τὸ ἅγιον, πλήρης Θεός, ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πιο εκπορευόμενον. Καὶ τὸ Πνεῦμα μὲν, ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται ἀμέσως· ἀπὸ τοῦ Πατρὸς δὲ, μεσιτεύε τος τοῦ Υἱοῦ. Τὸ δὲ, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον έχ πορεύεται ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ, τοῦτο ἔχει ὁ Υἱὸς ἀπὸ τοῦ Πατρός. Διὰ τοῦτο, ὅστις πιστεύει ὅτι τὸ Πνεῦμε τὸ ἅγιον οὐκ ἐκπορεύεται ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ, ἐν ὁδῷ ἀπ ωλείας ἐστίν. Ὅθεν ὁ ἅγιος Αθανάσιος, ὅταν ἐν ταῖς μέρεσι δυτικοῖς ἐξόριστος ἦν, ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς τ στεως, ἦν τοῖς Λατινικοῖς βήμασι διεσάφησεν, α τως ἔφη· Ὁ Πατὴρ ἀπ᾿ οὐδενός ἐστι ποιητές, οὔτε κτιστὸς, οὔτε γεννητός. Ὁ Υἱὸς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς μόνου ἐστὶν, οὐ ποιητός, οὐδὲ κτιστός, ἀλλὰ γεννητός. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, οὐ ποιητόν, οὐδὲ κτιστὸν, [οὐδὲ γεννητόν,] ἀλλ' ἐκπορευτόν. Καὶ ὁ αὐτὸς ἅγιος ᾿Αθανάσιος, ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πίστεως, εν μέ μασι Γραικοῖς ἐξηγήσατο, κατὰ ῥῆμα οὕτως ἔρη Τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον ἐκπόρευμα δν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ φέροντος Υἱοῦ, δι' οὗ ἐπλήρωσε τὰ πάντα. Οθεν καὶ ὁ μακάριος Γρηγόριος, ὅστις δικαίως Θαυματουργός λέγεται, τῆς Νεοκαισαρείας ἐπί σκοπος, ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πίστεως, ἣν δι' ἀποκαλύ ψεως παρὰ τοῦ μακαρίου Ιωάννου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, μεσιτευούσης τῆς θεογεννητριας ἔσχεν, ἀριδήλως οὕτως κέκραγε, λέγων· Εἰς Θεός, Πατὴρ τοῦ Λόγου τοῦ ζῶντος, Σοφίας ὑφεστώσης και Δυνάμεως καὶ Χαρακτῆρος αἰωνίου· τέλειος τελείου γεννή τωρ Πατήρ Υιού μονογενούς. Εἰς Κύριος, μόνος έκ μόνου, Θεὸς ἐκ Θεοῦ, χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν τῆς θεότητος, Λόγος ἐνεργὴς, καὶ τὰ λοιπά. Ὁ 8 περὶ τοῦ Υἱοῦ λαλῶν λέγει, ὅτι μόνος ἐκ μόνου, οὐχὶ τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ μόνου· ἐκ τοῦ Πατρὸς οὐκοῦν καὶ ἄλλου, ἐπειδὴ ἐστιν ἀπό τινος. Ὅταν δὲ λέγωμεν, ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ ἄλλου, οὐ λέ γομεν ἐξ ἄλλου κατὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὑπόστασιν. Οτι δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν ἀμέσως, ἀπὸ δὲ τοῦ Πατρὸς μεσιτεύοντος τοῦ Υἱοῦ, διαμαρτύρεται ὁ μακάριος Γρηγόριος ὁ Νυσσαίων, οὕτω λέγων· Τὸ ἀπαράλλακτον της φύσεως ὁμο λογοῦντες, τὴν κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν δια φορὰν οὐκ ἀρνούμεθα· ἐν ᾧ μόνῳ διακρίνεσθαι τὸ ἕτερον ἀπὸ τοῦ ἑτέρου καταλαμβάνομεν το μὲν αἴτιον πιστεύειν εἶναι· τὸ δὲ, ἐξ αἰτίου. Καὶ τοῦ ἐξ αἰτίας ὄντος πάλιν ἄλλην διαφορὰν ἐν νοοῦμεν, ὅτι τὸ μὲν, προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου, ἡ μόνον τῷ Υἱῷ, ἢ μόνον τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀρ μόζειν ἀναγκαῖόν ἐστι. Λέγουσιν οἱ ἅγιοι, ὅτι μεταξύ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, οὐδὲν ἐστι μέσον· μόνος οὐκοῦν ὁ Υἱὲς ἐκ τοῦ Πατρὸς προσεχῶς ἐστιν. Ούκο οὖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς οὐκ ἔστι προσεχώς. Ἔστι δὲ καὶ κοινὴ ἔννοια, ὅτι ὅπερ οὖν ἐστιν ἀπό τινος, ἀπό τινός ἐστι προσεχῶς. Ἐπειδὴ οὖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον από τινός ἐστὶ προσεχώς ἀλλ' οὐκ ἔστιν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς προσεχώς, ὡς ήδη ἐδείχθη· οὐκοῦν ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ προσεχώς. Τούτοις τοίνυν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, οὐ μὴν ἀλλὰ Deus plenus, ex Patre Filioque procedens. Ac Spi ritus quidem immediate procedit a Filio; a Patre vero, mediante Filio. Quod autem Spiritus sanclus procedat a Filio, hoc habet Filius a Patre. Quam ●brem, qui non credit quod Spiritus sanctus proce dit a Filio, in via est perditionis. Unde sanctus Athanasius, cum in Occidentis partibus exsularet, in editione fidei, quam Latinis (a) verbis exposuit, sic ait: Pater e nullo est factus, nec creatus, nec genitus; Filius a Patre solo est, non factus, nec crea tus, sed genitus; Spiritus sanctus a Patre et Filio, non factus, nec creatus, nec genitus, sed procedens. Idemque sanctus Athanasius, in editione fidei quam verbis Graecis exposuit, ad verbum ait: Spiritus sanctus autem, Patris processio est, ferentis eum Filii, per quem adimplevit omnia. Unde et beatus Gregorius, cui merito Thaumaturgi nomen tribu tum est, Neocæsareæ episcopns, in editione fidei, quam per revelationem a beato Joanne evangelista intercedente Dei Genitrice habuit, sic diserte cla mavit, dicens: unus Deus Pater Verbi viventis, vere exsistentis Sapientia et Virtutis, et sempiterna Figu ræ; perſectus perfecti parens; Pater Filii unigeniti. Unus Dominus, solus ex solo, Deus ex Deo, Figura 691 et imago deitatis; Verbum efficax, et quæ se quuntur. Quod autem de Filio ait, quod solus ex solo; non igitur Spiritus sanctus ex solo: ergo ex Patre et alio, quandoquidem est ex aliquo. Quando autem dicimus, ex Patre et alio, non ex alio dici mus secundum substantiam (seu essentiam), sed secundum hypostasin ac personam. Quod autem Spiritus sanctus ex Filio sit imme diate, ex Patre vero mediante Filio, testatur beatus Gregorius Nyssenus, ita dicens: Perfectam natura nullaque evariatione similitudinem confitentes, dis tinctionem quæ est penes causam, et quod ex causa est, non inficiamur: in quo solo distingui unum ab ako intelligimus; quod unum causam credamus esse (seu auctorem), alterum vero ex causa (seu auctore). Ejus item quod ex causa est (seu auctore) aliam in telligimus diferentiam, quod nimirum, quod ex primo immediate est, vel soli Filio, vel soli Spiritui sancto convenire necesse est. Dicunt autem sancti, inter Patrem et Filium nihil medium esse. Solus igitur Filius ex Patre immediate est. Ergo Spiritus sanctus non est immediate ex Patre, Est vero et communis intelligentia, quod nimirum ab aliquo est, ab aliquo esse immediate. Atqui non est a Pa tre immediate, uti jam probatum est: ergo est a Filio immediate. Hos igitur sanctissimos Patres, quin et beatum (a) Sic, his nondum visis, ad Calecam nostrum conjiciebam, symbolum illud Latine primo scri plum, quod ejus Græce omnes editiones variarent. Latina una et simplex esset: at unde Gregorio, sic c Latine Athanasium scripsisse, et Latinorum potius, quam Græcorum ritu (suoque ipsius), ac cxpres sione?

καὶ τῷ μακαρίῳ Αμβροσίῳ, τῷ Μεδιολάνων ἐπι σκόπῳ, καὶ τῷ μακαρίῳ Αὐγουστίνῳ τῆς τοῦ Ιπ πῶνος πόλεως ἐπισκέπῳ· τῷ ἁγιωτάτῳ τε Ἱερωνύ μῳ τῷ ἰσχυροτάτῳ τῆς τῶν αἱρετικῶν στρεβλότητος καταμαχητῇ, ἀκολουθήσας ὁ μακάριος Κύριλλος, καὶ σὺν αὐτῷ ὅλη ἡ ἁγία οικουμενική τρίτη σύν οδος, γεγραμμένον ἡμῖν κατέλιπον ἐμφανῶς, τὸ Πνεῦμα εἶναι ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Ὅθεν καὶ ὀρθόδοξος οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ἐκ τῆς πίστεως ἐξοδεύει, ὅστις τοῖς ῥή μασιν αὐτοῦ καταμάχεται. Λέγει γὰρ φανερώτατα, ἐν τῷ ἑαυτοῦ πρὸς τὸν βασιλέα Θεοδόσιον περὶ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως Προσφωνητικῷ, τὸ Πνεῦμα εί ναι ἐκ τοῦ Υἱοῦ, διὰ τούτων τῶν ῥημάτων. Καὶ μὴν άνδρα λέγων, τὸν ὅσον οὔπω παρεσόμενον καὶ ὀφθησόμενον, αὐτὸν ἔφη βαπτίζειν ἐν πυρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι· οὖν ἀλλότριον τοῖς βαπτι ζομένοις ενιέντα Πνεῦμα, δουλοπρεπῶς καὶ ὑπο ουργικῶς· ἀλλ' ὡς Θεὸν κατὰ φύσιν, μετ' ἐξου σίας τῆς ἀνωτάτω, τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ. Τί ταύτης τῆς μαρτυρίας φανερώτεριν; ὧδε γάρ φανερώτατα περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγει, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς βαπτιζομένοις ἐνίησι, τὸ ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἴδιον αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο αὐτὸ τῷ Ερμείᾳ γράφει ή, αὐτὸς μακάριος Κύριλλος, ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ ἐνάτου ἀναθεματισμοῦ τοῦτο αὐτὸ λέγων. Ἐν τῷ ἐνάτῳ γὰρ ἀναθεματισμῷ, ἴδιον εἶναι τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα εἰ τῶν, τὸν αὐτὸν ἔνατον ἀναθεματισμὸν ἑρμηνεύων, τίνι ἐννοίᾳ ἴδιον αὐτοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα ἀνέγξε, λέγων Άνθρωπος γεγονώς ὁ Μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀπομεμένηκε καὶ οὕτω Θεός· πάντα υπάρχων ὅσα καὶ ὁ Πατὴρ,δίχα μόνου τοῦ εἶναι Πατήρ· καὶ ἴδιον ἔχων τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ οὐσιωδῶς ἐμπερυκὸς αὐτῷ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ τὰ λοιπά. δε πάλιν φανερώτατα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι λέγει ὁ ἅγιος Πατήρ. Οὐκ ὀφείλει δέ τινι εἶναι ἀμφίβολον, ὅτι τὴν ἔννοιαν ἐκείνην, ὧδε ἀνέῳξεν ὁ ἅγιος, ἥντινα εἶχεν ὅτε τὸν ἀναθεματισμὸν ἐξέθετο. Τὸν ἀναθεματισμὸν δὲ ἐκεῖνον, σὺν πᾶσι ἄλλοις ἀναθεματισμοῖς ἐδέ ξατο ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ γ' σύνοδος, ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐννοίᾳ, ἐν ᾗ ὁ ἅγιος ἐξέθετο. Αρίδηλον γάρ ἐστι, τοὺς ἁγίους Πατέρας ἐν τῇ ἁγίᾳ προειρημένη συναχθέντας, ὅλην τὴν τρίτην τοῦ προειρημένου Πατρὸς ἐπιστο λὴν πρὸς τὸν ἀσεβῆ Νεστόριον τὸν Κωνσταντινουπό λεως ἐπίσκοπον γεγραμμένην χωρίς τινος δισταγμοῦ ἀναξάνεως [ἀνεξετάστως] δεδέχθαι. Γινώσκομεν δὲ, ὅτι τῆς προειρημένης επιστολῆς τὸ ἔσχατον μέρος, τοὺς προειρημένους περιέχει αναθεματισμούς ιβ'. Ει δέ τις νομίμως ἐπιχειροίη τὰ τοῦ Θεοδωρίτου επισκό του Κύρου βήματα τὰ ἀσεβέστατα, ἅτινα κατὰ τοῦ προειρημένου Πατρὸς διὰ ιβ' κεφαλαίων ἐξήμεσεν ἀναίδην, γινωσκέτω τὴν πέμπτην ἁγίαν καὶ οἰκου μενικὴν σύνοδον, ἀναθεματίσασαν τοὺς τοῦ προειρη μένου Θεοδωρίτου βαβισμούς· ὅστις κατὰ τοῦ μα καρίου Κυρίλλου βήματα, ἐν οἷς καὶ αὐτῷ ἀπεκρί νατο, μόνον οἶδε κατηγορεῖν. Λέγει γὰρ ἡ πέμπτη ἁγία καὶ καθολική σύνοδος ἐν πράξει ὀγδόῃ, οὕτως Κατακρίνομεν καὶ ἀναθεματίζομεν πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασιν αἱρετικοῖς τοῖς κατακριθεῖσι καὶ ἀναθεματισθεῖσι, παρά τε τῶν εἰρημένων· ἁγίων Augustinum Hipponensem item episcopum, necnon sanctissimum Hieronymum, hæreticæ pravitatis va lidissimum impugnatorem, secutus beatus Cyrillus, et cum eo universa sancta œcumenica tertia syno dus, scriptum nobis manifeste reliquit, quod Spi rltus ex Filio sit. Ait enim apertissime in suo ad Theodosium imperatorem de fide orthodora Pros phonetico, Spiritum ex Filio esse, hisce verbis Atqui cum hominem dicit, qui jamjam præsens futu rus erat et oculis conspiciendus, ipsum dixit baptizare in igne et Spiritu sancto: non qui alienum bapti zandis immitteret Spiritum, servili more ac ministe rialiter, sed ut natura Deum cum superna potestate, qui ex ipso, et ejus proprius 692 est. Quid bac Ambrosium Mediolanensem episcopum, et beatum auctoritate manifestius? Hic enim apertissime de Filio dicit Immittere Spiritum sanctum, his, quí baptizantur, qui ex ipso et ejus proprius est. Atque boc idem Hermiæ scribit idem beatus Cyrillus, in expositione noni anathematismi hoc ipsum dicens. In nono enim anathematismo, cum dixisset, Spiri tum Filii proprium esse, eumdem anathematismum exponens, quo sensu Spiritus ejus proprius sit, aperuit, dicens: Homo factum unigena Dei Verbum, sic quoque remansit Deus; cum sit omnia, quæque est et Pater, unó hoc dempto, quod non est Pater; et proprium habeat, qui ex ipso est, et in ipso substan tialiter natura inest, Spiritus sanctus, etc. Hic rur sus clarissime, esse Spiritum sanctum ex Filio, sanctus Pater dicit. Nemiņi autem quidquam du bium esse debet, eamdem hic mentem sanctum aperuisse, quam habuerit, tum, cum anathemati smum ederet. Hunc porro anathematismum cum re liquis omnibus anathematismis recepit tertia sancta et œcumenica synodus, quo sensu sanctus edide rat. Manifestum enim est, sanctos Patres in dicta sancta synodo.congregatos, tolam tertiam dicti Pa tris epistolam adversus impium Nestorium episco pum Constantinopolitanum, scriptam absque ulla retractatioris hæsitatione recepisse. Scimus autem dictæ epistolæ extremam partem, dictos duodecim anathematismos continere. Quod si quis quasi legi tima tueri aggrediatur Theodoriti Cyri episcopi im piissima verba, quæ is omni impudentia evomuit adversus dici Patris duodecim capitula, noverit sanctam quintam ac œcumenicam synodum dicti Theodoriti nugas diris devovisse: cum is tolus in eo sit, ut beat: Cyrilli verba reprehendat, in quibus etiam ille ei respondit. Ait enim quinta sancta et universalis synodus, actione octava Dumnamus et anathematizamus, cum reliquis omni bus hæreticis damnatis jam et anathemate percussis, a sanctis quatuor dictis synodis, et a sancta et ca tholica Ecclesia, etiam Theodorum, qui Mopsuestia εpiscopus fuit, ejusque impia monumenta, impie item conscripta a Theodorito, contra rectam fidem et duodecim capitula sancti 693 Cyrilli ac sanctam tertiam Ephesinam synodum. Quacunque demum ab eo scriptą sunt pro defensione Theodori et Nestorii.

τεσσάρων συνόδων, καὶ ἀπὸ τῆς ἁγίας καὶ καθολικῆς Ἐκκλησίας, καὶ Θεόδωρον τὸν γενόμενον Επίσκοπον Μομψουεστίας, καὶ τὰ ἀσεβῆ αὐτοῦ συγγράμματα καὶ τὰ ἀσεβῶς συγγραφέντα παρά Θεοδωρίτου, κατά τε τῆς ὀρθοδόξου πίστεως καὶ τῶν ιβ' κεφαλαίων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου, καὶ τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἁγίας τ' συνόδου· καὶ ὅσα ὑπὲρ συνηγορίας Θεοδώρου καὶ Νεστορίου αὐτῷ γέγραπται. Ἐκ τούτων᾽ ἀρίδηλόν ἐστιν, ὅτι ἐκεῖνα ἅπερ Θεο δώριτος κατὰ τῶν ιβ' τοῦ ἁγίου Κυρίλλου κεφαλαίων ἔγραψεν, ἀθέμιτά εἰσι καὶ ἀσεβείας γέμοντα, καὶ ὃς τοιαῦτα ὡς ἀληθῆ, νομικήν υπερηγορίαν έχει, έχθρός ἐστι τῆς πίστεως. Γράφει γὰρ ὁ μακάριος Κύριλλος πρὸς 'Ακάκιον ἐπίσκοπον Μελιτηνῆς μετά τὴν ἕνωσιν τῶν Ἐκκλησιῶν, ούτωσὶ λέγων· ἡ δὲ γεγράφαμεν ὀρθῶς κατὰ τῶν Νεστορίου δυσφη μιῶν, οὐδεὶς ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος, ὡς οὐκ εὖ γεγόνασιν εἰπεῖν. Καὶ πρὸς Δονάτον ἐπίσκοπον, ὡσαύτως γράφει, λέγων· Γεγράφαμεν ὀρθῶς & γε γράφαμεν, τῇ ὀρθῇ καὶ ἀμωμήτῳ πίστει συνηγο ροῦντες, καὶ οὐδὲν τοπαράπαν τῶν ἰδίων ἀργού μεθα. Οὐ γὰρ εἴρηκά τι, καθάπερ αὐτοί φασιν, ἀτημελῶς· ἀλλὰ τῆς ὀρθότητος εχόμενα παντα χοῦ, καὶ τῇ τῆς ἀληθείας δυνάμει συντρέχοντα. Ἐκ τούτων φανερώτατόν ἐστι, τὸν μακάριον Κύ ριλλον οὐδὲν ἐκείνων ἀρνήσασθαι, ὧν εἶπεν· ἀλλ' ἐν τῇ αὐτῇ ἐννοίᾳ, ἐν ᾗ αὐτὸς εἶπε, χωρίς σημειώσεώς τινος καὶ διορθώσεως κεκρατηκέναι. Οὐδὲ αὐτὸς μόνος διορθώσασθαι ἠδύνατο, κἂν, ὅπερ ἀπεξη ἀπὸ τοῦ ἁγίου, ἤθελεν, ὅπερ ἡ ἁγία σύνοδος, χωρίς τινος ἀμφιβολίας ἀναξάνσεως [ἀνεξετάστως], θαρ ῥούντως ἐδέξατο. Ἐδέξατο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐννοίᾳ, ἐν ᾗ αὐτὸς ἐξέθετο, μετὰ τῆς ἁγίας συνόδου, καὶ δέξασθαι ἀπαιτεῖ. Ταύτην γὰρ τὴν σύνοδον πάντες οἱ ἅγιοι Πατέρες, οἱ ἐν ταῖς μετακολουθούσαις συνόδοις σέβον ται. Καὶ ταῦτα πιστεύουσιν ἅπερ καὶ αὐτή. Αλλά, καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες ἐκείνην φθάσαντες, τὰ αὐτὰ ἐφρά νησαν, ἅπερ καὶ αὐτή. Ταύτην τὴν πίστιν ἔχομεν,καὶ οὕτως ὁμολογοῦμεν καὶ φρονοῦμεν καὶ πιστεύομεν. Ὑπογραφαὶ τῶν ἀποκρισιαρίων. Ταύτην τὴν πίστιν, ὁ ἀπὸ τῆς τάξεως τῶν ἀδελ φῶν τῶν Κηρύκων, τοῦ κυρίου Πάπα Γρηγορίου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης ἐπισκόπου ἀποκρισιάριος ὑπογράφω, καὶ οὕτως πιστεύω. Ταύτην τὴν πίστιν, ἐγὼ Ἀμμώνιος, καὶ τὰ ἑξῆς. Ταύτην τὴν πίστιν ἐγὼ Ῥαδοῦλφος, ἀπὸ τῆς τά ξεως, καὶ τὰ ἑξῆς, ὑπογράφω, καὶ οὕτως πιστεύω. βασιλέα, βασιλέα, Ex his plane liquet, ea quæ Theodoritus scripsit adversus duodecim sancti Cyrilli capitula, scele stissima esse et impietatis plena; ac qui- talia ut vera defendit, iisque patrocinatur, hostis est fidei. Scribit enim beatus Cyrillus ad Acacium episco pum Melitinensem post Ecclesiarum unitionem, ita dicens: Quæ autem recle scripsimus contra Ne storii blasphemias, nulla nos ratio suadebit, ut non bene facta esse dicamus. Ad Donatum quoque epi scopum ita scribit, dicens: Scripsimus recte, quæ scripsimus, rectæ ac immaculatæ fidei patrocinantes, nec eorum quæ nostra sunt, quidquam prorsus ne gamus. Non enim dixi aliquid omnino, ut ipsi insu surrant, inscite ac incuriose, sed ubique quæ recta es sent, et veritatis vi assecla essent. Ex his manifestissimum est, beatum Cyrillum nihil negasse eorum quæ dixerat; sed eodem sensu, quo ipse dixit, nulla animadversione ac emenda tione vim suam obtinere. Nec ipsi soli emendare licebat, quanquam (quod absit a sancto) in animum induxisset, quod sancta synodus, absque ulla re tractationis dubitatione fidenter suscepisset. Susce pit autem, eo sensu, quo ipse ediderat ac exposue rat, cum sancta synodo, et ut suscipiantur ellagi tal. Hanc namque synodum omnes sancti Patres, qui in sequentibus fuerunt synodis, colunt ac reve rentur, eaque credunt, quæ et illa. Sed et sancti Patres, qui illain præcessere, eadem quæ et ipsa sensere. Hanc fidem habemus, et ita confitemur et sentimus et credimus. Subscriptiones apocrisiariorum. Hanc fidem, ego ex ordine FF. Prædicatorum, domini Gregorii papæ senioris Romæ episcopi apo `crisiarius subscribo, et ita credo. Hanc fidem ego Ammonius, etc. Hanc fidem ego Radulphus, ex ordine, etc., subscribo, et ita credo. c Huic Gregorii papæ dogmaticæ epistolæ præmissa illa Photii argumenta, quæ exstant in epistola ad Michaelem Bulgarorum principem, sive regem ac imperatorem; sic enim ut appellarent Greci consenserant, Romano seniore imperatore, quo tempore contracta cum ea 694 gente, Græcorum im peratorum nuptiarum fœdera: in quo se Montacutius minus versatum in historia Byzantina, ostendit, quin ex fide sui codicis Metium carpit Baronii interpretem, quasi et ipse necessario apxovta habuerit, et regem, quam principem reddere maluerit. Malim ego habuisse et sic potius Photium prænotasse, ne communiore titulo virum offenderet, quem ab Ecclesiæ Romanæ cultu abducere tantis conabatur, et suke sedi mancipare. Nec male conjicit Montacutius, suun titulum antiquarii potius esse, quam ipsius Photii. Argumenta non male diluit: et certe levissiina sunt, ut et quæ habet in epistola ad episcopum Aquilciensem, mihi primo Græce producta in Auctario meo novissimo. Germanus etiam in responsione huic Gregorii epistolæ subjuncta, inepte ovat, et quasi Gregorii anathema ipsum Christum Dominum feriat, ac quotquot Spiritum ex Patre procedere, nulla alia majori expressione, ejus et ex Filio processio nis dixere, seu scripsere. Quæ suggillatio, omnium retró oecumenicarum synodorum damnatio est. Nulla enim est, in qua non aliquid expressum, quod quas: involutum, majorum tenuèrat fides. Imo ipsius Evangelii, quasi pugnet legi, dum tain multa distincte tradit, legalibus figuris obscurissime adumbrata, vel etiam consulto tacita, vixque magnis in ea viris insinuata, et ut ipsi quovis modo caperent, non vulgus docerent. Promendæ Græcis auctoritates, quibus Spiritus ex solo Patre procedere dicatur, nec aliter se habere Spiritum ad Filium, quam se Filius ad ipsum, quod nunquam efficient pugnetque palam Scripturæ ac theologiæ. Unum aliquid refert Metochites plagio ab eis relatum, evicta statim ex ipso co dice fraude. Metochite libros quinque enixe voluɛram locum habere in L. Allatii Græcia orthodoxa,

ἀπὸ τῆς τάξεως τῶν ἀδελφῶν τῶν Κηρύκων Τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Κωνσταντι νουπόλεως Γερμανοῦ, καὶ τῆς σὺν αὐτῷ συνόδου, ἀπάντησις πρὸς τὴν τοιαύτην ὁμολογίαν τοῦ Πάπα, καὶ πρὸς τοὺς ὑπ' ἐκείνου σταλέντας Φρεμενουρίους, καὶ λοιποὺς, περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύ eumque in finem petenti Romam miseram; etsi graviori ætate destinatum adimplere, de re litteraria et ecclesiastica optime merito, non licuit; uti nec mea, ab ejus obitu recipere, quidquid surdis auribus obmurmurarini: etsi earum jactura, nec mihi, nec publico, omni caret remedio; si modo affulgerent mitiora tempora, et quæ Græcis litteris ecclesiasticisque Græcorum monumentis a tineis situque vindi candis, magis aliquid faverent. Servat enim regia gaza suum thesaurum, ex quo mihi exscripseram, et Roma ditata est: non potuit orbis. Unus certe mihi visus summus in hoc genere, qui tantis animis fidem Lugduni declaratam defenderit, totque annorum carcere ab ejus dimoveri constantia minime potuerit, sed eo quasi durante, stylum fortius in suorum errantium pectora strinxerit, certaque niti traditione Latinorum fidem demonstrarit: quæ una efficax ratio statuendæ fidei. Nec enim nobis nova fides, etsi ipsa se explicatior, diversorum errorum occasione, hæreticorumque molestia, per tempora evasit. Nec ista sic vexata quæstio esset, si modum suum tenentes Græci, fideque involuta, unam Patrem, Filii et Spiritus causam, seu auctorem, cum Maximo epist. ad Marinum agnoscerent; nec Photio suo antistite, tumque Cerulario, hominum vanissimis, immanis hæreseos Latinos damnassent: nam quod Filius ex Patre causa, causa est, una cum eo causa et auctor est: Pater quasi originalis fons totius Trinitatis et quo ejus in tribus constat povapyla. Filius a Patre cum essentia, ipsa quoque spiratione accepta, et ut per ipsum noooeywę (ut malunt subtiliores Græci) vere ipse ooiwows emanet; ejus inde vere Spiritus, ut et Patris Spiritus est, non sola donorum Spiritus effusione aut distributione, quod recentiorum seni smaticorum putre effugium est; vel quasi ipse a se, et sine Patre Spiritus causa intelligatur, etsi virtute ab eo accepta, sed quasi distincta et separata, quo fere sensu Græci, seu gentiles, creatrices intelligen tias sub primo rerum Auctore statuere; quod esset et Spiritus dignitati detrahere, et totam theologiam convellere: nec male infert Photius, etsi ita levissime calumniatur, quod nunquam Catholicis in men lem venit. Gregorius ipse rite traditionem urget, ac præcipue rem decisam in Cyrilli recepto nono anathema tismo in tertia synodo, ejusque explicatione ac sensu, in quo constantissime hæsit, ut quem ipsa syno dus amplexa esset, a quo nec resilire, post ejus judicium ei liberum foret. Latinorum auctoritates, quas secutum Cyrillum tradit, haud videtur pontifex omisisse, Ambrosii, Augustini, Hieronymi, etsi Græca hæc non habent, quod forte non ausus sit rudis interpres tentare. Iis ipsis noster Calecas Græcos suos egregie premit, quod horum Patrum próbata auctoritas ac recepta judicio sexta synodi. Quod ita secutus Cyrillus, non aliunde forte habuit pontifex, quam ex illius in rebus fidei cum Latinis summa consensione, et quod ejus principatum in Ecclesia Romana omnino agnosceret, inque Nestorio egregie tutatus esset; von tam suo, quam Coelestini nomine illo compresso, ipsoque ejus vicario, latamque ab eo sententiam, suo synodique suffragio exsequente. Romanæ autem fidei, non alii certiores præcones, quam ipsius probatis simi doctores. Subscriptiones luxatæ sunt, ejusdemque Radulphi subscriptionem existimo, quæ primo, et quæ tertio loco ascripta est, quasi voluerit antiquarius Radulphi nomen supplere, quod primo exciderat. Erat vir celebris, cujus etiam exstant adversus Græcos oeuxά et qui unus obeundo apocrisiarii muneri ido neus esset, solumque Ammonium legationis socium haberet qui non videtur fuisse religiosus, alioqui fratris nomen et ordinis, ut in altero semel et iterum, antiquarius expressisset. Frater ergo Radulphus, de ordine FF. Prædicatorum, • nec video quomodo sequens Germani responsio ad dictam Gregorii epistolam sic prænotetur patos. Uni hic expressi FF. Minores a pontifice missi, nulla Prædicatorum mentio: cum in subscriptio nibus unus Radulphus prædicator, papæ apocrisiarius audiat, nullus FF. Minorum, saltem in secundis, nomen habeat. Huc usque S. Maximi scripta ex editione Rev. Patris Franc. Combefisii.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΙΩΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΡΟΣ ΘΩΜΑΝ ΤΟΝ ΗΓΙΑΣΜΕΝΟΝ. LIBRUM EX CODIGE MANUSCRIPTO GUDIANO DESCRIPSIT ET IN LATINUM SERMONEM INTERPRE TATUS, POST J. SCOTI ET TH. GALE TENTAMINA, (Halis, C. E. M. Pfeffer, MDCCCLVII.) Cum ante hos decem fere annos turbæ civiles per patriam finitimasque regiones grassaren tur, et omnia plena essent furoris atque insaniæ, his ferrum et ignem et quævis ferocia aperte minitantibus, illis per varias factiones societatesque, quarum sibi unaquæque veram labo ranti medicinam nosse videbatur, rempublicam distrahentibus, vix dicere possum quanto cum gaudio ex harum rerum terrore ac tædio ad eas me semper retulerim artes quæ pridem cultæ illis præsertim temporibus ad consolandum animum et ex communi omnium bonorum tristitia erigendum imprimis aptæ esse videbantur. Forte accidit ut a libris Gregorii Nysseni, cujus studio cum maxime tenebar, ad quædam Maximi Confessoris, philosophi gravissimi, scripta deferrer, cujus ut difficili et impedito me genere haud raro defatigatum esse non dif fiteor, ita et sententiarum sublimitate et placitorum veritate, e limpido pii ac sinceri animi fonte temperata, mirabiliter erectum et auctum me esse hodie gratulor. Quod enim Photius Myriob. cod. CXCII. (col. 501 ed. Hosch.) de alio Maximi opere sensit, orationem ejus refer tam hyperbatis, circumductionibus verborumque translationibus laborantem, haud raro obscu ritatem et difficultatem parere legentibus, sed si cui gratum sit anagogis et contemplationibus mentem implicare, nunquam eum sano reperturum esse illis aut magis varia aut diligentius elaborata, imprimis vero ubique elucere viri pietatein et purum sincerumque Christi deside rium, id judicium de majore operum Maximi parte pronuntiatum potest videri. Sed, ut ad rem revertar, sub ipsum illud tempus a Schoenemanno, bibliothecæ Guelpherbytanæ tunc præfecto, viro et gratissima et piissima memoria semper colendo, certior sum factus de præ stantissimo codice Gudiano 39. Gr., qui præter alia Maximi opera, multo emendatius servată