaminavi; animam neam,quam ad imaginemtuam creaveras, commaculans infeci(9) tempus a te mihi concessam,cum hostibus tuis tradu xy; tui vocem præcepti non observavi, tunicam quam me indueras, sordibus conspurcavi, lampadem abs te mihi præparatam, dormitans exstinxi; vultum illum meum,quem tu ornaveras, ego peccatis foedavi; o los meos, quos illustraras, male iterum excrcavi; labia mea, quæ sanctificaveras, ego rursum infeci sordibus. Scio autem fore ut a me commissa omnino «carguas; mec ab hoc ullum mihi effugium est, sed แส plane fiet ut arguar. Ac siquidem ita prorsus futu /s Luc. xv, 12 seqq. • Matth. 24. * Luc. xvi, 10 scqq. * Luc. x, 30 seqq. * Luc. vi, 37. ? June 11, 4. TV Reg. xx1, 16; Psal. xxxvu, 5. • Matth. xv, 52. Codes Regius habet quod probat Cou befisius, ut non publicum peceatum, sed peccato rum maximus cumulus designetur. Sed nihil mu tandum. Perinde est Davidi si publice peccasse con fiteatur, ac si dicat se magis cæteris hominibus peccasse. Publia sunt regum peccata, nec ea pu filice confiteri Davidem puduit, ut patet ex psal Corum omnibus in te deliqui. Velit auctor Davidis peccatum aggravare ex facti notorietate, ut vocant: tametsi enim puta bat ipse tem in occulto esse, hand tamen erat, juxta prophetæ Nathan ad eum increpationem: Quoniam blasphemare fecisti inimicos Domini: dato utique tanto scandalo: quanquam nihil cogit ut dicta hic omnia ex persona humilis pœnitentis, in Davidem referenda sint. Regius cules loco habet publicum peccatum desiguetur, sed peccatorum maximus cumulus, seu etiam gravitas, quam subinde variis exemplis exaggerat, quæ mihi littera magis placet. COMBEFIS. (*) Supra Publicanum. Non videtur istud men brum satis omnino præcedentibus cohærere, quibus percator penitens suam exaggerat culpam: forte Videatur illa vox libros aliter hie usurpata, juam vel usurpet Gregorius, vel Plutarch, ci scribunt, tributis diripuit ac telonii lucris: seul publicanum fecit, ac indianten cjusmodi lucris iniquis. Sequenti membro, item editis significatur passus peccator a dæmone sen latrone, velut is quem Lucas ab eis spoliatum ac semivivum relictum narrat: melius is. cod. peccator ipse latro, ac prior latrone describitur Virisse latronum more plusquam latronem. În ms. ubi est particula rationalis, possit accipi illa a dæ mone ui publicano exactio, ut ratio grandis illius debiti plusquam decem millium dalentoram, tan quam mihil Domino possit reddere, qui sic est dia bolo vectigalis. Verum hæc forte scrupulosius. 9) Commaculans infeci. Lego tanquam: color; tanquam debitum. Quid enim iniectoni cum debito et obligatione, quod reddit interpres? animam meam, quam ad imaginem tuam creaveras, commaculans obligavi. luscitus plane metaphoris Anastasius, ut sic vel voluisset. Idem plane videtur hic voluisse iis verbis, atque paulo post similibus istis sordibus asper gens commmaculavi, Gregor. dixi New all vult Regii codicis editio digitatem imaginus violar. Nempe et inficiendo. Vel etiam scriptum sit Que vos hic aptissima est. Commaculans perdidi, abolet, inutilem reddili, deturpari: sic Regia editione, de vultus decore ac munditum, que est regeneratione, ui edit. deturpr, caterudinari, aboliti, ComBEFIS

S. ANASTASHI SINAITE rum est : • Domine, ne in furore tuo arguas me : » hocque ego a te lucri reportem, qui solus clemens ac benignus es. Scis ipse accurate meas omnes quantumvis occultas offensiones, sed ne arguas me, ac probrum meum. ‹ Domine, ne in furore tuo arguas me. › Nam si perituri regis furorem nemo sustinere potest, quanto magis Dei furorem sustinere non poterit universitas creaturarum? • Neque in ira 103 corripias me. Dignus quidem ego omni casti- gatione et poena; sed cum castigaveris, ne in ira tua castigaveris me. > Memini latronem a te veniam petiisse ac obtinuisse ". Memini peccatri· cem ex animo accessisse, ac pœnituisse, nec venia frustratam esse 10. Memini Publicanum Ingemuisse et justificatum esse ''. Verum sum ego illis miserior. Nam neque illis sum similis. Non enim habeo pro- pensas lacrymas; non veram confessionem, non ex imo corde gemitum, non mundam animam, uom sincerum jejunium, non fraternum amorem, non paupertatem spiritus, non assiduam orationem, non commiserationem, ut dignus ipse commiseratione habear (10) : non compunctionem, ut mibi conde- netur, non puritatem cogitationum, non propositum Deo placens. Qua igitur fronte, qua licentia veniam postulabo? Frequenter, Domine, acturum me peni- tentiam spopondi, sed fidem tibi datam fefelli. Tibi in Ecclesia frequenter procido, ac statim egressus in peccata incido. Frequenter te mei misertum est, el ego sprevi te. Frequenter me sustinuisti, sed nihil me emendavi. Sæpe me erexisti, sed ego rursus concidi. Quot me modis adjuvisti, et ego tibi iugra- tus fui ? Quoties in me humanitatem habuisti, tibique ego nequaquamn servivi ? Quam multis me tu hono- rasti, et ego te inhonoravi? Quoties peccantem nie tanquam pater adhortatus es? tanquam bonus tole- rasti; tanquam filium exosculatus es? tanquam charissimum pignus me es allocutus; tanquam pater corripuisti; tanquam infantem vocasti; ulnas expandisti ; lapsum me tenuisti, atque dixisti : Ne metue, erigere, rursum consiste, rursum veni, rursum ne metue : non persequor te, non aversor, non exprobro, non abominor meum figmentum, non abdico meum opus, non obduro viscera mnea ad meum filium. Non enim odisse possum hominem, quem meis ipse manibus eflinxi; cujus causa me- met humiliavi; pro quo sanguinem méum fudi. Quomodo non suscipiam ad me conversum, ac mihi c Codex Reg. addit : (10) Ut dignus ipse commiseratione habear. "Iva Quotius mihi consensisti Α φιλανθρώπου. Οίδας αὐτὸς ἀκριβῶς ἅπαντα τὰ κρύσ φια πταίσματα, ἀλλὰ μὴ ἐλέγξῃς με, μή δημοσιεύ σῃς με, μὴ φανερώσῃς αὐτὰ πᾶσιν, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, εἰς ἐμὴν αἰσχύνην καὶ ἐμὸν ὄνειδος. « Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, ο Εἰ γὰρ φθαρτοῦ βασιλέως θυμόν οὐδεὶς δύναται ὑποφέρειν, πόσῳ γε μᾶλλον Θεοῦ θυμὸν οὐχ ὑποστήσεται πάσα κτίσις; « Μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. » Αίτιος γὰρ ἐγώ εἰμι πάσης παιδεύσεως καὶ κολάσεως· ἀλλὰ παιδεύων ι μὴ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. » Οίδα λῃστὴν αιτησάμενον καὶ κομισάμενον συγχώρησιν Β παρὰ σοῦ. Εἶδα πόρνην ολοψύχως προσελθοῦσαν καὶ μετανοήσασαν ε· οἶδα Τελώνην στενάξαντα καὶ δικαι ωθέντα. Ἐγὼ δὲ τούτων ταλάντερος. Οὐ γάρ εἰμι ὡς αὐτοί. Οὐ γὰρ ἔχω δάκρυον ἐκτενές, οὐκ ἔχω έξω μολόγησιν ἀληθινὴν, ο οὐκ ἔχω ἐκ βάθους καρδίες στεναγμέν, οὐκ ἔχω καθαρὰν τὴν ψυχήν, οὐκ ἔχω να τείαν εἰλικρινή, οὐκ ἔχω ἀγάπην πρὸς ἀδελφών, κ.τ ἔχω πτωχείαν πνευματικήν, οὐκ ἔγω προσευχὴν ἔετ νεχή, οὐκ ἔχω συμπάθειαν, ἵνα συμπαθηθῶ, οὐκ ἔγω κατάνυξιν, ἵνα συγχωρηθῶ, οὐκ ἔχω καθαρότητα - γισμῶν, οὐκ ἔχω προαίρεσιν θεοπρεπή. Ποιῳ λειπόν προσώπῳ, ποίᾳ παρρησίᾳ αἰτήσω συγχώρησιν ; Παλα λάκις σοι, Δέσποτα, μετανοεῖν συνεταξάμην, καὶ Δεν στης πρὸς σὲ τῆς συνταγῆς ἐγενόμην. Πολλάκις σοι ἐν Εκκλησίᾳ προσπίπτω, καὶ εὐθέως ἐξερχόμενος ἐν ἀνομίαις ἐμπίπτω. Πολλάκις μὲ ἡλέησας, κἀγώ σε ἠθέτησα. Πολλάκις με εβάστασας, κἀγὼ οὐκ ἐπι έστρεψα. Πολλάκις με ἀνέστησας, κἀγὼ πάλιν κατ έπεσον. Πόσα με συνεκρότησας, καγώ σε γνω μόνηκα; Ποτάκις μου εἰσήκουσας, καγώ σου παρήκουσα; Ποσάκις μοι συνεπάθησας, καὶ οὐδα μῶς σοι ἐδούλευσα ; Πόσα δέ με ἐτίμησας, ἐγὼ δὲ σε Ατίμασα ; Ποσάκις ἁμαρτήσαντός μου, ὡς πατήρ παρεκάλεσας; ὡς ἀγαθὸς ἐβάστασας, ὡς υἱὸν κατ εφίλησας, ώς τέκνω μοι ἐλάλησας, ὡς πατὴρ ένας θέτησας, ὡς νήπιον ἐκάλεσας, τὰς ἀγκάλας πρ ἡπλωσας, καὶ πεσόντα με εκράτησας, καὶ εἶπᾶς μοι, Μὴ φοβοῦ, ἐγείρου· πάλιν στῆθι, πάλιν δεύρο, πάλιν μὴ φοβοῦ, οὐ διώκω σε, οὐκ ἀποστρέφω σε, οὐκ ὀνειδίζω σε, οὐ βδελύσσομαι τὸ ἐμὸν πλάσμα. οὐκ ἀποῤῥίπτομαι τὸ ἐμὸν ποίημα, οὐ σκληρύνῃ τὰ σπλάγχνα μου πρὸς τὸ ἐμὸν τέκνον. Οὐ γὰρ δύνα- μαι μισῆσαι ἐν ταῖς χερσὶ ταῖς ἐμαῖς διέπλατα & θρωπον, ὑπὲρ οὗ ἐμαυτὸν ἐταπείνωσα· ὑπὲρ οὗ το ἐμὸν ἐξέχεα αἷμα. Πῶς οὐ προσδέξομαι πρὸς ἐμὲ ἐπιστρέφοντα καὶ προσπίπτοντα; Ἐγὼ δὲ τὴν ένα συμπαθήσω • συμπαθησω, ποσάκις μοι συνεπάθησας. ne me traducas: ne eas palam omnibus proferas, angelis pariter ac hominibus, ad confusionem meam * Luc. xxii, 43. 10 Luc. vil, 47. 3 Luc. xvm, 44. Καὶ τῆς συγχωρήσεως μὴ ἀποτυχοῦσαν. 4 Τούτων ἐγὼ ἀθλιώτερος. ΝΟΤΑ. συμπαθηθώ. Εκρonit editio Regia, ἵνα συμπαθείας quam expositionem ut vidisset interpres, ἀξιωθώ : non reddidisset, ut doleam alienis incommodis : tan- glam esset, tametsi vox edita αλpressa satis est. Paulo inferius c.m- dem vocem incongrue reddit interpres, ubi est potius, impensiori quadam benignitate ignoristi : quomodo altera, ac Regii cod. editio, ποσάκις μας συνέγνως. COMB: Pis.

ὁκοὴν βαρύνας οὐ προσέσχον, οὐδὲ ἐπεστράφην. Διὸς ἡ Δέσποτα, ὡς ἔμφυτον καὶ ἀχάριστον (1) ἔχων τῇς φιλανθρωπίας τὴν ἄδυσσον, καὶ τῆς μαχροθυμίας πὸ πέλαγος, «Μὴ τῷ θυμῷ σοῦ ἐλέγξῃς μεν »αὸς τῇ ὀργῇ σου παιδεύσγς με, ν ἄλλ᾽ ἕτι καὶ ἔτι μακροῆύ- Βησον ἐπ᾽ ἐμοί, Μὴ σπεύσῃς τοῦ ἐνχόψαι με ὡς τὴν συχῆν τὴν ἄκαρπον" ἀλλ᾽ ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, Δέσποτα, μετὰ πάντων καὶ τὸ ἔτος τοῦτο ξασόν με πρὸς τὴν μετάνοιαν, καὶ μὴ ἀκηδιάσῃς βαστάζων τὴν ἀδικίαν μου καὶ τὴν ῥᾳθυμίαν μου, Δ ἀρτεάς σῃς με ἀνέτοιμον ὑπάρχοντα, μὴ λάθῃς με τὴν λαμπάδα μὴ ἄψαντα, μὴ λάδῃς με μὴ ἔχοντα ἔνδυμα χάρου, μὴ παραστήσῃς γυμνὴν τὴν ψυχὴν μὸν τῷ βήματί σου στηλίτευμα, μὴ λάδῃς με τέως μηδὲν προενέγχαι σοι ἔχοντα " ἀλλὰ μακροθύμησον, ἀλλὰ ἀνάμεινον, ἀλλὰ φιλανθρωτεεύθητι, ἀλλὰ συμπάθηἢ θοὸν χὰμοὶ τῷ πτωχῷ, τῷ γυμνῷ, τῷ ῥᾳθύμῳ, τῷ ἀμελεῖ, πῷ ἐλοεινῷ, τῷ ἀπόρῳ, τῷ πόρνῳ, τῷ ῥυ- κπαρῷ, τῷ ἀσώτῳ, τῷ ἀγνώμονι, τῷ ἀσπλάγχνῳ, τῷ πεπωρωμένῳ, τῷ βεθυθεσμένῳ, τῷ χατακεκρεμένῳ χαὶ ἀπροσώπῳ καὶ ἀπαῤῥησιάστῳ, καὶ ἀγαπολος- ἀέτῳ, τῷ ἀναξίῳ πάσης φιλανθρωπίας " τῷ ἀναξίῳ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς " τῷ ἀξίῳ πάσης τιμωρίας, χαὶ γεέννης, χαὶ χολάσεως. "Ἀλλὰ, ε Κύρις, μὴ τῷ θυμῷ τοῦ ἐλέγξῃς μὲν μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, Ἐλέησόν με, Κύ- ρις, ὅτι ἀσθενῆς εἶμι. » ᾿Ασθενῆς εἶμι τῇ σαρχὶν, ἀσθενῆς εἰμι τῇ ψυχῇ. ᾿Ασθενεῦ μὸν ἢ γνώμη, ἀσθενεῖ μον ὁ λογισμός, « Ἐξέλιπέ μου ἢ ἰσχὺς, » ἐξέλιπεν ὁ χρόνος, « Ἐξέλιπον ἐν ματαιότητι αἱ, μόραν μον" ν χαὶ θεωρῶ τὸ τέλος ἐγγίζον. ᾿Αλλ' ἐχτεινόν μοι τὴν χεῖρα, τῷ ἐν βυθῷ τῶν ἡδονῶν γει- μαζομένῳ. λνοιξον κἀμοὶ, Δέσποτα, τῷ ἀναξίως χρούουτι" καὶ μὴ ἀπονλείσῃς κατ᾽ ἐμοῦ τὴν θύρον ποῦ ἑλέους σου. Ἐὰν γὰρ σὺ χλείσῃς, τίς ἄρα ἀνοί- ἕξει; Ἐὰν σὺ φθάσῃς, τίς ἄρα ἀνοίξει; Ἐὰν μὴ σὺ φθάσῃς, τίς ἵνα φθάσῃ ; Ἐὰν μὴ σὺ σπεύσῃς, τίς λοιπὸν βοηθήσει ἡμῖν; Οὐδεὶς, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ φύσει Θεὸς, δὸς ἡρῖν καιρὸν ζωῆς, καὶ καιρὴν ἐπιστροφῆς. Νίχῃσον τὴν πώρωσιν, καὶ ποίησον τὴν διόρθωσιν. Σὺ δός μο: ἔτι μικρὸν χρόνον, καὶ ποίησόν μοι: σω- τηρίας τρόπον. ᾿ὰν γὰρ σὺ μὴ ποιέσῃς τρόπον, ὅσα ἂν ἐγὼ ποιήσω σαθρά εἰσι καὶ ἀθέύαια. "Ὅσα ἂν δοκιμάσω, ἀδύναμά εἰσι καὶ εὐχατάλυτα. “Ὅσα ἂν ἐπιχειρέσω, ἀνωφελῆ εἰσι καὶ ἀπλήρωτα, Λοιπὸν μὴ ἀναδάλλῃ, Δέσποτα, δλλὰ φθάσον δ᾽ τὸ πλάσμα jroeidentem? Ego nihilominus aurem aggravaes, von adhibaiauimum, nee sum eonversus. lilcircu, Domine, tanquam qui cognatam ae inseparabi- lom (12) habeas clementia ahyssum, ac longanimi- tiis pelagus: « Ne in furore tuo arguas wie, ne- que du ira tua corripias me; » sed adhue adhuc- que toleranti in me esto. animo. Ne cito exscindas me: ut ficum illam infrugiferam !*, sed tanquam bonus ac clemens, Domine, lioc quoque anno cum emteris relinque. me, ut poenitentiam agam : nec te UGedeat ferre meum in ageadis tzedium ac segnitiem. Ne me rapias imparatum; ue me accipias, non ae censa lampade; ne aecipias me, deslitulum veste nuptiali; ne. nudam animam meam tuo tribunali teadueendam sliteris; ne. me aeceneris hactenus, qum mihi labeo quod efferam z sed parientiam habe; sed exspecta; sed benigne mecum age : mi- sereat te mei pauperis, nudi, socor/is, incurii, miserabilis, inopis, adulteri, sordidi, prodigi, in- grati, inhumani, obdurati, demersi, damuati, qni nec vultum ostenilere, nee liberius loqui, nec exeu- sare habeam : indigni ecelo et terza , digaique oini poma, et tormento, et supplieio. At, « Domine, ne in furore tno arguas me, neque in ira tua corripias me, Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sunt, » Inlirnus sum carne ; in- firmus anima. Est mihi infirmus auium z est mihi infirma ratio. « Defecit virtus mea 9, » defecit . tempus : « Defeecrunt in. vanitate dies mei "sa et " video appropiaquantem finem. Vernm. ti mibi por- rige manum in profundo voluptatum tempestate juctato. Mihi quoque. aperi, Domine, licet indigne pulsanti; nee januam tw mísericordia mihi prze- cluseris, Natu si tu clauseris, quis tandem aperiet ? Nisi tu feceris, quis aperiet? Nisi tu. festinzveris, quis preterea nobis soccurrel? Nemo plane alius. Tu autein qui. est Deus natura, dà. nobis vitz tem- yus, ae tempus conversionis. Vince cordis duritiem, ac me emenda, Tu mibi adhuc paululum temporis conceile, et operare mihi salutis modum. Nisi enim eum tu feceris, quecunque ego fecero, imbecilla suub ac inlirma, Quoeunque ego probavero, sine viribus emunt, facileque. cvanescent. Quicunque D fuero aggressus, inutilia eruul ae imperfeela. Ke wltra distuleris, Domine, sed eito salva figmenium (11) Legi vull Combefisius ἀχώριστον insepara- hilem. Ego vero vel delere penilis vocem àjÓp:- στον, quae deest in codice Regio , vel legereu prout legit Canisius, ἀχάριστον. Quid euim sihi vult iu Deo inseparabilis misericordia? Sed. illius in homi- wes amoreur miris medis elevat, quod mere gra- uibus sit, nec ulla a parte horinum gratia possit €ompeusari. Bass, (12) ἄς iuseparabilem. Maud opus perspicavinri intellectu, ub quis videat legendum. ἀχώρσετον 1? Luc, xim, 6.23 Psal.xxxvi Εν '* Psal, 1xxvu, 33. quod sit esplieatio prsecedeutis Yoris, ἔμφυτον" quam solam retinuit Regii codicis editi. Que euim €ognata sunt ac. Cougenila, eadem sunt eL insepa- rahilia. Interpres wale retinens vocem ἀχάριστον, inaudiló sensu explieat, ita reddeus : Cunt. innata. fibi sit, que nalla. gratiiudine compensari potest, bexigaitatis abyssus. Cerie ul is multa reddat ex Lexien, haud istnd putem ex e0 reddere : uL nec pha, redditis e. Levico temere hic passim absur- dius reddita. (μπορεῖς,

σου. Σὺ γὰρ εἶπας, Δέσποτα, ὅτι Οὐ δύνασθε ο χωρὶς ἐμοῦ ποιῆσαι οὐδέν.» Πρόλαβε τῇ ἐπισ στροφή τῆς ψυχῆς μου τὸν χρόνον της ζωής μου. Τυραννοῦμαι γὰρ ὑπὸ τοῦ ἀντιδίκου μου, τυραν νοῦμαι ὑπὸ τοῦ λογισμοῦ, τυραννοῦμαι ὑπὸ τῆς φύσεως, τυραννοῦμαι ὑπὸ τῆς κακῆς προαιρέσεως ἐπιπλείω δὲ τυραννοῦμαι ὑπὸ τῆς κακής συνηθείας. Διὸ «Ελέησόν με, Κύριε, ὅτι ἀσθενῆς εἰμ:. ο Ἐξ ενεύρωσε γάρ με ὁ ἐχθρὸς, ἀσθενῆ με καὶ συντετριμ μένον ἐποίησεν. Ὁ δὲ ἀσθενὴς καὶ συντετριμμένος οὐ δύναται ἐλεῆσαι ἑαυτόν. Λοιπόν, ο Ἐλέησόν με, Κύριε, ὅτι ἀσθενής εἰμι.» Ὁ ἀσθενῶν οὐ δύναται ἐργάσασθαι, «Ἐλέησόν με, Κύριε, ὅτι ἀσθενῆς εἰμι βασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου.» Ετ2 ράχθη καὶ συνετρίβη μου τὰ ὀστᾶ τῆς ψυχῆς. Η δὲ συντετριμμένος τὰ ὀστᾶ, οὐ δύναται ἀναστὰς ἐπι ζητῆσαι ιατρόν· οὐ δύναται δραμεῖν καὶ ῥυθῆναι τὸν ἐχθρόν ο. Λοιπὸν σὺ ζήτησόν με, Δέσποτα, ὁ ἐλθὼν ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός, ο Σὺ πάλιν πρὸς ἐμὲ τὸν περιπεσόντα λῃσταῖς κατάλαβε, και της κα τάλαβε. Οὐ γὰρ ἡμιθανῆ, ἀλλ' ὁλοθανή με πεποίηκε. Λοιπόν ο Ιασαί με, Κύριε, καὶ καθήσομαι· οὐσίν με, καὶ σωθήσομαι. ο "Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ὁ ἄφες ὁ πονηρὸς ὅλον με ἀσθενῆ καὶ σεσηπότα πεποίηκεν ὁ δὲ ἀσθενὴς καὶ σεσηπὼς, ὅλος χαμαί κεῖται, ένας ἔλειπται πτῶμα· ὅλος ἀργεῖ. Μόνον ὅτι βοῇ, καὶ τὸν ῥυόμενον ζητεῖ. Μόνον ὅτι τοὺ; ὀφθαλμοὺς ἀνυψ καὶ περισκοπεῖ πότε ἥξει, πότε ἐπισκέψεται αὐτὸν ὁ δεσμεύων τους συντετριμμένους, ο καὶ σώζων τοὺς ἀπεγνωσμένους. Ιασα! με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ἀετά μου καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα. • Σωματικός ἅμα καὶ ψυχικός, φησίν, ὦ Δέσποτα, κατέλαβε με τέρα χας· ψυχικοῖς καὶ σαρκικοῖς περιέπεσον πάθεσι, την σάρκα καὶ τὴν ψυχὴν ποιησάμενος παίη ιν. ο σόν με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου, ο τά συ δεσμοῦντα καὶ ἀνορθοῦντα τὴν ἔσω μου ἄνθρωπον. Ποια ταῦτα; Η πίστις, ἡ φρόνησις, ἡ ἐλπίς. ἡ ἀγάπη, ἡ σωφροσύνη, ἡ ἐγκράτεια, ἡ δικαιοσύν ἡ εὐσέβεια, ἡ πραύτης, ἡ ταπεινοφροσύνη. Ταύτα τὰ ὀστᾶ ἐπ' ἐμοὶ συνετρίβησαν, καὶ ἐταράχθησ καὶ ἐσαθρώθησαν. Ἐπὶ δὲ τῶν τῶν ἁγίων, Κύριε, ο Φυλάττεις πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν 15 1.111. Χ, 5. ο τῶν ἐχθρῶν. οὐ συντριβήσεται, ο εἰ καὶ τὰ τοῦ σώματος τῶν τῶν μαρτύρων συνετρίβησαν. ε Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου, καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχθη ΝΟΤ.Ε. ἀνορθοῦντα, ναοί συνδεσμούντα tuum. Disisti cnim, Domine: • Sine me nihil pote-. stis facere 18 ) Præverte conversione anime, tem pus vitæ meæ. Mihi quippe adversarius meus vim infert; infert cogitatio, infert natura, infert mala voluntas, omnium maxime infert prava consuetudo. Eapropter: • Miserere mei, Domine, quoniam intire nius sum. Me enim enervavit inimicus: infirmum me ac contritum fecit. Infirmus autem ac contritus sibi ipse misericordiam impendere nequit. Quod crgo superest: • Miserere nei, Domine, quoniam infirmus sum.» Qui est indirmus, operari non po test: Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum: saname, Domine, quoniam turbata sunt ossa mea. › Turbata sunt ac contrita meæ animæ ossa cujus autem sunt contrita ossa, is nequit surgere ut sibi medicum quaerat; non potest çurrere ut hostes effugiat. Tu itaque, Domine, quære me, qui venisti quærere et salvum facere quod per ierat “. › Tu rursum ad me, qui in latrones inci derim, accede, ac me anteverte. Non enim me jam tantum semimortuum, sed plane mortuum, el. fecerunt. Caeterum: c Sana me, Domine, et sana bor; salvum me fac, et salvus ero 17. Sana me, Domine, quoniam serpens ille malus totum me in firmum ac putridum fecit: qui autem infirmus est atque putridus, totus humo affixus jacet; totus abjectus est in modum cadaveris; totus mers. Cla mat dumtaxat, et qui liberet, aliquem quaerit. Ocu los tantum attollere potest, ac circumspicere, quando veniat, ipsumque ille invisat, qui colligat contritos 18 › eosque salvos facit, quorum salutis spes nulla erat. 'la Sana me, Domine, quoniam turbata sant ossa mea: et anima mea turbata est valde,» Corporis simul ac animae inquit, Domine, turbatio invasit me: co quod in carnis ac animi passio s ac morbos prolapsus sim, carnem pariter ac ani mum ludibrio habens. • Sana me, Domine, q0 niam turbata sunt ossa mea:» quæ nimirum inte riorem meum hominem compagine connectunt, ac exstruentia erigunt Quænam vero illa? Nimi rum fides, prudentia, spes, claritas, temperantia, continentia, justitia, pietas, mansuetudo, humilitas. Hec in me osse contrita sunt, turbata sunt, putrue runt. Int sanctis autem tuis, Domine, e Custolis tu pι omnia ossa corum, nec eorum aliquod contere tur: e quantumvis corporis oss: in martyribus Juis contrita fuerunt. • Sana me, Domine, quoniam 16 Luc. SIX, 10. 17 Jerem. xvi, 14. 18 Psal. CALVI, 5. 19 Psal. xxxm, 21. Corporis simul ac anima. Sic restituta ex Regio littera utramque corporis ac aaime: tab tionem, a propheta expressam declarat, ut ossa corpus designent: tametsi statim ad animum re ferens, virtutes explicat. ComBEFIS, Ersterentia erigant, excίlent. Metaphora domus, que falcientibus trabibus iisque commistis exertatur, et in molem exsurgit. Interp., rinciunt atque corrompunt. Ut prior vox sonmbit tespun feat Græ e nihil certe alera alteri congruit. Pularem mensium Ip plienin, ac serii sisse interprèteur, constituunt, vel quid simile; nisi, merda öhe v/x/levinra, espne plura, học quoque a calamo potuisse excidere suaderent. CAREFIS.

καὶ ἐξέπεσον ἐλπίζοντες ἐπ' αὐτοῖς. τινι τῶν ἀγωνιζομένων, ἢ φῶς, ἢ σχῆμά τι πυροει δὲς, μηδαμῶς καταδεξάσθω τὸ τοιοῦτον ὄραμα. Απάτη γάρ ἐστι σαφὴς ἐκ τῆς κακοτεχνίας τοῦ ἐχθροῦ. Τοῦτο δὲ σαφῶς καὶ ὁ ᾿Απόστολος διδάσκει ἡμᾶς, «Εἰς ἄγγελον φωτὸς» αὐτὸν λέγων μετασχη ματίζεσθαι. Καλόν οὖν ἐστι πρὸ ὕπνου ἐπὶ κοίτης εἰς φυλακτήριον ψυχῆς, καὶ φυγαδευτήριον τῆς πλά της εὔχεσθαι τὴν εὐχὴν ταύτην Ἐὰν οὖν ὀρθῇ Παντοκράτωρ Λόγε τοῦ Πατρὸς, ὁ αὐτοτελής Θεὸς Ἰησοῦ Χριστέ, τὰ ταχέα σου σπλάχνα Ιη σοῦ, ὁ μηδέποτε χωριζόμενος τῶν σῶν οἰκετῶν, β ἀλλ' ἀεὶ ἐν αὐτοῖς ἀναπαυόμενος, Ἰησοῦ ὁ ποι μὴν ὁ καλὸς τῶν σῶν προβάτων, μὴ παραδώς με τῇ ἐπιβουλῇ τοῦ ὄψεως, μηδὲ τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ Σατανᾶ καταλίπῃς με, ὅτι σπέρμα φθορᾶς πέφυκεν ἐν αὐτῷ. Σὺ οὖν, Κύριε, βασιλεῦ πα νάγιο, ὁ Θεὸς ὁ προσκυνητὸς Ἰησοῦ Χριστέ, καθεύδοντά με φύλαξον τῇ ἀθανάτῳ σου βου. ῇ καὶ τῷ Πνεύματί σου τῷ ἁγίῳ, ᾧ ἡγίασας τοὺς σοὺς μαθητάς, βυόμενός με ἐκ τῆς ἐπιβουλῆς τοῦ ὄψεως. Δὸς δέ μοι τῷ ἀναξίῳ τὴν ἀγαλλία σιν τοῦ σωτηρίου σου ἐπὶ τῆς κοίτης μου, καὶ φώτισόν μου τὸν νοῦν τῷ φωτὶ τῆς γνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου σου. Τὴν ψυχήν μου ἐν τῇ ἀγά πῃ τοῦ σταυροῦ σου· τὴν καρδίαν μου ἐν τῇ καὶ θαρότητα τοῦ λόγου σου· τὸ σῶμά μου ἐν τῷ σῷ πάθει, τῇ σῇ ἀπαθείᾳ· τοὺς λογισμούς μου ἐν τῇ τῇ εἰρήνῃ διαφύλαξον· καὶ ἔγειρόν με ἐν καιρῷ εὐθέτῳ πρὸς στὴν δοξολογίαν· ὅτι προσκυνητές εἰ καὶ δεδοξασμένος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ς Εἰσὶ δὲ ἐνύπνια καὶ ἄλλα, οἷόν τι ώς λέγει ὁ Ἰώβ Ἐν γὰρ τῷ ἅπαξ λαλήσει Κύριος· ἐν δὲ τῷ δευ τέρῳ ἐνυπνίῳ ὡς ὅταν ἐμπίπτῃ φόβος ἐν νυκτί. ο Ἡμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, οὐκ ὀφείλομεν πιστεύειν, ἢ συγκατατίθεσθαι τοῖς ἐνυπνίοις· εἰ καὶ, ὡς εἰκὸς, ἐκ θείας τινὸς ἀποκαλύψεως καταπεμφθῇ ἡμῖν ὅραμα, μὴ πρόσχωμεν τούτῳ, ἵνα μὴ ἀντὶ φωτός καπνὸν ὑποδεξώμεθα· οὐδὲν γὰρ ἐν τούτῳ παροργίζομεν τὸν Κύριον, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἀποδέξηται ἡμᾶς μετά φόβου φυλάττοντας τὸν ἐμπιστευθέντα ἡμῖν παρ' αὐτοῦ θησαυρόν. Καὶ εἴχομεν πολλὰ διηγήματα έλα θόντα εἰς ἐμὲ παλαιὰ καὶ νέα ἐφ' ἡμῶν γινόμενα περὶ τῶν χλευασθέντων ἀπὸ ἐνυπνίων, καὶ ἐλεεινῶς ἐκπεσόντων, ἐνθέσθαι τῇ παρούσῃ γραφῇ πρὸς ἀπο φάλειαν τῶν ἐντυγχανόντων· ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐκπέσω μεν τοῦ προκειμένου ἡμῖν σκοποῦ, ἐν καὶ μόνον κεφάλαιον παραθείς καταπαύσω τὸν λόγον. Εγένετο τις παράδειγμα μοναχὸς ἐν τῷ ὄρει τῷ Σινῇ· ὃς του αὐτὴν ἐγκράτειαν ἐπιδειξάμενο;, καὶ ἐν κελλίῳ, καὶ qui pugno captat umbras et persequitur ventos, sie qui intendit insomniis, a mendace enim quid egre dietur veritatis *?» lterum: • Divinationes et auguria et insomnia vana sunt, multos enim errare fecerunt insomnia, et exciderunt spem ponentes in eis ".» Si cuipiam igitur vestrum qui in hoc spi rituali desudat agone, se visendam obtulerit aut lux aut alia quævis figura imaginem repræsentans ignis, nullo pacto ejusmodi spectrum sinat animo illabi: aliud enim id nihil est quam luculenta fraus, subdola arte inimici concinnata. Hoc perspicue docet nos Apostolus, dum astruit impurum illum solere se transfigurare in angelum lucis **. ▸ Profuerit igitur, priusquam carpendo sopori in cubili dedas te, ad animæ salutare antidotum et ad amoliendam et propulsandam ab ea dæmonum imposturam, ut ores orationem hanc Omnipotens Verbum Patris¹, tuapte natura perfe clus Deus Jesu Christe; per viscera tua, Jesu bone, quam a famulis tuis te disjungis, sed in ipsis conquio scis: quæso, Pastor bone ovium tuarum, Jesu, ne me tradas insidiosæ malignitati serpentis, neu sinas me intercipi concupiscentia Satana: semen enim cor ruptelæ in ipso prognatum est. Tu igitur, Domine mi, rex sanctissime, Deus adorande Jesu Christe, custodi me dormientem, immortali tuo consilio; tuo que sancto Spiritu, quo tuos illos sanctificasti disci pulos. Exime me serpentis veteratorii insidiis. 1161 Mihi quamlibet indigno impartire gaudium tui salu taris in cubili meo, mentemque meam illustra luce cognitionis Evangelii tui. Animam meam in dilec tione sanctæ tuæ crucis; cor meum in sinceritate verborum tuorum; corpus meum in passione tua; idque per gratiam tuæ impassibilitatis; cogitationes meas in pace tua custodi: opportuno tempore exper gefacilo me ad glorificandum nomen tuum. Adoram dus enim tu et glorificandus cum Patre et sancto Spi ritu in sæcula. Amen. quæ ad misericordiam propensissima sunt; qui nun Sunt proinde et alia insomnia, quale illud de quo Job: Etenim semel loquetur Dominus, in secundo autem insomnio, sicut cum inciderit timor in no cle".» Nos proinde, dilectissimi, non facilem con modare fidem debemus aut assentiri insomniis, tam etsi in speciem videri possint ad nos caelitus demissa esse (nisi adsit discretio spirituum, certa nec fallax interpres rei vise) ne pro luce fumum inanem capte mus. Num, quæso, per hoc exacerbamus adversum nos Douninum? Adco nihil illum hac una re exaspera mus, ut illi etiam futuri simus gratiores, quippe qui cum timore et circumspectione nec mediocri asserva mus thesaurum ab ipso nobis concreditum. Et quidem non pauca ejus generis exempla possimus enarrare quæ ad nos usque pervenerunt, cum vetera, tum nova ut quæ ætate etiam hac nostra contigerunt, de his qui per insomnia ludificationes dæmonun perpessi sunt, et misere conciderunt per fidem habitam insomniis. Sane bac præsenti scripto venirent inserenda ad » Eccli.xxxiv, 2. ss ibid. 5, 7. 56 11 Cor. x1, 14. 3 Job XXXII, 15 1 Secus habet editio nostra et LXX.

γισάμενος, ἐπέσχεν ἑαυτὸν, ἵνα μὴ μαχόμενος ἔνθεν φανῇ· καὶ λοιπὸν ἀπὸ τούτων εἰς ἱκεσίαν μᾶλλον πρὸς Θεὸν μεταφέρει τὸν λογισμόν, και φησιν Επίστρεψον, Κύριε, ῥῦσαι τὴν ψυχήν μου σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου.» Κατὰ τὰ ἰδιώματα τοῦ Δεσπότου, οὕτω καὶ ὁ Προφήτης ανωτέρω προς άγων, εἶπεν· ι Ελέησόν με, Κύριε, ἴασαί με. Εἶτα ἐπάγει τούτοις τό·. Ἐπίστρεψον, επίστρε ψον,» ὡς ποιμήν, ὡς ὁδηγὸς ῥῦσαι, ο ὡς δυνατός σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου.» Ούχ ένεκεν τῶν ἔργων μου, πονηρὰ γὰρ εἰσιν· οὐχ ἕνεκεν τῶν λό γων μου, μάταιοι γάρ εἰσιν· ἀλλά ο Σῶσόν με Ενεχεν τοῦ ἐλέους σου. • Εἰ δεδικάσθαι βούλει πρός με, Δέσποτα, ἐγὼ κατ' ἐμαυτοῦ ἐκφέρω τὴν ἀπόφασ.ν, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἄξιος θανάτου ἐγώ. Εἰς τὸ ἔλεός σου καταφεύγω. Οὐδὲν ἔχω προσαγαγεῖν σοι. Ελεη μοσύνην ζητῶ παρὰ σοῦ· μὴ ζητήσῃς τὴν ταύτης τιμήν. Οὐδεὶς γάρ ποτε ἐλεημοσύνην πιπράσκει, ἀλλὰ δῶρον παρέχει. Διό, ο Σωσόν με ένεκεν το ἐλέους σου.» Μνήσθητι τῶν λόγων σου ὧν ἐν ταῖς ἁγίαις Γραφαῖς εἴρηκας. Μνήσθητι, Δέσποτα, ἐπιμελῶς ἔγκειται ἡ διάνοια τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος αὐτοῦ. ο Μνήσθητι, Δέσπα1. ὅτι πηλόν με ἔπλασας πυρὰν ι καὶ αἱματώδη. Μνή σθητι ὅτι ἄνθρωπος ματαιότητι ώμοιώθη. Μνή σθητι ὅτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν. Μνήσθητι ὅτι ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσης, οὐδεὶς ὑποστήσεται. Μνήσθητι ὅτι οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ φύ ότι που, οὐδ' ἂν μία ἡμέρα ἡ ζωὴ αὐτοῦ ἐστι. Μνήσθητι ὅτι ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐχύς σησέ με ἡ μήτηρ μου. Μνήσθητι ὅτι οὐδὲ αὐτὸς ὁ ". οὐρανὸς καθαρὸς ἐνώπιόν σου, οὐδὲ αὐτὰ τὰ στρα τεύματα τῶν ἀγγέλων ἄμεμπτα ἐνώπιόν σου εἰσιν, εἴ γε καὶ ἐξ οὐρανοῦ ἔπεσόν τινες διὰ τὴν ἁμαρτία αὐτῶν. Διὸ ο σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἑλέους σου, ο ἐμὲ τοῦ ἐλέους δεόμενον. Ἐὰν τὸν ἄξιον διασώσης. οὐδὲν ;» θαυμαστόν. Ἐὰν τὸν δίκαιον ἐλεήσῃς, οὐδὲν ξένον, ἄξιος γάρ ἐστι. Καὶ ἐὰν τὸν σπουδαῖον δοξάσης. οὐδὲν μέγα· δίκαιον γὰρ τοῦτό ἐστιν. ᾿Αλλὰ μᾶλλον εἰς ἐμὲ θαυμάστωσον τὰ ἑλέη σου, ἵνα ἐν ἐμοὶ δεξα σθῇ ἡ φιλανθρωπία σου. Ἐπεὶ καὶ ἰατρὸς ἕλκιμος τότε ἐπαινεῖται καὶ θαυμάζεται, ὅτε νόσους ἀκάτους καὶ ἀπηλπισμένας ἰᾶται. Καὶ βασιλεὺς ἀγαθὸς τότε δοξάζεται καὶ εὐφημεῖται, ὅτε τοῖς ἀναξίοις δῶσι φυσάν φύραμα Πη λόν με πυῤῥὸν καὶ αἱματώδη ἔπλασας. πυράν. φυράν, φύραμα Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς. πυρρός. incrore ad Deum proloqui cogitans, seipsum nihilo minus cohibuit, ne ea fando, in Deum pugnare vi deretur: deincepsque, ab his potius ad supplican dum Deo transfert animium, aitque Converte, Domine; eripe animam meam: sal vum me fac propter misericordiam tuam. Sic quo que, in superioribus propheta, juxta proprias Do mini rationes, sermonem instruens, dicebat: ‹ Mi serere mei, Domine; sana me.. Tum vero subnectit illud: ‹ Converte, converte, › ut pastor; ut viæ dux, ceripe, ut potens, e salvum me fac propter mi sericordiam tuam. › Non propter opera mea, quippe mala sunt, non propter meos sermones, nami sunt vanised Salvum me fac propter misericordiam tuam. › Si vis mecum judicio contendere, Domine, ego ipse adversum me pronuntio, ac me reum mortis confiteor ac agnosco. Ad tuam confugio misericor diam. Nihil suppetit quod tibi offeram. Quæro a te misericordiam, ne ejus a me requiras pretium. Nemo enim unquam eleemosynam venum exposuit. sed donum dat. Quapropter, Salvum me fac pro [der misericordiam tuam. Memento, Domine, verbo rum tuorum,quæ in sacris Scripturis prolocutus es. Memento, Domine, quod ‹mens hominis diligenter mnalis insistat a juventute sua *., Memento, Domine, quod lutum me rufum ac sanguinei coloris finxeris. Memento quod homo vanitati assimilatus`sit”. Memento fore ut non justificetur in conspectu tuo ommis vivens ". Memento fore ut, si iniquitates observaveris, nemo sustineat s. Memento, quod ne- c mo mundus a sorde, ne si unus dies fuerit ejus vita". Memento quod in iniquitatibus conceptus sim, et in peccatis conceperit me mater mea Memento quod ne ipsum quidem cœlum mundum sit coram te, nec ipsi angelorum exercitus sine culpa, siquidein eorum aliqui e cœlo ceciderunt propter peccatum suum. Eapropter, salvum me fac propter misericordiam tuam me, inquam, plane, qui necessariam habeam misericordiam. Si pro merito salutem contuleris, mullain res habet admirationem. Si justi misertus fueris, nihil hoc novum: quippe cum ejusmodi misericordia dignus sit. Si denique bonum ac probum virum gloria afſe ceris, nihil hoe magnum videatur: ita quippe aquum est. Verum enim in me potius mirifica mi. * Gen. viii, 21. 35 Psal. CXLIII, 4. * Psal. CXLII, 2. 17 Psal. cxxix, 3. *Job xiv, 4. "Psal. 1.% f Fort. pro: ut sensus sit: Fecisti me massam sanguineam. CAN. Lutum me rufum et sanguinem feceris. Sic lege, pro Quod interpres reddit, bustum; sed plane liquet alienum hoc esse a creatione hominis, quam auctor perstringit, nec quidquam cohærere antece dentibus aut subseq. Conjectura etiam quam inter pres marg. ascripsit, admodum frigida est Forte, inquit, pro ut sit sensus Fecisti me massam sanguineam. Clare alludit ad verba Scripture Gen. it, reddens quod juxta ely Dium sonant Hebraica; ubi enim illi habent Et finxit Deus hominem, pulverem de terra, Hebraice ויצר יהוה אלהים את האדם עפר מן האדמהא:est Ubi vox ultima, a qua etiam homo, suum illud no men mutuatus est, nempe Adam: quod naturæ po tius ac speciei videtur ex prælixa emphasi, juxta grammaticorum regulam, negantium præfigi nomis nibus propriis, quam viri proprium; rufum sonal. a verbo TN: quod est, rubescere. Vide Pagn, a‹t cam socem, el Thesaurum in voce Loa

ORATIO IN PSALMUM VI. καὶ σώσας αὐτήν. χαρίζεται. Οίδας γὰρ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως ὡς πλάσας· καὶ οἶδας αὐτὴν ὡς ἐνδυσάμενος αὐτὴν, Διὸ καὶ νῦν « σῶσόν με ἔνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Μὴ νικήσῃ ἡ ἐμὴ κακία τὴν σὴν εὐσπλαγχνίαν, μὴ νικήσῃ ἡ ἐμὴ ῥᾳθυμία τὴν ἀνείκαστόν σου φιλανθρω- τίαν. « Μὴ εἰς κρίσιν ἔλθῃς μετὰ τῶν δούλων σου. Εἰ γὰρ καὶ κριθῆναι βουληθῇς πρὸς ἡμᾶς, πᾶν στόμα φραγήσεται μὴ ἔχον τι ἀπολογήσασθαι. Ὑπὲρ πόσων γὰρ εὐργεσιῶν δυνάμεθα ἐξομολογήσασθα: τῇ ἀνεκδιηγήτῳ σου ἀγαθότητι; Μὴ ὄντας ἡμᾶς ἐποίησας, καὶ ποιήσας ἐπλήθυνας, ἐσκέπασας, ηύξησας, ο πάντα υπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν Β ἡμῶν. » Εἶτα πλανηθέντας επέστρεψας, ἀπολε- σθέντας ἐζήτησας, ηὗρας, ἐβάστασης, ἰδίῳ αἵματι ἐξηγόρασας, γυμνωθέντας ἐνέδυσας, ταπεινωθέν- τας ἐπλούτισας, υἱοὺς ἡμᾶς καὶ ἀδελφοὺς καὶ κλη ρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους πεποίηκας. Καί τι πρὸς ταῦτα ἡμεῖς ἀπολογήσασθαι οὐχ εὑρίσκο μεν. Διὰ μὴ ι εἰσέλθῃς εἰς κρίσιν μετὰ τοῦ δούλου σου. Μὴ ἐπισταθμήσῃς ταῖς ἡμῶν ἁμαρτίαις τὴν ἀπειλήν· ἀλλὰ, ὁ ἀπόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν, ο καὶ μὴ στήσῃς δικαίως τὸν ζυγόν σου· ἀλλά, φιλάνθρωπε, ῥέψον καὶ • κλίνον ἐκ τούτου εἰς τοῦτο. · Ἐκ τοῦ ἡμετέρου φορτίου βάρησαν εἰς τὸ ἔλεός σου, καὶ πάριδε ἑκουσίως τὸ βάρος τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ὑπέρβηθι τὸ πλῆθος τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν. Καὶ σῶσον ἡμᾶς ἕνεκεν τοῦ C ἐλέους σου, δι' οὗ πάντες οἱ σωθέντες ἐσώθησαν. Κἂν γὰρ Μωσέα εἴπω, ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸς ἀναμάρτη τος, ὡς ἡ Γραφή ἐμαρτύρησε, κἂν Ααρών, κἂν τὸν Δαβὶδ κατανοήσω, κἂν αὐτὸν ἐκεῖνον Πέτρον τὸν κορυφαῖον καὶ μέγαν, οὐδὲ αὐτὸς ἀναμάρτητος, οὐδὲ ἄμεμπτος. Διὸ πίστει ζητῶ σωθῆναι· πίστει, πράξει, ἵνα καὶ πρὸς ἐμὲ ὁ φιλάνθρωπος, εἴπῃς· Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς ειρήνην, ο Οσοις γάρ συνεχώρησας, Δέσποτα, οὐδενὶ τισας. σωθῆναι. A sericordias tuas, ut laudetur in me clementia tu ac benignitas. Nam et probatus medicus tunc de- mum laudatur atque admirationi est, quando incu- rabiles aç desperatos morbos curat. Bonus quoque rex tunc commendatur, ac celebri habetur fama, cum in ipsos etiam immeritos munificus est. Scis enim humanæ nature imbecillitatem, cum eam ipse formaveris : scis item quod eamdem ipse assumpseris, ac salute donaveris. Propterea, nunc quoque ‹ salvum me fac propter misericordiam tuam. Ne vincat, quæso, tuam mi- sericordiam mea malitia ; ne mea segnities incon- parabilem tuam illam clementiam superet. Ne intres in judicium cum servis tuis ¹º., Nam si judicio nobiscum · contendere volueris, omnium ora oh- struentur, nec erit quo se quis excuset. Qui enim pro tantis in nos beneficiis possimus satis laudare inexplicabilem tuam bonitatem? Fecisti nos cum non essemus, factosque ac creatos multiplicasti ; protexisti, adauxisti, ‹ omnia subjecisti sub pa- dibus nostris "., Post hæc in errorem inductos convertisti, perditos quæsivisti, invenisti, bajulasti, tuo ipsius sanguine redemisti, nudatos vestisti, extenuatos dilasti (18); filios nos, et fratres, ac laredes, et coheredes effecisti. Nihil sane occur- ret quod ad ea respondeamus. Quare ne intra- veris in judicium cum servo tuo; › neque tuas minas ex adverso peccatis nostris appenderis : sed, ‹ averte faciem tuam ab iniquitatibus meis " nec libram tuam juste statuas, sed fac vergere, ac • inclina ex hoc in hoc ". › Ex nostro onere grava in lance tuæ misericordiæ; sponteque tua peccato- rum nostrum pondus neglige, ac grandem nume- rum iniquitatum nostraruin transcende. Salvos nos fac propter misericordiam tuam, per quam sala- tem consecuti sunt quotquot salvi fuere. Nam sive Mosen dixero, non est absque peccato, juxta quod Scriptura testis est ; sive Davidein cogitavero 8 ; sive magnum ipsum Petrum apostolici coetus prin- cipem se, ne hic quidem immunis est a peccato, ac vacat crimine. Iulcirco per fidem salvus fieri cu- pio (19); per fidem, inquam, non ex meo opere; ul et ego a tua clementia audiam: Fides tua te sal- necessitatis operin adversatur; sed veram unam so Pal. cxual, 9. οι Pral. vis), 8. * Psal. L, 11. 33 Psal. Lxxiv, 9. * Deut. xx11, 22. 35 11 Reg. x', ** Matth. xxvi, 70. (18) Extenuatos dilasti. conferre : ac nec alia, ac sequentia fidem confe- Ταπεινωθέντας ἐπλού- 1) Videntur hæc non ita opposita; potiusque depressas ac humiles scribendum esset, ἀνύψωσας: sublimasti. Putem aliquid desiderari, ut in ejusmodi passim solet. Cousefis. (19) Per fidem salvum feri cupio. Πίστει ζητῶ Altera ac Regii cod. editio : Πίστει μόνη Per solam fidem salutem quaro. κἀγὼ σωθῆναι ζητώ. Quibus verbis nihil Anastasius catholice doctrine salutis radicem assignat; fidem illam per charita- juxta Paulum; in qua virtute in- και ενεργουμένην. sint opera, uti fructus in radice : ut fides iis carens pro locus ac tempore, files mortua sit, non viva ae vivificans. Opera autem non ex ea fide, opera sunt non accepta Deo, ac vere sicut pannus menstruatie coram ipso : ac si vis, percata, ampla satis ejus vocis signifleatione, quæ proinde nequeant salutem runt, nisi ejus vi : cui proinde, Anastasii ac Patrum phrasi, tota ipsa salus velut intrinsece ac forma- liter, ut vocant, ac per se primo, tribui potest : quanquam nostra tempora hereticorum abusu ali- quam exigant cautionem. Eodem stylo ac phrasi Gregorius Theologus in Athanasio, viri perfecti Fidei, definit, mulla ideam in scientia Trinitatis, η operam mentione, in quo sanam ejus ac altam mentem D. Maximus fusis admodum disputationi- bus enarrat. Totum illud ejus in Gregorium opus ex Reg. codice multo pridem, sed ingratiori labore Latine reddidi, novamique Maximi editionem pa- ranti ex cleri ordine, tradidi. Adjeceram notas, quibus maxime Hebraicæ voces illustrarentur, in quibus ille sensus mysticos fundat, ac contempla- liones, quas vocal. COMBEFIS.

S. ANASTASI SINAITE vum ferit; vade in pace S., Nemini enim omnium, & quibus veniam dedisti, Domine, dixisti : Opera tula te salvum fecerunt; vade in pace. Nam nostra om- nis justitia tanquam pannus menstruatæ in con- spectu tuo 8. Quamobrem dico iterum: Salvum me fac propter misericordiam tuam. misericordia tua subsequetur me omnibus diebus vitae meae s. Misericordia tua subsequetur ne, qui turpiter abs te aufugi; ¡me servum fugitivum, qui semper ad peccatum curro. Misericordia tua subsequetur me, ac implicabit, atque in camo et freno constringet me non approximantem ad te “º, › — ‹ Tu enim Deus es, qui facis mirabilia magna solus " » Quapropter in me quoque « miri- fica misericordias tuas, qui salvos facis sperantes speremus, ac supra quam pelamus. in te ". Qui facis misericordiam supra quam Accessitad te, Domine, aliquando tuus ille debiter B decem millium talentorum 43; ; ac cum diem condictum prorogari duntaxat aliquantisper peteret, tu etiam pro tna benignitate, ipsum universum decem mil- lium talentorum debitum ipsi condonaras; nisi im- probe post hæc, acceptas olim a fratre injurias ul- cisci voluisset. Reversus ad te olim filius prodigus rogabat tantummodo ut esset sicut unus de merce. Dariis tuis 4 : at to illum et filium et hæredem fe- cisti. Rugabat te latro ut ejus tantum ineminisses in regno tuo : tu vero totum iki paradisum do- masti. Accessit ad te meretrix lacrymas solum proferens, nec rogans quidquam *, majoraque iis quæ speraverat ac quæsierat invenit. Flevit quando- que Petrus petens veniam ; tuque cum Ecclesiæ ac regni clavigerum creasti. Sic enim, Domine, moribus ( comparatum habes, ut in valde desperatis, in qui- bms spes nulla salutis affulgeat, quique ad imum ipsum inferni barathrum devenerunt, clementiæ ac benignitatis tuæ magnitudinem ostendas. Propterea repeto, nec desinam unquam repetere : < Salvum me fac propter misericordiam tuam, Domine. ▸ 1. Quoniam non est in morte qui memor sit tui : • in inferno autem quis confitebitur tibi? › Propter- ea festino, propterea tremo, propterea sum anxius, quod sciam certo nequaquam me in inferuo con- fessurum Deo, si forte me vitæ finis occupaverit. Non enim est apud inferos pœnitentia; non mortis condonatio (20) : nulla est in sepulcro remissio. Nundina sunt præsens vita: quibus semel solutis, nemo illic amplius potest mercari. Stadii cursu per D acto, nemo illic certat, ac coronatur. Postquam nox advenit, deinceps nec forum, nec lucrum ullum apparet. Audi quid dicat Scriptura de quovis ho- 1* vel. autop. non est in morte venia: quod respondeat” Regii co- dicis etitioni qua dicitur o5% Estry èxs? Xativ εἴρηκας, Τὰ ἔργα του σεσώκας: σε, πορεύου εἰς εἰρήνην· ὅτι πᾶσα ἡ δικαιοσύνη ἡμῶν ἐνώπιόν του, ὡς ῥάκος αποκαθημένης. Διὸ πάλιν λέγω· ι Σωσί ἕνεκεν τοῦ ἑλέους σου. ο - ι Καὶ τὸ ἔλεός σου και ταδιώξει με πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου. Καταδιώξει με τὸ ἔλεός σου, τὸν κακῶς ἀπὸ σοῦ, ἀποφυγόντα, τὸν δραπέτην, τὸν ἀεὶ πρὸς τὴν ἁμαρ τίαν τρέχοντα. Τὸ ἔλεός σου καταδιώξει με, καὶ ἐμποδίσει, καὶ ι ἐν χημῷ καὶ χαλινῷ ἄγξει με την ἐγγίζοντα πρὸς σέ, ν - • Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεός, ὁ ποιῶν θαυμάσια μόνος. » Διδ ο θαυμάστωσον καὶ ἐπ' ἐμοὶ τὰ ἐλέη σου, ὁ σώζων τοὺς ἐλπίζοντας ἐπὶ σοέ. » Ὁ ποιῶν ὑπὲρ ὃ ἐλπίζομεν καὶ ὑπὲρ δ αιτούμενα Έλεος. Προσῆλθέ σοι, Δέσποτα, ποτὲ χρεοφειλέτης στο μυρίων ταλάντων, προθεσμίαν μόνην μικρὰν Ελλην αιτούμενος, καὶ ὡς φιλάνθρωπος τελείαν αὐτῷ τὴν συγχώρησιν δέδωκας τῶν μυρίων ταλάντων, εἰ μὴ κακῶς μετὰ ταῦτα τῷ ἀδελφῷ ἐμνησικάκησεν. Επέστρεψε ποτε πρὸς σὲ ὁ ἄσωτος δυσωπών γενέ- σθαι ὡς εἷς τῶν μισθίων σου, σὺ αὐτὸν υἱὸν καὶ κληρονόμον πεποίηκας. Πτήσατό σε ληστής μνήμην μόνον λαβεῖν ἐν τῇ βασιλείᾳ σου, σὺ δὲ ὅλον αὐτὸν 10 ἐξωρήσω τὸν παράδεισον. Προσῆλθέ σοι πόρνη μόνον δακρύσατα, μηδὲν αἰτήσασα, καὶ ἔλαβεν ὑπὲρ ὧν ἤλπισε καὶ ἐζήτησεν. Εδάκρυσε ποτε Πέτρος τὴν συγχώρησιν αἰτούμενος, σὺ δὲ κλειδούχον αὐτὸν τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς βασιλείας πεποίηκα :. Τοιοῦ του γάρ σου τὸ ἔθος, ἐν τοῖς ἄκροις ἀπεγνωσμένοις, ἐν τοῖς μηδεμίαν ἐλπίδα σωτηρίας ἔχουσιν, ἐν τοῖς εἰς αὐτὸν τὸν πυθμένα του ᾅδου τῇ ἁμαρτία φθάσασιν, εἰς αὐτοὺς ἐνδείκνυσθαι τὸ μέγεθος τῆς φιλανθρω πίας σου. Διὰ τοῦτο πάλιν λέγω, και λέγων ού παύσομαι· ο Σωσάν με ένεκεν τοῦ ἐλέους σου, Οτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τῆς ἐξομολογήσεταί σοι;» Διὰ τοῦτο σπεύδω, διὰ τοῦτο τρέμω, διὰ τοῦτο ἀγωνιώ, γενώ σκων ἀκριβῶς ὅτι ἐπ᾽ ἂν τὸ πέρας τῆς ζωῆς μου φθάσῃ, ἐν τῷ ᾅδῃ οὐδαμῶς τῷ Θεῷ ἐξομολογήτρας. Οὐ γάρ ἐστιν ἐν τῷ ᾅδῃ μετάνοια, οὐκ ἔστι θανάτου συγχώρησις, οὐκ ἔστιν ἐν τῷ μνήματα άφεσις Πανήγυρις γάρ εστιν ό βίος ὁ ἡμέτερος, καὶ ἐπιν λυθῇ ἡ πανήγυρις, οὐδεὶς οὐκέτι ἐκεῖ πραγματεύ σασθαι δύναται. Ἐὰν τὸ στάδιον παρέλθη, οὐδει; ἐκεῖ ἀγωνίζεται καὶ στεφανούται. Ἐπὶν ἡ νύξ καταλάβῃ, ἡ ἀγορὰ καὶ τὸ κέρδος οὐ φαίνεται . Ακου· συγχώρησις. ἁμαρτίας συγχώρησιν. Κύριε. ο 37 Lite, vit, 50. 38 Isa. LXIV, 6. 39 Psal. voil, G. 40 Psal. xxvi. 9. * Psal. cxxxv, 4. « Psal. XVI, 7. ** Matth. xviii, 24. ** Lute. xv, 19. ** Lac. NAHI,42,43.66 Lic. vit, 48. (201) Non mortis condonatio. Οὐκ ἔστι θανάτου Plane mendosum existimo, pro quo legendum sit, οὐκ ἔστι ἐν τῷ θανάτῳ συγχώρησις Fieri non potest ut quis illic consequatur peccati condonationem: id est, in inferna ae morte, quae aubio pro eodem accipit : ut accipiat mortem velut in termino. COMBEFIS.

ORATIO IN PSALMUM VI. σον τί φησιν ἡ Γραφή περὶ παντὸς ἀνθρώπου τὸν ἡ βίον τελευτήσαντος, ο θάνατος ἀνδρὶ ἀνάπαυσις, οὗ ἡ ὁδὸς ἀπεκρύβη· συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς κατ' αὐ τοῦ. » Οπου δὲ Θεοῦ συγκλεισμός, ποία λοιπὸν ἐκεῖ μετάνοια ; Οὗτος ὁ βίος τῶν καμνόντων, ἐκεῖνος τῶν στεφάνων· οὗτος τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας· ἐκεῖνος ὁ βίος τῆς ἀληθοῦς δικαιοκρισίας. Διά ο Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἑλέους σου, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεται σοι. » Τίς ; Οὐδείς. Διὰ τοῦτο καλόν τῷ προλαβόντι εὐτρεπίζειν ἑαυτὸν πρὸς τὴν ἐκεῖσε ὁδοιπορίαν, τὰ διαρκοῦντα ἐφόδια· ἵνα καὶ ἡμᾶς ἐκείνη ἡ νυκτερινή καὶ σκοτεινὴ τῶν μωρῶν παρθένων μὴ καταλάβῃ τῆς ἀπορίας ἡ δυστυχία, ἣν γινώσκων καὶ ἄλλος τις σοφὸς διανίστησιν ἡμᾶς, καὶ διυπνίζει τὴν προθυμίαν, καὶ λέγει· ι Ετοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου, καὶ παρασκευάζου εἰς τὸν ἀγρόν. » Αγρόν λέγω τον ἀνθρώπινον βίον, ὅτι ο Πᾶσα σὰρξ ή χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς ἄνθος χότου - ἑτοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου, ο ὅτι ο άνθρωπος ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ, καὶ παρασκευάζου ἐν τῷ Πως] ἀγρῷ, ότι ο ὡσεὶ ἄνθος ] τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξαν- θήσει [καὶ ἀπανθήσῃ καὶ κλιθήσεται, καὶ ξηρανθή- σεται, καὶ ὑπὸ τὴν φωνὴν τοῦ στρουθίου πᾶτα βοτάνη ἀναστήσεται, ν τουτέστιν « ἐφ᾽ ὧν 6 ἀρχαγ γέλου, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι ο πᾶσα σὰρξ ἐκ νεκρῶν ἀναστήσεται. ο Ετοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου, καὶ παρασκευάζου εἰς τὸν ἀγρόν. » Πάλιν φησίν· • Υπομιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐ μὴ ἁμαρτήσεις. » Τούτων γὰρ τῶν ἐσχάτων ὑπου μιμνησκόμενος ὁ προφήτης ἀεὶ, καὶ τῆς ὥρας ἐκεί. νης της φοβερᾶς ἀδιαλείπτως ἔχων τὸν φόβον, Διὸ καὶ ἐπάγει λέγων· . Εκοπίασα ἐν τῷ στενα- γ.μῷ μου· λούσω καθ' ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου· [ἐν δάκρυσί μου την στρωμνήν μου βρέξω, γινώσκοντος ἀκριβῶς ὅτι οἱ σπείροντες ἐπὶ τῆς γῆς ῥανίδα ὕδατος ἐξ ὀφθαλμῶν, ἐν ἀγαλλιάσει θεριοῦσι τὴν βοτάνην τῶν οὐρανῶν. [• Πορευόμενοι ἐπορεύοντο] καὶ ἔκλαιον βάλλοντες τὰ σπέρματα αύτ τῶν· ἐρχόμενοι δὲ ἥξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει ν ἐν τῇ ἀνα- στάσει, ο αίροντες τὰ δράγματα αὐτῶν. » Καὶ γὰρ ὥσπερ δι' ύδατος, καὶ Πνεύματος ἀναγεννώμεθα, οὕτως δι' ὕδατος τῶν δακρύων καὶ πυρὸς καὶ θερμής η κατανύξεως καταβαπτιζόμεθα καὶ καθαιρόμεθα· καὶ Πνεύματος ἁγίου μέτοχοι γινόμενοι 5. Οὔτε γὰρ τὸ βάπτισμα, οὔτε ἡ ἀληθῆς τῶν δακρύων κατάν.. (21) Ει mine vita functo : • Mors viro requies, cujus abs. condita est via : conclusit enim Deus super eum ' Ubi autem Deus conclusit, quæ potest ibi superesse pœnitentia? Hæc vita, laborantium est; illa, coro- narum : hac, Dei clementia : illa, veri justique judicii. Quare : 4 Salvum me fac propter misericor diam tuam : quoniam non est in morte qui memor sit tui : in inferno autem quis confitebitur tibi} » Quisnam ? Nemo. Quapropter opere pretiun sit, ut anticipato nobis præparemus quæ al hoc iter sunt necessaria; ne nos etiam nocturna illa ac tene- brosa, faluarum virginum 48 inopiæ calamitas op. primat : quam alius item sapiens agnoscens, exei- fat nos, ac ad diligentiam provocat, dicens : e Pre- para ad egressum opera tha, et præparare in B agro :, agrum appellans humanam vitam; quia ‹ Onis caro fenum, et omnis gloria hominis sicut flos | feni 1. • Præpara ad egressum Opera tua σε : › quia, e homo sicut femum dies cjús ”; et ‹ præparare in agro, » quia e tanquam frui sic ellorelit *, [ et deflorebit, ] et decli- nabit, et arescet (21); subque voce passeris omnis herba consurget : > hoc est, in voce archan- geli, in novissima tuba ", omnis caro a mortuis resurget. Præpara ad egressum opera tua, et præparare in agro. › Rursum quoque ait : Memorare novissima tua, et in eternum non pec- cabis *. » Ilrc itaque novissima semper memorans propheta, jugique terribilis illius horæ terrore per- culsus, in assidua cordis compunctione vivens in dolore et luctu uoctes ipsas transigebat. Quamobrem etiam subjungit dicens : Laboravi iu gemitu meo : lavabo per singulas noctes lectum meum lacrymis meis stratum meum rigabo. › Nimirum certo sciens, fore ut qui aquæ stillam ab oculis in terra seminant, cœlorum herbam in exsultatione merant, • Euntes ibant et febant, mittertes semina sna ; venientes autem venient in exsultatione, › in ressurrectione, ‹portantes manipu. los suos 87. » Quemadmodum enim renascimur per aquam et Spiritum : sic per lacrymarum aquam, el ignem, ferventemque compunctionem, novum ba- plzamur (22), et emundamur; sanctique Spiritus pariicipes elicimur. Nam neque baptisma, neque vera lacrymarum compunctio unquam datur abs- NOTE. ipsa verba psal, ci, quæ marg. ascripsi. COMBEFIS. θμῷ διενυκτέρευεν. διηνικῶς ἐν κατανύξει διάγων ἐν πένθει καὶ ἐν κλαυ PATROL. GR. LXXXIX. * Job 111, 23. ** Matth. xxv, seqq. * Prov. XXIV, 21, 27 5º Isa. XL, 6. *¹ Prov. xxiv, 47. ** Psal. cii, 15. 5 Psal. cs, 12. * Eccle. xii, 4. * | Thess iv, 15 ; 1 Cor. xv, 52. * Eccli, vi, 40. 67 Psal. cxxv, 6. * Leg. ἐν φωνῇ. Η γινόμεθα. declinabit et exarescet. Καὶ κλιθήσεται. Sir Regius. Edila, κληθήσεται· quod etiam reddit interpr. et vocabitur : sed nihil consequenter : sunt (22) Norum baptizamur. Lego ex Reg. ἀναβαπτι ζόμεθα illud enim καταβαπτιζόμεθα, etsi forte pussit sumi bono sensu, et ut quamdam baptismi perfectionem sonet, a Gregorio tamen Orat. de baptismo accipitur in malam partem, cum ait. Quare tibi βαπτιστήν, ἢ καταβαπτιστήν velut di- cat : Quæré qui te intingat, aut etiam submergens cxslingual, a quo non videatur alienus Anastasius. CCOMBEFIS.

que Spiritu sancto. Nec vero mireris [smpe enim A ipsa baptismatis hora, inventa est in nobis com- punctio.] Quam enim gratiam ac remissionem in- fantes in baptismo accepimus, ancta in peccatis ætate postmodum faelavimus ac exstinximus. Verum per 1.crymas, ad ipsam usque senectutem ac supre- mum spiritum, quotidie baptizari possumus ac emundari, juxta quod. Psalmus in sequentibus habet. Ail enim : · Turbatus est a furore oculus meus : inveteravi inter omnes inimicos ineos. Hoc est, Contamina- tus sum, concrevi ac conseni in peccatis. Ilue enim volunt ea verba: Inveteravi inter omnes inimicos meos. , Vide autem, post diuturnam illam in peccatis inveterationem, post vitam in omni iniquitate traductam, nihil tamen propheta de se desperavit : nihil de divina misericordia diffisus est. Non se dedit inertiæ; sed per compunctio- nem salvus factus est; per lacrymas mundatus est; per confessionem est justificatus. Quæ plane om- mia, in ipsa etiam senectute et extrema canitie praestare possumus : lacrymari, dico; gemere, coufiteri, orare. Verum audi quid inde nobis acce- dat commodi. Cum cuim dixisset: Inveteravi inter omnes inimicos meos, ac mox per penitentiam ac compunctionem, fiduciamque ac illustrationem sensisset, suos deinceps hostes com potestate incre- pat, aitque: • Discedite a me, omnes qui operamini iniquit.- lem. Hoc est, desinite; erubescite; abscedlite: C quoniam exaudivit Dominus quam in senectute fudi precationem. ‹ Exaudivit Dominus vocem fle- tus mei; Dominus orationem meam suscepit. Eru- bescant et conturbentur omnes inimici mei; aver- tantur et erubescant valde velociter. Vidistin' lacrymarum potentiam ? Vidistin' confessionis fru- cum? Vidistin' inveterationem in omni peccato- rum genere, atque ex iis regenerationem? Ne mihi posthac dixeris : Senex sum; infirmus sum; inveteravi jam et peccatis omnibus AS- suevi, nec possum amplius Dei facere mandata. Nihil mihi tale dixeris: 1 Ne excusareis in pec catis s8 • Quod si excusaveris, confestim mon- strabo tibi, ut in ipsa senectute, melius quam in juventute Dei mandala servare possis, si modo vol D Jueris. Ceterum interroganti mihi verum responde. Quosnagy Scriptura beatos prædicat, cum ait : ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est re- gnum calorum?, Plane dices, eos qui sensu e- misso sunt, ac humili. Quandonam vero demissior nobis ac humilior exsistit sensus; in juventute, an in senectute? Etenim juventuti innatus est fastus. • Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur 89, Hlic tu mihi dic, quenam ad luctum ac lacrymas apla est alas; juventus, an senium ? Palam utique ξις ἄνευ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδοται πατε. Καὶ με • θαυμάτῃς· πολλάκις γὰρ ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ τοῦ βα πτίσματος εὑρέθη ἐν ἡμῖν ἡ κατάνυξις. Τὴν γὰρ χάριν καὶ τὴν ἄφεσιν τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι νήπιοι ἡμεῖς λαμβάνοντες ἐν ἁμαρτίαις αὐξόμενοι κατεβξυπώ σαμεν ταῦτα καὶ ἐσβέσαμεν. Διὰ δὲ δακρύων καὶ ἕως γήρως καὶ ἐσχάτης ἀναπνοῆς καθημέραν βα- πτίζεσθαι καὶ ἀνακαθαίρεσθαι δυνάμεθα, καθώς λέγει τὰ ἀκόλουθα τοῦ ψαλμοῦ. Λέγει γάρ • Εταράχθη ἀπὸ θυμοῦ ὁ ὀφθαλμός μου· ἐπα- λαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου. » Τουτέστι, Και τερειπώθην, συνηύξησα, συνεγήρασα ταῖς ἁμαρ τίαις. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ εἰπεῖν· ο Ἐπαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου. ο 'Αλλ' ὅρα μετὰ τὴν ἔγχρο νον ἐν ἁμαρτίαις παλαίωσιν, κατὰ τὴν ἐν πάσῃ ἀνη- μία συμβίωσιν, οὐκ ἀπέγνω ὁ προφήτης αὐτοῦ, οὐκ ἀπήλπισε τοῦ ἑλέους τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔδωκεν ἑαυτὸν εἰς ῥαθυμίαν, ἀλλὰ διὰ κατανύξεως ἐσώθη· δια δακρύων ἐκαθαρίσθη· δι' ἐξομολογήσεως ἐδικαιώθη. "Απερ πάντα καὶ ἐν αὐτῷ τῷ γήρᾳ, καὶ ἐν ἐσχάτη πολιᾷ ποιῆσαι δυνάμεθα· λέγω δὲ δακρύσαι, στενά- ξαι, ἐξομολογήσασθαι, δεηθῆναι. Τί δὲ ἡμῖν ἐκ τού των προσγίνεται, ἄκουσον. Εἰπὼν γὰρ ὅτι ο Επι- λαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου· ο εἶτα, διὰ μετα νοίας καὶ τῆς κατανύξεως θείας τινὸς ἀντιλήψεως καὶ ἀφέσεως καὶ παρρησίας καὶ ἐλλάμψεως αἰσθό μενος, ἐπιτιμῇ λοιπὸν τοῖς πολεμοῦσιν αὐτὸν μετ' ἐξουσίας, καὶ λέγει· • Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ανομία». » Παύσασθε, αἰσχύνεσθε, ἀναχωρεῖτε· διότι εἰσήκουσε Κύριος τῆς ἐν γήρα δεήσεώς μου. • Εισήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τοῦ κλαυθμοῦ μου, Κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο. Αἰσχυν θείησαν [καὶ ταραχθείησαν] πάντες οἱ ἐχθροί μου· ἀποστραφείησαν [καὶ καταισχυνθείησαν] σφόδρα διά τάχους. » Εἶδες τῶν δακρύων τὴν ἰσχύν; Είδες της ἐξομολογήσεως τὸν καρπόν ; Εἶδες τὴν ἐν πάσῃ ἁμαρ τίᾳ παλαίωσιν, καὶ ἀναγέννησιν ; Λοιπόν μή μετ εἴπῃς, Γέρων εἰμὶ, ἀσθενής είμι, ἐπαλαιώθην λοιπήν καὶ συνήθησα ἡ ἐν πάσῃ ἁμαρτίᾳ, καὶ οὐκ ἔτι ἰσχύω τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ ποιῆσαι. Μηδὲν τοιοῦτον εἴπῃς • Μὴ προφασίσῃ ἐν ἁμαρτίαις, ο Εἰ δὲ προφασίσῃ εὐθέως σοι δείξω, ὅτι ἐὰν μόνον θελήσῃς ἐν αὐτῷ τῷ γήρα ὑπὲρ τὴν νεότητα ἔχεις φυλάξαι τὰ τοῦ Θεοῦ προστάγματα. 'Αλλ' ἐρωτῶντι δός μοι ἀψευδῆ . τὴν ἀπόκρισιν. [Τίνας ὁ λόγος μακαρίζει.] « Μακά ριοι οι πτωχοί, [λέγων,] τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ; » [Πάντως ἐρεῖς τοὺς τὴν διάνοιαν κατεσταλμένους και ταπεινούς].Καὶ πότε ταπεινότερόν ἐστιν ἡμῶν τὸ φρόνημα, ἐν νεότητι ἡ ἐν γήρᾳ ; [Οὐκ εὔδηλον ὅτι ἐν γήρα;] σύμφυτος γάρ ἐστιν ὁ τύπος ἐν νεότητι. ι Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. ο "Αρτι σύ μοι εἰπὲ. Τι ἐστι πρὸς πένθος καὶ δάκρυα εὐχερές; νεότης, ή τ γήρας; [εὔδηλον ὅτι τὸ γῆρας. Μακάριοι οι se Psal.cxL, 4. 89 Matth. v, 5. 1 Fort. συνείθισα. S. ANASTASII SINAITÆ

πραεῖς. ο 'Αρα οὐ πάντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι ἡ νείτης ἐξυτέρα ἐστὶ καὶ θερμοτέρα πρὸς ὀργήν· τὸ δὲ γῆς ρας πραΰτερον ; Ωσαύτως ἐὰν σαφῶς κατανοήσης, εὑρήσεις συνεργεστερόν σοι τὸ γῆρας πρὸς πᾶσαν θείαν ἐντολὴν ὑπὲρ τὴν νεότητα. Ἐν γὰρ τῇ νεότητι καὶ ὁ τῶν σωμάτων ἔρως ἐν ἡμῖν ἀνάπτεται· ἐν νεότητι, καὶ ἡ τῆς φυλαργυρίας κ κάμινος πολεμεί, καὶ τὰ πλεῖστα πάθη, ήγουν ή κενοδοξία, καὶ ἡ φιλα αργυρία, καὶ ἡ γαστριμαργία, καὶ ἡ μνησικακία, καὶ ἡ πλεονεξία. Καὶ καθάπερ δύο τινῶν παλαιόν των, ἐὰν ὁ εἷς ἀσθενὴς ᾖ, ὁ ἕτερος δυνατώτερος πάν τως εὑρίσκεται· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τῶν ὀρέξεων, καὶ τῶν δυνάμεων τῆς σαρκὸς παλαιουμένων καὶ γηρώντων, ἐὰν ὅλως βουληθῇ ἡ ψυχή, ἔχει ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν τῶν θείων ἐντολῶν τής ρησιν ἰσχὺν καὶ δύναμιν, καὶ μάλιστα πρὸς κατάνυ- ξιν καὶ δάκρυα. Δάκρυα δὲ ἐγὼ τὰ κατὰ Θεόν φημι. Εἰσὶ γὰρ δάκρυα φυσικά, οἷα ἐπὶ τοῖς νεκροῖς ἐπι χέομεν. Καί εἰσι δάκρυα Σατανικά, ἅπερ τινὲς διὰ κενοδοξίαν καὶ δι' ἔρωτα Σατανικὸν κλαίουσιν. Εἰσι δὲ δάκρυα ἐκ μέθης καὶ πολυύγρου τρυφῆς. Εἰσὶ δὲ δάκρυα καθαρτικὰ ἐκ φόβου Θεοῦ, καὶ ἐννοίας θα- νάτου καὶ κολάσεως ἡμῖν γινόμενα· ἐν οἷς ἂν χρονί- σωμεν, καὶ πονήσωμεν, εἰς δάκρυα πνευματικὰ ἐρα χόμεθα· οὐκ ἔτι φόβον, ἀλλὰ πόθον πρὸς Θεὸν ἔχοντες διὰ παρακλήσεως καὶ ἐλλάμψεως, καὶ ἀγαλλιάσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τοιαῦτα δάκρυα ἐκ πόθου θείου εδάκρυσε πρὸς ο Θεὸν ἡ εἰπών· • Εκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου· ο καὶ ἀλλαχοῦ λέγων· · Ἐξεκαύθη ἡ καρδία μου, καὶ οἱ νεφροί μου αλλοιώθησαν. Ο Θεός τῆς καρδίας μου, καὶ ἡ μερίς μου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐπιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου. Η καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου ἡγαλα λιάσαντο ἐπὶ Θεῷ ζῶντι· τοσοῦτον πρὸς Θεὸν πόθον καὶ δάκρυα εἶχεν ἡ ψυχὴ τοῦ Ψάλλοντος· ο Ον τρό τὸν ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδά των, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ, ὁ Θεὸς ἡμῶν. • Τάχα ἀγνοεῖται τοῖς πολλοῖς ἡμῶν τὰ λεγό. μενα. 'Αλλ' οὐκ ὠφελεῖ· οὔτε γὰρ περὶ πράγματος ὑμῖν διαλεγόμεθα εἰς τὴν ἄβυσσον ὄντος, οὐδὲ περὶ εἴδους εἰς τὰς τῶν βαρβάρων ἐρήμους εὑρισκομένου σπανίως, ἀλλὰ περὶ πράγματος ὑμῖν λαλοῦμεν D Ενότι ἐν καρδίᾳ ὑπὸ Χριστοῦ ἡμῖν δοθέντος τοῦ εἰπόν Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ο ήγουν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τίκτον ὑμῖν κατάνυξιν, καὶ δάκρυα, πρὸς ἄφεσιν, καὶ ἀναγέννησιν, καὶ λύ τρωσιν ἁμαρτιῶν. Μεγάλη τοίνυν τῶν κατὰ Θεὸν δακρύων ἡ ἰσχὺς, μεγάλη αὐτῶν ἡ ἐνέργεια, καὶ μάρτυρες ἐν τῇ la- λαια Νινευίται, Εζεκίας, Ναβουχοδονόσορ, Μανατ σῆς. [ Ἐν δὲ τῇ Νέᾳ, Πέτρος διὰ δακρύων τὸν Θεὸν ἐλεούμενος καὶ τὴν ἄρνησιν θεραπεύων· πόρνη, δά- ΔΙΑ A senium, e Beati mites. » At nunquid omnes fae- mur quod ad iram propensior sit ac calentior ju- ventus ; senectus vero sit mitior ? Perindle, si rere expenderis, invenies senectam longe aptiorem tibi adjutricem esse ad quodvis Dei perficiendum man- datum, prae ipsa juventute. Nam in juventute etiam amor corporum in nobis accenditur: in juventute voluptatis ardor impugnat, ac pleraque alia vitia, nempe inanis gloria, avaritia, gula, simultas, alieni improba cupiditas. Ac sicut duobus in palæstra luctantibus, quo unus debilior efficitur, eo alterum necesse est fortiorem fieri, ita in anima ac corpore accidit. Quippe confectis vetustate ac senio carnis cupiditatibus atque viribus, babet anima, dum om- nino velit, vires ac facultatem ad Dei mandate- rum observationem, ac potissimum ad compu- ctionem et lacrymas. Porro lacrymnas dico, q:: Deo consentaneæ sunt. Nam sunt etiam naturales lacrymæ, quales fundimus super mortuos : sunt et lacrymæ Satanicæ, quas inanis gloriæ ac Satanici amoris causa emittunt aliqui. Sunt et ex ebrietate, ac deliciarum nimio humore profluentes lacrymæ. Denique sunt lacryme purgatrices, quæ cum er Dei timore, tum ex mortis suppliciorumque cogi- tatione nobis oboriuntur : in quibus si perse- ac laboremus, hand dubie ad spiritales illas perveniemus; non jam timorem habentes, sed desiderium in Deum per consolationem et illustrationem, ac exsultationem sancti Spiritus. veremus Tales lacrymas ex divino in Deum desiderio “fudit qui dixit : « Adhæsit anima mea post te“;ɔ quique alio loco dicit : « Inflammatum est cor meum, et renes mei immutati sunt: Deus cordis mei et pars mea Deus in lernum t : concupiscit et deficit mea in atria Domini. Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum “ : > tan'o in Deum desiderio habebat,, tantisque lacrymis. Psaltis animus: ● Quemadmodum desiderat cer- vus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea al te, Deus noster 6. Ignota sunt fortasse plerisque vestrum, quæ dicuntur. Haud vero ita operæ pretium est. Non enim vobiscum de re aliqua disputamus in abysso posita, aut quæ non nisi in barbarorum solitudinibus, idque admo- dum raro, iuveniatur : sed de re, quæ nobis in- tus in corde data est a Christo dicente: ‹ Re- guum cœlorum intra vos est ; id est; Spiritus sanctus, in vobis compunctionem ac lacrymas, ad remissionem et regenerationem ac redemptionem peccatorum gignens. Magna itaque lacrymarum, quæ quidem pietari congruunt, vis; magna efficacia. Testes in Veteri quidem Testamento, Ninivitæ ", Ezechias", 66 Nalu- chodonosor 17, Manasses". In Novo autem, Petrus, qui utique crymarum vi Deum placavit, ac quod 6º Psal. L511, 9. 61 Psal. Lxx1, 21. 96. 61 Psal. LxxxIII, 5, 63 P-al. x1.1, 2. es Luc. xvi, 91. <ε Joux 111,6. 60 157. ΧΧΧ, 2. 67 Dan. iv, 31. GR * ][ Paral. xxx, 15. * Leg. φιληδονίας. ORATIO IN PSALMUM VI.

κρυσι τὸ φιλάνθρωπον ἔλκουσα, καὶ τὴν ἄφεσιν τῶν πεπραγμένων λαμβάνουσα. Αδιήγητον τὸ βάθος, καὶ ἀκατάληπτον τὸ πλάτος, καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὸ πέ λαγος τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ. Μανασσῆς διὰ τῆς μετανοίας σώζεται· καὶ τίς λοιπὸν μετανοών ολοψύ χως οὐ σώζεται; Τί μοι λέγεις; Επόρνευσα, ἐμοί χευσα, ἐφόνευσα, ἐν ἀνομίαις ἐγήρασα, καὶ σωθῆναι οὐ δύναμαι; Τί ταῦτα λέγεις; Εἰ Μανασσῆν ὁ Θεὸς διὰ μετανοίας ἐδέξατο, τάχα τολμῶ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸν διάβολον μετανοοῦντα ολοψύχως δέξεται. Τις ἄρα ἥμαρτεν, εἴ τι Μανασσῆς ἡμαρτεν, πεντήκοντα δύο χρόνους ποιήσας τὸν λαὸν ὅλον τοῦ Ἰσραὴλ λα τρεύειν, καὶ προσκυνεῖν τοῖς εἰδώλοις. Πόσαι μυριά δες, εἰπέ μοι, ἀπέθανον ἐν τοῖ; πεντηκονταδύο χρόνοις, καὶ ἀπῆλθον εἰς ἀπώλειαν; ὧν τὸ κρῖμα ὁ βασιλεὺς Μανασσῆς ἔλαβε, καὶ χρεωστεί. Οὐκ ἐνίκησε τοσοῦ τον πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν τὴν φιλανθρωπίαν του Θεοῦ. Φατὶ γὰρ οἱ ἀρχαῖοι τῶν ἱστοριογράφων, ὅτι ἀπενεχθεὶς Μανασσῆς ὁ βασιλεὺς Ἰσραὴλ ὑπὸ Χαλ δαίων αἰχμάλωτος ἐν Βαβυλῶν, τῆς Περσίδος, κατα εκλείσθη εἰς ζώδιον χαλκοῦν, ὑπὸ βασιλέως Περσών καὶ ἔσω ὧν ἐν τοιούτῳ ζωδίῳ, προσηύξατο μετά δα κρύων τὴν προσευχὴν τῆς ᾠδῆς αὐτοῦ· καὶ προστά ξε: καὶ φιλανθρωπία Θεοῦ διερράγη τὸ ζώδιον· καὶ ἐξῆλθεν ὁ Μανασσῆς καὶ ἐσώθη ὑπὸ ἀγγέλου Θεού εἰς Ἱερουσαλήμ, κἀκεῖ ἐτελεύτησεν ἐν μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει. Ορα πῶς τὸ πέλαγος ἀδιήγητον τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ ἐλέους τοῦ μόνου ἀγαθοῦ καὶ φιλαν Ὁ δὲ Μανασσῆς τότε συνεὶς ἐν οἴοις κακοῖς ἐστι, καὶ πάντων αἴτιον ἑαυτὸν νομίζων, ἐδεῖτο τοῦ Θεοῦ παρασχεῖν αὐτῷ φιλάνθρωπον καὶ ἐλεήμονα τὸν πολέμιον. Χαρίζεται δὲ τοῦτο τῆς ἱκεσίας ἐπακούσας ὁ Θεὸς αὐτῷ· καὶ πάλιν εἰς τὴν οἰκείαν ὁ Μανασσῆς ἀπολυθεὶς, ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων βασιλέως ἀνασώζεται. Καὶ ἐπήκουσε τῆς φωνῆς αὐτοῦ ὁ Κύριος, καὶ ᾠκτείρησεν αὐτόν· καὶ ἐγένετο περί αὐτὸν φλόξ πυρός, καὶ ἐτάκησαν πάντα τὰ περὶ αὐτ τὸν σίδηρα, καὶ ἰάσατο Κύριος τὸν Μανασσῆν ἐκ τῆς θλίψεως αὐτοῦ, καὶ ἐπέστρεψεν αὐτὸν εἰς Ἱερουσα λὴμ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. ὑπὸ ἀγγέλου Θεοῦ εἰς Ἱε ρουσαλήμ σωθῆναι μία negatione peccatum erat, curavit; nieretrix quoque, quæ lacrymis Dei misericordiam attraxit, ac com missorum remissionen accepit. Omniuo explicari nequit divinarum miserationum altitudo; non lati tudo, non multitudo, non pelagus comprehendi. Manasses per penitentiam salutem consequitur quis vero deinceps, quem toto corde peccatorum poeniteat, non consequatur? Quorsum mibi dicis Fornicatus sum, adulterium commisi, bomicidium perpetravi; in iniquitatibus consenui, nec possum salutem adipisci? Quid hæc loqueris? Cuin Deus Manassen per poenitentiam receperit, forsan ausim dicere, fore ut et ipsum diabolum, siquidem eum cmnino ex animo puniteret, recepturus esset. Quis certe adeo atque Manasses peccavit? qui nimiruın quinquaginta duobus annis, Israeliticum universum populum, ad serviendum idolis, eaque adorandum, adegit? Quot, putas, hominum millia, toto illo an norum spatio defuncti, in interitum abierunt? quo rum damnationis Manasses reus ac debitor fuit. At non vicit tanta scelerum multitudo Dei clementiam. Testantur enim antiqui scriptores, Manassen Israe lis regem a Chaldaeis captivum in Babylonem Per siæ avectum, ibique a Persarum rege ænea inclusum machina; cum in ea positus, cum lacrymis cantici sni orationem fndisset, mox Dei jussu ac clemen tia, fracta machina, exiisse, atque a Dei an gelo in Jerusalem salvum perductum esse; ac Atque a Dei angelo Antiqui scriptores, a qnibus hanc narrationem Anastasius accepisse ait, haud alii videantur quam Clemens Romanus in apostolicis Constitutionibus, ac si qui ab eo acce perunt apud Josephum enim non occurrit modus iste mirabilis ac portentosus, sed suavior alius, ut nimirum Deus inflexerit animum regis Babylonis, a quo Mamasses dimissus sit, ac regno restitutus. Sic Joseph. lib. x Antiquit. cap. 4 Tum demum Manasses, intelligens in quantis versaretur malis, seque eorum omnium causam agnoscens, ut hostem humanum ac clementem experiretur a Deo precibus petit. Nec se Deus inexorabilem præbuit, sed mi sertus exaudiit supplicem; quem rursum Babylonius domum remissum, in pristinum principatum resti tuit. Clemens vero citātus, 1. 11, cap. 21, ita cain liberationem describit, post ejus recitatam oratio nem, quam merito Ecclesia inde acceptam a Ca home exclusit Εt exaudivit Dominus vocem ejus, et misertus est ejus, et exstitit flamma ignis cuca eum, et liquefacta sunt omnia vincula ferrea circum eum, el sanavit Dominus Manassen ex afflictione ejus, et reduxit eum Jerusalem in regnum ejus. Aique, ut fere solet, ut auctiores prodeant historiae, quo antiquiores, praeter dicta a Cle mente, novum aliud addit Camisiana editio Anasta sii, nimirum Manassen a Dei angelo sulvum perductum esse in Jerusalem; quasi angelo miraculose trans ferente, ut ita liberatus sit duplici miraculo, altero fractionis carceris ac machinæ æneæ qua teneba tur, sen etiam liquefactionis catenarum; altero miraculosæ illius translationis: quorum alterumı nihil alteri necessario connexum est: sic enim le gimus in Actis, solutum a vinculis Petrum, ac li beratum a carcere per angelum, humana postmo dumn cautione ac prudentia, fuga lapsum, saluti prospexisse. Vileor mihi in hac alanassis historia idipsum deprehendere, atque in historia liberatio nis Caroli 11, regis Sicilia ac Provinciæ comitis. quem antiquiores scriptores, indulgentia regis Ara gonum, dotis quoque obsidibus, liberatum testen tur; nostri autem aliqui Sammaximinenses, seu etiam Provinciales alii, nedum vinculis absolutum ac extractum e carcere, verum etiam pene mo mento, ad Narbonam Occitaniæ per Magdalenam translatum, instar fere Habacue, ac mirabilius Petro, comminiscantur: improbando certe com mento, quod non parum rei geste, ac veræ per Magdalenam ejus liberationis fidem elevet. Descri bit pluribus Joannes noster a Rechac, in cjus con ventus fundatione ac historia, ex Bernardo Guidonis auctore æquali, cujus in multis nostrorum conven Luum exstaut historica, ut hæc habuerint, ac Magdalenæ patrocinio Carolus liberatus sit mitiore in eum facto Aragonum rege, haud secus ac Jose phus describit in Manasse. Uique Manasses, pudentique consilio, suam in Deumi liberationem retulit, tametsi videbatur fuisse liberatos humano modo; sic et Carolus: quod præsertim es regum captivos tenentium miraculo proxima mutatio, ac delinitio, concepta in Deum vota ac in Carolo, Magdalenæ patronæ Provinciæ invocationem, seu

θρώπου Θεοῦ, τοῦ σώζοντος καὶ ἐλεοῦντος δωρεάν τοὺς εἰς αὐτὸν καταφεύγοντας, δωρεὰν ἀληθῶς. Τί γάρ, εἰπέ μοι, και προσήγαγε Μανασσῆς τῷ Θεῷ ἀντάξιον τοῦ κρίματος, καὶ τῆς ἀπωλείας τῶν τοσού των μυριάδων ψυχῶν τῶν ἐν γεέννῃ κατακριθέντων καὶ ἀπολωλότων; Οὐδέν. Καὶ προσέφυγε καὶ ἔρ ψεν ἑαυτὸν εἰς τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἠξιώθη φιλανθρωπίας παρ' αὐτοῦ. Εἰ δὲ βούλει, καὶ ἔτι τάξομαί σε ιστορικὰς διηγή σεις διεγειρούσας ἡμᾶς πρὸς μετάνοιαν, καὶ ἐπι στροφὴν πρὸς Θεόν. Γράφει γὰρ Κλήμης ὁ ἱστορι κὸς ᾿Αλεξανδρείας, περὶ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, ὅτι νέον ἐκεῖνον, τὸν πρότερον μὲν Ἰωάννου τοῦ Ζεβε δαίου γενόμενον μαθητήν, ὕστερον δὲ ἐπὶ πολὺν λησταρχήσαντα χρόνον, καὶ πάλιν ὑπὸ τῶν ἁγίων τοῦ μακαρίου θηρευθέντα χειρῶν, ἀπὸ τῶν καταδύσεων τῶν λῃστριῶν καὶ σπηλαίων, καὶ ἐπὶ τὴν προτέραν ἐπανελθόντα ἀρετὴν, οὐδὲ αὐτὸς ἀγνοεῖς, ἀλλ᾽ οἶσθα ἡμῶν οὐχ ἧττον ἅπαντα ἀκριβῶς. Και σου πολλάκις έχουσα θαυμάζοντο, την πολλήν, καὶ ὅτι τὴν αίμα. γνεῖσαν πρῶτον ἐφίλησε δεξιάν, τῷ νέῳ περιχυθείς, καὶ οὕτως αὐτὸν ἐπὶ τὰ πρότερα επανήγαγε. (ια Ὁ δὲ πρεσβύτερος ἀναλαβὼν οἴκαδε τὸν παραδοθέντα νεανίσκον, ἔτρεφε, συνείχεν, ἔθαλπε, τὸ τελευταῖον, ἐφώτισε· καὶ μετὰ τοῦτο ὑφῆκε τῆς πλείονος ἐπιμελείας καὶ παραφυλακής, ὡς τὸ τέλειον αὐτῷ φυλακτήριον ἐπιστήσας, τὴν σφραγίδα τοῦ Κυρίου. illic penitentem ac confitentem, diem extremum clausisse. Hic mihi observa inenarrabile pelagus miserationum ejus, qui solus bonus ac benignus est, Dei, qui salvos facit, ac misericordia gratis prose quitur confugientes ad ipsum. Plane gratis. Nam quid mibi Manassen obtulisse Deo dicere possis, quod ulla ex parte conferendum sit cum damnatione ae interitu tot millium animarum, quæ in gebenna damnatæ perierunt? Nihil sane. Confugit ad Deum, seque in ejus miserationes conjecit, ejusque beni guitatem ac elementiam experiri meruit. Quod si velis, adhuc etiam historica alia, que nos ad pœnitentiam ac conversionem ad Deum excitent, tibi afferam. Scribit enim Clemens Alexan drinus historicus de Joanne Theologo, cum etiam apparitionem, visione nocturna, qua Deus 13 non raro per angelos suos impertit homines, secuta esset. Scriptura ipsa de Manasse, II Paral. xxxit Deprecatus est eum [Deum], et obsecravit intente et exaudivit orationem ejus, reduxitque eum Jerusa lem in regnum suum, et cognovit Manasses quod Do minus ipse esset Deus: ex quibus Scripturæ verbis, et quia dicat Deum liberasse Manassen, prodigia ejusmodi in modo liberandi a posterioribus conticia sint. Atque utinam in aliis quoque maluissent sin ceriores, quam fusiores ac integriores historias ad nos transmittere. Præstaret sane pauca admodum bene certa scire, quam plura illa sic aucta, in qui bus cum aliqua fide nutent, nullis omnino indubi tata potest haberi, mi bene admonet cardinalis Baronius in Annal., occasione Actorum Catharina sive Hecatharine martyris Alexandrinæ sub Maxi mino, cujus ne nomen æqualis seu suppar Eusebius potuerit scire; cum nos singula quæque ejus scia inus, si tamen vere scimus, ex Actis locupletibus, certamina. Interpres, semel ac iterum, ubi Græca habent annos quinquaginta dios; septuaginta duos substituit: quo, nedum auctori, sed et facto textui contrarius est, quo habetur regnasse solum annis quinquaginta quinque; ut juxta Anastasii compu tum, duobus de quinquaginta scelestissime in regno transactis, tres residuos in pœnitentia, ac regum sanctissimus, instaurando Dei cultu, ac abolenda idololatria, cui ita deditus fuisset, peregerit: ut ne vitæ anm omnes, ad duos illos de septuaginta Ana stasiani interpretis ascendant, cum sacer textus duodecim annorum regnum capessivisse dicat postmodumque duos illos de quinquaginta regnasse, ac sic pœnitentem ac religiosum ex perditissimo idololatra consummatum esse. COMBEFIS. Scribit Clemens Alexandrinus. Hanc historiam tribuit Antiochus monachus, serm. 122, Irenæo Lugdunensi, tametsi non exstat in ejus, quæ ex stant, opusculis, uti etiam ibi interpres ascripsit margini: sive præfatus Antiochus vidit alia Irenæi opera, ut constat aliqua excidisse; sive lapsus est memoria; ac irenæum posuit pro Clemente, cui tribuit Eusebius, ex quo accepit Anastasius noster. Chiysostomus lib. 1 ad Theodorum lapsum cap. 1, perstringit quidem historiam, nullum tamen ejus iefert antiquiorem scriptorem. Ti prèv xaTÀ TÒV autem gesta sunt cum illo juvene, qui prius discipu lus fuit Joannis fili Zebedai: postmodum vero, longo tempore ducem egit latronum; iterumque a sanctis beati viri manibus ceu venatu interceptus, in supe riorem virtutem, e lustro, e spelunca latronum pene travit, ipse non ignoras: nosti enim non minus quam ego. Nec te raro admirantem audivi, multæ illum benignitatis inclinationem, utque prior ipse cruentam dexteram sit deosculatus, hærens in ado lescentis amplexu, eaque via ad amissam virtutem reduxerit. En tibi compendio, quam sic multis Anastasius post Eusebium enarrät historiam: ac forte pluribus quam par esset, it adjecta aliqua, minus forte senem Joannem decenia: citatus nimirum ille cursus, ac equitatio, ejus apud quos dam, ingenii ad judicium severioris; qualis est noster Camus, elevent fidem. Historia poenitentis monachi, cujus Dominus precibus imbrem conces serit, quam Chrysostomus illi adolescentis a Joanne conversi eodem capite præmittit, ipsa cadem vide tur ex maxima omnium affinitate, quam Amphilo chius Hom. de pœnitentia retulit: cumque Chry sostomus alioqui junior magno Amphilochio ac seniori, ceu rem recentis memoriæ narret, Amphiło chius autem, ut quid ex Patrum antiqua historia acceptum referat, argumento sit, excepto stylo et aliis ibi indicatis, alterius esse a magno illo Amphi Jochio, ac longe sequioris. Baron. ann. 89, præter Chrysostomium et Antiochum, etiam Cassianum pro historia ista citat, Collat, xxiv, cap. 22, nec non Henr. Canisius ex ipso: sed id nimia oscitantia, cum eo capite, nihil Cassianus exemplum hoc per tractet, sed quoddam Joannis Apophthegma edisserat, cumu a quodam venatore deprehensus esset, perdi cem manibus molliter demulcens: cujus exemplo docet D. Thomas 2-2, quæst. 168, art. 2, etiam viris gravibus actiones ludieras interdum convenire. Verum error hic, ut crassus, haud tamen magni adeo momenti videri debet: ut magis displiceat, quod tanquam ex interprete approbat pro sacra mento confirmationis. Sic enim exscribit: Posted vero ubi sigillo Domini (nempe sacramento confir mationis, inquit, ut addit interpres) tanquam per ſecta tutaque ejus animæ custodia obsignasset, non nihil de cura et observatione in ev instituendo suscepta remisit. Sic revera interpres; at liberior, suaque ingerens, non dicta ab auctore, ac Eusebio. Verba Eusebii sunt Presbyter auteni traditum sivi adolescentem in domum recipiens, educavit, con

πρὸς ἐπί τινα τόπον τῆς ᾿Ασίας ἐλθὼν ἐν ταῖς αὐτοῦ Ερί περιόδοις ὁ μαθητὴς τοῦ Χριστοῦ Ἰωάννης, καί τινα νεανίαν εὑρών, κάλλει τε καὶ ἰσχύϊ καὶ μεγέθει και κοσμημένον, τῆς τούτου ψυχῆς ἐρασθείς, νουθετεί τοῦτον γενέσθαι πιστόν. Καὶ δὴ πεισθέντος αὐτοῦ, τοῦτον τὸν νέον προσάγει εἰς τὸ κατηχεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως ὁ Ἰωάννης, λέγων Τοῦτόν στο παρακατατίθημι τὸν ἄνδρα, ᾧ ἐπίσ σκοπε, μαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ καὶ ταύτης πάσης τῆς Εκκλησίας ο καὶ τοῦτο ἡ Ἰωάννη; εἰπὼν ἐξῆλθε καὶ ἐπὶ τὰς ἑτέρας χώρας, ποιούμενος τὸ τῆς πίσ στεως κήρυγμα. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος τὸν παῖδα παραλα σών, ἐνουθέτει καὶ κατήχει· ἐφρούρει, ἐδίδασκεν, ἐπεμελεῖτο· καὶ δὴ μετά τινα χρόνον εβάπτισε, καὶ Χριστιανὸν αὐτὸν ἐποίησε. Καὶ λοιπὸν, ὡσανεὶ τῷ βαπτίσματι τοῦτον ἀσφαλισάμενος, καὶ περιτειχία σας, οὐκ ἔτι ταῖς προτέραις κέχρηται πρὸς αὐτὸν νουθεσίαις. Καὶ δὴ ἄδειαν λοιπὸν λαβόντος τοῦ παι δὰς, προσκαλούνται αὐτὸν τινὲς νεωτερισταί, φθόροι τε καὶ ἐξώλεις, καὶ ἐθελόκακοι ἄνδρες· καὶ πρῶτον μὲν ἐπὶ δεῖπνα πολυτελῆ καὶ νοῦς, καὶ ἐπί τινας πορνικούς σπίλους καὶ διανυκτερεύσεις· εἶτα καὶ ἐπὶ κλοπάς τινας, καὶ λωποδυσίας αὐτὸν παραφθεί ραντες· τὸ δὲ δὴ πέρας, ἐπὶ τὰ ὄρη αὐτὸν παραλα βόντες ὡς παμμεγέθη ὄντα τῷ σώματι καὶ τῇ δυνά μει, λήσταρχον αὐτὸν χειροτονήσαντες, ὅλον ἀνελες καὶ ἀπάνθρωπον, ὅλον πικρὸν καὶ δεινὸν, καὶ ἄθεον αὐτὸν ἀποκατέστησαν. Εἶτα χρόνοι ἐν τῷ μέσῳ δι ίπτασαν πλεῖστοι· καὶ ἐπανελθὼν Ἰωάννης ὁ Θεολό γος ἐπὶ Ἐφεσίων πόλιν, φησὶν ἐπὶ πάντων τῷ ἐπισ σκόπῳ· ε῎Αγαγε δή μοι, ᾧ ἐπίσκοπε, τὴν παρακατα θήκην, ἣν παρεθέμην σοι, τοῦ Θεοῦ προσμαρτυροῦντος καὶ πάσης τῆς Ἐκκλησία; σου.· Ὁ δὲ ἐπίσκοπος, ἐπὶ τῷ βήματι θαμβηθείς, ἐνόμιζε χρήματός τινος παρατεθέντος παρά Ιωάννου εισπράττεσθαι. Ως οὖν εἶδεν αὐτὸν ἀπορούμενον ἐν ἀμηχανίᾳ ὁ Ἰωάν νης, φησὶ πρὸς αὐτόν· ο Αγαγε δή μοι, ὦ ἐπίσ σκοπο, τὸν νεανίαν, ἄν σοι ὡς πιστῷ κατεπίστευσα, ο ΝΟΤΑ, σφραγὶς 40, σφραγίδα δὲ, ὡς συντήρησιν, καὶ τῆς δεσποτείας σημείωσιν. Εἰπέ, τῇ σφραγίδι θαῤῥήσας, εἰκών εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ τὴν σφραγίδα μουί, Ὡς πρόβατον ἐκ στόματος λύκου ἀφήρπασε, καὶ τῇ μάνδρα συνέμιξε, καὶ σφραγίδος ηξίωσε. ὡς τὸ τέλειον αὐτῷ φυλακτήριον ἐπιστήσας, τὴν σφραγίδα του Κυρίου· ὡσανεὶ τῷ βαπτίσματι τοῦτον ἀσφαλισά μενος τὸ βάπτισμα και σφραγίδα. Στρωματεῖς ὁ σωζόμενος πλούσιο; aliquando praftas Christi discipulus, Joannes, in quam, lustrando provinciam ad Asiæ quemdam 10 cum venisset, atque in juvenem quendam, elegan diori specie, corporisque viribus ac magnitudine præstantem incidisser, ejus animæ amore captum, hortatum esse ut Christo nomen daret, fideique ac cederet; persuasumque adolescentem, fidei rudi mentis imbuendum civitatis episcopo obtulisse, in que hunc modum affatum esse: llune tibi virum, episcope, Deo teste, ac universa hacce Ecclesia, deposito trado;, liisque dictis, Joannem, aliis quo que regionibus fidem: prædicaturum, abiisse. scopum autem assumptum puerum hortari cœpisse, ac instruere; illi cavere, docere, ejus curam agere postque demum aliquantum tempus, baptizasse, ac Christianis hominem cooptasse; deinceps vero, tanquam baptismate, res ejus in tuto collocasset, ac abunde adolescenti cavisset, non amplius moni tiones solitas adhibuisse. Itaque, libertatem na ctum adolescentem, factiosos quosdam, exitiesosque ae nerarios viros sibi adjunxisse. Ac principio qui dem, ad sumptuosa convivia ac nocturnas sodalita tes, depravatum animo pellexisse; post etiam ad furta quædam, ac grassationes: postremo in mon les eductum, tanquam virum procera statura, ac forti robore, latronum principem creantes, immis tem plane ac inhumanum, planeque acerbum, tun culentumque ac impium fecisse. Post multos autem inde elapsos annos, cum Joannes Theologus rediret Ephesum, sub omniuin oculis episcopo dixisse: c Age jam, episcope, profer depositum quod tibi a me, Deo leste, universaque tua Ecclesia, consi gnatum est.» Episcopum vero hoc verbo percul sum, putare abs se repeti pecuniæ aliquid, quod ille deposito dedisset. Joannem, ut vidisset episcopum Mabitatione haerentem, dixisse: 4 Age adhuc juve nem illum, episcope, quem tibi tanquam fideli cu stodi curandum tradidi. Episcopum, audito hoc, tinuit, forit humuniter: ad extremum, baptizuvit; iumque, tanquam perfecta tutaque ejus animi custo- f) dia, Domini adhibito signaculo, multam illam in eum curam ac observationem remisit. Ut plane idipsum Eusebius dicat, sigillum Dominicum, ac illumina Lionem seu baptismum, qui et dicitur a Gregorio, oral. Sigillum quia conser Latio est, et dominationis significatio: divini scilicet in nos dominii velut quidam character, ex gratia adoptionis quam facit. Sic post aliqua. Dic signaculo fretus, ipse quoque Dei imago sum. Sic Amphilochius Orat. in Peccatr. pro signaculo quo primum Dei gregis cou oves elicimur, cum de Zachei prima conversione ait Velut oven ex ore lupi abripuit, cantaque admiscant, ac signucuło impertivit. Male ergo Eusebii interpres, longa sæpe paraplirasi, auctoris detorquens, obscurans, ac mutans sensum, incautumque, ac Græci idiomatis rudem lectorem, in errorem mittens, ac risui espos nens: duin putant magnum quid ex Essetio pro ferre stabiliendis dogmatis, cum revera nihil ille pro eis faciat, uti hic Baronio accidit, indicənté facere Eusebium pro sacramento confirmationis distincto a baptismo, cum nihil ille hoe velit. Cujus sacramenti probandi solidior ratio a manuum impo – sitione apostolorum, ac Spiritus sancti per eam datione, quam Ecclesia, jugi traditione ceu myste rium, ac gratiæ statum signum, a Christo instita tum, ejusque ordinatione per apostolos ac successo res episcopos, dispensandum, constanti traditione acceperit, ac teneat bactenus. Clare editio Regia Anastasii, pro eo atque Eusebius, aperte synonyma habeus 1 Regia editione ipso statim initio vide tur lapsus memoria Acastasiits: cum citat ex uno librorum, quos de diversis contextus, vocant: cuin non exstet in libris Stromaticis, quas octo Eusebius refert, qui hactenus exstent, citeique ille ex libro alio, quem etiam seorsim in Catalogo refert: sed videtur nobis excidisse: eo titulo, Ti; Quis ille dives sit qui salvα tur? COMBEFIS.

ORATIO IN PSALMUM VI. Ο δὲ ἐπίσκοπος ἀκούσας, στενάζει μέγα ἐκ βάθους, εἶτα δακρύει εἰπὼν πρὸς Ἰωάννην· . Τέθνηκεν ἐκεῖ μας, ο φησίν. Ο δὲ Ἰωάννης πρὸς αὐτόν· . Πῶς, φησίν, ἢ ποίῳ θανάτῳ; » ϋ δὲ ἐπίσκοπος· « Τὸν τῆς ψυχῆς τέθνηκε θάνατον· ἀπέβη γὰρ πονηρὸς καὶ ἐξωλέστατος· καὶ τὸ δὴ πέρας, λῃστὴς ἀπηνής και τέστη. » Καὶ πρὸς ταῦτα ὁ Ἰωάννης τῷ ἐπισκόπῳ φησί · ο Καλόν σε, ὦ ἐπίσκοπε, φύλακα τῆς τοῦ παι ως ψυχῆς κατεπίστευσα· καλόν σε ποιμένα του προβάτου τοῦ Χριστοῦ πεποίηκα, ᾿Αλλὰ εἰ πάρεστιν ὑμῖν νῦν ἵππος, καὶ τῆς ὁδοῦ τινὲς ὁδηγοί, τῆς ἀπα- γούσης ἕνεκεν τοῦ παιδός ; » Λοιπὸν ὡς εἶχεν Ἰωάν- νης αὐτόθι ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας τῷ ἵππῳ ἐπιβάς, ἀκρατῶς ἤλαυνε, τὸ πλανηθὲν πρόβατον ἀνακαλού μενος. Καὶ δὴ φθάσας τὰ ὄρη ἔνθα τὸ λῃστήριον ὑπῆρχε, κρατεῖται ὑπὸ τῆς φυλακῆς μηδὲν ἀντιλέ γων, μηδὲ λυπούμενος, ἀλλὰ βοῶν· « Ἐπὶ τοῦτο ἐλή- λυθα, πρὸς τὸν ἄρχοντα ὑμῶν ἀγάγετέ με. Ὁ δὲ εἰστή- κει ὡπλισμένος· καὶ ὡς μόνον ἐθεάσατο τὸν Ἰωάν- νην πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενον, αἰδεσθεὶς εἰς φυγήν ἐτρέπετο. Ὁ δὲ Ἰωάννης ὥσπερ τοῦ γήρως ἐπιλα θόμενος, ἀκρατῶς τὸν παῖδα κατεδίωκε λέγων· « Τί φεύγεις, τέκνον, τὸν σὸν πατέρα; Τί μοι κόπους παι ρέχεις; Ελέησόν με τον ξένον, τὸν γυμνὸν, τὴν γέ- ροντα, τὸν ἀδύνατον, τὸν πτωχόν. Στηθι, μὴ φοβοῦ· ἔχεις ἐλπίδα σωτηρίας· ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ ἀπολογήσου μαι· ἐγὼ τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω, ὡς ὁ Κύ ριος ὑπὲρ ἡμῶν. Μή φοβοῦ, τέκνον, στῆθι· πίστευσόν μοι ὁ Χριστός με ἀπέστειλεν, ἄφεσίν σοι ἐπὶ μερά μενον. Ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ ὑπομένω θάνατον. Επ' ἐμοὶ τὸ α αἷμα ὅπερ ἐξέχεας· ἐπ' ἐμοὶ τὸ φορτίον τῶν ἁμαρ- τιῶν σου ἐπὶ τὸν τράχηλον. Εἶτα ἔστη ὁ παῖς· ἔρριψε τὰ ὅπλα τρέμων ὁμοῦ τε καὶ σφοδρώς κλαίων καὶ δὴ προσελθὼν τῷ Ἰωάνῃ ἡσπάζετο, ταῖς οἰμω- γαῖς τῶν δακρύων αὐτοῦ μηδὲν πρὸς ἀπολογίαν φθέγξασθαι δυνάμενος, μόνον δὲ τὴν δεξιὰν αὐτοῦ χεῖρα ἔτι αὐτὴν ἡμαγμένην ἐκράτει. Ὁ δὲ Ἰωάν- νη; παρὰ τῷ ἑαυτοῦ στόματι τὴν δεξιὰν τοῦ λῃστου κατεφίλει, ὡς ἤδη βαπτισθεῖσαν τοῖς δάκρυσι· καὶ οὐ πρότερον ἀπέστη ἕως ἂν τὸν παῖδα μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἐν τῇ Ἐκκλησία συνήγαγεν· διδοὺς πᾶσιν ὑπόδειγμα μετανοίας ειλικρινούς, καὶ τρόπαιον ἀναστάσεως A allo ex corde ducto suspirio, subindeque dentem, Joanni dixisse :‹eum jam mortuum esse. Ad quem Joannem : ‹ Quomodo, inquit, ant qua tandem morte? » Ad quem episcopum : • Mortuus, inquit, est morte animae ; quippe factus est improbus ac perditissimus: ac tandem in immanem latronent promovit. » Ad hæc Joannem episcopo : « Egregium scilicet te, inquit, o episcope, animæ pueri custo- dem præfeci : egregium te pastorem ovis Christi feci ? Sed nunquid equum, inquit, nunc aliquem l:- betis, et itineris duces, qui me ad juvenem dedu- cant? Mox vero Joannem ibidem ab ecclesia con- scenso equo, vi tota impulisse requirentem erran- tem ovem. Cum jam autem ad montes pervenisset, in quibus latronum latibula erant, correptum ab excubiis esse nihil invitum, aut se captum dolen- tem; sed clamantem, eo fine venisse atque ad eɔrum ducem adduci velle. Stabat autem ille in armis; utque tantum aspexisset accedentem ad eum Joan- ne, senis faciem reveritum, in fugam versum esse. Joannem, tanquam suæ ætatis oblitum, citato cursa juvenem persecutum, in hæc verba affantem : « Quid fugis, fili, patrem tuum? Quid mihi laborem faucis ? Te mei misereat peregrini, nudi, senis, imbellis, pauperis. Siste gradum, ne timeus: superest tibi salatis spes; ego pro te excusabo; ego animam meam pro te ponam, sicut Dominus pro nobis po- suit. Ne metuas, fili; siste : crede mihi; me Chri- stus misit, ut tibi peccatorum inferrem veniam. Ego pro te mortem subire paratus sum. In me sit san- guis quem eludisti; in me onus suscipio tuorum peccatorum, ac cervicem meam ». Tum stitisse ju- venem : tremoreque ac grandi luctu, arma proje- cisse atque ad Joannem accedentem, amplexatum esse, cum permisti lacrymis genitus (25), ne ver- bum quidem ad defensionem proferre sinerent. Tumque ubi tantum dexteram ejus manum etiam- num sanguine cruentatam tenuisset, Joannem eam- dem ori admotam, tanquam lacrymis jamimi..ctam atque purgatam, osculatum esse, nec prius desti- tisse, quam secum juvenem in Ecclesiam indaxis- set dato omnibus sinceræ pœnitentiæ exemplo, velut quodam erecto tropæo, Tremore ac fetu valids, Ὃ ὃὲ ἐπίσχοπος ἀχούσας, στενάζει μέγα ἐχ βάθους, εἴτα δακρύς: εἰπὼν τιρὸς Ἰωάννην" ε Ὑ ἐθνηχεν ἐχεῖς γετον φησίν, Ὃ δὲ Ἰωάννης πρὺς αὐτόν' « Πῶς, φησὶν, ἢ ποίῳ θανάτιρ; ν Ὃ δὲ ἐπίσχοπος" « Τὸν τῆς ψυχῆς τέθνηχε ὑάνατον " ἀπέδη γὰρπονηρὸς καὶ ξξωλέστατος " καὶ τὸ δὴ πέρας, λῃστὴς ἀπηνὴς χα- πέστη. ν Καὶ πρὸς ταῦτα ὁ Ἰωάννη; τῷ ἐπισκόπῳ φησί" « Καλόν σε, ὦ ἐπίσχοτε, φύλαχα τῆς τοῦ παι- δὸς ψυχῆς κατεπίστευσα" χαλόν σε ποιμένα τοῦ προβάτου τοῦ Χριστοῦ πεποίηκα, ᾿Αλλὰ εἰ πάρεστιν ὑμῖν νῦν ἵππος, καὶ τῆς ὁδοῦ τινες ὀδηγοὶ, τῆς ἀπα- γούσης ἔνεχεν τοῦ παιδός ;» Λοιπὸν ὡς εἶχεν Ἰωόν- νης αὐτόθι ἀπὸ τῆς Ἐχχλητίας τῷ ἵππῳ ἐπιύὰς, ἀχροτῶς ἤλαυνε, τὸ πλανηθὲν πρόδατον ἀνακαλού- μένος. Καὶ δὴ φθάσας τὰ ὕρη ἔνθα τὸ λῃστέριον ὑπῆρχε, κρατεῖται ὑπὸ τῆς φυλαχῆς μηδὲν ἀντιλέ- γῶν, μηδὲ λυπούμενος, ἀλλὰ βοῶν" « Ἐπὶ τοῦτο ἐλή- λυθα, πρὸς τὸν ἄρχοντα ὑμῶν ἀγάγετέ μεν Ὁ δὲ εἰστή- χει ὡπλισμένος " χαὶ ὡς μόνον ἐθεάτατο τὸν Ἰωάν- γὴν πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενον, αἰδεσθεὶς εἰς φυγὴν ἐτρέπετο. Ὃ δὲ Ἰωάννης ὥσπερ τοῦ γέρως ἐπιλα- θόμενος, ἀχρατῶς τὸν παῖδα κατεδίωχε λέγων" « Τί φεύγεις, τέκνον, τὸν σὺν πατέρα; Τί μοι χύπους πα- ρέχεις; Ἐλέητόν με τὸν ξένον, τὸν γυμνὸν, τὸν γὲ- ρῦντα, τὸν ἀδύνατον, τὸν πτωχόν. Στῆθ:, μὴ φοθηῦ ἔχεις ἐλπίδα σωτηρίας " ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ ἀπο! ογῆσος μαι" ἐγὼ τὴν ψυχὴν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω, ὡς ὁ Κύ- ριος ὑπὲρ ἡμῶν. Μὴ φοδοῦ, τέκνον, στῆθι" τίστευσόν μοι" ὁ Χριστός με ἀπέστειλεν, ἄφεσίν σοι ἐπινφερός μενον, Ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ ὑπομένω θάνοτον. Ἐπ᾿ ἐμοὶ τὸ αἰμαῦπερ ἐξέχεας " ἐπ᾽ ἐμοὶ τὸ φορτίον τῶν ἀμαρ- πιῶν σου ἐπὶ τὸν τράχηλον, » Εἴτα ἔστη ὁ παῖτ' ἔῤῥιψε τὰ ὅπλα τρέμων ὁμοῦ τε καὶ σφοδρῶς κλαίων" καὶ δῇ προσελθὼν τῷ Ἰωάννῃ ἱσπάζετο, ταῖς οὐμιυ- γοῖς τῶν δακρύων αὐτοῦ μηδὲν πρὸς ἀπολογίαν φθέγξασθαι δυνάμενος, μόνον ὃΣ τὴν δεξιὰν σὐτοῦ χεῖρα ἔτ: αὐτὴν ἡμογμένην ἐχράτει, Ὃ δὲ Ἰωάν- νη; παρὰ τῷ ἑαντοῦ στόματι τὴν δεξιὰν τοῦ λῃστοῦ κατεφίλει, ὡς ἤδη βαπτισθεῖσαν τοῖς δάκρυσι" χαὶ οὗ πρότερον ἀπέστη ἕως ἂν τὸν παΐδα μεθ' ἑαυτοῦ ἐντῇ Ἐκκλησίᾳ συνήγαγεν" διδοὺς πᾶσιν ὑπόδειγμα μετανοίας εἰλιχρινοῦς, χαὶ τρόπαιον ἀναστάοτως βλεπομένης.

* ἱκεσίαν, Καὶ ὅτι ἀξιόπιστον ἀληθῶς τὸ εἰρημένον, μας τυρεῖ μὲν καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ λῃστὴς διὰ πιστοῦ ῥήματος σωθείς· μαρτυροῦσι δὲ καὶ ἕτερος πλείονες διά μετανοίας σωθέντες πονηροί, ἐν οἷς καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεᾶ; ἐπὶ Μαυρικίου τοῦ τῶν Χριστιανών βασιλέως γεγονότος, ἐγένετό τις ἀρχιληστής περί τὰ μέρη τῆς Θράκης ὠμὸς καὶ ἀπάνθρωπος, καὶ τοιοῦτος ἦν ὡς καὶ τὰς ὁδοὺς ἐκείνας ἀβάτους έποίησε. Τοῦτον χειρώσασθαι πολλῶν στρατιωτών καὶ λῃστοδιωκτῶν πάσῃ μηχανῇ ἐπιχειρησάντων, καὶ μὴ δυνηθέντων, ἀκούσας ὁ θειότατος βασιλεύς Μαυρίκιος, διά τινος νεανίσκου παιδὸς τὰ ἴδια φυ λακτὰ ἀπέστειλε τῷ ἀρχιληστῇ, καὶ ὥσπερ ἐξ ἐνερ γείας Θεοῦ αἰδεσθεὶς τὸν λόγον τοῦ βασιλέως, ἀπὸ βαλὼν τὸ ἦθος τὸ λῃστρικόν, ἐν πραΰτητι δίκην προβάτου κατελθὼν ἐν τοῖς ποσὶ τοῦ βασιλέως μετ' Εξομολογήσεως προσέπεσεν. Εἶτα μικρῶν τινων ἡμερῶν διελθουσῶν, εἰς ἀσθέ νειάν τινα ο ληστής πυρετικὴν περιπεσών, ἔκειτο ἐν τῷ νοσοκομείῳ τῷ λεγομένῳ τοῦ Σαμψώ· καὶ χρησάμενος οινοποσίῳ, εἰς φρενιτικὴν ἔκστασιν μετέπεσεν. Εἶτα ἀνανήψας καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν, καταλαβούσης λοιπὸν τῆς νυκτός, ἤδη ὡς εἶδεν ἑαυτὸν βαρούμενον, εἰς οἰκεσίαν κ τοῦ πανοικτίρο μονος Θεοῦ ἐτρέπετο σὺν δάκρυσιν ἐξομολογούμενος, καὶ συγχώρησιν τῶν αὐτοῦ ἁμαρτημάτων αιτούμε νος, καὶ λέγων· «Οὐ ζητῶ τι ξένον παρὰ σοῦ, Δέσ σποτα φιλάνθρωπε· ὡς γὰρ εἰς ἕνα τῶν πρὸ ἐμοῦ λῃστῶν, οὕτως καὶ εἰς ἐμὲ τὸν λῃστὴν τὰ ἐλέη σου θαυμάστωσον, καὶ δέξαι μου τοῦτον τὸν ἐπιθανάτων κλαυθμόν, ἐν ἐν τῇ κλίνῃ κατακείμενος ποιοῦμαι. Καὶ ὡς ἐκείνους τοὺς μετὰ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν μηδὲν ἄξιον έργασαμένους, οὕτως καὶ ἐμοῦ τὰ με κρὰ πρόσδεξαι δάκρυα, καθαίρων με καὶ βαπτίζων ἐν αὐτοῖς· ἐνθανάτιον συγχώρησιν ὡς βάπτισμα, μὴ ἀπαιτῶν μέ τι πλέον. Οὐ γὰρ ἔχει ἡ ὥρα, τῶν ἐκαπηλευτών μου ἐγγισάντων. ᾿Αλλὰ μὴ ἀντιτείνῃς, μη στιβαρήσῃς ἐν ἐμοὶ τὸ ἀγαθόν. Προκατέλαβαν ΝΟΤΑ. Τὰ ἴδια φυλακτὰ ἀπέστει λεν. φυλακτήρια καὶ τὰ φυλακτά, τὸ φύλαγμα Διά τινος τῶν οἰκείων τῷ βασιλεῖ ἐπὶ τοῦτο αὐτὸν ἐξαποστα λέντος, τὰ λῃστρικά όπλα ρίψαι πεισθεὶς, καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτόν. μια Τῶν ἐκσπηλευτών μου ἐγγισάντων. Οὐδὲ γὰρ ἄλλο τι πλέον ποιεῖν, οἱ ἀπαιτοῦντες τὴν ψυχὴν συγχωροῦσιν. Εκσπηλευτής κα! Quam autem vere digna Gide sint, quæ jam dixi. mus, testantur, tum qui in cruce latro per verbum fidele salutem esl consecutus, tum alii improbi plures per penitentiam item salvati: in quibus, nostra ipsa aetate sub Mauricio Christianorum impe ratore, latronum quidam princeps in Thraciæ fiui bus, crudelis ac inhumanus emersit. Is talis erat, nt et ea itinera infesta admodum redderet. Hunc cum frustra multi milites ac latrunculatores omni bus adhibitis machinis comprehendere tentassent, eo audito divinissimus imperator Mauricius, per quemdam adolescentem, latronum duci sua ipse man data misit. Is vero, tanquam divina quadamı instinctus virtute, imperatoris sermonem reveritus, abjectis latronis moribus, in modum ovis man suetæ, ad imperatoris pedes scelerum confessione accidit, Dehinc vero post non multos dies, febre tentatus latro, in valetudinario, quod Sampsonis vocant de cumbebat, ubi ex vini potu, in phrenesim incidit, Cum autem compos mentis effectus ad se redisset, jamque occupante nocte, vehementius se premi Sentiret, ad Dei se misericordis supplicationem convertit, cum lacrymis pœnitens, ac suorum crimi num veniam petens, dicensque: «Nihil peto novi a te, benignissime Domine. Ut enim in alium quei dam ante me latronem, sic in me æque latronem mirifica tuam misericordiam, ac suscipe meas has lacrymas, quas hic morti vicinus mitto, in lectulo jacens. Qua vero ratione illos, qui post horam un decimam venientes mill magnum fecerant, admi wisti; cadem quoque meas suscipe exiguas lery mas; meque in eis emunda, ac tanquam in ba ptisiko, plenaria pro morte indulgentia dona: ut nihil a me ulterius exigas: non enim hora patitur, proximis jam ac ingruentibus qui animam exi gant Verum ne mihi relucteris: ne confertum in me bonum exigas, Præoccupaverunt enim me ini Leg. ctio illa affectio sit. Plane male habent sacri veteres scriptores Græci, quos sic Latini interpretes Lati nius pleniusque loqui affectantes, ac velut liberiori paraphrasi reddere, ita depravent, Combefis. Sua ipse mandala. Interpres eodem sensu atque sacra, qua de colla ferebat misit. Veruni cum statim sub jungat Anastasius, reveritum latronem non amuleta aliqua, sed imperatoris sermonem; haud plane alind 1 quam sermo ille, ac inandatum imperatoris, jubentis ut ad ejus clementiæ thronum, sceleratus adeo homo accederet. Sic in vet. Lexico huic atine, exponitur, præceptum, mandatum; velut scilicet a servando, seu obser vando quod ideo ponatur ut servetur, Favet altera Regii codicis editio, que sic exprimit Cum per aliquem imperatoris familiarium ad hoc ipsum missum, persuasus esset, arma, quae latro ferebat, abjicere, ac imperatorem adire missa scilicet venia, ac aliis commodis, quomodo passim videmus uti principes in ejusmodi negotiis, haud vero, ut amuleta sua, ae reliquias, seu talia sacra pignora, ad tales personas mittant: quanquaui nec exempla missorum ejusmodi pignorum in re conciliationis ac fidei argumentum in Græcorum recentioribus imperatoribus desint: atque adem haud admodum repugnarim, ut quis contendat hie quoque tale quid a Mauricio factitatum significarı; ita revera sonante voce Græca, ut præcipue in usu vulgi ac sequioris Græciæ est. COMBERTS. Qui animam exigant, Interpres eam vocem iuexplicatau reliquit ac vere talis videtur, in qua divínandum sit, Expono ego juxta quod habet editio regni Codi cis, ubi habetur Non sinaul aliud quidquam facere qui animam exigunt: de qua animæ per angelos exactione hora mortis, pasalli Patres. Videtur auctor ea voce alludere ad feras in Justris ac cavernis latitantes, quas inde canes extrudant. COMBEPIS. compulsor seu exactor publicus, qui obnoxius solvere cogii. Justin. Novell. 128, c. 6. BasN.

γάρ με αἱ ἀνομίαι μου πρὸ; ἑσπέραν φθάσαντα και λῶς· ὅτι ἀμύθητά μου τὰ χρέη. 'Αλλ' ὡς ἐδέξω Πέτρου τοῦ ἀποστόλου σου τὸν πικρότατον κλαυ θμόν, οὕτως πρόσδεξαι καὶ τὸν ἐμὸν, φιλάνθρωπε, ἐπιχέων ταῦτα τὰ δάκρυα ἐπὶ τὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου χειρόγραφον, καὶ τῷ σπόγγῳ τῆς εὐσπλαγχνίας σου ἐξαλείφων τὰ ἀνείκαστά μου πλημμελήματα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ πλείστας ὥρας ὁ λη στῆς ἐξομολογούμενος, καὶ τῷ ἰδίῳ φακιολίῳ τὰ δάκρυα ἐκμάσσων, παρέδωκε τὸ πνεῦμα, καθώς καὶ οἱ πλησίον αὐτοῦ κοιμώμενοι διηγήσαντο. Αρ χιατρὸς δέ τις ἐκεῖνον τὸν ξενῶνα ἐπισκεπτόμενος ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ καθεύδων, ὁρᾷ κατ᾿ ὄναρ κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν ἐν ᾗ ὁ λῃστὴς ἐτελεύτησε, τινὰς Αιθίοπας πολλοὺς ἐλθόντας πρὸς τὴν κλίνην τοῦ λῃστοῦ, μετὰ πλείστων χαρτών περιεχόντων τὰ ἁμαρτήματα τοῦ λῃστοῦ· εἶτα καὶ δύο τινὰς φω τεινούς ἄνδρας. Ηνεγκαν οὖν ζυγόν, βαλόντων τῶν Αιθιόπων πάντα τὰ χειρόγραφα τοῦ λῃστοῦ, κατε βάρτσεν ἡ μία πλάστιγξ· ἡ δὲ ἑτέρα ἐφ᾽ ὕψους ἦν ανακεκουφισμένη. Λέγουσιν οὖν οἱ διὰ τοῦ φωτός ἄγγελοι • Εἶτα ἡμεῖς οὐδὲν ἔχομεν ὧδε; ο Λέγει ὁ εἷς πρὸς τὸν ἄλλον·. Τί ἔχομεν ἔχειν; οὔπω δεκά την ἡμέραν ἔχει ἐλθὼν ἐκ τῶν φόνων καὶ τοῦ λῃ στηρίου αὐτοῦ, καὶ τί ἀγαθὸν ζητοῦμεν ἐκ τούτου;» Καὶ ὡς ταῦτα ἔλεγον, προσεποιήσαντο ψηλαφᾶν ἐν τῇ κλίνῃ αὐτοῦ, εἴ πως εὕρωσι καὶ αὐτοί τι ἀγαθόν. Καὶ εὑρὼν εἰς τὸ φακιόλιον ἔνθα τὸν κλαυθμὸν ἐξέ μασσεν ὁ λῃστής, λέγει πρὸς τὸν ἑταῖρον αὐτοῦ, Οντως τὸ φακιόλιον τῶν δακρύων αὐτοῦ ἦν. Αλλά βάλωμεν αὐτὸ εἰς τὴν ἑτέραν πλάστιγγα, καὶ τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ σὺν αὐτῷ, καὶ πάντως για νεταί τί ποτε. ο Καὶ ὡς μόνον ἔβαλον αὐτὸ εἰς τὴν πλάστιγγα τὴν ἀνακεκουφισμένην, κατεβάρησε, καὶ ἐσκορπίσθησαν ὅλα τὰ χειρόγραφα τὰ ὄντα εἰς τὴν ἄλλην πλάστιγγα. Καὶ ἐβόηταν μια φωνῇ οι ἄγγελοι λέγοντες· Ἐνίκησεν ἡ φιλανθρωπία τοῦ Δεσπότου.» Καὶ λαβόντες τὴν ψυχὴν τοῦ λῃστοῦ, ἀπήγαγον αὐτὴν μεθ᾿ ἑαυτῶν. Οἱ δὲ Αἰ θίοπες ἔφυγον, καταισχυνόμενοι. Καὶ ταῦτα ιδων ὁ ἰατρὸς, εὐθέως ἔξυπνος γενόμενος, ἐνεδύσατο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ· καὶ δρομαίως ἦλθεν εἰς τὸν ξενῶνα καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν κλίνην τοῦ λῃστον, εὗρε τὸ μὲν σῶμα αὐτοῦ ζέον, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ἀπελθοῦσαν πρὸς Κύριον. Τὸ δὲ φακιόλιον ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ κείμενον μεστὴν τῶν δακρύων. Καὶ δὴ μαθὼν παρὰ τῶν πλησίον κοιμωμένων τὴν ἐξομολόγησιν ἣν ἐποίησεν ὁ λῃστὴς πρὸς Θεὸν, λαβὼν τὸ φακιόλιον εἰσῆλθε πρὸς τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα, δεικνύς αὐτῷ καὶ διηγούμενος ἅπερ κατ' ὄναρ ἐθεάσατο, καὶ ΝΟΤΑ. κακῶς, καλώς. quitates meæ, qui jam ma.e ad vesperam vene Psal. xxxix, rim: siquidem mea debita majora sunt quam ut cogitari possint. Enimvero, uti apostoli tui Petri amarissimum admisisti luctum, ita et meum, tu bes nigne ac clemens, suscipiens, hasce meas lacrymas in meorum peccatorum chirographum effunde; tuæque illa miserationis spongia, incomparabilia mea delicta dele. › Hæc, et his similia ad multas horas confitens la tro, ac sudario suo lacrymas extergens, efllavit animam, quemadmodum narraverunt qui prope eum jacebant. Insignis autem medicus quidam, va letudinarium illum visitare solitus, domi suæ dor miens videt in somnis, ipsa hora qua latro mortuus est Æthiopes multos ad ejus venientes lectum cum multis chartis, quibus ipsius continerentur scelera tum quoque videt duos splendidus virus. Cum ita que allata statera, in eam Æthiopes universa latro nis conjecissent chirographa, depressa est una lanx, altera in altum sublevata. Aiunt autem duo lucis angeli: Sic ue hic nihil ipsi habebimus?» Re spondit alter ad alterum: • Quid enimvero habere possemus? Vix decimus dies est, cum cædes ac la tronum lustra reliquit: quid boni ex illo requiri mus? › Hæc nt dixerunt, visi sunt vestigare in ejus lecto, si forte et ipsi boni aliquid invenirent. Cum autem unus sudarium invenisset, quo latro lacryinas suas deterserat; ait ad socium suum: • Profecto lacrymarum ejus sudarium erat. Agedum in alteram hoc lancem mittamus, addita illi Dei clementia ac benignitate; ac tandem fiet aliquid. › Porro ut tan tum unum illud in lancem elevatam misisseul, mox ea depressa est, et chirographa, quæ in altera erant, universa sunt dissipata. Exclamarunt itaque junctis vocibus angeli: «Vicit Domini benignitas ac clementia.» Assumentes autem animam latrouis, secum abduxerunt. Ac Æthiopes cum ignominia fu gerunt. Hæc ubi vidisset medicus, cum primum evigilasset, assumptis vestibus, festinns ad domum hospitalem venit: accedeusque ad latronis lectum, reperit ejus quidem corpus adhuc calidum, animam autem jam profectam ad Dominum, sudariumque plenum lacrymis super oculos positum. Ubi autem ab iis qui prope decumbebant, quam latro ad Deum fecisset confessionem, intellexisset, accepto sulario, ad piissimum imperatorem recta ingressus est, os tendens ac narrans quæcunque in somnis vidisset, ac a decumbentibus in vicino ei loco audisset, in hæc verba eum alloquens: Gratias agimus Deo, pientissime domine. Audivimus latronem salutemi consecutum per confessionem, dum interim Rex Qui jam male ad vesperam venerim. Cogor sic mutare, cogente sensu ac tota serie: nec enim bene ac feliciter, quod reddit interpres, ad vespe ram venit ac vitæ metam, qui sic venių, uti latro deplorat, ac præoccupantibus iniquitatibus, a qui bus ægre se sub id tempus expediat. Porro facilis est unius litteræ in alteram currente calamo per mutatio, utque ex antiquarius, seu ex eu exscribens, fecerit CONBEPIS.

S. ANASTASII SINAITÆ HOMILIA DICTA IN SEXTUM PSALMUM. EX ALIO CODICE EDITA. celestis in cruce penderet, vidimusque nihilominus A latronem alium imperii tui temporibus per confes- sionem adeptum salutem. les etsi audientes vera esse credimus, consul- tum tamen putamus terribilem mortis horam prae- venire, ac matura nos ipsos pœnitentia præparare. Quam enim multi, putas, de repente abripiuntur, qui neque loqui, neque Dere, neque testamentum condere possunt? Quisnam etiam pro te sponsor evit, inventurum te illa hora lacrymas ea copia offe- rendas Deo, qua latro ille obtulit? Quocirca ne ex- spectemus, nec in mortis horam differamus Deo con- fiteri peccata nostra ; quin potius præveniamus fa- ciem ejus in confessione. Neque vero isthæc a me Β eo scripta sunt, ut molliores ac remissiores animos vestros efficiam, sed ut magis vos excitem; non ut negligentiores reddam, sed ut alacriores : quod post- quam in jejuniorum curriculo (30) egregie certa- verimus, victores facti, peccatorum remissione ac regno culorum digni habeamur, gratia et benigni- tate Domini nostri Jesu Christi; cum quo sit Patri gloria, simulque sancto ac vivifico Spiritui, nunc el semper, et in saecula seculorum. Amen. Congrua admodum sinceræ pœnitentiæ doctrina est, sexti Psalmi complexio. Idcirco ab Spiritu sancto scripta, quo qui peccatorum rei ad Deum adcunt, scire possint, quomodo id eos præstare oporteat, ex animo confitentes, ac veniam poscen - tes, pro iis quæ peccaverunt. In hoc siquidem psal- mo ambo haec docemur, quatenus ille, et peniten- tium humilitatem complectitur, veramque conver· ἅπερ παρὰ τῶν κοιμωμένων ακήκοεν, λέγων τῷ βασιλεῖ· Εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ, εὐσεβέστατε δέν σποτα. Ηκούσαμεν λῃστὴν σωθέντα δι' ἐξομολογή σεως ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ οὐρανίου βασιλέως, καὶ εἴδομεν λῃστὴν σωθέντα δι' ἐξομολογήσεως ἐπὶ τῆς σῆς βασιλείας. νηστειῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἀκούοντες πιστεύομεν ἀληθῆ εἶναι· ὅμως καλὸν τὸ προλαβεῖν τὴν φοβερὴν ὥραν θανά- του καὶ προετοιμάσαι ἑαυτοὺς διὰ μετανοίας. Πόσοι γὰρ, εἰπέ μοι, ἐξαίφνης ἀρπάζονται, μήτε λαλῆσαι, μήτε δακρύσαι, μήτε διαθήκην ποιῆσαι ἰσχύοντες; Τίς δέ σε καὶ ὁ ἀντιφωνῶν, ὅτι εὑρήσεις δάκρυα μετὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τῷ Θεῷ προσαγαγεῖν, ὅσα ἐκεῖνος ὁ λῃστὴς προσήγαγε; Διὸ μὴ ἀναμείνωμεν μηδὲ ἐκδεξώμεθα ἐν τῷ θανάτῳ τῷ Θεῷ ἐξομολ γήσασθαι. ᾿Αλλὰ μᾶλλον προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Οὐ γὰρ ἵνα χαυνώσω τὰς ὑμετέρας ψυχὰς ταῦτα συνέγραψα, ἀλλὰ μᾶλλον ἵνα διεγείρω· οὐχ ἵνα ἀμελεστέρους ποιήσω, ἀλλὰ προθυμοτέρους, ὅπως ἐν τῷ σταδίῳ τῶν νηστειών καλῶς ἀγωνισάμενοι, στεφανίται γενόμενοι, της ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀξιωθῶμεν χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ. Πρέπουσα διδασκαλία μετανοίας εἰλικρινούς, ἡ τοῦ Ψαλμοῦ τοῦ ἔκτου περιοχή. Διὰ τοῦτο παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος συγγραφεῖσα, ὥστε τοὺς ἐν ἁμαρ τίαις προσιόντας Θεῷ εἰδέναι ἔχειν, πῶς δεῖ τοῦτο ποιεῖν, ἐκ ψυχῆς ἐξομολογουμένους, καὶ τὴν τῶν ἡμαρτημένων αὐτοῦντας συγχώρησιν. Ἐν τούτῳ γὰρ τῷ ψαλμῷ, διδασκόμεθα ἀμφότερα ταῦτα, καθὰ τὴν σε ταπείνωσιν τῶν μετανοούντων περιέχει, την τε (30) In jejuniorum curriculo. Ἐν τῷ σταδίῳ τῶν Sic jam initio jejuniorum meminerat, c ac sub eorum initiam hanc se Psalmi ad pœniten- tiam compositi enarrationem orare significaverat : altera tamen Regii cod. editio nihil tale indicat cumque stylo fere puriori, minusque ad barbariem ac sequioris Græciæ idioma vergenti, tota decurrat; conjectura sit, dictam semel bomiliam, qualis edita est a Canisio, ipsum postmodum Anastasium per otium retractasse; ejus pleraque purius reddidisse; nonnulla qua addidisse, qua sustulisse, ac in eis, quæ ad certum tempus, nempe jejuniorum ac qua. dragesimæ, restringebaut. COMBEFIS. EJUSDEM

γνησίαν ἐπιστροφὴν, τα δάκρυα, τὸν ἐκ βάθους στεναγμόν, τὴν τοῦ συνειδότος ταραχήν, τὴν ἀσθέ νειαν, τὴν ἐν νυκτὶ πρὸς Θεὸν ὁμιλίαν, τὴν ἐν τῇ στρωμνῇ γινομένην συναίσθησιν τῶν μεθ' ἡμέραν πραττομένων, καὶ διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρ ουσίας ἐπισκοπήν· οὐ ταῦτα δὲ μόνον ἐνταῦθα το ριεχόμενά τις εὑρήσει, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ τῆς τοιαύτης μετανοίας προσγινομένην τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσιν τὴν τῶν δαιμόνων αἰσχύνην, καὶ τὴν τοῦ παλαιω θέντος ἀνθρώπου ταῖς ἁμαρτίαις ἀνάπλασιν. Αλλ' οὗτος μὲν ὁ σκοπός τοῦ ψαλμοῦ. Ἔστι δὲ ἡ αὐτοῦ ἐπιγραφὴ ἐπὶ λέξεως ἔχουσα οὕτως• • Ψαλ μός, φησί, τῷ Δαβὶδ περὶ τῆς ὀγδόης. » Ογδόην, σύνηθες τῇ Γραφῇ ὀνομάζειν, τὴν μετὰ τὴν ἑβδό μην· τουτέστι, τὴν τοῦ παρόντος αἰῶνος ζωὴν καὶ διαγωγήν, ἧς τύπος, ἡ ὀκταήμερος περιτομή. "Ο το σοφός Σολομῶν, διδόναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ παραινών, ο καί γε τοῖς ὀκτώ, ν τὴν ἐκεῖθεν ἀπο κατάστασιν, καὶ τὸν ἐνταῦθα βίον ἡμῖν ὑπαινίττεται. Ιδωμεν δὲ καὶ αὐτὴν λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ τὴν ἀρχήν. « Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με. » Ομμασι νοεροῖς ὁ προφήτης τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο δικαστήριον προθεωρῶν, οἱονεὶ ἀπαῤῥησίαστος ὤν, καὶ μηδὲ ἀπολογίαν ἔχων ὑπὲρ ὧν ἥμαρτε προβάλλεσθαι, μήτε ἐξ ἔργων ἔχων τὸ σώζεσθαι, οὐδὲν ἄλλο τὸν Δικαστὴν ἐξαιτεῖ, ἀλλ' ἢ τοῦτο λέγων· « Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐξελέγξῃς με. » Οἶδα, Δέσποτα, ὅτι φρικτὸν περιμένει με δικαστήριον· ὅτε προκαθίσας ἐπὶ θρό νου ἀστέκτου, ἐνώπιον ἀγγέλων καὶ πάσης κτί- C σεως, τὰ κρυφή πεπραγμένα, πᾶσιν ἀνθρώποις ἀποκαλύπτεις, καὶ τὰ τέως λανθάνοντα ποιεῖ; φα- νερά. "Οθεν οὐδὲ τολμῶ συγχώρησιν τῶν ἐμῶν ἁμαρ τιῶν ἐξαιτήσασθαι· ὅτι μείζους αὗται, ὑπὲρ τὸ ἀφε θῆναι με· ὅτι πλείω παντὸς ἀνθρώπου εἰς σὲ ἐπλημ- μέλησα· ὅτι ὑπὲρ τὸν ἄσωτον ἥμαρτον· ὅτι ὑπὲρ ἐκεῖνον τὸν τὰ μύριά σοι ὀφείλοντα τάλαντα ὀφει λέτης σου κατέστην Εγώ. Οἶδα γὰρ ἐμαυτὸν πλέον ἢ τὴν Τελώνην παρὰ τοῦ ἐχθροῦ τελωνηθέντα· ὑπὲρ τὸν Λῃστὴν ληστρικώς ζήσαντα, καὶ ὑπὲρ τὴν Πόρω την σοι πταίσαντα. Οἶδα ὅτι καὶ τὸν Μανασσῆν, ἀνομήσας παρήλασα. "Οθεν · αἱ ἀνομίαι μου τὴν κεφαλήν μου ὑπεράνασαι, ὡσεὶ φορτίον βαρὺ ἑδα- ρύνθησαν ἐπ' ἐμέ· καὶ ταλαιπωρήσας, κατεκάμ- φθην ἕως τέλους. • Τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον παρώρ γισα, τὸ Πνεῦμά σου ἐλύπησα, τῶν ἐντολῶν σου παρήκουσα, τὸν πλοῦτόν σου κακῶς διεσκόρπισα, καὶ ὄν μοι δέδωκας ἀῤῥαβῶνα, ἐν ἀσωτίαις ἀνήλωσα, τὸν τοῦ σώματος ναὸν ἐσπίλωσα, την κατ' εἰκόνα σου ἀξίαν καθύβρισα, ὃν ἐνέδυσάς με εῤῥύπωσα χιτῶνα, τὸ πρόσωπον ὅ μοι τῇ ἀναγεννήσει ἐφαί- δρυνας, κατηχρείωσα, τοὺς ὀφθαλμοὺς οὓς ἐφώτι σας, πάλιν ἐτύφλωσα, τὰ χείλη μου ἅπερ ἡγίασας, πάλιν ἐμόλυνα. Τούτων ἁπάντων ευθύνας με ἀπαι· τῶν, οἶδα ὅτι παραστήσεις με γυμνὸν τῷ βήματί σου, καὶ τὰ πεπραγμένα μοι πάντα ἐλέγξεις, καὶ 1!17 A sionen, lacrymas, gemitum ex imo pectore; con- scientiæ turbationem, infirmitatem, nocturnum cuin Deo colloquium, rerum interdiu gestarum percep- tum in strato sensum, ac eam, quæ est sancti Spiri- tus adventu, inspectionem: nec ea tantum quis hoc loco videat comprehensa, verunr etiam ex tali pœ- nitentia accedentem peccatorum remissionem; dæ- monumque confusionein ac hominis inveterati in peccatis reformationem. ը Enimvero, hic quidem psalmo finis est. Sic au- tem ejus ad verbum habet inscriptio: Psalmus Davidi de octava. › Consuevit Scriptura octavam appellare eam, quæ subsequitur septimam, hoc est, vitam præsentem; cujus octavæ figura fuit circum- cisio diei octava. Sed et sapiens Salomon, dum ‹ partem dare septem, quin et octo 70, › admonet, illam in integrum ævo futuro restitutionem, ас præsentis sæculi vitam nobis innuit. Jam vero ipsum quoque videamus psalmi initium. ‹ Domine, ne in furore tuo arguas me. › Prospi- ciens proplieta oculis animi terribile illud tribunal, tanquam omni destitutus fiducia, nec habens quid proferat defensionis pro iis quæ peccavit, neque ex operibus salvari valens, nihil aliud a Judice postulat, quam istud dicens : c Domine, ne in furore tuo arguas me. Scio, Domine, me manere terri- bile judicium, quando in sede majestatis excelso præsidens, coram angelis ac omni creatura, quæ sunt commissa in occulto, omnibus hominibus es revelaturus, ac palam facturus, quæ hactenus fue- runt abscondita. Quamobrem, ne quidem meorum veniam peccatorum audeo postulare: quippe illa majora sunt, quam ut mihi remitti debere videan- tur. Etenim omni gravius homine in te deliqui. Su- pra Prodigum peccavi " : supra illum qui debitor erat decem millium talentorum”, ", tibi ego debitor constitutus sum. Scio enim supra Publicanum gra- viora mihi ab hoste imperata tributa : supra Latronem vixisse latronum more " ; ac supra Me retricem tete offendisse 78. Sed et hoc scio, Manas- sen me iniquitate vicisse ”. Unde « iniquitates meæ supergressæ capul meum, sicut onus grave gravatae sunt super me : miserque electus, curva. lus suin usque in finem 77. • Nomen sanctum tuum irritavi, Spiritum tuum contristavi, mandatis tuis non obtenperavi, tuas opes male dissipavi, ac quam mihi arrbam dedisti in luxuriis consumpsi, tem- plumn corporis contaminavi, dignitatem tuae imaginis violavi, quam me indueras tunicam sordibus fœdavi, vultum quem mihi regeneratione perornaras, turpi- ter deformavi : oculos quos illuminaveras, iterum excæcavi; labia mea quæ sanctificaveras, rursus pollui. Hlorum omnium a me exigens pœnas, fore scio ut nudum me ante tuum statuas tribunal, ac το Luc. vil, 73 Luc. x, 50. 10 Encle. x1, 2. ** Luc. xv.13. ** Matth. xviii, 24. 37. * IV Reg. xxi, 16. 11 Ps:1 xxxvit, 5, 6. 73 Luc. xvii, 40. ORATIO IN PSALMUM VI.

omnia mihi co umnissa arguas; nec esse aliquid, cu- jus ope effugere possim. Verum enim cum me argues, Domine, Ne in furore tuo arguas me. Id a te lucri, qui solus clemens ac benignus est, consequar. Scis ipse omnia occulta mea, pro quibus etiam rogo, ut ne coram angelis et hominibus traducantur ac publicentur, ad opprobrium meum, ac confusionem æternam. ‹ Domine, ne in furore tuo arguas me. › Si peri- turi regis furorem nemo sustinere potest, multo magis Dei furorem creatura aliqua sustinere possit. ● Neque in ira tua corripias me. › Non deprecor corripi : quippe qui supplicio omni ac pœna dignus sim ; sed hoc rogo, ut corripiens, e ne in ira tua corripias me. › Novi latronem cum tantuin preces obtulisset, paradisi statim ingressum accepisse 10. Novi meretricem accessisse cum lacrymis, nec venia frustratam esse ". Novi Publicanum: ex imo inge- muisse, et justificatum esse 8°. Ilis ego miserabilior sum. Nec enim uti illi habeo. Nam non habeo pro- pensas lacrymas, non veram confessionem, non ul ex corde gemitus profundam, non sincerum jeju- nium, non paupertatem spiritus, non assiduam ac intentam orationen, non servavi dilectionem ad proximum, non habeo cor miseraus, ut merear ipse miserationem, non habeo compunctionem, ut indul- gentiam consequar, non sobrietatem aut puritatem cogitationum. Qua jam fronte, qua licentia veniam postulabo? Frequenter, Domine, acturum me pœni- tentiam pollicitus sum, sed fidem tibi datam fefelli. Sæpe in ecclesia coram te procido, moxque egressus in scelera incido. Sæpius mei misertus es, ego autem sprevi te. Saepe tolerans in me fuisti, exspectans pœnitentiam meam, ego autem pœnitentiam non egi. Sæpe me erexisti, ipseque rursus per socordiam concidi. Quoties me exaudisti, egoque tibi auscul- tre nolui ? Quoties mihi veniam tribuisti ; ego autem tibi nunquam servivi? Quoties peccantem me baud- quaquam aversatus es? Sed tanquam pater ulnas expandens Convertere, inquis, ne timeas. Ceci- disti? Erigere. Fugiens procul recessisti? lterum redi Non te aversor: non exsector meum figmen- tum. Non claudo viscera ad meum filium. Non enim possum eum odisse, quem meis ipse' finxi danilus; pro quo meipsum humiliavi: pro quo effudi sanguinem meum. At ego aggravans aurem, non adhibui animum, nec sum conversus. Tanquam ergo cui cognata sit clementis ac benignitatis abys- sus, ac longanimitatis pelagus, c ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me : ▸ sed adhuc longanimis sustine me. Ne cito ante confes- sionem, accusans non ferre fructum, excideris : sed tanquam bonus ac clemens, hunc quoque mihi annum ad pœnitentiam largire. Ne me adhuc im- paratum abripias, ac cum necdum virtutum lampa- dem acceperim, aut oleum, quo lumen nutriatur, præparaverim. Ne me acceperis destitutum veste p Α οὐδὲν ἔσται ὁ με ποιήσει διαφυγείν. 'Αλλά ποιῶν μοι τὸν ἔλεγχον, Δέσποτα, ο Μή τῷ θυμῷ σου ἐλέγο ξῃς με. » Τοῦτο κερδήσω παρὰ σοῦ τοῦ μόνου διο λανθρώπου. Οίδας αὐτὸς πάντα μου τὰ κρύφια, ὑπὲρ ὧν καὶ δέομαι, μὴ δημοσιευθῆναι, μηδὲ φα- νερωθῆναι αὐτὰ ἐνώπιον ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων. εἰς αἰσχύνην καὶ ὄνειδος αἰώνιον. • Κύρις, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με. ο Ε: φθαρ τοῦ βασιλέως οὐδεὶς δύναται θυμὸν ἐνεγκεῖν, πολλῷ μᾶλλον θεοῦ θυμὸν οὐχ ὑποστῆναι δυνήσεται πατα κτίσις. • Μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Οκ ἀξιῶ μὴ παιδευθῆναι· ἄξιος γὰρ ἐγὼ πάσης καλά. σεως καὶ τιμωρίας· ἀλλὰ παιδεύων, ο μὴ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. » Οίδα λῃστὴν αἴτησάμενον Β μόνον, καὶ λαβόντα εὐθέως παραδείσου τὴν εἴσοδον. Οἶδα πόρνην μετά δακρύων προσελθοῦσαν, καὶ τῆς συγχωρήσεως μὴ ἀποτυχοῦσαν. Οἶδα Τελώνην ἐπ βάθους στενάξαντα, καὶ δικαιωθέντα. Τούτων ἐγὼ ἀθλιώτερος. Οὐ γάρ εἰμι ὡς αὐτοί· οὐ γὰρ ἔχω δά- κρυον ἐκτενές, οὐκ ἔχω ἐξομολόγησιν ἀληθῆ· οὐ κέκτημα: στεναγμὸν ἐκ καρδίας, οὐκ ἔχω νηστείαν εἰλικρινή, οὐκ ἔχω πτωχείαν πνευματικήν, οὐκ ἔχω διηνεκή προσευχὴν, ἀγάπην πρὸς τὸν πλησίον οὐκ ἐφύλαξα, συμπάθειαν οὐκ ἔχω ἵνα συμπαθείας ἀξιωθῶ, κατάνυξιν οὐκ ἔχω, ἵνα συγχωρηθώ, στον φροσύνην οὐκ ἔχω οὐδὲ καθαρότητα λογισμών. Ποίῳ λοιπὸν προσώπῳ, ποία παρρησίᾳ αἰτήσω συγχώρη σιν; Πολλάκις σοι. Δέσποτα, μετανοεῖν συνεταξά- μην, καὶ ψεύστης τῆς ὑποσχέσεως ἐγενόμην. Πολ λάκις ἐν ἐκκλησία σοι προσπίπτω, καὶ εὐθέως ἐξερχόμενος ἐν ἀνομίαις ἐμπίπτω. Πολλάκις με ηλέησας, ἐγὼ δέ σε ἠθέτησα· πολλάκις ἐμακροθύ μησας εἰς ἐμὲ περιμένων μου τὴν μετάνοιαν, ἀλλ' ἐγὼ οὐ μετενόησα. Πολλάκις με ἀνέστησας, καὶ πάλιν ἐγὼ ῥᾳθυμήσας κατέπεσον. Ποσάκις μου εἰσήκουσας, ἐγὼ δέ σου παρήκουσα; Ποσάκις μοι συνέγνως· ἐγὼ δέ σοι οὐδέποτε ἐθεράπευσα; Ποτά- κι, με ἁμαρτάνοντα οὐκ ἀπεστράφης, ἀλλ' ὡς πα τὴρ τὰς ἀγκάλας ἐφαπλώσας; Επιστράφηθι, ἔτης, μὴ φοβού. Επεσες; Στήθι. Φεύγων ἀπεμακρύνθης, πάλιν ἐλθέ. Οὐκ ἀποστρέφομαι σε, οὐκ ἐνειδίζω, οι βδελύσσομα: τὸ ἐμὸν πλάσμα, οὐ κλείω τὰ σπλάγ χνα πρὸς τὸ ἐμὸν τέκνον, οὐ γὰρ δύναμαι μισήσει, ὂν ταῖς χερσὶ ταῖς ἐμαῖς διέπλασα· ὑπὲρ οὗ ἐμαυ τὸν ἐταπείνωσα· ὑπὲρ οὗ τὸ ἐμὸν ἐξέχεα αἷμα. Ἐγὼ δὲ τὴν ἀκοὴν βαρύνας, οὐ προσέσχον, οὐδὲ επεστράφην. ὡς ἔμφυτον οὖν ἔχων τῆς φιλανθρω πίας τὴν ἄβυσσον, καὶ τῆς μακροθυμίας τὸ πέλα γος, « Μή με τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσης. ο 'Αλλ' ἔτι μακροθύμησον ἐπ' ἐμοί. Μὴ σπεύσῃς τῆς ζωῆς πρὸ καιροῦ ἐκθερίσαι με μὴ σπεύσῃς ἐκκόψαι με πρὸ ἐξομολογήσεως, εγκα λῶν μοι τὸ ἄκαρπον· ἀλλ' ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάν θρωπος, χάρισαί μοι πρὸς μετάνοιαν καὶ τοῦτο τὸ ἔτος. Μὴ ἁρπάσῃς με ἀνέτοιμον ἔτι ὄντα, καὶ τὴν τῶν ἀρετῶν λαμπάδα μήπω λαβόντα, μηδὲ προετοι τη Luc. Isis, 43. " Luc. vII, 48. 80 Luc. xvi, 15. S. ANASTASII SINAITÆ

μάσαντα τὸ ἔλαιον, τὴν τροφὴν τοῦ φωτός. Μὴ λά. της με γάμου μὴ ἔχοντα ένδυμα, μηδὲ πρὸς καρπο φορίαν προσενεγκεῖν σοί τι ἔχοντα· ἀλλὰ φιλανθρω πεύθητι, ἀλλὰ τῆς χρηστότητός του τὸν πλοῦτον ἐπίδειξον, ἀλλὰ μακροθύμησον ἔτι μοι 1, τῷ ἀμελεῖ, τῷ ἁμαρτωλῷ, τῷ ἀσώτῳ, [τῷ] ἀγνώμονι, τῷ ἀσπλάγχνῳ, τῷ ταλαιπώρῳ, τῷ ἀναξίῳ φιλανθρω πίας, καὶ πάσης τιμωρίας ἀξίῳ. • Ελέησόν με, Κύριε, ὅτι ἀσθενῆς εἰμι. ο 'Ασθε νεῖ μου ἡ γνώμη, ἀσθενεῖ μου ὁ λογισμός. Εξέλιπεν Η ζωή μου, ο Ἐξέλιπον ἐν ματαιότητι αἱ ἡμέραι μου, » καὶ τὸ τέλος ἐγγίζον. Αλλ' ἔκτεινόν μοι χεῖρα, βυθῷ χειμαζομένῳ τῷ τῶν ἁμαρτιῶν. ῎Ανοιξον καμοι, Δέσποτα, τὴν θύραν τοῦ ἐλέους σου. Ανοιξον κρούοντι ἀναξίως, καὶ μὴ κλείσῃς αὐτὴν ἀπ' ἐμοῦ. Ἐὰν γὰρ τὺ κλείσῃς, τίς ἀνοίξε: ; Ἐὰν σὺ μὴ σπεύ- B σης, τίς λοιπὸν βοηθήσει ; Αὐτὸς ὡς φύσει φιλάν θρωπος, δὸς καιρὸν μετανοίας, δὸς ἐπιστροφῆς λε γισμόν. Όσα ἂν ἐγὼ ποιήσω, ἀδύνατα καὶ εὐκατά- λυτα μένουσιν. Εἰς ὅσα ἂν ἐπιχειρήσω, ἄπρακτα καὶ ἀτελῆ γίνονται. Μὴ ἀναβάλλης, Δέσποτα, τὴν ἀκοὴν, ἀλλὰ σώζων τὸ πλάσμα σου πρόφθασον. Σὺ εἶπας, ὅτι • Οὐ ἀδύνασθε χωρὶς ἐμοῦ ποιεῖν οὐδέν. » Πρόσ λαβε τῇ ἐπιστροφῇ τῆς ψυχῆς μου τῆς παροδικής ζωῆς τὸν χρόνων. Ὑπὸ τῆς φύσεως τυραννούμαι, ὑπὸ τῆς κακῆς προαιρέσεως εκβιάζομαι, ὑπὸ τῆς πονηρᾶς ἀναγκάζομαι συνηθείας· διὸ . Ελέησόν με, ὅτι ἀσθενῆς εἰμι. » Εκνευρισας γάρ με ὁ ἐχθρός μου, ἀσθενῆ καὶ τεταπεινωμένον ἐποίησεν. Ο ἀσθενὴς ἱἀτασθαι οὐ δύναται ἑαυτόν· ὁ συντετριμ- μένος, βοηθῆσαι ἑαυτῷ ἐν ἰσχύει· ὁ πεπτωκώς, οὐκ ἀνίστησιν ἑαυτόν. ι Ελέησόν με, Κύριε, ὅτι ἀσθενῆς εἰμι ἡ ῾Ο ἀσθενῶν οὐ δύναται ἐργάσασθαι· ὁ κάμνων πάσης ἐνεργείας ἀπείργεται. « Ιαταί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου. • Εταράχθη καὶ συνετρίβη μου τὰ ὀστᾶ τῆς ψυχῆς· ὁ δὲ τὰ ὀστᾶ Έχουν συντετριμμένα, οὐ δύναται ἀναστὰς ἐπιζη- τῆσαι ἱατρών· οὐ δύναται δραμεῖν, καὶ ῥυσθῆναι τῶν ἐχθρῶν. Λοιπόν, ο Σὺ ζήτησον, Δέσποτα, ὁ ἐλθὼν ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός. » Σὺ πάλιν ἐλθὲ πρὸς ἐμὲ τὸν περιπεσόντα λῃσταῖς, καὶ οὐχ ἡμιθανῆ, ἀλλὰ νεκρὸν ὅλον πεποιηκόσιν. ο "Ιασα! με, Κύριε, καὶ καθήσομαι. ο "Ιασα! με, ὅτι ὁ πονη- ρὸς ὄφις ἀσθενῆ με διέθηκεν. Ὁ ἀσθενὴς ὅλως ἔρ- ῥιπται πτώμα, όλος ἀργεῖ, μόνον τῇ φωνῇ καλεῖ τὸν ἰατρὸν, μόνον βοᾷ, καὶ τὸν δυόμενον ζητεῖ. Μόν νον τοὺς ὀφθαλμοὺς αἱρει, καὶ πότε ήξει περισκοπεί, καὶ ἐπισκέψεται αὐτὸν ὁ τοὺς συντετριμμένους δεσμεύων, καὶ ἀνορθῶν τοὺς κατεῤῥαγμένους, καὶ σώζων τους κατεγνωσμένους. • Ιασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου· καὶ ἡ ψυχή μου εταράχθη σφόδρα. » Σωματικής ἅμε καὶ ψυχικός κατέλαβε με τάραχος, Δέσποτα, ὅτι σαρκικοῖς καὶ ψυχικοῖς περιέπεσον πάθεσιν. A nuptiali, nec habentem fructus aliquidl quod ole- ram, sed mihi esto clemens ac benignus: seď boni- tatis tuae divitias exhibe, sed in me longanimis pa- tientiam habe: me, inquam, incurium, peccatorein, luxuriosum, ingratum, immisericordem, miserun, indignum clementia ac benignitate, poenaque omni ac supplicio dignum. • Miserere nei, Domine, quoniam infirmus sum. » Infirma est mens mea : infirma ratio. Defecit vita mea. Defecerunt in vanitate dies mei 81, finisque prope est. Verum mihi manum porrige, qui in pec · catorum profundo jacter tempestate. Mihi quoque, Domine, aperi januam tuæ misericordia. Aperi, quanquam indigne pulsanti, nec eam mihi occluse- ris. Si enim tu clauseris, quis eam tandem aperiet ? Nisi tu festinaveris, quis demum erit auxilio? Plane nemo. Tu qui Deus clemens sis ac benignus, da pœnitentiæ tempus; concede conversionis proposi - tum. Quæcunque enim fecero, invalida erunt, et qua facile evanescant. Quæcunque fuero aggressus, erunt inefficacia acimperfecta. Ne, Domine, exaudire differas, sed cito tuum figmentum salva. Tu dixisti : ‹ Sine me nibil potestis facere *. › Præverte igi- tur conversione animæ meæ, tempus transitoriæ vitæ meæ. Mihi natura vim infert, infert mala vo- luntas, infert prava consuetudo. Quamobrem : ● Miserere mei, quoniam infirmus sum. › Me quippe ho tis meus enervans, infirmum fecit ac abjectum. Qui est infirmus, sibi ipse mederi non potest : qui contritas est, non valet sibi opem ferre : qui cecidit, non ipse se erigit : « Miserere nei, Domine, quo- niam infirmus sum. » Qui est infirmus, non potest operari qui æger est, ab omni prohibetur actione. • Sana me, Domine, quoniam turbata sunt ossa mea. › Turbata sunt ac contrita meæ animæ ossa : at qui habens contrita ossa, non potest surgens me- dicum quærere non potest currere, ac hostes effugere. Quod superest, ‹ Tu me, Domine, quæras, qui venisti quærere, ac salvum facere quod pe- rierat 88. » Τo iterum ad me accede, qui in latro- nes inciderim * '; a quibus, non semimortuus, sed mortuus totus redditus sit. c Sana me, Domine, et sanabur s. . Sana me, quia me malus ille serpens infirmum fecit. Qui est infirmus, totus alijectus est instar cadaveris, est totus iners : tantuni ore vocal medicum, tantum clamat, ac quærit eum qui libe- ret. Hoc unum reliquum habet, ut oculos tollat, ac circumspiciat, quando is venturus sit ac inspecturus, qui ‹ colligat contritos ", ac elisos erigit 87 eosque salvat, quorum salutis spes nulla erat. • Sapa me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea; et anina mea turbata est valle. » Cor- poris simul et animæ turbatio invasit me, Domine, quippe qui in carnis ac animi passiones ac morbos es Psal. Lxxv, 55. ** Psal. cxliv, 14. ** Joan. xv, 5. * Luc.xix, 10. "Luc.x,30. " Jerem. xvii, 14. ** Psal. cxlvi, 3. Leg. ἐπί μοι. VARIA LECTIONES. ORATIO IN PSALMUM VI.

inciderim. 4 Sana me, quoniam turbata sunt ossa A ' mea quæ nimirum continent ac astringunt in- teriorem meum hominean. Quænam vero illa ? Uti- que files, prudentia, spes, charitas, temperantia, continentia, justitia, pietas, mansuetudo, humilitas. Ossa haec in me contrita sunt : secus autem sancta- rum ossa. Quid enim is ipse Prophcta de illis ait ? • Custodit Dominus omnia ossa corum : unum ex his non conteretur. -4 Sana me, Domnine, quoniam turbata sunt ossa mea : et anima mea turbata est 88. ) Quorsum vero? Nimirum, qui jam meæ vitæ tem- pus deficere videam, propinquare finem, defectain senectutein prænuntiare excisionem, messorem fes- tinanten ", ac falcem ostendentem : gestantem securim ac infrugiferam animam meam exscin- dendam citius indicantemº¸‹Anima mea turbata est valle . Video res meas nihil emendatas, meque in dies in deterius prolabi. ‹ Et anima mea turbata est valde. Video furem accedentem, ac me e vita rapere festinantem: Et anima mea turbata est valde. › Video instantem vitæ exitum meque de- stitutum viatico. Video rationum præfectum, instru- mentum mihi ostendentem, ac lictores truci quo- dam aspectu contuentes. Video multos accusatores, patronem autem nullum : Et anima mea turbata est valde. › Idcirco horreo ac anxius sum, nec quid faciam habeo; siquidem enim vitæ spatium postii lavero, vereor ne illud rursus in peccatorum cedat cumulum : sin imparatus abiero, quibus oculis ve- nientem judicem sim aspectaturus, ignoro. Quippe C provexi ad summum usque malitiæ; non cessat malignus molestiam facere; hostes jugiter impugnant; intestinum carnis bellum vehementius furit ; pravæ cogitationes non quiescunt; nec usquam est pœni- lentia. • Sed tu, Domine, usquequo? Non expressit propheta quid istis significare vellet. Forte vero, cum ex summi illius mœroris vi, audax aliquid Deo vellet dicere, seipsum nibilominus cohibuit, nec aadlet in palam producere, sed ait : « Et tu, Domine, usquequo? › Ecce vides pertinax adversarii in me certamen : carnis pugnam irreconciliabilem; atrox illud ac perpetuum bellum, ac virium mearum im- becillitatem. Jamn ergo, usquequo, Domine, patienter sustines ? usquequo non ulcisceris? usquequo non D aspicis, nec ab iis liberas, quorun appetor insidiis? Quanquam enim ego indignus suin; tu tamen multæ misericordiæ ac clemens es. Quod negligas ac de- spicias, ruinæ occasio fit iis, quos deseris. Hec. ac iis similia, cogitans prophet: Deo proloqui, seipsum coercuit, ut ne sic loquens, pugnare, ac velut in causam Deum vocare videretur. Deincepsque ad Dei supplicationem animum transferens, ait : • Converte, Domine; eripe animam meam : sal- vum me fac propter misericordiam tuam. › Juxta Domini proprias rationes, etiam propheta sermonem producit. Ubi enim superius dixisset: Miserere ' . Ιασα! με, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου, ο τὰ συν έχοντα και συσφίγγοντα τὸν ἔσω μου άνθρωπον. Ταῦτα δὲ τίνα ἐστίν; Ἡ πίστις, ή φρόνησις. ἡ ἀγάπη, ἡ συφροσύνη, ἡ ἐγκράτεια, ἡ δικαιοσύνη. ἡ εὐσέβεια, ἡ πραότης, ἡ ταπεινοφροσύνη. Ταῦτα τὰ ὀστᾶ συνετρίβησαν ἐπ' ἐμοὶ, ἀλλ' οὐ τῶν ἁγίων. Τί γάρ φησι περὶ αὐτῶν ὁ αὐτὸς οὗτος Προφήτης: • Φυλάσσε: Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν. Ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. ο — ο Ιασα! με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου, καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχθη. Διὰ τί; Ὁρῶ γὰρ ἤδη λοιπὸν τὸν χρόνον τῆς ζωῆς μου ἐκλείποντα, τὸ τέλος ἐγγίζον, τὸ γῆρας την τομὴν προαγγέλλον, τὴν θεριστὴν σπεύδοντα, καὶ τὴν δρεπάνην δεικνύοντα, τὴν ἀξίνην βαστάζοντα, καὶ τὴν ἐκκοπὴν μηνύοντα τῆς ἀκαρπίαν ἐχούσης ψυ χῆς. • Η ψυχή μου έταράχθη σφόδρα. » Ορῶ τὰ κατ' ἐμὲ ἀδιόρθωτα, καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἐμαυτὸν καθ' ἡμέραν ἐρχόμενον. « Καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα. • Ορῶ τὸν κλέπτην προσεγγίζοντα, και ἁρπάσαι τοῦ βίου με σπεύδοντα· « Καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα. • Ορῶ τὴν ἔξοδον τοῦ βίου ἐπ- στᾶσαν, κἀμὲ μὴ ἔχοντα ἐφόδιον. Ὁρῶ τὸν λογα τοῦντα τὸ ἔγγραφόν μοι ἐπιδεικνύοντα, καὶ πικρόν τοὺς δημίους ἐμβλέποντας. Ὁρῶ πολλοὺς τοὺς και τηγόρους, καὶ οὐδένα συνήγορον. Καὶ ἡ ψυχή μου εταράχθη σφόδρα. » Διὰ τοῦτο φρίττω καὶ ἀγωνιῶ, καὶ εἰ πράξω οὐκ οἶδα. Αν γὰρ χρόνον αἰτήσω ζωής, φοβούμαι μή προσθήκην αὐτὸν ἁμαρ τημάτων ποιήσωμαι. "Αν μή προετοιμασθείς που ρευθῶ, ποίοις ὀφθαλμοῖς θεάσομαι τὴν κριτὴν ἐλα θόντα ἀμηχανῶ. Επ᾿ ἄκρον κακία; ἐλήλυθα· καὶ ὁ πονηρὸς διοχλῶν οὐ παύεται, οἱ ἐχθροὶ πολεμεῖν οὐκ ἀφίστανται, ὁ ἔνδον τῆς σαρκὸς πόλεμος στη δρότερον ἀγριαίνεται, οἱ πονηροί λογισμοὶ οὐκ ὴμε μοῦσι· καὶ μετάνοια οὐδαμοῦ. • Καὶ σύ, Κύριε. ἕως πότε ; » Τί δηλοῦν ἐντεῦθεν βούλεται, οὐκ ἐσήμανε. Τάχα δὲ, ἐξ ἄκρας αθυμίας τολμηρόν τι θελήσας εἰπεῖν πρὸς τὸν Θεὸν, ὅμως ἐπέχει ἑαυτὸν, καὶ τοῦτο ὑπ' ὄψιν ἀγαγεῖν οὐ τολμ Ιδού ἀλλά φησι· « Καί σύ, Κύριε, ἕως πότε; » βλέπεις τὴν κατ' ἐμοῦ ἔνστασιν τοῦ ἐχθροῦ, τὴν ἄσπονδον τῆς σαρκὸς μάχην, τὸν ἀκατάλλακτον πό λεμον, καὶ τὴν ἀτονίαν τῆς ἐμῆς δυνάμεως. Λαόν, ἕως πότε μακροθυμεῖς, Κύριε; ἕως πότε οὐκ ἐκδι - κεῖς; ἕως πότε οὐκ ἐπιβλέπεις, καὶ τῶν ἐπιβου λευόντων οὐκ ἀπαλλάσσεις ; Εἰ γὰρ καὶ ἐγὼ ἐν ἄξιος, ἀλλὰ σὺ πολυέλεος καὶ φιλάνθρωπος - ἡ τὴ παρόρασις κατάπτωσις γίνεται τοῖς ἐγκαταλιμπα νομένοις. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πρὸς Θεὸν ὁ προ- φήτης βουλευσάμενος προενεγκεῖν, ἐπέσχεν ἑαυτὸν, ἵνα μὴ μαχόμενος, καὶ οἷον δικαζόμενος, ἔνθεν φανη καὶ λοιπὸν εἰς ἱκεσίαν Θεοῦ μεταφέρει τὸν λογι σμὸν, καί φησιν· • Επίστρεψον, Κύριε, ῥῦσαι τὴν ψυχήν μου, σωσόν με ένεκεν τοῦ ἐλέους σου. • Κατὰ τὰ ἰδιώματα τοῦ Δεσπότου, προάγει τὸν λόγον καὶ ὁ προφήτ Εἰπὼν γὰρ ἀνωτέρω, « Ελέησόν με, Κύριε· απα 88 Psal. xxiii, 21; vi, 3, 4. ss Matth. xu, 30. so Luc. xii, 6. S. ANASTASII SINAITÆ

PSALMUM VI. με, Κύριε, ἐπάγει τούτοις ἑξῆς τὸ, « Επίστρεψον ὡς ποιμὴν ἐπίτρεψον· ο καὶ ὡς ὁδηγὸς, οῦται· ὡς δυνατός, ο Σωσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Ούχ ἕνεκα τῶν ἔργων μου, πονηρὰ γὰρ εἰσιν· οὐχ ἕνεκα τῶν λόγων μου, μάταιοι γάρ εἰσιν· οὐχ ἕνεκα τῶν λογισμῶν μου, ρυπαροὶ γὰρ εἰσιν· ἀλλὰ, ο Σῶσόν με ἔνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Εἰ δὲ δικάσασθαι πρός με βούλει, ἐγὼ προλαμβάνω τὴν σὴν κρίσιν, καὶ κατ' ἐμαυτοῦ τὴν ἀπόφασιν ἐκφέρω, καὶ ὁμολογώ, ὅτι ἄξιος θανάτου ἐγώ. Λοιπόν, ο Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Εἰς τὸ ἔλεός σου καταφεύγω, ού δὲν ἔχων προταγαγεῖν σοι. Ελεος αἰτῶ παρὰ σοῦ · μὴ ζητήσῃς με τὴν τούτου τιμήν. Οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἐλεημοσύνην πιπράσκει, ἀλλὰ δῶρον ταύτην παρέχει. Δ:δ, « Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Μνήσθητι τῶν λόγων ὧν ἐν ταῖς ἁγίαις σου Γραφαῖς εἴρηκας· ὅτι ο Επιμελῶς ἔγκειται διάνοια τοῦ ἀν- θρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος αὐτοῦ. » Μνή σθητι ὅτι ἄνθρωπος ματαιότητι ώμοιώθη, καὶ ὅτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν. Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃ, τίς ὑποστήσεται ; » Μνήσθητι ὅτι οὐ δεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' ἂν ἡ μία ἡμέρα ἡ ζωή αὐτοῦ· καὶ ὅτι ι ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου, ο Μνήσθητι ὅτι οὐδὲ αὐτὸς ὁ οὐρανὸς καθαρὸς ἐνώπιόν σου· οὐδὲ οἱ ἄγγελοι αὐτοὶ ἀναμάρτητοι ἐνώπιόν σου, εἴ γε καὶ ἐξ οὐρανοῦ ἔπεσόν τινες δι' ὑπερηφανίαν αὐτῶν. • Ενεκεν τοῦ ἐλέους σου σῶσόν με· › ἐμὲ τὸν ἐλέους δεόμενον. Εἰ γὰρ τὸν ἄξιον σώζεις, εἰ τὸν δίκαιον ἐλεήσεις, οὐδὲν θαυμαστόν· ἀλλ' εἰ ἐμὲ τὴν ἀνάξιον, C τοῦ ἑλέους σου ἀξιώσεις, τοῦτο καὶ ξένον· τοῦτο καὶ μέγα. Καὶ γὰρ ἰατρὸς τότε θαυμάζεται, ὅτε νόσους ἀνιάτους ἰᾶται, καὶ ἀνθρώπους χαλεπῶς ἔχοντας ἐπαναγάγει πρὸς εὐρρωστίαν. Καὶ βασιλεὺς τότε ἐπαινεῖται, ὅτε τοῖς ἀναξίοις χαρίζεται. Οίδας τὴν ὀσθένειαν τῆς φύσεως, ὡς καὶ πλάσας αὐτὴν, καὶ μὴ ἀπαξιώσας ταύτην ἐνδύσασθαι. Διό, ο Σωσόν με ἕνεκεν τοῦ ἑλέους σου. » Μὴ νικήσῃ ἡ ἐμὴ ῥαθυμία τὴν ἄμετρόν σου φιλανθρω πίαν' < Μὴ εἰς κρίσιν ἔλθῃς μετὰ τῶν δούλων σου. » Εἰ γὰρ κριθῆναι βουληθῇς πρὸς ἡμᾶς, πᾶν στόμα φραγήσεται, μηδὲν ἔχουν ἀπολογήσασθαι. Τί γὰρ ἐρούμεν; Μὴ ὄντας ἡμᾶς ἐποίησας, πλανηθέντας " ἐπέστρεψας, ἀπολωλότας ἐζήτησας, τιμίῳ ἐξηγό- μετας αίματι, υἱοὺς ἡμᾶς Θεοῦ καὶ κληρονόμους κατέστησας. Διλ, ο Μὴ μνησθῇς τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν· ο μηδὲ ἀντισταθμίσῃς ταῖς ἁμαρτίαις τὴν σὴν ἀπειλήν ἀλλὰ τὸν δίκαιόν σου ζυγόν ο κλῖνον ἐκ τούτου εἰς τοῦτο·, ἐκ τοῦ ἡμετέρου φορτίου εἰς τὸ μέγα ἔλεός σου. Σῶσόν με ἕνεκεν τῆς χρηστότητός σου, δι' ἧς κόσμον ἀπολλύμενον ἔσωσας· καὶ πάντες οἱ ἀπ' αἰῶνος δικαιωθέντες διὰ ταύτης τῶν ἐν ἐπαγ- γελίαις ἠξιώθησαν ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ Μωσέα τις εἴπῃ, καν 'Ααρών, κἂν Δαβίδ, κἂν Πέτρον τὸν A mei, Domine ; sana me, Domine : » iis deinde subne- clit illud, e Converte, converte, ut pastor:>ul viæ dux, eripe; ut potens, e Salvum ne fac propter miscricordiam tuam. Non propter opera mea; quippe mala sunt; non propter meos sermones : nam sunt vani; non propter meas cogitationes : siquidem sunt immunola : sed, « Salvum me fae propter misericordiam tuam. Quod si velis mili litem intentare, tuum ego judicium occupo, inque meipsum pronuntio, ac me reum mortis confiteor ac agnosco. Cætermin, ‹ Salvum me fac propter misericordiam tuam. » Ad tai confugio miseri- cordiam, cum mihi desit quid offeram. Abs te mis sericordiam fagito : tu ne ejus pretium a me qua- ras. Nemo quippe misericordiam vendit, sed eam gratis tribuit. Idcirco, • Salvum me fac propter misericordiam tuam. » Memento verborum tuorun, qure in sacris Litteris prolocutus es. Nimirum, ho- minis mentem diligenter in mala intentam a sua juventutes, Memento hominem vanilali assimi- latum esse, ac fore ut non justificetur omnis vivens coram te ”. ‹ Si iniquitates observaveris, quis sustinebit ”?, Memento neminem a sorde mundum esse, ne si una dies sit vita ejus : utque ‹ in iniqui- tatibus conceptus sim, et in peccatis conceperit me mater mea ”., Memento ne cœlum ipsum coram te mundum esse”,`neque angelos esse corain te a peccato immunes ", siquidem eorum aliqui cecide- runt e cœlo propter superbiam. ‹ Salvum me fac propter misericordiam tuam : » me, inquam, qui misericordia egeam. Siquidem enim eum salvum facis, qui dignus est : siquidem misereris justi, nihil res admirationis habet : sin autem indignum me, tua misericordia impertieris : hoc utique no- vum, hoc magnum fiet. Tunc quippe medicus ad- mirationi habetur, cum morbos incurabiles sanat, maleque affectos pristinæ valetudini reparat. Rex ORATIO quoque tunc celebratur ludibus, cum in immeritos munificus et. Scis natura imbecillitatem, quippe qui eam formaveris, nec ipsam induere dedignatus 91-98 Gen. viii, 21. 9 Psal. CXLIii, 4; cxlii. 2. 90 Pal. L.ASI, 8. sis. Quapropter, « Salvum me fac propter misericor- diam tuam. » Ne viucat, quæso, mea segnities iu- mensam clementiam ac benignitatem tuam: « Ne intres in judicium cum servis tuis ". » Si enim volueris judicio nobiscum contendere, obstruatur oportet omue os, omni destiturum defensione. Quid enim dicturi sumus ? Cum non essemus, creati ; errore lapsos, convertisti; perditos quæ ivisti ; pretioso redemisti sanguine; Dei nos filios 2c hære- des constituisti. Quapropter, « Ne memineris ini- quitatum nostrarum ” ; › neque peccatis nostris tuam ex adverso comminationem appenderis : quin potius, justam illam tuam libram ‹ inclina ex hoc in hoc '; ex nostro onere in magnam illam tuam misericordiam. Salvum me fac propter bonitatem tuam, per quam mundumn perditumn salvum fecisti : omnesque a sæculo justi per eam bona repromissa Psal. CXXIX, 5. os Psal. L, 7. » Job xv,.15. ιν, 18. 30 Psal, cutu, 2. Psal. LXXIV, 9.

Καταξιώξει με τὸν χαχῶς ἀπὸ σοῦ φεύγοντα " τὸν ἀεὶ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν τρέχοντα. Σὺ γὰρ, « Θεὸς ὧνν ποιῶν ϑανμάσια μόνος, θαυμάστωσον καὶ ἐπ᾽ ἐμοὶ τὸ ἔλεός σον. » Σὺ γὰρ τοὺς ἐλπίζοντας ἐπὶ σὲ σῶς ζεις - χαὶ ποιεῖς ὑπὲο ὃ αἰτούμεθα ἢ νοοῦμεν, Προσῆλθέ σοί ποτε, Δέσποτα, μυρίων ταλάντων ὀφειλέτης, καὶ μικρὰν αὐτῷ χάριν λαθεῖν αἰτέσαντι, πελείαν ὡς φιλάνθρωπος τὴν συγχώρησιν δέδωχας, Ἐπιστρέψας ποτὲ καὶ ὁ ἄσωτος, εἷς τῶν μισθίων σου ἐδυσιπει γενέσθαι " οὐ δὲ υἱὸν αὐτὸν καὶ χλη- φονόμον ἀντὶ μισθίων πεποίηχας. Ἠτήπατο ὁ λη- στὴςν, μνήμην αὐτοῦ λαθεῖν ἐν τῇ 3ατιλείᾳ σου " σὺ δὲ ὅλον αὐτῷ τὸν παράδεισον ἐδωρέσω. Προσῆλθς χαὶ πόρνη δαχρύουσα, καὶ ὑπὲρ ὃ ἤλπισε χαὶ ἐξῇ πησεν, ἔλαθεν, Ἐδάχρυας καὶ Πέτρος μόνον, χαὶ χλειδοῦχον αὐτὸν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας πεν ποίηκας. Τοιοῦτόν σον, Δέσποτα, τὸ ἔθος, ἐν τοῖς ἀπεγνωσμένοις" ἐν τοῖς μηδεμίαν ἐλπίδα σωτηρίας ἔχουσιν, ἐν αὐτοῖς ἐνδείκνυσθαι τὸ μέγεϑος τῆς φι- λανθρωπίας σου. Διὰ τοῦτο λέγω, καὶ λέγων οὗ παύσονσι" « Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σον. » ὁ Ὅτι οὐχ ἔστιν ἂν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου " ἂν δὲ τῷ ἄδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι;» Διὰ τοῦτο σπεύδω " διὰ τοῦτο ἀγωνιῶ, γινώσκων ἀκριδῶς, ὅτι ἐπὰν τὸ πέρας τῆς ζωῆς μου φθάσωμαι, οὐδα- μῶς τῷ Θεῷ ἐν τῷ ἥδῃ ἐξομολογήσομαι. Οὐ γάρ ἐστιν ἐχεῖ μετάνοια " οὐχ ἔστιν ἐκεῖ λαθεῖν ἁμαρ- τίας τὐγχώρησιν " οὐχ ἔστιν ἐν τῷ μνήματι, πλημ- δ μελημάτων κομίσασθαι ἄφεσιν. Πανήγυρίς ἔστιν ὁ βίος " ἐπὰν οὖν λυθὴ ἡ πανήγυρις, οὐδεὶς πρα- γὙρατεύσασθαι δύναται. Ῥπᾶν τὸ στάδιον παρέλθῃ, οὐδεὶς ἀγωνίζεται στρατιώτης. Ἐπὰν ἡ νὺξ κα΄ ταλάθῃ, τὸ κέρδος οὗ φαίνεται, "Αχουσον τί φησιν ἡ Γραφὴ" ε Θάνατος ἀνδρὶ ἀνάπαυσις, οὗ ἡ ὁδὸς ἀπενρύθη. Συνέκλεισε γὸρ ὁ Θεὸς ἀπ᾽ αὐτοῦ δ΄.» “Ὅπου θεοῦ συγχλεισμὸς, ἁμαρτίας οὐκ ἔστι μετά- νοια, Οὗτος ὁ βίος τῶν ἀγώνων " ἐχεῖνος, δικαιοκρ:- σἴας" ε Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Ἐν δὲ ehnsequi meruerunt, Quanquam cnim quis: Mosen ; dieat 5 quanquam dicat Aaron ? ; quanquam Dasi-" dem *; quanquam Peteum apostolorum principem 5; quanquam Paulum, qui ad tertium usque euwlum raptus est 5 : ne nnum quidem horum possit dieere à pecealo immunem. Qvamobrem;ipse quoque sola fide salvari quiio. Fide, inquam, non ex aureo opere 7; nt ad me. quoque clemens ae benignus tu dieas : € Fides tua 1e salvum fecit: viie in pace *.» Nemini enim. ómnium, quihus veniam dedisti, Do- mine, dixisti: Opera tia te salvam fecerant : quia € Ünnis noslra justitia tauqmam panuns men- Subsequetue me, qui male s Le fagiam ; qui ennti- p nnead peccatum cusram. Tu enim, eumsis « Dens, qui facis mirabilia solus. mirifica super me etiam tiam voiserieordiam '*, » fu quippe sperantes iu te sal- vos faris '* , facisque, supra quam. perimus aut. ia- telligimus. Accessit ad. te. aliquando, Douine, qui «leceim millia talóntorm n debito obstrietus erat. !*, eumque leve quid beuefici aecipere. rogasset, pro Tua ipse elemearia usiver-um ei. debitum. donasti, Sed et prodigus reversus olim), ununi. e mereo- naris tuis üeri agitabat: tu aulem, pro uierce- iavio, filium eum ac liasredem. fecisti, Peuit. latro ut ejus meminisses in regno. tuo 9 : tu. autem to- vum dli paradisum largis es. Aceessit meretrix in ficium resoluta f, majoraque accepit. quam | spe- varet ae quirerét, Flevit et Petrus tantum, ipsum ( que regii coelorum creasti elavi; erum. Sic, Domine, moribus eomparatum habes, ut in desperatis, in quibus nulla salutis spes reliqua videatur, im iis vlementie tux ac benigaitatis magnitudinem osten- das. Propterea repeto, nec desinam uuquam repe- tere: € Salvum. me fae propter. misericordiam iuam. à « Quoniam nun 6st in morte. qui memor sit tni : in imerno autem quis confitebitur tibi? » Propterea lestino : proplerea anxius sum, plane exploratum hisbens, nunquam zoe in inferno. confessurum Deo, ubi semel vite finis occupaverit. Nulla enim est in iuferno poenitentia : nequit aliquis peceatorum illie veniam consequi ; non potest fieri ut qnis remissio- nem delietorun iu. sepalero referat, Nundinz sunt prasens vita :wbi ergo nundine soluue fuerint, nemo negotiari potest. Stadii eursu. perarto, nullus wiles habet certare, Ubi nox oeeupaverit, nihil lueri apparet. Audi. quid. Seriptura. dicat : « Mors viro requies, eujus abseonidila est via : eanclusit enim. Deus super eum "U, » Ubi autem Deus. conclusit, non est peceatorum patentia. Vita lee. eertami- nibus posita est : futura, illa, justo judicio : quam- brem, « salsum me fac propter misericordiam sina * » in rouspecta tuo. flàque rursum. aio: c S.lvum me fae. propter. misericordiam tuam. — Et wüserieorda. iua subsequetur me onmibus diebus vite mew 9. » 18’. -- Μοναζούσαις. ἴσχα’.] ἈΝΑ CTECNSSMETT. WEST UNE NRGPRSE ΤΙ. NETUS EDEN Ts E ura ΠῚ ΠΟ E Lad MES V ? Num, xx, 12. ? Exod. xxxii, 2. * Il Reg. xt, 4. * Matth. xxvi, 70. 8 ἢ Cor, xu, 9. ? Vide not. 3. 43. * Lue. vn, DU. * Isa. Lxiv, G,.— I9 Psal. vi, 55 xxu, 6. Psal, cxxxv, 4. '* Psal. xw, 7. V Matti. xun, 21 ? Luc. xv, 19. 5. Lue. xxi, 42, '5 Lac, vn, 97. ἡ Job im, 25. ΝΕ YARUE LECTIONES.

τῷ ᾅδῃ τῆς ἐξομολογήσεται σου; ο Ορα τί φησι· • Τίς ἐξομολογήσεταί σοι; 3 τουτέστιν, οὐδείς. Διὰ τοῦτο καλόν, ἀγαπητοί, προευτρεπίζειν ἑαυτοὺς τῆς ἐκεῖσε ὁδοιπορίας, ἵνα μὴ ἡμᾶς κατὰ τὰς μωρὰς παρθένους ἄπορος νύξ καταλάβῃ. Ταύτην και τις ἄλλος σοφός αινιττόμενος, καὶ τοὺς ἀργοτέρους διανιστῶν· ι Ετοίμαζε, φησί, τὰ ἔργα σου εἰς τὴν ἔξοδον, καὶ παρασκευάζου, μένων εἰς τὸν ἀγρόν, ο Αγρὸν καλῶν τὸν ἀνθρώπινον βίον· ὅτι « Πᾶσα σὰρξ, ὡς χόρτος, καὶ πᾶσα ἀνθρώπου δόξα, ὡς ἄνθος χόρτου.» - Ετοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου. Ότι ο ἄνθρωπος ώσει χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ. Καὶ παρασκευάζου ἐν τῷ ἀγρῷ· ὅτι • ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ οὕτως ἐξανθήσει, » καὶ ἀπανθήσει. « Καὶ κλιθήσεται, καὶ ξηρανθήσεται. ο - ι Καὶ ὑπὸ τὴν φωνὴν τοῦ στρουθίου, ο πᾶσα βοτάνη «ἀναβήσεται· . Β τουτέστιν· ο Ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν ἐσχάτῃ σάλπιγγι ο πᾶσα σὰρξ ἐκ νεκρῶν ἀναστήσεται. Σύμφωνα τούτοις ὁ αὐτὸς πάλιν φησίν· ο Υπου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐχ ἁμαρτήσεις. ο Τούτων τῶν ἐσχάτων ὑπομιμνησκό- μενος καὶ ὁ Προφήτης, ἀεὶ διηνεκῶς ἐν κατανύξει ἐπένθει, καὶ ἐν κλαυθμῷ διενυκτέρευε. Διὸ καὶ ἐπάγει • Εκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου· λούσω καθ' ἑκάστην νύκτα την κλίνην μου ἐν δάκρυσί μου την στρωμνήν μου βρέξω. ο δει γὰρ ἀκριβῶς, ὅτι « οἱ σπείροντες ἐν δάκρυσιν, ἐν ἐγαλλιάσει θεριοῦσι· καὶ ὅτι ι οἱ μετὰ κλαυθμοῦ βάλλοντες τὰ σπέρματα αὐτῶν, ἥξουσιν, ἐν τῇ ἀναστάσει, ο αἴροντες τὰ δράγματα αὐτῶν μετὰ @ χαρᾶς. » Καλῶς εἶπε, Λούσω. Ὥσπερ γὰρ διὰ τοῦ ἐν τῷ βαπτίσματι ὕδατος ἀναγεννώμεθα, οὕτω διὰ δακρύων και κατανύξεως ἀναβαπτιζόμενοι καθαι σόμεθα. Πλὴν, οὔτε τὸ βάπτισμα, οὔτε ἡ τῶν δα κρύων κατάνυξις, ἄνευ τοῦ ἁγίου δίδοται Πνεύμα τος. Καὶ μὴ θαυμάσῃς· τὴν χάριν γὰρ ἦν ἐν τῷ βαπτίσματι νήπιοι βαπτιζόμενοι λαμβάνομεν, ταύ τὴν ἀπολλύντες διὰ ῥαθυμίας καὶ ἀμελείας τῆς τῶν κακῶν - εργασίας, διὰ μετανοίας, καὶ τῆς τῶν δακρύων πηγῆς ἀπολαμβάνομεν. • Εταράχθη ἀπὸ θυμοῦ ὁ ὀφθαλμός μου· ἐπα- λαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου. » Τουτέστι, Συν- ηύξησα, συνεγήρασα πάσαις ταῖς ἁμαρτίαις. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τῷ εἰπεῖν· Ἐπαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου. ο Διὸ καὶ πεπαλαίωμαι παρὰ τοῖς D ἐχθροῖς γενόμενος, ἐκεῖνα πράττειν προκαλούμενος, δ τὸν τῆς ψυχῆς θάνατον προξενεῖ, καὶ τὴν παλαίωσιν ὑπογράφει, τὴν ἀπὸ τοῦ φαύλου βίου ἐπιγίνεσθαι συμβαίνουσαν· ἧς καὶ πᾶς ἐκκαθαρθῆναι μὴ σπεύ σας, ἀδύνατον ἐπενδύσασθαι τὸν καινὸν ἄνθρωπον, ὡς φησιν ο Απόστολος, « τὸν ἀνακαινούμενον τῷ πνεύματι τοῦ νοός. ο 'Αλλ' ὅρα, μετὰ τὴν χρονίαν ἐν ἁμαρτίαις παλαίωσιν, μετὰ τὴν ἐν πάσῃ ἀνο- μία συμβίωσιν, πῶς οὐκ ἀπέγνω ἑαυτοῦ ὁ Προφή τῆς, οὐδ᾽ ἀπήλπισε τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, οὐδ᾽ ἐξέδω ο Leg. καλών. Vide quid dicat: « Quis confitebitur tibi?, Huc ipsos ad illud iter preparemus, ut ne nos, haul secus ac fatuas virgines 1, nox improvida inopsque apprehendat. Eam quis alius quoque sapiens ols. cure significans, ac desidiores excitans : : Præ- para, inquit, opera tua að egressum; ac præpararo qui in agro manes '', > Nimirum, agrum appellars humanam vitam : quia • Omnis caro sicut feum ; et omnis gloria hominis, sicut flos feni 20. -‹ Præ- para ad egressum opera tua; s quia c homo sicut fenum dies ejus, tanquam flos agri sic efflore- bit s', . et deflorebit, » — . et declinabit, et exa- rescet : › —‹ Suhque voce passeris › omnis herba . assurget "., Hoc est :c in voce archangeli, et in novissima tuba ", omnis caro a mortuis resurget. Ilis consona idem rursus ait: Memorare novis. sima tua, et in æternum non peccabis 25, > Horum novissimorum etiam menor Propheta, jugi semper ac fletu transigebat. A tuam. In inferno autem quis cenfitebitur tibi? Quamobrem etiam subdit: ‹ Laboravi in gemite meo : lavabo per singulas nocles lectum mean lacrymis meis stratum meum rigabo. Certo quippe sciebat, fore ut ‹ qui seminant in lacrymis, in dio veniunt, portantes manipulos suos s. Bene dixi Lavabo. Quemadmodum enim per aquam in baptismo renascimur, sic per lacrymas ac com datur absque Spiritu sancto. Nec mireris : quam enim infantes in baptismo aqua intincti gratiam accipimus, eam per segnitiem amissamn, ac negle. ctum operandi bona, per poenitentiam ac lacrymarum fontem recipimus. • Turbatus est a furore oculus meus ; inveteravi inter omnes inimicos meos. Hoc est: Annis ac etate provexi; consenui in omnibus meis peccatis. Hoc enim iis verbis significat: Inveteravi in- ter omnes inimicos meos. Quamobrem etiam inveteravi apud inimicos agens, provocantibus illis semper agere, quæ animi mortem afferunt, ac ve- tustatem illam, quæ a mala vita adgigni solet, designans : a qua quisquis emundari non sollicite curat, haudquaquam novum hominem potest induere, qui, ut Apostolus ait, renovatur spiritu men- Lis . . Vide auten, ut post longam in peccatis veterationem, post vitam in omni iniquitate trans- de Dei misericordia diffisus sit, vel seɛe socordite 6. 23. est, nullus. Quocirca, dilectissimi, præstal ut nos compunctione lugebat, noclesque ipsas in dolore exsultatione metant; a utque ii, qui cum fletu mittunt semina sua, › in resurrectione › cum gau- punctionem novum baptizati, mundamur. Cæterum¸ neque baptismus, neque lacrymarum conpunctio, actam, nihil propheta animum desponderit, aut at Psal. cit. 15. es Psal. Cl, 12. 33 Eccle. xii, 4. 15 Eccli. vi, 40. 16 Psal. cxxv. 5, 6. Ephes. 1, VARIE LECTIONES. ** Matth. xxv. 1. 10 Prov. xxiv, 27. 20 157, Χ., » ] Thess. IV, 15; 1 Cor. xv, 52. ORATIO IN PSALMUM VI PATROL. GR. LXXXIX.

dediderit : sed per compunctionem adeptus sit salu- tem: per lacrynias emundatus sit, ac per confes- sionem justificatus. Hæc ille egit pœnitentiæ tem- pore, quæ et ipsi omnes in ipsa possumus præstare senectute. Quænam illa? orare, gemere, flere, con- fiteri. Quod si etiam vis scire quid nobis inde acce- dat, audi quæ sequuntur. Cum dixisset: ‹ Invete- ravi inter omnes inimicos meos, » tum, accedente pœnitentia, divinam in se illustrationein sentiens, hostes deinceps cum potestate increpat, dicens : Discedite a me, omnes qui operamini iniquita- tem. » lioc est : Abscedite, cessale, erabescite ; • quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei ; exaudivit Dominus deprecationem meam; Domi- nus orationem meam suscepit. Erabescant et con- turbentur omnes inimici mei: avertantur et eru- bestant valde velociter. Vidistin' lacrymarum po- tentiamı? Vidistin' confessionis fructum? Vidistin' in- veterationem in omul peccatorum genere, atque ex iis regenerationem? Ne mihi ergo jam dixeris : Senex sum; infirmus sum; inveteravi; in om:ni peccato consuevi : ncc possum amplius Dei fa- cere mandata ; ne quid mihi deinceps ejusmodi dixeris; nec¯aliud quidquam excusandæ dilationi ad praetextum protuleris. Nam statim tibi ostendam, ut in ipsa senectute, melius quam in juventute, mandata, servare possis. Rogo enim te, quosuam Scriptura beatus predicat, cum ait: e Beati pau- peres spiritu s. » Plane dicturus es : Eus, qui sunt C sensu demisso atque humili. Quandonam vero no- bis demissior sensus ac humilior ;'in juventute, an in senio ? Nonne liquet in senio? Etenim fastus quidam ac tumor juventuti congenitus est. ‹ Beati qui lugent s. » Dic, rogo : Quidnam ad luctum ac compunctionem expeditius putes : senectutem, a11 juventutem ? Plane dices, senectatem. • Beati nii- tes "., Nonne universis confessum est juventutem senio promptiorem esse, ac facilius labilem? Liquet sane ut si omnia expenderis, majori senectutem præ juventute, inventurum te ad salutem subsidio, ac Dei observandis mandatis comparationem efficere. Ut vero res ita habeat, accipe. Vigente ætate, amor corporum validius infestat, ac molestius exardescit cupiditas, avaritia quoque, et inanis gloria, et gula, D ac reliqua vitia omnia, tunc rursus impressionem faciunt, atque impugnant. Ac sicut cum duo lucta congrediuntur, imminutis alteri viribus alter omnino fortior invenitur : sic in animna ac corpore. Cum carnis cupiditates ac vires, non æque in senectute atque in juventute valeant, plane, ut tunc anima ad Dei exsequenda mandala excitari velit, potentior erit. Ea zetate propensior habet ad compunctionem ac lacrymas. Porro lacrymas dico, quæ Deo consen- taneæ sunt. Nam sunt etiam lacrymæ naturales, quales libamus super mortuos. Sunt et lacrymæ Satanicæ, quas quidam fundunt, vel inanis 25 Mall v, 3. Α κεν ἑαυτὸν εἰς ῥαθυμίαν· ἀλλὰ διὰ κατανύξεως • ἐσώθη, διὰ δακρύων ἐκαθάρθη, καὶ δι' ἐξομολογή σεως ἐδικαιώθη. Ταῦτα ποιήσας ἐν τῷ τῆς μετα- νοίας καιρῷ, ἅπερ ἅπαντες καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ τῷ γέρα ποιεῖν δυνάμεθα. Τίνα ταῦτα; δεηθῆναι, στε νάξαι, δακρύσα:, ἐξομολογήσασθαι. Εἰ δὲ καὶ τί ἐκ τούτων ἡμῖν προγενήσεται θέλεις μαθεῖν, ἄκουε τῶν ἑξῆς. Εἰπών, « Επαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου ·, εἶτα τῆς μετανοίας γινομένης, ἐν ἑαυτῷ θείας ἐλλάμψεως αἰσθανόμενος, ἐπιτιμᾷ λοιπὸν τοῖς πολεμοῦσιν αὐτὸν μετ' ἐξουσίας καὶ λέγει· • Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ πάντες οἱ ἐργαζόμενοι την ἀνομίαν·, τουτέστιν, ᾿Αναχωρεῖτε, παύσασθε, αἱ σχύνθητε· ὅτι εἰσήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τοῦ κλαυθμοῦ μου· ἤκουσε Κύριος τῆς δεήσεώς μου Κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο. Αίσχυν θείησαν καὶ ταραχθείησαν πάντες οἱ ἐχθροί μου ἀποστραφείησαν καὶ καταισχυνθείησαν σφόδρα διατάχους. » Εἶδες τῶν δακρύων τὴν ἰσχύν; Εἶδες τῆς ἐξομολογήσεως τὸν καρπόν; Είδες τὴν ἐν πάσῃ ἁμαρτία παλαίωσιν, καὶ ἀναγέννησιν; Οὐκοῦν μή μοι εἴπῃς · Γέρων εἰμὶ, ἀσθενής εἰμι, ἐπαλαιώθην, συνήθης ἐγενόμην πάσης ἁμαρτίας· λοιπὸν οὐκέτι δύναμαι ποιῆσαι τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Μηδὲν τοιοῦτον λαλήσῃς, μηδέ τι ἄλλο μοι προφασιζόμενος τὴν ἀναβολὴν, προενέγκης. Ἐπεὶ εὐθέως σου δεί κνυμι, ὅτι ἐὰν μόνον θελήσῃς, ἐν αὐτῷ τῷ γήρα ὑπὲρ τὴν νεότητα φυλάξαι τὰ προστάγματα δυνήσῃ. Εἰπὲ γὰρ μοι, τίνας ὁ λόγος μακαρίζει; «Μακάριοι οἱ πτωχοί, λέγων, τῷ πνεύματι; » Πάντως ἐρεῖς, τοὺς τὴν διάνοιαν κατεσταλμένους καὶ ταπεινούς. Πέτε οὖν ταπεινότερον ἡμῶν ἐστι τὸ φρόνημα · ἐν νεό τητι, ἢ ἐν γήρᾳ; Οὐκ εὔδηλον ὅτι ἐν γήρα; Σύμ φυτος γὰρ τῆς νεότητος ὁ τύφος. ο Μακάριοι οἱ πεν θοῦντες. » Εἰπὲ δή μοι, ποῖόν ἐστι πρὸς πένθος καὶ κατάνυξιν ἑτοιμότερον· τὸ γῆρας, ἢ ἡ νεότης; Εξ δηλον ὅτι τὸ γῆρας. • Μακάριοι οι πραείς. • "Αρ' οὐχὶ πάντες ὁμολογήσουσιν ὀξυτέραν εἶναι τοῦ γή ρως τὴν νεότητα καὶ εὐέμπτωτον; Εύδηλον ὅτι οὕτως, ἐὰν πάντα κατανοήσης, εὑρήσεις τὸ γῆρας παρὰ τὴν νεότητα συνεργοῦν σοι τὴν σωτηρίαν, καὶ ἐπιτη δειότερον παρασκευάζον πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν φυ λακήν. Καὶ ὅπως, ἄκους. Ἐν νεότητι καὶ ὁ τῶν σωμάτων ἔρως σφοδρότερον ἐνοχλεῖ· καὶ ἡ ἐπιθυμία χαλεπώτερον ἐξανάπτεται ἐν νεότητι· καὶ φιλαργυ ρία, καὶ κενοδοξία, καὶ γαστριμαργία, καὶ πάντα τὰ λοιπὰ πάθη, πάλιν ἐπιτίθεται τότε καὶ πολεμεῖ. Καὶ καθάπερ δύο παλαιόντων, ἐὰν εἷς ἀσθενήσῃ, ὁ ἕτερος κρείττων πάντως εὑρίσκεται· οὕτως ἐπὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος · τῶν ὀρέξεων καὶ τῶν δυνά- μεων τῆς σαρκὸς, οὐ τὴν ἴσην ἐχουσῶν ἑκατέρων ισχύν, πρός τε γῆρας ὁμοῦ καὶ νεότητα· ἐὰν ὅλως βουληθῇ ἡ ψυχὴ πρὸς ἐργασίαν διαναστῆναι τῶν ἐντολῶν, τότε μᾶλλον ἰσχύει. Τότε πρὸς κατάνυξιν καὶ δάκρυά ἐστιν ἐπιδέεπής. Δάκρυα δὲ λέγω, τα κατά Θεόν. Εἰσὶ γὰρ δάκρυα και φυσικά, οἷα τοῖς νεκροῖς ἐπιστάζομεν· εἰσὶ δάκρυα καὶ Σατανικά, 29 ibid. 5. so ibid. 4. S. ANASTASII SINAITE

ἅπερ τινὸς ἢ διὰ κενοδοξίαν, ἢ καὶ ἔρωτα Σατανικὸν ἐπιχέουσιν. Ωσπερ οὖν καὶ ἐκ μέθης εἰσὶν ἕτερα δάκρυα, παρὰ τὰ εἰρημένα· οὕτω δὴ καὶ ἐκ μετα- νοίας δάκρυα κατανύξεως, καὶ ἐκ φόβου Θεοῦ, καὶ ἐννοίας θανάτου, καὶ μνήμης κολάσεως ἡμῖν προσ- γινόμενα· οἷς ἐὰν χρονίσωμεν, προκόπτομεν καὶ εἰς τὰ πνευματικὰ δάκρυα, οὐ φόβον, ἀλλὰ πόθον πρὸς Θεὸν ἔχοντα· πόθεν; ἐξ ἐλλάμψεως τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐντικτόμενον. Τοιούτοις δάκρυσι περιεῤῥεῖτο ὁ λέγων πρὸς Θεόν • Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. » Καὶ πάλιν · • Εξεκαύθη ή καρδία μου, καὶ οἱ νεφροί μου ήλο λοιώθησαν, ο Καί· Ο Θεός τῆς καρδίας μου καὶ ἡ μερίς μου ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα. » Καὶ ἀλλαχοῦ· • Επιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς Β. τοῦ Κυρίου· ἡ καρδία μου καὶ σάρξ μου ἡγαλλιάσαντο ἐπὶ Θεὸν ζῶντα. • Καὶ πάλιν· ο Ον τρόπον ἐπιπο- θεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπισ ποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σέ, ὁ Θεός. » Τοιοῦτον εἶχε τὴν πρὸς Θεὸν πόθον τοῦ ψάλλοντος ή ψυχή. Τάχα λαν θάνει τοὺς πολλοὺς ὑμῶν τὰ λεγόμενα. Οίδα καὶ πέπεισμαι· ἀλλ' οὐκ εἰς καλὸν ὑμῖν ἡ τοιαύτη κατα- φρόνησις περιστήσεται. Διατί; "Οτι περὶ πράγμα τος διαλεγόμεθα οὐκ εἰς τὸν θαλάσσης ὄντος βυθόν, οὔτε μὴν περὶ εἴδους εἰς τὰ τῆς γῆς πληρώματα δυναμένου εὑρίσκεσθαι· ἀλλὰ περὶ πράγματος λαο λοῦμεν, ὑπὸ Χριστοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν * πεφυ- τευμένου, τοῦ εἰπόντος· . Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστι, ο τουτέστι ; τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τα δάκρυα τίκτον καὶ τὴν κατάνυξιν. Μεγάλη τοίνυν τῶν μετὰ Θεὸν δακρύων ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ ἰσχύς. Καὶ μάρτυρες, ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ, Νέα νευίται, Μανασσῆς, Εζεκίας· ἐν δὲ τῇ Νέᾳ, Πέτρος διὰ δακρύων τὸν Θεὸν ἱλεούμενος, καὶ τὴν ἄρνησιν θεραπεύων. πόρνη, δάκρυσι τὸ φιλάνθρωπον ἕλκούτα, καὶ τὴν ἄφεσιν τῶν πεπραγμένων λαμβάνουσα. 0- τως ἀδιήγητον τὸ πέλαγος τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ. Εἰ Μαναστῆς διὰ μετανοίας σώζεται, τίς λοιπὸν μετανοών ολοψύχως αμφιβάλλει περὶ σωτηρίας; Τί μοι λέγεις· Ἐπόρνευσα, ἐμοίχευσα, ἐφόνευτα, ἐν κακίᾳ ἐγέρασα, σωθῆναι οὐ δύναμαι; Εἰ Μανασσῆν ὁ Θεὸς ἐλέξατο μεταγνόντα, τίνα τῶν μετανοούντων ὅλῃ ψυχῇ οὐ προσδέξεται ; Τάχα τολμῶ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸν διάβολον ἐδέξατο ἂν, εἰ μετάνοιαν ἐπεδείξατο. D Τις ἄρα τοιαῦτόν τι ήμαρτεν, οἷον ὁ Μανασσῆς, πεν- τήκοντα και δύο χρόνους τὸν λαὸν τοῦ Ἰσραήλ ποιή- σας προσκυνεῖν καὶ λατρεύειν εἰδώλοις ; ριάδες, είπέ μοι, ἀπέθανον ἐν ἐκείνοις τοῖς χρόνοις, ὧν τὸ κρῖμα τῆς ἀπωλείας Μανασσῆς καίπερ ὀφεί λων, ὅμως ἀφέθη· καὶ οὐκ ἐνίκησε τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ τὸ πλῆθος τῆς αὐτοῦ πονηρίας; Αλλ' ὑπὸ Χαλδαίων αἰχμάλωτος ἀπενεχθεὶς εἰς Βαβυλῶνα καὶ δίκην καταδικασθεὶς δοῦναι ἀξίαν ὧν ἐξύβρισεν εἰς Θεόν, μόνον μετά δακρύων προσηύξατο ἐν τῷ χαλ Πόσαι μυσ A gloriae causa, vel amoris Satanici. Sicut ergo alite item lacrymæ sunt ex ebrietate, præter jam memo- ratas; sic sane et ex pœnitentia, exque timore Dei, compunctionis accedunt lacrymæ: in quibus si per- severcmus, utique ad spiritales quoque promovebi- mus lacrymas, quæ non timorem, sed desiderium in Talibus lacrymis perfundebatur, qui ad Deum ait : • Adhæsit anima mea post te ".» Ac ite- rum: Inflammatum est cor meum, et renes mei commutati sunt ". » Et : • Deus cordis mei, et pars mea Deus in æternum 33. • Alio quoque loco : Concupiscit et deficit anima mea in atria Do- mini cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum . » Ac iterum : . Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita deside- rat anima mea ad te, Deus 35 : » tauto nimirum ad Deum desiderio habebat psallentis animus. Forte latent plures vestrum ea quæ dicuntur. Ita same novi, et certus sum. Verum neglectus ejus- nodi haudquaquam vobis in bonum cessurus est. Quorsum id? Quia nimirum non de re in imo ma. ris gurgite posita disputamus, aut de specie, qua non nisi in terræ extremis angulis occurrat : sed de re loquimur, in corde nobis a Christo insita, qui dixit: « Regnum calorum intra vos est 8 ';) hoc est, Spiritus sanctus, lacrymarum ac con- eficacia et virtus. Testantur vero, in Veleri qui- demi Testamento, Ninivita, Manasses, Ezechias ; in Novo autem Petrus, qui utique lacrymarum vi Deum placavit, ac quod negatione peccarat, curavit. Meretrix quoque, quæ lacrymis Dei attraxit mise- ricordiam, ac commissorum remissionem accepit. Plane verbis explicari nequit tantum illud pelagus Dei miserationum. Cum Manasses per poenitentiam salutem consequatur; quis deinceps, quem omnino ex animo peccatorum poeniteat, de salute dubitet ? Quid mihi tu loqueris: Fornicatus sum; adulterium feci ; homicidium perpetravi, in vitio ac pravitate consenui; atque adeo non possum salutem adipisci ? Si quidem Deus Manassen pœnitentem recepit : quem omnino ex animo pœnitentem non sit re- cepturus? Forte ausim dicere fore ut et ipsum diabolum recepturus esset, ut ille pœnitentiam os- tendisset. Quis grande adeo peccatum atque Ma- nasses peccavit, qui totos quinquaginta duos 211- nɔs, Israeliticum populum compulerit ad idolorum adlorationem ac cultum? Quam multa, rogo, homi- num millia intra hos annos díem obierunt; quorum licet Manasses interitus realu teneretur, remissio- ct mortis cogitatione, ac suppliciorum membria, Deum habent, ex Spiritus sancti in nobis progna- tum illustratione. 31 Psal. LXII, 9. *1 Psal. Lxxit, 21. 93 * ibid. 26. • Long. quòy, ex editis punctionis parens. Magna itaque lacrymarum, quæ ex pietate sunt, 38 Luc. xvi1, 21. "Psal. Lxxx, 5. 35 Peal. XLI, 2. VARDE LECTIONES. ORATIO IN PSALMUM VI.

CONTRA MONOPHYSITAS. Ejusdem, ex eodem commentario. Qui voce sua universum hominum genus e se- pulcris resuscitaturus est, quomodo timuerit mor- tem? Ut igitur, ob hæreticorum incredulitatem, humane ipsius naturæ fidem astrueret, ideo, cum ad passionem se accingeret, humano more et egit et locutus est. Quapropter etiam orat, et sanguinis robore ac fiducia imbuitur, et ut calix transeat precatur, et humanam ipsius voluntatem submittit paternæ divinaque voluntati dicens : Ceterum non mea fiat, sed tua voluntas, sie ostendens non divi- sionem aut contrarietatem voluntatum, sed per- fectam humanitatem. Qui enim naturam (humanam) induerat, omnino etiam qua naturæ essent, sibi appropriavit. E. S. Athanasii commentario in illud : « Dominus creavit me, a et contra Arianos. Cum in eo est ut crucis mortem subeat, intense ac genibus flexis orat hunc in modum : Pater, trans- eat a me culix iste; verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat, suam dicens voluntatem carnis, siqui dem ipsam nostram carnem induit. Antipatri Bostrensis episcopi, ex dissertatione in Secundum humanam voluntatem qua sicut nos præditus erat Christus, unde dicit : Non mea, sed tua fat voluntas, mortem detrectavit; etenim, qua Deus prædixit calicem ipsum esse præteritu. rum. Nimirum post tres dies resurrexit, postquam carnem immortalitate donaverat et mortis calicem Ejusdem, ex tractatu adversus Apollinarium. Qui igitur pro nobis passus est, non tantum pec- catum non fecit, verum etiam peccati radices fun- ditus evulsit. Quare haud velut Deo retractans di- cit, Non mea fiat voluntas; sed ut nobis rationem ostendat quomodo in tentationibus precari debea- mus. Si vero Apollinarius propterea quod Christus dixit, Non mea fat voluntas, rationabile ejus animae tollit, et, mente capti instar, inhumanationem ejus sine anima et mente fuisse contendit, multo magis tumeliosum erit dicere, Christum factum esse abo- minationem et peccatum, et tentatum a Satana per quadraginta dies, et ab Herode fugisse in Ægyptum, et subjectum fuisse Josepho fabro lignario, et cor- roboratum ab angelo ut qui mortem reformida- E. S. Ephræmi episcopi Antiocheni tertio libro contra Severum. Quemadmodum in divina natura diversas dici- mus naturæ proprietates, verbi gratia, quod non creata sit, quod initio careat, quod non immutetur, quod incircumscripta et immobilis sit. atque his si- milia quæ soli divinæ essentiæ conveniunt, ita etiam in divina volendi facultate multæ in Scriptura sa- Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.. Ο γὰρ τῇ οἰκεία φωνῇ πᾶσαν τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν ἐκ τῶν τάφων ἀναστῆσαι μέλλων, πῶς ἐδεδοί- κει θάνατον; Οὐκοῦν πιστούμενος τὸ ἀνθρώπινον ἑαυτοῦ τὰς τῶν αἱρέσεων ἀπιστίας, τούτου χάριν καὶ πράγμασι καὶ ῥήματιν ἐπὶ τὸ πάθος ἐρχόμενος, ἀνθρωπίνοις κέχρηται. Διὸ καὶ προσεύχεται, καὶ [δροὶ τοὺς αἱματώδους θρόμβους, καὶ ὑπὸ ἀγγέλου ὁ τῶν ἀγγέλων Ποιητὴς ἐνισχύεται καὶ θρασοποιεί καὶ παρελθεῖν αὐτὸν τὸ ποτήριον αἰτεῖ, καὶ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ θέλημα υποκλίνει τῷ πατρικῷ καὶ θείῳ αὐτοῦ θελήματι λέγων· Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν Θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν· οὐ διαίρεσιν καὶ ἐναντιότητα θελημάτων δεικνύς, ἀλλὰ τὸ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι. Ὁ γὰρ τὴν φύσιν καταδεξάμενος, πάντως καὶ τὰ τῆς φύσεως ᾠκειώσατο. ται, Τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασον ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τό « Κύριος ἔκτισέ με, » καὶ κατὰ 'Αρειανών. Καὶ γοῦν ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἐκτενῶς προσεύχεται καὶ τὸ γόνυ κλίνει, λέγων - Πάτερ, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν· ἴδιον αὐτοῦ θέλημα λέγων τὸ τῆς σαρκός· ὅτιπερ καὶ αὐτὴν τὴν ἡμετέραν σάρκα ἐν ἑαυτῷ ᾠκειώσατο. Αντιπάτρου επισκόπου Βόστρων (4). Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὸν σταυρόν. Τοῦ γὰρ ἀνθρωπίνου τῆς ἡμετέρας φύσεως θελή ματος ἐν Χριστῷ, περὶ οὗ φησι· Μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σὺν, ἴδιον ἦν ἡ τοῦ θανάτου παραίτησις· προεμήνυε γὰρ ὡς Θεὸς ὅτι παρέρχεται αὐτὸν τὸ ποτήριον. 'Ανέστη γὰρ τριήμερος, άθανα- τίσας τὴν σάρκα, και συντρίψας τὸ τοῦ θανάτου ποτήριον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου κατά Απολλινα Ο γοῦν ὑπὲρ ἡμῶν παθῶν οὐ μόνον ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὰς ῥίζας τῆς ἁμαρτίας ἐκ Θεμελίων ἀνέτρεψεν. Οὐκοῦν οὐχ ὡς ἐναντίος Θεῷ ν λέγει, Μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλ' ὑποτυ· πώσεις ἡμῖν παρέχων πῶς ἐν τοῖς πειρασμοῖς προσεύχεσθαι Θεῷ. Εἰ δὲ διὰ τὸ λέγειν, Μὴ τὸ ἐμὸν Θέλημα γενέσθω, ἀναιρεῖ αὐτοῦ τὸ νοερὸν τῆς ψυ- χῆς ὁ Απολλινάριος, ἅψυχον αὐτοῦ καὶ ἄνουν κηρύττων τὴν σάρκωσιν, πολλῷ πλεῖον τοῦ φιλοζώου θελήματος ἐφύβριστόν ἐστι λέγειν τὸν Χριστὸν γενόμενον xa- D τάραν καὶ ἁμαρτίαν, καὶ πειρασθέντα ὑπὸ τοῦ Σα τανα τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ φυγόντα ἀπὸ Ἡρώ δου ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ὑποταττόμενον Ἰωσὴφ τῷ τέτ κονι, καὶ ἐνισχυόμενον ὑπὸ ἀγγέλου ὡς δειλιῶντα τὸν θάνατον. Ἐφραὶμ τοῦ ἁγιωτάτου ἐπισκόπου Αντιοχείας ἐκ τοῦ κατὰ Σεβήρου τρίτου λόγου. Ωπερ οὖν ἐν τῇ θείᾳ φύσει διάφορα λέγομεν φύσ σεως ίδια, τουτέστι τὸ ἄκτιστον, τὸ ἄναρχον, τὸ ἀναλλοίωτον, τὸ ἀπερίγραπτον, τὸ ἄτρεπτον καὶ τὰ τούτοις ἀδελφά τε καὶ σύμφωνα καὶ τῇ θείᾳ οὐσία μένη ἁρμόζοντα· οὕτω καὶ ἐν τῇ θελητικῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει πολλὰ Θεοῦ ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς λέγον verit. guttas desudat, et ab angelo, angelorum Creator, crucem. confregerat. quam quod de voluntate vitæ amante habet:r, con-

ἂν καὶ παραφθείραντες παντελῶς ταῖς τοιαύταις ἐργασίαις, καὶ τοῦτον τοῦ εὐθέως ἀπαγαγόντε;, καὶ τελευταῖον ἐπὶ τὸ ὄρος αὐτὸν ἀναβιβάσαντες μεθ' ἑαυτῶν, καὶ λήσταρχον κοινῇ χειροτονήσαντες, ἅτε μεγέθει ἡλικίας και δυνάμει προέχοντα, τὰ ἀνήκεστα ἔπραττον· ὁρμητήριον τὸ αὐτὸ ὄρος ποιούμενοι καὶ προσφύγιον. Χρόνων τοιγαροῦν ἐν τῷ μέσῳ διελθόν- των οὐκ ὀλίγων, ἐπανελθὼν ὁ ἀπόστολος "Αγε μο:, φησίν, ἐπὶ πάντων πρὸς τὸν ἐπίσκοπον, τὴν παρα θήκην ἣν παρεθέμην σοι ἐπὶ μάρτυρι Θεῷ καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ. » Ο δὲ ἐπίσκοπος ἐπὶ τὸ ῥήματι ἐκπλα- γείς· ἐνόμιζε γὰρ χρήματα αὐτῷ τινα παρατεθειμένα ζητεῖν· τί καὶ λέγειν ἡπόρει. Ὁ δὲ Ἰωάννης ὡς εἴδεν αὐτὸν ἀμηχανοῦντα· ο "Αγε μοι, φησὶ πάλιν πρὸς αὐτὸν, ὦ ἐπίσκοπε, τὸν νεανίαν ἐκεῖνον ὅν σοι παρε θέμην ὡς ἐπισκόπῳ. » Ο δὲ νεανίαν ἀκούσας, στο νάξας μέγα καὶ πικρόν, εἶτα δακρυθείς, ο Τέθνηκεν ἐκεῖνος, ο πρὸς Ιωάννην ἀποκρίνεται. Καὶ εὐθὺς ὁ Ιωάννης· « Πῶς ἡ ποίῳ τρόπῳ, εἰπέ. › Ὁ δὲ ι Τὸν ἀπευκτὸν τῆς ψυχῆς, φησί, θάνατον. 'Απέβη γὰρ πονηρὸς, καὶ ἐξώλης, καὶ ληστής βιαιότατος. ο Καὶ ὁ ἀπόστολος· « Καλόν σε, ὦ ἐπίσκοπε, φύλακα της ψυ- χῆς κατέστησα τοῦ παιδός; » Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἵπε που αἰτήσας, ἅμα καὶ ὁδηγούς, τῆς εἰς τὸ λῃστήριον ἀπαγούσης ήπτετο τρίβου. Καὶ ὡς εἶχεν ἤλαυνε τῷ ἵππῳ ἐπιβὰς, βουλόμενος τὸ πλανηθὲν ἀνακαλέσα- σθαι πρόβατον. Καὶ δὴ φθάσας ἐπὶ τὸ ὄρος, λαμβά- νεται ὑπὸ τῆς προφυλακῆς τῶν λῃστῶν, μηδὲν ἀντι- τείνων, ἢ ἕτερον λέγων, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο καὶ μένον • Εἰς τὸν ἄρχοντα ὑμῶν ἀγάγετέ με. . Ο δὲ λήσταρ χος ὡς μόνον ἐθεάσατο τὸν Ἰωάννην ἐρχόμενον, καθό παρεσκευασμένος ἵστατο καὶ καθωπλισμένος σὺν αὐτοῖς τοῖς τῆς ληστείας παρασήμοις, ᾤχετο. 'Ο δὲ Ἰωάννης ὥσπερ τοῦ γήρους ἐπιλαθόμενος, καὶ παντὸς ἄλλου τοῦ ἀπὸ τῆς πορείας καμάτου, τὸν ὑποφεύγοντα κατεδίωκε, κράζων μεγάλα καὶ λέγων· • Στήθι, τέκνον, μή φαβοῦ. Τί με φεύγεις τὸν σὸν πατέρα; Τί μοι κόπους παρέχεις; Οἴκτειρόν με τον γέροντα· ἔχεις ἐλπίδα σωτηρίας· ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ τὴν ψυχήν μου θήσω, ὡς ὁ Κύριος ὑπὲρ ἡμῶν. Μόνον στῆθι, τέκνον, πιστεύων ὅτι ὁ Χριστός με ἀπέστειλε τὴν σωτηρίαν σοι δι' ἐμοῦ προμηθούμενος. Επ' ἐμὲ τὸ φορτίον τῶν ἁμαρτιῶν του, ἐπ' ἐμὲ τὸ αἷμα τῶν ἀπὸ σοῦ ἀδίκως ἀναιρεθέντων. » Ταῦτα ἀκούων ὁ ἀποτρέχων νεανίσκος, ἔστη ρίψας τὰ ὅπλα, καὶ πρόσ- εἰσὶ τῷ Ἰωάννῃ, τρέμων ὁμοῦ καὶ κλαίων σφοδρώς, ὡς μηδὲ φθέγγεσθαι ὑπὸ τῶν δακρύων ἰσχύειν, μάλιστα τῷ ἐκ τοῦ πένθους λυγμῷ τῆς φωνῆς ἐπι- κοπτομένης. 'Ο δὲ Ἰωάννης θαῤῥεῖν αὐτῷ, παρα· κελευόμενος και χρηστὰ προσδοκάν, εἰς πληροφορίαν ῶν τε λείαν παραθαρρύνων αὐτὸν, ἔλεγε μὴ ἀπογι νώσκειν τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν· κατεφίλει τὴν δεξιάν αὐτοῦ χεῖρα, ἔτι αὐτὴν ἡμαγμένην λαβών, ὡς ἤδη καθαρθείσαν τοῖς δάκρυσιν· ἂν καὶ διορθούμενος ταῖς διδασκαλίας, καὶ τοῦ πτώματος ἀνιστῶν, οὐ πρότε ρον ἀπέστη τὰ πρὸς ἐπιστροφὴν καὶ διόρθωσιν τοῦ ἀποστάντος ἐπινοῶν, ἕως αὐτὸν πάλιν τῇ Ἐκκλησία συνήγαγε πᾶσι τοῖς μετέπειτα τὸ περὶ τὸν νεώτερον ἐκεῖνον γεγενημένον μετανοίας ειλικρινούς ὑπόδειγμα » A ut pervertatur, idque cumprimis, si nerariis ho D mei senis misereat; est spes salutis: ego animam minibus ac curruptoribus commisceatur ; princi - pio quidem a factiosis quibusdam viris, qui et. ipsi perditissimi essent, ad sumptuosa convi- via provocatum; tum ad furta, ac grassationes : prorsusque facinoribus ejusmodi depravatum, at- que a recto abductum, ac demum in montem ad- ductum, communique eorum consilio latronum du- cem creatum, tanquam qui statura corporis ac ro- bore præstaret, immanissima pariter agitasse; cum sibi illi montem illum, ceu portum quemdam ac asylum fecissent. Interim autem non modico ela- pso tempore, reversum tandem apostolum, ita pa- lam omnibus episcopo dixisse : • Modo profer depositum, quod tibi sub Deo teste, ac Ecclesia, a B me consignatum habes. Obstupuisse autem in verbo hoc episcopum (putabat enim pecuniarum aliquid Joannem quaerere, quod deposito tradidis- set), dubium animo quid responderet. Joannem vero, cum sic inopem consilii videret, talia intu- lisse : « Adduc, o episcope, quem tibi tanquam episcopo adolescentem deposito tradidi. lllum, cum adolescentem audisset, ingenti amaroque ge- mitu, subindeque in lacrymas elfusum, Joanni re- spondisse, eum mortuum esse. Statimque percon- tante Joanne, quomodo, aut qua id ratione haberet, dixisse episcopum, deprecabilem animæ mortem. • Etenim, inquit, evasit nequam ac perditus, latro- numque sævissimus. Tumque eum ad episcopum : • Bonum te, o episcope, adolescentis anime con- stitui custodem ? » Hisque dictis, ac petito equo, nec non viæ ducibus, iter ad latronum illud diver- sorium arbipuisse, studio ovis errantis revocandæ. Ac sane, cum venisset ad montem, a latronum ex- cubiis captum esse, cum nibit ipse obniteretur, nec aliud quidquam diceret, præter hoc solum : ‹ Ad vestrum me ducem adducite. Cæterum, latronum principen, ut tantum aspexisset venientem Joan nem, quo habitu instructus armatusque cum sociis,. Jatronum nobilissimis stabat, aufugisse. Joannem, velut senectutis, ac totius ab itinere laboris, obli- tum, fugientem insecutum esse, altum quid in hæc verba clamautem : • Siste, fili, ne timeas. Quid me tuum patrem fugis? Quid mihi laborem facis ? Te meam pro te ponam, qua Dominus ratione pro no- bis posuit. Tantum siste, fili; id animo firmum habens missum me ad te a Christo, qui tuam per me salutem curel. In ne sit onus tuorum peccato- rum: in me eorum sanguis, qui tua injuste manu interfecti sunt, »llæc audientem fugacem juvenem, stetisse projectis armis, ac ad doamnem, tremore pariter ac fetu valido, ut ne quidem loqui per la- crymas sineretur, singultu maxime a luctu ac mœ- rore vocem intercidente, accessisse. Joannem, bono animo jubentem esse, ac bonas sperare, certam omnino fiduciam fecisse, ac ne de sua salute spein abjiceret, edisisse : ejus osculatum dexteram, cum adine cruentam accepisset, velut jam lacrymnis ORATIO IN PSALMUM VI.

S. ANASTASH SINAITZE perpurgatam ; nec prius documentis corrigere, & lapsumque erigere, quæ ad conversionem ac apo- His a me dictis fidem facit latro ille sub tempus Dominica crucis, solo verbo, fignum ejus in Domi- mum benevolentiae praemium, paradisum adeptus; facietque nihilominus alter latro, qui temporibus Mauricii pii imperatoris fuit, tamque multas patra- vit cædes, ut Thraciæ itinera invia fere reddidisset. Quippe cum sibi in uno montium Thraciæ habitacu · lum delegisset, prædas inde pratereuntium agebat. Quodam itaque imperatoris familiarium ad hoc ipsum misso, suadente, abjectis armis eumdem ieus, ut in ejus venit couspectum, clementiam, Β benignamque ab eo susceptionem consecutus est. Dum vero interim dies haud multos imperatoris munificentia collatis muneribus in deliciis ageret, in gravem incidens morbum, in Sampsonis reclinatur valetudinario. Tum autem, acrius se, qua teneba- tur infirmitate, torqueri videns, tanta illa, ut vi ni- mia mortem minaretur ac exitum vitæ, se statim ad pœnitentiam convertit: cumque ferventibus la- crymis confiteri cœpisset, veniam petebat eorum quæ peccasset, in hæc propemodum verba Deo supplicans, ac dicens : Nihil, Domine, alienum postulo, ab iis quæ præstare soles. Qua namque ratione, anteriorem me latronem per poenitentiam salvum effecisti, eadem quoque me, misericordia lua, salvum facere digneris, acceptans, quem sub ipso exitu luctum offero. Quomodo iis qui circa ho- ram undecimam nihil dignum operati essent ignovisti, sic et mihi ignosce, qui immensum quan- tum offenderim, nec alied habeam, quo coguitam illam tuam clementiam obsecrem, quam paucas istas ac amaras lacrymas, quas effundo. Neque enim qui animam exigunt (52), aliud quid amplius præ- stare permittunt. Enim vero ne gratiam renuas, neve differas tuam bonitatem, quam semper in eos ostendisti, qui mibi similia peccavere. Jam in ve- spera comprehenderunt ine multæ iniquitates meæ. Ne me ergo averseris, quem ex animo pœni- teat: sed sicut Petrum suscepisti amare tibi flen- tem, sic et me suscipe, eodem atque ille animo, D clementi tibi Deo supplicem ; tuæ illam misericor· diæ spongiam ad delenda prorsus multa mea peccata adhibens, que ex codice Regio reponit : Neque enim qui animam exiguut aliquid amplius præstare permittunt. Videturque ipsi, auctorem alludere ad feras in lustris ac ca- περιλιμπάνων, καὶ τῆς ἐλπιζομένης αναστάσεως τὸ μυστήριον τρανῶς ὑπογράφων. ἐγγισάντων. Οἱ ἀπαιτοῦντες τὴν ψυχὴν συγχωρούσι, Μαρτυρεῖ μου τῷ λόγῳ τῆς μετανοίας καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ Δεσποτικοῦ σταυροῦ λῃστὴς, ῥήματι μόνῳ τὸν παράδεισον μισθόν λαβὼν ἄξιον τῆς πρὸς τὸν Δεσπό την εὐγνωμοσύνης. Μαρτυρήσει καὶ ἕτερος λῃστής κατὰ τοὺς χρόνους Μαυρικίου τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως γεγονώς, ὡς μυρίους ἐργαζόμενος φόνους, ὡς σχεδόν καὶ τὰς κατὰ τὴν Θρᾴκην ἀβάτους ποιεῖν ὁδούς. Ἐπεὶ ἓν γὰρ τῶν ταύτης ὀρέων οἰκῶν, τοὺς παριέν τας ἐλήστευσε. Διά τινος (οὖν) τῶν οἰκείων τῷ βασι λεῖ ἐπὶ τοῦτο αὐτὸ ἐξαποσταλέντος, τα ληστρικά ὅπλα ρίψας πεισθείς, καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν, ἐπεὶ καὶ εἰς ὄψιν ἦλθε τοῦ βασιλέως, φιλανθρωπίας έτυχε &μα καὶ δεξιώσεως παρ' αὐτοῦ. Ἡμερῶν ὀλίγων αὐτῷ χρόνος ἀναμετρείται τρυφῶν τινὰς βασιλικάς δωρεάς· καὶ δὴ νόσῳ περιπεσών χαλεπῇ τῷ τοῦ Σαμ- ψὼν ἀνακλίνεται ιατρείῳ. Εἶτα ὡς εἶδεν ἑαυτὸν ὑπὸ τῆς περιεχούσης αρρωστίας κατατεινόμενον, θάνατον τῇ σφοδρότητι ἀπειλούσης, καὶ ἔξοδον τῆς παρούσης ζωῆς, εὐθὺς τρέπεται πρὸς μετάνοιαν· καὶ θερμοῖς τοῖς δάκρυσιν ἀρξάμενος ἐξομολογεῖσθαι, συγχώρησιν τῶν αὐτῷ πεπραγμένων ᾐτεῖτο, τοιαῦτα πρὸς τὸν Θεὸν ἐντυγχάνων, καὶ λέγων· « Οὐ ζητῶ, Δέσποτα, ἀλλότριον ὧν οὐκ οἶδας ποιεῖν. Ὡς τὸν πρὸ ἐμοῦ λῃστὴν δι' ἐξομολογήσεως ἔσωσας, οὕτω κἀμὲ σῶσαι, σπλαγχνίσθητι, δεξάμενος τὸν εἰς αὐτὴν τὴν ἔξοδο ποιούμενον κλαυθμόν. Ως τοῖς περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν συνέγνως μηδὲν ἄξιον έργασαμένοις, οὕτω κά μοὶ σύγγνωθι τῷ πολλά σοι καὶ ἄμετρα ἑπταικέτι · μόνα ἔχων εἰς παράκλησιν τῆς σῆς ἐμφύτου φιλαν θρωπίας τὰ ἐπιχεόμενά μοι ταῦτα ὀλίγα καὶ πικρά δάκρυα. Οὐδὲ γὰρ ἄλλο τι πλέον ποιεῖν οἱ ἀπαιτοῦν τες τὴν ψυχήν συγχωροῦσιν. ᾿Αλλὰ μὴ ἀνανεύσης τὴν χάριν, μηδὲ ἀναβάλῃς σου την χρηστότητα, εν ἀεὶ ἐπιδείκνυται πρὸς τοὺς τὰ ὅμοια ἐμοὶ ἑπταικότας ἁμαρτωλούς. Πρὸς ἑσπέραν ἤδη κατελήφθην ἐπὶ τῶν πολλῶν μου ἀνομιῶν. Μὴ οὖν ἀποστραφῆς με, τὸν ἐκ ψυχῆς σοι μετανοοῦντα, ἀλλ' ὡς προσεδέξω Πέτρον πικρώς σοι κλαύσαντα, οὕτω κἀμὲ προς ξαι, μετὰ τῆς ὁμοίας ἐκείνῳ γνώμης τὸν φιλάνθρ πόν σε Θεὸν ἱκετεύοντα, ἐπιβάλλων τῷ σπόγγῳ τῆς τῆς εὐσπλαγχνίας πρὸς ἐξάλειψιν παντελὴ τῶν πολ λῶν μου ἁμαρτιών. Η statæ emendationem opportuna essent, suggerendo cessasse, donec iterum collegisset Ecclesiæ : poster ris omnibus sinceræ pœnitentiæ relicto exemplo quod in adolescente illo gestum esset, ac in eo, resur- rectionis in spe positæ informato mysterio. (52) Apud Canisium legitur vox ἐκσπηλευτῶν, Ηanc vocem Latinam facere noluit Turrianus divinandam judicat Combefisius; ideo- vernis latitantes, quas inde canes extrudant. Sed nec immutari debet retineri debet vox ἐκσπηλευτής, lectio Canisii, quæ legitimum reddit sensum; verbum enim illud compulsorem significat. Sie Ju- stinianus in novell: 128, cap. 6 : Εἰ δὲ ἀνεπιτήδειος εὑρέθη Κανονικάριος μὴ ἐκαπηλευτής περιπέσθω. Erant autem compulsores ii qui publicis functioni - bus vel fiscalibus oneribus obnoxios solvere coge- bant. Alludit igitur Anastasius ad principum nii- nistros potius quam ad canes, qui feras latitantes in antris extrudunt, Adveniunt angeli a Deo missi qui animam sibi debitam repetant, nec debitore.n differre patiantur. Sic igitur reddi debet ille locus accuratissimus apud Canisium: nec alind sinit hore, appropinquantibus me compulsorious. Bas.

ORATIO IN PSALMUM VI. • Ταῦτα καὶ πλείονα τούτων ταῖς ἐξοδίαις ὥραις ὁ Α λῃστὴς ἐξομολογούμενος, καὶ τὰ δάκρυα οἷς Ελεού μενος τὸν Θεὸν, ἑαυτὸν περιέῤῥει, τῷ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς περικαλύμματι ἀπομάσσων, παρέδωκε τὸ πνεῦμα· ὡς ὕστερον παρὰ τῶν συμπαρακειμένων αὐτῷ ἀκριβῶς ὁ τοιοῦτος θάνατος διεγνώσθη. Ο δὲ φιλάνθρωπος Θεὸς καὶ Σωτὴρ τοῦ γένους ἡμῶν, κηδόμενος τῶν εἰς βάθος ἐλθόντων κακῶν, καὶ ἀπο- γινωσκόντων τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν, ὡς ἂν ἔχειν ἀκούοντες, καὶ ἀπὸ τῆς τελευτῆς τοῦ λῃστοῦ ὀφε- λεῖσθαι, καὶ τὴν ἐπιστροφὴν μὴ ἀπογινώσκειν, ιατρόν τινα εὐλαβεία συζῶντα ἰδεῖν οἰκονομεῖ, κατὰ τοὺς ὕπνους ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ καθ᾽ ἣν καὶ ὁ λῃστὴς ἐτε λεύτησεν, Αιθίοπας ἐλθόντας πρὸς αὐτὸν, καὶ οἷς ἐπεφέροντο χάρταις ἐγγράφοις, τὰ αὐτῷ ἡμαρτη- μένα πάντα ἐπιδεικνύοντας. Εδίδου δὲ τῷ ταῦτα θεωροῦντι τὸ διαρ, καὶ δύο τινὰς φωτοειδεῖς ἄνδρας ὁρᾷν, πρὸς οὓς καὶ τοὺς Αιθίοπας ἐκείνους, τους ἐπιφερομένους χάρτας ἐπιδεικνύναι, καὶ βούλεσθαι μεθ' ἑαυτῶν λαμβάνειν τὸν λῃστήν· τοὺς δὲ φωτει νοὺς ἄνδρας τῶν ἄλλων ἀποροῦντας, ζητεῖν ἐν ᾗ κατέκειτο κλίνῃ, εἴ πως εὕρωσί τι καὶ αὐτοὶ, πρὶς τὴν τῶν Αἰθιόπων ἀποτροπήν· οἱ καὶ εὐρόντες τὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ λῃστοῦ περικάλυμμα πλήρες ἔτι δακρύων ὧν ἐξέχει μετανοῶν ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τελευτῶν, τοῦτο καὶ τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ βαλόντες εἰς τὴν μίαν πλάστιγγα τῆς τρυτάνης, ἢ καὶ διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν εἰς τὸ ἀντισταθμίζεσθαι, καὶ τοῖς τιθεμένοις βαρύνεσθαι, ἐφ᾽ ὕψους ήρετο καὶ ἀνεκουφίζετο· καὶ γὰρ τὴν ἑτέραν οἱ Αἰθίοπες τοῖς ἐγγράφοις εἶχον πεπληρωμένην καὶ καθελκομένην Ταῦτα ὁ εἰρημένος ἰατρὸς ὄναρ᾿ ἰδὼν, εὐθέως ἀναστὰς ὡς εἶχε τάχους ἔρχεται εἰς τὸ νοσοκομεῖον· καὶ προσεγγίσας τῇ κλίνῃ τοῦ λῃστοῦ, αὐτὸν μὲν εὑρίσκει ἤδη ἐκπνεύσαντα· τὸ δὲ περικάλυμμα παρά τὴν κλίνην ὁρᾷ κείμενον διάβροχον ὅλον ἐκ τῶν δα- κρύων· καὶ δὴ μαθὼν παρὰ τῶν πλησίον κατακει· μένων ἀσθενῶν τοῦ θανάτου τὸν τρόπον, τὴν μετά- νοιαν, αὐτὰ τὰ ῥήματα & πρὸς Θεὸν ἐξομολο σύμε- νος ἔλεγεν, ἄπεισι πρὸς τὸν εὐσεβῆ καὶ πιστότατον βασιλέα, ἔχων ἐπὶ χεῖρας τὸ περικλυσθεν κεφαλόδε σμον τῆς μετανοίας τοῖς δάκρυσι· καὶ ἐπιδεικνὺς αὐτῷ τὸ ἐπιφερόμενον, καὶ διηγούμενος ἅπερ κατά τοὺς ὕπνους ἐθεάσατο, καὶ ἅπερ μαθεῖν ἴσχυσεν, • Εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ, λέγων, εὐσεβέστατε βα σιλεῦ, ὅτι ἀκούοντες λῃστὴν σωθέντα δι' ἐξομολογή- σεως ἐπὶ τοῦ σταυροῦ παρὰ τοῦ οὐρανίου βασιλέως, νῦν εἴδομεν ἐπὶ σοῦ τοῦ ἐπιγείου βασιλέως, λῃστὴν ἕτερον σεσωσμένον δι' ἐξομολογήσεως ἴσης καὶ με- τανοίας, ο Ταῦτα μὴ μόνον ἀκούωμεν ἁπλῶς, ἀγαπητοί, ἀλλὰ καὶ πιστεύωμεν ἀληθῆ εἶναι· μᾶλλον δὲ μὴ μόνον ἀκούωμεν, ἀλλὰ καὶ προπαρασκευαζώμεθα πρὶν ἐπιστῇ τὸ τέλος, προφθάνοντες τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ δι' ἐπιστροφῆς καὶ ἀληθοῦς μετανοίας· δι' Hæc ac iis plura confitens latro hora exifus, ac lacrymas, quibus se ipse Deum placuus perfunde- bat, capitis linteo abstergens, efflavit animam, ut postmodum per eos qui vicini eodem decumbebant loco, accuratius cognitum est. Clemens autem Deus ac Salvator humani generis, corum curam agens qui venerunt in peccatorum profundum, ac suæ salutis abjiciunt spem, quo, ex latronis morte au- dientes commodum reportent, nec desperent de conversione, piis quemdam moribus medicum, ipsa nocte qua latro decessit, in somnis videre facit venientes ad eum Æthiopes, ac chartis, quas scri- plas inferebant, ejus scelera omnia ostentantes. Vi- debat quoque horum spectator per somnium, duos quosdam viros lucidos, eisque præfatos Ethiopes illatas proferentes chartas ac contendentes, ut Iatronem secum abriperent : illos vero viros, in- quam, luce splendidos, cum alia deessent, quærentes in lecto, quo is jacebat, num et ipsi aliquid fu- gandæ turbæ illi Æthiopum invenire possent: cum- que ii latronis illud capitis linteum lacrymis adhuc, quas pœnitens in mortis prociuctu effudisset, ple- num invenissent, in unam stateræ lancem, ac simul Dei mittentes clementiam; quæ quidem lanx, quod nihil esset quod ex adverso pondere gravaret, altera illatis per Æthiopes scriptis plena, ac in so- lum depressa, in sublime levis sublata erat : magna exclamarunt voce: Vincit Dei clementia ; » mox autem Æthiopes quidem confusi abierunt; lucis C vero angeli, acceptam latronis animam in curios secum collegerunt. Ubi porro præfatus medicus hæc in somnis vidis- sel, surgens statim, quam cito potuit, ad domum cam infirmorum venit: propiusque ad latronis ac- cedens lectum, ipsum quidem jam animam exla- lasse invenit. Videt vero in lecto sudarium totum lcrymis madidum; cumque a simul e propinquo decumbentibus infirmis, ejus mortis intellexisset modum, penitentiamque, ac ipsa verba quæ con- fessione ad Deum prolocutus esset, abit statim au pientissimum ac Christianissimum imperatorem, Dudum undique poenitentiæ lacrymis ferens mauibus capitis illud sudarium : ostentansque ipsum, ac quæ vidisset in somnis, quæque discere potuisset, nar- rams : e Gratias, inquit, pientissime imperator, agamus Deo, quod latronem audientes, a calesti Rege in cruce per confessionem consecutum salu- tem; alium nihilominus latronem, tuis modo terreni imperatoris temporibus, æquali exhibita confes- sione ac pœnitentia, salutem item adeptum videa- Nedum hæc, charissimi, simpliciter audiamus, verum etiam vera esse credamus; quinimo ne- dnm audiamus, verum etiam inature, priusquam Ginis instet, preparemur, preoccupantes faciem Domini per conversionem ac veram pœnitentiam: εἰς ἔδαφος· ο Νικῇ ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, ν ἐν μεγάλη φωνῇ ἐξεβόησαν· καὶ εὐθὺς οἱ μὲν Αιθίοπες κατησχυμμένοι ὑπέστρεψον· οἱ δὲ τοῦ φωτὸς ἄγγελοι λαβόντες τὴν ψυχὴν τοῦ λῃστοῦ, εἰς οὐρανοὺς μεθ' ἑαυτῶν συνανήγαγον.

& εξομολογήσεως ἀπὸ συντετριμμένης καρδίας κα:α» σκευαζομένης· διὰ στεναγμῶν ἐκ βάθους ἀναπεμ πομένων· διὰ δακρύων ἐξ ὀφθαλμῶν ἀεννάως προς χεομένων· δι' ἐλεημοσύνης μετὰ δαψιλείας σὺν εὐ σεβείᾳ πρὸς τοὺς πένητας ἐπιδεικνυμένης· δι' ἐνα αρέτου ζωῆς καὶ πολιτείας θεοφιλοῦς καὶ βίου έκρι βωμένου. Καλόν γὰρ τὸ προευτρεπίζεσθαι, καὶ προς ετοιμάζειν τὰ τῆς ἐντεῦθεν ἀποδημίας ἐφόδια· καὶ μὴ λέγωμεν ὅτι τότε μετανοήσομεν, ὅτε μέλλομεν ἐξιέ και τοῦ βίου. "Αδηλον γὰρ εἰ πρὸς τοὺς οἰκείους ἡμῶν κἂν τὰ τελευταία ἰσχύσομεν ἐπιφθέγξασθαι ῥήματα ὑπὸ τοῦ κατεπείγοντος προαρπαζόμενοι. Πόσοι, είπέ μοι, ἐξαίφνης γεγονότες ανάρπαστοι, οὔτε δακρύσαι, οὔτε διαθέσθαι τ' τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς ἡδυ νήθησαν; Τίς δὲ καὶ ἐγγυώμενος, ἢ βεβαιῶν, ὅτι ὅλως τότε μετανοήσας συγχωρηθήσῃ; ἢ τὴν ὁμοίαν τῷ λῃστῇ μετάνοιαν ἐπιδείξῃ, ή τοσαῦτα δάκρυα ἕξεις, ὅσα ἐκεῖνος προσήγαγε; Διὸ μὴ περιμένωμεν τὴν ἐν τῷ θανάτω κατηναγκασμένην μετάνοια» ἄδηλον γὰρ εἰ καὶ τῆς τοιαύτης γενώμεθα κύρια ἀλλ᾽ ἕως ὁ βίος ἔστι, ἕως τὸ στάδιον πρόκειται, έως ὅτι τὸ τὴν ἔχομεν, ἕω; οὐκ ἐφίσταται ἡ τομή, προ φθάσωμεν ἐξιλεούμενοι τὸν ἀπροσωπόληπτον Δικα στήν· ἵνα καὶ ἐνταῦθα τὴν παρ' αὐτοῦ ῥοπὴν ἐπισ σπασώμεθα, καὶ κατὰ τὴν μέλλουσαν ζωήν εὕροιμεν αὐτὸν εὐμενὲς ἡμῖν ἐπιβλέποντα καὶ τῆς ἐπηγγελ μένης βασιλείας καταξιοῦντα μετά πάντων των ἁγίων· ὅτι αὐτῷ πρέπει ἡ δόξα, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αιών νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΕΚ ΤΟΥ ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ Οὐ μίαν τινὰ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν κέκτηται, ἀλλὰ καὶ δευτέραν, καὶ τρίτην, καὶ τετάρτην, καὶ πέμπτην· ἐξεικονίζων ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ τινὶ καὶ σκιαγραφία φυσικῇ, οὐ τυπικῇ, τῆς τρισυποστάτου Θεότητος τὸ μυστήριον· οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ενανθρώπησιν τοῦ ἑνὸς τῆς αὐτῆς Τριάδος Θεοῦ Λόγου σαφῶς προδιαγράφων· καὶ τάχα κατ' εἰκόνα ΝΟΤ... Περὶ τοῦ κατ' εἰκόνα, 'Αλλά γε δεῖ ἐπὶ τὸν corde; per per confessionem a contrito profectam gemitus ex into submissos; per lucryinas jugiter ma mantes ab oculis; per eleemosynam large in paupe res cum pietate exhibitam; per vitam virtutibus ornatam, religiosamque ac accuratam conversatio nem. 'Opera enim pretium est, ut preparemur, necessariumque ad illud iter commeatum compare mus; nec dicamus fore ut tunc poenitentiam aga mus, cum ab hac rita nigrandum habebimus. Quippe incertum est num vel suprema verba ad domesticos loqui poterimus, celerius rapiente qui compellat animam e corpore egredi. Quam multi, putas, de repente abrepti, nec lacrymas fundere potuerunt, nec de rebus propriis testamento quil quam statuere? Quis vero spopondit, aut certiorem fecit, fore ut omnino tunc penitens veniam conse. quaris? utve qualem latro penitentiam exhibeas, Caulasque lacrymas in promptu habeas, quantas obtulit ille? Quare ne coactam ejusmodi peniten tiam, quæ in morte est, exspectemus, incertum enim est, num et ejus simus futuri domini; quin imo, quandiu vita superat, quandiu stadium pro positum est, quandiu adhuc licet vivere, quandiu necdum abscissio imminet, mature Judicem, in quem nulla persouarum acceptio cadat, placemus ut et vita hac, ejus in nos opem attrahamus, inque futura, blande in nos intuentem inveniamus, ac repromissum regnum cum sanctis omnibus nobis largientem: quippe quem deceat gloria, una cum Patre ac Spiritu sancto, in infinita saeculorum sape c cula. Amen. (ANG. Mat, Script. Veter. Nov. Collectio, t. IX, 619.Į Non unam tantum imaginem ac similitudinem (Dei) in se habet (homo), sed et alterain quoque, et tertiam, et quartam, adhuc et quintam: in se scilicet, velut in speculo quodam aut in pictura, non quidem typica, sed naturali, trina Divinitatis mysterium repræsentans; neque illud solumn, sed etiam unius e sancta Trinitate incarnationem dily Gulielmus Cavens in Hist. litt. tit. Anastasii, ita scribit: Inter codices Baroccianos in biblioth. Bodleiana, cod. 197, fol. 263, habetur Sernio Anas. Wasii patriarch® Antiocheni id est, ut arbitror, De illo: Quod homo ad imaginem Dei conditus sit. Incipit etc. Hujus ergo sermonis, seu Opusculi, nos Fragmea tum ex Vaticano codice nunc divulgamus

μὲν ἔστι γυμνὴ ἡ ψυχή, τῆς γυμνῆς θεότητος· καθ' ὁμείωσιν δὲ τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως τὸ σύνθετον ἡμῶν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος. Μᾶλλον δὲ πάλιν ἐπ' αὐτὴν τοῦ λόγου τὴν ἀρχὴν ἀναδράμωμεν· ἐκεῖ. θεν ὥσπερ ἐκ τινος πηγῆς πρῶτον ζητοῦντες, τό, τί δήποτε μὴ καθ' ὁμοιότητα τῶν λοιπῶν λογικών, ἤγουν τῶν ἀγγέλων, ἢ πάλιν κατ' ισότητα τῶν ἐμε ψύχων ζώων όμοιοτρόπως τὰς προπατορικὰς καὶ κορυφαίας ἡμῶν ὁ Θεὸς ὑποστάσεις, τοῦ ᾿Αδάμ, λέγω, καὶ τῆς Εὔας, καὶ τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτῶν υἱοῦ, πεποίηκεν· ἀλλὰ τὸν μὲν Ἀδὰμ ἀναιτίως καὶ ἀγεννήτως ὑπέστησε· τὸν δὲ δεύτερον αὐτοῦ ἄνθρωπον, τὸν υἱὸν, γεννητόν· τὴν δὲ Εὐαν, οὔτε γεννητώς, οὔτε πάλιν ἀναιτίως, ἀλλὰ ληπτῶ; ἤτοι ἐκπορευτῶς, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ ἀναιτίου Ἀδὰμ ἐξελθοῦσαν ἀῤῥήτως οὐσίωσεν· καὶ μήπως ἄρα αἱ Β τρεῖς αὗτας τῶν προγόνων κεφαλαί, πάσης τῆς ἀνθρωπότητος ὁμοούσιοι ὑποστάσεις, κατ' εἰκόνα τινὰ, ὡς καὶ Μεθοδίῳ δοκεῖ, τυπικῶς γεγόνασι τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος· τοῦ μὲν ἀναιτίου καὶ ἀγεννήτου Αδάμ, τύπον καὶ εἰκόνα ἔχοντος, τοῦ αναιτίου καὶ πάντων αἰτίου παντοκράτορος Θεοῦ καὶ Πατρός· τοῦ δὲ γεννητοῦ αὐτοῦ υἱοῦ, εἰκόνα προδιαγράφοντος τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου του Θεοῦ· τῆς δὲ ἐκπορευτῆς Εὔας, σημαινούσης τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπορευτὴν ὑπόστασιν. Δ: οὐδὲ ἐνεφύσησεν αὐτῇ ὁ Θεὸς πνοήν ζωής, διὰ τὸ τύπον αὐτὴν εἶναι τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος πνοῆς καὶ ζωῆς· καὶ διὰ τὸ μέλλειν αὐτὴν δι' ἀγίου Πνεύματος δέξασθαι Θεὸν, τὴν ὄντως ὄντα πάντων πισὴν καὶ ζωήν. Οθεν καὶ ἔστιν ἰδέσθαι καὶ θαυ μάσαι, ὅτι ὁ μὲν ἀγέννητος Ἀδὰμ ἄλλον ἀγέννητου ἢ ἀναίτιον ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἔσχεν ὅμοιον· ὥσπερ οὐδὲ ἡ ἐκπορευτή Εὔα· ὡς τύποι ἀληθεῖς ὑπάρ χοντες τοῦ ἀγεννήτου Πατρός, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος· ὁ δὲ γεννητὸς Υἱὸς πάντας ἀνθρώπους, γεν- νητοὺς υἱοὺς ἔντας, ἀδελφοὺς ὁμοίως ἔσχεν ὡς κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τυπικὴν ὑπάρχων Χριστοῦ τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ, ὅς ἐγένετο ἄνθρωπος, πρωτότοκος ἄνει, σπορᾶς ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς. Εἰ δὲ μὴ οὕτω, καὶ κατὰ τοῦτο τὸ κατ' εἰκόνα ταῦτα, τί δή ποτε μὴ τέσσαρες, δύο, ἢ πλείονες ὑποστάσεις τῶν προ- πατέρων γεγόνασι, παρηλλαγμένας ἔχουσαι τὰς ὑπο- στατικὰς αὐτῶν ἰδιότητας, λέγω δὴ τὸ ἀγέννητον καὶ τὸ γεννητὸν, καὶ τὸ ἐκπορευτὸν, ἀλλὰ τρεῖς καὶ Ακόλουθόν σε μαθεῖν καὶ μονάδα ἐν Τριάδι · πῶς D δὲ τοῦτο καλῶς διαγνώναι δυνήσῃ, ἄκουσόν τινος τῶν σοφῶν σοι παραινούντος, καὶ λέγοντος· Εἰ βούλες γνῶναι Θεὸν, προλαβών γνῶθι σαυτὸν ἐκ τῆς σαυτού, φησί, κατασκευῆς, ἐκ τῆς σαυτοῦ συν- θέσεως, ἐκ τῶν ἐντὸς ἑαυτοῦ· εἴσιθι ὑποδὺς ἐν σαυτῷ· διάβλεψον ἐν ἐσόπτρῳ τινὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἑαυ τοῦ· διάκρινον τὴν ταύτης κατασκευὴν, καὶ ὄψη σαυτόν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ τυγχάνοντα. Ανώνυμος σου γὰρ καὶ ἄγνωστος, καὶ νοερά, καὶ ἀθάνατος τῆς ψυχῆς ἡ ουσία κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίω· σιν τυπικὴν τοῦ ἀνωνύμου καὶ ἁγνωρίστου καὶ ἀθα * Στου Θεοῦ καθέστηκεν· οὔτε γὰρ Θεοῦ, οὔτε ψυχῆς IN ILLUD : SECUNDUM IMAGINEM. sumpta est ad imaginem mera Divinitatis, tolum vero ex anima nostra et corpore coalescens, ad similitudinem Verbi divini incarnationis. Sed potius ad sermonis principium revertamur, inde, quasi ex fonte quodam, primum inquirentes quare non ad similitudinem cæterorum spiritualium entium, seu angelorum, vel exam ad instar animalium pri- marias majorum nostrorum personas Deus fece- rit, Adami dico Evæque, et filii ex ipsis orti, sed Adamum quidem absque parente et ingenitum condiderit, secundum autem ab eo hominem, id est, ejus filium genitum, Evam vero neque genitam ne- que ingenitam, sed desumptive, sive per processio- nis modum, ex ipsius ingeniti Adami substan- A cide præfigurans : forsan autem anima seorsim tin egressam Ineffabiliter fuxerit; item quomodo illæ tres parentum nostrorum personæ, universæ humanitati consubstantiales, typice ad imaginem sanctæ el consubstantialis Trinitatis, ut Metho- dio placet, sint effecla, Adamo siquidem ut inge- nito, ingeniti et universorum Factoris, Patris omni- potentis, typum et imaginem "referunt; filio autem ejus genito, Verbi divini, Filii geniti, imaginem præfigurante; procedente vero Eva, sancti Spiritus procedentem personam significante, unde animam vitæ Deus in eam non inspiravit, ut typus fieret sancti Spiritus qui anima et vita est, et quia per Spiritum sanctum esset Deum receptura, oni- nium vere animam et vitam. Ex quo videre est et mirari quod ingenitus Adamus nullum inter om- nes homines sibi similem, seu ingenitum, habuerit, neque procedens Eva, eo quod essent vere typi Pa- tris ingeniti et Spiritus sancti, filius autem genitus omnes homines sibi similes, ut genitos, babuerit et fratres, quia ad imaginem et similitudinem ty- picam erat Christi, Filii geniti, qui homo factus est, primogenitus sine semine in multis fratribus. Quod si ita non esset, neque eo sensu ad imaginem Dei facti essent protoparentes, cur non quatuor, aut duo, aut plures fuerunt persona, personales singule et diversas habentes proprietates, ingenitum sci- licet et genitum sed procedens, et tres tantum? Sic in hoc ad imaginem et similitudinem habet in tri- bus personis typicam Triuitatem, in unitate. Sequitur ut discas et unitatem in Trinitate : quod ut perspicue intelligas, audi aliquem e sapientibus tibi dicentem: Si vis Deum cognoscere, teipsum prius nosce, hoc est ex tua essentia, ex tua compo- sitione, ex tuis interioribus; in teipsum descen:!; in animam tuam velut in quoddam speculum oculos fige; ejus discerne essentiam, et te ad ima- ginem et similitudinem Dei creatum videbis : i. minata, ignota, spiritualis immortalisque anim tuæ substantia est ad imaginem et similitudinem ty- picam inuominati, inintelligibilis et immortalis Dei: neque enim Dei neque spiritualis animæ naturam novit unquam homo in hoc sæculo degens; quæ μόνας; Οὐκοῦν ἔχεις τὸ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίως σιν, τυπικὴν Τριάδα ἐν μονάδι, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν.

S. ANASTASII SINAITÆ corpus e quatuor elementis constans vivificat, col- ligit et conservat, anima est ad imaginem Dei universa providentis creaturæ infra et supra : qua- propter nescimus ubi Deus habitet, sed tantum cre- dimus eum in omnibus esse; neque pariter scimus ubi habitet anima in corpore, novimus autem tan- tum eam in eo esse el agere. Altero etiam modo anima tua est ad imaginem Dei, siquidem diversæ est naturæ ac omnis creatu- ra; quod vero mirabilius est, neque potest inens humana Dei exsistentiæ probationes evertere, neque magis animæ nostræ, quoquo modo ad exsistentiam venerit. Sed, age, venianus nunc ad supremum B imaginis et similitudinis modum, ad ostendendum in anima, quod sumus polliciti, unitatem Divinita- tis in Trinitate: manifestum est autem tria esse, animam scilicet, spirituale ejus verbum et mentem, quam spiritum vocat Apostolus, cum admonet ut si- mus sancti anima et corpore et spiritu'. Porro inge- nita est anima nostra in typum ingeniti Dei et Pa- tris; non autem ingenitum cjus spirituale verbum, sed ab ea genitum ineffabiliter, invisibiliter, in- enarrabiliter, sine labore, in typum geniti Filii; inens vero neque ingenita, neque genita, sed pro- cedens, omnia discurrens, omnia scrutans, invisibi- liter considerans, ad imaginem et similitudinem sanctissimi et procedentis Spiritus, de quo dicitur quod omnia scrutatur, etiam profunda Deis. Non est procedens anima usquedum est in corpore, alio quin, si procederet, in momento moreremur; non est ingenitum verbum nostrum, alioquin stupidi et bruti essemus; quod auten est quam maxime mirabile, animam quidem simplicem habemus, men- tem quoque unam et inconcretam, verbum vero duplex, duplicem habens generationem, licet unuM et indivisum maneat generatur enim verbum in corde, incomprehensibili et incorporea gene- ratione, intus quoque manet invisibile; denuo au- tem corporaliter per labia generatur et omnibus manifestum fit; nec tamen a generante anima recedit, ut ex duplici verbi nostri generatione, pro quadam imagine et similitudine, duplicem Ver- D bi divini generationem cognosceremus, qui invisili- liter et ineffabiliter a Patre est genitus ante sæcula et in Patre, quasi in anima latenter manet, donec ex sancta Virgine, velut ex corde quodam, incorru- ptibiliter et absque dolore, secundum carnem na- sceretur et nobis corporaliter ex altera generatione appareret. Cernitur etiam in homine, quasi in imagine et typo, duplex vis in imaginem et typum Christi : quemadmodum enim ejus divinitas egit theandrice, Α λογικῆς οὐσίαν ἔγνω τῶν ἐν αἰῶνι τις γεγενημένων ἀνθρώπων· ζωοποιὸς καὶ συστατικὴ καὶ προνοητική ἡ ψυχὴ ὑπάρχει τῆς τετραστοίχου τοῦ σώματος φύσεως, κατ' εἰκόνα Θεοῦ τοῦ προνοητοῦ πάσης τῆς τετραπεράτου καὶ τῆς ἄνω κτίσεως. Διόπερ οὔτε τὸν τοῦ Θεοῦ τόπον ἔνθα κατοικεῖ, ἀλλὰ μόνον πι στεύομεν, ὅτι ἐν παντί ἐστιν· οὔτε μὴν τὸν τόπον τῆς ψυχῆς οἴδαμεν ἔνθα οἰκεῖ ἐν τῷ σώματι· ἀλλὰ μόνον ἐπιστάμεθα, ὅτι ἐν τῷ παναγίῳ σώματί ἐστι καὶ ἐνεργεῖ. Εχει σου καὶ ἕτερον κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἡ ψυχή λέγω δὴ τὸ ἑτεροούσιον αὐτὴν εἶναι πάσης κτιστής φύσεως· τὸ δὲ πάντων παραδοξότερον τοῦ ἐν ἡμῖν κατ' εἰκόνα, ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι οὔτε τῆς τοῦ Θεοῦ ὑπάρξεως τοὺς λόγους ἀνθρώπινος νους καταστέ εἰς ὕπαρξιν πέφυκέ τε καὶ παραγίνεται, Αλλ' ἄγε δὴ ἐπ' αὐτὸ τὸ κυριώτατον τοῦ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἔλθωμεν, ὅπως κατὰ τὰς ὑποσχέσεις δεί- ξωμεν τὸ μοναδικὸν τῆς ἐν Τριάδι θεότητος· ποῖον δέ ἐστι τοῦτο, εὔδηλον ὅτι ἡ ἡμετέρα πάλιν ψυχή, καὶ ὁ ταύτης νοερός λόγος, καὶ ὁ νοῦς· ὅντινα δ Απόστολος πνεῦμα προσηγόρευσεν, ὅτι διακελεύε ται ἁγίους ἡμᾶς εἶναι τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι. ᾿Αγέννητος μὲν γὰρ πάλιν ἐστὶν ἡ ψυχὴ καὶ ἀναίτιος εἰς τύπον τοῦ ἀγεννήτου καὶ ἀναιτίου Θεοῦ καὶ Πατρός· οὐκ ἀγέννητος δὲ ὁ νοερός αὐτῆς λόγο;, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς γεννώμενος ἀρ ῥήτως καὶ ἀοράτως, ανερμηνεύτως καὶ ἀπαθῶς, εἰς τύπον τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ· ὁ δὲ νοῦς οὐδὲ ἀναίτιός ἐστιν, οὐδὲ γεννητὸς, ἀλλ' ἐκπορευτὸς, πάντη δια τρέχων, καὶ τὰ πάντα διασκοπῶν· καὶ ἀοράτως ψηλαφών, κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ παναγίου καὶ ἐκπορευτοῦ Πνεύματος. Περὶ οὗ είρηται, ὅτι τὸ Πνεῦμα πάντα έρευνᾷ καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔστιν ἐκπορευτὴ ἡ ψυχή, ἕως οὗ ἐστιν ἐν τῷ σώ ματι· ἐπεὶ εἰ ἐκπορευτή ἦν, ἄρα ἂν καθ᾿ ὥραν ἀπεθνήσκομεν. Οὐκ ἔστιν ἀγέννητο; ὁ λόγος ἡμῶν, ἐπεὶ ἄλογοί τινες καὶ κτηνώδεις υπήρχομεν· τὴ δὲ παραδοξότερον τῶν παραδόξων τούτων, ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι ψυχὴν μὲν ἁπλῆν τινα ἔχομεν, ὁμοίως καὶ νοῦν μοναδικὸν καὶ ἀσύνθετον, λόγον δὲ διπλούν, διπλὴν ἔχοντα τὸ αὐτὸ τὴν γέννησιν, καὶ ἕνα καὶ ἀμέριστον φυλαττόμενον. Γεννᾶται γὰρ ὁ λόγος ἐν τῇ καρδίᾳ, και δύναται, οὔτε τῆς ψυχικῆς ἡμῶν οὐσίας, πως γέννησιν τινα ἀκατάληπτον καὶ ἀσώματον· καὶ μένει ἔνδον ἀγνώριστον· καὶ γεννᾶται δευτέραν γένο νησιν τὴν σωματικήν διὰ χειλέων, καὶ τότε τοῖς πᾶσι γνωρίζεται, τῆς δὲ γεννησάσης αὐτὸν ψυχῆς οὐ χωρίζεται· ἵνα διὰ τῶν δύο τοῦ λόγου ἡμῶν γεννήσεων σαφῶς τὰς δύο τοῦ Θεοῦ Λόγου γεννή σεις κατ' εἰκόνα τινὰ καὶ ὁμοίωσιν μάθωμεν. Γε γέννηται γὰρ ἀοράτως καὶ ἀνερμηνεύτως πρὸ τῶν αἰώνων ἐκ Πατρὸς, καὶ μένει ἄγνωστος, ὡς ἔν τινι ψυχῇ πρὸς τὸν Πατέρα· ἕως, ὥσπερ ἐκ καρδίας τινός, τῆς ἁγίας Παρθένου ἀφθόρως καὶ ἀπόνως γεγέννηται τὸ κατὰ σάρκα, καὶ ἐνεφανίσθη ἡμῖν σωματικώς διὰ δευτέρας γεννήσεως. Ορᾶται πάλιν ὡς ἐν εἰκόνι τινὶ καὶ τύπῳ, λέγω ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ διττή τις ενεργείας Εμφασις εἰς εἰκόνα καὶ τύπον Χριστοῦ · καθάπερ γὰρ ἡ αὐτοῦ • Coloss. 1, 22. * 1 Cor. 11, 10.

SERMO. MONITUM. θεότης ενήργει, καὶ θεανδρικῶς ἐνήργει καὶ θεϊκῶς ἐν οὐρανῷ πρὸ τῆς τοῦ σώματος ἀναπλάσεως, ὡς ἀπερίγραπτος, καὶ μὴ περιγραφεῖσα ἐν τῷ σώματι, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ ἡ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ ἀοράτου Θεοῦ Λόγου ὑπάρχουσα, ἐνεργεῖ μὲν καὶ ψυχανδρικῶς, τουτέστι σωματοψύχως, εἰς τύπον τοῦ Θεανδρικῶς Χριστοῦ. Ἐνεργεῖ δὲ καὶ ψυχικῶς μόνον πλεῖστά τινα, μή συνεργοῦντος αὐτῇ τοῦ οἰκείου σώματος, εἰς τύπον τοῦ ἀοράτου Θεοῦ Λόγου, τοῦ πολλὰ ἀοράτως ἐνεργήσαντος καὶ ἐνεργοῦντος ἐν οὐ ρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, διὰ τῆς ἀπεριγράπτου αὐτοῦ καὶ παγκοσμίου θεϊκῆς ἐνεργείας. Η οὖν ἀγάπη ἡ περί Θεὸν κατὰ ψυχικὴν καὶ μόνην ἐπιτελεῖται ἐνέργειαν, οὐ χρήζουσα ἐν τούτῳ τῆς συνεργείας τοῦ σώματος· ὁμοίως καὶ ἡ πίστις, ψυχικῆς καὶ μόνης ἐνεργείας ἐστὶν ἔνδειξις· ὡσαύτως καὶ ἡ ἐλπὶς, κατὰ ψυ- β χικὴν καὶ μόνην ἐπιτελεῖται ἐνέργειαν· ὥσπερ καὶ ταπεινοφροσύνη, δι' ἐνεργείας ψυχῆς ἐνεργεῖται καὶ ὑφίσταται· καὶ περιληπτικῶς εἰπεῖν, πᾶσαι αἱ ἀναγκαῖαι καὶ πνευματικαὶ ἀρεταὶ ὧν ρίζα καὶ θεμέλιος ἐστιν ἡ καθαρότης τῆς καρδίας, κατὰ τὴν νοερὰν καὶ μόνην τῆς λογικῆς ἡμῶν ψυχῆς ἐνέργειαν ἐπιτελοῦνται, οὐ χρήζουσαι τοῦ σώματος εἰς τὴν ἑαυτῶν ἐκπλήρωσιν. "Οθεν καὶ οἱ πηροὶ καὶ ἀσθενεῖς, καὶ ἀκίνητοι ὄντες τῇ σαρκὶ, δύνανται διὰ τῶν τοιούτων ἀρετῶν τῇ κατὰ ψυχὴν ἐνεργεία εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ. Καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ δὲ μάλιστα τῷ καθ᾿ ἡμᾶς δείκνυται τὸ διττὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἐνεργείας· τοῦ γὰρ σώματος ὥσπερ νενεκρωμένας καὶ σχεδὸν ἀνενεργήτους τὰς αἰσθήσεις ἔχοντος, ἡ νοερὰ καὶ λογικὴ τῆς ψυχῆς ἐνέργεια, ακοίμητός τε καὶ ἀσίγητος τα πάντα περιπολεῖ. Ἐπεὶ, πῶς καὶ χωριζομένη τοῦ σώματος ἐν τῷ θανάτῳ, συνίσταται ἡ λογικη ψυχή, εἰ μὴ διὰ τῆς νοερᾶς αὐτῆς, καὶ ζωτι κῆς, καὶ ἀε:ζώου ἐνεργείας ; Πᾶσα μὲν ἡ θεόπνευστος Γραφὴ, καὶ εὐαγγελικαὶ καὶ ἀποστολικαὶ διδασκα- λίαι, ἐν οὐρανοῖς λέγουσιν εἶναι τὸν τὰ πάντα πλη- ροῦντα Θεόν· διὸ κἀκεῖθεν καταβεβηκέναι τὸν Θεὸν Λόγον ἐγνώκαμεν, καὶ ἐν οὐρανοῖς πάλιν μετὰ σαρκὸς ἀναβεβηκέναι πιστεύομεν. Οὐκοῦν εἰ ἄνω ἐστὶ τὸ διοικοῦντα καὶ φωτίζοντα τοῦτο τὸ τριαδικὸν πλήρωμα. creationen, ut incircumscripla, cum non in cor- pore circumscriberetur, ita et anima ad imaginem et similitudinem Verbi divini facta agit psychan- drice, id est cum corpore in typum Christi Dei et hominis, agit autem quoque et ut plurimum ex se sola, quin concurrat proprium corpus, in ty- pum invisibilis Verbi Dei, quod invisibiliter multa fe- cit et facit in cœlo et in terra, propter suam incir- cumscriptam et immensam actionem divinam : charitas siquidem in Deum vi sola animæ perficitur, nec indiget corporis auxilio; similiter et fides animæ solius vim ostendit, non secus ac spes et humilitas; et ne plura dicam, omnes necessariæ et spirituales virtutes, quarum radix et fundamentum est cordis A agebat autem et divine in ccelis, ante corporis sui munditia, vi solum spirituali anime nostræ per- ficiuntur, non corporis auxilio pro sua perfectione egentes : ideoque tranci et infirmi et qui se cor- poraliter movere non possunt, per illus tamen virtu- tes animæ actione Deo possunt placere. In som- no vero præsertim nostra se ostendit vis duplex : dum enim corpus velut mortuos et fere immobiles habeat sensus suos, spiritualis et rationalis animæ vis vigilantissima et ingenita omnia perlustrat; deinde, quomodo a corpore morte disjuncta subsi- steret spiritualis et rationalis anima, nisi per suam spiritualem, vitalem et immortalem vim? Ou nis quidem Scriptura divinitus inspirata, Evange- liorum et apostolorum documenta dicunt in coelo esse Deum qui omnia replet, proptereaque scimus inde descendisse Verbum Dei et iterum cum cor- pore ad cœlos ascendisse credimus; si igitur sur- sum lumen divinum, Pater poster qui est in cœlis, si sursum Verbum Dei, lumen de lumine, si sorsum in altissimis Spiritus sanctus, forsan ad imaginem illius altissimæ et sanctissimæ Trinitatis omne cor- poris nostri lumen in altioribus habemus, verbum et spiritum narium simul congregata in capite, un- de, quasi ex altissimo quodam coelo, corporis nostri mundum regit et illuminat illud trium pleroma. θεῖον φῶς, ὁ Πατήρ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ἄνω ὁ Θεὸς Λόγος τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς φῶς, καὶ ἄνω ἐν ὑψί στοις τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἴσως κατ' εἰκόνα ταύτης τῆς ὑψίστου ἁγίας Τριάδος ἐν τοῖς ὑψηλοτέροις ὅλον τοῦ σώματος ἔχομεν τὸ φῶς, καὶ τὸν λόγον, καὶ τὸ πνεῦμα τῶν ῥινῶν, πλησιόχωρα τε καὶ ἐν τῷ ἅμα ἐν τῇ ἡμετέρᾳ κεφαλῇ τυγχάνοντα, κἀκεῖθεν ὡς ἐξ οὐρανοῦ τινος υψηλοῦ, τὸν κόσμον τοῦ σώματος MONITUM IN SEQUENTEM SERMONEM. (BANDIN. Anecdota Græca, p. xvn.) Accelit Anastasii presbyteri Sinaite, qui seculo visit vit, sermo 3 in quo declarat, quare duos ser mones in illud dictum, Ad imaginem conscripserit; ostenditque qua de causa, atque unde initium duxe rit de operationibus atque voluntatibus in Christo disputatio: deinde vero proponit, quinam recte vel secus hæc in Christo docuerint. Erudite antiquitatis studiosos latere minime arbitramur Anastasium Si- (1) Operum Chrysost. lot. XIII, p. 185.

Περὶ τοῦ κατὰ εἰκόνα, Οἱ τὴν ἑαυτῶν ἀπλανῶς τοῦ προσώπου 'Αναστασίου πρεσβυτέρου τοῦ ἐν τῷ Σινᾶ ἔρει, περὶ τοῦ κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν τῆς τοῦ ἀνθρώπου ὑπὸ Θεοῦ κατασκευῆς. Οἱ τὴν ἑαυτῶν ἀπλανῶς τοῦ προσώπου θεόκτιστον ὡραιότητα κατανοεῖν βουλόμενοι. γέγονε μεταδοτικὸς τῆς ἑαυτοῦ εἰκόνος· τῷ Θεῷ ἡ δόξα, κ. λ.: Τοῦ αὐτοῦ ἀκολούθως εἰς τὸ κατ' εἰκόνα, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι δι' οὐδὲν ἕτερον ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς σύνθετον ἐκ θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως, εἰ μὴ εἰς τύπον καὶ εἰκόνα τῆς ἐνανθρωπήσεως καὶ συνθέσεως τοῦ Χριστοῦ. Ομμασι τοῖς νοεροῖς ὁμοῦ καὶ προφητικοίς. τιθοῦντα τὴν ἰδίαν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προβάτων· αὐτῷ ἡ δόξα, κ. λ. ὑπὲρ τῶν προβάτων, Καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ δὲ μᾶλλον τὸ καθ' ἡμᾶς δείκνυται, κ. λ. Τοῦ αὐτοῦ ἀκολούθως λόγος γ'. Ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ δηλοῖ ὁ ἐξηγητὴς τὴν αἰτίαν, δι' ἣν αὐτῷ οἱ δύο λόγοι εἰς τὸ κατ' εἰκόνα πεποίηνται· φανεροῖ δὲ καὶ τὴν αἰτίαν, τὸ πόθεν τὴν ἀρχὴν ἔσχεν ἡ περὶ ἐνερ γειῶν καὶ θελημάτων κίνησις. Εἶθ' οὕτως ἐξῆς δείκνυσι, τίνες μὲν εὐσεβῶς, τίνες δὲ οὐκ ὀρθῶς ταύτα ἐν Χριστῷ δογματίζουσιν. ρ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΤΩ ΣΙΝΑ ΟΡΕΙ ΛΟΓΟΣ Γ΄. Ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ δηλοῖ ὁ ἐξηγητὴς τὴν αἰτίαν, δι' ἣν αὐτῷ οἱ δύο λόγοι εἰς τὸ κατ' εἰκόνα πε πίνηνται. Φανεροῖ δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ πόθεν τὴν ἀρχὴν ἔσχεν ἡ περὶ ἐνεργειῶν καὶ θελημά των κίνησις· εἶθ' οὕτως ἑξῆς δείκνυσι, τίνες μὲν εὐσεβῶς, τίνες δὲ οὐκ ὀρθῶς ταῦτα ἐν Χριστῷ δογματίζουσιν. Ἰατρῶν ἐχέφρονες, καὶ σοφῶν γνωμόνων ἐπιστή μονες, ἐπὶ τὰς θεραπευτικὰς ὁρμῶντες τῶν νόσων ἐπιστήμας, οὐ πρότερον τὰς τούτων ἀλεξιφαρμάκους κατασκευὰς ἀπεργάζονται, ἄχρις ἂν τὰς αἰτιοποιούς ύλας προορίζους διαγνόντες καταμάθωσιν. Ταύτη τοι καὶ οἱ τὰς τῶν αἱρέσεων λοιμώδεις νόσους τε καὶ φθοροποιούς βλάβας αναστέλλειν καὶ ἐκριζοῦν εὖ μάλα βαδίως βουλόμενοι, τὰς προῤῥίζους αὐτῶν καὶ naitam, præter camera scripsisse De homine ad imaginem Dei condito. Hujus opusculi Sermones duo priores Græce, et Latine sub ejus nomine prodierunt ad calcem Philocalia Orige nis cura Joannis Tariui, Paris. 1618, 4. Idem Tractatus etiam inter Gregorii Nysseni opera cusus fuerat cum Frontonis Ducæi versione, cum qua lucem viderat lugolstadii anno 1596. Incipit Auctorem certe Nysseno Juniorem vix quidquam suadeat. Videndus Tillemon tius qui scriptum hoc putat esse particulam majoris operis, quo difficiliora S. Scripturae loca auctor illustrabat, quod neutiquam verisimile videtur Clariss. Jo. Alberto Fabricio Biblioth. Græci tom. IX, pag. 331. Illud certum est, ejusmodi Opus Anastasio ascribi in antiquo nostro codice pl. 7, n. 1, pag. 310, et quidem in tres Sermones divisum, quorum primus est Anastasi pres/yleri montis Sina. De hominis creatione a Deo, ad imaginem et similitudinem suam. Lucίρι Des. Secundus Ejusdem item in illud: Ad imaginem, ubi demonstratur nullum aliam ob causam, hominem ex mortali et immortali natura Deum composuisse, nisi ut figura et imago esset Christi carne induti, ejusque compositionis. Incipit: Des.. Hic secundus in cit. Origenis Philocalia, duas circiter paginas longior est; post enim verba, sequuntur alia, quorum initium Videtur autem cum superiori, qui ibidem inscribitur Liber, ita conjungi, ut alteram veluti ejusdem partem constituat. Sequitur deinde sermo 3, cujus titulus est Εjusdem sermo 3, consequens. lioc sermone declarat interpres causam, quare duos sermones in illud dictum, Ad imaginem conscripserit. Idemque ostendit causam, unde initium duxeril disputatio de facultatibus et voluntatibus (in Christo). Deinde docet, quinam pie, vel minus recte ista in Christo esse docuerint. llæc porro homilia, quæ adhuc in Medicea Bibliotheca delituit, digna profecto visa est, quæ in gratiam studiosorum ecclesiasticæ eruditionis publica luce donetur. Hanc autem Latine vertendi çui dam Græculo, qui id sapius ellagitaverat, onus a mobis fuerat impositum: verum cum sex meusium intervallo, vix quidquam rei diflicultate perterritus, attigisset, nobis præsto fuit clarissimum Dominicanæ familiæ decus, Fr. Dominicus Stratico, ac 12 diebus, quam hic subjecimus versionem, feliciter elucubra tus est. Plura scripsit, de quibus consule Cl. Fabri ciuni Biblioth. Græc. tom. IX, p. 319 seq. Tom. Oper. Paris. A. 1615, p. 854, 866 et A. 1638, tom. II, 22. Exstat inter Opera S. Gregorii Nysseni, hu jus Palrologiæ t. XLIV. col. 1327. EDIT. Tom. IX Memor., p. 741 et 605. (BANDINIUS, Anecdota Graca, p. 27.) Hoc sermone declarat interpres causam, quare duos sermones in illud dictum. Ad imaginem, conscri pserit. Ostendit quoque pariter, quam ob causam, atque unde initium duxerit disputatio de operatio nibus, atque voluntatibus in Christo: deinde vero proponit, quinam recte, vel secus hæc in Christo docuerint. Solent sapientes medici egregieque versati in institutionibus de curatione morborum, haud pri mum adversus hos præparata adhibere remedia, quam fæces ægritudinum causas, atque radices prius intenta meditatione pernoverint. Simili pror sus ratione, qui pestiferos hæresum morbos, cor ruptionumque causas errores impedire, atque funditus eradicare facile admodum pleneque volue

ὧν οιονεί προθεμελίους καταβολὰς ἀνορύττοντες, καὶ γυμνοῦντες, καὶ προκατασείοντες, τηνικαῦτα εὐμα ρῶς, ὡς ἄριστα διαγνόντες, ἄριστα καὶ ἰατρεύειν δυνήσονται. Οὐκ εἰσὶ τοίνυν λαλιαὶ, οὐδὲ λόγο:, οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν· ἀλλὰ μὴν καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ἐκείνων, λέγω, τῶν πολεμικών, Περσικῶν τε καὶ Ῥωμαϊκῶν παρατάξεων, ἡνίκα τὸν νικητικὸν τρόπαιον τοῦ Σταυ ροῦ συνεργεία Θεοῦ ἐπανῆλθε μεθ' Ηρακλείου τοῦ βασιλέως ἐν Ἱερουσαλήμ. Οὗτος δὴ ὁ τῆς Ῥωμαϊκῆς κατ' ἐκείνου καιροῦ σκηπτούχος βασιλείας Ηράκλειος ἐπὶ τὰ Χαλδαιά τε καὶ Περσικὰ μέλεθρα τὰς πορείας ποιούμενος κατὰ τὴν ᾿Αντιοχέων πόλιν, περιτυγχάνει τινὶ ᾿Αθα νασίῳ πατριάρχῃ λεγομένῳ τῆς τῶν Ἰακωβιτῶν B μισιεραρχίας, δεινῷ τινι ὄντι περὶ λόγους, καὶ και κούργῳ τῇ τῶν Σύρων ἐμφύτῳ πανουργία. Και για νήσας πρὸς αὐτὸν τοὺς περὶ πίστεως τῶν δύο Χρι- στοῦ φύσεων λόγους, ὁ βασιλεὺς ὑπισχνείτο, ὡς εἰ πεισθείὴ αὐτῷ, καὶ δέξηται τὴν ἁγίαν σύνοδον Χαλ κηδόνος, πατριάρχην αὐτὸν καθιστῶν τῆς αὐτόθι Αγίας καθολικῆς Ἐκκλησίας. Εἴτε οὖν ἐν ὑποκρίσει, εἴτε καὶ καθ' ἕτερον τρόπον ὅμως ἐδέξατο τὴν σύν οδον ὁ ᾿Αθανάσιος, ὁμολογήσας τὰς δύο ἐν Χριστῷ ἡνωμένας φύσεις. Καὶ τούτων στοιχηθέντων ἠρώτησε τὸν βασιλέα περὶ τῆς ἐνεργείας, καὶ τῶν θελημάτων τὸ πῶς δεῖ ταῦτα λέγειν ἐν τῷ Χριστῷ, διπλά, ἢ μοναδικά; Ο γοῦν βασιλεὺς ξενοφωνηθεὶς ἐπὶ τῇ Ερωτήσει, ἅτε δὴ οἴπω κατὰ τοὺς ἡμετέρους καιροὺς κινηθείσῃ, γράφει πρὸς Μαρτῖνον τὸν πάπαν Ρώσ μης περὶ τούτου· ὁμοίως καὶ πρὸς Σέργιον τὸν ἐπίσ σκοπον Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ ὁ μὲν πάπας ἐσή- μανεν αὐτῷ κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἁγίων Πατέ ρων, λέγων, ὅτι ἔνθα δύο φύσεις γνωρίζονται, κτιστή ὁμοῦ τε καὶ ἄκτιστος, ἀνάγκη πᾶσα ἔχειν αὐτὰς καὶ τὰς δύο αὐτῶν φυσικὰς ιδιότητας, λέγω δὴ τὰ θε λήματα, καὶ τὰς ἐνεργείας· ὧν γὰρ ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια μία, τούτων πάντως καὶ ἡ φύσις μία, καὶ οὐ δύο τυγχάνουσι. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα Μαρ- τίνου τα γράμματα. Ὁ δὲ Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος, ἅτε δὴ Σύρος γενῆς ὑπάρχων, ὡς δὴ λόγος, καὶ γονέων Ιακωβι- η τῶν ἔγγονος, τὰ ἐναντία Μαρτίνου ἐπέστελλε πρὸς Ηράκλειον, μίαν τε φυσικὴν θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν ἐν Χριστῷ ὁμολογήσας. Δεξάμενος οὖν ὁ βασιλεὺς ἐξ ἀμφοτέρων τὰ γράμματα ἐστοίχησε μᾶλλον τοῖς ὑπὸ Σεργίου γραφεῖσιν· ἅπερ καὶ ᾿Αθανάσιος ὑπτίαις χερσὶν ἀσμένως ἐδέξατο, ὡς κακοῦργος γινώσκων, ὅτι ἔνθα μία ενέργεια εἴρηται, ἐκεῖ πάντως καὶ μία φύσις γνωρίζεται. Εἶτα ἀποστέλλεται ὁ πάπας Κῦρος ἐν ᾿Αλεξανδρεία, ποιεῖ καὐτὸς ὁμοίως κἀκεῖ τὴν υδροβαφὴ ἐκείνην διὰ Θεοδώρου τοῦ Φαρανίτου ἔνω· σιν, μᾶλλον δὲ κένωσιν μίαν, καὐτοὶ αὐτόθι γράφ ψαντες ἐν Χριστῷ φυσικὴν τὴν ἐνέργειαν. Τούτων δὴ λοιπὸν οὕτω κατὰ τῶν ᾿Αντιοχέων καὶ 'Αλεξαν ἔρέων παρακολουθησάντων, εἰς μέγα όνειδος ἡ σύν A rint, iis primum radices eorum, cardinumque fun- damenta, eruenda sunt, denudandla ab imoque con- cutienda : tunc quippe facile, cum ipsos optime co- gnorint, eis quoque poterunt egregie mederi. Non igitur nugas, aut inania verba proferemus, quorum non audiantur voces: sed in omnem etiam terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum. Eorum, inquam, militarium ordinum, Persi- carum Romanarumque classium, cum victoriosum Crucis tropæụm divino adjutorio, cum lleractio rege in Jerusalem reversum est. Ilic scilicet Romani imperii ea tempestate modera- tor Heraclius, cum post Challeos, Persasque supe- ratos iter ad Antiochenorum civitatem instituisset, in Athanasium quemdam incidit odibilis Jacobita- rum hierarchias patriarcham nuncupatum, homi- nem sermone promptum, et improbum nativa Syro- rum calliditate. Cumque sibi invicem de duplicis Christi naturæ fide communicassent sententias, id tandem pollicitus est imperator, si sibi morem ge- reret, sanctamque Chalcedonensem synodum susei- peret, ipsum ejus sanctæ catholicæ Ecclesiæ pa- triarcham fore constituturum. Sive igitur simula- tione, sive alio quovis modo suscepit synodum Athanasius, simulque duas in Christo unitas natu- ras esse confessus est. His ita compositis, ipse de ope- rationibus, et voluntatibus percontatur a rege, uni- camine tantum an duplices has pariter in Christo oporteat profteri. Questionis utriusque novitate com- motus rex (nunquam etenim ad nostra hæc usque tem- pora excitata fuerat), de his ad Martinum scribit papam Romanum, itidemque ad Sergium Constan- tinopolis episcopum. Atque a papa quidem respon- sum accipit, quo videlicet sibi significabatur juxta sanctorum Patrum traditionem, ubi duæ esse noscuntur naturæ, creata nimirum, atque increata simul, ibi necesse pariter esse, unamquamque naturales suas habere proprietates; duas, inquam, voluntates, atque operationes: quorum namque voluntas, operatioque una est, horum pariter unicam omnino, non duplicem censeudam esse naturam. Hanc prorsus sententiam Martini litteræ complecte- bantur. Sergius vero Constantinopolita, qui scilicet ex Syria traxerat genus, atque ex Jacobitis prognatis stirpe dimanabat, litteras ad Heraclium dedit in adversam Martino sententiam conscriptas, quibus unicam naturalem voluntatem, operationemque in Christo confitebatur. Litteris in hunc quem dixi- mus modum ab utroque acceptis imperator, Ser- gii potius sententiæ adhærere constituit, quam epi- stola expresserat, quamque Athanasius gaudio ela- tus resupinis exceperat manibus, qui scilicet calli- dus norat, ibi omnino unicam naturam intelligi oportere, ubi unica esse operatio diceretur. Cyrus interea pontifex Alexandriam mittitur, quo loci et ipse similiter per Theo lorum Pharauitem eo unita- tis, sive potius inanitatis dogmate inficitur; quare utrique unicam hanc naturalem operationen in SERMO III.

S. ANASTASII SINAITE Christo scriptis propugnant. Iis igitur in hac post- ea permanentibus sententia adversus Antiochenos, atque Alexandrinos, in magnam incidit Chalcedo- newsis synodus, et Catholica Ecclesia vituperatio- new. Jacobi namque sectatores in Syria, Alexan- driæque Theodosii discipuli in ipsius dedecus glo- riabantur aientes. Non nos Chalcedoni, sed Chalcedonem potius nobiscum convenisse, quæ videlicet ob unicam Christi operationem unicam quoque naturam ejus fateatur. His auditis Heraclius erubuit; cæteruin quanquam quæ auimo proposuerat repudiare nollet, neque ta- men ferendam esse contumeliam existimavit. Itaque veluti magnum aliquid facere excogitasset, illud quod edictum nuncupatur publicavit, quo contine- tur, neque unicam deinceps, neque duplicem in Christo fas fore, confiteri operationem. Quod cum ad Severi sectatorum notitiam pervenisset, per cauponas continuo, atque per balnea Catholicam sannis lacerare coeperunt Ecclesiam, in hunc ferme modum dicentes non ita pridem Nestorii discipulos Chalcedonenses sorde ablutos fuisse conversos ad veritatem, conjunctos nobis in unius Christi naturæ tide, ob unicam operationem; nunc vero quæ recte lisse, cum neque unicam jam, neque duplicem in Haec audiens, animadvertensque Romanorum an- tistes Martinus, cum minime pati posset adeo in- pudenter dedecore affectam Ecclesiam prospicere, plurium sanctorum episcoporum Romæ synodum cogit, in qua ex sanctorun Patrum testimoniis, duas, indivisas Christi proprietates, hoc est divi- nam et humanam voluntatem ejus, atque opera- tionem palam profitetur. Post hæc decessit Hera- clius pellitur exsilio Martinus ab Heraclii nepote : statimque surrexit solitarius Amalec nos Christi populum percutiens. instituta fuerant condemnantes, utramque sustu- Christo confiteantur. Prima ea fuit terribilis, atque insanabilis Ro- mani exercitus clades : illa, inquam, ad Gabitham, el Hiermuchan, et Datlemon sanguinis fusio, ad quam Palestinorum, et Casareensium, et Hieroso- lymitarum secutæ sunt capturæ et incensiones. Inde Egypti pernicies, post vero continuo Medi- terraneorum, et Insularum, et Romaniæ universæ captivitates, insanabilesque vastationes contigerunt. Verum neque propterea pacem Romnani principes et dominatores consensionemque firmarunt; ve- rum captis iis, qui in Romana synodo effulserant, linguarum sectionibus, manuumque abscissionibus in ipsos animadverterunt. Sed quid? horum nobis a Deo concessa retributio fuit; illa nimirum in Phoenicia totalis pene Romani exercitus, milita- riumque ordinum pernicies, atque in hujus acces- sum pariter omnis Christiani populi locorumque vastatio : que non prius cessavit, quam Martini persecutor in Sicilia gladio peremptus est. Hujus porro filius Constantinus pius, acumenica congre- gata synodo, sanctas conjunxit Ecclesias, in qu divina simul et humana Jesu Christi Dei nostri vo- Juntas, atque potestas communi confessione consti- futa est. Quæ sancta synodus, veluti arrepiabile. sacrificium, et ut Aaron illud thymiama, a Deo κλησία. Κατεκαυχῶντο γὰρ οἱ τὰ Ἰακώβου ἐν Συρία φρονοῦντες, καὶ οἱ τὰ Θεοδοσίου ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ φάσκοντες, ὅτι οὐχ ἡμεῖς τῇ Χαλκηδόνι, ἀλλ' ἡ Χαλ κηδών μᾶλλον ἡμῖν ἐκοινώνησε, διὰ τῆς μιᾶς ἐνερο γείας μίαν ὁμολογήσασα φύσιν Χριστοῦ. Α οδος Χαλκηδόνος καὶ ἡ καθολική περιέπεσεν Εχι Εἶτα ἀκούσας ταῦτα Ηράκλειος ησχύνθη, καὶ και ταλῦσαι μὲν τὰ οἰκεῖα οὐκ ἤθελε, καὶ πάλιν τὸν ὀνειδισμὸν οὐχ ὑπέφερε. Τότε δὴ ὡς μέγα τι νομίζων ποιεῖν, ἐκτίθεται τὸ λεγόμενον ἴδικτον τὸ περιέχον, μήτε μίαν, μήτε δύο ἐνεργείας ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ ὅπερ δὴ ἀναγνόντες οἱ τὰ Σεβήρου φρονοῦντες, ἐπὶ καπηλείων καὶ βαλανείων διέσυρον τὴν καθολι κὴν Ἐκκλησίαν, λέγοντες· Πρώην μὲν τὰ Νεστορίου φρονοῦντες οἱ Χαλκηδονῖται ἀνένηψαν ἐπιστρέψαν τες εἰς τὴν ἀλήθειαν, ἑνωθέντες ἡμῖν διὰ τῆς μια; ενεργείας εἰς τὴν μίαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν· νῦν δ καταγνόντες τοῦ καλῶς ἔχοντος ἀπώλεσαν ἀμφό. τερα, μήτε μίαν, μήτε δύο ἐν Χριστῷ ὁμολογοῦντες. Ταῦτα δὴ ἀκούσας, καὶ θεωρῶν ὁ τῆς Ῥωμαίων πρόεδρος Μαρτίνος, καὶ μὴ φέρων οὕτως αἰσχρῶς ὁρᾷν ὀνειδιζομένην τὴν Ἐκκλησίαν, ποιεῖ ἐν τῇ Ρώμῃ σύνοδον πλειόνων ὁσίων ἐπισκόπων, κηρύξας ἐκ Πατερικῶν μαρτυριών δύο ἀδιαιρέτους Χριστοῦ τὰς ἰδιότητας, τουτέστι τὴν θείαν καὶ τὴν ἀνθρωπ πίνην θέλησιν αὐτοῦ καὶ ἐνέργειαν. Εἶτα τελευτα Ηράκλειος· ἐξορίζεται Μαρτίνος ὑπὸ τοῦ ἐγγόνου Πρακλείου· καὶ θᾶττον ἀνέστη ὁ ἐρημικός Αμαλήκ τύπτων ἡμᾶς τὸν λαὸν τοῦ Χριστοῦ. Εκείνη ἦν ἡ πρώτη και φοβερὰ καὶ ἀνίατος του Ρωμαϊκοῦ στρατοῦ πτῶσις· ἡ κατὰ τὴν Γαβιβάν λέγω, καὶ Ἱερμουχᾶν, καὶ τὴν Δαθεμῶν αἱμοχυσία, μεθ' ήν αἱ Παλαιστ νων, καὶ Καισαρέων, καὶ Ἱεροσολύμων ἁλώσεις καὶ ἐμπρήσεις. Εἶτα ὁ Δια γύπτιος ὄλεθρος, καὶ καθεξῆς αἱ τῶν μεσογείων, καὶ νήσων, καὶ Ῥωμανίας πάσης αἰχμαλωσίας καὶ ἀνίατοι ἐρημώσεις. Αλλ' οὐδ' οὕτως εἰς συναίσθησιν ἦλθον οἱ Ρωμαίων ἄρχοντες καὶ κυριεύοντες· ἀλλὰ δὴ μεταστειλάμενοι τοὺς ἐν τῇ Ῥωμαίων συνόδῳ η διαλάμψαντας, γλωσσοτομίαις καὶ χειροκοπίαις εἰς αὐτοὺς ἐχρήσαντο. Τί δέ; καὶ ἡ τούτων ἡμῖν ἐκ Θεοῦ ἀντίδοσις· ἐκείνη ἡ ἐν τῇ Φοινίκῃ μικροῦ δεῖν παντελὴς τοῦ ῾Ρωμαϊκοῦ στρατοῦ, καὶ τοῦ στόλου ἀπώλεια, καὶ ἡ κατὰ πρόσβασιν πάλιν πάντων τῶν Χριστιανικῶν λαῶν, καὶ τύπων ἐρήμωσις· στις οὐκ ἐπαύσατο, ἄχρις ἂν ὁ Μαρτίνου διώκτης ἐν Σικελίᾳ ὑπὸ μαχαίρας ἀπέθανεν. Ὁ δὲ τούτου υἱδ; Κωνσταντίνος ὁ εὐσεβὴς δι' οἰκουμενικῆς συνόδου τὰς ἁγίας Εκκλησίας ένωσε, θείαν τε ὁμοῦ καὶ ἀνθρωπίνην ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας ομολογήσας θέλησίν τε καὶ ἐνέρ γεια». Μεις ὁσία σύνοδος, ὥσπερ θυσία εὐπρόσδε κτος, καὶ ὡς ἐκεῖνο τὸ τοῦ Ααρών θυμίσμα προς δεχθεῖσα παρὰ τῷ Θεῷ ἐπὶ εἴκοσι χρόνο η πλειοδικες, το

SERMO III. τοῦ ἡμετέρου λαοῦ ἔπαυσε, τὴν μάχαιραν τῶν ἐχθρῶν κατ' ἀλλήλων αὐτῶν ἤγαγε, τὰς χώρας ἀνέπαυσε, τὴν θάλατταν πλόιμον ἐποίησε, τὰς αἰχμαλωσίας διεκώλυσε, καὶ πάσῃ τῇ Ρωμανία ἄνεσιν καὶ παράκλησιν καὶ εἰρήνην οὐ μετρίαν περ ποίηκεν. ᾿Αλλὰ δὴ ταῦτα πάντα οι ματαιόφρονες οὐκ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, ἐν σκότει διαπορεύονται, ἐπὶ καπηλείων, καὶ βαλανείων, καὶ κορασίων, καὶ ἑταιρίδων ἡμᾶς διασύροντες, καὶ φάσκοντες, ὅτι οἱ δύο θελήματα λέγοντες ἐν τῷ Χριστῷ, πάντως τὸ ἓν ἀγαθὸν λέγουσι, τὸ δὲ ἕτερον πονηρόν, τὸ ἓν θεϊκὸν, τὸ δὲ ἕτερον διαβολικόν. Πῶς γὰρ δυνατὸν ὅλως λέ- γειν ἀνθρώπινον θέλημα ἐν Χριστῷ ; τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι « Τὸ θέλημα τῆς σαρκὸς νόμῳ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· κ καί· . Τὸ θέλημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν, καί· ι Ημέν ποτε καὶ ἡμεῖς ἀπει- Β θεῖς, ποιοῦντες τὰ θελήματα τῆς σαρκός· τὸ γὰρ θέλημα τῆς σαρκὸς θάνατος. » Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ καθ' ἡμῶν ὑλακτοῦσιν, ὡς κύνες, καὶ ἵπποι, καὶ ἡμίονοι, οἷς οὐκ ἔστι σύνεσις, συκοφαντοῦντες ἡμᾶς, ὡς δύο πρόσωπα, καὶ δύο ὑποστάσεις λέγοντας ἐν Χριστῷ, καὶ δύο διορισμούς, καὶ δύο ἐναντίας ἐξουσίας, καὶ ἀρνουμένους τὴν Θεοτόκον φωνὴν, καὶ πάντα διπλᾶ, καὶ διῃρημένα ἐπὶ αὐτοῦ δογματίζοντας, καὶ δύο ἐνεργείας, ἀγαθήν τε καὶ πονηρὰν ἐπ' αὐτοῦ κηρύτα τοντας. Δι' ὧντινων φλυαριῶν τε καὶ συκοφαντιῶν ἔβλαψαν λαούς, ἔσχισαν Εκκλησίας, ἐτάραξαν χώρας, ἐνύβρισαν τὴν πίστιν, ἱερεῖς ἀπέσχισαν, μονάζοντας ἐπλάνησαν, ἄρχοντας ἐμίαναν, τὰ πάντα ἐσάλευσαν, πᾶσαν πόλιν, πᾶσαν κώμην, πᾶσαν ἐπαρχίαν, διωγ μοὺς ποιήσαντες, αικισμούς, έτασμούς, ἀφορισμούς, ἐξορίας, καταδίκας, οἵας οὐδὲ 'Αρειανοὶ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, μισός τε τοιοῦτον πρὸς ἡμᾶς ἔχοντες, οἷον οὔτε πρὸς Ἰουδαίους, ἢ Σαμαρεῖς, ἢ Μανιχαίους, * Έλληνας, ἢ ἀποστάτας ἔχουσιν· αἱρούμενοι δὲ μᾶλλον συνδυάζειν καὶ συναυλίζεσθαι τοῖς τὰ εἴδωλα προσκυνοῦσιν, ἢ ἡμῖν τοῖς τὰς δύο Χριστοῦ ιδιότητας αδιαιρέτως λέγουσι, καὶ συνεύχεσθαι μᾶλλον σὺν Ἰουδαίοις ἐκλεγόμενοι, ἢ σὺν ἡμῖν τοῖς ὁμολογοῦσιν ἐν Χριστῷ θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην ἀδιαιρέτως θέλησίν τε καὶ ἐνέργειαν· μὴ βουλόμενοι, τάχα δὲ μήτε δυνάμενοι διακρίναι, τί μὲν ἔστι τὸ θεϊκὸν p καὶ ἄκτιστον θέλημα, τί δέ ἐστι τὸ θεόκτιστον καὶ θεόσδοτον τῆς λογικῆς ἡμῶν ψυχῆς θέλημα, δι' οὗ θελήματος ἐργάζεται τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον τοῦ Θεοῦ θέλημα· τί δὲ πάλιν ἐστὶ τὸ σαρκικὸν, ἤγουν διαβολικὸν καὶ ὑλικὸν θέλημα, ὅτερ ὁ θεῖος Από στολος, καὶ πᾶσαι αἱ Γραφαι διαβάλλουσι καὶ ἀπο- βάλλονται. Οτι γὰρ τὴν ἁμαρτίαν πολλάκις σάρκα ονομάζει ὁ Παῦλος, ἄκουσεν αὐτοῦ λέγοντος, ὅτι ο Σάρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι, καὶ οἱ ἐν fecit gentis nostrae perniciem, gladiosque inimico- rum in ipsos invicem convertit: civitatibus requiem contulit, placidum fecit mare, sanguinis effusionem valide cohibuit, universæque Romania requiem, relaxationen, consolationem, pacemque incredibi - łem comparavit. Verum hæc sane omnia insipientes non cognoverunt, neque intellexerunt; in tenebris ambulant, atque per cauponas, per balnea, interque muliercularum agmina, et lupanaria nobis calum- niantur, aientes eos qui duas esse in Christo volun- tates affirmant, alteram bonam omnino ponere, alteram iniquam, unam divinam, alteram vero dia- bolicam. Qua enim, inquiunt, ratione fieri potest, ut humana esse in Christo dicatur voluntas, aiente A excepta, viginti annorum spatio, cessare omniuo Apostolo quod e voluntas carnis Deo non subjici tur. y el : c Voluntas carnis inimicitia in Deum, Fuimus aliquando etiam nos Deo inobedientes · carnis voluntatem facientes: voluntas namque car- nis mors est'? › Hæc, horumque similia adversus nos latrant veri- talis hostes, ut canes, et equi, et muli, quibus non est intellectus, calumniantes nobis, tanquam duas personas, duasque subsistentias diceremus in Christo, duplexque item discrimen distinctionis, duasque contrarias potestates; et Theotocon Dei- paræ vocem negaremus, omniaque diversa, at- que distincta statueremus in ipso, duplicem de- mique operationem, bonam et malam in eo consti- tueremus. Quibus dicteriis, et calumniis maximum C intulerunt populis damnum, scisserunt Ecclesias, voluntas a nobis adimpletur: quidque rursus carnalis, sive diabolica, atque materialis voluntas sit, quam sanctus Apostolus, universæque divinæ Litteræ turbarunt urbes, injuria fidem affecerunt, schismate diviserunt sacerdotes, deceperunt solitarios, con- taminarunt principes, omnia concitarunt, in omni urbe, in omni incolatu, principatuque persecu- Lionem commoventes, injurias, inquisitiones, sen- tentias, exsilia, condleminationes, quales neque Ariani commoverunt uspiam adversus Eccle- siam, tanto nos odio prosecuti, quantum neque adl- versus Judæos, vel Samaritas, vel Manichaeos, vel Græcos, vel recessores, sive apostatas animo con- cepissent, commorari potius, copularique eligentes cum idolorum cultoribus quam nobiscum, qui duas indivise Christi proprietates profitemur; et præfe- rentes cum Julæis oratione convenire, quam nobis- cum, qui divinam humanamque indivise in Christo fatemur voluntatem, atque operationem; cum no- lint, neque vero possint continuo discernere, quæ- nam sit divina, atque increata voluntas, quænam vero ea sit voluntas, quæ a Deo creata est, dono- que tributa rationali nostræ naturæ, qua videlicet voluntate bonum operamur, atque sanctissima divina improbant atque rejiciunt. Quod autem peceatum appellet Paulus sæpe sæ- pius carnen, audi ipsum dicentem quod ‹ Caro, et sanguis regnum Dei non possidebunt *; set : «qui • ibid. 6. 1 Cor. sv, 50. • Rom. vitt, 7. • ibid.

S. ANASTASII SINAITÆ possunt *; ; in carne sunt, Deo placere non • qui seminat in carne, de carne etiam metel cor- ruptionem ; s et : . Si secundum carnem ambu- laveritis, futurum est ut perealis 7; » carnem pec- catum nominans, non autein carnis nostræ natu- ram. Injuria quippe etiam Christum afficeret dicen- tem : « Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere *. » Ita ut carnalem voluntatem alienam a Christo, extraneam- que definiant sancti Ecclesiæ Patres, et carnalem, atque peccato subjectam operandi facultatem; non eain, quæ naturæ est, non eam, quæ creata a Deo est, non eam, quæ ad imaginem et similitudinem Dei - nobis concessa est, immaculatam et irreprehensi- bilem naturalem voluntatem, atque operationem. Sed qui vere diaboli potestate intus aguntur, et carnis concupiscentiis, et incendiis subjecti manent, subque carnali voluntate deprimuntur, in ipsis con- taminati, et obvoluti, cum discernere nequaquam valeant inter superinductam voluntatem et malam, et operationem, quæ præter naturam est, et inter eam, quæ a Deo originem sortitur, atque a Deo dala est animæ, essentialiter rationalem, et desi- deriis aptam voluntatem : neque quid rursus sit vi- talis ejus, et subsistens facultas corporis, ut periti Manetis discipuli, improbant naturalem a Deo creati hominis voluntatem, utque Manichæi carnem nostram a Deo ipso editam damnant, injuriaque aficiunt datam a Deo nobis vivifcantem operatio- nem, intellectualemque a Deo nobis pariter datam desiderandi facultatem incusant, per quam scilicet elevati divinam nanciscimur salvationem : hoc sci- licet eorum dogmate per omnia ipsum impetunt Creatorem. Si autem iniqua hæc ingenita animæ voluntas est, quomodo David inquit : « Quoniam ex voluntate mea confitebor Domino ? » Quomodo autem on- nino anima posset divinum aliquod velle, nisi rationali præstaret voluntate? vel quomodo ad ea, quæ optima sunt, et intellectualia, posset animum adjicere, vel ad ipsa couari, nisi rationalem haberet facultatem? quibus nimirum duabus proprietatibus in ea manifeste exprimitur id, quod est ad imagi- nein et similitudinem Dei. Propterea itaque, et hac una de causa duo a nobis prædici sermones conscripti sunt in illud, ad imaginen), ut ostende- remus, in homine veluti in figura et imagine qua- dam, non modo duplicis Christi essentiæ imaginem, verum etiam duarum operationum voluntatumque indivisarum exemplar. Verumenimvero patrem, matremque honorare, fratres, atque consanguineos diligere humanæ procul dubio naturæ naturalis est, essentiæ indita, atque ab anima indivisa voluntas : cum patrein ipsum, atque matren), fratresque propter Deum derelinquere, atque abnegare divina manæ naturæ alteram, alteram super naturam ipsam, atque divinɔm. G lit vi, 8. 7 Rom. viii, 15. Ει Λ σαρκὶ ὄντες, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται· ν καί· ο Ὁ σπείρων εἰς τὴν σάρκα, ἐκ τῆς σαρκός θερίσει φθη ράν· ο καί· ο Αν κατὰ σάρκα περιπατῆτε, μέλλετε ἀποθνήσκειν·, σάρκα τὴν ἁμαρτίαν ὀνομάζων, ἀλλ' οὐ τὴν φύσιν τῆς ἡμετέρας σαρκός. Ἐπεὶ εὑρίσκε ται τὸν Χριστὸν ἐνυβρίζων τὸν λέγοντα· « Ψηλα φήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. » Ωστε τὸ σαρκικὸν θέλημα ἀλλότριον καὶ ξένον τοῦ Χριστοῦ οἱ ἅγιοι Πατέρες ὁρίζουσι, καὶ τὴν σαρκικήν, καὶ ἐμπαθῆ τῆς ἁμαρτίας ενέργειαν, οὐ τὴν φυσικήν, οὐ τὴν θεόκτιστον, οὐ τὴν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ὑπάρχουσαν, ἡμῶν ἄμωμον καὶ ἀδιάβλητον φυσικὴν θέλησιν καὶ ἐνέργειαν. Αλλ' οἱ ἀληθῶς ὄντως ὑπὸ τῆς ἐνεργείας του διαβόλου ἐνεργούμενοι, καὶ εἰς τὰς πυρώσεις καὶ ἐκκαύσεις τῆς σαρκὸς ἐκμαινόμενοι, καὶ ὑπὸ τοῦ σαρκικοῦ θελήματος κατακαμπτόμενοι, καὶ μολυν μενος, καὶ βορβορούμενοι, μὴ ἰσχύσαντες διακρίνει, τί μὲν ἔστι τὸ ἐπείσακτον καὶ πονηρὸν θέλημα, καὶ ἡ παρὰ φύσιν ἐνέργεια, τί δέ ἐστι τὸ θεόφυτον καὶ θεόσδοτον τῆς ψυχῆς λογιστικὸν καὶ ἐπιθυμητικών οὐσιῶδες θέλημα, καὶ τί πάλιν ἡ ζωτικὴ αὐτῆς καὶ συστατικὴ τοῦ σώματος ενέργεια, ὡς γνήσιοι τοῦ Μάνεντος μαθηταὶ διαβάλλουσι τὸ τῆς φύσεως του θεοκτίστου ἀνθρώπου θέλημα, κακίζουσιν ὡς οἱ Με- νιχαῖοι τὴν ἡμῶν θεόκτιστον σάρκα, ὑβρίζουσι τὴν ζωοποιὸν θεόσδοτον ἡμῶν ἐνέργειαν, μέμφονται τὴν νοερὰν ἡμῶν θεόσδοτον ἐπιθυμίαν, δι' ἧς ὀρεγόμενοι τῶν θείων τυγχάνομεν τῆς σωτηρίας, διὰ παντὸς αὐτῶν τοῦ δόγματος τῷ Κτίστῃ προσκρούοντες. Εἰ δὲ πονηρὸν ἦν τὸ ἔμφυτον τῆς ψυχῆς θέλημα, πῶς φησιν ὁ Δαβίδ· . Ὅτι καὶ ἐκ θελήματός μου ἐξομολογήσομαι τῷ Θεῷ; › Πῶς γὰρ ἂν ὅλως καὶ όν νήσεται ἡ ψυχὴ θελῆσαί τι τῶν θείων, εἰ μὴ ἔχει θέλησιν λογικήν ; ἢ πώς νοήσει τι τῶν κρειττόνων καὶ νοερῶν, ἢ ἐνεργήσει, μὴ ἔχουσα ενέργειαν νοερᾶν, δι' ὧν δύο ιδιοτήτων ἐξεικονίζει- σαφῶς ἐν ἑαυτῇ τὸ κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ; Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ μόνον ἡμῖν πεπόνηνται οἱ προκείμενοι εἰς τὸ, κατ' εἰκόνα, λόγοι, εἰς τὸ δεῖξαι, ὡς ἐν τύπῳ τιν καὶ εἰκόνι τῷ ἀνθρώπῳ οὐ μόνον τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ οὐσιῶν τὴν προδιατύπωσιν, ἀλλὰ καὶ δύο ἐνεργειῶν καὶ θελημάτων ἀδιαβλήτων, ὡς ἐν τύπῳ τινὶ ἀμυ δρῷ προδιάγραψιν. Καὶ γὰρ τὸ τιμὴν πατέρα καὶ μητέρα, καὶ ἀδελφοὺς ἀγαπᾶν, καὶ συγγένειαν, φύ σεως ἀνθρωπίνης φυσικόν ἐστιν οὐσιῶδες θέλημα, ψυχῆς ἀδιάβλητον· τὸ δὲ καταλείψαι, καὶ ἀρνήσι· σθαι διὰ Θεὸν πατέρα, καὶ μητέρα, καὶ ἀδελφοῖν, ὄντως θεῖον καὶ ὑπὲρ φύσιν θέλημα ἀξιέπαινον. Ἰδοὺ δύο θελήματα αδιάβλητα, τὸ μὲν φύσει ἀνθρώ πινον, τὸ δὲ ὑπὲρ φύσιν καὶ θεῖον. 5 β τι ναι, 8. • sit, laude digna voluntas, excedensque natura: conditionem. En itaque duas indivisas voluntates; ku· • Psal. XXVI,

Λοιπὸν ὅτε ἴδῃς Ἰησοῦν ὑποτασσόμενον καὶ Δ δουλεύοντα, ὥς φησιν ὁ Λουκᾶς, τῷ Ἰωσήφ, καὶ τῇ μητέρι, καὶ προστρέχοντα καὶ περιπλεκόμενων, ὡς παιδίον, ταῖς ἀγκάλαις καὶ τοῖς ἁγίοις κόλποις αὐτῆς, μὴ διστάσῃς εἰπεῖν θελήματι καὶ στοργῇ τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως ποιοῦντα, καὶ δεικνύντα αὐτὸν ταῦτα, καὶ τέλειον, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπό τητα ἑαυτὸν ἐμφανίζοντα κατὰ πάντα τρόπον, ὥς φη- σιν ὁ Παῦλος, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας. Οταν δὲ πά- λιν πρὸς τὴν μητέρα λέγῃ, «Τί ἐμοὶ, καὶ σοὶ, γύναι ; » καί · 4 Τίς ἐστί μου πατὴρ, ἢ μήτηρ, εἰ μὴ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με; ν ἐνταῦθα παιδεύει ἡμᾶς τὸ θεῖον καὶ ὑπὲρ φύσιν θέλημα. Δι' ἡμᾶς γὰρ πάντα ἐποίει καὶ ἔπραττεν, ἐν πᾶσιν αὐτὸς τέλειος, καὶ προτέλειος, καὶ ἀεὶ πλήρης υπάρχων, νομίζων δὲ μᾶλλον ἀκριβεστέραν ὑπάρχειν τὴν ἑτέραν έκδο- χὴν τὴν φάσκουσαν, ὅτι διὰ τῆς θελήσεως τῆς λογι στικῆς, καὶ βουλευτικῆς, καὶ διανοητικῆς τῆς νο μᾶς ψυχῆς τῆς τοῦ δούλου μορφῆς ἐπλήρου ὁ Χριστὸς τὴν ὑπακοὴν, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν · ἐντολὴν, καὶ τὸ πρόσταγμα, καὶ τὸν νόμον· διὰ δὲ πάλιν τῆς ζωτικῆς, καὶ ζωοποιοῦ θεοσδότου, αὐτῆς, λέγω δή, τῆς ψυχῆς τῆς νοερᾶς ἐνεργείας συνεκράτει, καὶ ἐξιοποίει, καὶ ηύξει τὸ οἰκεῖον σῶμα ὁ Θεὸς 16- γος κατὰ τὸν ὅμον καὶ νόμον, ὃν δέδωκε τῇ λογικῇ ψυχῇ ζωοποιεῖν, καὶ συγκρατεῖν, καὶ αύξειν, καὶ κινεῖν τὴν τῶν σωμάτων φύσιν. Οθεν καὶ ψυχὴ δι' οὐδὲν ἕτερον εἴρηται, εἰ μὴ ἐκ τοῦ ψύχειν, ήγουν ζωοποιεῖν τὸ σῶμα. Ἐκ τούτου καὶ ἀποψύχειν τὸ ἀποθνήσκειν εἴρηται· ὥσπερ πάλιν τὸ ἀναψύχειν τὸ ζῆν. Ὥσπερ δὲ διττῆς Χριστοῦ φύσεως, ὡσαύτως καὶ θελήσεως εἰκόνας ἐδείξαμεν εἰς τὸν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον σύνθετον ἄνο θρωπον· οὕτω πάλιν ὡς ἐν εἰκόνι τινὶ καὶ τύπῳ, λέγω, ὁρᾶται ἐν τῷ ἀνθρώπῳ καὶ διττή τις ένερ- γεία; Εμφασις εἰς εἰκόνα καὶ τύπον Χριστού. Καθά- περὶ γὰρ ἡ αὐτοῦ θεότης ενήργει καὶ θεανδρικώς, ἐνήργει δὲ καὶ θεῖκῶς ἐν οὐρανῷ πρὸ τῆς τοῦ σώμα- τος ἀναλήψεως, ὡς ἀπερίγραπτος, καὶ μὴ περι- γραφεῖσα ἐν τῷ σώματι· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ ἡ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ ἀοράτου Θεοῦ Λόγου ὑπάρ- χουσα, ἐνεργεῖ μὲν καὶ ψυχανδρικῶς, τουτέστι σωματοψύχως εἰς τύπον τοῦ θεανδρικῶς Χριστού ἐνεργεῖ δὲ καὶ ψυχικώς μόνον, πλεῖστά τινα μὴ συνεργοῦντος αὐτῇ τοῦ οἰκείου σώματος, εἰς τύπον τοῦ ἀοράτου Θεοῦ Λόγου τοῦ πολλὰ ἀοράτως ένερ γήσαντος, καὶ ἐνεργοῦντος ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, διὰ τῆς ἀπεριγράπτου αὐτοῦ, καὶ παγκοσμίου, καὶ υπερκοσμίου θεϊκῆς ἐνεργείας. Η οὖν ἀγάπη ἢ πρὸς Θεὸν κατὰ ψυχικὴν καὶ μόνην ἐπιτελεῖται ἐνέργειαν, οὐ χρήζουσα ἐν τούτῳ τῆς συνεργείας τοῦ σώματος· ὁμοίως καὶ ἡ πίστις ψυχικῆς καὶ μόνης ενεργεία; ἐστὶν ἔνδειξις · ὡταύ- τως καὶ ἡ ἐλπὶς κατὰ ψυχικὴν καὶ μόνην ἐπιτε- . Cæterum cum Jesuni prospicis subditum, et in- servientem, ut inquit Lucas ", Josepho, et matri, ipsis accurrentem, et ut puerulum sancti gremii ejus complexu circumdatum, ne dubites dicere vo- luntate, et ingenito nostræ naturæ amore hæc ab ipso prastari, demonstrarique, seque eum uobis perfecte humanitate consubstantialein ostendere omni, ut inquit Paulus, ratione, si nnicum excepe- ris peccatum. Cum rursus antem matri dicit: • Quid mihi est, et tibi, mulier 11 ? » et : • Quis Pater meus est, el mater, nisi is, qui facit volunta- tem ejus, qui misit me ?, Nobis iis locis divinam supernaturalemque suain indicat voluntatem. Omnia quippe propter nos fecit, et operatus est perfectus ipse in omnibus, et summe perfectus, semper que exsistens in plenitudine, et statuens alteram, qui mox dicta est subjectionem multo esse meliorem, quoniam per rationalem, atque deliberativam vo- luntatem, et discretivam intellectualis animæ, quam in forma servi acceperat, implevit Christus volun- tatem, præceptum, imperiuın, et legem patris; atque pariter per vitalem, el vivificantem, a Deo sibi datam, eain, inquam, animæ intellectualis facultatem, rexit, vivificavit, auxitque corpus suuni Deus Verbum, iis saue limitibus, ac legibus, que rationali animæ sunt a Deo præscriptæ, ut infor- net, vivere faciat, augeat, et moveat corporis ipsius naturam. Quamobrem non alia de causa spiritus dicitur, nisi eo quod corpus vivilicet, sive facial spirare ; exindeque pariter mori, non spirare nun- cupatur, similiterque vivere, respirare. Quemadmodum autem duplicis Christi naturæ imaginem voluntatisque similiter in proposito ab ipso ad imaginem et similitudinem suam formato homine demonstravimus; sic pariter veluti in ima- gine quadam, inquam, atque figura prospicitur in homine duplex facultatis vigor secundum typumi et imaginem Christi. Etenim sicut divinitas ejus theandrice, sive deiviriliter operabatur, et pariter ante corporis assumptionem divinitus etiam opera- batur in cœlo, ut incircumscripta, neque corporis coercita limitibus ; ita anima quoque ad imaginen et similitudinem invisibilis Dei Verbi exsistens, fa- cul'atem operationis habet psychandricæ, hoc est in corpus vitaliter agentis, quod theandrica opera- tionis Christi figura exprimitur, et facultatem habet rursus operationis spiritalis tantum, cum ipsa per- multa haudquaquam cum proprio simul corpore operetur; quod figura exprimitur Dei invisibilis Verbi, plura invisibiliter operari potentis, facien- tisque in caelo, et in terra, iucircumscripta sua, perfectissimaque, et superexcellenti divina virtute. Amor itaque, quo in Deum ferimur, spiritali tantum ənimæ virtute perficitur, quin omnino cor- poris cooperatione ad hoc egeat. Fides similiter unius tantum spiritalis hujus facultatis est vigor : spes eodem quoque modo sola spiritali facultate 1● Luc. 11, 51. 13 Joan. u1 4. ¹¹ Matth. x11, 46–49. SERMO III. PATROL. GR. LXXXIX.

λεῖται ἐνέργειαν· ὥσπερ καὶ ἡ ταπεινοφροσύνη δι' ἐνεργείας ψυχικῆς ἐνεργεῖται, καὶ ὑφίσταται, και περιληπτικῶς εἰπεῖν, πᾶσαι αἱ ἀναγκαῖαι καὶ πνευματικαὶ ἀρεται, ὧν ρίζα, καὶ μήτηρ, καὶ θεμέλιος ἐστιν ἡ καθαρότης τῆς καρδίας, κατὰ τὴν νοερὰν καὶ μόνην τῆς λογικῆς ἡμῶν ψυχῆς ἐνέρα γειαν ἐπιτελοῦνται, οὐ χρήζουσαι τοῦ σώματος εἰς τὴν ἑαυτῶν ἐκπλήρωσιν. Οθεν καὶ οἱ πηρο, καὶ ἀσθενεῖς, καὶ ἀκίνητοι ὄντες τῇ σαρκί, δύο νανται διὰ τῶν τοιούτων ἀρετῶν τῇ κατὰ ψυχήν Ενεργείᾳ εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ· καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ δὲ μάλιστα τῷ καθ᾿ ἡμᾶς δείκνυται τὸ διστὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἐνεργείας· τοῦ γὰρ σώματος ώσπερ νενεκρω μένας καὶ σχεδόν ἀνενεργή τους τάς αισθήσεις ἔχοντος, ἡ νοερὰ καὶ λογιστικὴ τῆς ψυχῆς ἐνέργεια άκοιμήτως καὶ ἀσιγήτως τὰ πάντα περιπολεί. Ἐπεὶ πῶς καὶ χωριζομένη τοῦ σώματος ἐν τῷ θανάτῳ συνίσταται ή λογική ψυχή, εἰ μὴ διὰ τῆς νοερᾶς αὐτῆς, καὶ ζωτικῆς, καὶ ἀειζώου ἐνεργείας; Καὶ μάλιστα αἱ τῶν δικαίων ψυχαὶ πῶς νῦν Θεὸν αἰνοῦσι; κατὰ ποίαν ἐνέργειαν τὴν παρ' αὐτοῦ εἰσδέχονται ἔλλαμψιν; πῶς ὑπὲρ κόσμου πρεσβεύου σιν; ἕκαστον γὰρ πρὸς τὴν οἰκείαν συγγένειαν την ιδιότητα έχει. Τὸ μὲν σῶμα ὡς ἐξ ηρεμούσης, καὶ νεκρᾶς, καὶ ἀκινήτου, καὶ ἀναισθήτου γῆς ὑφεστώς νεκρόν τε καὶ ἄψυχον, καὶ ἀναίσθητον, καὶ ἀκίνη τον, καὶ πάντη ἄπρακτον ἐν τῷ θανάτῳ γίνεται, κατὰ τὴν θείαν ἀπόφασιν τὴν περὶ τοῦ σώματα πρὸς τὸν ᾿Αδάμ ῥηθεῖσαν, ὅτι ο Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ὡς γῆ ἀπελεύσῃ, ἐξ ἧς καὶ ἐπλάσθης.» Ἡ δὲ ψυχή σὐκ ἐκ γῆς γέγονεν, οὐκ ἐξ αέρος, οὐκ ἐξ ὑδάτων, οὐκ ἐκ πυρὸς, οὐκ ἐκ φωτός, οὐκ ἐξ ἡλίου, οὐκ ἐκ νεφέλης, οὐδὲ ἐξ ἑτέρας τινὸς ὑποστάσεως, ἢ οὐσίας κτιστης ερωμένης, ἢ νοουμένης· ἀλλ' ἐξ αὐτῆς τῆς ἀχράντου, καὶ ἀϊδίου, και ακαταλήπτου, καὶ ἀνερ μηνεύτου, καὶ ἀοράτου, καὶ ἀσχηματίστου, καὶ ἀθανάτου, καὶ ἀφθάρτου, καὶ ἀψηλαφήτου, καὶ ἀφι δεύτου, καὶ ἀσωμάτου φύσεως τοῦ Θεοῦ τὴν κτίσιν, καὶ τὴν ὕπαρξιν, καὶ τὴν πρόοδον διὰ τοῦ θείου ἐκείνου ἐμφυσήματος ή θεοείκελος, καὶ Θεόσδοτος, καὶ θεόμοιος, καὶ θεόκτιστος ἡμῶν ψυχὴ ἔσχεν, ὥσπερ ἐκ τινος πηγῆς ζωῆς ζωὴ καὶ ζωοποιός προελα θοῦσα, καὶ ὡς ἐκ θησαυρού φωτός λαμπηδών δημιουργηθεῖσα, καὶ ὡς ἔκ τινος ἀδύσσου ἀϊδίου ἀρώματος εὐωδίας πνοὴ διὰ του θείου στόματος γεννηθεῖσα, ἐξελθοῦσα, καὶ τῷ Αδαμ ἔνοιχτ σθεῖσα καὶ ὅπως ἀποτολμήσας είπω, ἐκ τοῦ δημιουργοῦ τῶν ἁπάντων Θεοῦ Λόγου ή λογική ημίν μετεδόθη ψυχή, ἐκ τοῦ ἀχράντου στόματος εἰς ἡμᾶς ἐμπνευσθεῖσα, ἐκ Θεοῦ καρδίας ἡμῖν καρδιωθείσα, καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ, κ. λ. ἐνοικισθεῖσα, καὶ ἐποίησε παρ' ἑαυτοῦ. κ. 2. διαφέρει ὁ ἄν θρωπος peragitur quemadmodum humilis etiam animi demissio per spiritalem facultatem exercetur, atque consistit, et ut summatim dicamus, necessaria omnes, et spiritales virtutes, quarum radix, fun damentum, ac mater est puritas cordis, per solam intellectualem rationalis animi nostri facultatem perficiuntur, quin omnino corpore indigeant, ut ipsarum actus impleantur. Quamobrem ii quoque qui carne tumentes, et infirmi sunt, et immobiles, ejusmodi virtutibus, quæ ex animi facultate sunt Deo beneplacentes fieri possunt. Cæterum in somno potissimum nostro duplex hæc nostra facultas ele ganter ostenditur. Corpore enim habente tunc ve lut mortuas, agendique propemodum incapaces sensuum facultates, intellectualis tantum, rationa lisque animae actio, nec quietis patiens, nec silentii, omnia administrat. Quomodo vero etiam separata a corpore per mor tem rationalis subsistit anima, præter quam ob intellectualemn sui, vitalemnque, atque perpetuo vi ventem virtutem? Ac justorum animæ potissimum quomodo Deum nunc laudibus extollunt? quanam actione lucem ab eo, et claritatem accipiunt? quo modo pro mundo rogant? rem enim sibi cognatam quillibet proprie respicit, et ad eam tendit. Corpus pamque, ceu ex stupida, et mortua, et immobili, insensibilique terra formalum, mortuum, animo, senso, ac motu destitutum, atque actioni cuique ineptum fit per mortem, juxta divinam sententiam adversus corpus in Adamum pronuntiatam, quoniam c 4 terra es, et in terram iterum reverteris, ejus terræ similem, ex qua etiam plasmatus es "., Anima porro non de terra facta est, non ex aere, non ex aquis, non ex igne, non ex luce, non ex sole, non ex nubibus, neque ex alia quavis creata nspectabili substantia, sive natura, vel excogitabili essentia; verum ex ipsa immaculata, æterna, in comprehensibili, inexplicabili, invisibili, figurae experte, immortali, incorruptibili, intacta, defluxum non patiente, incorporeaque Dei natura creatio new, subsistentiam, et ortum per divinum illum am.tum, Deo similis, a Deo dala, Deo alluis, a Deo creata anima nostra habuit, ut ex fonte vitæ quo dam vita, et vivificans progressa, utque ex lucis Thesauro creata fux, uique pariter ex quadam sen piterni aromatis abysso odoris divino ex ore respi ratio genita, et egressa, atque in Adam habitatione Jocata: utque fidenter dicam, ab omnium conditore Dei Verbo rationalis nobis traditus est animus, ex inmaculato ipsius ore in nosmetipsos inspiratus, ex divino corde in nostrum collocatus cor, ex Dei 13 Gen. 11, 19. Notandum quæ leguntur hic a verbis quæ sunt initio hujus pagine usque ab hanc vocem et ea, quæ mus subduntur a verbis pag. sequentis, usque ad voces inclusive, haberi in Gne libri emisiom Anastasii, qui inscribitur: De hominis creatione a Deo ad imaginem, et similitudinem suam, impressi in calce Philocalia Origenis cdit. Paris. 1624 4. p. 605.

νοὸς ἐκ Θεοῦ ψυχῆς ἡμῖν ἐμψυχωθεῖσα, ἐκ Θεοῦ ἡμῖν νοερωθεῖσα· ὅθεν ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀκινήτου διὰ τοῦ στόματος καὶ τοῦ ἐμφυσήμα τοῦ τοῦ θείου προελθοῦσα, καὶ γεννηθεῖσα ἀεικίνητος ὑπάρχει, καὶ μόνην παρὰ πᾶσαν τὴν κτίσιν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ὑπάρχει, καὶ προσηγο μεύθη, ὡς ἔχουσα ἐν ἑαυτῇ κατὰ χάριν τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα τυπικῶς· λέγω δὴ τὸ ἀκατάλη στον, τὸ ἀόρατον, τὸ ἀσώματον, τὸ ἀσχημάτιστον, τὸ καθαρόν, τὸ ἀθάνατον, τὸ αἰώνιον, τὸ ἄφθαρτον, τὸ αὐτεξούσιον, τὸ ἀναμάρτητον, τὸ ζωοποιόν, τὸ σοφιστικὸν, τὸ πνευματικὸν, τὸ δημιουργητικόν. Ὥσπερ γὰρ ὁ Θεὸς ἐκ γῆς ἄνθρωπον, οὕτω καὶ ἄνθρωπος ἐκ γυναικὸς κατὰ χάριν δημιουργεῖ ἄνθρωπ που· καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς πρώτης πλάσεως τὸ μὲν β σῶμα ἐκ τῆς γῆς ἔσχεν ὁ ἄνθρωπος, τὴν δὲ ψυχήν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ γεννηθεῖσαν· οὕτω καὶ νῦν τὸ μὲν σῶμα ἐκ τῆς γυναικείας γῆς καὶ αἵματος συν ίσταται, ἡ δὲ ψυχὴ διὰ τῆς σπορά, ὥσπερ διά τινος Εμφυσήματος ἐκ τοῦ ἀνθρώπου ἀῤῥήτως μετα δίδοται. Ἐπὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν Χερουβὶμ καὶ Σεραφίμ δημιουργίας εἴρηται ὅτι αὐτός, τουτέστιν ὁ Θεὸς, «Εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν· ο ἐπὶ δὲ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ὄντος, οὐχ οὕτως· ἀλλὰ τὸ μὲν σῶμα διὰ τῶν οἰκείων και θείων χειρῶν αὐτοῦ ἔπλασεν ὁ Θεὸς, τὴν δὲ ψυχὴν ὡς ἀόρατον ἐκ τῆς παναοράτου αὐτοῦ ψυχῆς διὰ τοῦ εμφυσήματος προήγαγε καὶ ἐποίησε παρ' ἑαυτοῦ, καὶ οὐκ ἐκ τῶν ἐκτὸς ἑαυτοῦ ταύτην ἡμῖν ἐνθεῖς, ὡς Γρηγορίῳ δοκεῖ. Οὐκοῦν εἰ ἐκ στόματος καὶ πνοῆς Θεοῦ προῆλθεν ἡ ψυχή, ἐκ πνοῆς Θεοῦ προῆλθον, καὶ συμπροῆλθον πάντα τὰ τῆς ψυχῆς οὐσιώδη ἰδιώματα, τουτέστι, τὸ λογιστικόν, τὸ νοερόν, τὸ θελητικὸν, τὸ ἐνεργητικόν, τὸ ζωοποιόν; ὧντινων ἀναιρουμένων οὐδὲ ἔστιν, οὐδὲ γνωρίζεται ψυχή λογική καθάπερ γὰρ τὰ στοιχεῖα συστατικὰ καὶ συμπληρωτικὰ τοῦ σώματος υπάρχει, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ διὰ των οἰκείων ἕξεων. καὶ ἰδιοτήτων συνίσταται και γνωρίζεται, καὶ τῶν ἀλόγων ὡς λο γική διακρίνεται. Κατὰ γὰρ τὸ νοερόν, καὶ λογιστικών, ἤτοι βουλευτικὸν, καὶ θελητικὸν, καὶ μόνον τῶν ἀλά των διαφέρει ὁ ἄνθρωπος· σχεδὸν ἐν πᾶσι τοῖς λοιποῖς, καὶ μάλιστα τοῖς τοῦ σώματος κοινωνικές, καὶ ὅμοιος, καὶ ὁμούσιος τῶν ἀλόγων καθέστηκε καὶ γὰρ ἐκ τῆς αὐτῆς γῆς ὄντα, ὅθεν καὶ τὸ ἡμέτε ρον σώμα γέγονε, καὶ θυμὸν ἔχουσι, καὶ κίνησιν ἔχουσι, καὶ ψυχὴν ἄλογον καὶ ἀθέλητον ἔχουσι, καὶ ζωὴν ἔχουσι, καὶ φωνὴν, καὶ πνοὴν ἔχουσι, καὶ σάρκα, καὶ αἷμα, καὶ χυμόν, καὶ ὀστᾶ, καὶ πάντα τὰ ἐν σώματι ἡμῶν ἔχουσι, καὶ μνήμην ἔχουσι, ὥς φησιν ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Ἰώβ, καὶ ὄρεξιν ἔχουσι, καὶ πεῖγαν, καὶ δίψαν, καὶ κόπον, καὶ ἱδρῶτα, καὶ μιαί ΝΟΤΑ. εὑρίσκομεν γὰρ ἐν τῇ Γραφῇ καὶ καρδίαν, καὶ ψυχήν, καὶ νοῦν, καὶ στόμα, καὶ ἀκοὴν Θεοῦ. spiritu in uns spiratione dilusus, ex divina mente nobis intellective concessus; quapropter tanquam Psal. XXIS, ex ipso Deo immobili per divinum cs, divinamque spirationen, proluens, et originatus, perpetuo me bilis manet, solusque præter reliquas omnes creatu ras ad imaginem, similitudineinque divinam exsistit et denominatur, ut in semetipso figurative per gra tiam habens diving ipsius natura proprietates. quod videlicet, inquam, incomprehensibilis sil, Gibilis, corporis expers, figura carens, purus, in mortalis, eternus, incorruptibilis, a se ipso sub sistens, peccati labe non pollutus, vivificans, sa piens, spiritalis, operatisus. Quemadmodum namque Deus hominem de terra formavit, sic homo de muliere per gratiam homi nen generat; ac sicuti in prima illa formatione sor titus est homo de terra corpus, animum autem ex Deo ipso originatum: ita nunc pariter corpus ex muliebri terra, sanguinibusque consistit, animus autem per semen, veluti per quamdam ex homine spirationem, ineffabiliter ex homine traditur. Enim vero de angelorum, deque Cherubim et Seraphim opificio dictum est, quia ipse, Deus scilicet,. dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt non ita porro de homine, qui est ad Dei imaginem atque similitudinem editus: verump hujus quidem corpus propriis suis divinis manibus plasmavit Deus animam autem, ut invisibiļem, ex summa invisibili spiritu suo per inspirationem produxit, atque, ut Gregorio visum est, ex semetipso fecit, non autem ex eorum aliquo, quæ extra ipspin essent formatam eam nobis contulit Dominus. Nonne igitur, si divino ex ore, alque spiritu pro cessit animus, simul etiam cum ipso omnes animi essentiales proprietates processere, rationalis vide licet, intellectiva, Noliliva, qperativa, vixificansque potestas? quibus nempe sublatis, neque amplius est, neque rationalis anima cognoscitur. Quemad modum enim corpus elementa componunt, atque perficient, ita pariter suis dotibus, proprietatibus que perficitur, et dignoscitur animus, ac tanquam rationalis a,brutis discernitur ratione destitutis. Namque intellectu, rationeque solum, vel delibera tiva volitivaque facultate ab animantibus hrutis discrepat homo: in reliquis autem, iisque potissim mum, quæ corpus spectant, æqualis, similis, con substantialis quoque brutis ipsis constitutus esse prospicitur: ex eadem quippe terra formata, ex qua nostrum quoque corpus compactum est, el iram habent, et motum habent, et anima rationis voluptatisque experte non carent, et vitam, et vo cein, et respirationem habent, et carnem, et san guinem, et succum, et ossa, et omnia quae in nostris corporibus prospiciuntur, habent, et memoria ipsa, In marg. litteris majoribus sequens scholium est ascriptum

S. ANASTASII SINAIT.E ut apud Jobum inquit Dominus, prestaul, et appe- & tius habent, et fu:i, et siti, et doloribus subjiciun- tur, atque sudoribus: omnia denique corporea nostra sunt ipsis eque communia: hoc uno tamen carent, rationali scilicet, et intellectuali, ac delibe- rativa animi immortalis nostri a Deo procedentis facultate. Age nunc vero, amabo, cæcitatem et errorem as- pice hæreticorum, qui omnia nobis cum brutis animantibus communia, quin quidpiam detrahant, in Christo confitentur, corpus scilicet, materiem, corruptionem, succum, sanguinem, lacrymas, spu- tum, ossa excrementa, fluores, famem, sitim, do- lores, sudores, mortem, interitum, quæ natura sua extranea ab eo sunt, Deoque minus digna, propterea quod jumentis, et feris, et serpentibus communia sint : immortalis vero, intellectualisque animum al- tributiones, quae ad Dei sunt imaginem, atque simi- litudinem, et ex ejus immaculato ore procedentes, et propemodum dicerem, cognationem quamdam per gratiam cum Deo ipso, et similitudinem habentes; las, inquam, tanquam malas in Christo fateri impii hi non patiuntur: quibus universa nostra, sive humana natura vitam habet, atque servatur. Su- blata quippe vitali hac et vivificante spiritus nostri facultate, deducitur continuo ad mortem homo, corpore nimirum ea virtute animali destituto, qua regitur, atque vivificatur: rursusque si ab animo rationalis cjus tollatur vis, volitivaque, atque ap- petitiva detrahatur potestas, nihil jam erit reliqui, quo ab irrationali, cogitationisque experte equi animo discernatur. Quomodo porro fieri poterit, ut Deo beneplacens sit, nisi volitíva, operativaque hac sui motione at- que potestate? Quomodo autem divinam ipsam im- plere poterit voluntatem, nisi per inditam sibi es- sentialem voluntatem? Quam voluntatem sæpius in sacris Litteris variis appellationibus designatam re- perimus : dictam scilicet bonam voluntatem, eon- cupiscentiam, desiderium, dilectionem, amorem. Cujus sane rei breve aliquod testimonium referre non pigebit. Dicitur itaque quod e voluntatem li- mentium se faciet Dominus , et beati hominis voluntatem esse in lege Domini 16; et ‹ Quemadmo- dum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desi- derat anima mea ad te, Deus 17 et ‹ concupiscit, et deficit anima mea in atria Domini " '; » et e con- D cupivi salutare tuum, Domine "., De dilectione autem dicitur : . Diligan te, Domine, fortitudo mea ", » et ‹ Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meæ ", et quomodo dilexi le- gem tuam, Domine ”, et ‹ Diliges Dominum Deum ruum ex toto cordle tuo, et ex tota anima tua. Quomodo igitur diligere Deum poterit animus, qui in seipso essentia inditam non habeat volendi, di- ligendi, desiderandi, concupisceudi, anandique na- turalem, bonamque potestatem ? qua scilicet præ- stans Ignatius aiebat : « Amor meus crucifixus 18 Psal. LXXXIII, 3. to Psal. Cavit, 176. 10 Pyal. 1. se Psal. cxviii, 97. 33 Deut. vi, 5; Matth. xan, 37. πάντα τὰ σωματικὰ ἡμῶν ἔχουσι· μόνον δὲ τὸ λογιστικὸν, καὶ νοερὸν, καὶ βουλευτικὸν τῆς ἀθανά του ἡμῶν ψυχῆς τὸ ἐκ Θεοῦ προελθὸν οὐκ ἔχουσιν. Ορα μοι λοιπὸν τὸ τυφλὸν καὶ πεπλανημένον τῶν αἱρετικῶν· πάντα τὰ συγγενὴ ὄντα τῶν ἀλόγων ἀνελλιπῶς ὁμολογοῦσιν ἐν τῷ Χριστῷ, τουτέστι, σῶμα, ὕλην, φθοράν, χυμόν, αἷμα, δάκρυον, πτύο σμα, ὀστᾶ, κόπρον, φύσιν, πεῖναν, δίψαν, κόπον, ἱδρῶτα, θάνατον, νέκρωσιν, ἅπερ εἰσὶ κατὰ φύσιν ἀλλότρια ὄντως καὶ ἀνάξια Θεοῦ, ὡς ίδια όντα κτηνῶν, καὶ θηρίων, καὶ ἑρπετῶν· τὰ δὲ τῆς νοεράς καὶ ἀθανάτου ψυχῆς ἰδιώματα, τὰ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ὑπάρχοντα, καὶ ἐκ τοῦ ἀχράντου αὐτοῦ στόματος προελθόντα, καὶ σχεδὸν εἰπεῖν, συγγένειαν τινα Θεοῦ κατὰ χάριν καὶ ὁμοίωσιν ἔχοντα, ταῦτα ὡς πονηρὰ ὄντα ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ οἱ μικροὶ οὐκ ἀνέχονται· δι' ὧν πᾶσα ἡμῶν, ἢ τῶν ἀνθρώπων φύσις ζωοποιεῖται καὶ σώζεται. Αναιρουμένης γὰρ τῆς ζωτικῆς καὶ ζωοποιοῦ τῆς ψυχῆς ἡμῶν ἐνεργείας, εὐθέως ὁ ἄνθρωπος θανάτῳ παραπέμπεται, χωρίζο μένου τοῦ σώματος τῆς συγκρατούσης, καὶ ζωοποιού σης αὐτὸ ψυχικῆς ἐνεργείας· στερουμένης δὲ πάλιν τῆς λογικῆς ἡμῶν ψυχῆς, καὶ ἀναιρουμένης τῆς θελητικῆς αὐτῆς καὶ ἐπθυμητικής δυνάμεως, οὐδὲν διαφέρει τῆς ἀλόγου καὶ ἀδιανοή του τοῦ ἵππου ψυχῆς. Πῶς γὰρ ἂν καὶ εὐαρεστήσῃ τῷ Θεῷ, εἰ μὴ διὰ τῆς θελητικῆς καὶ ἐνεργητικῆς αὐτῆς κινήσεως καὶ δυνάμεω;; Πῶς δὲ καὶ τελέσῃ τὸ τοῦ Θεοῦ θέ- λημα, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἐμφύτου αὐτῆς καὶ οὐσιώδους θελήματος ; "υπερ πολλάκις ἐν τῇ Γραφῇ διαφόροις ὀνόμασιν εὑρίσκομεν ὀνομαζόμενον, τουτέστι, θέα λημα ἀγαθὸν, ἐπιθυμίαν, ἀγάπην, ἔρωτα. Εἰ δὲ δεῖ καὶ μικρὰς μαρτυρίας ἐνθεῖναι, οὐκ ὀκνητέο. Εἴρηται γοῦν, ὅτι ο θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιήσει ὁ Κύριος· ο καί· ε Ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα τοῦ μακαρίου ἀνδρός· ο καί· « Ον τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, ο τως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σέ, ὁ Θεός· ο και • Επιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου· » και· . Επεπόθησα τὸ σωτήριόν σου, Κύριε. › Περὶ δὲ ἀγάπης· Ἀγαπήσω σε, Κύριε, ἡ ἰσχύς μου, και· ο Ηγάπησα, ὅτι εἰσακούσεται Κύριος ο και· ὡς ἠγάπησα τὸν νόμον σου, Κύ- ριε, καί· ο 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου. Πῶς οὖν δυνήσεται ἀγαπῆσαι τὸν Θεὸν ἡ ψυχὴ, με ἔχουσα οὐσιωδῶς ἐν ἑαυτῇ τὴν δύναμιν τὴν θελητι κὴν, καὶ ἐπιθυμητικὴν, καὶ ἀγαπητικὴν, καὶ ἐρωτι κήν, φυσικήν τε καὶ ἀγαθήν; Αν ἔχων Ιγνάτιος ἔφασκεν, ὅτις Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωτας· ὅντινα Έρωτα Θεοῦ, καὶ ἀγάπην Θεοῦ, καὶ πόθον, καὶ ἐπι- ** Paal cxL‹v, 19. 13 Psal. 1, 2. 17 Psal. XLI, 2. XVII. 2. 1 Psal. CXIV,

SERMO III. θυμίαν Θεοῦ, καὶ θελητικὴν ὄρεξιν πρὸς Θεὸν μὴ ἔχοντες, οὗτοι τὸ θέλημα τὸ διαβολικὸν ἔχοντες, καὶ τὰ θελήματα τῆς σαρκὸς αὐτῶν πράττοντες, παραι- τοῦνται ὡς πονηρὸν τὸ θεόσδοτον, καὶ θεόκτιστον, καὶ θεόμοιον τῆς νοερᾶς καὶ Θεοχαράκτου ἡμῶν ψυχῆς ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ, καὶ τὴν ζωοποιὸν αὐτ τῆς καὶ συστατικὴν θεόπνουν ενέργειαν· ὧν χωρίς ἡ νοερά, καὶ θεόσδοτος, καὶ θεόστομος τοῦ ἐμφυ σήματος τοῦ θείου ἡμῶν ψυχή, οὔτε θελῆσαι, οὔτε ἐνεργῆσαί τι τῶν θείων ἐντολῶν δύναται. Εἰ δὲ ἁλω λοτρία ἐστὶν ἡ νοερά ἡμῶν ψυχὴ ἀγαθῆς καὶ θεομιμήτου θελήσεως καὶ ἐνεργείας, πῶς πρὸς ἀνα θρώπους λέγει ὁ Θεός, ὅτι « Εάν θέλητε, καὶ εἰσ ακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε; . Πῶς ποιήσει τὸ θεῖον θέλημα ἡ ψυχή, εἰ μὴ ἔχει δύναμιν θελητικὴν καὶ ἐνεργητικήν; Πῶς δὲ ἐπετράπη εὐ- Β θέως, ἡνίκα γέγονεν δ᾽ Ἀδάμ, ἐργάζεσθαι καὶ φυσ λάττειν τὸ Δεσποτικὸν πρόσταγμα; ᾿Αλλὰ παρετράπη φύσιν ὁ ἄνθρωπος, καὶ πάντα τὰ τοῦ ἀνθρώπου πάντως, ἐροῦσι πρὸς ἡμᾶς οἱ αἱ ρετικοί, καὶ τούτου χάριν ἀλλότριον καὶ ἀνάξιόν ἐστι τὸ λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ ἀνθρώπινον θέλημα, ἢ ἀντ θρωπίνην ἐνέργειαν. Οὐχ οὕτως· οὐ γὰρ ὁλοτελῶς τῇ φύσει ἐτράπη, ήγουν Αλλοιώθη ἐξ ἀφθαρσίας εἰς φθορὰν ὁ ᾿Αδάμ· ἀλλὰ τὸ σῶμα, ὡς ἐκ γῆς καὶ τρεπτῆς φύσεως γεγονὸς καὶ πλασθὲν, τοῦτο τὴν τροπὴν ἐξ ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας ὑπέμεινε, φθαρτόν καὶ θνητὸν γενόμενον διὰ τῆς παραβάσεως. Οὕτω γὰρ ἐστιν ὁ περιπεσὼν τοῖς λῃσταῖς, καὶ γενό- C μένος, ὥς φησε τὸ Εὐαγγέλιον, ὑπὸ τῶν πληγών αύτων ἡμιθανής, οὐ μὴν καὶ ἐλοθανής. Η γὰρ ψυχή, ὡς ἐξ ἀθανάτου οὐσίας Θεοῦ καὶ ἀτρέπτου διὰ τοῦ Εμφυσήματος κτισθεῖσα, εἰ καὶ τῇ προσβολῇ τοῦ ξύλου συγκατήλθεν, ἀλλ' ὅμως ἔμεινεν ἐν τῇ οἰκείᾳ τῇ κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν Θεοῦ ἀφθαρσία καὶ ἀθανασί;, οὐ χρήσουσα ουσιώδους ἀναπλάσεως, καθάπερ τὸ σῶμα, ἀλλὰ μόνης λογιστικής τινος διορθώσεως καὶ ἐξομολογήσεω;, οὐκ ἀναιρέσεως θελήσεοι;, ἵνα μὴ ἄλογος γένηται, οὐκ ἐξαλείψεως ενεργείας, ἵνα μὴ νεκρὰ καὶ ἀνενέργητο;, ὡς τὰ άψυχα γένηται. Επιδημήσας οὖν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐπὶ τὸ ἀνακαι νίσα: τὸν Ἀδάμ, τοιαύτην ἑαυτῷ ψυχὴν ἐδημιούρ γησεν, οταν ἀπαρχῆς ἐξ ἑαυτοῦ διὰ τοῦ ἐμφυσήματος τῷ Αδάμ, μετέδωκεν, ήγουν ἐνέπνευσε κατ' εἰκόνα αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου οὖσαν, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, ὡς φησιν ἡ Γραφή, κατ' εἰκόνα αὐτοῦ ὅλην ὑπάρχουσαν, καθ' ὁμοίωσιν αὐτοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχουσαν, κατ' είν κόνα αὐτοῦ τὴν θέλησιν, κατ' εἰκόνα αὐτοῦ τὴν ἑνέρ- γειαν διαγράφουσαν, καθαράν, ἄμωμον, ἄρρητον, ἀναμάρτητον, μὴ δεομένην ουσιώδους ἀναπλάσεως, ὥσπερ τὸ σῶμα, καὶ τὰ τοῦ σώματος, μή χρήζου σαν τῶν οἰκείων μερῶν, καὶ μελῶν ἀλλοίωσιν, καὶ ἀνάκτισιν, μὴ ἔχουσαν θέλησιν ἀφανισμοῦ δεομένην, μὴ ἔχουσαν ἐνέργειαν καταλύσεως χρήζουσαν. Τί γὰρ lectionem, Dei desiderium, atque concupiscentiam, et voluntatis appetitum ad ipsum qui non habent hi diabolicam habentes voluntatem, et voluntates carnis eum perficientes, divinum hoc donum, a Deo creatum, Deique simile intellectualis, a Deoque formati animi nostri, tanquam malum in Christo confiteri recusant, atque vivificantem etiam ejus, et consistentem, a Deo spiratam ipsi adimunt facul- tatem : quibus si destituatur intellectualis animus noster a Deo datus, divinæque ipsius naturæ parti- cula, jam neque velle, neque conari ad aliquod pn- terit divinorum mandatoruņi. Si vero intellectualis noster hic animus bona hac caret, Deumque imi- tata voluntate operationeque, quomodo inquit homi- A est ; » quem quiden amorem Dei. Divinamque di- nibus Deus, « Si volueritis, et audieritis me, bona terræ comedetis? Quomodo Divinam implebit voluntatem animus, si careat volitiva atque ope- rativa facultate?, Quomodo permissus est Arlin, continuo ac genitus est, operari, divinumque pre- ceptum custodire? At vero deflexit homo a natura, unaque omnia quæ ad hominem ipsum pertinebant omnino, dicent adversus nos hæretici; atque ea de causa indi- gnum est alienumque, ut dicatur esse in Christo humanam voluntatem atque facultatem. Minime vero gentium. Non enim undique natura conversus, vel ex incorruptione in corruptionem mutatus est Adam; sed corpus, ut ex terra editum, mutabilique natura plasmatum, hac conversione ex incorrupti- bilitate atque immortalitate qua gaudebat, corrup- tibile mortaleque factum et per præevaricationen. Hoc videlicet is designat, qui incidit in latrones, et semivivus plagis effectus est, ut in Evangelio narratur, non autem exstinctus. Animus siquidem, tanquam ex immortali immutabilique divinaque es- sentia per inspirationem creatus, licet certamini illi, casuique ligni subjecius fuerit, mansit is tamen in propria ad Dei imaginem et similitudinem incor- ruptione et immortalitate, quin nova eguerit suæ essentiæ reformatione, ut corpus, sed quadam ra- tionali correctione tantum, et expiatione, muime vero sublationem passus est voluntatis, ne rationis fieret expers, neque facultatis operativa: deletionem, ne mortuus actionisque incapax, ut inanimatus efficeretur. Adveniens itaque Dei Verbum, ut Adam renova- ret, talem sibi ipsi condidit animam, qualem ab initio ex se ipso Adæ tradiderat par inspirationem, sive eam inspiravit ad Dei Verbi ipsius imaginem exsistentem atque ad similitudinem, ut inquiuat di - vinæ Litteræ, ad imaginem scilicet ejus tolam, ac´ad similitudinem ejus essentia donatam, ad imaginem ejus voluntate, ad imaginem ejus facultate desi- gnatam, puram, immaculatam, ineffabilem, peccato carentem, essentia reformatione, ut corpus, nou egentem, partium, membrorumque, que corpus spectant, varietati, et reformationi non subjectam, voluntate interitui subdita carentem, neque sue destructionis habeaten potestatem. Quid eam G5-

sentia reformatione indiguisset, quæ ex Deo pro- A cessit, et ad imaginem et similitudinem Dei est, anima præsertim Verbi Dei sunme immaculati? Enimvero Adæ anima esse a Deo per inspira- tionem sortita est: Emmanuel autein anima in Deo, et cuin Deo, et Dei similem habuit essentiam, ex ipso, et per ipsum, et cum ipso, et in ipso per hypostasim concorporaliter in inimaculato Deique susceptivo utero subsistens; ita ut (et si forte hoc audax dietu sit, dicam tamen) quemadmodum Dei Verbum Ineffabiliter olim ex seipso produxit, creavitque rationalis animæ essentiam: ita etiam ex virgineis femoribus in scipso eam fecerit inha- bitare. Quænam: ergo reliqua ei naturæ inesse ma. cula potest, quæ initio ex Deo creatione procedens, nunc porro in Deo metipso habitaculum habet, cum Deo subsistens, tanto honorabiliorem nacta vo- luntatem operationemque, quo tunc quidem a Deo separatas suas habuit potentias atque faculta - tes, nunc vero ex hypostatica unione Deo ipsi conjunctas, et aliqualiter Dei similes, atque cum Deu ipso subsistentes? Quæ cum ita se habeant, ridiculus, rursus inquam, est procul dubio stulti- tiæ hæreticorum error, quod passiones animanti- bus brutis communes corporis et carnis, mutationi- bus obnoxias in Christo fateantur: animæ vero tabiles essentia, in ipso dicere recuset. Atque ne hæc nostris sententiis, sermonibusque dicta esse existiment, et contra eos disputata : age Deo adjuvante ex ipsa Scriptura argumenta pro- feramus. proprictates, quæ ad imaginem Dei sunt immula- c Constitutus in vinculis Divus præcursor Joannes, oculisque mentis fore prospiciens, ut ab Herode sublatus ad inferos proficisceretur, mittens duos ex discipulis suis, a Christo percontatus est, dicens : • Tu es qui venturus es, nempe ad inferos de- scensurus, ‹ an alium exspectamus *? › quemadmo- dum Petrus quoque in Catholica Epistola sua de Christo inquit quod in infernum adveniens, et illis qui in carceribus erant spiritibus, incredulis aliquando, predicavit *, » quam quidem descen- sionem Dominus ipse apud Jobum prænuntiat di- cens : e Nunquid in profundum maris venisti, et in novissimis abyssi deambulasti? Nunquid apertæ sunt metu tibi porta mortis, et janitores inferui te D videntes exhorruerunt **?, Ipse igitur Christi de- scensus ad inferos, præsentiaque, ac prædicatio ejus qua ratione facta sunt? Deum nemo vidit un- quam, neque videre potest: sanctissimum etiam Christi corpus post mortem super terrain jacebat in monumento. Quomodo igitur turbati sunt in- feri? qua ratione videntes exhorruerunt inferorum custodes? quis a sæculis, vinculis ligatas animas dormientium hominum visitavit? Constat autem Domini Dei Jesu Christi summe immaculatam ani- cam sibi consubstantiales animae rationales visi- Lone sua esse dignatum : ipsa ad illas cum divini- ελθοῦσα, καὶ ἐν εἰκόνι Θεοῦ καὶ ὁμοιώσει ὑπάρχουσα, καὶ μάλιστα ἡ παναχράντου τοῦ Θεοῦ Λόγου ψυχή; ἂν καὶ χρήσῃ οὐσιώδους ἀναπλάσεως ἡ ἐκ Θεοῦ προ β Η μὲν γὰρ τοῦ ᾿Αδάμ ψυχὴ ἐκ Θεοῦ τὴν ὕπαρξιν διὰ τοῦ ἐμφυσήματος ἔσχεν· ἡ δὲ τοῦ Ἐμμανουὴλ ψυχὴ ἔνθεον, καὶ σύνθεον, καὶ ὁμόθεον τὴν οὐσίωσιν ἔσχεν, ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ σὺν αὐτῷ, καὶ ἐν αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν συσσώμως ἐν τῇ παναχράντῳ καὶ θεοδόχῳ μήτρα ὑποστάσα, ὥστε εἰ μὴ τολμη- ρὸν τὸ λέγειν, εἶπον ἂν, ὅτι ὥσπερ πάλαι ὁ Θεὸς Λόγος ἐξ ἑαυτοῦ ἀρρήτως προήγαγε καὶ ἔκτισε 20- γικῆς ψυχῆς οὐσίαν, οὕτω καὶ ἐκ παρθενικῶν λαγό νων εἰς ἑαυτὸν εἰσῴκικε. Καὶ ποῖον λοιπὸν μῶμεν δύ ναται ἔχειν οὐσία ἡ ἀπαρχῆς ἐκ Θεοῦ προελθοῦσα εἰς κτίσιν, καὶ νῦν ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ εἰσοικισθεῖσα, καὶ σύνθεος ὑπάρξασα, καὶ τιμιωτέραν τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἔχουσα, ὅσῳ τότε μὲν χωριστές Θεοῦ τὰς ἑαυτῆς δυνάμεις καὶ ἰδιότητας ἔσχε, νῦν δὲ συναπτές Θεοῦ, καὶ οἱονεὶ ὁμοιοθέους, καὶ συνθέους τῇ καθ' ὑπόστασιν ἑνώσει; Καὶ τούτων οὕτως ἐχόντων, ἦν τως, πάλιν λέγω, γέλως ὁ πλατὺς τῆς τῶν αἱρετικών ἀφροσύνης, ὅτι τὰ ὅμοια πάθη τῆς κτηνώδους φύσεως τῆς σαρκὸς τῆς τραπείσης, πάθη λέγουσιν ἐν Χρι στῷ· τὰ δὲ τῆς κατ᾿ εἰκόνα αὐτοῦ ψυχῆς ἰδιώματα τὰ οὐσιωδῶς μὴ τραπέντα παραιτοῦνται εἰπεῖν. Καὶ ὅπως μὴ δόξωσιν ἐξ οἰκείων ἡμῶν ἐννοιῶν καὶ μύθων πρὸς αὐτοὺς διαλέγεσθαι, φέρε τη συνερ γείᾳ τοῦ Θεοῦ Γραφικῶς τὰς παραστάσεις ποιή σωμεν. Κατακλεισθεὶς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ὁ θεῖος Ιωάν- νης ὁ Πρόδρομος, καὶ ἔμμασι τοῖς νοεροῖς προ- γνούς, ὅτι ὑπὸ Ἡρώδου ἀναιρούμενος ἐν ᾅδῃ πορεύε ται, ἀποστείλας δύο τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν ἠρώτησε τὸν Χριστὸν, λέγων· « Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, » τουτέστιν ἐν τῷ ᾅδῃ κατερχόμενος, « ἡ ἕτερον προσδοκών μεν; ο καθὰ καὶ ὁ Πέτρος περὶ Χριστοῦ ἐν τῇ Ἐπισ στολῇ τῇ Καθολικῇ λέγει, ότι ο Πορευθεὶς ἐκήρυξε καὶ τοῖ; ἐν φυλακῇ πνεύμασι τοῖς ποτε ἀπειθήσεσιν, ο ἥντινα κατάβασιν αὐτὸς ὁ Κύριος πρὸς τὸν Ἰὼβ προκαταγγέλλει λέγων· . Ἦλθες δὲ ἐπὶ τρίβους θα- λάσσης, ἐν δὲ ἔχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησας; ἀνοί- γονται δέ σοι φόβῳ πύλαι θανάτου, πυλωροὶ δὲ ᾅδου ιδόντες σε έφριξαν; • Αὕτη δὴ οὖν ἡ κατάβασις Χριστοῦ ἡ ἐν τῷ ᾅδῃ, καὶ ἡ παρουσία, καὶ τὸ κήρ ρυγμα πως γέγονε; Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, ἀλλ᾽ οὔτε ἰδεῖν δύναται· πάλιν τε τὸ πανάγιον σώμα Χριστοῦ ἐν τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ἐν τῷ μνήματι ἄνω ἐπὶ γῆς ἔκειτο. Πῶς οὖν ὁ ᾄδης ἐσχυλεύθη, ταίαν μορφήν οι πυλωροὶ τοῦ ᾅδου ἰδόντες ἔφριξαν; τίς τας ἀπ' αἰῶνος δεσμίους ψυχὰς τῶν κεκοιμημένων ἀν- Ορώπων ἐπεσκέψατο; Πρόδηλον, ὅτι ἡ πανάχραντος τοῦ Δεσπότου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ψυχὴ τέ; ὁμοουσίους αὐτῆς ψυχὰς τὰς λογικὰς ἐπεσκέψατο αὕτη πρὸς αὐτὰς κατελήλυθε σύνθεο;· αὕτη τὸ δε σμωτήριον ἐσκύλευσεν· αὕτη τὸν τύραννον ἔδησε, καὶ 2: Matth. x1, 5. 1 Petr. II, 19. *# Job XXXVH, 16. S. ANASTASII SINAIT.E

τοὺς δεσμίους ἀπέλυσε, βοήσασα τοῖς ἐν δεσμοῖς, Ἐξέλθετε, ὡς τόπον ἀναπληροῦσα τελείου ἀνθρώπου τοῦ ἐκ ψυχῆς συνισταμένου καὶ σώματος, λογιστικῶς τε ὡς λογική, καὶ θελητικῶς, καὶ ἐνεργητικῶς ἐν τῷ ᾅδῃ κηρύττουσα, καὶ ἐπιτρέπουσα, καὶ σκυλεύουσα, ἡ νοερὰ τὰς νοεράς. ἐπιβλέψασα, ψυχὴ τὰς ψυχὰς, ἡ λογικὴ τὰς λογικάς, ἡ ζωτικὴ τὰς ζωτικὰς, ἡ ἀθά νατος τὰς ἀθανάτους, ἡ ἐνεργητικὴ τὰς ἐνεργητι- κάς, ἡ ἐνθελής τὰς θελητικάς. Πῶς γὰρ ἂν καὶ ἐδέξαντο τὸ τῆς ἁγίας ψυχῆς κήρυγμα, εἰ μὴ διὰ τῆς νοερᾶς αὐτῶν λογικῆς θελήσεως; οὐ γὰρ ἀναγκα στικῶς καὶ ἀκουσίως ἐπίστευσαν καὶ ἐσώθησαν, οὐδ' ἀπροαιρέτως, ἀλλ᾽ ἑκουσίως καὶ γνώμῃ θελή- σεως, καὶ ἐνεργεία συγκαταθέσεως. Πιστοῦται δέ μου τὰ λεγόμενα ὁ τῆς θεολογίας Β Θεοφόρος Γρηγόριος, οὕτω πως φάσκων περὶ τῆς ἐν τῷ ᾅδῃ τοῦ Χριστοῦ καταβάσεως ἐν τῷ λόγῳ τῷ εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα· . Ἐὰν ἐν σταυρῷ Χριστὸς ἀνέρχηται, συνάνελθε· ἐὰν ἐν τῷ ᾅδῃ κατέρχηται, συγκατελθε. Γνῶθι τὰ ἐκεῖ μυστήρια, την διπλῆν κατάβασιν· πάντας ἁπλῶς σώζει ἐπιφανεῖς, ἢ κἀκεῖ τοὺς πιο στεύοντας ; ὁ Ἰδοὺ οὐ πάσας λέγει Γρηγόριος τὰς ἐν τῷ ᾅδῃ ψυχὰς σωθείσας, ἀλλὰ μόνος τὰς Χριστῷ πιστευσάσας ἐξ οἰκείας προαιρέσεως καὶ θελήσεως. Πῶς γὰρ καὶ πιστεῦσαι εἶχον χωρίς λογιστικῆς θε λήσεως καὶ ἐνεργείας; Ανθρώπους μὲν γὰρ τοὺς ἐν σαρκὶ καὶ ψυχῇ ἄνω ἐπὶ γῆς ζῶντας διὰ σαρκὸς ὁ Χριστὸς καὶ ψυχῆς ἐπεσκέψατο, καὶ ἔπωσε, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀνακαθαίρων, ὡς Γρηγόριος φησί, τοῖς ἐρατοῖς δι' ὁρατῆς φύσεως λαλῶν, καὶ ἐπιδη μῶν· ψυχὰς δὲ σωμάτων ἀπηλλαγμένας διὰ ψυχής ἀχράντου σώματος ἀπηλλαγμένης ἐπεσκέψατο. Εἰ δὲ ἀθελὴς ἐστιν ἡ πανάχραντος τοῦ Κυρίου ψυχή, πρόδηλον, ὅτι ἀκουσίως δίκην ἀλόγου ὑπετάτε τετο τῷ Θεῷ λόγῳ, ὡς Απολλινάριος ληρώδεῖ· ε! ἀθελὴς ἦν, εὔδηλον, ὅτι δίκην τινὸς ἀστέρος, ἢ νεφές λης ἀλογίστου καὶ ἀδιανοήτου ἐν τῷ ᾅδῃ κατῆλθε, καὶ ὑπὸ τῆς θεότητος, ὥσπερ ἄψυχον όργανον καὶ ἄλαλον, ἐλάλει, καὶ ἐκήρυττε, μήτε λόγον ἐνδιάθε τον κατὰ τὴν οὐσίαν τῶν ψυχῶν ἔχουσα, μήτε νόη σιν, μήτε διάνοιαν, μήτε περιγραπτήν, ἢ ἐκπορευ- τικὴν ἐνέργειαν, καὶ τοπικὴν μετάστασιν. Καὶ ποία λοιπὸν ἐνεργείᾳ τοῦ σώματος εχωρίσθη, καταλι- ποῦσα αὐτὸ νεκρὸν, καὶ ἄψυχον, καὶ ἀκίνητον, καὶ ἀνενέργητον τὰς τῶν μελῶν κινήσεις, καὶ ἐνεργη- τικές πράξεις έχοντα; Ποίᾳ ἐνεργείᾳ ἐξελθοῦσα ἐκ του δεσμωτηρίου τοῦ ᾅδου ἐπανῆλθεν εἰς τὸ ἴδιον σῶμα; Η γὰρ θεία ἐνέργεια ὡς ἀπερίγραπτος οὖσα, καὶ τὰ πάντα πληροῦσα, οὔτε ἐκ τόπου εἰς τόπου πορεύεται, ούτε χώραν ἐκ χώρας ἀμείβεται, ούτε ἀφίσταται, καὶ πάλιν τοπικῶς ἐπανέρχεται. Εἰ δὲ ἀθελὴς, καὶ ἀνενέργητος ἦν ἐν τῷ ᾅδῃ ἡ Κυριακή ψυχή, πάντως ὅτι καὶ ἀλογίαν καὶ ἄγνοιαν είχε, καὶ εὑρεθήσεται τιμιωτέρα αὐτῆς ἡ ψυχὴ τοῦ Σα- μουὴλ ἀνελθοῦσα ἐκ τοῦ ᾅδου διά τινα οικονομία», SERMO. A tale descendit : ipsa carceri noxam intulit, alque molestiam ; ipsa ligavit tyrannum, vinctosque dis Βolvit, iis qui in vinculis jacebant proclamans, Exite, ut locum sustinens perfecti hominis ex anima et corpore subsistentis, rationaliter, veluti rationalis, voluntarie, et operative in inferis pradicans et opem ferens, et molestiam inferens, intellectualis intellectuales prospiciens, anima animas, rationa- lis rationales, vitalis vitales, immortalis immorta- les, operativa operativas, volens volendi præditas facultate. Quomodo namque, nisi intellectuali, ra- tionalique sua voluntate ii, qui in inferis erant, sancta illius animæ prædicationem susceperunt? non enim quippe coacte, sive involuntario credi- dere, salvique facti sunt: non temere inconsultoque, verum sponte deliberataque sententia volun- tatis, et compositi ipsoruin operatione, fidem susceperunt. . Quæ porro dicta a me sunt, theologiae signifer ille Gregorius confirmat, de Christi ad inferos des- censu, in Sermone de sancto Paschate hæc habens : • Si in crucem ascendit Christus, simul ascende; si in infernum descendit, descende simul. Quæ illic mysteria sunt cognosce, duplicem nimirum des- censum; utrum omnes sine ulla exceptione ad- ventu suo salvos fecerit, an et illic eos solum qui crediderunt? Ecce non omnes ait Gregorius in inferis exsistentes animas salvas factas, sed eas tantum, quæ in Christum propria electione credi derant atque voluntate. Quomodo vero credere potuissent rationali voluntate, atque operatione destitute? Homines quippe hic super terram in carne animaque viventes per carnem et animam visitavit Christus, servavitque, simile per simile repurgans, ut ipse inquit Gregorius, visibilibus vi- sibili in natura locutus, cum iisque conversatus : animas antem jam a corporibus alienas per imma- culatam animam corporis experten visitavit. Si itaque voluntate caret immaculata Domini anima, sequitur manifeste ipsam necessario irra- tionalium instar Deo Verbo fuisse subjectam, quemadmodum inepte comminiscitur Apollina- rius : rursusque voluntatis expers si sit, jam con- sequens palam est ipsam irrationalis sideriş sive nubis ad instar ad inferna descendisse, et sub Divinitate veluti inanimatum, et mutum organum, sese sermonibus, et prædicationi præstitisse, neque iterno sermone, sicuti animnæ essentiæ convenit, neque intelligentia, neque cogitatione donatam; circumscripta, procedentique operatione, et locali translationis facultate destitutam. Cæterum qua- nam actione a corpore separata est, ipsum mor- tuum, inanimatum et immobile relinquens, ipsa privatum etiam motus membrorum facultate,niui- mneque operativi actus virtute roboratum? Quanau actione ex inferni carceribus egressa in propriuai corpus rediit? Diviua quippe operatio incircumscri• pla cum sit, omniaque compleus, non de loco pra- cedit ad locuin, neque de civitate in civitatem per- transit; non recedit, rursus localiter adventura. Itaque si voluntatis, si operationis expers in iuf

S. ANASTASII SINAITÆ ris Dominica anima fuit, quoniam ratione, intelle- ctioneque omnino destitueretur, diguior ipsa esse judicabitur Samuelis anima, ex inferis olim per dis- pensationem regressa, atque cum Saul collocuta, ipsique in crastino futurum interitum prænuntians, tum sui, tum filiorum; quod sane dæmon, neque prænoscere, neque prædicere potuisset, quanquam nounalli sint, quibus hæc magis opinio placuerit. Opportune autem hic tempus invitat, ut eam Athanasii sententiam in medium proferamus, quæ de intacta Dominica anima sic habet: Janı vero non in sæculis, et nunc actionis expertes, otiosae- que sunt divini Verbi cogitationes, neque ipsi per hypostasim conjuncta, anima rationalis : consti- tuere namque quod volitione operationeque careat, idem est, atque ipsius non-existentiam pronun- tiare. » Audistis, qui desipitis, rationeque, atque opere destituimini, quemadmodum nolle, neque de liberare intellectualem Dominicam animam, entita- tis, sive essentiæ ejus non-subsistentiain desi- gnet? Itaque, cum vel laudatum sanctum Doctorem, vel alium quempiam ex Patribus audieris aientem, occultasse Christum carnalem voluntatem, huma- nasque non adimplevisse volitiones, substitisseque sive humanis cogitationibus, carnalibusque volun- tatibus, humanamque repudiasse operationem, non- nisi hoc recte intelligito, non eam, quæ ad imagi- nem et similitudinem ejus est voluntatem, atque operationem intellectualis animæ, quæ ex immacu- lato et incorporeo ejus ore processit, vel dissimu- Iasse, vel recusasse ; quoniam tunc improbans, et rejiciens, et ut mala condemnans, et ab rectitudine dissona sibique adversa reperiretur ea quæ ab ipso- met facta fuissent: quamobrem reliquum esset, ut in ipsum querela verteretur, quod malam volunta- tein, operationemque una cum anima condidisset : quod absit! ut unquam esse dicatur. Eam crgo dia- bolicam recusavit voluntatem, sive Satanicam ope- rationem repudiavit Christus, quam sæpe divinæ Litteræ carnalem appellant, sanctusque Apostolus, ac beati Patres ex serpentis ore in hominem deri- vatam esse, in eoque inhabitasse denuntiant; non autem cam, quæ ad imaginem, et similitudinem Dei est, operationem, atque voluntatem, ex divino ore nobis inspiratam; hæc enim unica est a Deo Tribula nobis voluntas, atque operatio, universa D salutis nostræ causa et effectrix. Spontanea enim auimae voluntate in Deum credimus; spontanea voluntate virginitatem servamus; spontanea volun- tate studia, humilitatem, charitatein opere exerce mus : voluntate diligimus proximum ; utque sum- matim dicam, spirituales omnes divinæque visiones, illustrationes, revelationes, atque profectus in in- tellectuali nostra auimi voluntate, atque operatione a Deo perficiuntur in nobis, et operantur, et acce- dunt. Ac quanquam de hoc a nobis paucis in præce- dentibus dictum sit, nunc iterum expressius dice- mus : duo denique esse praecepta, juxta Domini, Apostolique sententiam, in quibus universa præcepta αύριον θάνατον, καὶ αὐτοῦ, καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ· ὅπερ δαίμων οὔτε ἐγίνωσκεν, οὔτε προειπείν τού νατο, κἄν τινες οὕτω νομίζωσιν. Λ καὶ λαλήσασα τῷ Σαούλ, καὶ προειποῦτα αὐτῷ τὸν Εὔκαιρον δὲ καιροῦ καλοῦντος ἐκείνην τὴν τοῦ μακαρίου Αθανασίου προαγαγεῖν φωνὴν τὴν περὶ τῆς ἀχράντου ψυχῆς τοῦ Κυρίου λέγουσαν οὕτως· • Αλλ' οὔτε μὴν εἰσέτι καὶ νῦν ἄπρακτοί τε καὶ ἀργαί εἰσιν αἱ τοῦ θείου Λόγου νοήσεις, ούτε τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν αὐτῷ ἡνωμένης ψυχής λογικής είχε τὸ μὴ θέλειν αὐτήν, μήτε βούλεσθαι ἀνυπαρξίαν ἀπειλῇ. » Ηκούσατε, οἱ ὄντως ἄλογοι, καὶ ἀνενέρ Β ζητοι, ὅτι τὸ μὴ θέλειν, μηδὲ βούλεσθαι τὴν νός ρὰν τοῦ Κυρίου ψυχήν, ἀνυπαρξίαν τῆς οὐσίας δηλοῖ ; σύν Οὐκοῦν, ὅτε ἀκούσῃς τοῦ αὐτοῦ ὁσίου Πατρός, ή ἑτέρου τινὸς τῶν Πατέρων λέγοντος, ὅτι ἠφάνισεν ὁ Χριστὸς τὸ σαρκικὸν θέλημα, καὶ κατήργησε τὰ ἀν θρώπινα θελήματα, καὶ ὅτι χωρὶς ἀνθρωπίνων 20- γισμῶν, καὶ σαρκικῶν θελημάτων ὑπῆρχε, καὶ ὅτι παρητήσατο τὴν σαρκικὴν ἐνέργειαν, γνῶθι ἀκριβῶς, ὅτι οὐ τὴν κατ' εἰκόνα, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν αὐτοῦ θέλησίν τε καὶ ἐνέργειαν τῆς νοεράς ψυχῆς τῆς ἐκ τοῦ ἀχράντου καὶ ἀσωμάτου αὐτοῦ στόματος προελ θούσης ἠφάνισεν, ἢ ἐξήλειψεν, ἢ κατήργησεν· ἐπεὶ εὑρεθήσεται τὰ ὑπ' αὐτοῦ γενηθέντα, καὶ ἐξ αὐτοῦ προελθόντα καταλύων, καὶ ἀφανίζων, καὶ ἀνατρέ πων, ὡς πονηρά, καὶ ἀσύμφωνα, καὶ ἀντίδικα αὐτ τοῦ· λοιπὸν δὲ καὶ εἰς αὐτὸν ἡ αἰτία καὶ ἡ μέμψις ἀνατρέχει, ὡς πονηρὰν θέλησίν τε καὶ ἐνέργειαν οὖν τῇ ψυχῇ δημιουργήσαντα. Αλλ' οὐχ οὕτω· μὴ γέ- νοιτο! οὐκοῦν τὸ διαβολικὸν θέλημα, καὶ τὴν Σα:1- νικὴν ἐνέργειαν ἐξήλειψε καὶ ἠφάνισεν ὁ Χριστός, ἣν πολλάκις σαρκικὴν ὀνομάζει ή θεία Γραφή, καὶ ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, καὶ οἱ μακάριοι Πατέρες, τὴν ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ὄφεως τῷ ἀνθρώπῳ εἰσοικισθεῖσαν, οὐ τὴν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ θέλησιν καὶ ἐνέργειαν, τὴν ἐκ τοῦ στόματος τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐμε πνευσθεῖσαν· αὕτη γὰρ καὶ μόνη ἡ θεόσδοτος ἡμῶν θέλησις καὶ ἐνέργειά ἐστιν αἰτία, καὶ ἐργάτις πάσης τῆς σωτηρίας ἡμῶν. θελήματι γὰρ ἐκουσίῳ τῆς ψυχῆς εἰς Θεὸν ἐπιστεύσαμεν· θελήματι ἑκουσίῳ παρθενίαν ἐνεργοῦμεν· θελήματι ἑκουσίῳ ἄσκησίν τε καὶ χαμευνίαν, καὶ ἀγάπην πράττομεν · θελή ματι τὸν πλησίον ἀγαπῶμεν· καὶ, ὅπως συντόμως εἴπω, πᾶσαι αἱ πνευματικαὶ καὶ θεῖαι ὁράσεις, καὶ ἐλλάμψεις, καὶ ἀποκαλύψεις, καὶ προκοπαὶ ἐν τῇ νοερᾷ ἡμῶν θελήσει καὶ ἐνεργείᾳ τῆς ψυχῆς ἐνερ γοῦνται ὑπὸ Θεοῦ ἐν ἡμῖν, καὶ ἐπιτελοῦνται, καὶ προσγίνονται ἡμῖν. Καὶ εἴρηται μὲν ἡμῖν περὶ τούτου διὰ βραχέων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ νῦν δὲ πάλιν πλατυτέρως ἐμοῦ μεν. Δύο τοίνυν ἐντολάς φησιν ὁ Κύριος, καὶ ὁ Απόστολος, ἐν οἷς περιέχεται, καὶ συνδέδεται πότε

ἐντολὴ καὶ ἀρετή, τουτέστι το, ο Αγαπήσεις Κύ- ριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ο καὶ αἱ δύο αὗται ἐντολαὶ κατὰ ψυχήν λέγονται, καὶ ἐνεργοῦνται. ᾿Αγάπη γάρ ἐστιν, ὥς φησι Διονύσιος, ἐνωτικὴ καὶ συναπτικὴ τῆς ψυχῆς διάθεσις πρὸς τὸ ποθούμενον. Ωσαύτως καὶ οἱ μα καρισμοί τοῦ Κυρίου, κατὰ τὴν νοερὰν θέλησίν τε καὶ ἐνέργειαν τῆς ψυχῆς ἐπιτελοῦνται· τὸ γὰρ, ο Μα- κάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ο ψυχικῇ ἀρετῇ καθ έστηκεν· ὁμοίως καὶ τὸ, ο Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ο ἐκ ψυχικῆς συνανθρωπότητος καὶ θελήσεως ένερ. γεῖται· καθὰ καὶ τὸ, ο Μακάριοι οἱ πραεῖς, » καὶ τὸ, • Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, » καὶ τὸ, ο Μα- κάριοι οἱ εἰρηνοποιοί. • Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, ψυχικαὶ ἀρεταὶ, καὶ οὐ σωματικαὶ Β τυγχάνουσι· καθάπερ πάλιν κἀκεῖναι, ἃς ὁ αὐτὸς Απόστολος ἀπαριθμεῖται λέγων, ὅτι « Οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος εἰσιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθοσύνη, » καὶ τὰ ἑξῆς. Κατὰ νοερὰν θέλησίν τε καὶ ἐνέργειαν ἐν τῇ ψυχῇ προσγίνονται. Καὶ ἐπειδὴ δίκην ἵππων καὶ ἡμιόνων ἀσυνέτων πτύρονται οἱ τὰς τοῦ Κυρίου ἀπαρνούμενοι συστα τικὰς τῆς ἡμετέρας φύσεως ιδιότητας, λέγω δὴ τὴν οὐσιώδη τῆς ψυχῆς θέλησιν ἀκούοντες καὶ ἐνέργειαν, ἐροῦμεν σαφέστερον, τὴν τούτων ὥσπερ διερμηνεύον τες και σαφηνίζοντες δύναμιν· θέλησις ψυχῆς λογι κῆς ἐστιν, ὡς πρὸ βραχεος καὶ ὁ μέγας Διονύσιος, ἡ εἴρηκε, ο δύναμις λογιστική καὶ ἐπιθυμητικὴ πρὸς τὸ συνάπτεσθαι τῷ Θεῷ τὴν ψυχὴν, ὑπὸ Θεοῦ οὐσιω δῶς αὐτῇ δεδωρημένη, δι' ἧς εἰργάζετο, καὶ ἐφύ- λαττεν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος τὰ θεῖα προστάγματα, ἐκ θελήσεως ψυχικῆς εἰς ἐνέργειαν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ ἐρχόμενος. » Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοῦ ᾿Αδάμ εἴρηται δὲ ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὅτι μορφήν δούλου, ήγουν οὐσίαν δούλου, ἑκουσίως ἔλαβεν. Αὕτη τοίνυν ἢ κατὰ τὸν Χριστὸν μορφὴ, καὶ οὐσία τοῦ δούλου, κατὰ τί ἀκούει μορφὴ δούλου, κατὰ ποίαν δουλείαν, καὶ ὑπουργίαν, καὶ ὑποταγήν; ἆρα κατὰ τὴν Δεσποτικὴν θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν, καὶ μορφήν τοῦ Θεοῦ Λόγου, από γε τῆς ᾿Αρείου μανία; ; Αλλ' ἐπειδὴ διὰ τῆς παρακοῆς τοῦ πρώτου ἀνθρώ του ἁμαρτωλοί κατέστημεν οἱ ἄνθρωποι, παρ- ακούσαντος τοῦ 'Αδάμ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, τούτου χάριν διὰ τῆς οἰκείας αὑτοῦ ὁ Χριστὸς ὑπακοῆς δι καις ἡμᾶς κατέστησεν, ἐν τῇ μορφῇ τοῦ δούλου τελέσας τα προστάγματα τοῦ Δεσπότου, ἃ οὐκ ἐφύλαξαν ἀπαρχῆς ὁ δοῦλος. Ὥσπερ γὰρ τὸν θάνα του, ὃν ἐχρεώστει ὁ δοῦλος, διὰ τῆς μορφῆς τοῦ Σούλου τῆς θνητῆς ἐπλήρωσεν ὁ Δεσπότης, ὑπήκοος γενόμενος μέχρι θανάτου σταυροῦ· οὕτω καὶ τὴν παρακοίν τοῦ νόμου, καὶ τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ, SERMO. A virtutesque continentur, atque colliguntur, videli- ' cet, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et diliges proximum tuum, sicut teipsum 16 : › hæcque duo ipsa præcepta juxta animi facultatem proponi, et exerceri. Amor nam- que, ut Dionysius docet, nuitiva est, et conjunctiva animi dispositio ad desideratum objectum. Sicut etiam beatitudines Dominicæ intellectuali voluntate, animique facultate perficiuntur: quod enim dicitur: • Beati pauperes spiritu ", ad animi virtutem pertinet haud secus pariter atque illud: ‹ Beati qui lugent *, » ex spirituali hominis parte volunta- teque adimpletur: quemadmodum et quæ subdun- tur, e Beati mansueti, o et c Beati mundo corde, o et ‹ Beati pacifici ". Neque hæc sola tantum, verum eliam fides, spes, charitas, spirituales virtutes, mi- nime vero corporeæ esse proculdubio judicantur. Cujus sane generis etiam eæ sunt, quas Apostolus ipse gentium enumerat, inquiens, e Fructus Spiri tus esse charitatem, gaudium, pacem, longanimita- tem, bonitatem, lenignitatem 3, » et celera. Per intellectualem quippe voluntatem, et operationem adsunt praesentes animo. Quoniam vero equorum, aut mulorum insipien- tium instar consternantur, qui subsistentes naturæ nostræ proprietates negant in Domino esse : qua- ' rum sane nomine voluntatem, operationemque animo essentialem designant: clarius hæc ipsa exponemus, earum interpretando veluti, alque expendenlo vim, ac facultatem. Est itaque rationa- lis animæ voluntas, ut perpaucis etiam magnus Dio- nysius diffinivit, facultas rationalis, qua desiderio conjungenli nosmetipsos Deo ferimur, a Deo essen- tialiter animæ ipsi donata, per quem operatus est, servavitque primus homo divina præcepta, ex ani- mali voluntate progressus in operationem divino- rum mandatorum. › Hoc vero ad Adamum spectat. De Christo autem Dei Filio dicetur, quod formain servi, seu servi substantiam sponte susceperit. Ea igitur quæ in Christo fuit forma, sive substantia servi quoduam habuit servitutis specimen, seu qua servitute, subjectione, actionisque famulatu constituta esse censetur, nisi sub Dominica vo- luntate, et operatione et forma Dei Verbi, ut ab Arii Damentia recedamus? " Verum quoniam per primi hominis inobedientiam et casum, peccatores constituti homines fuerant, transgresso Adam Dei praecepta, hujus rei causa, propria Christus ipse obedientia nos in justitiam restituit, in forma servi Dominica exsecutus man- daia, quae olim servus ab initio non custodierat. Quemadmodum namque mortem, cui obnoxius fa- cius fuerat servus, per nortalem servi ferme sus- timmt Dominus, facius obediens usque ad mortem crucis st : ita legis quoque, voluntatisque divine transgressionem, quam perpetrarat servus, ipse in 5. ** ibid. 3. se [sout, vi, 5; Matth. xxit, 37, 5). Ρεζάρ. 1, 7. Ν. 27 Matth. V, 29 oil. 1, 8, 1). 31 Cal. V,

RELATIONES IMPURARUM IMPIARUNQUE ARII SENTENTIARUM xDan. in B. Y lea, xiv, I5, 14 ; coll. v, 14. * did. 10. 2 Psal. vxsut, 16, 47. YARLE LECTIONES. "agio ez abe Des. dm C. Cx abr Des n A.U A Gens T8 xal Des n A. ee. Des. iuA. Cin Gehe up. D97, 79 Kop. lr À post pós pe. ponitur. Arii immundi hovesiarehis | Arianorum impietatis ex ( oralione de Trinitate. Sic igitur accipienda sunt hxc evangelica verba, quie dieunt : Non quiero voluutatem meam, et quia, Descendi de. coelo non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem qui misit me Patris, quasi non omnino c*nsentienle et congruente cum paternis cons.liis Filii voluntate. Ex quo commode cum suse praefert Patris sui voluntatem, dicens : Nox mea, Pater, fiat voluntas, sed tua *. Ejusdem Arii, in interpetatione quam in symbolum edidit 318 Nicamorum Patrum. Eramus enim olim. nos quoque, ait, increduli, [u- 1 cites voluntatem. carnis *. Quie et in alio loco vi- forma servi reparavit, implevitaue Dominus; quam- obrem quoque dixit: « Quia descendi de clo, non ut faciam voluntatem. meam, sed. voluntatem Patris, et nt impleam opus ejus, et ut custodiam precepta. ejus ?*. » Hane videlicet ilivinoraur man- datorum castodiam, hanceque mittentis se. Patris voluntatem , seeundum quam voluntatem ,. vel potius per quam. vuluntotem operatus est Chri- stus , nisi omnino in servi forma intellectnslis animi voluntatem — habuisset? Seeundum — Divi- wilatem quippe nniea est. Patris, et Filii dmuina- iix praeipiensque voluutas. Quinam est igi- tur Christi voluntas, divinam implens voluntatem ? Manifestum est seilieet priecipientem voluntatem a subjeeta et. obreniperante discerni oportere. Itaque si secundum divinam voluntitem. perfecit ministo- rum, consequens nimirum erit, ut secundum. di- vinam pariter naturam servus, el ailiniuister exsti- lerit, qued Arianorum deliramenta. fabulantur. Verum et liae. continuo. demonstrare conabor... (cetera desiderantur). Τὴν ὁμοούσιον θεύτητα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ κείσμα τὸν κτίστην τῶν ἁπάντων ἀῤγουστα. ἣν ἐχρεώστει ὁ δοῦλος, ἐν τῇ μορφῇ τοῦ δούλου ἐτέλεσε, χαὶ ἀνεπλήρωσεν ὁ Δεσπότης " διὸ καὶ ἔλε- γεν, ὅτι « Καταθέδηχα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ Πα- πρὸςν καὶ ἵνα πληρώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον, χαὶ ἵνα φυ- λάξω αὐτοῦ τὰς ἐντολάς. ν Ταύτην τὴν τυλυχὴν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, χαὶ τοῦτο τὸ θέλημα τὸ τοῦ πέμ- ψαντος αὐτὸν Πατρὸς, κατὰ ποῖον θέλημα, μᾶλλον δὲ διὰ ποίου θελήματος εἰργάσατο ὁ Χριστὸς, ἐὰν μὴ ἔχῃ ὅλως θέλημα νοερᾶς ψυχῆς τῆς τοῦ δούλου μορφῆς; Κατὰ γὰρ τὴν θεότητα ἔν ἔστι δεσποτιχὸν χαὶ ἐπιτρεπτιχὸν τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς χαὶ τοῦ Υἱοῦ. Ποῖον οὖν λοιπόν ἐστι τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ τὸ πληρῶσαν τὸ θεῖον θέλημα ; Δῆλον γὰρ, ὅτε ἕτερόν ἔστι τὸ ἐπιτρεπτιχὸν θέλημα, καὶ ἕτερον τὸ ὑπο- ᾿πακτιχὺν γαὶ ὑπαχουστιχόν. Εἰ οὖν κατὰ τὴν θείαν θέλησιν τὴν ὑπουργίαν τελεῖ, πάντως ὅτι καὶ κατὰ τὴν θείαν φύσιν δοῦλος χαὶ ὑπουργὸς ὑπάρχει, κατὰ τοὺς τῶν ᾿Αρειανῶν μύθους καὶ τοῦτο εὐθέως κα- πάδηλον ποιῆσαι: πειράσομαι...» 5 ᾿Αρείου τοῦ μιοροῦ αἱρεσιάρχον τῆς τῶν 'Αρεια- γῶν δυσσεξείας ἐκ τοῦ περὶ Τριήδος ᾿όγου. Οὕτω γοῦν νοητέον ἐχείνας τὰς εὐσγγελικὰς φωνὰς τὰς λεγούπας, ὅτι Οὐ ζητῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὴν, καὶ ὅτι Καταθέδηκα ἔχ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ πὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ολλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς, ὡς οὐ πάντη ἐφεπομένου καὶ συναινοῦντος τῇ Πατριχῇ βουλῇ τοῦ θελήματος τοῦ Υἱοῦ - ὅθεν χρησέ; ὡς ὡς τὸ ἑαυτοῦ προτιμᾷ θέλημα τοῦ Πατρὸς, λέγων" Μὴ τὸ ἐμὸν, Πάτερ, γενέσυω θέλημα, ἀλλὰ τὸ σόν. Τοῦ αὐτοῦ ᾿Αρείου ἐχ τῆς ἑρμηνείας ἧς ἐξέθετο κατὰ τοῦ συμδόλου τῶν ἐν Νικαίᾳ τίη Πατέ- ῥων. 5 μεν γὰρ πότε χαὶ ἡμεῖς, φησὶν, ἀπειθεῖς, ποιοῦντες τὰ θελήματα τῆς σαρκός" ἅὅτιερ γαὶ ᾿ ἣν ἐχρεώστει ὁ δοῦλος, ἂν τῇ μορφῇ τοῦ δούλου ἐτέλεσε, χαὶ ἀνεπλήρωσεν ὁ Δεσπότης " διὸ χαὶ ἔλε- γεν, ὅτι « Καταδέδηκα ἐχ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ Πα- πρὸς, καὶ ἵνα πληρώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον, καὶ ἵνα φυ- λάξω αὐτοῦ τὰς ἐντολάς. ν Ταύτην τὴν φυλυχὴν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο τὸ θέλημα τὸ τοῦ πέμ- ψαντος αὐτὸν Πατρὸς, κατὰ ποῖον θέλημα, μᾶλλον δὲ διὰ ποίου θελήματος εἰργάσατο ὁ Χριστὸς, ἐὰν μὴ ἔχῃ ὅλως θέλημα νοερᾶς ψυχῆς τῆς τοῦ δούλου μορφῆς: Κατὰ γὰρ τὴν θεότητα ἕν ἔστ: δεσποτιχὸν χαὶ ἐπιτρεπτινὸν τὸ θέλημα τοῦ Πατρὴς χαὶ τοῦ Υἱοῦ, Ποῖον οὖν λοιπόν ἐστι τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ τὸ πληρῶσαν τὸ θεῖον θέλημα ; Δῆλον γὰρ, ὅτι ἕτερόν ἔστι τὸ ἐπιτρεπτιχὸν θέλημα, καὶ ἕτερον τὸ ὕπο- » Ξακτιῶν χαὶ ὑπαχουστιχόν. Εἰ οὖν κατὰ τὴν θείαν θέλησιν τὴν ὑπουργίαν τελεῖ, πάντως ὅτι καὶ κατὰ τὴν θείαν φύσιν δοῦλος χαὶ ὑπουργὸς ὑπάρχει, χατὰ τοὺς τῶν ᾿Αρειανῶν μύθους" καὶ τοῦτο εὐθέως χκα- τάδηλον ποιῆσαι πειράσομαι...» EE ?! Joan. 51,98.